(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "M. Acci Plauti Comdiæ : accedit commentarius ex variorum notis & observationibus"

-^- 







N TME CUSTODY Op TME 

B05TON PUBLIC LIBRARY. 




SHELF N° 






^r, i/ 



Digitized by the Internet Archive 
in2010 



http://www.archive.org/details/macciplauticomdi02plau 



M. Accl Plauti 







C V M 



Commentariis Variorum* 



T o M i; s I L 



cf^r.Qk 




t^AMSTEL 1) A Mly 
Ex Typographia Blaviana, m dc lxxxiy 



d 



ADAKIS 1X1,4- 



M, Accl Plauti 

MILES GLORIOSVS. 

DRAMATIS PERSON.^. 

PYRGOPOLINICES, miUt. 
ARTOTROGUS, parajitw. 
TALILSTKlOyfervot. 
PERIPLECTOMENES, fenex. 

S CEL ED K\J S, fervos. 
PHILOCOMASIUM, meretrix. 



PLEUSIDES, adolefcens. 

LUCRIO, puer. 

MILPHIDIPPA, anciUa- 

ACROTELEUTIUM, meretrix. 

PUER. 

C A R 1 , cocni. 



ARGUMENTUM. 

MEretricem ingenuAm deperibat mutuo 
Athemenps jHvenis. Naupa^um ts doma 
LeTatus ahiit : mtles m eandem tncidit, 
Deportat Ephefum tnvitam , fervos Attici 
Z^t nunciaret domino fa^ium , navig-at , 
Capitur j donatur illi captus miltti. 
Ad herum ut veniret Ephefum , fcribit. advolat 
Adolefcens , at^ue in proximo dtvortitur 
Apud hofpitempaternum, medium parietem 
Perfodhfervos , commeatus clanculum 
Qjiaforet amantum, geminamfingtti mulierii 
Sororem ait ejfe. mox ei dominus <&dium 
Suarn clientam folltcitand,um ad miittem 
Subornat, capttur tllcy fperat nupttas. 
Dmitttt concubinam , & mcechus vapulat. 



A A 



AR- 



A R G U M E N T U M > ut quiburaam viaetur , 
Prisciani. 



Eretricer/i Athenis Ephefum miles avehit, 
1 d hero dum amanti [ervos nunciare volt 
l^egato^eregrey captHfiipfusinmariy 
E t tlli etdem militt dono datufi. 
S uum arcefit herum Athenis y ^ forat 
G emnm communem clamparietemin (zdibpis^ 
L icere ut quiret convenire amantthHs, 

bhizrentescpfflos hos vidit de tegulis, 
R idiculus autem , quafl fit alia , luditur,- 

1 temqtie impelltt mtlttem FaUftrio , 
O m^jfamfaciat concuhinam , quando ei 
"S ents vtcini cupiat uxor nuhere : 
U Itro aheat , orat , donat multa, ipfi in domc^ 
S enis prehenfus , poenaspro moecho Imt, 

ALIUD ARGUMENTUM 

Camerarii. 

N hacFabuIa hoc non folum ratione 8c artefaftum efTea Poetaviderrpoffir,, 
quodrefpondere ;c«'"*??'^?« 3 ideft, finisadPrincipium: ucmaximjegloriaEcSc 
intolerabiliscujufdam fadusexitus fit turpis & pudendus. Eft autem in hac 
Fabula prascipuum , pifturaimperitxfuperbix: quam Poeta omnibusfuiscolbri- 
busdeformatamexprcffit: ut liceathicquafiinfpeculocontemplari ridiculam il- 
lam vanitatis imaginem , qua tument & efferuntur animi feroces hominum indo- 
«^orum, inaliqua praefertimFottun^Ebcnignitate. Hoc vitium peculiare eft ado- 
Idcentis : quod haec xtas in quodam quafi impetu decurrentis vitae & in fiducia vi- 
liumexlultarefoleat, & efferri, atqueefle indomita. Ideoque negat prudentififi- 
musvir AriftoteleSiidoneosefTe juvenesadprarceptavirtutis. nam de volunrate5c 
inreUigentiaillorum hxcquaficautibusimpaftarefiliunt, neque pofhintadhxre- 
fcere,&c. Nomen Fabula: eft, Afi/e^ Cloriofti^: deperfona& refaftum. nam G/o- 
ri(3/j« gloriatorem fignificat : qniQiidxA^av, oftentator & vanus. Tale aurem eft 
genushoc militarehominum, qualis 8c TerentianusThrafoproducicur, &alii a. 
Tlautoalibi. ^rgumentum. FabuJs hoc eft, Avexerat amicam adolefcentis Arrici 
Jvliles. hocfadumindicareheroabfentifervusdum vult, capitur a piratis, & iili 
cidemforteMilitidonodatur. ftatimagnofcitmulierem fervus; negotium occul- 
tat: remomnem herofuo Athenienfilitterisexponit: quidfierioporreat, demon- 
(Irat. Advenit jlle adolefcensEphefum: ad fenem hofpitem vicinum Militis di- 
vertitur. Eratutriufquedomus pariescommunis, quo perforatocopia fitamanti- 
buscongrediendi. SedMiiitisalterfcrvus , fortemulierem in amatoris complexu 
viderat. Id nevidilTecrcderet , dolisfervi Atticiperficirurjquiilliperfuadet, adefTe 
geminamherilisamicsfororem. PofteaMiliti perfuadetur, amari ipfummirifice 
-abu.Korefenisvicini: itaquedimittitconcubinam: & mox deprehenfusper infi- 
dias , pro rnoecho pkditur, Res geritur Ephefi, 

ACTUS 



1 



ACTUS PRIMI SCENA PRIMA. 



PYRGOPOLINICES, ARTOTROGUS. 

;Urate, uc fplendormeo (itclypeo clarior, 
Quamfolisradiienreolim, cumfudum^ft, folent: 
^Ut, ubi ufusveniat, contra confertamanu 
Oculorum prasftringat aciem in acie hoftibus. 
5 Namego hanc machaeram mihi confolari volo , 
Nelamentetur , neve animum defpondeat j 
Qaiafejampridem feriatam geftitem, 
Qiix mifera gcftit & fratrem facerc ex hoftibus. 
^ Sed 




^Ltm.'] Eft adveibium omniutn 
horarum ac temporum. Afinaria 
a£r. 3. fcen. 3. f^- iz6. an quid eft olim 
bcmini faluTe meliui? Grut. Hoc cum 
fub oculishaberet, non intellexit, rjui 
fubjicit, coilumcumfudunieft. Qujid fa- 
cietRud l. 2. Exfcaf^ue arundines, ^l 
pertegamtti viUar/j , dum fudum eft. Gro— 
novius. 

4. Fraftringat aciem. ] Unicc hoc re- 
^um effe , quamvis Lambintu contta ni- 
tatur , docet vel folus ^fconim PediantUy 
digniflimuscuicredatur,!nreIongema- 
jori, ad illud Cicer. Praftringat aciem : 
Vel a prazftigiatoribus, inquit , tranftulit 
verbum, vel a tironibus, qui ignariSc 
rudespugnx etiam vano armorum fo- 
nituterrentur prxftriftis luminibus. Si 
a prsftigiatoribus fr&ftringo , non ab 
antiquo vcibo ftmguo , deducitur: fi a 
praftringo , ftrifturae 3 prsftringo , non pT£- 
firinguo dicendum : alioqui ftinHura^ vcl 
fit£hurM diceremus. quod quis ferat. 
Delritis. 

5. Mihi.'] Uxai\x.i. Terent. Phorm. 
^luimihi., uhi aduxores ventumeft ^ tum 

fiunt fenes. Ad qux Donatus: Eleganter 
tnfer t um M.\hi; utinHeaut. Ismihiubi 
adbibit plus paitio fua qu& narrat facinora. 
8. Fratrem facere. \ Q^idquiddicant 
de antiqua librorum \z£tioi\cfratrem, &c 
cjuomodocunque cam exponant, non 
poteft fatisfaccre 5c mendofa omnino 
videtur. Qu^i cx loco Arnobiano eam con- 
£rmant aiibi eirare oftendam Sx. vitium 



vitio confirmare. Fa£ium igirurprobo. 
EofenfuScTheophraftus, ^ce^uov Tvoy.txu 
Troteiv dixit. Facerefangumem Livius . 
Ut & Ovidius , Et tjuerttur fadi finguinii 
ejfe parum. Non poteft fcrri leftio fra- 
tremfacere in hoc Plautino loco,fcd pof- 
fet unius litters mutatione commcda 
lententiaelici& forfitan vera , legendo, 
fratres facere ex hoftibw , id eft , hoftes 
morte fratres & paies facere,dum omnes 
eodem gencre necis adficiuntur. Ita 
apud Virgilium , fratremfje defere frater. 
Quafi diceret qui fratres eftis natura , 
etiam fatoefledebetis, utalterakerum 
non ^Q^ti^X.SalmafGeftttfratremfacere.~\ 
Quam funtinfelices ,quialiisrcbus in- 
tenti&diftridiiad quseftionesdifficiles, 
de quibus aut nunquam sut a longo 
tempore non cogitarant , refpondere co- 
guntut? Ut TTravyferejdumabjicit ex- 
tempotalis curas in Plautum fchedia, 
longe alii occupatio tenuit. Nam quis 
poteftsequo animo legere ,fratresfacere 
ex hcftihtcs polTe dici pro eo, quod cft 
hoftesmorteparesfacere , dum oranes 
eodemgeneremortisafficiuntur. DeTTtT 
faiii^mtacto, quiaL,ivius& Ovidius/i- 
cere fanguinem dixerunt: nam operasei 
fecifteputo injutiam, cum vcllet, far- 
tum; quod poft Muretum certatim in- 
vaferunt. Cerre&apud Arnobium 1. 7. 
edidit, dives fis cum fartibtis. Abeant 
Igiiwxfratres ^fratres . Scdquideft quod 
ambo COdUe:^ geftit & fratrem ? Sufpicot 
PlaUtum fcripliife : ^f/?i> offamfacere ex 
A 3 hofii'. 



«^ 



^ MiLEs Gloriosus. 

Sed ubl Arrotrogus ? Ar. hic eft. ftat propter vlrum 
lo Foitem arque forcunatum , & forma regia ; 

Tum bellatorem, Mars haud aufit dicere , j^w* cumquobeiiatof« 

Neque squiparare fuas virtutes ad tuas. 

Py. Quemne ego fervaviin campis Gurguftidoniis, 

Ubi Bombornachides CJuninftaridylarchides 
I j Erarimperator fummus , Neptuni nepos ? 

Ar. Memini , nempe illum dicis cum armis aureis , 

Quojustu legiones diftlavifti {piritu , 

Qua(i ventus folia, autpanniculam te6toriam. 

Pr. Iftuc quidemedepolnihil eft. Ar. nihil hercle quidem 
hoc, 
xo Pras ut alia dicam , tu qux nunquam feceris. 

Perjuriorem hoc hominem ii quis viderit, 

Aut gloriarum pleniorem , quam illic eft : 

Mefibihabeto, & egome mancupiodabo 

Epityro , ut apud ilium efuriem infane bene. 

Pr, 



hojlihm. Ubl inTrucuI. 2. 7. Tdm hercle 
egote hic hac ojfatim conficiam. Et, t^uem 
ego ojfatimjam ,jam , jam concipilabo. Ex 
OFF^M. duftibusquibufdam obfcuris 
& male leftis reddidit minuta fcriptu- 
ra librarius, 6* frm. inde & fratrem. 
Gronovius. 

10. For/na regia,~\ Forma regia, cor- 
poriseitdignirasegregia,& fuperans at- 
quc aagufta, qualis regem decet. Twne- 
hm. 

13. Gurgu^idoniis7\2z'i\oc\xm a Poeta 
fiftum ■Agurgufiiii,fotma. gentili: utChal- 
(edoniis , &c. Camer. 

18. Vanniculam te£ioriam.~\ Huaji ven- 
tKi foliu aut peniculum teSorium, leftio 
quidem eft antiquorum Codicum, fed 
vereor utveralit. Non enimfacile ven- 
tus difflare poteft hujufmodi peniculum 
quo teftoria inducuntur, five ex letis 
porcinis compa£bumfit,five-expiIiscau- 
dx equinae. Qusre omninoaccedo fen- 
tentiae virorum do61:orum,quibus legen- 
^\xmy\detnr,pamculamte6ioriam. In te- 
ftoriisadmifcebaturlanugo arundinum 
utetiam hodiequefit, ex lana decerpta 
gannispe&dne. Vulgoenim tedoria far- 



ciunt hujufiTiodi torhentjs ex veftibus 
derafis. Hinc & fowe«M vocabanturjquia 
& culcita; iisiraplebsntur. Undc apud 
Martialem , Vellera Lingomcii acctpe rafa 
fi^g». At olim paniculis arundinum ad 
hoc utebantur, quas teftoriis mifcebant. 
Salniaf. TuinQhicHjpaniculam tecioriam, 
fed aliter ille interpretabatur. Intelli- 
gebatenim hnofam comamarundinis, 
qua integi villaticae aedes folent, cujus 
meminit Plinius 1 6 , 3 6- & earum tegu- 
lo domus fuas feptentrionales populos 
operireait. Gronoviu^. 

24. Epityrum.'] Apud Varronem lib. 6^ 
de L. L. recta , nifi.fallor, confervataeft 
hujus verfus fcriptura , minus tamen re- 
€tc ibi legitur , fi pro ni. Necputo quid- 
quam aliud mutandum. Miles Pyrgopo- 
Jinices jadlat hic pr^clara fua facinora 
quaein bello patraverat, maximis cum 
mendaciis- Artotrogus, utetiam exfua 
parte virtutes quibus polIebatpra:dicet, 
fetantumpoffeincomedendogloriatur, 
quantum miles in pugnando fe valere 
vendltat. Unum itaqueEpityrumfe be- 
necomederepofte, fi modoinfane efu- 
riatjcomrnemorat. Etniitafit, vultfc 



■rJ' 



A C T U S I. S C E N A I. y, 

2.5 Py. Ubitu es ? Ar. eccum edepol vel elephanto in India 

Quo padto pugno perfregifti brachium ? 

Py. Quid , brachium ? AR.IlIuddicerevoIui,femur. 

Py. At indiligenter hic eram. Ar. pol (i quidem 

Connifus eilcs , per corium , per vifcera , 
I o Perque os elephanto brachium tranfinitteres. vnfc. eiephanti. 

Py. Noioiftsechicnunc. Ar. ne hercle operas pretium qui- 
dem 
. Mihi te enarrare , tuas qui virtutes fciam. 

Ventercreatomnes hasserumnas. auribus 

Peraudieildafunt , ne dentes dentiant, 

Et 



mancuplo militi illi gloriofb tradi. O- 
portet cibi genus fuilTe quod in magnam 
molem fingebatur; caleum in eo non 
fuifTe cum ex multis ipeciebuscompo- 
ueretur , fed ita didtum quod cafeo accc- 
deret. Ad magnitudinem igitur cafei & 
formam fingebatur. Hic gulofus igitur, 
cui inde nomen Artotrogi indiditpoeta, 
fe polTe ita unum Epityrum efurientem 
comcdereinfane benejadlitat^ utmiles 
gloriatur,fe legiones difflare uno fpiritu, 
ut ventus folia & paniculas teftorias. 
Sa.lmaf. Epityrout apudiU.um.~\ hlff.7ujf 
unum Epitir autapud illa efturienfa nebe- 
ne. Inde mitific2 proceflerunt conjeftu- 
XX. Apud Varronem lib. S.deL.L. ha- 
betur : ft unurne^ityrumedam apudiU.um 
efuriens infine ^««e.Scioppiuscdidit : epi- 
tyrum eflur efuriens. Ubi To efurien s ^wKO 
cx margine irrepfifTe : reliqua fallenti 
memorias crcdidifTe Varronem. Namfi 
quid video, fcripfitPlautus, quiaverfus 
funt fenarii: 

Meftbihabeto : & ego me mancupio da- 

bo , fed u- 
Ko epityro , ut apud iUum eftur infane 

bene. 
F^o me mancupio dabo , fed uno epityro , ut 
apudillumeftur infane bene. Si quis, in- 
quit, monftrarepofntvanioremhomi- 
nem,mefibihabeat, &egome manci- 
pabo,quaIisfum, nontamenfinemer- 
cede, quanquamea nonmagna, nempe 
unius epityri , modo tam laute beneque 
parati, iit apud ipfum rcgem meum 



eftur. Sciendum autem in MfT ut po- 
fuimus: O" ego me mancupio dabo . VulgO 
interpofuerunt «fl*. Gruterus reddiditd 
ego me. Nos tenemus prifcam manum & 
pronomen facile intelligi putamus* Gro~ 
noviw. 

26. Brachium.~\ Ad probofcidem ele- 
phanti,quaeLatinism^»«<>aIlufum. £t 
jocus eft ex ambiguo. fignificat cnim 
obfcure Patafitus, Militem, durn ali- 
quem olim manu caedere conatur , pasnc 
fibi brachium perfregiffe. per elephan- 
tem notans Militem , quod fit inflar ele- 
phanti magna beftia & flolidus & quafi 
dvaxS-»l(^, ut elephantus, proptetcorii 
duritiem. S.Boftui. 

23. ^t indtligenter.^ A'?^* cv TBU/Tza 
ippiiJ)iipr)iV. Lambin. 

34' Peraudtenda.'] Hoc etiam ex iis 
fuerit , ut multaalia in Plauto , quaj ex- 
tra fcenam noneunt. Dentes dentiant.'] 
Dentes efuritorum hic dentire dicuntur. 
utenim ^ntiidentire dicuntur, cumcis 
primura oriuntur: fic quibus cefTant a 
terendo cibo,quia non deteruntur, gran- 
I defcerevidentur,arquedentire, populari 
j joco. Turneb. Dentes dentire^Gi7ic\.di\c\xx\Z 
IMjhiaiv. ut Hefiodus , S^ivcv iJuuKiicevlic. 
In eadem fignificatione denttre Varroni 
%06{ TfoTi etffex «gjov: utinPIuto. 
Tegesruina, ne jacentemfub deo 
^Ambeffet algui dentientem frigore. 
Hipponax, f6a,yXAKi^eiv: 

A4 ^4 



S M I L E S G L O R 1 O S U S. 

3 j Et aflentandum eft, quicquid hic mentibinir. it-^h. aflbmiendum 
Py. Quid iliud quod dico ? Ar. heni, fcio jam quid visdi- 



cere. 



Fa6tum eft hercle : meniini fieri. Py. quiffid eft ? Ar . quic- 



quid 



eft. 



Py. Habes tabelias ? Ar, vis rogare? iiabeo & ftilum. 

Py. Facete advortis animum' titum ad animum meum. ' 
40 Ar. NoviiTemoresmetuosmeditate decetj 

Curamque adhibere , ut prsEvolet mihi qao tu velis. ^""611^°^ 

Py: Ecquid meminifti ? Ar. memini,centuminCilicia ' • 

Et quinquaginta , ceritum Sycolatronids , 

Triginta Sardi , fexaginta Macedones, 
45 Sunthomines, tu quosoccidiltiunodie. 

Py. Quantaiftschominum rumma eft? Ar. feptem millia, 

Py. Tantumetle oportet : recte rationerntenes. 

Ar. Atnulioshabeoicriptos; lic meminr tamen. 

Py. Edepoi memoria eft optuma. Ar. ofFa me monet. 
50 Py. Dum talem facies , cpalemadlmc , afliduo edis : 

Com- 



Scalig. 

38. Vis rogare?~\ Falfafunt, nequid 
dicam gravius , qu2 ad hujus loci eruen- 
dAxn mentem adferunt intctpretes. Vi^ 
rogare, idem eft, quod , vis militem con- 
fcribere? Miles enim rogari dicebatur. 
Livius lib. 2. Cum quinque legatU profe- 
dtti , obvios in agris facramento rogatii, ar- 
tna capere & fecjui ccgehat. Nulla igitur 
caufla fuit , quare hic locus tot corre- 
ftionibus Criticorum vexaretur. Box- 
horn. 

4?. Et qutnquagintacent^im.'] Noten- 
turglorioforummores, quibusnonfa- 
iis eft, furamatim facinora fua pracdi- 
care^ nifi etiam ordine enumerentur. 
C^iffaub. 

46. ^uajita ifthac hoTninum fumma 
(f/?.] Ds Plantit , hoc exeraplo fenten- 
tiamfuam illuftrat, q^ua probat, S»m- 
W4»/r?i.in taliloco, tjcnzfupremacon- 
tta£taiTivocemefle, fv^da fumcndo dici. 
Scalig. 

45 . Ojfr<, memonet.^ Mhildl^cih : fed 



voluerunt fcilicet venditare aliquidali- 
bijUtputabant , belleoblervatum, mo- 
lem fuiftc veteribus,ut verba fafturi afii- 
duos comites haberent monitores , qui 
dicends, ft forte hxiicaret memori3,con- 
feftim fuggererent. Poteft fieri : nam 6c 
amemoxia fervos habebant. Sed tamen 
?rS KetTZcj ; 1{ominatim , ajunt yfalutahat 
Jingulos nulLo Jubmonente : Ita Suetonius 
de Augufto. At hic non excluditurille 
' monitor verba fa^buri , fed nomenclator 
fervus qui diftaret nomina falutando- 
rum. Gronoviu^. 

50. ^fiduo ed€s.~\ Jocum efle vo- 
lunt in ambiguo fignificationis to ede, 
quod&fignificetcomedere, ficut para- 
fitus hic aflidae edebat railitem , & 
oftendere £c prasdicare, ficut hic idem 
parafirus railitem utfummumbellato- 
rem afllduo laudabst: & hoc demon- 
ftrandum eratex Gloflis Papias. Imrao 
neutra fignificatio huc convenit. Qu^id 
enim diceret miles , afiduo me edes , hoc 
fenfu, aflidueraecomedendum&deri- 
dendum hsbebis ? Aut etiam , aflidue 

often- 



^^CTUsI. ScenaI. ^ 

Communicabo te femper menfa raea. 

Ar. Quid iii Cappadocia ubi tii quingentos iimul , 

Ni hebcs machxra foret , uno i6lu occideres. 

At pedicatus reliquia? erant , fi viverent. 
5 5 Qiiid tibi ego dicam , quod omnes mortales fciunt , 

Pyrgopolinicem te unum in terra vivere 

Virtute, & forma,&factisinvidi{Tiimis. 

Amant te omnesmulieres , neque hercle injuria, 

Qui fis tam pulcher , ut vei illx , qu^e here pallio • 
6q Me reprehenderunt. P y. quid here dixerunt tibi ? 

AR.Rogitabant : Hiccine Achilles cft , inquit , tibi ? 

In)mo e| us Frater , inquam . innuit illarum altera : 

Ergo raecaftor pulchcr eft, inquit , miiii 

Er liberalis vifus. ca^faries quam decet ! coi. vne csfar.&c. 

6^ Nx iil^ (unt fortanatx , qua^ cum illio cubant ! 

Py. Itane ajebat tandem ? Ar. quse me amb^ obfecravc- 
rinr , 

Uc te hodie quafi pompam illaprcTter ducerem. 

Py. Nimia eftraiferiapulchrumellehominemnimis. 

Ak. Molefta^ fiint mihi j orant, ambiunt*, obfecrant, 

Viderc 

Virgilius. Serviu^. 

64. Vifiti- cafarief.'] Mfi". vida & c/tf, 
aut, inda, €r c<c/. Itaque quidam fecerunt : 
videa.faries. Foite : Ergo mecaftor pu.l- 
cherejl, itiquit mihi: Ef Uberalis. Vna 
ir , cAfaries quam decet. Vna nempe mu- 
lierum , quae pallio prehenderant parafi- 
tum, ^jinquiebat. Gronovitu. 

67. gluaf pompam.] Hacc interpretor 
ex illo, quod lolemni pompa Romas 
quotannis, Circenfium diebus, incar- 
pentis traducebantur. nam id propric 
Pompam voczxurA. Lipfus. 

68. Nimiaefimiferta.l^^lohlthMnc 
verPam Donatus ad iilud Terent. Eu- 
nuch. aft. 4. fc. 7. Omma pritu experiri , 
quamarmii, fapientemdecet ; hisveibis; 
^iumadverte., ^uantam vim haheant ad 
deleciandum in Comadtu fever& fententi* ^ 
cum k ridiculis perfonu proferuntur , tjuale 
efi apud Plautum , ubi Miles fuam for- 
mam admirant ait j Nimia eft miferia^ 
p. &c. 

A S 74. L^fw- 



oftendes ? quid ? quomodo ? Nam 
edere dliquem pro prxdicare 8c laudare ne 
Papiasquidem. Immo afiduoedes,iim- 
plicitereft viftus tibi apud mefuppedi- 
tabit : fed ambiguitas eft in illis,D«»» ta- 
lemfacies, qualsm adhuc : poteft enim in- 
telligivel me bellatorem & hcioemvel 
te aircntatorem. Gronovitu. 

54. ^t peditatui.'\ Quingentosmili- 
tes dicit occifurum fuiffe uno iftu , nifi 
hebes machxra fuifTct. Non igitur eos 
occidit. Deinde addit illos ipfos quin- 
gentos reliquias peditatus fuiffc , quera 
inea pugna jam occiderat, fi viverent, 
ideft j nifi hosipfosquingentos occidif- 
fct, pro reiiquiispeditatuspotuifie nu- 
Hieiari. His vcrbisadinternecionem to- 
tumillum lioftium exercitura delctum 
a milite fuifle fignificar, n« uno quidem 
ie'ifto qui nuntius efle poflet cladis. 
Salmaf. 

63. Ergo.'] Ergo, utrobique »Jcn>o fi- 
gnjficat, ijfuantiquo .- 8c itaufusetiam 



lO 



MiLEs Gloriosus* 
70 Vickreutliceat: ad [cfc arceflijubent. 

Ui tLio non liceat operam dare negotio. 

Py. Videtur tempus elle > ut eamus ad forum, 

Utin tabellisquos conlignavi hic heri 

LatroneSjibus dinumerem ftipendium. 
75 Nam Rex Seleucus me opere oravit maxumo 3 

Ut (ibi latrones cogerem & confcriberem. 

Regihuncdiem mihi operam decretum efl: dare. 

Ar. Age eamus ergo. Py. fequimini (ateilites. 



74. Latrones.'] Id eft milites : ^sot' t^ 
XATfei:/^. li 6c Xeilapyi. KitTfSueiv 
efl:obiequi& mercedefervire. & latro- 
cinari pro militare, Latinisin ufufuifle 
norunt omnes. Varro lib. 6. dcLingua 
Lat. eosappellarifcribit , quafi lateronest 
quod adfiftant lateri regisj qui nunc funt 
fiipatores Sc fateltttes : vel quia ad latus 



ferrum habent, vel quia mercede con- 
ducuntur, quae XstTg^v dicitur. utijlips 
JiipatoribHs nomenfecit. Scalig. 

74. Dinumerem fiipendium.'\ Militum 
tam apud Gr3ecos,quam Rom duo erant 
genera : illi fumptufuomilitabant , & 
^fidui dicQhzntni : hipublico,8c c^r^- 
rii atque Metelli funt nominati. I.Meurf, 



ACTUS SECUNDI SCENA PRIMA. 

PALitSTRIO. 

'Ihiad enarrandum hoc argumentum eft comitas > 
• Si ad aufcultandum voftra erit beni^nitas. 

Qui autem aufcultare nolit , exmrgat foras , 

Utfit ubiiedeatille , qui aufcukare volt. 
5 Nunc ,qua allediftis caufsa in feftivo ioco , 

Comoediai , quam modo aduri fumus , 

Et Argumentum , 8c Nomen vobis eloquar. 

ALAZON Grasce huic nomen eftComoedi:^, 

Id nos Latine GLORIOSUM dicimus. 
10 Hoc oppidum Ephefuft : inde Miles meus herus, 2" «'JT/iLfr 

Qui hinc ad forum abiit , gloriofus, impudens , 

Stercoreus , pienus perjurii atque adulterii. 

Ait lefe ultro omnes mulieres (ectarier. 

Is deridiculuft, quaquainceditomnibus. 

Itaquc 

lo.^TDem eji miles.'] Nihil hic mutan- | awtts?, idem ipfe^ hoc ipfum. Idem ille 
X.d\xm.ldem\iicS'eiK]iyM^ ydtvnon- miles,qui hincadforumabiit, heruseft 



iirative ponitur. Gloflae veteres j Idemt l meus« Boxborn. 



IS. 



Labiii 



A c T u s 1 1. S c E N A I, ;i ;, 

15 Itaque hic meretdces labiisdum dudanteum , 

Majorem partem videas valgis faviis. 

Nam ego haud diu apud huncfervitutem fervio. 

Id volo vos fcire , quomodo ad hunc deveneiim 

In (ervitutem , ab eo quoi (ervivi prius. 
^o Date operam. nam niincargumentumexordiar. 

Erat herus Athenis mihi adolefcens optumus , 

Isamabat meretricem matre Athenis Atticis , 

ET ILLA ILLUM contra, qui eft amor cuku optu- 
mus. 

Is publice legatus Naupadum hinc fuit » 
1 s Magnai reipublicai gratia. 

Interibi ut hicmilesl-orte Athenasadvenir, 

Infinuat (eie ad illam amicam iieri mei , 

Occcepit ejus matri fuppalparier 

Vino 



IJ. Labiu dum duSiant , &€."] Lahiis 
duHarehocloco td J^i u /jm i(S. ^^ y^ra 
X^'^''^ <f)iit.fpis>eiv , quod proprie dicunt 
de his qui ore , vultuque diftorto, & val- 
gis labiis aliquem derident. Gellius , la^ 
biorumduSlu irridere dvn\t , lib.l8'Cap.4. 
Tum tlle ri£iu orit labiorumcjue du£iu con- 
temni k p ojiendens , & vemde aua cjUAre- 
retury^ hominem ipfura tjui quAreret. La- 
biorum duHu t» t •)(^\\S)v ihctTQ^^^ y 
i Grasco ij.6ok(^ , mocofum Latini dcdu- 
xerunt, dehocgenere ridiculi quod fit 
non falibus & dicacitate, fed vultu & ge- 
fticulationibus. Salmaf. 

16. Valgif faviit.'] Valga favia i labra 
funt diftorta. ita enim labris conforma- 
tisridebantMilitem. Mvvih.\c favia , la- 
bra funt : ne , fi ofcula interpretaris » fit, 
quod Graeci ^iifiov <piKiiy_sL vocant. 
Hefycli. fpsTT^ov. <piK>ifjcl tj ttoUv oTts- 
Kiiv. Ita quidem Scalig. Acidalius, Non , 
inquitjhoc ait Plautus, vagis fuaviis Mi- 
litera a meretricibus afiiduo rideri , fed 
indeadeo, quod afliduelabiiseum du- 
^ent, valga faviafiveorapravediftorta 
fibi ipfis feciffe meretrices: ut maxima 
eorum pars excontcmnifica iftaobtor- 
tionejamvalgafaviagerat. Sed nimium 
fallitur. Priore verfu dicitur in genere 
mcjietiices militem labiis duAaie , deu- 



dere; altero cxprlmltur modus du(J5:an- 
dijdum addit, majorcm mcrctricum pas- 
tem videri vatgii fuaviit, idcft, labiis 
diftortis , nempe , militem dudare , de- 
ridere. Boxhom. Majorempartem.] Nori 
accipio majorem partem meretricum, 
fed majorempartcmtemporis, dumin- 
cedit in earum confpeftumiles, mere- 
trices habereoradiftorta, & valga, quia 
nondefinunt eum fubfannarc, & alia 
aliam ad fannam provocarcdum in ocu- 
lis cft. Ut Poenulo 1.3. Majoremparten» 
in ore hahitM meo. Gronovius. 

2Z. Meretricem matre xAthenis ^tti- 
cii,'] Interpretes Athenis quafi matre na- 
tum : dc quam mater Athenae Atticx pe- 
pererunt. Alii <e^««, arHe, ma6ie,inaiia, 
acrem pro matre- Perperam omnes. Nam 
mereirix matre ^thenU ^tticit eft nata 
matre Athenis Atticis oriunda. Vide 
4. Ohfervat. 17. Gronoviu*. 

23. Cultit Optumuf.'] Forte fcripfit 
Plautusj Multo optimus. ItaenimLati- 
niloquuntur,&»3«/fo cum fuperlativo 
venuftiffimeconjungitur. Haud tamen 
nego ex vulgata leftione commodam 
iententiam elicipofle. Amor, quimu- 
tuocoIitur,optimuseft. Utdicatur<rw79^ 
(oli . ficutdicitur,^w/«>M»?co/er*. Box- 
horn.V.N. CifteU.adi.1.3. 

z9->Vin9» 



ti MilesGloriosus. 

Vino, ornamentis, opiparifqueobfoniis. 

3 o Itaque intimum ibi {e miles apud lenam facit. 

Ubi primum evenit Miiiti huic occafio , 

Sublinitosiliilenae, matri mulieris , 

Quamlierusmeusamabat. nam is illius filiam 

Conjicit in navem Miies , clam matrem fuam, 
55 Eamqueinvitam hucmulierem inEphefum advehit. 

Ego quantum vivus poilum^mihi navem paro, iifmtJusmihf!'&c°''' 

Utamicam heriiem Athenisave6lam fcio. 

Infcendo , ut eam rem Naupadum ad herum nunciem. 

Ubi fumus provedi in altum , id quod volunt , 
40 Capiunt prxdones navem illam ubi ve6tus fui. 

Prius perii , quam ad fierum veni , quo ire occoeperam. 

lile, qui me cepit, dat me huic dono Militi. 

Hic pofl:quam in sedes me ad fe duxit domum , 

Video iliam amicam herilem , Athenis qus fuit, 

4 j Ubi contra a(pexit me , ocuiis mihi (ignum dedit , 

Nefeappellarem: deinde, poflquam occafio efl , 
Conqueritur mecum mulier fortunas fuas. 
Ait [& Athenas fugere cupere ex hac domu , 
Sefe illum amare meum herum , Achenis qui fuit : 
50 Neque pejus quenquam odille , quam iftum Miiitem, 
Ego quoniam infpexi muiieris fententiam , 
Cepi tabellas , confignavi clanculum : 
Dedi mercatori , qui ad illum deferat 
Meum herum , qui Athenis fuerat , qui hanc amaverat » 

5 5 Uc is huc veniret. is non fprevit nuncium ; 

Nam&venit, & is inproxumohicdevortitur 
Apud fuum paternum hofpitem , lepidum fenem. 
Itaque ille amanti fiio hofpiti morem gerir. 

Nofquc 



29. Vino,orimmentUr\ OrnafnentaCant 
ca , quac geftamus corpore induti,quibus 
mirum quantum inefcantur Lens five 
Jnagis Meretrices. I. Gruterm. 

34« Co7ijicit.~\ Ita acute Cameratius, 
ex veftigiis MfT in quibus contegit , aut 
centjgit. Piftoris malit, co»j/>(?^z>retinere, 
quod in vulg. eft admodum proprie 5c 



ad vim quam milcsadhibuitrignifican- 
dam, & adnavisanguftia&atquemole- 
ftias. Sic compingere in carcerem. 

38. Infcendo.'] Sic Cic. aliquoties co«- 
fcendere, abfolute, pro navem confccn- 
dere. T. 

39. Id^uodvolunt.l^ClapdgcnusiMd 
maxumecupit&fokt. r. 

60. M^chi' 



A C T U S IL S C E N A L 

Nofque opera confilioque adhortatur , juvar. 

60 Itaquc cgo paravi hic inrus magiias machinas , 
Quiamanceis unainter fe facerem convenas : 
Nam unum conclave , concubinx quod dedic 
Miles , quo nemo nifi eapfe inferret pedem > 
In eo conclavi ego perfodi parietem , 

6j Qua commeatus ellet hiiic mulieri. 

Et lene fciente hoc feci : is confilium dedir* 
Nam meus confervos eft homo haud magni pretii. 
Quem concubinae Miics cuftodem addidit. 
Einosfacetis fabricis, & dodlis dolis 

yoGlaucomamoboculosobjiciemus: .eumque \U 
Faciemus , ut , quod viderit , non viderit. 
Et mox , ne erretis, hsc duarum hodieviccm 
Et hic&illicmulierferetimaginem : 
Atque eadem erit , verum alia eile aflimulabitur. 

7 j Ita fublinitum eft os cuftodi mulieris. 
Sed foris concrepuit hinc a vicuio iene. 
Ipfe exit : hic iiie eft lepidus , quem dixi , fenex. 



35 



Mjf, &ic huc. 



<Jo. MachitiM.'] Qua5 poftea faceta/t 
fahriciU , & do^ss dolosz^p^tW^t. 

61 ■ Facerem conveneis.] 'EufJHXvns^. 
fottafTe rag cnjujinTja^ «5 el(pcpJ)i37A- 
er/ut^ov innuit. Conventiones enim Cc conve- 
nire . pro > liberis operamdare, legitur 
apud Arnobium lib. 7. Et conventtu , pro 
concubitu lib, 2. £f conventu lovit infe- 
minati &r.ati fnnt. J. Gul. 

70. Glaucomam. ~\ Glaitcoma vitium 
oculorum, quodCelfuslib. 6.SuffuJio- 
«fwappeliar, Graeci vm>^Qiv , Plinius 
icvaT^zi giaticoma. 

72. Hodie'vicem.'\ H2C mulierPhilo- 
comafium duarum mulierum partes 
agens autperfonam fuftinens, duarum 
imaginem feret. Lantbm. 



75. Foris concrepuit.'] In Grascia o 
mnes omnium aediumfores noninttor- 
fum trahendo, fed in viam publicam 
pellendo aperiebantur. quoniam au- 
tem periculum erat , ne quilpiam, qui 
aut priteriret, aut pro foribus ftaret, 
ab impiilfa janua pelleretur : ideo qui 
cxiturierantdomo , folebantprius ipli- 
met intrifecus aut fores adiumfuarum 
percutere ; aut crepitu digitotum indi- 
cium facere : ut illo ftrepitu admone- 
rentur, qui foriserant ,caverefibi, at- 
que eatenusabfiftere, ut nelzderentur. 
Hinc faftum ut in Plauti ac Terentii Fa- 
bulis nunquam fere quifquam egrcde- 
retur, ut non antea/aw crspuijfe dice- 
xentuct Mnret' 



ACTUS 



14 M I L E S G L o 1 i O S U J* 

AcTus Segundi Scena Secunda^ 

PERIPLECTOMENES, PALASTRIO. 

N'lCi hercle defregeritis talos, poilhac quemque in tegulis 
— Videritis alienum j ego voftra faciam latera lorea. 
■ Mihi quidem jam arbitri vicinifunt , me^ quid fiat domi. 
Ita pec impluvium intro (pe6tant. nunc adeo edico omnibus, 
5 Quemque a milite hoc videritis hominem in noftris tegulis , 
Extra unum PalaEftrionem , hucdeturbatote in viam. mjt. via, 
Quod ille galiinam aut columbam fe fe6lari aut fimiam 
Dicatjdifperiftisni ufqueadmortem male muldtafntis. 
Atque adeo , ut ne legi fraudem faciant Talari^ , 

Accura- 



2. \J^ciam latera lorea.'^ Latera lorea 

X^runthtei-avirgis cafa Sc lacerata: 
quod corium (ic vapulanrium in lora 
fcindi videatur ; nam lora corium jn cor- 
ligias fcifium fignificant. Perinde igitur 
eil , ac fi diceret , c veftro coiio fcindam 
lora virgis. Turmb. 

5. ^luemijue k milite.'] Sicalibi : fotii 
xonctepuit afene, ideft,ienis. Particula 
enim a vel <i^fexto cafui junftainducit 
vim Patrui. Nec abhorret ab hac elegan- 
tia Lucr. Fulgorab auro : Ceres ab lacho : 
pro, aurifulgor: IachiCeres.Mii3.e&illa 
dicendi ratio apud Cicer- Epift. reus a 
Milone , id eft , accufatore Milone. Gi- 
fan. 

7. §luid illegaUinamt &c.~\ Venufta 
&antiqua locutio: quseficexplicanda: 
Quantum ad illud attinet , quod is cauf- 
fari velitjfe g3llinam,aut columbam ,aut 
iimiam, qua: domo aufugerit , perfequi : 
nullam accipio cauffam, aftum eft de 
vobis, nifi ad mortem eum verberaveri- 
tis. Muret. 

9' Utne legi fraudem facianttalaria.] 
AfTentior illisquiallufam putant adle- 
gem aliquam circa illa temporalatam , 
delufutalorum ac tefTeraruni vetando. 
Necenira puto intelligi poffedemagi- 
Itro convivii iive Sympofiarcha , qui ta- 
Jorum jadu cieabatur. Lex talaria de ta- 
listum recens lata, ut videtur, fuerat, 
qus non diu tenuit, ut ejufmodi leges de 



rebuslevioribus&quibuspopulusdele- 
ftatur.ut facile abrogantur,ita difttcultet 
fervantur. Salmafius. Fraudemfaciant t«- 
laria.'] Lex talaria eft ratio normaque 
ludenditalis, quam migrarenoniicec, 
nifi, quae callidorumats .fallendocol- 
luforem. Cicero in Verr. ife prator fe- 
verusac diUgens ^ tjui populi Romani legi^ 
Ipus nunquam paruijfet , illii diligenter legi^ 
hui , ^ua in poculu ponebantur , obtemperd' 
bat. Petronius : tjuodamica ?ionfe dimifif- 
fet,niji trihtts potionibus e legefccatis. Pru- 
dentius Pfychom. laxaganearum lege te- 
ge teneri. fic aliudjtufori , aliud tricliniit 
CiceroniproC^lio.Italexluditalorum, 
lex talaria. Q^uid fit legi fraudem facere » 
liquetexLivioIib. 7. Sua legedecemmiL- 
lium ariseji damnatuf, quod miUejugertim 
agri cum filio poftderet , emancipandocjtiS 

filium fraudem legi fecijfet. lib. 10. ejuid 
ergo attinere leges ferri rogitans, quibus 
per cofdem, quijufiijfe^it , frausfieret. Re- 

j icriptum D. Antonini : ^.odf conflitU' 
tioni mea fraudemfecerit , fciat me hocad- 
miffum feverius exfecuturum. Talis in 
conviviisutebantur non ad ftrategi tan- 

I tum aut modimperatoris Iecrionem,(ed 

j etiam ut lulu inter vinum hilaritatem 

I provocarent. In Curculioneaft. ;i.fc.3. 

j milescum parafito poft coenamtalis hi- 
dit. In Afinariaapud Scortillum Dema:- 

: netuscumfilioArgyrippo talos jaciunc, 
Ei^o ne fraudem , &c- eftj ne inrer lu- 

deji= 



A C T U S IL S C E N A IL IJ 

so AccLiratote , ut fine talis domi agitent convivium. 

Pa. Nefcio quid malefa6lum a nollra huic familia eft , quan- 
tum audio , 
' Ita hic fenex taios elidi juffit confervis meis. 
Sed me excepit* nihiio facio , quid illis faciat c^teris* 
Aggrediar hominem , eftne advordim ? eft quafi collatHrta 
fedem, 
,ij Quidagis,Periple6lomene? Pe. haud multos homines, fi 
optandum fuerit, 
Nunc videre & convenire , quam te , mavellem. Pa. quid 

eft> 
Quidnegotiieft? Pe. res palam eft. Pa. quaeres palameft? 

Pe. de tegulis 
Modo nefcio quisinipedtavit voftrorum familiarium 
Per noftrum impluvium intus apud nos Philocomafium at- 
que hofpitem 
io Ofculanteis. Pa. quis homovidit? Pe. tuus confervos eft. 
Pa. quis is homo eft ? 
Pe. Nefcio, itaabripuit repente fefe fiibito. Pa. fufpicor 
Meperiiile. Pe. ubiabiit, conclamo: heus quid agis tu , iii- 

quam , in tegnUs ? 
lUe , mihi abiens ita refpondit , fe fedtari fimiam. 
Pa. Vas mihi mifero , cui pereundum eft propter nihili be- 
ftiam. 
^5 Sed Philocomafium hiccine etiam nunc eft ? Pe. cum exi- 
bam , hic erat. 

Pa. 

cenfeo > ^ggredior hominem : & en ad- 
vorfum it quAJi. Dum pionuntiat ini- 
tium verfus Palsftrio 5 flcftit fe Peri- 
pleftomenes in ingrefTu, ut defineret 
efle averfus Palxftrioni, & ei tergum 
oftenderej non tamen omnino fie- 
ret adverfus> fcd latus ei objicciet, 
& quodamraodo fieiet advexfus. Cro- 
noviHs. 

22. Inijuam j integutif.'] Quiapoftre- 
mae duae voces neque in fciiptis neque in 
editionibus antiquis habentui, cancel- 
lentui fane : fed ut cedat veifus , ut 
omncs tota hac fccna, fcribatui : »>/^«w. 
Gronov, 

26. Si 



dendam talis fe decipiant in convivio 
demite iis talos. Oiatio magnificavo- 
cum fono , fenfu levis. Sine talit duo fi- 
gnificaiepoteft, &ciuiifragium Sc talo- 
xumlufbtioiuminopiam. SicapudPhae- 
dium : Jinifiram fregit tihiam , da<*f cum 
(textrdu maluJj/et perdere. Gronovius. 

14. Efine advorfum ? &c.'\ CumGru- 
tcio fentio , legente ex fciiptis Codici- 
busqui vciba illa coUaturua pedem , igno- 
Xant, itneadvorfum? it^uafi. Sciiptum 
fuit vitiole , O* ne advorfumt pio it ne ad- 
vorfum. \Jndzh(k\xmcii,efineadvorfum. 
Salmafius. Efins advorfum J efi cjua(i.~\ 

Hadtenus fcripti : unde reftituendum 



:*^ M I L E S G L O R I O S U §• 

Pa. Sis, jube tranfire huc, quantum polTit 5 fe 74!T.^^.v\mii 
utvideantdomi famu.ans. 

Familiarcs : nili quidem illa nos volt » qui fervi (Limus , 
Propteramorem (iiuln omneis crucibus comubernaleis dari. 
Pe. Dixi e^o iftuc ; nifi quid aliud vis. Pa; voio. 

nOCaiCltO, G»^. huicdidto. 

50 Paretartem 3c difciplinam : obtineat color.em. Pe. <3^ quem- 
admodum? 
Pa. Ut eum , qui hicfe vidit, verovincatjUtneviderit ; 
Siquidcmcenrieshicviraiitjtameninficiaseat. • '; 

Os habetjlinguam, perfidiamjmalitiam, atque audaciam^ 
Confidentiam , confirmitatem , fraudulentiam : 
3 5 Qui arguet ie , eum contra vincat jurejurando fuo. 

Domi habet animum falliloquom , faliificum , falfijurium : 
Domidolos,domidelenificafa6ta, domi fallacias. 
Nam mulier olitori nunquam iupplicat , li qua eft mala. 
Domi habet hortum dc condimenta ad omnes mores ra^fe* 
leficos, 

■ -tPe. 



" 26. Se tit videant domi famUiares, ^ 
Scil. Militis. Jam fe pro ipfam more 
Plauti pofitum efTe ait Grutertu. Senten- 
tia eft j ]iibe,fi vis Piiilocomafium tranf- 
ire ad nos , quam citiffimcfieri poflit,ut 
familiares militis videant fe,id eft,ipfam 
Philocomafiumdomi. Lamhin. 

27. Omnes crucibus contuhernaleU da- 
rt.'] Sic Aul. aft. I . I . ego te dedam difci- 
pulamcruci: te fufpendam 5 faciamque 

. ut crux te difcipulam fcribere doceat, 
&longam unam literam facere. . Tumeb. 

29. Dixiego 7fuc, &C.'] Proinde ha- 
beredebcs, acfidixerim. Lamhin. 

30. Paretartemi&c.^Simulttydi^l- 
Jtnulet,mentiatur, nec coloremmutet. 
Lambin. Hei ^uemadmodum.'] Quando 
omnesfcripti&editiveteres : Et quem- 
admodum : cur fubflituerint xo Hei . cau- 
fam non video. Effet aliqua, fifervus 
hoc diceret , qui & paulo ante : Va mihi : 
Senex ut ita diceret , neceffe non eft. Sic 
Virgilius: Et qua tanta ftiit Romam. 
Gronovius. 

3 3- Os hahet,lir.guam,perfidiam.~\ Ho- 

moeflimpudens, peijurus interpietan- 



tui:, quafideSeeUdroloqujitur. AtPhi- 
locomafium meretrixhicquoquedefcri- 
bitur. Gronovim. 

^y. DelenificafaSia.'] Qif^iy^ y dyrzi' 
^Kci fa(5ta: ad decipienduip compara- 
ta. Lamhinus. 

38. SiqMaefima[a.]Semexitiihorum 
efl. Mulietyqux natura & ingeniomal]> 
eft, non neceffehabetnoxium olus"ex 
alieno horto petere, domiillud habet, 
Boxhorn- 

39. ^domnes mores, &c.] Per-ho£r 
tum figniiicatfontem & copiam mali- 
tiarum muliebrium.La?»^/««<f. Hzccot- 
rupta funt. Non enim refpcndet ab hor- 
to dufta metaphora, hortum habet & cony- 
dimenta.TiXtctQS fcripti codices habent, 
moles malefica^. Unde emendandum pu^- 
to, Domthabet hortum ac condimenta ad 
omnes oloAmaleficOA. 0/<J vetus pro olia. 
Quseexhortofumebanturcondimcntaj 
in olliscoquebantur. Unde proverbium 
apud Catullum, ipfa olera olla legit. Dicit 
igiturmulierem haberehortum 6c con- 
dimenta ad omnes ollas maleficas, ex 
quibus omnes oli« » in quibus mala; U 

vene^ 



A C T U S 11. S C E N A IL 17 

40 pE.Ego iftsc , fi erit hic , nunciabo. fed quid efl: , Pakftrio, 
Quod volutas tute tecum in corde ? P a. paulifper tace , 
Dum ego mihi confilia in animum convoco , & dum confulo, 
Quid agam : quem dolum dolofo contra cOnfervo parem , 
Qui iliam hic vidit ofculantem : id vifum , ut ne vilum (iet. 
45 Pe. Qusre: egohincabfcellero abstehuc,interim illuc fis 
vide, 
Quemadmodum abftitit , fevera fronte curas cogitans. jkrm.rugas. 
PeCtus digitis pultat, cor credo evocaturuftforas. 
, Ecce autem avortit , nifus Isva i in femine habet l^vam ma- 
num, 
Dextera digitis rationem compUtat, feriens femur 
joDexterumitavehementer, quod ta6lu sgre fuppetit. 

Concrepuit digkis 5 laborat, crebro commutat tzodommmlt 

ftatus. 
Eccereautemcapitenutat: nonplacet quod repperit. 
Quicquid eft , inco6lum non expromit : bene co6tum ^cmet"' 

dabit. 
Ecceautem a^dificat : columnam mento fufiulfit fuo. 
5 5 Apage , non placet profedlo mihi illa inasdificatio. 

Nani 



venenatx ac maleficae herbae, impleri 
pofientatqueinftrui. Salmafitu- 

46. Severa fronte cura/i , &c.'\ Gra- 
phice vultum ftatumq; ac geftus omnes 
hominis cogitabundi exprimit. Qjaali 
dicas ; atUtrida , caperata feu corrugata 
acmatutinafrontecurasunaparitercum 
fuperciliis adducens , & velut furfum 
compeilens ac cogens: a cujus (implicis 
verbi fonte frequentativum illud cogi- 
/4n;deduftum videti poteft, velut coa- 
gitans unum in locum. C^^ere enim fimul 
agere eft , quafi tu coigere dicas. Nec abit 
a vi propria verbi illud Virgil. r . Georg. 

,^/rf cogitet humidm aujier. 

t)ouza. 

48. Ecce autem avortit.'] Reprsfenta- 
turhoc loco rituscomputandi antiquis 
illisfrequentatus: qui non manustan- 
tum occupabat, fed & afTumebat alias 
Corporis partes. de quo heic fufficiat 
unum Bedx locum annotafie. Veteres.m- 
<5Uit, lum X. millia JtgmficabAnt ) medio 
Tcm. II, 



peddri l&v&m fupinam ddmovehant y dtgi' 
tis ad coUum ereliis : cum XX- miliia» 
eandem expanfam pe£iori apponebant : curr» 
XXX' miUia, eadem manuprona & tamen 
ereCla pollicem dd cartilaginem medii pe- 
tiorit adfigebant : cum X L. miUia, eandem 
in umbilico ereilam fupinabant : cum L. 
miUia , ejufdem prona <b' ere6ia poUicem 
umbilico appUcabant: cum LXX.miUia^ 
eandem fupinam femori item Uvo impone- 
bant : cum LXXX. miUiayeandempronami 
femoriadmovebant , <^c. 

$0. 0uodtaii»agre /itppetit.^j In e.^» 
cerptis ex Mf. codice , qu3s apud rae 
funt , legitur , ^Htdfa^iti. Et haud dubie 
ita legendum eft. TrS vulgato ta£iu, nul- 
lushic locus. Qujd fado opusfit aegre 
fuppetit, non fuccurrit. Bo.xborn. Catti 
libri habeant ,fa6iu pro ta£iu,nihi\ dubii 
eftquinitadebeatlegi. Nam fi librinon 
haberent, fic ex conjeftura deberet refti- 
tui. SlSfod. agrefa^ufuppetit , quod aegre 
fuppeiitadfaciendum. Salmaf 

B 5<S. hiam 



iS MilesGloriosu^s, i 

Nam os columnatum Poetse efle inaudivi barbaro l 
Quoi bini cuftodes (emper totis horis accubant. 
Euge , euge , eufcheme hercle aftitit , & dulice & comosdice i 
Nunquam liodie quiefcet , priulquam id, quod petiit, per- 
ficit. 
iJoHabet, opinor. age,fi quidagis: vigila, ne fomnoftude: 
Nifi quidem hic agitari mavis varius virgis. vigila : 
Tibiegodico. aul feriatusnefis. hemtealloquor , fufveftS"' 

PalTftrio : 
Vigila inquam : expergifcere, inquam: lucethoc, inquam, 

Pa. audio. 
Pe. Viden' hoftis tibi adeile ? tuoque tergo obftdium ? con- 
fule. 
G^ Arripe opem auxiliumque-ad hanc rem. propere hoc , non 
placidc decet. 
Antevenito aliqua aliquos, aut tu circumduce exercitum, 
Curre in obfidium perduelleis , noftris pr^fidium para. 

Inter- 



5 6. Nam os columnatum. 1 Apparet 
jam tum ctiam,cum hancFab.commen- 
tareturPlautus, Na:vium, cb maledi- 
centiam Romcc in vinculis Triumviia- 
libus feu cuftodia publica fuifle; unde 
poftea, cum Hariolum&cLeoittemVahu- 
las fcripfiflctjin iifque petulantias difto- 
mm, quibus multos ante Ixferat , diluif 
fet, per Tribunos-pl. liberatus eft. Os 
columnatum SLUtem]ocAns vocat os bra- 
chiotanquamcolumna fubnifum. Nx- 
Vius enim in commentando fokbat ma- 
num mento fufFulcire. Douz. 

S7. Bifii cujiodes.'] Veteres illi canes 
VQcSihAm cujiodes : & contra, quicufto- 
dise prsfecii erant,cdnfj. SicCoIumella 
mtitos cufiodes i & carmenPhallic. cujio- 
des dixic canes. Qup Plautus hic alvi- 
y/jisitHiicag sllviixt.jtScalig. 

2 8. Dulice.'] Ita ]. Gul. duIicejS^aXi- 
i>Mz , ferviliter. Ait enim , fervum per- 
fonam fuam prseclare agere, Sc ftatum 
in Comoediafervilem egregie repiaefen- 
tare. Casteri, duUe. 

6z. xAu! feriattu nejisy &c.~\ PutO, 
cum MlT. legant conftanter anftriattu, 
legendum efTe , cantheriatHsnefis. Ideft, 
cantheiino litu aftana ne dormias. Quo- 



modoalibiPIautus eft locutus. Canthe- 
mrfinxita Cantheriut, \i.t zvulpes , vulpi- 
nor com^omtm.B oxh. Omncs fermeii- 
bri in hoc verfu fcribunt , anferiatui nefts. 
Certe probarem legi cantheriatut nefsy 
vcl Cantherii ritu ne fis. Cantherii equi 
caftrati quos Hongros vulgo vocamus. Ki 
multum laborabant , aut ferendis oneri- 
bus, aut trahendiscarris, multumque 
adeo fatigabantur , ideo femper fere dor- 
mitabant, ubipaulloceflaverant. Hinc 
ca7itheri?20 ritu adflansfomniat , alibi apud 
Plautum. Cum hicigltur toties repetar, 
vi^ila , huic opponit Cantherii ritutr», 
quia fjEpe prs laflltudine dormitant 
Cantheiii. Et fortafiean inde verbum 
^^^kwmcantheriari i ut redeconjecit Cla- 
rifl'. Boxhornius. Salmaf Lucet hoc,&c.^ 
Aei>tltyjxCi cslum. Turneb. 

67. In obftdium perduelieif.'] Videtut 
perduelles pofuifle, quia dicimus , ohfdere 
perduelies : nam perdueJlium dicendum 
crat. Autaflentiendum Camerario,qui 
pro curre legit coge : idque aflentiente 
Lambino j fed diflentientibus Lipfio & 
Douza,qui curre apprcbant. Vel,quo ni- 
hil puto firaplicius, perdueUif fingulo nu- 
mero pofuerit , ^io psrdueUium. Quafi 

dixifle£ 



^9 



A C T U S I L S C E N A i L 

Intcrcludito inlmicis commeatum , tibi muni viam; 
Qu4 cibatus commeatufque ad te & legiones tuas 
^ro Tuto poffit pervenire. hanc rem age. res fubitaria eft. 
Reperi, comminifcere , cedo calidum coniilium cito. 
Quas hic funt vila , ut vifa ne fint : fada infada uti (ient. 
Magnam iilic homo rem incipiffis : magna munismoeniai 
Tute unus fi recipere hoc ad te dicis i confidentia eft 
yjNosinimicosprofiigarepoile. Pa. dico&recipio 

Adme. Pe. & egoimpetraturumdieoidquodpetis. Pa. ac 

tejuppiter 
Beneamet. Pe. atimpem, amice, me^ quodeommentus. 

Pa. tace : 
Dum in regionem aftutiarum mearura te induco , ut fcias 
Juxtamecummeaconfiiia. Pe. falva fumes indidem. 
80. Pa. Herus meus elephanticoriocircumtentuseft, 
non fuo : 
Neque habet plus (apienti^ ^ quam lapis* Pe* egometiftuc 

(cio. 
Pa. Nunc fic rationem incipifl&m , hancinftituam aftutiam, 
Ut Philocomafio hanc {brorem geminam germanam alteram 
Dicam Athenis advenille cum amatore aliquo fiio , 
SjTam fimilem , quam kde ladli eft: apudteeoshk 
devortier. 

Dicam 



Cnltv. cir«- 
cumjedtur. 



Dou%. A\. 
vortier. 



«JixiiTeti» ohftdium hnfiU . ^iVtpopulihojii- 
iu. Voflius.Nonfaiisfaciuntmihiinhu- 
ju3 loci explicatione viri eruditi. O mni- 
nolcgendurDcenfeo; Curre in obfdium y 
perdHf iUoSymJiri* prajidium para. Terdue, 
pio j perdeyib intiqQO.perduo. Boxhorn. 
Non improbarcm legi, nt Boxhomius 
COnjeftavit , curre in objtdium , perdue iUosi 
Jiempe hoftes, de quibus praecedit in 
iri. 66. VidetH hcjies ttbi adejji? Poteft 
tamenetiamferri vulgata. Salmaf. 

72. Jlitzgnam iUic homo.'^ Puto lcri- 
bendum, magnam illic homo remincipif- 
fit , magna rncenit mcema. Salmaf. 

74. Si recipere hoc ad te dicis.~^ Tute 
unus fi dicis , te tuo periculo promittere 
fore.ut hoc negotium abs te conficiatar j 
certa fpes eft, nos inimicos poffe pet- 
dcie. Recipere» «yct/fe';i^£&K/, &,«{>' «stw- 



ttJ' Si^Swj. Tauhmann. 

19. Itixtamecum.j iS.que atq.ueego. 
V. N. Aul. aft: ^.j.Salvafumes indidem.^ 
Id eft, redle & tuto apud me depofueris , 
feu mihi credideris: non enim ea cui- 
quevulgabo; fed falva & integra , qua- 
liaaccepero, exeodem loco inquo de- 
pofueris, tolles. Tralatio a lebus de- 
pofitis & creditis. Vide & Not.Trin.i . 2.- 
Taub. 

80. Herw meus elephanti cofio circum" 
tentweji, nonfuo.^ Refpexitnon adna-~ 
turam animalis, quod tefte Cicer. acu- 
tiffimi fenfus eft , & belluarum pruden- 
tiflima; fed ad nudam duntaxat pellem : 
quae quodurioreft & craffior, hoc bcl- 
lax eu congruentior ; quo autem tene- 
tior , co hominemagisdigna , 8c divina 
ejusingcnioaccomnaodata. Cruter. 



,C M 1 L E S G L OR 1 O S Si 

Dlcam hofpiiio. Pe. euge, euge,lepide: laudo commen-^ 

tum tuum. 
P A. Ui: fi illic concriminatus (it advorfum Militem 
Meus confervos , eam vidiire cum alieno ofcularier , 
Eum arguam vidifle apud te eontra confervom meum 
5) o Cum fuo amatore amplexantera atque ofculantem. Pe . im- 
moutoptume. 
Idem ego dicam , (i me exquiret Miles. Pa. (ed fimillumas 
Dicico eile : & Philocomalio id prsecipiendum eft , utfciatj 
Ne titubet , (i qusret ex ea Miles. Pe. nimis do6tum do- 

lam! 
Sed ii ambas videre in uno Miles concilio voler , 
5?5Quidagimus? Pa. faciie eft: trecent^ poirunt cauffe col- 



ijgi : 



Non domi eft , abiit ambulatum , dormit , ornatur , lavat » 
Prandet, potat, occupata'ft : opers noneft: nonpoteft. 
• Quantum vis prolationum , dum modo nunc prima via 
Inducamus , vera ut efte credat qux mentibitur. 
loo PE.Piacet, ut dicis. Pa. intro abiergo , & fi ifti eft mulier , 
eamjube 
Cito domum tranfire , atque hsec ei monftra : pr.tcipe , 
Utteneatconiilianoftra, quemadmodum exorfi fumus 
De geminaforore. PE.dodetibiillam perdodam dabo. 
■■'■' Nunquidaliud? Pa. intro ut abeas. Pe. abeo. Pa. &qul- 

dem ego ibo domiim , 
105 Atquehominem inveftigando fiimam operam,hincdiiIimu- 
lavero. 
Qui fuerit confervos , qui hodie fiet fedlatus fimiam. 
Nam illenonpotuit , quin fermoni fuoaliquem familiarem 
Participaverit de amica heri , fefe vidifFe eam 
Hicin proxumo ofculantem cum alieno adolefcentulo. 
iioNovimoremego: & z^ceve nofiromm folus fcio. n^equeoS 
.' Siinvenio qui vidit, ad eum vineas pluceofque agam. 

''^ . Res 



95. Caufa.'] u^Cctcri? , prstexta, 
e^xcufationes. L, 

97. Operanonejl,'] Ideft> noneft va- 
cua, Infra ad; s.»; iion o^evA eji Scelt- 



dro. EtV.N. Cafina, adl. s- 2. 

58. ^uantumvif prolationum.'] Pro- 
craftinationum , dvctCoxSiv. 
" in. \/ideiimvmsa4 pluteofque figan^.'] 

Alle- 



A C T U S II* S C E N A 1 1 1. ^^ I 

Resparataeft, vi pugnandoque hominem capere certa res 

. eft. 
Si ita non reperio , ibi odorans quafi canis venaticus, 
Ufque donec perfecutus voipem ero veftigiis. 
115 Sed fores concrepuerunt noftras : ego voci moderabo mc. 
Nam illic eft Philocomafio cuftos meus confervos , atque it 
foras. 



Allegoria a re miiitarr, qua fignificatur, 
fe machinas omnes & artes adhibitu- 
£um, quibus Sceledio & Militj perfua- 



deat, forores germanas inter (e fimili- 
masefle. Ltffius. 



AcT.us Secundi Scena Tertia. 

SCELEDRUSi, EALitSTRIO, 

NI(i quidem ego hodie ambulavi dormieiis in tegulis , 
Certo edepoifcio me vidifle hicproxumx vicinia; 
Philocomafium herilem amicam fibi alium qusrere. 
Pa. Hic illam vidit ofciilahtem Vquantumhilnc audivi loqui. 
jSc. Quis hiceft? Pa. tuus confervos. quid,agi$_5 Sceledr^? 
Sc' te Palsftrio.' 
, Volupeft convenifte.;PA.^c[uid jam.? aut quid iiegotii , fac 
fciam. "'\ '"'■'" ''^T:»' . 

S G. Metuo. P A. quid metuis \ ' Sc. ne hercte hodi^ , quantum 

hicl-amiliariumelta , ^. .. - . .- 

Alaxiimuminmalum cruciatum mnriamus, Pa. tii lati 
SoJus : nam ego iftam infuiruram &c defulturam niliil liic 
moiror/ ^"'^" ^"^r* ' ■■*'D.] .'-•ia-A>Vo7q ^^..v^am. 

loSc. Nefcis tu fortaffe , apiriVnos facinus quo<i natum eft 

■ noVOm. ■ •5:^^: -nt;jv: y;-^ .. iniM.:.x.^:.i....j . ;^ 

Pa. Quod i.d eft facinus> ^Sc..'iliipiidicumV!pA^ti^^^ ftis fo|i 

te-tibi, • • --'i^ -: ' > 

:',..v,/':- Mihi 

Jocatur : & fbrtaffis alludit ad Defulto- 
r^f jquiduobusabfqueephippiisutentes 



A llwXX 



I 



Nfiliamus,'] DuoprsBcipaain.hift-a- 
ria Crucii funt, to vcottoJVov , i{ff^ 



■TT3 £|5;^v77SJ/<si, & tertiumfunes.Nam j cquisexunodeft.liebant, t<. in alterum 
fupplicio afficiendi pede in fuppeda- miraceleritateiDiiliebant. Hinc Jt;/«/^o- 
neumpofitoicruceriladfcendebant. un- \ ria levitof ; ^defultor.iHi . inconitans» 
^Cy^fcendere ihcrucem,&i, InflircScCru- inftabiUfqueingeniihomo. 
<;ii/S[/«5inBacchidibus. Scahg. '^ L.'ii. Scif.'] Contraftioprilcaeft,pro', 

p. Jftam irifHlturAm & defmtHrain'.'] \feiai. Tute,inquit:,_tibifoli lcias> piihi 



$.1 '" ' MilesGloriosus^ 

Mihi ne dixis 5 {cirenolo. Sc. nonenimfaciam , quinlcias^ 
Simiam hodie ftim fedatus noftram in horum tegulis. 
Pa. Edepol , Sceledre, homo (edatus nihili nequam beftiam» 
'15 Sc. Diitepetdant, P a. te iftuc isquom : quoniam occQepifti 

eloqui. 
Sc. Forte fortuna per impluvium huc defpexi in proxumum } 
Atque ego ilia afpicio ofculantem Philocomafium cum akero 
Neicio quo adolefcente. Pa. quod ego , Sceledre , icelus ex 

te audio ? 
Sc. Profe(!^o vidi. Pa. tuten? Sc. egomec duobus his ocu- 

iis meis. 
|.oPa. Abi, nonveri{imiIedicis,nequevidifti. Sc. numtibi 
Lippus videor ? Pa. medicum iftuc tibi meliuspercontarier. 
Verumeniintuiftam, fi te diiamant, temerc haud tollas fa- 

bulam ^iy^^'^ 

Tuis nunc cruribus capitique fraudom capicalem hinc creas. 
Nam tibi jam, ut pereas , paratum eft dupliciter: niii fiip- 
primis 
ij TuiUTi ftultiloquium. Sc.qui verodupiiciter? Pa. iddicam 
tibi, 
Primum dum , fi falfo inlimulas Philocomafium , hoc perieris : 
Iterum , fi id verum eft , tu ei cuftos additus perieris. 
Sc. Quidfu^rme, nefcio: hascmevidiileegocerrofcio. 
Pa. Pergininfelix ? Sc. quid tibi vis dicamjnifi quod viderim ^ 

Quin 



|ie dixit , pro dixeris. J, Gul. 

1$. Teifiucaquum.'] JocusPlautofa- 
jniliaris,ut notavit olim Palrjierius. Sed 
fciendum diftindiionem faftam ex (en- 
fn Palaeftrionis , non ut ca videtur in- 
telligere altera perfona. Te iftucfaciant 
diiaequumeft, quod mihi ominarica:- 
pifti. At Sceledrus accipit, quafi diceret : 
Te ifiuc &tjUiint qmni(ira occcepifti , eloq ui. 
Aquumtft tepergereinnarrandoquod 
incepifti. Utrique fenfui fatius videtur 
fore; guodjumocccspifti: utvideoetiam 
pIacereE>iir^lda:o. Gronoviu^. 

17. Cum altero.'] Ideft, alio. V. N. 
Trucul. a6t. i. 2. 

zz. 



! recens natos liberos, tellure cadentes 
toliendo ac fufcipiendo. Q^i tollebat 
infantem, patrem ejus fe projfitebatur , 
puerum educabat ac nutriebat: fictolUe 
fabulami quiejusfefacitaudiorem , qui 
incipit ferere ac fovere, quiprovera 
agnofcit. Hinc exiftit quidem ut palam 
fiat ac divulgetur : non tamen toUere 
proprie eft divulgare & palam facere. 
QromviHi' 

23. Tuiiijunc cruribus capitique fratt- 
dem capitalem hinc creai.~\ Crunbus tuis 
compedes, & capitt yide&, vitazextrcr 
mampoenam hocferraone,fipalamfiet. 



_. TemerehafidtoSaffabulam.^Anii- P"^^- ^'^^^^^^ Cfiiva fraudcm pro poena 
dit ad mprcm patrum qui agnolccbant 1 ponebant. 



A C T U S II. S C E N A III. 23 

^oQujnctlamnuncintushicinproxumoeft. Pa. eho, annon 
domi eft ? 
Sc. Vife 5 abi intro tute. nam ego mihi nihil credi poftnlo. 
Pa. Certum eft faceue id. Sc. hic te opperiar: Scere^cTiJ^ 

eadem illi infidias dabo. teopp^iar. 

Quam mox hordim ad ftabulum junix recipiat ie a pabulo. 
Quid ego nunc faciam ? cuil:odem me ilii miles tra- £'/it; ^'^' 
didir. 
jjNuncfiindiciumfacio, interii: fi taceo, interii tamen, 
Si hoc palam fuerit. (^tiid pejta muliere atque audacius 1 
Dura ego in tegulis fum , illac ha:c (e hofpicio edit foras. 
Edepol facinus fecit audax. hoccine (i miles fciat. 
Credo hercle has (iiftoUat aedes totas , atque hinc in crucem. 
40 Hercle quicquid eft , muflltabo potius , quam inteream male. 
NON EGO POSSUM,qu3eipfafe(evenditat,tutarier. 
Pa. Sceledre,Sceledre. Sc.quishomointermiuat ? Pa. eft 

te alteraudacior? . 
QuismagisDiis inimicis natus,quam tu, atque iratis 2 Sc.quld 

eft ? 
Pa. Juben tibi oculos eftbdiri, quibus id, quod nufquam 
eft, vides? 
45 Sc. Quid , nufquam ? Pa. non egonuncemamvitamtuam 
vitioianuce. 
Sc. Qaidnegotiieft? Pa. quidnegotii fit, rogas ? Sc. cui: 

non rogem ? "p < t«&t 
Vidiireajebaste ofculantem atque amplexantem cum altero. 

Sc. Mi* 



31. MihimhiL^l Sedreipotius. 

3Z. Eadem iJli.infidiiU dabo-'] Eadem 
epera ex occulto loco Philocoraafiura 
obfervabo , quam tcmpeltive , hanc par- 
temverfus, fe in ardes noftxas recipiat e 
domo vicini. 

• 33- Horfnmddflabul.'] Qiiiapaftaju- 
mentaredeunt domum ad ftabulumj fe- 
flive ufurpavit de muliere , ab amatore , 
tanquam a pabulo domum redeunte. j 
Virg. [tedomum pafti , fi cjuii pudor , ite i 
juvenci. Pafler. lumx. \ i\oi,uaLKi;. lu- ' 
mxtener&atAtis fceminabos eft y que, jam j 
defiit vtttila ejji , jnAres eadem Atati dicun- I 



tur juvenci. Ita autem nominat Philoco- 
malium. Comutus. 

39. Credo hercle ha* fuftoUat xdes totat 
atijue hincin crucem.] Antiquitusmoris 
fuit, utin magnis fceleribus non modo 
animadverteretur in homines iplos , qui 
deliquerant , fed eprum qucque lcdes. 
quodproboex Vartone, Val. Max.l. 6. 
c. 3. Cicerone, Livio,.Quint.lib.s- c. 7. 
alii(que. Gruter. 

41. Sefevenditat.~\ Ideft, vendere & 
ptoftituerecupit.r«r«e6. V.N-Stich.2.i. 

42. Ittterminat.2 Minacivoceme in- 
clamat J T. 

»4 $o.Mi- 



Itpf. qms, 
luto jam. 



%'4. MlLES GLORIOSUS4 

+JO Sc. Mirum eft loiio vicSfcitare te , tam vili tritico* 

P A. Quid jam ? Sc. quia lurdtiofus. Pa. vae verbero ! edepo} 

tuquidem 
Caecus , non lufcitiofiis. nam illam quidem eceam domi. 
Sc. Quid 5 domi ? Pa. domihercievero. Sc.abi: ludis me, 

Palsftrio. 
Pa. Tum milii flint manus inquinatae. Sc. qui dum ? 

PA.quiaiudoluto. 
5) Sc. Vscapiti tuo. Pa. tuo illuc , Sceledre, promitto fore, 
Ni(i oculos orationemque aliam commutas tibi. 
Sed fores concrepuerunt noftr^. Sc. at ego ilias obfervo fores, 
Nam niliil eft, qua liinc huc traniire ea poffit , nifi redlo oftio. 
pA,,Quin domieccam. nefcio, quaste, Sceledre^rcelerafuici- 

tant. 
€0 Sc. Mihi ego video , mihi ego fapio , mihi ego credo plu- 

rimum s 
Me homo nemo deterruerit , quin ea (ic in liis sedibus : 
Hic obfiftam , ne impruderititiuc ea (e furrepfit mihi. 
Pa, Meus illic homo eft : deturbabo jam ego iiium de pu^ 



gnacuiis. 



hihi 



Vinjam faciam , ut ftultividum te fatearis ? Sc. age face. 
^jPa. Neque te quicqqam iiipere cordej nequeoculis uti^ 
Sc, voio, . 

; ' •---;■' .■■• Pa. 

50. Mirum efi lalio viHitarete , tam 
yilitritico.'] Quafi dicat: ii triticuni ca- 
lum effet, non efTet mirum telolio vi- 
tam tolerare : nunc vero cum tam vile 
lit triticum, &c. Conftat autem, lolium, 
propter vapbresacresquos in cerebtum 
tollit, non folum ebrietatis fpeciem 
quandam crearcj fed oculos vitiare & 
bbtundere. Ovid.Faft. i. Et careant lo- 
liiioculosvitiantihw agri. Lambin. 

Si. Lufcttiojln <?f. ] Ltifiitionem dici 
putat Ulpian. ubi homo liimine adhibi- 
tonihilvidet. cui & Noniusadftipula- 
tur, & Varro;SedFeftusait, vitiumefle- 
oculorum, cum quisclariasvefpertino 
t"empore,qtiam meridiecernit. Interim 
hunc locum propius infpicienti patet, 
per lufcitiofum^sion intelligi hic eum,qfui 
nihU, fed qui male aut pamra vidct. Se- 



quentia ifta, edepoltu qtiidem cAttu t mn 
lufiitiqfusi fatis oftendunt hanc hujus 
vocabuli effefignificationem. Boxhorn. 

53. Ludiime, FaUfirio. Pa. tummihi 
ftmt manus imjuinata.'] Ita fine interro- 
gatione d.TtotpdDflinm lego j ,ut jocus fit 
exambiguo. NamSceledrus/«a'»>«e> fic 
accipit , ut we , fit acc. cafus: Palasftrio,^ 
ut fit feptimi : ut cum dico , Ludere,pla, 
difc9. Douzz. ■ ' i. ? 

54. Sl^iia ludo luto-'] Qu,ia, inquit^ 
cum ludo te, (fe, fept. cafus)proinde eft, 
acfilutoludam : tu enim homo lutu-» 
lentus es.quiautem lutum manibus tra- 
<3:ant, inquinanrur. Douz.a. 

60. Solarium-I Solariumy locus ubi 
folent apricari. Fiebat autem in aedibus 
adexcipiendam auram & vaporem So-* 
lis. Dicitui: & heliocaminiis. Turn. 

73. F4^ 



A CT U S II. S C E N A III. x^ 

Pa. Nempe tu iftic ais efie herilem concubinam ? Sc. atque 



arguo 



Eam me vidifTe ofculantem hicintus cum alieno viro. 

Pa. Scin' tum nullum commeatum hinc elle a nobis ? Sc. fcio, 

Pa. Neque folaEium , neque hortum, nifiper impluvium.? 

Sc. (cio. 
70 Pa. Quid nunc, fi eadomiefl, (i faciamuteamexire hinc 

videas domo, 
Dignus es verberibus multis f Sg. dignus. Pa. ferya iftas fores : 
Ne tibi ciam fe fubterducatiftinCjatque huctranfeat. 
Sc.Confiliumeflitafacere. Pa. pedes cgo jamiilam ^ot^'' 

huc tibi fiflam in viam. 
Sc. A gedum ergo face : volo lcire utrum ego id quod vidi , vi- 

derimj 
75 An illic faciat, quod facturum dicit , ut eafitdomi. 

Nam ego quidem meos oculos habeo_, nec rogo utendos 

foris, 
Sed hic illi fupparafitatur femper, hic ei proxumus efl , ' 
Primus ad cibum vocatur , primo puhnentum datur : 
Nam iiiic nofter efl fortatle circiter triennium. 
So Neque cuiquam , quam illi , in noflra melius famuto familia, 
Sedego hocquodago, id meagereoportet, hocobfervare 

oflium. 
Hic obfiftam , hac quidem pol certo verba mihi nunquam 

dabunt. 



73. Pedes egojam.'] Puto legendum ; 
per ades ego jdm illam htic4ibi jtjlam in 
■viam. Id ommnovolunt prxcedentia, 
prxlertim ifta; ^lieid nunc Ji eadomie/i, 
Ji faciam ut eam exire hinc videas dom'- , 
Dignus es verheribtu multii ? Hoc enim 
agebatur, utpalam fieiet domi eam ^ffcj 



domo c^itut^im. Boxhormui. Noflvide- 
turreponendumper ades provulgatp/»^- 
des. Dicit (e non afcenfurumeflein te- 
gulas vel in folarium vel impluvium , ut 
eam in viam fiftat , fed peditem id fai^hi- 
lum ;> id eft , de plano. Salmaf. 



1.^ 



ACTUS. 



t^ M I L E S G L O R 1 O S U S; 

AcTus Secundi Scena Quarta, 

PALiLSTRIO, PHILOCOMASIUM, SCELEDRUS. 

PRascepta facito ut memineris. Ph. toties monere mirum ed, 
P A. At mecuo , ut (atis iis fubdola. Ph. cedo vel ZcL^'^'° '*^ 
do6tas, docebo: 
Memini malas , ut fint mals : mihi Co\x e quo (uperfit. 
Pa. Age jam nunc infiile in dolos : ego abs te ptocul recedam. 
jQuidaftas, Sceledre.^ Sc. iianc rem gero : liabeo auris, io- 
quere quidvis. 
Pa. Credo ego iftoc exemplo tibi elTe eundum adiutum extra 

portam , 
Dilpeffis manibus patibulum cum habebis. Sc. quamnam 

ob rem.'' 
Pa. Reipice dum ad Isvam : quis illicc eft mulier ^ Sc. pro dii 

immortales ! 
Hericoncubinaefthscquidem. Pa. mihi quoque polita vi- 
detur. 
lo Age nunc jam , quod lubet. Sc. quidagam .? Pa. periperpro- 
pere. 
Vn. llbi ifte bonus (ervos , qui propudii me maxume inno- 

centem 
Falfoinfimulavit? Pa. hemtibi. hic mihiid dixit. Sc. tibi. 

Ph. quem dixti 
Tutevidilleinproxumohic, fcelefte, me oigulantem .<* 

Pa. At- 



3« \/f^^^/^''* ^ ejuofMperft.'] Scriben- 
X>X<^um cenfeo, Memini malM ut 
fint maLa , mihifoU ijuo fuperfit. SoU pro 
€o\idi>p^'iyj2i. Sc tantum abundare ma- 
litia ait , ut foli fibi id fuperfiat. Huo pro 
quod, utfxpe. fcriptum fait. Salmaf. 
6. CTedoegoijlocexemplo.'] Cum Sce- 
Jedrusin oitioftaret, mulierculam redi- 
tuiam cs-fpedans , ne qua elaberetur : ad 
eam Paiaefirio , bene eft , inquit, forma 
& fla£usinte,quimoxerit5 cum herus 
alligatum te patibuioperurbemducet. 
AtquiftetifTeeumopinor manibus ante 
ie projcd:is & leviter didufti^ iialjitu 
quo folcat captantes & apprfrhenfuri. 



Lipftu. Extraportam.'] SciWctX yMetiam', 
qujceadem cum £/^«/7»«d.Supplicia ple- 
raque apud Romanos fumi folita extra 
portas. credo, nefrequentifanguine& 
caEdecontaminarioculicivium,autdeli- 
bari videretur libertas. Itaque&carni- 
fex domum habuit extra urbem. Lipf. 
Fuit Athcnis , (ed & in aliis urbibus , ja- 
nuauna, (\\xzvn.^^vHru Suepjvvoca- 
bant, qua ad fupplicium educebantur ca- 
pitis damnati. Hinc hoc loco Provcr- 
h'mm,Extra portam ire. Seneca Controv. 
lib. I . Extra portam ifiam virginem . Re- 
fpondet ifiis Grxcorum , ec fj.a.}{^£jievp 
. Si.iS KOQpiicsi^TciQnt, Malufft fora^. CaC 
' 26. CU^ 



ACTUS II. SCENA IV. 27 

Pa. Atqiiecum alieno adolefcentulo , dixit. Sc. dixi herde 

vero. 
15 Ph. Tun^mevidiftif Sc. atque his quidem oculis. Ph. care- 

bis, credo, , 
Qui plus videnc , quam quod vident. Sc. nunquam hercle de- 

terrebor, 
Quin viderim id quodviderim. Pn.ego ftulta& SS m^w * 

mora multum , 
QiKe cum hoc infano fabulem : quem pol ego capitis perdam. 
Sc. Noii minitari : fcio crucem fucuram mihi (epulchrum : 
20 Ibi mei majores funt fiti ; pater , avos , proavos , abavos. 
Non poilunt mihi minaciis tuis hiice oculi fodiri. 
Sed paucis vcrbis te voio , Paiceftrio , obfecro , unde 
Exitlixc hucf Pa. unde, niii domo ? Sc. domo.^ 

Pa. me vidente. Sc.video. SrVvfd^^'*' 

Nimis mirum eft facinus , quomodo ha^c Iiincpotuerit .v^. n.s. 

tranfire I 
Zj Nam certo neque fblarium eft apud nos , neque hortus ullus. 
Neque feneftra , niii clatrata : nam certo ego te hic intus vidi. 
Pa. Pergin , fcelefte, intendere , atque lianc arguere f Ph. cca- 

ftorergo 
Mii^i baud faifum cveniat fomnium , quod nodtu hac fb- 

mniavi. 
pA.Quid {bmniafti.** Ph. ego eloquar. fed, amabo, advor- 

titoanimum. 
5 o Hacnode in fbmnis mea (bror gemina germana vi(a 

VenilleAthenisin Ephefum cum fao amatore quodam: MT.meo. 
Hi ambo hoipitio huc inproxumum mihidevorti funt viii, 
Sc. Palyftrionis (bmnium narratur. Pa. perge porro. 
Ph. Ego Ixta vifa , quia fbror veniftet , propter eandem 

Sufpi 

z(f, Clatrata.'] Clatris vallata. CUtri' 



feu clatra vjrgs funt lignexaut fexteac, 
quibusfeneftrac muniuntur. hincclatra- 
r<?etiamapudCoIumell.Iib.9.cap. i. 

xy. rfitenders.] Donatus ad Terent. 
Eun.aft. g.fc, 5. IntenderCf efi crimen in 
ad verfliriumjaarg. 

3 ? . Tataftrionit fomma}n narra- 
tur.] Ita I Talafirionii , non , PnUfirioni : 



ipfa fententia daroitantc : ut fignificet 
Sceledrus, fe ita maculam&ftupidum 
non effe , ut non percipiat fomnium 
quodfibi& Palxftrioni a Philoc. narra- 
tut, Palaeftiionis ipfius commentuni 
efie, earaque de compado verbilquc 
adeoconceptiflimishocagere. Douz.. 

34. Ego Uta vija. ] Quid opus eft 
idem vcibura fequcnti vcrfu repetiJ 

nura- 



iS M I L E s G L b R i o s u s, 

I j Sufpicionem maxumam fum vifa fuftinere , 

Nam arguere iii fbmnis me familiaris meus mitii nCii^ 
Me cum alieno adolefcenmlo , quafi nunc eft , ofculatam efle j 
Cum illa ofculata mea fbror gemina dlet fuumpte amicum. 
Ita me infimulatam perperam falfum elle fomniavi. 

40 Pa. Satin eadem invigilantes expetunt , qus in fomnis vifa 
memorasB ^ 

Heus hercle pr^fentia omnia! abi intro,& comprecare.P'*/: omina, 
Narrandum ego ifluc Militi cenfebo. Ph. facere DottT^. cenfec. 



certum. 



Neque me quidem patiar probri falfb impuneinfimulatam. 
Sc.Timeo quid rerum geilerim : ita dorfus totus priirit. 
4j Pa. Scin te periille ? Sc. nunc quidem domi certo : cert^ 

res eft 
' Nunc noftrum obfervare oftium , ubi ubi fit. Pa. at , Scele" 
dre, quasfo, 
Ut ad id exempium fomnium quam fimile fbmniavit ! 
Atque , ut tu fufpicatus es eam vidiile te ofculantem ? 
Sc Me eam non vidiile ar bitraris } P A. na: tu hercle , opinor , 
(obfecro, 
co P^efipifce ) fi ad herum hxc res pervenerit , perifti pulchre. 
Sc, Nuncdemumexperior, prius ob ocuios mihicaliginem 

obftitiile. 
Pa. Dudnmedepolhocplanumquidem: quae hic ufque fue-^ 

rit intus. 
Sc. Nihil habeo certi quid loquar : non vidi eam , etfi vidi, 
Pa. Nae, tu edepol ftultitiatuanospseneperdidifti. 
55Dumte fidelem facere hero voluifti , abfumtus es paene. 
' Sedforesviciniproxumicrepuerunt. conticifGam. 



l^umquid fuit : Sgo Ufa -vlfo. Ut apud 
LiviumJib.21, de Hannlbale: Hoc vt- 
fu Utus iripartito copm Lb^erumtra.duxit. 
Crronovius. <•:(.; 

^^i.Comprecare.^ Cbmprecari nihil 
aliud eft , quam niola falfa aut thure de- 
venerarijid eft,deprecarirorn'nia,pacem- 
queac veniam a piodigi^U Jove diifiiue 



^verruncii f\di eft . malorum depulfori- 
bus omni ruppliciorum ac piamentorum 
genere esambire. Quo item pertinenf 
ea, guae habes infraadi. 3. i- de Treca- 
trice, Cofije6irice}Hariola,eLtquQ %Arufpica, 
Douz, 
4S. Domicerto.l SciliceEPhilocoma-» 

fium,5cc. Taukm, 



M 



■ACTUi 



I 



A c t i; s IL S c E i5f A V. a^ 

AcTus Secundi Scena Quinta^ 

PHILOCOMASIUM, PALASTRIO, SCELEDRUS. 

Nde ignem in arani , ut Ephefiae Dianas lauta laudes 



Gratefque agam,eique ut Arabico fumificem odore amoene: 
Quas me in locis Neptuniis templifque turbulentis 
Scrvavit , fasvis fludibus ubi fum afflidata multum. 
5 Sc. Paia:ftrio, 6 Palasftrio. Pa. 6 Sceledre, Sceledre, quid vis ? 
Sc Hoecmulier,quaEhincexitmodo, eftne herilis concubina 
Philocomafium ? an non eit ea ? P A.hercie opinor , ea videtur. 
Sed facinus mirum cft , quomodo hxQ hinc nunc potueric 

tranfire : 
Siquidemeaeft. Sc. andubiumtibiefteameftehanc? PA.ea 

videtur. 
10 Adeamus,appellemus.Sc.heus,quidiftuc eft,PhilocomaJium? 
Qpid tibi iftic hifce in aedibus debetur ? quid negotii eft ? 
Quid nunc taces ? tecum loquor. PA.immo edepol tute tecum ? 
Nam hsc nihil refpondet. Sc te alloquor,vitii probrique plena, 
Quae circum vicinos vaga es. Ph. quicum tu fabuiare ? 
ijSc. Quicum, nifitecum? Ph. quistuhomoes, aut mecum 

quidnegociieft ? 
Sc. Men' rogas , hem , qui fim ? Ph. quin ego hoc rogem,quod 

neiciam ? 
PA.QuisegoTumigitur, fituhuncignoras? Ph. mihiodiofiis 

quifquis es 
EttUj&hic. Sc. nos non novifti ? Ph. neutrum. Se. metuo 

maxume, 
Pa. Quid metuis ? Sc.enim ne nofitietperdiderimus ufpiam. 

Nani 



i.^TNde ignem in aram.'] PhUocoms- 
Xfium, eaipfa, quam Sceledruscum 
Pleufiide ofculantem vidit, domo Pe- 
lipleftomenis exiens, quafi foror fit ger- 
mana Philocomafii, non Philocoma- 
fium : quafique peregre paulo ante vene- 
rit , & ex ad verfa tempeftate fervata fit , 
hic Dianae Ephefije facrificare & gratias 
agere, & votafolvereparat. AUoquitur 
autemancillam. Lambin. 

2- ^rahitofHmifife?».^ >yiraho N,Scri' 
veritu. 



3. Temptifijueturbulentii •']ldim. quod 
loca NeptMnia. Sicut legimus apud Eiv' 
nium , Cali templa, & yAcheruf.a templa j 
ita & Neptum feu Neptunia templa , pro 
mari.Varrolib.6.inprincipio : Templum 
tribui modii dicitur y ab natura, ab aujpi- 
cio , ab fimilitudrne. Natura in caIo j ab 
aujpicio y in terra-j ah fmilitudine , fuh 
terra. 

16. Bl»inego.'] V. N. infraafi. 3. ?. 

19. I^ nofmet perdiderimus ujpiam.j^ 
SicAmphit. I. i. VhiegopeTii? &c. 

ii. Nes 



30 M I L E s G L O R I o s u s,. 

20 Nam neque te , neque me novifle ait hsc. Pa. perlcr utari hid' 

volo, 
Sceledre,nosnofl:rianaliemfimus: ne dumquifpiam 
Nos vicinorum imprudenteis aliquis immutaverir. 
Sc, Certe equidem nofter (iim. Pa. 6c pol ego. quaeris tu, mu- 

lier, malum ? 
Tibidico, heus Philocomafium. Ph. quas te inrempcriae te- 

nent, 
25 Qui me perperam perplexo nomine appelles ? Pa. eho, 
Quisigimrvocare? Ph# Glycere nomen eft. Sc. in- ^«1"' 

juria eft. 
Falfum nomen poffidere ,PhiIocomafiumpoftuIas. 
At iftuc non decet , & meo adeo hero facis injuriam. 
pH.Egone? Pa. tute. PH.qua^lieriAthenisEphefumadveni 

vefperi 
^oCummeo amatore» adolercenreAthenienfi. Pa. dic mihi, 
Quid l-ilc tibi in Ephefo eft negotii f Ph. geminam germanam 

meam 
Hic (brorem e(re inaudivi : eam veni qu^fitum. Pa. malaes, 
Ph. Immo ecaftor ftuka multum , qu^e vobi(cum fabuler , 
Abeo, Sc.abirenonhnamte. Ph^ mitte. Sc. manifeftaria 
f 5 Res eft , non mitto. Ph. at mihi j am crepabunt manus ; malas 

tibi; 
Nifime omittis. Sc. quid, malum, aftas.? quin retines aU 

trinfecus.** 
Pa. Nihil moror negotiofiim mihi efTe tergum. qui fcio 
An ifta non fit Philocomafium , atque alia ejus fimilis fit ? 
Ph. Mittis me 5 an non mittis ? Sc. immoviatqueinvitams 

ingratiis, 
4oNifi voluntate ibis , rapiam te domum. Ph. oftium hoc mihi 

Domi- 

21. Kos nojlri an alism.'] Noftrae fa- I eft, peregrinum. Nam &«'j2Mantiquitus,' 
milix, analienae: ita mox, Certe equi- qui nunc peregrinus. Callida igitut illa 
demnofierfum. L. muHer, cum fervuseam viconareturdo- 

26. Glycere nomen.'] Hoc ita tuetur mumabftrahere,dillimulansreeamcfle5 
Gruterus contra Cl.Meurfium, quem Mihomo,inquit,vide neerres: equi- 
Vide, fi operas. Vide & Not. zSt. 31. demhic non habito: fed hoc Periple- 
cxtrema. T. ftomenishofpitiotantumutor,utpere- 

40, Ojliumhoc mthi domicilium , irc-'] j grina. Atheniseft vera domus. Resclara 
littciainlcxuemcndo, hojiicumboc, id' cxFabulajargumcnto. LipfiUs. 

4r. ^tht' 



AcTUS II. ScenaV. 



51 



Domicillum eft , Athenis domus ac herus. ego S Jtque^Vur 
iftam domum egoiitam.^c. 

Neqne moror : neque vos,qui homines ficis, novi, neque lcio. 

Sc. Legeagito : te nuiquam mitram, nifi das firmatam fidem • 

Te huc , fi omifero ,intro ituram.PH. vi me gogis, quifquis es. 

45 Do fidem, fi omittis, iftocmeintroituram,quo jubes. 

Sc. Ecceomitto. Ph. at ego abeomiila. Sc. muliebd fecifti 

fide. 

PA.Sceledre , manibusamlfifti pracdam. tam ea eft quam potis 

Noftra herilis concubina , vin' tu facere hoc ftrenue ? 

Sc.Quid ficiam ? PA.afFer mihi macha^ram huc intus.Sc.quid 

facies ea ? 

50 Pa. Intro rumpam redta in cedes ^ quemque hic intus videro 

Cum Philocomafio ofculantem , eum cgo obtruncabo ex- 

tempulo. 

Sc. Viiane eft ea efte ? Pa. Immo edepol plane ea eft. fed auo- 

modo 

Diflimulabat ! abi, macha?ram huc efTer. Sc. jam faxo hic erit, 

Pa. NE QU E E QU E S , neque pedes profedo quifquam 

tanta audacia , 

J5 Qui:Eque faciatconfidenterqulcquam , quam quxmulieres 

Faciuar. ututrobiqueorationem dodteedidit! 

Ut fublinitur os cuftodi gauto confervo meo ! 

Nimis 



41. ^thenit domus ae herus.'] Pro ho- 
fiiitnj hoc mihi domicilium «•)?, legendam 
CX lcriptis Codicibus , hofpitium hoc mihi 
domicilium eft, Id eftj hoc domicilium 
mihi hofpitium eft , vel domus hofpita- 
lis. In hoc domicilio, in his aedibus, 
tanquamin hofpitio, velapudhofpitem 
divertor. In fcquentibus nihii mutan- 
dum. .^thenti domus atejue herus. Quam- 
visenimfe prolibera & ingenuagerat, 
pro meretrice loquitur quaj heros fuos 
vocabanteos, quibus mercede addiftae 
operam dabant, aliac in annum inte- 
grum , aliae in menfem aut aliud tempo- 
lisfpatium. Cum libriconftanter hanc 
ledtionem retineant, non temcre fbllici- 
tanda. Salmaftus. Ojiiumhoc mihi.^EK- 
plicandum, in sdibus, quaiamefto- 



ftiumhoc, mihi domiciliumeft : nam 
hofpitium, quod fcriptis codicibus tri- 
buit Trdvv , in neutro optimorum 
apparuit. Ca:terum fi potes ferre he- 
r«»i dici amatorem , facile patior: fe« 
cus poterat fcripfifle : uAthenis domus ac 
genus. Ut , ^i genus ? unde domo? 
Sic in Bacchid. 4. 2. pro intendi tenus 
alter codicum , intendit herus. Grono- 
vius. 

43. Legeagito.l Legeagere, eftinjure 
id, quodin lege'aliqua inftitutum eft, 
agere. VidenotasAuI. aft. 5 -fc. 3. :^'f 10. 
ISlifi dasfirmatam fidem.'] Firmabatur fi- 
desjurejurando, fponforibus , fidejur- 
foribus, &c. quanquamhic fimpliciter. 
pro , darefidem certAm, pofitum videtur, 
Lambitins. 

j8. T'to:i- 



parietem. 



}t M i L E S G L O R 1 O S U SJ 

• Niiiiis beat , quod commeatus tranftinet trans parie- 
tem. 
Sc. HeusPalseftriojmachaeranihilopus. Pa. quid jam , aut 
quid opus eft ? 
60 Sc. Domi eccam herilem concubinam« Pa. quid } domi ? 
Sc. in ledo cubar. 
Pa. Edepolna^ tu tibi malam rem repperifti , ut pr^dicas. 
Sc. Qnid jam ? Pa. quia hancattingereaufus mulierem hic 

in proxumo. 
Sc. Magis hercle metuo , kd nunquam quiiquam faciet , quin 

(bror 
Ifta (it gcrmana luijus. Pa. eam pol tu ofculantem hic videras. 
6j Et quidem palam eft eam efte ,ut dicis. Sc.quid propius fuit, 
Quam ut perirem , fi locutus fuiilem hero 1 P a. ergo fi fapis , 
MuiTitabis. PLUS OPORTET fcire fervom , quam 

loqui. 
Egoabeo a te, ne quid tecum confilii commiiceam , 
Atque apud hunc vicinunio tii^ mihi turbx non placent^ 
7© Herus (i veniet , ii me quasrit , hic ero : hinc me arceffitOo 



«■8. Trar.fiijiettrans parieterif.'^ Mf. pr. 
tranfiinet jara p. quod Bofim exponit, 
tranfverfum tenet ; cum tigna dicantur 
proprietranftinere duosparietes disjun- 
£tos- Sed his non affentior.quomodo ut 
Iigna tranftinere duos parietes dicuntur 3 
fic& commeatum dici pofte parietem 
Iiunctranftinere. itaqueemendo,utedi- 
tum. Quin neque jam fortsffis immu- 
tandum videatur,fi iranflinet parieteni re- 
folvas, & prspofitionem averbocom- 
po0to, ut fxpe folet, ablatam nomini 
jungas, ut commeatus teneretranspa- 
lietem intelligatur. ^cidal. Nihil mu- 
tandumj Nimif beat ,utnimMJuvdt -, fic 
levat etiam abfolute ponitur: Levat inte- 
vros accedere fontes. Sic enim libri apud 
.Lucretium. Nimisbeat, nimis nosbea- 
tos eo facit,quod commeatus tranfti- 
net jam parietem. Salmaf. ^md com- 
meatus tranjlinet.'] Id eft: > quod paries 



efl: feneftratus &c pervius, quod datus 
liber rraniitiss per parietem. Tranfiineri 
eftpertinere: quemadmodum trans mare 
ire , & per rnare ire. Sic peUegere 6c trans- 
legerexdzvci Allnar. 4. i. 2. & 5- Trans 
aliquid pertwere , continuari , & uno 
fpiritu , ut veteres Jurifconfulti loquun- 
tut , perduci. Sic poflem dicere : pons 
tranfiinet trans flumen , hoc eft, adalte- 
ram ripam continuus eft. Eodem (enfii 
continere inSiidiO 3.1. Vtroque commea- 
tiis continet , id eft' , continuatur , conti- 
nuus eft. Sic pertinere Latini dicUnt, pro 
quo icmih^ibnxipertingere , eoufquepro- 
duci. Czfar lib. i. deGalL Belg&abex- 
tremis GaUia finibiu oriuntur, pertinentad 
inferiorem partem flur/iinis Rheni. Lib. 2, 
Neque longim quam quem adfineri^porreHa 
ac loca aperta pertinebant , cedentes irifeqm 
auderent. Gronov. 



Acrus 



A C T U S IL S C EN A VI. 33 

ACTUS SeCUNDI ScENA SEXTAi 
SCELEt3RUS, fER IPLEC TOMENES. 

SAtin abiicille, neqne herile negotium 
PIus curat , quam fi non fervitute ferviac ? fi*r^\.'^''*' 

Certoquidem illa hxcnoftraintus eftina^dibus. 
Nam ego 8c cubantem eam modo ofFendi domi. 
5 Certum eft nunc obfervationi operam dare. 
Pe; Non hercle hifce homines me marem, led faemiHam 
Vicini rentur elle fervi Militis: 
Ita me ludificant. meamne hic in via holpitam , 
Quce heri huc Athenis cum hofpite advenit meo , 
ioTradatam, &: ludificatam , mgenuam & li- ScaXT^ 
beram ? 
Sc. Periihercle: hicadmeredahabetredtamviam. 
MetuoiUsc mihi res ne magno malo fuat , 
Quantum huncaudivi facere verborum fenemi 
Pe. Accedam ad iiominem. tun Sceledre , hic fceleriim 
caput , 
I j Meam iudificadi hofpitam ante ±dis modo ? 
Sc. Vicineaufculcaquoeib. PE.egoaufcultem tibi ? 
Sc. Expurgare volo me. Pe. tun' te expurges miiii> 
Qui facinuh tantum tamque indignum feceiis l 
An c]uia latroeinamini , arbitramini 
lo Quidvis licere facere vobis, verbero ? 

Sc.Licetne ? PE.atita mebiDecequeomnesament, 
Nifi mihi fupplicium virgarum de te datur 

ton- 



5. y^ BfervationioperaTndafe.lDWigen- 
V^ tci fores noftras obfervaie , ne 
Phiiocomaf. exeat. T. 

6. Hifcehomines.'] Invemuntttr etiam 
nominativum pluralemHifce proferentes an- 
ticjui : ut Ter. in Eunucb. ( aft. 2. lc. 2. ) 
Uifce hoc munere arhitrantur StsamThai- 
demejfe. Prifcian. 

10. Tra£iatam & ludificatam.'] Male 
tentant. Sic Grarius : matres aufi traSia-e 
deorum. Pomponius 1. 2. w. 43. D. de 
Originejuris. Eavelut ccntumeliatraSia- 
itit Servitu. Claudianusinfestum Ho- 
Tom. //, 



norii confulatUm : Tune ^igantgiiurbefn 
traiiare deorum yAggreJftu furiit ? Giono- 
vius. 

19 . ^ia latroci-namini. ~\ Id efl > qui» 
homines militareseftis. 

21. Licetne. ] Scil.expurgareme. 

22. Nifi mihi fuppUctum virgarafTi ^ 
&c,] Si cujusfervus alteridamnuihin- 
tulerat,vel arbitrio eius, qui damnd afi'e- 
<5luserat, fervus pleftebatiir: velnoxs 
dedebatui : vel dominus litis Jtftimatio- 
hem fufferebat : vel , ut ex hoc loco ap- 
paiet> liedecore afficiebatui> &c. £t fane 

C nQMn- 



54 'M I L E S G L O R 1 o s u s. 

Longum diutinnmque a mane ad vefperum : 

Quod meas confregiftiimbrices &tegulas , 
25 Ibi dum condignam te fedatus fimiam , 

Quodquelnde infpedlavifti meum apudme hofpitem 

Amplexum amicam cum oiculabatur fuam , 

Quodque concubinam herilem infimulare aufus es 

Probri , pudicam , meque fum.mi fiagitii : 
3 o Tum Guod tr^davifti hofpitam ante sdesmeas; 

Nifitibifdppliciiimftimuleumdatur, S2S: 

Dedecoris pleniorem herum faciam tuum , 

Quam magno vento plenum eft undarum mare. 

Sc. Ita fuiTi coadlus , Peripledomene , utnefciam 
3 5 Utrumne poftulare prius tecum squom fiet , 

An me expurgare hic tibi videatur sequius ; 

Nifi ift^c non eft hasc , neque ifta fit mihi : 

Sicut etiam nunc nefcio quid viderim : 

Ita eft ift^Ec hujus fimilis noftrs tua , 
40 Siqutdem non eadem eft. Pe. vife ad me inrro , jam fcies. 

Sc.Licetne? Pe. quintejubeo. at placide nofcita. 

Sc. Ira facere certum eft. Pe. heus Philocomafium , cito 

Tranfcurre curriculo ad nos , ita negotium eft. 

Poft , quando exierit Sceledrus a nobis , cito 
45 Tranfcurrito ad vos rurfum curriculo domum. 

Nunc pol ego metuo , ne quid infufcaverir. 

Si hic non videbit mulierem , aperitur dolus. Jff ^L^j!'^lt 

Sc. Pro Diimmorralesl fimiliorem mulierem , 

Magifque eandem , utpote quas non fit eadem , non reor 
5oDeosf:icerepoiTe. Pe. quidnuncf Sc.commeruimalum. 

Deos facere pofte. Pe. quid nunc ? Sc. commerui malum.- 

Pe. Qiiidigitur, ean'eftf Sc. etfi eaeft, noneftea. . 

Pe. 



notanda verborum mira congeries feni 
larumfeiimulantiaPoeta adfifta: qus 
uno fere fpiritu ab jpfo continuatur. 
Lamhin. 

24. Imbyices.'] Serv. 4. G.f^.l96. 
Jmbr€xd\CiX.vu y quodimhrem arceat. Eft 
enimincurvumgenustegularum. Glof- 
fariusliber: Imhrex ^iy.KnTnxiii ^. 

, 34. Itafftmcca^Hs.J ideft,iriangu- 



ftiam redaftus. 

41. Placide nofcita."] Dummodo ne 
diftisfddiique injurius fis in hofpitam 
noftram, placide omnia peragas. Grut. 

45, Ne (juid infujcaverit.'] Ne quid 
Philocomafiumeorum, quseiprascepta 
ac prsmonftrsra funt, tutbaverit feu 
corruperit. Infufcare quid fit# ft fcire vis , 
viiie noras Gift. i.i.zi. 

5 4- In* 



A C T u s li. S C E N A VI. 55 

Ve» Vidiftin iftam ? Sc. vidi& illam , & hofpitem 

Complexam atque ofculantem. Pje. ean'eft? Sc«nefcio. 

Pe. Vin' (cire pianc ? S -^. cupio. Pe. abi inct:o.ad vos domum 
^^ Conunuo, vide firneiftahi^c voftraintusdomum. 

Sc. Licet ; pillchre admonuifti : jam ego ad te exibo foras. 

Pe. Nunquam edepol hominem quenquam ludihcarier 

Maais facete vidi , & mads miris modis. 

Sed eccqm egredicur. Sc. Periplectomene, te obiecro 
60 Per Dcos atque homines , perque ftultitiam meam , 

Perque ti-la genua. PE.quid obfecras me. Sc. infcitiae uJam'graaam! 

Me^ & ftukirixignofcas , nunc demum fcio 

Mefuilleexcordem, ccecum , incogitabilem. 

Nam Philocomaftumeccamintus. Pe. quid nunc, furcifer^ 
6j Vidiftin' ambas ? Sc. vidi. Pe. herum exhibeas volo, 

S c. Meruiile equidem me maxumura fateor nialum, 

Et mx feciile me hofpitae ajo injuriam : 

Sed meam. elTe herilemconcubmam cenfui , 

Qaoi me cuftodem herus addidic Milesiiieus. 
70 Nam ex uno puteo (imilior nunquampoteft 

Aqua aquiE (umi , quam hxc eil: , atque ifta holpitai 

Et me defpexe ad te per impluvium tuum 

Fateor. Pe. quid m fateare , ego quod viderim ? 

Sc. Sed Philocomalium me vidiiie cenfiii . 
75 Pe. Ratufne me iftic hominem eile omnium mimmi pretii > 

Si ego me fciente paterer vicino meo 

Eam heri apud me tam iniignite injuriam ? 

Sc. Nuncdemumameiniipienterfadum eftearbitrori 

Cum rem cognofco : at non n:jaliciofe tamen 
SoFeci. Pe. immo indi^ne. namaue HOMINEM lervom 
luos 

Domitos habere oportet oculos &c manus 

Orationemque. Sc. egone? ii poft huacdiem 

Mutti- 

54. Jnttu ddmum.'\ IntU» domum,^lo undg fiemipote puteus : iilsOi, unde.i>ib£ 
in domo. Adverbia enim fscpe locum poteft. Cic. Si fUmpferit meTiiit*s. Sca- 
praEpofitioniim occupnbant. Lucr. intm liger. 

Jedibtv , pro, in Tcdibus. Popma. 1 80. NAm^ue hojrJnern fervum,'] No- 

71. 5«TOi.] Idcft, bibi. SimpMlttm. tixmS^WiaiicniXii-.^temmPratoremy 

ait Vaiio * »i ftmendo , id xit , bibendo. Sv^hotle, dicet nonjolttm znar^m , fcd etiam 

C 2, HUiot 



I 



Dour, dato me c<» 
cruciatum, ni cgo 
me dedam. 



^C MiLES Gloriosus.! 

Muttifero , etiam quod egomet certo fciarn , 
Dato excruciatum me : egomet dedam me 
tibi„ 

85 Nunc IioG mihi ignofcas quaelb. Pe. vincam animum 
meum, 
Ne malitioic fadcum id elTe abste arbitrer. 
Ignofcam tibi iftuc. Sc. at Dii tibi faciant bene. 
Pe. N^ tu iiercle, fi te Dii amant, linguam com.primes 
Pofthac : etiam iilud, quod (cies, nefciveris : 
po Ne videris, quod videris. Sc. bene me mones. 

Ita facere certum eft. fed fatine oratus abis ? ^"jus fU^^u 

Nunquid nunc aliud me vis ? Pe. ne me noveris. ^^' "'"'^- ^^' 
Sc. Dedit hic rnihi verba, quam benigne guatiam 
Fecit, ne iratus edet 1 fcio quam rem gerat : 
^5 Ut miles , cum extemplo a foro adveniat domum , 
Domicomprehendat. unaiiic&Palsftrio 
Meiiabentvenalem: fenii, &jamdudumfcio, 
Nunquam liercle ex ifta naila ego liodie efcam petam. 
Nam jam aliquo aufugiam , ^ me occultabo aliquot 
dies, 
100 Dum h^E confilelcunt turbae, atque irasleniunt. 

"Nam 



9CHloi ahjiinentes hahere apud Cic. i .Offic. 

83' Muttivero. ] Ivtu, canum eft , in- 
cuit Charif. unde dicuntui; Muttire: 
iicut "^Z porcorum : wndcgrmnire. Scal. 
Conjed:. Mutiitnt cauQS , cumincipiunt 
irritari ; ab eo, quod M, vel Mu videntur 
edere. V. N. Menaechm. s-^-T. 

84. Dato excruciatum me. ] Scilicct 
tortoribus, quorum erathocmunusSc 
©fficiumjetiam ubi dominus ipfe excru* 
ciare diccbatur. Qupd autem corrigunt, 
egamet dttcam me tihi, didicerant nimi- 
lum ufum verbi dud , cum eftad fuppli- 
cium duci,6c id jam voluerunt hic omni 
modo oftendere. Sed nihilmutandum 
eft: nam juxtacleganterPlautusalludit 
ad tioxasdeditos.Namrfeii^wjin utroque 
codice efle plane teftatur Pareus, etfi 
Gruteii cditio dicam ab operarum , ut 
opinor, crrore. Gromvitu. 

89. Etiam illud, cjuod fcies , nefcive' 

?«.] Itatecomponas, utetiamilla, quae 



nofti, Ita habeas, ut fi ignories. Donatus 
ad illud Eun. Terent. aft. 4. 4- tupol ,fi 
fapii, Quodfcii,}?efcii : notat : hoc diftum, 
ucilla, Concordia difcorstHoi. dcfe^uitur- 
t^ue fecjuentem, Virgil- ita Heaut. Tu nefcit 
tdy^uodfiii. 

97. Me haheiit venaUm.'] Me incau- 
tum,ign3rum,produnt6cfaiiunt.Eadem 
loquendi forma Belgae dicunt yemandt 
verkoopen, quod Latinereddas, aliquem 
vendere, pro, prodere, circumvenire, 
ciamfallere. Boxhomitu. 

98. Nunejuam hercle ex ifia nafjfa eg9 
hodieefcampetam.~\ Significatfe domum 
heri noniturum, ubi futurumfit , ut 
tanquarapifciscapiatur; & undepericu- 
lum virgarum fibi imminere videar. 
Naffa, ait Feftus, eft pifcateriiva/ts ge- 
ntts , qu9 cum intravit pifcit , exire non 
poteji. 

100. Ira lemmt. ~\ Agellius lib. 18. 
iz. id quoque habitum iri oiatione fa- 

cieu- 



ACTUSII. SCENA VI. J7 

Nam jam nunc fatis dc pkis nimio memi mali. 

Vemntamen de mequicquid eft , ibo hinc domum. 

Pe. Illichincabfceffit. fatedepol cenoicio, 

Occifam faspe fapere plus multo fuem , 
105 Cum manducatur, ne id,quod vidit, vident ! 

Nam illiusoculiatqueauresatque opinio 

Transfugere ad nos. ufque adhuc adlum efl probe. 

Nimium feflivam mulier operam prisbuit. 

Redeoinfenatumrurfiis. nam PaLxflrio 
X I o Domi nunc apud me : Sceledrus nune autem foras. ? i'?- h.i«A, 

Frequensfenatus poterit nunc haberier. 

Ibo intro : ne , dum abfum^ illis fortito fliam. 



cienda elegantiz genus, ut pro verbis 
habentibus patiendi figuram , agentia 
ponerent : ac deinde vice verfa hcec 
interfe mutua verterent. Cicero, Ter- 
r/imovet^ patiendifignificatu, pxof»o- 
vetur. 

roi. Kam jam nur.c fatlf.^j To jam 
interpofuit Gruterus. Non habent nec 
Camerarii, necLambini, nec Sambu- 
ci, necDouzas, nec prioresTaubman- 
Bi editiones. Et ex MiF. edit ipfe : ^aw 
nttnc fatu. Scribendum ergo : lam nmc 
fatu. ut habent quxdam editiones vete- 
les. I0 jam enim videtur omnino re- 
quirere oratio : t» nam minime indi- 
get. At inquiunt, fic ruit verfus. At 
meliuseft, utruat ille, quam ftet ful- 
tuscentonibus. Deindefiinfecundare- 
gione jambi da^ylo 8c fpondaso ufus eft 
Plautus , potuit&uti Pyrrhichio. Aut 
•rojrf»? diflyllabon pofuit, ut&alibi. 
(^ronoviui. 

104. Occifam fzpe fapere pluf mul- 
to fuem cum manducatur. ] Feftivus ie- 
nex ludit in ambigua notione verbi 
Sapere : ex eo,quod fapidiflima oranium 
quadrupedum aeftimetur vulgo fuilla 
caro. 

J05. Cummandacatur,'] Longealitei 



MfT. alter : ^uod in adimitatur. alter 
^uod in adimatuT : coixc€tviXTi.c^\xc poftea: 
^iod ei adimatur. Inde conjefturx. 
Sed videtur fcribendum : plus mult» 
fitem. ^ioine adimatur y neid , auodvi" 
dit , viderit. Quippe ni ? qui patiatur 
fibi eripi , afque extorqueri, ut id » 
quod vidit, non viderit, Sic Tacitus: 
pterifque mortaiitim non exir/tt. Hoc eft> 
nonpoteil adimi, vei cripi iftaopinio. 
Grono viuf. 

106. lUiui oculiatque.~\ Sceledrus ni- 
hil videt, nihil audit, nihil opinatur j ni- 
fi quod voiumus eum videre,audire,&c. 
Lambin. 

112. lUii fortito fuam. ~\ Scriben* 
dum puto : Ibo intro ne , dum abfum^ 
illu obftito fuam. Scriptum erat , ofti- 
to pro obflito , ex quo faftum forti- 
to , repetita littera ex fine prajcedentis 
fyilabac. Sacpe oftare pro obliare in vc- 
teribus libris fcriptum reperi. lbo,in- 
quit, intro, ne dum abfcntia mea il- 
lis obflet ad ea qu$_yo]unt facienda. 
Ne ohflito fm , pro ne obftem. 0^7?/- 
tum pro obi^aculo , ut mandatum a 
mzndoyjujfitm a jubeo , & fimiiia. Ni- 
hil poteft boni fenfus ex yulgata elici. 
Salntaf. 



ACTUS 



3.S 



MiLES Gloriosus» 



AGTUS TERTII SCENA PRIMA, 

PALiESTRlO, PLEUSIDES, PERIPLECTOMENES^ 

COhibete'intralimen enam vosparumper y Pleufvdes. 
Smite me prius proipettare ^ ne ulpiam inlidis fient , 
Conciliura quod habere voiumus. nam opus efl nunc tuto 

I0CO5 
Unde inimicus ne quis noftcis fpolia capiat confiliis , 
jUnde inimicus ne quis noftra fpoiia capiac auribus : 
Nam B E N E C Q N S U L T U M , inconfultum eft , fi ini- 

micis lit ului : 
Nam BONUM CONSILIUM furripitur fe- 'ffr.he^' '^^'-^' 

piilume , ^"^-""»- 

Si minus cum cura aut catp locus loquendi ledtus eft. 
loC^uippe fi refciverint inimici confilium tuum , 
Tuopte tibi coniilio occludunt linguam,&conftringunt manus: 
Atque eadem , qua; illis voluifti facere , faclunt tibi. 
Sedlpeculabor, ne quisautliinc a kva, aut a dextera ' 

. Noftroconiiiiovenatoraflitamiauritisplagis. 
1 5 Sterilis hinc profpedlus ufque ad ukimam plateam eft probe. 
Evocabo : heus Periple6iomene & Pleuhdes , progredniiinj^ 
Pe. Eceenos- tibi obedienteis. Pa. FACILE EST impe- 
xium in bonis. 

.'H W'5» .ii.i i>- Sed- 

^. /'~^ Oncilfo, e^uodlutbere.l Kqc CatTJC- 'I yjtTu Koyv emm-^dcffit-^ur, qui dicit rd' 
%^ rarii efl:.- Scirpti cdicique anti- j quodopus dicJo cft tanrurh : bc yjcTK xo- 



fed diftin^^uendum : tie ufpiam inftdia 
fient, ConcitiUm quodhubere uolujntii. Cu- 
iushiccftfenfus : ne, quod conciliurtJ 
haberevolumus, eiufpiarT-i infidisiiinr. 
Id nimirutBpronomenreticetur, utceii- 
iks alibi. Gro-no-o. 

9. K^iut c^its lccUS) &C.'] Catahgo vnlgo 
cditum eft j in qua vocecoirigenda con- 
jeftuiarum plauftra runt,quarum tarften 
nuilaveram ieSionerneft alTecuta. Nos 
^croliimusaiTecuii: 
Si »iiniu , cum cura autcata togon lequen- 
di leclum id cjh 
Nam yjtfd T^oyv loqui eft,. lepide & 
comtxivdc loqui,utpauIo<pqft iequitur: 



"pv loqiiendicoBliIium legit, quicum' 
cura & rationcid" pro^/idet , neinimicf 
rermonem (uum rubieganrjSt confilium 
furripiantj qui hontetnereloquitur aut 
iuconfiderate.Apud Artemidorum habes 
faepe : spQ&t te jr^j yc'xrts, xoy)v,rel}e atqtte 
ordrne- Saimsfius. 

14. ^tiritu ^lagif7\ ^Aurita. ^lags,{wxiX. 
aures. Virg. 4. .ALn. Retia rara, plaga. 
Gloflariura: ii'n.wxorx0' ■> qui aurem 
omni loquenti accomraodat. c^ua.K.ii.' 
aixoyi^. Tauhm. 

i-j. Jn bonii.'] Poffiimus tueri vulga- 
tamleclionera , ut inin bonif ithns, qux 
fint iisutibiiesquibusimperaraus.Narn 
facilc fuo quirauefervis: coramodo. Dif- 



J 



K A C T U S IIL S C E N A I: jc^ 

Sed volo fclrejeoclem confilio , qiiod intus meditati fumns , 

Si gerimus rem. Pe. magis ad rem eile non potefl; utibile. 

io Pa. Immo quid tibi , Pieufides ? Pl. quodne vobis piaceaC 

difpliceat mitii ? 
Quls liomo fit magis meus, quam tu es ? Pe. loquere lepide 6c 

commode. 
Pa. Pol ita decethuncfacerc. Pl. at hoc me facinus mi(e- 

rum macerat , 
Meumque cor corpufque cruciat ? Pe. quid id eft , quod cru- 

ciat? cedo. 
Pl. Me tibi iftue aetatis homlni facinora puerilia 
ij Objicere5nequetedecora,nequetuisvii'tatibus , 

Ea te expetere : te ex opibus fummis mei honoris gratia , 
Mihiqueamantiireopitulatum, atque ea te facere facinora , 
Qu^ iftaec a^tas fugere fadfca m^is quam fe^tari iolet. 
Eam pudet me tibi in fenedaobjicere fohcitudinem. 
5 o Pe. Novo modo tu homo amas : iiquidem te quicquam,quod 

faxis, pudet. 
Nihilamas: umbraesamantum magis, quam amator, Pleu- 

fides. 
Pl, Hanccine^tatemexercere me meiamorisgratia. 
Pe. Quid ais tu ? itane tibi ego videor oppido Acherun- 

ticus, 
Tam capularis, tamne tibi diu videor vita vivere ? 
3 5 Nam equidem haud (tim annos natus , prster qulnquaginta 

dc quattuor: 
Clare oeulis video , pernix fum manibus, fumpedesmobills 

Pa. Si 



fald&uf. Facite ejl imperium in bonis. "] 
§ic MfT. AtAcidaliusi» /'o«oj. Fruftra. 
Vide ad Senecae Nat. Qusft. lib. 4. 
Cronov. 

2$. Te decjora.'] Per hypallagen , pro 
te digna, : cum diftum oportuetit , ttbi 
decora. L. 

26. Ex opihtu fHmmit.'] Id eft, fumma 
contcntionc. Merc. a£t. i. 2. 



31. Vmbraamanttiml^Amantumum- 
bra , differt ab umbra fuamet. vult enim 
fi comparetur Pleufides cum amatoribus 
aliis , vix dici poffe umbram eorum. 
Taubm. 

34. Vitamvivere.l^Y .'^.YtX^. a£b.4.3.' 
MHI & edd. vita vivere. 

?6. Pernixfum, &c.'] Manihuf per- 
nix proprie diftum. Eft enim pertiix l 



_ 30. Huodfaxispudet. ] Namqui fe- pernitendo, quodmanuum magisquam 
lioamat, eumnuUiidS reipudet, LnmA pedumeft. Pedes mobiiu ^utxiVidiigcnuy 
^»tti' I 7rQ<f^,s ci,x.-jc. Dij^ald, 

*. C 4 ll.^mttf- 



4^ MilesGlojliosu^. 

Pa. Si albus capillus hic videtur , neuciquam ingenio eft 

fenex. 
Ineil in hoc amuffitatarua (ibiingenuaindoles. 
Pl. Pol id quidem experior ita eile ; ut pr^dicas, Palseftrlo , 
40 Nam benignitas quidem hujus oppido ut adolefcentuli eft ! 
Pe. Imnio, ho/pes, magis cum periculum facies, magis noices 

meam 
Cpmitatem erga te amantem. Pl. QUID OPUS nota 

noicere? 
Pe. Ut apadte exemplumexperiundihabeas, nepetasforis: 
JNam QUl IPSE HAUD AM AVIT, sgreaman- 



tis mgenium mipicir. 



45 Ec ego amoris aliquantulum habeo humorifque meo etiam in 
corpore. 
Neque dum exarui ex amcEnis rebus &z voluptariis. 
Vei cavillator facerus , velconviva commodus 
Item erorneque tgo unquam oblocutor fum alteri in convivio» 
Incommoditaieabftinere meapud convivascommode , 

5 o Commemini, & me:E orationis juftam partem perfequi : 
Et meam partem itidem tacere , cum aliena eft oratio." 
Minime Iputator, fcreator fum, itidem minime muccidus. 
Poft Epheh ium natus , npn in Apulis , uon fum in 
Umbria. 



MJf. non TuHi 
in' imula. 



3?. ^mufitttta.'] Id cft, ddamufim 
fii£ia, Feftus: examintita ,monms i qui 
amuftm t.St legulam fabrorum ait, 
quain, cumopus ptobant, rubricailli- 
nunt. VarroQuzEft. P]autin, ^mufuefi 
*^^uameii,lAva,mentum. Vetus Glofr. £Ar 
«mufimj ipivvoj. Sua fibi itigenuaindc- 
lts> ] Sua propria& a naturainfita. ira 
Jngenui fontcs , ideft. nativi, nonmanu 
f adi, apud Lucret. Indoles incrementura 
iignificatprimigenia notione: ut apud 
Agel]. metjdiindoles. O/ereenimjCrefceie 
Cgnificat, & (pera , quam exvultucol- 
Jigimus virtutis futuras in pueris: qu2 
vocatur ;Ki(D«H7«§ a Gr^Ecis : utabEu- 
lipide diftumjac^cTejvocf ihy.veta^ ^.- 
^(n>i]yig. GloiTa:: bidolesyU,u.xii iKTni ct 
v^a>Tip((<. Sc&lig. 

43. Ne pett^fam.^ V. N. aft. 2. 2. 



PL.Ole- 

49. Incommoditate-'] Jncomfpcditatef» 
dixit tIw aii<S'ia.v. hci , Commodtis t&.qu.i 
opponitur tc^ dii^ei. cujufmodi homi- 
nisgraphica inhac Scena eft defcriptio. 
// Cafaub. 

S 3 . Pofi Upheffttm natus ; «0« in ^pa- 
lii, non in Vmbria. ] Quod Ephefi natuin 
fegloriatur, credo ideoefle; quod ci- 
vitasea elegantiis facetiifque imprimis 
dedita , eontra morem Umbrorura & A- 
pulorum 5 qui ruftici, illepidi, fubidique 
habebantur- Do»z.<«. Plautusfcripfit: Non 
fum ^nimula 3 aut eerte .^nimuU , id 
cft; nonfuranatus Animulae; aut non 
fumab Animuh, iiveAnimulas. Quo- 
modo apud h.nnc€{iyHofpes Za(yntho,^to 
a Zacyntho : apud Terentium, .^nu^ Co- 
rinthoi pto a Corintho : apud LuciUium, 
Sar^w <i/£^)pto, pro ab .^gypto. Ad in- 

dagan-» 



A C T U S ni. S C E N A i. 4t 

^ Pl. O lepidLimfemcem,{iqmsmemorac,virtuteshabet: 
$^ Atque equidem pUne edudtum in mitricatu Venerio ! 

Pe. Plus dabo, quam prasdicabo ex me venuftatis tibi. 

Neque ego ad menfam publicas res clamo , ne- Sidteiviu J: ** 
queLegescrepo: 

Neque ego unquam alienum fcortum fubigito in convivio. 

Neque praeripio pulpamentum, neque praevorto poculum , 
^o Neque per vinum unquam ex meexoritutdiffidium incon-* 
vivio. 

Si quis ibi eft odiofiis, abeo domum , fermonem (egrego, 

Venerem, amorem, amaenitatemque accubans exerceo. 

Pl. Tuiquidemedepolomnis mores advenuftatemvalent. 

Cedo treis mihi iiomines auriclialco contra cum iftis moribus, 
6^ Pa, At quidem illucaetatisqui iit, non invenies alteriim 

Lepidiorem ad omnes res, nec qui amicusamico fit magis. 

Pe. Tute me ut fateare, faciam eife adoleicentem moribus : 

Ita apud omnes comparebo tibi res benefa^tis frequens : 

Opus ne erit tibi advocato trifti, iracundo } cccq me, 
70 Opus leni ? leniorem dices, quam mutum eft mare, 

Liquidiufculufque ero , quam ventus eft favonius. 

Vei liilariilumum convivam iiinc indidem expromam tibi ^ 

Vel primarium parafitum, atque obibnatorem optumum : 

Tum adfaltandum non ciniEdus malacus ^que eft atque ego, 
75 Pl. Quid ad illas artes optaflis, ii optioeveniattibi ? 

Pe, Huius pro meritis ut referri paricer poffic gratia : 

TibL 



dagandam eruendamque veram hanc le- 
ftionem haec me veftigia tulerunt : quod 
in membranis nonnullis , Non fum in 
m«/d,fcriptumcompereram3 quamle- 
^ionem cum Fhiiargyrii ad 2 . Georg. 



tra^lio. Difsidium animi eft ; difcidium 
corporis> 2. difcifidere , id e(t , dirimCK. 
C if iia. 

61. Sermonemfe^regor\Iin.cn\loqntn' 
difacio. Lamkin. 



Virg. Nonfum animatacoi\X&\\Atr\n-^\c- \ 64. Cedotreis w;/ji fco^». ^ Damihitres 
nitinmentem,quodapudFe/?«»2legere } iftismoribusprsditos : 6c egotibiaequi 
memineram: ^nimula-^ urbs parvarum 1 ponderisorichalcumdabo. V. N. Epid» 



cpum in ^pulia. Schopp. 

S4- Tj.. O lepidumfentcem.~\ Hancle- 
ftionem ScPrifc probat. Nondiflimilc, 
quodapud Pompon. eft, Senica pjo fa:- 
minafene. Lipfiits. 

60. Difcidium.~\ Difcidium , apud 
Lucret. 6c Ciceron. eft yj>ecp-^uc; , dif 



a£t. 3. 3. 30. 

71. Li^uidiufculufijue. j AliquantO 
liquidior, ferenior , quam ventus Fa- 
vonius, qui eft, ut & Boreas cd&pn^ 
■^^.vi^vic, xthix feu fetenitatis genitot. 
Litmbm. 

74. Malacus.l^ V.N.Bacch.i. i. 3«, 
C s iz. DtuM 



i 



ux M I L E S G L O R 1 O S U S. 

Tibique , qiiibusnuncmeelleexperiorrLimma* rollicitiidinL 

"At tibi tanto rumtui ejGTe mihi moleftum eft. Pe . morus es. 

Nam IN MALA UXORE atque inimico {i quidfu- 
mas, (Limj)tus eft: ■ 
80 In bono hofpite atque amico , qu^ftus eft, quod fumitur : 

Et, quod in divinis rebus iumas , fapienti lucro eft. 

Peum virtute ut tranfeuntem hofpitio accipiam , apud me eft 
comitas. 

Es, bibe, animo obfequere mecum , atq; onera te hikrltudine, 

Libers funt zdis : liber fum autem ego : me uti volo libere. 
S5 Nam mihi^Deumvirtutedicamjpropterdivitiasmeas 

Licuit uxorem dotatam genere fummo ducere : 

Sed nolo mihi oblatratricem in xdis intromittere. 

Pl. Curnonvis? nam PROCREARE iiberos lepi- 
dum eft onus, 

PE,Hercievero,LIBERUM ESS.E,idmultoefl:lepidius, 
510 Pa. Tute homo &alterifapienter potis es confulere , 8c tibi. 

Pe. Nam BONA UXOR , fi ea deduda eft ufquam gentium, 

Ubi eam poilem invenire ? verum egone eam ducam domum ? 

Qus miiii nunquam hoc dicat : eme mi vir lanam , unde ti- 
bipallium 

iVialacumS^ calidumconficiatuTjj ^tv^iicsquehibernasbona?, 

"-:'■:"'-'■: ■■.-:;:;,: .Ne 



82. Deum virtute ut tranfeuntem.'] 
Vult: tantum fibifuperefle bonorum, 
ut noa gravatim piaetereuntes excipere 
poiSSt- Porro, ut conftet vetfus, abjicien- 
dumeilillud hcjpitio, gloflamvocis <tc- 
(ip^efe. Gruter. 

• - 84. Ego : me uti volo libere.^^Vti alicjuo : 
6c , uti feipfo , peraeque dicunt Latini. 
Kof. I. Epiit. 12. 

VtersPompejo Crofphe : & j Jlqui4 fetet 
' ''"■ ultro 
'Defer. 

Idem Epift. 17. 

Regihits uti. 

^Xmt. Cap, 4. 4. ficjuidem fefe uti volet. 
ideft, llquidem voleteile fxugi & fibi 
Utilis. Lambin. 

88. Lepidum efi onas. 1 Placet haec Li- 
pfiiconjeClurae.^ vetciifcrjptara: Lefi- 



dtif/onm, Ovidius : Vtquemarem pariof, 
onerojior aiterafors eji. Suetonius in Ca- 
ligula : Tilia veronata , paupertatemnec 
jam imperatoria modo^ fed & patria con" 
querensonera, At inonere, ajunt, quis 
quafolepoiineft. RefpondetPlautusin 
fabula fequenti: xAn honi quid uf^uam 
eji y quod {juif^uam uti pofit Jine r/ialo 
omni F Procreare liberos eft illud quidetin 
onus, fed cui oneri multa dulcedo adfit. 
Truculento 2. S. Mulieri nimio malefa^ 
cere meliui eji onU4 quam bene. Eurip. Her. 
Fur. a, Yiiius (mi <+)/Aoy a.')(fi@'. Gro^ 
noviui. 

90. DeduHaeJiufquam gentium.~\ CA" 
fina 2. 8. Sine prtui deduci. Terentius 
Hecyra i. z. uxorem deducit domum.Li.i 3 , 
TT. 8. Ad 1. Jul. de Adulter. minor duode.' 
cim anniiin domum deduZia. Et pallim. 
CurcrgoLipfiuseii«<^4, Gcon^v. 



ACT U S III. S C EN A r. 4i^ 

-.^-5-Ne algeashac hieme. hoc nunqaam verbum ex uxoreau- 

.'.nrn( : dias, 

Verum priuiquam galFi cantent, qiwe raefbmnofurcitet, 1 

Dicat : Da mihi, vir, Calendis meam quod Jux caiend,S«Im" 

matrem)uverit: Mar.^cumve„.nnt: 

Da qui farciatjda qui condiat : da qu^yd dem Quin- J«/r- faciat. 
quatribus, 

Prascantatrici , conjei^rici, hariok atquearufpTCS : 
loo Flagitium eft, (i nihil mittetur, quo ruperciiio ipicit ! 

Tum piatricem clementer non poteflquin munerem. ^nJ^^ 

Jampridem , quia nihilabftulecit , fijccenfet ceraria. 

Tum obitetrix expoilulavit mecum, parum miilum iibi. 
^r. Quid : nutrici non miilurus quicquamyquaE vernas aiit } 
105 HiEC atque hujus iimiliaaJia damna mulra muiier um , 

Me uxore prohibent , mihi quas iiujus- iimiles fermones 
(erat. 



57. Calendis.~\ Sc. Martiis. Calendas 
pnvnes Junoni tiibutas , ut & Idu- 
pmnesjovi, docti Macrob. Satur. lib. i. 
cap. 9. Hinc luno Caiendaru di(5la, Sed 
Maxtiis Calendis lunoni, pi^cipu*^ Ma 
Ironx. , facrificabant : ut is annus ab 
exordio totus eis felix effct & faulxus, & 
in partu & amore conjugali : atquc 
eciam munera llbiinvicem roillitare fo- 
lebant, Et haec fefta MatrorraiiA-^zc- 
bantur- juvenal. Cal. JVfArf/^ nominat 
pimineM : Mttnera fxmineu traiiat fecre- 
ta Caiemdif. 

98.- -^ttod dem qtcinijuatrihni .fDi&hus 
feftis Aiinervae. ^fuir/tjuatrtu y TravAb-})- 
vcuAy Solip. i-Inft. Grammat. Idem eo- 
dem 3 ^luinquatTfupluraiiter, non, ^ui.n- 
guatrta: non enirn ditlt fimt qmr.^ttc dies 
airt , fed quod Cjuincjuatrus anticjiii dtce- 
ba>it , a cjuinqttando, id ejh iujirando : quod 
eo dieart/iaanciiia lufrari fnt foiita. 

99' Pr£ca7itatrici.^KtQt\xmc9i,pr£can- 
trici. Et paulo poftj^iarmew». Sicenim 
Sc veiius poftuUt. Saimaf. Ccnje£irici.\ 
Cojijeilrix, quac interpretatur lignifica- 
tionem fomniorum. Et apparet viros 
conjeftoribus , mulieres conje«!tricibus 
ufas fuiiTe j ac lexibus ofSeia artium 
fiiftiflctafuiffe. Tunieif. 



rjiiiiljr. Pa. Dii 

I o I . Tum piatrkem clementer nonpoteji 
quin munerem. ] Qmnino piatricem pio- 
bo cum meo Coieto. Nam dieirtfanris 
luftricoHveNominali, quo nomenilli 
indebatiir ,. ( Cvo^^c^/g/se Gr. nomi- 
naiit ) luftrandipartes propriepiatricum 
muJic-rcularam , q^u^anusrecocta:, fuc- 
runt : dicebantutque '^y^Klo/.ctf vel 
rziklf.fjjlySjflA^-y Fettus Piatrix dtcchatur 
facerdoTi qtts. expi^ire eratfoiita, quam iy 
fagam 6"^ fim^AaXricem v»cant. Taub- 
mannus. . 

102. Geraria. J Quod Giscis dxivc 
Tgc'c|)!gr diceretur, quiinulnisfuisaffi- 
due gefticando alumnum nutricaiet ; 
hinc hoc loco nutrix geraria vocatur-. 
VerumfortaEe etiam legendum, tora- 
ria , & torariuf in Gloflis cxponitur 
coKivolQy^t)^. nam librorum fciiptura 
varia, 6c partim habent ceraria , partim 
teraria. Salmafius. S»cce?7fet cerarta^^ Sic 
Mli. unde ceiaria-, geraria, ceilarta fece- 
runt. Vide an fuerit : fuccenfet ger^ra, 
tnm Ohfietrixexpeftstiavit. Gerara velGe- 
rara Bacchi famula:. Demofthenes in 
Nexram : Ko;^ roiAUTit iart eioHhSiv ot 
bj^eti A^Luuetiav y iziirisTWv ovru)v , ei^ip^ 



44 M I L E s G t o R I 6 s u i. 

Pa. Dii tibi propitii fimt hercle : nam fi iftam {emel amiferis 
Libertatem , haudfacile te ineundem rurfiiis reftitueslocum. 
Pl. At ILLA LAUS EST , MAGNO in genere 

6c in divitiis maxumis, 
1 1 o Liberos hominem educare , generi monumentum Sc (ibi. 
Pe. Quando habeo muiros cognatos , ^uod opus lit mihi 

liberis ? 
Nunc bene vivo , SdFortunate , atque ut volo , atque animo 

ut lubet ! 
Mea bona mea morte cognatis dicam, inter eos patriam, 
lili apudme edunt, mecurant, viluntquidagam, ecquid 

velim. 
z 1 5 Priufquam Iucet,allunt, rogitant, no£lu lit fomnum ceperim, 
Eos pro liberis habeo, quin mihi mittunt munera. 
Sacrificant ? dant inde partem mihi majorem , quam fibi : 
Abducuntad exta : me ad fe,ad prandium,ad caenam vocant» 
Ille miferrimum fe retur , minimum qui mifit mihi. 
1 20 Illi interfe certant donis. ego ha^c mecum muflito : 
Pona mea inhiant ; certatim dona mitcunt & 

munera. 
Pa. Nimisbona ratione, niminmque adte& tuatii mul- 

tum vides. 

ET 



Z?>/:certatifn 
nutricant Sc 
munerant. 



<TOK Uq^I?. Et mox: O^ox,^ Tipcupm 

«UTj; iTroli TO liQ$t Ta.VTA ;(5eJ i^wpaa to? 
Ti&cie^i. Vide Harpocrationem, Pollu- 
cem, Suidam< Gronovitu. 

llo. Generimonumentumeft ftbi.l Li- 
berigenusfuum immprtalexeddunt. Sic 
Euripides Mares familta columnas vocat, 
Iphig. in Taur. id. i . fc. i . t^C. $ 7. ^ti;- 
hccl y^ oi^ccv eiai TmlJlsapa^viC. 

II 8. ^hducunt ad. exta. 3 Sacrificio- 
rum exta intelligit : qux exta lufira- 
iia Mato vocat , g. iLneid. quorum 
partem diis reddebant : partem in epu- 
iatione comedebant. Porro adhibe- 
bantur his tantum cariffimi. Turneb. 
Convivia rem facram olim comitaban- 
tur. Autfi nolient convivium celebra- 
re ; e viftima partes ad amicos mitte- 
bant. C^fau», 



ii2. Kimif^ueapertatumultum.^jSa- 
niflimum hunc locum etutum ex prima« 
liis editionibus a Camerario, foedecon» 
taminari Gruterus ait reponendo : «*- 
miumque ad te & tua multum vides .• quod 
non negat in ambobus membranaceis 
apparere. Sermonem tanto viro indi- 
gniflimum. Quomodo fanus , ubitan- 
tum abeunt fcripti ? quaj illae primaris 
editiones optimiscodicum & pasne i^o~ 
lis tuto fequendis potiores ? perturbatus 
his teriiculis Pareus praefidium deferuit, 
ut tanto facilius in aperto & plano cape- 
rctur: facit nimioque & te& tua multo vi~ 
des. Sed noneftrecedendum afcripturae 
veteris elegantia, Himii bona rations fa- 
ciuntilli , vel tu , vel facitis utriraque, 
Vellilibet hocquoque continuare cum 
fequentibus: Nimis juftadecaufa, vel 
nimis bono modo tnmiumqut multum 

'vides 



A C T U S ni. S C E N A I. ^5 

ET TIBI SONT GEMINI, & trigemi- 

ni, fi te bene habes, filii. hfSr^ ''''"* 

Pe. Pol, (i habuillem, fatis cepiirem miferiarnm liberis, 
125 Cenferem emori : cecidilletne ebrius, aut de equo ufpiam : 
Metuerem, ne ibi defregiilet crura aut cervices iibi, 
Tum ne uxor mihi infignitos pueros pariat poftea, "'sSon fu^t 
Auc varum, aut valgum, aut compernem, aut gae- ^l HVit 

tum , aut broncum filium . ^""' 

Pa. HUIC HOMINI dignume(ldivitiasefre,&diu 

vitamdari, 
130 Qui dc rem fer vat , & qui bene habet , fuifque 

amicis eft volup. 
Pl. O lepidum caput I ita meDiiDesqueament , squom 

fuit 
Deosparaville, uno exemplo neomnes vitam viverent : 
Sicuti merci pretium ftatui, pro virtute ut veneat : 
Qu^ im proba eft , pro mercis vitio dominum ;ft' mercef 'To^ 

pretio pauperet. viuodommun.. 

135 icidem divos dilpertiife vitam humanam sequom fuic. 
Qm lepide ingeniatus eilet, vitam longinquam darenr : 

Qui 



'Uff. ami» 
cisvolt.. 



vides ad te & tua , hoc efl: , in rebus ad f e 
&c tua pertinentibus fapis plurquam o- 
pus ert. Vide4. obferv. 10. Gronovius. 

r24. Sati4 cepijfemmiferiarum-^ Non 
mihi videturquidpiara mutandum.(S<if« 
tepijfem miferiarum Itberif, id eft,per libe- 
Jos,vel in liberit. Quodetiam poteftre- 
poni. Nam in facileinterciditpropterfi- 
militudinem ultimzfyllabae prxceden- 
tisvocabuli, miferiarum. Salmaf. 

125. Cenferem emori.~\ Supra CSteras 
ineptasconjediuras &exp]icationes al- 
litumeftnupcriCenferemliberosmeos, 
(i haberem ,continuoinmortisautalio 
aliquo difcrimine verfari: Quae tamen 
fuerat Taubmanni olim. Sed vel ipfe 
pofteavel Gruterus: Cenferem me mori, 
hoc eft, xque male m e habcret , ac fi ipfe 
obirem , audito aliquo liberorum infor- 
tunio. Sedneficquidem verumattigit. 
Cenferem emon, eft , cenferem me identi- 
4em moii, angoiem ma«i firailcra kn- 



tire, alSduecogitans, cecidifretne ebiius 
autde equo ufpiam. Ut apud Ovid. 2. 
Faftor. Lucretia: JHem abit, & morior 
quoties pugnantis Mefubit. Petronio, aqut 
laffm ac moriens ^fcyltos. Talis proponi- 
tur Micio apud Terentium in Adelphis 
a^l-i.fc-i. Ego, quianonredit filiHSy cjU4i 
cogito? ^luibutnuncfoU.icitorrebui ? ne aut 
iHe alferit , ^ut ufpiam ceciderit autperfie- 
gerit aliquid. Sic quotidie emorimurpa- 
rentes. Gronoviua. 

131. t/£quomfuit deosparavijfe, ~\ IL- 
quumfuit, deosfeciffe, neomnesuno 
modo vivcrent : fcd viriboni , comes » 
liberales, &c. eflentlocupletes, fortu- 
nati ac longaevi ; homines contra impro*- 
bi, incommodi, & illiberales, 5cc. effcut 
egentes, infoitunati, & bievis vitss. 
ViSioriui. 

1 3 <S. §lui lepide ingeniatus effet , &c^ 
Vulg. ingenuatH* tkdicuhtU^XvLm, inge^ 
niatw, Agdl.Ub.iz, cap. i. Corpufque 



4dr M I L E S G L O KiO S V Se 

Qm improbi eirent 8c fcelefti , iis adimerent ammam citoi 
Si hoc paravillent ^ homines etlent minus multi maii , 
Etminusaiiciadei-rceleftafacerentfada: &poftea 

1 40 Qui probi homines eilent , elTet.his annona vilior. 

Pe. Qui DEORllM confiliaculpet, ftultusinrcitufquefit^ 
Quiqueeosvicuper-et. nunc jamiftis rebus defifti decer. 
Nunc volo obfonare. ut, holpes ? tua te ex virtute & mea 
Meae donaiaccipiam benigne, lepide , & lepidis vidibus. 

145 Pl. Nihil mepoenitet jam quantofumtuifuerim trbi. 

Nam HOSPES NULLIIS tam inamicihorpitium 

devorti poteft', 
Quiiibirddiiumcontmuum fuerit, jamodiofus (iet. 
Verum ubi diesdecem continuos immorabitur , 
Tametfi dominus nbn invit-us patitur, fervi murmurant. 

1 jo Pe. Servientes (ervitute ego fervos introduxi mihi , 

Holpcs 5 non qui mihi imperarent , quibus ego eifem ob=- 

noxius * 
Si illisasgre eft,mihi quod volupe eft,meo remigio rem gero. 
Tamenld quododio eft , faciundam eft cum mialo atque m- 

gratiis. 
NunCjquod occepi,obfonatum pergam.PL.fi certum eft tibi, 

1^5 Commodulumobfonas ne magnofuirptu: mihi quidvis 

fateft. 

Pe. Qiiin 

} liiu, quod admifitPareus : poftea illi pla- 



& animum hene trgenidtif primordiu m- 
ehoatum , itijitivo degenerii^ue atinie-rito la- 
Hii alieni corrumpere. Rarum verburn, in- 
geniari , ab ingenio dedu^um 5 ut ab au- 
teilio,auxiliari. J. Guilielm. 

140. Ejfet hif annona vilior. ~\ Quafi 
dicat : Si diilongam vitam viris bonis 
dediflent, brevem improbis: fururum 
■fuifTe, ut efTetrerum advicxumncceils- 
liarum rroventusvilior. fta interprera- 
tur ViSioriu^. Quod probo. Planeautem 
huicgeminum eft iliud adagi'-^mBelga- 
lum 5 Si homines inrulfi & infipidi pane 
■jion vefcerentur, viiis eflec annona. 
Boxhorn. 

' r48. Decem confiruos- imrnorAhitur. j 
Verbum poftren-.um a Camerario eft. 
MfT. ■& vetr. edd. continuns its aftcdo- 

rttmill/u. Saraccn'as, iteritfa domuTn il'^ 



cuit ititafli. Sed de horpitio agit, cui 
verba ifta non conveniar.t. Academi- 
cus quoque: Conttnuos iti afiodorum il- 
Im. Forteverumeft : 



Verum ubi dies de- 



cem contiiiuos uftss domum tHini.Gionov. 
I$2. Aieo remtgio rem gero.'] Id eft;; 
illis , velint nolint , parendum eft , cuin 
mieiflnt. Aiiis enim remigibus foit.j(re 
imperare, quod velierr^invifis nonpoi- 
lern : nunc vero roci.'; remigibus Sc fer- 
visrem pero, aui mihi dieto.audienteS 
eflecoguntur. Tumeb. 

154. Niiiit quod occepi y obfonatum.l^ 
Notabis, ^uod, ponij.pro ^t-iojSx. iuttinen- 
doverlui interjeftam^^. a^m ,qModocfe- 
/5zVeft,quointendi,quoirevoJui. /• G»l. 

155. Cornmodur/i ohfona.^ Idcix, ne 
magnofiimpta. Camer. 



A C T U S III. S C E N A I. 4^ 

p£. Quln tu iftanc orationcm hinc veterem atque antlquani 

amoves. 
Nam proletario fermone nunc quldem, hofpes , utere. 
Namhifolent, quandoaccubuere, ubi coena appofitaeft, 

dicere : 
Quid opus fuit hoc fiimptu tanto noftra gratla ? 
1 60 Inlanivifti hercle : nam idem hoc hominibusfat erat decem. . 
Quod eorum caufsa obionatum eft ^ culpant j Sc comedunc 

tamen. 
Pa. Fitpoi illudadiliud exemplum. utdode & peripede 

iapit? 
Pe. Sed iidem homines nunquam dicunt,quanquam appofi- 

tumeftampliter. 
Jubeillud demi : tolle hanc patinam : removepernam : nihil 

moror. 
1 6^ Aufer illam ofFam penitam : probus hic conger fri- ^fd^£.? 

gidus : 
Remove , abi. aufer. neminem eorum h^cc alTeverare audias : 
Sed procellunt fe , & procumbunt dimidiati , dum ^'[^^^; ^"* 

appetunt. 
Pa. Bonus bene ut malos defcripfit mores 1 Pe. haud cente- 

fimam 
Partem dixi, atque, otium rei fi fit, poflim expromere. 
1 7 o p A. Igitur id, quod agitur hic, primum pr^vorti decer. 

Nunc huc animum advortite ambo. mihi opus eft ope^ 

ra tua. 
Peripledomene : nam ego inveni lepidam fycophantiam , 
Qui admutiletur Miles ufque csfariatus : atque uti 

Huic 

157. Troletario fermofie.'] Id eft , ple- [ ceUmt,dimidiati d«m appetmt. Vt enim 



bejo & vili. Proletarii erznt , quinihil 
Reip. exhibebant, fed tantum prolem 
fufficiebant. iidemque tenuiflimi in ple- 
be Romana : ^pdui contra. Agellius 
1. 16. 10. 

16$. Ojfampenitam.l Tenem, caudam 
vocabant : unde 8c offam pemtam dice- 
bant offamporchiammmcauda. Feftus 



apud Hor. faftidiens, & Languidus in cu- 
bitum fefeconvivareponit. itacontra in- 
hians & imminens toto corpore in ci- 
bumprocumbebat, &a decoroilloha- 
bitu recedebat. Athen. Dimidiatum ati^ 
^tiidappetere,e^,dvi^S{i} eie 71 t 7ra- 
Q^TiBiySilm. Lipfuf. 

173. Bl^iadmutileturMiles ufqae ca- 



167. Dimidiatiydum appetunt.] Kxc \fariatui.'\ Quafycophantiamiles quan 
itadiftinguo. SedprocHmbunt,&fefer- j tumvis bene capilktusuique ad cutem 



toa* 



JM 1 L E S G L O R I O S U S. 

Huic amanti ac Philocomado hancefficiamus copiani. 
^-7$ Uchic eam abducat, abeatque. Pe. dad iftanc rationem 

VolOi 

pA.Ategomihiannutumdaniftum tuumvolo. i?E. quam 

ad rem uiui eft ? 
Pa. Qaando habebo 5 igitur rationem meamm fabricarum 

dabo. 
Pe. Utere, accipe. Pa. accipe a merurfumrationemdoli, 
Quam inftitui. Pl. perpurgatis ambo damus tibioperam 

auribuS. 
1 8o Pa. Herus meus ita magnus mccchus mulierura eft , ut ne^ 

niinem 
Fuiire ad^que, neque futurum credami Pe. credo ego iftune 

idenii 
Pa. ItaqueAlexandriprasftarepr3sdicatformam fuam: 
Itaque omnis fe ultro fedari in Ephefo memorat mulieres. 
Pe. Edepolquin te de ifto multicupiunt non mentirier : 
185 SedegoitaeiIe,utdicis,teneop'ulchrei proin, Palseftrio , 

Quam 



tondeatur. Signiflcat,ftralladamrepe- 
lifie, quaMilespiobedecipiatui. Tur- 
Ttehm, 

174. Huic amanti ac Philscomajio.^ 
Sic mutaveruiit , credo ex Camerarianis : 
tacent enim. In membranis tamen & 
vetuftiflima editioncreperio adPhiloco- 
tnajium, Qupdmulro msgis adguftum 
ineum. nam copia adaliquidcQ. copia ali- 
cujus- Sic infra : Vtfefeadeumconcilia- 
rem. Etin prologo Captiv. operdmdetis 
ad mfirttm gregem. Gronovius. 

1S2. Tradicat formam fuam.~\ Si- 
lent hic omnes. Vix dubitem tamen , 
quin fcripferit auftor : ^lta^ue ^lexan- 
cri praftare pradicat formx fuam. Gto- 
siovius. 

184. De ifio multi cupiunt non menti- 
. rier. ] Veram effe interpretationem di- 
ftanti quam & prodiderint illi , qui non 
fatis probant : q uam multi viri funt , qui 
de ifto (quafi omnes mulieres ipfos 
ament) cupiunt te non mentiri. At hxc 
explieatio ex verbis Plauti extorqueri 
jion poteft. Nec fufEcit galeatum, quod 
piafCiirMURt de S alraafio , de ifio mentiri, 



eiTe, iniflarementiri. Nam ifia res erat 
nonmulieres quofvis alios amare, fed 
memorare militem feab omnibusma- 
tionis 6c meretricibus adfed:ari;autcer- 
te ultro ie^ari militem omnes fcEminas. 
Si voIuifTet iftud, faciendum erat : ty£de- 
pcl, ijuinte hocde ipfsmulti cupimit tmi 
mentirier. Necplacent, qux attulerunt 
alii , nempe multos effe , qui velint uxo- 
res fuas effe adulteras & moechas ultro 
appetere, fcilicet,ut illis deptehenlis do- 
tem lucrentur : aut ut lautitifciilc ipli vi- 
verent :necfatisfaciuntcorrigentes. Vi- 
detur, Cupiote non weaf/n, formulafuif- 
fe fulpicanris mendaciumfeaudire, at- 
queadeo tediius aliquem pro mendace 
arguentis. Nondubito, inquit, quin 
inulri nunc dicerent tibi, Cupio te non 
mentiri , atque adeo mentiri te puta- 
rent. ( Quid ita ? quia videlicet tam 
certum eft eflfe derifui omnibus , ut vix 
verifimiie fit hominem adeo ftulte fibi 
blandiri poffe. Vide fupra ait. 2. fc. i. ) 
fed a metale nihil eft quod exfpeftes ; 
ego ita efTc, ut dicis, teneo pulchre. 
GronovittSi 



A C T U S lil. S C E N A I. 4«! 

Quam potes, ram verba confer maxume ad compendium. 
Pa. Ecquam tu potes reperire formaiepidamulierem ^ 
Cui facetiarum cor corpuiquc fit plenum & doli ? 
Pe. Ingenuamne , an iibertinam ? Pa. seque iftuc facio , 

dummodo 
1 5? o Eam des , qu.T (k quceftuofa , quas alat corpiis corpore : 

Cuiquefapiat pedus : nam cor non poteft, quod nulla Iiabet. 
Pe. Lautamvis, anquasnondum fitlauta? Pa. (iccam fuc- 

cidam , 
Quam lepidiirumam potes , quamque adolefcentem maxu- 

me. 
Pe. Habeo eccillam meam cllentam, meretricem adolelcen- 



tulam. 
I f?5 Sed quid ea udis eft ? Pa. ut ad te eam jam deducas domum , 
Utiqueeam Kucornatam adducas matronarum modo : 
Capitecompto, crines vittaique habeat , aQimuletque le 
Tuam edeuxorem. ita praecipiendum eft. Pl. erro , quani 

inliftasviam, 
Pa, At fcietis , (ed ecqua ancilla eft illi ? Pe. eft primaria. 
200 Pa. Eaquoque opus eft, ita prascipito mulieri , atque an- 

ciilul^ , 
Ut fiQiulet fe tuam elTe uxorem , 8c deperire hunc militem. 
Quafiquehuncannulumfaveaslusancillaedederit: ea porro 

mihi. 

Militi 

T9t. Nam cor mn poteji , qUod nuUa \tcmadulfa, pro ebrio. Ita etiam ^«gpV 
habet.] (j^aafidicat: KcttQd'iiii,Cuifa- ) Gracce. Scalig. 

199' Efl primaria.'] Nos emendavi- 
musex MfT. Camer. qui habebant primi- 
cata^ primecata. Frimi zvttempio prime , 
Ut peregri, peregre\fsrmi , ferme : prxfifcini 
Sx. prafifctne , & fimilia. Prtme Latinis 
proegregie: ut prime proba, apud Nx- 
vium in Acontizomeno : 

KAcontiz.omenosfabula eft prime proha. 
Ita fere Graeci ^^^^rov ufurpant : uf 
'argjoTrv e?(f ©^ praecipua & primaria for- 
ma. Saimaf 

20 z. §luaficjue hunc annulum favsA, 
&c.'\ Lego, ^aficftuhunc avnulum Fa- 
veafaadederit^eaporro mihi. G\o{£.FAvea, 
rraiJ^tTHAM Favcw , jraK Jivenal. Sa- 



piat pe6iuf , non cor : quafi omnes mu- 
Jieresfintexcordes & amentes. Cor pro 
mente^cfapientiaufitatum: hlnc corda- 
ti 8c excordes & veccrdes, 

192. Lautam x-m, an qua nondum fit 
lauta?] Omnino/a«^rf eltLucinam ex- 
perta. nam a partu lavationibus multum 
utebantur.Oiiendit Sofia Amph.ad.z. 2. 
Palmer. Siccam.'] Palsftrio vultfcortum 
ficcum fuccidum : ficcum , non tamenfuc- 
co catens 5c axhauftum : idco fuccidum , 
ut Terent. fucci plenum. Itaque ficcam , 
minime fputatricem, &c. Alias7?cc<i* 
pto fobrio legitur apud Afranium, Piau- 
tum , Cic. alios. ilcut conira maiidiu 



Tom. / /. j> 



t)r. 



5© M I L E S G L O R I o s u s. 

Milici ut darem : qnaiiqiie ego rei fim interpres. Pe. audio. 
Ne me furdum verbera. Pa. tu fi audis , ego redlc meis 
205 Dabo : a tua mihi uxore dicam deiatum Sc datum , 

Uc idc ad eum conciiiarem. ille ejufinodi eft , cupiet mifer. 
(^^iniiiadukcrio, ftudiorusreinulL-eali^eft, improbus. 
Pe. Non potuit reperire. ii i p(i Soli qu^rendas dares, 
Lepidiores duas ad hancce rem , quam ego. liabe animum 

bonum. 
2 1 o Pa. Ergo accurato 8c properato opus eft. nunc tu aurcuka 

Pleuiides. 
Pl. Tibifiimobediens. Pa.Hoc facito: miles domum ubi 

advenentj 
Memineris ne Phiiocomafium nomines. Pl. quam nomi- 

nem? 
Pa. Glyceram. Pl. nempeeandem, qusedudumconftitu- 

taeft. Pa. pax, abi. 
Pl. Meminero, fedquidmeminiireidrefertregotetamen. 
2 1 j Pa. Ego enim dicam tum , quando ufus pofcet : interea tace. 
Ut nunc etiam hic agit , adutum partes defendas tuas. 



tyr. 6. Et faveanii cui det mandata , puel- 
lam. Scalig. ^luafique hunc annulum.y 
Garneraiius boc annulum ammo ancillx. 
MfiT. & edd. \ttt. Famefa aut FamefcA 
ancilU. Scaliger Faveafua,. Meurfius Fa- 
77tfi£. Neutrasegofero, fed verummo- 
fteiium iibrarii clle exiftimo, fcriben- 
dutrtque, ^luaftjue hec annulnm cldm futx. 
ancilia dederit. Qu^od fi in Mil^ fuit fcec, 
toleremj ut fir, obhoet quiafcilicetde- 
pereat militem. GrowwW. 

210. Ergo accurato & preterato.'] Mff. 
adcuri^ & preperai. Lege, Ergo adcures 
& preperes, opus eji. vei, opu'fi. per in- 
telle£tum coajun(9:ionis. Mercat. 5.4. 
Nihilopufirefcifiat. Gronovius. 

213. Pax.j Pax Interjeftio compri- 
mentis, &quaiieum verecundia filen- 
tiumfibiaut alteri imponentis. Hefy- 
chius , Tid^ , iTJi TcS -71) T5A®^ '^Xi''- 
Pax 3 Gracum efi, ij^ttndo figmficat tan- 
tummodo, aitPrifc. lib. is. Diphilus, 
Tm^ TJ Trd^. Satisconftat, Fax tum Grs- 
cum efle, tum eiiam filentiieire,nonad- 



Pl. Ego 

mirationis quod volunt qi^dam. Dum 
enim fibifilentiumimponebant, oppo- 
fito adosdigito, tanquam ulteriusfcr- 
monemproducerevererentur:autcum, 
qus <XiGtz erant, iirdi^la veilent: aut cum 
ex fermone praefentes dimitterent , tum 
OTc^dicebant. Scalig. 

216. Vtnuncettamhic agit.'] Senten- 
tiaracomprehenderunt: Hic , Periple-' 
<9;omenes, nondum abfolvit partes fuas, 
fed etiamnum agit, qiiod ipfi mandatum . 
eft de invenienda muliere : id fi expedie- 
rit, tunctua;erunt partes, nempeutab- 
ducasPhilocomafium. Addunt etiam 
xzSte. ex media hiftrionum diiciplina , 
atqti.e adeo ex re prs^fenti fumtam fiftii-; 
litudinem. Sed errant , quum eam ^tn- 
tentiam qua:rendam putant emendatio- 
ne, veluti: Etnunc etiam hic agtt : vel 
tacet utnuncetiani hic agat. Satisea colli- 
girur exintegra veteri fcriptura, modo 
diftinguas : IJt nunc, etiam hic agit, & T 
utnunc accipias pro eo quod dicere fo- 
l$nt, ut nunc efi. CajJius ad Ciceronem: 

(um 



AcTUS III. ScenaIL 51 

Pl. Ego eo iritro igitur. Pa. Scprxccpi^. fobrie ut cures, face. 



tttm L. Domitio y utnunceji, mihiinimi- j ut nuncejl.a.d. xii. Nomujam adurbejn 
ctjiimo homine. Ciceroy. ad Att. 4. Sed, * co^ito. Gronovius. 



Actus Tertii Scena Secunda. 

PALAStRlO, LUCRIO. 

QUantas res turbo ! quantas moveo machinas l 
Eripiam ego hodie concubinamMiliti, 

Si ccnturiatibene funt manipulares mei. 

Sedillumvocabo, heusSceledre, niiinegotium, 
5 Progredere ante sdis : te vocat Palasllrio. > 

Lv. Non operx eft Sceledro. PA.quid jam? Lv. fbrbet dot- 
miens. 

Pa. Quid , forbet? Lv.iliudflertitvolui dicere. 

Sed quia coniimile eft , quod ftertas ? quafi ibrbeas. 

P A. Eho an dormic Sceledrus intus ? Lv. non nafb quidem : 
I o Nam eo magnum clamat. tetigit calicem clancuium. 

Demifit nardini unam amphoram cellarius. 

Pa. Elio tu fcelefte , qui illi (lippromus es , eho ! 

Lv. Quid vis ? Pa. quilibicum eftilii condormifcere ? 

Lv. Ocuiis opinor. Pa. non te iftuc rogito , fcelus. 
15 Procede huc t periifti jam , nifi verum (cio. 

Promfiftituiih vinum ? Lv.nonpromfi. PA.negas? 

Lv. Nes^oherclevero: namillemevetuitdicere. 

Nequc equidem heminaso6lo expromfiin urceum 5 

Neqae ilie hic calidum exbibit in prandium. 



I>i,T quoia 
Itertas. 



5. ^'T^Evocat PaUJlrio."] Cara. alter, te 
1 voca;dAitIytevoco. Quod haud 
dubieverum. UtapudLivium, Hanni- 
balpetopacem: apud Suetonium , Tantii 
febus geftti C. Cxfar condemnatus ej?em, 
Gfonovius. 

7. ^iiiforbet\~\ SiC C^iMws foporem 
forbdem vocat, inquomaximusftertor 
efficitur Mercurialis. 

8. Sed<juiacenfmile.~\ Nihilhic mu- 
tandum, quod fecit Acidalius. Oratio 
elt abtupt^ , intetrumpente eam Pala:- 
ftfione. Pkfta eflct. Sed qma eonftmile 



20.P'a, 

eji cjttod Jlertat ^uap forheax , idcirco di- 
xi itertentem Sccledrum fofbere. Bo:i' 
horn. 

II. Demlftt nardini, &c.\ Scriben- 
dum , dimift nardini amphoram cella- 
rius , itapoftulanteverfu. Nrfrif/«a;w ab- 
folute, pro nardino vino, live nardo con- 
dito. ut murrhinnm pro murrhacondito. 
Salmaf. 

19. Neque ille hic calidum ekbihit. ^] 
Calidum bibifte veteres tam vinum 
quam aquam ^p/moTmKtA indicant. Sal- 
majitu. 



52 MlLES GlOPvIOSUS, 

20 Pa. Neque m bibifti } Lv. dii meperdant , fi bibf ,' 

SibiberepotLii. Pa. qiii jam ? Lv. qiiiaenim oblbibui. 

Nam niniis calebat, amburebat gutcurem. 

Pa. Aliiebriifuntj aliipoicam potitanr. 

Bono (iippromo & promo cellam creditam ! 
25 Lv. Tuhercleidem faceres , (i tibi ellet credica : 

QU O N I A M asmulari non licet , nunc invides. 

Pa. Eiio an nunquam promfit antehac ? relponde , fcelns 

Atque ut tu fcire pofHs , edico cibi , 

SlfaKa dixis cocio excruciabere. £«c'.«. cono, 

3oL#. IcaverojUttuipfemedixidedeliccs, 

Poftea f igina ego ej iciar ceilaria , 

tlt tibi qui promat , alium luppromum pares. 
. Pa. Nonedepolfaciam, ageloquereaudacSirermihi. 
, Lv. Nunquam edepol vidi promere. verum hoc erat ? 
^5 Mihiimperabat, egppromebampoftea. 

'Pa. Hui ! illecebrole ! capite (iHebas cadum l 

Lv. Non 



lipf. ocias. 
G*w. loris. 



23. ,^Ui pofcdmpotitant.'\ Vinumaci- 
dum aqux mixtum pro vili plebccuia 
vsnire roJijum : quod pofcam appella- 
verunt. "Ex Hcnx. ejha pro cibis, \i^ pofca 
proporibuscft antiquitus ufurpata. /?»- 
fculenta item pro potulentis leguntur. 
Mercur. SentcvAh ells alii fervorum cbrii 
fLinr,a]ii miftelii pofcam bibunt. Lipfitu- 

29. Sifalfzdi.vii lora.'] Tio loris MlV. 
vocio vel nocio , undc cocio Lipfius. For- 
tafiis limpliciflimum eil ; Si falfa dixis , 
Lucrioexcruciakere. Idaatem nomen cft 
pueii, qiiicumconfervusioquicur. Gto- 
noviHs. 

30. Delices.~^i^ Delices lcgendum cum 
utroque MiT. quod idem cife cum prode- 
re, indicare^ duobuslocis monuit Mar- 
cellus. In Gloftario Papix i deiicare , de- 
ferre\pro quo iy dilicare dicebant. Ita enim 
ibi pro^f/;^(jr-eeft.lege.ndum. Boxhorn. 

32. Vt tibi cjui promat.] Camerariani 
Jr promptii. Scribe : cjui promptet. Et eft 
vcrbum Plauti. Bacchid. 3. 3. lU-dm 
neum malum promptnTe malim qiiam pe- 
culium. Pieudolo z. z. ^icjuidemhercle 
etiam fupremi prcmptes thefiitiros lo^ya. 
Gronovius. 



16. Hui! iUecebrofp ! capite ftflcb.-i^ ca- 

dum?^ Huic tUecebiofo capite fiflebeit ca~ 

dum. Itaeditionesquasvidi , non iUc~ 

cebrofe. Ex refponfo Lucrionis videtur 

legi debere, Hinc iUecebra, cjuafantem 

fijiehoA cadum. Nam refpondet ilje, Noa 

hevcle tam ifloc valide cjuaffahant ^ cadt. 

Quoenim \\xc refponfio nifi ille cjuaf- 

faiitium cadorum meminiiret ? Paulo 

poftetiam (equitur, bacchaba'ur hama , 

quajfahant cadi. S&lmaf. HiitiUeicbrofe.'^ 

Quia MfT. alter tficitlecebro capite , alcer, 

Hicilli: celebro capite; admitto Salma- 

(ii iUecebra, ur ia Trucul. 1.2. Mala 

es, atque eadem , quA folcs , inleccbra. 

Sed magis plac^et Hui <\n!^m Hinc: mi- 

nime auJem ftcicndum cjuafTantem : 

cum lit eleganiiffimum capite ffleba^ , 

quodHoratio invertebM : Invertunt .Ai- 

lifanii vinaria tota. Sticho. ^tamvii de 

fubito vel cadm vertipoteft. Sed , inquir, 

j Qu^prefponfioLucrionisJ Atneibiqui- 

I dcmlegendum ^uaffabant > fed cafabanf 

[ (nam MlT 3.hQX cfjfj.vit , z\itz cajfavat) 

i znt quafftbant, eftid ipfam , quod priori 

I verfu disit, capite liftebantur. Nimi- 

[ ruminciinabant^iJjevsitebancur.Cro^-oi/," 

3 7- ^on 



AcTusIII. ScenaII. 15 

Lv. Non Iiercle tam \i\oc validecafabant cadi. 

Sed in cella eft paulum nimis loculi lubrici , 

Ibieratbilibris aqualis, hicproptcrcados. 
40 Ea fepe decies complebatur die. 

£am plenam atque inanem fieri maxumani 

Vidi. bacchabatur hama , cafabant cadi. 

Pa. Abiabiintrojam 5 vos incellavinaria 

Bacchanai facitis, jam heixle ego herum adducam a foro. 
45 Lv. Perii, excruciabitmelicrus, domum iivenerit> 

Quom iia:cfa6tarcibit, quia iibi non dixerim. 

Fugiam hercle aliquo , atque hoc in dieni excoUam malum. 

Nedixeritis, obiecro, huic, vollram hdem. 

Pa. QuotuaHs? Lv. milPus ium alio : jam hucrevenero. 
5 o Pa. Quis miiit ? Lv. Philocomafium. Pa. abi, adlutum redi. 

Lv. Qua:(o tamen tu meam partem infortunii , 

Si dividetur , me abiente accipito tamen. 

Pa. Modointeilexi, quam remmuiiergeilerit: 

Quia Sceledrus dormit , hunc fubcuflodem fuum 
^^ Foris ablegavit , dum ab fe huc tranfiret. placet. 

Sed Peiipleclomenes , quam ei mandavi , muiierem 

Nimis lepida forma ducit. dii hercle hanc rem ad juvant. 

Quam digne ornata incedit , haud meretricie l 

Lepide hoc fuccedit lub manus negotium. 

37. Nonhcrclefam iftec valide cafabant \ in morem nutantes ac ptonOS prorfus 
cadi.'] Jfoc y accipicndum J^eiy.nyJcc : 
ur intelligamus, eum gellu aut manu 
oftenders , fe cados haud magno ad- 
modum negotio loco movifie aut vcr- 
tifle : quia fine vi in lubrico Joco & 
levi impuirucafabant, ideft, nutabant 
iSc incVmzhzntiix {juajfabant iiocloco ferri 
non poteft. A cadendo, csfare. Turneh. 

42,. Bacchal/atur hama.'^ HoEcnonalio 
i^uamad voriuram illam antiquitus fa- 
3:itatam , referenda funt. ut lit fenfus: 
Havia, id eft, unetu , five biiibru acjualis^ 
ila (ita enim ex fuperioribus interpre- 
:or) proptercadosartitutaproxime, ^4c- 
habatur, id eft , Bacchiarun.i ritu teme- 
uminfeavariteringui-gitantium , vino 
:xcadis mca comitate largiter defufo, 
Isciesfrpeindiccomplcbatur. Q^ije res 
araniesfeucafabundos, idell, cernlmm 



inclinatofque (proinde ac fi ebrii forent) 
cadoscfiiciebat. Douz,. Eacchabattir ha- 
r/3a.~\Y.C. avia.l.egcaula. Scrivcrius. 
48. Ke dixeritu huic.'] Alloquitur 
fpetT:3tores,fermoautem. eftimplicatus. 
talisenim videtur ordo verborum efie: 
obfecro veftram fidem , ne dixeritis hero 
meo. Poteit tamen&hiccfle , obfecro 
vos per vef^ram fidcm , ne dixeriris hcro 
meo , ut fubintclligatur prxpofitio , pcry 
quod minusprobo. Lambin. 

56. Secl Periple^omenes i €>c. 1 Hic 
Miiphidippa, & Acroteleutium, aPe- 
ripleftoraene fubornats PaIa;ftrionis. 
mandatu, procedunt : quasproipiciens- 
PalaEftriohxcloquitur. Scd Feriplecio- 
menes, nimislepiuaformaducit mulie- 
rem , quam mulieiem ei raandavi ut du- 
ceret. Lambin, 

D 3 ACTUS 



st 



M IL E S G L OKi O S V s. 

AcTus Tertii Scena Tertia. 



PERIPLECT.OMENES, MlLPHIDIPPA,ACROTE- 
LEUTIUM, PALASTRIO. 

*p EiT^ omnem Acroteleutium tibi , tibique mea Milphidip^ 

Domi demonftrayi ordine, hancfabricam fallaciafque 
Minus (i tenetis , denuo voio percipiatis plane. 
Satisfiinteliigitis, aliud eft quod potius fabulemur. 
5 Ac. STULTITIA atque iniipientia infulfa atque niaxu- 

ma harc (it , 
Me ire in opus alienum , aut tibi meam. operam pollicitavi , 
Si ea in opificina nefciam aut mala efle aut fraudulenta. 
Pe, At melius eft monerier. Ac. meretricem commoneri , 
Quam fane magni referat , mihi clam eft ! quin ego me fm- 

ftro, 
lo Poftquam adbibere aures me^^tuam moram orationis. 
Tibi dixl , Miles quemadmodum potis edet deaiciari. 
Pe. At NEMOSOLUSSATIS SAPIT. namego 

multos faspe vidi 
Regionem fugere confilii, prius quam repertam ha- SiSe'rent, 

buere. 
Ac. SI QUID faciundumeftmulierimaleatquemalitiofe^ 
1 5 Ea iibi immortalis memoria eft meminifl^ & ferapiterna : 
Sin bene qiiid aut fideliter faciundum eft , eo deveniunt , 
Obliviofas extemplo uti fiant , meminifle nequeunc. 
Pe. Ergoiftucmetuo, quovenitvobisfaciundumutrumque: 
Nam id proderit niihi , militi male quod facietis amb^. 

20. Ac. 



Vin ego me fruflro , &c.'] Immo 
^ me ipfa deftituo & prodo>atque 
a meis jpfius confiliis aberro , dum ora- 
tionem tuara , qux me moratur, aufcul- 
to. Xidmbin. 

12. Namego multos vHi.'] Nihil hic 
mutandum. Comparatio eft deducta 
ab iis , quiperignota loca itei faciunt. 
Sicutilli, fifoli fint, fi du^Pies non 



habeant, faepius aberrant a refta viaj' 
priufquam repertam habeant ; ita qui 
foli confilium capiunt, faepius hxfi- 
tant , aberrant a refta confiiii regio- 
ne , priufquam veram inveniant. Box" 
horn. 

I 8 . Ergo ifiuc metuo , <jUo venit vobif.'] 
Puto fcribendum , Ergo ifiuc mihi, tt^ 
quovenitvobit fi^cimdum utrumqtie. Di- 

xerat 



\ AcTus III. ScenaIII. 5^ 

20 Ac. Dum ne inicieiites quid bonum faciamus , ne formida , 
Mala nulla meretnx efc , ne pave , pejora ubi conveniunt. 
Pe. Ita vos decet. confequimini. Pa. ceilb ego iliis obvlam 

ire. 
Venirefalvom gaudeo , lepido hercle ornatu incedit, 
p£. Bene opportuneque obviam es, Pala^ftrio. tiem tibi ailiinr, 
i^ Quasme juliifti adducere, &c quo ornatu. Pa. hetis, noiicr 
eflo. 
Pal^ftrio Acroteleutium (alutat. Ac. quis hic amabo eft , 
Qui tam pro nota me nominat f p£. hic noiler archite^lus eft. 
Ac. Salve architedte. Pa. (alva iis, fed dic mihi , ecquid hic te 
OneravitprsEceptisf PE.probemeditatam utramque duco. 
5 o Pa. Audire cupio , quemadmodum. ne quidpecceiispaveo. 

Pe. Ac 



xeratmeretrix, (i quid mulicri faciun- 
dum fic male atque malitiofe , eara 
fempiternam memoriam habere 5 ut 
contra obliviofx funt, fiquid iliis fa- 
ciendumfitbene ac fidcliter. Refpon- 
det Peripleftomenes, ergo iftuc mtht tu ^ 
ijuovobuutrumquefaciendum venit. Id 
eft, perquodvobis utrumque venitfa- 
ciendum. utroqueenimopuahaberaus, 
utinhacrefi quid malc feceritis , me- 
mores fitis : fi quid bene, ut memo- 
riam ejus amittatis. Nam id proderit 
niihi, inquit, malitia male quod fa- 
cietis ambae. Salmaftus. Ego ifluc me- 
tuo,quo.^ Legendumeft, ^uod, utvi- 
dit Acidalius : nihil praeterea mutan- 
dum. Dixeratmeretrix, mulierem , fi 
malefitfaciendam &maIitiofe, id me- 
minilTefatisi fi benequid aut fideliter, 
id facile oblivifci. Hocpoftremum ca- 
ptat : Ergo iftuc metuo , propterea folli- 
citus fum j /juod venit vobu faciendum 
utrumcjue : nempe & male malitiofe- 
que, 8c bcne fidelirerque. Namidproderit 
mihi , benefideliterquefaiftumerit, mi~ 
Itti male quod facietu ambA. Ita quoque 
refteAcidalius, cuifubferwiunt Mfl"". qui 
militia non malitia. Gronovius. 

21. Fejorauhi coriveniu-iit.'^ In editio- 
nibusScfcriptis legitur, pejoribui canve- 
7]iunt. Omnino ampleilor Acidaliicon- 
jeduram , ut veriflimam , legentis : 
Malanulla eft mtretrix t ne pave, fejora 



ihui conveniunt. Mala , inquit, nulla 
eftmeretrix cumfintmslis pejorcs , at- 
que adeo peflimae. Pejora tbm conve- 
ttiunt , ibufpxo iis et^y^^cti.^K&c , & trala- 
ticium. Formulic func loquendi Gra^- 
canicx, Igj ti kakS y^^?>.iov , sjV Tt -hp- 
/y.^ Srepy.ceT^Q^v. Itanegat malas fimpli- 
citer mexetrices efle , cum fint nialis 
pejores, Salmaftiu. Tejora ubi convs" 
niunt.'] Undecunque fit , (fed vidftur 
cfle a Piftorio, quam taraen ipfc noa 
intellexit,) hxc leitio foia veraeft. Nam 
quod habenc fcripti : pejoribm conve- 
munt , autquod Aeidalius conjicit , pe- 
jora ibus conventmit , patiuntui quidem 
fenfum aliquem , fi foia 6c extra vici- 
niam fuam confideres : fed fi totam coa- 
textum orationis infpicias . iilud uni- 
cum, quodprimuaipofuimus, requi- 
ritur- Ne formida, inquit, ne pave, 
dam ne infcientes quid bonum facia- 
mus, merctrix nuUa mala eft , hoc elt , 
raaleatquc imprud^nterrem gcrit , ubi 
convenlnnt pejora, ubi male faciendum 
eft. Luditnimirum in ambiguitate t5 
malafft , quodfignificat, & maleficacft 
&infcitefacit opus. Gro-n- 

2S- 7^. HemnofterejloyVc.'] Ita refte 
Acidal. haec diftinguit, & Acrotekutio 
nulloaitmodo conveuirc; Palaeftrioni 
optime: quifenemiaudet, obcoDcilia- 
tastamlepidasmuUeres.quofatto, mu- 
lieiemetiam falutet, 6cc. Cruter. 

D -i. 41. Vhi 



J^ -' M I L E S G I^ O R 1 o s u s.' 

Pe. At tua prsccepta : de meo nihil his novom appofivi. 

Ac. Nempe ludificari Militem tuum herum vis? PA.elocuta es. 

Ac. Lepide &c fapienter , comniode & facete res parata eft. 

Pa. Atque hujus uxorem elle te volo aflimulare. Ac. fiet. 
35 Pa. Quafi Militi animum adjeceris, fimulare. Ac. fic futu- 
rumefl. 

Pa. Qwafique hxc res per me interpretem & tuam ancillam 



geiatur. 



Ac. Bonusvatespoteraseffe : namqusdintfutura, dicis. 
Pa. Quafique annulum hunc anciliula tua abs te detulerit ad 

me, 
Qiiem ego Militi darcm tuis vetbis. Ac. vera dicis. 
40 Pe. Quid iflis nunc memoratis opus eftjquascommeminere? 
Ac. meliuft. 
Nam , mi patrone , hoc cogltato : U B I P R O B U S E S T 

architedlus , 
Bene lineatam fi femel carinam collocavit , 
Facile eile navem facere , ubi fundata & conflituta efl:, 
Nunc haec carina fatis probe fundata dc bene tiatuca ell:. 
45 Allunt fabri architedique a me , a te haud imperiti. 

Si non nos materiarius remoratur , quodopuft, quidet, 

Novi indolem noftri ingenii ; cito erit parata navis. 

Pa. Nempe tu novifli Militem meum herum ? Ac. rogare 

mirumeft, 
Populi odium quid ni noverim ? magnidicum , cincinnatum , 
50 Mcechum unguentatum, PA.num ilie etiam tenovit? Ac.nun- 
quam vidit , 
Qui noverit me , quis ego fim ? Pa, nimis lepide fabulare, 
Eo potuerit lepidius pol fieri. Ac. potine ut hominem 
Mihi des .? quiefcas caetera. ni lepide ludificata 

Ero , 



4T. Vhi prohta efi architeHus.'] Si- 
gnificatur per navem negotium de de- 
cipiendo Milite : per carinam com- 
mentum & fulktia , totius denique 
Fabricat ratio & fundamentum : per 
fabros , Peripl. & meretrices : per ar- 
chtteSi. Palztlrio : pci materiarium , Mi- 
le|. L^mbin^ 



49. Cinctnnatum.~\ Cincinnis, id eft > 
capillisciifpis &calamifl;ratiscomptum, 
Sic apud Cic. Cincinnattti ganeoy & cincin- 
natuiconful. T. 

j 2 . Potine ut hominem mihi des ? &e.'\ 
Quafi dicat : Da mihi tantum hominem: 
quodadcaEteraattinet> otiofusfis: ego 
cmabo. Lar/ihiru 

55. Uli4 



1 



AcTUS III. ScenaIII. 57 

Ero , culpam omnem ia me imponico. Pa. agice igltur intro> 
abite , 
5 5 Infiftite hoc negotium (apienter. Ac. alia cura. 

Pa. Age, Peripledomene , hasnunc jamducintro, egoad 
forum ilium 

Conveniam , atqueiiii liuncannulum dabo, atque prsdicabo 

A tua uxore mihi datum elle , eamque illum deperire. 

Hanc ad nos , cum extemplo a toro veniemus , mittito tu j 
6o Quafi clanculum ad me milla fit. Pe. faciemus. alia cura. 

Pa. Vosmodocurate. egoillumprobejamoneratum iiuc ac- 
cibo. 

PE.Bene ambula,bene rem gere.at egone hoc fi efficiam plane, 

Ut concubinam Militis meus liofpes habeat hodie , 

Atque hinc Athenas abcat , li hodie iiunc dolum do- STa^-etl^ ' 
lamus , 
6^ Quid tibi ego mittam muneris? Ac.darne ab fe mulier operam? 

Pa. Lepidiirume&comiliume. Ac.confido confuturam. 

Ubi fadta erit coliatio noiirarum malitiarum , 

Kaud vereor , ne nos (ubdola perfidia pervincamur. 

Pe. Abeamus ergo intro , haEcutimeciitemurcogitare. 
70 Nequid , ubi Miles venerir, titubetur. Ac. tu morarc. 

Ut accurate & commode , hoc quod a^endum eil , f"-'- ^unc vcn 

■'■ «-' fuin ronn lo. 

exequamur. 



ponu ic 
co prions. 



55. ^Hacura.'\ Tualiam rem , finas 
nic hanc curare. Ira loquebantur , fi 
quemderealiqua fecurumelTe jubcrent. 

61. Prubejam oneratum.~\ Sic Moitel- 
Jar. z. I. Sarcwam imponam feni , id eft, 
gravi cura ac moleftia afficiam. Lumh, 

65. Datniabsfemulier operam i'] Nul- 
lo fenfu eft : datnc absfe muLieri pperam ? 
Q^is ferat ita loquentem , fi rogatus 
quidpiam faccre promiflis additis, ipfe 
refpondcat: facitnegratis? Verfas funt 
feptenariiHipponadiei, in quibus qux 
ultimam pratcedit fvllaba lemper eft 
produfta. Utftatimin principio verfus 
fimit Mtlphidippa : fecundus , faUaciafcjue. 
Quod ubinon obfcrvat Plautus,ibiduas 
brevesptouna longa fubjicit. Ut: me- 
minijfe mcjueunt , ludificata Lepide. Ita hic, 
rnulitn operam , niii quis J")AryA\ct«fflj 

fiperam m^lit. Pi^tamus autem vocem ■'/'ery?«. Hoxliorn, 

D 5 



unam, qua^fenfuiintegrandocft, exci- 
diiTeobliterarum fimilitudincm : quod 
cum fadum effet , ex fcholio, fi mul quo 
verfus fulciretur, aliam irrepfifle- Ula 
eft TD muLier : nam di.xerat Acrotelea- 
tium: detneahfemuLier mtilieri operam? 
Nempe cum pra^mium pollicitus cfTet 
fenex, vitis, fignificat illa, gratuitam 
operamdarenon eile raeretricium, fed 
fsminam faeminae , id vcro decere. Al- 
terain vocem cenfeo efTe mittam: quae per 
fenullireieii: quaieenim wzfr^wpotius 
quam dabo, redkam , referam ? & pulchre 
talequidintelligitur. Scribeigitur: ^id. 
tihi ego muneru ? Ac. detne ah fe muLur 
muLicrioperam? Grcnovius. 

6 6. Confido confuturum.~\ TerentiuS 
Andr. Spero confore. Conficri , Lucr. & 
Virg. GloiTs Papisj cQ/ifieri» compleri^ 



ACTUS 



58 



MiLEs GLOiLiasus. 



ACTUS QUARTI SCENA PRIMA. 

PYR.GOPOLINICES, PALiLSTRIO. 

TTOlupeftquodagas, fi id procedit lepide & cx fententia. 
^ Nam ego hodic adSeleucum regem mili parailtum meunij 
\Jt latrones , quos conduxi , hinc ad Seleucum duceret , 
Qui ejus regnum tutarentur , mihi dum fieret otium. 
^Pa. Quintutuamremcurapotius, quamSeleuci: qua? tibi 

Conditio nova 6c luculenta fertur per meintcrpretem ! 
. Pr. Immo omnes res pofteriores pono , atque operam do tibi, 
Loquere : aures meas profedo dedo in ditionem tuam. 
Pa. Circumfpicito dum,ne quis noftro hic auceps fermoni fier. 
I o Nam hoc negotii clandeftino ut agerem , mandatum'ft mih. 
Pji Nemo adeft. Pa. hunc arriiabonem amoris primum a 

me accipe. 
P Y. Quid hic? unde eft? Pa. a laculenta atque a feftiva foEmina> 
Qnx te amat , tuamque expetiflit pulchram pulchritudinem , 
E|usnunc mihi annulum ad teanciila porro utdeferrem,dedit. 
1 5 P Y. Qaid f ean* ingenua an feftuca fada e ferva libera eft ? 
Pa. Vah , egone ut ad te ab hbertina cile audcrem internun- 

cius, 
Qui ingenuis fatis refpondere nequeas , qux cupiunt tui ! 
Py. Nupta ea eft , an vidua ? Pa. 6cnupta&:vidua. Py. quo 

pado potis 
Vidiia & nupta elle eadem ? Pa. qula adolefcens nupta eft cum 
fene. 
20 Py. Euge! PA.lepida &c liberali forma eft. Py. cavemenda- 
cium. 
Pa. Adruamformamilla unadignaeft, Py. hercle pulchram 
prasdicas. 

Scd 



1 5 . T Ngema , an fefiuca falia. ] Per fe- 
X.^nczm tiber quisfieiipoteft, inge- 
mttti nonpoteit,niliquisantefuerit. Eft 
^vstemfefiaca idem quod vindi£ia., nimi- 
lum virga Praetoris raanumittendis a 
Li&roieiraponifolita. Douz.a. 

^17, Ne^ueof cupidii tui.'] Siz Camera- 
lius. Mff. alter refponderet nequeas capiti 
asi. ahes refponf&rs nequeafqm cupit uti. 



"Lege: qua capiuMt ttti. Sic Symmachus 
I. 8. lamdudum veftri cupiunt. Sciop- 
pius- Sicfcen.feq.v. s8- 

18. Etnupta &vidua,2 V. N. Sticho 
a6l. I. I. 

21. ^dtuam-] Illaunadignacft, cu- 
jus forma cum tua comparetur. .^d hic 
comparationem fignificat. Sic. Ter. Eun» 
,At nihii ad mfiram hanc. Lamb. 

23. Dff* 



A C T U S IV. S C E N A I. 5^ 

Sedquis ea eft f pA.fenis hujus uxor Peripledomcni in pro- 

xurao, 
Ea demoritur te , atque ab illo indpit abire : ociit fenem, 
NuncteorareatqueobfecrarejufTit, uri tui copiam 
^5 Sibi poteftatemque facias. Py.cupio hercle equidem, fi illa 

volt, 
Pa. Qux cupit ! Py. qiiid illa faciemus concubina , qux domi 

eftf^ 
Pa. Quintuiilamjubeabsteabire, quolubet: {icutfbror 
Ejus huc gemina venit Ephefum , & mater, atceiluntque eam, 
Py. Ain tu , advenit Ephefum mater ejus ? Pa. ajunt, qui 

fciunt. 
I o P Y. Hercle occafionem lepidam, ut mulierem exclu- dam^fo"""* 

dam foras. 
Pa. Immovin tu lepide facere.'' Py. loquere, & confilium 

ccdo. 
Pa. Vin' tu iilam aclutum amovere , a te ut abeat per gratiam? 
Py. Cupio. Pa. tum tc hoc facere oportet. tibi divitiarum 

aifatim eft : 
Jube (ibi aurum. aique ornamenta , qux illi inftruxifti mulieri > 
j 5 Dcno habcre, auferreque abs te quo lubcat (ibi. 

Py. Placet uii dicis. ied ne iftanc amittam, 8c h^c mutet fidem, 
Vide modo. P a. vah delicatus , qux te tanquam oculos amer. 
Py. Venusmeamat. PA.ft, tacel aperiuntur fores : concede 

hucclanculum, 
Harc celox illius eft, quae hicegreditur internuncia. 
^oPY.Qu.^sha^ccelox? Py. anciilula illius eft , quce hic egredi- 

tur foras, 
Qua: annulum iftuncattulit , quem tibidedi. Py. edepol hasc 

quidem 
Bellula eft. Pa. pithecium hxc eft prae illa 3c fpinturnicium. 

Viden 



1 j . Demoritur.~\ Demsritur te, didum, 
ei\.deperttte, ideft, perditeamat. 

26. g^ua cupit.^ Sine intcrrogationis 
notahaec legenda. E.Kplet Paisftrio ve- 
nuit- orationem Pyrgopolinicis. Cupio 
hercle, dixeratille, liilla cupit. Addit 
jiicj Cupisillamcextcquaetecupit. Ni- 



hil ergo cum ^cidalio mutandum. Baxh. 

39- CeUx.~\ Videnotas Afinar. aft. 2. 
fc. l.fi. lo. 

42. Pithecium & fpititurnicium. ~\ 
Quis non videt hoc loco fptnturr.icium 
nomen efTe quadrupedis , turpisfigura ; 
\xt&C pithecitim, GiKci tt/Qwjmv & 7n6»- 



6o ' MilesGloriosus. 

Viden tu illam oculis venaturam faccre, atq j aucupium aiiribus? 

culaz formxpuelladixir, ideft, fimiam. 



K/«v, de homine & muliere deformi fxpe 
ufurpant. S^inturnkium igitur hpc Plauti 
verfu eft, to' o-<f)ijfiGv , quod gehusfimis 
eft turpiculafaciejSc liquetinGrsco fuif- 
fe, 77tG«'j£.<ov (r^ cr^iyftov: pithecium & fptn- 
turnicium. Alibi elurinumpecus de turpi- 



CXnoi fpinturnicem qu2 fphinx cft, dc avc 
quidamveterum interpretatifunr, ex eo 
faftutn videtur, quod Grceci alatas fphin- 
gesex fabula pingebantj quas i£,gyptii 
linealis, ucerantrevera. SalmaftHs. 



A C T U S CHJ A R T I S C E N A S E C U N D A. 
MILPHIDIPPA, PYRGOPOLINICES, PALJS.STRIO. 

JAm eft ante sedis circus, ubiiuut iudi faciendi mihi 't ^l^!^^^i^'' 
Diilimulabo : hoc quafi non vidcam , neque eile hic etiam 
dum iciam. 
Py. Tace: rubaufcLikemus , ecquiddemeiiatmentio. 
Ml Numquis namhic propeadeil: , quiremalienam potius 
curer quam fuam ? 
5 Qui auctipet me quid agam ? qui de vefperi vlvat fuo } 
Eos nunc homines metuo mihi ne obfint , neve obilenc 

u(piam j 
Domofi ibit, ac dum iiuctranfibit , qu:^ htijus cupiens corpo- 

risefl, 
Qux amat hunc hominem nimium lepidum & niraiapulchri' 

tudine 
Militem Pyrgopolinicem. PY.fatinMisc quoqiie me deperit? 
loMeam iaudatfpeciem. edepol iiujus iermones iiaud cinerem 
qu^ritant. 
Pa. Quo argumento ? Pr. quia enim loquitur laute &: mini- 
me lordide : 



) Vi de vefperivivatjlio.'] Dus funt 
_ expUcationes,Durantii,qui intel- 
ligit graflatoies no6lurnos , & Lambini , 
quifua quadra viventes, quibus domi 
viduseft, nec opes alienas exfpe^lant: 
qualesplemmque funtcuriofi de rebus 
alienis, cum ventrinon metuanr,(i fua in 
reiuntomiiuores. Pejorem adoptarunt. 
nam verior haud dubiepoftcrior. Sic Ru- 
denfeadi. i.fcen. z. fttudeillarum coenA- 
tuTiu vefperi f^.Huc facit in Trucul.aft.r. 
icen- 2. Nimzi otiofum arbitror hominem 
effe te.Dl.^iiianam arbitrare^ks. ^ia tm 
■vefiimente & abo alienu rebm curM. Hie- 
sonymusad Euftochium : Inter hos fzpe 



, Tum 

funt jurgia, quifuoviventes cibo , non pa- 
ttuniurje altcui ejfe fubjeCios. Gronov. 
7- Domofittbi e^cjMendodisIocuseft. 
Scribendum puto 5 Domofi ibit hac,dum 
huc tranfiiit , ijus, kujut cupiens corporii efi. 
Sententia eft;Non mihi modo,fed & he- 
racmexmetuo, fi domohacviaeat,dum 
hucad miiitem Pyrgopolinicem, cujus 
cupienscorporiseft, vulttranfire. Boxh. 
I©. Haudcinerem qus,ritant.]^ Lutum 
&fordesadhuncIocum3dfert, quitan- 
toperealioscontemnit. Legendura fci- 
licet: Hujusfermonos, haud cineres qUiX,- 
ritat. Atquomodo convenit huic ora- 
tioni fubjeda ratiOj qu-.a enim loquitur 

laute 



ACTUS IV. S C E N A IT. ^l 

Tuni autem illa ipfa eft nimiani lepida , nimifq; nidda foemina. 
Hercle vero jam aliiibefcic primuliim , Pakftcio. 
Pa. Priufne , quam illam oculis ? Pi.cais vidco id, quod cre- 
do libi. 
1 5 Cum hxc locura , illam aurcm abientem (ubigit me ut amem .? 
Pa. herclehancquidem 
Nihil tu ama(Iis,mihi hxc defponla eftrtibi fiilla hodie nupferit, 
Ego hanccontmuouxorem ducam. Py. qaid ergo hanc du- 

bitas colloqui ? 
Pa. Sequere hac me ergo. Py. pediirequus tibi fum. Mi. uti- 

nam, cujuscauiTa 
Foras fum egrefU , conveniendi mihi poteftas eveniat l 
20 Pa. Erir, & dbiexoptatum obtinget : bonum habe animum , 
neformida: 

Homo 

laute& minimefcrdtde. An qula trulier \ Cnm h&rUctitc.7nill.im nutnmem ahfenxem , 
aliqualoquebsrnr Uure, ncceirarioqux- \fuhigitmeiitarvem. Q£alidicat :cum ea 
rebarmilirem & fetvum miliris? Dein jqux J3m dixit& de me prsdicavit an::l- 

^..^r:,,:t:... j„ !_. <j. .,: — ,- ir„ ! j^^ heram di.xiiTeautumem, licet abfen- 

rem, cujus veliitinrerpteseft3ncil!a,fub- 
igit meancilia utamem. Qj.iod 8c dean- 



Q^ws. fimilirudo inter nos 5c cineres. Ve 

rifiimumquod a Sibcro dat Taubman- 

nus , quo ranquam eluanrur & nitiden 

tur, ut folenc hodieque vafi cx orichal- jciiia&heraaccipipoterat. Eilefima 

co 



quippe iamfi: teifi&rplendidi- Sed j biguaoratio. Planeid confirraat, quod 
obnunci:iiGruterus, feignorare 8cmul- ' fequiturPalsttrionis refponrum ; herdt 
toscum ipfo vafae.^coricliaiconiridarici- 'ha.nc., idelt,anciliam,rM?;o«r.OT^jf;;,Bb.Nli. 
nerc. Capravit vocem 0'/'/3^J(o:quod 3c- i Ledlio vulgaramihi probavidtrur , quae 
ccpcranc iili pro a?re. Hocigirurnos non ! eriamhabeturin Mir Camerarii.Varica- 



commoveat. Vjdemusenim quotidie 
hlv\o\yvw%\\K).-i .La.vatiode%im matruie^ ho 
die.Scrdcfcunt enirn divi., d^ ttdf^dc-s elnen 
da^ lava.ntibtK ncjUK opus at^;adJ!ifi^a h.z- 
hentcinerufnSiiine. Scd &capilios mulie 



ni Codices, ut e.^ multis mihi coniiat, 
; longefuntdeteriorisnotxquam. illiPala- 
jtini. Optimusautem fenfase.K vulgatae- 
ilicitqr. Vifaanciliaejus qu?: fin^ebat fe 
;amare m.ilitern , cam fibiadlubefcere is 



res rutilabant cinere : undeci>2i^o.-?«.r&.c/- idicit. C^id, inqjuit Palxftriojsn .priuf- 

«eMr/i. ValeriusMaximus, z. \. Gronov. !quam iilam oculis tuis? Icilicet viderisJ 

i-f. Ocu,lt* tuu r Pv. video id y &c,'^ | Rcfpondet Miles: Ideoid,qiii.tcrcdo tibi ^ 

j cf/TO /;,«i: /s^<</«T.Non expero, inquitj eirn 
(videre, qiiiafacilecredo tibi talem efie, 
jntrarrafti. Cum h^sclocutus, pro, ciim 
; hxc de ea ac de ejus forma locuruses. 
: Addit, deinde, ll)a.nutem, abfe>:s adiait 
\ me, ut dmem herde havc cjuirlem. Clim ilia 
• abJ.ens tam amari digna lit , ut illam vis 
, videri, fubigjt me ut eam amem qaoque 
j qua; ab illa venit, quam ill.^ ad me inifrr." 
1 H.?cargutiafuir ftulfi militls, quxribVr 
spp.irct in iis lcftionihus, qu3S comm^ri-^ 



lutolegcttdum. : 

fx.video, idcjue credotibif c'^^'^ • 

EccHm hac elocutam. Pa. illam autem ah- 
fentem r !!■; . fuhigit me v.t amem, &c. 
Decorum in iibidinofo Militc feivans 
Plautus , facit eum ad conipcftum ancii- 
lulx ftatim adhinnire: quem reprehen- 
densquafi Palaiftrio. Minimcgentium , 
inquit ,^ tune ut huic te dcs priufquam il- 
lamablenremvidcris? Z.//>,/7 

15. Cura /j<cc/otJir.*.'lltaultima;editio- 



nes. Ex veftigiisMlT. lcgendumpuio , ; ti funt viridoai. Satyr.a; 



Ceda 



6i MilesGloriosxjs. 

Homoquidameft, quifcit, quod quasris , ubi Cit. Mi.quem 

tgo hic audivi f 
P A, Socium tuorum confilioium , & parEicipem confiliarium. 
Mi. Tum pol ego, id quod celo,* haud celo. Pa. immo, 

etiamiinoneelas. 
Mi. Quo argumento ^ Pa. infidos celas : cto (um tibi iirma 

iide. 
2j Mi. Cedofignum, (iharuncBaccharumes. PA.amat mulier 

quardam quendam. 
Mi. Poliftuc quidem mult£E. Pa. at non multx de digito do- 

num mittunt. 
Ml Enim cognovi nunc. fecifti modo mihi ex pro- 

ciivo palam rem. Sm.^'^^ 

Sediiicnunquisadefti' Pa. veladeft, ve! non. Ml cedo te 

mihi io\x (blum. 
PA.Brevin' an longinquo fermone? Mi.tribusverbis. pA.jam 

adteredeo. 
3 o Py. Quid .^ ego hic aftabo tantlfper cum hac forma &c fa61:is fic 

fruftra ? 
Pa. Patere, atqueafta. tibi ego hanc do operam. Py. pro- 

perandoexcrucior. ^_ e/m'exS;? 

Pa. Pedetentim.tuhaecfcis, tra6fcariita fblere ha(ce iiujufino- 

di merces. 
Py. Age, age, ut tibi maxume concinnum eft. Pa. nullum eft 

hoc ftolidios faxum. 
Redeo ad te. quid me voluifti ? Mi. quo pado hoc dudum 

accepi, 
3 5 Iftuc fero ad te confilium. PA.quafi hunc depereat. Mi.teneo 

iftuc. 
Pa. Coliaudato fomiam &: faciem, dC vktutes commemorato. 

MLAd 



2 5 . Cedo ftgjium ft harmc Baccharnm 
es. ] Ritus obfervandus. Et eft allegoria a 
lacrisBacchi, quz erant reconditiflima : 
neque ulli, nili facris ejufdem initia- 
to, cognita. Sic Apul. in Apol. i. Si 
qui forte adeji eorundem folemnium mibi 
particeps , ftg^ium dato. Arnob. J)mbo- 
ia appellat j Clem. Alexandiin. fino;- 



Bijy^iei:. Apelejus etiam memoracula. 

27. Exproclivo.'] Q^d. facillimo ne- 
gotio omnem mihi rem aperuifti. 

30. S/c.] Aeizmza;. Et nota oratio- 
nem Militi gloxiofo convenientemo 
Taubm. 

34- Redeo ad te.'\ Ad Milphidippam 
fcilicet. 

45. Fiil^ 



ACTUS IV. SCENA II. ^l 

Mi. Ad eam rem habeo omnem aciem , tibi ut dudum de- 

monftravi. 
Pa. Tu CGetera cura & contempla , & de meis venator verbis. 
Py. Aliquam milii partem hodieopera: dcs denique : jam tan- 

dem ades ilico. 
40 Pa. Afllim: impera, (i quidvis. Py. quid illaec narrat tibi? 

Pa. lamentari 
Ait illam miieram , cruciari , 3c lacrumantem fe afflidbre , 
Quia tis egeat , quia te careat , ob eam rem huc ad te mi(Ia'ft. 
Py. Jube adire. Pa. atfcin', quid tu tacias? face te faftidii 

plenum, 
Quafinonkibeat: meinclamato, quiafictevolgovolgem. 
45 P Y Memini , & prsceptis parebo. Pa. voco ergo hang , qus 

te qucTfit ? 
Py. Adeat , fi quid volr. Pa. Si quid vis, adi mulier. Mi. PuN 

cher (alve. 
P Y. Meum cognomentum quis commemoravit ? Dii tibi denc 

quas optes. 
Mi. Tecum statem exigere ut liceat. Py. nimium optas. 

Mi. non me dico , 
Sedheram meam, quas te demoritur. Py. mult^ sllx idem 

iftuccupiunt, 
5oQuibusnoneftcopia. Mi. ecaftor haud mirum , fite habeas 

carum 
Hominem tam pulchrum , & pr^clara virtute , 8c forma , 8c 

Ecquis dignior fuit , homo qui eiTet ? Pa. non hercle huma- 

num eft ergo : 
Nam volturioplushumani credoeft. Py. magnum me faciam 
Nunc, quoniamilkcmecoliaudat. Pa. viden' ignavum , uc 

feie inferat! 

^^. Quiii 

ftere. Ambiguitas vero in vocibus illis 
duabus5 Efi, & VcUuTio. Namcuravi- 
deaturdicerej Volturioplus humanita- 
tisitielTcquam GIoiiofohuicjaHud lon- 
gediverfum faHe fignificat , priraumin 
cafuTS Volturio Comiceludens, qui tam- 
etfiproDatiyopofitusexiitiinaa poffir» 

tamen 



4«. P«/cfeer.]Er3t cognomentum Clo- 
diorum , quo diflinguebantur a Marcel- 
lisingente Claudia , qui erant plebeii, 
nonpatricii. 

S2. J><onh:rclehumanum eji ergo : nam 
■volturio, &c. ] Mihi omnis joci argatia 
inambiguitate fcnremiae videtux coftfi- 



(?4 M I L E S G L O R I o s u ?J 

5 5 Qiiin tn huic refpoade ? hcec illxc eO: ab illa qiiam ckiQUin'. 
Py. Quanamabillarum? namirameoccurlantmultas : me- 

mimne haud poilum. 
Mi. Ab iila ,qua:digitos defpoliat fuos, &;tuosdigitosdecorar* 
Nam huncannulum ab lui cupiente huc detuli huic^qui porro* 
Py. Quidnunctibi vis, mulier.? memora. Ml ut, qus te 

cupit , eam ne (pernas. 
60 Qgx per tuam nunc vitam vivit. iitjiec ne (it, fpes in te uno efi:. 
Py. Quidnunc volt? Mi. te compellare, & compledi, 8C 

contredlare. 
Nam ni/ituiHi fersfuppetias , jamillaanimum defpondebir. 
AgCj mi Achilles , fiat quod re oro. ferva lUam pulchram pul- 

chre.: 
Exprome benignum exteteingenium , urbicape , occifor re- 

gum. 
6j Py. HeuHercle odiofasres! quoiies hoc tibi, verbero, ego 

inrerdixi, 
Meam ne (ic volgo polliciteris operam ? Pa. audin tu muiier f 
Dixi hoc ribi dudum , dc nunc dico : nih huic verri affertur 

merces , 
Nonhicfiiofeminioquamquamporculamimper- 7^rr. porcniem. 

n P'*'^- '•"'^' PC»^"" 

tirurUSeit. culenam. 

Ml Dabimrquantum ipfus pretiipofcet.PA.talentumPhilip- 

pumhuicopusauri eft. 

70 Minus ab nemine accipiet. Mi.heu ecaftor nimis viii'ft'taS. 

Py. Non mihiavaritiaunquaminnataeH:: iariseft-divitiarum. 

Plus mihi auri milie eft modiorumPhilippei. Pa. pr^eter the- 

iaurum. 

Tum 

tamen yTominandi cafus Intelfigendus; i vis nrbaha vel rldicula potius. Doaz, 
m fiT-, Voltf4rio, VolturioiiT^. (^Sic ianio. 6c\ 58. Detuli hnic.'] Scil. Palxftrioni; 
laniu^'. lonpfrioy 5: longurim-^ aliaquemul- ^iiporro.l^ Scii. tibi traderet. 
ta.) Dciniie Cj^^haudquidempertradate 67. Huicverri.'] Porco non caflrato: 
autfimplicircr, veruin pro e<^/>po{irum cui opponiturw^'^/». 
acciperedcbemus.innuitque, r^t/fw/MTw jj 63. Non hic juo femlnio cjuamq«am 
plu4 hnmani id eft, bumanxcamis^inte- f /Jorca/d»?,- d^-c.l Porculam fui feminis 



rim dum in cad.-tveribns depafcendis de- 



hicvetresadmiflatiuspsrticipabit. Lucr. 



difuseft) rodrovellicatimcarpere, quam : lib. 3. fuo cum femme femimocjue-^ fe- 

Pyrj^opolinicem po(Tidere : fententia i minium. hic 2c feiiien 6c nroies effepo- 
«imis verifimilimdinis crgo, quam- tefl:. Tmneh. 



A C T U S I V. S C E N A I li ^f 

Titm argenti montes non maflas habct. .^tna mons non ^que 

akus. 
Mi. Heu ecaftor homlnem perjuruni. Pa. ut ludo. Mi. quid 

ego? utfubkdoosl PA.fcite. 
7; Mi.Sedamabo, mittemeadatum.PA.quintu liuic refpon- 

desaiiquids 
Aut facSturum , aut non fafturum. quid illam miterarh animi 

excuuciaSi 
QuoE nunquam male de te merita eft .? Py. at jube eampfe exire 

iiuc ad nos , 
Dic me omnia quiEvbk fadurum. Mi. facis nunc Ut facere 

xquom ; 
Quod qus te vok , eandem tu vis. Pa, rion hic infiilfum ha^ 

betingenium. 
60 Mi. Quomque me oratricem haud iprevifti, flviftiqile exora- 

re ex te. 
Quideft? ut ludo! Pa. nequeo hercle quidem ri(u me ad- 

moderarier. 
Gbeamcaufamhucabsteavorti. Py. nonedcpol tu fcis mu^ 

lier, 
Quantumegohondremnuneillihabeo. Ivli.ieio, SciftuciiU 

dicam. 
Pa. Contra auro alii hanc vendere potuk operam. Mi; iftuQ 

pol tibi creddi 
8j PA.Meri beilatoresgignuntur , quashicprsgnantes fecic. 
£t pueri annos o£tingentos vivunt. Mi. vz tibi niigator. 
Py. Quin milieannorum perpetao vivunt,ab fecuload feclumi 
Pa. Eo minusdixi, ne haeg eenicret me advorium le mentirj, 

Mi; Perii ^ 



74. ^fd ego> ut fuhle^G os ?~\ QuafH 
fcitc ei palpando os demulceo ? V. N. 
Caf. aft. 5.4. 

79. ^odcjUAtevolt.'] Ita reftitui ex 
anibigua lcriptura Mff. fec. ^od ipfe 
i^ulteandem. Altei : ^^uodquete volt ea- 
dem. Gruterus. 

Si. Hucabs te avorti.^^VtO Wlii', oheam 
caufam hucabs teavorti, unalittera ad- 
jefta putem legendum j eh eam caufam 
hnnc abs te avorti. Id eit hunc miliiem , 



absteavorti, iltpofieni tibi haec dicere 
fecieto. Salmdf. 

8S- Meri belldtores. ] Meritm, quid 
fit, aut eo ut veteres ufi, paucos reperias» 
quiintelligant; nuUum,- qui explicarir.' 
Putant Vulgo nihil efl^e aliud,quam/o/w<r.* 
&errant. JHeri« igitur a linguaeLatin» 
au£loribusponitur pro vero, pratftantij 
nonficioj autfiraulatorpro infigni, ve- 
hcmeni. Ita merum lac , in Lucret. eft 
recens, bonum, purum putamqae. Cic, 
£ fteUrA 



^^ M 1 L E S G L O R I O S U S. 

MLPerli, qnothicipleannosvivet, quojus filii tamdiuvl- 
vunt ? 

poPy. Poftriduo natus runicgo,mulier,.quamJuppiterex Ope 

natus eft. 
Pa. Si hic pridie natus foret,quam ille eft,hic haberetrcgnmn 

in coelo. 
Mi. Jamjam fatamabo cft , finiteabcam , fi poftiim, viva a 

vobis. 
Pa. Quin ergo abls, qnando refponfum eft. Mi. ibo atque il- 

lam huc adducam. 
Quam propter opera eft mihi. nunquid vis ? Py. ne magis fim 

pulcher, quamfum: 
5? 5 Ita me mea forma follicitum habet. Pa. quid hic nunc ftas , 

quinabis? Mi.abeo. 
Pa. Atque adeo , audin'tu? dicito dodle & cordate. 

Mi. ut cor ei faliat. ^ J^^„S 

PA.Philocomafiodic, fieft hic,domum ut tranfeat: hunc 

hic eile. 
Mi. Hic cum mea hera eft , clam noftrum hunc fermonem 

fi^iblegerunt. 
Pa. Xepide fadum cft : jam cx fermone hoe gubernabunt 

do(ftius porro 
100 Rem. Mi.memorare. Pa abeo; nequete pi/rMi.memorare, 

,^ abeo.PA. nequetemor. 

moror , neque te tano;o , neque te. &c.nequeteteneo.PY, 

•* " •* iube.&c. Mi. jamifti» 

taceo, &c. 

Py. Jubematurateiilamexirehuc.jam ifti rei praevortemur. 



fcelera mera loguuntur. Idem , tnera^ pro- 
fcriptiones , meros SuUm attendere. Idem 
Tneram hilem., mera monfira jiUficiare. tneros 
Trincipes e Schola Ifocratu exiife-, quem 
locum tentarunt fcioli. Meros hellatores 
dixit Plautus. Hoc autem totura a Gxx- 
cisfumptumeft, apud quos admirabili 
venuftate dnQ^Tvii ponitur : oiH.Qpt^^r' 
sipyvi , ax-gjtTov ■^pivS'@r' , &c. Gifan. 

92. Viva.'] tcTtama-fjJg hominis ab 
aliquareabhorrentis. Cum enim mole- 
ftamfibifuilTealicuius garrulitatem vo- 
lebantindicare, dicebant fc adeo fuiffe 
cned:os. Sic Hoiatius raetuit , ne a 



fuo illo garrulo enecetur. Ita ^vttTev 
five morhum fibiefledicebantremaudi- 
tumoleftam. Sophocles , aV'"/ ^v«t- 
T#' y.h idc/l' uKiiHv. Cicero fspewos'- 
tis inflar pHtare , &c. Cafaub. 

9S,Vt cor eifaliat.^jld germanum cen- 
ieo: utalludat Ancillaadid.quodServus 
dixerat, Cordate-, in amore autem ve- 
hementicor fubfiiire folet. Lipfus. 

loi. lube maturate illam.'] Maturate 
properare eft feftinationis moderatae, ut 
lente feftinare , tardioris maturationis > 
quod commendabat Auguftus cap. 2S. 
SHcten. Meicer. 

•AeTus 



AgTUS IV. SCENA Ilt. ^7 

ACTUS QUAKTI SCENA TeRTIA. 
PYRGOPOLINICES, PALASTRIO. 

QUidmihinnncesaudtor, utfliciam, Palasfttioj 
De coilcubina ? nam nullo pado potefl: 
Prius hxc in xdes recipi , quam illam omiferimi 
Pa. Quid me confukas , quid agas ? dixi equidem tibi , 
5 Quo pad:o id fieri poilit clementiirume. 
Aurum atque veftem omnem muliebtem habeat (ibi > . 
QuiEilliindruxifti: fumat, habeat, auferat. 
Dicafque tenipus maxumum efle , ut cat domum : 
Sororem cjeminam adelle Sc matrem , dicito, 
io Quibus concomitata re6lc dcveniatdomum. 
Py. Quiturciseasadelle/' Pa. quiaoculismeis 
Vidi hic fbrorem efle ejus. Py. convenitne eam ? 
Pa. Convenit. Py. ccquid forcis vifa eft .^ 

A. Omnia Tira obtiBere. . 

VisobrinerCi Py. ubimatremefl^ajebatfororf 
ij Pa. Cubare in navi lippam atqueocuiis turgidis^ 

Nauclerus dixit , qui illas advexit , mihi* 

Isad hos nauclerus hofpitio divortitur. 

Py. Quidis? ecquidfortisf PA.abiiishinc: namtu quidem 

Ad equas fuifti fcitus admiflarius , 
lo Qui confedlarc qua mares , qua fceminas. 

Py. Hoc age nunc. Pa. ifluc. Py. quod das confilium mihi : 

Te cum illa verba facere de ifta re volo } 

Nam cuni illa fane congruus fermo tibi. 

Pa. Quin potius , quom tuteades , tuam rem tute agas. 
1 j Dicas uxorem tibi necellLim eile ducere > 

Cognatos perfuadere , amicos cogere. 

Py. Itane 

Z.*~Y^Empus maJcimum.'] Idcft, ulti- | cef infpireturjfatib declarat. Fuit eHim 
_L mum, poltquod nulla fapereft j Grscum TroAu^ipy ideft , fortu : fico- 
Alia occafioidagendi, dequoagitui.Ta- mnium dodtiflimus Poeca 7. An. 
citus Agric Imponite expeditmiibus ma- ^[.6^6, 

pium dtem. Magnum diem , hoc eft, uUi- ■ Satui hfercuU pulcro 

znum , fupremum. Boxhorn' Fulcer^ventinw. 

li. Ecqmdf«rtisvifnefi,'\ Quaiepw/- IgiturRomani, quiomnia ponMent in 

1 £ 2 foi«i- 



4% M I L E S G L O R I O S U S. 

Py. Itane tu cenfes ? P a. quid ego ni ita cenfeam ? 

P Y. Ibo igitur intro : tu hic ante cedis interim ' ' 

Speculare, utubiillaecprodeat, meprovoces. 
3 o Pa.Tu modo iftuc cura,quodagis. Py. curatum id quidem eft, 

Quin li voluntate nolet , vi extrudam foris. 

P A. Iftuc cave faxis : quin potius per gratiam 

Bonam abeatabs te , atque iiliEc > quse dixi , dato* 

Aurum, ornamentaque , qux ilii inftruxifti , feraL 
35PY. Cupiohercle. Pa. credo te facile impetraftere, 

Sedabiintro, noliftare. Py. tibi fum obediens. 

Pa. Nunquid videtur demutare , atque uii ego 

Dixi efte vobis dudum hunc moechum Militem J 

Nuncad meutveniat, uiVft, Acroteleutium, 
40 Ancillula ejus & Pleufides. prohjuppiter, 

Satin' ut commoditas ufquequaque me adjuvat l 

Nam quos videre exoptabam me maxume, 

Una exeunteis video hinc e proxumo. 

fortitudine, eura demum bonum & for- ;y *<fei» 'nSei^ . Scdiger. Vidc etiam notas 

jnorumputatuntjquielTetfortis. Itaque 

Jortit quoquepropulcro pofitum cft a- 

pudPlautum hocloco, nequefine ratio- 

ne : exemplo enim Grzcorum faftum 

eft, qui KOJhh acque ^ formofum 8c bo- 

««rafignificarunt. atbonus, fortis eft.* 

malusautemKJt/wf, imbellis: undefd- 

€hU, qui in numero Militum non eiTent, 

?&^5<. T^x^^i^^ » quod eft cedere. 

AcTUs QuARTi Scena Quarta. 

acroteleutium, miiphidippa, pleusi- 
des,palestrio. 

SEquimini , fimul circumfpicite , ne quis adfit arbitcr. 
Mi. Neminempol video, nifihunc, quem volumus con- 
ventum. Pa. &egovos. *il 

Mi. Quid agis , nofter architede ? Pa. egone architedus ? 

vahl Mi. quideft? 
Pa. Qui enim non fum dignus pr^ te, ut figam pa- fn£ *^"* 
iuminparietem. i 

Ac. Eja 

4. /^ Vi enim non fam digniu.'] Tan- " 
V<.tumabeft, utarchitefti nomen 



Bacch. z.i'. 

iz. Pergratiambommaheat.] Sic JC. 
dicunt, matrimonium diflblvi bonagra- 
tia : d-^^a.d^ %*6<'^ > ^^"^ vsnia., amicabi- 
li feparatione , [mT ^U\o')/8 a.liictq'. fint 
querelai otv&j fMfjnpioc?. 

37. Demutare.i Ideft^aliuscflequani 
quaiem eum efle dudum dixi. Taubv** 



tneieaz, tccumcomparatus : utdignus 



nonfim, qui palum figam in parietem : 
quod tamen quivis pot^ft , etiam archi> 
te^ui% impeiitus. 

<$. De»t 



Ac T U S IV. S C EN A IV. i5$i 

5 Ac. Eja vcf o. P a. nimis facete, nimifque facunde mala eft. 

Ut lepide deruncinavlt Militem ! Ac. at etiam parum. 

Pa. Bonoanimo es, negotium omnejam fuccedit fub manus. 

Vos modo porro , ut occepiftis , date operam adjutabilem. . 

Nam ipfe Miles concubinam intro abiit oratum fuam , 
loAbfeutabeatcumlbrore&matreAtlienas. Ac.eu, probe! 

Pa. Quinetiamaurumatqueornamenta, quae ipfe inftruxic, 
mulieri 

Omnia dat dono, fe ut abeat, ita ego confilium ei dcdi. ^''abcat'^ 
.. PL.Facileiftucquidem eft, iiSc illa volt, &:illeautem cupit. 

Pa. Non tu fcis, CUM EX ALTO puteo rurfum ad 
fiimmum efcenderis , 
J 5 Maxumum periculum inde eire , a fummo ne rurfum cadas ? 

Nunc ha^cresapud fummum puteum geritur : fi profenrerit 

Miles, nihilhincferripoterithujus. nuncquammaxume 

Opus eft dolis. Pl. domi elle ad rem video filvae fatis : 

Mulierestres: quartus tute es , quintusego, fextus fenex. 
io Pa. Quot apud nos fallaciarum eft excifijm ! ceno fcio 

Oppidum quodvis videtur poHe expugnari dolis , 

Date modo operam. Ac. id nos ad te , f i quid velles , venimus. 

Pa. Lepide facitis. nunchanctibiegoimperoprovinciam. 

Ac. Impetrabis, Imperator, quodego potero, quodvoles. 
2.5 Pa. Militem lepide & facete &laute ludificarier 

Volo. Ac. voluptatemmecaftormihiimperas. 

P A. (Sd fcin tu quemadmodum f J^^IJ £«"• 

Ac. Nempe ut adimulcm me amore iftius diflerti. Pa. rem 
tenes. 

Ac. Quafique iftius caufsaamoris ex hoc matrimonio 

Abierim , cupiens iftius fumme nuptiarum. Pa. ordine is: 
3 o Nifi modo unum hoc : hafce elle aedes dicas dotalis cuas : 

Hinc 



6. Derumitiavit. ] Vide notas Capt. 
aft. j.fc. 4. ;f^f. los. 

12. Seutabeat.'] Sicin Prologo Merca- 
toiis: ^luem naviahirevetai. Fruftracrgo 
\\lccon]tiGtox:fedutabeat. Gronov. 



ftruimus, confici poterit , nihilque hujus 
auferri, fi Miles doios olfecerit. quarc 
nunc cum maxime dolis utendum eii 
caure. KAcidal. 

3 o. Nifi modo unum hoc.~\ Scil. addas 



17. Poterithujus. ] Laudo judicium Jvclim. iy£desdicatdatalestuaj.'] Ex quo 
JaniGuil qui vnnjgj]/^^' collocat poft jfa^um, ut, folutojamxnatximonio, ad 
A«jW. NihiihujiM lei , inquit, quam itereverfacfueiinc 

] £ 3 38. £jv- 



yo M I L E s G L o R I o s u s, 

Hinc fenem abs te abiifle , poftqnam feceris divortium j , 
Ne ille mox vereatur introirein alienam domum. 
Ac. Bene mones. P a. fed ubi iile exierit intus , iftic te procul 
Itavoloallimulare, pr£eilliusforma, quafiipernas tuarn» 

3 5 Quadque ejus opulencitatem reverearis , & fimul 
Formamam.cEnitatisillius, faciem 3 pulcliritudinem 
Coilaudato. fatin prsceptum'ft ? Ac.teneo.fatin' eft, fi tibi 
Meum opus ita dabo expolitum , ut improbare non queas f 
P A. Sat liabeo. nunc tibi viciilim qu:E imperabo, Pl^ dicito. 

40 Pa. Quam extempio hoc erit fa^lum , ubi intro haec abierita 
tuiliico 
Facito ut venias huc ornatu nauclerico , 
Caufiam habeas ferrugineam , culcitam ob oculoslaneam , 
Palliolum habeasferrugineum : (nam is coios thalafficu^ft) 
Id connexum in humero iaevo , expapiilato brachio , 

45 Prsecin6tus aliqui , adimulato quali gubernator hes, 

Atque apudhuncfenemomnia haec funt : nam is pifcatores 

habct, 
Pl. Qaid ? ubi ero exornatus, quin tu dicis, quid fadurus iimi 
Pa. Huc venito , Sc matris verbis Philocomahum arceflito , 
Ut > fi itura jam eft Athenas , eat tecum ad portum cito : 

Atquc 



38. Expoliturjo.'] V.N. Afin. <;. 2. 

42. Caufiam.'] C<fa/r<?, pileus latas oras 
3C margines habens , ad prohibendum 
Solis xitani : a y^3t.iu) y incendo,uro. Val. 
JMa.v. Hb. 5. cap. i. Caufea, qua velatum 
caputfuHm more Macedo}7urn habehat 3 te- 
xit. Suidas : liiatjaici,^S@r' Triha ,£cLp- 
CdQA^i-S. Et notetur habitus nauderi. 
Cularam'~\ Tamenta propriefunt excili- 
ciis"pilis:i(3rr4/» viilgo vocanius : iis igi- 
tujtottientisaut ciliciis pilis implebant 
<:ulcitas. Tamenolim, utetiam hodie, 
culcitae inferciebantur acere, & glumis 
fpicarum. Et quicquid omentoincul- 
cabant , vocabaftre6/«>d?w : unde ei no- 
inen. itaque centunculum , quodDioic. 
"n-iyjAy.A vocat, \d eXi^ftilvillum , culci- 
tantappellat hicPlautus. Scaliger. Jubet 
^toculi vitium iimulet : naraid genus 
hominum lancam paniculum pcuiis 
praEtendebat. qui mosetiamhodie bb- 
tinet : dicehantuique Lmomli. i^ellus : 



Lanoctilus , qui lana tegit oculi vitiur» 
Meurf. 

44.. Exafflato.'] Re€tefehabet, ca'/>4- 
piUato hrachio. Quam fcripturam etiani 
agnofcit breviator Fefti his verbis ; Ex- 
papiUato brachioyexerfo , ejuodcumfit, pa- 
pillanudatur. Q^o.d in quibufdam vete- 
ribusGloflisaclibris lcgitur, exfafiUata, 
ex mendo eft , ut cum trofaum pro tro- 
ptium fctibitur. Apud Pjacidumin Glof- 
fis fcribitur. exfafiUato pro expapillato. 
Apud eundemFefti abbreviatorem effo;- 
yz/<st«»2Corrupreproeodem Iegitur,quod 
aj^/odeducir, quod omnes exertobrathio, 
funt exfilati , id eft , extva vefiim enrumfilo 
contextum. Quod ineptum mihi videtur, 
Nonenim effafiUtum poteftdeduci aii- 
Jo, nifilegatur, exafflatum. In eadcm 
lignificatione pDfitum apudeundem re- 
^Q.ntMr exinfitlarum; exinfulabat , inquit, 
exertahat. Infula/! enim facerdotum fila" 
^entavAcakant. SaliQaf. 



A C T U S IV. S C E N A V<i 71 

50 Atque adjiibear ferri in navim , fi quid imponi velir. 
Nifi eat , te foluturum eile navim : ventum operam dare. 
PL.Satisplacetpidura, perge. Pa. ille extemplo illam hor" 

tabitur 
Uteat, utproperet. nemorsefitmatri. Pl. multi- ^cfclpU""'' 

modisfapis. 
• PA.Ego illi dicam , ut me adjutorem , qul oaus ferara ad por- 

tum, roget. 
j 5 lilc jubebit me irc cum illa ad portum. ego adeo , ut tu (cias , 
Prorfum Athenas protinus abibo tecum. PL.atque ubi illo ve- 

neris , 
Triduum fervire nunquam te , quin Iiber fis , finam. 
Pa. Abicito, atqueornarc. Pl. nunquidaliudf PA.h^c ut 

memincris. 
Pl. Abeo. Pa.&vos abite hinc intro adutum, nam illum 

hinc (at fcio 
iS^oJam exiturum eile intus. Ac. celebre apud nos imperium 

tuum cft. 
Pa. Agite , abfcedite ergo : ecce autem commodo aperitur 

foris. 
Hilarus exit , impetravitj inhiat , quod nuiquam eft , ^J^' ^^^^''"^ 

mifer. 



5Z. *Tiliura.~\ Fallaclae in Militem 
ftruend^ defcriptio. Lambin. 

60. Ctlebre apudnos.~\ Celeher itl non- 
nullis veteribusgloflisexponitur, prior , 
fTimHs. Vult ergo > primo loco fibi efle 



Imperium Palaeftrlonis. Sed an malele- 
geretur, celere? Qualidicati Nostibi im- 
peranti nequaquam in mora futuri fu- 
mus: celeritertuum prxcipientis impe- 
riumexfequemar.Cogitcnt eruditi, Bqk* 



ACTUS QjJARTI SCENA QuiNTA, 
PYRGOPOLINICES , PALASTRIO. 

QUodvoIui, utvolo, impetraviper amicitiam St gratiam 
A Philocomafio. P a. quidnam tam intus fuiile te dicam 
diu? 
Py. Nunquam ego me tam fenfi amari, quam nunc ab illa 
muiiere. 

E 4 Pa. Quid 



yi MilesGloriosus, 

Pa. Quid jain? Py. ut multa verba fecits ut lenta matedes fait ? 
5 Verum poftremo impetraviut volui , donavique ei 
Quas voiuit , qux poftulavit : te quoque ei dono dedi. 
Pa. Etiam me? quomodo ego vivam Cmc te ? Py. age, es animQ 

bono : 
Idem ego te liberabo ; nam fi polTet ullo raodp 
Impetrari iitabiret , ne te abduceret , operam dedi ; 
10 Verum opprellit. Pa. Deos fperabo , tequepoftremo, taraeri 
Etfi iftuc mihi acerbumll: , quia hero te carendum eft optumo, 
^altem id volupe eft , cum ex victute forma? evenit tibi 
Mea opera fuper hanc vicinam , quam ego nunc concilio tibi, 
Py. Quid opu ft verbis? libertatem tibi ego 6^ divitias dabq , 
15 Si impetras. Pa. reddam impetratum. Py. at geftio. Pa. at 
modicedecet; 
Mqderareammo: ne (is cupidus. fedeccam ipfam, egreditur 
foras. 

4-T" IfT le?jta materiesfuit!'] Verurn 
\^ quidemeft,^e«r«w, Latinenon- 
nunquatndici, quodflexibile &requax 
cft.Refte Papias in GlotCiSiLentum.niolle, 
tenue, & qmd(}utdfiex.ibilee0. Sed nemo 
iacile venim elTe credat , quod tamen eft 
veriflimumjp-eftremosPlaufi interpretes 
lentaca fignificationehicacccpifle. Mife- 
ret mc dCKi-^iag. QuantoreitHusLarabi- 
n|4s|Utlongumiiegotium fuitJ Nec a- 

A G T u s Qu arti Sgeisja Sexta. 

MILPHIDIPPA, ACROTELEUTIUM, PYRGQ- 
POLINICES, PALASTRIO. 

HEra 5 eccum pra^fto Militem. Ac. ubi eft ? Mi. ad kvamj 
videto , 
Afpicito liirds ocuHs , ne ille nps fe videre (entiat. 
Ac. Video. edepolnuMcnosrempuseftmalaspejoresfieri. 
Mi. Tuum eft principium. Ac.obfecro,tute ipfum conveniftij 
j Ne parce voci, ut audiat. Mi. cum ipfo pol fum fequuta 
Placjdeipiadumlibitumeft miiii, otiofe, meo arbitratu, ut 
volui. 

Py.Au- 



liudvoIuiflePlautum, verficulus proxi- 

mus fatis oftendit.5oAr/j.1/f lenta materie^ 
/«it.] Lenta materies,cR. qua: tarde expedi- 
tur. Sic Cicero : Teucri* illa lentum ne^o- 
tium. Quodrefteadhibuerant interpre- 
tes- Sedadjecerant alia quae parum huc 
faciunt. Gronovius. 

10. opprefit,'] Peivicit , ut te fecuiBi 
abduceret. .. 



5 , 'T Ocuta, &C.'] Secuta tenaere inter- 

i_jpolatum a do^iisviris, cum fit 

Pf obUlimuni. Nam , ficoi ^fe^uor, an- 



tiqui pro^/Viffeururpabant. h\nc feqtieftet 
^infecjuo. Livius Andronic. 
Infeqne Mufa virum verfutam. 



A C T U S IV. S C E N A VI. 71 

py. Aiidln' qux loquimr ? Pa. audio. quam kta eft , quia 

! adit ad te ? 

Ac. O fonunata mulier ! Py. ut amari videor ! Pa. dignus es. 

Ac. Permirumecaftorprxdicas, teadifTeatqueexorafle. 
|.o Per epiftolam, aut per nuncium , quafi regem, adui eum ajunt. 

Mi.Namqueedepolvixfuitcopia adeundi atque impctrandi. 

Pa. Ut tuinclitus apud mulieres ! Py. patiar , quando ita Ve- 
nus volt. 

Ag. Veneri pol habeo gratiam , eandemque Sc oro & qiixCo^ 

Ut ejus mihi (it copia quem amo , quemque expet*eilb ; 
1 5 Benignufque erga me ut (iet , quod cupiam ne gravetur. 

Mi. Speroitafuturum, quamquam illum multx (ibi expetef^ 
funt : 

llle illas Ipernit fegregatque ab le omnes , extra te unam. 

Ac. Ergoiftemetusmemacerat, quodille faftidiofuseft, 

Ne ocuii ejusfententiam mutent , ubi viderit me. 
20 /\tqueejus ejegantiarneam extemplo (peciem fpernar, 

Mi. Non faciet, bonumauimum habe. Py. ut ip(a fe con- 
remnit! 

Ac. Metuo , nepraedicatio tua nunc meam formam exfuperer. 

Mi. Iftuccuravi, utopinioneilliuspulchriorfis. 

Ac. Si pol me nolet ducere uxorem , genua ampleilar , 
i j Atque obfecraboalio modo : (i non quibo impetrare , 

CQnfcifcam ietum. vivere (ine illo fcio me non pofle. 

PY.Pro- 



Ovid. 13. Met. 

Refer , o carifitna , dixit : 

2^eve tui caujfam tege, fum tibi fida ,dolQtif. 
i^ereis hu contra refecutaCratxide natam ejl. 
Dkit refeqtti , ut Sabini relo^ui, Meur- 
(ius. 
lo- Per epiftolam aut per tiuncium''\ 
Nefciocurvirieruditi Re^em hicdicive- 
lintyjf.7i^oxlju^ Regem Perfaruni. Re- 
ges, autregiapoteftate omncs per cpi- 
nolam, autperfeienuncium adibantur. 
Tacir. 4. Annai.de Tiberio ■■, Morii tjHip- 
fe tumerat, cjnamcjuam prafentem , fcripto 
adire. Apulejus de Deo Socratisj luter 
Jpomines , cjuifortHna munere opulentia ela-' 
tM , V ufcjue ad regni mutabilem fagge- 
fium & petuiuium tribunai tveiitiieji, taro 



^ aditur , ^ hrige remotif arhitrii in ejui- 
bufdam dignitatis fuA penetralibus degie. 
Sic&majeftati &c fecuritati confuli crc- 
debatur. '2o.v/;orff. ^uaji regem.'] Regem 
hic dicit Plautus yjif V^o-xJj^ Regem 
Pcrfarum, quemper epiftolam aut pet 
nuntiumadibant: ut vulgo notum. In 
hocautem ii<khMi^i, nam Graeci ^ati- 
AiA drarKK! T liijijlat appellant. Sed 
& Mgj^c 0oisiK^JC dicebatur. Scio 
tamen Reges diftos TrKaaias :i^ t^Jki" 
/MJva^. Sed hic nullum locum habe- 
bunt. Briffon. 

26. ro«/cjyc4>» /efww.3 Hoc ip{b fura- 

mam prx fe fert amoris vchementiam. 

Eodemque mimo foeminze heredipetai, 

a Simpne negU^as 3, ininantui fibi fe il- 

E 5 latu. 



74 M 1 1. E s G L o R i o s u sJ 

Py.Ptohibendam mortem video mulieri. adibon'? Pa, mini" 

me. 
Nam tii te vilem feceris , Ci te nltro largiere. 
Sineukroveniat, quaeritet, defideret, exfpeder. 
30 Summovere iftam vis doriam quam habes? cave -^"^i- niff immu 

n r • nuere ift. ikc. ca." 

IlS, raXlS. vefaxis. 

Nam nulli mortali fcio obtigiffe hoc , nifi duobus, 

Tibi & Phaoni Lesbio , tam mifere ut amarentur. 

Ac, Eo intro. abi m : illum evocato foras , mea Milphidippa. 

Mi.Immo opperiamur j dum exeac aliquis. Ac. durare ne- 

queo, 
35Quin eam intro. Mi. occlufe funt fores. Ac. efFringam. 

Mi. (ana non es. 
Ac. Si amavit unquam , aut fi parem fapientiam hic Sfoimf '" 

habetacformam, 
Per amorem (i quid fecero , clementi animo ignofcet. 
Pa. Ut , qu^fo, amore perdita eft h^c mifera? py. mutuum fit» 
PA.Tace: ne audiat. Mi. quid aftitifti obftupida.? cur noa 

pultas ? 
40 Ac. Quia non eft intus, quem ego volo. Pa. qui fcis.^ Ac. fcio 

edepol , fcio . 
Nam odore nafum fentiat , fiintusfiet. Py. ariolatur. 
Quia me amat , propterea Venus fecit eam ut divinaret. 
Ac. Nefcio , ubi hic prope adeft 5 quemexpetovidere : olet 

profedo. 
Py. Nafo pol jam h^c quidem videtplus, quam oculis. Pa. cop- 

caamoreeft. H 

45 Ac. Teneme obfecro. Mi.cur.? Ac. nc cadam. Mi.quid 

ita ? Ac. quia aftare 
Nequeo, itaanimusperoculosmeos defir. Mi. Militem pol 

Tu 



laturas necem , ut rcfeit Lucianus in 
Somnio. 

32. Phaoni Leshio.~\ Qntm perdite 
amavit Sappho : &ob cujus in Sicilia 
tumperegrinantisamorem , exLeucate 
.Epiripromontorio in mare praecipitem 
fefejaaavit. Cujus Epiftol. moIlilT. le- 
g«eeftapudOyid.numeroXXI. 

S 3 • £0 intre.'] Loquitur non ut qu3E in- 



troit, fed quJEgeftit introiie. Itafupra di- 
xit M.ileS:properando excrucior. NonquOd 
properaretreapfe,ledquod velkt. Non 
ipfa Acroteleutium it , fed ite Ancillam 
jubet, ipfa interimiregeftit. ^cidalium 
ergo vulgatam lediionem incufantem 
mutantemque non audio. Boxhorniui. 

41. Nam odore nafum fent.J Ita MlT. 
Sa^axnafum. CurGul. 1.2. 

$0. Nc« 



ACTUS IV. S C E N A VI, 7^ 

Tuafpexlfti. Ac.ita. Mi.non video, ubi efti' Ac. videres 

pol, fiamares. 
Mi. Non edcpoltu illum magis amas , quam egomet, fi per te 

liceat. 
Pa. Omnes profe6to mulicres te amant , ut quaeque afpexit. 
50 Py. Nefcio uun ex me hoc audieris , an non : nepos fum Ve- 

neris. 
Ac, Mea Milphidippa, adi obfecro, dc congredere. Py. ut mc 

verecur ! 
Pa. Illa ad nos pergit. Mi. vos volo. PY.& nos te. Mi. ut 

jufTiili , 
Heram meameduxiforas. Py.video. Mi. jubeergoadire. 
PY.Induxianimumneoderim,itemutalias,quando hoc ora- 

ffi. 
55 Mi. Verbum hercle facere non potis, fiacceflerit nonpotS* 

propeadte. 
Dum te obtuecur , interim linguam oculi proeciderunt. 
PY.Levandummorbum muiieii video. Mi.viden ut tremit 

atque ex^ 
Timuit, poftquamteafpexit? Py. viri quoque armati idem 

iftuc faciunt : 
Ne tu mir ere plus mulierem. fed quld volt med agere J 
^oMi. Adfed eas: tecum vivere volt atque a:tatem exi- St^as? 



a4 



gere. 



PY.Bgon' ad illam eam , qu^ nupta fit? vir ejus eft metuendus. 
Mi. Quintuacauiraexegitvirumaie. Py. quid? qui idfacete 
potuit ? 
■ Mi. Quia aedes dotales hujus funt. Py. itane } Mi. ita pol, 
Py. jube eam domum ire. 
Jam ego illic ero. Mi. vide ne (is in exipedtatione , 
<j j Ne iliam animi excrucies. Py, noa ero profedo. abite, 
Mi. abimus. 

PY.Sed 



50. Kepos fuit» VenerU.'] Hxc enim 
fortnofos & fortunatos atque adeo 
venuftos facit amatores. Vide infia 
?A. S. 

55. Liti^unm oculi fruiderunt.l ^^^' 



ganter. Nam in zvaotz, cum oculi cupi- 
de, quod amant, intuentur ; nonfolum 
mens, fedetiamlinguaobmutefcit; ira 
fit, utquafipraecipi & przcidi verba ab 
adipcdluvidcaniur. Liff.Wi 

67. Or" 



7^ M?LES Glorigsvs. 

PXeSedquidegovideo.^ PA.quidvides? Py. nefcio quis cc- 
cumincedit 
/Ornatu quidem thalafflco. Pa. jam nos volt hic profe£fco : 
Nauclerus eft hic quidem. Py. videlicet arceffit hanc hinc, 
Pa. credo. 

€"]. Ornattithalapce.'] Id elt, marino > (upra fcen. 4. dixit > ernatu naHilerUs» 

ACTUS QUARTI SCENA SePTIMA. 
FLEUSIDES. PAL^STILIp, PyRGOPOLINICES, 



«tnoiceia nefciani. 



A Lium alio pa6to propter amorem ni fciara 

•*• -* Feciire multa nequiter , verear magis 

Me amoris cauila hoc ornatuincedere. 

Yerum cum multos raulta admille acceperim 
5 Inhonefta , propter amorem , atque aliena a bonis : 

Mitto jam , ut occidi Achilles cives pailus eft, 

Sed eccum Palarftripnem , ftat cum rnilite ; 

Oratio alio mihi demutanda eft raea. 

MULIER profedonataeftexipiamora. 
1 o Nam qua^vis alia quae mora eft xque , mora 

Minor ea videtur , quam quse propter mulierem eft, 

tloc adeo fieri credo confuetudine. y- ^- confuctioaft. 

Nam ego hanc arceiTo Philocomafium. fed fores 

Pultabo. heus, ecquishiceft? Pa. adolefcens, quideft? 
1 j Quid tu ais J quid pultas ? Pl. Philocomafiuin qu^rito 

A matre illius venio : fi iaira eft , eat : 

Omnes moratur : navim cupimus folvere. 

Py. Jam dudum res parata eft. heiis, Palseftrio , 

Aurum, ornamenta, veftem, pretiofiimomneutferat. 

Dup 



I 



Ittojam. 1 Ita reftituo e Mff. 
Objicit Achilli, quoddefidens 
apud naves Graccorutn , civium perni- 
liein non aveiteret. Grut. 

lo- Sljjfimoraaijtieefl raora.~\ Mirum 
fanepoliremis Plauti interpretibus pia- 
cuifie Palmcrii fententiarn , tradcntis hic 
medio verfu rnora longa piiore poni > 
i^eoi^uelignificaicquod j?«/r4. Moium 



illud plane & ftolidum eft. Mora voca- 
bulumidentidemhicrepetitum , idem 
fignificat. Sentcntia venuftiffima eft. 
Muliei, dum moratur femper , ex ipfa 
moranatavidetur. Si quaemulieriscauf- 
fa moia fit , major vulgo creditur, quam 
quae, licet nonfitminor, viri , aut al- 
terius alicujus lei gratia affcitur. Box-'> 
hornim. 

2^1 N^s» ' 



77 



Aerws IV*Scena VIII.. 

ioDiic ad jntores tecum ad navim qui ferant. 

Omnia compofitafunt, quae donavi , utferat. 

Pa.Eo. PL.quasfoherclcpropera. Py. non morabitur. 

Quid iftuc , quaefo , quid oculo fadtum efl: tuo ? 

Pl. Habeo equidembLerdeoculum.Py.at lasvumdico.PL. elo- 
quar. 
Ij Maris caulTa hercle iftoc ego oculo utor minus* m^ Mohs, 

Nam fi abftinuilTem amare : tanquam hoc uterer. 

Sed nims morantur me diu. Py. eccos , exeunt. 



26. Nit»» ft Ahflinuijfem amare.'] Jo- 
cus elcgantiliimus & Plautino dignilJi- 
musingenio. NamcumPleufides ocu- 
1 um Cbi Ix vu m , ne agnofceretur , obli- 
gafiet; interrogatusa Milite, cur id facc- 
xet , urbanifliine lefpondet , feidmaris 
cauffa faccre. Nam, inquit, fi a mare ab- 
ftinuifTem , coaeque atquealterouterer. 
luditautemMilitem ambiguitatc voca- 
buli. cum enim dicere videatur duabiis 
Tocibus : Si 4 mare abAinuiiTem j non ' 



id dicit ; kd fi amare abftinuillem. reyc- 
raenimamoripfiincaufTafueiat, ut eo 
oculo minus uteretur : aut faltera ita fin- 
geret. Mate autcm fexto cafu ufitatum. 
Ovidius. 

< Libyco de mare carpat aqnam. 

Idemlib. j.Trift. z. 

Exiguum pieno de marecarpat a^u/i, 
Et lib. 4. dePonto 5. 

EuxinodemareveTtet iter, 

JMuiec. 



ACTUS QUARTI SCENA OcTAVA. 



lALASTRIO, PHTLOCOMASIUM,PLEUSIDES, 
PYRGOPOLINICES. 

QUid modi flendo , qu^fb , hodie facies ? Ph. quid ego ni 
fleam ? 
Ubtpulcherrume egi statem, inde abeo. Pa. vidcn hominem 
tibi, 

Quiamatre&forore venit? Ph. video. Py. audiftin , Palse- 
fi:rio.? 

Pa. Quidvis? PY.quintuintusjubeseiFerri omnia, qux ifti 
dedi? 

5PL.Philocomarium,ralve. Ph. &turalve. Pl, jnaterque & 
foror 

Tibifalutemjufleruntdiccre. Ph. falvasficnt. 

Pl. Orant te ut eas , ventus operam dum dat , ut velum cxpli- 



cent. 



Nam matrioculifi valerent, mecum venifretfimul. 



PH. Ibo^ 



yB MilesGloriosus. 

Ph. Ibo . quanquam invita facio omnia : pietas fic cohibec, 

Pl. fapis. 
lo Py. Si non mecum^tatem egiilet , hodie (lulta viveret > 
Ph. IftuccRicior, aviromecaliabalienarier. 
Nam tu quamvis potis es facere uti fluat facetiis : 
Et quia tecum eram , propterea animo eram ferocior. ^Z%oc?o^. 
Eam nobilitatem amittendam video. Py. nimium hsc fier<s 

Ph. nequeo , • 

ijCumtevideo. Pa. habebonumanimumi fcioego, 5:quid 

doleat miliii 
Nam niiiil miror , ii libenter , Philocomafium , hic eras* 
Formahujus, mores, virtus, animumattinuerehictuum. 
Quin ego fervos , quando afpicio hunc,fieo, quia dijungimnn 
PH.ObiecroIicetcompIedi, priufquam proficifco.'' Py. licet* 
20 Ph. O mei ocuh', 6 mi anime 1 Pa. oblecro tene mulierem : 
Ne afiligatur. P y. quid iftuc ? P a. poftquam abs te abit , ani- 

mo male 
Fadum eft huic repente milerae. Py. accurrite intro, atque 

afferteaquam; 
Pa. Nihil aquam moror. P y. cur ? Pa. malo, ne interveneris, 
Qux[o , dum refipifcit. Py. capita inter fe nimis nexa hice 

habent. 
ijNonplacet : labralabellisferruminant. Pl. acre 

malum : 



Scal; labra & la- 
bellainterfe fe- 
runtadmoduiri. 



S4. "VT 'Equeo.'] Moecha hicefl-, aut po- 
Ji^ ims a.da\ltiz Lambitii interpre- 
tatio. Legitimus fenfus talis eft : Cum 
ipfedicererMiles, nimiseamflere: illa 
hocait; non polTenimisfeflere, ubi il- 
lum talemvirura videatultimo 3 & co- 
gitet amplius rion videndum. ^cida- 

20. Tene muUerem-'] CumenimPhi- 
locomafiumfe exanimatameffefimula- 
letjPalsftrio horratur Militem aut Pleu- 
fid. uteamretineac: ne ad terram gravi 
cafu allidatur. Lambin. 

23. Pa. Malo merum. ne interi/eneris 
^uafo , dtimrefiptfcit.] Non video quo- 
modo 713 merum hic Jocum habere pollir. 
l^gue ejieieadum cenfeo, utfpunum^ 



Tenta- 

praifcrtim quia Gruterus affirmat vocis 
meri nuUum cxftare veftigium in libris 
Mlf. habentilli; malonei?itervenerii quajcf 
dumrejipifcit^ Quae haud dubicvera eft 
Ie6tio. Sententiaeft; Cum Philoccma- 
fium tua cauffa animi deliquium pafta 
fit, ne intervenias, dum malo, dum a de- 
Jiquio refipifcit, Scadferedit; nete con- 
fpeftoiterum animolinquatur. Boxborn, 
In MfT. neque mertimt£x. neque ipfe, quac 
in vulgatis. Et facile admitto fcripturam 
veterein: fed tam malo intervenire, quani 
malo refipifcere difplicet. Fingit fervus, 
quura nefcio quid fe malle vellet dicere , 
interrumpi orationem fuam, dum acce- 
dic miles, & ipfe eum properat monerej 
ne quiaconfpete ejus mulieiem exani- 



A C T U S IV. S C E N A VIII. jf 

Tentabamfpirararetannon. Py. aurem admotam oportiiir. 
PL.Sin'magisvis, ambosmittam. Py.noloiretineat. PA.fleo 

mifer. 
Py.ExIte , atque efFertehucintusomnia, ifli quae dedi. 
PA.Etiamnuiicfalutote, Familiaris, priufquameo. 
30 Confervi conrervcequeomnesbenevalete&: vivite. 
Bene , quaero > inter vos dicatis& mihi abfenti tamen. 
Py. Age, Pala:ftrio, bonoanimoes. Pa. eheu nequeo, quin 

fleam. 
Quomabsteabeam. Py.fera^quoanimo. Pa. fcio cgo, quid 

doleat mihi. 
Ph. Sed quidhoc ? qusres ? quid video ? lux falvc. 
35 PL.Jamrefipifli? PH.obfecro, quemamplexafum 

Hon:w[nem? perii! fumne ego apud me? Pl. ne time, volu- 

ptas mea. 
Py. Quidifluc eft negotli ? Pa. animus hanc modohic reli- 

querat. 
Metuoque& timeo , ne hoc tandem propalam fiat nimis. 
Py. Quid id efl ? Pa, nos fecundum ferre nunc per utbem hxc 

omnia , 

40 Ne quis tibi lioc vitio vortat. Py. mea , non illorum At^i 5 
Parvi ego illos facio : agite, itecumdiisbenevolentibus. 
Pa. Tuaego hoccaulTadico. Py. credo. PA.jamvale. Py.& 

tubenevale. 
pA. Itecito: jam ego afleqnar vos: cumheropauca ^qj^"'* 

etiam loquar. 

Quaii- 

matitdolorcdifcidii , rurfus ille fe of- f quodfimulabatur. Utexcutaret fajauiii 



ferat miJes , priufquam ad fe redieric 
neprorfusmoriatur, revera autem fen- 
tit, malleabefle militem, nemimuspa- 
tefiat. Gronovini. 

Z6. Spiraret , an non, P-ir. aurem ad- 
motam oportuit.^ Mihiprbba videturle- 
ftioGruterianzeditionis, aurem admo- 
tamop$rtuit, fiveex librisilJafit, fiveex 
^onjeftura. Pliilocomafium fimulaverat 
mimi deJiquium. Exeaoccafioneofcu- 
abatuream Pleufides, labra labris ejus 
ungens. Non placerc hoc fibi ait miles , 
]ui |am fufpicabatur aliud agi quam 



Pleufidesactegeret, dicitfetentafle fpi- 
raretannon. Rcfpondetmiles, nam per* 
fonaejushic reponendaeft, auremadmo' 
f<i»>o/»orf«»f.SihoctentarevoIebas,opor- 
tuit aurem admotam oriejus, non os 
neclabra. Salmaf. 

34. LKx/i/x/tf.Jphilocomafium.tan- 
quam ad fe rediens, & lucem diei , cujus 
ufuram videbatur amififle,revifens, ha:c 
loquitur. quodfoIemneiis,quiexdeIi- 
quioanimifibi reftituuntur. Lamb. 

39. 'Hosfecundumferre.'] Secundumfer* 
ri» dicuntuij qua; a favis fe^atoribus 

feiun« 



&6 M 1 L E- S G L O R I 6 s u s* 

Quanquam nlios fidelioresfemper habuifti tibi 

45 Qh^^^ ^""^^ '^^i^^^ ^i^^i habeo magnam gratiam reriim 0- 
mnium : 
Et Ci ita (ententia eilet , tibi fervire mavelim 
Mukoj quam alii libcrtus cile, Py. habe bonum animum; 

PAi iiau mihi !• 
Cum venitmihi in mentem , ut mores mutandi (lent, 
Muliebresmoresdifcendi, oblivifcendiilratiotici. 
50 Py.Fac fis frugi. Pa. jam non poilum , amifi omaiem libidi- 
nem* 
Py. I. fequere illos , me morerc. Pa^ bene vale. Py. &C tU 

benevale. 
Pa. Qu^ro , ut memineris , fi forteliber fieri occeperim , 
Mittamnunciumadte, nemedeferas. Py. noneftmeumi 
Pa. Cogitato identidem , tibi quam fidelis fucrim. 
^^ Siid faciesj tum demum fcibisi tibi qui bonus (ir^ qm malus; 
Py. Scio & perfpexi fa^pe : verumcum antehac, tum hodfe 

maxume. 
Pa. Scics : immoliodieverumfadum faxo poft dices iTiagiso 
Py. Vixreprimorquinte manere jubeam. Pa^ cave iftucfe- 

ceris. 
Dicenttemendacem, nec verum efle , fidenuliaeilete: 

Bieant 

feruntur: ipflquepueriapedibus, fecun- 
dumirey Amph. adi. i.i. Palmer. 

47. Haii mihi! ] Latet inligne men- 
dum. nammembranxconcorditer, ha- 
rum. tantum agnofcitur. Et vero haec vox 
fufpiriofo cum flctu efferenda : aut aliud 
q uid excogi tandu m . Gruter, 

50. KAmifi omtiem libidinem.~\ Ridicule 
voluntatem aut rationem dixit lihidinsm. 
nara lihido efl rationis expets voluntas. 
Lamb. Latet hicjocus anemine anim- 
adverfus. Miles hortabatur Palxflrio- 
jiem, poflquam cum fcorto Philocoma- 
lloabiret, utbenefegereret, proutdece- 
i£t frugi fervum. ille nequiter ludir, tan- 
quamdeVenere loqueretur ^ refpondet- 
que, non poffe fe: amififTe enim omnem 
libidinem.Fuitautem R.oma2 Venus Fru- 
gii cujus templum Frucinat {ivcFrugi- 
tiali apud Fcftum, &c. VenmveioFruii 



eaefl, quamveteres honeflis amoribu^ 
prsfiderc credebant: quamfcg^v/st? Gr. 
nominabant. Meurf. 

5 3. Nff me deferdi.'] Ut mihi viftunt 
& cultum prsbeas. Lambin. Non efi 
meum.'] Scilicet, benemeritosdeferere. 
Lambin. 

57. Scies: immo.&c.'] Nonaliudpu- 
tomutandumin hoc verfu . nifi quod 
interrogatione fcribendum , ScU ? immi 
hodie verum faciis faxo pofi dices magis. 
Qiiemhodieyerum effe, comperifti fa- 
xomagis poflea ita eflefaftis dices^ Ve- 
>■«;», idefl,veriIoquum &veracem. At- 
queitaaccipiendumetiam in prxceden- 
te verfu, Scio, & perfpexippe verum , cum 
antehacytumhodie magif. Utapud Tefen- 
tium, verumfciai. Salmaf. Scies: imm9 
hodie.~\ Nihil mutari velim. Primum^ 
Sciest inquitj fcilicet cum tempoxe/qua nt. 
\ libi 






AC TV S IV. S C EN A IX. 8i 

^"0 Dlcant fervoruim prastcr me eile fidelem neminem^ 
Nam li honefte cenfeam te facere poile , (uadeam : 
Verum non poteft: cave faxis. Py. abi, jam patiar quicquld eft. 
Pa. Bene vale igitur. Pr. ire melius eit ftrenue. Pa. etiam 

nunc vale* 
PY.Antehocfadlumliuncrumarbitratusfemper fervom pef- 
iiimum : 

(^; Eum fidelem mihi eileinvenio, cum egomet mecum cogito. 
Stulte feci, quiliuncamifi. ibohincintronuncjam 
Ad amores meos. Sc (cnfi > hinc fbnitum fecerunt forcs. 



tibifidelisfuerim. Poftcahoc cjuaficot- 
rigens : tmmo hodie , vel iioc iplo dic , id 
iierttm fA^um clTe po^^ dices magis. £t 



planecontrarium ientitfetvusei, quod 
miles putat. £xperietur enimniliil in« 
fiddius illo fibi fervo fuiffe. Gromvitu^ 



AdftJS QUARTI SctNA NoNAo 
PUER> PYRGOPOLINICES. 

NE memoneatis : memini ego officiiim nteum, 
Egojam convenfamillunc. ubiubieftgentium, 
Inveftigabo: opers nori parco mesi . wm/.aonparfo, 

Py.Mc qUcTrit liiic , ibo huic puero cbviam. 
j Pv. Eliem te qu^ro : falve , vir lepidiilame , 
Cumulatecommoditate : prster cai:teros 
Duo di qucm curant. Py. qui duo ? P v. Mars & Vcnus; 
Py. Facetum puerumi Pv.intro te ut eas obfcGiat, 
Tevolt, tequa:rit, teque cxipedlans deperit : 
10 Amantifer opem: quidftas5 quinintrois? PY.eoi 
Pv. Ipfus illic lefe jam impedivit in plagas, 
Parat^ infidise iunt. in ftatu ftat kncx , 
Ut adoriatur moechum , qui forma eft ferox t ,. . 
Qui omnes fe amare eredit , qu^que afpexerit , 



12. 1- N flAtt* fiat fenex.'] Facetcalludit 
X^d modum , quo gladiatores fe 
componebant, & colligebant in armaj 
infignicurafuidefendendi, alterius p«- 
tcndi. Qu^amex arte pofituram, voca- 
himjiathm. sic Peuon.de anu:y?/jf«w 
Tom.li, i 



prsliafitis componit. hiric illud , Stare ifi 
fiatu: Stareingradu. Petron. ego intorta 
circa brachium pallio , compofuiad pralian" 
dfimgradum. Allufit D. Hieronyrousad 
Demetr. ^aji in procin^H & acie jiemu$ 
femper adpitgnam' Vult nss loto movere ho- 



St M I L E S G L O R I o s u s. 

ij Mulieres-, eum odere qiia viri , qua mulieres. 
Nuiic in cumultum ibo : intus clamorem audio, 

fi», & de gradu decedere : fedfolidandafunt \ Jiiani, nec profperii nec ^dverfsde^radu df" 
vejligia, Lucifer'. Caralit. Vovimu Chri- ' moveri. Liplius. 

A C T U S QJI I N T U S. 

PEB.IPLECTOMENES, PYRGOPOLINICES, 
C A R I O , S C E L E D R U S. 

i . 

Ucite iftam : (i non iequitur , rapite fublimem foras : 
Facite inter terram atque go&lum ut medms fit, difcindltc. 
. Py. ObfecEp. hercle , Peripledomene , te. Pe. nequicquani 

hercle obfecras. 
Vide uiiftiQtibi (ttacLitLis , Cario , culter probe.. 
5 Ca. QLiin jamdudum geftit mcecho hoc abdomenadimere ,. 
Ur faciam quafi puero in collo pendeant crepundia. Jifhp^ueio^T&S 
Py. Peni ! C a, haud etiam , numero hoc dicis. jam in homi- 
neminvolo? 
,~ PE.Immoetiampriusverberetur.;.fu{tibus. Ca. multum qui- 
dem. , -::■ '\ 

Pe. Cur es aufLts fubagitare alienam uxorem , impudens? 
loPY.Itamediiament, ultro ventum eil: ad me. p£. mentiturr 

Py. Mane, dumnarro. PE.quidGe(ratis.^ Py. aon licetmihi 

dicere ? 
Pe.D^c, Py. oratus fumad te yenire huc. Pe. quare aufus? 

hem tibi. 

PY.Oh, 



tf. X 7 Tfaciam.'^ Ut faciam ei pendere 
V abdomeni" feu ca u d am fa laceiti ,. 
(fcirahancforte, qure ftat in irao ven- 
tre, per sbdomen fignificat) quemad- 
inodum pendent^iiero in collo crepun- 
"dia. . K/(2or. ■ * ■ 



drdum fit antiqultus, patet e lib. 2. Ma- 
CEobii, abi fcribitufi 4li*-Ge97netricif r&- 
tiombui appltcatur natura numerorum, Et 
Movd; Punitttm pt4tatur : ^uiajicut pun- 
liurA corpui non efi , fed exfe facir corpora : 
ita Movac numzrus efe non dtcitur , f^ 



\ 7. Ca. Hdud etiamnumeror\ Peflime ■ origonumerorum, 0°c. Atque hinc Puncio 
hocvalgointefpurigltur Ait, Nondum ! aliqud & Numere fieri, diciumeft 5 ac 
periirxi: numero "h'oc dicis. prxmature . proiifdemphneuiurpatum-.indidemquc 
periiiTere dicjs, prae ut peribis. ^ctddt { natiiT) fortafle etiatn verbum illud ve- 
MHmefe:\ Htimefoi^io^nimiAmcitOiCiXi ituiili^^cniumhaberffhmnitrato. Douzai 
'< -^ *] « ' 14. Pi- 



Meurf. dirpennite 
homincm, &c.^ 
diftennite. 



A e T u s V. S^ 

Py. Oh, hei! rumfatisverberatLis,ob(ecro. CA.qiiammox 

(eco? 
Pe. Ubilubet: diftenditehominemdivorfum, 

dc difpennite. 
r;Py. Obfecro hercle te , ut meaverba audias , priufquam 

fecat. 
Pe. Loquere: nondumnihilifadus. Pr. viduamefle cendii: 
Itaque ancilla , conciliatrix quae erat , dicebat mihi. 
Pe. Jura, te nociturum elfe homini nunc hac de S.'i': Siiem! 

renemini , 
Quod tu hodie hic verberatus , aut quod verberabere , 
2.0 Si te fah' om hinc mittimus Venereum nepotulum. 

Py. Juro per Dianam Sc Martem y me nociturum neminf , 
Qiiod CCTo hichodievapulo : iedimhi id a^que fa- cum. vapuUrim. 

^— n 1 • jureque id fa» 

ccum arbitror. diumaru 

Et li inteftatus non abeo , bene agitur pro noxia^ 
Pe. Quidii id non faxis ? P t. ut vivam femper inceft^bilis. 
25 CA.Verbereturetiam, pofttibiamittendumcenfeo. 

pY.Diidbibenefaciantfemper, cumadvocatus mihi bene esi 



14. Difpendite.'] Inltaliaperticisiine- 
tabantur antiquittis agros: Propertius 
1.4-1. 

xAbJlulerat miftroA pertica trijlif opes. 
Barbariverofunibus : uteftin SacrisLi- 
teris;& apud H^rodotuai. Poftea hunc 
funem etizmKGmanis arvipe}jd/um no- 
ininatum invenio. Tn vet. GloiTario per- 
optimo exponitur ^o/v#' yi&\ui}p/.- 
jmV. Quarecunn in Gilliadicereturw/^r- 
fennium pro jugero , non pnto magis 
Gallicam vocem ti^Q , qaam Latinam 
Gallisreceptara , qaafi arvipsnninm. Sic 
Plauto difpennere, hoc loco , pro difpende- 
re. Scalig. 

16. tiondumnihili foMus.'] Nondutn 
eviratus, feucsfiratuses. Ex hoc loco 
intelligerelicet,Eunuchos,fp3dones, & 
iim\\ts,c\\nvirilttatera, five (utFhsedrus 
loquitur) cnrptu amifermt , eflc hominss 
nilnli. Rigalt. 

^ r 7. Conciliatrix.'] Proprie. Condlio , 
i"nrelenoGinii ufurpantetiam retronius, 
&Ovid. 



CA^Ergd 

_NonmennpJif:iconcilia.ntefem. 
Unde & Conciliatrix , ^to addttSirice , Id 
eft, lenafeuftupti fequeftra , Comicia 
freqnentata. 

z\'. PerDianam-] Editio vetus , pet' 
Venerem is" Martem. & veto Diana heic 
non convenit. totus enim decor in eo 
eft, quodputidusiftemoschus poftver- 
bera 6c verba ignominiofa , retineat ad- 
huc arrogantem eam praelumptioneni 
pulcritudinisacfortitudinis; eaque pro- 
pterperDeosearumprxfides jurare per- 
git. Tauhm. Lcge: luro Nericnem & Mar- 
tem. Trucul. 2. 6. 34. P. Scriveritu. 

23. EtftinteflatHs,&c.\ Luditinam- 
biguo fignificatu verbi ititeftatui , & inte" 
fiahilU. Poteftenim accipi, proeo, qu£ 
tefticulis privatus eft 5 & qui proptct 
j fraudemaliquam capitalem, quam ad- 
j mifir, nequeteftisalteriefie.nequeteftes 
infuare adhibere, neque teftamentum 
facere poteft. Sic intefahilu alibi in Plau- 
toeftaTEXJic: utcontia Texe/i^ , 6vog- 
yj^' Lambin. 



84 MiLEs Gloriosus. 

Ca. Ergo des minam auri nobis. Py. quamobrem ? CA.ralvf.^ 

teftibus 
Ut te hodie hinc amittamus Venereum nepotulum 9 
Aliterhinc a nobis: ne iis fruftra. Py, dabitur. Ca. magis 

fapis. 
'3 o De tunica, & chlamyde, Sc machasra ne quid fperes , non feres. 
Verberone etiam, antequam amittis } Py. mitis fum equidcm 

fuftibus. 
Obfecro vos. Pe. (blvite iftum. Py. gratiam habeo tibi. 
Pe. Si pofthacprehendero ego tehic, arcebo teftibus. ceftibu's"^ 
Py. Cauilam haud dico. Pe. camus intro , Cario. Py. fervos 

meos 
^jEccosvideo. Philocomafiumjamprofedtaeft.'* dicmihii 
Sc. Jam dudum. PY.heimihi! Sc. magisdicas, fifgias, quod 

cgo (cio : 
Namqueille, qui lanam ob oculum habebat , nauta non erat. 
Py. Qljis erat igitur ? Sc* Piiilocomafio amator. Py. qui tu 

icis? Sc.rcio. 
/ Nam-poftquam exicrunt porta , nihilceflaruntilico 
'40 Orcuiaii atque amplexari inter fe. P y. Yx mifcro mihi ! 
Verba mihi data elle video. fcelus viri Palarftrio : 
Is me in hanc illexit fraudem. j ure faclum judico. 
Si iic aliis mcEchis fiat , minus hic moschomm fiet : 
Magismetuant, minushasrclftudeant. eamusadme. PW 

(dite. 



-29. ^literhinekfiohU.'] Oratio inter 
fninas imperfeota : intelligctur autem , 
iionabibu,^. Camer. 

3 1 . .^itteqtiam amittii?~\ Vifne , Peri- 
plediomencutetiam vapuktj priufqiiam 
cum miflam facis S Et eft venufta allufio 
iii mittu & mtt^. quod hic pofitum , 



pro eo , quem Gr. dicunt TnTetvd^, 
Camer. De verbo nmittere vide etiam no- 
tas Cap. z(k. z. fc. 2. verf. 8z. 

41. Scelus v/ri.] Exitus Comcedishu- 
juscommiftus eft, Ixtus (imulacmoe- 
ftus; ut Afinarix, Cafina:, acPerfa:;isern 
Phormionis Terentianae. Scaliger» 



FINIS MILITIS GLORIOSL 



M. Ac.cl 



M. Accl Plauti 

MERCATOR. 

DRAMATIS PERSON^. 



EUTICHUS, ddolefiens. 
PASICOMPSA, /neretrix. 
DORIPPA, uxer. 
S Y R A , anuffervA. 
3LOB.ARH. ' JCOCUS. 



CHARINUS, adoltfcens, 
A C A N T H I O , fervos. . 
DEMIPHO, 1/. 

LYSIMACHUS, ^J'""* 



ARGUMENTIIM, utquibufdamvidetur, 
Prisciani. 

jyl /Jpfs mercatHm abfuo adolefcensyatre 
E mtt atque apportat fcitaforma mulierem. 
R eqtiirit qH^zfit , foftquam e^m vidit , fenex, 
C onfingitfervosemptatn matripedifequam, 
A matjenex hanc. adfeftmulans vendere. ^'S:^&\['"S"vlts. 
T radit vicino, eumputat uxor illius 
O bdHxefortum. tum Charinum exfuga 
R etrahitfodalis , foftquam amicam invenerat^ 

6. Eum putat uxer iUiut. ] MfT. Pal. | vidit Camerarms diftum pro fe ^dfmtt" 
Uxorftbi. VcKiQSedd.computat uxorfhi. I lans. ut a£t. I. fc. z. fi. 39« Vin tu te 
Academicus: Cu?npHtatuxorJibi.LcgQ:\ mihiob effefet^uentem- quod eft, efleob- 
sAmatfenexhanc. adfe /imulans vendere ,\ {equtntem. TruculentO l. t. \^d foret 
Tradit vicino. ^uemputat uxorfibi Obdu- \aufcultatQ ^ atqHefervahdsadis, Grono- 
inefcortum, Nara ad fe ftmuUns itikc vms. 



V 3 , AR. 



ARGUMENTUM.. 

MErcatumkfe dufnfMum extmditfafer^ 
IsperegreummredimitancilUmhofpitis glfmKeS. 
Amorecapus, utvenit-i naviexiltt. 
PateradvoUt^ vifainMctlUmdeperit, 
Quojusfit , percontatur, fervos , pedtfequam 
^Ab adokfcehte matri tfnvtafiT' tffius, 
Senex ftbiprojpiciens i utamicofuo 
Vdniret ^ natumorahat : natus^ utfuo. 
Hic filmm [Mbdiderat vicini \ pater 
Vtcinum, pr<zmercatur ahcilUmfifiex, 
'Eamdomideprehenfafni^if^j.Mnx illtus *? 

VicinijcortuminfimuUt : proteUt virum^ 
A^ercafor exjpes patriafugere deftinat : 
^rohtbetur afodale , qmpatrem- illius 
Qrat fuo cumpatr^ i natoutcederet, 

ilLlUD ARGUMENTUM 

Camerarii. 

ARgumentum hujusFabulse futile Sc flagitiofum eft. Quemadmo* 
dumautemprodell, venena nota effe , utrefpuantur : itataliadum 
legimus, exfecraridebemus. Sed neque veiiena nulli jprorfus ufui funtj 
8c hsec ad fJrpitndiherii fagiendam Sc coTivertendos animos ad timorem 
Dei adfumi polfunt. Prociucifur Senex immitis, & tamen dilTolutus : 
itenique alter I&vts atqtie iners. Hic jmquior in filium jtivehiliter peccan- 
tem faevisdi^lisilium in mercatum abigit. Qui reverfusahcillulam addu- 
xerat , quam aiiimi cauiTa fibi paraverat. Hanc vifam amare Senex ccepit, 
Scamat^mpKripitaftutefilio, allegatoSeneamico , quiillam prsemer- 
caretur. Nam 8c fuum fodalem Adoiefcens fubornarat , ut illam emeret. 
Poftea addudra muUere in aedes Senis vicini , & condu<3:is cocis ad coenani 
coquendam, advenitilliusSenisuxpr, & turbas moyet: 8c tandem res 
ger Adolefcentes componitur. 



ACTUS 



ACTUS PRIMI SCENA PRIMA. 
PROLOGUS. 



C It A R i N U S. 

iUas res fimul nimc agcre decretnm cft mihi , 
i Et argumentum 8c meos amores eloqu.ar. 

p ^^ Non ego idem facio , ut alios in Comoediis 

^^^''^^'^''*^^'^^' Vidi facere amatores , qui aut nodi , auc die , 
5 AutSoli , aut Lunar miferias narrant fuas. 

Quos pol ego credo Iiumanas querimonins 

Non tanti facere , quidvelint, quidnonvelinr. 

Vobis narrabo potius meas nunc miferias. 

Gra^ce ii:Ec vocatur EMPOROS Philemonis, 
I o Eadem Latine MERCATOR Marci Accii. 

Pater ad mercatum liic me meus mifit Rhodum. 

Biennium jam fadum eft , poltquam abii domo. 2ijr. Abiiamore. 

Ibi amare occoepi forma eximia mulierem , 

Sed , ea ut lim impiicicus , dicam ; ii opera efl: auribus , Jt-^uu^r 
ij Atque ad advortendum huc animum adeft benignicas. 

Et iiocparum etiam more majorum inftiti ; 



Prius, 



Xv ^«* hoc reprehendit , quod is ipfe 
adokfcens, cujusprimae psrtes in fabula 
funtjfabulam eam t(^Q confitetur,& tum 
Grxcitum Latini Poetae nomen eloqui- 
tut : & attentionem a Spe^latoribus 
poftulat. itemque, quod in CifteJlaria 
tum demum 'C>f>'«A.oj<(^< , cum jam in- 
ter femultalocutx muliereseflent. 

4- ^.i aut noCli aut die'\ \Jt nutrix 
Medeae, apud Euripidem : &EIeftra, 
apud Sophoclem. Tale eft illud in Theo- 
gneti Comici Phafmate , apud Athen. 
> i' >i^ ifiojjui K'XKH'i , frufira verba face- 
e. &c. V\et. 

7.^ Non tantifacere.'] A&i^cny^.^; geftu 
!Xprimendam. Ira folaverba non pof- 
unr mentem hujus verfus exprimere, 
••jifiadjuventurgcftu. Taubma-ii. 

;S. '^ttjueadvortendum.~\K.i£.^tque 



\ advortendum utan. Legt: ^t/jueadvor' 
tendumad animum. Acidalius. 

I 16. Ethocparum,&c.] Adremipfam 

1 attendenti & fententiam, quam locus 
poftulat, veftigiaqueipfaveterisfcriptu- 

I xxy itamihi hiverfusdeploraiiflimicon- 

; ftituendividentur: 

Et hoc, parum etjt morem amatorum in- 

ftiti , 
Promere perconattu,fumgue indexillico. ' 
Sicfenfus & verfus conftgnt. Pro etfi 
fcriptum erat etfe. Unde ejfe poftea fa- 
ftum a librariis. Pro perconattu , quod 
minus obvium, (criptum eft ab iifdem 
percontattu. Deinde cum illud veibum 
promere nonconvenire videretur cum il- 
lo percontattu , pto eo fecerunt , per mi.- 
Sententiajocinuncplana eft. Etfi, in~ 
quir, psrum morem amatorum inftiti 
non fol um. declarando quomodo in eum' 
^ 4 amo« 



B8 Mercatoh, 

Prius , ac percontatus fum vos , fumpfi indlcmm IIico'. 

Nam AMOREM HJEC cun6fca vitia fedlari folent , 

Cura, segritijido, nimiaqueelegantias 
xo Ha;c non illum modo qui amat , fed quemque attlgit ^ 

Magno atque folido multat infortunio. 

Nec pol profedo quifquam fine grandi malo , 

Prasquam res patitur , ftuduitelegantia?. 

Sed amori accedunt etiam haec , quas dixi m.inus, 
25 Infbmnia , aerumna, error , terror , 6c fuga, 

Ineptia, ftukitiaqueadeo, &temeritas, 

Incogirantia , excorsimmodeftia, 

Petulantia, cupiditas&malevolentiat 

Inha^retetiamaviditas, delidia, injurla, ^«^. incuria, 

3 o Inopia , contumelia , Sc difpendium , 

Multiloquium , pauciloquium. hocideofit, qma 

Qnas n.ihil attingunt ad rem , nec (imt ufui , hcec 

Amator profeit fepe advorfo tempore. 

Hoc pauciloquium rurfum iccirco praedlco , 
35 Quia NULLUS UNQUA M amator adeo^fl callide 

Facundus, qusemremfintluam', ut poflit loqui. 

Nuna 



amoremlnciderim, fed etiam detegen- 
doacpromendo omnia, qux infunt in 
atjiorg vitia. Id facere tamen percona- 
bor, & index illico horum omnium ero, 
Legendiim efle perconatm , fequeniia in- 
dicant; Iflucreyerti certumi utconataelo- 
^uar. Salmafius. Et hoc parttm etiam. ] 
Dixeratfe fafturum fecus atque in aliis 
fiat Comoediis. Huc icfpicit 10 Ethoc. 
Praeterilludprius, hocquoque novum 
faciam, nec ut alii amatores. Si pro 
etiani placeat ecce , licet : nam in utroque 
Mir.ejfe , ut &in membranis Academis 
noftrae: quo Codice nunc demum in- 
cjpio uti. Deindc fcriptiis alter : per me 
pfrco?iatttf fttm^iie inde exilio. Forte: Fer 
7>ie proa.miatUi fum inde ah initio. NOn 
enim ipfam primariam perfonam amo- 
jes fu^s narrante;w in prima fabula indu- 
cere fblent comfci , fed aliwm quemcun- 
«gac, quiprologumfaciat? 'Tro^miari & 
SDud Piinium minpiem cft, Jnd? ah irJtio 



ut alibl , Inde a primipio. Pfeud. 4. 2. 
Gronovifif. 

21. Magno atque folido multat infor» 
tumo.~] Sicin Fabulis Milefiis de Afino 
aureo : Paveo& formidofolide, hoc eft» 
vehementer, admodum.Ter.Andr.aa.4. 
fcen. I. Gattdiiim foiidum y id eft, ma- 
gnum&integruw. L Gt*il' 

23. Res^'] Ideit. cenfus. D. 

25. Jnfomnia.^ Capio pro vifis no- 
fturnis, ut Graecis funt cvuT^nct : quibus 
amanVesterreantur. Paffir. 

32. ^ttinimt.'] Id eft, attinent : ut 
pertinenty Latini, proquo vulgo mak 
pertingiint. Necfmt nfai haC'^ Veteres 
editi : necfumtus videt Tum amator : ut 5c 
Academicus. Camerariani , alter , ntt 
funtfidi tam amater : alter , necfum ufuiHi 
tamamatar. Sciibe : necfuntufui di-Cta» 
amatorprofert^ Nec novum Plauto no- 
vum verfum a fe^ia yoce incipere. Gre- 
fioyiits» 

38. £e- 



AcTUsI. ScenaL S^ 

Nunc vos mihi irafci ob muldloquium non dccet : 

Eodem quo amorem Venus mihi hoc legavic die. i"^*''i'vSs''m? 

lUuc revorti certum , ut conata eloquar. hocicearunt d.e. 

40 Principio atqueanimusephebis aetate exiit, c^Ss^JL^eSu"'** 

Atque animus ftudio amotus puerili eft meus, 

Amare vaHde coepi hic meretricem : ilico 

Res exularum ad illam abibat clam patris. 

Leno importunus , dominus ejus mulieiis , 
45 Vi fumma quidque ut poterat , rapieb^t domum. 

Objurgare pater hxc me no6tes dc dies , 

Perhdiam , injuftitiam lenonum expromcre : 

Lacerari valide fuam rem , illius augerier. 

Summo hxc clamore : interdum muflans, coUoqui , 
5 c Abnuere : negitare adeo me natum (uum : 

Conclamitare tota urbe & prsedicere , 

Omnes tenerent mutuitanti credere, 

Amoreni multos illexe in difpendium, 

Interaperantem , non modeftum 3 injurium , 
5 5 Trahere , exhaurire me quod quirem ab fe domo. W- domum, 

Rationem pelPumam efle 5 ea , quae ipfusoptuma 

Omnes labores inveniflet perferens, 

Amo- 



3 8. Eidemy tjuo amorem, &c.'] Vcnus 
eodemdiemefecit multiloquum, quo 
amatorem. Camer, 

44. Lenoimpertunw.'] AptumLeno- 
niepitheton. Importmus tmvn tli , qui 
aliosquiercercnon linif. Ifidorus: Im- 
portuntif, int^uietus : quianon haket por- 
tum > id efi , ijuietem. 

47. Lenonum expromere. "] Poft hunc 
verfum reftituendus in locum fuum, qui 
Vulgoeft53. ^morem multos illexe indi- 
fpendium. P. Scriverius. 

S 2 . Omnes tenerent mutuitanti (redere.'] 
Omnes abftinerent, caverent & parce- 
rrnc credexe pecuniam volenti rnutuo 
f^mere. Ita enim veterrima quaequc edi- 
tio habet, mutuitanti. Redte. namhu- 
juimodi vejba prater eam quae omni- 
busnota, frequentandifignificationem , 
etiam cupiditatem intcrdum & conatum 
i;i0taut. Ceife veaditare, eft venditionis 



caufa oftentate , vendere cupere , apud. 
Cic. Itihic , mutuitantii mutuari gc- 
ftientij utmutuctur, omnia molienti. 
Tumeb. 

S3. Difpendium.'] Difpendium ^uod in 
difpendende foLet jninmfieri. Varro. 

56. Rationem pe§imam effe.~\ NempC 
filii fic agentis. Ut apud Terentium: 
Ne^ueo fatu mirari veftram rationem. Ma- 
leveroquidam : ipfui optima : quafiin- 
telligar Lenonis commodo. Sed neque 
optima fubftantiveaccipiendum, nibonat 
cumopcsfignificantur ,quafio/?r«>»dfint 
luculentilfimae opes. Haec exphcatiopcl- 
fima eft: &tamenLambinorubdufta , 
apudquemlegis : ff«o;'r»»?<t, hoceft, ea 
bona,quae ipfeperferens, &c. Quanto 
melius Taubmannus : Optima fcil. ra- 
tione: ^«« )p[coptima ratione tnveniffet, 
Sic apud Flinium eft de Metello : »j4- 
gnampecuniamhonomodii invenire. Gron. 
? 5 58. !>«/- 



p& M E R C A T O r; 

Amoris vl dlffunclitanac deteri. 

Convitium tot me annos jam ie pafcere, 
<>oQuod ni(i puderet , neluberet vivere. 

Seie extemplo ex ephebis poftquam exceflerit ^ 

Non , ut ego , amori , neque defidiaein otio 

Operam dedille , neque poteftatem (ibi 

Fuifle ; adeo ar6te cohibitum clle a patre : 
6j Multo opere immundo ruftico fe exercitum ; 

Neque nifi quinto anno quoque poiFe tum vifere 

Utbem , atque extemplo inde , ut {pedaviilet peplum s 

Rus rurfum confeftim exigi folitum a patre. 

Ibi multo primum fe famiiiariuni 
70 Laboraviile : quom ha^c pater (ibi diceret : 

Tibi aras , tibi occas , tibi feris , tibi eidem metls : 

Tibi denique ifte pariet laetitiam labos. 

Poftquam receilet vita patrio corpore , 

Agrnm fe vendidiiFe , atque eapecunia 
75 Navim , metretas qus trecentas tolieret , 



SS. Diffmditari ae deteri.~\ Camerar. 
alter, acdieheret; altety diedere. Acad. 
&prilcaj edir. acdedere, Legc: ^moris 
vidijfufiditariac didier , id eft , diflipari. 
VetuspoetaapudCiceronem: dide te ac 
disjice. Gronovius. 

59. Convicium tot me annos jam fe 
pafcere, ^md y &c.'] Dicit adolefcensi 
Etiamhocfibiapatreper contumeliam 
itidigne objeftum , fe convicium , id eft, 
opprobramentum & ipfi & generi luo 
vivere , ac fine fpe boni frugis, fru- 
ges paternas inutilirer depafcere. cujus , 
nifipuderematureoccipiat , indignum 
cfie adolefcentem , qui vitam colat. 
Douaa. 

65. Immundorufiice fe exercitum-'] Sic 
Jflalimquam diviibverbo, «'« »2««(3/o. ut, 
Immundum rufttcum fordes agreftium vo- 
C€t. I.Gul. 

tS5. Poffe tum vifere'] Lcge: pojfe in- 
vifere. Scriverius. 

67. ytfpeflavifet peplum.^jtJsmVan- 
athcnairis magnis , quorum ferix quin ■ 
quennales erant,( Panathenaa enim parva 
^nguJisannisceiebrabantar) peplm feu 



Pa- 

peplum Athenis Minervas coniecrabatur» 
cui inte.xta erat Titanomachia & vifto- 
ria PalladisdeEncelado. Peplum Tro- 
jans mulieres ferunt, ut ea vefte Mi- 
nervxfimulactum induant,8cdeam pro- 
pitiam habeant. Magnisenim in pericu- 
lisdeorumfidem&opem implorantes, 
eosveftibus etiam ornabant j illo cultu 
favorem nurainis emere fe credentes. 
Strenuorum quoque Ducum Athenis 
geftainpeplointexta , tempIoMinervac 
impcfita fuere. Et Ariftoteles iibrum 
fuum, quem de Heroum tumulis confe- 
cerat, P^/j/ttwideovocavir. Pcpli autem 
oblatio in teroplo Minervae & Homerica 
eft, II ^. Lutatius Statii vctus&doftus 
interpres: Peplum eft veftii candida , au~ 
reu clavis piiia, ftne manicu , cjuod ftmu- 
lacrisfiebat. Turneb. & Scalig. 

7©; Laboravrjje.^ Laborare etiam di- 
cuntur, qui buccas inflant. ita Plinius de 
ranisloquitur. Scahg. 

75. Metretat.'] ? ondas amphora {ive 
do lii dvt metreta vini , centum librarum 
eft. ^mphora autem ^ttica Romanam 
dimidiojideft, uina fuperat. ^gricola. 

76. ^t- 



AcTUs I. ScenaI. jf 

Parafle , atque eaple merces vedatum undique : 
Adeodum, qu^tumhaberet, pepedllet bona. 
Me idem decere , fi ut deceret me , forem. 
Ego me ubi invidim meo patri eile intellego , 

80 Atque odio eile me quoi placere ;$quom f uic , 
Amens amanfque ut ut animum offirmo meum , 
Dico eile iturum me mercatum , fi veiit : 
Amorem miilumfacercme, dumilliobfequar. 
Agicgratiasmibi, atqueingenium allaudacmeuiu 

3j SedmeapromilPanon neglexitperfequi. 
^dificat navim Cercurum 6c merces emit : 
Patatanavi,imponit. pr^tereamihi 
Talentum argenti ipfus (ua annumerat manu : 
Servom una mittit , qui olim a puero parvulo 

S)0 Mihi p^edagogus fuerat, quafi nri mihi foret 
Cuftos. iifce confedlis navim fblvimus : 
Rhddum venimus. ubi , quas merces vexeram , 
Omnes, ut volui, vendidi ex fenrentia , 
Lucrum ingens fadlo , prcsterquammihimeuspater Do«»L-&ciQ- 

^5 Dedit iEllimatas merces. ita peculium 

Conficio grande. {hd , dum in portuilli ambulo , 
Hofpesme quidamagnovic , ad coenam vocat, 
Venio , decumbo , acceptus hilare atque ampliter, 
Difcubitum no6lu ut imus , eccead meadvenic 
Xoo Mulier, qua mulier alia nuila eil: pulchrior : 
Ea no6i:e mecum illa hofpiris juiTii Riit. 
Vofinet videte , quam mihi valde placuerit! 



J6. xAtcjueeapfemercesveEiatum undi- 
f}ue.] Ingetiiofefic5c«/. emeiiaat: paul- 
lo tamen propius ad antiqnam fcriptu- 
ram ego , TaraJJe , at^tte eafe in Perfrs ve- 
fiatum undicjue: & conveniL laptiilime 
fenrentia. Solebantenira Attici civcs in 
Pcrfiam aut Afiam aut Agyptum rei 
qusrendscauflanavigare; tum illiccir- 
:umvehi & mercatura; operam dare. do- 
neconuili opibus & qusftu magno fa- 
fto,dereditu cogitarent. /. Gul. ^t- 
jueeapfe menes ve£iatum.~] Hxc Scaligeri 

onjettura elt, quum iegeietui: atque 



Poflri- 

eafempereiiveElatUm. Aquoparum ab- 
CLjnr fcripti. Gulielmus : ea fe in Perfts^ 
Acidalius: eafemetftc. SciontTi veUit- 
tmn proveftairepoffit defendi. Maiim 
tamen : Varajfe , atque iffe merces ■pe£iet- 
tum undique. Ut ire ttltum . lic ire ve^a- 
tum. Gtonovius. 

86. Cercurum.] Cercurui , navii ^Jja- 
napragrandti , ut docetNonius: a Cor- 
cyra vel Cercyra infiila. tLuj yJpKu^gvM 
& ^U/j 7nx.pa>vct Gisci navibus nomina 
fecerunt , ^njto r^ HApyjjpa^ y^ r Trd^a. 
dtmer» 

104. Ma-' 



tcm fore. 



'^i M E R C A T O B:* 

Pofeidie hofpitem adeo , oro ut vendat miliL 
Dico ejus pro meritis grauim me &: munem fore, 
s o 5 Quid verbis opus eft ? emi , acque advexi heri. 
Eam me advexiffe nolo refcifcatpater. 
Modo eam reliqui ad portum in navi , & fervolum. 
Sed quidcurrentem fervom aportu confpicor > 
Quem naviabire vetui , timeo quid [kx, 

104. Munem.'] I^ ei^, confentientem f busrebys res munes contrarise Cnnt. Fc 



ftnSs certum & officiofutn interpietatur^ 
d{>^/iica(. Ravard. 



adeaj quAcimicwvelit, Nonius. Idem 
eft , ac li dixiiTct j Pro meritis ejus me 
obligatum iili agnofco. nam immuni- 

AcTus Primj Scena Secunda. 

ACANTHIO. CHARINUS. 

EX fummjs opibus viribufque ufque experire , nitere , 
Herusutminoroperatuafcrvetur : agedum, Acanthioj 
Abige abs te laffitudinem. cave pigriti^ praevorteris : 
Simulenicato fufpiritus, vix fuffero hercle anheiitum. 
5 Simul autem plenilTume eos , qui advorfum eiint , 

aipeilito j fpeiiito. 

Detrude, deturbaiuviam. h^c hic difciplina pelTuma eft. 
Currentijproperantihaudquifquam dignum habet decedere. 
Ita tres fuiiitu res agends funt , quando unam occaeperis : 
Et currendum , & pugnandum, & autem jurgandum eft in via, 
IoCh. Quidilludeft, quodiiletamexpedice exquiric curfuram 
fibi.? 
Curaeftnegotiiquidfit, autquidnunciet Ac.nugasago. 
Quam maxume refifto , tam res in periculo vortitur. 
CH.Malinefcioquidnunciat. Ac. genua hunc curforem de- 
ferunt. Perii! 



T. T7 Xfummii , &£.'] Seipfum & pedes 
.Pjfuos ad curfuram hortans Acan- 
thioitaloquitur: Exfammiiepibusy &c. 
ideft, fummo opere. Grammatici, qui 
epem (ignificare tantum <««a.7V/«»», opes, 
divitia^ ,cenCmv, Sallufto relpondeant, 
& pereant. Palmer. 

4. Cnicato fufpiritus.~\\AtQii crcbras 
iftas atque identidem repctitas anheli 
pedoris reciprocationes(vitium afthma- 
tkis peculiare) facito enices atque per- 
vlncasjanimiinvidjpervicacia ac firmi- 



tudine. Douza. Hic verfus trajiciendu; 
pofteumquivulgo eft ij. hoc modo: 
Nimiinihilitibi cenftemSimul emicat fu- 
fpiritfis, vixfuffero anbelitum. P. Scrivc- 
rius. Vixfuffero hercle a^ihelitum.] Idem 
quod mox dicit : Periil animamnequei 
-vortere, id eft, recipereanhelitumjnem- 
pe ut furfum adfcendat , emicetque quafi 
inpe£iuif utloquituralibi. Pow^,. 

5. Plemfime.'] Bene,cumulate. Ple- 
niffime toto corporis impetu= Boxhor- 
nis. 

14. Lw. 



A C T U S I. S C E N A I L ^5 

Perii ! (editionem facit lien , occupat praccordia. 
15 Periil animam nequeovorcere. nimis niliili dbicen fiem ! 
Ch. At tu edepol (ume iaciniam , atque abfterge fudorem tibi." 
Ac.Nunquamedepolomnesbalineae miiii hanc lallitudinem 

eximenr. 
t)omIn'an Foris dicam eile herum Charinum? Ch. ego ani- 

mi pendeo , 
. Quid illud (it negotii : lubet fcire ex hoc me, ut fim certtof, 
\o Ac. At etiam adfto ? at etiam ceftb foribus facere hifce allulas? 
\ Aperite aliquis. ubi Charinus herlisJdomin* eft an jwy: aitet 
foiis/' 



\ 



Charinutn 
fcrvtts. 

^Jsfum quifquam adire ad oftium dignum arbitratur ? Ch. eccc 

me, 
Acamiiio quem quasris. Ac. nufquameft difdplina ignavior. 
Ch. Qu^ te res male agitant ? Ac. muitae , here , te atque me. 

Ch. quideftnegotii? 
15 Ac. Periimus. Ch. principium inimicis dato. Ac. at tibi 

forrito id obtigit. 
Ch. Loquere id negotii , quicquid eft. Ac. placide : volo ac- 

quiefcere. 
Tua ciulla rupi ramices , jamdudiim fputo fanguinem. 
Ch. Refinam ex meiie ^gyptiam vorato, faivom feceris. 

Ae. At 



14. Lien cccupat pracordia.'] Vidc no- 
tasCafin. aft. 1. fc. 6. ^C.ez. 

15 • Nitnis nihili ttbicen ftem.~\ His 
jniinIargo& expcdito fpiritu opus eft. 
yinima, fpiriruseft, quocalamusinfla- 
:ur. Vairo : Fhr^gio per ejjk comu licjui- 
ia cauit anima, Apul. Kondum ^uidem 
am infejja amm^fono ; nec tam pluriformi 
■nodoi tjcctam mnluforatalitihia. 

16. L/*c/;m*ot.] VidenotasAfin.ad.j. 
c. 2. i!fi. 41. 

20. Fonbu^facere ajfulat.'] Vidcnotas 
Capt.aft. 4.fc. 2.j^f. 52. 

23- Tgnayior.'] Scil. quam domi no- 
^rae : ubi nemo familiarium pulfanti 

lequc refpondent, nequcforesaperiunt. 
Lambin. 

25. Principium inimicis dato.'] Mos 
ieprecandi fcava & infelicia folemnis 
^ctcribus. Taent. HiMt. ijiueimmicii 
lof.ritfitt^ 



26. PUcide: volo acquiejcsre.] Ita in- 
terpungas. Ncqueenim hocdicitServu- 
lus, vellefeplacidequiefcerc : fedjubct 
herum placidc fingula c.\'quirere. fibi 
enimcurfudefarigato quiete opus efle. 
Placide , id eft, lente, cum mora, pauila- 
tim , cuieregione refpondct tprepere,- 
Mii. Propere hoc, nonplacide decet.'] J.Guii, 

27. Rupiramices,]amdudum fputofan* 
guinem.'] Scio,quidaliihicdicant. Ego 
vcro & omnesdodi negant, fputum fan* 
guinisfcrotum fequi diruptum. Proin- 
de rajnices hoc loco explico venas pe£lo- 
ris latas : quas fortafte fic nominat, quod 
populari ac ruftico vocabulo quaeque ve- 
nx amplae , ut varices nuncupatae , etiani 
r/tw/fcivocarcntur. Mercuriat. 

28. Rejinam ex melte.'] Neque vero 
Reftnam ex meHe c/^gyptiam devorart 
(quod Chajinusludcns Acanthioni fua- 

derj 



p4 M E R C A T O rJ 

Ac. At tii edepol calidain picem bibito , aegntudo abfcefcit. 
3 p Ch. Hominem ego iracundiorem, quam te, novi neminem. 

Ac. At ego maledicentiorem , quam te , novi nemincm. 
- CH.Sinraiatiquodtibieirecenfeo, idconfuadeo. 

A c. Apage iftiurmodi falutem , cum cruciatu qux advenir. 
CH.Dicmiiii AM BONI QUID USQUAM EST, 
quod quifquam uti poffiet 
3 j Sine malo omni : aut ne laborem capias , cum illo uti voles ? 
Ac. NefcioegoiftsEc: phiiolbphari nunquam didici, neque 

fcio. 
Ego bonum , malum quo accedit , mihi dari haud Jo-TccedTt!'™ 

defidero. 
CH.Cedo tuam mihi dexteram, agedum, Acanthio. Ac.hemj 

dabitur : tene. 
Ch. Vin tu te miliiobefse iequentem , annevis.^ Ac. opera 
licet 
40 Experiri , qui me rupi caufsa currendo tua. 

Utqusfcirem, fcire adutum tibi liceret. CH.Iiberum 
Caputtibifaciam, paucos cis menfcs. Acopaipo percUtis.^ 
Ch. Egon aufim tibi ufquam quicquam facinus falfum pro- 

loqui ? 
Quin jam priufquam iim elocutus, fcis, (i mentiri volo. Ac.ah. 
45 Laiiitudinemhercleverbatuamihiaddunt, enicas. 

Ch. Siccine mihi dbrequens es ? Ac. quid visi^aciam? Gh. tun' 

idquod voloi 
AcQuideftigitur, quodvis? CH.dieam. Ac.dice. Ch. a! 

enimplacidevolo. 
Ac. Dormientes fpe^^atores metuis ne e (omn.o excites. 
\ Ch. Vs tibi. Ac. tibi equidem a portu apporto lioc. Ch. quid 

fers? dicmihi. 
joAc.Vim, metum, cruciatum , jc.umm , jurgiumqueatque 
inopiam^ 



diet) i:am^cume.(lreti]e4lHti^' qu3s fola 
thirurgica operatione curaxi > magni 
rn,e<iicin?: auftores docenr.Nos noftrum 
agamus. &quidem, Refnam ex melle ^ 
Valet, Refinammmmelle : /j^:' rxi^^'^ <^ ^ 

m joquitur Diof«oxid. Sic. Vai. 3 • de 



CH.Pe- 

Ruft. Piillis apponitur iiajlurtium ex a^ud 
in vM. Et Hom. Od. 19. <yl-Zu iru^V 
£j«,^/v i'c. w^klf^ j KAnfcres trit.icunt ex 
aOjUA crmedunt . Mercurial. 

^t.Tdj^o pirciitur\ VidenotasAm- 

phiti.aft. i.fc. 3. i(^'9' 

$5. ^«^ffs 



I 



AcTusT. ScenaII, pj 

Ch. Perii I tn qnidem thefanrnm huc mihi apportavltl:! mali. 
Islnllus (um. Ac.immo es. Ch. (cio j am miierum dices. Ac. tu 

dixdj egotaceo. 
Ch. Qnid i ftnc elt niaii ? Ac. ne rogites : maxumum infortu- 

• nium eft. 
Ch. Obfecro , diilolve jam me : nimis diu animi pendeo. 
55 Ac.Piacide, multaexqiiirereetiam priusvolo, quam vapu- 

lem. 
. Ch. Hercle vero vapnlabis , nifi jam loqnere , aut hinc abis. 
Ac. Hoc lis vide, utpalpamrl nullnseil:, quando occospir, 

blaiidior. 
Ch. Obiecro hercle oroque, nt,iftuc qnid {ir,a6lutum indiccs: 
QuandoquKiem mihifupplicandum lervolo video meo. 
^o Ac. Tandem indignus videor. Cn.immo dignus. Ac. equi- 
demcredidi 
Ch. Obfecro , nnm navis perlit ? Ac. falva eft navis , ne tlme. 
Ch. Quidaliaarmamentar Ac. falva & fana funt. Ch. quin 

tnexpedis, 
Qnid fiec , te quod me:per nrbem currens qn^rebas modo^ 
Ac. Tu quidem ex ore orationem mihi eripis. Ch. taceo^ '^ 
Ac.tace. 
^j Credo fi boni quid ad te nunciem , inftes acriter : 

Qni 

S). QuamvatulemJLeg'Vapules.6\- quod moxadolefcensinvertit, &p3.{Iive 
Xerat Charinus : Difolve me: nimii diu ^ - ^ . 

animi peiideo. nietaphora a fervis aut 



aliis, quiinquccftione funibus forquen 
tur,du(iia. cui fervus in eadem meta- 
phora perfiltens fubjicit: immo nondum 
tem.puseft diiToivere : multa enim a te 
pendcnte adhuc cxquirere volo , ante- 
quamvapules, hoccft, li verba fpecStes, 
antequam huiccruciatui, quo pendens 
diftineris, etiam virgasaddam. vult au- 
temjantequam malum, quod tibidiftu- 
rusfum, plenecognofcas.Quimutarunt 
in vapulem, putarunt fervo minus conve- 
rire , ut hero hxc dicat : cum tamen tota 
hac Scena admodum verniliter ipfi in- 
fultet. Et herus mox ipfi cx joculario ve- 
lum malum interminatur, herclevero va- 
fuUois, &c.\ QuodHomnino, vasulem, 
zcrinendum cft , a^ivc opottct accipias , 



ufurpat. PofTetetiam dici, Servum por 
jocumaliasPIautoufitatum , fermonis 
formammutate, &quoddehcro dicere 
inceperat, in fefe flagitriba dcfinere. 
FifioTU. ^amvaj)ulem.'] Jocuseftele- 
gans 55-^^ '5?fciTJbyJ ity. Nihilenim ta- 
lc exfpe^tabantipeftatorcs : fed/ ^a* fci' 
revu, eiiuntiem- At ille,inquit, quam 
vaputem. quafi pra:fagiret malum nun- 
riura deniulierevifaabfene, feexplat^r 
rumplsgis abadolefcentehero acceptis; 
tanquamefletilliosculpa, qui nonfatis 
cuftodifTet. Friufcjuar» vapul€m,t^,^x\u.C' 
(juamaudiasexme, ob quae vapulera, 
Vide4. obf 13. Gronov. 

60. Eijuidem credidi.l Me dignui^ 
efle, cui fupplices. Alii : me indignum 
videre tibi^ cui fupplices. Lamhi" 
nut. ' ' ■ 

' - 71, Oct9» 



5)S" M E R c A T o r; 

Qui nunc , cum malum audiundumll: , flagitas me ut elocjuan 
Ch. Obfecro hercle te , illuc uti tu mihi malum facias palam. 
Ac. Eloquar ,,c[Uandoquidem me oras. tuuspater. Ch. quid 

meus pater ? 
Ac. Tuam amicam. Ch. quideam? Ac.vidit. Ch. vidit.^ 

vx mifero mihi I 
70 Hoc , quod te interrogo ^ refponde. Ac.quin tu > ii quid visi 

roga. 
Ch. 0^1 poruit videre ? Ac. oculis. Ch. quo padlo. Ac. hian- 

tibus. 
Ck. I hinc dieredlus : nugareln re capitah mea. 
Ac. Qui, malumjego nugor, fi tibi,quod me rogaSjtefpondeo? 
Ch. Certen' vidit ? Ac. tam hereie certe, quam ego te, ac tU 

me, vides. 
75 Cn.LIbi eam vidit ? Ac. intusintra navim, uti propeaflitit 
Et cum ea confabulatus eft. CH.perdidiflimepater! 
Eho tu , eho tu , quin cavifti ne eam videret verbero f 
Quin, fcelefte, abflrudebas, neeamconfpiceretpatcr l 
Ac. Quia negotiofi eramus nos noi^ris negotiis : 
So Arraamentis complicandis & componendis fluduimus, 
Dum h^c aguntur , lenlbo advehitur tuus pater pauxilluld : 
Neq; quifquam hominem confpicatu fl, donec in navi fupef* 
Ch. Nequicquam mare fubterfugi fsevis tempeftatibus. 
Equidem jam me cenfebam elTe in terra atquc in tuto loco ; 
SJ Verum video me ad faxa ferri faevis fluclibus. 

Lbquereporroquidfitadum. Ac. poflquam afpexit mulie- 

rem, 
Rogitare occoepit quoja efTet. CH.quid refpondit.? Ac. ilico 
Occurri atque interpeilo , matri te anciilam tuas 

Emifl 



71. OculU.'] Jocusexamblguo. V.N. 

yz. Diereduf.'] Vide iiotas Capteiv. 
aft. 3 . fc. 4. ;^r. 103. 

80. Et csmpomndii Jluduimui.'] Male 
hodieliclegitar, pro tumicibw , ideft, 
velis carbafinis: qus Gj^accis ^iJ.iy(iQy 
tucil. Indimus ei tomtces canaht77as. Di- 
cebant enara , tumiculM & tumiclnU: ut , 



cem provibiceufurpabant. G\Qi£.Tv.mex, 
cr/Mcfi^, cuf/a.looJ\'iC TVTr^r'. Scd tunc 
Latinum eft, > a tumendo lcilicet. Sca- 
liger. 

82. ConJpicatu'Ji y donec i<inavi fwper.] 
Id eft, in fuperiore navis parte. Nam qui 
in navis fuperioreparte eft , is & fuper & 
in navieft. Solebantautem prspofkio- 
ncs interdum geminare:ut Jn drcum pro. 



^ftmieia^arteA' aj^udApui. EliamrMw;- circumquaque : Infa^er, in antct adex\ 



A C T U S I. S C E N A II. ^7 

Emifleillam. CH.vifufttibicreclereicl? Ac. etiam rogas ? 
pG Sed fceleftus fubigitare occspit. Ch. illamne , obfecro ? 
Ac. Mirum, quin me fubigitaret. Cn.edepol cor miferum 

meum, 
Quod guttatim contabefcit , quafi in aquam indideris falem. 
Perii ! Ac. hem iftuc unum ver bum dixifti verifsumum : 
Stultitiaiftxceft. Ch. quid faciam? credo , noncredct pateFa 
5)5 Si illam matri mea; emifte dicam. poft autem mihi 
Scelus videtur , me parenti proloqui mendacium. 
Neque ille crcdet, neq; credibiie eft forma eximia mulieremi 
Eam me emiire ancillam matri. Ac.non taces , ftultillume ? 
Credet hercle, n.am credebat jam mihi. Ch. metuo mifer , 
icoNepatremprxhendat, utfitgeftares, rufpicio. 

Hoc quod te rogo , refponde mihi. Ac. quasfo, quid rogas .<* 
Cn.Num elFe amicam fulpicari vifus eft ? Ac. non vifus eft. 
Quia , quicque ut dicebam , mihi credebat. Ch. verum, uc 

tibi quidem 
Vifus eft. Ac. non , fed credebat. Ch. vse mihi mifero , riul- 
lus fum ! 
105 Sed quid ego hic in lamentando pereo , ad navim non eo ? 
Sequere. Ac.fiiftacibis, commodum obviam veniespatri. 
Pofteaquamafpiciettetimidumelleatque exanimatum, ihco 
Retinebit, rogitabit, undeillamemeds, quantiemeris, 
Timidum tentabit te. Ch. quin hac ibo potius. jam cenies 
patrem 
1 1 o Abiiftc a portu ? Ac. quin ca ego huc prscucurri gratia y 
Ne te opprimeret imprudentem , atq; eledaret. Ch. optume* 



adultra, ahante ^ in coramy inpalam, ab 
Itfque, exufjue , inufque. Papinianus : 
JindiiTn rationem infuper habere . hoc eft, 
cjus, quod fuperabundabat, loco labere: 
&quia idquodabundat, riegligere ple- 
rumquje folemus , idcirco infuper habere, 



Capteiv. Per lafciviam nequiter attre- 
diare. 

loi. Refponde, quafo. Ac. quid.l De- 
fperabundus adolefcens quaft lupplex fic 
fervo. Grut. 

rii. EleSiaret.'] Incogitantei: (ane 



pronegligerepofitumeft. Ethujufmodil Lamb.fubftituit, eludaret , verbumni 
gcminatas pracpofitiones, feparatas fuif- ■ hili, nec hic Laiinum. Eledaret , fin- 
fc. nonconjuniias ,probajifaci!epoteft. j cerum & probum eft ; quod valet , ro- 
C\c. inante diem , Sx.ex ante diem Non. gando!&appellandoblandeeliceret, ero- 
lunit.adexCal.Mart. Ter.Eunuch. Ex gitaret , idem , quod alibi dixit. exte- 
t/£thiopiaefl ufque hac. Rasvard. \rebrare , expalpare, inqu&fttonsexfculpere, 

S3. Subiiitare.} Yide notas extrcma J J.Gul. 

^'"''^^' a ACTUS 



pS M E R C A T O R. 

ACTUS SECUNDI SCENA PRIMA. 

D E M I P H O. 

Iris modis Dii ludos faciunt hominibus , 



Mir ifque exemplis fomnia in fomniis danunt. Kmms"^ 

Vdutegono6tehac, qu;E praeteriit , proxuma 

In (bmnis egi (atis , & fui homo exercitus. 
5 Mercari vifus mihi ium formofam capram , 

Ei ne noceret , quam domi ante habui capram , 

Neu difcordarent , fi ambo in uno eilent ioco > 

Pofterius quam mercatus fueram , vifus (um 

In cuftodiam eam Simiasconcredere. 
I o Ea Simia adeo po(l haud multo ad me venit , 

Male mihi precatur , & facit convitium : 

Ait (eie illius opera atque adventu capraf, 

Flagitium & damnum fecifle haud mediocriter. 

Dicit capram , quam dederam (ervandam iibi , 
1 5 SucT uxoris dotem ambadedille. oppido 

Mihiiliud videri mirum , ut unailisccapra 

Uxoris Simias dotem ambadederit. 

Inftare fa6bum Simia : atque hoc denique 

Reipondet , ni properem illam ab (eie abducere , 
20 Ad me domum intro ad uxorem du6turum meara. 

Atqueoppido, hercle, benevelleiliividisfi^im. 

Aft non habere quoi commendarem capram , 

Quo magis , quid facerem , cura cruciabar mi(er. 

Interea ad me hcedus vifus eft aggredirier , 

Infic 

quomodounacapra dotem arobadede- 
rit. Hocitanifiaccipias, nihiliniis ver- 
bis falis eft : quanquam & illud (imul ri- 
dicule miratur, quomodo capra unica 
totam domum arrodere circumquaque 
potuerit. ^cidal. 

Zl. ^tcjueoppido, hercle.'] Hunc ver- 
fura praepono akeri, ^y^fi ne?j hercle. Cauf- 
fas enim foUicitudinis duas ponit Dcmi- 
pho , fuam benevolentiam in capellam, 
& quod eam abftrudeie nufquam pof- 
fet. J.Gfil. 

3Z. Fffi- 



Iriimodif, &€.'] Sciendum au- 
tem,non Sabinos folum, ut ha- 
bet vetus adagium , fed etiam Poetas , 
quod volunr, fomniare : ita lepidum hoc 
Ibmniumeft&nimiumpraelentieventu. 
J.G«/. V. N. Bacchid. a(5t. 4.3« verfic.23. 

4. Egi fatii.] Inverfum per fjnTdbz- 
CTVj ^io fategii "^^tv^t^ fat agere. Cato: 
■Jamapud vaUumnoflrifatii agebant.TionT.. 

1 7 . Dotem ambadederit. ~\ Ludit in ver- 
ho ambadedere, Sonusin eoeft vocis am- 
ho: cuiopponit »»»;?}. £t aicmiiaii fe» 



AcTUS II. SCENA II. 

25 Iiilit mihl prsdicare , fe(e ab Simia 
Capram abduxille , & coepit irridere mc. 
Ego enim lugere , atque illam abdudlam conqueri, 
Hoc quam ad rem credam percinere fomnium , 
Nequeo in venire. nifi capram illam fufpicor 

3 ojam me invenille quas fit , autquid volucrit : 
Ad portum hinc abii mane cum luci (imui , 
Pollquamhic, quod volui , tranfegi , atqueego confpicor 
Navem ex Rhodo , quaeft heri advedlusfilius , 
Collibitum eft illud mihi , nefcio qui , vifere : 

3 5 Efcendi in lembum , atque ad navim advehor : atque ego 
Illam confpicio formaeximiamulierem , 
Filiusquamadvexit meus matriancillam fua?. 
Quam ego poftquam afpcxi , non ita amo ut (ani (blent 
Homines: ledeodempadoutinlanifolent. 

40 Amavihercleequidem ego olim in adolelcentia : 
Verum ad hoc exemplum nunquam. ut nunc infanio I 
Unum quidem hercle jam fcio , periilTe me. 
Vofiiiet videte caeterum quanti fiem. 
Nunc hoc profedo fic eft : hseciila eft capra. 

45 Sed limia illa atque hsdus timeo quid velint. 
Sed conticefcam. vicinum eccum , exit foras. 



V9 



32. Tojf^uam hic id.'] ItaMff. Cam. 
noniHic. Nam quid ad portum negotii 
tranligendum fuerit Scni, excogitare ne- 



cjueo. Putabam enmi Senem tion alia 
decauflaadportum vidifTe, quamutde 
teditufiliiquidcognofceret. Schoj^piw^ 



AcTus Secundi Scena Secunda, 



LYSIMACHUS, DEMIP HO, LO RARII= 

PRofed:o ego illunc hircum caftrari volo, 
Ruri qui nobis exhibet negotium. 
De. Necomenillud mihi, nec aufpicium placct. 
Quafi hircum, metuo , neuxor me caftret mea , 
5 Atque illius hasc nunc fimiae parteis ferat. 
Ly. Ituhincadvillam, atqueiftosraftrosvillico 
Pifto ipfi facitocoramuttradasin manum, 
Uxori facito ut nuncies , negotium 

G ^ 



UxU 



•lOO M E R C A T O rJ ^ 

Mihi elTe in urbe , ne me exfpedet : nam mihi 

lo Tres hodie lites judicandas dicito. 

1 , 6c hoc memento dicere. Lo. nunquid amplius ? 
LY.Tantumeft. DE.Ly(imache,falve. Ly. euge,Demipho> , 
Salve. 6 quid agis? quid fit ? DE.quodmiferrumus. i 

LY.Diimeliusfaxint. DE.Diihocquidemfaciunt. Ly. quid 
eft? 

1 5 De. Dicam , fi videam tibi ede operam aut otium. 
LY.Quanquam ncgotium eft , fi quid vis, Demipho , 
N O N S U M occupatusunquam amico operam dare, 
De. Benignitatem tuam mihi expertoprsdicas. 
Quid tibi ego ^taris videor ? Ly. Acherunticus , 

loSenex, vecus, decrepitus. DE.pervorfevides. 
Pnerfum, Lyiimache , feptuennis. LY.fanun'es ? 
Qui puerum te efse dicas ? De. vera prsdico. 
Ly. Modo hercle in mentem venit , quid tu diceres : 
SENEX CUM extemplo eft , jam nec fentit, nec fapit ; 

25 Ajunt (blere eum riirfum repuerafcere. 
DE.Immobis tantovaleo , quamvaluiprius. 
Ly. Bene hercle fadum , &c gaudeo. De. immo/ fcias , 
Oculis quoqiie etiam plus jam video , quam prius. 
Ly. Bene eft. De. malam rem dico. Ly. jam iftuc non bonum 
eft. 

30 De. Sed auhmne ego tibi eloqui , fi quid velim ? 

> Ly. Audadler. DE.animumadvorte. Ly. fiet fcdulo. 
De. Hodie ire in ludum occcepi iitterarium , 
Lyfunache : ternas fcio jam. Ly. quid ternas ? De. A M O. 
Ly. Tun' capite cano amas , fenex nequifsume ? 

3 5 De. Seu canum , feu iftuc rutilum , iive atrum eft , amo. 
LY.Ludificasnunctumeliic, opinor, Demipho. 

DE.De- 

ScquaEimperarar, reftenunciarc I. Guil. 

26. Vateo.'] Valeo , lcil. ab animo: 
hoceft, bis plus fentio ac fapio quam 
oiim. 

lucmdum cum &tM florida ver ageret, 
Douza. 

33. ^mo.^^Ccn^tlEmmanuel ^lvarm 
fenem inteiligere ternas conjugationes} 
quaiBmparad.istnatiaiinr, ^mQj Doceo, 

Lego. 



10. TT Ites judicandaA.~\ Lites judicio 
X-/dirceptandas , & peragendas. 
Notaiidum , reo tribui : quod proprium 
cft judicis. Pari ratione coniemnare ad- 
'verfarium dicitur is, qui litem vincit , ac 
judicatumreumfacit. Siberns. 

II. ly&^ hocmemento.'\ Ei,clp^t'iKa5 
in Plaut. & Terent. femper fcribitur , 
/guodnos m. Jubetenirapuerum abiie, 



AcTusII. ScenaII. rox 

De. Decide colium , fi faKum efl: uti loquar : 

Vel , ut fcias me amare , cape cultrum , feca 

Digitumvelaurem, veltunafum, veliabrum: 
40 Si movero me , feu (ecari fenfero , 

Ly iimactie , autor fum uti me amando Iiic enices. 

L Y. Si unquam vidifti pi6i:um amatorem , iiem iilic eft. 

Nam nieo quidem animo vetuius , decrepitus fenex 

Tantidem eft , quafi (it (ignum pidum in pariete. £^'^1«; 
45 De. Nunc tu me , credo , caftigare cogitas. 

LY.Egon' te ? DE.niliiieftjamquodtumitiifuccenfeas: 

Fecere taie ante aiii fpe6i:ati viri. 

H U M A N U M amare eft , iiumanum autem ignolcere eft. 

Ne iis me objurga. lioc non voluntas me impulit. ^e^obj.^'^*"' ' 
50 Ly. Quin non objurgo. DE.atne deterioremtamen 

Hoc tacto ducas. Ly. egone te ? aii , ne Di (iverintl 

De. Vidc (is modo etiam. Ly. vifunVft. De. certen } Ly. per- 
dis me. 

Hic liomo ex amore infanit. nunquid vis ? De. vaie. 

Ly. Ad portum propero : nam ibi milii negotium eft. 
5jDE.Beneambuiato. Ly. bene vaieto. DE.benelittibi. 

Quin mihi quoque etiam eft ad portum negotium. 

Nuncadeo ibo iliuc. fed optume gnatum meum 

Video, eccum operiar tiominem : iioc nunc mihi vi(b eft opus. 

Huic perfuadere , quomodo potis fiem , 
60 Uc iilam vendat , neve det matri (ux : 

Nam ci dono advexe audivi. fed pra^cauto eft opus, 

Neadiilammeanimum adjecifse aliqua fentiat. 



Leg9. Sed mihidubium non eft , quin 
ternaeliterx ^,JAy & 0, intelligantut 
Nam pueritia Romana,cui lingua Latina 
erat vernacula, non conjugationibus di- 
fcendis occupabatur ; fcd duntaxat legere 
fcribereque difcebatxuiufmodi veterum 
fuit yox/ut.f/.^.TiK;). lllad cthm Emma- 
nueli adverfatur, quod ternas quidem 
literas uno die paer in ludo difcat; tcrnas 
conjugationes tam bievi fpatio difceie 
nonpoflit. VoftHi, 



49. HocnonvolmtiU.'^ TiO ad hoe. 1j, 
Sed J. Gul. Sc Acid. hoc , antiqua rationc 
fcribendi ajunt efle hHc Libri tamen 
vett. alitei: nequemale diftinguunt, ne 
objurgahoc: quafilit , proptei lioc. T. 

51. ^h! ne dti fiveri-nt.'] Proverbia- 
lisdeprecatiofuithaec veteiibus. Grasci, 

(JLi '^^ljOlTj. 

58. Hoc nunc mihi vifo efi opui.'] Le- 
ge : hoc nttnc mihi ufu efi oput. Scrive- 
lius. 



ACTUS 



102 



M E R C A T O R, 



AcTUs Secundi Scena Tertia. 



CHARINUS, DEMIPHO. 

HOmo me miferior nullus eft azque , opinor , 
Neque advorfa quoi fint plura fempiterna. .; 

Satin' quicquid eft ut quam rem agere occoepi , 

Proprium nequit miiii evenire quod cupio ? 
j Ita milii mala res objicitur aliqua , 

Bonum qujE meum comprimit confiiium : 

Miier amicam miiii paravi , animi cauila, pretio ^ 

Ratus clam patrem meum poile habere. 

Is refcivit , & vidit , & perdidit me. 
I o Neque is , cum roget , quid loquar cogitatum eft » 

Ita animi decem in pediore incerti certant. 

Nec, quidcordenuncconlilii caperepoflim 

Scio , tantus cum cura meo eft error animo. 

Dum fervi mei perplacet mihi confilium , 
IS Dum rurfum haud placet : nec patcr potis videtur 

Induci , ut putet matri ancillam emptam eile illam* 

Nunc fi dico ut res eil: , atque iilam mi hi me 

Emille indico , quemadmodum exiftimet me 5 

Atque iilam abftrahat , trans mare liinc venum afpor ter. 
%o Scio , fevos quam fit , domo dodus. igitur hoccine eft 

Amare ? arare mavelim , quam fic am.are. 

Jam hinc olim invitum domo extrufit ab fefe , 

Mercatum juflit ire : ibi hoc malum inveni. U B I 

VOLUPTATEM aegritudo vincat, quidibi ineft amoenil 
25 Nequicquamabdidi, abfcondidi , abftrufem habebam. 

Muica efl meus pater , nihil poteft clam iilum haberi. 

Nec' 



4. Troprium.'] lAt^, diuturnum , 
Sabile.V. N. Tiin.aa:. 5. 2. 

18. ^luemadmodum exiflimet me.~\ For- 
te: levem admodum exifi. Scriverius. V. 
N. Curcnl. zdi. 1. 1. 

20. Domodoci.'] Domo dollwi^yti do- 
pvi didicijje dicitur , qui exfeipfo quid 
eajpertjiis eil ? nec ppus habgit, ut aliunde 



difceret. Araph.z.r experiordomo. Grut. 

21. ^rare mavelim t &c.'\ Martialis 
lib. 9.22. 

^rtemidortu amat , Calliodorus arat. 

26. Mufcaeji meuipater , nihil. ~\ Non 
enimparafiti [o\\xm mufc* difti funt o- 
lim, fedetiam hominescuriofi,quini- 
hil non e^iquiiunt 5c penetrant. Itaque 



AcTusII. ScenaIII. 105 

Nec facf um , nec tam profanum quicquam eft , quin 

Ibiilicoadlir. nec, quirebusmeis 

Confidam , mihi ulla fpes in corde certa eft. 
3 o De. Quid illuc eft , quod folus fecum fabulatur filius ? 

Sollicitus mihi nefcio quare videtur. Ch. attate ! 

Meuspaterhicquidemeft, quem video. ibo , alloquar. quid 
fit , pater ? 

DE.Undeincedis, quidfeftinas, gnatemi? CH.redl:e,pater. 

De. Ita volo. fediftuc quid eft, tibi quod commutatu ft color ? 
3 5 Nunquid tibi dolet? Cn.nefcio quid meo animo eft aEgre,pater. 

Poftea hac nodic non quievi (atis mea ex fententia. 

De. Per mare ut vedus , nuncoculiterrammiranturtui. 

Ch. Magisopinor. De. id eft profe6to. vecum adutum abf- 
cellerit. 

Ergo edepol palles : fi fapias , eas ac decumbas domi. 
40 Ch. Otium non eft , mandatis rebus prcEvorti volo. 

De. Cras agito, perendie agito. Ch. i^pe ex te audivi, pater : 

REI MANDAT^ omnesfapientesprimumprxvortideccr. 

De. A^eimtur, noloadvorfarituamadvorfusfentemiam. 

Ch. Saivos fum, fiquidem ifti do6lo iolida Sc perpetua eft fides. 
4 5 De. Quid iiluc eft , quod ille folus fe in confiiium fevocat ? 

Jam non vereor , ne illam meamare hic potuerit refciicere. 

Quippe haud etiam quicquam inepte feci , amantes ut folent. 

Ch. Res adhuc quidem hercle in tuto'ft, nam hunc nefcire 
fat fcio 

Deillaamica. quodfifciret, efTet alia oratio. 
50 De. Quin ego hunc aggiedior de illa ? Ch. quin ego hinc me 
amolior.<* 

Eo 



Agyptios Orustradit cum impudentiam 
fignare vellent , mufcampinxifle, quod 
nimirumvix abafta nihilominus conti- 
nuoredeat. Ltpf.tis. 

29. Spesincordecertaefi.'] Foite, creta 
eji. Scriverius. 

33. Re£ie,pater.'] Quafi dicat : Non 
fcftinopatcr. Reiiecmva. ufurpabant in- 
terdum veteres , cum negare vellent: 
ncgationis tamen particulam teligione 
obitiidi poneie nolient. Terentius 



Hecyr. tjuides tamtrijlis ? P.reSiet ma- 
ter. Adquem locum Donatus : Sic lo- 
(juimur , cum fine injuria interrogantis ali~ 
quid reticemus. 

39. Pofiea.~\ Ideft, praterea- D. 

37. Mirantur tui , &c.'\ Ita MfT. Pa- 
lat. SedJ.Guil. diftinguit : tui magis. 
Ch. opinor. De. td. Scilicet, qui diu in 
mariveftus erat, magisterram miraba- 
tur, quamfolituscrat. 

3 8. ^bfcejferit.'] Scil.aegritudo. 

G 4 5 7- -No» 



104 M E R C A T b lU 

EoegOj utquaemandata, amicusamicistradam. De. imjti'© 

mane. 
Paucula etiam fcifcitare prius volo. Ch. dic quid velis. 
De. Ufquenevaluifti.** Ch. perpetuo re6te, dum quidem illic 

fui. 
Verum in portum huc ut fum advectus , nefcio qui animus ml^ 
hi dolet. 
j j De. Naufeaedepol fadlum credo : verum a6tutum abfcelTerit, 
Sed quid ais ? ecquam tu advexti mx matri anciilam Rhodo f 
. Ch. Advexi. De. quid ? ea ut videtur mulier .? Ch. non 
edepol mala. 
De. Ut morata eft f Ch. nullam vidi melius mea fententia. 
DE.Miiiiquidemedepolvifa eft, cum iliam vidi. Ch. eho, 
an vidifti pater ? 
^o De. Vidi : verum non ex ufu noftro eft , neque adeo placet. 
Ch. Qui vero ? De. quia non noftra formam habet dignam 

domo. 
Nihil opus nobis ancilla , nifi quas texat , qu^ molat , 
Lignum casdat , penfiim faciat , ^dis verrat , vapulet. 
Qu^que habeat cotidianum familiae co6lum cibum. 
'S^ Horunc illa nihilum quicquam facere poterit admodum. 
CH.Eacauisaequidem iliamemi, dono quam darem matri 

me^. 
DE.Neduis, neuteadvexiiredixerls. Ch. Diime adjuvant! 
De. Labefado paulatim. verum quod pr^terii dicere , 
Neque illa matrem fatis honefte tuam iequi poterit comes , 
70 Neque finam. Ch. qui vero l I^e, quia ilia forma matreni" 
familias 

Flagi- 



$7. Nonedepolmala.'] Idefl:> nonde- 
formis : ut Catull. D. Vide N, Milit. 

63. iy£.des verrat.~\ '^cupeiv s/^^a, 
Eurip. VideP.Vift. 1. ii. i. 

64. Qu^^qtie habeat,'] Coquam figni- 
iicat, & qu;£ panem faciatj non, ut 
ceniet Palmerius , quaj avide vefcatur 
iuiferis his quoiidianis fervilibus efcis. 
inquamquidem fententiam legebat is, 
^aqueaveat quotid, Efl; ergo hsc cir- 



CumlocutiocoquJE. &, hahere co^um cii 
hum , nihil aliud, quam cibum coquere» 
Ita idem nofter apud Varionem libro 6. 
delingnaLatinar Flautus Epeumfumfi-^ 
cum , coquum : ahEpeoillo, quiiiciturad 
TrojamfeciJJe equum Trojanum KArgivii , 
& apte cibum curajje. Ides ait ; Epeum 
fumificum i quilegioni noflrA bahet coSium 
cibum. joeofe cocum ait vocari a Plauto 
Epeumfumif.cum. Talis autem formula 
loquendi ScillaellCicer. 3. deKep. in-, 

fefium 



A C T U S II. S C E N A III. tOJ 

Flagltinm fit , (i fcquatur , quando incedat per vias : 
Contemplent, confpiciant omnes , nutent, ni6tenr,libilenta 
Vellicent , vocent , molefti fint , occentent oftium. 
Impleantur mcx fores elogiorum carbonibus. 

75 Atque ut nunc lunt maledicentes homines , uxori me^ 
Mihique objectent lenocinium facere. nam quid eo eft opus ? 
Ch. Hercle quin tu rede dicis : 8c tibi aftentior ego. 
Sedquidillanuncfiet? DE.redte. ego emero matri tuas 
Ancillamviraginemaliquam nonmalam , formamak , 

80 Ut matrem addecet familias , aut Syram , aut^gyptiam: 
Eamolet, conficiet penfum , pinfeturflagro, neque 
Pfoprer eam quicquam eveniet noftris fonbus ftagitii. 
Ch. Quid fi igitur reddatur ilii unde empta eft ? De. minlme 
gentium. 



Ck. Dixit fe redhibere , fi non placeat. De. nihil iftoc opu ft : 
8; Litigarenoloego vos. quam tuam autem accuiari £l^\^^^^ 
fidem 
Mulro edepol , fi quid faciendum eft , facere damni mavolo , 

Quam 

feflumhaberey pro infeftare , & limiles 
a!ibi. /. G«/. Vide Objervationes no- 
ftrasinScriptoresEccleliafticos cap. 17. 
Cron. 

73- Occententojltum.'] Occentare, dice- 
bant proconvkium facere i cum id clare & 
cum ejuodam canorefieret , ut procul exau- 
diri pojjet : ijuodturpe hal^ehatur: quia non 
finecaujfkfieriputatur. Feftus. 

74. Impleantur.'] Quaratione carbo- 
nesimpleantfores elogiis, quxftio eft. 
Egoidfieri arbitror, cum face extinda 
infcribebatur famofum aliquod oftio 
carmen. Jaraenimdiueft quod Lipfim 
docuir. araantes cum non reciperentur 
a puellisintra aides , deficientes faculas 
fub auroram ad oftium abjicere folitos. 
Sedhoc fuerit potentiorum. Callidio- 
res , accenfa ctiam lumina oftio illide- 
bant, Scminitabantur exuftionem do- 
mus : utPeifa, 4. 4- Inter hos medii 
eranr, quibusfuniciebat januas am.ica- 
rum calcibus impetere, aut ferro inci- 
dere, autconfcribillare extinclo titione. 
Atqueifta eo libentius fiebant a petu- 
lanti juventute : quia mala , caibone ; 



bona, creta folita erant notari. Perlius 
Sat. s- 

^xquefeijttendaforent , iy qua vitmda 
vicifiim , 

lUapriti^ creta , mox hac carhone mta- 

ni,&c. 

Nihiltamenvetat, quin&carboneute- 
renturjubifcilicet, janus eo effent co- 
lore utcreta in iis minus appareret. unde 
Alartial. 12. Epig. 6z. ^icarbonerudi , 
putriquecretaScribit carmtna, &c. Gru- 
terus. 

84. Dixitferedhihere.'\ Hocferaeliic 
ufurpatumreperifienotat fe Scipio Gcn~ 
tiiis in Originibus , ut fit rurfus habere. 
Sed jurifconfultis placuit redhibere dici 
curaquireddit : nonquirecipit. Redhi- 
bere efl facere ut rurfus habeat venditor, 
ejuod habuerit , €r quia reddendo id fie- 
bat , idcirco redhihitio eft appellata, qua- 
ft redditio ; inquit Ujpianus. Nec fe- 
cus Plautus inMoftellaria 3. 2. Si ma~ 
le empta Forent , nobis ifia^ redhibere haud 
liceret. Itaque & hic malim : Dixit 
fibi redhiberi , hoc eft> pactus eft fibi 
reftitui. Gronovitta, 

G 5 87. E/«r» 



I0(> M E R C A T O R, 

Quam opprobramentum aut flagitium muliebre efFerri do^ 

mo. ^ 

Metibiillam poflTe opinorluculentc venderc. 
Ch. Dum quidem hercle ne minoris vendas, quam ego emi, 

pater. 
90 De. Tace modo : (enex eft quidam , qui illam man- £• ^"' 

davitmilii 
Ut emerem ad iftanc faciem. Ch. at mihi quidam adole- 

fcens, pater, 
Mandavitadillam faciem , itautilla eft , emerem (ibi, 
De. Viginti minis , opinor , pofte me iliam vendere. 
Ch. At ego , fi velim , jam dantur feptem & viginti minaj. 
5?5De. Atego. Ch. quinego, inquam. De. at nefcis quid di- 

dlurusfum: tace. 
Treis minasaccudere etiam pollum , ut triginta fient. 
Ch. Quo vortifti f De. ad illum , qui emit. Ch. ubinam 

eft is homo genrium ? 
De. Eccillum video , jubetquinque me addere etiam nunc 

minas. 
Ch. Hercle illunc dii infelicent,qui{quis eft. De. ibidem mihi 
100 Etiam nunc adnucat , addam fex minas. Ch. (eptem, mihi 
Nunquam edepol me vincet hodie ; commodis pofcit pater. 
De. Nequicquam pofcit : ego habebo. Ch. at illic poili- 

cituseftprior. 
De. Nihili facio. Ch. quinquaginta pofcir. De. non cen- 

tum datur. 
Potine ut nelicicere advorfum animi meifententmr\ } 
105 Maxumam herclehabebis prasdam :ita iiie eft , quoi emitur, 

fcnex. 

Sanus 

S7. Efferri dame.'] Malitn : ajferri do- 
me,\d eft, quam ut in domum meam ali- 
qtiid ftagitii, occafione iftius mttiieris 
iaferatur. Piflor. 

8 8. Me tihi iUant pojfe opinor luctttente 
'vcnders. ] Tihi vendere hic idem eft, quod 
t\xo nomine,tuo cum lucro & commodo 
aherivendere. Boxmrnim. 

9^0. ^uiillam mandavit mihi.~\ Malim 
legtiQ.,efui anciHam mandavit mihi Vt eme- 
rcm. Bosfi. 



96. Treii minOi accudere.'] Hxc geftu 
adjuvanda funt. Demipho enim , dum 
hcEcloquitur, fevertit, &fimulat feob- 
fervare nutus ejus fenis , cui ancillam 
empturumfefereceperat. R.elponfi Cha- 
rini, quodfequitur: ^ovortifli? fen- 
tentia ex geftu hoc dependet. 'Boxhom, 

10 1. Commodii.'\ LegO: hiccommodim 
pofcity pater, ideft, majoricommodo 
no&io licetur , utpote qui majus pre- 

tiiun 



A C T U S II. S C E N A III. 107 

Sanusnoneft, examoreillius. quodporces, feres. 

Ch. Certo edepol adolefcens ille , quoi ego emo , efflidim 

pcrit 
Ejusamore. De. multohercleillemagisfenex, {itufcias. 
Ch. Nunquam edepol fuit neque fiet ille fenex infanior 
1 1 Ex amore , quam ille adolefcens , quoi ego do hanc operam, 

pater. 
De. Quieice , inquam, iftanc rcm ego redte videro. Ch. quid 

agis? DE.quidcft? 
Ch. Non ego liiam mancupio accepi. De. fed ille illam ac- 

cipit. (ine. 
Ch. Non potes tu lege vendere illam. De. ego aliquid vi- 

dero. 
Ch. Poft autem communis eftiila mihi cum alio. qui fcio 
1 1 j QL|id iit ei animi, vsenirene eam velit., an non velit ? 

De. Ego fcio velle. Ch. atpolego eile credo aliquem qui 

non velit. 
De. Quid id mea refert ? Ch. quia illidiam rem elTe ^squom 

eft in manu. 
DE.Quidais? CH.communismihiillaeftcumalio. isnunc 

hic non adeft. 
De. Prius rcfpondes , quamrogo. Ch. priustuemis, quani 

vendo , pater. 
iioNefcio, inquam, velitilleiliam, neeneabalienarier. 

DE.Quid 

tium ofFerat. Et pofcere hicpro Hceri & 
auftionariomnino ponitur, ita Chari- 
nus. ^t tliicpoUicitus ejiprior, hoceft, 
licitatus eft. Sed & ^lciattu in Parerg. 
FoUicitationem vult efTe illad primum 
pretium , quod ultro ofFert emptor, an- 
tequam praeconem venalem proclamet: 
quodabeotemporcfieri poflit licitatio. 
tiannitu. Nihil mutandum cenfeo. Ne- 
que taraen comr/iodof mina* hic accepe- 
rimpro integris, totis, jufti ponderis, 
nonadulterinisj quomodo Nonius in- 
terpretatur j fed pro jufto ac fuificienti 
pretio. Deeoenim hicagitur. Boxhom. 
Cowzwjo^w^o/ar.^Etegonihilmutandum 
cenfeo. Nequetamenabjicienda Nonii 
interpretatio pto integns , totis , jufti 



- ponderis : & mina cammod&^izc^T^iQndtt 
funt pro jufto & fufJicienti pretio , ut vo- 
lunt. Nequeenim de eo agitui', quod ad- 
duntrnam paullo poft idem quinquagin- 
taminispofcit, 8cquodpotiflimum eft, 
nufquamita C(j»»»2o^<2 /»/«<«, commoium 
talentam & fimilia accipiuntur. Vide 
Scaligerum de re numroaria pag. 24. 
Gronoviiu. 

ri2. De. Sed iUe iUam.~\ Ita cogen- 
te fententia diftinguendum. Rejicit 
pater objeftionem filii. Nihil reterre 
de mancupio. quoniam licet ipfe non 
acceperit , accipere tamen illum fe- 
nem? necdeterreri ab emptione. quod 
evidiionis periculum non prjeftetut. 
xAcidal» 

izi. lUU 



loS M E R C A t O R. 

De. Quidillicquidam, qui mandavit >x:um ille nolet ? nihil 



agis. 



Nunquamedepolquifquam iliamhabebitpotius, quamille 

quemegovolo. 
Cettum eft. CH.cenfen' cettumefTe.? De. quinadnavim 

jam hinc eo. 
Ibivenibit. Cn.vinmetecum illoire? De. nolo. Cn.non 
placet. 
I ij De. Meliu ft te , qu^ Cnnt mandacs res tibi , prsvortier. 
Ch. Tu prohibes. De. at tu excufato , te fecifle fedulo 
Ad portum ne bitas , dico jam tibi. Ch. aufcurtabirur. 
De. Ibo ad portum , & ne hic refcircat cauto opu ft. non ipfe 

emam , 
Sed Lyhmacho amico mandabo. is (e ad portum dixerat 
1 5 5 Ire dudum, me mo.ror, cum hic afto. Ch. nullus fum, occidi. 'M 

lz6. TefeciJfefedulo.~\ Sicfolebant di- 



121. lUicqmdam.'] llle quidam , qui 
tnihi mandavit , ut fibi emerem. Ita 
Lambhm. Sednugs merae funt. QjLun 
Iiocvultr Curnuncdemumdicis,illum, 
cum quotibiancillacommuniseft, nol- 
ie eam vendere • cum antea di.xeris , tibi 
mandatum ab aiio ut emeres? Si ille non 
vuk vendere, quid fiet illo, qui tibi man- 
diavit ut emeres ? Nihilagis : non con- 
Sastibi. Itamoxde mandato eum ca- 
ptat Senes : Meliuseji te quafunt man- 
<Ut&res , &c. Piftor. 



ccre, quiafeculpam avertebant. Cato 
dereRuft. 2. Si ei optu nonapparety di- 
eit viUicusfedulofe fecijfe ', fervos non z/a- 
luijje, tewpejiates malas fuijje , &c. Cice- 
ro lo.adAttic. 6. DeQuin^ofiUo, fit k 
metjuidemfedulo: nojlireliqua- Similiter 
villicus apud Senecam ep. 1 2. Se omnia 
facere , innuUareceJfare curamfuam , fed 
iUaK vetulM effe. Gronovius. 

127. ^d portumn& bitas.^ Eas V. N. 
Epid. i.z. 



- AcTus Secundi Scena Quarta. 

CHARINUS, EUTYCHUS. 

PEntheum diripuiiTe ajunt Bacchas. nugas maxumas 
Fuiile credo , praeut quo pa6bo ego divorfiis diftrahor. 
Cur ego vivo ? cur non morior ^ quid mihi eft in vita boni ? 
Certum eft, ibo ad medicum, atque ibi me toxico morti dabo, 
5 Quando id mihi adimitur , qua caufsa vitam cupio vivere. 
£v. Mane, mane obfecro , Charine. Cn.qui me revocat.** 

Ev. Eutychus 
Tuus amicus &C f odalis , fimul vicinus proxumus. 

Ch. Non 



Entheum.'] PentheumThebarum 
rcgem,Agavematcrfu3, 6c mater- 



tetaelno&Autonoe, cjeteraeque mulie- 
res Bacchi oeftro pcrcita: dircerpferunt, 

& quaS 



ACTUS II. SCENA IV. I05> 

Ch. Non tu fcis, quantum malarum rerum fuftlneam. Ev. fcio. 
Omnia ego ifta^c aufcultavi ab oftio : omnem rem fcio. 
ioCh. Quid id eft, quod fcis? Ev. tuus pater volt vendere. 
Ch. omnem rem tenes. 
Ev. Tuam amicam. Ch. nimium multum fcls. Ev.tuis in- 



grntiis. 
Ch. Plurimum tu fcis; (ed qui fcis eUe amlcam illam meam ? 
Ev. Tute heri ipfus mihi narrafti. Ch. fatin' ut oblitus fui , 
Tibi me narraville f Ev. haud mirum fadum eft. Ch. te nung 

conkilo. 
I ; Refponde , quo leto cenfes meut peream potilllimum ? 
Ev. Nontaces? caveiftucdixis. CH.quidvismeigitur dlcere? 
Ev. Vln^patrl fubllnere pulchre me os tuo ? Cn.fane volo. 
Ev. Vifiie eam ad portum? Ch. qui potius , quara voles ? 

Ev.atqueeximam 
Mullerem precio ? Ch. qui potius , quam auro expendas ? 

Ev.undeateritid.? 
20 Ch. Achillem orabo , aurummihidet , Hedor qul expenfus 

fuit. 
Ev.Sanun^es? Ch. pol fanus fi fim, non te medicum mihi 

expetam. 
Ev. Tanti quanti pofclt, vin' tanti illam eml ? Ch. au6tarium 
Adjiclco , vel mille nummum plus quam pofcet. Ev. jam tace. 
Sed quid ais ? unde erit argentum, quod des, cum pofcet pater.^ 
ijCH.hiveniecur, exquiretur, aiiquidfiet. Ev.enicas. 

Jamiftuc,aliquidfiet,metuo. CH.quintaces? Ev. mutoim- 

peras. 

Cn.Sa- 

& qunfi partkulatim excarnificarunt. [Voles? Quafi dicat: An vero non jufta 
Dequo Horar. 2. Od. 19. ficz. Sat. 3. jcaufraelt, qnoDadaleooijor Icaro voks 

potius , quameas? Idem de lequenti 
hemiftichio dicendum : §jti , fotiasM 
^uam auro expendoA ? Scitum eft Salluftii: 
^nimo cuptnti nihil fatis fejiinatur, 
Douza. 

z6. ^U/^uid fiet.'] Videtur vox dc- 
fpcratorum , quiqueinfignc aliquod fce- 
lusfafturi videntut potius, quam noa 
e.\fequiquod deftinarant. Grnt.er. Putcm 
habitam mali ominis eam formulam, 
tanquam lefpiciat ad eam qus habct , 5» 



Ovid. 3 . iMetam. Sencca in Theb. Eurip. 
inBacchis , alii. 

14. Te nunc confulo , ref\>onde.'\ Anti- 
que & proprie. utrumque enim, tam 
Confuli quam Rcfpondere. JCtoium eft. 
Horat. 2. Sat. 3. 

Ergo Confnlere , & mox Refpondere lice- 
bit ? 
SuntRelativa. Deaza. 

r8. ^tipotituy ^uamvoles? Id eft, 

cjui vero aut qua cauffa potius cas , quam 



j lO M E R C A T O R, 

Ch. Satin'iftuc mandatu ft } Ev. potin ut aliud cures? Ch. non 

poteft. 
Ev. Bene vaie. Ch. nonedepol poITum , priufquam tu ad me 

redieris. 
Ev. Melius ianus fis, CH.vale,&vince, & meferva. Ev.ego 

fecero. 
5 o Domi maneto me. Ch. ergo adutum face cum ^^^^; ^^p^lf^ 

praeda recipias. 

tjuiddemefuat. Apul. lo, aliquiddefetri- j 29. Meliuifanui^ Melius tibi confu- 
JiiuscogitAre. Pafferat. i lueiisfifanusfis. L. 

ACTUS TERTII SCENA PRIMA. 

LYSIMACHUS, PASICOMPSA. 

AMiceamico operam dedi : vicinus quod rogavit, 
Hocemimercimonium. meaestu: fcquereiane: ,j| 

Ne plora : nimis ftulte facis , oculos corrumpis tales. * 

Q«id ? tibi quidem quod rideas magiseft, quam ^qtS'" 
utlamentere. ^ 

jPa. Amabo ecaftor, mi fenex, eloquere. Ly. exquirequidvls.' 
Pa. Cur emeris me ? Ly. tene ego ? ut quod unperetur facias. 
Item quod tu mihi imperes ego faciam. Pa. facere certum eft, 
Pro copia & iapientia , quas te velle arbitrabor. 
Ly. Laboriofenihil tibi quicquam operis imperabo. 
loPA.Namqueedepolquidem, mifenex, non didicibajulare, 
Nec pecua ruri pafcere , neque pueros nutricare. 
Ly. BONA S I eirevis, bene erit tibi. Pa. tum pol ego 

periimifera. 
Ly. Qui.? Pa. quia illic unde adveda huc fum , malis bene 

ellefblitum'ft: 
Nec mos meu ft ut prasdicem quod ego omnes fcire credam. . 
15 Ly. Oratio edcpol pluris eft hujus, quam quanti ha^c emta efti | 
Quafi dicas , nuUam mulierem bonam eire. Pa. haud equi- 

dem dico. 
Ly. Rogare hoc unum te volo. Pa. roganti refpondebo. 
Ly. Quid ais tu? quod nomen tibi dicam efTe. PA.Paficompfie, 
Ly. Ex iforma nomen inditum eft. fed quid ais Paficomfa ? 

Poffin 



AcTUsIII. ScenaI. III 

2.oPo{Iin'tu , fi ufus venerit , fubcementenuc nere ? 

Pa. Poffim. Ly. (i tenue fcis , fcio , te uberius polle nere. 

Pa. De lanificio neminem metuo , una srate quiE fir. 

Ly. Bonam liercle te dc frugi arbitror , matura jam inde ^ate, 

Quoniam fcis facere oiiicium tuum, mulier. Pa. pol J^°^%ll\* 
do6ta didici , 
25 Operamaccufarinonfinammeam. Ly. hem, ifta^chercle res 

Ovem tibiancillam dabo natam annosfexaginta 

Peculiarem. PA.mifeneXjtam vetulam?LY.generIs GriEci efi. 

Eam li ciu'abis , perbonaeft, tondeturnimium fcire. 

Pa. Honoris caufsaquicquideft, quod dabitur, gratumha- 
bebo. 
3 o Ly. Nunc, mulier, ne tu fruftra fis, mea non cs ne arbitrere. 

Pa. Dicigitur, qu^fb, quoja fum? Ly. tuo hero redempta 
es rurfum. 

Lgo redemi te : ille me oravlr. Pa. animus rediit , 

Si mecum fervatur fides. Ly. bono animo es , liberabit 

Illete homo : edepoldeperit atque hodie primum vidir, 
3 5 Pa. Ecaftor jam biennium eft , cum mecum rem coepir. 

Nunc, quandoamicum tefcio elTeiilius, indicabo. 

Ly. Quid ais tu ? jam biennium eft cum tecum habet rem ? 
Pa. certo. 



20. nvhtgmen.'] AVmd Suhtegmen eft, 
i^ ^lmdfHhtcmen. Nzm Suhtegmen , 
five( ur Auguftinus in Grammatica legit) 
Stikte^imen , eftinteriorpannus, quo ve- 
fiis fuffulta eft commoditatis aut orna- 
tusergo ; 5«^rf;»e;jveroparseftinferior 
panni , velamentum « a/ocv iTnircK}! , 
qua^ftaminifubeft; nt trama, » 'i^aQiv 
iTjjTrcK» , fuperiorpars,qu2trameatfta 
menrdiciturque ut tela, a.te%tndo temeju 
hinc, quod fubtexitur , Subtemen di- 
ftura. Varronisitaque locus lib. 4. de 
L. L. ficemendandus: Stamen k Jiando, 
^tiod eoftat omne in tela velamentum (ex- 
terius puta corium, ut itadicam, & inte- 
lius panni , «ts t^aQsv sttttox» yj^ ^ 
^hMir.) Subtemen, i^uod fuhit ftamini : 
Trama, quodtrameat. Phrygiw ^idgenus 
veftimenth &(, Fr- Junius, 



Et 

i6 . OvemtibianciUam.~\ Dignitatena 
eiconciliatab xtate : ponitque certum 
proincerto, more Foetarum : Et bene 
Camerarius ad iftud , generu Graji eft , no- 
tatj proprium fuifte pecus illonomine. 
deque eoPlin. initio lib. 8. cap. 48. & 
Col.l. 7-0. 4. Eaeenimerant, quae ob 
lanarumpraeftantiamdomi fere aleban- 
tur, nonforis. Jam, z\icn]\xs anciUam^ 
dic\ove>7i, nihilvetat; cum eo nominc 
veniatApuIeio^^flu/d, Virgilio, cerva^ 
aliis alia animalia. Interim alludi heic 
adDemiphonem , non dubito. Gruter» 

27. Generti Graei eft.'] Ad oves Taren- 
tinasallufum , quz teStxSc pellitx pa- 
fcebantur, oblanae velkrifque praeftan- 
tiam. Turneb. 

30. Netufruftrafts.'] VidenotasAm- 
phitr. aft. 2. fc. 2. ]^C. zoo- 

40, A'*»- 



112. M E R C A T O R.; 

Et inter nos conjuravimus , ego cum illo , Sc ille mecum ] 
Ego cum viro , dc ille cum m.uliere i niCi cum illo j aut ille mc- 

cum , 
40 Neuter ftupri caufsa caput limaret. Ly. dii immortales , 
Etiam cum uxore non cubet ? Pa. amabo , an maritus eft > 
Neque eft , neque erit. Ly.nolim quidem. homo hercle per- 

juravit. 
Pa. Nulium adolefcentem plus amo. Ly. puer eft ille quidem;, 

ftulta. 
Nam illi quidem haud fane diu eft , cum dentes exciderunt, 
45 Pa. Quidj dentes .? Ly. nihil eft : fequere iis huc me. diem 

unumoravit 
UtapudmeprrEiiiberemlocum: ideo, quiauxorrurieft. 

40. NeuterfiupricaKJftt capatlimaret,'] . jungunt, tanquam terunt & limant lele 
Limare capHt , conjmigere inteipretatur mutuofricando.dum ofculantur. Lm^re 
Nonius : fed con)ungere ex eo {ignifi- Vetus Le>c. fociare explicat : (nujn^nd^ 
car>quod<juiamatorescumamicacaput j ^etv. Tumeb.l. 15.6. 

AcTUs Tertii Scena Secunda» 

D E M I P H O. 

TAiidemimpetravi , ut egomet me corrumperem. 
Empta eft amica clam uxore mea & hlio. ^ 

Certum eft, antiqua recolam , 6c fervibo mihi. # 

Decurfo in fpatio , breve quod vitx reliquum eft. ^.^cpSo 
5 Voluptate, vino & amore deledavero. 

Nam HANC S£ BENE habere ^tatem nimio eft aequius. 

ADOLESCENS cum iis , tum cum eft fanguis integer , 

Rei tu2 quarrends convenit operam dare : 

DEMUM IGITUR cum fenex iis , tunc in otium 
loTecoIIoces , dum poteftur : id jam iucro eft 

Quod vivis. hoc ut dico, fadis periequar. 

Iiiterea tamen huc mtro ad me invilam domum. ^e imervifam. ; 

Uxor me exfpedat jamdudum efuriens domi. 

Jamjurgioenicabit, (iintrorediero. 
15 Verumliercle poftremo ut ut eft , nonibo tamen , 

Sed hunc vicinum prius conveniam , quam domum 

Dolefcenscumjis .tumcumefifan- , copiam eiusfignlfi-cat, aut fjncemm il- 
luuinteger.'] Integerfanguii, aut j lum&purum. TiiSiiT. 1. zs.cap. 21. Var. 



AcTUs IIL S CEN A IIL 113 

Redeam. ut mihi xdeis aliquas conducat volo , 
Ubi iiabicet iftarc mulier. atque eccum itforas. 

AcTUs Tertii ScEKfA Tertia. 

LYSIMACHUS, DEMIPHO. 

ADducam ec;o illum jam ad t e fi convenero. 
De, Me dicic. Ly. quid ais Demipho? DE.eft mulier domL> 
Ly. Quid cenles? De. quid fi vifam? Ly. quid properas? mane. 
De. Quid l^ciam ? Ly. quod opus eft fado, facito ut cogices. 
5 De. Qaid cogitem , equidem herck opus hoc fa6to exiftumo 
Utillucintroeam? Lyaranevero, vervex , introeas? 
De. Qui d aliud faciam;- Ly. prius hoc aufculta , atque ades, 
Prius eciam eft , quod te facere ego ^quom cenleo, 
Nam nunc fi iilo incroieris , ampie6li voles , 
1 o Confabulari , atque olculari. De. tu quidem 
Meum animnm geftas : fcis quid a6turus (iem. 
Ly. Pervor(e facies. DE.quodne ames ? Ly. tanto minus. 
Jejunitatis plenus , anima fetida y 
Senex hircofus , tuofculere mulierem ? 
1 5 Ucineadveniensvomicum excuciasmulieri? 
Scio pol te amare , quom iftaec prasmonftras mihL 

DE.Qnid 

d. ^ T Erf?.r.] Homo ad Venerem in- f Nonlum : lejfimtatisplenu^, animafmti- 
y eprc, ur3ri:scaftratuseft.L^wi. i ^^. QubdGmierus ptobat , tmviobio- 

1;. ^odne ames?'^ Pervorrene facit j tunditatcm numetorum, tum quod ver- 
is, qi:i, quodamat, idofculetur, &c. j fu fcquenti feneftutis iterum fiat men- 
Lambirr. tio. Addoaliud argumeiitum : aempc 

13. lam plenus atatii , avimaquefatt-l qucd mox aitDemipho : ^iifiigttur, 
da.\ NoniusMf. linon Had. Junii , at | unumfai^um hocfi cenfestccc^uum ^liqttc:n 
jof. Merceii, prsfert, lejmttatti plenu4\ arriptamut . Narn inommbus fiiperiori- 
animafatida. P. Vift. i.4, 2. Foetorem 1 busnulluin ett verbum, cxquo colligere 
quendaraanims, quinon vitio aliquo ; poflit Demipho , Lyiimachum cenlere 
oris, provenit, fedin cmnibasfereell:, j llve unum fivebcnum hoc faiStum, uc 
quinihilguftarunt, Grazcifignificare vo- . (itarchia navigium Veneris inlxruaturj 
lentes, v>;s;si£t^ s^eiv , qua(ijVj«Aii«r/jo/c- niliillud unumjejttnitatif. Qionovius. 
re, dicebant. CaEcilius : ^Umihi, uhi \ 14. Stnex hircofti-s.'] Cujacius lib- 11. 
domumadveniy adfcedtt ^extemplofavium \ Obfervat.cap. lo.exi&imat hircofnmeuvn 
datjejunaanima. Gruter. [ampUmu £ta- j tffe , cui os male oleat. idquehinc eiiaai 
tii.j Mir. Pall. lam atatu plenm anima] probat. Seddocet Lauf. Ramitez Hifp; 
fcftida. Alter: lanutatis plenus animafce- 1 duo vitia diverfa notaii in hoc fene : 
tida. Tertius Academiae noftraf. //iw j quodillianiraafcEtidafit , & quod gra- 
*tat'u plenw anima fcetidta. Unde fatis j viter oleantaxillae.quem videcommenr., 
coilig.is verum elTe, quod legitur apud ladlib. B.Epigt. Maitiai. 

Tora.ll. H 17.^4^ 



114 M E R C A T O R. 

De . Quid fi igltur (unum fadtum hoc fi cenfes) coquuits 
Aliquem arripiamus , prandium qui percoquat 
Apud te liic ufque ad velperum ? Ly. hem iftuc eenfeo. 

20 Nunc tu fapienter ioquere atque amatorie. 

De. Quid ftamus ? quin ergo imus , atque obibnium 
Curamus , pulchre ut limus ? Ly* equidem te fequor. 
Atque hercleinveniestu locumiili , filapis. 
Nulium hercle , praster hunc diem , illa apud me etit : 

1 5 Metuo ego uxorem , cras li rure redierit , 

Ne illam liic offendat. De. res parata eft , fequere nte. 

17. FaSumhoc /i cenfes.'] Nihil mu- j eflefado, id eft, faciendum. S\c accepts 
tandum in hoc verfu cenfeo. Namj^- l/4c«re, /rc<;e/7fo/errtf,quodetiamdiciturac- 
Cltimhocficenfes pofitura videtur, pro fi ceptum facere, 5c acceptum ferre. Reli- 
^' ' ' ' -- -•/-•. «'^i quajconjefturs dodorumnon placent» 

Sdlmaf. 

21. Pulchreutfimus.'] Vide notas Mc^' 
nxck. adi. 3.2. zo^ 



faciundum hoc cenfes. Si fcriptum eflet 
fadumhocfi bonumcenfes , nemo negarct 
Latinedi£tum. Simpliciterdiftum xque 
reftum eft, faHum hocfi cenfes , vel etiam 
^oiiMSi faSio hocficenfes, id eft, hoccenfes 



AcTus Tertii Scena QjjArta. 

CHARINUS, EUTYCHUS. 

SUmne ego homo miier , qui nufquam bene queo quie- 
fcere ? 
Sidomifum , foriseftanimus? fin foris fumj animus domi 

eft. 
Ita mihi in pedlore atque incorde facit amor incendium : . 
Ni oculos lacrims defendant, jamardeat, credo, caput. 
jSpemteneo, (alutem amifi : redeatannon, nefcio, 
Si opprimit pater , quod dixit j exulatum abiit J^/^nS. wSl""'" 

falus : 
Sinfodalis, quodpromifit, fecit; noii abiit {alus. 
Sed tandem fi podagrofis pedibus eftet Eucychus , 
Jamaporturediiftepotuit, id illi vitium maxumunVft 
I o Quod nimis tardus eft , advorfura mei animi fententiam . 
Sed ifnc eft ^ quem currentem video ? ipfus eft , ibo obviam , 

Divum 

(f. Q lopprmitpater.'] Sioccupat id fa- [ me opptlmit alicnando Faficompfam» 
OcexC} quoddixit. Velfic: fipatei i peiii. L^»^^;», 

iz. ^* 



Larfth. impene- 
trabilior. 



w^«y. cDini 
renV aveas. 



A c TU s III. S CE N A IV. rif 

iJivumatquehoi-ninumqncEfpedtatrix atqile Hera cadem es 

hominibus , 
Spem fperatam cum obtulifti hancmihi , ribigratesago. 
Nunquid reftatr eheu difperii ! volcus neutiquam hujusplacet: 
i c Triftisinccdit, pe€tusardet : hazreo, quallat caput. 

Eutyche. Ev. heu, Charinc. Ch. priulquam recipias anheli- 

tum, 
UnO verbo eloquere: Ubiego (Iim? hiccine an apud mortuos? 
Ev. Neque apud mortuos , neque hic es. Ch. falvos fum , im- 

mortalitas 
Mihidataeft: hicemitillam : pulchre osfublevitpatri. 
10 Impetrabiliorquivivatnulluseft. dic, obfecro. 

Sineque hic , neque Acherunti fum j ubi fum t Ev. nuiquam 

gentium. 
Ch. Difperii ! iilcEC interemit me modo oratio. 
ODIOSA EST ORATIO, cumremagas, 

longinquom loqui. 
Quicquid cft, ad capita rerum perveni. Ev. primufn omnium 
ij Periimus. CH.quintuilludpotiusnuncias,- quodnefcio. 
Ev. Mulier alienata eft abs te. Ch. Eutyche , capital facis, 
Ev. Qui ? Ch. quia asqualem & fodalem civem liberum enicas, 
Ev.Nc dii (irint; Ch.- demififti gladium in jugulum : |am 

cadam. 

fev; Quas- 

triftem acfvehife, Eutychurn , pedut 
drdei , ait : hoc eft , diicrdcior animi 
maximo angore. Nam in lummo do- 
lore haiic tbrmulam ufitaCam docet 
Cicero , his Poctae Vcrbis ; Nunc de^ 
inum ml animtu arder. quibus e con- 
trario refporidere cenlet illa geftientis 
la^ticia , Tanta Utitia auSus fum , Ht 
mihi non conjlem. J. Gul. 

20, Impetrabilior.^ V. N. extrema! 
Moftellar. .< 

23. CMwrfWjrfg-^*.] NihilmutandutD. 
Hoc vult , Odiofa eft oratiormulta verba 
profundere, ubiadfem veniendum eft«' 
Sequenfiaj ^icquid ejl, ad capita re- 
rum pcrveni; hanc mentera €&* fatis' 
oftendunt. Boxhorn. 

24. ^d capita r^TMm perveni.'] Dic 
fummafim. L* 

Hs 30.1»- 



12. ^£ fpiilatrixt &c.~\ Fortitna 
db antiquis cenfebatur Spe£idtrix atque 
tlera homitium. Inde illud Ennii apud 
Cic. i.Off. 

Vofne velit an me regnare Uera.^ ,_ 
Atque hanc Heram , quam & dia-Trrjifctv 
Graeci vocant , tradit Paufan. inArcadi- 
cis.apUdeas gentes maximo honofi fuif- 
fe. Piolomaeus afitem fortunx pafrem 
tieram appellavit : Cafullusdeosomnes, 
Heros , Carm. 64. 

Hoflia calejies pacijicajfet Heros. 
Ibidem : 

Sluem temere in vitisfufcipiatur Herit. 
Turneb. ^tque hera eadem es hominibm.'] 
Forte: omnibui. Scriverius. 

ij. Pe^uf ardet.~\ Verba funt incon- 
ftantis & paene amenfis exfpeftatio- 
nt adokfcentfs' Itaque cum videiet 



xk; M i: h c A t o 1. 

Ev. Qtta^fo, hercle, animum ne defponde. CHvnulidse^ 
queiiidefbondeam. 
3 o Loquere porro aliam malam rem, quoi eft empta "i Ev. nefcio, 
Jam addida, atque abdu6la erat, Gum ad portumvenio. 

GH.vasmihi. 
Montes tu quidem maliin me ardentes jamdudum jacis. 
Perge , excrucia camufex , quandoquidem occcEpifti femeL 
E V, Nec tibi iftuc magis dividis eft , quam mihi hodie fuit. 
3 5 Ch. Dic 5 quis emit ? Ev. nefcio hercle. Ch, hem , iftuccine 
eft operam dare 
Bonum fodalem? Ev. quid me facerevis? CH.idemquod 

mevides, 
Ut pereas quin percontatus , hominis cpx facies foret ^ 
Quiillamemiilet: eoiipattopoftetindagarier 
Mulier? Ev.heumemil^ruml CH.fiereomitte , iftuccuod 
nunc agis. 
40 Ev. Quid ego feci ? Ch. perdidifti me & fidem mecum tuam. 
Ev. Dii fciunt, culpam meam if^anc non eile ullam-. Ch. eoge 5 

papcE 1 
Deosabfentesteftesmemoras : qtiiego iftuc credam tibi > 
Ev. Quin tibi in manu eft , quod credas : ego quod dicam , id 

mihi mea in manu eft. 
CH.Deiftacre argutuses, utparparirefpondeas: 
4^ Ad mandata claudus, cxms^ mutus, mancus, debilis, 
Promittebas te os xliblinere meo patri. egomet aedidi 

Homi- 

50. Loquereporro Aliam malam rem.~\ \ 3 2- M&ntestti tjuidem mali. ] Videtur 



Aulul. 3 . s • £f if^^ malam rem metuent , 
^uammetuunt magU. Moftell. 3. 2. Res 
f>arata efi mala in vefperum huicfeni. Me- 
Jl^Ech. 3.2. ^n tibi malam rem vis pro 
. ri^alediHit dari pojiea? Abeat igitur in ma- 
lam rem coireftio : Loquere porro : abeam 
inmalam rem. Nam&alibi?»«/^ res di- 
citur, non tantum in formula, abi in ma- 
lamrem. Gronovius. 

31. lam addi^a atijue abduiia erat, ]] 
Nontantum damnati in judicio , fed 
etiam venales addicuntur primum it\ 
eraprione.3 deinde abducuntur. V. N. 



allufum adgenus tormentij cum fervcn- 
ti pice inftillat-a corpora hominum ure- 
bantur. Lucret. 

Verberat carnifcesy robur, pix, lamina^ 
teda: 
Vid. Plaut. Capt. 3 . 4- Vel allufum eft ad 
tedas ardentes: dc quo cruciatu Eufe- 
bius, utnotatDalech.ad Plin.lib. 1+.20, 
V. N.Moftellar- 2. i. & Brod. MifcelL 
1.2.10. 

35I- Iftucquodnmcagii.~\^ Scil. agC;. uS 
lis mifcr. 

43". ^intthiinmanu eft.'\ Quk licet 



?a:n.3.3. ]tibicxedsre,quodlibet, T. 

47. Z.,4'^ 



AcTusIII, ScenaIV. 117 

Hommi do6to rem mandare , is Inpidi mando maxamo. 
Ev. Quid ego facerem ? Ch. quid tu faceres ? men rogas ? 

requireres, 
Rogirares, quiseildc, aut undeellet, quaproiapia. 
5oCiviineeileCj anpercgrinus. Ev. civemeiie ajebant Atticum, 
CH.Ubiliabirarec, inveniresfalcem , (1 nomen nequis. 
E V. Nemo ajebat lcire. Ch, at faltem iiominis faciem exqui- 

rer.es. 
Ev. Feci. Ch. qua forma eiTe ajebant ? Ev. ego dicam tibi : 
, Canum , varum , ventriolum , bucculentum , brevicukim , 
5 5 Subnigns oculis , oblongis malis , panfam aiiquantulum. ; 
Ch, Non hominem mihi, fcd thefaurum nelcio quem memo- 
ras mali. . 
- Nunquid eft, quod dicas aliud de illo. Ev. tantum, quod fciam. 
Ch. Edepol nx iiie obionds malisdeditmihi masnum ma- 

ium. 
Non poilum durare , certum eil exulatum hinc ire me. 
60 Sed quam capiam civitatem , co^^ito potiilumum : ' 

Megara, Ererriam, Corinthum.sChalcidem, Cretam, Cyprum, 
Sicyonem, Gnidum, Zacynrhumj Lesbiam, Bceotiam/ 
Ev. Cur iftuc coepcas coniilium? Cn.quia enim meaffliclat ^ 
amor. . . . - 

Ev.Quid ai ais? quid. cumlltuc, qiio nunc ireparitas, veneris ? 
6) Si ibi amare force occipias .' atque itcm ejus fit inopia , 

Jam inde porrp aufugies ?• deinde icem iiiinc , fi icem evenerit : 

Quis modus ribi exilio taridem eveniet ? qui finis fug^ ? 

Qu^ patria autdomustibi ilabilis eilepocerit ? dicmihi. 

Cedo , iiLrciirbeabis, amoremte hic relicturumputas? 
70 Si id forteitafat animo acceprumxfl : id pro CQrzoiv habes: 

Quanto re fatitfll rus aiiquo abire, ibi eOe , ibi viverc: ' 

^^1. Lapidi, ynkndtrmax.'] Id eft,-he- ]- -ex^.-Eretria. ] TheflTaltx urbs. V. N. 
raimftolidillimo.n _ Perfa. 2, 3. Chaladcm.'] .aiaUi* , mhi 

5$. Pa^jfim.^jTUnmsUh. ir. cap.+S- 1 EubcesinHalsprxcipua. 
J'.:7;y^r^ait_qui;7:?.:i7:,Vi;; Sclatipes eft. j 62. Sicyonem.] Sieyon y Sicyoni^c 
r.Fr^.f', l^^r ^^"■^"^'* .> ^p^^^^r^ > t*^^- j regionis in Peloponnero urbs. Gm- 

"' * . - . dum.'] Cnidus, fivc Gnidtu, Aiix oppi- 

dum in Doridc regione eft, Eft & in- 
lula Rhodi. Zacyntbum.j infula raari» 



jaau>,iy extenfum, a pando. Box-h. 

_S<J- Thefaurumntfdot^ttemmaLi.'] No- 
r\ms : Thefaurui exiam pefima, rei ccpia 
«'*' pojfet. Sic Euripides lope : cAiV.^^- 



iQAii. 



&.r^'^<ov dixit' T, i"^'-"H3 ' - ■ 7?. Pr*, 



iiS M ?: R c A T o R, 

Adeo d\im ilHuste cupiditas atqueamor midum faclt.^ 

CH.Jamdixifti. Ev.clixi. Ch. fruftradixti. hocmihicertiffa- 
mum eft. 

Eo domum, patrem atque matremut meos fajutem : poftea 
7 5 Clam patrem parria hac eftiigiam , aut aliquid capiam coniiliiV 

Ev. Ut corripiLiit ie repente , atque abiit ? heu mifero mihi ! 

Siilleabierit, mea factum omnesdicent eile ignavia, 

Certum eft pr.TConuiTI jubere jam qqantum eft cpn- pqnmmr^' 
ducier^ 

Qtii illam inveftigent , qui inveniant. poft ad Prstorem ilicQ 
8oIbo, oraboutconquificoresdetniihiiqyicisomnibus: l 

Nam mihi nihil reli6ti quicquam aliud jam elFe intellego. 



78. Praconumjubere, ^c.'] Statfenten- 
tk, quotquot funtpraecones . aiujd^^ct^ 
&in unum eogi. Ad conquirendas au- 
temres amiifas etiam prxponibus plim 
utebant ur. Fretium autem indicii Grxcis 



'Ajpd^v dicitur. immo Indiciuzti ipfum 
proprasmio quod indicibus datur , Pe- 
troniusdixit. licuti Cic. ad Attic. jim- 
tium & £««4«g^f/;»7»dixit prajmiumnun^ 
tii&euangelii. Brijfon. 






A C T U S QJI ARTI SCENA PRIMA, 



pORIFPAjStRA, 

QUoniam a yirq ad me rus adyenit nuncius , 
Rus non iturum , feci ego ingenium meum > 
Reveni, utillupperfeqviar, quimefugit. 
Sed anum non video ^onfequi noftram Syram , 
5 Atque eecam incedit tandem. quin is ocius ? 
S Y. Nequeo mecaftor , tantum hoc oneris eft , quod fero» 
Do. Qui^ piieris ? S y. ^nnos odloginta & quatuor : 
Et eodem accedit (eryitus , flidor , fitis : 
Simul haec, qu^ porto , deprimunt. Do.aliqiiid cedo 
% p Qui hanc vicini noftri aram augeam , Syra. 
- Sy. pa fane hancvirgam laiiri. Do. abi jam tuintro, Sy, eo, 
Do. Apollo > qusefo te 5 ut di^s pacem propitius ; 

' . Salu- 



j. T7 EciegB ingemtiw meum. "] Morem 
jt7 geflSingeniomeo. Lambin. 
6. Tmtum qnerit.] V. N. Menajchm. 

ix. p4fane.~\ I4eft«in<^iat^imppne. 



T2. ^boSo.'] T[Qcigzili^^®t. ApQlloi 

vel d,yif&.Q fignificatur : cujusftatuani 
confecratamantesdes ponebant. Tmn- 
V. tamen N. Bacch. adt. z. fcena i.' 

S4. TUAT» 



A C T U S IV. S C E N A Ii; 1 151 

Salutem & (anitatem noftrae familicE , 

Meoque utparcas gnato pace propitius. 
ijSY.Difperii, perii, mifera, Vcemiferarmihi! 

Do. Satin' tu fana es obfecro ? quid ejulas ? 

SY.Dorripamea, Dorripal Do.quidclamas, obfecro.^ 

S Y. Nefcio qucE eft mulier intus hic in asdibus. 

Do. Quid muher ? S y. mulier meretrix. 

_ Do. veronTerio? ^ ^ f^1'£^,^Z 

10 Sy. Nimium fcis fapere , ruri qu^ non manferis : 

Quamvis inHpiens poterat perfentifcere 

Illam elle amicam tui viri beiiiiTumi. 

Do. Credo mecaftor. S y. i hac mecum , ut videas (imul 

Tuam Alcumenam pellicem , Juno mea, 

Do. Ecaftor vero iftuc eo quantum poteft. 



14. Tuam ^lcumenam pe&icem,'] Ut 
Alcumena Amphitruonisuxor, cum qua 
lem habuit Juppitcr, Junonis fuit pellex; 
lic haec Paficompfa pellexeft Dorippaj. 
Arnobiuslib.4. ^n uxorecontenttii haud 



deteHatur ? Sed Pellex apud antiquos fi- 
gnificavit concubinam , quam Gixci 
/Ta^Xajticy vocant , utJCti annotarunt > 
D.Deverbot. fignif. 1. 144. &ficjulti- 
nus dixit Cyri pe^icem : Curtius> «^« 



wia i concubinif pellicibw atqus amicutit pellicem, deAlexandlo. Vopm. 

ACTUS QUARTI SCENA SeCUNDA. 
LYSIMACHUS. 

PArum ne eft malse rei , quod amat Demipho , 
Ni fumptuofus infuper etiam (iet ? 
Decem vocallet (i ad ccEuam fummos viros ? 
Nimium obfbnavit , fedcoquos, quafiin mari 
5 Solet hortatorremiges hortarier, 
Ita hortabatur, egomet conduxi coquom. 
Sed eum demiror non venire ut juireram. 
Sed qui hine nam a nobis exit ? aperitur foris. 

5. Hortaur.l YLth^^s. V. N, Afin. aft. 3 . r. 



H4 ACTUS 



no 



M £ R C A T O R. 



ACTUS QUARTl SCENA TerTIA, 
DORIPPA, LYSIMACHUS.- 

Iferior mulier , me iiec fiet , ne fLiit , 

Taii viro qiTS nupferim. heii miierse mihi ? 

Hem, qaoite, &c tii qu:E iiabeas , commendasviro! 

Hem , quoi decem talenta dotis detuli , 
5 HcTC ut viderem , ut ferrem has contumelias 1 

Ly. Perii hercle 1 rure jam rediit uxor me^i : 

Vidille eam credo mulierem in aedibus. 

Sed qus loquatur , exaudire hinc non queo. 

Accedam propius. Do. v.-e mifercEmihil LY.immomihio 
lo Do. Diiperii 1 Ly. ego quidem hercle oppido petii miier 1 

Viditur. omnesteDemiphoDiperduint. 

Do. PolhoceO: irequodrusmeus vir noluit. 

Ly. Quidnunc ego faciam niii utadeam, atquealloquar .^ 

Jubet falvere fiius vir uxorem fuam, 
1 5 Llibani fiunt ruflici. Do. pudicius 

Faciuniiili quam qui non fiunt rLiflici. 

Ly. Num quid delinquunt ruilici ? Do. ecaflor mina§ 

Qua.m urbani , 3c muito minus mali quasrunt fibi. 

Ly, Quidauremurbani deliquerunt? dicmihi. 
ioDo.Quoiaiilamulierintusefi:. LY.vidiflineeam? 

Do. Vidi. Ly. quoia ea iit, rpgitas ? Do.refcifcam tamen i 

Cupio hercle (cire : (ed tu me centas fciens. 

Ly. Vin 



So. /^ Via iUams^lier,'] T>o6t\ cettatim 
V^ Cuja i!Ja vcl ^jfoia illa. Et me- 
xito. ocdnon doGci eit addere Cuja pro 
CuJM. Nanquam enitn dixerunt Cujns 
pro Cuja^ : fed cuja. eft cujus horainis 
vel viri : cnja^ , unde oiiunda ? cujus pa 
tris. Gronovim. 

14-. Juhet falvere fuus vir uxorem 
funm. ] Hunc dicendi irjoduni temere 

, Jiimis, inafitatum appellarunt : quum 

^ etiam P/autta tjui Romana lingus, lex ^us,- 
^amfuit-., etiamTerer.tiuiy ijuiveteris no- 

' viqueLatii Uma cjHisdam habittn ejl , ita 
&rcriprerinr, &: lcriptatotius urbis ju- 
dicioapprobarint. GiceroproSylla, Syl- 
ia , fifbifuuspudor & dignitas non prodef- 

JePf nfjS^m^ttxiltumre^uifibit. Scalig. 



15. Vrhani fiunt ruflici. E)ependent 
hxcageftu. Lyfimachus uxorem fuam 
comiter falutaverat, luhet falvere ftius 
viruxoremfuarn. Dorippa uxoritata, ac 
iccircomuta Scimmota , utftipes, co- 
miterfahitata mariio falutem non red- 
diderat. Ergo maritus addit: Vrbanifiunt 
ruftici. Quiiutbe rch£ba rus fxpe eunt, 
exurbanisiiuntruftici , rufticos mores 
pro urbanisinduunt. Haecvera eft hujus 
locifvJntentia. Tioxborn. 

21. Do Refctfcamtamen.'] Nonputem 
ahquid hicmutandum , auttranfponcn-: 
dss perfonas elle. Lyfimachus rogandQ 
Dgantirefponderatsquafi nefcirer, cuja 
efletcamuUer, quxeratintus : Refponr 
detDorippa; Senihiiominiisid cogni- 

tm:am s 



A C TU S IV. S C E N 4 III. 121 

Ly.Vln dicamquoiaeftf illa, ilk. e^kpoll vremlhi, 
Ne(cioquiddicam. Do.ha:res? Ly. haudvidimagis. 
25 Do. Quiii dicis ? Ly.quin , il liceac. Do.didum opportuit. 
I.Y. Non polRim , ita inftas : urges quafi pro noxio. 
Do. Scio , innoxius. Ly. audadler quamvis dicico. 
Do. Dic igitur. Ly. ego dicam. Do. atqui dicundum eft tamen. 
Ly. Illa eft. num eiiam vis nomen dicam ? Do. nihil :ms, 

o 

3 o ManiFefto teneo , in noxiaes. Ly. qua noxia ? 

Ifta quidem illa eft. Do. quae illa eft ? Ly. illa. Do. jo- 



hia! 



Pon\. io, a!U? 



Li.Jam (1 nihil ufus eftet , jam non dlcerem. 
Do. Non tu fcis quce fic illa ? Ly. immo etiam fcio : 
De iih.c (um judex captus. Do. judex ? jam fcio : 
55 Hactuincon(iiiumiilamadvocaviftitibi. 

Ly. Immo (icfequeftro miiii data eft. Do. intellego. 

Ly. Nihil liercle iftius quicquam eft. Do. numero j)urgitas. 

Ly. Nimium negotii reperi. enim vero haereo. 



turamj idvelle fcire; a fciente marito 1 
fe tentari. l>Ieque obftat quod foenMna 
per Herculem juret, contra morem. 
Eft enim fermo perturbatae, a qua re- 
ceptx loquendi leges non obfervantur. 
B^xhorn. 

32. Iar>t non dicerem-'] Ixe£ie hic fe 
habet vulgata leiiio. Turbata hominis 
efto;2tioacnefcientis quidveiit dicere. 
Cum totiesdiceret,/^;?, Scurgeret uxor, 
ut nomen mulietis vellet dicere , cum in 
manifeilo tenereturcrimine, aliena di- 
cit, bc qux nullum plane figniticatum 



Nam qui judex olim captiis vel datus 
erat, is libi qui in cor.filio elTsnt , amicos 
advocabat : ut verius& melius dereco- 
gnofceret &judicaret (VideCic. Verr.^.) 
iiquefubfelliistifdem conddeb^nt, ut^ 
in Ttibunali , qui a magiftratibus advo- 
cabantur. Cicer. i.de Orat. Eft aatem hic 
fermo irrifionis amaris plenus. Turnebnf* 
Id. Sicfeijnefiro mihi data ej},'^ Setjtiefier 
dicirur , apudquem pluresrem , dequi 
concrovexfiaeft, deponunt. Grx-ciso ^4- 
5-;^ dc y.icri-)!v(^, idQi\,interve?7ior.. Vo- 
cabulum a fequendo faftum eft : quod 



habeant. Cumcnim videatur velle hoc cjus, quieiedusfir, utrnquepars fideiu 
dice;c, finihilufusefler, fc nnmcn illius ,f:qaatur. Sedquodapud /^(^«f/Frww de- 
pofteedere. Itaenimfcpenobis ufu ve- \]po{\i\xmtxd.^,feq'.ieftro psp.tum peradver- 
nit, utaliudagentibusfuccurrantjqusin ! bium dicebant- Hincctiam liquet , Mo- 
meraoriam non veniunt feduloeaqux- j raincs quoque apud feniicftr^jis deponi 
r^ntibus. Cumigiturhoc vellet diiere, ;potu!lfe; fed & judicibus olim d.itos 
finihil u^us ejfetf fimdicerem, pro co prx- ' fuillc Q_ux autem res mobilis apud fe- 
terexpc£larumdi.'dt, jam nondicerem. , queftremlionpoiitafuerit , caminsde 
Quia fane non erat mens ejus nec vo- j (i/efanocuftoditam elfe. R£.varduf. 
luntas, ut nomen ejus mulieris uxoii | 37. t^umero purgit.ti.'] Numero purgi- 
fu2 indicaret. Talia multa o^-jy.oox^tasxzQtxxmt^. Q^i nimiscito fepurgare 
fepeiiuntur in Comicis, & in Plauto ! conantur, eoipfo fe vidcritur accufare. 



prxcipue. Salmaf. 

35. If^cofifliumifamadvocA/litil^i.lVz-lVhwUim modo kgciit , potcft latcre. 
cctc fcriptum ex confuetudine antiqua. ' Salr^afius 



\Numero id lipnificarc , neminem qui 
itum modo legciit , potcft latcre. 
'nafius, 

H 5 AcTus 



't2.Z M E R C A ¥ O R; 

AcTus QuARTi Sgena Qjjarta. 

COCUS, LYSIMACHUS, DORIFPA, S Y R A. 

Gite, itea6tumm. nam mihi amatori (eni 
Coquenda'ft coena: atqiie eqmdem cum recogico , 
Nobis coquenda efi: , non ciuoi conduciiiumus, 
Nam QUI AMAT, QUOD AMAJ, fi id habet, 
idhabetprocibo; 
j Videre, ampledli/ofculari, alloqui. 
Sed nos confidopnuftos redituros domum. 
Ite hac. fed eccum qui nos conduxit , fenex. 
Ly.Ecceautem, perii ! coquusadeft. Co.advenimus. 
Ly. Abi. Co. quid ? abean^ ? Ly. ft , abi, Co. abeamne ? 
Ly. abi. 
io Co. Non eftis coenaturi ? Ly. jam faturi fumus. 

Sedinterii! Do.quidaistn? etiamnehcecillitibi £if' 

Juderunt ferri , quos inter judex datus ? 
Co. Hsccinetuaeftamica, quam dudum mihi 
Te amare dixti , cum obfonabas ? Ly. non taces ? 
15 Co.Satisfcitum filum mulieris: virum herde aver. 
Ly. Abin' dieredus ? Co, haud mala eft. Ly. at tu malus. 
Co. Scitam hercle opinor fatis co|icubinam hanc. Ly. non 

abis? 
Non ego fiim , qui te dudum conduxi. Co, quid eft ? 
Immo hercle tu iftuc ipfus. Ly. vae mifero mihi ? 

Co.Nem- 



4. "]^T •^'» f* amat.~\ Vere & fcite ni- 
JJ%J misamantium fententias expri- 
mithaec fententia. Etraradicendi Vc- 
nuseil, habere protibo; qua ufus eft & 
alibi : ^i pro cibo habea/f te verberari. 
Douz, 

.6. Onujios,'] Saturos, probefaburra- 
tos. 

15' Tilum muherii.'] Proformamu- 
Jieris hoc loco dixit Plautus ; nam Jilum 
idem omnino eft quod tineamentum , 
jprxeis :i(^t^X^*'i > 'cfetiepe<^« «cT»?. Lu- 
cr.et. lib. 2. 

Debent nimirum non omnibiu omnia 
prorfus 



EffeparifilOf fimiUcjUe affeHafi^ura' 
Inde filo pares, vdfilopares quae pari fila 
limiliquefigurafunt affefbae. Salmafiw. 
Virum hercle avet.^ Virum hercleamet ha- 
bent libri. Pro quo re£te a Gulielmio 
repofitum; viram hercle a vet. ^Amet ftri- 
ptumfuitpro ^bet , utiftaeduaclittera! 
invicem fspe permutantur. Nam & 
Mafcanda bi. '^fcanda, pro eodem in 
Glofl^ veteribusreperitur. ^bet autem 
proamet. Scitum, inquit, filum mulie- 
ris , & quae virum quazrere videtut 3c 
avere. 

^UA ruhet acpallet , qsta totfujpiria du' 
iit 

Pe^orSf 



A C T U S IV. S C E N A IV. 123 

JLO Co.Nempe uxor ruri eft tua , quam dudum dixeras 
Te odille sque atque angueis. Ly. egon iiluc dixi tibi .<* 
Co. Mihi quidem hercie. Ly. ita me amabit Juppiter , 
Uxor , ut ego illud nunquam dixi. Do. etiam negas } 
Co. Non te odiileajebat , uxorem verum fuam. 

1 5 Do. Palam iftasc fiunt , te me odiile. Ly. quin ncgo. 
Co. Et uxorem (uam ruri efle ajebat. Ly. hxc ea eft. 
Quid mihi moleftus.^ Co.quia me non noville ais. 
Ni metuis tu iftanc. Ly. fapio : nam mihi unica eft. 
Co.Vin'meexperiri? Ly.uoIo. Co.mercedemcedo. 

3 oLY.CraspetitOjdabitur.nuncabi. Do. IieumiferaEmihi! 
Ly. Nunc ego verum illud verbum elTe experior vetus : 
ALIQUID MALI efleproptervicinummalum. 
Co. Curhicaftamus? quinabimus? incommodi 
Si quid tibi evenit , id non eft culpa mea. 

3 5 Ly. Quin me eradicasmiferum. Co. fcio jam quid veiis , 
Nempehincme abirevis. Ly.voIo, inquam. Co.abibitur, 
Dracnmam datp. LY.dabitur. Co.dariergofisjube. 
Dari poteft interea dum illj ponunr. Ly. quin abis ? 
Potin' ut moleftus ne fis ? Co. agite , apponitp 

40 Obibnium iftuc ante pedes illi feni. 

H^c vafa aut mox , aut cras jubebo abs te peti ; ' 

■■^'Sequimini. Ly. fo^alleteillummiraricoquom, 

Quocl 

*Te£iore , quid credas ha,n( ftbi veUe? &:M(r. Cam. 'l{imetuu tuijianc? ideft, 
virum. ne metuU , pro metuifne ? Meurn 

De juvenibus etiam nimiscomptis 8c in I 29. Vin' me expertri ? Emendatur ar- 
niuliebrem modum ornatis dicebant, guteaPalmer. e.v^e^/r/, fednonvere. £«- 
hac virum quarutit. Defcita muliereac perimur mercenarios y cum eorum opera 
formofatantomagis id dixeris. Salma- utimur. fupra, hiclshnh: opera licet Ex- 
\ftui. Sedquum di^eratquedwjdfidemhic jper/r<.- SchocrogatCocus, velitneope- 
lignificent, hoc potius retinendum, quia ram fuam expeririin percoquendo pran- 
proximeaccedat adlibros , quam illud , dio Lyfimachus. cumsbnueret ille: at 
leponendum videridecernunt. Quafiil- tu, inquit, mercedem cedo» quaecon- 
ludnonaccedat,quumcodexalter,^;7jef, dudto debetur. I.Gul. 
alterdw^rhabeat. Pra;tereaGulielmius& j 34. Id non efi ctdpa mea.'] Sic ambo 
Salniafiusfciebantjrtyerei/;>KOT 5c^;w<jre Mff. &: nofter Lugdunenfis. Recentio- 
vtrum nechicnecalibiidem fignificare. ' res Tc«(ideleveranr. Sedfcribendum:5> 

tjuidtihi evenit y at nonefi culpa mea. Sic 

Captiv. 3. s. 26. VideadLiviumz4. 37. 

GronovitU' 

12,. Dum iUi fonmt.~\ Difcipuli ob» 

fonium. 

46. 5c»r- 



Namqua;dicitur amare virum, ceitum 
aliquem habet propofitum, in quo amor 
ejusfixusfit: titaverevirttm, eft, quxre- 
rcvenari, captarcincertum. Gronov. 
i8. 2si7netuistuifianc.~\ Ita vett. edd. 



X14 M E JL C A t O R« 

Quod venit, atqiie hxc artulit. dicam qiiideil:. 

Do, Non miror , (i quid damni facis ^ aut fiagitii;, 
4)' Nec pol ego patiar , (ic me nuptam tam male. 

Mealqiiein ^des {icfcortaobdudlarier. 

Syra, i, rogato meumpatremverbismeis, 

Ut veniat ad me jam (imul tecam. Sy. eo. 

Ly.Nercis, negotiiquidfit, uxor, obiecro? 
50 Conceptis verbis jam jusjurandum dabo , 

Me nunquam quicquam cum illa. jamne abiit Syra ? 

Perii hercle ! ecce autem ha^c abiit. vx mifero mihi ' 

. At te vicine , Dii Dea^que perduint , 

Tua cum amica cumque amationibus. 
J5 Sufpicioneimplevit me indigniirume : 

Coijcivit hoftes : domi uxor efl: accerruma , 

Ibo ad forum , atque Demiphoni h^ec eloquar, 

Me iftanc capillo protradlurum eile in viam , 

Niii hinc abducit , quovoit, exhifce^edibus. 
^o U^^or 9 heus uxor ^ quanquam tu irataes mihi , 
Jubeas, iifapias, ha^cinttoteerauferrier: 

Eademlicebitmox ccrnare redius. 



45 Scorta chduHarier. ]] In confpe- 
^um duci. Lucanus : tenehra ohduxere 
eiulos. Cic. CicAtricera Reip.jamobdnCtam 

rcfricart* 



$6. Concivit.'} Concitavit miiii ho- 
ftes. 

6z. EadefV.^ Scjl. opera » viyemus 
lautius. T. 



ACTUS QUARTI SCENA CUriNTA, 
SYRA, EUTICHUS. 

Era quo me miiit ad patrem , non efl: domi : 
Rusabiiileajebant. nuncdemumrenuncio, 
Ev.Defedus iiimurbem totam pervenarier, 
Nihil inveiligo quicquam de illa muliere. 
5 Sed mater rure rediit, nam video Syram 
Aftareancesdeis, Syra. SY.quisefi:, qaimevocat? 
Ev. Herus atque alumnus tuus fum. S y. faive , alumne, 
E V. Jam mater rure rediit ? relponde mihi. 

Sy. Sua 

7. A L«w«a^.1 ^lumnuminL&t.lin- [ cf)//^» fumi, hoceftj aftive & pailive.» 
.4^ gua «yTi tS tj^c^S' pariter & Tfo- I taraproeoquialit^quftinquiaijturjcon- 

«3» 



S u p r o s 1 T A 115 

S Y. Sua quidem falute ac familice maxuma, 
10 Ev, Quid iftuc negotii eft ? Sy. tuus pater bellifTumus 
Amicam adduxit incioiii a^deis. Ev. quomodo ? 
S Y. Adveniens mater uure eam offendit domi. 
Ev.Pol haud cenfebam iftarum eile operarum patrem. 
Etiam nunc mulier intu'ft ? Sy. etiam. Ev. fequere me^ 

tltfce vett. Sditiones continuo ifta attexunt : 

Quid ? Periftratam hicDemiphoniscontuor? 
:xGradusgrandity emittitoculos, circumferc ie, obftipac ver- 

ticem. -^ 

AlPervabo binc rerum quid gerac magnum. eft, quicqiiid qua?- 

ritar. 

fra Vallam & fubfequaseius , clariff. au- . Bonafalute, putem verbum effej quo Ijo- 
ftoribusNoniOjCaprOjlfidoiOj&exem- nam vaktudinem & falurem bmina- 
piisdocuit/. Grttcj, adHorat. 3. Oda.18. bantur, contrariaquedcprecabsnrur. Ita 
9. Sitiiafirdemfaltite.j Cato : Si ^tiid ergofueritr ho?iafal»te , tanq.uam/rt/«- 
Hnafalutetifusvsnerity benignedefendent. > repropitia. Tuineb. 

Quam S G E N A M ftacim excipiunc dua: alia^, 

PER.ISTRATA, SYRA, LYCISSA. 

Dlva Aftarteliominum deorumque vis ? vica> falus : rurfus eadem 
quse eft , 
rernicies , mors , intericus , mare , tellus , coelum , fidera. 
Jovis quxcumque templa coiimus , ejus ducuntu-r iiutu , illi obten:>pe- 

rant, 
Eamfpedanc : quodinidifplieerjfacileexcluduntesteri. 
5 Qaicquid complacitum, id fequontur, qux vivont omnia, at;que Cciir 
tiunt. 
Alios enicat, extinguit , alios fuo lade fovet, atque erigit: led quos eni- 

cat, 
Hi vivont, & fapiunt : quos properat alere, ac erigere , 
Hi quidem confeltim pereunr, acque male fapiunt miferi. 
Jacent benevolentes, odioilhumum mordcnt,capucreptant, 
o Fremunt.perftrepuncquc: cumque putant vivere, tunc ruunt Hvaxumc, 
Tiinc, tunc ftudentperfequi, labanr juvencs, itidem rapiuntur fenes. 
lllileamanc: quodamanc, amatumvoiunt,arquecognitum. 
Illi vero ii amare ea a^cace occoef erunt, multo inlaniunt acrius. 
V::runi li non amaut, odetum, mokftiuidem, atquedifficiles ; 

Garruk" 



12(J S U P P O S I T A 

15 Garrulhorores.infenfijiracundijfibiruifqueinvidi. 

Quod in fe olim admifere turpiier, id fi fiat modeflius , 

Nec tolerant,ut aequom eft patres: fed clamant jindecenter cbitrepunr.' 

Sy. Quantum intclligo, & hanc male habet Demipho. Pe. id verum. 

Amat filius & perit, id quom refcifcit pater, infanit vehementius. 
io Qua; iftsec intemperiesi' abegit vir meus olimipfe ad inercatum Rho«i 
dum filium : 

Nunc ut fert Acanthioj ipfe fibimet faciet exilium. 

O iniquom patrem, 6 mfortunatum filium, quo te recipie? ? 

Ubi matrem relinques? fola degam? filiurii amittam? non patiar . 

Vendidit pater? ubi tibi erit inventa, mater redimer. 
2,5 Dic tu Lycifsa, num in hanc viciniam addud:am autumant ? 

Ly.Iuhancopinor. in amici fenis qaojufdani asdeis. Pi.hic, prseter 
Lyfimachum , 

NuIIus quem fciam. Sy. Lyfimachum noininanr. 

Mirum ni fenes vicini in unum nidum confpiraverint. 

Pe. Dorippam ejus uxorem conveniam. Ly. quid, convenias? nori 
eam vides ? 
jo Pf. Video equidem: aufcultemus. nefcib quid fecum iracunda muffitat.' 

DORIPPA, SYRA, LYCISSA, PERISTRATA. 

SYra non redir, quam accerfitum patrem jamdiu eft quod miferam : 
Tarda nimium aut lapis obriguit , aut angue demorfa cefiavit tur- 1 
gida, 
SY.NuIIafum.adefthera, mequasrit. Do. dofhimanerenequeo: 
Bellulam iftanc pellicem mei non patiuntur oculi. exclufifsem foras, 
5 AtmemeuscOntinuitEutychus. fcdomnino quod fert non creduam.- 
Ly. Audin*hera? PE.audiorfinepergat. Ly. lino^ Do.amici inquic 

fenis 
Gratia huc ad nos veniffe. habet venalem, amanti dum decrahat filio 
Hxc quidem aut viri aut gnati fallacia : diffident fententia:. 
Sequeftroviraitdatam : eandcmvero venalem dicit filius. 
10 Sy. Ibo de improvifo obviam , ne cefTaffe intelligat. Do. iflaec filio. 
Non credarn. qui obfequrtur patri : huic vero ut mero cuculo , 
Id certum eft mentiri amplicer : equidem coquo creduam. 
Eccam Syram. ut currit venefica. Syra l Sy. quis me vocat ? 
Do. Malumquodditibidanunt. Sv^.herafifapis,hocpotrus 
i 5 Tu2E pellici, & rriarito dato. Do. iftuc didum tibi non amphus irafcor,' 
Sed ubi pater? quid cellat? an hominem podagra impedit ? 
Sy. nec podagricus nee articularius eft, quem rus ductint pedes , 
Do.Nondomi? SY.non. Do.ubi ? Sy. ruri efTeautumant. 
Atque nunquid redeat inCertum hodie : cum villico rationis fatis. 
ib Do.Omnia mihi hodie eveniunc practer fentcntiam;. nonvivamvc- 
fpcn, 

Nifi' 



IN Mercatorem, 127 

Nifiillancamerceleftamabigam: eodomum. LY.heraabic. 
Pe. Hem, abit ? compella. Ly. Dorippa, Dorippa. Do. quid moleftix 
HoccftPquismerevocat ? PE.noafummoIeita: fed benevoleas , 
Ec amica te compellac tua Periftrata : mane quu^fo. 

1 5 Do. Hem Periftraca , te pol non noram : mala bilis cruciac 
Me arque exagirac. Pe. iftuc volo, quxfo, ne neges , 
Te audivi modo : dic mihi, qux ce nunc habe; foHcitudo ? 
Do, Pcriftraca , fic di cibi unicum gnatum folpicenc, da mihi bcnignius 

operam , 
Nulladarimihipocericmelius: pareftaecas: unacrevimus, 

1 Pares xcace habemus viros : nulli colioquor lubentius. 
Sollicitor mcrito quidem, qu?d cibi animi efle nunc pofliec , 
Si amicam hac xcace ante oculos cuus adduxenc Demipho ? 
PE.Adduxic? Do.fadum. pE.domieft? Do.domi: imiriocoqui 
Condudi : parabacur convivium, ni meus difturbaffec advencus omnia. 

; 5 Senem miferum Venus & Cupido alieno facis vexanc cempore. 
PE.Sediftaleviafunc, Dorippa. ucinamnonegoefTem miferior/ 
Do.Levia.^ PE.Ieviaquiderii. Do.quaspejoracibi cuusfacerec^ 
PE.Immopejoribuspejora. Do.qussiftsecfunc ? quxfoloquere: 
Uc cu mihi, ego cibi, qux fado opus func demus confilium. 

o Vecus id didum eft , Feliciter isfapic, qui periculoalieno fapir. 
Pe. Unicusmihi,Dorippa,eftgnacus: fcis ? Do. feio. PE.huncpace; 
OIimafeexcruflcRhodum. Do.quare? Pe. cjuoniamamarcc. 
Do. Ob id ipfum ? Pe. id quidem nunc quoque, quom ancillam domum- 
AdduxifTec, hanc refcifcens pater produxic, venalem prxbuir. 
5 Do. Atac novi : verum dixerac filius: ego mariti amicam pucabam meio 
Quoi data cft ? Pe. feni quoidam in hac amico vicini.^. 
Credo hic alium , prxter tuum, amicum habere ncminem. 
Do. Ea quidem eft. quid filius? PE.urbem hanc fe defcrcurum autiimar. 
Do. In portu res eft. quid fi invenerrc ? Pe. manfurum credito. 

o Do. Prasrer fpem falvx fumus, ne dubita : apud me ca eft. 
Pe. Apud ce? ea erac opinor, de qua: loqui cc audivi modo. 
Do. Ea. Pe. 6 fadum bene. merico ce amo, refticuifti fillum, 
Facvideam. Do.eamusincro. PE.earaus. LycifTaades, 
Acanchrioni hxc nuncia : ego ad Dorippam hucdcvortam. 

ACTUS QUARTI SCENA SexTA. 
S t R A. 

"P Caftor lege dura vivitnt mulieres , 
•L' Mukoque iniquiore miferc-e, quam vm, 
Nam fi vir lcortum duxit clam uxorem fuam, 
Id ii refcivit uxor , impuue cft viro. 

IIX0£ 



IlS M E R C A T O R^ ' 

5 Uxor viro fi clam domo egrella e(l: foras , 
Viro ni caulsa , exigimr matrimonio. 
Utinam iex eilet eadcmi , qux iixori ed , viro ! 
Nam UXOK CONTENTA EST, quse bona eft> 

unoviro, 
Qui minr.s vir una. uxore contenrus fiet ? 
I o EcaRorj faxim, (i itidem pled-antur viri , 
Si ciuis clam uxorem duxerit fcortum fuam , 
Ut ilL-E exiguntur , qus in ie culpam commerent 5 
Plures viri iint vidui , quam nunc mulieres. 

rpicithic Syra : itcm ipfius Repudii ety- 



6. T~' XigttiirmaTrimonio.'^ Facileindu- 
Xljcor,5ntiquicusrepudi3turoscon- 
fugesadjeciile cauiTam: ideoque aflen- 
tiorFul, Uifiaoretinemi. Phil. 2. Cic. 
MimcimfuMresfibtiiaberejufit: ex XII' 
lahulii caujfam addidit, exegit. Et huc re- 



mon , quod allegat Feftus : Repudi-^m, 
Verres ait didum , cjuod fit ob rem Duden- 
dam. Sific eam iplam rem enunciafie^ 
fitfimilevero. Gruter. 



ACTUS QUINTI SCENA PRIMA. 



CHARINUS. 



Llmen fuperum inferumque (alve , fimul autem vale. 
Hunc hcdie poflremum extollo mea domo patria pe 
dem. 
Ufus 5 frudus , viclus , cultus yam mlhi harunc csdium 
Itcremptu'!!:, interfecluft, alienatuft. occidil 
5 Dii penates meum pafentum , familias Lar pater , 
Vobis mando , meum parenttim rem bene ut tutemini,- 
Ego mihi alios Deos penates perfequar , alium Larem , 
Aliam urbem , aliam civitatem : ab Atticisabhorreo : 
Nam UBI MORES deteriores increbefcunt indies' > 
I o Ubi , qui amici , qui infideies fint , nequeas pernofcere y 
Ubique id eripiatur , animo tuo quod piaceat maxume : 
Ibi quidem fi regnum detur , non eft cupita civitas. 



I 



Sic alter Mf, 



Jryien fuperum inferumt^ue falve.~\ 
Liminacoli & lalutari folita ad 
initar numinum , vel oftendaC folus 
Deus, Limentinm d\£ta$. Tertullianus 
Barnumquendam &ForcuIura, &Li- 
mentinum Deos conjungit in Scorpiace. 



Idcm \ih. dcCotonpfLimcntintimz li}??i- \ metur. Formidolofvu qui metuit, 6cqiu 



12. Nc-!'! eJicupidaciviiM.~\ Forte me- 
liuslegatur, nonejl cut>ita civitm. Reti- 
neo tnmencHpida. Nam voces hujufmo- 
diutramque fignificationem clg'rci."imz 
admittunt. Sxcgnarni &quinovK&qui 
notuseft. T;>»;(^M<f qui timet , Siquitij- 



»* diftum docet . Bsxhorn. 



metuendus eil. Sufpicioftis pro fufpedo 
i ficpro 

ACTUS- 



ActUS V. SCENA 11. 129 

& pro fiifpicknte. Ita & infeftiu tSitiXifumtu. ApudSalluftium: c«/?jii«tf;^«d- 
pafliva quam a^iva notione ponilur. j i-a vifendi ," id eft , ignota. Talia 'txTzt 
Nefcius apud Plautum tam de ilio qui ^kovh leperiunturapud vetereS. Salmaf. 



ignorat, quam qui ignoratur. In Ru 
dente : ^«* in locit nefiiis , nefcia fpe 



Ms. quoque Acad. cupita. Gzonovius. 



ACTUS QUINTI SCENA SeCUNDA» 
EUTYCHUS, CHARINUS. 

Dlvum aique hominum quae Spe6tatrix atque Hera eadcm 
es liominibus , 
Spem (peratam quoniam obtulifti hanc mihi , gratesago. 
Ecquis nam Deus eft > qui mea nunc ktus Ixtitia JJf ^i'; '^'*'' 

fiiat? 
Domi erat quod qusritabam. tSi (ex fbdales repperi j 
5 Vitam, Amicitiam, Civitatem,La£titiam,Ludum,Jocum* 
Loruminventu rcsdecem fimitu peffimas peffjndedi , 
iram, Inimicitiam, Stultitiam, Exitiumj Pertinaciam , 
Moerorem, Lacrimas, Exilium, Inopiam, Solitudinem. 
DateDi, qliaefo, conveniendimihiejusceleremcopiam. 
o Ch. Apparatusfum, utvidetis : abjiciofuperbiara. 
Egometmihicomes, calator, equus , agafo, armiger: 
Egometfum mihi imperator , idem egomet mihi obedio : 
Egometmihifero, quod ufu'ft. 6 CUPIDO QUAN- 

TUS ESI ^ 

Nam tu quemvis confidentem facile tuis fadtis facis , 
ij Eundem ex confidente adtutum difiidentem denuo. 

Ev. Cogito , quonam ego illum curram quaEritatum. Ch. certa 

re'ft. 
MeufqLiequ^rereiliam, quoquohinc abdu(5caeftgentium, 
Neque mihi ulla obfiftec amnis j neque mons , ne- fo mace"Ne?' 

que adeo mare j "^°^' "^*^ ^'s' 

Neccalor, necfrigusmetuo, nequeventum, nequegrandi- 

nem. 

Im- 

I. ^Penafrtx, &c:] Vide notas fupra | 10. ^Abjiciofuperh^am.'] Hoceodicir, 

»3 3". 3. fc. 4. j^f. 12. quodeatlinecomite, fervo,cquoSc(^» 

3. Ecejuu nam dttu.'] Quilriam DeUs itetisadiretneceirariis. Lambin. 

Eftquiitalxtusfit, iiagaudeat, ut ego | 19. N« calor.'] Notabam Calor hic 

^audeo-' Pro/w^f, Palatinicodices ha- 'pofirum neutro genere, pro catw : ut 

ncntfiet. Unde/«luclegimalira.£5A:fe, lador Scadnt: daar & d?!H4, mc dubita- 

T0m.ll. i baw 



130 M E R C A T O Ri 

20 Imbrem perpetiar , laborem iufferam , Solcm , fitim i 

Non concedam , neque quiefcam ufquam no6tu , neque m- 

terdius, 
Prius profedo , quam aut amicam aut morteni invefligavero, 
Ev.Nefcio quoja vox ad aurem mitii advolavit. Ch, invoco 
Vos Lares viales , ut me bene juvetis. Ev.Juppiter ! 

ijEftneiilicCharinus.^' CH.civesbenevalete. Ev.ilico. 

Sta, Clianne. Ch. qui me revocat ? Ev. Spes , Salus , Vido- 

ria. 
Ch. Quid me voltis ? Ev. ire tecum. Ch. alium comitem 

qua^rite. 
Nonamittunt himecomites, quitenent. Ev.quifuntei.^ 
Cn.Cura, Miferia^^gritudo, Lacrimae, Lamentatio. 

3 o Ev.Repudiaiftos comites , atque hoc refpice , & revortere. 
Ch. Si quidem mecum fabulari vis , fubfequere. Ev. flailico. 
Ch. Maie facis , properantem qui me commorare. Sol abit. 
Ev. Si huc item properes , ut iftuc properas , facias redtius , 
Huc (ecundus ventus nunc eft , cape modo verforiam : 

3 5 Hic favonius ferenu ft , iftic aufter imbricus : 

Hic 



bam quin ad hanc faciem corrigendus 
apud Nonium locus in Cator. inepte e- 
nim ibidem legitur cabrem; cum addu- 
cat exempla, quae uttumque recipiant 
genus. Sed & Juiiius Philargyrus ad 1.2. 
Georg. Virgil. ;^f. 349. ita citat hunc 
Verfura : 

l^equefrigus , neque calor metuo , neque 
ventum, nequegrandinem, 
Cd/or inquit, pro calorem: aliter hyper- 
metrus verfus erit. Gruter. 

21. Non concedam.^ Concedere eft 
quielcendicaulTaautconiiftendi, in lo- 
cumquempiam fecedere. Rud. Paulifper 
remitte reftem , dum concedo & confulo. 
Taubmann. 

24. bivoco vos lares vJales.~\ Lares 
Viales , diifunt,quivispr2funt, utfint 
Sto/ cyocT/o/ : quos invocarc foIent,qui 
peregre proScifcuntur, 6c ad viam le ac- 
cingunt: quo etiam cognomento coleba- 
tuf Mcrcurius. Tumeb. Deospeculisres 
femitales, hocloco, Lares Viales vocat 
PhucuS" 'L&.^BiviA dcaArnobio. Nam 



in ambiviis & triviis oHm carri 8? cifia 
conducebantur, hinc igitut Semitales dii. 
Sed & Dii Vii erant. Scal. Sed vide mihi 
Not.Bacc.a6l, 2.1.3. 

34. Vorforiam.l^ Vcrferia eft quo ve- 
lumvertiturj quo nomine /Jf^m voca- 
bant. Nam pedem tenere in navi diceba- 
tur, qui praeerat tendendis, proferendis, 
vertendifque velis. Scivms per fortem di- 
vift adofficia remigandi, quis proreta ejfet, 
quupedemte^ieret. Ideft, quis verforiam 
teneret. Indcfacere pedemy pro navigare; 
inde & provcrbium Grxcum , -jTiQ^v 
fxiBei? , T 7rQcfhi(f)aiy.ii. Salmaf 

3$. Hicfavoniui ferenWfi.^ Gifan. ad 
illud Lucrer. lib. r. 

. ■ F lu6tifragofufpenfa in Itttore veftes 

Vvefcunt 3 eicdem difpanfa in fele fere- 
fcunt. 
Notat, ferefcere, ideft, ficcari, utrefte 
Nonius : na.m ferenus vcteribus etiani (6' 
nat fccui. hinc i. Georg. Vnde ferenat 
Ventus agat nubes , quas alibi VOCat arida 
^2»^i/it, idcft; ficca. r. 

40. Rt' 



AcTUsV. ScenaII. 13 1 

Hic facit traiiquillicatem , ifte omnes fludlus concict. 

Recipe te ad cecram, C harine, huc. non ex advorfo Sextfamr* 

videsf 
Nubis acer imberque inftat , afpice nunc ad ur. ai.y?». <tt<,uedttu. 

^ . ., ■* *■ alt. Jinif.era atque ut 

liniitram <^"'*- Paracvidefis. 

* Ccelum uc eft (plendore plenum , ex advorfo vides. mit. «»£s, 
40 Ch. Religionem illic objecic : recipiam me illuc. Ev. (apis 
O Charine , concra paricer fer gradum , Sc confer pedem , 
Porrige brachium , prehende. jam cenes ? CH.ceneo. Ev. tene. 
Quonuncibas? Cn.exulacum. Ev. quid ibi facere undeGr.''^" 

vis? Cn.quodmifer. 
Ev.Nepave, refticuam jam ego te in gaudia , antequam is, 

Ch. eo. 
45 Ev. Maxume quod vis audire , id audiesquod gau- ^J; f^%o'' 

deas. 
Stailico,amicusadveniomulcum benevolens. Ch. ^Hide[i^ 
Ev. Tuamamicam. Ch. quid eam? Ev. ubi fit cgo fcio. 

Ch. tun obfecro ? 
Ev. Sanam & filvam. Ch. ubi eam falvam ? Ev. quo ego 

(cio. Ch. ego me mavelim. 
Ev. Potin ut animo fis tranquillo ? Ch. quid fi animiis flu- 

6tuat ? 
5 o Ev. Ego iftum in cranquillo & tuto fiftam , ne time. 
Ch. Obfecro te , loquere ubi (ic , ubi eam videris. 
Quid caces ? dic. enicas me miferum cuarecicentia. 
Ev.nonlongehincabeft a nobis. Ch. quin ergo commoii- 

ftras, ficuvides.*' 
E V. Non video hercle nunc , fed vidi modo. Ch. quin ego vi- 

deam, facis? 
Ev.Faciam. CH.longinquomiftucamanci eft. Ev.eLiamme- 

tuis ? omnia 
Commonftrabo. amicior mihi nullus vivit , atque is eft , 

Qul 

40- Religionem illic ohjecit,~\ Rejidt k ' ligionem objicit Galatex profe«Stuia: , 
/erf//^;o«efn, quiomnemadaliumtrans- ab omine : fcil. ab exemplo Europsf. 
fert. Sicutcontra, Objicere religto77em ■, Suetonius dixit, »^jf<?rre cf« re/;^>o?;e»?. 
iTn^eisioTUj : nimirum ex obfeivatio- Scaliger. 

ne ominis S-H7iotLi(MvidLv incutere: s6. Ntdlusvivitr^Vivits^ioefl.Tsm, 
Ut hoc ioco riauti. Sic Horatius re- aft. 2. 2. lepiiHs vivis, T. 

' I 1 61. ?hI' 



13 i Mercator. 

Qui illam habet: neque eft quoimagis me velle melius seqiiom 

fiet. 
Ch.Noii curoiftuc, illam quaero. Ev.de illa ergo ego dico tibi. 
Sanehoc noninmentem venit dudum , uti tibi. 
^oCh. Dic igitur, ubi illa eft } Ev. in noftris aedibus. Ch. sedis 

probas, 
Si tu vera dicis , pulciire aedificatas arbitror. 
Sed quid ego iftuc credam } vidiftin ? an deaudito nuncias ? 
: Ev.Egometvidi. Ch. quis eam adduxit advosJ Ev. iniquc 

rogas. 
Ch. Vera dicis. Ev. niliil , Charine , te quidem quicquam 

pudet. 
^5 Quid taa refert , qui cum iftac venerit ? Ch. dum iftuc fiet. 
Ev. Eft profe6l;o.CH.opta ergo ob iftunc nuncium,quid vis tibi, 
Ev.Quid, fi optabo ? Ch. Deos orato, ut ejus faciant co- 

piam. 
Ev.Derides. CH.fervataEeseftdemum, fi illam vide^o. 
Sed quin ornatum hunc rejicio. heus aliquis, heus adutum 

hucforas 
joExite, illincpallium mihi hucfcrte. Ev.hem nunctu mihi ut 

places! 
CH.Optumeadveniens puere, cape chlamydem atque li2:c. 

iftinc fta iiico : 
Ut, fih^cnonfint vera, inceptum hoc itiner perficere ex- 

fequar. 

Ev. Noa 



<?j. Tulchre adificattu.'] Videas ab 
amatoreeireftitam hancaEdium, inqua 
amica eraCconiraendationem.nam quid 
hisobfecrourbanius? Allufumenim ad 
illam venditionis formulama cujusOf- 
ficiorum 3.itacomiTieminitCic.<^o£^y?- 
^utprofcribunt vizlah eonam be ne- 
<QJ1 E .aDiFiCATAMj non exifiiman- 
turfefetlijje, etiamfi tlla nec bona efi, nec £di~ 
ficata rntione. Cato : Fatremfamiiia "vil- 
Inm rufiicam eexs jedificatam habere 
expedit, unde in proclivi pofthac fuerit 
jptelJigere, quid fit, quod cy£DSS PVL- 
CHRE cydEDlFlC^T.^S prxdicet Cha- 
linus, ideft, cum TAtione, ut quidem 
■cxplicatCicero. Douz>a, 



6z. De audito.'] VideN.Bacchid.a6i. 

3.3. 

6-j. Deoiorato, &c.'\ Brix. edit. le- 
git : orabo. quod pra:fero j atqac in 
hoc jocus elegantior fuerit , & irri- 
lio apertior. Nam cum optare juffif- 
fet Charinus, iplius eratoptatum prae- 
ftaie. Is autem in miferia ctiam fua 
facetus, non fe praiftiturum quod fo- 
dalis exfpedabat , fed quod non ex- 
fpedlabat oraturum deos ait qui prae- 
itent. ^cidal. 

69. Sedi^uinorfjaturn , &€.] Sed cui 
non rejiciochlamydem viatoriara 5c cae- 
taa ad iiei inftiudia. T. 

S4. Ze- 



AcTusV. ScenaII. 155 

Ev. Non niihi credis ? Ch. oiiinia equidem credo , qnx dicis 

mihi. 

Scdquin introducis me ad eam, ut vidcam ? Ev. paulifper 

mane. 

7$ CH.Quid manebo?Ev. tempus non eft intro eundi. Cn.enicas. 

Ev.Non opus eftjinquamjnunc intro te ire.CH.refponde mihi, 

Quacauila? Ey.opercenoneft. Ch. cur? Ev. quia noa efl 

illicommodum. 
CH.Itanecomm.odumillinoneft, qureme amat, quam ego 

contraamo? 
Omnibushicludificatur memodis. egoftultior, 
ooQuiifti credam. commorarur: chlamydem fumam denuo. 
Ev.Maneparumper>atquehocaudi. Ch. cape fis, puer , hoc 

pallium, 
Ev. Mater irata eft patri vehementer , quia (cof tum (ibi 
Ob oculos adduxerit in xdis , dum runipfa abeit : 
Sufpicaturillam amicam efle illi. Ch. zonam fuftuli. 
8) Ev. Eam rem. nunc exquirit intus. Ch. jammacharra eft in 
manu. 
Ev. Nam fico te introducam. Ch. tollo ampuilam , atque 

hinc eo. 
Ev. Mane , mane Chatiue. Ch. erras , me decipere haud 

potes. 
Ev. Neque edepol volo. CH.quin tu ergo itiner exfequi meiiin 

meiinis? 
Ev.Nonfino. CH.egomemoror, tupuere, abi hinc intro 
ocius. 

Jam 

«4- -Z^owtfw/fc-j??*/:] Verbafibidaii pu- 1 jocus hoclocoj Zonam fHJii*U. Scalig.' 
tatabEutychoChahnus. itaquedicitfej 85. J^lachAra eftinmanu.'] Graci 
^»,?? fumpfiffe, quafi iter inceptum j eniai, ut ScRomani.ndngerebantgla- 
^" ' ' diuminurbe. Lambin. 

86. TolloampuIiam.'\ Mos Qrap gedes 
oleo ungere, antequam calceos indue- 
rent. itaqueperegreabeuntes ampullam 
fecum portabant , qujb oleum in euni 
ufiim (uppeditaret, 'Pofterius e? hoc 
Plautilocoapparet, prius ex Hefychio. 
cujus ea vcrba , ;;\«<;)syTo tS? OTe/k? 0/ 
^'(X^^-h "Tffiv Tp Tiyro(Ai'(Xtta3j<i/. hinc 
^«^£f<:T;cU apudPoesas. Meftrf 



pertetturus. Condebantautem viatores 
in zona pecuniam.ut & milites.Ltf;^. Ve- 
teresufifuntvetbo ^ugzir, proeoquod 
crat, induerc, prasfertim arma : quoniam 
f*/«imprimis militi debeatur. ficut de 
baltheo dicere videturjuftinianus. Inde 
^i'n!rva,Zsfina,S>c[unoCinxia;2ihot:imQn 
fini. Itaqi X. Iliad. non potmt Homerus 
taccre Neftoris baltheum. fed eum ma- 
gn^ ipfi cui.« dTe fcripfit. Indc Plauti 



134 M E R C A T O R. 

5?o Jam in curr um efcendi , jam lora in manus coEpi meas. 
£v. Sanus non es. Ch. quin , pedes, vos in curriculum con- 

jicitis 
In Cyprum reda f quandoquidem pater miiii exilium parat. 
Ev. Stultus es. noU iftuc qua^ro dicere. Ch. certum exfe- 

qui'ft , 
Operam ut fumam ad perveftigandum ubi fitillaec. Ev. quin 

domi eft. 
y§ Ch. Nam Iiic quod dixit , id mentituft. Ev. vera dixi equi- 

dem tibi. 
Ch. Jam Cyprum veni. Ev. quin fequere , ut illam videas 

quam expetis. 
Ch. Percontatus non inveni. Ev. matris jam iram neglego. 
CH.Porroproficifcorquslitum. nunc perveni Chalcidem, 
Video ibi hofpitem Zacyntho : dico quid eo advenerim : 
S oo Rogito qiiis eam vexerit , quis habeat , fi ibi in- SJindaudiv: 

audiverit. 
Ev. Quin tu iftas omittis nugas , ac mecum huc introambu* 

ks? 
Ch. Hofpes refpondit , Zac y ntho ficos fieri non malas. 
Ev. Nihiimentituseft. CH.fedde amicafefe inaudiflb autu^ 

mat, 
Hic Athenis efle. Ev. Chalcasifte quidem Zacynthiu'ft. 
105 Ch. Navem confcendo , proficilcor , ilico jamfum domi , 
Jam redii exilio. falve mi (odalis Eutyche : • ' - 

Uc 



92. Exjtlium parat.'] Hic tandem 
blanditiir aiiquid Grutero , quod recipit 
ex quadam veteri ed. Pareus : exftlium 
imperat. Sed dcludunturambo, 8cfcii 
ptaleftiomulto elegantior. Ellin eo , 
tquodfi eSecerit, egoexfulero. SicLi- 
vio lib. I . Quintus Fabius Rullianus pa- 
ter adL. Papirium Curforem : nec a.tcu 
vnea, cuituorbitatemparai. Ennius Te- 
lamone : apudFeftum in Obfidionem: 
ScihoA natum irigenuum ^jacemt cui tu 
@bJidionemparat. Gronovius. 

99- Videoihi hofpitem Zacyntho.l^ Ho- 
fpes Zacyntho, hofpeseftZacynrhius, vel 



Sic Terent. Vxor Lemno: anus CorinthOf 
Vinum Chio. T ur ne b . 

loz. Zacy?itho ficos fieri mn mal(U.~\ 
Q£amfententiam habet ? Opinor dici, 
utfici, qua£ acerbx immaturxqueinfua- 
vitatem habent; percodx tandem ad 
fuavitatem & dulcedinem mitefcunt: fic 
ejuB juventutem acerbam z^t etiamnum 
&:indom.itam5quaestateemanfuefcet& 
domabitur. Sic enim obliqua figura fer- 
monis adolefcens perftringitur. Immo 
fimpliciter hoc vult , Hofpitem nihil ad 
me refpondiffe : fed qusrenti poma, 
obtrufifTepira. Ttirnehtti. 
. 104, Calcbasifie.'} Id eft> vetus vates. 

110, Uf' 



AcTusV. ScENAlir. 155 

Uc valuifti ? quid parentes mei valent ? ccena SnSer^datu'" 

dabitur. 
Bene vocas , benigne dicis : cras apud te , nunc domi. 
Sic decet , f ic tieri oportet. Ev. eho , q\ix tu fomnias l 
r 10 Hic homo non fanus eft. Ch. medicari amicus quin properas? 
Ev. Sequere fis. Ch. fequor. Ev.ciementer quslo, calces 

deteris. 
Audin* tu ? Ch. jamdudum audivi. Ev. pacem componi volo 
Meopatri cum matre : nam nunc eftirata. Ch. i modo. 
Ev.Propteriftanc. Cn.i modo. Ev. ergo cura. Ch. quin til 
ercjo i modo. 
1 1 5 Tam propitiam reddam , quam cum propitia eft JunoJ ovi. 



iio. Medicari amicus.'] Si non fanus 
fum: curtu> quiteamicum profiteris, 
mihi non mederi properasJ Tropera^ 
aurem pronuntiandum -^ jwjkottUij y 
proprM. Camer. 

III. Clementer ^uafo, calces deterif. 3 



Mira decori obfervatio elt ; ubi Chari- 
nus, cui, utamatori, res omnes pro 
fpifrovidebanturprocedere, ad amicam 
in asdes feftine nimis introire geftiens. 
fodaliillifuo, pone fubfequendo, calces 
fingitur deterere. Douzu' 



ACTUS QUARTI SCENA TeRTIA. 
PEMIPHO, LYSIMACHUS, 

Huic ScenA ; 
Quafi m nunquam quicquam, &c. 

Pr&fcripferant Vett. Edd. verfus Xl.fequentes : 

LYs. Demipho: Sapientumilluddiclum teaudiilereorfsepius: 
VOLUPTAS eft malorum efca : quod ea non minus homines 
Quam hamo capiantur pifces. hanc quando fugiani: fenes, 
Tu camen feneftuti gratiam non habeas : quoniam ha;c abi 
5 Non abftulic modo , fed in amorem conjecic forcius. 
Quo te confiliumque cuum acque mentem perdic funditus , 
Atqueoculorumcibiprasftringicaciem. mequoque 
In magnum conjecifti malum , nec quid faciam (cio. 
De. Lyfimache , deiim hoc arbicrium eft, non hominum : tute hoc te- 
cum 
I o Si cogites , non acquom te facere arbirrabere , 

QuomamicohoiDini, tuiqueconicio, icafaccenreasmifere. 



Quafi 



t$€ M E B. C A T O R ^ 

QUafi tii tiunquam quicquam aflimile hujus fadll fecerls. 
Ly. Edcpol nunquam, cayi ne quid facerem. vix yivu$ 
(ummiferl 
3 Nam mca uxor propter illam tota in fermento jacer. 
De. Ac ego expurgationem habebo , utne ruccenfear, 
L Y. Sequere me. fcd exeuntem filium video meum. 



3l.'W' "T X^T ^ota infermentojacet.^jlnfer' 
\^ mentojacere, cy i}) ^vfjM Ket^^ 
dicebantur > quianimo eiientzgio, qui- 
que iracundia turgerent. Nota traiatio. 
rermentum enim & acoiem habet & 
tumorem. Larnhin. Termenttim hicpro 
ira ponituij ut Ejfe inferraento , fit Srv/u^- 



ifittd fermentum tibi iiabe , id eft , indi- 
gnandi cauflas. Etiam Hebrxi fermenta- 
re pioiraturgere& ^U^.^^^ accipiunt. 
Quin & de aliis affeftibus dicitur : ut 
Prudent. Cum fermentati turgefiant mo- 
res. Cafaubon. 
^.Expurgationenfhabebo.l Idcft, apucj 



i^ctf , i^Kifi^fyei'/ yjxiji p^j^Jif' Juvenal. tuara lixoiem te purgabo. 

ACTUS QjUINTI SCENA QUARTA. 
EUTYCHUS, LYSIMACHUS, DEMIPHQ. 

AD patrem ibo , ut matris iram (ibi eile fedacam fciar. 
Jamredeo, Ly. placec principium, quid agis.^ quid fit^ 
Eutyche? 
Ev. Optuma opportunitate ambo adveniftis. Ly. quid rei eft?^ 
Ev. Uxortibiplacida dc placata'ft. certe dextras nunc jam. 
5 Ly. Dii me (crvant. Ev. tibi amicam nuUam efte nuncio. 
De. Dii te perdant. quid negotii eft nam quaefo iftuc ? Ev. elo- 

quar. 
Apimumadvortiteigiturambp. Ly. quintibi amho operam 

damus. 
Ev. QU I BONO SUNT genere nati , / funt ingenio 

malo , 
Suapte culpa genere capiunt gcnus , ingenium improbant. 
loDE.Verumdicit hic, LY.tibi mo dicit, Ev. coilliiid verunx 
eft magis. 

Nam 



t. A D patremiho.'] Harc Eutych^s ad 
x\ Chaiiniini insdibusLyfimachi 

feftitantem. Lambin. 

9. Suapte culpa.'] Unicatantumlitte- 

fa mutata ex veteri fcriptura lego: Suopte 

mlpar/igenericapiunt ^gensti in^enunm in»- 



frohant. Quifunt , inquit, bonogener§;|» 
nati, li fint ingenio improbo, fuopt? gc- 
neri culpam capiunt, hoc eft, eorurti cul- 
pa in genus proprium redundat , & ge- 
nus ingenuum improbant, Vitium ab 
illorum ingenio jaalo adfiicatur generi , 

bonoy 



A C T U S V. S C E N A IV. 137 

- Nam te iftac setate haud aequom fuerat filio tuo , 

Adolefcenti amaiiti amicam emptam argento eripere fuo, 
D£. Quid tu ais ? Charini amicaltilla ? Ev. ut diilimulac ma* 

lus! 
De. Illc quidem illam fefe ancillam matri emille dixerar. 
15 Ev. Propterea igitur tu mcrcatus , novos amator , vetus 

puer ? 
Ly. Optume hercle : perge : ego afliftam hinc alcrinfecus. 
Qi-uhuseftdidisdignusj uiqueoneremus ambo. De. nullus 

fum. 
Ly. Filio fuo qui innocenti fecit tantam injuriara. 
Ev. Quem quidem herde ego , in exiiium cum iret , reduxi 

domum : 
io^amibatexulatum. De. anabiit ? Ly. etiam loquere, lar- 

va ? 
TEMPERARE iftac setate iftis decebat artibus. 
De. Fateor : deliqui profedo. Ev. etiam loquere lai va ? 
V A C U O ^4 elPe iftac ted a:tate iis decebat noxiis : 
Itidemj uttempusanni, ^tatem aliaip aliud fadum conve- 

nir. 
25 Nam fi iftuc jus eft , feneda state icortari (enes , 

Ubilociresfummanoftraeftpublica ? DE.heijperiimifer! 
Ev. Adolefcentes reiagendae ifti magisfolent operam dare. 
De. Jam obfecro vobis heicle habece cum porcis ; cum -^olts?^ 

fifcin^. 
Ev. Redde filio: fibi habeac. De, jam ut vok, perme fibi 

habeatlicer. 

Ev.Tem- 

bono, &cu]pamcapiuntnontantum in rutC&Tinlibris veteribus fappe permu- 
le, fedeiiaminipfumgenusquodcled?- | tantur invicem. TortuzniQm^iofportu, 
coiznt. Salmaf. Suapte culpa.'] Accipio 1 ut Cafleria apud eundem Plautum pro 
partem aSalmafiojpartem aLiplIo: Suo- Schafieria. Provetbium eft. Habete hoc 
fte culpam gentri capiunt , gentu ingenio j vcbis cum fportis, cumfifcina. Sportae 



trnprobant. nzm Si generit 6c tngenii men- 
tionem tam poftcriore quam priore ver- 
fufacercdcbuit. Gronoviw. 

24. ^ltudfaSiumconvenit.'] Qu^acon- 
ypiit, idemvaler, quoddecet, eandem 
illiconftniftionera attribuit. Lamb. 

zi. fcbci.hsrclehabete cum porciij cum 



&fircin2exviminetexebantur, & con- 
tinendis obfoniis & variis lebus fervie- 
bant. Namaiporta, fportuladifta -u?37TJ- 
itcojL^ico)?. Fifcina etiam tunc paraban- 
turexViminead ficus Scalia hujufmodi 
contincnda. Habeatis, inquit>iem ipfam 
cum iis vafis quibus continetur- Cum 



pjcma.j rmw Icnptum eft pio porrwj \fportii, cumfifdnii , proyeibialita hxc 

■* X 5 ufax- 



i^S M E R C A T O Rj 

3oEv. Temperl edepol ! quoniam , ut aliter facias , non cfl 
cupice. 
De. Supplicii (ibi fumat quid volt ipfe ob hanc injuriam. 
Modo pacem faciatis, oro utne mihi iratus fiet. 
Si hercie icivillem , f ive adeo joculo dixiffet mihi , 
Seilkm.amare , nunquam facerem , ut illam amanti abducc- 
rein. 
3 ; ELityche , ted oro , fodalis ejus es , ferva Sc fubveni. 

Huncfenem , para meclientem : memorem dices beneficii. 

Ly. Ora ut ignolcat deliclis tuis atque adQiefcenti^e. 

De. Pergintuautem.? eia fuperbe inveherel Ipero ego mihi 

quoque 
Tempus taie eventurum , ut tibi gratiam referam parem. 
40 Ly. Miilas jam ego iftas artes feci. De, Sc quidem ego dehing 
jam. LY.nihil. 
CONSEUTUDINE animus rurfus te huc inducet. De. ob- 

fecro j 
Satls jam ut habeatls. quin loris csdite , etlam , fi lubet. 
Ly. Rede dicis. fed ifluc uxor faciet , cum hoc refciverir. 
DE.Nihil opu fl refcifcat. Ev. quid ifluc? non refcifcet, ne 
time, 
4^ Eamus intro , non utibilis hic locus fadis tuis , 



ufurpantur.Aliquando legebam, eumpor- 
iu , cumfufcina, TropyJc eftretc pifcato- 
rium, quod Latine ita dixerit Plautus. 
Fufcina. etiam inftruraentum pifcato- 
Eiuai, tridens, ad figendos pifces. Habete 
, igitur prxdam ipfam , ^ quidquid plfca- 
tum,cumporcis&curn fufciai ipfa. Si 
Jiihil mutandumlit, egohuicfententix 
nancmagisadh^refco. Cum hocfenfu, 
«tiam fifcim rctineriplane poteft. Vas 
cmmeftvimineum inquo & pifces ca 
pri Eeponuntur. Porci Cive Tropfu), funt 
retia, iive naiTaspotius, Kaproi. Unde 
proverb^um ^jJlvnTropKcscupi , defor- 
tiinatis quibus dorraientibus naffa im- 
pletur. Habefe, inquir, vobistotamca- 
pturam pifciumj cum ipfis naffisac fifci- 
K3. Nifiquis dicat reveta muHerem il- 
hmfporta^ di. fifci-/!am fecum attuliiTe, 
PAm (iommn feriis intravit. S.fmaf,us. 



MU. Ptll. non uti- 
bile'fthic loc. 

Dum 



37. Ly. Ora ut igmfcat delilHif tuU.'] 
Ipfumne Demiphonem Lyfimachus o- 
rare jubet ? At quem? filium fuumne aii 
ipfius ? Equidera non aderat Charinus , 
quioranduseflet: Scoratorem vero fibi 
parat ille Eutychum , non ipfum orat. 
Nam hicquid oreturJ IgnofcereCharini 
erat, in quem deliquetat pater. Non con- 
venit igirur vulgata leftio : quam in kn-' 
fum aptiflimum refingcs levi mutatio- 
ne , fi pro tuii fcripferis hujui- Inequitat 
.TqualifuoLyfimachus, &fiiiura orar, 
orareatqueinrerccdereapudfiliumillius 
proillo velit. Salfiflime rem indignam 
perftringenss cum , quo modo, quibus 
deliftis, quam veniam filii rogare folent 
apatribus, eodemiifdemeandem patri e 
filionuncrogaricupit. ^y^cidal. 
' 2S. Superbs invehere.'] Mihi inequi- 
ta. 

51. Suanf 



ACTUSV. SCENA IV. IJ^ 

Dam memoramus , arbitri ut (int , qui prsetereant per vlas. 
De. Herclequin tu rede dicis : eadem brevior Fabula 
Erir. eamus. Ev.hiceftintusiiliusapud nos tuus. 
DE.Optumeeft. illacper hortumnosdomumtranfibimus. 
[ o Ly. Eutyche , hanc volo prius rem agi , quam meum intro rc- 

feropedem. 
Ev. Quid iftuc eft? Ly. SUAM QUISQUE homo 

remmeminit. refponde mihi : 
CertonTcisnonruccenferetuammatrem? Ev.fcio, 
Ly. Vide. Ev. me vide. Ly. fatis iiabeo. at quxib hercle , 

etiam vide. 
Ev. Non mihi credis ? Ly. immo credo , fed ramen metuo 

mifer. 
5 De. Eamus intro. Ev. immo dicamus (enibus leges cenfeo , 
Priufquam abeamus, quas le^es teneant, conten- '• g^h- qua re le. 

^ •' T O ' ge teneatic con- 

tiquefint. . lentiquc fint. 

AnnOs natus fexagintaqui erit, (i quem fcibimus , 
Seu maritum feu liercle adeo coelibem (cortarier , 
Cum eo nos Iiiclege agemus : infcitum arbitrabimur. 
}0 Et per nos quidem hercie egebit , qui fuum prodegerit. 
Neuquifquam pofthac prohibeto adolefcentem iilium 

Quin 



5 1 . Suam cjuifque homo rem meminit.'] 
slotat hominum mores , quiin alienQ 
legotio dormitant , in fuo quifque vigi- 
at.r. 

J9. Cum €0 nos hic lege agemus.~\ Id eft, 
cenaslegibusindiitasinfligemus, Scle- 
^emincumconfequemur. In eofignifi- 
atucapiturapudTacit. lib. iz. Elt igi- 
ur, Lege agere , quod Cic alibi dicit, fa- 
erejudicatum , ideft, exfequi implere- 
|uelatamlententiam. Poflefa^. V. & N. 
^ul. 3- 3. lo. Ififcitum arbitrabimur.il 
citum in re Venerea ufurpatum antrqui- 
us, docueruntalii, tum Plautus Tru- 
ul,Sc. ult. 

^anejuamhichorridui y quanquam hic 
fcjualidu'fi : 

Atfcitus beUuminit. (V. N. ibid.) Ifti 
ontrarium /n/ciri« hoclocoPlauti. Sic 
nim hunc veiirum anemine ha^tenus? 



quod fciam, intelleftum interpretor: nec 
hNncfolum, fedScaliumTerent. Hec. 
aft. s. I. 

Namji facif fa^urave es , honas i^uodp&r 
eflfacere : 

Jnfcitum offerre injuriam tibiimmerenti^ 
inicjuum efi. 
Vultlenex; iniquumefle, fihorao,qui 
exrebusamoenis 5c voluptariis exaruit , 
injuriam inferat meretrici: cum hoc lit 
potius calida: juventutis. Gruter. 

6o. Et per nos ejuidem.~\ Multocon- 
cinnius & non fine joco legeretur hic 
verfus poft illura : Si quis prohib. &c. 
Haecenim, Etpernos quidem, &c. quali 
fanftioeft , quapoenain eum ftatuitur, 
quiid, quodde fumptu adolefcentibus 
fubminiftrandodicitur, violaverif, aut 
potius fervaveiit, nempe E g e s t a s, 
Fijiorit, 

6z. Huod 



140 MePvCATgr Act. V. Scen. IV. 

Qum amet , & fcortum ducat : quod bono fiat modo. 

Si quis prohibuerit, plusperdet clam, quam ii pr^iiibuerit 
palam. 

Haecadeo , ut ex hacce nodle primum lex teneat ienes. 
C^ Bene vakte , atque adolefcentes , hxcCi vobis lex placet» 

Ob (enum hercle induftriam, vos asquom eft clare plauderea 

6z- §ltiodhom fidtmod9.'\ Modo nil [ Mil. a^, 3. fcen- 1. L. 
fiat contialeges tk fupra modum. V. N. i 



FINIS MERCATORIS. 




M. Accl 



Ht 



M- Accl Plauti 



PSEUDOLUS 

DRAMATIS PERSON^. 



PSEUDOLUS, fervos. 

CALL1D0R.US, adolefcens. 

B A L L 1 O , Uko. 

L c) R A R 1 1 , quatuor. 

S I xM O , 

CALLIPHO, ^ ^*"^'* 



r"^" 



HARP AX, cacuU. 

CHARINUS , adoUfcent. 

PUER. 

COCUS. 

Sl MI A, fycophantd. 

PHOENICIUM, meretrix. 



A R G U M E N T U M , ut quibufdam videtur ^ 
Prisciani. 

j^ R£ Centes npimerat quindecim Miles minas, 
Simnlconfi^Tnat fjmbolum ^ ut PhoentciHm 
E t det Lenot qm eum cum relicjHo ajjerat, 

V enientem Caculam intervortu Jjmbolo , 
XyicensSjrumJe^alhoniSy PjeHdolHs: 
Opemque herili ita tetulit: nam Simi^ 
'Leno Ynulierem , quem isjuppojmt , tradidit, 

V enit Harpax verus : respalam cognojcitur : 

S enexque argentum ^ quoderatpaUns ^ reddidit. 



ALIUD 

C A 



ARGUMENTUM 



M E R A R I I. 



HUjus FabuIiE laudatio exftat Ciceroniana : in cujus Catone ipfe Cato 
dicit : Quam gctudebat helto fuo Punico N&vtus ; quam Truculento 
P L A u T u s , quam PseudoloI Aceft Truculentus quidem 
itadepravatus, utnulIaaliaFabuIaFabuIarumPlauLinarum magis, tam 
in expreflis , quam in MfT. libris. Pseudolus autem & beneficio ve- 
ccrum librorum , &nofi:radiligentia , maxima parte reftitutus integri- 
tati, facile p jobat ledori , fenonfine caufla tantopere placuiflTeCicero- 
ni. Argumentum eft varium & plane minticum. Senes duo facis commo- 
di. Adolefcens amore perditus. Servus veterator & fraudulentus. Leno 
fceleratus & perfidus j a quo per fallacias fubita; occafionis abducitur ami- 
cafiluhcrilisconfiliofervuli, Iteexponumur admodum copiofe &la- 
culcncc , cum aclione mukipiici, 

PRO^ 



PROLOGUS. 

STudete hodie mihi : bona in Scenam afFero : kSfimf^^' 
Nam BONA BONIS FERRI reor equom ma- 
xume 5 

Ut mala malis t ut , qui mali funt , habeant mala : 1 

Quiboni, bona. bonos quod oderint mali , 
5 Suntmali: malos quod oderint boni , bonos 

Elleoportet. vofqueideoeftisboni: quandoquidem 

Semper odiftis maios •, &C lege 8c legionibus 

Hos fuc^itaftis , Quirites , fucceffis bonis. 

Huic vos nunc paiiter bonam boni operam date gregi ^ 
10 Quibonuseft, &hodieadbonos affertbona» 

Aures , oculi , animus , ampliter fient faturi* 

In Scenam qui jejunus venerit , aut (itiens , ( 

Is rilu & ventre rafo vigilabit fedulo : 

Dum ridebunt faturi , mordebunt famelici. 
ij Nunciifapitis, ceditejejuni, atquedifGedite. 

Vos iaturi ftate , immo (edete, atque attendite j 

Non argumentum , neque liujusnomen Fabuls 

Nunc proloquar ego : (atis id faciet Pfeudolus : 

Satis id didum vobisputojam atque deputo. 
loUbilepos, joci, rifus, vinum, ebrietasdecent: 

Gratias, decor, hilaritas, atquedeledtatio; 

Qui Qu JE R I T aka , is maium videtur qua^rere, 

Curas maiasabjicite jam , ut otiofi hodie. 

SX PO RG I melmft hmbos , mque ex^urgier* M- exurger, 
i^T Ld FTINA longa FA B VL A tn Scenam ventt. 

15. 'T T Entre rafo.'] Eftjocus inexfpc- caeteraquashiccommemosantur. Dcti 



V <^atusj alludens adrafum ca 
put j cui capilli deerant ; ut hic ventri 
cui cibus. Tauh. 

zo. Vhfleposy jodi&c\ Hic ordo 8l 
fententia , finelepoia omnieii & Gra- 
tiis. legendumj ^Un c^jtxrit etlia , is 
malum, (i^c. fenfa 5c aperto & elcgan- 
ti. Q^uid enim probabilius , quam 
ciim hominem malum, & mcxrorera 
iibi quaerere , qui slla conieftatur , 
iguam leporefn, jocoi, lufni * vinum , &C 



Z4. Exporgi metius eftlumbos.^^Vanmn 
hic Larnh. commentum, verdifque unus 
aatetiamalterdeefie videtur. uc fenfus 
fuerit: Abjicite jam malas cur3s,ut otiofi 
nobisopetam hodiedetis. Siquiaurem 
negotiofi funt, eos exfurgere atqueabire 
meiiuseft: namlongafabuhin Scenam 
agendavenit. ^ctd. S^ne Prologw hicin 
Mir. Paii. prsier ultimos verfusduos, 
deriderstur : qusm tamen snriquum 
Camer. cenkt, 

ACtUS 



H} 



ACTUS PRIMI SCENA PRIMA. 



PSEUDOLUS, CALIDORUS. 

SI ex te tacente fieri pofTem certior , ^ 
Here , quc-e mifenx te tam mifere macerant , 
Duoriimlaboriegohominum parfifTem lubens, 
Mei te rogandi , & tui tefpondendi mihi. 
5 Nunc, quoniam id fieri non potefl , neceflitas 
Mefiibigit, utterogitem. refpondemihi : 
Quid eft, quod tu exanimatus jam hosmultos dies 
Gellastabeliastecum , easlacrumislavis, 
Neque tui participem conliiii quenquam facis ? 
I o Eloquere, ut quod ego nefcio , id cecum fciam. 
CA.Miferemiierfum, Pfeudole! Ps. id tejuppiter 
Prohibellit. Ca. nihil hocjbvis ad judicium attinet. 
Sub Venerisregno vapulo , nonfubjovis. 



4- \^ £» fe rogandi.'] Ni A. Gellius 
iVl palam teftaretur fic fe JegilTcex 
xationemanifeftafcriberem: Meo te ro- 
^andi&tuo. Nam qua:afFerunt ad pro- 
bandum iioc genus orationis quid ha- 
bent limile ? Tuum Samii Lucumonts atu- 
men male legitur apud Aufonium , & 
fcribendum eft : ^nticipefcjue ttio Samii 
LucumoHti acumen , ut monuit Douza 
lib, 2. Plautin. cap. 22. Tamenfidebe- 
bateffePlautofimile, acumentui, Samii 
L«f«rao««, erathabendum. Eodem mo- 
do, inquiunt, dicitur Nojler utriuft^ue 
labor. Cicdo, ut,meiis & tuus duorumla- 
bor : non noftri utriufe^ue labor , ut, mei 
^ctui duorumlabor. Nam Hecuba En- 
niana cum ait: Miferere mei anus : qui 
poteratahterloqui ? Sic & recte dice- 
lem : Miferere duorum rnei & tui. Sed 
non ita bene fonat , Ubor duorum mei & 
tui: neque labormeiterogandi : & labor 
tuirefpondendi mthi, \xt labor duorum meus 
ac tuus , labor meus te rogandi , labor tuus 
refpondendi mihi. Simihter apud JC. 
mens meafacientit teftamentum , fi pat huic 
PJautinoeOct, foret, mens meifaciendi. 
Unicus afPertur Jocus par Ciceronis ad 
Cmionem ep. 6. Tuiunituftudio. Sed hic 



Ps. Licet 

quidem , quin tuo uni-Mfludio fcripferit» 
ut femper aUas, nuUum mihi dabium 
eft. Lepidumveroeft, quodiltad, j»i«- 
cium tuum eruditifimi viri, volunt cffs 
integrum, tuum tui eruditifim: viri ju~ 
dicium j meumunius peccatum pxomear^ 
meiunius peccatum. Quis unquam cre- 
datquenquam itaiocuuim , tuumjudi-* 
ciumtui, meumpeccatummei? Immofi 
verura vis , integrantutilla hocmodo: 
tuumjudicr um , qiiodcit judicium erHdi- 
tifttmi viriy meum peccatum , quod eft 
nniiis hominis. Tuum ftudium adolefcentis , 
id eft tuum ftudium , quod erat ftudiura 
tura adolefcentis : tua veftigia proximi 
pratorii : tuaveftigia qujE erant vcftigia 
proximi pratoris. Alioqui queraadmo- 
dumnondicitur, uxormef,agertui , ita 
ntclabor mei Situi. Salluftianum quo- 
qncmajoresveftram agnofcit Gcllius: fei 
omnesfcriptiillic, majores noftri , tefte 
Grutero. Qupdfidixerunt ifta hi duo, 
folo hellenifmo excufantur quem imi-' 
tarinolim. Volunt etiam tis pro tuicX 
Gcllio MfT. ambo: & te refpondcndi. A- 
cad. Mei interrcgandi & tut refpor.dendi 
mihi. Gronovius. 

13. Sub \^enerisTeg'no.'\ Arud Veteres, 



144 PSBUDOLUS. 

Vs. Licet me id fcire quid fit ? nam tu me antidhas 
I j Supremum habuifti comitem confiliis tuis. 

C A.Idem animus nunc eft. Ps. fac me certum quid tibi effi. 

Juvabo aut re , aut opera , aut confilio bono. 

Ca. Cape has tabellas , tute hinc narrato tibi , 

Quae me miferia dc cura contabefacit. 
20 Ps. Mos tibi geretur. fed quid hoc quxCo ? C a. quid ell ? 

Ps.Utopinor, qnaeruntlittersehasfibilibetos, 

Aiia aliam fcandit C a. ludis me ludo tuo. 

Ps. Has quidem pol , credo , nili Sibylla iegerit i 

Interpretari alium potefleneminem. 
25 CA.Curinclementer dicislepidisliteris, 

Lepidis tabeilis , lepida confcriptis manu ? 

Ps.Anobfecrohcrcle, habeiit quoque gallinas ma- ^^Jeat'"*' 
nus? 4 

Nam has quidem gallina fcriplit. C a. odiofiis mihi es» 

Lege, veltabeilas redde. Ps.immo enim pellegam: 
3 o Advortito anim.um. CA.nonadeft. Ps.attucita. 

CA.Immo ego tacebo , tu hinc ex cera cita: 

Nam iftic meusanimus nunc eft , non in pedore. 

Ps. Tuam amjcam video. Calidore. Ca. ubi eaeft, obfecro ? 

Ps. Eccam in tabellis porrectam : in cera cubat. 
3 5 C Ai At te dii ddsque quantus es. Ps. fervallint quidem . 

CA.Quafi 



juvenesvirginefque, rubVenensfe efle 
rmperio arbitrabantur : Et li quid mali 
accidiiTet, ejusid jprumirxiroputabant. 
Prasterea cum amoris fui compotes fa- 
HXi nupfiflent, coronas ei fufpcndebant: 
Juvenesquoque zonas amafiarum fua- 

rum, &C. Meurf. 

zz. ^lia aliam fcandit.'] Litterae fcil. 
nonerantrcftalineacoHocatx , \cd, ut 
a puella fcriptae , alia alii quaii iacuba- 
bat. 

23. ISlifs Sihytta,'] Quaeetiamfi legere 
nonpoilit, divinaretamenpoflit. V. N. 
Taen. r.3. 

24. Jnterpretari Alium. ~\ Alter codi- 
cum : dliuni pojfe reor nemineTit f cuifub- 
fcribit Academicus : alter, inTerpreuri 
fefeneminem, InteUcxit Cameiarius tc 



reor efleinfiticium : & reddidit fotejfe'. 
Ego idem llifpicor de ^i^ altum: Sc fcri- 
plilTt; Piautum puto : Interpretarief pcjfe 
neminem. Gronovius. 

28. Gallina fcripfir.'] Ludi in arhbi- 
guo> ficquafiexinfidiis pueiiam convi' 
tio verberari Volunt interpretes ; ac fi 
inter male nominata nomina, mcref rici- 
busindi folita, etiam facnt,gajlina. Nosi 
meminiidme unquara legitfe. Certus 
autem fura per gailin^ fciiptutam Si. 
manus , nihil hic Cgnificaii aliud, quam 
inconditas . incompofitas, &caltas3li3s 
fcandentcs Httefas, quibuS hx tAbnlt 
erant cxaratar. Nos Belga:, delumpra a 
gallis metaphora, ejufir.odi inconcinnas 
litteras haene-pootefucili^ri tiidixeris,^d/- 
lerumpedei! appeilaraus. 'jSoxhom. 

3^- ^"fr 



A C T U S I. S C E N A 1. I4J 

Ca. Quafi fblftitialis herba , pauliiper , fui : 

Repente exortus (iim , rependno occidi. 

Ps.Tace, dum tabellas pellego. CA.ergoquinlegis.? 

Ps. PiiCEnicium Calidoro amatori fuo 
40 Per ceram 8c linum literafque interpretes SmViigiiuE 

Salutem mittit , & faiutem abs te expetit , 
. Lacrumans titubanti animo , corde , Sc pe6lore» 

Ca. Perii! faiutem nuiquam invenio , Pfeudole, 

Quam illi remitcam. Ps. quam falutem ? C A. argentcam» 
45 Ps. Pro lignean' falute vis argenteam 

Remittcre illi? vide fis, quam tu rem geras. 

Ca. Recica modo ; ex tabeliis jam faxo fcies, 

Quam (iibito argento milii ufus invento fiet. 

Ps. Leno me peregre milici Macedonico 
50 Minis viginti vendidit , voluptas mea : 

Ec priufquam hincabiit , quindecim Miles minas 

Dederac , nunc un^ quinque remorantur min^ : 

Ea caufsa Miles iiic reliquit iymbolum. 

Expreilam in cera ex anulo (uam imagineiii, 
5 5 Ut qui huc afferret ejus f i milem. fy mbolum , 

Cum eo fimul me mitteret. ei rei dies 

HxcpriEftitutaefl, proxumaDionyfia. 

Ca. Cras ea quidem iunt. prope adefl exitium mihi, 

Nifiquidmiliiinteeflauxilii» Ps.finepellegam, 
^o Ca. Sino , nam mihi videor cum ea fabularier , 

Lege , dulce amarumque una nunc mifces mitii. 

Ps. Nuncnoflriamores, mores, confuetudines, 

JocLis , ludus , fermo , fuavis faviatio , 

Cora-* 

35. ^aj; folflitialu herha.'] Herlam \ llgno. Uiide & Ovid. i. Elcg. i. ia« 



folJiiTiaUradzQa. intelligo, qu^ tempore 
folftitii , nofte prxfertim frigidiufcula , 
ut folet, & rorulenta fubnarcitui , dc 
poftea a calore Solis diurni, qui tunc ma- 
ximefzvit, moritur , aut ceitelangue- 
fcit. Becman. Proverbialiter dicitur de 
lefugaci &nondiuturna. Scalig. 

40. Ceram & Ijnum.'] Vide notas Bac- 
chid. a£t,4.fc. 4. 

45- Tro tignenfalutt,'] Quia tabella: e 

Tvm. Ih 



Amor. eas vocat, inutileligntim. 

49. Militi Macedomco.j JHacedoah* 
Scriveiius. 

S3. Symholum.] Vid6 notas Epid, 
aft. I. fc.a. ^f. 22. &Bacch.a6i:. 2. (c. 3« 
fC.z9. Cafaub.inAthen. 1. 3.c, 31. 

S8. Ca. Craj ea ^utdem ftint.'\ Veiba 
hsc non pars epiftols, fed Calidori , qui 
fatalem quafi diem fibi inftare conquc. 
littti, r. 



Dou%. minc cga 
reexperiar. 



14(^ P S E U D O L U S. 

Comprefliones arutse amautnm comparum , 
^5 Tenerislabeilismollesnioriiunciilse, 

Papiilarum horridularum oppreflluncul^, 

Harum voluptatum mihii omnium , atque itidem tibi 

Diil:raci:io , dircidiuni , vafticiesvenit, 

Nifi qux miiii in te'ft aut tibi efl in me falus. 
70 Hiec qu:^ ego fcivi , ut fcires curavi omnia : 

Nunc ego te experiar quid ames , quid (imules. 
vale. 

Ca. Eil mifere fcriptum , Pfeudole 1 Ps. 6 miferrume ! 

C A. Quin fles 1 Ps. pumiceos ocuios habeo : non queo 

Lacrumam exorare ut exfpuant unam modo. 
75 CA.Quidita? Ps.genusnoftrumremperficcoculum fuir. 

Ca. Nihilne adjuvare me audes? Ps. quid faciamtibi? 

CA.heu! ..; 

Ps. Heu ? id quidem ??^/IiercIe, neparfis , dabo. pw«g.nepar fis, 

Ca. Mifer fum , argentum nufquam invenio mutuom , 

Pfeudole. Ps. heu? Ca. neque intus nummus ullus efl. Ps. 
eheu ! 
So C A. Ille abdudurus efl mulierem cras. Ps. eheu ! 

Ca. Ifloccine paclo me adjutas ? Ps. do id quod mihiell: : 

Nam is mihi thefaurusjugisin noftra efl domo. 

Ca. A6lum hodie de me efl. fedpotesnuncmutuam 

Drachmam dare mihi unamx , quam cras reddam tibi ? 
Sj Ps. Vix hercle opinor , fi me opponam pignori. 



64. ^mantlum comparum. ~\ Ex vet. 
cod. ieg- arta. amantttm comparum . Com- 
pares lunt ov^vyoi. ufurpaturin amore 
deduobus, qui inrer feamant. Horat. 2. 
Od. s- 'ISlondummuniacomparis ty£,qtiare 
valet. Lipiius. 

6 6, Papi&arum horridnlarum.~\ Ideft, 
•prominentium i exfiantium. Nonius. Ca- 
tullo furgentes papiiU lunt tumefcentes 
iScveluti ftrophio obnitentes; quas hic 
Tlautus horridulM vocat. iiias &Cplei7tim 
fignificat 5 ut cum Varro horreum ah hor- 
rid« deducit. Turneh. 

6 8. Difcidium.~\ vjde notas Miiit. 



73. Tumtceoi.'] Vide BOtas Aululaii 
a<a. 2.fc. 4. j^f. 18. 

74. Lacrumam exJ]>Hant,~\ Tralatiori- 
dicula Sc feivo digna : alioqui putida dc 
inepta, L. 

77. NeparJ^s.l Id eft, ne peperceris, 
ne parce ejules, fuppeditabo enim tibi 
magnam copiam vocum harum fiebi- 
liura. Lamb. 

82. lugis.'] Perennisrpropterincom- 
moda fervitutis fcilicet. Thefaurum ve- 
rodere etiam maladici, Mercat. nota- 
vimus. Sic Oppianus, okCcv oT^i^a, 
thefaurum interitus , pro mundo 8c copis 
five «Ttw*^^': utobfeivat. Rittersh. 

P4. Cti* 



AcTusI. ScenaL 147 

Sed quld de drachma facere vis f Ca. reftim volo 

Mihi emere. Ps.qnamobrem? CA.qui me faciam penfilem. 

Cercum eO: mihi anre tenebras perfequi tenebras. 

Ps. Quis mihi igitur cirachmam redder , ii,dedeimi tibi } 
pc An tu te ea caulla vis (ciens lufpendere , 

Ut me defraudes drachma, ii dederim tibi ? 

Ga. Profe6lo nullo pa6co poiKuii vivere , 

Si iila a me abaiienacur atque abducitur. 

Ps.QuidfleSjCucule? vives. CA.quidegonifleam? cr«f.vive. 
5)5 Cui necparatusnummus argenti iiet : 

Neque a/z libclLT fpes Ciz uiquam gentium. 

Ps.Utlitcrarum ego harum lermonera audio , 

Nili tu illi drachmis fleveris argenteis , 

Quod tu iftis lacriimis te probare poftulas , 
100 Non pluris refert, quam iiimbremin cribrum geras* 

Verum ego te amantem , ne pave , non deferam. 

Spero , alicunde hodie me bona opera , auc iiac i^TufS!^^" 
mea, / 

Tibi inventurum eire auxilium arj^entarium. 

Atque id futurum unde , unde dicam nelcio , 
105 Nifi quia fururum eil : ira S U P E R C I L I U M S AL I T. 

Ca. Utinam qucs dicis , diclis fadlaiuppetant 1 

Ps.Scis 



94. Onttls.'] Vide notas Aflnar. e%- 
trema, yC 73- 

S>6. Ltbellx.j LibeUa. nuniuluserat ar- 
genteus, decima denarii psrs. rroinde 
>^s, Itbra-, iiheUa argenri Plauto , £c libei- 
y^Ciceroni 5c^y?«, proeodem accipiun- 
tur. Hincilla, ^d.iibeU>tmdebere : fum- 
ftum reddere ad ajfem. Aliud eft apud 
rlin. ^ii iibeUam ^ normam exi^ere. 
V. N.Capt.na. 5-rc. i.^f. 27. 

99' ^odruijin iacrumu,&c.'\ Qnod 
cenfes, teexillimariabillaprohamaaia- 
torem,oblacrymas,falleris, &c. { 

102. ^HC hacmea.j Quia icmel cedit ; 
avi pto ««f reftitutum, hicquoque ap- j 
plicandumfuit, fed, utopinor, avi ma- j 
la- Nec tamenplacet, «f /j.^cw^tf. Nijiil! 
mcliusvulgato: Bonaopcra , aut, fibo- 1 
na eHenojipoieft, v^l boni a jnenihil 



I exfncSlas , haemea, qualifcumqueeOT^J 

i porelt. Gronovim. 

i 105. ltafuperciiinmfaiit.\ Oininandi 

; fcientia a vcreruna fuperltitione diligen- 
tercultafuit : quam KXi^t^ovigrnbjj vo- 
cabant. Qj-iod Aufonius ait, ejustres 
fpecies eflTe: non dubito, quin hx fuerint: 

\ 7r}:ip(JMi;i7:zfK/j.o^ , ^tinnitiu aurii. D(2 
fternutatione n\\x\t\'^ utPropert. ^ridui 
argutUmfier?iKttomen am-or. Cujus omi- 
naiionisfolicitadinemcumdeprecsban- 
turGrarci.dicebant, Zsu a<a(nv: In Epi- 
giammate: 

Dtpaipiratione autem Theocr. 

Abrdv 5 

Plaut. Supmiliummshifalit, \Jadsfa.ii- 
K a Jatiog 



i^^ P S E U D O L U S. 

Ps. Scis tu quidem hercle ! mea (i commovl facra y 

Quo pa61:o & quantas foleam turbellas dare I 

C A. in re nunc funt omnes Ipes sEtati mes, 
1 1 p Ps. Sarin' eil , ii iianc tioclie mulierem efficio tibl ^ 

Tiia ut iit 5 aut ii ribi do viginti minas ? 

C A. Satis , fi futurum eil. Ps. roga me vlginti minas. 

lii me efledurum tibi , quod promrfi , fcias : 

Roga obiecro liercie ; geftio promittere. 
1 1 5 Ca. Dabifne argenti mihi iiodie viginti minas f 

Ps. Dabo > moleftus nunc jam ne fis miiii. 

Atque hoc ne didum tibi neges , dico prius , 

Si neminem alium potero , timm tangam patrem» 

C A. Dii te miiii omnes fervcnt. verum fi potes 
I lo Pietatis cauila vel etiam matrem quoqite. 

Ps. De iilac re in ocuium utrumvis conquiefcito. 

G A. Ocuium utrum , anne in aurem f Pe. at hoc pervolga^ 
tumefcminus. 

Nunc ne quis didtum fibi neget , dlco omtiibus, 

Pube prxfenti 5 inconciane, oninipopulo> 
j i^ Omnibusamicis , notifque edico m.eis, 

In hunc drem a me ut caveant , ne credant mihi. 



fatioy OTtx^'f dicitur ai veteri Gloffario. 
Scalig. 

107. Mea Ji commovi ftcrd. Putem 
hocinterpretandunvde feHtentia Servii^ 
fcubentisadiilud Virgilii iiLneidos4. 

' ^ttalii commotu excitafacris 

Thyat , iibi oitdito, &c, Corf.moti: facrhs 
ideo dixit , quia \n Sacroram renovatio- 
necommqvebantur fimul3cra:uRde Ko- 
ratiusi.Od. 18. 

Non ego-te , cayidids Baflireu, Invi- 

turn fuatiam^qnod ad trieterica, trienr.a- 
liaBacchipertinet. Ea enim facratertio 
quoqueanno innovabantar. Sanefcien- 
dutn op^iA apud Gxzcos dici Sacra o- 
mnia, ficnts^nd L&tinos Ceremonia di- 
cuntur. fedjatnabufiveSacraLibeKi Or- 
gta vocanr, vel 'S<m -r opy,\i , id ell , fu- 
rore , \'ci /^c^ ^rofm , idcA , arnontibiis. 
Douza. vide i.Obferv. 1$. Gro7tovim. 
los. TurbellM.'] Vide notas Bacchid. 



116. Ntimjamnefis.'] Dceft huic ver- 
fuipes. Pareus: r.uncjam. Forte : nmis 
jam nefies mihi. Gronovius. 

It8. Taiiiam ■patrem.'\Y\dt nOCas 
Epidic. a&. s- ic z. fC.-^. 

119. Verum ft potes j, fietatii catijfa. ~\ 
Pcrpietatemliceattibi non patrem tan- 
fumj fed mafremq-aoquetangere. Fii- 
tatU cai{!fa ■) licut, rriea caufa , per rne. 
SentcntiaLdwj^/n.abfurdaeil : ii-acuni- 
cevera. x^cidal. 

124. Pubeprafenti.'] P«^e/, auQiOlfe Fe- 
fto, avjLizKjhp^yjxgah iis, quipuberesfuntf 
oranem popuium fgnificat. DoftifiimuS;. 
Romanorum Virgiliw, inter alia condi- 
tse antiquitatis arcana & hqc pofuif, cura 
ait. ptippefque tua pu^ef^ue ttiorttm. ex ea 
cnim conmetudine dixit, cum exprimc- 
retHomericum : 

' • '^iuj vnirs aii }[$■) av7; IrctQ^iQi, 

Ibidem .• Pubes , adolefcens, qui etiarn VCr 
fiiceps vacatttr. €ui contrartum Jnveflii «■ 

{»bQS V 



12?. Crura mavellcm modo.''^ Crura 
malkracrepuiflb, ideft, fradaeiTe. De 
crmifragio, Vide Aiin. ad. 2. fcen- -i-. 



A CTU S I. S C E N A ir. 149 

Ca. St! tace obfecro hercie. Ps. quid negotii eft ? Ca. oftlum 

Lenoniscrepuic. Ps. crura mavellem modo. 

C A. Acque ipfe egredirur penitus per lurum Memr. psenus perjur. 

r-innr 7(i«:n/.. inrus. <vcc. 

tapui. iiy;/. «/.. psrjuri. 

Tuhes, & pro plurinm puberum numero 

dkifolet. Fellus. ScAlig. 

127. Ofl,ufncrepmt.\ Vidc notas Mi- 

lit.aft. 2. ic.i.xT.76. 

AcTus Primi Scena Secunda. 

LENO, LOB.ARlI7r, PSEUDOLUS, CALIDGRUS. 

pXite, agice, iteignavi, malehabiti, & male conciiiati, 
-^--'Quorum nunquam quicquam quoiqiiam venk ia men- 
tem, ut rede faciant. 

^^ C)aibus^iiiadliocexemplum€xperiGr, non potefl: ufurpari 
uiura, 

Ncque ego homines magis afinos unquam vidi, ita ^hAs cofe 
callent. ^ 

jQuos dumferias, tibi plus noceas: eo enim ingenio hi func 
flagicnbcE , 

Qm hsc habent confilia, ubi dataoccafio eft,rspc,clepe, 

miQ^ harpaga, 
Bibe , es , i"uge , iiocjeft eorum opus. 

■Llt mavelis lupos apud oves iinquere,quam hos doimaiflodes. 
At faciem ciim afpicias eorum haudmaiividenrur,operafallunc. 
I oNunc adeo hanc cdidlionem nifi animum advor- ^^^^IY^ ^'^^^® 
titisomnes,_ 
Nifi romnum rocordiamque ex pedore oculifque amovetis. 
Ita ego voftra latcia loris faciam, ut valide varia lint : 
IXi ne periilrpmaia quidem ^que.pia:a finc Campanica , 

' Neque 

. \jr ^-'^''^^^i?'. &mateconcitiati.-], bant. ConfuleDonatum adiUudTeienr. 
niVoTnfr^"' n '' ^ ^^\ '^''^''''^' Ean. ■^a.^.fcA-Fu.ittveprodi^malecon. 
^^^l^'''^^''^ ^^Tl?'''"'^''" '''''' ^^"^'''''- »biomnemconventioncmc.«r,-- 
n\.rlli TT' ^^^^^'^"^'q-^^mi^^i^ne /rrfr;>«,r^ dici teftamr. credoque pervul- 
l\r^tLt^-7 uT ^'?- ^'''¥'' ^ ■ ^^^"^^ '" improba.nequamrr^al^ frugi 
8^^^^^ r^f"''"; S^^nofterali- \ mancipiahcrileconviciumfuiire. D.«^ 

X "deit'Xrr:,'HT "^5" ^;-- oens', fcurica cc tergino officiiquemquc 

r(tlihrsconciliare,^io viliemere,diaita- Epidic. zOt. i.k.i. j^C-i 5 , 

' K 3 14. ^le^ 



V 



IjO P S E U D O L U 5. 

Neqiie Alexandrina belluata conchyliata tapctia. JlTieua!^"* 
1 5 Atqiie heri ant^ dixeram oranibLis , dederamque eas provin- 

cias: '"^ 

Vcrum ica vos eftis perditi , negligentes , ingenio improbo ^ 
Ofiicium voHrum ut vosmalo cogatis commonerier. 
Nempe ita animati eilis vps. vineite hoc duritia ergo atque me^ 
Hoc vide iis, ut aiias r es agunt : hoc agite, hoc aniiiuun advor- 

tire. 
^o Huc aGhibete aures, qu^ ego loquar , plagigera gencra homi- 

num. 
Nunquamedepol voftrum durius tergum erit, quam tergi- 

num hoc meum. 
Qui nunc ? doletne ? hem, (icdarur, fi quis herum fervos fper- 

nit. 
Affiftite omnes contra me, & quae loquor , advortire animum. 
■ Tu qui urnam habes , , aquam .iiigere > face pienum acnum fit 

cito. 
i. c Te , cum fecuri, caudicali pra^ficio provinci^. 



14. ^lexa^jdrina, heHuata.'] TnteUexit 
liocloco VTAM.iifpolymita; quaEfic Gr^- 
cis dicebantm a polymitariu , qui iira- 
giilamuUislJciistexebant, oc inde hoc 
noniine vocabaatur. Hunc texendi mo- 
dum& artem Alexandrix primum in- 
ftitutamfuifre, tellis Piinius : /j/w/raw 
vero liciii texere, cju^ polymita appe-Udui , 
^lexixndriahifvituic, inde etiam iAlex^an- 
driim dicebantur, quaead eum niodum 
erant texta nonacu operabantur Alexail- 
drini i!li polynrntsrii, fed peitine: nam in 
telaSc textoriisinllrumentisartem fuam' 
exercebant , ac per hoc vere & propric 
texebant. Ti^ntum tamen eorum artifi- 
ciumfuit&induftria, ut majore ferme 
varietateeorum opera diftinguerenrur, 
qusm quae acuBabylonia , sut Pjirygia 
pifta efienr. nam & in his, 6c beiluarum, 
&hominum , &avium aliarumquexe- 
srum formasexpiimebaniur, h^ud lecus 
atqueinBabylonicis. Salmaf. 

14. Co}ic'hy.iiata tapetia. J ConehyliatUi 
colar eft e cffiruleo & rubro , qualis Mar- 
^iae. violf . Picitui ^i^ur^urem, oftrinHs, 



Sdrrams^TheJfalictii etianiLucretio: hlat' 
tetis, &c. Et tapet um , \t\tapetem No- 
niusexponit tegmen umtepiCium de va,' 
rtii coloribtis. Cicerp : Conchyliatis Cn, 
Pompeji perijlrQT^atiifervoriiminceRii /i- 
£ias Jirctosvideres. Camer. 

iS- Vincitehoc duritia ergo.~] Qui hxc 

mutarcaggr^iii fuht, ignoravere quam 

necedlirium iit in Comoediae lediona 

geftusidentidem iibireprsrentare. Hoc, 

S-eiifTivMi hic ponimr. Sententia autem 

eO:. Vos, fi quidem veliris & pofllcis, du- 

ritiaveftra, &hoc terginum (id rasna 

, oftenditur) & me eo vos excepturum, 

I vincite. Eoxkom. .^il 

i 21. terffi»um.~\ Terginiim pro fcutica 

&ccriodixeruntantiqui. Lucill. 

\ ■ Dumf&lvo tergd & tergino iicet. 

\ Scaiig. _ " ." 

: zs. Caudicali prsficio provincis.'] ^t 
; lignum iind3s,£cintabulas acfragmen- 
1 tarainutadiiTe<:es. caudexScncodex , 3^- 
\ boris truncus. Virgil. 2 Gcorg. ^in^. 
' caudictbw fe£iis, e^c. eft & interdum plu- , 
. rium tabuiaium contsxtus. Vario apud; 
i Non. i 



A C T t; § T. S C E N A 11.^ I j I 

Lo. At ha^c retunfa eft. Le. fine fiet : itidem vos quoqne eftis 

plagis omnes. 
Num quiminus ea gratia tamen omnium opera utor ? 
Tibi hocpLxcipio, ut niceant cedes. habes quod facias : prope- 

ra, abi intro. 
Tu efto ledlifterniator , tu argentum eluito , idem exftmico. 
jo H^c , cum ego a foro revortor, facite, ut ofFendam parafa , 
Vorfa, prxfterga, ftrata, laucaque codlaque S.Saerf/.Tr: 

omnia uti {int. 
Nam mihi hodie nataiis dks eft , decet eum omnes vos coti'* 

celebrare. 
Pernam , calium , glandium > flimen , facito in aqua jaceant, 

fatin audis ? 
Magnifice volo enim fummos viros accipere, ut mihi rem 

ellereantur. 
5 5 Incro abite , atque lisc cito celebrate, ne mora quas fit , cocus 

cmiiveniat, 
Mihi. ego eo in macelium, utpifcium quicquid eft pretio pras- 

ftinem. 
I puere pr^e , ne quiiquam pertundat cruminam c^utio eft. 
Vei opperire : eft quod domi dicere pxne fui obiiius , 
Auditin' ? vobis mulieres hanc habeo edi6tii?/iem : 

Vos 

Non. hincCIaudius,quiprirausRoma- / terr-^ pro perterget habebatur in corru- 
nisperfualitconrcenderenavemjcogno- .-'lonl^iJslibris. Tura 5& Gmifceriin- 
mm^insCAudex. Seneca debrevit, vi»^'' 1 ^^}'^,^^ ^ librariis notavimus etiam in 
29. Idemextruito.1 Etbscisex^^'^' M-ivio , ubi/enejpro genw. Gronovius. 
ptum difponito. tamh. imo- -** ^°^^° ,' ^"^'^q^^- | Qu:2 co£ia funt huc nori fa- 
ordinecoll^^^fO' Taubm. j ciunt. Infra deraum dicit, coquos fefe 

31. """A] Vsrfa, a '-''^«^(^Oi (n(xtt^u>-\ adduiflurum. Q^upmodoigitur autquaic 
•*:^Hinc verf^"* videtur in animo hicvult, utomnia coifta inveniat, do- 

mumreverfus? C&pfacile inter fe in 
libris antiquis commurantur. Legendum 
ergoputo;^o5d^«e. Do[iA\i\c dicuntur 
fcita,eIeg3ncia,expoUta5quomodorfo<J?<« 
fa-cies in libris amorum Nafoni appella- 
tur. Boxhorn. 

34-u/^c«>er«.]V.N. Ciftell.aa.i.r.iz. 
JS. H£c lito celebrate.'] Celebre non 
folum freq uens , icd ctiam veiox fignifi- 
cat. Noniiu. 

3 7- Cautio eft.'\ Ideft, cavendum efil 
Donatus Andr. ad. 2. fc. 3 . 

K 4 42. S^Vil 



labuiireDiom^-Jes, cumfcribit lib. i. 
:ap.4, l'f:ro,meto,fuTio , horum verbo- 
umnonfacilereperimustempus perfe- 
ium. S:ramen,quodeft f^rro, inpafli- 
a fignificatione verfus habet: ut apud 
enec. Verfa tempU : & Pbut. Verfa, 
oarfa. Douza. Prsfterga.'} Sic MfT. Pall. 
lembrana: Acad. Lugd. pr^flerfa. Ve- 
im\>nto perterfa. UtHoratio, Gaufape 
'irpureomenfamperterftt: & Columellx 
undafpongia vafa pertergere. Apud Lu- 

etium quoque femel atque iterum prA- 



152 P S E U Er L 11 i. 1' 

40 Vosqu^einmniidiciis, molliciis, deliciifque^tatukm agitisj 
Viriscumiiimmisinclitaeamica^: nunc ego fcibo, atque ho- 

dieexperiar, 
Quaecapiti, quae ventri operam det, quasque fuse rei , qus (b- 

mno ftudeat : 
Quam libertam fore mihi credam, 8c quam venaiemjiodie ex- 

periar. 
Facirehodie , ut mihi muneramulta hucab amatoribus convc- 

niant. 
^45 Namnifipenus annuus hodie convenit, craspopulo profti- 

tuam wos, 
Natalemfcitismihidiem eile hunc. ubi idifunt, quibus vos 

oculi eilis ? 
Quibusvit^? quibus delitis eftis ? quibusiavia? m.ammilia? 

mellits:? 
Manipulatim mihi munerigeruli Facite ante .^dis jam liic ailint. 
Cur ego veftem, aurum, atque ea quibus eiil vobis ufui , prarhi- 

beo? quidmihi 
5oDomi,nifimalum, voftra opera eft hodie, improbs ? vino 

modo cupids eftis : 
Eo vos voftros panticefque adeo madefacitis , cui=n ego fim Iixc 

ficc^as. 
Nunc adeo hocfa-^tum eil optumum, ut nomine quamque ap- 

peilemfuo; , 

Ne di61:um efTe aautum ItJ qurepiam voflrarum mihi neget. 

advortite animum cuncv^ 

Principio, Hedyliiim,tecumago,4,^amica es &SX£'' 
frumentariis, 
55 Quibus cundis montes maxumi acervi friiu«ntifunt Qw-ni ; 

Ita. ahjiemiu* fspe dicitur , non qui i«w- 
«rWprifcisillis; /^ii^r^V^v oivsjed» 
//HTTWjqui pro hora diei nihiidum vinibi- 
bit. quem Sobrium vel Sicium dicimus. 
Apul. Apologia : Namdicitur antehoram 
diei fecMndam-, jejunuf adhuc & ahfiemitu % 
tejfimonium ijlud vendidijje : Acil®' XJH 
aoiv^. li^ utirur &;Tertul.& aliL Cafauh.^ 
5 s . Mo-ntes maximi acervi. J Acervi 



42. ilaacapittf\ Saluti&libertati. 
49- Prahi^eo.'] Pr^bco. Vide Me- 
liaechm. 5. 2.51. 

Si.Panticef^ue.l^Vide notas Capt.aSt.4. 
fc. ^. fC. 116. Porro hocloco fcriben- 
4umeft; Eovosvejlrospantices ufcjue adeo 
ptadefacitif, cum ego fim hitficcus. VuJgata 
lc&iopalam jnconcinnaeft- Boxh. Cum 
^ofim hicjiccm. Horat. 4. Od. s- 

' DicifKtis integro 

Sicci ynatie 4ie : dicimus tividi» 
; ^Hm^^locemofiiJseJi, 



maximi inftaj montium. V. N- £?• i- i* 

& Mil. 4. 2. 

i9' ^P 



A C T U S I. S C E N A 1 1. 1^3 

Fac fis fit delatum huc mihi frumentum , hunc annum quod 

Mihi , etiam familiae omni uc mese : atque adeo ut frumento 

alFiLiam, 
Ut civitas nomen mihi commutet , meque ut pr^dicet 
Lenone ex Ballione regem Jafonem. C a. audin furcifer 
^o QutE loquitLir ? fatin magnificus tibi videtur f Ps. pol ifte , 
Atque etiam malificus. fed tace , atque hanc rem gere. 
LE.^fchrodoratu, quaeamicostibihabes lenonum a:mulos 
Lanios , qui item ut nos jurando j^are malo quaerunt Jsru^f tem. 

rem , audi : 
Nifi carnaria tria grandia tergoribus oneri uberi l^die ;; 

^5 Mihierunt, craste quauDircamolim, utmemorant,duc) 
Gnatijovis devinxere ad taurum, item, hodie ftringam ad 

carnarium : id tibi 
Profe(5LO taurus fiet. Ps. nimis fermone hujus ira incendor. 
Hunccinehichominempati colere juventutem Atticani > 
Ubi funtjubi latent,quibus iEtas integra eft,qui amant a lenone? 
70 Quin conveniunt , quin una omnes pefte hac populum hunc 
hberant?^,^,,^^,.^ 
Sed nimis fum flukus, nimium fui Indodus , ne illi audeant 
Id facere : quibus ut ferviant fuus amor cogit , fimul , 
Prohibet , faciantadvorfumeos quod volunr. Ca. valti-tace. 

Ps.quideft? 
Ca. Male m.origerus male facis mihi , cum (ermone 

huicobfonas. Ps.raceo. ^Sat^' 

75 Ca. AttaceasmalomultOjqLiam taceretedicas. Le. tuautem 
Xyflylis , fac ut animum advortas , quojus amatores olivi 

-H .V.'. Dyna- 

J9. Regcmlafomm.'] Jafonem Thef- f duxent;qu«qjAmi6pamin vinculacon- 
falia: lyrannum, qui ztate Epaminonda: jereratj cauda; bovis indomiti alligarunt 

Lycumqucinterfecerunt. Tdjjerat. 
6 3 . Pati eoiere.'] CoUrc , abfolutej pro. 



floruit, malim intelligi, quam illum Ar- 

gonautam. Lambin. 

61, Lenonum Amulos Lanias.~\ V. N- 

'''ipt.aa:. 3. I. 

\,t^ T^^^^rihtu oneri uheri.'] Tergori- 
Tau ""^*" ^beii. ficparti^io partey irc. 

cx Antio^- 1 "^^ethus 8c Araphion Jovis 
Antiopa eoR'' ^*''?'. V'^' ^y^^s. 



incolere & degere aliquo in loco. 

69. ^i amant k Lenene.'] V. N. Milit. 
aft. z. z. Psen.aft. 5. 2. 

71. NeiUiaudeant,'] J. Gullel, Acidal. 

-^Fopma, ajunt anaftrophen ciTe, pro 

'time. TQient. Andt. ,^ucln-i jam omnia. 

^^ . D^J-^Jwe^^oww^.? ideft, tu ne? V. N; 

matie ej€(i.ia , uaorem • AuluJ.Prolog. T. 

K 5 77. 'P^- 



Dyiiamin domi habent maxumam. 
Si mihi non jam huc culleis oieum deporratur , 
' Te ipfam cuileo ego cras faciam ut deportere in percrulam,' 
So Ibi tibi adeo ledus dabitur , ubi tu haud fomnum capias , 
Sedubiufqueadlanguorem. teries qiiorfum hsc tendantqux 

loquor? 
En excetra tu, qux tibi amicos tot habes, tam probe oleo onu- 

{kos, 
Num quoipiam efl: hbdie tua rtibruiTi opera confcrvorum , 
•Nitidiurculumcaput? autnumiplepuimento Lmn"'^''^'^' 

utor magis 
8; llndiurculoi' fedfcio, tuoleunihaud magnipendis, vinote 
De vincis. fine modo. reprehendam ego cun6ta hercle -^.f- '^'""* 

unaopera, niii "■ 

Quidemhodietuomniafacis, fcelefta, h^c uti loquor. 
*Tu autem qus pro capite argentum mihi jam jamque faepe nu- 

meras ? .,a. 

Ea pacifci modo fcis : fed ovix pa&esy ^^nSrifcis folvere. 
5;'oPh&nicium , tibih^cego loquor , delici^ fummatum virum: 
Nifi hodie mihi ex fundis tuorum amicorum omne huc penus 

aflermr: - ■; — ' 

Cra.s Phoenicium Phosnicio coHoinvife^ pergukm. 



77- 'bynamin. ] tn Tarvifina , Parif. 
Bafil. ScVenera edit. eft, amatores oli- 
'vinam domi h&bent. Hinc cmcndo : ^uo- 
Juiaz^tores Oiivitamdomihabent , nam 
veteribus Olivita five Oliveta , idem erat 
tjttod Olivetum: ut nienda,mendum ^ &c. 
Ergo errat Feftus, qui putat efle illud 
tempu-s, quooleacolligebatur : quod ta- 
'HiJcti Ohvitai dicebatur. lieurftm. 
- 79. ?ergulam.'\ Nullaj unquam fue- 
:runt pergula; publicx , fed tantum ap- 
penclices .'Edificiorum, qux inpublicum 
ipeftabant. Et ob id artifices bL magiftri, 
qui n-iinusnoiierantjinilHsprimumfo- 
iebantopera fua proponere aut docere, 
utpopuioinnotefcerent. Juvenal. 

Sed necfirii£lor erit j cHt eedere deheat 
omnu 

Pergula. 
Et, qixodi Twnel/tu producit ex Plauto 
de Lenone, qui intermiaaturmulieri- J 



I bus, fe easexpofiturumin pergula, eft 

ipfius Lcrionis pergula : qui vult cas mu- 

iieres venalesproftare. propterea eas ex- 

ponitineoJEdiumloco, quiomnibusin 

confpeftu efTet: quo nomine vetus Giof- 

far. exponit Perguiam rcfeii^av«v. Scdit£. 

N.onverumeft,quodvirdo(aiflimusfcri- 

pfirVpauperes Grammaticjjs.quibiisin x- 

dibus habendaefcholspoteftas non erat, 

in pefgula docuifle. Ferguia eranteellx 

publicje, inquibusomniumartium do- 

6trinarumque Profeflbres publice dice- 

bant.Cell^Equoquepublicxmeretricura, 

/ie?-^X/<e hocloco dicuntur. Saimaf. 

jz. Excetra tu.'] Vide notas Cafir" 
acT. 3. fc. s.yf-i9. ^Q, 

8 3 . Tua tuorum opera.'] QuxP^ ^ ^ 
tricio exoleariis fado, 6cc. P^^^^i ^^gg, 
91-Vhoenicio corio in '^ifes p^S^^^^ jj j^, j __ 
nicium coriuin , iuoruTT\vc„„.. ' 

gumflasMScrueDfum/' . 

A G T V S 



p 



A criJ s I. Sc E N A III. tss 

AcTus Primi Scena Tertia. 

CALIDORUS, PSEUDOLUS, B A L L I O. 

Seudole , non nudis c\ux hic loquitur ? Ps. audio here . 
equidem atque animum advorto. 
Ca. Quid miiii es audor, huicut mittam, neamicam hic 

meam proftituat? 
Ps. Bene curafiis. liquido es animo : ego pro me dc Sf;£' "* 

pro te curabo. 
Tam diu ego huic bene & hig mihi volumus, & amicltia eft an- 
tiqua. 
5 Mittamhodiehuicfuodicnatalimalamrem magnam &ma- 

turam. 
Ca. Quidopusefi:? Ps.potin aliam rem utcures? Ca. at. 

Ps.bat. CA.crucior. Ps.cordura. 
CA.Nonpollum. Ps.facpoffis. Ca. quonam pado polTim 

vincere animum ? 
Ps. In rem quod iit prxvortaris , quam re advorfa animo au- 
fcukes. ■ ;j,j-j,Tn. 

^j.. Ca. Nug^ ifec funt: non jucunduiri^efl:, nifiamans facit 

ftulte. Ps.pergin'? 
'xoCA.OPfeudolemi, fine ftm nihili: mitteme fis. Ps. fme, 
^r;, modoego 

Abeam. Ca. mane,. mane : jamut-YQles meelTe, ii:a..€ro-. 

Ps.nunctufapis. ; ■ - -.^ :^ : 

BA.It dks : ego miiii ceilo. i pra^, puefe. CA.heus, abiit. quiri 
revocas ? 



3. T^ Ew« curafif.l^ Conjiciunt , i^f.ca- 
. JJra^u, -Tu fie lurafitf ^ fine curafu , 
Be»e : vecurafu. Ba. ne curajsu. Omuia 
ftuftra. Cenfeo formulam efle hortandi 
aliquem , nequidex ordine quotidiano 
intcrmjttatob przEfentem metum ; fcd 
agat folita,quafi nihil fit, quod interpel- 
let. •Redcremaliamgere: noli ob hoc 
animo ^crtuibato minus curare res a- 
lias. Eadem brevitate verbum idem in 
prologo Pznoli : Ne & hic vanentur 
^Hir^is V loris domi , Si minus curafiffi , 



Ps.Quid 

cufn yeniant herJ, d(fmum. Hinc & moX. 
Petm'aliamremutcures. Gronovius. 

6.\At. js. hat.'] Bat j fonuseftcor- 
nicinislituura ex ore exinientis. Ch»- 
rifms. 

8. ^amreadv6rfa.~\ Putileinterpre,- 
taraentum Lambinidicithic Acidalius: 
idem enim per idem interpretatur. I pic 
corrigit > cjuam rei advorfa , vel re accipit 
pro T^.irifi.-utlit, quamobtemperes ani- 
moiisagendis, quae abs refunt vcl lei 
adveria- Non perceperunt dignam intel-^ 
1 ligi 



«5^ P S E U B ©~ L U S. 

Ps.Quidproperas? placide, CA.atpriiifquamabeat 
B A , Qaod hoc maiam 5 ram placide is , puere. 
ij Ps.Hodienateheus, hodie nate, tibi ego dico, heus hodi^ 
nate, redi& 
Relpice ad nos tamecfi occupatus , moramur , tum mortmur 

mane : fiint coiloqui 
Quivoiuntte. BA.quid iiocefl? quis eft qui moram occu- 

pato moleflam obculit! 
CA.Quitibirorpitalisfuit. B A. mortuus eft, quifuittqui eil, 
vivoseil. 
" ■ Ps. Nimis fiiperbe. Ba, nimis moieftus. Ca<, reprehende ho- 

m.inem: ailequere. 
20 Ba, I, puere. Ps. accedamus hac obviam. Ba. Juppiterte per- 
dac, qaifquises. 
Ps. Te volo. B A. at vos ego ambos. yorte hac tc, puere. Ps.Uon 

hcet. 
Co.lIoqui te f B A. at mihi non lubet» Ca. iin tuam ell quip- 

piaminrem? BA.iicet- 
Neobfecrovivere, annonlicetf Ps.vahj manta. f^/fivf» 

Ba, omicte. Ca. Bailio, 
Audi. B A. furdus fum, profedo inaniiogus es. C a, dedi, dum 
fuit. 
i j Ba. Non peto quod dedilti. Ca, dabo,quando eric. Ba. ducico, 

Qiian- 



rigifententiam. ^mmtta nonHUSiquam r 

verenbuseaparsingeniieft, quae mini- 
ftrat, nonqtiss regitinonsratio, fed qus 
fufcipit affeftus & iis agitatur. • \Jt \n 
Tiinummo 2. 2. 24. ^ihomocum ani- 
r/ioinde ab ineunte atate depugnat fuo, ^c. 
HocvuJtergo: Readvorfa, inrebuspa- 
rum (eCUndiSj prxvortaris qmdinremfit, 
potiuscoTrfulas, poiiusprovideas 5ccu- 
ics qiromocio ilias expiices, ^•uamauful- 
tesaniKio, id efr,perturbere, trepides, in- 
fenlas. Gronoviui. 

, 14-. S^upd hoc malum.'] Ps. ^id hoc 
Walumfttini? placide. Ba. t puere. Scriv. 
^. 15.- Hodienate hen^. j Tta Lenonem 
appdJarrquodruperioreScena dixerat , 
fibihodienatalem diemeiTe. Nafemitttr 
ctiamquihonores adiDifcuntar : &: na- 



ffsiiitur.Qui ab exiiio xedacuntur. Turneb, \ Epld. 3 . ;. & trin. 2. i. 



16. Tametji occupatttg rfioramurJ^ Lam- 
binusmalito«»/><ji'«»?. Sednon neceffe 
eftfciipturam vererem mutare, GfLupa- 
tws. Sieenimfcribendam. Licet occu- 
patus lis, tamen neceiTari© te moiamur , 
detinemus. Eoxhom. 

18. Mertuui efi , quifuit.'] Vide N. 
Capteiv. a6l. 3 . fcen. 3 , ;^f, i . 

zi:"Te vl3lo.\ Ambiguuni/ ve!, Teivolo 
convenire: vei, Te JuppirerperHat , volo. 
Atq; hoc modo Pfeudoiusintelli^ir, idqj 
non fefeilitLenonem , qui fic relpon- 
dit: ^t ego valo vos ambos perdat lHt>piter. 

22. Co'Uoquite.'\ V. 1-1. A.i1n. 3. i.Xi- 
cetne ohfecro vivere.] Q^- vosme enecs- 
tis odio vcRro & moleiria. L. T. N. 
aft. 4. z. &N.Epid.i. 2. - 

25. Dti'dts~\ SciL- PhoeniciamrV: Ni 



%%. Km 



A C T U S 1. S C E N A III. '157 

Qiiando habebis. Ca. heu heu , quam ego malls perdidi mo- 

dis , 
Quod tibi detuli 6c quod dedi 1 Ba. mortua re, verba nunc fa- 

cis. 
STULTIIS ES, REM ACTAM AGIS. Ps.noP 

ce falcem hunc quieft. BA,jam diu 
Seio qui fuit : nunc quis eft is , ipfiis fciar. ambula tu. 
o Ps. Potin ut {emel modo , Ballio , huc cum lucro rcfpicias' ? 
Ba. Reipiciam li-toc pretio : nam li (acruficem (iimmo Jovi , 
Atque in manibus exta teneam , ut porriclsm , interea loci 
Si lucri quid detur , potius rem divinam deferam. 
Ps. Non poteft pterate obfifti huic , ut res funt cxterx l 
5 5 Deos quidem , quos maxume squom eft metuere, eos mini- 

mi facir. 
Ba. Compellabo, falve mulrum , ferve Athenis peiKimf . 
Ps. Di te Dea^quc ament vel hujus arbitratu , vel meo : 
Vel ii dignus aiio pado , neque ament , ncque faciant bene, 
Ba. Quid agitur, Calidoref Ps. amatur, atque egetur aciiter, 
}o Ba. Milereat , li familiamaiere podim mifericordia, 
Ps. Eia fcimus nos quidem te qualis fis -, ne prsdices. 
Sed fciu quid nos volumus? Ba. poi ego propemodo : ut ma- 

ie Ck mihi. 
Ps. Et id , & hoc quod te revocamus, qua;fo animum advorte, 

BA.audio. 
Atque in pauca , ut occupatus nunc ftim , confer , quid velis. 
5 Ps. Hunc pudetquod tibipromlfit: quaqueid promi(itdie> 
Quia tibi minas viginti pro amica etiam non dedit. 
Ba. NIMIO ID quod pudec facilius fertur, quam illud 

quod piget : 

Noii 

a8. Remaaamagu.'] Donatus Andr. j pto Pontlficuni iolemne facriffcantibns 
ct.3. fc. I. Hac resjecundumjui civi- \fmf[c, Macrob. 1. 3. 2. tradit. N:evius: 



? dicitur 



: tn jua cavttHr, ne ijtiis rem Simulatrociaporrfcerent extaTninifiratores, 



clamapudjuduesrepetat. Idem ad Eu- 
uch. aft. I. fccn. i. ^.aumej}, fum- 
tuma Jure, iiuery a Judicio; perijli, 
fupplicio. 

32. Vtporriciam.'] Porricisndi vcxhnm 
s difcipiini harafpicuna & ex prsce- 



Turneb. 

47. Nimio id.'] Viro bono indigna 
fcntentia5cuifamaE& exiftfmationis ja- 
duragravior,quamrei, Sophocles : 

To KipS^ «/J Kxv "^m -^o^jJitiv i». 
V. N.Tiin, i.a. 

55. N#» 



1^8 P S E U D O L U S* 

Non dedide , iftom pudet : me , quia nonaccepi , piget. 
Ps. At dabic , parabit : aliquot lios dies manta z>o«^. parabit aii. 

j quid : tres dies 

mOCtO. manta modo,' 

50 Nam hic id metuit , neiliam vendas ob fimultatem fuam. 

Ba. Fuit occafio , fi velkt , jampridem argentum ut darer. 

Ca. Qaid, d non habui ? Ba. amabas? invenires ferrimmo.''^'"' 
mutuora , 

Ad Dani (lam devenires , adderes faenufculum : 

Surripiiiflespatri. Ps. furriperet hic patri , audacillume ? 
^^ Nonpericulumeft, ne quid re(5le raonftres ? Ba. nonleno- 
niumeO:. 

CA.Egon'patrifurriperepoiIimquicquam , tamcauto (eni? 

Atque adeo , (i facere pollem , pietas prohibet. Ba. audio. 

Pietatem ergo iftam amplexator noclu , pro Phcsnicio. 

Sedquoniam pietatemamorivideotuopra^vortere , 
60 Omnes libi patres funt ? nullus efttibi quem roges mutuum 

Argentum? CA.quin nomenquoquejam interiitMutuum. 

B a. Heus tu, poftquam hercle ifti a menfa furgunt (aturi, poti , 

Qui iuum repctunt, aiienum reddunt nato nemn:ii , 

A b alienis cautiores (unt , ne credant alteri ? 
6^ CA.Nniiis mifer ium, nummum nuiquam reperire argenri 
queo : 

Ita mifer dc amore pereo , dc inopia argentaria. 

Ba. EME 

5 5. NoM/ff»o»:«»»e/J.] Scil. re^emon-f hocloco, tanquamnutiio, sutlurcones 
fltare. authelluones defcribiDurarent, autnje- 



52. hfeuitu, pofiquam.~\ Ineptifiima 
illa funt Lambini, mehfam de cibaria 
mcnfa accipientis : cum manifefto meri- 
fam trapezitarum intelligat. Et vieibo- 
lumquidem , quxin vulgatis hodieha- 
bentut, hanc fenfum efie puto : ut fit 



fcio quos SatiirnipeTM Sc Satt-iripetM 
confingerent.Detrapezitis sgcre ccrtum 
eft, qui cum bonis ccdere & menfam 
relinquere decreverant , prius omnia, 
quaeipiis debentur, exigunt & abfcan- 
dunt, neilH, quibus ipsi debent, eaoc- 



jocus inaftutostrapezitas, quicumt)0- cupent, utreCce Piftorius. ^iftiUfnre- 
niscedere 6c menfam relinquere decre- 1 petmt, defcriptio eft argencariorum. 
verunt, prius omniaquasipfis debentur, Curcul. ^ .Hahejit hnticmoron plerique a,rr 
exigunt & abfcondunt, ne ii, quibus ipfi gentarii, Vt alim ahttm pef ant,rcddaj2t nt' 
deb£nt,eaoccupen:. Q^alidicat : Poft mini' Scd cuiaddhfatun, pott ? nonalj^a 
Cjuam ii, qui bonisceduDr, tamaftutifa- decaufa, quaraquiaappellarat menfam: 
^ifunt, utnonprius amenfa fargant , quxeft& trapezirica ^ii ad quam veiq- 
quam debitafua ese^erint, fanc cavent mur , faturique 2< poti reddimur. Ut 
ornnesmutuari. Pifior. ^menfa furgunt cumin Curculionequiadixerat fl^^ror^/, 
y«r«r;, ^eri. j Non erat cur delperarent de addit C^fa^oret, etiiad fententiam /^- 

Korei 



A C T U S I. S C E N A III. I J9 

Ba.B ME die coeca herck olivom , id vendito oculata di^, 
Jam hercle vel ducentxfieri polItintpraefentesmincE. 
C A. Perii 1 an non tum Lex me perdit quina vicenaria ? 
70 Metuunt credere omnes. B a. eadem eil mihi lex , metuo cre- 

dere. 
Ps. Credere autem ? eho. an posnitet te; quantohic fuerit 

ufui ? 
BA.Noneitjuftusquifquam amator, nifi qui qififquam'!*"!"* 

perpetuatdata, 
Datqueufque. quando nihil (it , (imulamaredefinat. 
Ca. Nihihietemeimiferet? Ba. inaniscedis: didta non {o- 

nant. 
75 Atque ego te vivom falvomque vellem. Ps. eho , an jam mor- 

tuus eft ? 
BA.Ututefl; mihiquidemprofedocum iflis di6lis mortuus 

efl. 
ILICO VIXIT amator 5 ubilenoniplacet. doh^, nbunsienom. 
Semper tu ad me cum argentata accedito querimonia. 
Nam iftoc , quod nunc lamenrare , non elTe argencum tibi 
80 Apud novercam querere. Ps. eho an unquam tu hujus nupfi- 

iHpatri.? 

BA.Dii 



{fores nlhil facerent. Ut cuna Menxch- 
mumdixifleteum convivasmre^ire, ad- 
dlt &C medicinam facere. Et tamen «t/^^x- 
yOA^ pofiunt eadem verba ad praEfen- 
tcm pertinere materiam, ut fint libi cre- 
dita pecunia faginati dc ebrii. Poftquam, 
inquitjargenrariicrcbro amenfa flirge- 
le &boniscedere cceperunr, e.KCotcm- 
porchomines abalienis, quorum lem 
&ftatumnonprobe liabent cognitum, 
cautiores funt, & non facile cuiquam 
credunt. Gronovitu. 

6j. Emedie cceca.'] Ideft, folutione 
in dicm prolata. Contra ; Oculata die 
emere, eft przfcnti pecuniaem.ere. Ita 
Catodixit, die vendere. Sic jCti vocant 
C*cateftimonia , qux fcriptoperhibentur 
abfentibus. Ira Vjrgil. in ty£tna : 

^ttjueocuUsh£fura tuis. 
Hoccft, quodCrxciPoetxdicunt/SAs- 
vrovTcL [j^fiu^iu.. Plautus vero aliter 
extulit : 



—> Rem tibi auHorem daho. 
Sicinfra , 

Non illic duce me occultas fcrutalere cau:' 
fai : 

Occurrent oculis ipfe. 
Eodem modo, oculatamdiem dixit Plau- 
tus. Scalig. 

69. Lex me perdit tjuina vicennaria.~\ 
Ita duplici nn fcribendum. nam tjiceni 
funt ci un.o(7i T dfiiQ/i.'Jv : vicennes vero 
eiy.caUileii. Lex enim Lxtoria vetabat 
filium familias minorem viginti quin- 
que annis ftipulaii, id eft, iTnpavxoj^, 
ut aitPrifcianus, lib. 8. &i8. iive fti- 
pulantirefpondere:, aut fpondendo ob- 
ligaii: utJjGtiloquuntur. Ltpftus. 

80. xApud novercam querere.\ Lufum 
putant viri dofti in hoc, quod Pfeudolus 
illud (^uerere OLvri 'xi cjuereris accipit , 
quumlitimperantis. Immo &Ieno & 
Pfeudolus Tv ^Herere dvTi q^ ^tiereris ac- 
cipiant: neuterut ^t impeiancis. Sed 

lufus 






1^0 PSEUDOLUS^ 

B A. Dii melius faciant. Ps. fac hoc, quod te rogamus, Balllo l 
Mea hde, fi iftt formidas credcre , ego in lioc criduo 
Aut cerra aut mari alicunde evolvam id argencum ti bi. 
Ba. Tibi ego credam ? Ps.cur non> Ba. quiapol , qua opera' 
credam tibi , 
8 j Una opera alligem fugitivam canem agninis kvflibus. 

C A. Siccine mihi abs te bene merenti, male refertur gratia ? 
Ba. Qmd nunc vis? Ca. ut opperiare hos fex dies ralrem 

modo , 
Ne illam* vendas , neu me perdashomincm amantem. Ba. ani- 

mo bono es. 
Vel fex menfes opperibor. Ca. euge, homo lepldidume. 
5)0 Ba. hTimo vin etiam tefaciam ex lcEto ktantem magis ? 
Ca. Quidjara ? Ba. quia enim non venalem habeo Phaem- 

cium. 
CA.Nonhabes? Ba. non hercle vero. C a. Pfeudole , arcelTe 

hoftias , 
Vidtlmas , lanios : ut ego huic iacruficem fummojovi : 
Nam hic milii nunc efl muko potior Juppiter , quam Jjppiter, 
5?j BA.Noioviclimas : agninism.eextispiacari wolo. 

C A.Properaj quid ftas.'' arcefle agnos. audin' quid ait Juppiter ? 



lufuseftin vocabulo noverca, quod per 
tiranflationeirj accipitBallio, ceupropjie 
diftumrcrvus. ^pud ncvercam ^ueri eft 
cjueriapud aiiquera qui non cxaudiaii 
'TTU.^ifxia^i. Si niccum queri velis j 
quod utile tibi iiJ , fac venias cum argea- 
tata querimosiia : nsm quod niinc doles 
iinenummisj doles apud novcicam? hoc 
cft, eum qui tui non mifereatur. Koc 
captatPfeudolus: ErgotuCallidorino- 
verca es? & (ic nupfifti hujus patri, Eam 
enimnovercamdicimus, qus pcft ma- 
trem patri nodro nupfit. QronQvim, ^n 
vncjuam tu hujtu r.uDpRipAtri?'] ArgutuS} 
fed licentior fane jocus . qui in verbo 
NuhendiiQn^iikxt, quod verbum antiqui- 
tusintereafuit, quae cuiios iile horto- 
rum libentius , quam Virgines Vefts 
ufurparent. IndeFei^o, Nupta verha, 
obfcosna; & Petronio , NttpttM fncere , 
79 ffvwavici^m. Inde Virgini Veftali 



Ps.Jain 

crim^n incefti intentatum apud Dech- 
matores, quodvetfura fcripiiflet : Feli- 
ces r.upta: moria.r, wji nuhere d'.ilcs e[i, 
Lipiius. Vide notas Circeilar. nd:. i. 

fc.i,4S- 

93. 'Linnies.'] Ita vocat popas hofiia* 
tiim. mcdaiores, quimalleo ipfas impe* 
tercne, dum aviftim.arioinEerim tene- 
j rentur. Gtither. 

9^. ^gninismsextii pUcdri volo.] Vf 
i rtimAyn 4emagnlsdixcre j Ceitum vc- 
I tejibusillis, qui pure locucbantur/ita 
j obfervatum fuifie. Qupd veium cHe, 
I msnifefto Plautus docet in Pfeud. cx 

veibis Lenonis: 
I Noh viUiTnM : njimmii mcdextU plaut' 
ri volo. 
Nam Tr.inirnA exta o^^o^mtviSlirnh, Sed 
lufir Comice in voce rrAnimk , refpiciens 
ad rainss viginti, quibus fibi iirari vole- 
bat. Adokicens verojocuna nonperci- 

giensj 



A C T U S I. S C E N A III. I^I 

Vs. Jam hic eio : veram excra portam Medam currendLim 

cft prius. 
Ca. Quideo? Ps. Lamosindearceilamduoscum timinna- 

bulis. 
Eadem duo greges virgarurri inde ulmearum adegero i 
I oo Uc hodie ad litationem huic fuppetat faciasjovi. 
In malam crucem iftic ibit Juppicer lenonius. 
Ba. Ex tua re non eftjuc ego emoriar. Ps. qui dUmi* Ba. ega 

dicamtibi: 
Quia edepol dum ego vivos vivam,hunquam eris frugi bon^c 
Ps»Extuarenoneft, utegoemoriar. BA.quldum? Ps.iic, 

quia 
loj Si ego emortuus fim , Athenis ce fit hemd nequior. 

Ca. Dic mihijoBfecrOihetcle veirumrerib, hoc quod te togOi 
Non habes venalem amicam tu meanl Phcenicium ? 
Ba. Non edepol habeo profed:ojnam jampridem vendidi. 
Ca. Quomodo?BA;(ine orriamentis,CLim inceftinis omnibu^.' 

Ca. Meam 

piens; lubetarcefliagnos: quiaeae fiint 
9^inim£hoftiA, &qua2 veie viiStimas dici 
non poiTunt, quum ait, properay ijuid 
ftM^aneJJe^gnos. Itaque malelegitur ho- 
3ie agninii extis : quum plerxque calamo 
exsratx membranx habeantjnj;«/>»« e.v- 
■ti*. ubl fane vere Plautinus latet jocus. 
Scalig. 

97' /Extra portam Metiani curreh- 
dum,&c. lanios inde arcejjam.'] Intelligit 
carnifices, quorum cxtra eam portara 
domus, adfoleranemfuppliciislociim. 
Etiam locus certus fuit extra urbem , 
quem Seftertium dixerunt, quia femiter- 
tioab urbemilliari:ubicruces, patibula 
defixa,C3daveraabje(Sla, aliaque , quaead 
fupplicia plebis. Llpr. 

pS. Cum tintinnabuiu.~\ Quid fuit ih 
mcntetn Scaligero, quum ad qaartum 
Vartonisnotaretduoeflegencra vehicu- 
loxwcDifirpea^ tctiniinndhula iW\n(\x\l^~ 
rct fcholafticorum ac grammaticcrum 
nationi, quibushaecefTentignot^voca- 
bula? Quid illis,qui toties hoc ex illo de- 
fcribunt? Immo nec Jirpea vehiculum 
eft, fedimponiturvehiculo, ntctintin- 
nabulum , fed, il quando, appenditur. De 
^irpea ^Yihi. Sed dixeiitLttciUus ; Tin- 

Tom.lh i 



tinnabtilumahejl hinc , JtrpicuUqHe oUtO' 
num. Q^uidhic, quamobremciedam ea 
effevehicula ? Quidin locoPlauti.^ Pa- 
lam eft carnifices dc tortores defcribi» 
qui folebant cajdere K^c/i^vo^fjspiVTd^, 
ut ab aliis jam riotatum. Et tanien etiani 
nolasad ufura facrifi.ciorum commini- 
fcuntuf. Lufus eft ftrvuli, qui de fup- 
plicio, quovdltmadatiLenonera, lo- 
quiturquafidefacrificio,quo is, quent 
Jovem libi fecerat heriis , maftetur. Ita- 
quepro carnificibus dicit lanios, quafi 
vi6limarios, (cdcnmtihtinnahulif ^ qui- 
bus carnifices ornabant noxios , pro ho- 
ftiis , greges virgarum ulmearum , vel vil- 
gas in fafcera colligat^s. Gronovitis. 

109. Sine ornamentit cUm intejiinit 0- 
mnibw.^l Ideft, riudariivendidi: &in'=' 
cft in his verbis faceta aritithefis. Hoc ex 
Lambino ufque repetunt. At poterant 
aliquid doftius. Nempe hunc fermo- 
riem tranflatum \ vcndirione sdiam , 
ubi proprium ejus domicilium. eft. la 
iis ornamentd, iniis cpus intejiinum : 5c 
quura vendebantur , opui intejiinum fie- 
bateraptoris, omamenta recipiebantur. 
CiceroinTopicis: Feciqusijuoi liberaltt 
vtniitcres folent i Ht cum ades fmdhmit 



l6l P S E U D O L U 5* 

1 10 Ca. Meam tuamicam vendidifti ? Ba. valde, viginti mmh] 
C A. Viginti minis ? Ba. ntrum vis, vel quater quinis minis , 
Militi Macedonio. & jam quindecim habeo minas. 
Ca. Quid Qgo ex te audio ? Ba. amicam tuam elle fa^lam af«« 



genteam. 



Ca. Cur id aufus facere ? Ba. libuit , mea fuit. Ca. eho l 

Pfeudole. 
1 1 j I j gladium afFer. Ps. quid opusgladio ? CA,qui hunc occi- 

damjatqueme. 
Ps. Qnin tu te occidispotius? nam hunc fames jam occiderit. 
C A. Quid ais , quantum tcrra tegit , homi- StlS^^hoffl! &r° 

num perjurillume , 
Juraviftin' te iliam nulli venditurum , niit mrhi ? f 

Ba. Fateor. Ca. Nempe conceptis verbis. BA.etiam con^ 

(iikisquoque. 
1 20 Ca. Perjuravifti, fceiefte. Ba. atargentum intro condidi. 
Egofceleftus nuncargentum promere pollum domo : 
Tu^, qui pius es iftoc genere gnatus , nummum non habes, 
Ca. Pieudole,afIiftealtrinfecus,atque onera hiinc maledi6tis„ 

Ps.licer. 
Nunquam ad praEtorcm aeque curfim curram , ut emittar 

manu. Ca. In- 



'vendiderint , rutii txfis recepth -, concedant 
tamen aliquid emptori , tjuod ornandi caufa 
apte & loco fofitum effe videatur : fic tihi 
nosadid, cjuod cjuaft mancipio dare debui- 
tnu« , ornamenta ejuadam voluimut non de- 
httaaccedere. Scilicetornamenta eranl in 
rutiscaefis. Varxolib. a.dereruft. cap. i. 
^uum villam haberet opere te£iorio & in- 
teftino (t pavimentii nobilihiu JpeCiandam, 
Vitruvius lib. 4. cap. 4. PluteU marmo- 
Teii feuex inttjiino opere fa£iU. Sic appa- 
ret, unde quamque eleganter petiverit 
huncferraonem plautus. Gronovius. 

117. Qu^antum terra tegit.^ Sic omnes 
libri. Conjeftant: g)uantuminterrade- 
^it : ^luantumterraregit : ^uantumter- 
rategit : ^antumterragerit: Denique 
cxplicant, quantumeftAcheruntimor- 
tuorum, vel qui unquam fuerunt. Puta- 
jnus commodiusexpHcaripoffe, quan- 
tum terra tuetur , teftos ac falvos habet. 
Vt Rud. I. 3. 2,5. Rec cibo nec loco te^a 



(juoftm fcio, Salluftius in Catil. Neqae^ 
locutnecjut amtcui quifciuam teget y quen» 
armajiontexerint. Ut videtur &in veri- 
fimilibus accepifle Scioppius. Gronoviw. 

n8. luravifiin' te illamnulli.']Tali'm-' 
terrogatione utuntur Scriptorcs veteres»- 
etiam cum refponSonem ajentem fubji- 
civolunt, Lambin. 

lip. Conceptii verbii.~\ Verhii eonceptk- 
jurare , eft alio pr3Eeunte & jusjurandunt 
verbis certa comprehenfis formula di- 
diantejurare. Tumeh. 

121. Ego fceleftnii irc'] Seneca Phi» 
lofoph. Epift. 11$. evett. Poetis : Sine 
me vocari pefimum; utdives vocer. ^n 
dives , omnes quarimui : nemo , an honufm 
Non, SlS^are , & Vnde : ^luid habea/s , 
tantum rogant. "Vbic^ue tanti quifque y 
cjuantum habuit , fuit . & qu« fequun- 
tur. 

124. xAd pratorem, &c.'] Vide notas 

Mil.a£t.4.fc. i = X'f.i5» 

^127, "Se» 



AcTusI. ScenaIII. 1^5 

1 15 C A. Ingere mala multa. Ps. jam ego te differam didls meis, 
Impudice. BA.itaeft. Ps. fcelefte. Ba. dicis vera. Ps.ver- 

bero. 
Ba. Quippini. Ca. buftirape. Ba. certe. Ca. furcifer. 

Ba. fa6lum opcume. 
Ca. Sociofraude. Ba. (unt mea hasc ifta. Ps. parricida. 

BA.pergetu. 
Ps.vSacrilege. BA.fateor. Ca. perjure. Ba. vetera vaticina- 

mini. 
130CA. Legirupa. Ba. valide. Ps. pernigies adolcfcentum. 

Ba. acerrume. 
CA.Fur. Ba. bab^. Ps. fudtive. Ba. bombax. Ca. fraus 

populi. Ba. planifsume. 
Ps.Fraudulente. Ca. impure leno. Ps. coenum. Ba. can- 

tores probos 1 
Ca. Verberavifti patrem atque matrem. Ba. atque occidi 

quoque , 
Potiusquamcibumprshibercm: numpeccavi quippiam? 
135PS. IN PERTUSUM INGERIMUS DICTA 

D O L I U M ; operam ludimus. 
Ba. Nunquidaliumetiam voltis dicere. Ca. ecquid te pu- 

det? 
B a. Ted amatorem inventum efte inanem , quafi caftam nu- 

cem. 
Sed quanquam multa , malaqueiti me didadixiftis mihi , 
Nili mihi attulerit Miles quinque , quas debec , minas , 
1 40 Sicut hcEc eft prasftituta fumma argento dies ; 

Si 



127. Bujiirape.'] Qui lucri caufTa n€- 
fandaomniafubirenon verebantur. bn- 
/Itrapi audiebant. /• Gw/. 

131. Babx.'] Bab<«,\it &cBomhax , hoc 
loco Interjeftiones fant hominis curn 
admiratione approbantis , vel negligen- 
tisi aut etiam Izte alterius didta fetentis. 
Lambin. 

iZS' In pertufum,'] Proverbium a fa- 
bulaDanaidum. Lucret.lib. 4. 

£tnon omnia pertujitm eongefia ^uafi in 
vat 



Commoda perfluxefe , atejue ingrata in^ 
teriere- Taubm. 

Scite Seneca in Apocolocynth. Placuit 
novam p£,nam exccgitari deberej tnflituen" 
dum iti laborem irritum fne fine ir effeiiu- 
TunjtydEacuijubetillumalealudere, per- 
tttfofritiUo. Loquitur de Claudio Caefare. 
'Boxhcrn. 

ii6. Nuncjuidalium.'] Ita Schopp. h 
Mir. quafidicat : Num prxter fuperiora 
illacognomina,quaemihifeciftis , infu- 
peraliudmihifacetevullis? T. 

l. z I4t. Of- 



i<p4 P s i u rr o l tj s. 

Si is non aclerlt , pofle opinor facere ofEcium me meiimj 
Ca. Quid id eft ? Ba, fi la argenmm attuleris , cum iilo per- 

diderim fidem. 
Hoc meiim eft ofHcium : ego , operae fi fit , plus tecum lo-^ 

quar: 
Sed /ine argento fKuftra efl , q^iod me tui mifereri g;'^;; ^'"^ 

poflulas. 
1 45 Hasc mea efi: fententia, ut tu hinc porro, quid agas, confalas. 
CA.Jamne abis ? Ba. negotii nunc fum plertus. Ps. paula 

pofl: magis. 
Illic homo meus efl::hifi omnesDi meatq^ homlnesdeferurity 
Exolfabo ego illum fimiliter itidem ut murasnam cocus. Jluuef ' 
Sed nunc , Calidore , operam ce mihi yoio dare. C a. ecquid 

imperas? 
ijoPs.Hocegooppidumadmoeriire, ut hodie caplatur , volo. 
Ad eam rem ufu fl hominem afUitum , dodtum > fcitum , H 

callidum , 
QuiimperataefFedareddat , nonquivigilansdormlato 
Ca. Cedo mihi, quid es fa6turus \ Ps. tempori ego faxofcies» 
Nolo bis iterare :• fat fic longae fiunt Fabulas. 
II55 CA.Optumumatquesec^iiliimum oras. Ps. propera > ad- 

duchominemcito. 
PAUCI EX MULTIS funtamici, hominiquicerti?fienr« 
C A. Ego fcio ifluc. Ps . ergo utrimque tibi nunc ^J'- """"^' 

dele6lumpara: 
Ex mAiltis exquire illis unum ,. qui certus fiet. 
CA.Jam hic faxo aderic. Ps.potin ut abeas ? tlbi moramdi- 

(Slis creas. 



141 . Ojficium me meum.'] Officium le- 
fimis j eft petfidia. ut Capt. Servile offi- 
cium, fuga- 

i4€, Paulo pofi magii.~] Plus negotii 
tibif^ceirain. 



1/^%. Lxejfahoutmurmam.'] Vide no-» 
tasAmph.aft. i.fc. r.j^f 163. 

150. ^dmcenire.'\ FolTa & vallo cia*' 
gere. L.V.N.Cift. 2.z.7^f. S = 



P 



AcTu^ Primi Scena QuARTAo 

PSEUDOLUS. 

Oftquamillic hincabiit, tuafta^ fblus , Pfeudole : 
Quid nunc a^urus , poftquam herili filio 

jLargi^* 



A C T U S' I. S C E N A y.,. 

Largitus didls dapfilis ? ubi funt ea ? 

Quoi iieque paratagutta cetti conlilli , 
5 Nequeadeoargenti: nequenuncquidfaciamfcio, 

Nequeexordiriprimum, undeoccipias, habes, 

Neque ad detexundam telam certos terminos. 

Sed quafi Poeta tabulas cum cepit iibi , 

Qusrit quod nufquam eft gentium , reperittamen. 
jo Facitillud verifimile , quod mendacium eft. 

Nunce^o Poeta fiam : vi^inti minas 

Q}\x nufquam nunc funt gentium , inveniam tamen 

Atque egohuic jampridemmedaturumdixeram, 

At volui injicere tragulam innoftrum (enem : 
Ij Verum is, nefcio quo pa6lo , prasrenfit prius. 

Sed comprimenda eft mihi vox atque oratio. 

Herum eccum video huc , una Simonem jimiU ^ 

Cum fiio viciHO Caliphoneincedere. 

Ex hoc fepi^chro vetere viginti minas 
20 Effodiam ego hodie, quas dem herili filio. 

Nunc iiuc concedam , ut hotum fermonem legam. 



>^J. 



tf . T7 Xordiri. ] Ordiendi veibvi.m pio- 



■•E 



priam artisMinervs. Lipfui. 



7. Detexundam.'^ Detexer.ey deperfcdo 
panno aut tela: quod Xhcocrituselegan- 
tifllmedixit, icctlACouvetvdp' It^ . alii 
KA^cum i<piv. VetusGloir. Detexo, ka- 
Qcupal^v. TitinniusFuUonibus : ^<e 
inter annesdecem ne^uijii togam unani de- 
texere. Significantius tamen aliij depo- 
nere. P.DiaCQXiuslitj.z.cap. 5. taj.em fe 



Dixijfignificantius. namproprle dAtexe- 
re noneftaliudquam 'tI<P3v 'j<pa.fi<Avc^'. 
6c ita faepe apud Plaut. & Ciceronem. 
iQuare non Gmnis detexta tela , utique 6c 
depojtta- Cafaub. 

14. Tragulam injicere.'^ Vidc notas 
Epid. a(k. s.(c.z.fl.zs. 

19. Exhocfepulcro veterevigintif&c.'^ 
Putem refpeftum ad aperturam fepulcro- 
rum ^ ad ej:uendos i;hefauios« Yeteres 



eidem telaip ordituram ^ j^iialem iff& dum enim .partirn luxus , paitira fecuritaus'^ 
%iveref , deponere ae detexere mjt pojfet. cau^a,pecuniamibi,condcbant.Fre^cr«f. 

AcTus Primi Scena Qj/ i n t a, 

SIMO, CALIPHO, PSEUDOLUS. 

Sl de damnolis aut de amatoribus 
Didator fiat nunc Athenis Atticis^ 
Nemo antecedat filio , credo , meo: 
lca nunc per urbem folus feimo eft omnrbus , 



2. TN Watorfat nunc ^thenisf\ No- 

.l^minat morc fuo magiftratum 

^omanum in Palliata Comoediai in- 



Eum 

teiligitquc filium fuum ducem ptinci- 
pemqueaccaputefle hominum amorc 
peiditocum. 

L i 14' Gt^. 



I^<^ PSEUDOLUS* 

5 Eum vclle amicam liberare , & qusrere 

Argentum ad eam rem. hoc alii mihi renunciant , 

Atque id jam pridem fenfi , & fubolet mihi. 

Ps. Occifa eil hxc res , haeret hoc nesotium. 

Quo ni commeatum volui argentarium 
I o Proficifci , ibi nunc oppido obfepta efl; via. 

Pr^fenfit : nihil eil: pr^dae prardatoribus. 

Ca. HOMINES QUI GESTANT, quique au^ 
icultantcrimina, 

Simeoarbitratuliceat, omnespendeant, ' 

Geilores linguis , auditores autibus. 
ij Nam ift^c qus tibi renunciantur : filium 

Te velle amantem argento circumducere, 

Forfitan ea tibi dida funt mendacia. 

Sed li vera ea funt , ut nunc mos eft , maxume , 

Quid mirum fecit ? quid novum ? adolefcens homo 
lo Si amat , fi amicam liberat f Ps. lepidum fenem 1 

Si. Vetus nolp fociat. Ca. at enim nequicquamnevis. 

Vei tu ne faceres rale in adokfcentia. fcfiltf^^ 

PROBUM PATP.EM ESSE oportet, qui gnatum 
fuum 

Eire probiorem , quamipfusfuerit, poftulet. 
25 Nam tu quod damni , 8c quod fecifti flagitii , 

Populo viritim potuii: difpertirier. 

Id 



T4. Gefloreslinguur\ Ut, quaquispar- 
te psccaret, eadem & plefteretur. Sic 
SenecaEpift, 123. Vefimum genushomi- 
numvidebatur y qui verba geftarent : funt 
^uidam qni vitia gejlant. Horum ferrao 
multum nocet, nam etiamft nonftatim offi- 
eit , femina inanimorelintjuir. 

21- Vetui nelofaciat. ] Horum (kn- 
tcntiam nec^nc Lambintts , neque^cida- 
/;w funt aflecuti. Dixerat Calipho: ^uid 
tiovum?&c. quibusverbis oftendit, ne- 
queCallidorumSimonis filium primum 
_de Athenienfibus adolefcentulis hanc 
infaniam infaniviffe ; ft;d id ab aliis 
etiam jam Jongefaftum fuilTe : atrepo- 
BitSimOjnolIefeutiftafaciatfiliusfuus, 



terpretationi firmands unice facit Te- 
rentianus Micio , Adelph. i. 2. 

Noneftflagjtium, mihicrede, adolefctn- 
tulum Scortari, &c. 

• — Et tu iUum tuum , fi ejffei homo » 

Sineres nuncfacere , dumperAtatem ii- 
cet, 

Fotiui^uam, uhite expeCiatum ejedjjf 
fortu 

^Alieniore Atatepoft faceret tamen. 
Petitus. 

z6. Popuhviritim potuit difpertirier.l 
Certum eft alludi ad vifccrationes , ii^ 
quibusfingulis, qui aderant, certapars 
cibidabatur, Ethocvult: Tam magna 
funtflagitia tua, ut cuilibet e populo# 



cumfuerit aiate prove^bioie. fliiiciu- 1 tanquara in publica vifceiatione, pars 

aligua 



..- A C T U S r S C E N A V* \Cj 

f d nc tu mlraris , fipatdilatfilius? 

Ps. rf ^ev, quam pauci eftis homines commodi ! 

Ehem , illuc eft patrem efle , utsequumeft, filio! 
5 o Si. Quis hic loquitur ? meus hic eft quidem fcrvos Pfeudolus. 

Hic mihi corrumpit filium , (celerum caput. 

Hic dux , hic ille eft p^dagogus : hunc ego p^efagoS *"' '^ 

Cupio excruciari. CA.Jam iftxc INSIPIENTIA EST , 

Sic iram in promtu gcrere. quanto (atius eft > 
3 5 Adire blandis verbis , atque exquirere , 

Sint illa , necne fint , qux tibi renunciant ? 

BONUS ANIMUS in mala re dimidium eft malL , 

Si. TibiaufcHltabo. Ps.itur adte, Pfeudole : 

Orationem tibi para advorfiim fenem. 
40 Herum faluto primum , ut asquom eft : poftea 

^i quid fiipcrfit , vicinos impertio. 

Si. Salvc. quid agitur ? Ps. ftatur hic ad hunc modum. 

Si. Statum vide hominis , Callipho , quam Bafiiicum ! 

Ca. Bene confidenterqueaftitille intellego, 
45 Ps. DECET INNOCENTEM , qui fit , atque innoxius, 

Servom fuperbum eile apud herum potilsumum. 

CA.Suntquastevolumuspercontari, qu^quafi 

Per nebulam nofinet fcimus atque audivimus. 

Si. Conficietjamte hic verbis: uttucenfeas 
50 Non Pfeudolum , fed Socratem tecum ioqui, 

Ps. Ita eft. jampridem tu me fpernis , fentio , 

Parvam efleapud te mihi fidem ipfe intellego: 

Cupismeeflenequam, tamenerofrugibonse, 

Si. Fac fis vacivas , Pfeudole , sdis aurium , 
5 5 Mea ut migrare dida poflint quo volo. 

Pf. Age, loquerequidvis, tametfi tibi fuccenfeo, 

Si.Mi- 

aliquaindedari poflit, Ad magnitudi- i obfervarentautformarent.At Praceptoref 
nemigiturpertinetj non, quodquilibet j docebant, &artesfcienriafque infunde- 



€ populo fuam partem ibi inventurus fit 
Pijioritu. 

3 2. Htc ille eflffxdagogui.'] Antiquo illo 
acvo Pjidagogi diftinfti a Fraceptoribus. 
Nam iftinihil nifi affeclae erant , & ut 
pucrorumprogteflus, adioncs, mores 



bant. Senecal. 2. 22. De Ira: Pr^cepro- 
res padagogicjue pueri4 placidi dentur. Lipd 
43. Statum.'\ VideNot. Amphitr. I. 

I. IIO. 

S4. Facfii vacivof.'] Vide N. Calina 
Prologo;i^f 25. 

L 4 ^S. Meum 



1^5 P S E V b O L U S. 

Si. Mihin "^omlno fervos tu fuccenfes ? Ps. jam tibi 

Mirum 14 videtur ? Si. hercle qui , ut tu praedicas , f^*qS 

Cavendvim cft mihi abs te irato : atque aiio tu modo 
^o Me verberare, atque ego te foleo , cogitas. 

C A. Quid cenles ? edepol merito efle iratum arbitror > 

Cumapudteparumftetfides. SLJamficfino, £fffck$!"' 

Iratus iit : ego ne quid noceat , cavero. 

Sed quid ais f quid hoc , quod te rogo? Ps. (i quid vis, roga 
<>5 Quodfcibo, Delphistibi refponfumdicito. 

Si. Advorte ergo animum , & fac fis promiffi memor. 

Quid ais ? ecquam fcis filium tibicinam 

Meum amare ? Ps. negare meum eft. Si. liberare quam velit l 

Ps. K.ctf ryro /cjjt) ry To nego. Si.ecquasvigintiminas 
70 Per (ycophantiam atque per dodtos dolos 

Paritas , ut auferas a me ? Ps. abs te ego auferam ? 

Si.Ita: quasmeognato des , qui amicam liberet, 

. Ps. Fateii §eiy.o^rSro voi\ , iiicfJi t^^to \cx}„ 

Ca. Fatetur. Si.dixin' , Caliipho , dudum tibi ? 
75 GA.Memini. Si.curhaec, ubiturefciviftiilico, 

C^latamefunt ? cur non refcivi ? Ps.eloquar. 

Quia nolcbam ex me morem prargigni malum , 

Herum ut {ciiyosfaum criminaretapud herum. 

Si.Juberes hpnc proecipitem in piftrinum trahi. cvut.tnhetethwe, 
S^ctCa. Nunquid peccatuin eft Simo ? Si. immo maxume. 

Ps.De- 



^8. Meumamaret&e.'^ Latentin his 
Voceis Gtxcx 3 lego itaque : 
Meum amare ? Ps, vclj yu,, piii^' lovl^. 
Si. liberare quam velit. 
Ts, Ka/ tSto ^) mro vdiyo. Sl. ecqfiti^ 

vi^inti minets 
TerfycDphantiamtati^ueperdi^osiolos, 



quia dixerat : Delphis tihi tejfanfum dieite. 
VoluitigiturGraeciDei oracula imitari. 
Tum altercodicum, ' naegarmeaeft : al- 
ter , ut & codcx Academiae : negar me» 
eft_. Sedquianorivideturauftor totfupsa 
infraque nexis fenariis interjecifTe duos 
hosverfuslongiores, uttumque brevio- 



Paritof , utaufera/((tme ? Vs. absteego\ remfecerim> ejeftis qux infcitia libra 



auferam ? 
%i,lta: (^uMmecgnatodei^ qui amicam 

liberet'. 
Vs, ^d-Tiig^ i^et, ;(5y Twto , yjtf tSto , 

rctitus, dequo vide eum diflerentem 
lib. 2. Mifcell. i8. Negare meum efi.'\ 
CcnfeorcftevidifTePetitum inhis quo- 
queverbisaliquidGricilatere. Et vidc- 
- ^i^t adaniaiTe Qic^ca & hic, ut !^is poitea , 



riorum interpofuit. Ut lit : Mettm amare. 
Ts. vctjvax. Si. liberare quamvelit. Ps. ;yt| 
tSto va) , y^ <tSt\ Si. ecquai i(igint: mi' 
tiit^. Nam & poftcrior fic exftat in V. C. 
Cetu tonkattonegrOfS equM vtginti mintu. 
Ac Cetu tu au negarjita ecquoSf &c. Gro- 
novius. 

71. P^inVtff.] Id eft , paras. 

7|. Iferum.] Herilem fiUum apijd 
hezummajoiem, patiem. 



A C T U S I. S C E N A V- l6^ 

Ps.Defifte: redeegoremmeamfapio, Calilpho. 

Peccatamearunt. animumadvortenuncjam. 

Quapropter te expertem amoris nati habuerim » 

Piltrinum in mundo fcibam , ^i id faxem , mihi. 
Sj Si. Non a me fcibas piftrinumin mundo tibi , 

Cum ea muflitabas.? Ps.fcibam. Si. cur non didum eft mihi 3 

Ps. Quia illud malum aderat 3 iftuc aberat longius. 

llluderatprxfens, huicerantdieculse. 

Si. Quid nunc agetis ? nam hinc quidem a me non potcft 
$)o Argentumauferri, qui praefertimfenferim. 

Ne quifquam credat nummum , jam edicam omnibus. 

Ps. Nunquam edepolquoiquam fupplicabo , dum quidem 

Tu vives : tumihi hercle argentum dabis : 

Abs te equidem fumam. Si.tuamefumes? Ps. ftrenue. 
SS Si.Excludito mihi hercleocqlum,{i dedero.Ps.dabis.pfjo ^!''^*''^* 

Jam dico , ut a me caveas, Ca. certeedepolfcio : 

S\ abftuleris, mirum & magnum facinusfeceris. 

Ps.Faciam. Si.fi nonabftuTeris? Ps.virgisca^dito, 

Sed quid , fi abftulero ? Si. do Jovem teftem tibi , 
'ico Te statem impune habiturum. Ps. facito ut mcmlneris« 

Si, Egon' ut cavere nequeam quoi prasdicitur ? 

Ps.Praedico, utcaveas: dico, inquam, utcaveas: caye. 

Hem , iftis mihi tu hodie manibus argentum dabis. 

C A. Edepol mortalem graphicum , (i fervat fidem ! 
105 Ps.Servitumtibimeabducito, nifecero. 

Si bene atque amice dicls: nam nunc jam meus es. haSmettf"4? 

Ps. Vin' etiam dicam , quod vos magis miremini ? 

C A. Studeo hercle audire , nam ced aufculto liberis. 

Si. Agedum , nam fatis libenter te aufcuko loqui. 

Ps.Priuf 



^5. Inmundo,'] V. N.Ep. a£l. 5.1,12. 

88. Huic erant diecuU.'] Omnia libi 
lefpondent : /^«<^ a filio : ijluczte. lUud 
aderat prtcfens , hoc erat in diem, ut Ter. 
loquitur. ^cidal. 

29. Nam hinc ejuidem a me.'] Cafau- 
bonusait laboraremetrimodulum : co- 
quetollendam Gloflam legen^umque: 
Namhinc^MtdemjamnonpoteJi : ad illud 
|/inffu\flcadrciiptum<i we; quod tolli 



necefle efle , fi mctrum falvum velimus. 

Sicillein epiftolis. Quod cquidcm ve- 

hementermitor. Quid enim perfeftius 

verfu, uteftinvulgata. Cur autcm iE»on 

diceret: hinc a me: ut in Rud. aft. 4- fc- 4« 

dum hichinca mefentiat.CAdn.z.t.Vocahtt 

hucet^mad feinnuptifU. Epid. l. Z. Eamu4 

introhucadte. Et (imiiia pafllm. Gron. 

' 100. c/£tatem.'\ V. N. Afin. aft. 2. 2. 

1 04. Graphicum.'] V- N. Epid. 3 ■ ? • zp- 

L j iio. Prittf 



P S E U D 6 L U SJ 

1 1 o Ps.Pruifqnam iftam pugnam pugnabo , ego etiam prius 

Dabo aliam pugnam claram & commemorabilem. 

Si. Quam pugnam ? Ps. hem , ab hoc lenone vicino tuo 

Per fycophantiamatque per dodtos dolos 

Tibicinam illam , tuus quam gnatus deperit, 
1 15 Eamcircumducamlepidelenonem. Si.quideft? 

Ps . Effedum hoc hodie reddam utrumque ad vefperum. 

Si. Siquidem iftsc opera , ut praedicas , perfeceris , 

Virtute regi Agathocli antecelleris. 

Sed (i non faxis , nunquid cauftae eft , ilico 
1 20 Quin tein piftrinum condam? Ps.non unum quidem tol^i^nfl^' 

Diem modo , verum hercle in omnis , quantum eft. fed ii 
efFecero , 

Dabin mihi argentum quod dem lenoni ilico 

Tuavoluntate? Ca.jus bonum orat Pieudoius : 

Dabo,inque. Si.atenimfcinquidmihiinmentem venit^ 
11) Quidfihiceinter{econren(erunt,Callipho, 

Aut de compado faciunt confutis dolis , 

Qui me argento circumvortant } Ps. quis me audacior 

Sit , fi iftuc facinus audeam facere } immo fic , Simo , 

Sifiimus compedli , five confilium unquaminivimus 
1 3 o De if t:ac re , aut fi de ea re unquam inter nos convenimus : 

Quafi in libro cum fcribuntur , calamo literas , 

Stilis me totum ufque uhneis confcribito. 

Si. Indicekidosnuncjam , quando lubet. 

Ps.Da in hunc diem operam , Callipho, qu^fb mihi , 
? 3 5 Ne quo te ad aHud occupes negotium. 

Ca. Quin rus uti irem , jam heri conftitueram. 

Ps, At nunc difturba quas ftatuifti machinas. 

C A. Nunc non abire certum eft iftac gratia. 



1 1 o. Friufqudm iJiAm pu^nam pugna- 
h»r\ Priufquam abs te argentum aufe- 
Km- Lucilius: 

Vicimtu, ofieii, & magnam pngnAvimu,* 
pugnam. 

jz6. Confutis dolis.'] Sic Gr- dicunt , 
svfl^ctTrJeiv Sha?. inde fatelat , pro 
Iraudibus. Vide infu^er notas Amph. 
^^. i.fc. i.;ff. 2n. 



Lubido 

132. Stilisulmeis €onfcrihito.~\ Refte, 
fiilis, pro virgis dicit : ut perpetuetur me- 
taphora. Virgil. i.i£.n. 

Verfapulvis infcribitur hafta. 

Sidonius lib. i. mundus imanduit , glJ- 
cies ^lpina deletur, & biulcis arentium 
rimarum fiexib$n ttrra ferfcribitur. 
Meuifias. 

143. Cl^ 



ACTUSlI. SCENA h Ijt 

Lubido eft ludos tuos fpedare , Pfeudole. 
140 Ec fi hunc videbo non dareargentum tibi , 

Quod dixit : potius quam id non fiat , ego dabo. 

Si. Non demutabo. Ps. namque edcpol , fi non dabis , 

Clamoremagno & multumflagitabere. 

Agite , amolimini hinc vos intro nunc jam , ^JitLZ'^^ 

1 45 Ac meis viciflim date locum fallaciis. ! 

Si. Fiat , geratur mos tibi. Ps. fed te volo { 

Domi ufque adelfe. Si. quin tibi hanc operam d|co. 

Ca. At ego ad forum ibo. jam hic adero. Si.adliitum redi, 

Ps. Sufpicio eft mihi nunc vos (iifpicarier , 
I j o Me iccirco haec tanta facinora promittere , 

Quivosobledtem, hancFabuIam dumtranfigam, 

Neque fim fadurus , quod fadurum dixeram. 

Non demurabo , atque etiam certum , quod fciam ; 

Quo (im fadturus pa6lo , nihil etiam fcio , 
155 Nifi quia futurum eft. nam qui in Scenam provenit 

Novo modo , novom aliquid inventum afferre addecct. 

Siidfacerenequeat, detlocum illi qui queat. 

Concedere aliquantifper hi nc mihiintro libet, 

Dum concenturio in corde (ycophantias. 
1^0 Tibicenvosintereahic deled:averit. 



143. Clamore magno & multum flagi- 
tabere.~\ Multo> Scriverius. 

IS9. Concenturio.~\ Id eft , in album 



refero. Cicer. ad Att. Brutus (enttiriai 
Capua. V.N»Tlin.4' 2. 160. 



ACTUS SECUNDISCENAPRIMA. 

PSEUDOLUS. 

PRoJuppiter, utmihi, quicquidago, lepide omnia pro- 
Ipereque eveniunt ! 
Nequequoddubitem , nequequod timeam , meoinpeclorc 

conditum eftconfiham. 
Nam ea STULTITIA EST, FACINUS ma- 



gnum timido cordi credere^ nam O M N E S 



Res 



N^m ea, &c.'\ To N<f«>, data 1 dam Servinon nimisaccuratc loquentls 
operatotiesiterat,adexprimen- » neglisentiam. Lambin. 



€. Ua^ 



f^i P S E U B O L U §: 

RES PERINDE fiint, utagas,.uteas magnifacias. nam 

esoinmeo 
^ Vedoie pr ius ita paravi copias auplicis , triplicis dolps , 
Perfi dias : ut ubicumque c^m hoftibus congrediai:, 

malorummeorum ^^ rS^^S^ 

Fretusvirtutedicam, mea induftria & malitia, frauduientia, 
Facileutvincam, facileutrpoliem meos perduelles meis per- 

fidiis. 
Nunc inimicum ego hunc comtminem> meum atquc vo^ 

ftrum omnium 
ro Ballionem , exbaiiiftabo lepide$ date operam modo. hocego 

oppidum 
Admcenirc, uthocdiecapiatur, volo: atqueadhoc meas le- 

giones 
Addacam.fi hoc expugno ,facilem ego hancrem meis civibus 

faciam. 
Poft jidoppidum hoc vetus , continuo mecum exercitum pro- 

tinusobducamp 
Indeme&fimuipardcipesomnesmeos pr^da on^rabo, at- 

que oppiebo : 
5 5 Metum & fugam perduellibus mdsinjiciam , me elTe ut fciant 

natum , 
Quofum gcnere gnatus. magna ine facinora decet efKcere, 
QucEpoft mihi clara, &c diu ciueant.ied hunc quem video,qms 

hiceft, 
Qui oculismeisobviamignorabilisobjicitur ? libeticire 
<JuidhicveIit, cummachasra : &huic, quam rem agat, hinc 

dabo infidias. 



<S. MaloTum f»eorum.~\ Ridicule, imo 
f Tstei auditorum exfpeftationemiquum 
Ineo potiQS efle vidcretur, ut diceret, 
g^ajerum meorum. Nec minot in illius 
<didi infolenti.i feftivitas , 

^ofiimgeneregnatuii magna -me faci- 
nora decet ejficere. 
NonfineAmphiboliaegratia, quaeambi- 
«guoillo Tffi facinora vocabulo occulta- 
sur. C^Curtiuslib.p.experfonaAlexan- 
^dfi; £aJiir£eftifftgenittU) ut multam prius. 



tjuamlongam vitam debean» optare.Douz* 

10. BaUionem exhaUiftaho. ~\ Similis 
huicplane metaphoiaeftBacchid. 4. 4- 

1 1 . y4dmssnirf. ] Vidfi notas Ciftell. 
a^. r.fc.i. ff, 5. 

12. Facile ego hane rem meis.~\ Fadle 
ego claream(s&\ vincam)meis cluibuifa^is. 
Scriveiius. 

14. Farticipes.'] IvfJifjAx^iC > KOivm^i' 
1 7 . Sl^A poft mihi clara & diu clugant.J 
Claritudine cluemt. ScnveriuSo 

Aexus 



A C T U S II. S C E N A II. 



^7% 



ACTUS SECUNDi SCENA SeCUNDA. 
HARPAX, PSEUDOLUS. 

HI loci funt , atque hx regiones, quae mihiab hero funt d(:- 
monftratas , 
Ut ego oculis orationem eapio , quam mihi ita dixit 21^,"''* 

herusmeusmiies, 
Scptimas efFe asdes a porta , ubi ilie habitat leno , cui j uffic 
Symbolum me ferre, & hoc argentum.nimis velim,certum qui 
5 Mihi faciat , Ballio leno ubi hic habitat. Ps.ft. tace , tace. 
Meushic eft homo , ni omnes di atque homines delertin^ 

novo confilio 
Nunc mihi opus eft : nova res fubito mihi hcec objedta efl: 2 
Hoc prcEvortar principio: tlla omnia miira habeo quae ante age- 

reocccEpi. 
Jam pol ego hunc llratiotiGum nuncium advenientem probc 

percutiam. 
oH A, Oftium pukabo , atque intus evocabo aliquem foras, 
Ps . Quifquis es , compendium Qgo te facere pultandi voio y 
Nam ego precator & patronus foribus proceffi foras. 
H A. Tune es Ballio ? Ps.immo vero ego ejus fum Subballio, 
HA.Qoidiftucverbieft? Ps. condus promus (um, procura^; 
tor peni, 
5HA. QLiaiitedicasatrlenfem. Ps.immoatrienfiegoimpero. 
H A. Quid tu, fervufne, an liber? Ps.nunc quidcm etiam (ervio , 
H A. Ira videre , Sc non videre dignus qui liber (ies. 
Ps.NON SOLES RESPICERE TE, cum drcas 

in;uftealteri.<* 
Ha. Hunc hominem malnm efle oportet. Ps. dime fervant ac- 
que amant. 

Nvini 



CErtum quimihifacial^Y^. N. Me- 
naechm.aft. 2.1. 
i^f. Procurator psni.'] Gloffk: ^trien- 
t y cT/a/me^ , (Aa.'Wjop(jic. Diafa 
iis cft canatto : aliis habitatto in hortit. 
idonius ; f .v tridinio in ditttam ftve ca- 
ititincultim fit tranfttu, GlolTar. <hxtj^, 



ri^^ks-sficcoViCanaculam. Seivius i. An, 
alTerit , veteres in atrio folitos epulari. 
At atrienfesy principcs fervi triclinares» 
Vide notas Afinar. aft. z.fc. r. f^. x6. 

18. Nenfoles rejpicere te.'] Sic Tm- 
cul. I. 2. §lui alternm mufat probriy tura 
feintuerioportit. 



Iy4 PSEUDOLIIS. 

loNamhsecmihiincuseft: procudam ego hodie hinc nuikoi 
dolos. 
Ha. Quid illic fecum folus loquitur ? Ps. quid ais tu adolefcensi 

Ha. quid eft ? 
Ps. Efne tu , an non es , ab illo Milite Macedonio , 
Servos ejus qui hinc a nobis eft mercatus mulierem ? 
Qui argenti hero meo Lenoni quindecim dederat minas , 
2-5 Quinque debet ? Ha. (iim. fed ubitu me noviftigentium , 
Autvidifti, autcollocutus? namequidem Athenas antidhac 
Nunquam adveni, neque te vidiantehunc diem unquam ocu-, 
iism eis. ' f 

Ps. Quiavidereindeefte: nam olim cum abiit, argento hsc 

dies 
Pr^ftituta eft , quoad refcrret nobis ; neque dum rettulit. 
30HA. Immoadeft. Ps. tun attuhfti? HA.egomet. Ps. quid 
dubitas dare ? 
Ha. Tibi ego dem ? Ps. mihi hercle vero , qui res rationefque 

heri 
Ballionis curo, argentum accepto, expenfb , & cui decet dato. 
Ha. Siquidem hercle etiam fupremi promptas thefaurosjovis, 
Tibilibellamargentinunquamcredam. Ps.dum ptfim"Suat 
tuftrenuas, 
3 5 Res erit foluta. H a. vindtam potius fic fervavero. ptfusT fer 
Ps. Yx tibi i tu inventus vero , meam qui forciiles fidem ! 

Quafi 



20. 'Nammihihic incus efi.'] MfT. hxc 
incus. Quodfinemora recipiendum. Sic 
enim malebant interdum loqui. Vide ad 
Senecx Confol. ad Marciam cap. 19. Et 
hincfirmatur,quodinAmphitr. Z.2. S2. 
Sie^Mtdem hxc jammulier fa.£iaeftex viro. 
Qupd autem hic fubjiciunt ex Guliel- 
jnio , Tacitum dixifle incudem operis & 
laboris , falluntur &fallunr. Namapud 
Tacitum eft , vetu^ operis ac lahoriiy lib.i. 
Annal. 20. Gronoviits. 

34. Dum ta ftrenuM.'] Yio ftrenuM 
euodnihjleft, legendum /«"?«<«. fed 
aliter diftinguendus locus , & mutanda 
perfonae hoc modo : 

Tibi libeSam argenti nunefuam credam. 
Ps. I dumtafternuai. 

Sd t& j xem tibi folvara sque cito quam 



tu fternuas. Dum tu fternuis, res erit tibi 
foluta. Nam&legipoteft,quod 8cme- 
lias^nto, dumtufternuis. Salmaf. Lege: 
nun^uamcreduam. Vs. Ji tu creduzu. Rei 
eritfoluta. Scriverius. Veniebat aliquan- 
doinmentem: dadumfirenue : Resent 
foluta. Gtonovius. 

35. Meam ejui forcillesfidem.'] Pxne 
affentior illis qui legunt, fuggiU.es. Scri- 
ptumquippevidetur fuiffe, focciJles pro 
fuggilles- Unde poftea coriuptum for- 
ciUes. Ex cujus voeis veftigiis commo- 
de etiam conjiciatur, meam ^uifartsles 
fidemfuic^, inquines, contamines. Fo- 
riare, &cforiolareid^m i & lutareSc luta-' 
lare, a quo 8c coUuttdarit. Mentioforioli 
apud Nonimn : a quo veibum foriolare. 
>Salma£ J 

41. ^«"* 



I 



AcTusIL ScenaII. jj^ 

Qtiafi mihi non fexcenta tanta foli foleant credier ! 

H A. Poteft Lit alii ita arbitrentur , & ego ut ne credam tibi. 

Ps. Quafi tu dicas me te velle argento circumducere. 
40 Ha. Immo vero quafi tu dicas, cjuafique ego autem id (ufpicer. 

Sed quid eft tibi nomen ? Ps. fervos eft huic lenoniSyrus, 

Eum elle me dicam. Sy rus fum. H a. Sy rus ? Ps. id eft nomcii 
mihi. 

HA.Verbamultafacimus: herusfituus domi cft, quin pro- 
vocas : 

Ut id agam quod miftiis huc fiim ? quicquid eft nomen tibi. 
45 Ps. Si intus ellet , cvocarem , verum fi dare vis mihi , 

Magis erit foiutum, quamipfidederis. Ha. at enim fcin quid 
eft? 

Reddere hoc , non perdere, herus me mifit nunc certc fcio 

Hoc , febrim tibi efTe , quia non licet hoc in jicere unguks» 

Ego, nifiipfi Ballioni , nummum credam nemini. 
50 Ps. At illic nunc negotiofus eft : res agitur apud judicem. 

H A. Di bene vortanr. at ego quando eum eile cenfebo domi p 

Rediero. tuepiftokmhancameaccipe, atqueillidato. 

Namifticfymbolumeftinter herum meum &tuum de mu^ 
liere. 

Ps. Scio equidem , tit quiargentum afferret , atque expreflara 



imagmem 



5j Suam hucad nos, cumeoajebatvellemittimulierem. 

Nam hic quoque exemplum reliquit ejus. Ha. omnem rem 

tenes. 
Ps. Quid ego ni reneam ? Ha. dato ergo iftum fymbolum iili. 

Ps. licer, 
Sed quid eft tibi nomen ? Ha. Harpax. Ps. apage te Harpax ^ 

haud places» 
Huc quidem hergle haud ibis intro , ne quid Harpax htr^^gaJem' 

feceris. 



41 . Slf*'d ejl tihi mmen.'] Ita etlam lo- 
rutusMoftell. 3.1.^1:127. Menaech.s. 6. 
H. «o. acs.p.^f.yi.V.N.Amphit.i.i, 
H. 240. 

48. Hocfebrimtibiejfe.'] HjBC tibi fe- 
iris inftar sITe. 



Ha.Ho- 

SJ. C»7n eo alebat. ] A^ydcyjKnBov » 
namparticula, ut , quaEfuprapofitaefta 
nonhabet, cumquocohacreat. Lamh. 

<>9- Ne ^ttid Harpax feceris.'] V. N. 
Trin.aft. 4. 2. Lege: Harpa^averit. vei 
harpagefeeeris, Sciiverius. 

64' Di*^ 



> 



Xy^ P S E U D O L U S.V 

Co HA.Hoftes vivos rapcrefbleo ex ade : ex hoC nomen mihi eft; 
Ps.Poi te multo magi s , opinor , vafa ahenea ex vtKnagls opli'. 

Eedibus. 
Ha. Non ita eft. fed fcin quid te orem> Syre? Ps. fciam fl 

dixeris. 
Ha. Ego devortor extra portani hitc in tabernam tertlam , 
Apudanumillamdoliarem, cludanij craltam, Chryfidem. . 
^j Ps, Qiid nunc vis ? Ha. inde ut me arcefras , herus tuus ubi 
venerit. 
Ps. Tuo arbitratu, maxume. H A. nam ut laflus veni de via , 
Me volo curare, Ps. fane fapis , & conlllium placet : 
Sed vide fis ne in qusflione fis , quando arceflam , mihi. 
HA.Quinubiprandero, dabo operam fomno. Ps. fane cen- 
feo. 
70 Ha. Nunc quid vis? Ps. dormitum ut abeas. Ha. abeo. 
Ps.atqueaudin' Harpage : 
Jube fis te opperiii : beatiis eris fi confudaveris. 



64. DiehoUrem.~\ Verba Donati ad 
Andr. 4. 4. Pfopriuniefi anibus fuffarci- 
natai ejfe : ut Perfttu , pannucea Baucis , 
Et Plauttu , doliarem , claudam , crajfam. 
Et is habuit omnino raeliores Piauti co- 
diccsquamnuncnobis funt. Facit illud 
Augufti ad Horarium: Vereri mihi viderit, 
m majores liheUt tuifnt, ^uam ipfe es. Sed 
fitibifiaturadeeft, ventrii ahundeeft. Ita- 
^uelicehitinfextariolofcribati qno circtii- 
tus volaministuijit ofKcoJiTttl®' i ficut 
»ftventriculitui. Sic Nicetas inAlexio 
Gommeno lib. 3. E» t5 -t Kop^vbjjav 
•nf ^'as T(S f!>a.QiKei iT^nvigzt'^ , l^sadv- 
vnirkvof^^izsffipyMhK^ Jl' m }i^ vnBaSiK 
flxjj TrkAaiv tS cw^j.a]®' , -t ^rax^i-^JJ «£ 
sir Qi>vij/tAii €i\>ir^ , At ratio obftat, in- 
quit Giutems. C^id enim ineptiusj ait. 



qaam poft dolidrem appellare crajfum .* 
Quafi vero doliarts prorfus lit idem quod 
crajfus : aut infolensfit Plauto in epithe- 
tiscongcftisverbapropinquae aut etiani 
cjufdem omnino iignificationis ponere. 
Quid autem ineptius quam cxplicare 
amim dioholarem, quzduobusobolisfui 
copiamfaciat. Unde enimqui vel duo- 
bus obolis anus copiam peteret ? Nam 
fcorta iila diobolaria , quorum alibi me- 
minit , utcurique fdrdida , habcbant 
ajtatem bonam. Deinde non fignificat 
j Harpax fe pergere in lupanar, fedinta- 
' bernam diveifoiiam : £c fe facit fiugi= 
' Gronoviiii, 

I 6S. I^inqukftionefis.'] SicCafs.i.' 
I Cave incjuifitioni tnihifs. id eft ,qua£ieil° | 
Uusiis. V.N.Ciftell. 2.3. \ 



AcTUS Secundi Scena Tertia» 

PSEUDOLUS. 

I immortales ! confervavit me iliic homd adventu fao, 
Suo viatico reduxit.me ufqiie ex errore in viam.. 
Nam ipfa mihiOpponumtas non potuit opportunius 



Aclve'^ 



AcTusII. ScenaIIL 177 

Advenire, quam harcc^allaraeft mihiopportune eplftola : 
j Namhctcaliaracornucopiaseft, ubiineftQuicquidvoIo. 
Hic doli , hic Eillaci:r omnes func : hic fcini iycophantia: , 
Hic argenrum , hk amica amanri herili fiiio. 
Arque ego nunc me ut gloriofum faciam , ut copi pedlore , 
Qlio modo quicque agerem , ut Lenoni furriperem muliercu- 
Jam , 
I ojam inftituta , ornara , cunda in ordine animo ut volueram , 
Cerra, deformara habebam : fed puofedtohoc licerir. 

CENTUM DOCTUM hominumconfiiiaiola h^cdivin- 
cir DEA 

Forruna. atque hoc verum eft : proinde ut quifque fortuna uti- 

tur, 
Ira prarceller ; atque exinde fipere eum omnes dicimus. 
i; Bene ubi quod coniilium difcimusaccidiile , hominem caruni 
Eumeiledeclaramus: ftultumauremiiium, quoi vortit male, 
Stulti haud fcimus , fruftra ut Cmras , cum quodcupientcr dari* 
Petim us nobis , quaii quid in rejn iir , poffimus nofcere. ' 

Certa 



4. TT-^cci^Mataef}.'] Vctt, edd. MiT. 
Xrj. Pol. CLim Acad. hxc cavata eji. 
Conjctturxdodorum probabilitatecer- 
tant. Scaliger ca vita. Douxa captata. Pof- 
fes&c curata. Sed ^Hata Lipfii ScivTppio 
(etripriuscog:raff;t/j.ecc£ dara) Mcurljo, 
Grurcro piobacmn. Sequenti qu.idem 
vcifufine dubio MlT. hac aUata : *ut Ca- 
merarias , Sambucus, Douzi cdiderunr, 
Gruteius edi voluit. Quod fecit idem 
torniuop:ae(l , vix tOieres : nam cornnco- 
/>/'* dicimus, non comucopiam : nifi divila 
vt)ce: ut divefque}72so hctiacopiacornuefij 
& cornu e^ua retmet divitecopia?».. StA cre- 
dibile eft MiT. in quibus , cornu copia efl. 
Qgnificare, cornucopi^fl. Membr. Acad. 
N^nh£calata copiaft cornu. Vix puteni 
reaionein vocis ab librario efTe: adeo 
fuaviseit. Gell. 14. 5. tancjuarn fs copi.z 
'.ornumnaSiui effem. Et fere ailubeicit: 
Kam hac allatum copiaft comu , ubi ir.eft , 
o^uiecjuid volo. VerruseftintegcrTrochai- 
:iis: fedultimavocalisTC cor^» noneli- 
iitur. QuodquinonintcUigerent , vi- 
ientur voces tranfpoiuiirc. ^Hunc itn- 
Um quasrebatLainbiaus audacius lece- 
Ttm. II. 



dendo a veteri fcriptura : Namhoc iHud 
cernMcopi£eft. Mox idem codex Acad. 
Hicargmtum, hicamanti amica henlt fi- 
Ito.^ Quod criamfuavius videtur. Ubi 
p.3riter, quum hiatum non ferrent, nec 
\i\v.i\-\^rr,\nargentnm non elidi, contra 
fcriptos & vetc. editiones, intcrpofue- 
runc, eft. Gcorjovius. 

r I . Deformata.'] Seneca I. 7-. c- 2. De 
Benef. viriim , cjuem deformamiu : Ubi, 
deformare cft \:-jnflu7rc^-jwj , defribere. 
qao verbo £c Cicero eodeai fcniu utitur. 
LipfiHi. 

12. CentumdoSiHm, &c.'] PlenifHma 
hujus fententia: e.-cplicatio a Piinio pe- 
tenda lib. s- Epift. zr. Efi omnino mi- 
cjuum, inquic , feiufu receptum , cjuod 
honeftaconftliavel turpia, prout male aup 
profperecedt!nt\ itavelprohantur , vei re^ 
prehenduntur. Inde pierumo^ue eadsm facii 
mododiligentiA. modo vanitatis , modofu' 
roTtsnomen accipiw.t. 

17. Stulti haud fcimm, &c.'\ Plane 

idemdicit, quod tota Saryr 10". pexfe- 

quiturjuvenalis , &paucisfab inicium 
1 peribinoit: 

^ M . ^uii 



I7S - P S t O D O t tl Si 

Certa amlttimus , dum inceita petimns : atquehGcevenlt 
20 In labore atque in dolore , ut mors obrepat interim. 

Sed jam fatis eft philofbphatum , nimis diu & longum loquor^ 
Di immortales , aurichalco contra non catum fitit 
Meum mendacium ! hic modo quod {iibito commentus fui , 
Quia Lenonis me eiPe dixi. nunc ego hac epiftola f ienon*l? 

z; Tresdeludam ; herum ^ Lenonem , 8c qui hancmihi dedit 
epiftolam. 
Euge par pari ! aliud autem quod cupiebam contigit. 
Venit eccum Calidorus, ducit nefcio quem fecum (imuL 



^— ^uid enim ratione timemtu ?■ 
^Aut ijHid tatn dextro pede concipii , ut te 
ConaTuinon pceniteat , voti^ue peraCii? 
Evertere domos totas optantibtn ipjis 



^iifaciles, &c. Bosliorn. 

22. ^urichalco contra,'^ V. N. Epj4. 
3. 3. 30. De orichalco V» N. Coic^ 



AcTus Secundi Scena Quarta, I 

CALLIDORUS, CHARINUS, PSEUDOLUS^; 

DUlcia atque amara apud tc (lim elocutus omnia. 
Scisamorem , fcis laboreni , fcis egeftatem meam. 
CH.Commemini omnia : id tu modo quid me vis facetei 

facfciam.- 
CA.Cum hsc tibi alia (um elocutus, ut fcires,fi fcis de fjrmbolo.' 
j Ch. Omnia, inquam, tu modo quid me facere vis, fac ut fciam,' 
Ca. Pfeudolusmihiitaimperavit, ut aliquem hominem ftre- 

nuum , 
BeneVolentem adducerem adfc. CH.fervasimperiumprobej 
Nam 6^ amicum & benevolentem ducis. fed iftic Pfeudolus 
Novo^mihieft. CA.niminmeft mortalis graphkus: heure-< 
tesmihieft: 
I o Is mihi ha!c efte effedlurum dixit ., quas dixi tibi,- 

Ps.Magnificehominem compellabo. Ca. cuja vox fonatl 

Ps.jo, jo,/<?. 
Te te te tyranne, te rogo , qui imperitas Pfeudolo y 
Quaero , quoi ter , trina, triplicia, tribus modis, tria gaudia , 

Arti- 

ll^ f^VArocuifrina.~\ Operaa pretium [ ^«itroadfequentia, nonadpraEcedentia' 
V^fecilTeputantjquiobfeivantTD 1 effe lefcrendum. Sed ad utrague refe- 

icn- 



:i7p 



A C t U S II. S C EN A IV. 

Arcibus tribus , rer demeritas dem ktitlas j de tribus 
I j Fraude partas; per malitiam , &per dolum & fallaciam, 
lu libello iioc obfignato ad te attuli pauxillulo. 
Ca. Illic homo elt. Ch. ut paratragdsdat carnufex 1 C a. con- 

fer gradum 
Contra paricer. Ps. porrige audaciter ad falutem brachium. 
Ch. Dic , ucrum Spemne an Matrem te fahitem , Pfeudole.? 
ioPs.Immo ucrum.que. Ch. uctumque falve, fed quid ad:ura 

eft? Ps.quidtimes? 
CA.Attulihmic. Ps.quid,attuHfti? CA,adduxi,voluI dicere. 
Ps. Quisiftic eft ? Ca. Charinus. Ps.eUgel jam;;^5te/voy oimQv 

TTQlCOy 

Ch. Quin ru quicquid opu'ft , aiidader imperas. Ps. taiii 



j^racia eft. 
i3enenc, Chariiie: nolotibimoieftosellerios. 



I iendumeft, &oratioobvefrus neceffi- 
i tatemtrajeaa,itaconftriienda: Te te te 
I tyramie, ejuiimperitas Pfeudolo, te rcgo , 
^UATo, tertrina. 6-c. Ludic aiitem nu- 
raero ternario , quia dixerac pfscedenti 
fcenafetresdelufurum, herum, Leno- 
nem& aquo accepcrat epiftolarai. Cto- 
vovius. 

19. Spemne an faliitem.'] Veteres li- 
bros confenfu habere , Spemne an matrem 
notavitLiplius 4..Ant. 8. Idem exper- 
tusinPall. Gruterus: & in Academicd 
,ego. Itaque diutiusid excludere nequi- 
vi. Nam quod viro dat mulieris titulum, 
nonmagismirorquam quuminCurcu- 
lioneadparafitumadolefcens, o mea op- 
portmitaA , autipfe parafitiis, meam nutri- 
cem Herculem : necincommode adhunc 
muliebiemtitulum venir,quia nomina- 
vitantcS/7e»jfoerhinininominisnumen. 
iPeniquc videtur alludere adaedem Scei 
jKomae 5c Matris Matutae , qux vicina: 
jerantj hajcintraporram Carmentalem, 
illa ex tra eandem. Liv. 24. /« templi^ For- 
tunaacMatruMatuta & Spei extra por- 
^amlate va^attu ignii. lib. 25. reficiendii 
tdihw Ttrtuna ac JHatrit Matuta intra 
Jortam Carmentatam , ftd & Spei extra 
lortam. Gronovius 



Ptilm. bene fit. 
X46*fCharine: 

Ch. Vos 

:)^ipiv x^e^yoy v<7/<?.Luditenimin Cha- 
rini noraine , quem valere & milTuni 
fieri vult, non ufui ni?ric illi cui fupra 
jufrerat ejufmodi hominem inveniri, 
Optime omnium Yixc^cidaliisf. Verum 
fcfiptura eoram , li duftum MfT. Camer, 
fequamur , hzc nobis videtur: £«^e_/rfW2/ 
X^^e^ViOy' o'i-mjnuj7rota. JulTerac Fleu- 
doIus{:biadduci a Calidoro hominem, 
&aftutum&callidum : duminepeiat 
Calidorus , aliam decipiendi lenonis oc- 
cafionem nadus , caftigat his verbis Ca-, 
lidori mpram : Eagejam! & oftendic 
nihilfibiopusefte, ut quidemres erat, 
X-eA^ , ly\ oliziivvv ,, TroiSi , gratiam , 
ut msnc rcs f/?, facio. Qux verba funt re- 
Cufantis uti opera Charmi , quem addu- 
xeratCalidorus. Q^od mirornon anira- 
advertiffc viros eruditiftimos , cum ^f. 
req.. ubi Charinus ipfe operam fuani 
pollicctur, Pfeudolus tecufet .pasne iil- 
demverbis : Ch. ^in ta, &c. Peti- 
tus. 

z^. lamgratiam.'] Ca,meratius intel- 
ligit, habemus. PouizT.Jamgratiaefi. 
Scd quiim rnalterocodicumfit, tamgra^ 
tiam , dubium mihi.non eft, quin fit fcri- 
bendum: Tumgratia ejl, utvoluit Pa* 
reus. VideadStichums. 2. r7. Verfti 



7.Z. k.t*ie. jam. J Lcgo : euge!jam autera pr2cedentcleg:o.:-X«e*^?;i«^&'* 

M i TTQlS» 



l8o P S E U D O L U S, 

^.jCH.Vosmoleftosmihi? moleftum eft ^'^ quidera, Ps. tutn 



tu igitur mane. 



Ch. Quidiftucefti' Ps.epiftolam modo hanc intercepi» 8c 

iymbolum, 
CH.Symbolum? quem {ymbolum ? Ps. qui a milite allatuft 

modo , 
Ejusfervo , qui hunc ferebat cum quinque argenti minis, 
Tuam qui amicam hinc arceiFebat ; ei os fublevi modo. 
3 oCa. Quomodo ? Ps. horum cauila haec agitur fpedatorum Fa- 
bula. 
Hifciunt, quiliicafFuerunt, vobispoftnarravero. 
Ca. Quid nuncagimus ? Ps. liberam hodie tuam amicam am- 

plexabere. 
CA.Egone ? Ps. tute. Ca. ego? Ps.ipfus, inquam : iiqui. 
dem hoc vivet caput, 
• Simodo mihi hominem invenietis propere, Ch. qua facie> 

Ps.malum, 
^jCallidum , dodum , quiquandoprincipium prehenderit, 
Porro fua virtuteteneat, quid fe facere oporteat. 
Atq; eum qui non hic ufitatus l^pe lit.CH.ii fervos eft, ^us^x^l&':^. 
Nunquid refert ? Ps . immo muko mavolo quam liber um. 
CH.Pofleopinormedarehominem tibi malum dc dodlum, 
modo. 
4oQui a patre advenit Caryfto : nec dum exiit ex a^dibtis 

Quoquam , neque Athenas advenit , unquam ante hefternum 

diem. 
Ps. Bene juvas. fed quinque inventis opus eft argenti minis 
- Mutuis, quas hodie reddam;nani unam huj us mihi debet pater. • 

Cn.Ego 



^oioo. Id eft, Charinogratiamfacio. Gro 
iiovius. 

25. Molefiumefiid cjuidem. ~\ Vofne, 
inquit Charinus, mihi oneii 8c moleftia: 
cffe cenfeam? Certe id vos fufpicari , mi- 
lii moleftum eft. Pontanus. 

43. Nam unamhHJfis.^ Vxo illis nam 
ttnam hujtu mihi debetpatevy puto omni- 
ro fcribendum, Nam quinam hujtu mihi 
dsbetpater. ideft, ^iii^iam minam , pro, 
Q,uinque minis. Sic are qtioterno apud 



Martialem , pro q,aatuor affibus. Et «»- ■ 
tenusremexy ngiMo , pro centum remis 
vel lemigibus. Salmafttti, Nam unar* 
hujftf. ^ Quomodo quinam ? An roii 
fuperiusi-s. Pfeudolus ad lenem. Da- 
bin' mihi argentum, qmd dem Lenoni ? 
Atqueille promittir. Id argentum erat 
viginti minx, ut conftat ex fuDerioribus. 
Etinrraaoc. 4. ic. 7. fenex; ^At me vi-\ 
ginti commodii multavit minis. Tum fce-| 
naS. ^tegojam inuitus fromam vi^inti 

minoi. 



Ac TU S rr. SC EKA IV. " iSl 

CH.Egodabo, ne quxre aliunde, Ps. ohominem opportu- 
nummihi! 
4; Etiam opull chlamyde & machxra, & petafo. Ch. poirum 
amedare. 
Ps.Dimimorrales, non Charinus mihi hic quidem eft, fed 

copia ! 
Sed iftic fervos , ex Caryfto huc qui advenit , quid fapit ? 
Ch. Hircumabalis. Ps. manuleatam tunicam habere iiomi^ 

nem decet. 
Ecquid habet is homo aceti in pedore ? Ch. atque acidiilumi. 
joPs. Quid, iiopuslit, ucdulcepromatindidem , ecquid ha- 
bet? Cn.rogas? 
Murrhinam , pafmm, defrutum, melinam, meiquojudnodi. 

Quiii 



vnirtM. Ergo Palmerius : nam vi^hnimi- 
11M : Guilelmius &Gruterus delent ti» 
nnam : tolerabilius & hi & ille quam 
^o-mvv ejuinam. Forte: nam omne hujw . 
'hoc eft, totam fummam viginti mina- 
jrura. quam noverst Charinus , apud 
iquem Calidorus dulciaatque amara erat 
docutus omnia. Gromvitu. 

48. Ck. Vfcjuea.cunabuiu.'] Itaomn. 
lEd. veteres. At vero ego vehementer 
iprobem, quod repperi in fchedis vetu- 
llifl'. Hircumabalif. Facetiffime, refpon- 
Jetex ambiguo, in verbo fapit : ac d 
lusfieritPfeud. quidoleret; non, quam 
apienseiTef. utpluribus etiam eKpiicat 
^ambinus. //;Vf«;»autemnotaretetrum 
llumodoremfubalaremj vel Catullus 
locet : & Horat. 
— Gravis hirfutis cuhat hircui in 

alis. 
pod. 12. Turncbus. Vfcjue kcuvahulii.'^^ 
ruftra fpeaator iile unus difTentit l 
urnebo , quem magno totius cavex 
snfenfu locum hunc emendalTe fatetur. 
ruftra fumit operam inCerpretando , 
uodPlauti nonefle fcripti oftendunt, 
macunarum alicubi meminit, ubi quid 
irpiculum flgnificatur. Nccdebuitam- 
i^e rcfpondcre Salmafius, fi libri vctu- 
iflimihabeant,quomodoinhisferepe- 
nredicitTurncbus, nonaiiud qusren- 
iHi: rinvetus&verafcripturafir, ufq-A 



^ acunahutif) itafore intelligendum , ut 
interpretaturLipfius. C^uid enimambi- 
guumpoteft efle, ubi Pal. alter prorfus 
Hircum ab alif: alter Hircum ah ^//«.Lam- 
binus in duobusrepcrit Hirciim ah aliii^ 
in aliis//T«wrt^^/:«.Accedit raembrana- 
ceus Academia; noftrs, in quo ut in Pal. 
fec. Hipumabaiiis. At ullofcin Mf. re^ 
periffe, Vf^uea cunabulu, nequidemquJ 
tuetur, dicereaufuSjLipfius. Manicatam 
autem tunicam minus pati pervcnire ad 
nafosillam peftem, quam colobion , pa- 
lam eft. Et tamen adeft Petitus cum fuo: 
laxci' a.CctKei)i;y quod non intelligerec 
ipfePlautus. Gronoviuf. 

50. gluidfopujft, &€.'] Poflumus 
ex vefcigiis Thuani 8c Rigaltii Codd. fi 
modo ccrta fint, hanc ledionera <^^ 
fculpere: 

^od ft opKs utdulcepromat, id exfe^ec- 

o^ Htd dahit .<* Roga4 . 
Iviurrhinam , pajfum defrutum , &c. 
De murrhina veterum magna a veritate 
abcrratioeft,quumeamaw«rr/:74dictain 
deduotamque cenfent. Craecum eft, 
fMjpplvy,;, indeLatinum hsc murrhina-y 
ut J;^£ipTw;, hxc charia : -^^tvcTtiTnny 
h^c gaufapa. MvQ^vluj ohov dicebanC 
Grxci temperatum unguento, vel cui fu- 
perfundebaturunguentum, t /jjupoi) x-e- 
xg^^ov. Idem &c /jujoiT}]; , ut autem 
a voce i^vfQ^Gv» <fyA\/v»<, fic a jut/'- 



M i 



£?"> 



I5l 



PSEUDOLUS, 



Qiiin in corde inftruere quondam coepit thermopolium, ^ 

Ps. Eugep^! lepide, Charinejmemeoludolamberas. 

Scd quid nomen e(le dicam ego ifti fervo f Ch. Simia?. 
55 Ps. Scitnein readvor(avorfari? CH.turbo non squecitusell;. 

Ps. Ecquid argutus eit ? Ch. malorum facinorum ispiilume. 

Ps.QuidjCummanifefto tenetur? CH.anguilla^ft, elabitur. 

t s. Ecquid is homo fcrtus eft ? Ch. plebiicitum non eft fcitius. 

Ps. Probus homo eft jUt prsdicare te audio, CH.immofifcias, 
60 Ubi te aipexerit , narrabit ultro quid kic velis. 

Sed quid es adturus ? Ps. dicam , ubi hominem exornavero j, 

SLibditicium heri ego illum militis fervom yolo : 

Symbolum hunc ferat lenoni cum quinque argenti minis : m 

JS lulierem ab lenone abducat. hem tibi omnem fabulam. H 
55 C^terum quo quicque paclo faciat , ipfi dixero. " 

Ca, Quidnuncigiturftamus? Ps.hominem cum ornamen- 
tis omnibus 

Exornatum adducite ad me , jam ad trapezitam MCchinnm, 

Sed properate. Ch. prius illic erimus, quam tu. Ps. abite ergq 
ocius. 

Quicquid incerti mihi in animo prlus , aut ambiguum fuit , 
70 Nunc liquet , nunc def^catum eft : cor mihi nunc perviunvft. 

dmnes ordines fub fignis ducam legiones meas , Itmlegtommc^' 



^v ij.uptvii? oiv©'. quin & /uy/p/v»e 
lcitibebant geminationefolemni caninas 
literaj. Salmaf. MfT. Acad. cum duobus 
Pall.>uteditur. Gronovtus. 

51. PaJJitm.'] Vinum cxuvispa^fis & 
Sole ficcatis confedum. Vva pajfa efi 
Jiaata. PaJJttm eji , ^uid^uid ex u vapajja 
iomprejjhmefflttxerit. Dicitur autempaf- 
fumapatiendo , vel pandendo. Vya enim 
temporefuo ad folem expanditur , & dum 
J^cca fuerit , percutitur atijue decoquitur. 
Jnde fit pajfumvinum y quod defrutum,id 
ejl , coCtum dicimuf. Hxc totidem verbis 
in optimo veteri GIofTario , quod Mf. 
habeo,kguntur,8chucmaxumefaciunt. 
Boxhorniui. Defrutum.'] Vinum mufto 
dd dimidias decofto faftum : 'i-l^i/utA. 
^ defervendo. fed vide Columell. iib. 1 2. 
cap. 20. 

V S2. Thermopoliu^.'] Tabernara> ubi 

>^ . i. • ■• V ■ ■- .-..■■ 



Avi 

dukes potioncsvajnibant, quas calidas 
bibebant: unde&nomen. Turneb. 

53. Me meo ludo lamberas.'] Lamheraret 
inquit Feftus, ejl fcindere, laniare. Ver- 
berariigitur&vapularefe fuo ludo Ser- 
vusdicit. Eifdemenim jocis appetitur» 
quibuslacefliverat. Turneb. 

5 5. Ea^uid argutui eji ^l Jocusinvcr- 
bo. NameumPfeud.qua^fiiffetjEcquid 
argutus , ingeniofus & follers eft ? Rc- 
fpondetCharinus, illumefle argutum, 
id eft . accufatum malorum facinorura 
fajpiflime, atque adeo convidum. So- 
linus : Peccatiy argutus. Linac Glofla? 
Papi«j ^Argtttus y conviilui. Boxhoi- 
hius. 

yr. Omnes ordines.~\ Litteraj^quaepti-^j 
ma fequentis voculaj fini praccedentis fa- 
cile, utfit, adhaercrepotuit, hunclocum 
coirupit, Omnino lefaibendum puto ; 



\ A G T u s ni. s c E N A i; Wj, 

Avi finiftra , aufpicio liquido , atque ex fententia ! 
Confidentia eft inimicos meos me polle perdere. 
Nunc ibo ad forum , atque onerabo meis pra^ceptis Simiam , 
7 j Quid agat , ne quid titubet , dode ut hanc ferat fallaciam. 
Jam ego hoc ipfum oppidum expugnatum faxo ent lenonium. 

Pmnes ordine fub ftgnU ducam legiones 
tneM. Nihil certius , ut nihil ineptius 
yulgata leftione. Boxhorn. 

73. Cofifidentia eji.~\ Nullus dubito, 



inimicos meospetdam accvettam 

74. Onerabo meitpraceptii.^^Qn^itjfu- 
Jiiortit pondus ad prxcepta! Si opus erat, 
poterantadjicetecxMilitea*^. 3. 3. Ec- 
<juid bic te oneravit praceptit. Gionovius* 



plcnus fpei , imo ceitus fum, futuium ut 

ACTUS TERTI SCENA PRIMA. 

P U E R. 

CUi (ervitutem di danunt lenoniam 
Puero , atque eidem fi adduntturpitudfnem , 
Nx illi 5 quantum ego nunc corde confpicio meo , 
Malam rem magnam , multafque asrumnas danunt. 
5 Velut hxc niihi evenit fervitus , ubi ego omnibus 
Parvis magnifque miferiis pr^efulcior : riiwsSiol* 

Neque ego amatorem mihi invenire ullum queo i 
Quiametme, ut curet tandem nitidiufcule. 
Nunc huic lenoni eft hodie natalis dks , 
10 Interminatus eft a minimo ad maxumum, 
Si quis non hodie munus mififlet (ibi , 
Eum cras cruciatu maxumo perbitere. 
Nuncneicio hercle rebus quid faciam meis. 
Neque ego illud poITqm , quod illi qui po.iTunt , E'&okar^' 
folent, 
|f5 Nuncni/ilenonimunus hodiemifero , 
Cras mihi potandus fru6lus eft fullonius. 
Eheu ! quam ille rei ego etiamnunc fum parvulus; ? 

Atque 

Vantumnttnc cotde confpicfo.'] Vi- . 8. 1)tcuret.~\ Lego : curer. Nam in 
detui legendum concipio. id eft, jlenonia familia lautius cuiantur, qui 
* ' amatorculos facile inveniunt : ii enitn 

dominoquaEftuofi. I. Gul. 

15. FruttuifuUoniui.^ Non dubium 
eft quin ^fruCiuffuUoniw, ita fit accipien- 
dum, ut vulgo exponunt interpretes, 
Ci^uod locis aliquot veterum poflem con- 
firmaie. Etiam hodieque apud nos /»/- 
M 4< ioni 



Q 



uantum mente utoi vel valeo : quan 
im mentiscompos & fans fum. Vei- 
jum elegans quod Catoni & Livio Li- 
"ius, nostetSenccacreftituimus:&lo- 
s , in quibus vulgo etiam canfpicere ha- 
:tur. Idem cod. fuo adfciipleiat P. Scri- 
lius. Grmovitis, 



P S E U D O L U S. 

^ Atque edepol ut nunc niaie eum metuo mi{ei" ! 

Si quifpiamdet, quoimanus graviorfiet, 
o Quanquam illucl ajunt magno c;emitu fieri , 

Comprimere dentes videor polle aliquo modo : 

Sed comprimenda ell mihi vox atqueoratio , 

Plerus eccum reclpitie domum, dc ducit coquom. 

/o;?jVrfr/dicuntur mulieresqr.s fubigun- f m&Uhraccica, qusvocantur ab auftore 



tur 6c permoluntur. Latini prcrrii 5c 
comprimi nmlieres dicunt, quse veiba 
propiia funi fullonics artis- Snlmaf. 

i8. MciTiHi.'] Puto omnino fcriben- 
dum , qiio mariHf graviorfet. Nuiquam 
]egtautestarecredo mauumpro eapar- 
tequa viri funt. Sed folebant nequiti.x 
artifices , cum puero meritorio, aut mu- 
liere merctrice cor.grelTuri , flatim in 
inanus corum dare quo f eret gravior. 
Sic interprctantur veifum illum vete- 
rem > Mala rianu retir.eiis gravida cojicepit 
in alvo. Itc m iliud Fropertii, cum deprs 



Priapeorum. Pudetlixc apertius inter- 
pretari. Salrr.af. ^toi mar^tu graviorfiet.'^ 
Fruftra turpificanc & correftionibus & 
interpretationibus harc verba. Legen- 
dum ■.e^uimanus. Et licuterqusfciiprus. 
Necaiiudintclligitquam nummos. Sed 
8c diltinguendum : ut nunt male eum me- 
ttio r/jifer, Si quifpiam det. Vt pfo utcum- 
que, quamvis. Trucul. i. 2, Kam e>ui 
fnanus attulerit feriies adnos, gravidaffo^ 
rAtexpoTtet. Catulluscarm. 20. Meifjue 
pinguu agfim ex ovilibm Gravsm domum 
remittit Aredexteram. Virgilius : Konun- 



4^endiiretdornuenremCyr.thiam:Er»5o- 1 cjuamgravii Kre domum mihidextra rcdi- 
dofupp^fitii 7naladabammantyus.S\it\ti\\3i\ hat. Vide 3. Obferv. cap. 4. Gronovim, 

AcTus Tertii Scena Secunda. 

BALLIO, COCUS, PUER. 

FO r um coqui niim qui vo cant , ftulte vocant , 
Nam' non coquinum eil: , verum furinum eft forum : 
Nam fi ego juratus pejorem hominem quccrerem , 
Coqunm non potui , quam huncquem duco , ducere, 
- 5 Mukiloquum, gloriofum , infulfum, inutilem : 
Quln ob eam rem Orcus recipere hunc ad le noluit, 
Ut eilet hic , qui mortuis ccenam coquar. 
Nara hic folus iliis coquere , quod placeat , poteft. 
Co.Simearbitrabareiftopado, utpra^dicas, 
loCurconducebas? BA.inopia: alius non erat. 

pturuscoquum infulfum!» diciteumin- 
terviventcsmortuiscibumcoquere, iif- 
que folis, cum nihil quantumvis in- 
fulfiffimum appofitum hispoflitdifpli- 
cere , eum placeie. Ka:c venuftiilima 
hujusldcifententia eft, quamnonvidc- 
' runt interpretes. '^oxh$rn. 

II. Ca- 



Ortnu ccenAm eo^uat. "} Crcw 
haud dubie hic acclpitur pio 
DitepatreautSumroano. Porro, mortui 
npnfuntciborum, auteduliorum indi- 
gentes. Quivisappofiti, etiara infulii, iis 
placent, li quid iisplaceat, quibus nihil 
j>oteft diiplicere. Facete ergo hicdefcri- 



A CT U S III. S C E N A II. jSj 

Sed cur fedcbas in foro , fierascoquus 

Tu fbins prxter alios ? Co. ego dicam tibi : 

Homiiuim avaritia ego fum fadus improbior coquus , 

Non meopte ingenio. B a. qua iftuc ratione ? Co. eloquar: 
I )• Quia enim cum extemplo veniunt condudum coquom, 

Nemo illum qua:rit qui optumus , & cariirumuft : 

lllum conducuntpotius, quiviliilumuTt. 

Hoc ego Fui hodic folus obfeilbr fori. 

Illidrachmisiilentmiferi : menemopotefl: 
20 Mmoris quilquam nummo ut furgam , fubigere. 

Non ego f tem ccenam condio , ut alii coqui , 

Qui milii condita prata in patinis proferunc , 

Boves quiconvivasfaciunt, herbaiqueoggerunt, 

Eas herbas herbis aliis porro condiunt , 
25 Indunt coriandrum , feniculum , allium , atrum olus : 

Apponunt rumicem , brailicam , betam, blitum , 

Eo laferpicii libram pondo diluunt : 

Teritur finapis fcelerata cum illis : qni terunt , 

Priufquam ttiverunt, oculi ut exftillent , facic. 

Ei 

II. Co(^uuf.'] Si coquinariaj artis bc-' condncentedomum: ego nt furgam 5c 
Yie perituseras, curtufulusotiofus.non eam, nonpofluminduci , nifinummo, 
conduftusadcoquendum, inforofid-e-; hoc elt, duabus drachmis, ut iuperius 
bas, csEterisomnibuscoquis condudis. didum. Neque enim aureus Romanus 
Idimpcritix tux in his rebus eit argu- inrelligirur, utvoluerunt. Nequeopus, 
sr.Cntum. Boxhorn. '■ drachmaijjent : quia loquitur de multis. 

I?. Improkiorcot^uus.'] Minus proba- Et cft quale inXII. Tabb. Libroffarris 
tusfumj minus opera mea cives urr,n- indiesdato, hoceft, quoquedielibram, 
tur. IraenimvDx, tmprobior ,hic:izci-' Gronovius. 

pienda. Nonenim vultfe malum & in-i 25. ^fr««?o/«^.3 A.trumoIusaccepe- 
luirumcile coquum, redcarilTimumcf-' rimproinlipdo,ingrato. .Arr'.4m,nigruniy 
fc, idecqueminusprobari. Boxhorn. I pro malo& ingratopaffiraponitur. 

19. lli' drarhmii :tjfe!}t m:fvri. ] Ver- i 26. "^ljtum.] £//>?<»» genus oleris. a 
bjm drachmifare , a Lamb. reperturr!,! faporisituporeappellatum efi'e es Grxco 
e.;o ne coquinis quidem Romanis di-; pur.^tur , qucd ab his /Sxit| dicaturj?»- 
gnumccnfeo. Legendum, Hlidrachmisl p;^;«. Feftus. V. N. Truc. act. 4.4. 
Jtint miferi. Dra<hnit fffe, v^fiire , fivej zj . Laferpicii.'] Vide Not. Rudcnt, 
cperam drachmu locare ; elegantesloquen- ! zdc. 3. z. 

di formuli. C^^i\iszAC\c.1\f.mj.-rrA 29. Exjiillent.'] Terent. Phorra. S- ?. 
terna tetradrachrnu frumcntnm apud Cu[-\ Hifce ego illam diHtf ita tibi incenfant 
ftumejl. j.GuI. Drachmt, iijfent.] In al- dabo , 

teroccd.eft drachmufent. Quod pajam "JtnereJlingUit!, lacrymi'Ji extiSaverit. 
arguir 70' «pofterioris vocisa fine prac- UbiDonatus : StiUare, eftguttssemit- 
ccdentiscfreabforptum. Illi , inqujr, tere ecorpore. £A-j?<iftfre, ipfum corpus 
drachmis linguhs condufti iftent cum i guttatim finire.. 

' M S 30. CanM 



iS^ P S E U D O L It Sj 

3 oEi homincs coenas fibi coquint , cumcondiqnEs 

Non condimentis condiunt 5 fed ftngibus, 

Vivis convivis inteftina quce exedint. 

^ Hoc hic quidem homines tam brevem vitam colunt- 

Cum hafce herbas hujufmodi in fuum alvom congerunt^^ 
IjFormidoIolasdidu, nonelumpdo: 

Quas herbas pecudes non edunt , homine^ edqnt. 

B A. Qaid tu ? divinis condimentis utere ^ 

Qui prorogare vitam poffis hominibus , 

Qui ea culpes condiiTienta ? Co. audader dicito : 
4oNam vel ducenos annospoterunt vivere , 

Meas qui efitabunt efcas , quas condiverq. 

Nam ego cicilendrum quando in patinas indidi, 

Aucfipoiindruni, autmacidem, autfancaptidei"\^5 

Ex ip& ikCc pmnx fervefaciunt ilico. 
45 Hxc ad Neptuni pecudes condimenta funt : 

Terreftres pecudes cicimandro condiq, 

Aut happalopfide , auc cataradria. Ba. attejuppitef 

Diiqueomnesperdant, cum condimentis tuis , 

Cumque tuis omnibus mendaciis, 
joCo, Sineiisloqui me. BA.loquere , atqqe iin malamcmccm^ 

Co. Ubi omnes patinae fervent , omnis aperio , 
. Is odos demiflis pedibus in coelum volat : 
Eum in odorem cocnat Juppicer cotidie. '. ca/. cum odorcm^ 

Ba. Odor demiflis pedibus ? Co. peccavi infciens. 
5 ; Ba. Quid eft ? Co. quia enim demiflis manibus Yolni dicere. 
- BA.Si 



30. Cotnas fihi coquint.~\ T^Ies coqul 
coenashujufmodi fibi coquantj non a- 
liis> autmihi. 

3r. Sed ftrigibui.~\ Striget , aves no- 
fturn^ , ut ait Verrius. Grsci re/jf^ 
appellant : unde maleficis mulieribus 
Romen ir.ditum eftj qussvolaticas ctiam 
yocant. Scali^. Significatj condimenta, 
cjux alii coqui adhibent , diftorquere 
convivisinteliina, ut ftriges quafdam. 

45- Maculsnt.'] jiAacsi cortex aroma- 
Sicus, nucis myrifticsamiculum. 
5 » . Eum in aderem.'] liin jnerito dif- 



pliceteruditis. puto conjungendum eflcs 
cum odorem, &, m^/ormfcripfiflePlaU'!' 
tum. Bexhorn. 

S5. Demifii manihtu volui , &c.\ De- 
mifii manibus currit , qui currit conten- 
tifiime : quiacumrapido incitati curfii 
fumus, manus utrafque moventes de- 
mittimus. Ariilecocus demij?is pedibus, 
^io demifit manibui dixerat: nam pedi-/ 
busdemiHisnon potuijflet fubvolare in 
coelum odor , fed inferos petere •• cum 
demitttrepedesjdti eosdeorfum mittere; 
ita eo odore inferi pafti fuiflent , non fu- 
pen. Siclabestens in aluim defidentis 

&de- 



A CTU S III. S C E N A IL 187 

. Ba. Si nufquam is codum , quidnam coenatjuppiter ? 

Co. Ii incosnatus cubicum. BA.i in malam crucem. 

Iftaccinecaufsatibi iiodie nummum dabo ? 
^o Co. Fateor equidem elle pe coquom cariflumum ? 

Verum pro pretio facio , ut opera appareat 

Mea, quoconductusveni. Ba. ad furandum quidem, 

Co. An invenire poftulas quemquam coquum , 

Nifi milvinis aut aquilinis ungulis ? 
^j Ba. An tu coquinatum te ire quoquam poftulas, 

Quinibi conftridlisunguliscoenam coquas ? 

Nuncadeo tuqui meus es , jam edico tibi , 

Uci noftra properesamoiiri omnia : 

Tum ut liujus oculos in oculis habeas tuis : 
70 Quoquo hic fpe<5tabit , eo tu fpedato fimui : 

Siquohicgradietur, pariterprogrediminor. 

Manum (iprotollet, pariter proferto manum, 

Suum fi quid fiimet , id tu (inito fumere : 

Si noftrum (umet , tu teneto aitrinfecus. 
75 Siifteibit, ito j ftabit, aftatofimul. 

Si conquinifcet iftic , ceveto fimul. : 

Item his difcipulis privos cuftodes dabo» 

Co.Habe 



& deprelTae, Voit^demiJ^iipedihus facias 
dicitin Atna: 

Cervui & injilvitfpaciofacuhilia retra 

KAntrAque demifis pedibus fodijfe late- 
broA. Turneb. 

S7. It incanattu cubttum.~\ Inccenis 
fcriplit Plautus. Vide GIolT Ifidori. 
Sjcriverius. 

60. Propretiofacio.'] Facio ut & ope- 
iis5c merccdis racio conftet condudori 
izieoa par pari lioflimentum reddens- 
Cato: j7 ei opui non apparet, dicit rufticu4 fe- 
dulo fe fectjfe 3 fervos non valuijfe ; ideft, 
fonticum raorbum caulTatoSjquo rainus 
opusfacetevaluerint. Dou^aa. 

7S. Concjuinifcet. 2 Concji^inere, decu- 
bare eft.- a quo Concjuimfo. Eft enim 
con^uinifcere y cernuum fe infle(fiere, vel 
inclinare, ut faciunt exoneraturi ven- 
trem. Pomponius Atrellanarius: In terra 
utctthabatnuda: adeumtit conijttexiy irc. 
Hoc etiam cernHar: dicebant. quanquam 



& hoc avTj tS d;rKo\ici^-eiv accipiebant. 
Scalig. Corrigi volo PlauturaeNonio. 
ubiestat, Si concjtiiniftet iftic, ceveto Ji- 
mul. cevere enim idem quod conquini- 
fcere , hoceft, inclinsri : Itaque ut oc- 
cjuinifcere interdum pathicisattributum, 
ita femper cex/ere de iis diftum. Juvenal. 
eoo te ceventem Sexte verebor ? Et : Com~ 
putat j & cevet. PerlJus : ^n Romule 
ceves. Martial. Sed pulcre N-tvole ceves. 
Glofllc. Cevens , y.uoav. Hujus vocis 
ignoratio corrupit loctimPlauti: reper- 
ramenim eamin fuislibriscumnonin- 
telligerent, mutarunt: dein, quia verfus 
niinium e.^crefcebat , quidam vocem fi- 
muly rejecercinlequcntemverfum. alii 
ifticeverfufuftukrant Mercer. 

76. Privoscujiodes dabo.'] Trivi vetU- 
fte, quinobisfinguli. Lucilius : 
j CulticuU aaedunt priv* centoniht*' honttf 
Ij.Gal. 

to.VS 



iBS PSEUDOLUS. 

Co.Habcmoclobonumanimiim.BA,qii^ro,quipoffim,Joce, 
Animum^^/^^w^habere, quiteadmeadducamdomum> 
Co. Quia forbinone faciam ego ce hodie mea , 

8 o Item u L Medea Peliam concoxit fenem : 
Qaem medicamcnto , & luis venenis di cicur 
Feciile rurfus ex Ccne adolefcentulum : 
Item ego te faciam. . Ba. etio , an/^ etiam veneficus ? 
Co.Immo edepol vero iiominum fervator macris. 

8 ; B A. Hem mane. quanti iduc unum me coquinare ^^^- ^^^^^^® 

perdoCeS ? moffiecoq. 

Co. Quid ? Ba. ut te fervem , ne quid furripias mihi. 
Co. Si credis , nummo ; (I non , ne mina quidem. 
Sed utrum amicis hodie , an inimicis tuis 
Daruros ccEnara ? Ba. pol ego amicis , fcilicer. 
5?o Co. Quin tu illos inimicos potius , quam amicos vocas : 
Nam ego itaconvivis ccenam conditara dabo 
Hodie 5 atque ita fuavitace condiam ., 
Ut quifque quicque conditum guHiaverit, 
Ipfbs fibi faciam ut digitos prsrodatfuos. 
5? 5 Ba. Qu;sfo iiercle priufquam quicquam convlvis dabis , 
Cuftatotute prius, ^ difcipulis dato, 
ilt pra^rodatis voflras furtificasmanus. 
Co. FortafTe hs:c tu nunc milii non credas quae loquor. 
B A. Moleflus ne fis , nimium jam tinnis , non places. 
looHem, illicegohabito. introhucabi, &CGenamcoque 
Propere. Co. quin is accubitum , Sc convivas cedo. 
- Corrumpkur jam coena. Ba. hem , fuboiem (is vide ! 

Jani 



So. 'Vt Medta Peltafn concoxit.'] De 
/Lfonehoctraditur, nondePelia:hunc 
evArn concoquendo necavit. Jocatus igi- 
uii eft & JulitPlautusfciens. velefthoc 
fAV>iiCyjvi>io'.' di^^oTfiu.a.. Camer. Plautus 
hic de induftria afFedafie W Trpi-TTov Fn- 
Tna i quaeplurinmm jnendijfipraEfertim 
-^erevetuiiioriru, fecum trahit. Cum 
cnira hschiftoria a vulgo depravatenar- 
arareEur, Piautusvulgierrorem ftudio fe- 
<]Divohiit, ^xquoerrore plane Prov^r- 
tiiuiri originem i:ay.cxdt:Ta7i^uamPeliHm 
tnoqttcrs. quo Sc Cic-irs utitur. Freher. 



54. Jpfosffhifaciitm, &c. 3 Cum fua- 
vitatemalicujuscibi, autaviditatem m- 
rum, quibusappoiitum iri deberer, G:x- 
ci oftendere volebant , iJzirif>Co\ijmt 
de illis dicebant, KciQiS-ieiv JhiKluKHi. 
Ariftoph. in Pythagoreos utitur : immo 
nosquoqueinpatriofermone. Vi£i. 

loi. Et co?}viva.i cedo. ] Lego: convi- 
vofcedo. Ut ita ufurparint Latini cedo , 
quemadmodum hic hadenusceperunr, 
anitrmm inducere non pofTum ut a^- 
dam. Certeesempla nulla profeient: ar, 
utnoscoirexirau3> vei fexcenta promi 

pclTant. 



ACTUSIV. ScENAf. iS^ 

Jam hic quoque f£ek'ftus , eft coqui fublingio, 

Profedo quid nunc primum caveam nefcio , 
'105 Ica in aedibus funi: fures : pra^do in proxumo eft. 

Jam a me hic vicinus apud forum paulo prius 

Pater Calidori opere petivit maxumo, 

Uc mihi caverem a Pfeudolo (ervo fuo , 

Neu fidem ei haberem. nam eum circumire in hiinc dlera , 
1 1 o Uc me (i poiret muliere intervoiteret , 

Eumpromiiillefirmiter 5 dixitiibi, 

Sefe abduclurum a me doh's Phasnicium. 

Nunc ibo intro , atque euicam familiaribus, 

Prohedlo ne quis quicquam credat Pfeudolo. 



porTunt. Cuicul. ^uro contra cedo mode 
fittmamatorem. J.GuI. 

103. EficoqHifnhlwgio-^l Quafidlcat: 
dilGipuIus caci ad lingendas patinas , 
quam ad obfonia coquenda aptior. Suh- 
itn^ioy «/>, non:ien izdiamz Jublingendo'. 



quomodo alibi tocttllio , & tnrpio apud 
Latinos. Ty,Tneh'Au Legcndura puto, to- 
^uifublivgio. Coquiim labliguritotem 2 
fublingendis , & liguriendis patinis. 
Coqui fubUpgio , ut jctlHi Viri. Salma- 
fius. 



ACTUS QJIARTI SCENA PRIMA. 

P S E U D O L U S , S r iM I A. 

I unqoam quenquam Di immortales voluere eHe auxilio 
adjutum , 
Tum me & Calidorum fervatmTi volunt elTe , & lcnonem ex- 

tindium. 
Cum te adjutorem genuere mthi , tam dodum hominem at- 

queaftutum. 
Sedubiiliiceftpfiimneegohomoinfipiens, qui hasc mecum 
egomet loquor folus ? 
5 Dedit verba mihi hercle, tit opinor,maIu Jcum malo ftulte cavL 
^ Tum pol ego interii, homo h ille abiit : neque hoc opus quod 
volui , ego hodie efEciam. 
Sed eccum video verbeream ftatuam : ut magnifice infert Mc ! 
Hem , te hercle ego cirgumfpedtabam: nimis mctuebam niale> 
ne abiilles. Sl Fuit 

5' \Ji ^^^ ^""* malos. ] Ita quidem [ hi, utopinor, matuicunt malo. fiulte cavi, 
i.VX codex alter : fcdaIterc«r/3.Wo, Atillinonintcllexerunt, quidefletcd- 
ut & Acadcmis noftrs liber. Q^uod re- verecttm alii^uo^ Senex ait: tecum mihi 
tteprobatAcKlalius, & confiruMt locoi cavendum-efi , ideft, caute&prudentec 
ex Moltcll. S .2. Henle mihi tecum caven- \ agendum. Pfeudolus: ego malus cum mA-^ 
rf«»jf/^ AtDifraId2us,c«wW«;7?. Ecce| lofiultecavi, idcft, parum mihi pro.vi- 
&qm(ilUtinsmt: Dtditvtrha.>henU^mi'\ dipaxttiacallidecautequee^i. QronoviHs, 



t^O PSEUDOIUS, 

Si. Faic meum ofiicium ut facerem , fateor. Psi ubi reftiteras ? 

Si. ubi mihi iibimm eft. 
I o Ps.Kluc ego jam ratis fcio. Si. cur ergo quod fcis, iiie togas ?l* 
Ps. at lioc voio monere te. 
Si.Monendusnememoneat. Ps. nimis tandem ego abs te 

conteminor. 
6i. (^ippe ego te ni contemnam,{lratioticus homo qui cluear.? 

Ps.jam 
Hocvoloquodocceptum'ft, agi. Si.nunquidagerealiud mc 

vides f 
Ps. Ambula ergo cito. Si. immo otiofe volo. Ps. hcec ea occa- 

fio eft- 5 dum iiie doimit , 
ij Volotuprioruuoccupesadire. Si. quid properas ? placide. 
Ne time. ica iile faxic Jappiter , ut ilie palam ibidem afliet. 
Quifquis ille eft , qui adeft a Milite. nunquam edepol eric ille 

porior 
Harpax, quam ego.habe animum bdnum : pulchre ego hanc 

explicatam tibi remdabo. 
Sicego illLim dolis atque mendagiisin timorem dabd 
20 Militarem advenam , ipie Ccih ut neget eum eile qui fiec , 
MequeuteileautLlmet, quiipfuseft. Ps. quipoteft? Si. oc- 

cidisme ^ 

Cum iftnc rogitas. Ps. 6 hominem iepidum! te quoque etiani 

dolis 
Atque etiam mendaciis , Juppiter te mihi fecvct. 
Si. Immo miiii. fed vide, ornatus hic , fatis me condecet } 
2jPs. Optumehabet Si.efto. Ps.tantumtibi boniDi immoi- 

tales duint , 
Quantum tu tibi optes. riamfiexoptem quantum dighns,tan[- 

tumdent, 
Minus ni hilo eft. neque ego hoe homine quenqiiam vidi ma- 
e:is malum , 1 



TT. Monendm ne me monea.t7\ Id eft, 
i^e fus Minervam. Horat. I. Epift. 17. 
Dtfce y docendKs adhUc qna cenfet ami- 



25. Tantumtthihoni.'] Paeri, aft. 5.2. 
Diz denttihiomnes y t^uxvelis. Qu2 pro- 
vcrbiaJirer extulifle vetercs conitat. Vi 
N. Stich. 2. 2= 

^9. Se- 



A C T U S IV. S C E k A I. X^i; 

ttmaleficnm. Si,tun idmihi.^ Ps.taceo. fedegb 

QLiiE tibi doria ^»'";- l>ona 

Dabo&faciam,rihancremrobrie accuraflis! Si. potin ut 
taceas ? 

IbMEMOREM immemorem facit ^ qui monet quod nie- 
mormeminit. teneo omnia. 
In pedlbre condita funt , meditati funt doli dode. Pf. probus 
hic eft 

Homo. Si.nequehiceft,nequeego. Ps.atviderie titubes. 

Si.potin^uttaceas? 
Ps.ItameDiiament. Si. itanon facient, mera jam menda- 

cia hindes. 

Ps.Utegoobtuam, Simia, perfidiamte amo & metuo, & 
magnifico ! 

^; Si.Egoiftac ahis date coildidici. mihi obtrudere non potes 
palpum. 

Ps.tJtegotehodie ^tccipiam lepide, ubi effeceris hoc opusl 

Si.hahahe! 
Ps. Lepido viclu , vino , dnguentis , & inter pocula pulpamen- 

t\Sy 

Ibidem una aderit riiulier lepida , tibi favia fuper favia qu:r der. 
Si. Lepide acciilis me. Ps.immo fi efficis,tum faxo magis dicas.' 
\o Si. Nifi effccdo , cruciabiliter carnufex me accipito. 
Szd propera mihi monftrare ubi oftiiam lenonis sdium. 
Ps. Tertium hoc eft. Si. ft, tace , ^des hifcunt. Ps. credo" 
animo male'ft 

^dibus. Si.quidjam? Ps.quiaedepoUpfumLenonemcvo- 
munt. 

Si.Illiccineeft?Ps.iniceft.Si.maIamerxeft. Ps. illucfisvide: 
5 Non prorfus , veram ex tranfvorfo cedit , quafi cancer folet. 

■ t> . ^ ^ . ACTUS 

29. Eobrte dccuraps.2 Sobrie fieri d\~ 
itur , quidquid cum cura & diligentia 
«quifita aggredimur. Gruter. 

31. Meditati funt.l MifjuXi-njtAJot. 
iffive. Prifcian. lib. 8. 

3J. Palpum.lobtruderepalpum, eftar- «w 

nibus. " "°'"' Tiaaum ab equi- 1 hominc , aut re nihili. J. Gul. 



40. Carnufex meaccipito. ] Ambigui- 
tasjocumparit.nam<ia//;/Vo pcrfonx fe- 
cund^&tertiaeeft, dumquehsccarnifi- 
cemimprecaturfibi, fimul illa carnifi- 
cem ipfura appellatPfeudolum. ^cida- 



45- Nonpror/w.'] f oitalTe Leno aJi- 

quid 



192, P S E U D O L U S. 

Vzno ctiim preverftes accepit, ut no- 



quidrervisirapeiabatdoino cxiens : at- 
que ideo non adverfa fronte , fcd fe- 



cundum parietem tranrveifus egredie- ne a proverfm difFert. Ita (jusrfum eft 



batur. Lambm. Apparet Varroni in ani- 
mo hunc locum fuifle , lib. 6. de L 
Lat. IJttriinfverfui tcdit , ejttajt cancer 
mnprorfus , ut bomo. EQ. igitui prorftis , 



men. Camer. Immo, prorfm nihilpla- 



cjtioverfum ; horfum y hoc verfum : aUor^ 
fum , aiioverfnm. idem hoccft, quod 
Cafin. a£t. 2. lcen. 8. tmitarinepam. in~ 
teUigit ititpKivov Ko^oCdTvnf , ut xnEpi-^ 



/Sf^awy £c tTavJvsrfast TtKciy^^ . nili | gtam. GiaEco. Scali^. 

ACTUS QUARTI SCENA SeCUNDA. 
BALLIO, PSEUDOLUS, SYCOPHANTA. 

Inus malum hunchomincm eile opinor , quam e(se ccn- 
fcbam coquum : 
Namnihiletiamdumharpagavit, prascer cyathum 3c cantha- 
rnm. jj 

Ps. Heus tu , nunc occafio eft & tempus. S y. te cum (entio. 
Ps.Ingredcre in viam dolofe. & cgo iiic in infidiis f ; Jgo f[c°'"^' 
ero. 
5 Sy. Habui numerum fedulo, hoc eftlextum a portaproxu- 
mum 
Angiportum , in id angiporrum me devorti iuderat ; 
Quotumas xdcs dixerit , id ego admodum incer to fcio. ^ 

Ba. Quishichomochlamydatuseii:, autundeeft, aut qaem 

quxritat? 
Peregrina facies videtur honrinis , atqueignobilis. 
xo Sy. Sed eccum> qui exincerto faciet mihi,quod qua:ro certius. i 
Ba. Admeaditredla : undc e2;o hominem hunc eire dicani i 

gentium l 
Sy. Heus tu , qui cum hirquina aftas barba , rcfponde quod 

rogo. 
BA.Eho, an non prius faluras ? Sy. nulla efl mihi falus dataria. 
Ba. Nam pol hinc tantundem accipies. Ps. jam inde a princi- 
pioprobi. 
1 5 Sy. Ecquem in angiporro hoc hominem tu novifti ? te rogo. 
Ba. Egomet me. Sy. pauci iftuc faciunt homines , quod tu 
prasdicas. 

Nam 

Hlamydatui.'] ItaSc. 7. Chlamy- | eft: ^ilnncChUmydatos, quiperegrcad- 
datet&c.Chlamys, viatoiia veltis ' venirefit, abhabitufeievocabant, 

. zh Pst' 



AcTusiy. scEj^Air. 15? j 

NaminForo VIX DECIMUS quifqueeft, quiipfusfe- 

fenoveric. 
Ps. Salvos itini : jam philofophatur. Sy. hominem ego hie 

qaasromalum, 
Legirupam, impium, pcrjurum^ acqueimprobum. Ba. me 
qua^ricat: 
20 Nam illa iunt cognomenta , homen fi memoret modo. 
Quideltei homininomen? Sr.LenoBailio. BA.fgivin^ego? 
Ipie ego is ium adolercens, quem tuoujericas. Sy. tune es 

Ballio? 

Ba. Ego enimvero is fum., Sy. uc veditus eftpecfofTor parie- 

tum! 
BA.Credoincenebrisconrpicatusfiiisme, abftineas manumi 
2-) Sy. Herus meus tibi mefalLitem maltam voluit dicere. 
Hanc epiftolam accipe a me , lianc me tibi juilic dare. 
Ba. Quis is homoTt qui juilit ? Ps. perii , nunc homo in me- 

dio luto eft , 
Nomenneicit. hi^rec Iiaec res. BA.quemhane mifiile ad mg 

autumas f 
Sy. Nofce imaginem j tute ejus nomen memorato mihi, 
Uc iciam ce Ballionem eile ipium. Ba. cedo mihi epiftoiam. 
5^Sy, Accipe : cognofce ilgnum. Ba. oho 1 Polyma- f,;l'chero'^' 
cha^roplacidcs , p--B»de&. 

Puruspucuseftipius: novi:heus! Sy. Polymachsroplacides 
Nomen cil:. icio jam libi me rede dedilleepiilolam : 
• Poitquam Polymaeh;£ropiaeida; clocucas nomcn es. 

Ba. Sed 

2j. Trsfeforparieium!'] To/;^'/Ju{gf^. r 27. Inmedio lufoefl.l Idcft, non po- 

r inV-if;i-. r.,^» «■^^... - ^ ■ . n r ■ _ . . ' ' 



Cjc.inVatin. Licet ir/ipune berme parie- 
tennadolefcentia perfoderu , vicinostombi- 
laru , matremverberarts. lidem di tfra- 
^"'."jCtis di-ai : item vefticuUrit, quod 
■ve£te, j<ieft, palofetreo, muros fur.indi 
gratiaperfodiant. atquehi veciicularinm 
facere dicuntur &eorum vit.a verticuU- 
na. Hinc&ThrafoTer. Donac^m cum 
Vi6ii vemrejnhctadadium expugnattonem. 
Porro, veteres Lenonibus vcrli-olorem 



teftfeexoedire. Lambin. 

28. H<erer/;*crff.] V.N. Amph. adl.i. 

31. Cogrtofcepgnum.'] Linum faitviii- 
culum, quoepjllolaobligabitur : &:cui 
iignum ipram irnpofitum imDreiiam- 
que. Nec epiftolam aneiire fuit , nifi 
ilio foluto.Inde linumincidere, spud Cic. 
& p3flivavulgataqaephral;s,5o/i/fri? «/);■* 

, ,. ., — '^■" )?"/'»'». Fereautemtignum cudj eo fr=j- 

hab.tumatfriDuere, atqueeofdem r^fo { aum : ideoque jubebant femper anre 
capire&caivosinScenamindiuemar,7^. l.jpeitionem ligna aenoici , fidii caufl>. 



i. Gfl. ima» 
gine oblig= 



194 P sEiJifOt li s, 

3 5 Ba. Scd quid agitis ? Sy. quod fiomo edepol fords 5 atqtie bel- 
latorprobus. 

Sedpropere hanc pellegere qua^foepiftolam, ita negotium eO;, 

Atq; accipere argentum adtutum, mulieremque mihi emittere. 

Nam necelle hodie Sicyoni me eile , aut cras mortem exequi y 

Ita herus meus eft imperiofus, Ba. novi , notis prsedicas. 
40 Sy. Propera pellegere epiilokm ergo. BA.id ago, (i taceas mo 
do. 

Miles lenoni Baliionr epiftolam 

Confcriptam mittit Polymachceropiacides> 

Imaginem obiignatam: qu^internos duo 

Convenit olim. Sy. iym.boluTn ell in epiftola-. 
45 Ba. Yideo , & cognoico (ignum. led in epiftob 

Nuiiam Talutem mittere ne fcriptam folet ? 

Sy. Ita militaris difciplinaeft , Ballio : 

Manu falutem mittunt benevoientibus ; 

Eaciem malam rem mittant malevolentibusi 
j o Sed ut occepifti , perge operam experirier , 

Quid epiftola iftanarret. BA.aufculta modo. 

Harpax calator meus eft , ad te c|ui venit. 

Tune is es Harpax ? S y. ego fum , atque ipfe Harpax qiiideni<f 

B A. Qui epiftolam iftam fert , ab eo argentum aedpi , 
j 5 Et cum eo limiru mulierero mitti volo. 

Salutem fcriptaiti dignum eft dignis mittere : 

Te (i arbitrarem dignum , mifiilem tibi. 

Sy. Quid nunc ? Ba. argentum des y abducas mulierem. 

Sy. Uter remoratur ? Ba. quin fequere ergo inao. S y. iequoC^ i 



Z/f /; opera 
expenrjer. 



it9 & Cic. in Catil. ojienditaheUa^ Lentti- 
lo, & ^uajivi, lognofceretne f'g7mm? Lipf. 

32. Puvtts bHtif^.] Putumbro burodice- 
bant: unde, putata vites; qtiod cum id, ejuod 
impedtmento eratdecifumefi, remment pu- 
ra. Feftus*. 

52.. CAlatot.'^ Feftus : Calatsres dice- 



hantfiyferviy ''Scm' ^ neiXeiv ■> ejuodefi vs'" 
care: cjuiafemper xrocaripojfent y obnecefi' 
tatem fervitutis. Calatores, ojtC/Cats-4 
lificev, ^Skoi S\,i(jJjmoi. Calator y xA^Tzag, 
GlolTx Grxcorum. Italficlorus: Calatoi',- 
miinfterfacrorum. Et erant libertini s- u6 
patet ex Tacito. ScaU^. 



A C T U S 



A C T U S i V. S C E N A IV. ic^; 

ACTUS QUARTI SCENA TeRTIA. 
PSEUDOLUS. 

T) Ejorem ego hominem magifque vorfute malum 

A Nunquam cdepol quenquam vidi , quv^m hiceft Simia. 

Nimiique egoillum hominem metuo & formidomale, 

Ne malus icem erga me iic , uc erga illum fuic , 
5 Nem re fecunda nunc milii obvorcat cornua , 

Si occafionem caphc , qui (iec maius, 

Acque edepol equidem nolo ; nam illi bene volo. 

Nunc in metu fum maxumo , criplici modo. 

Primum omniumjam hunccomparemmetuomeum, 
lo Ne deferac me , acque ad hoftis cranfeac. 

Mecuo autem ne herus redeac eciam dum a forp , !;,?"'f;f !^ ^^* 

i\e capra prxdacapti prsdonesfuanc. 

Cum ha^c mecuo , mecuo ne ilk huc Harpax adveniat ^ 

Priufquam hinc hic Harpax abieric cum muliere. 
i; Peni hercle ! nimium tardeegrediuntur foras. 

Cor coiligacis vahs exlpedac riieum , 

Si non educac malierem fecum fimul , 

Ucexulacum ex pedtoreaufugiacmeo. 

Vidorfum: vici caucoscuftodcs meos. 



CO.-?:pArem.'] Compar, cujufvis rei 
aiitmuneris focius. unde& con- 
^geSi qiiidivinx&: harr.anxdorousfo- 



15. Cor oUigatis va{is.'\ Sumptirm 
aremilitari, ubi vafa coiligant aut or- 
nantes fugam aut caftia mutantes. Do»* 



.imnr,Co«i/7^rfj vocutPliniusl.iS.Lrf^^. j za 

A c T u s -Q^u ARTi Scena Qjj A R T A, 

SYC ^PHANTA, PSEUDOLUS. 

T E plora : nefcis ur res fit Phcrnicium , 
^ Verum haud muko poft f-ixo fcibis accubanSo 
Non ego ce ad illum ducodentacum virum 
Macedonienfem , quicenuncflentemf.icic. 
5 Qiiojam eile te vis maxume , ad ecra duco re. 
Calidorum haud muko poft f^xo amplexabere» 
Ps. Quidcuincusqudoaefedifti, qiiamdia 

Mfhi 

DE«r4r«w.]Velmagnisdentibusil 7. ^«V^r«iW«T.l tego: 
VQlmotdicem.Lambin, i gluidniintw tjug.fi dfredtjfitamditt? 

N ^ Mihi 



IjJ(J F S E U D O L U S. 

Mihi cor retuniiim'fl oppugnando pedore ! 
Sy. Occafion eni rcpperifti , verbero , 
10 Ubi perconteris me iniidiis hoftilibus : 
Quin hinc metimurgradibus militariis. 
Pf. Atque edepol, quanquam nequam homo es,recle mone 
Ite hactriumphi ad cantharumreda via. 



Mihicor retunfum'Ji (pro retufum efi) op- 
pugnando p^ore. 
dum expedo reftene an perperam ne- 
gotiumperegeris, deabducenda virgine 
a lenone > \ia iiiihi palpitando cor peftus 
tudir, utjamipfumpenitusieturumfit. 

DiJTaU. 

II. ^hiin hlnc metimur.^ Neque le- 
^io vuJgata, neque.alioium emendatio- 
Jies mihi probae videntur. Non enim j 
putemLatinefiropliciter dici polTe, me-\ 
iimur, ut fj^fubintelligatur. Denovis'' 
leftionibuSj quas alii fingunt, nihil opus \ 
cft dicere. Suni enim palaiK improbse. 
Lcgo ; §luin hincmet imtu gradibui mili- 
ta-ibus; nuUa prope rautatione.Nihi! ob- 
ftarevideo, quo minushincmst , quam 
ian^uammet, quodin CurculionePlauti 
legitur,5c ejufmodi ali3,dici pofiit.Forro 
gradm militares funt, qaibus olim ex mi- 
Jitiaedifciplina iter facere miles folebat. 
Hoiis' quinque seftivis xx. niillia paf- 



fuum emetiri tenebaitur, ut Vegetjus do- 
Ctt. Baxh. Si hincmet dicitur nt ipfemety 
aut/ewef, non dubiumeft, quinlit vera 
ledtio, quamescogitavitdodiiT. Boxb. 
£luin hintmet imus. Legebam olim: Viar/i 
htnc metimur gradihHt tnilitaribm , Si legi- 
tur,^/»fej«c»jef;>3?<r,fubintelligendura 
crit, viam. Salm. i^inhincmetimuy.'^ 
Cum itafufpenderetlententiam fuamo 
snava, nonignorabat folum fanumeflTe, 
quod habentomneslibri; ^tinhincme- 
r/TOar,nerape viam,&c tam Latinuin ef[Si 
Hincmetimiir,quam nonLatrnum,f/i«c- 
metimKi' Seddedit confultoxi, neincpte 
videretur interrogafTe. In Curculion.s .2. 
29. videbisapudGruterum, Carn. paii- 
ter 2<L3ng.habere;f<j«5«tf«j me &genium 
meum nontam^juammet. To viameodttn 
modo intelligi vult Rud. i • z. Siad fa- 
xum quo capeftt, deorfam cadat, Errationn 
fecerii compendinm. Adde qUJC diximuS 
ladLiv. 3 8. 17. Gronov. 



A C T U S Qu ARTI SCENA Qu 1 N T A. 
B A L L I O. 

Aha: 1 nunc demum mihi animus in tiito eft \oco y 
Poftquamifte hinc abiit , atqueabduxitmulierem 

Mihihbet nuncvenire Pfeudolum , fcelerum capuE, 

Et abducere a me mulierem fallaciis. 
5 Conceptis hercle verbis fatis certo fcio. 

Ego perjurare mavellem me millies , 

Quam mihi illum verba per deridiculum dare. 

Nunc deridebo hercle iiominem , (i convenero* 

Verum in piftrinum , credo , ut convenit , fore. 
' i o Nunc ego Simonem mihi obviam veniat velia^j 

Ut mea hrtitialxtuspromifcam iier. 



>>»cy. perbitars 



ACTUS 



A G T U S I V. S C E N A VL 1^7. 

AcTUs QaARTi ScENA Sexta. 

SIMO, BALLIO. 

VI/o quid remm meas Ulyires egerit , 
Jamne habeat fignum ex arce Rallionia. 
Ba. O Fortunate , cedo forrunatam manum , 
Simo ! Sl quid eft f Ba. jam. Si. quid jam ? Ba. nihil eft 
quod metuas . Sl quid eft , 
J Venitnehomoadtef Ba. non. Si.quideftigiturboni? 
Ba. Minsvigintifanxacfilv.Trunttibi, 
Hodie quas abs te inde elt inftipulatus Pfeu- i{Su\t^us!\'^Jn'^ 

doluS. ''''^' il.pulatus. 

Si. Velim quidem herde, B a. roga me viginti miiias , 

Si iile hodie illa fit potitus muliere , 
10 Sive eam tuo gnato hodie, ut promifit, dabit : 

Rogaro hercle obfecro : geftio promlttere. 

OmnibusmGdistibieileremutfaivamfcias, 

Arque etiam iiabeto mulierem dono tibi. 

Si. Nullum periclum eft , quod (ciam , ftipularier. 
1 5 Ut concepifti verba , Viginti minas 

Dabin'? BA.dabuntur. Sl hoc quidem adumTt haud male. 

Sed hominem conveniftin ? Ba. immo ambos iimul. 

Si. Quid ait ? quid narrat ? qucefo , quid dicit tibi ? 

B A. Nugas theatri , verba qus in Comcediis 
20 Solent Lenoni dici , qux pueri fciunt : 

Malum dc fceleftum & perjurum ajebat edc me. 

Sl Pol haud mentitu^ft. Ba. ergo haud iratus fui , 
..,Nam Qj:iANTI REFERT TE necreaedicere, 

Qni nihiii faciat , quique inficias non eat ? 
2 j Sl Q^id eft quod non metuas ab eo ? id audire expeto. 

BAQuia 



2. Q Tgnum.'] Phoenicium ut olimU- 
»3 lyffes ex arceTrojana Palladium, 

Vide notas Bacch. aft. 4. fc. 9. 

7. ^OsTe inde efl fiipuUtuf.~\, LegO : 

nhteinduflipulatui, ideft, inftipulatus. 

^triveriui. 
14. Hulium periculum. ] Quj, enim 



fiipulatur , felpfenon obligat,ni(iacce- 
dnreflipulatio. PalTcr. 

2Z. Jlle77tiru'ft. ] V. N. Mercat.aft.5.2. 

Er^ohaudiratui.\ErgoAdc(i,obeamczuf' 

fara.quod non mentitus fuerit. Gruter, 

23. l^ecrelledicere.'] Eft raale 4icere, 

y^'^ Ki-mT^Tci., V. N.2acch.4. 

i ' N 3 ■ 31. ^ii 



jCfS 1P S E U D O L U S. 

B A. Quia nunqaam ab me abducec mulierem jam , nec poteft^ 

Meminiftine tibi me dudum dicere , 

Eam venille militi Macedonio f 

Si.Memini. BA.tiem, illius fervos huc ad meargentum ac- 
tulic, 
3 cEt obfignatum lymbolum. Si. quid poftea ? 

Ba. Qui inter me atque illum militem convenerat : 

Is fecum abdiixit mulierem haud multo prius. 

Si. Bonan fide iftuc dicis ? Ba. unde ea fic mihi ? 

Si. Vide modo ne iilic fit contechnatus quippiam. 
3 jBa. Epiftola atque imago me cercum facic. 

Qiiin jam quidem illam in Sicyonem ex urbe adduxit mQdo» 

Si. Bene hercle fadlum. quid ego cefso Pfeudolum 

Facere , uc det nomen ad molarum coloniam 1 

Sed quis hic homo eft chlamydacus ? B a. non edepol fcio , 
'4oNi(i uc obfervemus qpo eac , auc quam rem gerar. 

31. ^i interme, &c.'\ Adfymbolum ! dabant. Sic. Afin, 2. 2. catenarum ca- 
jeferatur. /o«f/ Et C(?/oK?<e jiomen paffirn in noftro, 

38. ^d irolarum cj>lomam.'] Alludit \ Sc apud jCcos, proquavis etiam habi- 
admorcm Rom.,q«^^quieducendierant j tatione &condu6i:ionecolonireudomi-' 
in aiiquam cisioniam , in eam nomen ' ciliiramjtui. Sc. Genttt. 

A c T u s Qu ARTi ScenaSeptima. 
harpax, simo, balliq. 
"^ M Alus & nequam eft homo, qui nihiliimperium heri 
' xV J, Sui fervos facic, NIHILI EST autem , fuum 
Qui ofiiciura facere immemor eft , nifi adeo monitus. 
iNam c{i\i liberos elTe ilico fe arbicrantur , 
5 Ex confpedlu heri (i lui leabdiderunc , 
Luxuriantur , luftrantur , comed unt quod £^: comeS S 
Habent , ii nomen diu fecvitutis ferunt : ItT^M "°"*'" 

Nec boni ingenii quicquam in his ineft , nifi ut im- 
Probis fe artibus teneant. cum his mihi ncc locus , nec fermo 

Con- 

Vflrantur.'] Luftro,lu(lron'u ^ eft, [ Et luftramentum apud jCtum elaiKyi^ii 

dtpo^J^iaieta-fJioc. Scalig. Comedttnt ^uod 
habent.] NoneftnecelTe mutari diiiin- 
ftionem , &i:eferriid tjuod hahent: ^die'. 
qmns nomen. Servicomedunt, quodha-N 
bent dum pecuiium fuum turbicinan- 
tur. Salmaf, 

2$. Da- 



quiinluftrispatrita Sc avita ab- 
furait. Nasvius.- Vejfumornm pej}i4me,au- 
daxi ganeo, luftro,aleo. EtverbumL»- 
ftrari. Lucilius : 

^2m fumptumfads inlttftris ctrca op- 
pdaluftranS' 



AcTUs IV. S CENA vii: 15>5>: 

|o Convenit , neqiie his nnqiiam nobilis fui, 

Ego nc mihi imperamm eft , etfi abeft , hic adelTe herum 

Arbitror.nunc ego illum metuo , cum hic non acleft j 

Ne ciim afliet , mecnam , ei rei operam dabo. 

Nam me in taberna ufque adhuc fineret Syrus , 
1 5 Qlioi dedi iymbohim : manfi ut julTerat : 

Leno ubi elTet domi , me ajebat arceflere. 

Verum ubi is non venit , nec vocac , venio nuc ultro , 

Uc fciam quid rei iiet : ne illic homo me iudificecur. 

Neque quicquam eft meiius , quam ut iioc pulcem , atqae ali- 
quem 
2. o Evoccm huc intus. Leno argencum hoc volo a me accipiat , 

Acqueamiccat mulierem mecum (imul. 

Ba. Heus iu ? Si. quid vis .? Ba. hic homo mea ft. Si. qui dum* 
BA.quia 

Prxda h^c mea eft : fcortum qimit , habetargentum. 

Jam ad]Tiordere hunc mihi lubet. 
25 Si. Jamne illum comefurus es ? Ba. dum recens eft , 

Dumdatur, dumcalet, devoraridecet: nam 

Boni viri me pauperant , improbialunt. 

Augent rem meam mah : populiftrenui 

Z><.i;??«o mihi, improbiufuifunt. Si.maium, 
.3 o Quod cibi dei dabunt, qui (ic fceleilus. 

H A. Me nunc commoror , cum has fores non ferio , 

Uc fciam ficne Ballio domi. B a. Venus mihi hxc 

Bonadac, cumhosliucadigiclucrifugas, damni 

Cupidos , qui fe fuamque scacem bene curanc ; 
35 Edunt , bibunt^ fcortancur. iliiiuntalioingenioatquetu. 

Qui neque tibi bene eilepatere, & illis, quibus eft, invides. 

Ha. Heus 5 

29- 'Da.mno m\hi^ To damno fupple- [ tes &eadem tnterpundiione: njali popu- 



mentum eft Camerarii. Gruterus pro 
eodtvn ^icit inufui. Neutiumin fcriptis 
ullisauteditisantiquis repererunt. A- 
Ckd. populijlrenuimihi improbi ufuifunt. 
Nos dKtinftionera modo & literam 
mutanius unam : imo (i 2;rave eft , ne li- 



iifrenui. Strenui, inquitjmihifunt moli, 
id eft, inutiles & non boni: iroprobi rui- 
hifuntutui. Gronovius. 

34, Bsne cuTAnt. Carandiwctho ,. Ut & 
Frahendi, in rebus vitx ac viftui necel- 
fariis utebantur. Apul. prolixe tjuam l»- 



teramquidem: Boni viri me paupera-nt , rabat ! ideft, quam benigneSc opipare 
improbialunt . ^urent rem meam. malol escipiebat! Cic./e c«r;jrf. Tcr. Adelph. 
p«puIij7renuimihi,;mprobiufiiifu?it. Po- CurafntemoUiter. 



loo" P s E 11 r> o I 11 s» 

Ha.Hcus, ubieftisvos? Ba. hic quidcm ad me reda habet 

recftam viam. 
Ha. fieus, ubi eftis vos? BA.heus , adolefcens > quidiflic 

debetuc tibi ? 
Bene ego ab hoc pr.Tdatusibo : novi ; bona feva e(t mihi. 
4oHA.Eccjuishocaperit? Ba. heus chlamydace, quid illk de^ 

berur tibi ? 
Ha. ^dium dominum lenonem Ballionem qurerito, 
Ba. Qujfquis es > adolefcens , opetam iac compendi qu^rere, 
HA.Quid jam ? BA.quia te ipfus coram pr^icns pr:rlcntera 

vidct. 
HA.Tun'ises? Si.chlamydate, cave (istibi a curio infortu- 

nio , 
'4j Atqoeinhuncintendedigitum: hic Leno ell, Ba. at hic efl 

virprobus. 
Sed tu , bone vir , flagitarc fepe clamorein foro , 
Cum libella nufquam eft, nili quidLenohicfubvenit tibi. 
H A.Quin tu mecum fabulare ? Ba. fabulor. quid vis tibi ? 
Ha. Argtntumaccipias. BA.jamdvidum, ii des , porrexi ma- 

num. 
|p HA.Accipe: hic funtquinqueargentile<flje numeratas minae. 
Hoctibi lieius me juditferre Polimacheroplacides. 
Quoddeberet , atqueutmecummitceresPiiosnicium. 
BA.Heros tuus? HA.itadico. BA.miies.*' Ha. ita loquor. 

Ba. Macedonius ? 
Ha. Admodum, iuquam. BA.te a4me miiit Polymacha^ro- 

placides? 

HA.Yera 



39. Bonapa.va,'] Saivum k Gvacu; cjui 
fcAvum dtcunt pntflrum. Varro: ~-ne c^uid 
ohjit honxfctsvtzc^ujja. Inde Scsvola appel- 
latua , aftntjlra ; quod ejua finijira funt. ho- 
na aujpicia ejje exijltmantur, a c^uo dicuntur 
Comiiia; aliudve, quodftt aye fttnftra, fca,- 
v<». Fettus. VideN. Epid. 2. :^. 

44. ^ curio infortunio. "j Non probo 
(ructoinfortunioltgXy pio curto. Nec e- 
iiim vcriltmile videtur , vocem adeo no- 
tam mutatam fuiiTe a corredioribus in 



M Curifu a cura. Ita agnum curior.et» Cu^ta.. 
dixit pro mscro, quia prs curis emacian- 
tur homines' Ita hoc loco curium tnfor- 
tunium dixitj quo macer reddi poni t ifte, 
qui tam follicite qiiKreret , ubi effet Bal- 
lio leno. Salmaf 

45. T>igitum.~] Martialis 2. 8. Ridett 
fnultupt, quite Ssxtille cin&dum Vi^erit 
(Cr digitum porrigito znedium. Idemy. 70. 
Ojlendi dtgitum , fed tmpudicum , ^Uonii. 
Juvenalis: cum Fortuna ipfe minaciMavia- 



eam qu2 difficilioris elTet intelleftus. ret laqueMn^iTnsdtumqueoJJenderet un^ijem 

if.Die.1 



AcTUS IV. ScenaVII. lot 

/5 HA.Veramemoras. BA.hocargemumnrmihidares? Ha.(i 

tiiquideraes, 
Leno Ballio. Ba. atque nt a me mulierem abduceres ? Ha. ita, 
BA,Phcpmciumneelledixit? HA.redememinifti. BA.mane: 
Jam redeo ad te. Ha. at matuiate propera. nam propero : 

vides 
JamdiemultumelTe? BA.video: hunc advocare ctiam volo. 
60 Mane modo iftic : jam revortar ad te , quid nunc Het , Simo ? 
Quidagimus? manifefto hunchominem teneo, qui argen- 

tum attulit. 
Si.Quid jam ? BA.annefcis quce fic harc res? Si. juxta cum 

ignarifiTumis. 
BA.EdepolhominemverberonemPfeudolum : utdod:edo- 

Jum 
Commentu ft! tantundem argenti , quantum miles debuit , 
^jDedithiiic, atquehominemexornavit, mulierem qui arcet 

lerct. 
Pfeudolus tuus allegavit hunc , quafi a Macedonio 
Milite eilet. Si. habefne argentum ab homine ? Ba. rogitas , 

quodvides? 
Si. Heus, memento ergo dimidium ifthinc mihi de pr:^da dare: 
Commune iftac elle oportet. Ba. quid, malum ? idtotum 

tuum eft. 
70 Ha. Quam mox mihi operam dat? BA.tibi do equidem. quid 

nunc mihi es au6lor , Simo ? 
Si. Expioratorem hunc faciamus ludo liippofidcium. 
Ba. Adeo , donicum ipfus fefe iudos heri fenierit : 
Sequere. quidais^nempetuiiiiusfervos es? Ha. planiirume. 
Ba. Quanti te emit ? Ha. fuarum in pugna virium vidoria. 
75 Nam ego eram domi imperator iummus in patria mea. 

BA.An 

59. D'e.'] Uxc loquutio valde anti- 
quis 'i3mi\[ax\S)(lies multum pr£teritt:jam 
dieimuiiumefl , Grseci ^o?Aov -r «^*f^?. 
J>ie,dp^nuv^ioA\t\. Utapud Poetam, 
Libradie fomr,ia(iue pares. Et alio ioco , 
l*titiameft'.edie. Saimaf. 

6z. luxta cum ignArijfumis .~\ iS.que 
refcio ac ignariffimi. Vids N. AuluJ 



69. ^id,malum?~\ 'Jocvs Malum 
interjeftiva particula , in indignationc 
folemnis. fed&damnum &cruciafura 
notat. dumque hoc dicerc videturj Q^d 
adeo comniune lucrum iftuc poUulas? 
totumidquidemeft tuum. illudinterim 
dicit: Qu^idcommune tibipoftulas rr>e- 
cum ? Malum ?id verototumtuumiit: 
*^'4"7' . necroihipaitemindepeto. >^ctdal. 

' N 5 78. ^/- 



iSi 



PSEUBOLUS. 



Ba. An etiam ille unquam expugnavit carcerem patriam tuamf 
Ha. CONTUMELIAM (i dices , audies. BA.quotumodie 
ExSicyonehucpervenifti? HA.alteroad meridiem. 
Ba. Strenueraehercleifti. quamvis pernixhicefthonio! 
So Llbi furam aipicias 5 Tcias polTe eum gerere crailas compedes. 
Quid ais ? tune etiam cubitare folitus es in cunis puer ? 
Si. Scilicet. Ba. etianme facerefolitus es. fcin' quid loquar f 
Sh Scilicet folitum effe. Ha. ianine eftis } Ba. quid hod quod 



te rogo ? 
Nodlu in vigiiiam quando ibat miles , tum tu ibas (imul ? 
i j Conveniebatne in vaginam tuam machasra miiitis ? 

Ha. 1 in maiam ctucem. Ba. ire licebittibi tamen hodie tem- 

HA.Quin tu mulierem mihi emittis 5 au; reddis argentum? 

BA.inane. 
HAcQuid, maneam? Ba. chlamydem hanc commemores 

quanti condu6ta'(l. HA.quideft? 
Ba. Quid meret machsra ? Ha. helleborum hifce iiominibus 

efl: opus. 
5>o BA.EhoI Ha. mirte. Ba. quid mercedis petafus hodie domi- 

no demeret ? 
Ha. Quid 5 domino ? quid (omniatis ? mea quidem ha^c habeo 

omnia , 

Meo 

quevisiinus,/o//V«*. Abeadem mente, 
confuetum ^tierum , quoque vocatPlautu^ 
Alin. aft. 3. fc. i.. fL m. &c Lucret. 
canes confuetos, abfolute , fine prxterea 
verboj exemplo eodem , fersfu alic ,At 
confueta domi cAtulorum blarida proptt' 
goy&c. Gruter. 

850 Cottveniebatne. ] CatO 21. cap. 
So JifluUm ferream indito , ffjita in colu' 
mellam conveniat & in cupam. KtrXssf, 
vagina. Etfanepars illa in nobis , quas 
honelle nominari non poteft , indedifta 
eft. quoPlautusalludere vidctur. Scalig. 

89. lfelieborumhifce.~^ Elltborumin- 
faniae curandaz perutilem eiTe, norunt 
Medici. Rud. Sllebrofui fum. G. at e^o 
cerritta. Hor. z.Sat. 3. 

Vanda eft eUehori mtdto pars maxima 
•avans' Tiirneb. 

52. Mef 



78. xAlteroadmeridietn.l Unodiein- 
Cegro &dimidio. 

81. Incmmpuer.'] Haec partim male 
■corrigunt, partim nonbeneintelligunt 
•doftiviri. Necenimobfcoenitatis ligni- 
ficatioineo eft, quod c««.8 vocabulum 
^lludat, adeam vocemqujshonefteno- 
minarinonpoteft, qua foeminse funt j 
fed ad roiam cunarum motitationem re- 
fpicit Comicus : tttne etiam cubitare foli- 
tii* es in cf.nis puer? id eft, tune etiam rno- 
^erifolitu-fes.^ hGctA, xrmSir. quo £tn- 
ili xn'«k'Gr2ciaccipiant, foioseoslatet, 
-£^ui Grxca vel primoiibus labris non- 
-dumatiigerunt. iS^i/wd/". 

g2. Etiamne facerefolittis es.~\ Maluif- 
lem j Sciltcet. Ba. Etiamnefolitw es puerp 
^in^ cjtiidloquar ? neque enim paeri me- 
«Ejtoiiifaciunfj fed paciuntur : ignoiata- 



AcTUstV. ScenaVII. 205 

Meo peculio empta. Ba. nempe quod fcsmina fumma rufU- 

net. 
Ha. Un^li hi runtrenes, fricari (efe ex antiquo volunt. 
B A. Rctponde obfecro hercle hoc vero lerio , quod te rogo : 
5>5 Quid meres ? Quantillo argentoteconduxit Pleudulus ? 
HA.Qui illic Pieudolull: ? BA.pra^ceptor tuus, quitehanc 

fallaciam 
Docuit , ut fallaciis hinca me mulierem abduceres. 
H A. Quem tu Pfeudolum , quas tu mihi prxdicas fallacias ? 
Quem ^go hominem nuilius coloris novi. Ba. non tu illinc 

abis? 
lOoNihil eft hodie hic Sycophantis qusftus: proin tu Pfeu- 

dolo 
Nuncies, abduxillealium prxJam , quioccurrit prior 
Harpax. Ha. is quidem edepoi Harpax ego fum. Ba. imrao 

edepolellcvis. 
Purus putus hic (ycophanta eft. H a, ego tibi argentum dedi, 
Et dudum adveniens exteraplo fymbolum fervo tuo , 
105 Heri imagine obfignatam epilloiam hic ante oftium. 

Ba. Meo tu epiltolam dedilli fcrvo f cui iervo ? H a. Syro. 

Ba. Non 

9 2 . Meo pecnlto.'] Ad eam rem diStum [ Ohjedtque oculisformatAS irguimhtts res. 
etiam in Phaliicis : PulcrepenfiUbwpecu-i Eiiamin Gallia ica vulgoioquimur, ho- 
liati. Petronius in Satyrico Maflilienfi: ; ncfteremfcedamcircurnloqueiites. .Sttf/. 
■prolatccjitepecultofiuprumrogarecapit. In I F cmir.afumma fufiintt .~\ Ut ms bxevitet 
vira Heliogabali Jeguntar homtnes bene \ 3b;olvam ; fernina hio non mulierem, 

led/ew5rtzfignificant:quod cum non in- 
tcliexillent nonnulli, fuflment in fufti- 



vafati & majoris peculii. Vafa quoque in 
eam partenidicebant. Undevtf/^fiLara- 
pridio, qui in Phallicis bene peculiati. 



net perperam mutarunt. Quam quidem 



AlludicPl. Poenulo : I corporispartem furama fuiVinent femi- 

FAcicquod manifefio moechi hattd ferme ; n^, nemo dubitat. Eam vidi-licet innuit, 
folent. i quam Graccho Comeiiamdicitprzbuif- 

Mi. Sluidefii' Sr.referovafafalva. Grs- i fe Martialis , lib. ii. epigr. 105. Eriaiu 
corum irnitatio. nam apud Medicos ea i Ca-lius Curio/eww«hicdeintcriore co- 
pars To avjj@' vocatur. Dicebant & i xainterpretatur. Canter. 
/Je^. Arnobius lib. 5. ^rtifiai curoi tttm . <J9- Nttilitu coloris rovi.~\ Q_ai homo 
rebus adhibuifieperituris y id efi, genitali- 1 mihi plane eititaignotus , ut id , quod 
bus. in eodcra : Ocriculamimperavijfeca-l nullocoloreprxditum eft. Phidrus Fa- 
ptiva , utintelligeret, & cognofcer et , ijuid i bul. S4. 1. 3. Vnde iUafcivit , niger an al- 
fibires vellent. Loquitur de iljis veretris hw tiafcerer ? Apul. in Apolog. E:ij.m li- 
quae in focoa Tanaquile, autTanaquilis \ htnterte, nuper tifque aibiu an ater efftsy 
ancilla inventafuerant. Idem iuveriio- I ignoravi. quot fummiconteiriptusindi- 
ne Orphei caiminum ; ' cium. 

107. N«- 



2,04 P S E U D O t U S. 

BA.Noiiconficlir. iycophanta hic nequam eft: nugis medi- 

taturmale. 
EdepolliominemverberonemPleiidoIum, ut dode^iolom 
CommentuTt ! tantunciem argenri , quantum miles debuit , 
I loDeciithuic, atc|uehominemexoruavit, muiierem qui ab- 

duceret. 
Nam illam epiftolamipfus verus Harpax hucad me attulir. 
Ha. Harpax ego vocor: egofetvosium Macedonis ^^Z^-^^i^ii, 

miiitis : 
Ego nec (ycophantiofe qulcquam ago , nec malefice , 
Nequeiftum PfeudoiunTmortalisquilitnovi, nequefcio. 
iij SlTu, nilimirnm'ft, Leno, plane perdidifti muiierem. 
Bao Edepol ncTiiluc magismagifq; metuo, cum verbaaudlo. 
Sl Mihi quoq; edepoiiamdudum ille Syrus cor perfrigefacir. 
Symboiumquihocaccepit: miraluntl Pleudolus H?pfeld^""^° 

eft. eho 
' Tu ! qua facie fult dudum , cui dediili fymbolum ? 
iioHa. Rufusquidam , ventriofus, crailis furis , fubnlger, 
Magnornpite, acutisoculis, orerubicimdo, admodum 
Magnispedibus. Si.perdidilli, poftquamdixillipedes, 
Pfeudoius fuit ipfus. Ba. a6t:um eft de me. jam morior Simo. 
H A. Hercle haud te (inam emoriri , nifi argentum mihi red- 

ditur, 
1 25 Viglnti mincT, Sl atque etlam mihi ali^ vlginti mln^. 

B A. Auferetur id pra^miitm a me , quod promili per jocum ? 
Si.De IMPROBIS vitisaufertipr^mium &pr£edamdecet. 
BA.SaitemPfeudolummitii dedas, Sl Pfeudolum ego de- 

damtibi? Quid 

107. "^gu meditAtur ;i^dle.'] Nercio ' ComuiK«7iejuam£que funt meditatt. Axxt» 
gniic Latinutn niigu meditari, mihi fine j iivciiWs^nugMmeditatus male. Gionov. 
exemplo eft. Nilivelis itadi^um w»^« | izz. Si. Pcrdidifii, pofiquam.'] Hoc 

cum toto feauente verfu Ballioni dan- 
durn. Scriverjm. 

iz6. ^uodpromifi perjocam.] Jus d- 
vile ftipulationes sntroduxit, & cx ftipu- 
latu aSiones. ideoque ilipulationes o- 
innesfereipfojure lices interrogatione 
& refponfione fub^fiere intelligeban- 
tur , ut ad obligationem , etiam jocandi 
animoelTentinterjpolits, ipfo jare pro- 



s^editariy m caTs.xtsmicis , curare rebus 
alienss, quod alibiannoto. Certenihil 
r.O^ vefatiegere 5 nugof munditatur male. 
Aitnon efTelatis confidentem, ut pro- 
l^um iycophantam decec, eumquemale 
fT.editaras nugasproferre. DiJfatd.Nugts 
nsedjtatur '/nale.\ Videtur fciibenduni: 
Sycofhanta hic tie^uarrs efi,r.ugax, meditatm 
snale. Non bene edoftus fuss partes- Perf 
4.. z. Satin' efiu meditatu 5 . 4. Trngiti&rq-, \ deflent. Rav. 

J3<J' Vi' 



A C T U S I V. S C E N A VI 1 1. 2aj 

Quid dellquit ? dixin ab eo tibi ut caveres ceinies ? 
1 3 oBA.Perdidic me. Si.atme viginti modicis mulciavit minis. 
Ba. Quid nunc faciam ? Ha fi mihi argentum dederis > ce 

lulpendito. 
Ba. Di te perdant. fequere fis me ergo hac ad fcrum , utfol-' 

vam. Ha. iequor. 
B A. Hodie cgo peregtui os abfolvam , cras agam cum civibus. 
Pfeudolusmihi centunatahabuit capiris comitia, 
}>5 Qui illum ad me hodieallegaVit, mulierem qui abduceret. 
Secjuere tu nunc , ne exipedtetis dum hac domum redeaiii 

via. 
Ita res gefla eft : angiporta hxc certum eft con(edarier. 
Ha. Si graderere tantum., quantum loquere, jam eiles ad 

forum. 
BA.Certum^ft mihi emortuaiem facereex natali dic, 

ftulic fequenti eandem litteraai , nempc 
i, quomodo coiMi£Ut uribirur ;« vel im. 

Sicex tmmodrc» f^^^tuiT) eft modn,u , pjo 

c\xxoimmodtc^ reftiruendam.Dicitautem 
Teviginti nulctatum minis, nimium & 
rupramoduni effe muldiatum. Boxhorn. 
Sed V ide Scalig. de rc nummaria pag. z s . 
134. Centui-iata h&buit,&c.'\ Sienifi- 
cat Pfeudoii tonfiiia omnibus artibus 
tuiffe inftruftifiiina bc callidillirna. Ai- 
ludit ad Comitta, cer.tunata , quse erant 
OuQnium maxia''^. Curiata entm SicTri' 



1 5 0. Viginticommodii mHl£fa9it miiu.\ 
ItapottLambinianam legunt fequentes 
omncs editiones. At cettum dAiCommodu 
jion a libris fed Lambino efle. Neque n i 
ruscertum mihieft,eamIe£tionem nul- 
la rationedefendi pofTe. Mins, quibus 
quis mulftatar, non comraods funt, fed 
incommoda;. Veterr. iib. ScEdd. habent 
r/iodicu. Sed nec illud hiclocum habet- 
Non enim Simo dicere vult modicis. fed 
immodicis minis efTe raulftatam. Et o- 
itihiao lcgendum put03 immodicts. Lit 



iapoftreinavocisprJEcedeniis,x';^««.'?,ab- ^Mfaerant minora. Lamb 

A C T U S QU APvTI SCENA OcTAVA. 
S I M O. 

BEne egoillum tetigi , bene autcmfervosinimicum fLium. 
Nunc mihi certum eft , alio paclo Pfeudolo infidias dare, 
Quam in aliis Comcediis hc, ubi cum ftimulis auc flagris 
Iniidiantur : ac t^o jam inultus promam viginti minas , 
5 Quas promifl , ii effeciilet , obviam ei uliro deferam. 
I^imisillic mortalis dodus , nimis vorHuus , nimis malas. 
Superavit Dolum Trojanum atque UlyilsiTi Pieudolus. 

Nanc 

7. ^yperavitDolumTrojanum.^lDolum, | xitpro TraKJonem Moftell. a6t. r.3. & 

UUOiU«> 



ZC6 P S E U D O L II S« 

Nunc ibo intro , argcnrum promam : Pfeudoldinfidias dabo. 



truonis. CLuodficaccipicndum 3 iit per 
Dolonem B^llioifitelliga?ur, per Uiyf- 
femSimo. Q^iemadinodum euimDolo 
^eculatoi in caiira Gixcorum milTuSjab 



Ulyile, qui&iprelpeculatura venerat, 
interfetius elt ; lic & Bailio aSimone 
fadus. J3e»%rf. 



A C T U S QU I N T I S C E N A P R I M A. 

PSEUDOLUS. 

Uid hoc ? iiccine lioc lit ? pedes , ftatiii' an non? 
Anid volcis ut me hic jacencem aliquis tollat? 
Nam hercleil cecidero , vodriim erit flagitium. 
Periyicin'pergere? ah , (^viendum mihi 
5 Hodie eft. ivl A G N U M hoc vitium vino eft j 
Pedescapcatpdmum. iactator dolofail:. 



1. Q Iccinehocflt?^ Skcine forte hic fe- 
^ cunduscafuseft, Tv/ffw/w^. Vrofit 
fcripr./r. Siccine hocftt ? Eftne fobrii & 
ficci,pedibusir.T vscillare 5 Ebrti, ubi a 
poculis abftinenr , & folita aggrediuntur, 
&per ebrietatem iropedimentafibi ob- 
jici fentiunr , mirari fere folenc fefe <ic- 
cos & fobrios non elTe. Poteft tamen 
ferri leftio vulgata. Boxh. Vix eft ficci & 
fobriihscf:rjbere. Afin. i.i. Siccinehoc 
jit? foTA^i me ex Adtbw ejtd. Mirantur 
ebrii, non, fenoneffe ficcos & fobiios 
fed fe plus bibifie, & majorem vim vini 
fentire, quam putarant. UtilleinEu- 
nucho : ^ratl datahercle verhafnnt: vicit 
viiitim quad bibi. Gronovius- 

4. Pergitin' pergere.'] Pergitifne vacil- 
l.ire? Sic Sc Pergcre Ittdci , Pergere iter , 
culpam, lihrum , & haec talia : pro in iti- 
nere, inlibroperficiendo, inculpaper- 
gere, eleffanter 6c ufitatiffifne dicitur, 
Palmer. ^Ah , p.viendf.mmihi hcdie ef.] 
Cum in Roverianocodicedifertim legi, 
fedendnm, teftetur Lipftus ; vifus mihi 
fum veram leiaionem ex his veftigiis 
eruiffe. Pro j^^^^i^^^wreponendum , fed 
eu»di*m. Sedettndnm mihi Hodieefl. Per- ,' 
gitifneper^ere. opedes, incadendo& 
vacillsndo; Atqui hodie masime mihi 
cundumeft, veftro rninifterio opus ha- 
beo. Boxmrn. Di^cile eft dicere quam 



Pro- 

orationem tunc hsbuerit ifte ebrius; 
nuUaenim tami^ultaiingipoteft, quitt 
ebrioconveniat. Haud fcio quam bonus 
iile Codes Roveriifuerir, e.x quo Lipfius 
^iom^p^il fedendum . Si aliiCodices con- 
ientirent , probarem fane conjefturami 
ClarifT. Boxhorniilegentis, fed eundum 
efimihi. Si fizviendvtm retineatur ex Ca- 
merarii exemplaribus , non alia erit itn- 
tentia , quam qux vulgo atrertur ; e- 
brium iftum fsvire in pedcs fuos voluif- 
fe,quia ofScium fuum faeere nolient.Sa:- 
viuntetiamqui verbis atrocibuS & im- 
moderarisinaljquem utuntur. Neftzvi 
zP3f!g-w<«pcer^ojapud Virgilium.Satisbene 
convenitha:coratioebriofo , Sc mentis 
fu£ irapotj. Salmaf Sedendum mtht.'] Sa- 
nQopUmicodk.eSif£viendu7n. Qupd pu- 
to faitum exignotiorc: cevendum. Ha- 
bes fupra : / concjuinifcet ifiic , cevetofimttl. 
Etfoletfacile abturpiculis jocum pere- 
re. SicinCalina: rAciwUumefi puerile 
ojficium, com^uinifam ad cifiuUm. VtZ- 
tereafertvuigarisconfuetudofermonis, 
uEobl^ccenis urantur,ubi niiiil eft obfce- 
ni. Utinillo Catulii: PrJii.abo egovos , 
&i-rismaho. Hoceft, male habebo. Ec 
bene ms ac diuftipimim, &c. Qumtiim 
video, oportetmeho^ie inclinaii, cer- 
nuasijcapiteiiiisie. Gtonovius. 

7. Uhi^ 



p 



A C T U S V. S C E N A I. 

'rofedo ectepol ego nunc probe abeo niaddia: 



i07 



Itj viclu exciirato , ita mundiciisdieneah ! 



Pont. it^a nrndiciis 
dignan, It^que. 



luquein loco feflivo fumus ki\ivQ accepti. 

10 Quidopusn-iemulrasagereambages? hoc 
Eil homini quamobrem vitam amet. hic cmnes 
Voluptates \ in hoc omnes vcnuftatesfunt: 
Deis proxumum eire arbrtror. nam ubi amans complexu^ft 
Amantem , ubi labra ad labeliaadjungic, 

1 5 Ubi alter akerum bi Irngui raanifefto ' 
Inter ie prehendunt : ubi mamma mankula 
Opprimimr alia j aur fi labet , corpora 
Conduplicant ; manu candida cantharum dulciferum 
Propinareamiciisumamamicitiam: neqiie ibieirealium alii 

2.0 Odio 5 ibi nec moleftum , neciermonibus morolocris uci : 
llngiienta , atqueodoreslcmnifcos, corollas dari dapiiles, 
Non enim parcipromi vidu cstero , ne quis me roget , 
Hoc ego modo, atque herus minor hanc diemfumpfimus 

prothyme , 
Poftquamopusmieum, ucvolui, omne perpecravi, hornl^us 



fugatis : 



7. yAheomadulfa.'] Feftus: Madklfa, 
'hritu : a Gr^co p^^A^) deduHum . vel 
juiajit madidtii vino. Si lioc re(fte Feftiis, 
juis hirebit, quin xtSta mea correftio 
it5 probe habeo madulfa! Prebe habeo , 
deft, pulchremihieft:vel etiam, ^b 
• madtilfa. Lipfius. 

15. BiliTigHi.'] MAycfk\ceru). Scrive- 
itts. 

15. ManiLula.'] Parvam manum in- 
jerpretantur. Atego)urareaufifr!,amaIa 
nanu hic eSe , mamcu/a. Si de manu 



geretur,re(aumeiretw^«;c«/^, Ubima- ' brorumfaipturaeft", quamnondebue 



IIlos 

frequent&nturcomplexus; ubimarama 
alia mammillula (uaviter premitur. Bcx- 
hormui. Nihil puto miitandum. Nihii 
notiusiniftisamanrium nequitiis,quain 
mammillarum opprefiumuU & pertia- 
ftationes. Apud Apollonium dejafonc 
t<. Aledea, y-oixd fju/LmpTroc' sTi(>iA rrte- 
^viyJi;. At fi legitur, mamma mammiUti^ 
la opprimitur alia , hxc tfftx conduplica- 
tiocorporura, de qua ftatim fequitur; 
autf.lubet, corporacondupHcant, Salmaf. 
18. Manu eandida.'] Hxc veterum Ij- 



us manicula oppriraitur alia. Caeterum 
giturdemamma, ac proinde omnino 
:gendumeih mammicuU. Vhimamma 
lammicula Opprimitur alia. Mamicu/a 
iminutivuma mamma, ut &cmamiUa. 
L mamtlia etiam effe poffit mamiliula, & 
c hic legi. Nihil interim certius , quam 
^imammtcula,mtmammillula,GUxduo 
iemfignifi:ant, hicelle reponendum. 
'ulceeft, inquit, ibi elTe, ubi Veiieris 



rant mutare viri dotli.' Conftruftio eft 
&ordo3 cantharumdulciferum candida 
mianu propinare am.icifllmam falutera» 
Sententiaeftj Diisproximum efic arbi- 
tror, ibi e.iri, ubi caniharus dulcifer can- 
dida manu propinat amiciffimam fi]u- 
tem. Nonergo neccfie eiat hic hxiexe, 
Bc.vhorti. 

21. Lemnifcos.'] Lemvifci fHv.t faiciclf!, 
purptivea dependentes ex cttonis, SsUi^^nt 

eniK» 



/. Cydi-I. ub:| 

circurri:ortor.' 



10% PsEUDOLirSi 

25 Illosaccubantlsj potantrs, amantis, camfcoTtis 
- Reiiqui , & aicum rcortum ibidem > cordi atque animo {i\o 
Obkqiienies. fedpoftquam exfuriexi, orancmed uti faicem 
Ad iiunc me modum intuli , uc iliis (atisfacerem ex diiciplina -a 

quippeego 
Qui probe ionica perdidici. fed palliolatim ami6l:us 
joSiciiacinceffiludibandus. plauduatpautim : clamitant meui 
revortar. 
Occepi denuo iioc modo volvi. idem amics: dabam me me^ , 
Utnieamaret; ubicircumvorcor, cado : idfuic 

nornia iudo. 
Itaquedam enitorj pax 1 jampa^neinquinavi pallium.nimls' 

tum 
Vokiptati edepol fui, ob cafiim datur cantliaruSj bibi. coj.t^ 
muto 
^ 5 Ilico palimmiiilud polivi : unde hucexii, crapulam dum amo- 
verem» 
Nuncabiieroad herum meum majorem venlo fcsdus com- 
memoratumi 
jcrite, aperite, heusSimonlmeadeire , quis nunciate. 

domeofinemfccit. Notumeft, nsniam 
canifolitamiis, quifinierant vitam. In- 
de tradta loquendi raiione, iiic njenia 
iudi efie dicicur ludi finiS' Tioxhorn. 
33. ?ax.'] V>N. Mii. 3.1- 
3 6* Fosdmcommcmoratura.'] FadasSu- 
pulatioeli. Commemorare valetcornmo- 
nefacere, in meraoriim revocaie. ^ad. 
Admonitum , quod ex patto dcbeat. 
Sed dictione utitur magnifica Tacitus i. 
annai. Inter cj;4& ab rcge Parthorum ^rta- 
bam leghti venere: miferat amiatiam acfa- 
diu memoraturoi. Idem lib. 4. ,Antequam 
arma. inciperent , mifere legatos a.miatiam 
foedufcjiiememoratHro!. Ciccioiib. 2. in 
Verrem : legatum a Verre vemjfe-, qui 
^rariam , amiatiam t:ognationemqf.e com- 
memoraret. Livius lib. 27. Carrhalonm 
priefeilum Fufuci prafdii, cum commemo-] 
rattone pAtemihofpitii pofitU armu vemen-\ 
tem. Ovidiusy. Met. f6eduft]uerejcrt& 



Ap< 



etiim veteres corona^fafceiilaneii ex purpu 
ra aUitratM donare. Feftus. 

lontca.^^ V. N. Stich. S'7. Pa'diola- 



Z9- 

ttm.] TuriicapaOtoUta mixtum eft genus 
veilis,&c formam quodammodo referens 
&ulum pralians duarum, tunicx&pal- 
Jii. Utiaqueveftis tam muliebris quam 
virilis. Qnxnon male pallae manicatx 
dicuntur , quibusmatronaEdomiurun- 
tur, & matfteliacitbiculariaVOCant.Cafttt 

31. Guepi denuo.'] De faltatione Ser- 
vum ageteapparetjquamareinftauratam 
ait flagitatione fodalium, & ut amicae 
fuasbeilus amafius videretur. Ea caufa 
nondubium milii, quia refte conexe- 
jim , Oaepi deniio hoc modo volvi. Volvi 
v.t\>H:huj , aptum tendenii faitationi vei 
bum. l.Gul. 

32. Idfuit n&nia, ludo'~\ Inepti funt 
interpretes , qui Pfeudolum hoc velle 
voluntj is cafuscantus & carminis vi- 
cemfuit. Inioiiocvuiiiiscsfushuicla- Ijnra pareninm. Gionov. 



ACTUS 



V 



AcTvsV. ScENA li io^ 

ACTUS QUINTI SCENA SeCUNDA. 

SIxMO, PSEUDOLUS, BALLIO. 

Ox viri pefiTumi me exciet foras.fed quid hoc? cjuo moddj 
quidruvidedegd? 
Ps.Cumcorona ebrium Pfeuddlum tuum. Si. libere herclq 

hdc quidem. fed vide ftatum ! 
Nummeagrada peitimefcito? magiscdgitd, fevitec blandi« 

ternealloquat. 
Sed hoc me vecat vim facere nunt, qudd fero, fl qua irt ho^ 
lpesiira'ftmihii ' 
jPs.Virmalusvirooprumoobviamit. Sl.di te ameht, Pfeu-i 
doie. phui! inmalamcrucem. 
Ps. Cur ergo me afflidor ? Si. quid tu i malttm , ^0"%, nie afiiifiii 

ergoin os mihi ebriusirrU(5i:a^? 
Ps, Molliterfiftenuncme, caveneeadamt non Vides nle lit 

iTiadide madeam ? ^znz''. 

Si. Qus ifta h^c audacia eftjte ficiritetdius cum cdiroilaebriuni 

iiicedere? Ps;lubet. 
Si. Quid lubet ? pergin rudare in os mihi ? Ps. fua- f-Sdof """^ 
visru61:usmihieft, ficfiriemodd. 
loSLCredoeqaidempotefle tej fcelus, MalTici monti^ iiber- 
rumos quattuor 
Frudtusebibercin hora una. Ps. hibernai addito. Si. haucl 
malemones: l-mi^i 

^ , Seddic tanlen, uride. onuftani cetocem agere te prxdicem.^ 
i-^ Ps;cumtuofiIio 

rtetpotavimddd.fed, Simd, UtprqbetaaasBallio eft! qa^ 
tibidixii uc '[iuid::i^j'^ '••^1'" 

0«,-j' - .■.'•-'■'!i4si-.,^, . ■- r.n i ^-.-T Clie-* 

iChomoadftatCOronatul? gilidficJte- «XDeCUiliaDromiffarer.nPr.nnrT^m. ..,r 

e eso video? tdnees. preudole, qui 
oronaornatuses? Boxhom. 

z. Cumcorona.'] V._N.,Amph. 3. 4. 
r. 16. Ltberehercle.'] Quafidiceret, co- 
>natus ru,quafi )am manu emiflTus. nam 
iianumifTos coronatos difertim affir- 
lat TertuII.cap. 13. 

T^^ Ti * y^'"" *^**^^ wuus nupwncic « cncrarca 



ex pecuiiia.pr6milfareciperepofiin3 , auc 
fetpare. Tatibman^' 

"■ ii. FruHits.J Vindemias. Hiherfja.lf 
Scil. hofa : guasbreviflimxfunt. Atque 
ita ftcenuiot efTem potor. Cat. Jthtdi 
lib. 12. cap. 9. Lc£l. antiq. 

12. Onujiam celocem.'] Qnod«V'*C*\«- 
'\«» eflet onus imponere 5s cherarci 



$.16 P S E U fi 6 L U S* 

Effedta reddidi ! Si. derides ? peirumus homo eft. *'h?mo?ft^® 
Psimulierh^ec 
ijFedcumtuofilioliberaaccubet* Si.omnia, uc quidque egi- 
ftiordinej : 

Scio. Ps.quidergodubitasdaremihiargentum? Si.juspetis, 
,1 T:';Ateor.. , -. ' • '■; 

Tene. P?. at negabas daturum ede te miiii , tamen das. onera 
V r :; i j. hunchominem> atqueme 

Confequere hac. Si. ego iftum oneremf Ps. onerabis> fcio. 
. . i ■ l ::: s.\- ; Si. quid ego liuic hpmini faciam ? 

Satin ukro&argentum aufert, & me irridet?, Ps. vas vidis! 



vorte ergo liumerum. 



n;v^( 



aoHem! Ba. hocegonunquamratusfum fote, meiit tibi ^z^ 
- -n.^^^cAremiupplex.; . \ , 
Heu heu heu ! Ps. defin?^ Ba. 4olep- Ps.« ni doleres tu , ego 

. •:; :.L:do]erem. ,-Dt?iii;V£3 -rasihi- 

Ba. Quid hoc .? auferrene , Pfeudole , abs tuohero ? \!ti>fSl?^° 

Ps. liibentiilumo cprde atque animo. . 
B A. Non audes , qu^fb , aliquam partem mihi gratiam facere 

*-■ \.-.'% -] hinc;ai^enti:?; .. ,^; ; , " ,, , ,': ' -irji^cFf lar!* , 

Psi Novi , me diccsavidum.elTe.nam hinc nunquameris num- 
>: : ■ j djaoR^odivitior. ■ : 

Neque 



liineelegafttitralatione de bibulis dici- 
tur, quicelocein onerant &vinoreim- 
plenf. .Inde ctlocer/i onernre, pio inebriaie 
iefe, dirfriitic loco Gomicus. Hinc 
d.va.QdKKiiQa mulier, qus ceJocem li- 
bentcr febtiArr9t,bibuIanempe 5c maltiT 
biba. V.'lsf."'Mil. 4. 1 . >''f. 40. ^-a/wrfj/: 

17. Onera hmc homtitem'^ Lambini 
cxpofitiononconvenit. Jamenimde- 
deratargentum Senexiilo verbo, Tene. 
Vult Pfeudoilus Ballioni, queiinr nij-nc 
confpicamr.j ab hero illudi; Sc.nialedi- 
{kis, aut alia re mala onerari. Mercatore: 
qmbHS^:efi- diliu dignta , orteremtts tifque 
Ambo< lt3,Co)ife^uerehac , fcil. ad BaliiOr 
jiem, ad-guem ibat. Piftoru. 

19. Vaviiiis.] Ksi/iiSni (Titulus 5a- 
tyr."E VarronianaE)in Proverb. venilTe exi- 
!iimatuf,cum', Romacaptaa Senonibus 
Galiis, aUruniexconventionc & pado 



appenderetur, ut recederent : quodini- 
quis ponderibus exigi a barbaris queren- 
teAp. Ciaudio, BrennusrexGallorum 
ad pondera adjecit gladium, & dixit, V/t 
viiiii. quem poftea perfecutus Fur. Ca- 
raillus, cum inlidiiscircumventumcon- 
cideret, 5£ quereretur contra foedus 6eri , 
eadem voce remlrieraire dicitur. Hoc 
autemvulgoBallioni hic tribuunt. Sed 
cum lit foimula iriumphantis, Pfeudolo 
a:dfcribendunr, quibusBallioniinfuItet. 
ut & fequentta Verba, Vorteergo hum' 
rum^ Heml \Jt Ballionem averfum , ut- 
pote indignabundum, circumrotet il- 
ludendi caufTa. Et hoc denotat, f/m. 
hoceiiim ipfohominemrotat. Piftorif^ 

21. Nidolerestu, C^c.] Nili terhoe» 
nicio intervortiflem , quod promileram 
Simoni , in piftiinurn conditus eirem. 
Taubm, 

31. /» 



A C T U S V. S C E N A tt lif 

ij Neque te mei tergi mifereret , Ci hoc non hodie effeciflem, 
B A. Erit ubi te ulciicar , fi vivo. Ps. quid minitare ? habeo ter- 

gum. 
BA.Agefane. Ps.igiturredi. BA.quidredeam? Ps.redimo^- 

do , non eris deceptus. 
BA.Redeo. Ps.fimul mecum potatum. Ba. egone eam? 

Ps, fac quod te j ubeo. 
Siisj autdimidium, autplusetiam faxo hinc feres; Ba. eo^ 

ducmequovis. Ps.quidnunc? 
3 o Nunquid iratus es aut mihi , aut filio , propter has res, Simo ? 

Si.nihilprofedlo. 
Ps.Ihac. BA.tefcquor.quinvocasfpedlatores fimul? Ps.hec- 

cle me ifti 
Haudfblentvocare, neque ergo egb iftos. verum fi voltis ap- 

plaudere 
Atqiie approbare hunc gregem & Fabulam i in craflinum vos 

vocabo. 



gj. 7n erajiinumy &c.^ Vos jam v6- 
cabo, ut cias nobifcum potetis.Sic. Matc. 
iib. 2. 37. temgenuseft , ut indicattitulus Varto- 



€rai ttt Caciliane, non vocavi. 



QuaH dicatj non !n craftinam , fed in ho« 
dieinam coenam tevocavi'. Proverbii au- 



nianxSatyis: CrofcredOf hodie?iihiU 



FINIS PSEUDOLI^ 



U. AccS 



11 3i 



M. Accl PlautI 

P OE N U L U S 

DRAMATIS PERSON^. 



AGORASTOCLES, adolefcens. 
MILPHIO yfervoj. 
ADELPHASIUM, t 
ANTERASTILIS, y^'''"'"' 

LYCUS, le7J0. 
ANTHEMONIDES, tniles. 



ADVOCATL 
COLLYBISCUS, villicut, 
SYNCERASTUS, yjrvw. 
H A N N O , PatiM. 
GIDDENEME nutrix. 
PUER. 



ARGUMENTUM, ut quibiifdam videtiif , 
Prisciani. 

J[ VerfeptHennisfurrifitur Carthagine. 

Ofor mHlterMm adoptat hunc emptum (enex % 

E tfacit h&redem, ejus pueri cognat<& dua , 

|s[ Htrixque earum rapta, mercatur Lycusy 

\ exatcjueamantem, at ille cum auro villicum 

L enom ohtrudit : ita eumfurto alltgat, 

Y enit Hanno^osnus , ghatumhuncfratrisrepperifp 

S uafque agnofcit , qua^perdtderat ffilias, 

ALIUD ARGUMENTUM 

Camerarii. 

APocno Poenulus efl forma diminiitionis. Pcenus autcm ^otn^, In 
Prologo & Pa/ruus memoratur. nam Pcenus ilk qui introducitur , 
patruus eft adoiefcentis , cujus funt prima: parres in Fabula. res autem ex- 
pofita, talisefi:. Quidam adoiefcensCarthagincnfisfiirtim furreptus, ave- 
hitur Calydona in i£toliam , & ibi venditur feni civi. hic adoptavit illum, 
&moriensreIiquitha:redem. Amabatadolefcens puellam popularem & 
cognatam : patruienimeafiliaerat , quodipfenefciebat. nampra;dones 
ruri deprehenfas duas parvulas filias hujus , una cum nutrice abdudlas le- 
iioniCalydoniovendiderant in Anadiorio, quod nomen loci & oppidi 
fuit in Acarnania. Cum nihil a^quiadolefcens a Lenone de fnis amoribus 
impetrare polTet , ufus fervi fui confilio, infidias fccit Lenoni, ut illc 
furti manifefli condemnarerur. Inrcrea indicium fit , puellas elfe Cartha- 
ginenfes ingenuas : & pateriilarum, quiubiquegentmm ipfasqusErebac, 
adrejiic , & ^i^s agnofcic : & majorcni natu nuptum dat fratris filio. 

PROv 



> 



PROLOGUS. 




Chillem Ariftarchi mihi cbmmentari lubet. £;«"**' 
Inde mihi principium capiam ex ea Tragoedia.'"''"* 
Sileteque(!?<: tacetc, atqueanimum advortite. 

_^ ^ Audirejubetvosimperatorhiftricus. 

j Bonoque ut animo fedeant in (iiblelliis , 
Etquiefurientes, &quiraturivenerint. 
Quiediftis, multo feciftisfapientius: 
Qui non ediftis , faturi fite fabulis. 
Nam cui paratum'ft quod edit , noftra gratia , 
I o Nimia eft ftultitia , felliim impranfumincedere. 

Exurgeprxco, fac populo audientiam. ^ 

Jamdudum exfpedto , fi tuum ofticium fcias. 
Exerce vocem quam per vivis & colis. 
Nam nili clamabis , tacitum te obrepet fames. 
1/ Age nunc refide , duplicem utmercedem feras, 
Bonumfadam^ft, edida ut fervetis mea. 
Scortum exoletum ne quis in profcenio 
Sedeat , neu h6tor verbum , aut virgx rauttianr , 
Neu diilignator prseter os obambulet , 
20 Neu feirum ducat , dum hiftrio in Scena (iet. 
Diu qui domi otiofi dormierunt , decet 
Animo sequo nunc ftent , vel dormiretemperent. 



T' \ Chillem ^riftarchi.'] Ariftarchus 
jLjL Poeta tragicus, ajqualis Euripi- 
dis, Tiagoediam ^AchiUem fcripfitiquam 
poftea in Latinum tranftulit Ennius , te- 
fteFefto.in VreUto jtre. Verfus Homeri 
illitantumadmifli funt, quos Ariftar- 
chus ptobavit: ComoediaeTerentii, quas 
Calliopius. fic Tragocdia vetus Achilles 
Ariftatchi: quodab eo emendata efict, 
Scalig. 

3. SiUteque&tacete.'] Fronto : Silet, 
eujut locjuenti4 ftrmo comprimitur : fieto 
verbo zh f. litera, quae notafilentU eft. 
Tacet , qui ne locjui tjuidem ccepit. 

14. Tacitum obrepeifames.] Tacitum 
efuricj. Turneb. 

. 16. Bonumf*£ium'Jl.'] Formula fo- 



Servi 

lemnis, ediftts psfigifolita. boniorai- 
niscauflTa. Brtjfon. 

i8. Ne«//^or, <Zrc.] Qjiemadmodufn 
DtJ?ignatores in funere publito Lidiores 
comitabantur feverioris impciii caufla 
8c ordinis fervandi: fic in theatris. Na m 
quihoc refertadiidQresmagiftratuum j 
errat. nullaeinhachiftrica Provincia co- 
rumpartes. Ltpfus. 

19. Prster osobambnlet.] Oh^mbuUret 
ultro citroque arabulare eft hoc loco. 
Neque Douzaefententia audienda. PrA~ 
tcT os. intellige biftrionis. B6.vh. 

11. Diii qui domi otiof , &c. Sole- 
bant enim fpeftatores fummo mane ». 
immoetiam velriofte occapare \ocumt* 
Suetonius Caiigula cap. z6. Incjuietiu 
O i fremitsi 



i 



|l54! PrOLOGUS 1N PoENULUMi 

Servi ne obfideant. liberis nt fit locus , 
Velaesprocapitedent: (iidfacerenonqueunti 

1^5 Domumabeant, vitentancipitiinfortunio: 
Ne & hic yarientur virgis , & loris domi , 
Si minus curaflint , cum veniant tieri domum. 
Nutrices , puerosinfanteis minutulos 
Domi ut procurent , neu quae fpedtatum afferant , 

1 o Ne & ipfae fitiant , & pueri pere^nt fame : 
Neve efurientes hic quafi hodie obyagiant. 
Matronstacicaefpeftent, tacit^e rideant, 
Canora hic vocefua tinnire temperent. 
Domum fermones fabulandi conferant , 

J 5 Ne & hic yiris fint & domi molefti^. 
Quodque ad ludorum curatores attinet , 
Nepalma detur quoiquam artifici injuria , 
Neve ambitionis caufsa extrudantur foras, 
Quo deteriores anteponantur bonis. 

'40 Et hoc quoque etiam , quod paene oblitus fui ^ 
Dum ludi fiunt , in popinam pedifequi 
Irruptionem facite j nunc dum occafio efl , 
Nunc dum fcribilitse asftuant, occurrite. 
hlxc imperata qu^ funt pro imperio hilHco , 

45 Bonum hercle fadum , pro fe quifque ut meminerit. 
AdARGUMENTUM nuncvicifsatimvolo 






l4Hi, ftribilitl^' 



Reml- 



fremttugratuita in Circo loca de media noBe 
^ccupanttum, Grut. 

24. %/£spro c^jjfjfe.] IndicathicIocuSi 
leceptum etiam tuifTe prifco illo jevo, ut 
iervi aliquidprolocopenderent, fi (ede- 
rent. HocGrJBci i^"]yiQ^ct appellafle vi- 
dentur, qtisexplicantin Caliira. Scho- 
liaftcE, Td^hreg tS i^eiv J^.q^. Nec in 
lcrvistantum , fed receptum hoc etiam 
inaliiseplebe > qui Loc/?r/« nefcio quid 
profedibuspendebant. Lj/?/?arf. Sunte- 
tiam, qui ms proatpite dent interpreten- 
tur, dato pietio libertatem a dominis 
emant. interquosellGruterus. Taub- 
^Anntu. 

If. Dom^mJermenesfahulandi.^Quaini 



proclive eft KCcnhete fahulando ^ ajunt, 
Certe, fi domi legeretur. Sed difFerunt 
cpnferre fermonesfabulandoy & domum con' 
ferre fermones fabulandi, Nara eft alius 
fermo fabulandi, alius objurgandi, alius 
oiandi, alius depiecandi,alius literarum, 
UtPfeud. I. 1.98. Gronovitis. 

38. ^mbitionis cau_fa.~\ Gratificandi 
minusbonis caufTa extrudantur melio- 
resartifices. 

43. Scrihillata.'] Scribilata vtXScribli- 
tat genusplacentae. Scrtblita to fonsiife 
appellataeft, quodquieam fingit, tan- 
quamfcribit : autquodeffetnotis qui- 
bufdam fignata , 6c tanquam fciipta vi- 
deietux. THrnfb. 

47. /^»«- 



Pkolocus in PoENULUi*r< ^ii, 

Remigrare , seque ut mecum fitis ignarures, 

Ejus nunc regiones , limites , confinia 

Determinabo: ei rei ego fum fa^tus finitor, 
'<o Sed nifi moleftum eft: nomen dare vobis volo 

Comosdiai : iin odio eft , dicam tamen : 

Siquidemlicebitperillos, quibuseftinmanu. 

CARCHEDONlUS vocatur hxc Comoedia , 

Latine Plautus PATRUUS PULTIPHAGONI- 
DES. 
j 5 Nomen jam habetis •, nunc rationes ca^teras 

Accipite : namargumentum hoc hic cenlebitur. 

Locus argumento'ft fuum fibi profcenium, 

Vosjuratoreseftis : qucelb , operam date. 

Carthaginenfes fratres patrueles duo 
60 Fuere , fummo genere Sc fiimmis divitiis : 

Eorum alter vivit , altereftemortuus. 

Propterea apud vos dico confidentius , 

Quia mihi poilindlor dixit , qui eum poliinxerat, 

Sedillifeniquimortuuseft, filius, 

(?5 Unicus qui fuerat , abditivus apatre , 

Puei: 



47, Jgnarures r^ Iftuc ignarures d^s^fipir-- 
J)iivvQov rifum excitavit : cum contra- 
riumejusexfpefharetpopulus. Et verum 
tamen dixit. nam fane non minus igno- 
labatregiones, Iimites,confinia; quam 
ignariflimusde populo. Turneb. V. N. 
Moftell-i. 2. 17. 

5 2. ^iibutefi in manu. ] V. N. Prol. 
Amph.;^f 80. 

54. Patruus Pultiphagonides.'] Latine 
infcripfitPJautus Poenulum. eigo Pulti- 
fhagtu, Carchedonius eft,feu Poenus.Poe- 
nos .pultiphagos fuifte, argumentoeft 
puls, quJB a Poenis Punica vocata eft, cu- 
jus faciendjB rationem docet Cato. Non 
exgoPultiphaauf pro Romano intelligen- 
dus (quodvultdo(fti(r. Turn.) fed Poe- 
nusjutdidlum. Scaliger, Murero 5c aliis 
quibufdamplacebatlegi , Latine Plauti 
patrutis pultiphagonida. Qnzm ledionem 
nec probarepoirum , cum nimis longe 
abeat z fcripta le£lione omniumCodi- 
cum. Idemfcnfusmanete.K vulgata,L4- 



tine Plauttu, patruuspultiphagonides.CnZ' 
chedonius Grxce vocatut hsc Comoe- 
dia , LatinePlautus, infcripfit fcilicet, 
patruus pulriphagonides,\dc&.,J)atruus Pm^ 
nulus. Nonenim foli pultiphagi Roma- 
ni., fedetiam Poeni. Undepultisgenus 
apud Catonem , cui nomen , Punica. 
Salmaf. 

Sj. Profcenium.'] ItaLucr. lib. 4. Poft 
fceniavita , eleganti tralatione appellat 
a£iiones,quascelanthomines. VoxRo- 
manacivitatedonata, \xX.Prologus antelo" 
gium, elogium. Gifan. 

58. Vos juratores efii4.~\ Non teftes . 
fed cenfores diOdjuratores^ qui jureiu- 
rando adigebant in cenfu cjves. Vidc qu^ 
diximus 4. Obferv. 3. Peflime DilTal- 
daeus viatores. Gronovius. 

63. PoUinSior.l Fulgentius PoUin£lor » 
tjuafr pnllutorum id eft, cadaverum unBor, 
Quafi pellu unRor dici puto , & poUwgere 
X.SL.nc[U3im pellem ungere. Cadavera enim 
odoribus 6caromatis omnegenusfpaffa 
O 4 olin^ 



%i4 Frologus in Poenulum. 

Paer (eptuennis furripitur Carthagine , 

Sexennio prius quidem , quam moritur pater. 

Quoniam periiHe libi videt gnatum unicum , 

Conjicitur ipfe in morbum ex segritudine. 
fo Facit illum hseredem fratrem patruelem fuum. 

Ipie abiit ad Acheruntem fine yiatico. 

lllequifurripuitpuerum, Calydonem avehit, 

Vendit cum domino hic diviti cuidam feni > 

Cupienti liberorum , ofbrimulierum. 
7 5 Emit hofpitalem is fiiium imprudens fenex 

Puerum illum , eumque adoptat fibi pro fiiio 5 

Eumque ha^redem fecit , cum ipfe obiit dieii^. 

is iiiic adolefcens habitat in illifcesedibus. 

Revortor rurfns denuo Carthaginem : 
80 Si quid mandare voltisaut curarier , 

Argentum nifi qui dederit , nugas egerit^ 

Vetumquidederit, magis majores egerit. 

Sed illi patruo hujus , qui vivit fenex , 

Carthaginenfi duas fuere filiae : 
i^ Alteraquinquennis, alteraquadrimula^ -• 

Cum nutrice una periere. a Magaribus 

Eas qui ruropuit , in AnasStorium devehir, 

Venditque has omnes , 8c nutricem , 6c virgines , 

Prsefejiti argento x ho;iiini , fi leno eft homo , 

Quan- 

(plim ^perunfba, adputoremillum Ie-| Quae licetfpeciemhabens ^a.lToXoyof. 
thalemabigencium.Tertull.derefurreft. atque ^a z^^^^.n^^Kn dicantutj ulita< 
carnis .• Proinde & corpora medkata con- tlmmatamenTuht. Cafauh. 

Z^. ^M-egaribtu.l Ideft, ab hortis, 
adquosambulatum iverant,Volentc $c 
fubente patre- Erantenim Megara, lo- 
cus in ip(a iirbeCarthaginc , hortis & 
arboribus confitus. Appianus Punicis: 

^&jyf/^jov. ' Faulo ppft : td '7^' j^&tV 
ra Miyctpjt \Ket^viunn , ^sCf^^itiTWV a- 

Qiv yJk7(^ 7roix.ixoiiTt ii^ayjoXioli KS^- 
ni.7TKimyUZ. Petitus. 

87. .^naSioritim,'] Oppidum in AcJiI- 
nania. Lamtin, 



dimentitfe^ultitra , maufoleU zr monumen- 
Sis fequefirantur. Turn'. PeliinHores di^iy 
quodmortuispspoiiinebblinerent , ne 
Jivorappareretextindii. Serv.id^. ^n. 
jl. Sineviatico.'^ }ocatur. Solebant 
enim tumbis mortuorumimponere via- 
ticums,aumm, &pretiofayafa; putan- 
tesfinehisanimasnufquampofle cliver- 
ti. Ariftophan. in Ran. duoriim bbu- 
iorum memfnit, qui eflent 7ro/)S/«;>/ov 
Charontis .• pofteaad triobulum excre- 
yit. Gpldjtft. 

79. Reiiortirrurftt*.'] Ita Suetpn. Cx- 
are: Rurjus repetita Bithynta, iii alibi : 



PROLOGUS IN POEKrULll!^. 

po Quantum hominum rerra (iiftinet , facerramo. 
Voiinet nunc facite conjedturam cTterum , 
QLiididlit hominis cui Lyco nomen fiet. 
Is ex Anadtorio , ubi prius habiraverat , 
Huc commigravit in Calydonem haud diu^ 
p^ Suiqucefti caufa. is in iliis habitat 3?dibus. 
Earum hic adolefcens alteram efflidim peric 
Suam Cibi cognatam imprudens , neque fcit quas ea 
Sit 3 neque eam unquam tetigit: ita eum leno macerat 
Neque quicquam cum ea fecit etiamnum ftupri , 

,|oo Neque duxit unquam , neque ille voluit mittere. 
Quia amare cernit , tangere hominem volt bolo. 
lllam minorem in concubinatum (ibi 
Volt emere miles quidam , qui illam deperir. 
Sed pater illarum Posnus , poftquam eas perdidlt , 

I o j Marique terraque ufque quaque qu^ritat. 
Ubi quamque in urbem eft ingreltiis , ilico 
Omnesmeretrices , ubi quifque habitant , iavenit : 
Dataurum , ducit noctem : rogitatpoftibi 
Undefit, quojatis, captaneanfurreptaiit, 

.1 1 o Quo generegnata , qui parentes fuerinr. 
Ira dofte atque aftu filias quaerit fuas. 
Et is omnis linguas fcit ; {hd diflimulat fciens 
Se fcire. Poentis plane eft , quid verbis opuft f 
Is heri huc in portum navi venit vefpere. 

1 1 J Paterharuncidem huicparruus adolefcentulo eft, 
Jamnehpctenetis? fitenetis, ducite, 



iif 



90. Sacerrumo.'] Servius ad illudVii- 
gil. 3.An. ^urifacrafamet. 

Sacray ideft , exfecrabilis. Tradus fermo 
ex rnore Gallorum. nam Maflilienfes 
fluories peftilenria laborabant; unusfe 
expauperibusofFerebatalendusannoin- 
tegro publicis & purioribus cibis. hic po- 
ftea ornatus verbenis & veftibus facris 
circumducebatur per totam civitarem 
cumexecrationibus, utinicfum recide- 
xent mala civitatis: 8c fic projiciebatur. 

9Z. £luoiluconomen.] Quaiiexcujuf 
gucnocpinedemoribus conjedura fieri 



Cavc 

poffit.SicBacchid.i^^wn'we/,^c. Sicex 
nomine Verris augurabantur hcr.ines, 
fore ut ab eo Sicilia verreretur. Muret. 

lol. Tangere hominem-voltholo.'] Tan- 
gere bolo^ diftum , utilkid apud Non. 
patrem argenti talento t^tigi , ideft, cir- 
cumveni. Tangere enim hic fallere & 
circumvenire eft. Tale eftTer. Phorm. 
Getaferietur aliomunsre-ATgnw.. Trncul. 
ingenti militem tangat bolo. Tralatio dufta 
a pifcatoribus. Turneh. 

116. Dticite.] Alludit hoc loco ad 

ludumpuctorumjquidiKcbautfp^rieam 

p 5 leftemj 



fiS Prologus in PoenulumJ 

Cavedirumpatis: quaefoj finite tranfigi. 

Ehem? paEne oblitus fum reliquom dicere. 

Ille qui adoptavithunc pro filio fibi , 
^i 20 Is illi Posno hujufce patri hofpes fuit. 

Is hodie huc veniet , reperietque hic filias : 

Et hunc fui fratris filium , ut quidem didici ego. 

Ego ibo , ornabor : vos ccquo animo nofcite. 

Hic qui hodie veniet , reperiet fuas filias , 
:i ij Et hunc fiii fratris filium. dehinc csEterum 

Valete > adefle. ibo : alius nunc fieri volo. 

Quodreflat, reflantalii, quifaciantpalam. 

Valete , atque adj uvate , ut vos fer vet Salus. 



f cftcm ; & tamdiu trahebant , donec aut 
lumperent j autaltetuter, omifla funis 
prehenfione, innates caderet. Scaliger. 
Sitenetiiducite,'] Nequcinhis vetbis eft 
obfccenitas, &fruftralaborant, utver- 
bum <i»cifeaptent materiae praefenti, qua- 
fioret, utargumentum hocaudientia & 
patientia ducant.nec tinnitu abrumpant. 
Alera eft vernilitas centies ufurpataau- 
&oiuTeneri dicitur, quod memoriacom- 
prehendimus : teneri etiam reftis , cum 
ducitur. Ab illa fignificatione incipit, ad 
Jiancrifiisdc )Ocicaufa delabitur. Simi- 
literinillo: Cave dirumpatif : quod fi 
leferas ad dttcite , pergit quafi de refte lo- 
queretur; fi ad fequens, fonatquafinolit 
abrumpi aftionem , antequamfinitafit. 
Similis lufus 3. i- Si.tenetisrem. Ad. Vix 
quidem hercle , ita pauxiUa efiy digitulii 
priraerihm. Ubi refponfio advocatoium 



nihil facit ad id , quo de agebatur, Ccd, 
jocus etiam eft , petitus ex ambigua 
phrafi rem tenere. Vide ibi noftra : ne^ 
que enim intellexerunt. Et 3. S. 19. 
Sipultem, nonrecludet. An. Panemfran- 
gito. Nihil hoc quoque ad negotium 
inftitutum : fedquia/>»/?e»2dicitur, & 
zpultare, &ca.puls, ficludit. Taler.2. 
xAjfum apud te eccum. Ab. ego elixusjis » 
volo. Gtonovius. 

123. Ornabor. "] Induam perfonam 
Comicam , & alius fa£lus , in profce- 
nium prodibo. 

126. Valete, &c.'\ Mos folitus Comi- 
cis bene precari publtcis eorum rebus , 
qui attente efient audituri. Ita Prologo 
Afin* Vt vos item aliai , pariter nunc Mart 
adjuvet. Ubi ars pro Mars reponendum 
efte, male docuimus. Nam & mea mihi 
vinetacxdendafunc. Boxhorn, 



ACTUS PRIMI SCENA PRIMA. 

AGORASTOCLES, MILPHIO. 

S^pe ego resmultastibi mandavi , Milphio 3 
Dubias 5 egenas , inopiofasconfilii, 
Quas tu fapienter , aodiQ , & cordate , & cate 
Mihi reddidifti opiparas opera tua. 
I Quibus pro benefa61:is fateor deberi tibi 
hi libertatem & mukas grates gratias. 



Mi. Szi- 



g A C T U S I. S C E N A I. II^ 

Mi. Scitum'ft , per tempiis (i obviam it , verbum vetus : 

Nam tuae blanditise mihi funt , quod dici folet , 

Gerrasgermanae, atqueedepollircelircE. 
:|oNuncmihiblandidicuses, heri in tergo meo 

Tris facile ccrios contrivifti bubulos. 

Ag. At amans per amorem fi quid feci , Milphio , 

Ignofcere id te milii asquom eft. Mi. haud vidi magis , 

Et nunc ego amore pereo. (ine te verberem , 
,15 Item ut tu mihi fecifti , ob nullam noxiam ; 

Poft id locorum tu mihi amanti ignofcito. 

Ag. Si tibi lubido eft aut voluptati , fino. 

Sulpende, vinci, verbera, audorfiim, fino. 

Mi. Si audoritatem poftea defugeris , 
^o Ubi dillblurus tu (ies , ego pendeam. 

Ag. Egone iftuc aufim facere prsfertim tibi ^ 

Quin li feriri video te , extemplo dolet. 

Mi. Mihi quidem hercle. Ag. immo mihi. Mi.iftuc mavelim. 

Sed quid nunc tibi vis ? Ag. cur ego apud te mentiar } 
t$ Amo immodefte. Mi. meas iftuc (capulae (entiunt. 

Ag. At ego hanc vicinam dico Adelpha(ium meam > 

Lenonis hujus meretricem majufculam. 

Mi.Jampridem equidem iftuc ex te audivi. Ag. difFeror 

Cupidineejus. (edlenoneiftocLyco ; 

30 Illius domino non lutum'ftlutulentius. 

Mi.Vin 



7. Q Citnm efl, &c.'] Verbum vetus il- 
v3 lud eftj GerrAgermanei &c. quod 
aperteoftenduntilla, quod dicifolet. Et 
quamvisillud, Gerra, liree, &c. tam ma- 
gni momenti non fit, ut tanta cum prs- 
fatione proferti debuerit, apparet tamen 
fervumjocari; & quod magno conatu 
coeperat , in rifum definere : non aliter 
atque ipfezftimabat orationem adole 



VelioLongo&PlinioIib. 18. c. 20. \d\ 
liraruftica efle deduftum. VidcG.Vof- 
fiuminEtymologico. Gronovitu. 

1 3 . Uaud vidi magii.'] Genus quod- 
dam loquendi ironicum: quo utebantiir, 
cumoftenderevolebant, id quod dixif. 
fet alius, fibi non probari: neque ita efle, 
utilledixiflet. Hicquidem perinde eft, 
acfidiceretirridens Servus : Nihil vidi 



fcentis. ]iim, pertempu^fiobviamit, eft, ! unejuam AP^uiw. cum excontrariointel- 
iifuoloco&temporeinmentem venit: | ligi velit, iniquiflimum efiTe. Dixerat 
^iut fiopportune objicitur in lelponfio- j quippe Adolefcens, quod per amorem 
Jiibus. Piflor. Servum verberaflet pridie , id fhi ignofci 

9- Lirce liroe. ] Plautus fcripferat , ' aquum ejfe. Muretus. Vide N. Am- 
X«g;/ >Sfi^i , vel leroe, leroe. Delirtu phit. 2, 2. 

autem& i/f/iVtfre, quod hic applicant, : 19. Si au^oritatem pofea defugeri$. 
aliam oiigineni habet , & «edendum . V. N.Epid. 3. z. 



110 P OE N U L t; 5. 

Mi. Vin'tu illi nequam dare nunc? Ac.cupio. Mi.en! me dato, 

Ag. Abi dierectus. Mi. dic mihi vero ferio : 

\m dare malum illi ? Ac.cupio. Mi. hem! eundem me dato, 

Utrumque faxo habebit , & nequam 6c malum . 
5 5 Ac.Jocare. Mi. vin tu illam hodie (ine damno & difpendio 

Tuo , tuam libetram facere ? Ag. cupio , Milphio. 

Mi. Ego faciam ut facias. fimt tibi intus aurei 

Trecenti nummi Philippii. Ag. fexcenti quoque. 

Mi. Satis funt trecenti, Ag. quid fadlurus ? Mi. tace. 
40 Totumlenonem tibi cum totafamilia 

Dabohodiedono. AG.quidfadurus? Mi.jamfcies. 

Tuus CoUy bifcus nunc in urbe'ft villicus , 

Eum hic non novit leno. fatin* inteliegis ? 

Ag. Intellego hercle : fed quo evadas nefcio. 
4; Mi. Non fcis ? Ag.uou herclc. Mi. at ego jam faxo fcies. 

^\ dabitur aurum , ut ad lenonem deferat : 

Dicatqije fe peregrinum efTe ex alio oppido ; 

Se amare velle , atque obfequianimo fuo. 

Locupi fibi velieliberum praeberier , 
5 o Ubi nequam faciat clam , ne quis fit arbiter, 

Leno ad fe accipiet auri cupidus iiico : 

Celabit hominem & aurum. Ag. confilium placet. 

Mi. Rogato , fervos veneritne ad eum tuus. 

Ille m.e cenfebit quasri. continuotibi 
5S Negabit. quid tu dubitas , quin extempulo 

Dapli libi auri & hominis fur leno fiet ? 

Neque id unde efficiat , habet. ubi in jus venerit^ 

Addicet Pra^tor familiam totam tibi : 

Ita decipiemus fovea lenonem Lycum. Ag. Pla- 

31. VintuiUintejuamdare. ] Kequam , tumlenonemcutntotafamiliahodieda 



veteres ufurpabant pro nequitia & malo, 
cum etiam in homine malo & improbo 
poneretur : unde jocus hic ex ambiguo. 
cum cnim dixifTet, vin' HU dare malum & 
incommodare, ut, qui relpondet, intel- 
Jexit: quafi tamen de Te improbo feivo 
locurus, prarter exrpeftationpm fubjecit, 
En! medato. qui nequamfam. Turneb. 

3z. x^bt diereiiiu.']^. Not. Capteiv. 
aft. 3.fren.4. yf. 103. EtTfin.4. z. 

3po ^'dfiiciurm.'] iamdixetzt M.\l- 
|>hioquid eflet fadiarus, nsmpe fe to- 1 $9. Deiipitmmfovce Ltnontm.'] Su™" 

' ptmtt 



turum dono. Sententia ergo & ordo po- 
fcunt, uthicfcribatur; quiidfadurus? 
quomodo id efFeftum dabis ? Boxhorn. 

49. Locum Jihi velle liberum.] LocUiU' 
beTy ubi remotis interpellatoribus & arbi- 
tris, aliquis voluptatioperamdarepo- 
teft. Turneh. Vide & noias Afixi. aft.J. 
ic.z. 17. 

S6. Dupli tibi auri.~\ Dupli poena jn 
eumconftituatur, & auri, &homini* 
ideft, fervifurreptinomine. Lambin. 



AcTUsI. SgenaII. izi 

Co Ag. Placet confilium. Mi. immo etiam ubi expolivero 

Magis , hoc uim demum dices : nunc eiiam rude'ft. 

Ac.Ego inafdeni Veneriseo, nifiquidvis, Milphio. 

Aphrodifia hodie funt. Mi.fciohoc. Ag. oculos volo 

Meos deledare munditiis meretriciis. 
^j Mi. Hoc primum agamus , quod confilium cepimus. 

Abeamus intro , ut Colly bilcum villicum 

Hanc perdoceamus ut ferat fallaciam. l-^"^: "' <""« 

Ag. Cjiianquam Cupidoin corde vorfatur , tamen 

Tibi aufcultabo. Mi. faciam ut fa6to gaudeas. 
7o hieftamoris macula huic homini in pedlore , 

Sine damno magno quae elui neutiquam poteft. 

Itaque hicfceleftus eft homo leno Lycus , 

Quoi jam infortunii intenta ballifta eft probe , 

Quam ego haud multo poft mittam e balliftario. 
'5 Sed Adelphafium eccam exit, atque Anteraftilis. , 

Hsc eft prior , qux meum herum dementem facic. 

Sedevocabo. heus,iforas, Agoraftoclesl 

Si vis videre ludos jucundilKimos. ■ 

Ag. Qiiid iftuc tu'multi'ft , Milphio ! Mi. hem , amores tiios 
b Si vis fpedare. Ag. 6 multa tibi Di dent bona ! 

Cum mihi hoc obtulifti , tam lepidum fpeclaculum. 

:um a rufticis, qui caeca foveafafta , lu- 
jscaperefolent. 
60. Sxpolivero.'] V. N. Afin. 5. 2. S?. 



71. Etui neHti^uam poteft.'] Pioprie 
laculaenimeluitur. Atquehaec fecum 
lilphio. V. N. Capt. 4. i . 

74. 'Sallfftario. j Balliftarium locus eft 



unde balliftx mittebantur. Turncbus, 
lib. s . 5. V. N. Capt. 4. 2. Lipfius in Po- 
lior. lib. 3. cap. i. non pro loco, fed 
pro machinaipla. T. 

76. Haceftprior.'] Vultdicerej Adel- 
phafium , quampiiorem nominaverat» 
amari ab hcio fuo Agaraftodc. Meurf. 

ActusPrimi ScenaSecunda. 

^DELPHASIUM, ANTERAST.MILPHIO, AGORASTOCLES,AnCILLA, 

"^J Egotii (ibi qui volet vim parare , 
-*- ^ Navem & mulierem , hasc duo comparato. 
Nam nullx magis res du3e plus negotii 
Habent, forteftocceperisexornare. 
5 Neque unquam fatis ha^ dux res ornantur , 
Neque eis ulla ornandi fatis fatietas eft. 
Atque hxQ. ut loquor , nunc modo dodta dico. H^^^o^ *'°"'\ 

Nain 



tit P OE N U L U §. 

Nam nos nfque ab aurora ad hoc quod diei eft i 

Ex induftria ambie nunquam conceflavimus 
iloLavari, autfricari, auttergeri, autornari, 

Poliri, expoliri, pingi, fingi : &una 

Bina: (ingulis quae datas nobis ancillae , 

Ese noslavando, eluendo, operam dederunt^ 

Aggerundaqueaqua (unt viri duo defeffi. 
ij Apagefis , negotii quantum in muliere unaeft | 

Sed veroduas, (atfcio, maxumouni 

Populo, cui lubet , pius (atis dare potis (iint, 

Quae no6tes diefque omni in astate femper 

Ornantur, lavantur, tergentur, poliuntur. 
itoPoftremo, MODUS MULIEBRIS nulluseft; 

Neque unquam lavando 8c fricando fcimus 

Facere *Namqu^lavataeft, nift iii/r.ciavatl 

Percukaeft, meoquidemanimo, quafiillautaeft. 

An. Miror equidem , foror , te iftaec fic fabulari ^ 
^5 Qi^^stam callida & dodta fis & faceta. 

Nam cum fedulo munditer nos habemus , 

Vix asgreque amatorculos invenimus. 



Ad. Ita eft. verum hoc unum tamen cogitato s 



MO^ 



14. A Ggermdaijue aqua , &c.'\ 



Viri 
illi qui lavantibus meretricibus 
aquam aggerebant , Latine aquarii vel 
fl^«<tr»o/«vocitabantur.Spartian.inCom 
inent. acjUAmgefit, utlenonum minifter, 
ideft, aquariusfuit. Feftus : acjuarioli 
dicehantur multerum impudicarum fordidi 
aJJecU. 'Sacariones etiam appellati ifti 
aquarioli, abacarione, quodvafiserat 
genusaquarii, longioremanubrioj trul- 
lam cjuidam appellahant , inquit Feftus. 
£o aquam in balneis hauriebant media- 
ftini, quam fuper lavantes jadarent & 
funderent.ad eos perfundendos 8c eluen- 
dos. Hinc bacariones aqnAiioli di(3:i, qui 
hujufmodimunusobibantin domo Je- 
nonia , & lavantibus meretriculis mini- 
ftrabant, in aqua aggerunda & effun- 
denda. Gloflas: bacarioy TrcpvodidKov®'. 
Vas huic rei ferviens in balneis , dpu- 
fitivct Giaece, & £t/>uC«?v^@* diceba- 



tur , '^cTv 1« dp^etv H^ jSi.>X«v To i/c/Jyg , 
ut ceniet PoIIux. inde & ^ctyhdJii & 
0ct}^ia)VH difti. Salmaf. 

17, Potis funt.'\ Lego : potejfunt. ut 
Enniuslib. 17. Annal. 

SperOf fifperesquicqtiamprodeffepotef'' 
funt. 
}>lampote£unt;funtpotes. Merula. 

21. Scimuifacere.] Scripti omnes H- 
bri habent , facere enniam , vel enjant, 
Scripfitproximo praecedente verfu : Pfl- 
firemo modut muliehris nuUus eft. Sequi" 
tuti neque uncjuam lavando & fricandt 
fcimHifacereem. Namquaelautaeft. Ubi 
Em pofuit elp^'iKa)5 proeum, ut ihM 
proiis Medu4 ir)(]U.iti nuUtu eft muliebritd ] 
neque eum Jcimus facere fricando & lavM' i 
do. Plautinumeft, modumlavandoft- : 
cere 5 ^iomodumlavandi. Ita eum aliw ; 
fcioloquutum. S&(\\xit\xt,NamcjHfieUU-' 
taeft, Nara nifi raodus adhibeatur la- 



A C T U S I. S C E N A II. I2j' 

MODUS OMNIBUS infebus, fbror, optumum eft 
habku. 
30NIMIA OMNIA nimium exhibent negotium homini* 
bus ex fe. 
An. Soror cogita , amabo, itemnosperhiberi 
QLiafi falia muriatica eiPe autumantur 
Sine omni lepore , & fine (iiavitate : 
Ni(i mulca aqua uique dc diu macerantur , 
3 5 Olent , falfa fijnt , tangere ut non velis. item nos ruig. no$ rumv» 
fumus. hil^?"''^' "*"' 

Ejusfeminismulieresftintinruirse. 
Admodum , atqueinvenuilasfine munditia &fumptu. 
Mi. Coqua eft haecquidem , Agoraftocles , utego opinor : 
Scit muriatica ur maceret. Ag. quid moleftus ? 
40 Ad. Soror parce amabo : fat eft illuc alios dicere nobis , 
"^^' Ne nofinet noftra etiam vitia loquamur. 

An. Quiefco. Ad. er^o amo te. fed hoc nunc i G«/.ciuierco«.: 

reipondemihi, 
Sunt hic omnia qux ad Deum pacem oportet adefle ? 
An. Omnia accuravi. Ac. diem pulchrum 3c celebrem 8C ve- 
nuftatis plcnum. 
45 Dignum Veneri , pol , cui fiint Aphrodifia hodie ! 

Mi. Ecquid gratis , cum huc foras te evocavi f j am non 
-'.r Me decetcado donarivini veteris ? dic dari. 
Nihil refpondes ? lingua huic excidit, ut ego opinor. qui4 

, hicmalum, 
Aftansobftipuifti? Ac.fineamem: neobturba, actace. 
joMi.Taceo. AG.fitacuiftes, jam iftuc, Taceo, non natura 
foret. 
AN.Eamusmeaforor. Ao.eho, amabo. quidillo nunc pro- 
peras? AN.rogas? Quia 



vah'di, eaqu«nimiselauta eft, nec ta 
men fe perfeftam putat , pro illauta eft 
habenda. Salmaf. 

.32. MuTiaUcA.^ Aliud eft Tauria , 
2[\\xdga.rum. Nam muria ex thynnorum, 
larum ex fcombrorum tabe conficieba- 
tur. quaj 5cliquaminis nomine,& liquo- 
fts fociorum vocabatur. Et muria^zu^t 



unde ^faflofum a Martialel.i J.epigtam, 
102. vocatur. Amuria arida T*e^;^ pi- 
fcium vocarunt Romani , quae omnino 
uno nomine Septentrionalium lingua 
hodie dicuntur, Stok^fifch. Nam nifi dia 
aquamacerata, noncoquuntur. Scatig. 

37. InvenuJlA.'] Gloflar. Vemfius ^ 
i7ra<p^<f)T@'. ita Invenufiwt pto eo j 



mm tantum erat: contia^^rw?» divitum: | quipamm in amoicfelix eft. Mi*ret. 

S-f. Fru 



ai4 P OE N U L u s. 

Qula lierus nos apud sedem Veiieris mantat. Ad* maneas pol^ 

mane, 
Turba eil niinc apud aram. an te ibi vis inter iftas ^««t m iw vis, 

vorfarier 
Profedas , piftorum amicas , reliquias alicarias , 
j j Miferas , fciiQeno delibutas , fervolicolasfbrdidas ? 

Quas tibi olanr fiabulum , ftatumque, fcllam 6c feflibuluni 

merum : 
Quas adeo haud quifquam unquam liber tetigit , neque duxil, 

domum : 
Servolorum fordidulornm fcorta diobolaria. 
Mi. 1 in malam crucem : tun audes etiam fervos fpernere ? 
60 Propudium 5 qu:;fi belia fit , quafi eampfe reges duditent. 
Enmonftrum mulierisl tamiiiatanraverbafunditat,. 
QuojuS ego nebukt cyatlio feptem no6i:es non emam. 
Ag. Dii immortaies omnipotentes , quid efl apud vos pul- 

chrius } 
Quid habetis, c|ui mage immortales vos eredam efle, quani 
ego fiem ? Qui 

54. Trojedas.l ^ profedertdo in riierito. 
fiii velfornictbtu : Kid. Projltbula alibi haJ 
meretricesdicuntur, ^ucd antefiabulum 
fiicnt y qu^Jlfii dturm ac fio^Mrni ^ratiay 
utaitNonius: tanietfinon femper ile- 
teiint mereticices; interdum enim felns 
ifilidcbanL : iit vel ex hoc Piauti loco 
iiqiKf. jtiven. Sac. 6. 

Et duhtta.i alta Chiofiem deducere fetla ? 
Ubi CODmentator ; bide feHaria dicun- 
mr , ixc. Wouw. ^ttcariof/j ^licartA 
Jferctricss apptUayanttir in Carapaniayfoli- 
fidfitcp:jirina ^tic-triortim verfari , qttd- 
Jln^grutia. Fe.ftus. Idem ibidem : Jilica 
did:ur, ijtiodalitcorpiis, 

5 5. Sthc5nodelihutai,fervslicold/t,] Stcs- 
HOy^ini afpirationefcribendum.namSa- 
bini dicebant Scaenum pro casnum : ut 
Jiaelujn pto calunt : S<.Jccenapxo ccena: 
ijtad Amph^afi:. 5, r. annotavi. hinc ob- 
fccsnm ,fcaenofivecoeno obnoxiusrma- 
uifefto retentus in compofita voee Saoi- 
nifmus. Quin immo&hocargumento 
elTepoteft, quoderuditik^lores diCiiO- 
Dem aequipollentem,fed notiorem(cfl;«o) 
iubiiitu€2unt. Jam aateir. xil^dQfchcsm , 



unguerito nefcio quo , merx riugx fanr. 
Sane uthic jcffrno delibutat , ita aiibi /«- 
tulentas & iramundaf nominat. Trucul. 
a6t. 4. 4. 

Etitea & laiea, ejl meretrix , rttjt quafapii 
invinoddrenifaam. 
Et Synceraftus de Lenone inferius : ne- 
e^tte tam tutiu<f, ne^ue tarn. cdno coUitufi 
Non vero mirum voceSabina eum uti, 
cum exMacrobio difcamus, Romanos 
tnulta Tufcorum, Gfcorum , Sabino- 
rumquefinitinlorum vocabula ufuipal^ 
fe. Metirf. 

S S. Servolcrumfordidulorumjcoria dio» 
bolaria.j Meretricuta diobolares, viUnimi 
generisq\ixquemerebant b'ino? obttlos* 
hoceft, dupondiurn. idcnim, utopinor,- 
Declamatorapud Senec- in^uit, VI.Gon- 
troverfiarum . Itane decem juvenss ptric* 
runt propterdupondiosduos ? j. Gul. 

6z. ^luojtis ego vel nehuliZ cyatho.~\ Ne- 
bulam pro re nihili ponebant : unde & 
nebutones. Ferfius: Grands locuttiritiehti' 
lat Helicone legunto , id cli: , nugas & 
inania & nugacia Poetarum figrhehta , 
fumisScnebulisiiniillima. Tum. 



ACTUS i. ScENAit. ilf 

€^ Qui hiEC tanta oculis bona concipio ? nam Venus non ed 
Venus. 
Hanc equidem Venerem venerabor , me ut amet pofthae 

. propitia. 
Milphio , heus Milphio , ubi es f Mi.airum apud te eecumj, 

Ag. ego elixus hs voio. 
Ml.Enimvero, here, facis delicias. Ag. de tequidem hx<^ 

didici omnia, 
Mi. Etiamne ut ames eam quam nunquam terigeris ? nihiliilk 
quidem eft. 
70 AG.DcosquoqueedepoI Sc amo Sc meruo> quibus ego ta- 
men abllineo maiius. 
AN.Heuecaiior, cumornatum afpicio noftrum ambarum^ 

pcEnitet 
Exornats ut iimus. Ad. immo vero iane commode. 
Nam pro herili 6c noitro quxftu latis bene ornaciE iumuSi 
Non enim POTEST QU^STUS conliftere , H eLtin 
fLimptusfuperat, foror^ 
f^ Eo illud fatiuft fatis quod (atis eft, habicus . 5u?qua.n'S't S"^ 

plusquamfateft. 
AcJta meDiament, utillameamet malim, quam Di , Mil- 

phio. 
Nam Illa mulier , lapidem filicem fubigere , utfe amet, potefti 
Mi.Polidquidem haud mentire.nam tu es iapidefiiiceftukiori 

•r^o-^' Qul 

«7. ^jUm.'] Confulendum eftauri-f habitu, adhabitumplusquam fatiseft. 

'US&materiaE. itahicFiautus, quaodo 1 Ideonoa tranlcendendus hic modus, in- 

3catur,maluir^7/«;»dicerequa!n^.^- 1 traquern confiliere debemus, ne fum- 

«w.-utfubinteiret, eiixum voU. Sca- 1 ptusqua;(tum fuperet. ^.i/,??^/: Eo iHud 

'5«- _ . . . \rdriHieJ}.] SufDi^corfuiHe : Eo i&ad fa^ 

I 6S. pehctaifdca.l; tpv^pAc, rebus 1 f/«'y2 /«fa , ^iiodfatt^efi, hahitus , plu^ 

:cundss ehtus, jocaris. Lamb. Entm-\ t^nam fatiu lHtti fatu kahittts i< vetH- 

ir^ohtredclHi:ts.]Emmhere.W.C. Refte. 1 raentorum, ijudd fdtif ^ji , inquitmafn 

•nvertfu^ j intetdum To/4f« ininaitrerr!,S:eft quo- 

75. EoiUudfatjWji.'] Puto legendtim | dammodononfatis; Utqaum Catoni 

Cdittingucndum roinima mursrione , j deReRuft. cap. 157. Utiw bcm eft pri^ 

^■otUudfattmeftfatt.. ^od faty efi ha- | mus, fat» ^.^.«* fecundus, inde terttUf, 

tu, plusqudmjutefi. Ndn poteft.in- { Qimm eidem ScCkeroni in fecundo de 

uit, quxltusconfifterefieumfumptus Officiisextremo A'« W/^^/^ereeft non 

iperet. Ideo illud fatis,farius eft. Qupd | tantum , quantum bene pafcere^ fed me- 

ni^m latiselthabitu, plusquamfat eft. diocriter,utinterptetatur Columel.pr±fi 



'^•j,'jmq)v eftcomicum. Quodfatis eft 
Tom.lL ^ 



iib. 6, Et.Qd Atticum. 2. ep. 19 fdtubonii 
P no^ 



2.1^ 



P OE JJ U t U Sl 



Qui hanc ames. Ag. at vide fis cum illa nunquam limaVi Caput* 
So Mi. Curram igimr aliquo ad pifcinam , aut lacum , iimum pe- 

tam. 
Ag. Quideo opuft? Mi. ego dicam : utilli & tibi limera 

caput. 
Ag. linmalam rem. Mi. ibi fum equidem. Ag. pergis? 

Mi. taceo. Ag. at perpetuo volo. 
Mi. Enimvero, liere, meo me laceffis ludo, Sc delicias facis. 
An. Satis nunc lepide ornatam credo, foror, te tibi viderier : 
8 j Sed ubi exempla conferentur meretricum aliarum , ibi tibi 
Eritcordolium , fi quam ornatam melius forte confpexeris, 
AD.Invidia in me nunquam innata'ft, neque malitia, mea 

foror: 
BONO INGENIO ME efTe ornatam , quam auro 

multo mavolo. 
A UR U M I N F O R T tl N A invenimr , natura inge- 

nium bonum. 
5>pB0NAM EGO QU AM beatam me efte nimio dici 

mavolo. 
MERETRICEM PUDOREM gerere magis decer, 

quam purpuram : 
Magifque meretricem pudorern , quam aurum gerere conde- 

cet. 
PULCHRUM ORNATUMturpesmorespejuscGB- 

nocoilinunt. 

LE- 



nontamboniquam boni fimpliciter, & 
ia3'<ieOrar. zi. Otatoi fat bonui Imi^ 
bonum. Illudigituryd?», quodeft, non 
minusjufto, utinterdumcft, (cdfatis, 
id eft, omnino fufnciens, efi fatiuf, quam 
plUifatUi id eft j TV TrKiov 'vi a.xiz, five 
quamidquodplusquamfatiseft, &ju- 
ftum defiderium & modum excedit. 
Gronovius. 

79. Limax/icaput.l^ Limar e eaput, con- 
jungere, Noniusinterprctatur- Sed con- 
JmgerecK eo fignificat.quodquiamato- 
les cumamicacaput jungunt , tanquam 
terunt& limant Cc(k mutuo fricando , 
dum pfeulantur. VetusLex fociare ex- 
plicat. Turneb. • 



8r. Vt illi limem capttf.'] Jocatar cjS 
ambiguo j quafi Agoraftocles limare , 
prolimoinquinare & conlpurcare acce- 
piiTet. 

82. ^t perpetuo volo. 'j Perpetaam 
taciturnitatem , cum aliqua argutia in- 
terpteteris mortem. Alias nullas video 
delitias, quas faceie dicitur Agoraftoclcs. 
^eidal. 

90. ^uam heatam. 3 Seatos olim vo- 
cabant, qui abundarent opibus. Et Gtx- 
ci nonnunquam homines copiofos '^ 
JhiiiUovsigvocznt. Catull. 

O ejuantHm efi hominum beatiorum ! 

Muiee. 

99. Fn 



A c T u s r. S C E N A If. iiy 

LEPiDI MORES turpem ornatam faclle fadiis com- 
probanr. 
5?5 Ag. Eho tu, vfn' tu facIntisTacete lepidiim 6c feflivom I 

Mi. volo, 
AG.Potefne mihi aufcultare ? Mi. poiruiii. Ac.abi domumi 

acfufpcndete. 
Mi. Quamobrem ? Ag. qiiia jam nunquam audibis verba 

tot tam fuavia. 
Quid tibi cpuft vixiffe ? aufculta mihi modo , ac flifpende tc; 
IvIl Siquidcm tu es mecum fucurus pro Uva patla penfiiis. 
iooAG.Ategoamohanc. Mi.atego elle dc bibere, Ad. ehd 

tUj quidais? AN.quid, rogas? 
Ad. Viden' ru , pleni oculi ibrdium qui erant , jam fplendent 

mihi ? 
An, Immo etiam in medio oculo paullum fbrdet. Ad. cedoi 

fis dexteram. 
Ag. Uttu quidem hujus oculos illotis manibus tradtes ac tc^ 

ras? 
An. Nimia nos fbcordia hddie tenuit. Ad. qua de re ^ obfe- 

cro : 
io; An. Quia jam noft dudum ahte Iiicem ad sdem Yeneris ve^ 

nimus ? 
Pzimx ut inferremus ignem in aram.. Ad. ah 1 S&i'"^ 

non fa(5to'il: OpUS ' pnm.cummf.' 

QuoE habent no6lurna ora, no6lu facruficatam ire occUpants 
Priufquam Venus expergifcarur , prius deproperant fedulo 
Sacruhcare. nam vigilante Venere fi veniant eae , 
X I o Ica (iinc turpes , credo ccaftor Venerem ipfam e fano fugenr<i 
AG.Miiphio. Mi.edepoiMiIphidnemmi{erum. quidnunc 
Vi^tibi ? 

AG.Ob< 

99. Prehvapafapenjil».'] A\[\idlt :id \ fos fenes dhlt , Perfius apricds.SciVigo 
r/as, qusfepcmrpendumur, utpaflsi los.^ntelucem.^jEtoJficn&cfatncmC' 



liant. Horat. i.Sat. 2 

Tumpenftu uvafecundat 

Et tiux ornabat fncnfta. 
Turn. Sic ^wGioiVn^^.VvU aridior puel 



famatureevigilandum fuit. Cafaubonus. 
107. No^turna ora.'^ Malim kgere ; 
noduinaora: a noftuis aivibus deformi- 
busficinaufpicatisitaappellata3 quomo- 



pafu, Et Graeci hominem exfuc- : doCurcul. aa. i. fc. 3. no(f?f;/Wor«/« di 
um a.^<^iJU vocant. Lucill. faf ;cuntur. Bcxhorn. 



f 2, iiz. La^ 



22§ P OE N U L U S. 

Ag. Obfecro hercle , uc muifa loquitur ! Mi. nihil nifi later- 

culos 5 
Sefamum , papaveremquetriticum, & frictas nuces. 
Ag. Ecquid amare videor ? Mi. damnum , c]uod Mercurius 

minimeamat. 
115AG. Namque edepol LUCRUM AMARE nullum 

amatorem addecet. 
An. Eamus, mea germana. Ad. age fis utlubet. fequere 

hac. AN.iequor. 
AG.Eunt h^. quid fiadeamus ? Mi. adeas. a^SZfTltJI 

Ag. primum primafalva fis: ^"'"'^'"* ""'' ' 

Etfecunda tufecundolalve in pretio : rerda 
Saiveextrapretium. ANC.tumpoiego& OLEUMET 

OPERAM PERDIDI. 
1 20 Ag. Quo te agis ? Ad, egone ? in sdem Veneris. Ag. quid 

eo? AD.ut Venerempropitiem. 
AG.Eho , an irata eft? propitia hercie eft. vcl ego pro ilia 

Ipondco. 
Ad. Quid tu agis ? quidmihimoleftus, obfecro? T^jf.^is, 

Ag. aii! tamlaeviter. 
AD.Mitte, amabo. AG.quidfeftinas.? turba nunc iiii eft, 

AD.icio. 
Sunt iili aiicE , quas fpedare ego , 3c me fpedari volo. 

AG.Qoi 



112. Larerettlos.~\ Latercultn gf.nuspi- 
ftoriioperis, aforms, in quamfingmu, 
vocati. SicApui. 10. hicpanes, crufiula, 
ijtttffnculo f, hamos, laterculos : plurafcita- 
'vnentamehta. Turneb. 
' Ii3- Sefamum, C^^c.] Sefamum, vel 
principcm locum obtinebat inrer bella- 
ria. P apaverem c\'j.oc^ue c-x. eodi^m nume- 
To fuifTe, patetvel exPetronio: Meffifoj 
Verbornm globulos , (^ omnia diifa fa6ia- 
que tanc^nam papdvere ir fefamo fparfa. 



Muret. Inde cum aliquid ftudiofe poli- 
tufnfignificare vellent, 5-/0^^.0 «Js ?, 8c 
papavere acjefamcfparfum dicebsnt. Scal. 

ii-^^.DamjmmcjHodMercurius.'^ Qii'P" 
pe qui lucris praeeft , & mexcatorum 
deus V. N. Araphit. Prolog. / jj 

115. Namejueedepol LucTHm, i^c.~\ A- | 
mantemenim oportet efTe munificum*(i 
atque adco profufum. " 

119. ^ncil.tumpolege & eleum&ope- 
ramperdidi.'] Deoxnatuintelltgo, quolc 



Jamex rr;>?co multa placentatum gene- j in fefto Aphrod. procul dubio Ancilla 
ra&oiimfiebant, &hodiefiuntj &ut!nonminus effe pulcram voluit, quam 
amygdaU, fic& nucesfrtiia. ex melle in : hexa. Ideo ait, fi tamextra pretium lum, 
fecundismenfisapponebantur. Sic cicer ' operamperdidi,cum me otnavi. Pijiorif, 
friSlum , fKfabamfri£}amexmtllt ede- } i zz. ~ ^luidtu agM? j IraCamerafiana. 
bant. Dulcia igiiur enumerat Servus,woa Amantum enim more eam attre(ftando 
tfjulfis di^(scoimana.:utLamb. delirar. jmoxabatm. Lamhin, 

i lii. Orcftf 



AcTusI. ScenaII. 229 

ijij Ag.Qui Inbet fpedare turpes, pulchram fpe^ftandam dare ? 
AG.Quia apud aedem Veneris liodie efl: mercatus meretricius. 
Eo conveniunt mercatores : ibi ego me oftendi volo. 
Ag. INVENDIBILI MERCE oportct ukro em- 

ptoremadducere, 
PRO^BA MERX FACILE emptorem reperit, ta- 
metfi in abftrufo fita eft. 
150 Quid ais tu ? quando iiii apud me mecum caput&corpusco- 
pulas ? * 
Ad. Quo die Orcus ab Acheronte mortuos amiferit. 
Ag. Sunt mihi intus nefcio quot nummi aurei lymphaticf. 
Ad. Deferto ad me, faxo a6tutum conftiterit lymphaticum. 
Mi.BelIuiahercle! Ag. i diere^ftein maxu^nam malam cru- 
cem. 
135 Mi. Quam magis afpeclo , tam magis eftnimbata , dc nug.-e 
mera?. 
Ad. Segrega (ermonem. tasder. Ag. age, fuftolle hoc amicu- 

lum. 
AD.Purafum: comperce, amabo, me attredare, A.gora- 
ftocles. 

AG.Quid 



151. Orcfti ah ^cherente.'] Vide no- 
tas Moftellar. actus 2. fcen. z. :^C- 68. 
Nummi lymphatici.] Antiquis lymphare 
idemquod Oblucinare erat , urrumque 
^b^a-iit^c-iv & furcre corripi. ut enim 
^lwco oblucinare dicebant , quod lucos 
lacrosdiis exiftimarent, & qui ip iilis 
multum verfarentur, deorum occurfu & 
prsfentia furore agitari: lic cum, cui 
confpefts Nyraphaj effent , vyw^^sA;)- 
TTToy vocabant : &cLymphatum, furio- 
fum, 8cc. Ergo nummos/ymphaticosdi- 
xit Plautus vjy.^iaivra^ , qui in bulga 
continerefe non poflant : quales prodi- 
gorumeftefolent. Hetnfiiu. 

133. Confiiterit lympbttttcum.^ Signifi- 
catfenummos haberequiexiregeft^iant, 
necconfifterequeant, fed lympharici lint 
atque furiofi. Adelphafium pollicctur 
iredicinam.fequeefFeauram, utfiadfe 
deferantur lyraphaticinummi , corjfi- 
ftant, quietique reddantur, fanaro f urure 
&Jyxrphatico morbo. Sic Ciceio dicit , 



EjtKmentemmn conJrjtere,(]m furore Sc ve- 

cordiaper. i<us eft. qui enim furiofi funt, 

jaftantur &agitantur, neque vel corpore 

vei animoconquiefccrepofrunt. Turmb» 

13 S- Eftmmbata.'] Nimbuf cratf-fcia 

frontalisnamcumfronsparvainter for- 

mac decora reputaretur, ut magnitudi- 

nemdiilimularepoflent, nonnullaefor- 

mzftudiofaeninnbisea.Ti imminuebant: 

Arnob. lib. 2. Laminat pertunderent au- 

rtum, imminuereyit froiites mmhu, fuligine 

oculos trumbrarent. Ft hos\p[cs Nimbos 

i tam callide diflimulabant, ut agreco- 

gnofcipofTenr. Indeelt, quoddicathic 

Milph- meretricemquoattentius intue- 

j retur,co magis videri nimbatarn. Injbue- 

i bantenimcoloreeodem, quielTctcapil- 

' lorum: unde Fafiacolorifeji Ofcca vetere 

Poetanuncupantur,idefl coloria. Meurf 

137. Pura fum.] Dum jubet Agcra- 

ftocles.ut amiculum,quod hun.uni ver- 

rebaifuftollat^&ipfe illud tollere anni- 

tens, paullolicentius Adelphafium attre- 

P i ctabat: 



ZJQ P OE N U L U S. 

Ag. Qui(l agam nunc ? Mi. (i fapias , euram hanc face!^ 

compendi potes. 
Ag. Quid ego nunc te curem 5 quid agis , Milphio ? Mi. ep- 

ceodiummeum. 
1 40 Quid me vis ? Ag. cuf mihi hxc irata e(l ? Mi, cnr higc irata 

efttibi? . , I 

Cur ego id curem f namqueifl^c magis ma efl: curatio. I 

Ac.Jam hercle m peiifti , nifi illam mihi tan^ tranquillain 

facis , 
Quam mare eft olim , cum ibi alcedo puUos educit fuos. 
Mi. Quid faciam ? Ap. exora , blandire , expalpa. Mi. f^* 

ciamfedulo, 
1 45 5ed vide fis , ne tu oratorem hunc pugnis pecfcas poftea. 
Ag. Nonficiam. AD.noseamusnunCo etiam morare? m^- 

le facis. 
Bene promittis multa s ex multis omnia incalTum cadunt. 
Liberarejaravifti me haud femel , fed centies. 
Dum te exfpedo , neque ulquam aliam mihi paravi copiam s 
1 5 o Neque iftuc uiquam apparet : ita nunc fervio nihilo minus. I 
I , foror. abicede tu a me. Ag. perii^ ehol quid-agis, Milphip^ 
Mi. Mea voiuptas , meas deliti^e , mea vita, mea amcEnitas , || 
Meusocelius, meum labellum , meafalusj meumfaviumj 
Meum mei, meum cor, mea coloftra , meus molliculus, 

cafeus. ■ 

1 5 5 Ag. Mene ego illsc patlar prcefente dlci ? difcrucior miier , \ 
Nifi ego illam jubeo quadrigls curfim ad carnuficem rapi, 
Mi. Noli , amabo , fiiccenfere hero meo cauisa mea. 
Si non ego faxo , irata es , nimium pro te dabit ; 
Atque te faciet ut fis civis Attica atque libera. 

Ad.QuIii 

Deprimo •matrum la^e coloflra damus. ■, 
iSS. Sine. Mr. irata es mmium i ar- 
gentum.~\ HocMuretieft, quod Turne- 
bus, cura inMfT. eidem perfona? Mil- 
phionitotum hunc verfuni adfcriptun: 
hoc modo, Ego faxo Ji 71071 irata «s ni- 
mium protedahir. reperiflet , voluerat: 
nMmulumprofedabit , cavillanris : natn, fi 
inquit, nunmiulo uno potuifiet liberari 
AdeJphsfium:, non diu feiviflet. Scd 
"- ^ " ' ■ ■ '" Tus- 



^abat j quod aegre ferens puella , ro- 
gat , idnefaciat5 cumfitaviio pudica. 
Lambinus. 

143. ^lcedo.'] Videnotas Cafin.ProI. 
^r 26'. ' ' 

154. Coloflra.'] Celofira five Coloftrum, 
lac novum tn mammit. Nonius> Mart. 
|ib.n.38.- 

Suhripuit paflor qu& nondunt fiantibns 
ii3&d». 



A C T U S I. S C E N A II. 151 

/liToAD.Quinabirefinis? quidvistibi? QUI BE- &^r 

NE VOLUNT, benevisitem. 
Mi.Sianteqiudem menticus eft, nunc jam dehinc eric ve- 

rax tibi. 
AD.Abfcedehincfis, fycophanta. Mi. pareo. atfcin quo- 

modo ? 
Sine te exorem , fine te prendam auriculis , fine dem favium, 
Jam hercule ego faciam plorantem illum , nili te facio propi- 

tiam. 
■ 'x 6§ Atque hic me ne verberet (illud facict , nifi te propitio) 
Male formido : novi ego hujus mores morofi malos. 
Quamobrem , amabo , mea voluptas , fine te exorarier, 
Ag. Non ego homotrioboli fum , nifi egoilli mafi:igias 
Exturbo ocuios atque dentes. hem voluptacem tibi , 

Hem 



Turnebus diferte explicat, fua pecunia 
te redimet. Nec mirum foret rrag^^ 
^Sf^irJhKiAv nummulum dicere fervum , 
cum talentum dicere debuiflet, modo 
conftaret hocvocabulo Plautum ufum. 
Interim intrudere argentum incivile eft. 
Viderit Muretus , quibus in exolefcenti- 
buslibrisidrepererit, quodnon Lambi- 
nus in fuis , non Gruterus in Pall. non 
cgo in Academico. Ego veterem fcri- 
pturam omnem fartam teftam fervan- 
damcenleo : Egofaxo, Ji>ioniratae3,ni- 
tnium pro te dabit. Cur enim non dicam 
nimium pro quantumvis ingenti fumma ? 
Cronoviwf. 

160. Bene vit item.'] Veterum libro- 
rum&vera fcriptura eft; '^ene vifitem. 
Benevolentes mihi bene & blandis ocu- 
lisafpicio. Cumbonis&faventibusmi- 
hi beneago. F7/?foidemeft,quod, f;<^eo. 
Vifere, vijitare , videre, cupideintueri. Ita 
Gloflae Papiae. Bcxhorn. KtGtz eft fcri- 
pturalibrorum, ^l^ibenevoluntbene vi- 
fitem. Nec fcribendum cum Turnebo , 
hene x/« item, aut cum Lipfio, benefia 
fient. Benevideara eosquibenemihivo- 
lunt, nonqui male. Vifitare ^x\l\(\\x\xxvi 
pro fimplici videre. Inde invifitata faepius 
in libris vetuftiffimis optimorum aufto - 
lumoccurrit, pro lequaenunquam vila 
cft. Inaudtta atque invifitata, Pio quo 



apud Caefarem, Ciceronem , Livium» & 
aliosvulgolegiturj inufitata. Salmaf. 

163. Prendam aurtculis.~\ Inter caste- 
rasantiquajvctuftatisblanditias , obler- 
vandumefthocofculigenus , quofole- 
bant pueriparentesautalios, vel aman- 
tes inter fe , alterius auribus apprehenlis, 
olculari. Idilli ^6rQ^vG.vcoilam voca- 
bant : credoquodin eogeftu, utcaput 
olla;, itaauresanfarum farmam referrc 
videbantur. PoIIux lib. 10. 

AitC^azt r cerwv zixyiQov tIw ^vtq^v. 
OUam prehenfis ofculatur auribus, (^c. 
IfiterLatinoshoc cfculi genus primum 
expreflitPlautushocloco, & Afin. 3. 3. 
prehende auriculii : compara labelia cum 
labellis. Canter. 

165. Ne verberet (illudfaciet) ] Et hic 
Muretumfecutifunt : atque itafanein 
codice Academico video. Nen temere 
tameneft, quodTurnebi, Lambini, Ca- 
merariani codicesconfentiunt exhiben- 
do iUumfaciat : non quafi hoc explican- 
dumcenleam, utillitenrarunt, &infeli- 
citer : fedquodfubhoccorruptoputem 
longealiudlatere. Vide an fit, yAt^jue 
hic me ne verber abilemfaciat , nifi te propi' 
tioi maleformido. Utitureadem voce in 
Aulularia. Granovius. 

169. Exturbo ochIos.] S.vfculpo. Scri- 
verius. 

P 4 tSS. Fitri 



%$% P OE N U L U S. 

170 Hem mel , hem cor , hem labellum , hem (aliitem , hem /a^ 



. vium 1 
}Ai. impias , here s te : oratorem verberas. Ag. jam iftoc 

maeis. 
Etjam oceiiam addam, Sc labellum, &iinguam. Mi, ec* 

quidfaciesmodi? 
AG.Siccineegoteorare juffi f Mi. quomodo ergo orem ? 

Acrogas? 
Sicenim diceres , fcelefte : Hnjusvoluptas, te obfecro: 
175 Hujus mei , hujus cor , hujus lal^ellum , hujus iingua , hujus 
favium, 
Hnjus coloftra , hujnslalusamoena, hujusfeftivitas, 
Hujus coloftra , hujiis dulcicuius cafens, mafti^ia , 
Hnjns cor , luijus ftudinm , hnjusfavium , maftigia ; 
Omnia lila (]ux dicebas ma elTe , ea memorarcs mea. 
1 80 Mi. Obfecro hercii te , voluptas hnjus , atqueodiura meum: 
Hnjns amica niammeata , meainimica & malevola ; 
Ocuinshujus, lippiwdomea: meihujns, felmeum: 
Ut tu hnic iratane fis : auu li id fieri non poteft, 
Ad. Capias reftim, ac tefiifpendas cum iiero Sc voftra familia, 
1 85 Mi. Nam miiii jam video propter te viditandum forbilo, 
Itaque jam quafi oftreatum tergum nlceribus geftito , 
Propter amorem volirum. Ad. ^mabo , men'prohibere po- 

ftuias, 
Ne te verberet , magis.qi^.m ne mendax me advorlnm fiet ? 
An. Aiiquidiinicrelponde, amabo, commode, neincoiii- 
modns 
1 00 Nobis fii:. nam detinet nos de noftro ne^otio. 

Ap. Verum etiam tibi hang amittam noxiam unam , Agora- 
flocks, 

Non 

183- Tieri r,on potej}. ] Adelphafisim j msrfiro monftrum, & fimilia- Salniaf, 



iiata loquenfem inteipellat 

1S5. V;ciitandumforbilo.~\ Video mi- 
hi propter re vnpulandjam 5^ gemen- 
diim. Sufpiria enim 6c gemitiis vapu- 
l^ntium imitanturrpiritum (orbentium. 
Tur>ub. Retium eft , vicittaridiiyr. forbUo. 
a veibo foibeo, fnrbHo forbilare. Unde 



191. Verum.'] Adretnientispaificula 
padim eft. Verum. Ter. Eun. ^&- 2.' (c.J. 
Comitesfecuti fcilicet funt virginem ? Ch. - 
Vertim. UbiDonatus tlOtat , Inceptivam 
cfiTe particulam, non Rela.tivam. atme- 
iiusdicerent , ^ffirmativam efle. Fre- 
quensilliComico : &v2let idsm proi- 



If lips;enjfer^;7^;wpjo forbiuor.e , uta ' fas , quodJ»»e. Acidil. 

4. U^}9: 



A C T V S I. S C E N A I IL 255 

Nonfumirata. Ag. nones? AD.nonfum. AG.cIaergo,uc 

credam, (aviura. 
Ad. Mox dabo, cum ab le divina rediero. Ag. i ergo ftrenue^' 
AD.Sequere meforor. AG.atqueaudin^etiam? Veneri dicico 
1 5? 5 Mukam meis verbis (alutem. Ad. dicam, Ag. atque hoc au- 

di. AG.quideft.^ 
Ag. Paucis verbis rem divinam facito. atque audin' ? re- 

fnire ^'^^- "''>'"> 

ipiCt. AD relpexi, 

Refpexir. idem pol Venerem credo faduram tibi. ^^- "■ "^ ^"^ 
AcTus Primi Scena Tertia. 

AGORASTOCLES, MILPHIO. 

QUid nunc mihi es audtor , Milphio ? Mi.lit me verberes , 
Atcjiieaudionem facias. namimpuniilame 
Tibi quidem hercle vendere hafce aedis licet. 
Ag. Quid jam ? Mi. majorem partem in ore habiras meo. 
j Ag. Snperiede iftis verbis. Mi. quid nunc vis tibi ? 
Ag. Trecentos Philippos Collybifco villico 
DediduJum, priufquam meevocafti foras. 
Nunc obfecro te , Milphio , hanc per dexteram , 
Perque hanc lororern ia^vam , perque oculoscuos , 
joPerque meos amores , perque Adelphaiium meam , 
Perque tuam libertatem. Ml hem , nunc nihil obfecras. 
Ag. MiMiiphidifce, meacommodicas, meafalus, 
Facquod fadurum te efle proriSffli mihi , 
Ut ego hunc lenonem perdam. Mi. perfacile id quidem eft. 

I, ad- 

4? \ yf' xAJorem partem in ere hahifM ' hahitare dicatur. Lipfittf. 

XVjw ?»«•!'•] Hacle6tionenihilcert!us 9- Sororem Uvam.^ Lepida figura. 
unquamcortina Phoebiprotulit. Cum Oinniaenim paria vocabant /rdfre/ aut 
enim Scrvas frequenter ab immodefto | forores. Martialislib. r4- epigr. 148. iixH" 



illo amatore vapulans per indignatio 
nem dixifTet, vende tandem has zdes 
tuas : dcmiratus infolentiam di^tionisj 
Qui tandem sEdes ? inquit adolefcens. 
Nam, refpondet fervus, ego tibi pro idi- 
bus fum , in cujus ore pugni tui ma- 
gnampartemfic vetfantur, ut habitare 
ineovidearis. Notumautem eft, Habi- 
tandi verbum itatransferri, utquibus in 
febus quisiiequens & raultus eft , in iu 



cesforores. Auflcr Moreti ; 

Interiiumfejfa fuccedit Uvafororiy 

^lternate^ue vices, 
TertuIHan. cap. ^i. DeAnima : Corptul 
(b" anima, foror^s fubflantis.. Gruter. 

ir. Nihilobfcras.] Servuseam obte- 
ftationem vanamdicit, quia liber nun- 
quam fitfuturus, &perpetu3m fibifei- 
vitutem ominatur. Kihjl, eft. fruftn. 
yAcidaHui. 

t 5 Si. ^-«r 



S.34 



P OE N IT L U ^i 

, adducetefteistecum. e^ointusinterim 



Jam & ornahientis meis dc (ycophantiis 

Tuum exomabo villicum : propera atque abi. 

Ac.Fugio. Mi. meum eft iftuc magis officium , quam tuum, 

Ag. Egone ? egone ? Ci iftuc lepide eftexis ! Mi. i modo. 
zoAG.Utnonegotehodie! Mi.abimodo. Ag. emittam ma* 
nu.^ 

Mi.I modo. Ag. non hercle meream ah ! Mi, vah! abi modoa 

Ag. Quantum Acheronte'ft mortuorum. Mi. etiamne abis J 

AG.Nequequantumaquaecftinmari. Mi. abiturufiie es ? 

Ag. Neque nubis quantum. Mi. pergin' pergere ? 
^5 Ag. Neque ftellae in coelo. Mi. pergin'aures tundere > 

Ag. Neque hoc , neque illuc , neque : enim vero (erio. 

Neque hercle vero. quid opus eft verbis ? quippini! 

Quod uno verbo dicere hic quidvis licet , 

Neque hercle veroferio. (cin'quomodo ? 
J Ita me dii amabunt. vin' bona dicam fide ? 

Quod hicinternosliceat. ita mejuppiter. 

Scin'quam ? vide tu. credin' , quod ego fabuler ? 

Mi. Si nequeo facere ut abeas , egomet abiero. 

NAM ISTI QUIDEMHERCLEorationiOedipo 
5 5 Opus eft conjedtore , qui (phyngi interpres fuit. 

Ag. Illinc hinc iratus abiit. nunc mihi cautio eft , 

Ne meamet culpa meo amori objexim moram. 

Ibo atque arceflam teftis : quando amor jubec 

Meo obedientem me efle (ervo liberum. 



2Z. §luantum yjcheronte efl.'] Oratio 
cft nontamperditeaixiantis, quamftu- 
diofenugax, &promittentis ita liberta- 
temfervo, uttamennullanimis certa& 
leligiofa affirmatione ad eam dandam 
veUii adftringi. Itaqae fruftra quzrimus, 
quisunquam popofceritlibi pro merce- 
de^quantuni ext m Acherunte mortuo- 
sura i quantum aquaiLim ia mari, qijan- 



tum nubium Incoelo. Dicit enim hajc 
tantummodojut videatur aliquid dicerc, 
quumdicatnihil. Fruftra fingitur, cum 
defiderare tantum ex Adelphafio volu- 
ptatum& gaudiorum, quantum mot' 
tuorum Achcruns, &c. Defiderabat illc 
quidem haec & imaginabatur eventura, fi 
illa potiretur .• fed ea fe defiderare hic 
minimedicit, neq; perillaadjurat; Gun, 



AGTUS 



A C T u s 1 1. zii 

ACTUS SECUNDUS. 

LYCUS, ANTHEMONIDES. 

DI illum infelicent omnes , qui poft hunc diem 
Leno ullam Veneri unquam immolaiit hoftiam : 
Quive illum turis granum iacruiicaverif. 
Nam ego hodie iufelix dis meis iratilliimis 
j Sex immolavi agnos , nec potui tamen 
PrOpitiam Venerem facere uti ellet mihi. 
Qi^oniam litare nequeo , abii illinc ilico 
Iratus : vetuiextaproficarier: 
Neque ea afpicere volui , quoniam non bona 
jQ Arufpexdixit, deameileindignamcredidi. 
Eopadloavargs Veneri pulchre adii manum. 
Quandoid quod iateratj iatis iiaberenoluit, 
Ego panfam feci ; fic ago , fic me decet. 
Ego faxQ poftiiac di deasque casteri 



PJ^.deaefTeia.- 
dignacredidi. 



7.T Itare. 1 YiA>Xiipfiv , vel > utait 
I j Macrob. lib- 3. cap. 5. fa6lo fa- 
crificionumen fitacare. Veteres eo verbo 
uli, cum grata acceptaque diis facra fuifle 
intelligerent. Sacnficare igitur eft offerre 
facrum,8c veniampofcere:L:f4reeftpro- 
pitiare, & votum impetrare:non quidem 
^W T hilicv , Jd eft, a precihm : fed a 
luere , id eft , folvere. Varro Hecatombe: 
Jn^uo e^o y utputo, ejuoniam efi luere fol- 
vere, lutavi. Turneb.. 

8. Proficarier.'j Exta cofta folebant 
profecare : unde& pro/eSia dicebantur, 
acpartem adolebant, partem confecra- 
bant, facerdotibufque dabant: partem 
(ibiapponebant. Sicluftralibusextis ve- 
fcunturapud Virgilium 8. itn. Suet. in 
Augufto, cap. I . femicruda exta rapta fo- 
co profecuit. Ovid. 6. Faft. 

Inde ubi libavit, profe£iaf^b athera po- 
nit , iiTc. 
Turnebus. Nonius : ProfeSia exta cjua 
arif dantur exfibrif pecudum diffeSla. Fa- 
ceteautera dicuntur : quafi probe ^&(q 
ultusfitLeno 5 quod,cum nonlitalTet, 
^xtadeo nonreddiderit. Taub. 

i o. Deam ejje /«(^»^'M;w.]Taubman. & 



Con- 

Gruterus ttadunt ita Gam. Sarob. Lamb- 
&Douzamedidiire: reliquos deam: fed 
alterum reconditiorem antiquitatein fa- 
pere. Silentautemdiligentcr de fcriptis 
Palatinis : in quibus piane^^e^jw fuiffe in- 
dicavit probavitque primum Pareus: 
poftea muravit fententiam, quoniam in- 
fra. s • 3 • I S • in altero cod. inventum ait 
deum. At prstet ipfum nemo priorura 
illoloco aufus^cKTwfacere. Et credibile 
eftTTj dfuperioti parte apertum illicfuiP- 
fe, utfolet in nonnulHs antiquis codi- 
cibus. InAcad.noftroeft «^ftfw utroque 
loco. Nec vcl reconditior illa antiquitas 
vel audtoritas tantorum virorum, qui- 
bus libenter aflurgimus , tantum apud 
nospoteft, utaveterif.-riptura refta & 
proba recedamus. Indignant sutem efl: 
non meritam. Arufpex ajebat Veneri 
difplicerefacra: ego interpretabar facris 
difplicere Venerem 5 & noUe fe illicom- 
moda pra:bere velut parum ea meritac, 
Gronevius. 

1 1. ^diimanum 1 Mihi vidctur; kA- 
diremanumalicui , dicicum, quijquod 
illi, tanquam inmanum traditurus, o- 
ftentet : cumqus ille manum ad id ca- 

picn- 



2.3^ P OE N tr L t; 5. 

ij Gontentiores mage erunt, atqueavidi minus, 

Cum rdbunt , Veneri ut adierit leno manum. 

Condignearuipex, nonhomotrioboli, ^ 

Omnibus in extisajebat portendi miiii 

Malum damnumque , 3c deosefle iratos mihi^ 
2.0 Quid ei divini aut humani xquom eil crederc l 

Mina mihi argenti dono poftilla data eft. 

Sed qusefo ubinam illic reftitit miles modo , 

Qui hanc mihi donavit ? quem ego vocavi ad prandium. 

Sed eccum incedir. AN.itautoccepidicere, 
•2-5 LenuIIe, de illac pugna pentethronica , 

Qua fexaginta millia hominum uno die 

Volaticorum manibus occidi mels. 

Ly. Eh ! volaticorum hominum ? An. ita dico quidem, 

Ly. An 5 obiecro , ufquam funt homines volatici ? 
3 o An. Fuere ; verura ego in[erFcci. Ly. quomodo 

Potuifti ? An. dicam. vifcumleoioni dedi , 

Fundaique: eo prseilernebant folia i^arferi. 

Ly. Quoi rei .^ i\N. ne ad fundas vifcusadhazrefceret, 

Ly. Pcrge : optume liercle perjuras. quid poftea } 

An, In 



picndum, porrexerit, fuam ipfemanum 
letro trahar,eumque inanem atque hian- 
tem deftituat. Hoc loco autem Leno; 
Venus, inquitjut avaiaell, pluresaflidue 
amehoftiasexfpeftabat : idcoquelitaie 
menolebat. atego, neprofecariquidem 
extavolui: eamquehiantemireliqui: 6c 
ficeiadiimanum. Muret. 

17. Condigne arufpex. J Qui jungen- 
dum cenfent: Veneri ut adierit leno mAnum 
condigne. ^rtifpex : & explicant , prout 
iratavel infefta Venus de mc mereba- 
tur; oftendunt fe nondum obfervafle, 
quoniodo Plautus hac voce foleatuti, 
quod & fupra jamprodiderunt. Juxta 
furilis & pari vanitate arufpex, inquit. 
CronovitU' 

25. LenuUe.'] Lentti & /eno veteresdi- 
cebant, unde /e««/«* diminutivum , & 
/f w«^'«!>,quod eft hoc loco. a leno lenuncu- 
luf: a lenui ienullus , & verbum Lenare. 
Ifidorus in Gioflis : LenullHs, parvw iaca- 
ter y iAcare ideni. ^uod fcoitaii & lenoci- 



narl , a Gr^co Xi«jiSv 8c Xamd^W' 
Saimaf. Lenuile, de tUacpugna Pentethro- 
nica.j 'Le.no Le72uUu^, uthomo homaUM. 
Deinde fcribendum non Peiethronica 
cum Stephano j fed vel Pteromithka cum 
Heraldo , vel nobifcum Ptenornithica. 
Co.a]pofuit vocem ex Trlmoz & o/)v/5 s^- 
viS©'. Gronovius. 

iS. Eh! volaticorum.'] Sic Gruterus, 
cum in Mfl*. eflet , ut & in noftro Acad. 
Evolaticorum.^toBu ^idc^i Heu. quam 
non modolamentantisjfed &admiran- 
tiseflejam notarunt in hac fabulas-z- 
l47.&Rud. 2.4. i. Gronoviw. 

Iz.Farferi.'] Feftus: Farferum^virgul- 
ti genns. Farferum herba eft nymphes non 
dillimilis, ruffilago noftra /3;;;>^ov, popu- 
li albas folio, fedampliore: axixferra- 
num etiam & farfugium vocetur. Apu- 
le']as:Foiiafuntfarfert & nuga mera.TutB. 

34. PerjurM~\ Ferjurare. promcntiri 
flm.pliciter, ut infra aft. 5.4. Ag. dapi' 
gnus , ni nkncperjiires, &C' Mil. aft. 4- 2 • 

Hfta 



A. c T u s 11. ijy 

3 5 AN.In fundas vifci indebant grandiculos globos , 

Eo illos volantes juflifunditarier. 

Quid mnlca vetba ? quemquem vifco offendcrant, 
' Tam ctebri ad terram accidebant quam pira. 

lit quilque acciderar , eum necabam ilico 
40 Per cerebrum pinna lua (ibi , quafi turturem. 

Ly. Si hercle ifcuc unquam fadtum eft , tuni me Juppiter 

Faciat, utfemperfacruficem, necunquamlitem. 

An. An mihi hcec non credis } Ly. crcdo , uc mihi eft ^quom 
credier. 

Age camus intro , dumextareferuntur. An.voIo 
45 Narrare tibi etiam unam pugnam. Ly. nihii moror. 

An. Aurcuka. Ly. nonhercie. AN.tuumjam elidamcaput, 

Ni/i aufcuitas , aut is in malam crucem. 

Ly. Malam crucem ibo potius. An. certum ne eft tibi ? 

L Y. Cerium. An. tum tu igitur die bono Aphrodi(iis 
50 Addicetuammihi meretricem minufculam. 

Ly. Ita res divina mihi fuit. res lerias 

Omnes extollo ex hoc die in alium diem : 

Profedo feftos habeam decretum eft mihi. 

Nunc iiinc eamus intro. (equere hac me. An. (equor, 
5 5 In huncdiem jam tuus (um mercenarius. 

Hem ecajlor hom. perjurum ! Merc aft 3 . l . fu J Pareus : Ly. Jta res divina. mihi/ujf» 



\J 1 3.mcm perjurium pro limplici menda 
cio: fic infra ad. 5.2. incejiuj pxo ftupr o. 
^cidal. 

40, Turturem.'^ Soletenim turdas>ut 
& atcagen, aliacque a ves , pennz fax aca- 
mine per ccrebrum, qua cervix capiti 
committirur , ex difcipliHa venatoria, 
ada^o necari. 

so. ^ddice.l Vende, & trade vendi- 
tam. ^dduere hicciivznditons: intei- 
dumeftPrztoris. Lamkin. 

Jl. Ita res divina mihi fuit. ^] VuIgO 
fuerit, &continaanturhaecamiIite. Sed 
fuit legendum, & hajceffelenonis expr- 
Pal. lecienotavit Gtuterus : fed quo fen- 



Qnx minime ■placet diftindtio. Noj» 
vult enim Lejio eam addicerehoc die, 
quia rem divinam fecerat , & fic , ut 
malam ei damnumque portenderetur: 
eoque fe omnes res ferias in alium 
diem proferre. At quod fequitur, Fro- 
fe£lo feftos, reddendum eft miliii , & 
legendum Pro/V^oj , quandoMff. Profs' 
6tos : quod 3c alibi Plauto pro illo fubje- 
ftum in fcripto animadvertimus. Mihi, 
inquit Anthemonides, non eft illareli- 
gio , fed decrerum , ut feftos habeam 
profeftos, id eft, pro profcftis. Indc 
leno : Nuncmmufintro : fe^uere hacme^ 
Gxonovius. 



ACTUS 



23 3- 



P OE N U L U S. 



ACTUS TERTII SCENA PRIMA. 

AGORASTOCLES, ADVOCATL 

ITameDiament, TARDOAMICO nihil eft qutd. 
q-naminiquius, ^ 

-Pr^fenim homini A M A N T I , QJII quicquid agit, pro^^ 

perat omnia. 
Sicut ego hos duco advocatos j homines Ipifligradiirumos ^ 
: Tardiores quam corbit^ funt in tranquillo mati. 
5 Atquc equidem hercle deditaopera amicos fugitavi fenes. 
Sciebam a^tate tardiore3 , metui meo amori moram. 
Nequicquam hos procosmihielegiioripedis, tardiiIumos<j 
Quin (i ituri eftis iiodic j ite,aut iteliincinmalam ciucemo 
Siccine oportetire amicos iiomini amanti operam datum } 
loNam ifte quidem gradus fLiccretu (lcribro pollinado ^ 
Nili cum pediciscondidiciihs (ic hocgrailari gradu. 
Ad. HeustUj quanquamnos videmurtibi plebei dc paupercs^ 
Si nec redle dicis nobis , dives de fummo loco , 
Divitem auda6ler iblemus madlare infortunio. 
15 Nec tibi nos obnoxii fumus , ifliUG quid tu ames aut oderis : 

Cuni 



4 



COrhit^.'] Navesoherarlae, tsrdjc 
5£ grandes. fic diftae, quod earum 
malus praeferebatcorbem inrummo fa- 
ftigio: ut etiamnum ufus obtinuit. V. N. 
Caf. 4. i-^o, 

7. Procosr\ Procorum nomine intelli- 
go adolefcen tes ea xtate, ut de uxore du- 
cendacogitarepoflfint. Adolcfcensenim, 
qui properat , feneslibi adyocare nolue- 
lat : adolefcentes fumpferat : fed id fibi 
nihiiprofuifiedicit : cum pra; molHtia 
& delitiis , (ob id enim eos procos vocar) 
nihilocelciiusincedsrent, quam fenes. 
Idqueipfeitaperfpicuedicerevidetur: ut 
mirer, nondico Tttrnehum, hominem 
perfpicacillimum, fedqueftquamomni- 
jio fuilTe, qui aliter accipere potuerit. 
^uret. 

10. SuccrettfftcrihropoUinario.'] Qiuod 
w-K>^^ei\> dicebantut afturcones & to- 
lutaresequi, quorum gradus in ambu- 
lando perinde rainutus&creber, quafi 
facco coiatus effe£ & eliqiiatus (liqaoies 



enim per faccum dum exprimuntur , cre- 
bris & minutis guttiseunt) prorfusea- 
dem metjphora , de minutifiimo ac 
fpiffiffimogradujdixithoclocoFiautus,' 
eum fuccretum eflecribropollinario.Ff- 
getiui de Perficis equis , qui noftristra- 
quenariisfimilescrant: rerfici fiatura & 
pojitioue a cateru equoTum genertbus non 
plurimUmdtfferUnt , fedfolius atnbuUtura 
auadarngratiadifceriiuntur a cateru. Gra" 
dw eft minutui ij' creber ; (r cjui fedentem 
dele^et ir erigat, nec arte doceatur, fed na- 
tura velutijure pr^ftetur. Salmaiius. 5«c- 
cretfdi eft cnbro pollinario- Errant, qui non 
ex fetaconfeftum incerniculum, quo vi- 
bratur five excutitur polfen, intelligi vo- 
InntikAcrihrum hiceireipfam pollineni 
fivefarinam, quaeinterdepfendum five 
fubigendumlentiflSmaefif matei'ix, hu- 
mefta praefertim , & iu fermento jacens: 
ur ;»o/4diciturprofarremolito. Immo 
gradtts fuccrettn cribro poUinario, eft tant 

lentusacfpiftlis, quam taide e cribro tali 

ej6ces= 



A C T U S III. S C E N A I. 25^ 

CamargentLimprocapite dedimus, noftrum dedimus, non 
tuum , 

Liberos nos elle oportet : nos te nihili pendimus. 

Ne tuo nos amori fervos tuos elle addidos cenfeas. 

LIBEROS HOMINES per urbem modico magis par 
eft gradu 
zo Ire : fervuli eile duco feftinantem currere ; 

Prsfertim in re populi placida , atque interfed:is hoftibus,, 

Non decet tumultuari. fed fi properabas magis , 

Pridie nos te advocatos huc duxille oportuit. 

Ne tu opinere, haud quiiquam hodie nofttum curretper vias, 
2.5 Neque nos populus pro cerritis infedlabit iapidibus. 

AG.Atiiad prandium mein^demvosdixiiTemducere, 

Vinceretiscervomcurfii , velclavatorem gradu. 

Nunc vos quia mihi advocatos dixi , dc teftes ducere % 

Poda^^rofi eftis , ac viciftis cochleam tarditudine. 
3 o Ad. An vero non jufta caulTa eft , quo cucratur celeriter, 

Ubi bibas , edas de alieno , quantum velis ufque aftatim ? 

Quodtuinvitusnunquam reddas domino , dequo ederis^ 

Sed tamen quomodocunque , quanquam fumus pauperculi 9 

Eftdomi, quodedimus : nenostamcontemptim conteras. 
35 Quidquideftpauxillulumillucnoftrum, illudomneintus efts 

Nequc 

matici vereres citant : ^-graUatoremgra- 
du. Sedminimedubiumelt, quinanti- 
qui alicujus Grammatici interpietamcn- 
tum intextum irrepferit, proveroveibo 
Plaurino :,nam ^vd graU.atorem clavato- 
remefTeetatinteipietatus, anfam dedic 
huic mutationi faciendae. ClavA igituE 
colobathrum vel gralla ; & davator gral- 
iator. Pofteac/tfi/<j, vel x^.s^rra, ut re- 
centiores Gixci dixere, pro quovis li- 
gneocalceodicicoeptaeft. Salmaf. 

iii ^od tu ?ni/ir«*.]Adquodredden- 
dum domino, aquoopipareexceptuses* 
nunquam cogaris. Luditinvocabulo^- 
lienui. Qui aliena utenda accepit, ad red- 
dendum cogtpoteft. Qu^i vero de aliena 
bibit 8cedit , alienaplanefacitfua.&ad 
reddendum cogi non poteft. Boxhorn. 

35. ^uiccjuid efi pauxiUnlum.~\ Quic-* 
quidnobisefty id omne donu eft; nec 

aliude 



excerniturvelcxcretus& percolatus ex- 
ciditflos illetritici, pollen: quodvidere 
licetquotidiein piftrino fieri quam tar- 
diflime. Gronoviwi 

21. Tumtiltuari.'] Proprie dixit , tu- 
multuari. Tumultus enim quali tumor 
multus. EtattendePoet^ Comicum ar- 
tificium^, quamdiffimulanter, &quafi 
aliudagens, Romanoium icsgeftas vi- 
doriafquedePoenisvi^lis quasfitas, hic 
attigerit. 'DouTLa. 

26. t/£dem.\ ty£.dem hic accipio fa- 
cram, ex antiquorum litu: quifaciifican- 
tts ad tcmpla amicos vocaic folebant 
convivatum. Exemplumeft initioRud. 
Etaliasint»mplisconvivia agitabantui : 
ut cum Cana popularii celcbiaietui. dc 
quaTrin. — ;- (^uid tu,fiin Ademai Cce- 
tiamvencris, &c. Acidal. 

ij.CUvaTtremiradu.} Omncs Gram- 



240 P OE N U L U S, 

Neque nos quemqaam flagiramus, neq; nosquilquamflagltatd 

Tua caufsa nemo noftrorum eft liios ruprums ramices. 

Ac.Nimis iracundi eftis : equidemhxcvobisclixiper jocum. 

Ad. Per jocum itidem didum habeto , quae nos tibi relpondi- 
mus. 
40 Ag. Obfecro hercle operam celocem hanc mihi , ne corbitam 
dace: 

Attrepidace faltem , nam wos approperare haud poftulo. 

Ad. Si quid tu piacide otiofeque agere vis, operam damus : 

Si properas , carforesmeiia^ftte advocatos ducere, 

Ac.Scitis, remnarravivobis, quod voftra opera milii opus 
iiet , 
45 De leuoiie hoc , qui me amantem ludificatur tam diu, 

Ei parac-E ut iint iniidia? de auro &c de fervo meo. 

Ad. Omnia iftasc fcimos jam nos , (1 hi (pedatores (ciant, 

Horunc hic nunc caulla hxc agitur ipedatorum Fabula : 

Husteiatiuseftdocere, ut, quandoagas, quid * a^Smu^ 
agant , iciant. 
5 o Nos tu ne curadis , fcim us rem omnem : quippe omnes fimul 

Didicimustecumuna, utrefponderepoilimusiibi. 

Ag. Ira pro fedo eft. ied agice igitur , ut fciam vos fcire rem 
■ Expedircj&miiiiqu^dudumvobisdixi, dicite. 

Ad. Itane tentas an fciamus ? non meminiile nos ratus , 
y^ Quomodo crccencos Philippos Colly bifco villico 

Dederis , quosdeferret iiucadienonem inimicumtuum ; 

Kque (e utailimuiaret peregrinum eiTe aiiunde, ex aiio oppidp. 

Ubi is tetuieric , tu eo qucxiitum fervom adventes tuum 

Cumpccunia. AG.meminiftismemoriter : fervaftisme. 
60 Ad. iiie negabit , Miiphionem c^iixn cenfebit tuum : 



aliundepetimus, utquldem Lamh. ex- 
ph:;5t. Sedidnonfatis. Etiam fuum id 
efle rotum , quod habeant quantillum 
habeant, affirmant. Interpunges igitur : 
^litu^uid eft bauxiUuLumilltic , nojirum il- 
lud. Acidal 

37. Ramices.'] Vid. Not. Mcrcaft. !• 
fcen. Z'i'(. 27. 

40. Operam celocem.'] Allufio adfc/o- 



cem & corhitam .* quarum hxc taida , ilh 
celeriseft. V. N. Milite^- i- 

41. ^yittrepidate.'] ^drepitate. Scri^ 
verius. Senumellattrepidare, ac fenili 
graduapproperarc. V. N. iAuI- 2.- 3« 

51. Didicimustecum.'] ^abulam Poe- 
ta docet : difcunt Adtores , 8c difcant ii- 
mul, dumaficionem periclitantur, quo 
facetehicailuiitPiautus. l. Gid. 

61. M' 



AcTUS III. SCENA ti %^l 

td daplicablt omnefurtam. leno addicetur tibi. 

Ad eam rem nbs elle teftis vis tibi. Ac.fenetis rcm. 

Ad. Vix qmdem herclej ita pauxilli eft, digituli^ [jrimori- 

bus. 
Ag. Hoccico& carfim eft agendum. propera jam qaantuni 

pbteft. 
(^5 AD.Benevaleigitur: te advocatos melius celeris, ducerc: 
Tardifamusnos. AG.optumcitis, peiramehei:- ^riieS""'"''* 

cle dicitis. 
Qiiin etiani deciderint vobis femina in talos veliili. />««';. ^.emiri» 
Ad. At edepolnos tibi in lumbos linguam, atqiic ociilosmfo- 

kim. 
Ag. Eja, haiid voftrum eft , iracandOsefTe, qubddixijoco. 
7oAd. NEC TUUM QUIDEM EST , amicis nee 

jociim injulle loqui. 
AG.MittiteiftcEc: qaid veiim, vbsfcitis. AD.cailemasprober 
Lenonem perjuram at perdas , id ftudes. Ag, tenetis rem. 
Ecceopportune egrediuntur Milphio Una & viiiicus. 
Baiilice exornatusincedit, &C fabread fallaciam. 



61. ^ddicetur.'] Aprxtorc 

62. Teneturem.j Jocusinvoce, Rem. 
Aufonius:- 

Imperium , Litem , Vcnerem cur mia 
norat Res .' 
V. N. fu pra Prolog. & Pfeud. aft. 4. 7- 

63. l'ix quidera hercle. j jocus adhuc 
|nonperccptus. Credidcrunt enmiLaaj- 
■ bino, qui per rem inrelligi t aliquid turpi - 
■culum, To" Tn^^yideiicet. Qujid infLil- 

fiflimum necuUahocinlocoelt obfcoe- 
iniras./vf^ilgnificataliquando negotjum, 
laiiquandopecunianifamiliarem , patri- 
jtnoniUm 3 utrer; habere.remconfrin^ere. 
Inrroducoutur autem ubique hi adv^o- 
cati pauperes libertiui. Itaque cum ro- 
gifler Agoraftocles : tenetu rem? quod 
Cii, fciiis quidagenduraiit:ilIii;eipon- 



jdent, qiiadrogaiSetde ftatu illoruth & 
ipecuaia: Tenemusquidem, fed vixher- 
j cie: ut tenentur, qus minimi modi lunc» 

digiiulis primpribas : ita pausilla, te- 
! nuis,cxiguaeft. Similiter ludit CurcuL 
I aclvS. fcen. Z. Magnares ejl. Ph. i^aUd 
\efimihi : nam cju^m hdbtii , ai^fnmfi cels~ 
\ riur. Gronovius. 

i 66. Qptume itU.'] Cdntia pla.ie yiik 
j Plautus. Itaque tradacltw^d^a//<«: Ag. 
\ pefime itu, optume hercledicitis. C^iafi di- 
i cat: Linguaceleres, pedibusinertilfiini 
i ellis, Sed Acidalius audiendas non eft; 
! liOnlce loquitut Agoraltocles. Oprime 
j itis, fcilicer, quitardisftis; ceite pefiinis 

dicitis. lioxhoTn. 
I 67. Fejaim.X y..N. Epid. $, 2., 5^ 
1 Preud.^-^, . - „ 



tom. ih 



a 



G ras 



1^1 



P OE N U L U S» 



J 



AcTUs Tertii Scen a Secund a. 

MILPHIO, COLLYBISCUS, AGORASTOCLES, ADVOCATL 

Am tenes prsecepta in corde. Co.puklire. Mi. vide fis cal- 
ieas. 

- Co.Qni^opuftverbis? cailum aprugnum tallere a^que non 
iinam. 
Mi. Fac modo ut condoda tibi fint dida ad hanc fallaciam. 
Co. Quin edepoi condodior fum, quam Tragcedi aut Comici, 
j Mi. Probus iiomo es. Ag. adeam propius.aifunt te- muspropms" 
fles. MLtotquidem 
Non potuifli adducerc hiomines magis ad lianc rem idoneos. 
Nam iflorum nullus nefaftuTt , comitiaies funt meri : 
Ibi iiabitant : ibi eos conipicias , quam prastorem faepius. 
Hodiejunsco6iioresnonfimt, quilitescreant, 
lo Quam funt lii : qui fi niiiil efl litium , iites ferunt. 

Ad. Dite perdant . Ml vos quidem lierclej commendo, quom 
quiqui tamen , 

Et 



^Uum aprugnum. "] Videnotas 
Capt. zdc. 4. (c. l.ff. 4. 

3. Cofido^a.'^ In utroque vexfu c()73^5- 
lium lego ; non coriduSium, bc membra- 
riisadftipulantibus & tavente fenfu. Con- 
doHi&ntcm Comici (nnt, qui Fabulam, 
quam aduri funt, una fideliter addidice- 
lunt, gettumqueagere fciunr. Oportec 
enimhiftrionesperitos efle, & Fabulam 
fimul edidicifle , antequam in profce- 
nium prodeant : quo, nilifsllor,refpe- 
xit. Turneb. Cum fabuias fuas profere- 
bantfpediandas, (hacla-/.iv zos dicebant: 
ut Latini: docere fabulam. Et qui pro- 
duftisin theatri coronamPoematis, de 
palma invicem certabant , non AVTAyjd- 
vig-dj proprie , led «tvTiJVi/VJa^yiXo/ vel 
d^iii-n-^^yoi nuncupabantur. Palmer. 

7. NuUhs nefajltu eji- J J. Rxvard- 
Conjedt. lib. 2. cap. 20. Quem, inquir, 
Decemviri & JC. intejlabilem woczhty is 
hoc loco nefafius dicitur. nam fenfuseft : 
Hisreftibusnonefle nefas teftimonium 
perhibere: &l lic nec improbos , nec inre- 
ftobiles elTe : quandoquidem in comitio 
fedulam quotidie perhibendis teftimo- 
niis dent operam. Immo fimplicitei hoc 



vult, mefaphoraa diebus dufta. Adeo 
frequentes in foro funt^ut nullo unquara 
die abftineant. Qu^iaenim die nefafto 
jusnondicebatur, ideo is dies quafi m 
foro non zSt^ fed forum quafi fugere vi-' 
debatur. Hoc, ait fervus, non faciunf 
ifti ; nunquamabfuntaforo inunquam 
eximuntur. Et ita fe explicat ipfe fervus: 
Ibi habitafjt, &c. Piftor. 

9. Co(5?/or?j. ] Co^iores legendum & 
ridiculum diftu , juri» eodiorem , projM- 
r u doHiiorem dicciQ: quod urbanitateCo- 
mica conditum protulit , ambigui occa- 
fione ufus. nam & jus culinarium coqui- 
tur; &Cco£}ui ac recoCim dicitur, qui xxi 
aliquaretyrononeft. Ttirmb. 

10. Litesferunt.'] Scripti habent5//>« 
emunt. Etrefte ita lepofuit Turnebus. 
Litium redemptoresintelligit , ac depe- 
diores litium. Horum in jure fit mentio. 
Salm. 

11. Commetide. Non opus legere cum 
eopxocommendo. Ambigue lufit fervus» 
Dixerant Advocati, Dite perdant. Servu- 
lus nequam ut in eorum caput hocmaie- 
didum regereret , ita refpondit, ut fiinul 
hanc imprecationeni in eos letorgue- 



ACTUSIII. SCENAili i4^ 

Et bene& benigiiefacitis ; quom heroamanti operam datiso 
Secliftijamfciunt, negotii c|Uicl lit r AG^omnemrem ordinei 
Mi. Tum vos animum advoitite igitur. hunc vos lenonem Ly-' 

cum 
IjNoviftis. Ad. faclle. Co. at ego poleum qua (it faeienefciQ. 
Eum voio mihi demonftretis hominem. AD.noscurabimus. 
Satis pra^ceptum, Ag. hic trecentos nummos nunleratos ha^ 

bet. 
Ad. Ergo nos infpicere oportet iftuc aurum , Agoraftocles , 
Ut fciamus quid dicamus mox pro teftimonio. 
ioAG.Agite, infpicite: aurum eft. Co. profedo, fpedatores^ 

Comicum : 
Macerato hoc pinguesfiuntauro in barbaria boves. 
Verum ad hanc rem agundam Philippum eft. Ad. ita nds affi- 

mulabimus. 
Co.Seditaallimuiatote, quafi ego {im peregrinus. AD.fcili- 

cet, 
Et quidem quafi tu nobifcum ad veniens hodie oraverls : 
ij Liberum ut commonftraremus tibi locum & voluptarium ; 
Ubi ames $ potes , pergr^cere, Mi. heu, edepol mortales ma-^ 

los! 
Ao.Egoenim docul. Mi. quis te porro ? Co. agite, intro 



abite , 



Agoraftocles: 



tet , & tamen illi hoc intelligere non 
poflent, id dici j«ut faltem ipfe excufare 
pofletnihil taleafe diftum. Prima ver- 
ba refponfionis eo trahi pofTuntj vos qui- 
dem hercle, nempe dii perdant 3 fed ftatim 
fubjungit, commendoi ut intelleftus de- 
fendere pofFet , fs aliud dixifle» Quiqui, 
inquit,el1:is, certe voscommendo, ut- 
pote peritos & dodos juris , & litium 
creandarum. Deinde quod & bene ac be- 
riigne facerent, qui hero amanti hanc 
operam darent.5<x/;ftd/! Commendo .'\ Sane 
j in Acid* commendo quicjtntamen. Sed in 
neutro eft Pall. qui haud dubie meiiores. 
Sic enim prior , hercU ejuo meo quin n Cjui 
^ui tamtn: alter, hercle cjuo meo cjuam 
^uiquitamen. Undevideturfcribendum: 
Vos cjuidem hercule ACjuum., quom cjuicjui 
tamen. Quxveiba non caient eaambi- 



Ne 

guitate, quam certum eft.captafTeMil- 
phionem. Nam t» Vos cjuidem hercuU 
*^»?<7w, fi referantur adpiiora, intelligi- 
tur fub his, deosperdere : ii ad poileiiorai 
intelligitur, facttu , quum quicumque 
facitis 5c bene & benigne , quumque he« 
rQaaiantidatisoperam. Gronovitis. 

20. Coniictim. ] Comicum aurUm hic 
lupini funt.Et ficut in Comoedia pro au- 
reis nummis annumerantur lupini, fic 
&p'ierilupini.grana pro nummis foliti 
funt habere , atque nuntierare, & inter xS 
&]upinum parum diftinguere : atque 
idemhr.diequeinltalialufitantes pueri, 
ementiri Sz xmulaii lupinis nummos 
conftat. Muret. 

24. Nobifum adveniens bedie oraverif.'^ 
Nohifcum orare, pro nos orare, arthaiimuS 
efl. Turneb, 

Q^ 33. 0#. 



Z44 P O^ N U L u s. 

Ne hic vos mccum conipicetur leno : neu fallaci^ 
Praepedimentum objiciatur. Mi. hic homo (apienter fapir. 
^oFacite, quodjubec. Ac.abeamus. ledvos! fatis didum^ft.^ 

Co, abi. 
Ag. Abeo, qua^fo , dii immortales. Co. quin abis ? Ag. abeo, 

Mi. iapis. 
Co*St! tace. AD.quideft? Co.fores hx fecerunt magnum 

flagitium modo. 
AD.Quid ideft flagitiirCo.crepuerunt clare.AD.di te perduinr. 
Pone nos recede. Co. fiat. Ad. nos pdores ibimus. 
I5C0. FacLunt, fcurrs quod conluerunt : pone fefe homines 

locaiit. 
AG.Iiiic homo Cik qui egreditur leno. Co. bonuseft ; nam fu 

milismaloed:. 
Jam nunc egoilli egredientifanguinem exfiigam procuL 

Zj. Crepsicrunt.~j AHuditad crepitum j inteipretes. Ideotacent. Sententia eft. 
ventiis, qui nonfineflagitioincoetLiho- 
minuraeditui:. Lambin. 

3S' SctiTr&.'\ VidenotasEpid. aft. 1. 
fc. i.^f. 13. Pomfefehomims.'\ Quian- 
tecedunrsScahosfequi fe jubent. Scur- 
ra hicfunt homines urbani (quos afi-^ 
duosctves inTrin. vocat) milicari hoini- 
t?um generiopponiantiquitusloliti : ut 
& infeiius a6t. s • fc 5 • LindebrogiHs. 

56. Bonuiefl: namJimiiiSy ^c.l Hxc 
quid fibi vellent , videntur ignorafTe ) tem , leno. Boxh. 

AcTUS Tertii Scena Tertia. 

LYCUS, ADVOCATI, COLLYBISCUS. 

Amiftiicegorevortar, Miles : convivasvolo 
Reperirenobiscommodos, quiunafient: 
Inreribi attulerint exta : atque eadem mulieres 
Tam ab re divina credoapparebunt domi. 
5'Sed qdid huc tantum hominum incedunt ? ecquidnam affe^ 
runt ? 
Etille chlamydatus quifiiam eO: , qui fequitur procul B 
AD.^Scolicivestefalutamus, Lyce: 
Qaanquam hanc (alutem ferimusinviti tibi , 
Et quanquam bene volumus leviter lenonibus, 

Ly. For^ 

2. Commcdos.l Facetos,uibanos.VideLamb.adHorat.4. Od. 8. 

12. JP^ 



Bonus leno eft, Nam , quantum ex 
vuitu ejus colligo , fimilis maIo,m:i- 
lus eft. Bonus leno efTe non poteft , nid 
fitmalus. '^onui leno ergo dicitur, uc 
bonuf futor f miles. Bonus enim non 
tantum eft, quivirtutcexcellit , fed qui 
in eoquod facit , five malum id , five 
bonumfit, virum fefe & eximiumpra:- 
ftat. Ex ambigua fignificatione m be- 
nui captatur jocus. Subintelligitur aix- 



A CTU S III. S C E JJ A III. MS 

loLT.Fortunatiomnesfitis, quod certe fcio. 

Necfore , nec fortunam id (ituram fieri. 

Ad. ISTIC EST THESAURUS ftultisinlinguafitus, 

Ut qu^ftui habeantmale loqui melioribus. 

Ly. VI AM QlII nefcit, quadeveniatadmare, 
ij Eum oportet amnem qu^erere comitem fibi. 

Ego male loquendi vobis nefcivi viam : 

Nunc vos milii amnes eftis : vos certum efl fequi. 

Si benedicetis , voftra ripa vos fequar. 

Si maledicetis , voftro gradiar limite. 
ioAD. MALO BENEFACERE, tantundemeftpericulum? 

Quantum bono malefacere. Ly. qui vero ? AD.fcies. 

M ALO SI QUID benefacias , id beneficium interit. 

Bono ii quid malefacias , ^etatem expetit. 

Ly. Faccte didlum. fed quid iftuc ad me attinet ? 
Zj Ad. Quia nos iionoris tui caufsa huc ad te venimns. 

Quanquam bene volumus leviter lenonibus. 

Ly. Si quid boni apportatis , habeo gratiam. 

Ad. Boni de noftro tibi nec ferimus , nec damus , 

Nequepollicemur, neque adeo volumus datum. 
3 o Ly. Credo hercle vobis , ita voftra eft benignitas. 

Sed quid nunc voltis ? Ad. hunc chlamydatum quem vides , 

Ei Mars iratus eft. Co.capidvoftroiftucquidem. 

Ap. Hunc nunc , Lyce , ad te diripiendum adducimus. 

Co. Cum pra^da hic hodie incedet venatcr domum. 
55 Canescompelluntin plagas lepide Lycum. 

Ly. Quis hic eft ? Ad. neicimus nos iftum quidem qui (let. 

Nifi 

12. Ijlicejlthefaurtu, «5r<;.j Scita fcn- ; cileplacatur , qainfuidolorispoenasre- 
tentiain maledicosac velutScyllxos ca- petiverir, LAmbin. 
nes. Vide Cacl. Rhodig. Antiq. led. , 30. BenignitM.~\ Liberalitas. eiiavf' 
lib.is.cap. 25. kJ? di£tum. L. 

IS. y4mnemt^U£rere.j Amnesenim&j ii. Et Mars irattu ej}.~\ Neque Lam- 
numinautexmarinafci, itain mareve- ! binus , ncque Acidalius hic a>iuiencii. 
lut reverti 5c exonerate fe creduntur. ' " " "'■ '■ ■- ^ ...-^ 

Boxhorn. 



20. Tantundem eji periculum.~\ Tan- 
tundem , idem ipfum , ftmilitudo , fgura. 
ejufdemrei, detjuaagitur. ItaPapiasin 
Gioflii. Etfortehucreoe.xit. Bixh. 

13. o^tatemexpedit.'] Ideft,diudu- 

Ml. nam viibonusinjuiteljefusnonfa- 



Mars iratus illi dicitur, qui advcrfam 
bello fcrtunam evpertus eft. Talis hic 
fingitur, & apud Lenonem dif ribitut 
Collybifcus. Mo.xeniiiMingiiur 5c dici- 
turj miiitem eumfuifT^in Spaita ; in- 
deaufugiirc, quia oppidumcapiebatur. 
Boxhorn. 

34. Co. Cum pr*da-~\Y emtionetDcx 
Q^ " fcn- 



H^ P OE N U L U S. 

Nifi dudum a mani ut ad portum proceffimus^ 

Atquciftunc e navi exeuntem oneraria 

Videimis. adiit ad nos extemplo exiens ; 
40 Salutat : refpondemus. Co, mortales malos ! 

Ut ingrediuntur do6te in (ycophantiam ! 

Ly. Quid deinde ? Ad. fermonem nobifcum ibi copuiat. 

Ait fe peregrinum elle hu jus ignarum oppidi. 

Locum (ibivelleliberum prsberier, 
45 Ubi nequam faciat. nos hominem ad |e adduximus, 

Tu , fi te dii amant , agere tuam rem occafio eft. 

LY.Itaneilleeftcupiens^ AD.aurumhabet ? LY.prasdah^^ 
meatft. 

Ad. Potare , amare volt. Ly. locum lepidum dabo. 

Ad. At enim hic clam furtim efle volt , ne qui fciant j^ 
j o Neve arbiter fit , nam hic latro in Sparra fuit , 

Ut quidem ipfe nobis dixit , apud regem Attalum» 

Lide iiunc aufugit , quoniam capitur oppidum. 

Co. Nimis lepide de latrone , de Sparta oprume. 

Ly. Di de^que vobis multa bona dent, cum mihi 
|5 Et bene pr^cipitis, & bonam praedam datis. 

Ad. hnmo up ip(e nobis dixit , quo acpures magis, 

Trecentos nummos Philippos portat pxaefidii. 

Ly.Rcx fum , fi ego illum hodie hominem ad me allexcro. 

Ad. Quin hic quidem tuus eft. Ly. oblecro hercle hortamini ^ 

U% 



4 



fententia fibi rucceflUram ait , femet 
J^iK-riioSz venatoiem faciens > Advoca- 
tos, canes. Piflor. 

^S. Tu , fttediiamant.'] Tu^ fi non 
lubet,quoieferatur, noneftnovum.Sx- 
pePlautus orditut iis cafibus nominis 
velpronominisorationem,utaliudver- 
bum deftinaffe refponfurura videatur, 
quam qtiod poftea reddit. In quo imita- 
turrermonem quotidianum , non tam 
negIigenter,quamfubito,utres fert, ex 
tempore & non ex praeparato loquen- 
tium. Idhictamen haudquaquamtam 
dure, quaminterdum alibi. Nam quid 
proclivius, quamiUud Tu itaexaudirei 
quaii fir, Heus tu: vel audi tu: vel Tu me 
i?i^?itq : v?iTu vi^ila & vide<juid agas. 



Haec interpretes jam viderunt : itaque 
feto apparent cum fuo Tum e Papiae glol^ 
fis. GronoviKt, 

S3' De Sparta optume.'] NequeadfijJ- 
gra Spartancrum,nequeadfutta auffco- 
rem puto allufiffe. LatronU nomen hiq 
pro milite , ut alibi paffim in Corocedia 
Romana. Latroncm, id eft« militem in 
Spartafuiflefignificat, captoeo oppido 
ad Attalum regem profugiire. Hic infra 
ipfedicitfe narraturum lenoni resSpar- 
tiaticas. £t peregrinuf Spartanus infli| 
vocaturaft. 3. fc. 5. Salmaf. 

57. Prafidii. } Tmfidium elegantet 
pro commeatu five viatico pofitum, 
quodfamiarccndaeeft. ut Perfa. aft. i. 
fc, 3. Fortare\g\t\xi nummos prafidii» eil 

4« 



A cru s llh S c E N A rif. 247 

€0 Ut devortatur ad me in hofpitium optumum. 

Ad. Neque nos hortari , neque dehortari decet 

Hominemperegrinum: tuam rem tuages, (ifapis. 

Nos tibi palumbem ad aream ufque adduximus : 

Nunc te illum melius capere, ii caprum elle vis. 
(JjLy.Jamneitis? Co.quid, quodvobismandavi, hoipites? . 

Ad. Cum illoc te melius tuam rem adolefcens ioqui. 

Illiceftadiltasresprobus, quas quxritas. 

Co. Videreequidem vos vellem , cum huicaurum darem. 

Ad. Illinc procul nos iftucinfpedtabimus. 
70 Co. Bonamdediftismihioperam. Ly. itad melucrum. 

Co.lllud quidem , quorfum afinus csedit calcibus. 

Ly.BIande hominem compellabo.hoipes hofpitem 

Salutat: falvomteadveniregaudeo. 

Co. Mulratibi Didentbona, cum mefalvom efte vis. 
7 j Ly. Hofpitium te ajunt quxritare. Co. quaerito. 

Ly. Ita iili dixerunt , qui hinc a me abierunt modo , 

Te qusritare a mufcis. Co.rninime gentium. 

Ly. Quid ita ? Co. quia a mufcis (i mi hi hofpitium quasrer^m^ 
. Adveniens huc irem in carcerem re6ta via. 
80 Ego id quisro hofpitium , ubi ego curer mollius , 

Quam regi Antiocho oculi curari folent. 

Ly. Edepol nx tibi polTum ilium feftivum dare , 

Siquidem potes eile pati te , in lepido loco , 

Inledo lepideftrato, lepidam mulierem 

Com- 



itn commeatum 6c fumptum (ecum ferre. 
'; /. Gul. 

i 68. Videre^ &€.'] SubmifTa voce lo- 
iquitur. Taubm. 

'jo. It ad me Ittcrum.'] Varro : Sl»od 
ufcjue iiem it y cjtiedinahejuo confiftit pre- 
tium. idem upjue tt , diftum vel de Tix- 
cone, qui fempei vagatur, donec invene- 
rit , in quo confiltat pretium: vel de nrier- 
cede, quaEfemper e^-aroAfit^if , &incer- 
ta eft, donec in eo mancupe coniiftit, qui 
au(ftioncm evicerit. Quo in Ijgnificatu 
jPlautus dicit , It ad me lucrum: niniirum, 
jUtineoconfiftat&quiefcat. Scalig. 
I 71. ^orfum afintu cadit calabu^. '] 
^finus fcxociens leiioja^likatcakes. Si- 



gnificat igitur,Iiicrum non proverfum ad 
Lycumiturum , fed veriusretrorlumab 
eodemabfceffurum. Taubmitn. 

jj. yAmufcis.'\ Parafiros&ejufmodi 
nugashominum, qui alienis conviviis 
non vocati fuperveniebant, faceteraw/c^ 
vocarunt. Ita interpretandi hi vcrfus, qui 
plcri(q5 aenigma videntur. Quasrebat ado- 
lefcens hofpitium amtifcu, id eft, liberum 
ab arbitris & adventoribus.id enim fiipra 
^dvocati d'ix.tT3i^ut. Addit deinde ludens 
de carcere. nam certe in carcerem pericu- 
lumnonerat, nequi invocatus venirer. 
Invenioita locutos& Graecos. Lipfttf- 

81. ^nriechooculi. \ Grxca fabula eo 

temporefcripta eft, quo Antiochus re- 

Qj. gna- 



14? P oie N y L t? s. 

85 Complexum contredare te, Co.isleno viam» 

LY.UbimLencadio, Lesbio, Thafio, Cooj» 

Vetuftate vino edentulo astatem irdges: 

Ibi te replebo ufque unguentiimecheumatis. 

Quid muka verba 3 faciam , ubi tu laveris ^ 
f plbiutbalneator faciat unguentariam. 

Sed hasc latrocinantur quce ego dixi omnia. 

Co, Quid ita 1 Ly. quia aurum pofcunt praEfentarinm, 

Co.Qj^in hercie accipere tu non mavis , quam ego dare. 

Ly. Quin fequere me intro. Co. duc ergo me mtro , addiftiim 
tenes. 
^ j Ad. Quid fi evocemus huc foras Agor^ftoclem , 

Utipfeteftisfitiibi certiilumus , 

Heustu 1 qui furem captas ^ egredere ociuS;^ 

Ut tute infpedes aurum lenoni dare, 

^nabat. Ocuii5*ortafre3fgrQtabat.Qu.od laveris, ibi.'] Itaungiientisbalncuni.in 
cx hiftoria illorum temporufn notum quolavabis^effluerefaciam, ut nonbal'. 
tuncpoetzfuit. Salmaf. ; neum verutpjunguentariiofficinapotius 

87. Vino ede;^tulo.'] Lepide diftum, ' vjderipoffit. Et'^cmizo7ni^ fesmonisufi- 
Vinumfine «ie^fifcwi jquafi niinia vetufta- ; tataett. ^uidmultaverha? T otxo, facere 
te. iifdem verbis Alexis Comicus : j unguentariam, ea ipfalegedidlum, qua 8c 

KVct/ •)/' loov 'Iv ^iiiJ/JfjuiS, i^oj y^ fjcly^a. . I argent.ariar?} , topariam ,. vellaturar», m^- 
H"c/V? y oJ^ivira^ iM%Y-^v ri^ (ra-ra)p4 ^. \ dicinamfacere , h' puUariam. denique & 



Lipjiuf. Vinum vetusanriquislaudatum. 
in cornparatione a fenibus defumpta, 
edentulum vocat Plautus . quia ut (enibus 
dentes excidunt, ita vinurn vetuftum 
ii*ine dentibus eft, id eft, crudjtatem acer- 
^iitateinque depofuit- Edentare, dentes 
excutere. Edentului , Jine dentibtu. Ita 
Gloflae Papiaj. Boxhorn. 

gp. ^JdmHltaverba? faciam, tibitu 



firutariam diditabant. Boux.a. 

pi. Latrocinantiir.] V. N, Milit. l. T, 
S)J^. Duc exgome. 3 Argute alludit ad 
judiciotum confuetudinem . in quibus 
d.imnatus , fi folvendo nonfit, addicitut 
adveifario, &abillodomum abducitur. 
Afin. s. 2. ludicatum me uxor abducit 
dnmum. Nam ^^^«ce«<i»' vejbuminea i^ 
proprium. /. Guil. 



Agtus Tertii Scena Qjj A R T A, 

AGQE.ASTOCLES, ADVOCATI, COLLY- 
BISCUS, LYCUS. 

QUi d eft ? qnid voltis, teftes B Ad. fpedb ad dexteram. 
Tnus (ervos aurum ip(i ienoni datat. 
Co.Age, accipehocfis: hicfuncnumeratiaurei 
f rec^nii riu.mmi , qui vocantur Phiiippei. 

^ ^ ' '' \ ' Hina 



A c T u s III. S c E N A I V. a45f 

5 Hlnc me procura , propere hafce abiiimi volo, 

JLt. Edepolfecifti prodigum promum tibi. 

Age, eamusintro. Co.tefequor. LY.age,agc, ambulq. 

Ibique reliqua alia fabulabimur. ^ i.f 'fSl^Sut''' 

Co, Eadem narrabo tibiresSpartiaticas. 
I o Ly. Quin fequere me ergo. Co.abduc intro. addidum tenes* 

Ag. Quid nuncmihi audtores eftis ? Ad.uc frugi ftes. 

Ag. Quid fianimus efle non finit ? Ad. eftout ilnit. 

Ag. Vidiftis, leno cum aurum accepit ? Ad. vidimus. 

Ag, Eum vos efte meum lervom fcitis ? Ad. fcivimus. 
1 5 Ag. Rem advorfus populi fa^pe leges? Ap. fcivimus. 

Ag. Hem , iftaec volo ergo vos commeminille omnia , 

Mox cum ad Pr^corem ufus veniet. Ad. meminerimus, 

Ag. Quid (i recenti re a:dis pukem ? Ad. cenfeo, 

Ac.Sipultem, nonrecludet. AD.panemfrangico. 
lo Ag. Si exierit leno :, cenfetis hominem incerrogem , 

Meus fervos fi ad eum venerit , nec ne ? Ad. quippini ? 

Ad. Cum auri ducentis nummis Philippis. Ad. quippini .^ 

AG.Ibiextemplolenoerrabir. AD.quadere? AG.rogas? 

Quia centum nummis minus dicetur. Ad. bene pucas. 
I5 Ag. Alium cenfebit quasritari. Ad. fcilicet. 

Ag. Extemplo denegabit. Ad. juratus quidem. 

Ag. Homo furti lefe adftringet, Ap. liaud diibium id qiiidem 
eft. 

AG.Quantum qqantum ad eum erit delatum. Ad. quippini? 

Ag. Diefpiter vos perduit. Ap. te quippini ? 

Ac.Ibo 

6. Frodigumpromum.^j^^Jon potm&.itl\- 1 aliter , quampanis frangitur? ubi puls 
gere proirium laigiorem , quam ego nondatur. Mosenim veterura , /'rtwf?» 
iam. Lamb. /r^?j^ere, Quod in Brixienli editione le- 

iS. PopuHfipe kges."] Non opus alia g\xnx;pedeudesfr-ar'gito.gi.off^c(i)iivein- 
coireftione hicverlus habet , fed leftio trepretantis -iS pafieinfrwigtto, qucmodo 
tanturavetusreponidebet, quaeinmeo difertimleguntMflT. Pall. Boxhem. 



Cantabrico Codice habetur ; Remadver 
jwpopuliejjeleges. Salmaf 

19. P^nemfrangite.~\ Jocus eftin voce 
pultem. Dixerat Agoraftoclesj SipuLtem 
non recludet. Quid ii pultem, & non ape- 
iiat?Advocati,tanquam/7«/ftf7waccu(andi 
cafu dixiifct Adolefcens , & de palte lo 



20. Si vxierit lerio.'] Videtur moris 
fuifle, utquem quis furem efle fcirer, 
eum teftibus pisfentibus interrogaret , 
Nunquidilla les apud iliamellet; aut, 
Nunquid eam contredaiTet 5 Si negaret, 
res teftibus iifdem prarfentibus comrte- 
riebatar: uthocloco: item Scena fcq. 
queretur,excipiunt3/?d«ew/rd«gifo. Ideft, 1 Ag. Hocagsfsl. ^c. itemaliquantopoit: 
pcdibus&piiltandofoies&anaitO>haud l Ac.Negafne apudte ejfe aurumi&c. Ho?. 

J Q 5 3S. ifl»- 



ijd P OE N It L U S. 

I o Ag. Ibo Sc pultabo januam hanc. Ad. ita quippfni j 

Ag. Tacendi tempLis eft : nam crepuerunt fores. 

Foras egredier video Lenonem Lycum. 

Adefte , quaefo. Ad. quippini ? ^»/« fi voles , 

Operirecapira, nenos lenonoverit, 
1 5 Qui ilii "lalas rei tants fuimus illices. 

3S. /fl/cM.] Vide notasAfinar. aft. i. lc. 3. ;^f.5g. 

AcTus Tertii Scena Quinta. 
LYCUS. agorastocles, advocatl 

SUfpendant omnes nunc jam {e harufpices. 
Quid ego illis pofthac quod loquantur creduam ? 
Qui m re divina dudum dicebant, mihi 
Maium damnumque maxumum portendier , 
5 Is explicavi meam rem poftilla lucro. 
AG.Salvosfisleno. Ly. di te ament , Agoraftocles. 
Ag. Magis me benigne nunc (alutas , quam antidhac, 
Ly.TraiK]uiIlitas evenit , quafi navi in mari : 

UTCHNQUE EST VENTUS, exin velum vorti- 
tur. 

ioAg. Valeantapud te quas volo , atque haud te volo. 

Ly. Valent ut poftulatum eft , verum non ribi. 

Ag. Mitte ad me , fodes , hodie Adelphaiium tuam , 

Die fefto celebri nobilique Aphrodiliis. 

Ly. Calidum prandifti prandium hodie ? dic mihi. 
1 5 Ag. Quid jam ? L y. quia os nunc frigefaclas , cum rogas. 

Ag. Hoc 



5 . T 5 expUcavi.'] Id eft, extendi & quafi 

Xdilatavi, atque auxi, Sic Prolog. 
Aniph-dixit, expedire rationes. Douza. 

9. Vtrumtjue efi ventus.'\ A quacum- 
que parte ventus flat, ad eam velum ver- 
titur. Ita qualis eft Fortuna , Talis eft 
hominum animus, vultus, oratio. V- N. 
Epid. I. I. 

II. Nontibi.'] Chlamydato enim has 
puellas jam pretiodeftinarat. Lamb. 

1 3 . 'Diefejio celebri.'] Non eft ab inter- 
ptetc To fefio , utputarunt. Salluftiusin 
Beilo Jugurthino: tn diemtertium eonfti- 
tpuuti quod ufejitu celebratuf^i per omnem 



^fricam ludum & Ufciviam magis quam 
formidinem ofientabat. Gro nov. 

X$. NuncosfrigefaBas.] Qui calidum 
prandet prandium, avide captata aura li- 
benter os frigefadat , qui vero auram 
captat, nihilagit: fic Agoraftoclesnihil 
agit rogando ad (e mitti Adelphafium. 
Sicputant feacute rem expedilTe. Sane 
quiauram captat pro corpore , is nihil 
agit: fedqui auram captat, ut auram > 
nemperefrigerandi & recreandifui cau- 
fa, isprofeaoaliquidagic, & fe reftitui 
fentir. Alio & commodius refpicit Plau- 
tMi.Frigida dicuntur,in quibus paru m cft 

giatix , 



A C T U S III. S C E N A V. Z j i 

Ag. Hocagefis leno , fervom elle andivi meum 

Apud te. Ly. apud me ? nunquam fa6tum reperies. 

Ag. Mentire. namadtevenit , aurumqueattulir. 

Ita mihi renunciatum eft , quibus credo fatis. 
io Ly. Malus es , captatum me advenis cum teftibus, 

Tuorum apud me nemo eft , necquicquam tui. 

Ag. Mementoreilluc, Advocari. Ad. meminimus. 

Ly. Ha ha he! jam teneo quid fit , per(pexi modo, 

Hi , qui illum dudum conciliaverunt mihi 
15 Peregrinum Spartanum, idnunc hiscerebrumuritur, 

Me eile hos trecentos Philippos fadurum lucri. 

Nunc hunc inimicum quia elle iciverunt mihi , 

Eum allegaverunt > fuum qui fervom diceret 

Cum auro elle apud me. compofita eft fallacia , 
5 o Ut eo me privent , atque inter ie dividanr. 

LUPOAGNUM eripere poftulant , nugas agunf. 

Ag. Negafne apud te efte aurum , nec fervom meom ? 

L Y. Nego : & negando , (i quid refert , raviot ^^^^f- an""»* 

Ad. Perifti leno, nam ifte eft hujus villicus , 
; 5 Quem tibi nos efte Spartiatem diximus , 

Qui ad te trecentos modo Philippos detulif. 

Idque adeo in iftoc aurum ineft maifupio. 

Ly. Vae voftrse ^etati ! Ad. id quidem in mundo eft tu^. 

Ac.Age, omitteadutumfurcifcr, marfupium: 
^o Manifefto fur es mihi. quaefo herde operam datc , 

Dum 

igratiSjfalis, facetiarum: ^xcfrigidum fche- 
piAtfrigida urhamtin, Sic igitur Sifrigida 
iquacfinegratia excipiuntur, pro fatuis, 
iinfulfisjinficetisaudiuntur- Tam frigi- 
jdai inquit, loquetis, ut fi calido cibo 
itaptimguftatogutturaduflilTes, ad hacc 
ivcrba id reftigerare pofles. Sic & Ru- 
jdente, 5.2. d calet tibi : rmm id frigefa- 
\iiiu. SimilitetluditMartialis j. 25- Si 
temperariba.lneumcupufervens , Roga, la- 
vetur y rhetorem Sabinejum : Neronianai it 
refrigeratthermas.Et GaaihxnzDi^hilo, 

f^SfJasi dicenti fic refpondit : tov <mv 
J^&^f^TWV 7S' iTnfMXu; Eif axjTvv dei 



nxamlib. 13. Gronoviw. Frigefa£}as.'] 
J. Guliel. & Douza probant frtgidcfaCi<ui 
quavoce , eodem plarefenfu, ufusia 
Rud.aft. <i.z.i!r^. 39. Oscalettibi! nunc 
& idfrigidefiiSias ? ' 

24. Hi,quii[lum,&c.'] li , quorum 
opetahic Spartanus ad mc venit, mo- 
lefte jamferunt, mehos CCC. Philip- 
poslucrifadurum elfe :IlUidautem, hi^ 
non habet,quoreferatur,more Comico. 
Turneb. 

33. Ravio.'] Hoc eft , contenta voce 
adravim ufqueclamanspernego. Tumeh. 

39. ^ge, omitte. ] Hinc furem dici 

manifefum non pofle , poft rem i?i defti* 

f *f '»©'?vo^j<j i^^^a.n^.tifS^i apud Athe- inaium locum pcrlatam , quamvis cum 

ipia 



l^Z P OE N U L C S. 

Dum me videatis rervom ab hoc abducere. 

LY.Nuncpoiegoperiicerto, haud atbitrarlo. 

Coniulto hoc fa6lum eft , mihi uc inCidix fierent. 

Sed quid ego dubito fugere hinc in malam crucem 
4j Priulquam obtorco colio ad prscorem trahor ? 

Eheu ! quam ego habui ariolos arufpices , 

Qui (i quid boni promittunt , pro (pifFo evenlt : 

Id quodmalipromittuntpraeientarium eft. 

Nunc ibo , amicos confulam quo me modo 
50 SufpendereaEquom eenleant potiilumum. 

ipfarcdeprehendatui : immo ne furem 
quidem elTe : cumdolo malorem alie- 
namnon contie£^aiic, docet Hotoman- 



nus. 

41. Uatid arbitrario.'] Non eft, quod 
quifquamdicat fe arbitrari me periille , 
fedpoteft hocliquidodicete. L.Stichoj . 
i. PeriipUney non obnoxie. V. N. Am- 
phit. I. I. 



45. Obtorto coUo.l^ Rapere ohtorto ceUo, 
eft vefte ad collum prehenfa gulam & 
faucespremere&angere, iifque adftii- 
&h urgere & trabere Turnebns. 

47- Profptjfo eventt.'] Id eft, peiquam 
tarde & fero. Tutneb. lib. 39. 2, 

So. Stifpendere.'^ Non quaerit reme- 
dum mali, fed fufpendii genus j quafi ic 
omni jam deipeiata. 



AcTUs Tertii Scena Sexta. 

AGORASTOCLES, COLLYBISCUS, ADVOCATIr 

AGe tu progredere , ut teftes videant te ire iftinc foras. 
Eftne hic fervos meus ? Co. fum me hercie vero , Ago* 
raftocles. 
Ag. Qiiid nunc fcelefte leno .'' Ad. quicum litigas, 
AbfcelEt. Ag. utinam hinc abierit malam crucem 1 
5 AD.itanosveiieaequumeft. Ag. cras fubicribam homini di* 
cam. 
Co. Nunquid me ? Ag. abfcedas . fumas ornatum tuum. 
Co. Non iiim nequicquam miles fadus ; paululum 
PraedsB intus feci , dum lenonis familia 
Dormitat : extis fum fitur faiftus probe. 
lo Abfcedam hinc intro. AG.fadlum a vobls comiter. 
Bonam dediftis , Advocati , operam mihi. 
Cias mane , qusfo , in Comitio eftote obviam. 

Tu 

5, QVbfirihafndicam.'] VidenotasAu- I 6. OrnatumtHum.'] Villici ; depofito 

i iuiar. -^(k, 4. fc. 1 o. ^f. 3 Q. 1 hoc militaa. 

iz.Epti 



A C T U S IV. S C E N A L 1^^ 

Tu fequere me intro . vos valete. Ad. & tii vale. 

Injariam iiiic iniii^nke poftulat : 
15 Noftrofervire iiosiibicenleccibo. 

Verum ITA SUN T ISTI NOStRI divites: 

Si quid bentRicias , levior pluma eft gratia : 

Si quid peccatum ft 5 plumbeas iras gerunt. 

Domosabcamusnoftras , lialtis, nuncjam, 
2oQuandoid, quuireioperamdedimus, impetravimus, 

Utperdcremus corruptoremcivium. 



iz. Eftoteobviam.\ Eftote mihi prse- 
fto: ijU,o\ d^jnvTa.Tt. Notat Donat. in 
Phormion Tercnt. aft. z. {c j. itera 
aft. 2. lc. I. o^^f/7^c<i«/k, propticdicun- 
tucpatfoni 5c ainici. Vetereienim fimi- 
eos proteltibas & advocatis pofuirunc. 
Videnotas fupra a6t. r. lc. x. i/£. 7. Ec 



Epid. 3. 3. dc Comitio , MenacchnL. 

361. 4. 2. 

14. lnftgnite,&c ~\ Agoraftocles aper* 
tea riobisreminjuftam poflruht. V. CJ. 
Cai^ extr. 

18. PlumbeM.'^ Graves & diuturnas. 
Lamb. 



ACTUS QJTA RTI S C E N A P R I M A. 

M I L P H I O. 

EXpe6lo quo padro mese techncE procciTur^ fient. 
Scudeo fiunclenonem perdere, velucmeum herummlfe- 
rum macerac: 
Isme autemporro verberat, incurfatpugnis, calcibus: 
' SERViRE aMANTI, miieriacft, prxfertim qui , quod 

amat , caret. 
5 Attat! efanoreciperevideofeSynceraftum 
Lenonisfervum: quid Iiabeat lermonis , aufcultabo. 

ACTUS QUARTI SCENA SeCUNDA* 
SYNCER.ASTUS. MILPHIO. 

SAtls fpecfcatum eft Deos atque iiomines ejus negligere gra- 
tiam, 
Cui liomini herus eft confirailis , velut ego habeo nunc hujui^ 
modi. 

Nequc 

2"/^ yihominihertu.'] Orationonfa- | tamenvoluitj Norum efTe, deos ei in- 
V^tisaccurataj utpotequx pueri eft ; feftosefTe, quiherum habeat hero fuo 
parumattendentis, qui ioquatur. Hoc J confimilem. Lambin, 

5. LafH 



ij-^ P OE N U L U j. 

Neque perjurior , neque prior alter ufquam efi: gemiUm i 
Quam herus meus eft : neque tam luteus , neque tam CGend 
collitus, 
5 Ita me Di ament , vel in lautumiis $ vel in piftrino mavelim 
Agere ^tatem , pr^peditus latera forti ferro mea , i 

Qiiam apud lenonem hunc fervitutem colere. quid illuc e{| ' 



m 



genus i 
Qaaeillic homlnum corruptelas fiunt I Di voftram fidem , 
Quodvis genus ibi hominum videas , quafi Acherontem ve- 
neris. 
1 o Equitem , peditem , libertinum ^ furem ac fugiti- fifg^uvla?/'^"'^ 
vunivelis. 
Verberatum , vindum, addidum t quihabet quoddet 

homo eft , 
Omniagenera recipiuntur: itaque in totis a^dibus 
,TenebrcT, iatebrcet bibitur, eftur : quafi in popina, haud fecuSd 
Ibi tu videas iiteratas fidbles epiftolas , 
I j Pice (ignatas ? nomina infunt cubitum longis literis. 

Ica vinaiiouum habemus noftrs deledum domi* rio^umr'"*' 

Mi.Omniaedepolmirafunt, m(i herus hunc heredem facit^ 

Nam 



5. Lautumiu.^^KeCtclautumtofjCivi&G. 
'k£ioTVf.iia^k. Lamb. Lafitumitniicutloca. 
lapidibus csfis exfeda < in quae noxii 
damnarifolebant. Cujufmodierant la- 
pidicinae Syraculis in Sicilia. ^fcon. 
Tadian. 

14. Spiflold/u ] Teftas feu amphoras 
licteris inlcdptas, epijloloA fiSliies appel- 
lat. Rud. Vrnaiitterata; Ikt enftcului Ut- 
teratttf. Vide interpretes ad illud Arbitri: 
fiatim allatiS ftint amphcra vitrea diligen- 
ter gypfata , quarum in cervicibuf pttta- 
eia erant ajfixa. Idem : Scedium ajftxum 
ampuUii, cui infcripta atat vini. Quas igi- 
tur nofter hic epifioUi vocat; ille mr- 
Tdiuov , 8<.f€edmm: GloHkyBrevesfitetn 
Epifioia^ breves , & modica4 : Horat. i . 
Sat. 10. NofM. Ego litteratas epifiolof hic 
fimpliciter intelligo, y^^jt.^^Tiy^ tto- 
TsJQ^ict AthenjEi ; qua: Sc uno verbo 
BmgvXcij fint ditkx. Meurf. 

15. Nomina.'] Scil.Confulum,qttibus 
■condiraeiantvina. 



i 16. Vinariorum. "] Eft a re militarJ 
quaefita tralatio in voce Deledum. Eo 
dico , nequisfortedevaforum vinario- 
rum multitudineSyncetaftum loquiau- 
tumet, '^i Lambino'\ndinGt\is. Douta. 

17. Nifi hu?ic beredemfacit.2 Invehun- 
tur in infcitiam illorum , qui ex hoc 
loco coliegerunt , qui vivos ludant , 
ab iis haeredes plerumque fcribi. Ipfi 
(ic interpretantur : mirum , fi hujus 
herus ieno Lycus , qui haud dubie 
fallaciis meis jam raoritur & interitjf 
hunc fervum non facit haetedem : ita 
raagnifica in hujus vel ut mortui lau- 
dem meditatur : credibile auteni ^ ne- 
mine mortuum impenlius laudari t 
quam ab eo . qui eft ha:res inftitutus. 
Et hoc parum fcite. Non enim quai- 
vis laudes & fermones noneftos refpi-^ 
citauftor, (ed proprie laudationes njrj' 
nebres, qus defunftis honoratis viriSI 
fiebantproRoftris, quod officium ple'[ i 

'•fumque peiagebant hsiedes. SicTi-^;; 

bfi» 



A C T U S I V. S C E N A II. 1 jj 

Namisquidemilli, lumedicamr, verba facit emortuo. 
Ecadirelubet hominem , &aucemnimiseum eqSmJ^^eu™. 

aulculcolibens. 
20 S Y. HcTc cum hic video fieii , crucior pretiis cmptos maxumis, 
Apud nos expeculiatos fervos fieri fuis heris. 
Sed ad poftremum nihil apparet. M A L E P ART U M 

DISPERIT. 
Mi. Proinde h:.bec hic o caiionem , quafi ipfe fit frugi honx , 
Qui ipfus hercle ignaviorem pocis cft facere ignaviam. 
ij Sy. Nuncdomum haec ab a^de Venerisrekrova(a, ubi ho- 

ftiis 
Herus nequivit propiciare Venercm fuo fcfto die. 
Mi. Lepidam Venerem ! Sy. nam merecrices noftrcE primis 

hoiliis 
Venerem piacavere excemlo. Mi. 6 lepidam Venerem denuo! 
Sy. Nunc domum ibo. Mi.heus, Syncerafte. Sy.Syncera- 

ftumquivocac? 
3 o Mi. Tuus amicus. S y. haud amice facis , qui cum onere ofFe- 

rasmoram, 
Mi. At ob hanc rem tibi reddam operam,ubi voles,ubi julleris: 
Haberempadlam. Sy. (ifuturumeft , do tibi operam hanc 

Mi. quomodo ? 
S Y. Uc craim iibi mihi vapulandum eft , tu corium fufFeras. 

Mi. Apage, 



ibcrius novem annos natus defundlum 
Ipatrem pro Roftris laudavit , CaJigu- 
la Tiberium , Claudium Neto. O 
mnia mira funt , inquit , nifi Lycus 
jam moriens (abierat enim cum his 
Vcrbis : amicos confulam , auo me mo- 
do fufpendere sijuum cenfeant potij^i- 
Tnum) eoque teitamentum ordinans, 
hunc cum maxime hxredem facit : 
iiam, ut loquitur , videtur fecum me- 
ditari5c commentari, quomodo mox 
eum , quum cfFeietur , laudaturus fit. 
Cronov. 

^ 2+. f^cere /^«dx/i<t»j.]QuiipfamIgna- 
viam id docere poflet, quo ipfa fieiipoi- 
fet ignavior. 'Boxhom. 

27. Pnmt! hojUu. '] Hoc vult dicere 
(de quo UmenLambinusveibum nul- 



lum 5 haud magisutique,quamfi Age- 
noris, non Veneris facris operatus litaf- 
ictj Adelphafium & Anteraitilem A- 
phrodifiis Venerera fibi fecifle volentem 
propitiam, id eit, litaire , pacemque^ 
patrona lua acveniam impetralfe haud 
gravatinn, idquePn'w», hoc eit , Pr^ec/- 
daneu hojitu , ncque iiS ifuccidaneM Udb^ 
jici porro vcus fuifle. vide Feftum. 
Douza, 

33. Corium.l Tnum pro me tergum 
fupponas. Ita Lambinus, & eum ie- 
cuti alii, led peflime, inierpretantur. Co- 
riug hicfignificatfiagelium cxcorio bu- 
buioconfedlum. Ita fupxa, a£i. 3^ Tres 
factle corios contrivfjtr bubulos. Alibi.- lam 
tibituis meritis irnjfus corius reddttus ejl. 
Boxhoin. 

3+. Tt 



3-^^ P OE N U L U Si 

Ml Apage. Sy. nefcio quidviri iis. Mi. malus fum. Sj. tihl 
fis. Mi.tevolos 
3 5 Sy.Atomisurget. Mi.attuapponej&refpiceadme. Sy.fe- 

cero : 
Quanquamhaudotiumcft. Mi. falvos fis, Syncerafte. Sy. o 

MilphiOj 
Di omnes deaeque ament ! Mi. qiiemnam hominem ? S y. nec 

te , nec me , Milphio : 
Neque herum meum adeo. Mi. quem ament igitur^Sy. aliam 

quem//^^/". 
Nam noftrorum nemo dignus eft. Mi. lepide loqiiere. S y. mei 

decet. 
40 Mi.Quidagis? SY.facio quod manirefto mcechihaud ferme 

folent. 
Mi.Quidideft? Sy. refero vafa falva. Mi.di te& tuumhe- 

rumperduinti . 

Sy. Me non perdant. illum ut perdant facere podim , H velim, 
Meum. herum ut petdant: iii mihi mecuam, Milphio. Mi^ quid 

ideft? cedo. 
Sy.Maluses. MLmalusfum. Sy.malemihi eft. Mia memo- 

randum! eftealiterdeceto 

Quid 



;4, fevolo.'] tthicjdciis efi: ex am- 
biguitate, qua f^pc luditPlautus. Hsc 
enjaiverbaadprxcedentiarelata , figni- 
^cant: Te volo tibi malum eiTe, tibi 
ipHim jumento ruo alcefTae fuppU- 
cium: &, ut folent, utque accipit fer- 
vus alter, te volo conventum. Grono- 

41. Vafa.'] Facete ludit in ambiguo. 
Nam & vafa orane inilrumentum & fu- 
pelk-ailera fjgnificant , & eam partem , 
qui^honcfteinterqueresfeiias nomina- 
linonpoteii; quamquedea Bona a fa- 
celio fuo exulare voluit. hinc be^ie vafatos 
Lamprid. diyCwprsbe mutoniatas. In Car- 
minellbero: 

Hic leginms Circen ^tlAndiadenque Ca- 

bpf°\ ... 

Grandia Dulichii VApi tuUJfe virt. 
^Plerumque autem accidehkat , ut moechfs 
i-rsivTi<!?a>fci> deprehenfis viiilia ampu- 
taicntur. Tufneht 



41. Me non perdant.~\ Uxc fcriptuta 
eftveterrimorum libtoram. Nequecauf- 
Ca erat, cur eam iolUcitarenteruditi. Di- 
xerat Milphio ; Dii te & herum tuum 
pefdanc. Refpondet Synceraftas ; Irno» 
raeDiinonpeident, utraea fupefftitis, 
florentis , & non perditi opef a , perdere 
poflintlierum meuiii. In meaenimma- 
nuefl , pcidercpoffeherum, fi velim. 
BGxhern. 

44. Maliufum.'] isTon ihjuiia' hotan- 
tur interpretes , quod otiofe hoc pra:ter- 
mittant: Sedquinota.t, numqiiid ipfe 
diligentior? Ludit , inquit , in voca- 
bulo fftalui. Tuputasme ciTc malum, 
maletibivelle : ego autemmalus fum» 
id efl , tam mutus, quam malus in navi; 
quafi Maio naurico dixeris , fit id-em quod 
La.j}tdtdixeris. C^uis hocexpeftailet? aut 
quisinveniiTctaUus? Qusreautem non 
maluiin filva potius quaai m^-ilu^ in navi. 
At tu, li nugaruin pa-ni-.ctj iege rriecumr 



A CT V S IV. S C E N A II. j^57 

if j Quld eft qnod male fit ? quoi domi eft qaod cdis , qaod ames 
affatim , 
Neque triobulum ullum amics das $ & duffcas gratils. 
- Sy.Diefpiterme fic amabit. Mi. utquidemedepoldigniises, 
S.Y. Utego hanc familiam interirecupio. Mi.addeoperam, 

licupis. 
Sy. SINE PENNIS volare haud facileft. meas ak pehnas 
non habent. 
50 Mi. Nolito edepol develHlTe, jam his duobus menfibus 
Vollicres tibi erunt tuee hirquinse. Sy. i in malam rem. Mi. i tU 

atque herus. 
Sy. Verum enim qui homo eum norit , cito homo ^umnum?"'^ 
pervortipoteilb 

Taci- 



Malisfum. Dixerat ante idem Milphio 
J^r 34. Maluifum : quemadmodum in 
Cillellaria quoquedefe fervus4> 2.B0- 
tia foemina jif malus wafculus voLunt te. 
Hoc nutrc ei reddit alter : Non audeo a- 
pud t^^confiteii: ina.lHs ef .Refpondet ille: 
Sicfum malus j fed matu ; non bonis five 
f^mninolivcad commodum mihi hero- 
que meo rtegotiiim. Sic infta: Petinttt 
fierifubdolus. Ha. Inimieo poftm. Gron. 
Memorandum.^ Mirantur hoc non place- 
re,cumli£venuftiflimum , fiabfquedi- 
'ftindione cum fequentibus conjunga- 
tur, id quod racmoraturus es, in quo 
tibimaleeft, decetefleaiiter ,dec€t z^c 
bene tibi , non malc". Sed non habebant 
lafluetas aures tVj&iTjajLt-oRomano.quem 
:adamarunt Comici. Hacipfafabula s- 2. 
iMemorandum mihi , fi 7iovi forte. Ennius 
apud Ciceronem 4. Acad. Iteradumea- 
demmet ifla mthi.Et CicetO z. Tufc. Itera- 
dum eadem i/Ia mihi : 7ion enim intelU^o. 
Habei & lib. 14. ad Attic. 14. Qu^s l"e- 
quuntuij pet intertogationem funt le- 
genda: ejfe aliterdecet ? Et ludit itcfum 
duplici fententia j nimirumi an debet 
tibialitereflfe, quamefleiibi dicis, five 
male ? & an decet tibi aliter cfle , quam 
eft, cui tambenefit? Prior fenfus , fi 
teferas ad przcedentia: pofterior, fiad 
requcntia:quibusefficit,utaIterpriorem 
renfura non aoimadvcaat. Gronovius, 



45. glUoidomi eji , tjuod.'] Habitabat 
eriim Syneeiaftus apud Lcnonem. i*«- 
pjius. 

50. Nolito adepoldeveUijfe.'] Nequam 
plagitriba , prxtet omnera e.Kpeda'» 
tionem , ex dodi didi infolentia ri- 
fum aucupatur, alludens ad pilos fu-«j 
balares, id eft, piimam illam & mu- 
fteamfub alis five axiliis erumpenteru 
lanuginem , quera fiorem vocat Ma-= 
ro; c[wziaxiU.iXs puer iilc ia yeftis aljo- 
vorfum applicatas pennarum inopiaia 
pati, Adagionis fpecie fuerat corique- 
ftus, eafque ipfas brevi foreauguratur, 
utvolucres fiant, ideft, fiore illo Vir-' 
giliano, velutiplumisquibufdam , ve- 
ftiantur. Hiranai contemptim appeilat» 
zdhircum fubalaTem oblique rcipiciens. 
DoHZi. 

Sx. ^i homoeum norit.l QazTCVVlU 
gafa leftio eft infulfiflima J An quia 
non poteft intelligi ab eo ctto homo per* 
veTtipotejl. Ita tamenfupra 3. 6. Itami'^ 
hi renunciattim ejl , ijuibtts credo fatifo 
Ubijuxtafubaudimusrt6;7/«. Perfa 2.1, 
Ejus auris , cjti£ mandata funt , ofjerao 
ho. Certe fi vox homo iteranda cft ( ut 
quumlegunt, Quihominem) longerac- 
Iiusdealio hic, de alio iliic, quamde 
eodempronuntiatur. Domi & domo rion 
habent hic locuni : modo non cft neceiTe. 
Grenoy, 



2j§ P 6E N U L 11 §. 

Mi. Qnld jam ? Sr. qua(i tu tacere quicquam potis fis. Mi. re* 
(5tius. 
f c Tacirus tibi refiftam , quam quod di6lum eft mal^ mulieri. 
Sy. Animum inducam feciie , uttibiiftuc credam, ni te no*, 
verim. '^ 

Mi.CredeaudadermeopencuIo. Sy. male credam, Sc cre- 

dam tamen. 
Mi. Scin tu herum tuum meo hero efte inimicum capitalem h 
SY.fcio. 1 

Aii.Propteramorem. Sy. omnem operam perdis. Mi. quid. 

jam ? Sy. quiado6tumdoces. 
Mi. Quid ergo dubitasj quin lubenter tuo hero meus quod 
60 polliet 

Facere, faciat male, ejus merito: tum autem (1 quid tu adjuvas, 
Eo facilius poterit facere. Sy. at ego hoc metuo Milphio. 
Mi.Qnideftquodmetuas? SY.dumheroinfidiasparem , ne 

a te perdeam : 
Si herus meus me eife locutum cuiquam mortali fciat- , 
■ ContinuoismeexSynceraftocrurifragium fecerit. 
^^ Mi.Nunquamedepol mortalisquifquam fiet e me certior, 
Hifi hero meo uni indica ilb , atque ei quoque, ut ne enunciet 

Id 



54. Tkcitm tibirefiflnm , e/Uam ejtiod.'] 
i^ihi! mutandum rsili fcribatur , Tacitm, 
uf js.Tiplacuitdodis. Sed nihil neceffe 
eft. Subaudiendum, wrf^«, utfxpe, prx- 
Cipuecum kc^mmxcjuarn.. Tactm magii 
tibtrefiftam. Refiftere c£t pzxkv^liic , &i 
fiareinloco. Utapud ?ottam f^pe ref- 
fefeeejues , deequis quisb incefTu defi- 
ftuntSc ftant. Reftare eodi-m feafu acci- 
pitur. Difnx rcftat vdfbarus Heclor; dum 
fefi^it", & in propugnando perfiftit ac 
perfeverat. Itaenim refftere pro perff?e- 
r^accipitur, ut remittere pro permittere 
apudTacitura &aIios, Qjjoddoftisjam 
Hofatum. Sa.lm(if. ReBiwtacitm.'] Nec 
T^cititu cft legendum , nec in ^a Tacitm 
•t-o rnagu intelligendum.namejusvicem 
hicadeflTo Re6itw , in €]uo adverbium 
jlludcontinetur : eft enim idem qqod 
magurelie. /?f/?/?<?w etft habsnt codiccs , 
& poteft explicari, roalo tamen cum 
Palraerio 6c Acidaiio remfftam , utinfra 



aft. 5-z. Suam rem fihi falvam fiftam. 
Rcm , quamcunque credideris, tacitus 
tibi rede fervabo (nam quod lifti & red- 
hiberipoteft. ferveturnecefTe eft) magis 
hercle quam, quod diftum eft malae mu- 
lieri, fervatur. Nectamen repognem , d 
maiis , Tacttum tibi reftftam , vel Tacitan» 
tibtremfiftam. Gronovjus- 

62. Parem,t7eateperdeam.~\ AdmitfO 
VsLrci paritem , quum MlT. zWiho partlem, 
Etexftathocverbum Pfeudolo 1.5. Per 
deSlosdolotpAritof y ut auferMame, Dein 
Jego, ne kte pendeam. Id eft, nc faluS 
mea non fua nitatur vi, fed ex te fufpen- 
falit : intuapoteftare, intuismanibus 
fit, mequando velisperdere. Petronius: 
Sineejuonon potes vivere ? ex cujui ofcul» 
pendes? Simulalludit ad fuppliciumfer- 
vorum, quipendentespleftebanrur. Ut 
fit, netuaopera&beneficio, quotiesti- 
biIobebit,pendeam, fiveincrucefivead \ 

vapulandum. GfomviHs. ' I 

7^, DuM 



A C T U S IV. S C E N A IL ij^ 

Id efle faelnus ex ce ortum. Sy. niale credam, &:credam ta- 

men. 
Sed hoc tu tecum tacitum habeto. Mi, Fidei non meliu^ crc- 

dicur. 
Loquere, locusoccafioqueeft, libere ; hic (oli fumus. 
7oSy.Hsrus fi tuus volec facere frugem , meum herum perdet. 
Mi. quiid poceft? 
Sy. Facile. Mi. kc ergo id facile nofcam, uc il!e poflit nofcere* 
S Y. Quia Adelphafium, quam herus deamat tuus, ingenua eft* 
,^ , , Mi. quo modo f 

Sy. Eodem, quoforor illius akera Anteraftilis. Mi. fed qui id 

credam ? Sy.quix 
Illasemit in Anadorio parvolas , duodeviglnti minis , 
fS De pr^done Siculo. Mi. quanti .^ S y. duodevigiriti mimSi 
' Mi. Duas illas ? S y. nutricem earum tertiam. 
Ecillequieasvendebac, dixic fe furtivas vendere : 
Ingenuas Carthagine ajebac etle. Mi. Di voftram fidem I 
Nimium lepidum memoras facinus: nam herus meus Agora* 
ftocles 

>oIbidemgnatLis, indefurreptusfere (exennis , poftibi 
Quieumfurripuit, hucdevexit, meoquehero eum hic veii* 

didic. 
Is in divitias homoadoptavit hunc , cum diem obiitfuum. 
S Y. Omnia memoras. quo id facilius liat , manu eas allerac 
Suaspopulares, liberalicauisa. Mi.cacicuscacemo.io. 
jSy. Profedo AD INCiTAS LENONEM REDIGET , 
ii eas abduxerir. 

Mi. Quin 

ait. 2 . fc. t . Kam ego iSam liberali affero 
caujjamam. ad qaem locum Donatus}. 
Ordoeft : EgolibcraligaufTa manuafle- 
ro. Et funt)uris verba , aquibus etiatu 
^i/errom dicuntur, vindices alicnae 11« 
bertatis.nam & caufTa ipfa Li&errf/a dici^ 
tur, quae aftionem in fe continec Lj- 
bertatis. Ita Glollar. Feft. 5c 12. Tabb. 
Liberali manaajjerere » eft liberali judicia 
natalibusrettituere, x.ctp7n^icuj : &c ^f- 
fertoTy vindex , KctpTnsTjc; &c Gloff. y^p^ 
TnT/u^s, VindiSia^ ^Jfertio. inde y^p-> 
Tugicij , vindicitifeciindMm litertatem. 



76. Duas iUi , irc. ] Camerariana; 
nas iUas tanti (^tiafo emit. Sy. nntricem, 
'c. quod audloris arbitror geminum 
;rmanum, mutabam in Dua^ iUoi tanti 
i^fo? Sv. imo & nntricem earum ter- 
«w, hocfenfu: Quod tu miraris, duas 
.astamviliemptasj acceflit etiam ter- 
1: itauttresvenierint oftodecim rai- 
s: curafolemnealiaspretiumunius, 

miniraum, triginta. .Acidal. 

84. Liherait caujfa.-] Adferat eas in 
jertatem caufla liberali , id eft , judicio 
ti aaione de libeitate. Tei. Adelph 



P OE N L tr s. -" 

Mi. Quin priusdifperibit faxo, quamunamcalcemdverit. 
Ita paratum efl. Sy.itaDi faxint ,ne apud lenonem hunc fer- 
"■ viam. 

Mi. Quin hercle collibertus meus faxo eris , fi Di volent. 
Sy. Ita Di faxint. nunquid aliud me morare , Milphio ? 
^o Mi. ValeaSjbeneque ut tibi fit.Sy. pol iftuc libi 5c iiero tuo e/l: 
inmanu. 
Vale, & hsc cura, clanculum iit fint dida. Mi.non didlum eftj 

^ . vale. -- 

S Y. At enim nihil eft, ni/i,dum calet , hoc agitur. Mi. lepidusj^ 

cum mones : • 
Et hpc ita fiet. S y. proba materies data eft, fi probum adhibes 

fabrum. 

Mi. Potin ut taceas f S y. taceo atque abeo. Mi. mihi commo-' 
ditatem creas. 
«?5 Ijlic hinc abiit. Di immortalcs meum herum fervatum vo- 
kinr , 
Et hunc difperditum lenonem : tantum eum inftat exitii. 
Satine , priufquam unum eft injedum telum , tum inftat afc 

terum! 

Ibo imto , hxc ut meo hero memorcm. nam huc fi ante xdes 
fevocem , 

• Quaeque audiyiftis modo,nunc{i eadem hic iterem,infciti^ft. 

zoo Hero uni potius intus ero odio,quam hic (im vobis omnibus. 

Diimmortales, quanta advenit calamitas 

Hodieadhunclenoneml fedegonunceft , cummemoror;^ 

Id negotium inftitutum eft , non datur ceilatio, 

Naml 

85. "Vnam caUem. ] De his dtcemus j fnachiam Iket hac , inijuam , alveolumejui 
m Trin. aft. z. (c. 4. fC 136. Quibus ipurare, Et ralces, ram calces hlccaUfilt 



hsc licet adjicias ex Scalig. Apud Grs 
cos, inquit , aliaerat tabulacalculorum: 
quippequinquelinearum. ItaqueBonin 
ulrjrnis lincis erant inati caLuii, fedin 
rrsedia. Quarecum alteruter exiuforibus 
^dtncitaiiilincam cogeretur, tuncmo- 
vebat calculum ab eadem media linea , 
hocdiiio, iciva -r d((>' li^?'. namlinea 
jlia vocsbarur U^ : CaUem enim vocat 
huzcakulum ; alluditquead Proveibium 
^od ulurpavit. Et itaLuciliiUs; N<t»- 



manifefto. Feftus : CaUes, cjutperdtminu' 
tionem vocantur caUnU. Vides ergo , quo- 
modoPl. dixerit, Cieretalces. Kiveiv tbs 

91. Dumcalet.'] Dumrecenseft} 4c 
oceafiopracfto. Tralatio a ferro, quod, 
dumcalet, tundendumeft: ubirefrixitj 
fxuftracuditur. Lamh. 

100. Intus ero edio.'^ Non erat MII- 

phio, narraturus rem gratam hero, ei, 

odio fuJuius i fed fpedlatoribus vel a-udi- 

i toii- 



A C T Uf V. S C E N A L zSi 

Nam &t h(^cnofte confukndum quod modo concredItum'ft, 
i; o Et iliud autem inrerviendum'ilcon(ilinm vernaculum. 
Remora Ci Cn , qui malam rem mihi det , merito fccerit. 
Nuncintro ibo : dum herusadvenita tbro ,oppedar dotnu 



tOTibusrem jam diftam repetendo, ut 
crambe bis cofta ingrata eft. Putem 
proinde legendum ; Hero uni potiits tntus 
'*go; iiempe memorabo j odio ejuamhic, 
icpetendo fcilicet, quJEJam audiftis,/;?» 
vobtfommbus. Boxhorn. Intusero odio.\ 
Diltinguunt; Hero Uni potiiu intus ero , 
(quodlit, memoiibo) cdio ejuam hic: ne 



uxor , gratulando ohtundere, TuumeJJein- 
ventum guatum : ntji illos tuo ex ingeni» 
judtcAi y Vt nihtl cre<ia4 tntelligere , hift fi 
idtm di6ium eji centtes. Quid autem lei- 
rnunculi, ejje hero intus pro msmorare. 
Gronovius, 

105. Vernaculum.'] Id eft , domefti- 
cumillud 8ca nobis natum confilium 



que enim qui rem gratam narraturus ame fervoadiuvandum. Ita Cic. cr;;.?^, 
crat,Ii€ropoteratodloeire. Immo£cqiiiL^c;M,y?,c«7» ac vemaculum. Jd.faporvir- 
lemgratamnarrat, eadem izpinsincul- \ naculus. Id. vernacuU fefiivitas , iddi 
pando, tundendo . foliicitando , utocca- I domeftica, Varro : vtrbum vernaculum 
fioneutaris , potcftefle odio. An non acdomtnAtum. Id-vsnum, itcmnvaver^ 
ipud Tercnttuia s, Ohe , jam defint deos , I nacuU. 

ACTUS QUINTI SCENA PRIMA. :" 

HsAKNO loquiiur Punice. 

YThalonim , vualonuth fi chorathifu-na comfyth , 
Chym lachchunyth munys thahnydibanimifci 
Lipho canet byth bymichii ad sdin bynuthii. 
Byrnarob fyllo homaionin uby mifyrthoho 
5 Bythlym mothym noaochii neleciianti dafchraachon 
Yilidele btimtyfel ythchyiyschon, tem, liphul 



YThalonitn,vuAhnuth.'] Punica hsc 
fcripta erant line punftis vocali- 
is, ut & Hebrsa five Phoenicia omnia. 
brarii vero vocales proingenii&eru- 
tionisfuae modulofubftituerunt, faiib 
:pius quam faftum veilem. Sunt au- 
m refcribendaLatinisliteris,& diftin- 
lenda ad hunc modum : 
ithalomm , valonoth, fecor eth ifi ma- 

cumfoth . 
yni lachchu , vultmimi , Sty almoth ibar- 

tt mifchi : 

■ P^" '^''^y ^y^i Thu ad adin . bymi 
Thu, '' 

rnarob , fylU hem alonim , ubymi Ar , 
tohu: ' ^^ 

thym othynoshathH: ntltch an ta dat 
ntathon ? 



Uth 

I Efod elle ? hrum tyfeloth chyli , fcontem //', 
phol 

Eth bamm. Is dtber noth co noth ^gora- 

fiocles : 
Vthemuna tthy chtra. Jed ucoch , fotb 

nofe , 

Bynnu. Dihi li ibi gibulim , lasbit thu- 

mi : 
Bady al ethe ra, emiyn , vaftym mincoth 

nifim 
St alomm valonoth : fecearati mifii attic, 

umajfe, 
Conco biti miabel locutimhe ani : lo laccu 

tchina , anus is. 
Hoi cefi , lec po , nafil al hid amas , conal 

emum diher Tcftlon , ob, uthume : 
Ctl tum : com ucra : /u enu : et om mau oft : 

ubaTbanthyadi^rtfiocle/rt, 



%'Si V OE N It L ti s« 

lltlibynimyrdltufthinnocuthnu Agoraftoctef ■ 
Y the manet ihy chyrfae lycoch iith na(b 
Byuni id chii luhili gubylim lafibit thim 
i-b Bodyalyt herayn nyn nuys lym moncoth lufim 
ExanoHm volanus fuccuratim mifti atticum elTe 
Concubitum abello cutius beant lalacant chona enus es 
Hujecfilec paneiTe athidamafcon alem induberte felonobii^: 

thume 
Gtitum comucro lueni , at enim avofo uber bent hyach Ariftc^ | 

ciem 
f 5 Et te fe aneclie nafodlelia elicos alemus duberter mi comps ve^ 

ipiti 
Aodeanec lidtorbodesjuirumllmnimcoius 
Deos deafque veneror , qui iianc urbem coiunt, 
Ut , quod de mea re huc veni , rite venerim. 
Meafque ut gnatas , & mei fratrisfilium , 

Res 



t^t y ajfenachiua/otf elialent, cofalemum 

diber termi, cai : upfti afpoti : 
£ od eanec H6ior h defi ajfam limnim 

colei. 

Latineita reddaslicet ; 

Inclinate & advortite, o Dl De&que, quo- 

Tum fub numine viri hnjns civitatu 

funt : 
J)(precatioriem & integritatem meam acci- 

pite. DuiVffiltet^generavi, rohurmcum: 
Tato impttljit^ feci ut irent Ji»gulu Deorum 

diebttf feji» ad hortos , 
Cum gaudio mult e^uod conturbavit Deus , 

(y tn die canticifuit vacuitoi : 
JuelUfurreptAabierunt : ^ionam ibotha- 

lamns omnes catcans ? 
Vbieft cjmiUa^ rapuit? uttoUam ineptitu- 

dines doloru mei , qu^u cjuaf fru£ius pro- 

ducit mihigignere C^ educare 
l^ihnos. Dixerunt hic pro certo hahitare 

^gorafiocleyn : 
Efi hofpitalu tejfera , Satuniiimago , (hanc 

Internos : Efio altquu finu ttmeru meiy 
e^uo tandem intfgritati mea requies con- 
cedaturx 

^e fhluf , &mifer affiiBufque errem huc , 
tilifc > quinpoti^ in libtrn mii innvver , 



& rependam dojia & ohlationei 

D IS Deabuft^ue, (juos in vocavi confultorei 
(s' adjutores mihi , 

yAd itifirandum domum meam k dolere, qw 
afelSus fum cum tUos laudarem. Sec 
orationem mnacceperunt; affliHtfimuJ 
ijuefum & animum defpendeo. 

Ofpes mea , huc veni :' & ejui me cumt^ut 
manet labor , perferrefacito , animos fii- 
mekveritateorawli& refponforum De 
Tctv, a divinatiombHSi.trjfientii , pn 
digiif^Ue: 

Numero adimphre : erigete, & pjecar 
Vtinam exaudiant : facejfat dolor k patr 
religiofo , & dignofcam fratris filiun 
^rifioclem : 

^ttente audilamentationem ifiam , Deti 
meapotentia, fefitnaadveritatem verh 
exaltationis mea , o Deus , & eejfabm 
fierquiiiniamea. 

Eccedeinceps de meis f^cultatihuf honorm 
kaheho , facrificarts farDlS omnibui, & i 
laudans. 

ItaPetitus lib. 2. Mircellaneorutn, c.2 

quem interpretationis hujus (\xx latiO' 

nem leddentemvide. 



19. Fratrif filium,'] Agoraftoclem Ja 
chonisffatiisfilium, _ -,: 



* 



Ui 



ACTUSV. SCEHA li, 

JLO Reperire me (idtis : dii voftram fidem l 
Qux mihi furreptas (unt , & fratris fiiium. 
Sed hic mihi antehac hofpes Antidamas tuit, 
Eum fecilFe ajunt , fibi quod faciundum fuit. 
Ejus filium hic prardicant elTe Agoraftoclem : 

25 Deum hofpitalem ac telleram mecum fero : 
In hifce habitare monftratuft regionibus. 
Hos percontabor , qui hucegrediunturforas. 

25. TeJft:rAm.~\ Apud antiquos hofpi- 
♦ia erant privata^ quae magnacratnecef- 
fitudo. Propterea hojpitium perlkpe pro 
*»?t«>;rf ponitur.Fuit autem antiqui mo- 
lis tefleram dari hofpitibus dimidiatam, 
quam quicumque attuliflet ad hofpitem, 
continuo agnofcipoflet 8c hofpitio ex- 



i^5 



cipi, tanquam amicus &vetus hplpeS* 
Hocauteiii jus necefiitudinis ad pofte- 
ros tranlibat ; proptetea tejferam hoff>ita' 
lem diligentetadiervabant. Q^i autem 
JUS hofpjtii violabat, is tejferam hofpit/t' 
lem confre^ijfe diccbalaz : Ut Citt. 2. I. 
Budaus. 



Acrvs Qu iNTi ScenaSecunda. 

AGORASTOCLES, MILPHIO, H A N N O. 

Aln rutibidixe Synceraftum, Milpliio, 
Haseire ingenuas ambas furreptitias 
Carchaginieniis f Mi. ajo , & , fi frugi elle vls , 
Eas liberali iam afteres caulsa manu. 
5 Nam tuum flagitium^ft tuas populareis te pati 
Servireante oculos, domi qu^e fuerintliberar. 
H A. Pro di immorcales obfecro voftram fidem ! ■ 
Creta eft profedo horum hominum oratio. 
Qtiam orationcm hanc aures dulcem devorant ! 
10 Uc mihiabfterferunt omnem forditudinem ! 

Ag. Si ad eam rem teftis habeam , faciam quod jubes. 
Ml Quid tu mihi teftis ? quin tu infiftis foititer. 
Aliqua fortuna fuerit adjucrix tibi. 

Ag. INCIPERE MULTO EST, quam impstrare, 
facilius. 

15 Mi- 

didas veftes nitidaTi foliras , fcitur es 
Plin.lib. 3 5- I 5> 6c 17- Gruter. 

14. Impetrare. \ Impefrare adexitum 
perducereiiveconfuminareeft. Impetra.- 
re 6c perpetrare ab antiquo verbo patro 
derivata funt. Patrare eltconfam.iiare; 
iucjue Patratioi lei Veneic* confurama- 
R 4 iiO 



S. 



CReta.'] Nego cretam per appofi- 
tionciii fumi pro fermone candi- 
do ik. faufto. Arbitror potius Pcenum di- 
cere , orationem Agoraftoclis &Milph. 
eandem vim habere, quam creta. nam ut 
ea emaculantur veftes , fic iiU omnes 
animolaoablutasfoidcs. jam cieta foi- 



ly^ ' P OE N U L S. 

? j Mi. Sed qu^nam iltec eft avis , qns huc cum tunicis advefnie-? 

Numn^m ita balneiscircumduduspallio? 

Facies quidem edepol * * * i^-JJ^S^t 

ServQS quidem edepol veteres antiquofque s^sgaeft homo. 
habet, 

Ag. Qaifcis? Mi.viden^hominesfarcinatosconfequi^ 
io Atque 5 ut opinor , digitos in manibus non habent. 

Ag. Quid jaiii .<* Mi.quia mcedunt eum annulatis auribus s 

Adibohofce, atqueappellabo Punice. 

Si relpondebunt , Punice pergam loqui : 

Sinouj turaadhorummoreslinguamvortero, 
^5 Qili^ ^^s tu ? ecquid adhuc commeminifti Punice ? 

AG.Nihiledepol. namquifcirepotui, dicmihi, 

Quiillinc fexennisperierim Cathagine? 

Ha. Pro di immortales ! plurimi ad hunc modum 

Perierepueri liberi Carthagine. 
1 Mi. Quid ais tu } Ag. quid vis ? Mi, vin appellem hui:^ Pt?-^ 
nice? 

Ac, An fcis ^ Mi. nullus me eft hodie PGenus Punior. 

Ag. Adiatqueappella. quidvelit, quid venerit, 

Quifit, quojatis , undefit: neparfeiis. 

Mi. Avo , quojates eftis ? aut quo ex oppido 5 
15 HA.Hannomuthumballebechadreanech, 

Ag. Quid ait ? Mi. Hannonem (ck ait Carthagine > 

Carthaginienfem Muthumballis filium. 

Ha= Avo. Mi. ialutat. Ha. donni. Mi, dpni volt tibi 

Dare 

tlodiftaeftjhinc P<ifr«^quodpatratio- f gatus , ipfoshomincscomnionftratcuin 

"" ~ — farcinis fequentes. Jocatur autem in 

fchemararc^natorum,quifub onerecur- 

vi incedenies , videntui fenes affimularq 

aetatispondere, quali ittna deprefios. 

21. ^nnula^ii auribus.~\ Maleaudiebant 
apud Romanosbatbaii prifertira Poejji» 
gui aures perforatas habebant, nequc 
mediocritereosaverfabantur. Lucilius: 
Neffiam ejl , aurum aures fujusvelie' 
mentius ambit. 
Unde Jocus Cic. in Afmm: y4ff«^'4«- 



ne petafta filios procreaflent ; tefte Ifi- 
doro , &: Cornutp ad iilud Perfii 3 
-r — • Patranti fra6iui ocello. 
Glofiar. vetus : Patrat, usf.aii-mi.Durand. 

1$. v^v".] v>^fe7»nominatPcenum , 
obmanicas alarum inftar utrinquepen- 
filesliberequefiuentes. Mamca.tAi 3i\xttm. 
f tt«fc*f probro verti, dixirausPfeudolo. 
Taubman, 

1%. Servosve:sresantiquofijU?.~\ V. N. 
Jdoftell. 2. a.45. 

39. ^t/Ja?]AiebatMilphio,fervos 
iili f^m Y-?tulc)S ?fi? ; id unde fciat 10- J remferaum habes , &q. 



A G T V s- V* s c E N A^ :i r. ZC$ 

Dare hinc nefcio quid , audin'pollicerier ?- ' 

40 Ag. Saluta hunc rurlus Punice verbis meis. 

Mi. Avo donni , hic mihi tibi inquit verbis.fuis. 

HA,Mebarbocc3, Mi.iftuctibiiitpotiusqnammihi, 

Ac.Quidait? Mi. milerameflepr.xdicatbuccararibi. 

Fortalle medicos noselle aibitraner. 
45 AG.Siita eft. negacfle jnoloegoerrarehofpitem, 

Mi. Audi tu ruFen nuco iftam. Ag. fic volo , 

Pro Fedlo vera cundla huic expedirier, 

Roga, nunqiiidopusfit? Mi.tuquizonam nonhabes, 

Qnid in hanc veniftis urbem , aut quid qucrritis .^ 
jotHA.Muphurfa. Ac.quidait? HA.mivulechianna. Ac.quidi 
venit ? 

Mi.Nonaudis? mures AFricanos pr:^dicat 

In pompam ludis dare fe velle a^dilibus, 

Ha. Laechlachananim limi nichot. Ag. quid nunc ait? 

Ali.LiguIascanalisaitreadvexi(Ie&:nuces: 
jjNuncorat, operamutdeshbi, uteaveneant. 

Ag. Mereator credo eft. Ha. Ifam aruinam. Ag. quid eft ? 

HA.Palum ergadedbha. AG.Milphio, quid nuncait? 

Mi.Palasvendundasfibiait, &niergasdatas, 

Ut hortum fodiat , atque ut Frumemum metat, 
60 Ad meflim credo millus hic qqidemtuam. 



75eM-<. ligula» 
vaenalet. 



Ag. Quid 



43. ^iiferam huccam-'] Val^eproprie 
Vi^feram buccrnn dixit pro rnala &i sgto- 
^2. nam Simifer locus , TnTTcvBc^; , &cmi- 
ferum latus Horatioj dens xnifer Marcello. 
^[ifer autem ex Grsco fjioyi^s > quod 
Aoles fjjLiy.Qpg dicebant. Latini enim 
Ts yitfj.fjct in ailfj^ frequenter verte- 
bantin his vocibus quasexGrscomu- 
tuabantur. Salmaf 

48. Clmz.onam^onhabes.'] Zonamper- 
didit, caftrenfe Proverb. in «t;:^§»^'Tisc. 
Horat. 

Ibit eo ^ que vis , qui zonam perdidit. 
SedinhisPlauti verbis duplex eftallu- 
fio: 8cadveftemPoenorummorediftin- 
^am j & ad pecuniam , qu2 in zona ge- 
ftatur, citra quam in urbe fumptuofa 
aonfaicommodc vivitur. Erafm. 

ji. Mttr^s ^fritanoi. j Komani illi 



veteres fimpHcefque JElephafttem voc?- 
runtBovem Lucano ; Jlruthionem ,v^{^^- 
rcm marinum : Cu?nelopardatim, oveni 
feram : Pantheras , mures Africanos.- 
Leanest Ujfos Numidicos iiveLibycos. 
Lipfua. 

54. Ligulas canales.~\ Pro ligulas ca- 
nales , non mihi reponcnduni videtur, 
ligulasvxnales. Nonenim hic alluditad 
Punica quaePcenulus protulit , Lalech 
lih cananiti mi nichot. Servus ncquarii 
quiPunice nefciebat, loquer.tis Pceni- 
verbaexfolo fono inrerpretatur. Diliin- 
guendumtantum putoaclegendurn:LJ- 
^ila^f , canates , ait fe advexijfe & nucet. 
Qmfwnxcanales? Nempe idquodLatfc- 
ne dicuntut. Sed deridiculi gratia ex fo- 
no Punica: vocis , canales etiam advexif. 
feait. Sicpalas & mergasvendundas fibi 



f^^ P OE N U L U f. 

AG.Qaididncadme? Mi.certiorem teeflevolni, 

Ne quid clam furtive accepiile cenfeas. 

Ha. Muphonnium fucorahim. Mi. hem , cave fi feceris l 

Quod hic te orat. Ag. quid air , aut quid orat ? expedi. 
6^ Mi.Subcratimutljubeasferefupponi, atqueeo 

Lapides imponi muitos , ut fefe neces. 

Ha. Gunebel balfamenieraian. Ag. narra , quid eft ? 

Quid ait.'' Ml non hercle nuncquidem quicquam fcio. 

H A. At ut fcias nunc , dehinc Latine jam ioquar. 
70 Servom hercle te eile oportet & nequam & malum , 

Hominem peregrinum atque advenam qui irrideas. 

Mi. At hercle te hominem & fycophantam , &fubdolum, 

Qui huc advenifti nos captatum migdilybs , 

Biiulciiingua , quafi proferpens beftia. 
7 j Ag. Maledida hinc aufer : iinguam compefcas face. 

Maledicere huic tu temperabis , fi fapis. 

Meis confanguineis nolo te injufte loqui. 

Cautiiaginiegoiumnatus, ut tu fis fciens. 

Ha. O mi popularis, falve. Ag. 6c tu edepol , quifquis es» 
Bo Etfi quid opus eft , quaefo , dic atqueimpera, 

Popularitatis cauila. Ha. habeo gratiam. 

Verum ego hic hoipitium habeo : Antidame filium 

Qua^ro , commonftra , fi novifti Agoraftoclem. 



^atasdisilTeaitPoenura, quia punicedi- 

xcrat Palu merga de6i ha. Punica illa ad- 
haclucem deiiderant, poftvirorumdo- 
(ftorum operam in iiis explicandis pofi- 
tam.Sed otium nunc non eft ea refutare, 
cjuaeperperam ab illis expofita funt, & 
darefimulitieliora. Salm, 

S8. Pai^.^ P*/^interdumnomeneft 
inftrumenti ruftici , quo terra fofla vel 
egeritur, velaggeritur. Taubm. MergM.'^ 
Merg£ , furcuU o^uihus acervi frugum 
jiunt : diSijia volucribus mergif. auia ut 
illife inaquam mergunt ^ dumpifces perfe- 
^uunmr-^ fcmejfores etM in fruges demer- 
v^unt , ut etevare pofint manipulos. Fe- 
ftus. 

6?. Suhcratim.'] Supplicii genusKar- 
ihsginenfibus ufitatum. quod Tacit. iib. 



Ec 



De moribus German. ita commemorat : 

Proditores (^ profugos arhorihus fufpea- 
dunt , ignavQs & tmbectUes &corporg tn~ 
fame!C£no acpalude , ivjeHa tnfuper crate 
mergunt, ^c. Livius lib. 4- ^Ad vocife- 
rationemeorum , ejuos fub crate necarejuf- 
ferat, concurfu faiio. Lambin. 

73. Migdilybs.] Migdilybs^vaHtmlA.' 

bj'seft. utillum mixtigeneris fignificet, 

l&bilinguem, ideft, Syxontlov &c/jj' 

l-yzcfiA: qualeserantCarthaginenfes5 qui 

i utebantur & lingua Tyrioxum ScAfro- 

rum. Virg. I. i£,neid. 

^luippe domumtimet amhiguamTyfipf- 

I cjue btltngues, 

Dupliciautemlinguaqui utuntur, infi- 

deks&veteratores improbique haben- 

tur. itaque Haanonem , utbilinguem, 

dicic 



A c r tr s V. S c E N A I r. i,6f 

Ecquemadolefcentem tu hic novifti Agoraftoclem? 
S j Ag. Siquidem Antidamarchi qusiis ado- tfdf«iS?q^xrt,:'"' 
ptatitium , 
Ego (iim ipfas , quem tu qusris, Ha. hem! quid ego audio > 
Ag. Antidamae gnatum me elle. H a. fi ita eit , teilcram 
Conferre li vis hofpicalem , eccam attuli. 
Ag. Agedum huc oftcnde. eft par probe : nam habeo 

domi. Mjf.ioxaum. 

c^oHA.Omihofpes, (alvemultum; nammihituus pater, 

Pater tuus ergo , hofpes Antidamas fuit : 

H^c mihi hofpitalis tellera cumillo fuit. 

Ag. Ergo hic apud me hofpitivim tibi prcebebitur. 

Nam haud repudio hofpitium, neque Carchaginem , 
5)5 Inde fum oriundus. Ha. di denttibi omnesqus velis. 

Quid ais ? qui potuit fieri , ut Carrhagini 

Gnarusjfis, hicaurem habuifti/£co!um patrem ? 

Ag. Surreptus fum illinc. hic me Antidamas holpes tuus 

Emit, &ismefibiadoptavitfilium, 
'^ooHa. Demarcho item ipfe fuit adoptatitius. 

Sed mittodeilloj&adteredeo: dicmihi, 

Ecquid meminifti tuum parentum nomina ? 

Ag. Patris atque matris memini. Ha, memora dum mihi4 

Sinoviforte, aut li funt cognati mihi. 
£0 j Ag. Ampiigura mater mihi fuit, lachon pater. 

Ha. Patrem atquematrem viverentvellem tibi ! 

Ag. Anmortuifunr.^ HA.fadlum, quod^gcetuii. 

Nam mihi lobrina Ampfigura tua mater fuit. 

Pater tuus is erat frater patruelis meus , 

Et 



dicitefTe bifuka lingua quaf, proferpentem 
heftiam. Turneb. 

9S' ■^ntiJamarcht.l Reftumeftficut 
legitur ^utidamaDemarihi , ut repofi- 
tumeltivirisdoiiis. ^ntidamarihi no- 
men ficut in anterioribuseditioDibus le- 
gebatur, ftare non poteft. AntidamaE ado- 
ptaticius fuitAgoraftocles, Antidamas 
porroDemarciai etiamfuit adoptivusfi- 
lius. Ergo Agoraftocles dicitur filius An- 
tidams Demaichi, 5c fubaudiendura eft. 



utin talibus tralatitiumeft, filii. 5«/»». 
90. Tatertttnsergo.'\ Ideft, pater tuus, 
inquam: fcilicetfuntquxdam vocabula 
inComicis, qui negligentiorem vulgi 
fermonemimitantur, quorumvis oc- 
culta ■j*«jja«Te;;:<2; oftendi non poteft, 
Cujufmodihic Toergo: Milite^. i- 77- 
fcut. Metcatore aft. i.z.yf. 9. autem.- 
&ibid. 2. 2. ;^f. 39. ergo:Perfa ^Gt.z. z. 
^f. 39. hodie; &hujusgcneiisa]ibiali*. 
Lamb, 

12S- Si 



Grut. ollende. AG. in- 
fpicejam , Ha. ah.peui» 
AG. Dii 1 ccceadeft. 



1 1 o Et is mc hasredem fecit, cum fuum obiit diem , 

Quo m'e pcivatum xgre patior mortuo. 

Sed {i ica eO: , ut tu fis Jachonis fiiius , 

Signum elle oportet in manu i^va tibi , 

Ludenti puero quod momordit (imia. 
115 OftendejUtinfpidam.aperi. AG.vide, 
eccumaded:? 

Mipatrue? falve. HA.&tufalveto, Agoraftocles. 

Iteruj-n mihi gnatus videor , quia te reppcri. 

Mi. Pol iftam rem vobis bene evenifte gaudeo. 

Ec ce moneri num ne vis ? Ha. fane volo. 
1 20 Mi. Pncerna oportet reddi iilio bona. 

^quom eft habere hunc bona quas polTedit pater. 

Ha. Haudpoftuloaliter: reftituenturomnia. 

Suam rem iibi (alvam fiftam , fi ilio advenerit. 

Mi. Facicofisreddas, etfi hic Iiabitabirtamen. 
I2J Ha. Quinmeaquoqueiftehabebit, fiquid mefuat. 

Mi. Feftivom facinus venit mihi in mentem modo. 

Ha. Quid ideft ? Mi. tua eft opus opera. Ha. dic mihij, 
quidlubet? ^ 

Profedto uteris , utvoles, operammeam. 
^ Quid cft negoci ? Mi. pocm* tu fieri fubdolus ? 
130 HA.InimicopolTiim., amico infipientiaeft. 

Mi. Inimicus hercle eft hujus. Ha. male faxim lubens. , 

Mi. Araatalenonehic. Ha. facere fapienter puto. 

Mi. Leno hic habitat vicinus. H a. male faxim lubens. 

Mi.' Ei dnx puella^ funt merecrices fervolce 
i3_jSorores: earumhicalteramefHidlimperit: 
. Nequeeamincefl:avitunquam. HA.acerbaamatloeft. 

Mi. Nunc leno ludificacur. Ha. fuum quaeftum colit. 

Mi. Hicillimalararemdarevolt. HA.frugi,fiidfacit. " 

Mi.Nunc 



llU Si efuidme fuat.'^ Ideft,fiobie- 
fomortem. Lucilius: 

Si ifuidme fuerit hurnAnitus , ut tenea- 
tit. Cic. /i cjuid mihi humajtus accidtjfet. 
De hac ibquendi forfnula vide etiam 
5iota$Trinum.A6l. i.fc. 2.^f. 120. 



131. ^mat a lenone^lV-^i^.VCcud.J.z, 
^»j<*re^/em7wc,eleganrerdiftum.Palm. 
Spicil. pag. 115. 

13 6« Incejiavit.'] Ideft, vitiumattu- 
lit: Luta.tn4s in 2. StaiiiThebaid. fcrJ- 
bit, Vencrem ad noncaitasnuptias non 

veni- 



A C T U S V. S C E N A II. i<J> 

Mi. Nnnc hoc conliiiiim capio * & hanc fabncam apparo. 
1 40 Uc te allegemus : filias diciis tuas , 
" Surrcpta(que ellt' parvolas Carchagine, 

Mauuque liberali caufsd ambasalleras , 
^ QudihliastucErintambaf.- intellegis? 

H A. Imeliigo hercle , nam mihi item gnat^E d\ix 
1 45 Cum Dutrice una furreptir funt parvolze. 

Mi. Lepide hercle ailimulas. jam in principioid mihiplacet. 

Ha. Pol magis , quam veliem. Mi- heu 1 hercic mottaiem 
catum , 

Malum , crudumque Sc callidum atque fiibdolum i 

Uc afilec 1 q^uo iliud geflu faciat Facilius. 
I jo Mequoqile dohsjamiuperat architedonem. 

HA.Sed earum nutnx , qua fic facie , mihi expedi. 

Mi. Statura haud magna , corpore aquilo. Ha. ipia ea*fl;. 

Mi. Specie venulia,oreparvo, atqueocuUs iCSurGeufii".?^" 
. pernigris. 

Ka. Formam qiiidem hercle vcrbis depinxti mihi. 
155 Mi. Vin' eam videre ? Ha. filias malo meas. 

Sed i , atque evoca illam , fi ex meae kmi filis. l - 

Sfillanimeftnucrix, mecontinuo novic. 

Mi. Heus! ecquis hiceft? nunciateutprodeat 

Foras Giddeneme : efl qui iliam conventam clle volt. 



venirecumruocefto , undc viceftumdi 
ftutn. Paulus Jib. 39. de litunupr. /« 
cejium committere inteltigitur , cjtii ex his 
fjua! legibus aut moribiu prohibemur uxo- 
rem dui&re y altquamduxerit. uteroue ve- 
ic. namcerte icortatio quaevis paffimin 
ufu noiiiine imejltn. Serviusad li.iL- 
neid. Inceflus eft e^uscuncjue poU.utii). Ful- 
gent. biceftttm ab eo venit cjuod ejl incaf 
/ftm. Paflet. Papiasj Imeftare , cottu in- 
ijuinare , poUuere ^ interpretatuc. 'Sax- 
honi. 

147. Polmagis o^tiam vellem.'] Certe, 
inquit , magis hasc afliniulo , quam vcl- 
Jem.Nonenim tamaflimulatahaecfunt, 
quam veia. Et utinam veranoneflenli 

£oxhorn. 

151. Sl»tftt.'] Fttiiem pio totiuscoi- 



poris coloritque habitu dixit. nequec- 
nim Fixcie os tantum & bculi& genae , 
ideft, -?;>f??w^Gy notatur ; fi^dformao- 
mnis & modus & fa,ftura qusdam to- 
tius corporis ; zfAciendo. dequo Ageliius 
libro 15. 28.. 

IS2. Corpore a^ullo.'] ^.cjuilus iolor, 
eft fufcus & fubniger : ab aqua nomin.a* 
tus.cujus color neqae albus neque nio;er, 
fed incertus, vel eriam nigrior : uade 
^<y/<;7« pronomen. Glofl^iium : fxiKAij 
ciis hiix.i/Ai^' Vatro: ., 

^tijue i^.gtw. fiuHa (jnam lavit antt 
aqutio , 

SiiVHt nbt pofnit Neptuni filiuts *»r- 
bem. 
KA^uiltimJiu^um, ^ihAv t 'jt/itigiToetX. 

ScaL . 

- "" ACTUS 



XJ^ P OE N U L U S.' 

ACTIIS QUINTI SCENA TERTlA. 

GIDDENEME, MILPHIO, HANNO, AGORASTO- 
CLEs, puer:. -....|,-4.. . 

QUxs pulrat ? Ml qui te proxumus eft. Gi. quid vis ? 
Mi.eho, 

Noviftin'tuiiiunctunicatumiiiominem, quifiet? 

Gl Nam quem ego afpicio ! Pro fiipremejuppiter ! 

Herus meus hic quidem eft » niearum alumnariim pater j 
j HannoCarthaginienfis. MLecccautemmalal 

Prseftigiator hic quidem PcEnus probus eft, 

Perduxir omnisad fuam fententiam. 

Gi. O mi here , faive s Hanno j inlperatliFume , 

Mihi tuiiquefiiiis, lalve, atque eho 
I o Mirari noli , neque me contempiarier. 

Cogno^in' Giddenemen ancillam tuam ? 

H A. Novi. fed ubi funt me^E gnatae ? id (cire expeto. 

Gi.ApudaedemVeneris. Ha. quid ibi faciunt ? dicinihi^ 

Gi. Aphrodifia, hodie Veneris efl feftus dies : 
15 Oratom ierunt deam , ut fibi eiTet propiria. 

Ml Polfatis (cio impetrarunt , quando hic hicadeft. 

Ag. Eho an hujus funt '\\\x filia? ? Gl ita ut praedicas. 

Tuapietasnobisplane auxiliofuit, 

Cum huc advenifii hodie in ipfo tmpore. 
io Namaque hodie earum mutarentur nomina , 

Facerentque indignum genere quasftum corpore. 

PuER. Handonesillihavon bene fi illi in muftine, 

Gi. Me ipfi &C enefte dum & alamna ceftinum. 

Ag. Quid illi locuti fiint inter fe ? dic mihi. 
4L j Mi. Matrem faiutat hic fliam , hasc autem hunc filium. 

Ha. Tace atqueparcc muliebri fuppellediii. 

Ag.Qu^ 



, «. 'FMiU.'] ProHHabus. 

20. 'Mtitarentur mmina.'] Mulieres, 
q[us ftujpri licentiam apud J5.dilespro- 
feifas nncretriciiira iYiftituerentquseftum, 
Romennsutareconfuevifle ex hocPlau- 
ti loco conftat. Prxterea tx quae ca- 
^saris fusftuique mecetricio cenuncia- 



bant , liberum fibiingenuumque no- 
men , priore illo cum perfona depofito, 
alTuraere folita:. Cellis etiam meretri- 
cum fuperimpofiti erant tituli ; & roere- 
tricis nomen in fronte pependit. Ter- 
tull. Nomen tuum pependir infronte , pri- 
tiajiu^ri acce^ijli » & mantif , quA di» 

(tattf 



A C T U S V. S G E N A III. %jf(. 

Ag. Qnx ea efl fuppellex ? H a. clirus clamor line modo. 

Tu abduc hos intro , 3c una nutricem fimul 

Jubeabirehancadte. Ag. fac quod imperat. 
3 oMi. Sed quis illastibi monftrabit f Ac.ego dodlilTiime. 

Mi. Abeo igitur. Ag. facias modo, quam memo-res , ma-» 
velim. 

Patruo advenienti ccena curetur volo^ 

Mi. Lachanam vos ! quos ego jam detrudam ad ^TtriZlfmn! 
molas. 

Inde porro ad puteum , atque ad robuftum codicem. 
3 ) Ego faxo hofpitium hoc leviter laudabitis. 

Ag. Audin tu patruef dico , ne dictum neges : 

Tuam mihi majorem filiam defpondeas. 

Ha, Pa6tam rem habeto. AG.ipondefiie igitur ? Ha. fpondeo^ 

Ag . Mi patrue falve : nam nunc es plane meus. 
4oNunc demum ego cum illa fabulabor libere. 

Nunc, patrue, livistuasviderefilias, 
^ Me fequere. H a. jamdudum equidem cupio , & te fequor. 

Ag. Quidfieamusiilisobviam ? HA.atneintervias 

Prxterbitamus, metuo. magnejuppiter, 
45 Reftitue certas mihi ex incertis nunc opes, 

Ac.EgQ 



iatura erat facra , capturas tulit, &c. 
Douza. 

3 3. Lach/inam. ~\ Punica h:EC runt& 
in duas voces dividenda. La Cha^ian vos. 
E,t Chanan pro Chanaan i],'J3 E^^- Non 
iros, inquit, reducam in Chanan pa- 
:riam veftram , fed hic jam detrudam 
idmolas. Poeniin Africa Chananaeiat- 
:]ue ita etiam ibi le vocari volebant, 
qui ex Chananxa oriundi qu2 Grscis 
poiviK,». Gixci enim tam Phoenices Sy- 
[iae quam Africae, qui corum coloni, 
|)5m;(5tcappellabant, Romani hos Px- 
'loscxGxxco vocabulo <poiviK.iic. Verum 
pfi , ut dixi , ne in Africa quidem fe vo- 
:ab3nt Phanices aut Poenos , fed Chana- 
lajos. Teftatur Auguftinus in Epiftolam 
id RomanoSjHipponenfes Rufticoscum 
nterrogabantur quielTent, autquono- 
nincappellarentur, refpondiire, Cana- 
«w. Ex hocloco apparet, ipfam Afiicam 



quam incolebant, voJuilTe cfle Chanan 
vel Chanaan , codem cum antiqua parria 
nomine. Nam li ibietiam Chaiia-fiaosCs 
vocabant , ipfa quoque rcgio Chanaan 
vocabatur. Puto itaque huic verlm no- 
men Pceni ptacponcndum cfTe noa 
Milphionis. Stephanus .• ;^^v}) eft <pQivi- 
;i«? , quod pro Chanan inielligefldum. 
Salmaf. 

34- Robuflum cedicem. "] Rehur , in 
carcere is locus , ^uo pracipitatur male- 
ficotum gentis ; quod ante arcis robu- 
ftis iniludebaTur. Feftus. Codicem^ Ro- 
bore diverfum efte cenfeo , cura {it 
ligneus flipes , quem alligati fervj , 
qui diliquerant, trahebant, cuique in- 
fidebant vinfti j qui hodie apud nos 
appendi foiet flmiis. Propcrtius li- 
bro4. 7. 

Codicis immundi vincuUfentitanut. 
Turn. 



i^t- ' "V OT. n ij L V s. 

Ag. Ego qiiiclem meos amores mecumconlido fat^^ 
Sed eccas video ipfas. Ha. hscine funtme^fili^ ? 
Qiianrasequantillisjamfuntfadasl Ag. fcin' quid efl ? 
G^xcx funt hx columnx j fLifloliifolent. 
^6 Mi. Opinor tiercle hodie quod ego dixi per jocum > 
Id eventurum efle &c feverum &ferium , 
Othsecinveniantur hodie etle hujus fili^. 
Ag. Poiiftudquidemjamcertumef]:. tuiflos^Miiphidi 
Abduce intro : nos hafce hicpraL-flolabimur. 



43. Ifiterviai.~\ Id eft , in via. Terent. 
Eun. 4. i- 

■ capi mecHm inter viM 

^lta.m rem ex alia cogitare. 
ffd quod Donatus : Interviai , figurate 8t 
liove. 

49- Cncoi funt hs. ] Quicquid aliis 
placeat, mihi videtur hxc vexa le<Sio. 
Neque longc abit verus lcriptura, qus 
Treca habet. Scriptum erat Ctxcx pro- 
Gtxcec. Unde fadlum Treca ut T. & C. 
in iibris f^pe confunduntur. Nulls (unt 
ThreCcX coiumnje , fed Grxci operis 
omnes ferme qux Romanis in pretio , 
Jonicse, Doricx,AtticaE& Corinthis.E.x 
lapideaj fivemarmoreaefiebant , qusin 
bafes fuas cum fuftollerentur ita gran- 
diores & celfiores evadebant. Hoc cft 
«quodergodicitde his puellis quaeetan- 
tillis tants erant faftac, fimiles effe ait 
Grxcis columnis, qux parvs.funtcum 
fiunr, ubi vero in bafin fuam colloca- 
tasfunt, tum altae & procers exiftunt. 
In columnis ligneis hoc non fiebat. 
Namcolumna fimul exbafi, exeodem 
ligno conficiebatur. Videntur Punicx 
columna: e ligno faditari folitae. Ideo 
■Gracas iis opponit. Pceni inligneiso- 
•^eribus pxa;cipue daii. Unde Punicani 



i lefti. SedSc in MoftcllarladePoenoat- 

tifice, nonde Pvomano haecfuntintel* 

ligervda : Non enim h£c pultiphagus opi- 

fex cpera fectt 'Barbarui. Nam & in hac 

fabula Ptologo pultiphagonidera di- 

•^it pro Poeno. Hxc mea de hoc loco 

fententiacft. Salmaf. Grxcafmt coluni- 

««e.] Placet omnino Gracx: non quafi 

diverfas a nefcio qiiibus Pilnicis ; fed 

quia clegans illarum ftrudura tota eft 

Gra:corum: & hinc nomina fortieban- 

tur. Plinius 3 5. 2J. ColumelU in ^tdi 

dcnftus poftta. crafiores videntur. Genera 

earum quatuor. ^jta fextam partem al^ 

titudmts in craflitudme ima habent , Do~ 

j rica vocdntur i qua nonam i lenica , Prtit 

I ter has funt , qua vocantur ^^ttiai, colu- 

' fnna , auaternis angulis , pari laterum ««- 

I tervallo. Hx folent fuftolli , five ligneo*, 

Izfint, five faxea: ; five bafin habeant 

! diverfigeneris , fiveejufdem: namideo 

i fiuntcolumnx, Sc nullurii in aliumu* 

j fura , quam ut erigantur. Itaque jocus ' 

i eft fuavifiimus. Mjraris ex ram parvis, 

quum cas ultimum vidifti, nunc tam 

ImagnaselTe? funt inftar, quibusvulgo 

[ utimur, Doriciautloniciopeiiscolum- 

narum : non fitint, ii£ non eiigantut» 

Grono vius. 



AcTus 



A C T U S V. S C E N A I V. 175 

ACTUS QjJINTl SCENA QjJARTA. 

ANTHERASTILIS, ADELPHASIUM> AGORA- 
ST0CLE5, HANNO. 

FUit hodie oper^ pretium ejus qui amabilicad animum ad- 
jicerer, 
: Oculis epulas dare, delubrum qui hodie ornatum eo vifere ve • 
nit. 
Deamaviecaftorillicego hodie lepidiiTuma munera meretri» 

cum , 
DignadivaveiuidiirumaVenere : nequecomempfiejus 

opushodie, fii°^ 

jTantaibicopia venuftatum aderac, in fuo quxque loco iita 
munde. 
Arabiusmurrhinufque omnis odor complebat. haud fordere 

vifuseit 
Feftusdies, Venus, nec tuum fanum; tantus ibiclientaruni 

erat numerus, 
Qux ad Calydoniam venerant Venerem. cetto ^rtie^,unr<^'. ^^' 

enim , quod quidem ad nos duas 
Attinuir, praepocentes,pulchrs,pacif}; potentesXoror fuimus: 
IcNequeab juventuceibiirridiculohabicae : quod poi, ioror, 
c^ceris omnibusfa6tum eft. 
AD.Malimiftucaliisicavidcatur, quam uti tu te (bror , col- 

laudes. An. Ipero equidem. 
Ad, Et poi egoi cum,ingeniis quibus fumus acqj alix cognofco, 

Eo 



O 



CulUepula^ da.re.'] Sic auricula- [ cfr ./^t/ewrinu.Pafrerat. Padpjuepotentes.^ 



rumefcjefunt 0/ Ao^p;, Poema- 
ta velorationes tritifiimz Gisecis 6l/&'- 

dxxav. coWigere efcai auribm. Caiaub. 
vide& Not. Aul. ad. 3. 6. i. 

6. Murrhintifijne. j Re^e. nam mur- 
rhata potio Deis ad pulvinaria addeba- 
tur, cumillorumfeftisdelubrum orr.a- 
retur. Feitus in Murrhata. Gutheiius. 
V. N. Pfeud. 2.4. >^f. 51. 

9. Pr^potentes.'] Pro formofiflimis. 
unde &cfortes pro formofis, & contra 
futcer pro forti ; Satui HmulebuUraPul- 

Tom, II. i 



Qu^s potai^r.us pacem a venere impe*- 
trare, i2cc. La>»ifc. V. N. Rud. 1.5. 

12. Lf poi ego , &c. i 0:)(curius di- 
ftutn.Sentenliaefti Et fanee^jo futurum 
contido, ut noslauder.tarque coti) T)en- 
dent siii, prxfertim curareoogito qui- 
b'.:s nos limus iiigenjis, hocett , opti- 
mis, atquealia:, ncmpequibusfint in- 
geniis , quanr.que corruptis. Nam poft 
i!ls , atcjue atiA , fubinteliigendum , 
vel )>sTi tS KifjS repetendum , quibus 
fint ingeniis. ica omnia plana funt*. 
Boxhorn. 

S 14. Co- 



174 P OE N U L U S. 

Eo fumns gmzx genere , iit deceat nos elPe a Gulpa caftas. 
Ha. Juppiter, qui genus colis alifque hominum , perquem 

vivimusvitalem sevum , 
i; Quem penes ipes vitas funt hominum omnium, da diem 

huncfoipitem, qucefo , 
Rebus meis agundis:quibusannos multoscarui, qua%epatria 
Perdidi parvas , redde his libertatem : invidtas pra;mium ut efle 

fciam pietati. 
AG.OmniafacietJuppiter faxo. nam mihi eft obnoxius,^ 

me metuit. 
HA.Taceqna^fo. AG.ncIacrumapatrue. 
io An. Ut volupei^ homini , mea foror, (i quod agit, cluet vidlo- 

ria ! 
Sicut hodie nos inter alias prasftitim.us pulchritudine. 
Ad. Stuita, [oror, esmagis, quamvoio. an vero pulchra vi- 

dere , obfecro , 
Si tibi illi non os oblitum eft fuligine ? 
Ag. O Patrue , 6 patrue mi patruiflume ! 
15 Ha. Quid eil 5 fratris mei gnatc } mi gnate, quid vis? expedii 
AG.Atenimvolohocagas. Ha. at enim ago iftug. Ag. pa- 

true mi patruifsume. 
Ha, Quid eft ? Ag. eft lepida 8c lauta : ut fapit ! 
H A. higenium patris habet , quod (apit, ^cid. quo fapit. 

AG.Quseres? jamdiuedepolfapientiam tuam abufa eft hxc 

quidem. 
3 o Nunc hincfipit, hinc fentit : quicquid fapit, amore meo fapit, 
Ad. Non eo iumus genere prognat^ , tametfi fumus fervie Co- 1 

ror , 

Ut deceat facere nos quicquam,quod homo quiiquam irrideat.i 

MUU 

14. Colii.'] Colere vQtexes etiam dice- 
bant, cum raajor minorem di!ij»erer, ut 
Vhg.Bucol, S' lHecolit terrai. fcil. ]up- 
piter. Serviuf- Vttalem Avum. ]] tj^viu 
dixit&Lurret. 3. 
»> Hon omnem boj?tt durnreber avnm. 

17. iKviila. \ Inqua fempet mali. 

zo. i^luet vi5foria.\ Si in eo , quod 
agit, viftoxiaclaruseft&excellit. Lam- 
binus. 



2j. OsohlitumeflfuUgitje.~\ Matcellus: 
Sublevtt, f^fiificaty iUuftt , &" pro ridicnl» 
habuit. tra6lum k getiere ludi , auo dor- 
mientibut ora pinguntur. uiide perfpicu^ 
dilucetjliocpigmenti genus per joculurni 
& lufumiis allinifolere, quosaliisderi^ 
dendospropinare volebant. idqne tut- 
piculis puellis potiflimura, quas hoci 
contumelias genere a procaci juventut€ 
affici mos erat : credo ut hac quafi cen* 

iionr 



AcTUS V. ScenA IV. ijf 

MliLTA SUNT MULIERUM VITIA: fed 

hoc c multis maxumum efl: , 
Cum (ibi nimis placeiit , nimifque operam dani ut placearit vi- 

ris. 
35 ANT.Nimisvoluptati ell, quod iii extis noftris pottentum 

eft, foror, 
Quodque atufpex de ambabus dixit. Ag. velim de liie ali*» 

quiddixerit. 
Ant.Nos Fore invito domino noftro diebus paucis libetas. 
Id ego nifl quid di aut parentes faxint, quid fperem haud fcio, 
Ac.Meafiduciahercleharufpex, patrue, his frS?""^ 

promifit, lcio, 
4oLibertatem,quiameamarehahc fcir. Ad. fdror feqitere hac. 

An. fequor. 
Ha. Priufquam abitis, vos volo ambas. nifi piget, cdnfiftite, 
Ad. Quis revocat ? Ag. qui bene voit vobis facere. Ad, face- 

reoccafioeft. 
Sed quis homo eft ^ Ag. amiciis vobis. Ad. qui quidem non 

inimicus eft. 
Ag. Bonus eft hic homo, mea voluptas. Ad. pdl iftum malim^ 

quam malum. 
45 Ag. Siquidem amicitia eft habenda , cum hdc habenda eft. 

AD.haudprecor. 
Ag. Multa bona vobis facere volt. Ad. bonus beSeSt! 

bonis benefeceris. 
Ha, Gaudioerovobis, AD.atedepdlnosVolupratltibi. 
Ha. Libertatique. Ad. ifto pretio tuas nos facile feceris. 
Ag. Pacrue mi , ica me di amabunt, utego , (i fimjuppiter , 
jdjam hercle ego iliamuxorem ducam , dc Junonem extrudaiii 

foras. 
tlt pudice verba feclc .^ cogitate , & commode ! 
Uc modefte orationem priebuii ! cecto hcec mea eft. 
HA.SedutaftufumaggreflusadeasI Ag. lepide hercle atqde 

cdmmode. 

HA.Pergd 

lionemohita:, deformitatisfuJEin nie- rf/».QuaratIone,inquit, fperarepoffim, 



monam revocarentur. Douza. 

38. ^idfperem.^ jR.efcabo, ^mfpe- 



nefcio. nili tamen indiisautparentibu^ 
opisaliquidnobiseit. /. Guilteiri. 



27^ P OE N 17 t U S. 

Ha. Pergoetiam tentare? Ac.in paucaconfer : iitliint qui 
iedent. 
5 5 HA.Quid iftic, quod faciundum cft,cur non agimusrin jus vos 
voco. 
Ac.Nunc tene, patrue. Ha. tu, frugi (i bonsees. A.G. vin' ego 

hanc apprehendam ? HA.tene. 
Ad. An patruus eil, Agoraftocles, tuus hid Ac.jam faxo fcibis, 
Nunc pol ego te ulcifcar probe , nam faxo mea eris Iponfa. 
Ha. Iteinjus, nemoramini. AN.anteil:aremeatqueduce. 
6o Ac.Ego te anteftabor. podea hanc amabo, atque amplexabo: 
Scd illudquidemvoluidicere, immodixi hercle quod vole-. 

bam. 
Ha. Moramini : in jus vos voco , nifi honeftiu^ft prehendf. 
Ad. Quid in jus vocas nos? quid tibi debemus ? Ag. dice tu ilH. 
Ad. Etiam m e me^ latrant canes ? Ag. at tu hercle /ran/cam? 
alludiato: 
^5 Dato mihi pro ofFa (avium , pro oire linguam objiclto : 
Ita hanc canem faciam tibi oleo tranquiliiorem. 
HA.Ice, li itis. Ad. quid nos fecimus tibi? Ha. fures eftis ambje. 
Ad. Nodie tibi ? Ha. vos , inquam. Ag. atque ego fcio. 

Ad. quid furti eft id ? Ag. hunc rogato. 
Ha. Quia annos multos filias meas celaviftis clam me : 
70 Atqne equidem ingenuas , iiberas, {iimmoque genere gnatas. 
Ad. Nuiiquam mecaftor reperies tu iftuc probrum penes nos. 
- Ag. Da pignus , ni nuncperjures,in (avium, uter utri dct. 
AD.Nihiitecumago, abicedeobfecro. AG.atquehercleme- 
cum agendum eft. 

Nam 

'• 54. Sitiutjt i^Hifedent.^jScihSite&ntO- \ Latrantcanes.'] Etiamne ii, quipro me 
XCS. Boxhorn. j facere debent, mihiadverfantur ? ^Uu^ 

56. Tu,frtigi'] Tuvero eastene, fi 1 diato-'] ^Uudiare dicunturheri canibus 
bonsfrugies. itaquidem Lamb. Sed id 1 fuis, cumeis alludunt, cumqueeosde- 
nonpenetratinterioremmentem. Jocus j mulcent. Sticho, z. z.aUudiabomuUeri. 
eftin arobiguitate veibirs??e«^f!, quod& 1 65. Proojfe lin^uam.] De hoc ofculi 
inter venerea. ^cid. | genete Afin. 3- 3- 

60. Fofea banc amaho.'] ScW. Adel- | 66. Hanc canem.~\ Me. Oleo trancjuil- 
phafium. volmtdicere, rfw/e/Frt^or.Lamb. | liorem.'] HyperboIeProverbialis, in ho- 

64. M£& latrant canes.] Lamb. ma- ! nVincs minimeiracundos, knique inge- 
\a\tallatrantc\MQdt^mVziK. Acid.iiius | nioprxditos. Nonplaneabludit Cic /» 
TnalitBri-K. Etiam me& inme latrant ca- \ nofiris inimicttits me fore auricula infama; 
nes r Vide tamen & No£. Capt. a^. s-a. 1 fiita moUmem. 



A C T U S V. S C E N A I V. 277 

Nam hic patruus meus cft : pro hoc mihi patronus fim necelTe 
cft. 

75 Ei prardicabo , quomodo vos furta faciatis multa : 
Quoque modo hujufce filias apud vos habeatis fervas , 
Quas vos ex pdtria liberas furreptas elTc fcitis. 
Ad. Ubi futit ex ? aut qux lunt, obfecro .? Ag. fatis funt ma- 

cerat^. 
Ha. Quin eloquar. Ag. cenfeo hercle , patrue. Ad. mifera 
timeo, quid 

ooHocfitnegotii, meaforor: ita ftupida (ine animo afto. 
HA.Advortiteanimum, mulieres: primum,(iid fieri poflit. 
NeindignaindignisDi darent, idegoevenirevellem : 
Nunc quod boni mihi Di dant , vobis voftra^que matri , 
Eas Dis eft squum gratias nosagere (empiternas. 

Sj Cumnoftrampietatem approbantdecorantq;Di immortales: 
Vos meae eftis amb;^ dlix : & hic eft cognatus voiter : 
Hujufcefratrisfilius, Agoraftocles. Ad. amabo, 
Num hi falfb obledantgaudio nos ? Ag. at me ita Dii fervent 
Ut hic pater eft vofter date manus. Ad. falve infj:>erate nobis , 

^o Pater : te compledi nos fine. H a. cupitas atque exfpc6tatie. 
An. Pater falve : ambx filic-e fumus , ample(fl:amur amb.-e. 
Ag.Quis me ampledetur poftearHA.nunc ego fum fortunatus. 
Multorumannorum mifcriasnunc hacvoluptate fedo. 
Ad. Vix hoc videamurcredere. Ha. magisqui credatis dicam: 

5^5 Nam voftra nutrix primum me cognovit. Ad. ubi ea, amabo, 
eft.? 
Ha. Apud hunc eft, Ag. quaEfo,quilubettamdiu tenere col- 
Itim , Priuf- 

raorcm gcfTerit ineoutparcntis coUum 
linqueret, ego non miror. Vix gaudio 
in quo funt ob inventum partem, vix 
apud ie funt; & nefiiunt quid ioquantur: 
tum proo7»jfr«forlitan legendura-.offiiru'. 
Turbatorem Ixtitiae fux Agorjftocleru 
itarepellunt. Jubebat ut linqueret col- 
lum patiis quem ampledebatut. llla 



78. Macerata.'] Macerare , idem hic, 
quodcruciare, torquere. Boxhom. 

82. Neindi^na, &c.^ Uti vobis fer- 
vitutem. 

97. Sperata.]Sperata dksbitur, quam 
procusrperabatfponfam fuam fore. Tur- 
reb. lib. ro. 24. V.N. Amph. ac im- 
primisAlb. Gentilem 1. 2.cap. II. de 
Nuptiis, ubidocet Speratum cihmdici 
fponfum. T. Omittesfalutem.'] Non mi- 
hi videntur hic permutandx perfons. 
Quod enim mirum putant falurem puel- 



tefpondet , omitte, hoc line me f.c focere. 
Salutatdeindefperatam fuam, illa ite- 
rum dicix yomitte faluttm , tunosturbas. 
Tunc ad aJteram faluiandam tranlir. 



iainabamatotenonyelle,maxime cum 1 qua: &fimiliteiimpoimnum hoc dido 

S i lub 



17^ P QE N U L U Sc 

Priufquam tc mihi defponderit f Ad, omltto. Ag, fper^ta 

falve. AD.omitte 
Saiatem. Ag. &euakera. An. nolo ego iftuc: enicas me l 
Ha. Condamus alter alcerum ergo in nervom brachiaiem. 
j 00 Quibus nunc in terra melius eft ? Ag. eveniunt digna dignis, 
Tandem huiccupitumcontigit. o Apella, 6 Zeuxis piclor^ 
Cur numero eftis morrui ? hinc exempium ut pingeretis. 
Namaliospidoresnihiimororhujufmodi tradare exempla, 
Ha. pi Dexque omnes , vobis habeo merito magnas gratiaS| 
?05 Cum hacmelxtitiatanta& tantisaffeciftis gaudiis, 
Ut me^ gnatae ad me redirent iu poteftatem meam, 
Ad. Mi pacer , tua pietas plane nobis auxiiio fuit. 
Ag. Patrue facito m memoriam habeas, tuam majorem fi- 

liam 
Mihi te defpondifle, Ha. iiiemini. Ag. SC dotis quid promi-» 

feris, 

f^bmovet; «o/o ?^af/?«c, enicat mei Et j i©2. I,xer/iplumtit pingeretUi^^S.fete" 
fottafTe cutn querebatur Agorartocles , retit, Scriverius. 

quodnonlinqueret collum patris , vo- , 105. Latitia & gaudiif.~\ Gauditimi 
luitcam viavellerej ideo dixitiili, omit- | eftaffedioanimi modefte & conftantet. 
?f. Salmaf. j fe efFerentis : Latitia eftexulratio quae- 

99. CondamtiA.'] Conjungamur inter 
nos mutuo brachiorum vinculo. Lamh. 
Ifthxcputem aprius dari poffe juveni, 
guam patris ut fcilicet fperacam fuam 
amplexatusfuerit, refpondeatque Adel- 
phafium :evemuntdt£»a, &c. iterumque 
dicat adolefcens : O ^peUa. Giuter. ^ ma. 

ACTUS QUINTI SCENA QuiNTA, 

ANTHEMONIDES, ADELPHASIUM, ANTHERASTlr 
LIS, HANNO, AGQRASTOCLES. 

SI cgo minam non ultus fuero probe , quam lenoni dedi , 
Tum profedo me fibi habento fcurr^ludificatui. 
Is etiam me ad prandium ad fe adduxit ignaviilumus > 
Ipfe abiic foras , me reliquit pro atrienfi in aedibus : 
I tlbi iKc leno , nequeilis redeunt j necquod edim quicquain 
datur; 

Pro 



dam animi effufe & inaniter dari > even- 
tureiexpetita?. Haecinquemvis caditt 
illud in Sapientem , audiore Seneca. Te- 
rentius : Gaudiafuaji omnes homines con- 
ferantunum inlocum, tamen mea exfupe- 
retUtitia. Tamen confunduntui. T«/j<? 



AcTUsV. ScenaV. ij^ 

Pro mlnoce partc piandii pignus cepi , abii foras > 

Si dedero , xic militari tetigero lenunciilam. 

Nadus eft hominem , raina qnem argenti circumduceret. 

Sed mea amica nunc milii irato obviam veniat velim. 
lojam pol ego illam pugnis totam faciam ut (it morula ; 

Ita replebo atritate, attior muito ut fiet , 

Quam ^gyptii , aut qui cortinam ludis per Circum Ferunt. 

Ad. Tene iis me ar6te , mea voiuptas : male ego raetuo miivos. 

Mala ilia beRia eft : ne forte me auferat pulium tuum. 
15 ANT.Ut nequeo te (atis complecli, mi pater! An. ego rae 
motor. 

Propcmodum lioc obfonare prandium potero mihi. 

Sed quid hoc efl: t quid hoc ? quid hoc eft ? quid ego video ? 
quomodo ? 

Quid hoc eft conduplicationis ? qux hxc eft congera.inatio ? 

Quis hic homo eft cum tunicis longis, quafi puer cauponuis ? 
2oSatin'ego oculiscernof eltneillsec meaamica Antheraftilis ? 

Eteacerto eft. jampridem ego raefendniliihpendier. 

Non pudet puellara araplexari baliolum m media via ? 
am hercle eeo iliura excruciandura totura carnufici dabo. 

lierorum. 

Sed 

quod, utcortes , itahzc rotundaefTer. 
Hinc Ennius cortintim pro hemifphxiio 
coeli dixit: 

^iixqtiefreto cava cArtdeo cortina rece^ 



J 



Sane genus hoc muliebrofum eft tunicis demillitiis. 



€. 



PRominore.'] Nihil mutari placet. 
Significatauteoijfe nelcioquidex 
asdibus lenoniis, maniiculatum eue.Pro 
parte, inquit, prandii minore , quam ac- 
cepiflTem, ii forteprandium, quoddebe- 
batur mihi, datumfuiflet^ pignus, quod 
majoris mliltopretiieft, ex xdibusleno- 
niisabftuli. Haec vera eft hujuslocifen- 
tenfia. Douza legebat 5 pro mtna experte 
prandii pignw cept; Sed cauffa nuiiaeft 
mutandireceptam leftionem. Bexhor- 
nifu. 

10. Morula. ] Mir. & omnes meae, 
prxter Biix. habent, meruleai ideft, tota 
jligra, \itavt4 merula. Turn. 

12. Cortinamludu per, &C.'] Homines 
Soleperufti, qui vasaquaplenum ludis 
Circeniibuscircumferunt ut equoscur- 
fud^efelTosfrigidaafpergant. Lamb. Cor- 
ttna T^i-wi:c6i.KiC}-g. eaque proprie , in 
qua lana fuff"e(fta fuccos ebibit. Varro 
dii^am vult a corde: ac ego a lotundiutei 



ptat. 
intelligit quascunque conrinentur \W 
Ti) i;g«vi' o-x.4'W« 5 ut loquuntar Poetx. 
Servius in 75.tna, pro theatri incurva 
parte, fiveetiam tholo dixifle videcur> 
magni cortina theatri. Scalig- 

l6- Propemedum hoc. j AeiZTi^ta? , 
eo, quodintusfum furatus. Lamb. 

2Z. Baltolum.] V. htjolum. Scrive- 
rius. Putolegidebere Balliolum. Ballio 
eft leno & iia Grscis /^:f.K\ia>v. Sed 8c 
j2 Afv^dJ):!; etiamdicebantur , ut olim 
notavi. a Ballio diminutum Balliolus. 
Nam & BaHitti dixeruntpro Baliio. Ira 
lenului a leno. .-^//;o/«4 , quodquidam 
hicreponunt, pro eo qui a!!io vefjere- 
tur, vix drci lacineputem. Salmaf. 

24. Tunicu demifitiis.'^ Laxa tog* & 

S 4. ad 



^So P OE N U t U S, 

iS Sed adire certum eft hanc ad amatricem Africam. 

HenstLi , tibi dico muiier, ecquidtcpudet? 

Quid tibi negotii autem eft cuai iftac , dic raiiii ? 

H A. Adolertens , falve. An. nolo , nihil ad ce attinet. 

Quid tibi hancdigito tadio eft ? HA.quiamihilubec' 
3oAN.Lubet? HA.icadico. AN.iigula, iin maiam >(i7:w«; 
crucem. 

. Tunehicamatoraudeseire, hailex viri ? 
Aut contredjre , quod raares horainesamant ? 
Dcglupcamsna, Sarrapis fementium, 
Maltruga, oiAg dyof^g (^ua,: VdmmtQmDlemot Mrr. cam, 

5 5 Ain ulpicique , quam Romani remiges. 

Ag. Numtjbi, adolefcens, mals, aucdentesprurlunt, 
Qui huic es moleftus , an malam rem qu^eritas ? 
AN.Curnonadhibuifti, dum iftxc loquereris , tympanum.? 

Nam 



ad falos demiflnE tunlc» probro erant. & 
argumenra libidinoli & mollis animi 
Cic Invcftiva z. Hnos pexo capilio !7tti- 
dos&imherhss , aut benebarbatos videtu , 
maritcat» ac talaribtu tuntcis , velis ami- 
Sos^nontogu. Horat. i. Sat. z. Malthintt^ 
tufiicu demifts ambnlat. Vairo: Cumetian- 
Thaii Me7mndri tunicam demijfam haheat 
ad talos . 

3 0. Ligula.'] Pro Ugulahxc non po- 
tcftreponi//»^?//4frt Namadvirum fer 
moeH:. rrsrefeaverfusnonferr. Ugu 
/<t?^vocesdep3rvo homuncione ,qui & 
infequentiverfu,^dafxvmdicitnr,quai; 
poliexviri, quinon grandior effet pol 
lice; Quic/4 /(?.-« legunt, &profc^/aeacci 
piuntfivemuria, falluntur. HalecQmm 
vocnMxnonhallex. HaaHf3wem&c Hal 
lex eft pollexpedis antiqua lingua Ro- 
niana. Salmaf. 

3?. Sarrapufemeniium.'] In his verfi- 
bus Sarapis videtur vocariPoenuIus, non 
folum \ faciei deformitate , quia Sajrapis 
eftPluton, fedetiam^ vefte ionga dif- 
cirjiaa, ut pingebatur Sarapis apud iEgy- 
ptios. Sjcauteni veltitiPcEnicum tuni- 
cisdemiiririis, noncinftis, &(inepal- 
lio. Ideoputemetiamkgi raox debere, 
hfinednihfimaflrugA, id tCt., mailraga 
Jlon cinfta. Fone etiam SAra^tts iegi 



poflTer, id eft 1(t.^twvi a trahendis pe* 
dibus, utPittacumolim vocatumeffei 
quibufdamfcribit, nifi fallor. Diogenes 
Laerrms. Infequenti verfu fcribendum 
e.-iittimo 5 HaUagora^ hama , dKdiy>Q$t 
corapofitum de foro in quo fal venalis 
proponitur.-f/awd autem vas in quo ven- 
debatur, quasefto-x^il^jGrafcorura. Vas 
oblongum fuit & cavum, haud ablimils 
mxfcapbaz. Ita vocat Poenura a ftatu- 
r^parvitate. Unde & HaUtx vdHaUex 
f/rMupra appellarur Salmaf Deghipta 
mxna^.'] M.iV.mena Scnhi: m&na. Pifcis 
■eftvilis, utanguilla, deglubi folitus. 
cum parareturadcibum. Dequo videin^ 
ter prima ornamenta feculi numeran-p 
dum, Nic. Heinfiam ineruditiflimoex* 
curfu ad fecundum FaftorumOaid.Gro;?. 

3+. Plenicr akt utpiii^ue.'] Nam vi- 
clus remigum Romanorum crat cura 
panenrgroalliiim. ^'//^««^Tj.alliifpecies 
elt. Invetr edd.^/2/ «/;7ia. line copu- 
Ja. potelt &epithetone(reaIlii,«//y?/c«w, 
qualidixerit, Punicum aUium. Columel- 
13 I. I r . c. 3 . Vlptcum, qtted quidam al- 
Ltum Punicnm vocant. Graci autem «tpg;- 
crK^£^A/ appeUanr, longe majoru eft tncre- 
fnenti, tjuamaUtum. Acid. 

3 8. Tympanum.'] Ut Galli SacerdoteS 
Cybeles, homuies feiKiviii. Tauhm. 



ACTUS V. SCENA V. iSt 

Nam te cinaediim efTc arbitror magis , quam vlrum. 
40 . G. Scin , quam cinsedus fum ? ite iftinc , (ervi , foras : 

Efferte fuftis. An. heustu , fi quid per jocum 

Dixi , nolito in {crium convortere. 

ANT.Qnidtibilubidoeft, obfecro, Anthemonides, 

Loqunnclementer noftro cognato& patri ? 
45 Nam hic nofter pater eft , hic nos cognovir modo. 

Et hunc fui fratris filium. An. ita me Juppiter 

Bcne amet , bene fadum ! gaudeo , & volupe'ft mihi. 

Siquidem ^Htd lenoni obtigit magni mali , 

Cumque e virtutevobisfortuna obtigit. 
jo ANT.Credibiieecaftordicit : credehuic, miparer. 

Ha. Credo. Ag. &C ego credo, [cd eccum lenoncm Lycum , 

Bonum virum , eccum video , fe recipitdomum. 

HA.Quishiceft ? Ac.utrumviseft, &leno&Lycus. 

In (ervicute hic habuit filias tuas. z)o«^.duas fiiiastuas. 

$S Etmihihic auri fur eft. Ha. bellum hominem , quemno- 
veris. 

Ac.Rapiamus in jus. Ha. minume. Ac. quapropter? HA.quia 

Injuriarum multam dici (atius eft. ^^«^ rauitam indici. 



57. Injuriarum multam dici ~\ Non 
videturverifimile, videri injuriamPoe- 
no quod Lenoraperetur in jus , qui filias 
ejus infervitutc habuilTet. Sed nec eo- 
rumfententiasaccedoqui putant legen- 



bantut in jus, fi cum aliqua vi & vexatio- 
neid fieret, utfercfemperfolitum , ab 
adverfariis rapi in jus dicebatur. Obtor- 
rocnimcollout piurimum ducebantur. 
Puto igitur retinendam leftionera quac 



dum, induci , vel duci , quafi duci & | virisdoftiffimisplacuir: /«jwrMfw;»^»!/» 
xapi opponantur. Nam de iiis qui duce- 1 tam did ve4 tndictfatisu efi. Saim. 

. ACTUS QUINTI SCENA SeXTA. 

LYCUS, AGORASTOCLES, HANNO» ANTKE- 
MO N ID E S. 

DEcipitur ncmo , mea quidem (ententia > 
Quf fuis amicis narrat rede res fuas : 
Nam omnibus amicis meis idem unum convenk , 
Ut me fufpendam , ne addicar Agoraftocli. 
5 Ac.Leno eamusin jus. Ly. obfecro te Agoraftocles ,• 
Sufpendereutmelicear. HA.Lenoinjus^evoco. 

S 5 Ly. Quid 



l^Z 



P OE N t7 L U S. 



TuYncb. haudver- 
bumquidem. 



Ly. Quid tibi mecum autem ? Ha. quia hafceajo liberas 

Ingenuafque eile filias ambas meas , 

Quae funt furreptae cum nutrice parvolas. 
ioLy. Jampridem equidem iftuc fcivi, & miratus fui , 

Neminem venire , qui iftas ailereret manu. 

Mcx quidem profedo non fiint. An. Leno, in jus eas. 

LY.Deprandiotudicis: debetur, dabo. 

Ac.Dupium pro furto mifii opus eft. Ly. fume liinc quidem. 
15 Ha. Etmiiiifuppliciismultis. LY.fumeiiincquid lubet. 

An. Et miiii quidem mina argenti. Ly. fume iiinc quid lubet, 

Coilo rem foivam jam omnibus , quafi bajoius. 

Ag. Nunquid recufas contra me ? Ly. ad- 
voriiim quidem. 

Ag. Ite igitur intro muiieres. fed patrue mi , 
io Tuam , ut dixifti , miiii defponde filiam. 

H A. Haud aliter aufim. An. bene vaie. Ag. 6: tu bene vale. 

AN.Leno ! arriiabonem tioc pro mina mecumfero. 

Ly. Perii iiercie ! Ag. immo tiaud multo poft , 
cum in jus veneris. 

Ly. Quin egomet tibi me addico. quid Praetore opus eft ? 
2j Verumobfecrote , utliceat fimplumfolvere. 

Trecentos Philippos , credo, corradi poteft : 

Crasaudionemfaciam. Ag, tantifper quidem , 

Ut fis apud me lignea in cuftodia. 

Ly. Fiat. Ag. fequere intro , patrue mi , ut hunc feftum diem 
3oHabeamushiiarem, hujusmaio, &noftrobono, 

Muitum valete : muita verba fecimus. 

Malum poftremo iiocomne ad ienonem redit. 

Nunc quod poftremum eft condimentum FabulcE , 

Si placuit , plauflim poftulat Comoedia. 



tusveHcris. 



Significat le colio & fufpendio 
omnibus rarisfafturum. Lambin. 

18- ^ dv orfu m ^nidem.^ Sci'ibendu.tn: 
Ag. Nun^uid recufa^ contra ? Ly. Ne ad- 
vsrfum qmdem. Lulit in contia &; advei- 



fum.Quifrigidusjocus,fedLenoniscum 
oftendeiet fe non contrarium efle nec 
adverfarium volunrati Agoraftoclis. Sal. 
23. Multo poji , cuminjus,~\ Tu qui 
tejam periilTediciS) multomagisid di- 
ces» quando injus vcneiis. Dous^a. 



POENU- 



r 



p 



SUPPOSITA IN POENULUM. 2.^1 

POENULO SUPPOSITA, 

Oftadus V.fcenam VI. & uldmam^adjecerunt VettXdicCa 
leqaentem lcenam. 



AGOB.ASTOCLES, LYCUS, HANNO, ADELPH. 
ANTHERAST. A N T HExMO N ID E S. 

QUam rem agit is miles, quoi lubet parruo meo loqui inclemenrer ? 
Ne mirere/mulieres quod eum lequqnrur : raodo cognovic filias 
Suas efle hafce ambas. Ly. hem , quod verbumauresmeas tecigit ? 

nunc perii ! 
Undehaeperieruut? AG.domoCarthaginienfesfunt. L^r. ategofum 

perditus. . 
5 Illud ego metui femper, ne cognofceret eas aliquis : quod nunc fadum 
eft. 
Yx mifero mihi « periere , opinor , duodeviginti mma;, qui hafce emu 
Ac.Ettu ipfe periifti, Lyce: Carthaginienfes funt. Ly. at ego fum 

perditus. HA.quishiceft ? • j ■ 

Utrum is eft novelie novellicus, in fervitute hic qui filias habuit duas ? 
Ag. Etmihiauri far eft. HA.bellumhominem, quemnoveris : Leno, 
rapacem 
OTeefTefempercredidi: verum etiam furacem, qui fiorunt magis, 
Ly. accedam. . 

Per ego te tua genua oblecro , & hunc cognatum quem tuum Qli^ m- 

telligo. 
Quando boni eftis , ut bonos facere addecet , facite & voftro fubveni- 

tatisfupplici. 
Jam pridem equidem iftas fcivi efse liberas , & expedabam fi quis eas 

afTereretmanu. 
Nam mcx prorfus non funt. tum autem aurum tuum reddam , quod 

apudmeeft: 
5 Et jusjurandum dabo , me malitipfe nihil fecifse , Agoraftccles. 
Ag. Qiiodmihiparfacere tamen egomet confulam. omi^te genua. 

LY.mirto. 
Siitafententiaeft, AG.heustu leno. LY.quidlenonemvisinternego- 

tium? 
Ac.Utinam mihiargentum reddas , priufquam hincin nervom abda- 

cere. LY.dii 
Meliora faxint. Ag. fic eft, video: coenabis foris: aurum , argen- 
, tum , collum , 

IPLenoftris, te nunc debes fimul. Ha. quidme hacrefacere deceac , 
egomet 
Mscum cogito fi volo hunc ulcifci , Htes fequar in alieno oppido : 

Quan- 



iS4 SUTPOSITA IN POENULUM. 

Quantumaudiviingeniumj&moresejusquopadofient. Ad. mipa- 1 

ter, ... 
Ne quid tibi cum iftoc rei Iicf, rc maxume obfecro. An. aufculta forori. | 
Abi , dsijunge inimicitiascumimprobo. HA.hocagefis leuo: quan- 
quam ego te 
1 5 Meruifse ut pereas , fcio; non experiar tecura. Ag. neque fi aurum mi- 
hi reddas , mecum 
LenoquandoexnervoernifTuscompingareincarcerem. Ly. jam au- 

cem ut folec dH 

Ego, Po^ne, tibi me purgatum volo, fi quid dixi iratus advorfum ^™ 
Animi tui rententiam,id uti ignofcas qusero :& cum iftas invenifti filiaSi 
Itamediiament,mihi volupta'11:. HA.ignofco,& credo tibi, 
jo Mr. Leno, tu aut amicam mihi des facito, aut auri reddas mihi minam. 
Ly. Vin' tibicinam meam habere ? Mi. nihil moror tibicinam: nefcias> 
Utrum ei majores bucca^ne , an rnammas fient. Ly. dabo quodplaceat. 
Ac.Cura. Ly. aurumcrasfatreferam tuum. Ag. facitoin raemoria 

habcas. 
Ly. Milesfequeremc. Mi. ego vero fequor. Ac.quidais, patrue? 
quando hinc ire cogitas 
3 5 Carthaginem? nam tecam unaire certum efl. Ha. ubi primum potero^ 
Ilico. Ac.dum audlionem facio, hicopuseflaliquosutmaneasdies. 
HA.Faciamitaucvis, AG.agefiseamus, noscuremus. Piaudice. 

FINISPOENULL 



M. Accl 



TOXILUS, 

SAG AR ISTI 

S A T U R I O , para/ttw. 

SOPHOCLIDISCA, ancilla. 



z2f 



M. Accl Plauti 

P E R S A. 

DRAMATIS PERSON^. 



o, r 



LEMNISELENE, meretrix, 
PAGNIUM, fuer. 
VIRGO. 
DORDALUS, Leno. 



ARGUMENTUM, ut quiburdam videtur, 
Prisciani. 

I RofeBo dominoftios amores Toxilus 
E mtt , at^jnecHrat y leno Pitemittatmanff i 
R afta^ncfue m emeret de pr^done vtrgtnem 
S ubornataftiadetfmparafitifilia : 
A t^ne ita intncatnm ludit^otans Dordalum, 

ALIUD ARGUMENTUM 

Camerarii. 

RfTumentum Pabulae efl: exile , amationis fervilis; & jocofum ac plau- 
{ibilcinLenoniscircuraventione. Etiara parafirica; leviraris cxagira- 
itioiicm continec , dum Sarurio filiam fiiam , cibi caula, non dubitat ven- 
iiere. Jofephus Jujlus Scaliger Animidvtir. in Eufebiura , pag.130. Con- 
iftat hominem ex PerfideW^^w' dici, & latine Perfam. fic Poeta Grxcus, 
quifque is fuit, unde Plautus Perfam fabulam fuam vertit , fine ullo dubio 
7t^^(tIjj illam infcripfetat , & redte Plautus vettit Perfim. Ibi enim Parafi- 
tus pro homine Peifa inducitur. At oinnes edd. pra: fe ferunt Perfam vir- 
^/>/(fw filiam Parafiti vocatam fuifTe. Tollatar ergo dclirium. Nam Perja 
ell nomen gentiluium viiiie , non fcemininmn. 



ACTUS 



zS6 



A. 




ACTUS PRIMI SCENA PRIMA. 

TOXILUS, SAGARISTIO. 

\Ji amans egens ingrediis eft princeps In amoris viasi 
Snperavit a^riimnis is luis serumilas Herculis : 
Nam cum leone i dc cum excetra , cum cervo, cuiii 
apro ./Etolico , 

Cum avibus Stymphalicis , cum Anteo deludlari mavelim ^ 
5 Qaam cum amore. ita fio mifer quxrendo argento mutuo. 
Necquicquam, nifi, Noneft, lciuntmihireipondere, quos 

rogo. 
Sa. QUI HERO SUO SERVIRE volr bene fervos 

(ervitntem , 
Nas edepol illum multa in pe61:ore fuo collocare oportet^ 
Quaeheroplacerecenfeatprsienti atqueabienti iuo. 
loEgonequelibenterfervio, nequefatisfumhero ex fententlas 
Sedquaiilippooculo me herus meusmanum abftinere haud 

quit tamen , 
Quin milii imperet , quin me fuis negotils prsFulciat. 
Quis iliic eO: , qui contra me aftac ? To. quis hic eft, qui eon- 

tra me aftat ? 
Similis eft Sagariftionis. Sa^ Toxilus hic qiiidem meusamicuS 
eft. 

To.Is 

I."!^ /?/«ffe^x.] Itaredleiegitur. Neque; «ffe^^v appllat. Perfequitur labores Her- 
i CLim Meurfio princeps in priceps , culls & Lucret. lib. s- ^ub initiutn Si 
aut/7r<ec<r;>jinut3ndurneft. Sententia pla- 1 Ms^tial.lib. 9. 104. & Siliusltaiicusl.j. 
na eft. Prinaps idem , quod, primum. 1 &Diod.Siculuslib. ^.cap. 3. 
Ejus.qui & amans&egenspritnum in- j 4- Cum ^ntao dela5iari.'] Cum ,^n- 
grefTuscftamorisvias j srumnxaclabo- ! f^o ?»e deiu£iarij ex Servio iil Ecl. loi 
les fuperaht labores & srumnas Hercu- ; Scrtveriw. 
lis. Sub initium enimamanti & fimuli 6. Niftmnefi,'] Trinurii.S- 3. 
egentl maximse difficultates devorands j ii- Lippo oculo. ] Vti tanqudmlippi 
fumt. Princepsenim in amoris vias in- 
grefTushic dicitur, qui primum amare 
coepit. Cuf, qusfo, inquit Meurfius , 
primusmajores xrumnas hic e.Yantlare 
dicitur, quam czteri? Nequcillam men- 
tem Plauti eire,neque necefTeefleid hic 
qusrere, patetexfenientiajqiiam reddi- 
di. Boxhorn, 



II. 
oculo. Proverb. dicitur dere , quacarere 
non poirumus.cum tamen damnofa no- 
bisfit. Eleganter Plautus ad fervos im- 
probostraxit.^/«'4?. V. N. Bacch.aft,^. 

fc. 8./^r. 72. 

iz. Pr.efulcidt.'] Eft peljepidum di- 
cendigenus. Hinc fervus fidelis & bo- 
nnscolunienfamtlta dicitur , Phormione." 
3. Cum exeetrd.'] Ideft, hydra, qjuam j quodfcilicet rebus herifui fulcri ^ cb- 
feeiaclidcs Ponticus 5rsAv;tt'<^«.xsy iJ-l Uiminisvicemfit. l.Gnl. 

19' Ns- 



AcT^sI. ScenaI. 287 

«5 To. Iseftprofedo. Sa., eum eile opinor. To. congrediar, 

Sa. contra aggrediar. 
To. O Sagariftio, Di ament te. Sa. 6 Toxile , dabunt Di qus 

exoptes. 
Utvales? To.utqueo. SA.quidagitur? To.vivitur. 
Sa. Satin' ergo ex lententia ? To. (i eveniunt qux exopto , 

fatis. 
Sa. Nimis ftulte amicis utere. To. quid jam ? Sa. quia jam 

imperare oportet. 
10 To. Milii quidem tu jam eras mortuus , quia te non vifttavi. 
SA*Negotiumedepol. To. ferreum fortaire. Sa. plufcuium 

annum 
Fui pr^ferratus apud molastribunus vapularis. 
To. Vetus jam iftsec militia eft tua. Sa. fatm' tu ufque valuifti? 

To. haud probe. 
SA.Ergo edepol palies. To. laucius fadus fum : in Veneris 

pra^lio 
ij Sagitta Cupido cor meura transfixit. Sa. jam fervi hic amantf 
To. Quid ergo faciam .? Dis ne advorfer ? quaii Titani cuni 

Dis bellio^erem. 
Quibus lat eile non queam ? 

S A. Vide modo , ulmes catapuks tuum ne transfigant latus. 
To.Bafiiiceagitoeleutheria. SA.quidjam? 
3oTo.Quiaherusperegreeft. SA.ain'tu. peregreeft? 
To. Si ture tibi bene eile potespati , veni , vives mecum , 
Bafilicoaccipierevidu. SA.vah, jamfcapulspruriunt, 
Qi-Ua te ift^Ec audivi loqui. To. fed hoc me unum cx cruciat. 
S A. Quidnam id eft ? To. ha^c dies fumma ho- h^ie^^ft: '^^ '""'"'^^ 

die eft , mea amica lune iibera , 

Aii 



19. HimU ftulte amicUutere.l^ Nefcis 
amicisuti. 

21. Ferreum.^ hJegotiumferreum falfe 
appellatcoiTipedes. Lamb. Phifculuman- 
TiHm.l Plufculamfcu majoremannipar- 
tcm. Dcuz.a. 

2 2. Trtbuntu vapularit.'] Feftivusjo- 
cus, cum allufione, quafxTribunus mili- 
tarisapudNolam. Sic in Moftell. erga- 
ftulos^w»*f/erMf/7eappcllavit. Li^f. 



±%. Vlmea catapulta.'] VirgSE ex ul- 
mo. Catapultai dixit, ut in mctaphota 
railitari petlifteret. 

29. Eleutheria. ] Regium in morem 
vivens, oblibertatem naikam. feftosdies 
agito. Eleutheria , fefta quscelebraban- 
turGraecisin honorem JovisEIeutherii: 
quem&CTWTwgpe vocabant. Lambin. 

32. ScapuUpruriunt.'] Scil. mihi V, 
N. Mil. 2.4*^ Ffeud. 1. 1. 

37. Prp 



lS8 P E R S A. 

5 5 An fempiternam fervitarem ferviar. S a. quid nunc vis ergo ? 
To.'Facereamic\im iioi me potis es rempitcrnum. Sa. quem* 

admodum ? 
To. Utmiiii des nummos fexcentos, quos procapite iilius 

pendam , 
Quos continuo tibi reponam in hoc triduo , aut quatriduo. 
Age (i benignus , fubveni. 
40 . S A. Qua confidentia rogare tu a me argentum tantum audes 
Impudens ? quin fi egomet totus veneam , vix recipi potedit 
Quodtumerogas.namtu AQUAM a PUMICE niincpo'* 

ftulas, 
Qui ipfus (itiat. To. ficcine hoc te milii facere ? SA.quid fa- ~ 

ciara.^ To.rogafne? 
AHcunde exora mutuum. S a. tu fac idem quod rogas me. 
^jTo.Qu^nvi, nuiquam repperi. Sa. quieram equidem, (i 

quis credat. 
To. Nempe habeo in mundo. S a. fi id domi elFet Si^mmdof^^ 

mihi, jampoilicerer: 
Hoc meum eft ut faciam fedulo. To. quicquid erit , recipe te 

ad me. 
Sa. Qua^r^ tamen ego irem fedulo, fi quid erit,/^f iam ut fcias. 
To. Obfecro te, refecro, operam da hanc miiii fidelem. SA.ahl 

odiomcenicas. 
jo To. Amoris vitio , nonmeo , nunc tibi morologus fio. 
SA.Atpolegoabsteconceflero. To. jamne abis. Sa. bene 

ambulato. 
Sed recipe te quam primum potes: cave fuasmihiin qu^ftione: 
Ufque ero domi ^ dum excoxero lenoni raalum. 

37. Troceptte.'] Proeapite dare, nume- \ SicPfeud.i.^. Poenul.a(3:.3.i. Vide Buf^ 
fare^ Ser vus dicitur, qui pro libertate dat. » fon. lib. 3 . de verborum fignifxcat. T' 

AcTus Primi Scena Secunda, 

S A T U R I O. 

VEterem atque antiquom quseftum meum foTum*''!^. ""*' 
mmonKZ. lo 

Servo atque obtineo , & mao;na cum cura colo 

^ ^ Nam 

1. VeteremataueantiqHem.'] VidenotasMoftell. i. i^^S* 

^ 8. Durtt 



A c TU s L S c E ir A IL 

Nam liunquam quiiquam meorum majoriim fuit j, 
Quin paialicando paverint venties fuos : 
5 Pater, avos, proavos, abavos, atavos j tritavos^ 
Qaaii mures f;:mper edere alienum cibum , 
Neque edacitare eos quilquam poterat vincere. 
His cognornentum erat duriscapitonibus. 
Unde hunc ego qucTftum obtineo& majorum lociim; 

I o Neque quadruplari me volo' : neque enim decet 
Suie meo penculo ire aliena ereptum bona: 
Ncqueilii, quihciunt, mihi piacenc : plane loqdoi:; 

Nampubiicxrcicaufsaquicunqueidfacic ^'^^^ :' 

Magis , quam lui quxfti, aninuis induci poteft , 

1 5 Eum elfe eivem & iideiem & bonum. 

Sed iegirupam qui damnet , det" in pubiicum • 
Dimidium : atque ctiam meaiegsadrcnbitor j 



tS^ 



?. DurU C^pitonihHS.'] barutpto im^ 

budeme cunm & trnprobo., antiqujtuspo- 
nebstur. unde duricdpitoues hoc loco de- 
?entexponi, oreimproho , duToferreofjue 
ut Ter.CatulIusSc Lucill. loquuntur) 
hoceft, attritapcrfsridaque fronte inli' 
Ignite ptxditi: cujufinodi habeie Parafi- 
■rosconvenit, aliufuraquecft ad Capito.- 
^«wfamiiiamRomx haiid incelebrem 
"iugaturL(i?7?6. quia pertiaaciain come 
lendoeos putat dicios. Douza. Olimiti- 
er a!i3 inftrumentaperditi luxus & ma- 
iulsein tri linia infeiri folit2,quas fspe, 
abi incaluiftent , in capitaUbi inyicem 
illiferunt. Hincdidipropterea parafiti, 
iuri capitones. Cafaub. 

lo. ^iadrupiari me.] Me, abundat , 
d efljnoloqiiadruplatorenre. Afcoriiu<;: 
^lHadruplatores, aaufateresftve deiatores 
rtmtnum publicorum fab pcena cjuadrupli: 
'ive , cjuodtpftexdamnatoTumioriis, ^ttos 
[tccufaverant y ejuartam partera confec^ue.- 
'lantur. Turneb. Necjtte quadmplari mi 
yolo.] Tranfcribuntjariidadum huc c.v 
Marcello Donato, qttadruplart hicnon 
ifTequadrupIaturam facere: fed parafi 
um hocdicere, fe nolle ereptum ire 
iliena bona, ne quadrupletur, q\xod (it, ne 
lOgatur ad quadiuplum iblvendum : fic 
Tom, IJ. 



I}o'i%, irteaci 
I^gemadfcrib.- 

■-:■-■ Ubl 

• A .£ 'fii: ;ri^;i,:,3(i3;?.* . f*r.f.q (■-,.■■ \ 
UIpiaBtim cricetC, 1. i. #. devi tjon. rap.' 

Inhac aciiorfe tntra amf*m tttilem verum 
prctium (juadriiplatur. Atego nego ^«^- 
druplari effe quadraplum folvere. ISlec 
hocfenfu accipit Olpianus , fed primo 
■k proprio , quoeft quadruplum fieri» 
q.;emadmodurrs duplicetri eft dupluni 
rieri Prstereafiverctux paralitus ne foi- 
vat quadtuplum , quomodoaddit, Sini^ 
fuo perictilo ? Noneft dubiura, quindi- 
.;3t j fenoUeaccuratoremveldelaroreni 
eile,quiquxftustum mulcoeratuberri- 
mus, & nifi manifefta; calumnis coti- 
vincerefitur, finefuopericulo edamnatl 
botiispotiebantur partem. Qi^od quia 
invidiofumerat,ideo dicitr<j^erc'cos<i//e- 
nd bona , quodelt non bono modo jd (e 
rransfecre.. Anaatera publicx rei caufi 
quiRjuam pot.?it fe taprorem diccre ? 
Non profedVo, fed quadrupk.toren:): quia 
reipublicz intereft puniri noxtos & le- 
ges defsndi : quam ipQdeui prar ferebant 
orn.^^esaccufatores. tfide Ciceronem pro 
SextoRofcio cspi io. 8c'divinar. in Q^ 
C^cilium. cap.zr. Gtonoviiu. 
. i.7» Medle^e adfzrt\}itj)r. ] Vetercsqui-» 
dem foriptiScediti , inealege, uiidealii, 
ineam Irgem y alii tn illa l(ge. Sed rei^e 
Gmttiu-imealegst ideft, mefcrente: fi 
T milii 



ZpO P E ^ S A. 

Ubl quadruplator quempiam injexit manum i 
Tantidem ille illi rurfus injiciat manum , 

ioUbi asqua parti prodeant ad Trefviros : 
Si id fiat , ne ifti faxim ufquam appareant , 
Qui liic albo rete aliena oppugnant bona. 
Sed fumne ego flukus , qui rem curo publicam ^ 
Ubi funt m^giflratus , quoscurareoporteat.<* 

2 j Nunc huc iiitroibo , vifam heflernas reliquias, 
Quieverint re6te , nec ne : num infuerit febris , 
OpertcEne fuerint , ne quis obreptaverit. 
Sed aperiuntur xdes , remorandus efl gradus. 



mihilegisde accufetoribus feienda: co- 
piaiic. Gronoviw. 

19. Tantidem ille.~\ Tailta pcena piO- 
pofita: vd , tantidem lite sftimanda. 
%,ambin. 

zo. Vbia^uaparti.'] Utpaii utrinque 
propofito periculo ad prjetorem eant. 
parti pro parte, Maenechm-aft. 3. 2- 

21. Faxinj.'] V. N- Aulul. 3- 5- 

22. ^lborete.~\ ,Alborete dixitPlau- 
tus, utidemdicit, hominescretafefe oc- 
ttiltaret (Aul. a<5t. 4. fc. 9.) & Ennius, 
2dedea.m gypfatis manibtu. Quaz omnia 
tranllatione diOtz. fiint deiis , qui dplos 
fuosprstextu exornant, & illis aliquam 
bonamcauflamprxtendunt , puta )?ges 
& jura , aut fimile: quas fraudes '^^^- 
aai-rs-iic y^ ^t^pc^iaOTra? Graeci vocant. 
Nec vero metaphora eft a pifcatione. 
Nam fi ita efTei, qupmodo Pl.dixiflet, 
cppugnare; non captare , zntpifcari? Nul- 
lum eft %nfj(a in v. oppttgnare , fed alle- 
goriaeftin v./Jef^. Nam leges retia vo- 
cat. lilisenim hominesillaqueantur, ut 
ferjepedicisaut caflibus- .yilbHSt ut di- 
€t\xm , 6\j^i>a-ci--zs-ii( intelligit. Hsc eft 
Vera allegorix Plautinae interpretatio. 
Nam Prov. non eft: fed potius xo^#' 
i%nf^&-ttT/jiiv@'. Seal. ^lbo rete.'] Lo- 
CUS& emendationum &explicationum 
foecundus. In quo tamen folus aliquid 
vidiflTe videtuf Gulielmius. Non enim 
alio fit hoc albo , quam Prxtoris , in quo 
isedi^a, a^iones» inteididapiopofita 



habebar. Horum aliquid, dc quibus illc 
.{cripferat , judicium dabo, arripiebant ac- 
cufatores, & id migrafle docebant, quog 
facerentieos : itaeoium cppugnabant 
bona. Eigo albo oppugnant eft formulis 
& a(flionibus ex albo fumptis- .^lborete 
velref/peiepexegefin, id eft, tanquam 
reti : ut cum alibi , Operam hanc celocem 
mhi, noncorbitamdate: item, coracefum 
acreinpeBore. Compaiat aibum retibusi 
utapud Ciceionem dehaiupf lefponfisg 
lUaqueatmi omnittm legttm pertculu .- irre 
tittti odio bonorum. Pro Milone: illaii 
beUuamjudicii lacfueos declinantem. Prd 
Cluentio : Putantenimmintu multos la\ 
^ueos legum acjudiciorum ffbtpropofttos ejl 
oportere, Ateft, qui neget Latinum efle 
rettbtts eppugnare. At fruftra ncgat. Sifi 
Cynegeticorumfcriptores, retia & pla* 
gas vocani arma venantura. Sic Manii 
liusdicit, pmtum vinculuarmare, quod 
nihilaliudeft, quamietibusdu^iisinfeg 
ftum pifcihus reddere : & fruftia" follicii 
tantdofti, Gronovitu. 

l6. ^ieverint nereBe.^SicMfi^.maU 
fubjecerunt : ^lua in venerint reife, nec nt 
Quiaenimadeft matutinus , ut apparcl 
exfc. fequentev. 54. &adeft vifum,loj* 
quitur decibis,utfolemusioqui,quihus 
officium matutinum pra:ftamusdecura- 
bentibus} anredequierint, numcom- 
motiunculamfenfciint. SicMilite^. r* 
Priufquam lucet y ajfunt , rogitant ,mSH 
utfommm ceperim. Gronovius. 



AcTflS 



ActUS i. SCJENA IIL 

AcTus Primi Scena Tertia^ 

1 
TOXILUS, SATUBilO. 

OMnem rem inveni , uc fua (ibi pecunia 
Hodie iUam faciacleno libectam fuam, 
Sed eccum pacaiicum j quojus mihi auxilio eft opus» 
Simulabo qua(i non videam , ica alliciam virum. 
5 Curace iilic vos , acque approperate ocius. 
Ne mihimor.^(:uquicquam, ubiegointcoadvenerOi 
Commifce muifum ^ Itruchea colutheaque appara , 
Bene ut m leucris concaleanc, &calamum injice. 
Jam pol ille hicaderic, credo , congerro meus. 
to SA.Medicit, euge! To.lautumcredo abalneis 
Jam hic affuturum. Sa. ut ordine omnem rem cenet! 
To. CoIlyr^E facite ut madeant & coUiphia ; 



ipt 



m 



j.^^Omfhifcc miiftum. &c.'] lii mu- 
V-> ft J decoquebantur Cotonea ma- 
la & alii ctiara odores eo adjiciebantur ; 
dequa multi conditura certum eft hic 
PJaututu loqui, 0^01' yjjJh^viTku Qtxci 
vocant , qui ex multo ic Cydoneis maiis 
componebatur. yKt&Jn'^ in ea condi- 
turaGraecinominant, & de eadem lo- 
nuitur totis his duobus verfi.bus. rou- 
ttum hic in fcutris concaiere ac feryere 
vultcum ftrutheismalis, qu«degenere 
funtCydoniorum maJorum. alii enim 
illiseademfaciunt , & videtur Plautus 
\^ruthea pro Cydoneis malis dixifle. Sed 
iiusfuntapudeum cnluthea? legendum 
;go p\xt3itQm:Jiruthea^ue Ittteaapparajqnx 
lunt lutei coloris & aurei. Addi jubet 
jk caUrnum Plautus in id muftum cum 
hutheis. Columeila : neobfiftatidfacere 
ionec yidehitur eltcjuatum omnifirce mu- 
Jum carere. tum , five mala Cydonia, gua 
^er<:o£iafublaturusfity feu cjuoYcun^ueve- 
uerttconvementes odores adjiciat Salmaf. 
:olutea^; appara.lqahfiruTheafantmi- 
aCydonea, non videntur ills incom- 
node jungi colutea.ii accipiam us pro fru- 
tuarboriscoluteae , cu]us eftdefciiptio 
pud Theophraftum de plantis 1. 3 • c. 1 7 , 
[<fioy 5 yj^ ,] KOKvTiH. ti^ ^lTni^yi. 



ci' KsQois yiKiitov (poiyJc. Nec mirufn 
arborem dici colutear?7, fru^tum coiuteum^ 
utoleaSc oleura. Strutheorum mQminii 
Pliniuslib. 15, cap.ii. & 14. Grono' 
vins. 

9. Cen^trro.'] 'Ecf^xis:Gerrenes,leves& 
incpti, k cratibiu di^t , cjuaAGrxci ^•^/oa^ 
appeliant. Inde congerrones (p^ congerr4 
funt.^M/. V.N.Aftn. 3.3.10. 

12. Colij/rafacite.l Senatus Graramat 
ticorum ftatuit, Co^^r** videri parvulos 
panes mundos, fed 6c genus iiciorum 
farinaceorum, qus ut laganae , interdum 
in fattagine frigantur, interdum cocra 
per fe edantur , interdumexjure com- 
edantar. quod fatis conftat ex hocPiauti 
loco: fubjicitenim, 

Tummfi cremorecrajfoefi jtu coUyricum. 
Jus enira collyricum ecquodnam aliudl 
jus efie poteft , quam ex quo coIlyr« 
eduntur. atque illud craffius &un(aius 
eflTe Parafituspoftulat. 

Slt}afi (inquit) jurectm effejw decet col- 
lyricum. Turneb. 

Collyrz hicomninofignificantpanem, 
juii immerfum & incod^iu.Ti. Vetuftil- 
fimum Gioflariura ncftrum Latitio- 
TeudifcumMf. ColL^ridt, K^tprochonaz,' 

T * kT9t 



/'. Edd. nihiij 
fur.t crudae. 



Ipl P £ R S A. 

Ne mihi hico(5la decis. Sa. rem loquitur meram t 

Nihilfanr, crndce, nifiquasmadidasgladas. 
1 5 Tum ni(i cremore crailb eft jas coUyricum. 

Nihil ell macrum iilud , epicrocura, pcllucidum: 

Qaaii juream e(Te jas decet collyricum. 

Nolo in vedcam quod eat , in ventrem volo. 

To. Prope me hic nefcio quis ioquitur. Sa.6 mi Juppiter 
20 Terreftiis , te coepulonus compeliat tuus. 

To. O Saturio , opportune advenifti mi hi. 

Sa. Mendacium edepol dicis , atque haudte decet: 

Nam efurio venio, non advenioSaturio. 

To.Atedis! namjam intiis ventris fumant focula, 
25 Calefieri juffi reliquias. Sa, pernam quidem 

Jus eftapponi frigidara poftddie. 

To.Itafitnjaffi. SA.ecquidalecis? To.vah, rogas? 

Sa. Sapis multnm ad Genium. To. (cd ecquid meminifti, 
here , 

Qua de re ego tecnm mendonem feceram ? 



24[J. inttiS 
Venetis. 



3 o S A. Memini : uc murisna dc conger ne caiefierent. 



Nani 



hretvulgo foppen, appenamus. Boxhorn. 
CoUiphia- \ Panescumrecenticafeo com- 
irsixti. Lamb'ji. 

i6. Epicrocum. 1 Feftus : Epicrecum 
genm nmicttlicroco ti?i£iun?, tenue ZT pel- 
lucidum. Glollar. Epicrocum , kcS-H^r©^ 

Ut p.otatScaliger. Hicineraphoriceuiur- 
paturprojufculi noncrocei , nequis er- 
ret, ied tenuisScpeliucidi genere. Allu- 
iit hucPapiasin Gloilis: Epicrocum, pel- 
lucidufn. Boxhorn. 

17. ^'.a.fijitrear/2.'] Jurea non eft pla- 
centa. jureae vel Juriae nomen lej^itur 
apudVarronemjn Jibris de re R.ui1ica, 
proIiquidiorequodamgenerepa{i?,qu3e 
catulisdabstur. Jus hac jurialiquidius. 
Farinaquippe erat coda in aqua ufque 
cralliiiem majorem quam eil juris. ea 
catulosnutiiebant. Salmaf. 

18. Noloin vefnam.~\ Cibum ficcio- 
rem in ventrem, Jiquidjorem in veiicam 
defcendere cenluerant. Varro^ I» *juo 
iwbiUiu efi Phtlippeum,. qitQd accipimwt 



quam cfuod bihimtts : cum alterum addof 
mHi in bulgam , alterurr. in veficam. Tui- 
nebus. 

24. Foca/^.] Focula, inquitNonius, 
diCla fttnt nutrimenta, unde foculare dici* 
tur 5c fovere. 

30.- Vt murAna.'] Murana ab Arche- 
flrato vocatur sip^txyf d7rjpLuj@^ , hoc 
eft, «•*•»/?«, quiadonccadhuceii in mari, 
polt brumam ad ^qutnosSium ufque 
vernumeil, dva.iiAvS(^. Dorioniautem 
dicitur TrorctyJot ijlvpcuva , qaod poitid 
tempus , cum adverhs fianiinibus e ma- 
ri escipitur, habeat ^ji-xv a.}L:f..vQ&v im- 

vhjJ O/LOoiuM T(y OVlcniCfi , T(^ HltX^ y.iVO) 

ytKKyi^ici. quam quidem dcndivBctv 
omnesGalJi vocantcwor^^w, quia inci- 
pittunccallum facere, Scfcmperab eo 
tempore adverlis iiuininibus obniritur. 
ut multas etiam non folum ad capita ma- 
gnorumfluviorum ; iedetiam in rivu- 
lis, quiin magnosfiuvios exonerantur, 
inventx iiot, neque unquam priiiinas 
fedes repeunt. Scah^. 

31- Op- 



ACTUS I. SCENA IIL iP3 

Nam nimio meliusoppedunrurfngida. 

Sed quid cellamusprsclium commiuere ? 
\ Dum mane eft , omnes elle mortalis decer. 

To. Nimispa-ne maneU Sa.MANE QUOD TU occcEperis 
35 Negotium agere , id rotum proceditdiem. 

To.Quasfo animum advorte: hoc enim j.nii here narravi tibi , 

Tecumque oravi, urnummosfexcentos mihi 

Dares utendos mutuos. Sa. memini Sc ido , 

Et te me orare , &C mihi non elle quod darem. 
40NIHILI PARASITUS eft,quoiargentumdomieft. 

Lubido extemplo coepere eft convivium , 

Tuburcinari de fuo , ii quid domi eft. 

Cynica elle c gente o portet parafitum probe : tum" prtfbum'. 

Ampullam , ftrigilem, fcaphmm , foccos, pallium, 
45 Mariupium habeat , inibi pauium prarlidii , 

Qlu familiarem fuam vicam obledet modo. 

To.Jam nolo argenrum , filiam urendam ruam 

Mihi da. Sa. nunquam edepol quoiquam ctiam utendam 
dedi. 

To.Nonad iftocquod tu infimtilas. SA.quid eam vis.To.fcies. 

Quia 



/. G«/. oble- 
«ftet doini. . 



31. Oppe6iuntur.'] Digitis^ quafi pe- 
€t\xit , circamcarpuntm& coineduntui. 
Taubman. 

40. Nihilparaftii(.~\ Gnomam hanc 
non fatjs videntur percepifTe interpretes. 
Hocvultj Nonbeneparafitatur, cuiar- 
gentum eftdomi. Talisenim cum tu- 
Burcinaripoffitderuo, aliisfervilirer pa- 
rafitandi non habet neceflitatem. Necef^ 
fitas&domeitica inopia facit parafitos. 
Quoquis paupeiiorelt, eo plerumo^ue 
melioreftparafitus. Boxhom. 

43- Cyr.ica ejfe e gente.'\ Hsc Douza; 
conjcftura eft. Vulgo: CymctnneJTeegen- 
/e/w.MCT. Cymcum ejpe egentem. UndeGui- 
lelmius : Cynicam tjjegentem opor!et ba- 
rafttuTn , poftrema voce gignendi cafu 
plurarivo accepta. Nimiram verebatur 
unum parafitum vocari g?ntem. Et Hc 
tamen Virgilius lib. 10. Vigilafne deum 
lens ^y£.near vigila & veiu immitte ruden- 
tes. Ergo retineatm ipla kxiptoium ie- 



ftio ; Cymium ejfe gentem oportet parajt- 
tum /?rc6e.ideft, oportetbonafide Cyiii- 
corumgentem, velegenereefle. Autii 
malis, Cyfiuameffegevtem. Gronovius. 

44. ^mpullam, &c.] ^mpulla vas 
olcariumett, quoin baineis ad unftic- 
nes uti folebant; ur& ftrigilibus ibi ie 
defricabantjdeftringcbantque. Unde Sc 
ctvToKir/jjSji a Giaecis vocabantur pau- 
peres.quifibimetipfisad balrieasampul- 
iamfeiebant , cumfervos ampuliigeros 
non haberent. {cd ftaphium vascft por- 
toxinm. Turneb. 

45. Prafdii.] V. N. Poen.ul. 2^. 3, 
fccn. 3. X'f- 57. 

46. Oble£la modo^ Nec domi corri- 
gendum eft, nccmodo, fenfrci pofirum.elt 
interdum: fed quod alioquijtantummo- 
do. Hocenim dicit : qairantummodo 
obIcclet,fultineat,roleret vitaro,fi quan- 
dodorr.i interfainiliam vclcendum fit, 
GronovJi^s. 

T 3 $2. No^ 



2-94 P E ». S A» 

5 o Quia forma leplda 8c liberali efi:. S a. res ita'ft. 

To. Hic leno neque te novit neque gnatam tuam, 

Sa. Me utquifquam norit, nifi ille qui pra^bet cibum? 

To.Itaeft, hoctumiiiireperireargentumpotes. 

S A. Cupio hercle. To. tum tu me fine illam vendere, 
jf 5 SA.Tun illam vendas ? To. immo alium ailegaveto 

Quivendat, qui eile {e peregrinum praEdicet. 

Siquidem hic leno nondum (ex menfes Megaribus 

Huc eftcum commigravit. SA.pereuntreiiquia:. 

Pofterius iftuc tamen poteft. To. fcin' quaip poteft ? 
^o Nunquam hercle hodie hic prius edis , ne fruftra fis > 

Quam te hoc fadlurum , quod rogo , affirmas mihi, 

Atque nift gnatam tecum huc jam , quantum poteft » 

Adducis , exigam hercle ego te ex hac decuria. 

Quid nunc ? quid eft ? quin dicis , quid fadurus fis ? 
^S Sa. Quxfb , hercle , me quoqueetiamvendas , ii luber. 

Dum iaturum vendas. To. hoc (i faclurus , face. 

SA.Faciamequidem, quasvis, To. benefacis, propera, dbi 
domum: 

Pr^monftra ciodle , praecipe aftu filias , 

Quid fahuletur , ubi (e natam prsdicet. 
70 Qui fibi parentes fuerint , unde furrepta fit ; 

Sed ion^e ab Athenis efle fe ^natam autumet. 

Etutaftleat, cumeamemoret. SA.ctiamtutaces? 

Ter tanto pejor ipfa eft , quam illam tu efle vis. 

To.LepidehercIedicis.fedfcin , quidfacias? cape 
75 Tunicam atquezonam , 8c chiamydem afFerto & caufiam , 

Quam ille habeat, qui hanclenoni huic vendat. Sa. heu prof 
be, 

To.Quafi 



Si. K^src^j SimpncIterquIdemuruE- 
patnotionisverbumSaturio: ledin ne- 
guiorem fententiam detorquecToxilus. 

V. N. Moftell.+. 2. 

$7. Sexmenfes.^ V. N. Aul. Prolog. 
^egarthttf.] VToMegarM, raetaplafmp 
fane mirifico: fi locus mendo vacat. Ca- 
fierariits. Sic eodem metaplafmo veteres 
«iice^ant lUurihiCf. fic ScLuca;;. 



r— ■ Cfccurrat Iheribus alter. 
Silius: 

Omnis Ihr,of»nis Latio fuh nomine wilih 
Catullus: 

Mmc Celtiber in Celtiberia terra. 

Scalig. VidenotasPoenulLProI.)f^f.8<J« 

63- Decuria.'] Ordine,digniiatisgra- 
du , &c. Lambin. 

79. Ckoragofl V.^N.Tiinum.^-;^^^' 



A C T U S II. S C E ti A I. Ipf 

To. Quafi fit peregrinus. SA.lauclo. To. & tu tuam gnatam 
tamen 

Ornatam adducelepidein peregrinum modiim. 

S A. Uohv ornamenta ? To. abs chorago fumito. 
SoDaredebet: pr^cbenda^dileslocaverunt. 

SA.Jam faxo hic aderunt. (edego horum nihilfcio. 

To. Nihil hercle vero. nam ubi ego argentum accepero > 

Continuo tu illam a lenone aflerito manu. 

SA.Sibi iiabeat , fi non extemplo ab eo abduxero. 
S^ To. Abi , & iftuccura.interibi ego puerum volo 

Alittere ad amicam meam , ut habeat animum bonum , 

Me efle effedurum hodie. nimis iongum loquor. 



8l. SedegoboTumnihil fcio.'] Hoceft, 
jEx re 8c mea & tua fueiit tnaxime , at- 
quehuic {ycophantias noftrae vel impri- 
misconducit, utita meaflimulem,quafi 
(im peregrinus, quafique horum qua: 
bixmonftiafti mihi, nihil fciam. Ita ac- 



cipiendum , patet ex rcfponfo ToxiH, 
quod fine interrogationis punfto fcri- 
bendum , hoc modo : tox. Nihtl h. ver».- 
UtfitParafitici confilii fuccidanea quafi 
approbatio. Doux. 



ACTUS SECUNDI SCENA PRIMA. 

SOPHOCLIDISCA, LEMNISELENE- 

SAtis fuit indodlas , immemori , infipienti dicere toties. 
Nimis tandem me quidem probarda&pro rufticareor 
habitam 
Efieabste. quanquamegovinumbibo, atmandata non con-' 

fiievifimuibibere 
Una.meequidemjamiatistibi (pedatam cenfueram eile, dC 
meosmores. 
j Nam equidem te jam (eilor quintum hunc annum : cum inte- 
rim, credo, 
Cucus fi in ludum iret , potuiiTet jam fieri ut probe litteras fci- 
ret, 

Cum 



IMmemori.~\ Tmmemor\n\.adnm\n- 
docilem 8c hebetem fignificat. 
ontra,7»«wordocilem& didJoaudien- 
em illi, unde profeceris. Propertjus: 
^ufatiw memorem Mufis imitare Phile- 
tm. ]■ Gul. 
2. 'Sarda.'] Ingenio tarda. 
4. Simul bibeTeVTm.'^ SicPoen. 3.1. 



' S^^PP^ omnes fimul didicimui tecum una- 

5. Se^or.] Multum & cOntinuo fe- 
quor. Donat- Phorm. 5&:.i.fc.i.Se£iart 
proprieeft, uttaurusbuculam, ut aries 
ovem. Hinc etiam Philofophorum fe- 
ax. T. 

6. Cuculw, ftinludumiret'] Caniifnb- 

ftituerant. fedilludex edd. quibufdam 

T 4 anti- 



^ Ciim interlm tu meum ingenium fans non edidicifti , atc[ae 

infans , 
Potin' ut caceas ? potin' ne moneas ? memini & fcio & calleo, 

3c commemini. 
Amas pol mifera : id tuus fcatet animus. ego iftuc famknimuT 

piacidum tibi 
jpUcfic, faciam. Le, MISER EST QUI AMAT. 
So. Certo is quidem niiiili eft , qui niiiii amat : quid ei liomi- 

niopusvitaeft? 
Ire decetme, ut lierae obfequens liam , libera mea opera ocius 

utfit. 
Conveniam Iiunc Toxilum : ejus aures quae m^ndata (unt 

onerabo. 



antiqois retinendum cenfuit Gruterus, 
velceite c«c«* , quodpropius acceditad 
Mff. quoium alter cuft alter cujtti (quem- 
admodumeft etiam in membranis Aca- 
demix ) prsiertim cum & apud Ifido- 
lamlib. ii.cap. y.lir: Cttcosejuos Hijpa- 
nicuculosvocant. Hocpoftquamadamaf- 
fetPareus, QifplicuitauiStori&commi- 
nifcitur in autlienticrs fuifie Cucut : quo 
volueiint bis ponendam piiorem fylia- 
b^m. Apparet voIuilTe quoquo modo 
diffentire, &quodipfein contextu avi- 
fus non effet , id neminem aliura tenta- 
Ke> hi valgt illud in iis>quibus non poteft 



aliter confuli, Milii vcro dignus Plautns* 
qui non mododixerit cuculum , fed &: 
cucum. Gronovius. 

p. JdtKncfcatetammtti.'\ Cum vide- 
retPalmerius, quomodo dicatur fcatei, 
ut ipedet iilud pUctdum (quaj fcatent 
enim , fretum atqueieftum ac bullas a- 
quaefluituantisimitari) debebat tempe- 
rareatqueadeo carere fuo caret. Caelius 
ad CiceionemdeCurione ttibuno yio- 
lentiffirno : Vt fpero & volo , & fefert 
ipfe , bonos & fenatum malet : totWt Ut 
nunceft, hicfeatnrit. Gronovius. 



AcTus Secundi Scena Segunda. 

TOXILUS, PiLGNIUM, S OP HO CLIDI S C A. 

SAtinhaectibifuntplana&certa? fatin hxc meminifti & 
tencs? 
Pis.. Melius, quam qui docuifti. To. ain' vcro, verbereum 

caDut ? 
Pa. Ajo enimvero. To.quid ergo dixi } Pjl, ego rede apiicl 

illam dixero. 
To,Nonedepol fcis. PiL.dahercle pignus, niomnia memi- 
ni & fcio. 
jTooEquidem fi fds tute , qixot habeas hodie digitosin manii : 

. Eodem 



A C T V S II. S C E N A II. 297. 

Eodem pignns tecnm, Pa. audader , fi lubido efl perdere. 
To.Bonapaxfitpotius. PiL.tumtuigiturliaemeire. To.& 

jubeo&^iino. 
Sed ita volo te curare , ut domi fis, cum ego te elle illi cenfeam. 
PiL. Faciam. To. quo ergo is nunc ? P a. domum : uci domt 
(im , cum illi cenfeas. 
10 To. Scelusiu pueri es: atque ob iftam rem ego ali- iJou^L. aijquj. 
quidcepeculiabo. 
Pje. Scio fidei liercle hcrili ut foleat impudicitia opprobrari. 
' Nec fubigi queantur unquam , uc pro ca fidc habeanc 

judicem. ^;-,^ 

• So. Abimodo. Pa. ego laudabis faxo. To. fed has ubelias 
PcXgnium , 
Ipfi Lemnilelenae fac des , & quae jufli nnnciato, 
15 SoC elloireego, quomillalum ? 

PiL. Eo eo-o. To. i fane : e^o domum ibo : face rem hanc 



cnm cura geras. 
Vola curricuio. PiL.iftuc marinus pader per Circum folet. 



lilic 



6. T^ Odempi^nui tecum.^ Id eft , ea de 
XL re aulim tecum pignore certare, 
mefc. meliusfcirequotiint mihi digiti 
inmanu; quamtu, quodegotibidixi. 
D>Jald. 

7, Tur/i tu igitw Jine '/ne ire.~\?zgr\ium 
cumtabellis mandatifque a Toxilo ad 
Lemn. miflus} poitaliqciaiuam verbo- 
mm commutationem dimitti fe poftu- 
lans, aittandem : Tum igtturftnemeire. 
Cuirefpondet Tox. 

Etjubeo &ftno. 

Seditavolote cnrare , utdomifisy cum 
ego te ejfe illi ceofeam. 
Septaofa ediftione innuere volens , pro- 
pcratoopus effe adeo, ut citius confe- 
^umfiincgotium , quamcuiquam in- 
choatumvideatur : utquereduxconjpa- 
reatprius, quamaLemn. remiflfuscen- 
featurToxilo. Quodquidem jocofum 
mandatuminferium convortens atque 
aliorfum interpretatus Puer, aflimulat 
fubdoledomumrurfus vorforiam cape- 
redecretumflbi ; nequequo)ufluserat, 
quoqueintenderatantea, veile jana ul- 



rerius proficifci: proinde fic quafi cdi- 
xiflet Toxilus : Ufque domi mexptx- 
ftolerisvolo,utapud nos fis,cum te apud 
Lemnifelenam efle aibitrabor. Igitut 
fubjungitftatim , velut difto eiufdem 
obediens, Puer: Frtcirt;?a. Cujus inopinsE 
vorfotiie cauflam demiratus Tcxijus, 
qjsrit porro : ^to ergo ii nunc? &c. 
bcio ha;c!onge alitei a Lambino enai- 
raii. Douz,ti. 

10. Pecuiiaho. 1 Ludit in ambiguo, 
nam PecuUum internequitix vocabula. 
Pfeud. aft. 4. 7. 

Mea h&c h^beo cmnia, meo peculio empta^ 
Ps. Nempe cjuodfosmina fumnjafufinet, 
17. Marinu^ pafer,'] E Fefto difci- 
mus Pajferem jvc.rirtum ejfe firuthiocame' 
/«wj.Nam quid avisefler, ^<z//ere»j voca- 
runt, imitatione Gra;corum, qui g-fn-nov. 
vocant 3 quod peregrinus Sc ultrama- 
tinus, marir.um , hoc eft , <fiai7r^vTi(iv. 
^ic pafinacaro marinam Cellusdixit, id 
eft , peregrinam. Grjecis s-on^oi tf^et' 
7r^jv-n@r y &rfaScf dpdiCizcc , feu , t.t' 
CuyJi y Tpa^QZ (JtiytK-ri.Scatjg. 

T 5 19- P»* 



X^8 P E R S A. 

lUiG abiit hinc intro huc. fed quis hxQy qu^ me advorfiim in- 

cedic? 
So. Pasgnium hic quidem eft. Pa. Sophoclidifca hxcpeculia- 
riseftejus, 
loQiioegofiimmiirus. So.Nullus eiTe hodie hoc puero peioc 
perhibecur. 
Compellabo. pA.commorandum'ftapud hanc hahcmebS 
obicem, mjj. objeci. 

So. Psgnium , delici^e pueri , falve , quid agis ? ut vales ? 
Pa. Sophoclidifca , di me amabunt. So. quid me ? utrum .<• 

Pa. hercle rtejcio, 
Sed fi ut digna es faciant, odio hercle habeant, & faciant 
male. 
i^ So.Mittemaleloqui. Pi5.. cum ut digna es , dico , bene,non 
maie loquor. 
So.Quidagisf PiE,. foeminam (celeftam te aftans contra con- 

tuor. 
So. Certe equidem puerum pejorem, quam te,novi neminem. 
PiE. Quid maii facio? aut cui maledico ? So. cui pol cumque 

occafio eft, 
PiE..Nemohomounquamitaarbitratuseft. So. at pol multi 

elleitarciunt. ^^ 

^o P^» Heja! So. heja ! PiE..tuo exingenio moresalienos probas. 
So .Fateor ego profedo me elle , ut decet lenonis famiiia^. 
PiE.. Satis jam di6lum habeo. So. fed quid tu ? confitere, ut tc 

autumo ? 
PiE..Fatear, fiitafim. So.jamabi,vicifti. PiL.abi nunc jam, 

So. ergo hoc mihi expedi , 
Quo agis? PiE.quo tu? So.dic tu: prior rogavi. PiE.atpoft fcies. 
3 j So. Eo ego hinc haud longe. Pi£. 6c quidem ego haud lon- 
ge. So. quo ergo , fcelus ? 

PiL.Nifi 



19. FeculUrii.'] Videnotas Afinar. 3. 
I. 39. & Capt. s. 4. 16. 

zt. ^pfid hanc obicem.'] Id eft, <]\ix 
inftar obicis remoram mihi incommode 
Ofajedat. T. 

30. Prohcu.'] Metiris, asftimas. L. 

31. Vtdecetlenonu.] Dcfcf cumDati- 



vopofitum , ideft, utlenonisfamilia, 
vel ca, qu2 in ejufmodi domo, tanquam 
in lutulento ca:no volutetur,condi- 
gnumefie deputo. Douza. 
32. Vt te auturao.'] V. N. Menaechm» 

38. Me 



A G T U S II. S C E N A II. jfcp^K 

PA.Nifirderoprlusexte, m ex me nunquam hoc,quod ro* 

gitas , fcies. 
So. Nunquam ccaftor hodie Cdbis , priufquam ex te audi-. 

veio. 
pjs.. Itane eft ? So. itane eft ? Pjl. mala es ? So. fceleftus, 

Pa. decet me. So. me quidem haud decet. 
P A. Q^id ais .? ccrtumne eft celare, quo iter facias, pefluma l 
^o So. Othrmaftin' occuitare quo te immittas , pellume ? 

P A. Par pari reipondes dido ; abi jam, quando ita certa rcs 

eft. 
Nihilifaciofcire.valeas. So.afta. PjE.aCpropero. £^so.ai 

So.&polegoitem. ^- 

Pa. Ecquid habes ? So. ecquid tu ? Pa. nihil equidem. 

So. cedo manum ergo. Pa. eftnc hxc manus ? 
So. Ubi illa altera eft furtifica kva ? Pa. domi. eccam huc 

nullamattuli. 
45 So. Habes nefcio quid. PiL. ne me attredta , fubagitatrix. 

So.finteamo? 
Pa. Male operam iocas. So. qui ? Pa. qula enim NI H I L 

A M A S , cum ingratum amas. 
So. Tempori hanc vigilare oportct formulam, atque ^tatu- 

lam: 
Ne ubi capillus verfipellls fiat , fosde femper gdfe"S'&c/"' 

fervias : 
Tu quidem iiaud etiam es odoginta pondo.PA.at confidentia 
j o Illa militia militatur multo magis , quam ponderc. 

Atque 



38. Jlietjuidemhauddeeet.'] Sufpicor 
potius, haud dedecet. '\Keddantemm fere 
(ibiparia, necapparetratio , curalteram 
peifonaro non deceat malam dTs. Gron. 

42. ^Jia,^ Feftivius legas divilim, 
^cfia. D. 

^^,*Domi. eccam.~\ Malira, domieccam! 
fc«c. V.N.Milit. 3. \.fi, 191. 

4<S" Ingratum.'] Jocus occultior. In- 
^Mfrw vulgo tritumproeo, qui imme 
morbencficii accepti, & mutuo amori 
nonrefpondet. kd^invitum fignificat. 
Nihil agit, inquit Puer, cum me non vo- 
lcntem U invitum amas. Quod altcra 



acciperepoterat , tanquam dixifTet, in- 
gratum & non dignum amore. Col' 
viw. 

49. Odogintapondo.] Atatulas ejus 
tenetitudinem certis ponderibus acli-^ 
bratum numero circumfcribens cum 
haec dixififet Sophociidifca , fubjicitfta- 
timPuet : at confidentia lUamiiitiamili- 
tatnrmulto magii , ejuam pondere : mili- 
tiam Veneris intelligi volens. Atque hoc 
eft, quoddefe etiam Magiftei Amori* 
ille, inSroticis haud indiferte profite- 
tut : Pondere, nsn nervit corpora nojira ca- 
rent. Douz. 



JOO P E K -S A. 

Atque ego hanc nunc operam perdo. So. quid jam ? P^. quia 

peritae prsedico. 
Sedegoceffb. So.mane. Pa. molefta cs. So. ero quoque, 

nifi fcio 
Quo agis te. Pi^. ad vos. So. & pol ego ad vos. P a. quid eo ? 

So.quididadteattinet? M 

PiE. Enim non ibis nunc vici0im , nifi fcio. So. odiofiis 

es. PiE.*lubet. 
j j Nunquam hercie iftuc exterebrabis tu , ut (is pejor, quam ego 

(iem. 
, So. Malitia cerrare tecumj mifena eft. Pa. merx tu mala es. 
So. QLiid eft quod meiuas .? PA,idemiftuc,quodtu. So. dic 

ergo 5 qmd efi' ? 
Pa. Ne hoc cuiquam homini edicerem , omnes muti ut lo- 

querentarprius. 
So. Et ediclum eft magnopere mihi , ne cuiquam homini cre- 

dcrem : 
^o Omnes muti ut ioquerentur prius hoc,quamego. attuhoc 

face : 
Fide data credamus. Vil, novi. OMNES SUNT iens 

levifidae: 
Neque tippulae leviuspondus eft quam fideslenonia. 
So.DiC; amabo. Pis.. dic , amabo. So. nolo ames. Pi£. fa- 

cite impetras. 
So. Tecumhabeto. Pit. & tu hoctaceto. So. tacitum erit. 

Pis.. celabitur. 
6^ So.Toxilo has fero tabellas tuo hero. PiS.. abi: eccillum domi. 
At ego hanc ad Lemnilelenem tuam heram obfignatam abie- 

tem. So. Quid 



$r. Vetita.l Ideft, in palaeflra mere- 
♦ricia exercitatae. D. 

SS. Eicterebrahii.'^ Id eft, vi extor- 

quebis. 

62. TippuU; Feflus 5 Tip()ula, beflto- 
ligcmt^ fex pedes habentif , fed tantg. levi- 
tatif, ttt ftfper aejuarncurrens mn deftdat. 
Gloflar. I<j>ucrg/?, 2|flB<s'Xi/ £OTi/«;^6/54'Jcv 
ToD vfioTw. Giza perperam cl(rK'j.^J)u.c 
vertit tipputa^. fiqaidem Tippula non 
%nt vexmesjfedpotius aliud infeiii ge- 



nusjquodremperinrivisSc fontibus vi- 
(itur, fumma celeritate fuperficiem aquae 
percurrens : quas vulgus AquitanumSc 
accolx Garumnac Caprat vocant. Itaque 
dida funt 5j-^^. Ta ticpiu liipiit etiim 
Tcs sA» > ubi cx verfari folent. Varto : 
■ Levii 

TipuUa lymphanfrigidos tranftt lacus. 
Scalig. 

66. ^hietem.'] Tabellas abiegnas. V. 
N. Bacch.4.4- 64. & Pfeud. 1. 1. 

2. LH' 



A C T U S II. S C E l^ A III. 501 

So.Quidifticfcriptum? P^^. juxtatecLim,(itunefci's, nefcio. 
Niii tortalle blanJa verba. So. abeo. Pa. ar cgo abiero. 
So.ambula. 

AcTus Secundi Scena Tertia. 

SAGARISTIO. 

JOvi opulento , incly to , Ope gnato , fupremo , valido , 
vin potenn. 
Opes, fpes, bonas copias commodantllubensmeritoquevicu- 
lor : 



CKii 



)nia meo amico amiciter hanccommodiratis copiam 
Danant argenci mutn; . uii cj^enti opem anecam : iii'f- ^nmt, 
5 (^od ego non magis lomniabam, neque opinabar , neque 
cenfebam , 
Eam fore mihi occafionem , eanunc quafi decidlt de cOelo : 
Nam herus meus me Eretriam miiit , domitos boves ££f/^~ 

utiiibimercarer, 
Deditargentum : nam ibi mercatum dixit elTc die feptimi. 
Srultus, qui hoc mihi daretargentum., cujus ingenium noverat. 
10 Namhocargentumaiibi abucar. boves quosemerem , non 
erant. 
Nuiic&amicomeoprofperabo, &Genio meo multa bona 

faciam, 
Diu quod bene erit , die uno abfolvam, tax tax tergo meo erit: 

non curo. 
Nunc amico homini bobus domitismea ex crumena larei^r. 

Nam 

T-labet k coronam vitulans viHoria. 
Nam quod ibidem a vitulo dedacittor, 
Longobardi mutilatuiis fomnium eil, 
r'oa fefti oracLilam. I.Gulielm. Varro 
tamcn ztiimzvttulo deducit: quod le- 
6tumpu.to, Idet-im cft /x;^/aiv Grs- 
ce, apudMen.ind"r. Hypoboiirnxo. Sral. 

7. Eretriam.'] Cujus& msntio Mei^ 
cat. 3.4- l^f-Ai. - 

13. Bokuido'/nitis.'] Mire hic hairuci- 
natuiLamb. fedaut mihi cor bubiiluiu 
eft. aut dicit Sagariltio : Nuuc ego Toxi- 
lumdonabopccunia, quam impcndere 
debebam boumemptioni. Slmilis locus 
Italim a^. 1. 5. Cat-ejis a cornu : bomef 

bini 



2. "IT Vbens nteritc^tie vittdor. ^ Ver- 
X-; bum, vz>«/<jr?,aptiflime hicrcpo- 
nitui:6:refle Nonius deducif,/a! vtta,c^\x7Z. 
interdum Istitism lubentiamq^ (ignat : 
undedea hilaritatispraefes, VituU.tiiiim 
t/ii/ere, lubcntiis diffluere, hoc eft, vi- 
tulari. Etinduxitillum , utira arbitra- 
retur, NanviusLycurgo, quiiia vitulo 
derivafiet, primam fyllabam coriipuii- 
let, nuncproduxit: 

Ducite eo argHtti Lingttit mutoi ^uadru- 

pedes , 
IJt inveiiatn vttttlantes exfuh 
Locis nos mittant Pcentfdscoratos feris 

Ncque sliter Ennius apad f eltura j 



fOt P E R S A. 

Nam id demum lepidum eft, triparGos homines, vetalos , avi- 

dos, aridos 
15 Berieadmoidere , qui falinum fervo obfignant cum fale. 
V IR T U S eft, ubi occafio admonet , difpicere. quid faciet 

milii ? 
Vetberibus csdi jufferit , compedes imponi. vapulet. 
Nefibimecredatruppliccmfore.vsillil miliijamnihilnovi 
Offerri potefi: , quin fimperitus. fed Toxili puerum Paegniura 



eccum, 

&ini hic funt in crumem. Induxit eutn 
vox /^r^iur crifn auferendi cafu. dequo 
multa aiibi Douza. Gruter. 

1$. Bene admofdere.~\ Infigni damno 
afEcere. Lamb. V. N. Moftell. aft. i. i. 
Salinum cum fate. ] Pro , falinum vas , 
in quoeitfal, noninat^. SicutCurcul. 
Jinu/s cum vsno , pro, linus inquoeft vi- 
num. Schopp. 

16. ^luidfaciet mihi?~\ Et hoc iis ufi- 
tatum loquendi genus, qui periculum 
9Ut minas alteiiuscontemnani.Eunuch> 



^uidfdciam? ^uidmeaautem? quii fd- 
cietmihi? J. Gul. 

17. V^pulet.'] Hoc cfficium eft fcrvi 
nequam,verbera,compedes, omnia floc- 
cifacerci &fuperetiamherum mandare 
malum.Quod, inquit, mslum mihi dare 
heruspodit? vapnlet. Sic enim , quent 
infignirer a fe conremni oftenderent , 
x'4/?M//tre jubebant, ut Grsci oijUM^eiv: 
in vuJgato illo dicio hbcrtx : Saive ii^ 
berta. vapulaTaptria. Grut. 



AcTus Secundi Scena Qu A R t A* 

PiLGNIUM, SAGARISTIO. 

PEnfum meum , quod datum'fl , confeci. nunc propero 
domum. SA.mane,etfi 
Properas, Pxgnium, aufculta. Pa. emere oportet qitemtibi 

obedirevelis. 
Sa, At fta. Pa. exhibeas raolefHam, ut opinor;fi quid debeara^ 
Qui nunc (ic tam es moleilus. SA.fcelerate, etiam refpicis ? 
. 5 P A. Scio ego quid fim statis , eo ifluc maledidum impune au- 



fercs. 



Sa, UbiToxilusefltuusherusf Pis..ubiillilibet? neque tc 
confulit. 

SA.Etiam. 



5. O Cio ego tjuidjim atatii. "j Quis cre- 
i3 datLambino haec ita interpretan- 
ti, ac fi vellet Pa-gniumjScio me puerum 
efTej &ine3ma!tatemcuivislicere im- 
punemaledi£laconjicere; idcirco nihil 
quicquama(perius tibi refpondebo.Ciuis 
fiiedac , cuivisimpanelicercmalediiftis 



aggredi puerilem actatcm ? Ad pueritiam 
imbeUem,invalidam, &pugnxcufn vi- 
ris imparem puer refpicit. Scio, inquit, 
infirma me cfle Jetate , ideo impune hoc 
malediftum jam aufercs-Alias.fi per ^ta- 
tem & idoneas corporis vires liceret,raa- 
kdicenti tibiinjicercminanus- Bo^^h. 

iz. 3^«»*- 



AcTUsII. ScenaIV. 50 j 

SA.EtIamne dicis , ubi iit, venefice } pA.nefcio, inqiiam , ul- 

mltribatu. 
S A. Makdicis majori. Pa. prior promerltus perpetiare. 
SERVAM operam, linguam liberam herus me juilit ha- 

bere. 
^ioSA.Dicis ne mihi, ubi fit Toxilus?' Pa. dico, ut perpetuo 

pereas. 
SA.Casderehodietureftibus. Pa. tuaquidem, cucule, caut 

fa: 
Nonherclefiosperclderimtibi, metuam, morticine. 
SA.Videoegote: jam incubitatus es. Pa. ita fum. quid id 

attiiietadte? 
At nonfumita, uttu, gratls. Sa. confidens. Pa. fum her» 

cle vero. 
1 5 Nam ego me confidoliberum fore , ta te nunquam {peras. 
S A. Potin' , ut moledus ne (ies ? Pi^. quod dicis , facere non 

quis. 
Sa. Abi m malam rem. Va. at tu dom.um : nam ibi tibi para- 

ra pra^s eft. M,[f- prasfto-ft. 

Sa. Vadatur hic me. Pjs.. utinam vadesdefint,in carcere uths! 
Sa. Quid hoc ? Pa. quid eft ? S A. etiam , fcelus , male ioque- 

re? PA.tandemutliceat, 
^o Cum fervos fis , (ervomtibimaledicere. Sa. itane? (pecfta 
Quid dedero. Pa. nihil : nam nihil habes. S a. di deccque mc 

omnesperdant, 

Nifi 



12. Morticine.l Morticina , JuviC^at 
dicebantur. Etiam moTticintu conntinm 
erat in tetios & exfangui facie homines: 
uthic Grajcivocant d^i/UMifetag yjtj <f\i- 
/j.»l^:tx.iiC. Plutarchus interpretatur 
V£JtpaJ«c. ah co cadaverofitfacies y Tcr. 
Hec. aft. 3.4. Latinietiam vocant Cere- 
mej, poftea Cemfo^, interpretantes illud 
Ji/UMlQ/.a}tii;. Scalr^. 

13. Incuhitattts.] Nihil mutandum, 
cum ita omnes libri & cditiones ha- 
beant. Incubitatur,f[ici , cui Embaficoe- 
tasincubat. Nolohoc pluribus explica- 
le. Et talluntur qui negant hoc vetbi La- 
tinamoneta effe percuflum. SalmafsHs. 
i Jncubttatutes.j Incurvatus: Sciiyej^ius» 



17. ^arataprAS eji.'] Ideft, adcft, vel 
prsefto eft Trdpigi. Grxcus interrogafus 
- ei -TTTxpDgi y refpondet potius rrdQ^, 
quam Trdpeiixi- Sic Romanus interroga- 
tus, ^nprafes? refpondebat, prAs;non 
prasjum. Feftusinquit, pr&dem didlura 
efle, quodinterrogatusapopulo fiprafs 
eflet; refpondebat, ;>ri«f. fupple , /«?». 
Prxsejfe antiquitus fignificat prajfenteni 
efle , Trapeivcij : unde fypereft Pariici- 
J^lum prsfens. Scalig. 

18. Vadaturhicme.'] Hoc vult : iUg 
tam cito prxcurrit,8c me cogit ut fequar» 
qusfi injudicium pertraheiet. Vifi. de w, 

""ii: Cf* 



Nifite hoaie , Ci prehendero , detigam in terram colaphisi 

P A. Amicus (um, eveniant volo tibi qu:E optas, acque id fiat '. 

Tu me defigas, te craci ipium prope diem aftigent alii. gaSf.^" 
ij S A. Qum te di deseque , (cis quid ninc porro didurus fuerim , 

Ni iinguas m.oderari queam. potin' abeas ? Pa. abigis facile. 

Nam umbra mea intus vapuiat. Sa. utiftuncdideaeque per^ 
dant. 

Tanquam proferpens beftia , eft biiinguis Sc (celeftus. 

Hercieillum abiiire gaudeo : foresaperite. eccere 
autem 
3 bQ3|em convenire maxume cupiebam > egreditur intus* 

?lu4 ejuingentos toUfhos infregit mihi : 
quaficum fragore & fonitu illifit & in- 
flixit. 

24. Tropodiem affigeiit alii. J Forfan 
fucrit : te cruci ipfkm propediem ajfigent 
cUvi. Gronov. 

28. 'Stlinguif.'] Hoc loco garrulus 5c 
loqnax eritj alias alius. Lamb. Y. N*- 
Poen. s- 2. 



Pif). fori* 
aperitur.' 



22. CoUpbi^.'] ^UpaEtpAlm3,ide^i 
dedufta & expiicata manu: (nofter; por- 
r£6ia manu ferire.) p*OT5-/.t«t Grscis. 
GlOilar. K^laputor, o H.-jjj'jfj,i7^c. A.tCo- 
Uphm idemquod yJvdhiXi^ , quifitdi- 
gitis compreffis & in pugnum coa6tis. 
Ariftophar.es : yJvfoKov kjunS SiS^H , 
fugnos »i ingere: Dcmofthenes : kokA)- 
Kv^ xaCeiv. Ter. Adelph. aft. 2. i. 



AcTus Secundi Scena QuintA. 

tOXILUS, SAGARISTIO* S OP H O C LID I S C A. 

PAratum jam eile dicito , unde argentum Cn futurum : 
jubeto habere animum bonurn > dic me lilam amare mut 
tumf 
Ubi fe allevat , ibi me ailevat : qu^ dixi ut nun- ^""- "^' '' ^''^' 



ciares. 



vat , ibi me aciju'' 
var, 



Satin' ea tenes? So. magis calleo,quam aprugnum calium callet* 
5 To. Propera , abidomum. SA^nuncegohuic graphice facd- 
tusfiam. 
Stibni^is alis me inferam , atque amicibor gloriofe. 
To. Sed quis hic anfatus ambulatJ S a. magnihce eonrcreabor* 

To.Sa^ 



3//iJ-er»Mi/«»?.]Amanterorare.V'. 
N. MenaEchm.aif^' 2. 3.5c 3. 3- 
3. s.^llevat.'] ^Uevare fe y eft, 2gii- 
tudinem remitfere ; arqueadeo, quod 
rnodo dixit , h&bsre animumhonum ,qua 
forma&Cic. ad Attic. ukis: ^Usvtr , 
sur/fit^aorteettmahfens.fi^Qi, 



4.\Jprugnumf] Poefiul. 5.2. ffi- 
7. Cojifcreabor.] Ita Bryatdus; apud 
Lipf. 2.Ep.Q^4-n3m in illogeftuglorio- 
fo exprimendo, etiam confcreatio (ive ex- 
/cre<jf.»o adhibetur- Etnotavjmus alibi e 
Cafaub. in Thto^\\t.procul fpuere, ftnjfe 
/i^nam eminetttix' Quintil. darsexfecrea' 



A C T tJ S ir. S C E N A V. ^OJ 

To. S^igatlftio hic qiiidem eft. quid agitui: , Sagariftio ? uc 

valecur ? 
Ecquid , quod aiandavi tibi ? eftne (^Hid in te Ipecula^? S a, adi- 

tOi 

loVidebicur, fadlum volo : venito: prozmoneto. r.£. promoveto. 
To. Quid Iioc hic in collo tibi tumet f Sa. vomi- ■^''«i- hoc nc. 

ca'ft, preftare parce. 
Nam ubi qui mala tetigit manu , dolores cooriuntur. 
To.Quando iftaec innataft nam tibi? Sa. hodie. To.fecari 

jubeas. 
Sa. Metuoneimmaturam fecem, nee^chibeatplusnegotii. 
•J 5 To. Infpicere morbum tuum lubet. Sa. abi , atque cavefis 
Acornu. To.quidjam? SA.quiabovesbinihic funt in cru- 

mena. 
To.Emiccefodes, neenicesfame, finc ire paftum , 
Sa. Enim mecuo , uc poffim in bubilem rejicere i ne bSue '" 



vagencur. 



To. Ego rejiciam, habe animum bonum. SA.Grediturrcom- 

modabo. 

ioSequerehacfis: argentum hlc eft , quod me dudum rogaftL 
To. Qaid ttiais ? Sa. dominus me boves mercatum Eretnam 

miiic. 
Nunc mihi Eretria erit h.^c tua domus. To.nimistu facete 

loquere. 
Atque ego omne argencum tibi adlutum incolume redigam : 
N.UTI jam omnes lycophantiasinftruxi &comparavi , 

Quo 



e. ItaAriftophan.innuit, Oratores fo- 
itosfcieari, Thefmoph. ^«jii OT&JOTt , 

retSer ol pwTope?. Taubm. MfT. Came- 
arii habent , ronfiabor. Vett. Codd. 
ontejiabor. Undelegendum pato ; ma- 
[nifice conira. ftabo. Magnifice lefiftam 
roxilo mihi obviam venienti. Boxhor- 

i\. Voniica.'] ro»>;crf eftabfceffusma- 
ignuslatens, purisplenus : K^cjj//a- 
©'««T^. Hic tacete fignificat crume- 
lam, quam nummis prargnantem e col- 
geiebat Sagariftio. Tanbm, 

Tem.II, ] 



12- Malamaym.'] V. N. Amph. i.ri 
IS. Rejicere. Appofite. Virgil. a fin^ 
minereice capell.u, qui reigere, ab agendo, 
hicfingunt; neaudias. ^cidal. Neva- 
gentttr. J Vulgatum ita planftm facio. 
DixeratToxiius-.Ewiffjfcou^j. Cui Sag.- 
Atmetuo, ne , fieraittamjongiusva- 
gentur,nequeeosreciperefacilepoffim. 
Huicmox operam in reducendis polli= 
ceturToxilus. Notum, bovesextra bu- 
bile in pafcuisvagaii , & fxpe intercipi. 
Inbubuli autemfervantur. Manet ita- 
que in metaphora. Cruterm noftei hid 
fruftiaingeniofusfuit. Ttftor,. 

V ' 2. Pe-. 



fO^ P E R. S Ai. 

2j Quopadoabknoiieauferam hocargentum. Sa. tanto me^ 
lior. 
Ta. Et mulier ut fic libera , atque ipfe ukro det argentum. 
Sed fequcre me , ad eam rem ufus eit tua mihi opera. S a. utere 
utvis. ) 

ATUS TERTII SCENA PRIMA. 

S A T U R I O, V I R G O. 

QUx res bene vortat mihi & tibi Sc ventri raco , 
Perennitatifque adeo huic perpetuo cibo , 

Ut mihi fuperfit , fuppetat , fuperftitet : _ 

Sequere hac , mea gnata , me , cum diis volentibus. 1 

j Quoi rei detur , fcis , tenes , intellegis : 

Communicavi tecum confilia omnia. 

Ea caulla ad hoc exemplum te exornavi ego. 

Venibis tu hodie, virgo. Vi. amabo , mi parer, 

Quanquam hbenter eicis alienisftudes , 
lo Tuin' ventris caufsa filiam vendis tuam ? 

S A. Mirum , quin regis Phihppi caulsa , aut Attali 

Tepociusvendam , quam mea , qus (is mea. 

Vi. Utrum tu pro-ancilla me habes, an pro filia .? 

Sa. Utrum hercle magis in ventris rem videbitur : 
l< Meum , opinor, imperiuminte, noninmedbi'ft. 

Vi, Tua iftarc poteftas efl: , pater -, veruntamen , 

Quanquam res noftr^ funt , pacer , pauperculae , 

Modice & moclefle mehus efl vitam vivere : 

Nam SI AD PAUPERTATEM admigrant infami^. 
2oGraviotpaupertasfit, fidesfubleflior. 

S A. Enimvero odiofa es. Vi. non fum, neque me efTe arbitror,i 

Cumi 



« 



• 



2. "T^ Erennitatifejue.'] Cihumperennitatii 
X dixit cibuinperennem. etficiia»» 
Perennitatis non damnem , quafi alicu- 
jusdes : malim tamen, Perennitatique 
*<i. Acidal. 

8. Venihu.'] VenderJs. 
I8. Modice & modejle.'] ModicHm di- 
£ium, qn^Cimedium. AViiz modo dedn- 
Gunt, cum, auaoreNonio , modieum 



veteribus fuit moderatupi , quodque ftt 
cum modo. Varro : Sapiens & bonumferre 
poteftmodice , ac malum fortiter ac levi- 
ter. Scal. 

20. Sublejiior.'] Id eft, levior , infirmior. 
Feftusatqueidem ait, Plautus in Ner- 
vol.vinum fubleftipmum dixiiTe^quia in- 
firmosfaciatvel corpoie vel animo. V< 
N.Bacchid. 3.6' 



A C T U S ili. S C E N A ic ^07 

Cum parvanatii redte pr^cipio patri. 

Nam INIMICI FAMAM nonita, utnataeft, ferunt. 

S.4. Ferant, eantquein maxumam malam crucera > 
i j Non ego inimicitias omneis pluris ^Eilimo , 

Quam menfa inanis nuncfiapponaturmil-ii. 

Vi. Pater, HOMINUM IMMORTALIS eil: infa- 
niia , 

Etiam tum vivit j cum efle credas mortuam. 

S A. Quid ? metuis ne te vendan^ ? Vi. non metuo , pater; 
5 o Verum infimulari nolo. S A.at nequicquam nevis. 

Meo modo iftud potius fiet , quam tuo. 

Fiat. qucE has res funt 1 Vi/cogitahocverbum, pater: 

HERUS SI MINATUS efl: malum fervo fuo , 

Tamenetfi icl futurum non eft , ubi captum^ft , flagrura , 
5 5 D um tunicas ponit , quanta afticitur miferia 1 

Ego nunc, quod non futurum'ft , formidotamen, 

Sa. VIRGO ATQUE MULIER nuilaerit,quinfitmala> 

Quns pra^ter fapiet , quam placet parentibus. 

V1.VIRGO ATQUE MULIER nuliaeritquinfitmalai 
40 Qu3E reticet , fi quid fieri pervorie videt. 

S A. Malo cavere melius eft te. Vi. atfi non licet 

Cavere^ quidagam? namegotibicautum volo. 

Sa. Malufneego fum f Vl non es : neque me dignum*ft dlceret 

A^erum ei rei operando , nealii dicanr quibus licet. 
4j Sa. Dicat quod quifque volt : ego de hac fententia 

Nondemovebor. Vi.at, meo (i liceat modo j 

Sapienter potius facias , quam ftulte. S a. Kibet. 

Vi. Lubere per me tibi iicere intellego : 

Verum 

^ 23. N4wmjWci.]Inimicinonitade (labdrateexiftimdtverumqueefle, quod 
iis,quosodetuntloquuntur, utreseftj | Plautusait : Hominum immortaln, &c, 
fed ut fulpicantur, & ut ptoi>abilitet eis j Hinc Claudius Casfar , cum cuidam no- 
confingere licet. La.mbin. tam appolitam, deprccantibus familiari- 

^l: /'^'"'"■f"'» ^fi infamia. ] Variis | bus, ademilTet j Lituratamcn , inquit, 

extat. fenties , remifla culpa, infamias 
prioris veftigium manete. Duarenuf. 

3 8. £lu£prater.'J Plusautaliter. L^?»- 
binuf. 

42. CaHtu^,^ Confultam & provi- 
ium. L. 

Y » 49. V*- 



modisinfamia quis notari poteft; im- 
primishominumopinione. Nam is,qui 
apudbonos & gravesviros male audit, 
infamii dicitur ; licet ei jure & legibus 
nulla irrogetur infamia. Itaque eum, 
guiieftitutuseftfamae, hac nota adhuc 



30S P E R S A. 

Veritm lubere haiid lubeat , fic liceat mihi. 
50SA. FatLiraesdidloobediens, annon, patri? 

Vi. FLULira. S a. fcis nam , tibi qu^ praecepi ? Vi. omnia. 

Sa. Et id , ut furrepta fueris ? Vi.dodte calleo. 

5 A. Et qui parentes fuerint ? Vi. habeo in memoria , 

Necemtateme,malautfiam5 facis. 
5 5 Verum videto, ubi me voles nuptum dare , 

Ne haec fama faciat repudiolas nuptias. 

S A. Tace fttilta , non tu nunc homiaum mores vides ? 

Quojufiiiodi hic cum fama facile nubitur. m^ cmnmgaj 

DUM DOS SlT, nullum vitium vitio vortitur. 
60 Vi* Ergo iftuc facitq , ut veniat fn menten tibi , 

Me^fte indbtatam.. Sa. cavefis tu iftuc dixeris. 

Poi deum virtute dicam , & majorum meum , 

Ne te indotatam dicas , quoi dos ht domi. 

Librorum eccilium habeo pienum fbracum. 
.6^ Si hoc accuraflis lepide , quoi rei operam damus , 

Dabuntur dotis tibi inde (excenti logi , 

Atque Attici omnes > nullum Siculum acceperist 

Cum hac dote poteris vel mendico nabere. 

Vi. Quin tu meducis, fiquo ducturus , pater. 



49. VeYumlubere.l Hoc vult; Si mihi 
liceret luberc, id eft, omnia pro libitu fa- 
cere, profedo nonlubeat, non placeat, 
qtiodtibt, mipater, allubefcit. Nonlu- 
beretcerte filiam-vendere. Boxhom. 

5 7- 'Nunc-hominum. \ NwK-hominu>n 
dvBmjrt.^- 'T vtuj ovrm SicVirg. antema- 
k>rum i T tij.r^pSiv )iQi,!iav i id eft , 
'praeteritorum tcalorum. Tibul. ante co- 
ma^, Tmz-tifh yj,^j.dig. Catul. olim-fur- 
oret , T^^TrotXci/ Su^SJ-r. iti ,femper-letti- 
f^sapud Terent. Et femper-detu , apud 
Virgil. &c femper-pauper , lib. 4. Difti- 
chorum Dionyf. Catonis, unum ver- 
bum eft. ScaUg • 

«J4- Soracum.'^ Soratum vtVSarra^um , 
genm vehiculi,, t^uo ornamenta portajttur 
Scenicorum. Feftus. Glofl^ : st/VI'-*. 

66. Dabuntur dctu tibi inde fexcenti 
%«. 1 Fili^ dotem promittit ex artis 
fu^ libris lejfcentos iogos. Ridicule : 



Ve! 

fedHoraerifcil.exeraplo, quifuaequo- 
quefilix, propterinopiam , Cypria fua 
carmina dedifte in dotem perhibetur. 
quod ex Aliano cognofcimus I.9 .c.15. 
.^cidal. 

67. ^ttici.'] Ita Ciceto : /i Utterat 
GrdcM ^thenii , non Lilyh&i ; Lati?7as Ro- 
ma,nonin Sicilia didiciffes. Sed &Afco- 
nius : Dicit iUum Grxcai litterax fimul 
Latina? in Sicilia didic'£e : in ea infula , 
quit neutra lingua bene utatur- Ita enim 
Pl.imPerfa, Dahuntur y &c.. De logisV, 
N. Men. 5. 2. 29. 

68. Velmendico.~\ Pulcherrime, TraQ^ 
'n^^iTJhyJsLv , mendicam fappofmt homi- 
ni ditiflimo. nam auditores expeftabant, 
utcumtampraeclaradotenubi pofle di-jj 
cereturvelpiiriioii civitatis. atille,men-( 
dici conditionem inveniri pofte ait. Inl 
quo & ipfo honeftiflima fenfus ambi- 
guitas. dum enim hoc innuitur, vilitatc: 

^ dotis 



] 



A c T u s III. ScenaIIL '30P 

/bVeltumevende, velfaceqiiodtibilubet. 

S A. Bonum a^qaumque oras. fequere hac. Vi, did:o fum au- 
diens. 

dotis non nifi mendicum conciliatum i quafi tam opulenta ea dosfit, ut fivcl 
iri, fimulejufdempracftantia commen- egentiffimonubat, tamen abunde ha- 
daxividetur: atqueita inrerpretaiilicet, j beat> undefamiliam fuftentel. ^cidAl. 

AcTUS Tertii Scen A Se CUND A. 

D O R D A L U S. 

QUidnam clle adiirum hunc dicam vicinum meum, 
Qui mihi juratus eft kfc iiodie ar^entum dare } 
Qiiod li non dederit , atque hic dies piiEterierit , 
Egoargentum, illejusjurandumamirerit. 
5 Sedibi concrepuit fons. quifiiam egreduur foras ? 



c 



AcTus Tertii Scena Tertia. 

TOXILUS, DORDALUrS. , 

Urateiftuc intus: jam ego domum me recipiam. 



Do. Toxile , quid agitur ? To. eho, lutum lenonium , 
Commidum ccenum , fterquilinium pubhcam : 
Impure , inhonefte, injure, illex , labespopuii, ^«"^ injtme. 
jPecuniaeaccipiter, avideatque uivide , 
'•Procax, rapax, traliax : trecentisverhbus 
Tuas impuritias traloqui nemo poreft. 
Accipin' argentum ? accipefisargentum, impudenSa 
Tenefis argentum : etiam tu argentum tenes ? 
ro PoIIluti te facere , ut argentum accipias , lutum l 
. Qui nili jurato mihi niliil auius credere. 
Do. Sine refpirarc me , tibi ut refpondeam. 
Vir fumme populi y ftabulum iervitricium , ed. retviratinm. 

■'--. i Mv. . Scor- 

30. "y Vtum.^l Z,«f «»» pro lutulentis I vis & txicis , infolens & intolerandam 

JL-; hominibuspofuerunt:ut &r<e- exiftimo. Longe toleral)iIius Colerus 

Titim proc2nofis6c turpilfirais. Turneb. \ fervitutium. Fere tamen ir.alitn : Jlain- 

Ub. 29.17. ; ,.. \lummeretricium. Maili d<.\'OX fiabultim 

15- Stabnlum feryitritium.~\ Sic dici. adhanc rem aptior '&c fequitur, Sccrto- 

feivum plenum tri,cafum ,dolorura , c.ar_ rum itbsrator. Nifi mnVisJiabttlum fcrrite^ 

Jptionuni,utfitvocab,uimnf»(aiiaiafer-'1nK;77 5 qua voce & alibi utitux- Gremv. 

•' ■ ■• ""■ '' i V 3 i^. Sh^ 



|I0 P E R S A, 

Scortorumllbcrator 5 fubiculum flagri, 

I j Compedium tritor , piftrinorum civitas , 
Pcrenniferve , lucro , edax , furax , fogax , 
Cedo iis miiii argentum , da mihi argentum , impudens i 
Poilumateexigereargentum: argeritum, inquam, gedo^ 
Quin tu milii argentum reddis? nihilne te pudet } 

10 Leno te ar^entum pofcit , folida fervitus , 
Pro liberanda amica , ut omnes audianr. 
To. Tace obfecro hercle : nae tua vox valide valet, 
Do. Referundae ego habeo linguam natam grati^ , 
Eodem mihi pretio fal praehibetur , quo tibi. . 

^5 Niii me hsc defendet , nunquam delinget lalem, 
To.jamomittoiratus elle: idtibifuccenlui, 
Quia te negabas credere argentum mihi, 
Do. Mirum, quin tibi ego crederem , ut idem milu 
Faceres , quod partim faciunt argentarii i 

I o Ubi quid credideris , citius extemplo a foro 

Fugiunt , quamex porta ludis cum emi{Iii'ft lepus. 
To.Capc hocfis, Do. quin das? To. nummi fexce^ti hia 

erunt 
Probi, numeratl : facfitmulierlibera, 
Atque huc continuo adduce. Do. jam faxo hic erit. 

15 Non hercle , cui nunc hoc demi fpe^andum , fcio. 

To.Foi> 



1 4-. Suhiculum flAgri.'] Aflldue fubje- 
£J:e flagro. Lamb. At Gruterus ita voca- 
tum ait , quod flagrum iphim fubigeret, 
qui alibi videlicet vocetur , ulmorum ^- 
fherms , &c. Meurfius legit fudiculum 
fiagri. nam fudiculum antiquis fiagellt 
genvu erat , quod vaputantes [ut ait Paulus 
Fefti munlator j/«i4«f«/<!«f. Sed fudor 
ille fanguis erar. 

i6. Peremiiferve.~\ Perettnifervtt^ > qui 
perpetuo fervit unfdomino , audore T. 
Popma. Lurco. -| Feftus : Lura ; os culei. 



yivite lurcoms, comedones T/ivite venr 
tres. Taubman. 

23. Refer»nda.'\ Ad bene dicendum » 
fi quis mihi prior benedixerit ; & ad 
male dicendum , filaceiTerit. Lamb. 

24. Eodem.'] Tanti mihi conftat vi- 
(k\xs> quantitibi : tu fervis domino, ega 
ei , qui me pafcit. mihi magis quam tu, 
gratisvivo. Sal conyivii principium, Sc 
tenuiorum obfonium. Lamb. 

25. Nifi..'] Nifi lingua mea regerere 
poffitmaledifta, ne fai quidem ei dabi- 



tfel etiam titrii. unde Lurcones capacugul&\tm. quod nofter, delingere falem: Gu 
homtnes &" honorum fuorum cotifumptores,. {ciKzitvTfvfWAV. Cafauh. 
Et notat Scalig. Z(?r<«»» pioipf>«fri;Aufo- 31. £ar/7orf/*.]In Caveisfive Circoerant 
pium djxifle, qui Homcr. dffH^o?. No- ! portae (VarroC7?/4appellat;adbeftias e- 
jiius : Lurcare efi cum aviditate iibhmfu- 1 mittendas:quashicPlaut. notat. Lipf 
^ere, Lacill. " 1 3S* 5/>«^W»w.] Nefciocaihocarg. 

' i ' dera 



A c T u s IV. ScenaL. Jti 

To.Fortafle metuis in manum concredere, 
Do. Mirum. quin cidus jama foro argentarii 
Abeunt, quam in curlu rotula circumvorticur. 
To. Abi iftac avorfis angiportis ad forum , 
40 Eadem iftaec facito mulier ad mc tranfeat 

Per hortum. Do. jam liic faxo aderir. To. at ne propalam. 
Do.Sapienterfane. To.fupplicatum craseat. 
Do.Itaherclevero. To.dumftas, redicum opormir. 



dem fpeAandum, uttum probiim fit, nec 
ne. Donatusin Hun. aft. j. s- annntat, 
hos, fpeilatorej pecuntA , id efl , probato- 
les didos. Talis Menandio ^m/AoL^'; 
eft. Tauhm. 

37. Mirum ejuin. ~\ Scil. tibi in ma- 
numconcredam. Vel, Mirumquinme- 
tuam , id eit , omnino metuo. Sic enim 
Plautus ubique ea formula utitur: in qua 
fiuftra Lamb. fe multis locis toiquet. 
%AcidaU 



39. xAvorfis an^iportii. ] Travorjts, 
Scriverius. 

42. Suppliiatum crai.l Quafi dicat ; 
non hodie. Atquc hinc colligete eft mo- 
remantiquitusfuifle, utfervipileo do- 
nati , liveetiam ancilla: poft tranumif^ 
fionem, fupplicatum diis irent , quorum 
virtuti ac benignitati potiflimumliber- 
tatem acceptam referrent fuam : ma- 
gno religionis ac pietatis srgumento. 
Douzs. 



ACTUS QUARTI SCENA PRIMA. 



T O X I L U S. 

SI QU A M R E M accures fobrie an frugilitcr , 
Solet illa redte fub manus fuccedcre. 
Atqueedepol, FERME UT QUISQIIE REM ac- 

curat fiiam , 
Sic ei procedunt poft principia denique. 
5 Simalusaut nequam'ft , maie res vortunt, quas agit : 

Sin 



^cid. PrJncipio, fic cS 
procedit poli deniquc. 



2. Q Vbmanuffuccedere.'] Exanimifen- 
v3 tentia.-quafi eam manibus traftans 
fuo arbitratu fingeret, ac in quamvis par- 
tem confirmaret. L. Milit. aft. 3. 2- ver- 
fuultimo. 

+. Poft principia.'] Caftrenfe prover- 
bium eft , ^A poftprimipiis indpere : In 
poflprincipiii ftare : In poflprincipipt ejfe. 
Varro loquens de difcipIinisMathema- 
ticis apudAgellium : Sed hAc, inquit, 
aut ojnnino non difcimui t aut prtm deftfti- 
mui , quam intelLtgnmus, lur difundaftnt. 



Voltiptai autem vet utilitM talium difcipii' 
narum in poftprincipit! exiftit , cum perfe- 
aaabfolutaque funt : in principiu vero 
ipfisinept* & infuaves videntur. In qui- 
busnonfolum ufushujus Proverbii pa- 
tet, fed etiam explicatur Froverbium 
ipfum. Etipfe Varro hic quoque expo- 
nit Proverb. cum fubjungit 5 ideft, ab hu 
potius temporibui quam fuperiortbut. hoc 
ScPlautus hoc loco ufurpavir. Et noti 
disjundahzc, fed conjundta funt, pojt' 

I primipia, &c. Scalig. 

' V 4 2.. Tiara 



-rfS 



3x1 P E H S A) 

Sin autem fragi^flr, evenitint fmgaliter. 
Hanc ego rem exorfus rum facete& callide i 
IgiturpLoventuram beneconfido mihi. 
Nunc ego lenonem ita hodie intricatum dabo^ 
I o Ut ipfus kfe 5 qua fe expediat , nefciat. 
Sagariftio ; heus exi , atque educe virginem 3, 
Et iftas tabellas , quas confignavi tibi , 
Quas tu attulifti ab hero meo urque e Periia. 

ACTUS QUARTI SCENA SeCUNDA* 
SAGARISTIO, TOXILUS. 

NUnquid moror ? To. euge, euge, exorna- ■^bariiiceTiS* 
tusbafiiice? 
Tiara ornatum lepide condecorat tuum. 
Tum hanc hofpitam autem crepidula utgraphicedecet I 
Sed(atin'eftismeditati? SA.Tragici&Comici 
5 Nunquam asque funt meditati. To. lepide hercle adjuvas. 
Sa. Ageillpcabfcede procul econfpedtu , 6^tace. 
Ubicum lenone mevidebiscolloqui, 
Id erit adeundi tempus : nunc agite , ite vos. 



theatrum le- 
pida condecQ- 
ras fchema. 



2, *~rirara ornatu;p.~\ E vetr. fciiptura 
JL Prifcianihanc ie6t. eruo, quara 
germaniffimam Piaiiti cenfeo : 

Tiara ut lepidam lepide condecorat fche- 
mam ! 
Dlcitur Tiara impofita reliquum Perfi- 
cumhabitumlepide condecorare. Nam 
fcliema pro habitu Scornatu Plautusae- 
cepii, quemGraecayox ipfa fonat. iti- 
<iem, atinprol. Amph. Necmeraqvet, 
quod vir magnus fihemam ibi pehulae 
|ervilis genusinterpretetur. Tiaram au- 



tem (uthocaddam) dlyerfam a MitrOf 
fuiffe&genuspileoli, quoPerfaeChal- 
dxique ufi fint , docet Herodotus lib. 7. 
&c D. Hieionymus ad cap. 3. Danie- 
lis. 

4. Tragici , &€.'] Vide Notas Poenul. 
a£fc. 3. 2- 4- 

6. K^ge iUuc ahjcede procul e confpeSiu, 1 
Gon|edturaDouz3BF. &Acidalii : nam 
fcripti & vett. edd. ^geilluc adfpicede 
proculinconfpe£ium. Foite: ^geiliicad- 
fjiito proculinconfpeSttu, Gronoyiiis. 



ACTUS Q^ARTI SCENA TeRTIA. 
DORDALUS, TOXILUS. 

CUI HOMINI Dl PRQPITIirunt, aliquidob: 
jiciuntlucri. 
Nam ego hodie compendi feci binos panes indies , i: ; 

Ita ancilia mea qu^ fuit hodie j fua nunc eft : argento vicit : * ■ 

■ ' ' . .^ ■ " Tam 



A C T U S IV. S C E N A IIT. 5 13 

Jam hodie alienum coenabit , nihil guftabir de meo. 
^ Sumne probusf fum lepidus civis, qui Atticam hodie civitatem 
Maxumam majorem feci , atque auxi civi tosmina ? 
Sed ut &C ego hodie fui benignus ! ut ego malcis credidi 1 
Necfatisa quiquam homine accepi : ita prorfum credebam 

omnibus. 
Necmetaoquibuscredidihodie , nequis mihi in jureabja- 

raffir, 
(loBonusvolojamexhocdieelTe : quodnequefi^t, neque fuit, 
To.Huncegohominemhodiein tranfennam dodlis ducam 

• dolis, 
Itaque huic iniidiae pararas funt probe. aggrediar virum. 
Quiiiagis.? Do.credo? To. undeagistejDordale rDo.cre- 

dotibi. 
To.Didentquasvelis:eho,anjam manu emififti mulierem ? 
^ijDo.Credo pol, credo, inquam, tibi. To. jam liberta au- 

(Stuses? Do.enicas. 
Quin tibi me dico credere. To. dic bona fide : jam libera e(h ? 
Do. I, i ad forum , ad Pr^torem , exquire j hquidem crede- 

re mihi non vis : 
Libera,inquam, eft : ecquidaudis ? To.at tibi di benefacianc 

omnes. 
Nunquamenimpofthactibi, nectuorumquodnolis, volam. 
ZoDo. Abi , ne jura : fatis credo. To. ubi nunc tua Iiberta'ft ? 

Do.apudte. To.ain', 
Apudmeeft? Do.ajo,inquam: apudteeft,inquam. To.ita 

me di ament , ut ob iltam rem 
Tibimulrabonainftanc ame/. nam eft*res qucedam, quam 

occukabam 

Tibi 

J-TylBnignw.'] Idcft, liberalis. Ter. 

ijAdelph. 5.4. blande dicere aut be- 
wgnefacere , idett , munificam effe. T. 

8. KecfatUy,c:rc.'] Nec a quoquam 
fponforem accepi , cujus fidem fecutus, 
crederem. Lambin. 

ll,Tranfennam^'] Tranfenna , hic ex- 
tentusfunis, quo captantur aves. Vide 
notas ^cchid. a^,^. fcen. 6. ;^f. zzy. 
B.ud.4. 7» 



13. Vndeagiife?] Videnotas Bacch, 
aft. 5. Tc. r. ^'f 20. Credotihi.'] Facete, 
poftquam a;b eo pecuniam accepit , dicic 
le ei credere. Lambm. 

17. ^d Pratorem. ] Hoc eo fpeftat , 
quod nomcn manuraifli inAfta ohra 
referri moris erat , caufla etiam feu ti- 
tulo manumiflionis adfcripto. Pcteft 
ctiam ad Pra:coris vindi^am referri. 
Douz,a. 



|I4 P E R S A. 

Tibi dicefe: nunc eam narrabo, unde tu pergrandelucrui^ 

facias: 
Faciam ut mei memineris , dum vitam vivas. Do. benedidlis 
25 Tuis benefa6la aures me^ auxilium expoftulant. 

To. Tuum promericum^il metito ut faeiam. 6c ut me fcias eile 

fa6turum , 
Tabellastenehas,pellege. Do. has quid ad me > To. immo 

ad te attinent , 
Ettuarefert.name Perfiaad me allatas modo funt iQix a meo 

domino. 
Do. Quando? To. haud dudum. Do.quidifta:c narrant? 

To. percundare ex ipfis , 
3oIpfetibi narrabunt. Do. cedo fane mihi, To. at dare reci- 

tato. 
Do.Tace, dumpellego. To.haudverbumfaciam. 
Do. Salutem dicit Toxilo Timarchides, 
Etfamili^omni: fivaletis, gaudeo. 
Ego valeo rede , & rem gero , 3c facio lucrum. 
5 5 Neque ifto redire his odo poftiim menfibus : . 

Itaque hic eft , quod me detinet , negotium. 
Eleufipolim Perfe cepere urbem in Arabia , 
Plenam bonarum rerum , atque antiquom oppidum : 
Ea comparatur praeda , ut fiat audio 
40 Publicicus. ea res me domo expertem facit : :> 

Operam atque hofpitium ego ifti pr^hiberi volo , 
Qui tibi tabellas affert. cura , quas is voiet : 
Nam is mi hi honores fucE domi habuit maxumos. 
Do. Quid id ad me , aut ad meam remrefert , Perfas quid rc- S 

rumgerant, 

45 Aut quid herus tuus ? To. tace ftukiloque : nefcis quid inftet|j 
boni. ' Nc'* 



25. BenediEiu fuu henefa^a.'] Con- 
firuftioeftj Aures meaE expoftulant be- 
nediftistuisauxiljum benefafta tua, id 
eft, ut benefadis tuis benedifta tua ju- 



xAdffA 1 atejue ^thenat anliquum e^w 

lentum oppidum 
Contempla . 
tJamBonasreSy pro Opulentitate ab anti' 



ventur, haeciiiisfaveant & relpondeant. ! quis, ficutccontraiio Maloi pro inopra 
*Soxhortj. 3C egejiate, acceptas notum eft. Trin. 

38. Tlenam honarum.'] S\c Ennius de j Bonu tuis rebus meas res irridet maliU, 
Atiienis Atticis , vexfu veie Traoico. ( Douaa. 



ACTUS IV. SCENA III. 51)- 

Nequicquamtibiformnafaculamliierificam allu- ScS^"' 

cere volr. 
Do. Qua? iftxc fortuna lucrifica eft ? To. iftas , (\ux norLint , 



roga. 



Ego tantundem fcio , quantum tu , nifi qnod pellegi prior. 
Sed ut occcepifti , ex tabellis nofce rem. Do. bene me mones. 
oFacfilentium. To.nuncadilludvenies, quod refert tua. 
Do. Ifte qui tabellasafFert , adduxit iimul 
Forma expetenda liberalem mulierem , 
Furdvam , adve(flaiii ex Arabia penitiiluma , ^f- ^"'.a^duaam, 
Eam te volo accurare , ut iftic veneat , 
5 Ac fuo periculo is emat , qui eam mercabitur : 
Mancipio neque promittec , neque quifquam dabit. 
Probum & numeratum argentum uc accipiat , face. 
H^ccura, &hofpescurautcuretur. vale. 
To. QLiid igitur , poftquam recitafti quod erat cerx creditum , 
o Jam mitii credis ? Do.ubi nunc iileft hofpes, qui hafce at- 
tulit? 
To.Jam hiccredoaderit : arceffit illam a navi. Do. nihil mi- 

hiopusell; 
l-itibus , neque tricis. quamobrem ego argentum numerem 

foras ? 
Nifi mancipio accipio , quid eo mihi opus mercimonio ? 
To. Tacen'an non taces ? nunquam ego te tam elle matulam 
credidi. 
'xQuidmetuis? Do.metuo herclevero: fenii ego jam com- 
plures : 

Neque 



A^. Taeulam lucrificam.'] AUegoria, 
ro lucrifaciendi occalionem,& faculta- 
smprsbere, five adeo lucrum certum 
bjicere. licCurcul. Lucere cereum , di- 
it. Lambin. 

SZ. Liberalem.'] Feftus: Liberales di- 
untur nonfoLum benigni , fed etiam in^re- 
u^formahemines. Apul. 4. Met. virgi- 
emfilo liberalem y ^c. 

S S . kJc fu9 periculo. ] Interdum pa- 
ifcebatur venditor, ne fugitivum aut 



que lex dicebatur , ut periculo fuo eme- 
retemptor. Servos autem quorura no- 
mine venditor nihil praeftaret , Pilea- 
Tos venum folitosire, docet Agell. li- 
bro 7. 4. Brijfon. V. N. Curcul. acl. 4 2. 
Merc. 2.3- &Trinum. 2.4. 

S^. Ceracredttam.'] id eft , fcriptum 
ceratis tabellis. 

64. Matulam.'] Vilem, infulfum, me- 
ticulofum, ignavum,vanum. lf:dig>rM, 
^uiei matulam porrigat : de vehemen- 



cionem ptsftaiet. Nam 6cita quando- ! tei insqualibus. Taubmann. 

] 66. Ne- 



^l6 P E R S A. 

Neque mihi haud imperito eveniet , tali ut in hito hsteam» 
To. Nihilpericulividecur. Do. rcioiftuCjfedmetuomihL 
To. Mea quidem iftuc nihil refert j tua ego refero gratia, 
Uc tibi r^dle conciliandi primo facerem copiam. 
70 Do. Grariam habeo. fed TE DE ALilS, QUAM 
alios de te fuaviu' ft 
Fieri docfcos. To. nequisveroex Barbaria penitiftuma 
Perfequatur. etiam tuiliam deftuias? Do. videam modo 
Mercunonium. To. aequadicis. fed optume eccum ipfead- 

venit • 

Hoipes iiie , qui has tabellas attulit. Do. hiccine eft ? 
To. hic eft. 
75 Do. H^ccineiila' ftfurtiva virgo.? To. juxta tecum squc 
lcio , 
Nifi quia afpexi. equidem edepol liberaU' ft , quifquis eft. 
Do. Satedepoiconcinnaeftfacie. To. uc contemptim car- 
nutex! . • 

- Taciti contemplemur formam. Do. laudo confilium tuum, 

66. Neque mihi haudimperito. j Aut, tur, aliquid fapere: idemque a Plauto 
dupies negatio magis negat : aut ita con- ! cum faspe aiibi, tum hic obkivaii. Taub, ' 
kruendum: Neque mihi, utpote non 
imperito,eveniet. Pijior. 

67. Sed metno. ] Notat Donatm Ter, 
Adelph. confuecudinem hanc elTe Te- 
sentii, uc inducatetiam eosqui failua- ! z. 2. 92. 

ACTUS QUARTI SCENA QyARTA. 
SAGAPaStip, VIRGO, TOXI LUS , D ORD ALUS. 

Acin Athenas tibi viise formnat:K atque opipars ? 
'Vi. Urbis fpeciem vidi, hominum mores profpexiparumj 
To. Nunquidinprincipioceilavitverbum dode JJSm' 

dicere? ; 
Do. Haud pocui edam in primo verbo|3erfpicere fapienriamT 
5 Sa. Quid id quod vidifti : ut munitum muro tibi vifum'fi: 
oppidum? 
Vi. S I i N G G L ^ • B E N E funt morati , pulchre m.u- 
. --. ^f^wjj,.. nicum arbicror. 
P-er-fiGia & Pecuktus ex urbe 6c Avaritia fi cxulant , 
nvidiuj Quinta Ambicio^ fexta Obtre^^atio >.' - 



Duarca 



68. A*<?/ero. J Renuncio. 

72. Ferjequatur. ] Scii. metuendum 
eft, utlitiionia. L. De/ZfW.J Non tu 
eam emeie pioperas ? Vide notas Epid. 



verbuiH 



Ac T U S IV. S C EN A IV. 517 

Septlmum Perjnrium. To. euge 1 Vi. odtava Indiligentia : 
'joNona Injuria: decimum, quocipellumum aggrelTii, Scelus: 
Hscniii indeaberunt, centuplexmurusrebus fervandispa- 

rum eft. 
To.Quidais^u? Do, quidvis? To. tuiailEses decemfb- 

daiibus: 
Te in exilium ire hinc oportet, Do. quid jam ? To. quia 

perjurus es. 
Do. Verba quidemhaudindo^fle fecit. To. ex tHO inquam 
ufueft: emehanc. 
J5D0. Edepol qui cum hancmagiscontemplo, magispjacer, 
To. fi hanc emeris, 
Di immortales nullus leno te aker erit opulentior. 
Evorcestuoarbitratuhominesfundis, familiis. 
Cumoptumisviris rem habebis: gratiam cupient SipSf- 

tuam : 
Venient ad te comeftatum. Do. at ego intromitti non 
finam, 

20 To. At enim illi nodu occentabunt oftium , exurent forcs : 
Proinde tutibi jubeas concludi aedes foribus ferreis : 
Ferreas sdes commutes , limina indas ferrea : 
Ferream feram atqueannulum : ne (i ferreo parferis, 
Ferreas tute tibi impingi jubeas crallas compedis. 
i; Do. I in m.alum cruciatum. To. i fane , hanc eme atque 
aufcuka mihi. 
Do. Modout fciam, quanti indicet. To. vin hucvocem> 



Dq» ego illo acceilero. 



To. Quid 



10. 



SCelui^ Taciniii, Tlagitium, Sceltu, 
hoc differunt: quod Facinui vi 
autmalitia committitur : Flagitium fit 
libidine, vel nequitia :\XT\dzfiagitiofid'i- 
cuntur impudici , adulteri, ganeones. 
aleatores, facinorofi , panicidx , ficarii , 
facrilegi,periuri,&c. Sceltu , utrumque 
comprehendit. Cic. Catil. i. ^uodfaci- 
nw a mantbui uncjuant tuifyquadflagitium 
a toto corpcre alfuit. Popraa- 

20. Occentahunt oflium. ] Convicium 

tibi facient ance olUum. Yide notas 



Merc. 2. 3' 73- 

24. luheat. ] Facito tibi fores ferreas , 
Scferrea cstera j ne li furoptu deterri- 
tus, ferro peperceris , eademopera tuta 
tibi ferreas compedes impingas. Lamb. 
Allufit autem ad cuftodiara Danae^ 
Ovid. 3 . Amor. el. 7. ^rati pofies , /er- 
rea turrit erat. Ptopert. 2. el. 20. Fer- 
ratamDanaes tranfiliamque domum. Paf- 
fetat. 

2$. I fiane.'] Amhigunm. V. N. Mil. 
adl. z.fccn. j.;;^f. ij. 



jtS P e r s a. 

To. Quid ais , hofpes f S a; venio , adduco hanc , uti duduin 

dixeram. 
Nam heri in porcum nodunavis venit : vasnire hanc volo , 
Si poteft : Ti non poteft , ire hinc volo quantum poteft. 
3 o Do. Salvos (is , adolefcens. S a. iiquidem hanc vendidero pre- 
tio fuo. 
To.arqui aut hocemptore vendes pulchre, aut alio non po* 

tes. 
SA.Efh-etuhuicamicus? To.tanquamdi omnes qui coelum 

colunt. 
Do. Tum tu mihi es inimicus certus. nam GENERI LE* 

NONIO 
Nunquam ullus deus tam benlgnus fuit , qui Fuerit propitius. 
5 5 S A. Hoc age , opus ne'ft hac tibi empta ? Do. fi tibi v^nifle ft 
opus, 
Mihi quoque empta eft : fi tibifubiti nihil eft, tantundem'ft 

mihi. 
SA.Indica, facpretium. Do.tuamerxeft, tua indicatio eft* 
To. ^^quom hic orat. Sa. vin bene emere } Do. vin' tu 

pulchrevendere? 
To. Ego fcio hercle utrumque velle. Do. age, indica gnafi''' 
prognariter. 
4oSA.Pnus dico : hanc mancupio nemo tibidabit. jam fcis i 
Do.fcio. 
Indica , minimo daturus qui fis , qui duci queat. 
To. Tace , tace , nimis tu quidem hercle homo ftukus es 

pueriliter ? 
Do.Quidita? To. quia enim te ex puella prius percontari 

volo, 
Quae ad rem referunt, Do. Sc quidem hergle tu me monuifti 
iiaud male. 

Vide 



3 5. Hec age.~\ Tkto we^V^s. Uti- 
xnur , cutn uni rei mentem adhibe- 
Ei voiumus> & animum adverti. Taub- 
mann. 

37. Indica.'] Indicare vendentis eft: 
nt mercari & liceri emptoris. Aul. adt.2.8. 
Andieanttaref. BiilTon. 



3S. Beneyfulchre.'] Cum lucro. V.N. 
Pfeud.ad. I. 3. 

40. Hanc mancupio.'] Hanc neroo ea 
legetibivendet, utvelit fubire pericu- 
lum eviftionis. T. 

41. ^iduci.'] Uta mc emptorcab- 
duciqueat. Lambin, 

4S. X«- 



AcTusIV. ScenaIV. 5 15 

4j Vlde fis , ego ille dodtus leno pa^ne in foveam dccidi , 

Ni hic adelles. QJi A N T U M eft adhibere horainem ami- 

CLim , ubiquidgeras! 
To. Qno genere , autquainpatriafitnata, aut quibus parcn- 

tibus ; 
Ne temere hanc te emiile dicas (uafiiatque ImpuKu meo. 
Niiimolcftumeft, percontari hanc paucis hic volt. Sa. ma- 
xume, ^^ 

50 Suo arbitratu. To. quid ftas? abi tute, atque ipfe itidem roga. 
Uttibipercontariliceatqusevehs, etfi mihi 
Dixit dare poteiliatem ejus : fed ego te malo tamen 
Eum ipium adire, ut ne contemnac te ille. Do.fatis rede mo- 

nes. 
Hofpes, volo ego hanc percontari. SA.aterraadccElum,quid 
lubet. 
55 To.Jubedumeahucaccedatadme.^ SA.ifane , acmocem illi 



gere. 



Percontare, exquire quid vis. To. age, age nunctu, i pras: 

vide 
Ut ingrediare aulpicato. Do. liquidum eft aufpicium. To.tace. 
Concede fis , jam ego illam adducam. Do. age j ut rem elle 

innoftramputas. 
To. Sequereme. adduco hanc: fi quld vis ex hacpercontarler. 
Co Do.Enim volo teadeile. To. haud pollim, quin iiuic operam 

dem holpiti , 
Quoiherusjudit.quidfihicnonvolt me adefte una. Sa. im- 

mo 1 modo, 
To. Do ego tibi operam. Do. TIBI ibidem das, ubi tu tuum 

amicumadjuvas, 

To. Ex- 



45. Infeveamdeadi.'] Vxnc deceptus 
&illaqueatus fum. Lambin. 

46. ^iift bic adcjfes. j Douza malit , 
mji hic adejfet. fcil. Toxilus. 

54. xy4 terra.'] aV >iQ^\S /idxpi '^ii?' 
Qualidicat: quacunquedere: abextre- 
nio initio ufque ad fupiemum finem. 
Proverb. Tattbm. 

S 6.^ge, age nunc tUtipra: vide ut,ifc^'] 

Hoc ioco inextxicabiks funt abfuidita- 



tes: nifiilleverrusexturbetur.To. tube-. 
dum,&c. autaliusdeVett. lib. illi liib- 
jiciatur, qui fententiam expleat explicet- 
que:autPerfonxplancaliteiordinentui. 
Nam quodToxiiusad fe nunc puellam 
vocat, prorfus inepium eft- Lenonis 
enimeapoltulatioeft. Sed ineptiusiub- 
dit Sagariftio, Ifane, &c. puellam iisal- 
loqui vifuS) qux procul tamen abftiterat; 
adeunda uUiOj ut adduceietui. ^ddal. 

• 71. //4« 



'^20 P E IL S A; 

To. Exqulre, heus ta, advlgila. Vi. fatls eft didum : quan^ 

quam ego ferva fum , 
Scioegoofticiummeum, ut quae rogitet , vera, ut fjgken ^""^ 

accepis eioquar. 
(jjTo. Virgo, liic homo probus gft. Vi.crecio. To. non diu 

apudhuucfervies. 
Vi. Ita pol fpero j (i parentes facient ofHelum fuum. 
Do. Nolo ego te mirari , ii nos ex te percontabimur 
Aut patriam tuam, aut parentes, Vi. cur egoid mirer, mj 

homo ? 
Servitus mea mihl interdixlt , ne quld mlrer meum 
70 Malum. To.Diiiftamperdant, itacaraeft - ^jrfe^^^^S^r* 

&callida. "^^°-^-. 

Habet cor ! quam dicit quod opuft ! Do. quid nomen tibi eft? 
To. Nunc metuo ne peccet. Vi. Lucridi nomen in patria 

fuir. 
To. Nomen atque omen quantiviseft pretil. quin tu hanc 

emis? 
Nimls pavebam ne peccaret. expedlvlt. Do. fi te emam , 
^]^ Mihi quoque Lucridem confido fore te. To. tu fi hanc emerls, 
Nunquam hercle iiunc raenfem vortentem, credo, fervibic 

tibi. 
Do.Itavelimquidemhercle. To. optata ut eveniant, operam 

addito. 
Nihiladhucpeccavitetiam. Do.ubitunataes? Vi.utmilii 
Materdixit, iuculina, inanguloadi^vamraanum. 

To.Hxc 



7T. Bahet cor^'\ Cordata eft. V. N. 
Epid.aft. 3.3. 

'73. Nomen at^ue ometj.'] Mos religio- 
Bisprjfcje : quibus magnae curx m his 
ta!>biis initiis,homines prxelTent, a,ut 
intcxtScnt hono nomiyie/ideQ. ) equojum 
nominibus captari velut augurium ali- 
quodpofletprofperitatis 8c diututnita- 
lis. Taliafunt 5*/ti/'««, LonginHS, Stato- 
rim.&c. Malacontra, e quibus trifte 
aliquod, infirmum, breve: utCurtiwt 
Mtnutiitf, Fmiuf, Hvfiilitu, ^o. Tale va- 
ticinium Lenonis hujus Plautini. Lipf. 
Fadth-acdegans iocus Flutatchi inNi' 



cia; ubi notat & obfemt ex Timaso, 
mali ominis fuiffe Athenienlibus , quod 
i^' T^ viKMi '^y^f^ Tho ^.cL, ipfe fcili- 
cetNxcias, militiae imperator eleftiis* 
munus illud abnueret. Bbxhortu 

74. Expedivit.'] Curame &metuli- 
beravit. adfpedatores. L4«^. 

75. Menfemvortentem.~\ Ideil, meri'* 
fem integrum. L. Turn. lib. 16.13. 

79. In culina.'] Lepos in eo , quod 
rogatalocum nativitatis.aediura fignet: 
nonquidempraeterinterrogationem,ledl 
unde alter nihilo certior. Gruter. Innuit 
fimul venuftiffime veium fuumjqui fuC- j 



A c T tr s iV. S c E N A IV. jit 

So T6. Ha^c erit tibi faufta meretrix : nata eft iil calidoloco , 
Ubi rerum omnium bonaium copia eft fepillume. :i^'^^Sme 
TaCtus eft leiio , quirogarat, ubinataellet, dice- ^^^'^"s^fti*^»» 

ret. 
Lepide luiit. Do. at cgo patriam te rogo qiix (it tua. 
Vi.Quxmihiiit, nifi ha^c ubi nuncfum? Do. at egoillam 
qUcXro, qua^Fuit. 
85V1.OMNE EGO PRO NIHILO ertedudo, quod 
fuitquandofuit: 
Tanquam Iiominem, quindo animam efflavit, quid eutii 

qiia:ras qui fuit ? 
To.Ita me Di bene ament, fapienter ! atqUeequidem mirerec 

tamen. 
Do. Sed tamen , Virgo , (\ux patria eft tua ? age mihi adutum 

expedi: quidtaccs? 
Vi.Dico equidem patriam. quandoquidem hicfcrvio, h*c 
patria eft mea, 
«)oTo.Jamdeiftocrogareomitte. non videsnolleeloqui, 
Ne iuartim fe miferiarum in memoriam inducas ? Do. quid 

eft? 
Captufne eft pater ? Vi. ndn captus , fed quod habuic, id per- 

didit. 
To. Ha^ceritbonogenerenata, nihilfcit, nifi verum loqui. 
Do.Quis fuit? dic nomcri. Vi, quid illum miferum memo- 
remquifuit.? 
9j Nanc 6c illam Miferum Sc me Miferam ^quom eft nomi- 
nariei:. 
Do. Quojufiiiodi is in populo habitus eli ? Vi. nemo quifquarrt 

acceptior : 
Serviliberiqucamabant. To. hominem miferum prxdicas ^ 
Cum ipfus prope perditus eft, & benevolentis perdidit. 
Do.Emam, opinor. To. etiam, Opinor? Do.fummoge- 
nere efle arbitror. 

To. Di. 



lat 



inuteromams, fitum.&locumge- j cantur, utMedici & Anatomici obfcr- 
jutalem. In genitura quippe ut mares vant. ^oxhorn. 

lauteripartedextra. itafsmellx ad 1«- 86.i^i/«it.l Moriuttseft. V.N. Cap. 

am fivefiniflrara raatcrni uteri collo- ! aft. 3. |. * . 

'^'"'' ^^ X loi. Vt* 



.fir - - P E R S A^ 

iooTo.Divitlastu cx iflac facies. Do.ita 61 faxint. To. cme 
iTsodo. 
Vi. Jam hoc tibi dico : jamadutumecaftormcus patcr, ubi 

me (ciet 
VenifTe huc , aderit hic , Sc me abfcntem redimet. To. quid 

nunc? Do. quidcfti' 
Do. Audin'quidait? Vi. nam, etfi res funt fradae , amici 

lunttamen. 
Do. Ne fis piora , libera eris adutum , fi crcbro cades. 
105 Vin' mea eile ? Vi. dum quidem ne nimis diu tua fim , volo. 
To. Satin' ut meminit libertatis! dabit h^c tibi grandes bolos. 
,. Age , fi quid agis : ego ad hunc redeo , fequere , reduco 
hanc tibi. 
Do. Adolcfcens , vin venderc iftanc ? S a. magis lubet , quam 

perdere. 
To. Tum tu pauca in verba confer : qui datur , tanti indica. 
liioSA.Faciamita, uttevellevideo. utemas, habetibicentum 
minis. 
Do.Nimium'ft. Sa. odloginta. Do. nlmium'ft. Sa. num- 
mus abeile hinc non poteft , 
. Quod nunc dicam. Do. quid id eft ergo ? eloquere adutum, 

atque indica. 

Sa. Tuo 



101. VeniJTe huc.'^ D. F. legit venijje 
hicy ideft, venditamefTe. 

10+. Sicrebro(ad?s.'\lAt^y fiquidcm 
inclinari te crebro ac rouliebris patien- 
tiaelegem acciperefuftinueris. Qupmo- 
do & nos in Belgis Veneres iftiutmodi 
Curto calci injrjiere caviliantes, lepida fane 
vernaculs vocis compofitionei KJ>rtghe- 
hielt perhibemus , quafi dicas, brevicalces. 
Quo enim calcaneum brevius homini, 
eo ad refiapinandum accommodatior, 
Eafdem etiam ab eadem caufla , Comitia- 
Its ejfhy hoc eft, cafabundas didtabant. 
Douz^a. Re(Slaeft& proba ledio,y? cre- 
bro cades. Caderepuella: 8c mulieres di- 
cebantus:,quaepr2bentviris. Nonenim 
nifi rcfupinatae officium hoc faciunt. 
Unde apud Juvenalem , aviam refupinat 
araict. Et vulgodicimus in noftroldio- 
tnatetaloscuitoskabe^emuilexes^ qus 



crebro ac libenter cadunf. Non enim 
magno impulfu opuseft> ut refupinen- 
tur- Salmas. 

106. Grandes holos.l Magno hacc erk 
tibiemolumento.L. 

iro. Habe tibi centum minu.l^ Ita eft 
in Veneta Pap. at Mf pr. habe trecentis 
minit. (ccand^ habetrecentum minis. Alii, 
tercentum minU. Sed quod edidimus vi- 
detur & Meurfio reftum : idcjue inde 
apparet, quodDordaloIenone nimium 
id efle diftitante, o£ioginta dicat. nam 
alias nimis eflet ablurdum a trecentis 
ftatim ad oftoginta defccndere. Decepti 
autem funt iftis Toxili verbis : 
— ^bi , argentum effer huc. 

JSIon edepol minis trecentii cara 'Ji. feciftl] 
lucrif 
Gruterus». 



A c T tr s I V. S c E N A V, ' I Z5 

Sa. Tuo periculQ fejfaginta h.iEc datur argenti minis. 

*Dq. Toxile , quid ago ? To. di de^que te agitant irati , 

(cckiSi 
1 1; Qai hancnon properes dcftinare. Do. habeto. To. hetr, 

prxdatus probel 
Abi , argentum effcr huc. 
Non edcpol minis trecentis cara*ft i fecifti lucri. 
Sa. Heus tu, etiam pro vcftimcntis huc deccni accedcnt 

minx. 
Do. Abfcedentenim, nonaccedent. To^taceds, hontii 

illum vides 
110 Quxrere anlam , infe^lum ut faciat f abifne , atque argen- 

tum pctis ? * 

Do. Heus , tu fcrva iftum. To. quin tu is intro .^ Do. abeo ^ 

atque argcntum afFcro. 

ACTUS QUARTl SCENA QuiNTAi 
' TOXILUS, SAGARiSTlb, ViRGd. 

EDcpol dedifti, Virgo ) operam allaudabilem j cokr.zimtMeaii 
Probam & fapicntcm 6c fobriam. Vi. S I Q_U I D 
BONIS 
BONI FIT, eftc idcm & grave & gratUm folct. 
To. Audin' tu , Pcda , ubi argcntum ab hoc accepedSj 
5 Simulato quafi eas prorium in navcm. Sa. ne doce. 
To. Pcr angiportum rurfum te ad mc rccipito 
Illac per hortuni. SAoquodfuturum eft j pr^dicas. 
To. At ne cum argento protinam pcrmutes do mum j 
Moneo te. Sa. quod te dignum'ft , me dignum eile yiSo - 
1 To. Tace ^ parce voci , prasda progreditur foras. 



^. J^Rave.'] Grave pro pretiofo&ca- 

vrf ro accipiunt LaTini. Unde^tv.va 

donum Symmacho. itaGrsci ^a^6 : ut 



4. Perfa. ] Sagariftio , qui Perfani 
mentiris. 

5. Prorftm,'} Quafiproveifum^re^^sj 
via. 



% 2, ACTUS 



324 P E R S A. 

A C T U S QjJ ARTI SCENA SeXTA. 
DOB.DALUS, SAGARISTIO, TOXILUS, VIRGO. 

PRobati hk argenti fiint fexaginta min^ , 
Duobus nummis minus eft. Sa. quid ei nummi fciunt ? 
Do, Cruminam Iianc emere , aut facere ut remigrec domum» 
S a. Ne non fat efles leno , id metuebas mifer , 
5 Impure , avare , ne cruminam amitteres. 
To. Sine , qu^fb : quando leno'ft , nihil mirum facit, 
Do. Lucro faciundo ego aufpicavi in hunc diem : 
Nihil mihi tam parvilt , quin me id pigeat perdere. 
Age , accipe hoc (is. S A^hunc in collum , nifi pigec 

lolmpone. Do. verofiat. Sa. nunquidcsterum 

Mevoicis? To. quidtamproperas: Sa. ita negotium*fl , 
Mandatse quse (iint , volo deferre epiftolas. ^«^.voio pergsrt* 

Geminum aucem fratrem fervire audivi hic mcum , 
Eum ego ut requiram atque ut redimam , volo. 

I j To. Atque edepol cu me commonuifti haud malc. 
Videor vidilPe hic forma perfimilem tui , 
Eadem ftacura. Sa. quippe qui fracer fiet. 
Do. Sed fcire veiimus , quod tibi nomen fiet. 
To.Quidaccinecnomenfcire? Sa. aufculca ergo > utfclas: 

20 Vaniloquidorus, Virginifvendonides, 
Nugipolyloquides , Argenciexcerebronides, 
Tedigniloquides, Nummorum expalponides : 
Quodfemeiarripides , Nunquam^(?/^^eripides. 

Do.Heu 

Vid ei nummir\ Quare abfunt? jHerychius: i-mt^txtif , vjtox^j. ita quo- 

que Suidasexponit. Hinc putem, cum 
mmdatumittere, eflTe cum epiitolis , ia 
quibus mandata peifciipia, mitteie. C0- 
lerHs. 

21. Ni*gipolyloqmdes.~\ MlT. Camera- 

rii habent , NHgipiiocjuides. Ea veftigia 

fequutus malimfcribere; Nugipilileejui- 

des ; vocabulo fafto k nuga, , pitut 8: /0- 

nonum mores: nenon refpondeatfatis I tjuor. Pilinonfacereqnid Latinis iignifi- 

tuonominitu^queturpitudini. Gruter 

12. M.andata.']^Qnzl^gtndum,Man- 

d&tA qu£. Sunt enim epiHolae , mandaca. 



_ qi^idfacerefciunt? Lambin 

3. CrHrninam.'] \Jt ciumenam hanc 
emas; aut ii duos iflos nummos tibi dari 
etiam poAulss , crumenammihireddas. 
Lambin. 

4. "Ne non fat.l Sic Terent. Phorm. 

SiEt. 3 . ic. 2. . Eja , ne parum lenofies. 

T>i)?5 ideil, vererisnenonobtineasle- 



cet, nemo nefcit. Pi/«* , resnihili. Boxh. 

22. Tedigniloquides.'] Fi6i:a nomina 

Ariilophanis mQie & Gixcoium : pro 

le 



AcTUS IV. ScenaVII. 315 

Do. Heu hercle nomenmukis modisfcriptum^ft tuum. 
25 Sa. Ita funt Perfarum mores , longa nomina 
Contortiplicata habemus. nunquid cseterum 
Voltis f Do. vale. S a. & vos : nam animus in navi'ft meus. 
Do. Crasirespotius, hodie hic coenares. Vale. 

tc prafenti tamen fententiam i^i3L^cxit\Techmloejuides , quafi qui.loquitur tech- 
debent : itaque altero verfu legerim J nas. Upfsus. 

ACTUS QUARTI SCENA SePTIMA. 
TOXILUS, DORDALUS, SATURIO, VIRGO. 

POftquam illic abiit , dicere hic quidvis licet. 
^^ . N^liictibidiesiliuxitlucrificabilis! 
o, Nam non emifti hanc, verum fecifti lucri. 
" ' Do. llle quidem jam fcit , quid negotii geiTerlt , 
5 Qui mihi furtivam meo periclo vendidit. 
Argentumaccepit, abiit. quid ego nunc (cio. 
An j am alleratur hxc manu ? quo illum fequar ? 
In Perfas ? nugas. To. credidi gratum fore 
Benehcium- 'meum apud te. Do. immo equidem^gratiam 
fo^Tibi, Toxile, habeo: namfenfitefedulo 

Mihi dare bonam operam. To.tibin egoMmmo ^o^lmmoS 

' fervii. 
Do. Attat oblitus fum intus dudum edicere 
.Qu^ yolui edida , alletva hanc. To. falva^ft haec quidem. 
Vi. Pater nunc ceflat. To. quid fi admoneam ? Vi. tem- 
pus eft. ascfi/j xiiV' ■ 

1 5 To. Heus 5 Saturio , exh nunc eft iila occafio 
Inimicum ulciici. SA.ecceme. nunquidmoror? 
To. Age, iIIucab(cedeprocuIeconipe6lu. SA.tace. 
To. Ubi cum lenone me videbis colloqui , 
Tumturbamfacito. Sa. di6lum fapienti fat eft. 






X 5 ACTUS 



^z4 



P E a: s A, 



ACTUS QUARTI SCENA OCTA^A* 
PORDALUS, T p X I L U S. 

TRanfcidi loris om neis adyeniens domi , 
Ita mihi fuppeilex fqualet , atque acdes mex. 
To. Rcdis tutandem ? Do. redeo. To. nx eG;o liodietibi 
Bonam vitam feci. Do. rateor habercgratiam. ' 
5 To. Num quipp.iam aliud me vis l Dp. ut bene fit tibi. 
To. Pol iftuc quidem jam ego omne ulurpabo domi : 
Nam jam incHnabo me cum liberta tua. 



4. 'jy Onam vitam.'] Lambin. ccrrlgit» 
XyBona mnlta feci. Sed nihil necfeflc 
cft hinc ejicere propriam & elcgantem 
formulam ; Bonam vitamfacere: cum fi- 
gnificaie vcllent, involuptatera&gau- 
dium fe opera alicofns conjeftos. Ca- 
lin.4>4. Ve?7Uf multipotens bonam vitaf» 
mihiiiediflf. J. Gul. • 



7.. JamincUnahome.'] Fruftra hic no- 
tant lenonum genus.fafaciffimum fuilTe: 
non hac dicit kno , fcd Toxilus , qui ab, 
lenoneamores fuos redemerat. Fruftra, 
inclinabohic detorquent ih fenfum tut- 
pem: nihilefl:cnimaliudquam accum- 
bam : id quod paullp poft liciunt. Gr«- 



novius. 



ActUS QUArTr SCENA M^-H%»' 
^' • "-iiu-^ \U.: 

SATURIO, DOEIDALUS, VIB.0O. ;,--,;u,.., 

NI(i ego illunc hominem perdol DQ.,perUliSA,-iitqu^ 
OpCUme . ' • ' •;/; :..[ . 

Eccum ipfum ante cedes. Vi. falve multum , mi pater. 
SA.Salve, meagnata. Do.hei, Pcrramepeirandedit. ■ 
Vl Patet bic meus eft. po.heral quid? Pater? perii opf- 

5 Quid e^o igitur ceflb infelix lamentarier .:!■:? zv. 
Minasfexaginta? Sa. ego poltc faciam , fceliis,,^ ' ^ 

Te quoque etiam ipfum iit lamenteris. Do. occidi l 
Sa. Ag-e , ambulain jus, leno. Do. quid mein jusvocas^ 
S A. lili apud Praetorem dicam : fed ego in jus voco. 

.L^f-j/-^. Do.Non- 

j>. y LH apud pr<etorem ~\ Si fcus non la- 



tiraret, fedagendi fecum A(3:orifa- 
^eietpoteftatem , folebatpoftulationum 
diein jusfequiadverfarium. cumqueci- 
tatusrefpondilTet, ftatira Aftorcaufam 
4liQd?at j. fijamqu^ rsp , fedeii|e p|d tri- 



bunali Praetore , aftionem cdebat. Ante- 
quam autem in jus ventum effet , reo 
attionem edereAcJoremolim cogi non 
folere , cx hoc Plautiioco probari poteft. 
Revard. 

10. Tttan* 



ACTUS V.SCENA I. 3'^7^ 

to Do. Nonne atteftaris ? S a. tuan' ego caulla , carnufex , 

Quoiquam mortali libero aureis atteram ? 

Qui hic commercaris cives hominesliberos. 

Do.Sinedicam. SA.nolo.Do.audi. SA.fumfurduSjambuIa. 
• Sequere hac , Tcelefta feles virginaria. 
15 Sequere hac , mea nata , me uique ad Praetorem. Vi.fequor. 

10. TuaH'ego caujp*'] Homines enim 
infames, &inteftabiles, ut furesautlc- 
n0nes« fineanteftatione, injeitamanu 
invitos in jus traheie licebat.Dow;;;. V.N. 
Curc. aft. s- 3. 177. 

c 14. Scelefia felles virginaria. "] Tcrfo- 
nasitadifting. Sequere hac. Do. fielejla 
felles virginaria. fic apud Aufon. Ep. 69. 



felles pullaria tAyfubub Lucillii.a lapien- 
dispufiisfivepuUis. 

^it Marcus / Telles nuper puUaria di" 

Corrupit totum tjuipuerilefecw. 
Sic Rud. 3 . 4. felies vtrginales appellat le- 
nones: trafto convicioarapacitate ejus 
animalis. Lipfius. 



ACTUS QUINTI SCENA PRIMA. 

,;: TOXILUS, SAGARI STIO, LEMNISELENE. 

HOftibusvidlis, civibusfalvis,replacida, pacibusperfedtis, 
Belloextin<Sto,re benegefta,integro exercitu 8c praefidiis, 
CumbenenoSjJuppiterjjuvifti, diquealiiomnesccelipotentes, 
Ea vobis grates habeo , atque ago : quia probe fum ukus meiini 
inimicum. 
5 Nunc ob eam rem inter participes dividam praedam dc partici- 
pabo. 
Itc foras : hic volo antc oftium Sc januam meos participes bene 
1 . accipere. :> 

• Statuite hic ieduios , ponite hic quas aftblent. hic ftatui volo 

primum 

' • Aquilam mihi : unde ego omnes hilaros , lubentes, lastifican- 
tesfaciamutfiant, ' 



l.X^^cibu^ perfeSiit.j Cooditionibus 

X pacis tranfaftis. Nonius : Paces , 
plurali numeronove pofitum. Varro , con- 
(iituere paces. 

4. Ea. J Obca, ob eam caulTam. L. 

7. Statuite hic.'\ Servilis convivii de- 
rcriptio. Huc pertinetlocus Afinar. aft. 

I. & 2. ^ffolent. ] Flores , corollas, 
jpanem , obfonia , vinum , &c. Lam- 
pinus. 

I 8. ^quilam. ] Aquam duplicem ini- 
do fliatim poni mos erat , Calidam , Fri- 



Quo- 

gidam.FacetaautemallufioComicifer- 
vi, quaCad ^cjuilam etiara mitirareni. 
Lipfius. Vnde ego omnes hilaros.] Lepi- 
diffimi verfusj fed perobfcurus hicelt, 
obinfolentiam formulx, faciam hiUros 
ut fiant ; elegantis tdmen , 8c in uno 
Plauto locis fexcenris obviaj , Accufandi 
c^fupro Nominandi pofito. Porro , /«- 
lentes , convivii verbum proprium eft, 
cum fronte jam exporre6ta jocandi Sc 
{^t(t e:ihilarandi cuique libido eft. Ter. 
Adelph. 

X 4 Uilarem 



|il P E R S A. 

QuoEum Qpera hxc mihi facilia fa£i:u fada funt , quae yplul 

effieri. 
I o Nam IMPRQBUSeft hom o , qui beneficium fcit ^cipere'^'* 

Iimiere & reddere nelcit, 
Le. Toxile mi , cur ego {ine te fiuii ? cur autem tu fine me es.> 

To. agedum ergo , 
Accede , mea , ad me , atque ampledere fis. Le. ego vero. oh, 

nihilmagisdulce'ft! 
Sedj amabo, oculusmeus, quin le6^is nos a6tutum com- 

mendamus? 
To.Omniaqustuvis, eacupio. Le, mutuafiuntame. To. 

age, age, age, ergo, 
ijTvL Sagariftio , accumbe in fummo. S a. ego nihil moror: cedo» 
"' parem quem pepegi. 
To.Temperi. Sa. mihi iftuctemperi, feroTt. To. hocage, 

accumbe: hunc diem fuavem 
Meum natal^m agitemus amcEnum : date aquam manihus i 

apponicemenfam. 
Dohanc tibi florentem florenti: tu hic eris didatrix nobis. 

age, puere,, 

Afum- 



ffilarem ae lubentemfac te in nati nu- 

ptiif. 

Sentcntiaeft: JubetToxilusleaulosfta- 
tui, cyathos, vihura , cxteraqusaftb- 
lent, imprimiscaldam temperando Vino 
adponi : ut lubentia & hilaritate impleat 
omnes, quorum opera fallaciaj ex fen- 
tentia £iiccefl>rint. /. Gul. 

I S . Cedo parem. ] Q^u icquid alii di- 
^ttt, autmutenr, placetqubdLambi- 
nus repofuit ; cedopartem , quam pepegi. 
Cedo, id, quod ex padto mihi debes. 
Boxhnrn. Sgo nihil moror.^ Hinc mani- 
fefto dilucet fummi lecii ordinem in 
dilcubitu honoratiorem habitum anti- 
quitus, quotiesnonnifi bicJinium, ut 
hic, ftratumerar. Jiispatratis.reliquum 
erat, ut menfa ance utrumqus leftura 
collocaretur: Idquodmox fieriimperat 
Toxilus. Qaae eadem poft cibum fum- 
ptum rurfus removebatur. ArguiDento 
eSM^oaianKna illuds 



ToJiquAmepulis exemptafAmest menfs^ 
cjue remot/z. Douza. 

1 8. Florentem, &c.'\ Errat hic Lambi- 
nus. De coroSa Qnim fiorea, nondcpuella 
Sagariftioni oblata a Toxilo intelligen- 
dum. Grutertu. Ex i\lo, do hanctjbi, &c. 
probo , Magtftros iriterdum fola corol- 
Ix impofitione diftos elle. Q^i enim 
leges bibehdi praefciibcbat , M^gijier 
vuJgo dicebatur : Varroni etiam Modtm' 
perator: Horatio xArbiter: Plauto Di- 
iiater. Gxxc. avfA7rocna.px.@^^ , fia.^n-' 
kdVi i TQ^^nyi. qua poftrema voceSp 
hofterufuseft, Stichoa<fi:. j.fc. 4. Hjc 
autera Magijleria (ut Cicero vocat) feu 
Regnavini {\\t Kor.) foitiebantur Si eli- 
gebanttalis,inomnicohvivio. Etquan- 
quam talorum jaftus variierant, Ff?iw, 
Canis , Senio, Cfei«« j tamenpropriusfuit 
Magiftro creandb ja^tus Veneris: qui 
enimprimuseconvivis hancjecerat, is 
Magifter. Hotat. 



A C T u s V. S c i: N A 1 1. 329 

A fummo feptenis cyathis committe hos ludos. move manus 5 

propera. 
4o Paegnium, carde cyathosmihi das, cedoiane. Bene mihi. benc 

vobis, bene amicos mca:. 
Pptatus hic mihi dies datus ho.die'{l ab dis, quia te 

licediberammeampledi. /?.?mt* 

Le. Tua £\6lumi opera B E N E omnibus nobis , hoc mea ma- 

nus lux poculum donat ; 
Utamantemamantidecet. To.cedo. LE.accipe. 

To. Bene ci qui invldet mihi , 
Et ei qui hoc gaudio gaudet. 



invicts;: iriihi. 



manos autem reptimo,pafRm docemur. 
Faber. Committe hoi.\ A metapliora lu- 
dorum Circenliumi qui dicuntur com" 
mitti, cumfaiStiones quadrigaruraecar- 
ceribusemittuntur. lic Varro : Domi.Dug 
matnro ovo ccsnam committiT. Cicer, ?. 
de Fin. Eeri tudis commifis exurbe prrjfe- 
iltu. Nonius : Commtttit , id eft , iacipit. 
Scali^er. 



• ^uem Venui arbitrum 

Dicet htbeiidt. ■ 
Lipfius. 

19. Sammo.'] V. N. Afin. Aft. s. 
ic. 2. J^r^i. Septenis cya.thiscommitte.~\ 
Non adgymnicos ludos Plautus vetufti 
nioris non jgnaiusallulitj fed adcurules: 
^Uorumcurfum olimapudGraicos non 
feptimo, fed duodecimo (jiacio finitum, 
C7L Pindaio ejUfque Scjioliafte j apud Ko- 

ACTUS Q^INTI SCENA SeCUNUA. 

DORDALUS, SAGARISTIO, LEMNISELENE, 

P A G N 1 U M. 

QUifunt, quierunt, quique fuerunt, quique futurifunt 
pofthac , ; 

Solusegoomnibusantideo facile, miferrumus hominumuc 

vivam. 
Perii, interii! peilumus liic mihi dies hodie illuxit ! cor- 

ruptor 
Ita meToxilus perfabricavit , itaque meam rem divexavlr. 
jVehicuIum argenti mifer ejeci, amili: neque quamobrem 
ejecijhabeo. 

Qu} 



4. 'TyErfabricavit.'] Fabricis 8c dolispla- 

X niflinrieperdidir. Lamb. 

S. ^mifu &c.'\ Mihivideturfcriptum 
faifle , verriculum argenti ejeci. ut fit 
idcm, quod, ^Aureoham^ pifcatuifum. 

(quod Proverb. leculo Augufti poftea , , , .„„,.,„... .,.. ^^... 

^kbratuin eft.) Hoc emm vult : Ma- proprie dicitiii de rctibus pifcatoran 



gnum argentum profudi, fperans vi mihi 
lucro fuiurum. nunc & pecuniara amiii 
& id quod captabam, Quod ^cidaliM 
adiJlud rrahit, Tlaujlrum perculi, vis 
quadrat. PlauJlrumperceUere concinnius 
dicitur, quam Plauflrwn ejicere. Ejicere 



QuJillum Perfam, atquc omnes Perfas, atquc ctkm omties 

perlonas 
Male di omnes perdant ! ita mifer ! Toxilus hxc ToxiiS 2^?^ 

mihi concivit. 
Quia eifidem non habui argenti , eo mihieasmachinasirio- 

lim'ft: 
Qucm poi ego ut non in cruciatum , atque in compedis cogam, 

(i vivam , 
10 Siquidem huc unquam herus redierit ejus, quod (pero, (ed 

quid egoaipiciof 
Hoc vide , quae h^c fabula eft? pol hic quidem potant : aggre- 

diar. obonevir 
Salveroj 8c tu bona liberta. To. Dordaius hic quidem eft^ 

SA.quinjubeadire. 
To. Adi, filibet. agite, applaudamus. Dordale, homole-^ 

pidilTtime, lalve. 
Locus hic tuus cll: , hucaccumbe. ferte aquam pedibus , praj- 

bentupuere? 
15 Do.Nefismeuno digito attigerls, ne te ad terram, fcelus, 

affligam^ 
Pjs.. Attibi ego hoc continuocyathooculumexcutiam tuum. 
Do. Quid ais , crux , ftimulorum tritor ? quomodo me hodie 

vorfavifti 1 
Ur me in tncas conjecifti ! quomodo de Perfa manus mihi 

adita'ft' 

To.Jur- 

Q^oetiara perttnebitillud;«e^«e, quam- 1 14. Terteaquam pedihus.'] Ridetleno- 

ehremejecifhaheo.^i^itctAmficilcrcamift 

patitur fe extrudi. Si autem me fequeris, 

COnftant omnia. Ejeci verriculum argevti, 

id eft, aureohamopifcatusfum. ^mift 

hamum , ut contingit nonnunquam pi- 

fcatoribus. nec^uamohremejeci, habeo, id 

eft, pifcis, quemcaptabam,eva(it:non 

fum naftusquod petebam, Hoc proprie 

cft. aureohamopifcari. Judicent eruditi. 

Piftortx. 

9. Huempol^&c^ Oratio non eft in- 
tegra,urquciEirati fithominis, autreino- 
VaEfpedaculocommoti. Lambin. 



rr. Fahulaeft?~\ FabuU remetiarage- 
ftamnotat. Gruter. 



nem : iraque dicit, pedibui ; non , mani' 
buf, Lambinus. Lotio non folum ]u- 
djcis, fed & Gentibus ipfis ufitata. Quia 
enim in leclis difcumbentes epulaban- 
tur, propterea prius depofiris foleis lava- 
bant: nefcilicetpulverofispedibus ftrata 
inquinarent. Scalig. 

17. Vorfavifti.j Verfare, e&. idtm fcie 
quod vcxarej hoc eft, aliquem haberd 
exercitum excruciatumque. V. N. Bac- 
chid. 4. $.6. 

18. Vt me in tricat conjecifti.'] Tric* 
proprie pili : quiaviles& hulliuspretii, 
inderesejufmodiifto nomine infignits. 
Porio& funes vinculaque> ac tranflate 

omnia 



A C T U -S' V. S C E N 'k II. 5:3 r 

'^'To.Jurgiumhincauferas, fiiapias. Do. atbonaliberta, h^eG 

fcivifti, 
20 Et me celavifti ? Le. S T U L T I T I A'S T, quoi bene e(Te licer, 

eum prasvorti 
^' Xitibus. pofteriiis iftsc te magis par agere'ft. Do. uritur eor 
mihi. 
Tb.Daillicantharum: extingueignem,{icoruritur,caputne 
ardcfcat. 
"•'Do.Ludosmefacitis, intellego, To. vin' cinsdum novoni 
tibidari, Pa^gnium ? 
Quinelade, utfbles, quandoliberlocu'fthic. "^ 

ij-Hui,-babiE! bahlioe teintulifti&facete. 

,PA.Decetmefacetumelle: 6<:huncirridere 
* •'Lenonaii lubido'ft quando dignu^ft, 

To.Pergeutcoeperas. Pa. hoc, leno, tibi. knotS" 

' Do.PefH, perculitmeprope. Pa. hem, rervarurfum. 
3^a Pp. Delude ut lubet , herus dum hinc abcft. 
■^ PiE?. Viden*, uttuisdi6ttspareo? ^'AuI- 

Sed q^uin tu meiscontra item didis fervis , 
'^'xA.tquebocquodtibi-foad€o, facis? Do,quideftidr 

Pj^. Reftim tu tibi cape craftam , ac fufpende tc. 
^j^Do. Cave fis me att-ingas ; ne tibi hoc fcipione 

Malummagnumdem. Pa. utere , te condono. 
"^^ To.jamjam , Pjegnium, dapaufam *** 
;^',Do.Egopol vos eradicabo. Pa, at teilfe , qui (iipra nos habitat 

QTnnia impedimenta ita appeliabantur : 
Unde intricare , extricare. Nqn alia latio- 
nc ufarpat hic Plautus. Meftrf. Manus 
efl adita. J Opinor adtre manum^ pro cal- 
lidefiuftraii, fumptum elTe abreathle- 
tica, in q^ua manum adireaitis forfan 
prazcipux fuciit 8c indultrias callidioris , 
ad adverfaiium occupandura. ^cidal. 

20. Pr/tvorti Litibuf.~\ Id eft, potius 
litesfequi, ut loqmtur Tercnt. vide & 
Plin.Iib. 7. cap. 32. Pofteriw, fcil. iites 
fequi. 

23. Ludosmefacitii.'] lUudere^ ludifica- 
ri, ludibrio habere, fs.pe turpitudinis& 
obfccenitatisfignificationeHihAbeje : ut 



Qui 

apud Grafcos , vC^^av. \[j.7mi^w i 
>^Ta.7rv,i^C'iv. Suct. in Tib. Fcemimrum' 
tapitibuithudeTe folitm. Ter. Hecyra ; 

Eam ludibrio habere. Ad quod Do- 

natus : Honefto verbo & pleno pudorit ufnt 
eft : & Hove, provitiari. Murer. 

36. Te condono.] Tibi permjtto , ut 
ifto fcipione me ferias. Ridicule ita 
Lambinus. Tude Magno malointeUigti: 
quod cum Dordalus puero fe daturum 
rainaretur; illerecufat, eoque munere 
ipfum condonat, ut fibi fruatur. Kyici- 
daliuf. 

37. Dapaufam.'] Td eft , quietem, fi- 
neiji. lUPaufare, Trin. ad. 1.2. 

40. Cir- 



f f i P E R S A. 

Qui tibi male volt , maleque faciet. non hidfcunt, vemm e^di 
40 To. Age circumfer mulfum: bibcre da ufque plenis cantharis. 
Jamdiu fadum eft poftquam bibimus : nimis diu (icci fumus. 
Do. Di faciant , ut id bibatis , quod vos nunquam tranfeat. 
PiE.Nequeo, leno, quin tibi laitem ftaticulum dem^ olim 

quem Hegea 
Faciebat. vide vero , fi tibi (atis placet. S a. me quoque vola 
45 Reddere : Diodorus quem olim faciebat in lonia. 

Do. Malum ego vobis dabo , nifi abitis. S a. etiam muttis im- 

pudens? 
J^am ego tibi , (i me irritaflis , Perfam adducam denuo. 
Do.Jamtaceo hercle. atque tu Per{a es , quime uique admu-^ 

tijaviftiad cutem. 
To. Tace ftulte: hic ejus geminus eftfrater. Do. hiccine*ft? 
To. ac geminiilimius. . :^ . 

$ o Do. Di Deccque & te, & geminum fratrem excrucient. S a< qui 
teperdidit: . ,,fj..., 

Nam ego uihil merui. Do. at enim , qupd ille meruit, tibi id' 

obfit volo, 
To. Agite , fultis, hunc ludificemus,ni{i non dignuft.$A..|i.on 

opuft. jH.,."-^;' 

Le. At me haud par eft. To. eo credo, quia non inconciiiavir> 
cumteemo. 



vencnum aut pra veneito. , Grmoviui^ 
43. StAticulHm.'^ Sr4f /c«/i funtfalta- 
tiones flatariac quxdam non pioinde 
motorix: (Macrob. cx Catone, 1. 3. 14-) 
quales erant ineoChori generej quod 
<pi<ri.iMv a. Graecis vocatur. vel Staticuli 
a parte (altatic^nis dicuntur, in qua^-^f «r. 



40. Cinumfer. j Circumferrepotionem , 
idem, quod in orbem pr^bere a fummo. 
Lipjiu*. 

41. ^od vos nmquam. ] Venenum 
ihterpretatur Douza. Ei obloquuntur 
Kullam elTe caufam , cur fic accipiamus : 
Veneni nullamfieri mentionem. Quafi 

lioninnumer3,quorumnuIlafit mentio iTiirneb. V. N. Sticho extrerna. Hegeti 
intelligendoaccipiantur. Voluntfimpli- jille & Diodorus noti erant eo tempore 
citer eile, quod l^ovpiiv five excernere jfaltatores, de quibusnihil leginifi hic. 
nonpofiitis, utiliaquafirumpantur. At 5d/;«tj/T 

quid eft illud ? aut venenum utique, 45. In lonia.~\ Vide notas Sticho 
aut pro veneno, vel eundem eventum ! 5. 7. 

habensquem venenum , fivevifua, five j 53. ^ia non inconciliavit . ] Iterum 
obaliaminfirmitatem torporis. Itaque i Ironia elt. Eo, credo, nondebeseuia 
pugnarenon debebant, fedfua jungere, jludificate, quia dete benemeritus eft; 
ne ambo angufte nimis locuti videren- j &quia, cumteemebam ,nonmihiad- 
tur.Bibatis, cujus foecespriufquam exor- verfatus eft fcilicet. Lambinw. V. N. 
natis, pereatis. hoc efi:, quod fit aut JTiin. i.s. 

54.v4N 



A C T U S V. S C E N A II. 355 

Le. Attamen. To. non tamen : cave ergo fis malo , 8c (equere 

me, 
^^ Te mihididoaudientem efleaddecet. namhercle abfque me 
Foret & meo prsEfidio , hic faceret te proftibilem propediem. 
Scd ITA PARS LIBERTINORUMeft, nifi pa- 

trono qui advorfatus eft , 
Nec fatis liber fibi videtur , nec iatis frugi , nec fatis honeftus : 
Ni id efticit, ni ei m ale dixit , ni grato ingratus nii. m nh omdt. 

repertus eft. 
^o Le.PoI benefadatua me hortantur , tuoutimperio parcam, 
To.Ego fum tibipatronus plane, quihuicpro te argentum 

dedi. 
Pro hifce hunc volo ludificari. Le. meo ego in loco fedulo cu- 

rabo. 
Do. Certo illi homines mihi nefcio quid maliconfulunt, quod 

faciant. Sa. heus wos. 
To.Quidais ? SA.hiccine Dordalus eftleno, 

qui hicliberasvirsines ? jm/: «/f .qm Mciiberas 

65 Hiccine elt qui kut quondam forcis ? Do. qux h^c 

res eft ? hei , cokphum icit. ^^ri^^E 

Malum vobis dabo.To.at tibi nos dedimus,dabimufque etiam. 

Do. hei nates pervellit. 
Pjt. Licet: diu fepe funt expund:^. Do. loqueretu etiam 

fcuftum pueri ? 
LE.Patrone, iincro, amabo, adcoenam. Do. meaignavia, 

tununcmeirrides? 
lE.Quianetevoco, bene ut tibi lit? Do.nolomihibeneelle. 

Le. nefic. 

To. Quid 

nus : in quo roanifefto ad Athenienfiuni 
■^m^TiKwiv relpeftum eft. de quo Sui- 
das, &c Ariftophan. Pluto aft. i. fcen. z. 

'n>X«3). Meur/tHs. 

68. Mea ignavia.'] Male hsc vulgo 
diftinguuntur. Lege; Mea ignavia tu nunc 



54« KAttamen. To.nontamen: cave.l 
Scrrao Lemnifel. interrumpitur. Non 
oggere mihi, inquit, tuum .Attamen^ 
acmiite depriorehero, maloquecave, 
quam nunc meam raeo difto decetciTc 
audienrem. ^cidal. 

Sa. Proflibilem.'] V. N. Stichos.«S 



S7- Ltbertinorum.] Pulcreexpreffit li- j me irrides. Per meam ignaviam 8c fim 

bertinorum mores : ut& Perfius Sat. 5. plicitatera , dum me eludi palTus fura , 

ubi vjde Cafaub.pag. 4T 3. 1 faftum eft, ut jam mc irridcas, ut me de- 

66. Do. HetnatesperveUit.'] Non vi- ridendi mateiia& occafiotibifitoblata. 
«tm hunc locum inteliexiffe Lambi- I BoxhoTn, 



334 Persa Actus V. Scena It. 

70 To. Quld igirur, fexcenti numrai quid agunt ? quasturbas 

danunt! 
Do/Maledirperii! rciuntreferreprobeinimicogratiam» ^^ 
To.Satisrumplimusfupplicii jam. Do* fateor, manus vobis 

do* To. & poft dabis 
Sabfurcis. abiintro. Sa. in cracem. Do. an me hic parum 

exercitum 
Hifce me iiabent ? To. conveniire te Toxilum memineris. 
yjSpedatores, benevalete: lenopertit. Piaudite. 



72. Jdanm vobit do.'] Djtre Tnanus, 
eft cedere , & fateri fe inferiorem. Lu- 
cret. 2. 

. Si tihi vera videtur , 

Dede manus ; attt ft falfa e/?, accingere 
cantra. 
tJtitureoCaEfar, Cscero, Virgilius, alii. 
Hanclocutioncm natam putem ab iis, 
qui manus sfFerunt vinciendas vidori- 
bus. Aiii,agctlu fi:pplicantum. Erafm. 

75. Piaudite.'] Mfl^. Cimer. PUtidite 



p<fwm.Noscmendandumputamus;P/<j«- 
dite penfto. Eftautem penfusVOX.^loba: 
GlolTarium, quid figniticet, explicat: 
Penfitu , (hcTravi}^?. Quare vero Toxi- 
lus iftud nomen libi ipfe imponat, & 
quamvere, tota no$ docet Fabula. Pe- 
tttttf. Qj^iod fub finem Comccdixlegitur 
in Mfl'. Camcrarii , fUuditepmtio , quid 
fit, nefcio. Uii\\\xd pantto extra verfus 
menfuram escurrit» Alii diviner^t , qui 
poflunt hariolari. Salmas. 



FINIS PERS^. 



M- Accl Plauti 



R U D E N S. 

DRAMATIS PERSONiE. 



ARCTURUS, Prologus. 
SGEPARNIO, fervos. 
PLEUSIDIPPUS, adoUfeens. 
D A M O N E S , Cenex. 
PALASTRA, l ,. 

AMPELISCA, C '"«^^"*"- 
SACERDOi, anui. 



PISCATORES. 

TR ACHALiO,/tfrww. 

LABRAX, leno. 

CHARM1DE5, tarafftu, 

LORARII. 

CRIPUS, ftfcater. 



ARGUMENTUM, ut quiburdam videtur, 
Prisciani, 



R 



N 



Eupifcator de mari extraxit vidnlfim, 
U bt erant henlis fllite crepundta , ' '■ 

D omintim ad lenonem qu^z furrepta venerat. 
Ea m clientelam fmpte tmprudens patris 
N atdfragto ejeEia devenit : cognofcttur y 
Snoqtie amtCQ rietijidippo jHngitur, 

ALIUD ARG UMENTUM 

Camerarii. 

Omcn Fabiilxex rcindirum. Introducitur enim pifcator , oui 
in mari cepiflec vidulum. Funes aurem nauticos atque omni- 
no grandiorcs , rudentcs dixcre , five a ftrepitu , fcu aliunde. 
A R G u M E N T u M talc eft. Amiferar parvulam filiam civis quidam. 
Athenij-nfis , ea venierar Lenoni Cyrenenfi. Pater hujus injuriisciviura 
fuorum ad inopiam redadus , Athenis {^^z Cytenas contulir. Puellam 
Atticam amat adolcfcens , & redimere vult: fedL^nofpe majoris lucri 
clanculuminSiciliam avehereillam parat. Navi autem frada , hx'c 5c 
altera quardam conferva ipfius , ad Iittus Cyrenaicum in fcapha referun- 
tur : & Leno rejicitur fludtibus : omnibus , qus fecum. auferre voluerac , 
bonis amiflis. Repertasautem puellas ad fanum Venerisabducerc vulr. 
Quibus ienex ille Atticus opem ferc , ignarus adelfe filiam fuam. Super- 
vemtadolefcens, Lenonemin jusrapir. Senex ftliam cognofcic de cre- 
pundiis indiris in vidulum , quem fervus (eois illii.sde mari excraxerat 
|captumreti. Tum profpera contingunt OiTunbas o nnia. Uxorem du- 
icitpuellam amaram adolefcens: Lenoni pecunia reddicur: & pifcatori 
conciliaturlibeitas. 

AR- 



55^ 



^^ A R C T U R U S^ 

PROLOGUS. 




*^ll I gentes omnes , mariaque Sc terras movet i 
Ejus fum civis dvitate coslitum. 



' Ua fum 5 m vicietis > fplendens ftella candida , 
^ Si^num quod femper tempore exotitur luo , 
5 hhc acqueln cdo. nomen Arduro eft mihi. 

Nodu fum in coelo clarus , atque inter deos : 

Inier mortaiesambulointerdius. 

Et aiia figna de cceio ad terram aecidunt. ^ ^-^ oca^^^ 

Qui eft imperator divum atque hominum Juppiter ; 
lolsnospergemis aliumalia difparat, ^-^- ^i-'^-»^'-»- 

Hominumquifa£la, mores, pietatem & fidcm 

Nofcamusi utquemqueadjuvetopulentia: 

Qiii failaslites falfis teftimoniis 

Petunt : quique in jure abjurant pecuniam : 
I ? Eorum referimus nomina exfcripta ad Jovem. 

C O T 1 D 1 E 1 L L E fcit , quis hic qusrat malum. 

Qui hic iitem adipifci poftuiant perjurio , 

Maii res falfas qui impetrant apud judicem : 

i T £ R U M 1 L L E E A M rem judicatam judicat , 



Eflnrui proprie clicitur ad femur 

feucoxamBootae, quem&etg>c.- 

To?yXit;(itnominanr. ftelia clara, tem- 
peitatem ciens occafu fuo , qui ett aii- 
tumnalis. Eft & hiemalis vefpertinus. 
Cam. 

4- Tetnfore fuo.l Diebus ii. ante 2- 
quinodium autumnaic. ficquidam; ve- 
lum egofimplicitetintdlego de tali or- 
tu, quopervicesnuncincoeio,nuncin 
texraadlit. ^cid. 

8. ^d terram accidunt.'] Dicit: alia 
etiam Signa idem munus habere, ut no- 
€iu quidem in coelo luceant, interdiu au- 
temintertaobambulent, &fa(^ahomi- 
num annoteni, &c. aUudit fcilicet ad 



opinionem communein , qua obtinet, 
cxterosDeosdedie coelum fere tenerc, 
de noae vero vetfari in terris. ergo quid- 
quiddienoftuquefit inorbe univerfoa 
mortalibus, minime latet cqeleftes.quarc 
fi qui fuam non reverentur confcien- 
tiam , & veteantur faltem tot tcftes 

Deos. Taubm. • • i 

iz. Vt quamque adjuvet cffulentia. \ 
Quare hic b;>«/enfwnomenfitdeaEopes 
largicntis, caufam nullus video. Qua 
ratione ad quemque veniant divitix» 
quibus iuvantur homines. Cronsvim. 

14. Injure abj^rant.] ApudPrstorem 
cura perjurio inficiantur. Curc (j»t ^''- 
jarant , / i^md crdltnm f/?. Lamb- 



i N R U D E N T E M« J|7 

io Majore mnlta mulcat , quam litcm auferunt. 

Bonos in aliis tabnlis exfcriptos habet. 

Atqaehoc SCELESTI inanimuminducuatfuum, 

Jovem fe placare poilc donis , holliis : 

Et operam & rumptum perduunt : id eo fit , quia 
2; N I H I L E I A C C E P T U M eft a perjuris fiipplicii. 

FACILIUS^SIQ^UI piuseft^hdisfupplicans, 

Quam quifcekftus eft , inveniet veniam fibi. 

ICCIRCO MONEO VOS EGO hxc, qui cftB 
boni , 

Quique setatem agitis cum pietate & cum fide, 
Jo Retmete porro : poft fiiftum ut l.Ttemini. 

Nunc, hucquacaullaveni, £irgumentum eloquar, 
t Primum. dum huic efle nomen urbi Diphilus 

Cyrenas voluit; illic habitat Da^mones 

In agro atque villa proxuma propter mare ; 
3 5 Scnex , qui huc Athenisexul venit , haud malus, 

Nequejsadeo proptermalidam patriacaret : 

Sed , dum alios fervat , fe impedivic interim, 

Rem bene paratam comitate peidiuiti 

Huic filiola virgo periit parvoia i 



20. Majoremtilfa.'] Jupptter rem at? 
improbo )udicecoatra leges & jas;i',ran- 
dum JLidicatam , irerum judicat & !en- 
tentiam Jatam corrigit : & eos qui vice- 
runt, majore mukafr.uirat, quamfitea 
utilitas, quam ex lite eiscondbnatacon- 
lequantur. Lambin. 

21. Tahula.l AWudi'':^^ Sid dip}7torav7, j 
inquajuppiteromniummortaliuroafta 1 
deftriberefingiruraFoetis. Taubm. \ 

23. Donu,ho0iu,~\ ponatus Eunuch. | 
aft. S. fc. ult. IJonutn beorhm efi : Prs" 
mium virorumfortium : Mumn hominum. I 
Etconjundtio illa copuiativa elegantias ! 
velenergia£cau(ra:cumhictum afibi fa:- ! 
piflime prxtermlfTa eft. Douz^a. M(T. Pa- ! 
jlatini habent omnibui cfliu. Quarehsc , 
legenda&diftinguendaputo hocmodo, i 
SceleflitUiin animum inducmit fuum , lo- 1 
^em Ci'. placAre pcjfe ; omnibtu hofiiu Et ops- \ 
■am& jumptum perdumt. Sententia ita i 



Eam 

I eft aperta , ut explicatlonem non requi- 

rat. Boxhorn.^^on ambo MlT. Palatinljfed 

I altertantum : cui tamen accedit Acade- 

micus. AtTo///« nechic &; neuter Pall, 

habent. Gronovi-As. 

25= Supplicii.'] Supplictay pro preci- 
bus £< rupphcationibus , pro hoftiis Sc 
facrificiis, (specapiuntur. SaIlutt./«/«^- 
pltciu deorum m.sgnifici , domi parci, ii 
amicosfideleserant. Taubm. 

3 6. Malitiam.'] Vidzimhizmalitiam 
accipere, pro ea quam Grsce nAKiivr 
appellant. Lamb, 

38. Comitate.'] Dubitat Grutetas, an 
velifauftor, vel fu.iperdidifTej duma- 
liis fubvenit frdeiufior , aut benefaclor: 
vel e.idem illa prodegifio inter fccrta 5c 
parafitos. Cxtcrum prius illud raodo 
vel!e Plautum, ex fe.-uentibus fatis cd. 
manif^fftum. Neque comitatts vocabulD 
aliud lignificatur. Baxhorn. 

Y 43 . Ludt 



3 5® P R O I. O G u s. • 

40 Eam de pvxdone vir mercatur pelTumus , 

Is eara huc Cyrenas leno advexit virgiiiem, 

Adolefcens quidam civis hujus Atticus 

Eam vidit ire c ludo hdicino domum. 

Amare occoepit : ad lenonem devenit, 
45 Minis triginta (ibi puellarn deftinat , 

Datquearthabonem , &: jurejurando alligat. 

Is leno , ur fe ^equum eft , flocci non fecit fidem : 

Neque, quod j uratus , adoiefcenti dixerat. 

Ei erat hofpes, pariilius, Sicuius, fenex 
joSceleftus, Agrigentinus , urbisproditor: 

Is illius laudare infit formam Virglnis. 

Etaliarum itidem , quasejuserant mullercula:, 

Infitlenonifuadere, utfecum hmul 

Eat in Siciiiam : ibi elfe homines voluptarios 
^^ Dicit : poteile ibi fieri eum divitem : 

Ibi eilequseftum maxumum meretricibus. 

Perfuadet. navis clancuium conducitur. 

Quicquid erat , nodu in navem comportat domo 

Leno : adoiefcenti , qui pueiiam ab eo emerat , 
^o Ait (eie Veneri veile votum folvere. 
' Id hic eft fanum Veneris , & eo ad prandium 

Vocavit adolefcentem huc. ipfe hinc iiico 

Confcenditnavem , avehit meretricuias. 

Adoiefcenti aiii narrant , ut res gefta fit : 
6j Lenonem abiviftc. ad portum adolefcens venit: 

lilorum navis longe in altum abfcc (lerat. 

Ego , quoniam video virginem afportarier , 

Tetuiieiauxilium ^ lenoni exiiium fimul : 



?//.eIudofidicimai 



4^. Ludofidicino.'] Ubifidibus canere 
difcitur. Ltidm fididnits , ut Cic. Modi 
tihianiy in Oratcie. Camer. 

4S. PueUamdeflinat.'\ Dejiwattim ttl- 
^\khcxdic\^oU&,Corde, Ore , Opere. Et 
deftinationeaijipib opere, iderxieftcam 
fponfalibus: quodpatetex hoc loco, & 
illoinPeria: Non properAS hanc virginem 
defiinare? itetn ApuL 1. 4. Milef. PaEio 
jtig^lidejlinati^,&c. Et videtur, cie/?;?wre 



In- 

■etiame0e, pro derponfata arrhas darc. 
ficuti defiinare erat emere data arrha , & 
dilatoin dierapretio. ^lb.Genttl. 

49. Par iliitif.'] VideN.Perfa,aaus5# 
fcen. I. ;^f. is. 

5 <5. ^£flum meretricihtis. ~\ Pro CO 
qui fit habendis ir.eretricibas: vel.es lae- 
retriclbus,per lenocinium infia a£t, 2. 6, 
yAcid^U 

69' /«- 



A C T 17 S r, S C E N A L 

InCrepnl hibernum , & fla6tusmovi maritimos. 
^o Nam Al-cIuitis ii^Tnam fum omniuai acerrumum t 

Vehemensfumexoriens, cumoccido, vehemendori 

Nunc ambo in faxo , leno atque hoipcs, fimul 

Sedenc cjcdli : navis confradla eft ibus. 

lila autem vii go atque altera itidem ancillula j 
7 j De navi timidas de(ilucrunt in (capham. 

Nunc easab (axo fludus ad terram ferunt > 

Ad villam iliius, cxul ubi habitat lenex j 

Quojus derurbavit ventus te6tum &c tegulas. 

Et iervos illic eftejus qui egreditur foras. 
80 Adolefcenshucjamadveniecqnemvidebitisj 

Qiii iilam mercatu'fl: de lenone virginem. 

Valete, ut hoftes vofl:ri diflidant iibi. 



3>9 



69. Increpuihiherntim.~\ Ideft, ajunt, 
• Ventos & fiuclus hibernos : nam increpo 
non modo lignificat reprehendo , fed & 
inciamo, invoco, provoco. lmu.\o,incre- 



fmhibernam, eftinfonuihiberno inore: 1 82. Dijfidant-lV. N.Pcenul.Prolog» 



rempeftatem feci, qualisfoleteifej cuta 
hiemar. Grorwviui. 
74. Virgo.'] Palaeftra. ^nciUula.'] A.ta^ 

psliica. 



ACTUS PRIMI SCENA PRIMA. 



SCEPAPV.N10. 



P Ro diimmortaieS) tempeftatem cujufmodi 
^ Neprunus vobis nocle hac mihc proxuma 1 

Detexit ventus villam, quid verbis opuil ? 

Non ventus fuir : verum Alcumena Euripidi j 
c Ita omnis de tecto deturbavit tegulas : 

liluftrioris fecit , fenertrafque indidit» 



AcTUS 



4. A I«^we«dE«n/?/i/.]Tr3goediaEu- 
\Zl,i!p:dis, nomine .,4lcHrr.cnA: in 
qua cum Alcumena pariebat , juppiter 
ftciebatfpurcam tempedatem oriri. £«- 
nptdi , genitivus antiquus , pro Euri- 
fidis, ut Thucydidi, Thymarchtdi, &c. 
Lambin. 

6. Iliuftriorif.'] 1 Uuftr ior e s ^roptei Ivi- 
nienper rimas Scfeneftras in tefto fa- 
^as, tegulisvento dejeftis immilTum. 



Tauhm, JnluftriorU fecit.'] Sic. MfT. pfO 
lUuftriores .CditiXMru non eft mutandum» 
Ut riXytUuft^riorufecit, vel iRnftriores fecit 
fsneftrat : quindedit: necloquitur Plau-* 
tus qaafipriore vcifu <t.des , non tcgulas 
nominafTet. Sed Joquitar prorfus refpi- 
ciensad tegnlai, qu:sdupli:irerdicu.atut 
partimnempe, ut fingulos imbrices fi- 
gnificent, partim uttcdum omneex iis 
compofitum. UtiaMilitea. 2. Nifs het' 



540 R u D 

cle defregeritU talcs , ftt tjueme]ue w tegttlit 
'videritii alienum' Et fequcnte: Simiam 
hidiefumfcdatus nofirum in horumtegulit, 
Plin. 3 5. 12. tegularum extremit imbri- 



E JT S. 

cihus. Alteralignificatlone verfu priowi 
altera pofteriore Plautus accepit. Qmjtn 
legis. Itaomnes, accipe ihs-ipCoKtKtSs^ 
qnafi eiTet} itapaHim. Gronovius. 



ACTUS PRIMI SCENA SeCUNDA. 
PLEUSIDIPPUS , DAMONES, SCEPARNIO. 

ET vosa voftris abduxi negotiis , 
Neqneidproceilit, quavosduxigratia, 

Neque quivilenonem ad portum prehendere. 

Scd meadeddia ipem deferere nolui : 
5 Eo vos amici detinui diutius. 

Nunc iiuc ad Veneris fanum veriio vi{ere> 

Ubi rem divinam fe fadurum dixerat. 

Sc. Si (apiam , iioc , quod me madat , concinnem lutum^ 

Pl. Prope me liinc nefcio quis loqui tur. D a. heus,Sceparnio I 
1 o Sc. Qui nominat me ? D a. qui pro te argentum dedit. 

Sc. Quafi me tuum tffc fervom dicas , Daemones ? 

D A. Luto ufu^ft multo , multam terram confode : 

Villam inte^und a m intellego totam mihi : 

Nam nuncperlucetea, quam cribrum , crebrius. 
ij PL.Paterfalveto, amboqueadeo. Dit.falvosfies. 

Sc. Sed utrum tu mas an foemina es , qui illum patrem 

Voces? PL.virdimequidem. DA.quasre vir porro patrem» 

Filiolam ego unam habui , eam unam perdidi. 

Virilefecusnunquamuliumhabui.PL.at DI DA- r^eVe^xtfs* "" 
BUNT. 
^oSc.Tibiquidemhercle, quifquises, magnum malum, 

Qui oratione hic nos occupatos occupes. 

PL.Ifticcine vos habitatis ? Sc.quidtuidqusritasl 

An quo furatum mox venias , veftigas loca ? f/,"^; „7£' ^°^ ' 



Pl. Peculiofum eiFe decet (ervom 6c probum 



S. \ T ^Rat.'] Maftat, affligit.Ita in- 
XVX terpretantur Gloffs veteres. Ni- 

hilergo hic mutanduin. Eoxhorn- Con- 

einnem.'] Ideft, conficiam. Nonius. 
IS. Pater falveto''] Sic vocat, ut fe- 

pemjuvenis. L. 

19" Vtrtle feeus,] Vano lib. 6. Secus 



Quem 



profexusy neutri genorii , & uniut cafus, 
Ita Sallujft. lib. 2. Hoftoriar. Concurren- 
tiumundiqueviriley & mutiebrefecttt. A- 
gelLlibrotertio, ^odejut virile fectti 
futurum ejl. 

24. Probum. 3 Non puto quicquam 
mutandumin hisvex&bus. Sed fic eos 

intex- 



A C T U S L S CEN A 11. 



Pift. praevortato* 



ej Quem hcro prsefente pr:Etereat oracio ; 

Autqiiiinclementer dicat homini libero. 

Sc. ET IMPUDICUM & impudentem hominem addecet, 

Moleftum ulcro advenire ad alienam domum , 

Cuidebeaturnihil. DA.tace, Sceparnio. 
3oQuidopus, adolefcens? Pl. iltiinfortunium> 

Qui prsfeftinet , ubi herus afHt , praeloqui. 

Sed nifi moleftum'ft , paucispercontarier 

Volo ego ex te. Dis.. dabitur opera , atquein negotio. 

Sc. Quin tu in paludem is , exficafquearundines , 
3 5 Qh^ pertegamus villam , dum fudum'ft ? D a. tace. 

Tu , fi quid opus eft , dice. Pl. dic , quod te rogo. 

Ecquem m hic hominem crifpum , incanum videris 9 

Malum, perjurum , palpatorem 5 DA.plurimos. 

Nam ego propterejulmodiviros vivo miier. 
40 Pl. Hic dico in fanum Veneris qui mulierculas 

Duas fecum adduxit ? quique adornaret fibi , 

Utrem divinam faciataut hodie aut heri. 

Da. Non hercle , adolefcens, jam hos dies complufculos 

Quenquam iftic vidi facruficare : neque poteft 
45 Clam me elle , fi qui facruficant , femper petunt 

Aquam hinc, aut ignem, aut vafcula, auc cultrum, aut veru > 

Aut aulam extarem , aut aliquid : quid verbis opu it ? 

Veneri paravi vafa dc puteum , non mihi. 

Nunc intervallum jam hos dies multos fuit. 
5 o Pl. Ut ver ba prxhibes , me periifle prxdicas. 

Da. Mea 



interpretor. Peculiofi fervi utplurimum 
funt audaces ad loquendum , etiam prae- 
fentedomino. Sunt etiam probi fervi. 
Nam fervi nequam peculium non acqui- 
xunt. Abeademconfidentia &audacia, 
quam facit peculium , illud e tiam venir, 
quodliomini libeto tales ferviaudafter 
convitiumdicant. Non multumdiffert 
quantumatiinet ad audaciam, peculio- 
fusfervusalibertoopulento. Salmaf. 

34-1 Exftcaf^ue,'] Exficare ^ prajicare^ 
jptoexfecare dicebant. T«r«. V. N. Cut- 
fuLa£t. 3. r.s4. 

37. Incanum.'} Valdecanum: velca- 



num, fimpliciter. Virgil. 3- Georg. Inca- 
naquemente-i ideft, cana. Charif. 

47. ^ulamextarem.'] Ollam in qua 
extacoquuntur. Feftus : ^vAicoqua ex- 
tadicebant, ^utiinaulii cocjUebantur ^ id 
efi, elixa. Nam ispetorrebant. Virg, 2, 
Georg. 

Pinguia^ue in veruhm torrebimui exta 
colHrnU. 
Varro : Hafuntj ^uarum ia facrificiit exta 
inoUa, non in veru coc^uuntur. Iiinc Sc 
oUaextarii. Etin antiquo Lexico, Ex- 
tar exponitur olia , ubi e:^ta coquuntur, 
Turneb, 

X % $z, Fana 



Scb'svp. anaoiS 
iiSBC curat. 



H^ R U D E N S^ 

Di5.. Mea quidem hercle canda (alvus (is , licet^l 

Sc. Heus ni , qiii fana ventris caufla circumis , 
. , Jiibere melius eft prandium ornari domi j 

Forcaile ta huc vocatus es ad prandlum. 
jjllle, quivocavit, nuilusvenit. PL.admodum. 

Sc. Nailum'[l periculum te hinc ire impranliim domum 

Cererem te melius quam Venerem fedarier , 

Am,ore hcTc curat , tritico curat Ceres. 

PL..Deiudificavit meille homo indignisraodis. 
60 Di£. Pro dii iramortales , quid illuc eO: , Sceparnio , 

Hominum fecundum httus ? Sc. uc mea eft opinio , 

Propter viam illi funt vocati ad prandium. 

Di£. Qui ? Sc. quia poft co2nam , credo laverunt 
heri, 

Confracla navis in mari efl illis. Dis.. ita eft. 
^5 Sc. At hercle nobis viiiain rerra & te^ulce. Dn.. hui ! 

HOMUNCULI, QUANTI ESTISl ejeai uc 
natant ; 

Pl. Ubi funt ii homi|ies , oblecro ? D a. hac ad dexteram , 

Viden' fecundum littus ? Pl. video, fequimini. 

Ucinam fit is , quem ego quxto , vir iacerrumus 1 
JoVaiete. Sc. Iinonmoneas, noiiiietmeminimus. 

Scd 



DllT. lave» 
runt, Here, 



52. Fana ventrU ca.ujfacircumu,'^ Ba;- 
^xox<^ circumlcribitur. dicebantur 
autem ^ccy^oxoyoi pioprie fcurrs , qui 
rempla & sras frequentabant , facrifi- 
cicrura nidorem lecuti : ut dicscitate fua 
viftum fibi eraerenr, & facris fcilicet 
epulis ventrem explerent. ^cid. 

58. KAmorehaccuratP^ VenusamorCj 
Ceres cibo hominesreficit & dekdtat- 
Schoppius leg. amori. Nor3t8c Meurl- 
nonniiicum Dativo extulilTe to curo , 
pro £7773-K07ra'. ^more hac ctirat.'] MlT» 
^morem^ Et cum utrovis modo alibi 
Piautus.non videoqusre atrocuegenere j 
loqistndi ludere non potuerir. Sed & 
Mii^.S:^mh\xzv.trittcocomcurat. Ut fufpi- 
cari poHis , triticoccmurat dixiiie- Bacch. 
1. 2. Satifutcommode Prodignitate obfonii 
kacconcuretcocm Gronovius. 

62.. Proptey vi^m.J Jocus ex ambl- 



[ guo. Sacrificium apud veteres fuit,quod 
j vocabatur Propterviam, h\ eoiiquidex 
epuiis fuperfuiflTet, igneconfumi necefie 
er^t. Feftus: Propterviamfit facrificiums, 
cfuod efi proficifiendi gratia Hercult aut 
Sanco , qui fcilicet idera efi dem. Signifi- 
cat Scepsrnio, hos naufragium fecifle 
omniiim bonorum : utilli, quipropter 
viamfaciunt, omnes reliquias flammis 
confumunt. Tumeb. 

63. foft ccsnam &c.'] Putem velle 
fervum . eos laviffe priore vefpera, ut 
intereflent maturius facrificio Propter 
viam. \d enim fere Seri folitum illo cafu. 
Gmter. 

69. Sacerrumui .^] Id cft , onanibus 
modis execrandus. V. N. Prol. fL 90. 
Pi£n. 

70. Moneaf.2 Scilicet ut valeamus.' 
Larahin. 

77. Ns^ 



345 



Mff. tih. gni Herculis 
fy:. .Ah. nercule 



Crut. Non se» 
que gubeca. 



cio evadit. 



A C T U S I. S C E N A 11 

Sed 6 Pala?nion , fandfce Neptuni comes , 
Qui^^^ hercule illi focius elle diceris , 
Quodfacinus video. D&. quid vides f Sc.mulierculas 
Video fedenteis in fcapha folas duas. 
7jUtaffli6lanturmiferce? eugeeuge, perbene, 

- Ab faxo avortitfludtus ad littus (capham. 

Neque gubernator unquam potuit. 

Non vidilTe undas me majoris cenleo. 

Salvas funt , (i illos fludus devitaverint. 
SoNunc, nuncpericulum'11:, ejecit alteram , 

Atinvado^ft. jamfacileenabit. eugep;^ ! 

Viden* alteram illamutflu6lusejecitforasI 

Surrexit : liorfum (e capeffit : falva res. 

Defiluit h;Ec autem altera in terram c fcapha. 
Sj UtprcT timore in genua in undasconcidit i 

Sal va'ft , evafit ex aqua , j am in littore eft. 

Sed dextrovorfum avorfa it in malam crucem. 

Hem, errabitilkchodie! Dit.quididreferttua? 

Sc Si ad faxum quo capeffit , ea deorfum cadit , S caSl"^"' 
ipo Errationis fecerit compendium. 

D A. Si tu de illarum cosnaturus vefperi es , 

Illis curandum cenfeo , Sceparnio : 

Si apud me eftirus es , mihi dari operam volo. 

Sc. Bonum ^quomque oras. Da. fequere me hac ergo. 
Sc.fequor. 

77- i^ecjue guhernator mquampotuit .'^ 
lieque gubernator ufojuam meltvu potuit. 
Q^afidicat: adeo feliciter fcapha adlit- 
tus fua fponte 3ppulit,ut nuUus guberna- 
tor melius eandera regere potuiflet. Ga- 
beinatoremnonhabuilTcex iftis patet : 



Videofedentes infcaphafolof duof, 
Piftor. 

87. Crucem.'] Vide notas Prol. Men. 
fC.66. 

91. De ilUrum ccenaturtu vefperi. ~\ Vi- 
de notas Milit. ad. 'f . 2. 5 . 



AcTus Primi Scena Tertia. 

PALiLSTRA. 

]SJlMIO HOMINUM FORTUN^ minus mi- 

-'^^ fersmemorantur, 

QHam reapfe experiundo iis datur acerbum I 

Hoc Deo complacitum eft ? me hoc ornatu ornatam , 

Y 4 In 



144 ^ R U D E N s* ' 

Ininccrtasfegiones, tiraidam, eje6tai-n? 
5 Hanccineegoad rem natam mileram me memorabol, 

Hanccine ego partem capio ob pietatem piascipuam } 

Nam hocmihi haudlaborieftlaboremhuncpotiri , 

Si erga parentem aut deos me impiavi : 

Scd id (i parate curayi ut caverem , 
^oTumhocmihiindecore , inique, immodefte 

Datis di. nam quid habebunt (ibi igitur impii 

Pofthac , fi ad hunc modum eft innoxiis honor 

^pud vos ? nam me , fi fciam fecide , Meuyf. vosnamm^S 

Aut parentes fcelefte , minus me mirerer : 
IjSedherilercelusmefoliicitat: ejusmeimpietasmale 

Habet. is navem atqoe omnia perdidit in mari. 

H^c bonoium ejus funt reiiqui^ : etiam , quae fimul 

Vedamecurainfcaphaft excidit. ego nunc foia fum, 
' QLislimihiforetfah^afaltem, labor 
^oLenior eilet hic milii ejus opera. z*»j6. Levicw 

Nunc quam fpem , aut opem , aut confilii quid capef^am X 

Ita hic f olis locis compotita:fum , 

Hic iaxa funt , hic marefbnat , nec quifquani 

Homo miiii obviam venit. 
4-5 Hoc quod induta fum , fumm^ opes oppido , 

Nec cibo , nec loco te6la quo fim Icio. 

Quas mihi eft fpcs , qua me vivere velim } 

Nec loci gnara (um , nec diu hic fui. 

Saltem aliquem velim , qui mihi ex his locis 

Aut 



(5. 'Vy ^rtem caf:o. "] Mclfjcv , fortem. 

X Examiquorurti coniuetudipedi- 
^iuaijquifaepea diispietatis fuxinipfos 
prsiriia rtiercedei-nque perebant : quod 
^quamefrevideretur, adiiseosfacilius 
aliquid imf^etrare, quihuminapiecok- 
renr, Tumeb. 

9. Tarate.'] Accurate, dedita opera. 
^ide Joh. Merceri "pion, 1. 1, c 9. 

13. ^iyf<dvos.[l Nihileft addendum, 
VuItenimJFquioreanimo laruram cala- 
mitatem fi aat jpfa pcccafTerenorme, aut 
adeoparentes fuos. hotum fanedclida 
punirietiam'in jiberis, notiuseftquam 
ptiprobandebeat. Gmt, 



14, MlnttsTnenjiferer.'] Sic.Epid^-i- 

^a* ipfcifemifiratur , ideft miferam 

fe dolenter prsdicat, Tacit. Plancigrave}» 1 
cafumfacunderniferatttr i ideft, nioveil-j 
daemif^rationicommemorat. 

25. SummA.'] Ex conjedura \tg. fmt\ 
we<f. depuellanaufraga, cuinihilreliquii 
erar, praterveftitum, Ita act. i. fc, $. 
^f. 21, Kecjue hocamplinf, cjuam qtiod vi- 
des, nobu cjuicquam efl. Hodie vulgi Joco 
dicitur : Cumfubftlio.facultatesomnesmea 
commoventur. Liplius. 

26, Te^la.'] Necfciocibam, Becfirio 
locum, quocibo, quo loco tediafiai. 
Grutsr, 

30. Via^J 



AcTUsL Sgena IV. 34y 

30 Autviam aut femitammonftret: itanuuchac 

Anillaceam, inceftalumconfilii: 

Nec prope ufquam hic quidem cultum agrum confpicpf, 

Algot, eiTor, pavor, mcmbraomniatenent! 

HcEC parentes haud mei (citis mileri , 
3 j Me nunc miferam ira eiTe uti fum. libera ego 

Prognatafui maxume, nequicquam fui. 

Nunc cjui minus fervio , quam li forem (erva nata ? 

Nequequicquam unquamiis profui , quime fibi eduxernnt. 

30. Viam autfemitam-^ Videnotas Calin.aii. 3. CC' s.;^f. 40. 

AcTUs Primi Sgena Qjj A R T A. 

AMPELISCA> PALAESTRA. 

QUid mihi melius eft , quid magis in rem eft, quam corpo- 
revitamfecludam ? 
Ita male vivo atque ita miiii muItcE in pecflore funt cur^e exani- 

males. 
J^mc dein vic:2 haud parco: PERDIDI SPEM, qua 

meobledlabam. 
Omnia jam circumcurlavi , atq; omnibus in ktebris perreptavi 
5 QuiErereconfervamvoce, oculis^auribus: ut perveftigarem, 
' Neque eam ufquam invenio, neque quo eam, neque qua 

quxram confultum'!!: , 
Neq; quem rogitem refjionforem, quenquam intereainvenio. 
Nequemagis iolx terrx funt, quam hcEC loca atque hx re- 

gioncs, 
Neque fi vivit , eam vivam unquam quin inveniam, defiftam. 
10 Pa. Qiisnam vox mihi prope hic fonat ^ Am. pertimui. 
Qu^is hicloquitur prope ? PA.Spes bona obiecro (ubventa 
Mihi. Am. mulier eft , muliebris vox mihi ad aures 
Venit ; an eximes ex hoc mileram metu ? Sex"^'" 

PA.Cetto vox muliebris auris tetigic meas. 

Num 

l.^l^T Itam fecludam ] Idem eft cum I 2. Exar.imales.'] Tabificx, ^;i<?9oe;/, 

y fATc/Miere.fcdpraEpofitaliterapro- quae 4"^!°^-^'^^/'*^ exanimanr. Lamb. 
pter fiiaviratem i velhiatum vitandum ; 8. NePjUemagufoU.^ Meiirfiiis legir, 
CIgox\OK!it\\c\cfecernere, feparare.lndi fe- j Necjue magit fola terra fola fu/it. V. N. 
flufafacralcAo, myftaia aicana. f 4//f r. j Bacch. aft. i. 3. 5tTiin.4. 3. 

) Y 5 20. Mihi 



54^ R U D E N s^ 

1 5 Niim AmpeliTca obfecro^ft ? Am. ten Pakftra audlo i 

Pa. Qaiii voco , ut me audiat , nomine iliam fuo. 

Ampelifca! AM.hem, quiseft? Pa. ego Pakftra rum. 

Am. Dic , ubi es ? P a. poi ego nunc in malis piurimis. 

Am. Socia fum , nec minor pars mea'ft quam tua. 
20 Sed viciere expeto te. Pa. miiii es aemuia. 

Am. Coniequamur gradu vocem. ubi es ? Pa. ecce me j 

Accede ad me , atque adi contra. Am. fit feduio. 

Pa. Cedo manum. Am. accipe. Pa. dic , vivifiie , obfecro ? 

Am. Tu facis me quidem ut vivere nunc velim , 

2 j Quando miiii te iicet tangere : ut vix miiii 

Credoegoiioc, tetenerel obfecro, ampiedtere , 

Spes mea , ut me om nium j am iabor um levas 1 

Pa. Occupas prieioqui , quae mea eft oratio. 

Nunc abire iiinc decet nos. Am. quo , amabo, iblmns > 

3 o Pa. Littus iioc perfequamur. Am. fequor quo iuber. 

Pa. Siccine iik cum uvida vefte graftabimur ? 
Am. Hoc quod eft , id neceftarium cft perpeti. 
Sed quid iioc, obfecro, eft ? Pa. quid ? Am. viden , amabo, 
Fanum , videfne iioc ? Pa. ubi eil: ? AM.ad dexteram. 
3 5 Pa. Video decorum disiocum viderier. ^'"■'^- videordec.&c tneu 
Am. Haud ionge abeile oportetliomines tiinc , ica iiic 
Lepiduft iocus. nunCi(]mfqmst{k.dtus^ veneror, 
Ut nos ex iiac srumna mileras eximat , 
Inopes, ccrumnoias ut aliquo auxiiio adjuvet. 



Zo. Mihi es £mula.~\Vbi es temula?Sct[v. 
28. Occupm prtelocjui.^ Occupare , eft 
pr^venire&antevertere : Graec. ^fSciviv. 
ita Phsdrus lib. 2. Fab. 

^uQnia,m occuparat alter , ne primtis fo- 

rem : 
Nefoliuejjety Jludui qUBdfuperfuit. 
IXitrcrsh. 



Lucret. i . - — fufpenfx, in littore vejfes V- 
vefcunt, ideft, humefcunt. Graffabi- 
mur.^l Ideft, ambulabimus. 

37. Kunc, quifcjuiieft deui.'] VetereS 
neerrorelaberentur, de nomineDei ali- 
cujuscertodubitanres, dicere folebant: 

^tifquiies. Virgil. 4. i&n. ^l^, S77. 

Sequimur te SanSle , deorttm 



%i. Vvidacum vefe.^ldQi^i humida. ^ ^ifquues. Meiuia. 



Actus. 



ACTUS I. SCENA V. 347 

AcTUS Primi Scena Q^ i n t a, 

SACERDOS, PALASTRA, AMPELISCA. 

QUi fiinc, qui a patrona preccs mea expecelTunt ? i-tr^ii>- n-e». 
Nam vox; precantum me huc (oras cxciravir. 

Bonam atqueobiequentem deam , atque haud gravatam 

Patronam exlequuntur, benignamque mulciim. 
5 PA.fubemusteialverej macer. Sa. (alvece 

Puells. feciunclevos irecum uvida 

Veftcdicam , obfecro, cam macfticerveftiras ? 

Pa.IHco hincimus haud loiigulecx hoc loco. 

Verum longe hinc abeH: , undc huc vcctcT lumus. 
o S A. Nempe equo ligneo per vias ccrruleas 

Eftis ve6}:;c, Pa. admodum. SA.ergOcequiusvos erat 

Candidacas venire horLiatafque. ad hoc 

Fanum ad iftunc modum non veniri iolec. 

Pa. Qu^ ne ejcdix e mari fumus ambs , obfecro , 
5 Unde nos hoftias agere voluiili huc ? 

Nunc cibi ampledimur genua egencesopum y 

Qua: in iocis nefciis nefcia fpe fumus , 

Ut tuo recipias te6lo , rervefque nos , 

Miferarumque teambarumutimiiereat, 
.0 Quibus nec locus ullus , nec fpcs parata eft , 

Neque hoc amplius , quam quod vides, nobis qu!cquam'it, 

Sa. Manus mihi dace , exfiirgice agenibus amba; : 

Miiericordior nulla me eft foeminarum. 

Sed 



EXcttavit.^ Vide Not. Amphit. 
aft. I. I. 

S. Salvere, mater.'] Soletrsneeft com- 
cUanubuswwrreifalutare. Petron. ^c- 
^do aniailam cjuandarn , ijtitz agrefle oim 
endeoat,Rogo, intjuam, marer nun^utdjl» 
biegohabitem, irc. V/ouvv. 

lo. Ecjuo ligneo.'] Id eft, navi. etiam 
lom. Douzaindice, naves axcc iW»? 
.^pellar. Et vetusverfus eft apud Cha 



candida & pura vefte ad deos adibant. 
Perf. Satyra 2. 

Negato. 

Juppiter haciUi, quamvii tealhata roga' 
rit. 
Cafaubon. 
Hofltata^.'] Hoftiisinftruftss. L. 

14. Quaneejecls. \ V- N. Epid. 5. 2. 

17. Nefciii.] Id elt, \n locis ignotis 
dubia & incerta fpe. Nefrium paflive 



f. Typhin aurigam celerii fecere carina. j pofuit, proignoto. Arrainius apud Tjci 
id.Murct.lib. i. Var.left.cap. 10. 1 tum Annal.i.in Orationead Chcrulcosj 

iz. Candidataf.jAib&tiQnimi id ettj | w^//« gcntibus ignorAntia imperii Rcmam 

> ineX'- 



348 R U D E N S. I 

SedhicpauperesresfuntinoperquepuellcB,' ! 

2 f Egomet vix vitam colo : Veneri cibo meo 

Servio. Am. Veneris fanum, oblecro, hoc eft ? SA.fateor cg< 
Hujus fani fa<:erdos clueo. verum , quicquid eft , 
Comiter fiet a me , quo noftra copia JffvakbKS 

Vaiebit. itehacmecum. Pa. amice benigneque | 

5 o Honorem , mater , noftrum habes. Sa. oportet. 



inexperta efe fupflicia , nefcia trihtita. Ke- 
fciatributa, uthic nefcialocai qu2 igno- 
xantur. Vide Agell.lib. ?• 12.. iteni N. 
Capt. 2.2. Boxhorn. 

18. ^5w?/?r<tc9/7<<».]ItaJ.Guliel. & 



Lud. Carrio.id cft,qaantumpoteiofci 
veroq;. Sic Mercat. facere certum pro ctpii 
&fapientia, gua te veUe arbitrabor , id efti 
ut {cCe ferent res fortunae 8c fapientis. . 
30. Habes.'] Tueris. L. 



ACTUS SECUNDI SCENA PRIMA. 



PISCATORES. 



/^ MNIBUS MODIS, qui pauperes fimt homines : 

^^ miferivivunt, 

Pr^fertim quibus nec quaeftus eft , nec didicere artem uUam , 
Neceflitate , quicquid eft domi , id fat eft habendum. , 

Nos jam de ornatu propemodum ut locupletes (imus , faSe.^" ! 
fcitis. 
5 Hifce hami , atque hx harundines {unt nobis quft^eu & cukir 
Ex urbe ad mare huc prodimus pabulatum : diTex uS; 

Pro exer<itu gymnaftico & palaeftrico , hoc habemus, ' 

Echinos , lepadas, oftreas, balanoscaptamus , conchas, 
Alarinam urticam , mufculos, placfufias, ftriatas. tny£ 

^ Pofl 



5'llT ^/^^0 Parif- & Brix. edd. leg. 

Jn Hi fchceni. ^oivcs cnim funis 
iuncufquc, unde pifcatores nalTas fuas 
conficiunc. Hinc fchoenicula didas me- 
retrices, a juncis, quibus fe prscinge- 
bant, ficarteinprofitentesfuam &c faci- 
litatcm folvendx zonas ut obfervav/t 
^lbericm Gentilis. 

8. Lepada^.'] AiTmcy oftreigenus cft, 
qu^exteriore tantum parteconcha tegi- 
tur : interiore&carnofaitafcopulis ad- 
haerefcit , tjnquam ofculerur , 8c ardilfi- 
|aej,uniaavixdiveiJatur.V.N.Ca.2.S.34» 



9. Plagufiat.'] Verfus oftendit le^, 
debere , PUguftM , firiatas , vel po-i 
tius, placujias , TXstPMsar* TrXctiuoyi, 
k latitudine. Inde Latinum placufa. 
Nam pelagufia a pelago , ratio Gxz- 
ci nominis non fert. Immo TtKdMi- 
0-/©- rcvera Graecum eft, Namex^rx*- 
«?? 7r\«.)t2v"r@' fa£tum TrKAit^Ti®' t 
Ut ^ P''cf./utv^? , VctfAVifvl^' , Vetjuv^' 
OT<^, & fimilia. Ergo legendum, P/«- 
cujiiu JiriatM, a latitudine qualis eft pla- 
centarum, q\iX7rKa}iSvles Gixcis.Sal' 
majius, 

10. Ba-> 



34^ 



A C T U S II. S C E N A II. 

o Poft id pifcatum hamatilem & faxatilem aggredimur. 
Cibum captamus e mari. fin eventus non venit , 
Neque quicquam captum eft pifcium , ial(i iautique purc 
Domum redimus clanculum , dormimus incoenati. 
Atque ut nunc valide fluduat mare , nulia nobis (pes eft 
5 Nili quid concliarum capfuTius , incoenati fumus 
profedlo. 

NuncVeneremhancveneremurbonam, ut noslepide adju 
verit hodie. 



£>iT. iriccent' 
tiilmus. 



lo. Hamatilem & faxatilem. ] In 
opulis olitn pifcatores pifcatuin ex- 
cuerej quodexOppiano, Ariftaeneto. 
Jtronio, Ifidoro, aliifquepatet, hinc 

autusdixit Pifcatumfaxatilem. Meur- 
\x$. 

12. SAlfi lautiejue.'] Jocus ex ambi- 
lo. 5<t///, nonfalibus, fed aquamarina: 
Mtif nonopiparis epulis, fcd madidi. 
tre, dicic , quia aqua xnaxina foides 



omnesabluit. Lamb. Attumihietiata 
videquid pure UuiuminS^ctisCit y Au- 
lul.aft. 2. 3. 3. quo allufura arbitror. 
Taubman. 

13. Redimus clanculum.'] Nihil hic 
mutandura. (^uirebus pro voto geftis 
domumredeunr, palam&ixti fe oftea- 
dunt5 quiverore infefta latcre, quam 
afpici malunt , & clanculum fe domum 
lecipiunt, Boxhorn. 



AcTus Secundi Scena Secunda. 



J^'^- anirauni 
adverfavi. 



Snmb. Cod. fal- 
vcte mures. 



TRACHALIO, PISCATORES. 

ANimo advorfavi fedulo , ne herum ufquam 
prasterirem, 
Nam cum modo exibat foras , ad portum fe ajebat ire, 
Mehucobviamjuflitfibiveniread Venerisfanum. 
Sed quos perconter , commode eccos vide aftare : adibo. 
J Salvete fures maritimi , conchitse, atque hamiota? ; 
Fameiica hominum natio , quid agitis ? ut peritis ? 
Pi. Utpifcatorem aequom eft , fame, fitique fpeque. Tr. ec- 

quem adolefcentem huc , 
Dum hic aftatis,ftrenuafacie, rubicundum, fortem, qui tres 
Duceret chlamydatos cum machxriis , vidiftis venire ? 
Pi. Nuilum iftac facie , ut pra^dicas , venifle huc fcimus. 
TR.ecquem 

Recal- 

COnchttA atejue hamtot£f\ Vos, qui nugantur interpretes. ^am proprie chla- 

conchas legitis & hamo pifces mys, x^^"^!-^'^^' fuitveftismilitaris, pal- 

ptatis. L. liobrevior ac ftridior, ut effet expedi- 

^.DuceretchkmjicUtost&d.-^Hka^UQ tior. AuaorEtymologicimagni, />*- 



'^^O R U D E N S. 

RecLilvom ac filonem fenem , ftatutum , ventrioFam 5 

Tortisruperciiiis, contrada fronte , fraudoientum,^ 

Dcorum odium atque hominum, maium, mali vitii piobri' 
que pienum , 

Qui duceret muiierculas duas fccum fatis venuftas ? 
I j Pi. Cum iftiufmodi vircutibus operifque natus qui fit , 

Eumquidemad carniificem eft a:quius, quam afl Venerem 
commearc, 

TR.Atfividiftis, dicite. Pi.fiucprofedonuilusvenit. 

Vale. TR.vaictel credidl:.fad:umeftquodiiilpicabar. 

Data verba iicro Uint ; ieno abiit fceieftus exuiatum. 
20 In navem alcendit , muiieresavexit , arioius fum. 

Is liuc iierum etiam ad prandium vocavit fceieris femen. 

Nunc quid mihi meiiu It , quam iiico iiic operiar herum duit 
veniat.^ 

Eadem Vu£C facerdos Veneria fi quid ampiius fcit , 

Si videro, exquiilvero: faciet me certiorem. 



!»•? vocat rnilitares homines , quafi 
^vctjyiqiopiic. Utiit idem Chlainys quod 
Saaum, indument um militarc. Ait eigo 



nem , quera e fuga volebat retrahcre 

DtjTald. 

1 1 . Silonem.'] Silo, qui Sc flia Cicero 
ni, e-i.iw?, qtiinarum habet reftrnura 
id eft , '{urfum veifus repandum , mori 
lirriirc. Scalig. Statt!tum-~\ Id eft , ma 



hi.fervusi PleufKiippum herum fuum gnceltatur^. V. N. Afin. aft. 2. ?. 21. 
lecum duxiffe tres homines militares. 21. SceUru femen.^ Sceicns ongo & 
qui fibi prsridio eiTent advcrfus icno- aitifex. L, 

AcTus Secundi Scena Tertia, 

AMPELISCA, TRACHALIO. 

INtellego : hanc qu^ proxuma eft viilam Veneris fano^ 
Puifarqullifti, atque aquam rogare. Tr. cuja ad auris 
Voxmiiiiadvoiavit? AM,obfecro , quis hicioquitur ? queiti 

egovideo? 
Tr. Eftne Ampeiifca \\zc , qu^e fbras c fano egreditur ? 
5 AM.Eime iiic Traciiaiio , quem confpicor^ caiator Pleufi' 

%P^* r^ r< 



S. CiiUtoT.'\ Ideftjfsivus. VidenotasPfeudoI.aa.f^fcen. z.fi $z. 



Ij, Ce 



ACTUSII. SCENA III. 5^1 

TR.Eaefl:. AM.iseft.Trachalio,{alve. Tr. ialve, Ampelifca. 
Quiclagisui? Am. a:tatem haud mala male. TR.me- ^'^■^^'- 
iius ommare. 

Am. VERUM OMNES %ientes decct conferre & fa- 
balari. 

SedPleufidippastLiusherusubi, amaboeft? TR.ejavero, 
10 Quafi non fic inrus ! Am. neque pol eft , neque ullus quidem 

hucvenit. 
Tr. Non venit ? Am. vera pra^dicas. Tr. non eft mcum, Am- 

pelifca. 
Sed quam mox co6lum ell; prandium ? Am. quod prandium, 

obfecro te ? 
Tr. Nempe rem divinam facitis hic. Am. quid fomnias , 

amabo ? 
Tr. Certe hucLabrax Pleufidippum ad prandium vocavit 
ijHerum meum, herus vofter. Am. pol haud miranda fadla 

Si Deos decepit & homines , lenonum more fecit. 
TR.Nonremdivinamfacitishicvos, neque herus? Am. a* 
riolare. 

TR.Qaidtuagishlcigitur? AxM. ex malis miiltis, metuque 

fummo, ^ 

Capitalique ex periculo , orbas auxiliique opumque huc 

ioRecepicadfeVeneriah^cfacerdos ,me, &Pakftram. 
Tr. An hic Pabftra^ft , obfecro , heri mei amica ? Am. certo,^ 
Tr. Ineil iepos in nuncio tuo magnus , mea Ampelifca. ' 
Sed iftacpericulum perlubetquodfuerit vobisfcire. 
AM.Confra6baeft, miTrachalio, hac nocle navis nobis. 

!■; Tr. QLiid , navis ? qus ift;i2c fabula eft ? Am. non audivifti , 
amabo , 
Quo padto leno clanculum nos hinc ^uferre voluit ^^H ^^'^^^" 
InSiciliam, &quicquiddomifuit, innavemimpofivitT"* 
Eanuncperieruntomnia. TR.oh! Neptunelepide, Cilve: 
Nec te aleator ullus eft fapientior. profedo 

o Nimis lepide jecifti bolum : pcrjurum perdidifti. 

Sed 

^12. oaHmefi ^rmdium^, V. N. Sti- [ 30. lecifitbolum.-] laftu^reti., etiam 

0"'«^'« abiblute dicitur. Valeiius Max, 

lib. 



^e% R U D E N S; 

SednitncubieftlenoLabraxf AM.peritpotanc^oopInor. 
Neptunus magnispocuiis hac no6le eum invitavir. - il^ 

Tr. Credo , hercle , anancso datum quod biberet. ut egd 

amo te , 
Mea Ampeliica 1 ut dulcis es 1 ut mulfa di6la dicis ! 

3 j Sed tu & Palxllra quomodoialvse eitis ? AM.fcibis faxo. 
E navi timid^ ambas in lcapham iniiluimus : quia videmus 
Ad iaxa navem ferrier , properans exfoivi reftim : 
Dumiiii ciment, nos cumicaphatempedasdextrovorrum 
Differt ab illis , itaque nos ventiique fludibafque 

40 Jac^tata^ exemplis piutimis mifera^ pcrpetuam nodtem i 
Vix hodie ad iittus pertulit nos ventus exanimatas. 
Tr. Novi, Neptunusitafoiet : quamvisfaftidiofuS 
^diiis eO: : fi qu^ improbiS funt merces , ja6lat omnes; 
Am. Va; capiti atque ^tati tnx 1 Tr.iuo , raea Ampeliica , 

45 Scivi lenonem facere hoc cpod fecit : ii^pe dixi Do-^.r,. nicinium hoM 

Capili 



!ib. 4. I . cx4 plfcatorihui in MHefa regione 
Verriculum trahe?2tibfts , quidam jaSium 
emerat. itaSc Grxc. [50/.%^'. quo verbo 
alexetiam ja6tus lignificatur. unde hic 
|ocusmaleabaliquibusenarratus. Ver- 
dere, autem perimere 6cevertere inter- 
dumfignificat : undejocus refultat : & 
alcatoressutem & pifcatores bolon ja- 
ciunt. Perdidirxiigicur, Neptunehomi- 
5iem pcrditiflimum, id ei1;, lenonem ma- 
ximepeidendum: proptcrea , Neptune, 
aleani pulcre jecilti ; pulcerrimum ja- 
aumfeciiti. Id. Curcul. ad. S- ^c.z. fi 
•cis trihM hoiu vel in chlamydem , &'c. Ab 
hoceubolin Grxci Venereum ja£i:um di- 
cunt,quiin3leafeliciflimus. Cic. i. De 
Divinat. Bolm priore produfta fruftum 
fignificat. Ter. Heautont. crucior,boUtm 
tantum mihiejfe ereptumfuhito e faucibtu. 
Budsus. 

33. ^nancao.'] ^nancntumi^uto mniC 
poculum magnum , quod in potandi cer- 
tamine necelFe eflet ebibere : quali 
dvctfy^lov. Turneb. Poeta vetus A'v^%tv 
VO(at rluj (^pi)'aiv eK^cipv ,^ cum poto 
liberalius vino, homofux.fpontis non 
cft, nequementisfana2:&hanc hecefli- 
tatemvQcant ^wxeicw; quiaexat aiiud 



orim ananc&a potionU genus , cujus triftis 
neceflitas. Piautus , pcrit potando , &c\ 
Alludit, veladforbitionem cicutx ne| 
ceflariam, & fatalem fontibusin Gtsci; 
aliquot urbibus i vel ad hauftum ilium e 
flumine Lethffo, qui nemini moitaliuiii 
noneft neceflarius. C-a/dK^o??. 

34. MulfadiCia.] v. N. Pceil. r. 2. ^ 
36. E navi timida amha.'] MlT. line 
prarpofstione: Navis timtdx. Scioppius: 
Navi timidx. Qnxd G. retineamus fcri- 
ptamleftionem? Naviittmidaambx, id 
eft, navem timentes ambs. Q^mad- 
modum Ovidio Met. s- Emathion sfui 
cultor, timidufque deorum. Hotat.T/W- 
dus procella. GrcnoviUs. 

39. Differt.'] Indiverfaaufertabillis. 
Lamhin. ; ' 

42. ^amvu fajlidiofux.'] Id cft, ad- 
modumfaftidiofus. V. N.Pfeud. 4-7'^ 

43. ty£.dilii efi. ] Solebantenim JS.di- 
les improbasmercesin profiuentcm in- 
terdum jadare; uteduliaquaEpurebant. 
Demenlutisetiamcognofcebant , qu» 
zqux : iniquas ftangebant. D. HieiO- 
nym. ^b t^dibbiu, ^kos dyQ^aofx^i 
Grttci appellant , vendentium cosrcehatur, 
rabiis. Tnineb. 



A C T U S II. S C E N A III. 355 

Caplllum promitcam optnmum'fl:, occipiamque ariolarjV 
Am. Cavillis crgo tu atque herus, neabiret j cum (cibatis? 
Tr. Quicl Facercc ? Am. (i amabat , rogas quid faceret ? alTer- 

varet 
Dies nodefque : in cuftodia edet femper. verum ecailor 
ioUc mukifecic, icaprobecuravitPleulidippus. 

TR.CurtuiRucdicis? Am. res palam eft. Tr. fcin'ta etiam> 

QUI IT LAVATUM 
I N B A L I N E A S , ibi cum fedulo fua veflimenta fervac , 
Tamenfurripiuncur : quippequi ^ quem iliorum obiervct, fai- 

fusert: 
Fur faciie , quem obiervec , videt : cuftos > qui fur fic, 
ncfcir. 

5)SedducemeadiiIam. ubleft? Am. i fane in Veneris fanum 
hucintro, 
Sedentem flcnremque onprimes, Tr. ut jam iftuc m.ihi m-ole- 

ftumeft! 
Sedqnidfiet? AM.egodicamtibi : hoc kCc excruciat animf, 
/r. Quia ieno ademic ciftulam d ^ quam habebat; ubique habebaE 

Qui (aos parences nofcerepoGct: eam verecur 
^oNcperieriCi TR.iibi ziaiii ea fuiieifteiiula? Am. ibidetli irf 
i-iavi :. •- ; _ 

Conclufit iple in vidulum , ne copia eilet ejus- ; 
Quifuos parentesnoiceret. TR.ofacinusimpudicum* 
Qiiam liberam eileoporteat , fervirepoftulare ! 
Am. Nunc eam cum navifciiicec abivilTe peirum in altuni. 

Ei 

4S- CaptllHm promittafn.^Sic.Tib.hi.S' , 2- compendi verha 7milta j^Tnfaciam tibl, 
Jaaavitfafafedcapatantecozna. Taubm. 

Jamfanaticoruaihicmoserat,utcapn. L ^^' ^J '^ ^^vatum.'] Vide Alciat, 
- ■ '^ Parerc hb. 2. cap. 5 8. Pet. Viftor. Var. 

kA.Ub. 7. 17. & Muiet. ad Carm. 3®. 
Catulli: 

O fctrumdptlmehalncariorum. 

S6. SedenTem:~\ Ritus pdoratiohis, 5c 
eoruaiqui precabantur decs. Fropert. 
lib. 2. tAntetuofcjue pedesiUa ipfaadopery 
ta fcdehit. Item fupplicuni , ^corum, 
qui tutcl2 fui caulia confugiebant a4 
deum aras. Colviw^ 

Z ^54, Sci* 



amfundercnt. Scali?. 

So. Vt multifecit.'] Multifacere , hic 
jem quod magnifacere. eique opponitur 
iinoriffacere'6\<:\tc3^-j ex ie^*i cura,quam 

lierus imf.endeiir, fidem faciie facere, 
nicam inexi:^uoapudeum fuifle pre- 
o. Pofrentvetbaillacom.pelliiiiunum, 
i foite non magis c\\x3Lm lutrificare , 
mp:ifactrey compendifacere : quod ulti- 

um totis vocibusrcpaiatumpacch;d.2. 

Ttm. Ih 



5 54 R U D E N §. 

6j Et aittum SC argentiim fuit lenonis omne ibidem. 

Credo aliquem immerfiile, atque eum exeepifle. id mifera 

mGsfta'ft , 
Sibi eorum eveuille inopiam. TR.jam iftoc magis ufus fa6lo'ft, 
Uc eam intro , confoierque eam , ne fe fic excruciet animi : 
Nam MULTA PR^TER fpem fcio mukis bona eveniire. 

70 Am. At ego etiam , qui iperaverint , fpem decepille multos. 
TR.Ergo A N IMUS ^quusoptumum eft ^rumn^con- 

dimentum. 
Ego eo intro, nifi quid vis. Am. eas : ego, quod mihi imperavit 
Sacerdos, id faciam, atque aquam hinc de proxumo rogabo. 
Nam extemplo fi verbis fuispeterem , daturos dixit : 

75 Neque digniorem cenfeo vidiiTe anum me quenquam , 
Cui Deos atque homines cenfeam benefacere magis decere, 
Utlepide, ut liberaliter , uthonefte, atque haud gravate 
Timidas, egentes, uvidas , eje(5l:as , exanimatas 
Accepit ad fefe l haud (ecus , quam fi ex fe fimus natas ; 

80 Ut eapfe/ic fuccindiaaquam calefadat , ut lavemus! 

Nunc ne morae illi fim , petam hinc aquam, unde mihi impera'» 

vit. 
Heus, ecquis in villa'ft ? ecquis hoc recludit 1 ecquis prodit ?• 
64- Scilicet.'] Scirelicet, perfpicuum eft, eamdemeifam inpiofundum. 

V.N.Poen.aa.s.2. 

ACTUS SeCU N D I- SCENA QjJ A R T A. 
SCEPARNIO, AMPELISCA. 

Uis eft , qui noftris tam proterve foribus fack injuriam ? 
AM.Ego fum. S c. liem , quid hoc boni eft ? 

heu , edepol fpecie iepida mulier ! Sn^Z 

Am. Salve , adolefcens. Sc. & tu multum falveto , adoleicen- 

tula, 
Am. Ad vds venio, Sc.accipiam hofpitio, fi mox vcnis, ^"^"^' 
5 Itemutaffeclam ; namnunc nihil eft qui te uJ:SiiSS^^^' 
inanem. 

Sed 

defendi. LibriPalatini habent; nianem> 
pro inmem. Unde fcribendum conji- 
ciebam , maneam. Namntmcnihilefi i^ut 
temaneam» idcfi>exi|>e6tem. loxher??. 

Piobo 



4- A C"P''^^ hf)fpitio,&c-'] Locus mul- 

JTx. tiseruditorum conje£iuris vexa- 

tus eft ; pracfertim illud verfu proximo 5 

qtii te imnem. quod nulla ratione poteft 



AcTUsIt. SCEKA tV. :J5y 

SeQqiiitlaIs,mealepida, hilara? Am. aha, nimium familiari- 

ter 
Meattredtas. Sc. pro diimmortales j Veneris effigia hscqui- 

dem efi:. 
Utin ocellis hilaritudo eft 1 eja , corpus quojufmodi ! 
Subvokiirium 5 illudquidem, fubaquilum volui dicerCi 
lo Velpapilia^quojufmodi ! tum qus indolesinfavio eft! 

Azvi. Non ego fum poUudta pagOi potin ut me abfti- Sf paji". 

neasmanum? 
Sc. Non licet te licce placide beliam belle tangere ? 
Am-. Otium ubi erit , tum tibi operam ludo & delitia^ dabo : 
Nunc , quamobrem huc fum milla j amabo , vel tu mihi ajaSj 

vel ncges. 
15 Sc. QLiid nunc vis ? Am. (apienti ornatus, quid velim, indi- 

cium facit. 
Sc. Mcusquoquehiciapientiornatus, quid veliiii, indicium 

facit. 
Am. Ha^c (acerdos Veneris hinc me petere juffit a vobis a° 

quam. 
Sc. At ego bafilicus fum : quem nifi oras , guttam non fereSi 
Noftro illum puteum periculo dc ferramentis fodimus. 
20 Nih multis blanditiis , a me guttanon ferri poteft. 

Am. Cuc 

Proboomnino coniefturam eorum qui i cujuscolorfitfubniger , diftum cenfet. 

re(cribunr} ^(dpia.m hofpitio,Ji nox vc- 1 Tattbman. 

tiis. In altero verfu : riihil efi (jui te ina.- f ii. PoUkSlapago.'] Vult , fs non effe 
nem. Illudfwd?;^/» corruptum eti:, &cum fcortUiii pagipublicum, vel tanquam da- 
Pahtini Codices habeant 7?7tfweOT, pro eo pem protanatam omnibus expofitam j 
legendum r/jiineam Antmantem. Et hoc \ <]ii^lem, pubticam libidinM vi6limam vo- 
vciius. Nam huius veibi ignoratio an- j catTertuiiianus. Scalig. Turncbus, pol'- 
fam ioco corrumperido dedit. mantare \ luSiam paq^o , interpretatiirco»;7w««ew^f- 
fupra legitur, pro expeftare inMoftella- que expnftam pago : ut inpoS.u£io tferculit 



Sia. Satmaf. 

9. Subvotturium.'] Corpuscolotefub- 
nigro ; vel , corpus alacritate & hilarita- 
te, ad vulturii corporis limilitudinem 
prope acc^dens. Lambin. Gubacjutlum.'] 
C^iaaquila: generoiiores funt vulturi- 
bus (imilej . haccorreftionf^ufuseil, ut 
quidem L^wi.vifum. QmAacjUttuicolor 
Ct, diximus Poenul. $. 2. isz-Quamvis 
JvIarcell.Donatusin Dilucidar. ai}uilum 
ttlorem tvQmhaqua, fed ab «^«j/a alite, , 



omriiaexponebatitur obvits. Ea vero expli- 
catio cum paullo duriufcula Lipfio vide- 
retur, placuitduabus litteiis mutantiss 
legi : 

Non egofttm poUttta, appage , potin\ &Cc 
Quomodo idem in le fimili : purA 
fum , tomparce amabo me attreiiare # 
.^gcraftocle!. 

18. Bajitictu.'] Magnificus , & a qijo 
nihil auferas , nifi vel per interpretem f 
veifupplicihabitu» Gruter. 

Z 2r 3,1. ^qnam 



3 5^ R U D S N s. 

AM.Cartuaqiiamgravarej amabo , quam hoftishofti com- 
modat } 

Sc. Ciir tu operam gravare mihi , quam civis civi commodat ? 

Am. Immo eciam tibi, mea voluptas , quae volesfaciam omnia. 

Sc. Eugepei ialvus iuml hxc jam me iuam voluptateu) vocat : 
2.5 Pabicor ribiaqoa , ne nequicquam me ames. cedo mihi ur- 
nam. Am. cape. 

Pf opera , amabo , efterre. S c. manta : jam hic ero , voluptas 
mea. 

Am. Quid iacerdoti medicam hic demoratam tam diu ? 

Ilt etiam nunc milera timeo , ubi oculis intueor mare I 

Sed quid ego mifera video procul in liuore , 
I o Meum hcrum lenonem Sicilienfemque hofpitem. 

Quos pediileambos milera ceniebam in mari. 

Jam illud mali plus nobis vivit , quam rato^. 

Sed quid ego cellb fugere in fanum , ac dicere hasc 

Pala^itrae , in aram uci confugiamus prius, 
3 5 Quam huc fceieihis ieno veniat , noique hic opprimat ? 

Confugiam hinc , res ita fuppetit fubito mihi, 

21. ^tjuamgravare.^j Gravare dixir, \ auod cupiamf-negravetur. ScEpid. negr4'- 
|>ro gravate dare ficut Cicero. prxcidere vetur quodvel». Schopp. 
dicui, pro, prazcife negare. (ic Mil. ut, < 

AcTUs Secundi Scena Qu I n t a. 

SCEPARNIO. 

PRodiimmortales, inaquanunquamcrcdidi 
Voluptatem ineiTe cantam I uc hanc traxi lubens ! 
Nimiominusaltusputeusvifuseft , quampiius. 
Uc (ine labore hanc extraxi ! prsfiicine , 
j Satis nequamfum : utpote qui hodie inceperim 
Amare. hem tibi aquam, mea tu bella. hem, fic volo w//. beiiiflta. 
Te ferre honefte , ut ego fero : ut placeas mihi. 
Sed ubi tu cs , delicata .'' cape aquam hanc fis. ubi es ? 
Amat hercle me , uc cgo opiaor : delituic mala. 

Ubi 

4. TQ R^fifcinsJ^prsfifcinegeiwanum el- { aut fafcino. Nam fTafifcitie eftfineinvi- 
X fe» docentilia etiam Aiin. z.4. j ciia & fine fafcino , &, ut Sofipater in- 
84. Qua{iQicas:Serv"as--yeieiinclabore terpretatur, dQajn.^MVjii. j&r<eenimhic 
cxuaxi: neque enim jocum hic facio : negat. Tmneb. 

i -2,1. Litt:" 



A c Tu s ir. s CE N A vr. ^^7 

loUbltues? etiamnehancurnaniaccepturaes? ubics? 
Commodule melius : tandcm vero (crio. 
Etiam acceptura es urnam hanc ? ubi tu esgentium ? 
Nufquam hercle cquidem illam video : ludos me facir, 
Apponam hercie urnam jam ego hanc in media via. 
ij Sedautem , quid fi hanc hincabftuleritquirpiam. 
Sacramurnam Veneris ? mihiexhibcatne^otium. 
Metuo hercle, ne illa mulier mihi inddias iocet> 
Ut comprehendar cum iacra urna Veneria. 
Nempe optimo me']mt \n vinculis enicet 
20 Magiftratus , li quis me hanc habere viderir. 

Nam ha!c literatail: : ab (c cantat cuia fit. -w/ -i/^eapfe camat. 

Jam hcrcle evocabo hinc hanc facerdotem Foras , 
Ut hanc accipiat umam , accedam huc ad fores. 
Heusfis , Ptolemocratia , cape hanc urnam tibi : 
2 j Muliercuia iianc nefcio qu^ huc ad me detulit. 
Intro ferunda eft. repperi negotium : 
Siquidem his mihi ultro aggerunda etiam eft aqua. 

21. I-'-'f<?M?d5/?.] Ideft, litterisinfcri-^ laciniaiauro litteratas fiagit Pfychen in 



pta eft : vel potius Veneris imagine in(i- 
gnitaundefacrificiis infervire lignifice- 
tur. idquodinomnibus Sacrorum vafis 
obfervari folitura, adPlin.ex AthenaEO 
notaiHcrmol.Barbaru3.Apul. qucqj 1. 6. 



Junonis fano vidiflcj id ett, litteris aurefs 
infcriptas. Litteratum Gr yQ^/j.y.dLTiyjSv 
vocatur, quicquid litteris infcripcum eft: 
&>cTo7;)e/« y^fj.fj.A.-[iJV& meminitetiam 
Lexiphanes Luciani. Cafaub. 



AcTus Secundi.Scena Sexta. 

LABRAX, CHARMIDES. 

QUl HOMO SESE miferum&mendicumvolet, 
Nepruno credat kfc atque a^tatem fuam : 
Nam h quisquid cum eo rei commilcuit, 
Ad hoc exemplum amiitit ornatum domum. 
5 Edepol Libertaslepida es , qua: nunquam pedem 
Voiiiifti m navem cum Hcrcule una imponere. 
SedubiiUe meuseft hofpes, quimeperdidit.^ 

Atque 

ftum , amififTeque omnes forrunas 



Vm hercule. ] Qusc hxc liber- 
j t.is qu3c cum Hercule noluit 
lavi^are r Nugamenta mera. Legoex 
t'X.. codd. in navem mecum hercle una 
'nponere. Jocatur adiiuc Leno in nii- 
:ria fua , dicens , fe mendicum fa- 



fuas naufragio j praeter Libcrtatem 
quce fecnm pedem navim inferre no- 
luerat. Meurfui. Qu_£ fit ilb Liberras 
nefcio , qua; nunquam voiuic pedem 
cum Hercule una ia navem impo- 
Z. 3 ' neic> 



35§ RUDENS. 

Atqiic eccum Incedit. Ch. qno, malnm, propems Labrax | 

Nam eqnidem te nequeo confequi tam .ftrenne. 
lo La. Utinam te prinsquam oculis vidilTem meis ,, 

Malo crnciatu in Siciiiam perbiteres : 

Quem propter hoc mihi obtigit mifero mali ! 

Ch. Utinam , cnm in xdcs me ad te adduxiiti tuas :, 

In carcere illo potius cubuiiTem dic l 
l j Deofque immortales quaefo , dum vivas j uti 

Omnes tui (imiles hofpites habeas tibi. 

LA.Malam FortunaminiEdisteadduximeas, 

Quid mihi fcelefto tibi erat aufcultatio ? 

Quidve hinc abitio ? quidve in navem infceniio l 
^o Ubi perdidi etiam plus boniquam mihi fnit. 

Ch. Pol minume miror , navis (i fra6ta'ft tibi ^ 

Sceluste, &lceleftepartaqua:vexitbona. 

La. PelTum dedifti me blandinientis tuis. 

Ch. Sceleftiorem coenam coenavi tnam , 
1- 5 Quam qu2 Thyeftse quondam antepoiita eft , Sc Tereo. 

La. Perii, animomalefitl contine, quaeib, capur. 

Ch. Puhnonenm edepoi nimis velim vomitum vomas, 

La. Eheu PaJ^ftraatque Ampeliica ? ubi eftisnunc ? 

Ch. Pifcibus in alto credo praebent pabulum. 
^G La. Mendicitatem mihi obtulifti opera tua , 

Dum tuisanfcuko magnidicis mendaciis. 

Ch. Bonam eft quod haheas gratiam merito mihi , 

Qui te ex infiilfo falfum feciopera mea. 

La. Qnin t u liinc is a me in maxumam malam crucem. 
3 5 C h . Eas : eafque res agebam com moduru. fgeum ' comSum! 

LA,Eheuj 



rere. Alludit adaiiquara fabulam qiiae 

mihiignotaeit. Salmaf. 

II. ^Perbiteres.] V.N.Capt. 3(51.3 .5.3 5- 
17. Malamfortunam.'] V. N. Aulul. 

Sft. I. 2. 22. 

25. ThyeJiAi &c.'] Fabula nota eft , 



2f?. \Animo mah fit.'] Khito-^vX»". 
fignif^catfe vomiturire. L. 

29. Pdbulum.] SicPetron. 

Regnum NeptmiipavitVljJfes. 

Nimitum , quod pifcibus in mari pabUr 
lum prxbuerit toties, & fuis 8c fociorutn 



qua AtreusThyella: fratri ilios liberos I naufragiis: apudHom. Douz* 



epulandos appofuijTe narratur. De Te 
feo, cuiProgncuxorcomraunem filium 
jtymcomedendumobjecit5 videvel O- 

^idUMftam.Iib. fi.Fab. 7.&feqq. | ss- ^rf* » f^jy^ae r«. ] Mendofa cft 

i fcriptu- 



33. Salfum.] jocusei^ambiguo. 5^/- 
fum enim&utbanumfignificat, Scaqua 
marina imbutum. L. 



AcTVSir. SCENA VI. 

La. Ehen , quis vivit me morcalis miferior ? 

Ch. Ego muko unto miferior , quam tu , Labrax. 

La.Qui ? Ch. quia ego indignus fum, tudignuS;, qui fies. 

La. O (cirpe , icirpe , laudo fortunas tuas , 
40 Qui femper fervasgloriam aritudinis. 

Ch. Equidem me ad velitationem exerceo : 
Nam omnia corufca pr^ tremore fabulor. 
LA.EdepoI, Neptune, es baineator frigidus : 
Cum veftimentis pofteaquam abs te abii , algeo.. 
45 Ne thermopolium quidcm ullum inftruit : 
Ita {al(am prsbet potionem & frigidam. 
Ch. llz fortunati iunt fabri ferrarii , 
Qui apud carbones aflident 1 iemper calent, 
LA.Utinam fortuna nuncanatinauterer, 
50 Uti cum exiviftem ex aqua , arerem tamen ! 

Ch. Quid , fialiquo ad ludos me pro manduco locem ? 
La. Quapropter ? Ch. quia pol ciare crepito dentibus. 
Jure oprumo melavifte arbittor. 
LA.Qui ? Ch. quiaauderem tecum in navem afcendere, 
$^ Qui a fundamento mihi ufque movifti mare. 
L A. Tibi aufcultavi , tu promittebas mihi 



35^ 



fctlptura CodicisCamerarii, Deueafcjue 
res. Nec etiam probo ex ea legi , me*t 
tuafcjueres Nunqaam veteres impreca- 
tionem fibi fadlam tacitam prsteric- 
runt, quinregererent incaput ejus qui 
camfecilTet. Cum igiturLabrax Char- 
midiciixiflret, quinii hinc k mein maxu- 
mamTnalamcrucem^ reipondet Charmi- 
des, e*f, led figurate, quafialio fenfuil- 
lude*» diceretjtepetiitac dx^axtjeafcjueres 
ageh&m commodum. Id elt, eas res agebam 
commodum, hoceft, id agebam uta te 
abirem. Hujus loquutionis figurats, 
qua regeritur in dicentem maledicrio & 
iaiprecatio, muitaexempla reperiuntur. 
Salmaf. 

39- Ofcirpe'] Lenofeprx fcirpo con- 
temnit: quiafifuisboniscontentus, ut 
fcirpusariditatefua , fuiflet ; nunquam 
ro miferiarum venifiet. Schoppiw. Lau- 
datinfcjrpo, quodnein mediisquidem 
iquis uvcfcat. Cruter. 



Illic 

4r. Velitationem^ Velitatio , diEfa eji 
ultro citroaue probrishrum ohjetiio; ab exem- 
plo velitaru pugna. Feftus. 

4$. Thermopolium-^^ Videnotas Cui- 
cul. aft. 2. (c. 3. ^'f 13. Trin.a6t.4. 3. 

49. Fortuvaanatina. 1 Anatesenim !i- 
cetdiu fintin aquis : nequemadent ta- 
men , nequealgent. 

St. Manduco.^l Manducw eft (twpfW- 
Aux-eicy , quodin ludis circumferebatut 
inrercxteras ridicularias & formidolo- 
fas perfonas, roagnis malis lateque dehi- 
fcens , &clare crepitans dentibus : ia 
Atelianispraeiertim. JuvenalisSat. 3. 

• TandemcjUe redtt ai pulpita riotum 

Exodium; cum perfon&pallentu hmtum 

It} fremio matrii formidat rujlicus in- 
fans. 
Dentcs enim magnos, 5c voraciratem 
attribuebant ncfturnis illis terricula- 
mentis-Quonorainefailuin, nt Lamiar/j. 
puerorum infantium degiutricem finge- 
Z 4 lent. 



3^0 R U D E N S. 

liHc efle qnseiliim maxumum meretricibus ^ 

Ibi me corrqere poile ajebas divitias. 

Ch. Jam poftalabas te , impurata bekia , 
^o Totam Siciiiam devoraturum iniulam. 

La. Qu^enam balsna meum voravitviciuium , 

Aurum atque argentum ubi omne compn6tum fuit ? 

Ch. Eadem ilia , credo , qu^ meum marfupium , 

Quod plenum aro;enti fuit , in facciperto. 
^ j La. Eiieu , redadus fum ufque ad hanc unam tuniculam , 

Etad liqcmifellum pailium. periioppido! 

Ch. Vei confociare milii quidem tecum iicet 5 ?om£. 

^quas iiabemus partes. La. faltem il mihi 

Muliercuix eilent falvx , fpes aiiqua: forenc. 
70 Nunc (i me adoiefcens Pleuiidippus viderit 3 

A quo arriiabonem pro Paisftra acceperam , l 

Jam fe exhibebit hic mihi negotium. 

Ch. Qu^id , ftuite, pioras? tibiquidem edepolGQpia'ft, 

Dum iingua vivet , qui rem foivas o mnibus. 

xent. Etiatn P)'ffcfl;7mproterriculamcn- \ Fraraentarium efitmoiiumfecumiatqus, 

to, &Gof^(j«/«/«pro manducodixerunt: ruteium. 

<\nh y>fyvsc cum magnis dentibus pin- i Vnumadfert. 

gebantur. Lucilius : 1 Ruere eni^n eft modlo cumulum adae- 

iRo quidfiet Lamya , & Pythooxyodon- , quare. Cic. ad Attic. lib. i6. De laMdtbm 
fes , &c. Scaliger» \ DoUbelladeruamcumulHra.Hoi.z Ser.s. 

47. Illi.^ In Sicilia. L. ' \ D:vitiitA arifque acervos ruam. Scalig. 

5S. Corruerc.'] Conjicere, coaccrvare , 64 Sacciperto.] Saccipenum majoris 
cnuJAGopi^eiv. Vztio: fpica corruuntur } modi maiTupium > a facco & pera :qucd 
incorbem, Qaodindeeft} c[n\^ Rutrum, ( alia etiam recipere polTet. Camer. 
fignificat, quod GrscejtpftiTnov. Varro : 1 67. Vel confociare.'] Si quid mutan- 
RntrocaputdtfplaTnvit. Significat & /J3- |dumeflet, legerem ex veitigiis vetcris; 
jioriunt. quod Grsci p^vQi/. Luci- lledionis; vel conbimre mihi ijuidem te^ 
|ius , cum licet. Salmaf. 

AcTus Secundi Scena Septima. 

SCEPARNIO, CHARMIDES,LABRAX. 



llid iiluc, obfecro , iiegotii , quoddus muiiercul.^ 
Hic in fano Veneris fignam flentes amplexas tenent ? 



I 



Nefcioi 

. A^ I^plsxa tsnsntr\QvC\ magno adfe- J in m.igno periculoerant, ut deorum fide 
Xli.. ^iii 6c ftudio deos coiebant , aut I mticUent,aut adiismagnipericulilihe' 



ia:ionc»5 



AgtUS II. SCENA yil. 3^1 

Nefcio qiiem metiientes miferx, no6le iiac vero p/L^m S ?adS 

prOXnma atquccjcitashoclie:' 

Se ja6l;.itasatqne ejedas liodie ellenjunt c mari. 
5 La. Obfecro hercle, adokfcensubi itlcec iLinr, quas memo- 
ras, mulieres? 
Sc. Hicinfano Veneris. La. quot funt.'* Sc. totidem quoc 

ego dc tu fumus. 
LA.Nempe, mex. Sc.nempenefcioiftuG. La. qua fum fa^ 

cief Sc. fcitula. 
Vel ego amare utramvis poflim , fi probe appotus (lem. 
La. Nempe, pucllae ? Sc. ncmpe, mokilus cs ; vifej f i lubet, 
10 La. Meas oportet intus elle iiic mulieres , mi Charmides. 
Ch. Juppiter te perdat , 8c i\ funt , & ii non funt tamen. 
LA.Introrumpamjam huc in Veneris fanurn. Ch. in bara- 

thrum mavclim. 
Obfecro, holpes, damihialiquid, ubicondormifcamloci. 
Sc. Iftic uhi vis condormifce: nemoprohibet , publicum eft, 
15 Ch. At vides me , ornatus ut fim veftimentis uvidis : 
Ilecipe me in te6lum , da mihi veftimenti aliquid aridi , 
Dum mea arefcunt : in aliquo tibi referam gratiara 
Sc. Tegillum ecciliud mihi unum arefcit : id ii vis , 



dabo: 



unum aret. 



Eodemamidus, codem tedfcus efte foleo , (ipluvit. 
f o Tu idxc mihi dato: ex^refcunt faxo. Ch. eho, an te pceniter , 
In mari quod elavi , ni hic in terra iterum eluam ? 
Sc. Eluastuan e^jungarej ciccum non interduim. 



rationempetebant j autaras, autdivum 
fimuiacra amplcftebantur. Virgil.2. iSLn. 

— Et divum amplexa JimuUcra te»e- 
bixnt. Turneb. 

18. Tegihtm. Id eft, cucuUiunculum e 
fcirpofaiium. Feftus. Tegiliumpro intc- 
guraentocorporis, feuvelk vili & ple- 
bqafre(»uentatum , conftat etiam e No- 
nio. Apul. lib. 9. NonnuUi extgno tegillo 
tanlummodo pubeminteCli. Porro adjicit 
Nonius, deminutumefle ar^^ojrede. 
licenim a>-f(57ii, quod itidem veftis ge- 
ruseft, regilla, & rfd?oquoque veftem 
iignificaaidemdocet. Taubfn. 



J. Gul Elnastu.'- 
an emunpar'?. 

Tibi 

21. Elavi.'] Pellepide jocatur. Nani 
quinaufragium feccrat, eUvifte fedicit: 



cura etiame/<<<?^eijt amittere, perdere 



conlumere. nam tn terra eniam,ea amtt- 
tam & perdam. Afinar. aft. 1. 2. in mari 
reperi,hiccUvihoht* : tranfiatio du6>3eit 
a balneis, in quibus luxu hvandi ne- 
quiores rtra proiiigabant , & edibant. 
Turnebfu. 

22. ^n exurgare.'] V. N* Trin. 2.4. 
J Gu!. tarnen hic, inquit, malimJegi : 
f /«/*» tu , an emurgare, Ciccum non mter- 
duim. I Ciccumt?i levc quiddam , ut bi- 
lum. Glofls; Ctccum 'foai vf.'.bM. Mcm- 
Z 5 brana 



J(^l R U D E N S. 

Tibi ego nnnqnam quicqnam credam , niCi accepto pignore^ 

Tavelfnda, vclperialgu, veltusgrota, velvaie: 
25 Barbarum hofpitem mihi in sedes j nihil moror : fat litium e(l:. 

CH.Jamneabis? venales illic du6titavit , quilquisef]:: 

Non eft raifericors. (ed quid ego iiic aito infeiix , uvidus ? 

Quin abeo hinc in Veneris fanum , ut edormifcam hanc cra-« 
pulam , 

Quampotaviprseteranimi, qnamlibuit, fententiam. 
3 o Qua(i vinis Graecis Neptunus nobis fuffudit mare : 

Itaque alvom prodi fperavitnobislaiiispoculis. 

Qaid opuft verbis ? (i mvitare nos pauiiiper pergerct , 

Ibidem obdormiilemus : nunc vix vivos amiiit domum. 

Nunc ienonem , quid agit intus , viiam , convivam 
meum. 



agat intns. 



brana tenuis , ^ua efl in malo Punico cel- 
lularum dijlrimen , ut Varro ait. Hefych. 
KCKick Si^X^P^^C'^' Gloflarium H Ste- 
phani: Ciccum- p^i) Koayj:^. quod Grxci, 
i}Ji -^u : Latini, necciccum: 6c KOKK(§r' 
eadern notione apud Graecos. Timon 
Syllographus, 

nrtoxoi f^h ^p^veig eifxi 3 voa j /Mi) ia 

Cl'i }{J)itK@'. 

. Exfenfum mihi peHus t ^ haudhiltim 

miht mentu. 
Lipfius. 

25. Venales.l^ Servos venales hicho- 
mo duditavit: eft mango. Hoc eo dicit, 
qucdmangonesrxvi & immifericordes 
elieioleant. Laml/in. 

30. VinuGrjiCii.l VinisGrscis, quae 
travehebantut in titulum , folebant 
aquam marinam fufFundere , prsrer- 
quamChiis. ad quem morem aliudit 
Plautus. Vide Athen. lib. i . & Plutarch . 

Lambin. 

31. Prodifperavit.^ Monftrum hoc 
verbi t^prodifperavit. Mihi omnia ren- 
tanti, vilumed difpefcere voces xnale 
coalirss : 

Itaque alvum prodi fperavit tiohU falfis 
pocula. 



Neptunus, ait, large fanc & proHxe nos 
accepitin mari: & fperavit verba nobis 
dari polfe , & al vum prodi falfis poculis: 
hoc eft, futurum, ut potaremus largius » 
quamalvo vitsque adeo noftraj condu- 
ceret. namconvivaj,cumduIcedine ap- 
paratusindufti plufcule, aut coraedunt 
aut bibunt , quam latis eft, prodt dicun- 
tur. Cic. lib/.epiftoia Galli} texfum- 
ptuaria ejus. videtur XiTOTHTct attuhjfe, ea 
mihifraudi fuit. Nam, dum votunt ifii 
tduti terra nata , quix, Lege excepta funt, in 
honorem adducere,fungos, helveliM , hsrbat 
omnes ita condiunt , ut nihil pojstt ejfefua- 
viiis. in eas cum incidijfem in cana au- 
gurati apud Lentuium tanta me aido- 
ooiA arripuit , ut hodie primum videar 
capijfe confifiere. Unicus is locus huic 
esplicando. Nam ut Ciceroni alvut 
praditadtilcedineefcarum y ita his paeniP- 
fime multitudine pocutorum: quxfipau- 
lulum continuafTet cTidppoict majorali- 
quanto, quam illa fuit Ciceronis , 
confecuta ellet. Speravtt prodi , Helle- 
nifinus eft Plauto, Ciceroni, aliis ufi- 
tatidimus. L Gui. 

34. Co}7vivam.] Naufragli fociuni. 
ridicule. LambtK' 



ACTUS 



A C TU S III. S C E N A IL 3(^3 

ACTUS TERTII SCENA PRIMA. 

D A M O N E S. 

MI R I S M O D I S cli luiios faciunt hominibus , 
M I R I S QU. E exemplis fomnia in (omnis |n^omnis°™"* 
danunr. 

Ne dormientes quidem finunt quiercere, 

Velutegohacnode, quspra^cellit, proxuma 
5 Mirum atqueinrcitumfomniaviromnium, 

Ad hirundminum nidum vifa tft (imia 

Afcenfionem ut faceret, admolirier: 

Neque easeriperequibatinde. podibi 

Videbatur ad me fimia aggredirier , 
10 Rogare , fcalas ut darem utendasfibi, 

Egoadhocexemplumfimias refpondeo , 

Natasex Philomela atqueex Progne efle hirundines : 

Agocum illa , nequid noceatmeis populaiibus. 

A tque illa animo iam ftf ri ferocior , t^"^"- ^^^« 

1 5 Videtur ultro mihi malum minitarier. 

Injusvocatme. ibiego nefcio quomodo 

Iratus videor mediam arripere fimiam : 

Concludo in vincla beftianinequiirumam. 

Nunc quam ad rem dicam hoc attinere fomnium , 
lo Nunquam hodiequivi ad conjeduram evadere. 

Sed quid hic in Veneris fano ^';^ SS 

Ciamoris oritur ? animus mirat. cjamonsoruur? 

6. Kirundininum.'^ Hoc polTeffivum ] hanc metamorphofin , Comicalicentia 
notatPrzyj. lib.2. ) Vide Pteni VaUr. Hieroglyph. iib. z. 

iz. liatas ex.2 Confandit Plautus 1 Do«x,<(. 

AcTUs Tertii Scena Secunda. 

TRACHALIO, DJEMONES. 

T) Ro 5 Cyrenenfes populares ! voftram ego imploro fidem , 
-^ Agricolae , accok, propinqui qui eftis his regionibus , 
Ferteopeminopiae, arque exemplum pelTiimum peilundate, 
yindicace : ne impiorum potior fic polientia , 

Quam 



3^4 R U B E N S, 

5 Quam innocentium , qnilefcelere fieri nolunt nobiles. 
Statuice exempium impadenti , date pudori praemium. puriemiS' 
Facite iiic kge podus iiceat , quam vi , vido vivere. 
Currite huc m Veneris f anum: voftram iterum imploro fidem, 
Qlii prope liic adedis , quique auditis clamorem meum » 
I o Fei te iuppetias , qui Veneri , Veneriasque antiilita: 
More antiquo in cuftodiam fuum commiferunt caput , 
Pra^torquete injurix prius collam, quam ad vos perveniat. 
Da. Qaidiftuceitnegotii? Ti\.peregote iia;c genua obte- 

il:or,renex , 
Quifquises. D^^.quintuergoomittegenua, &quidlit3mi- 
iii expedi, 
1 5 Qj^id tumukues ? Tr. teque oro 3c qua^fo, Ci (peras tibi 
Hoc anno mulcum futurum firpe & laierpitium , 
Eamque eventaram exagogam Capuam laivam 

6c foiJDitem , 
Atque ab lippicudine ufque ficcitas ut (it tibi. 
DiL.Sanun es ? Tr. feu tibi confidis fore multam maguda-; 
rim , 
i o Uc te ne pigeat dare operam milii, quod te orabo (enex. 

DA.At 



venmram. 



lo. 'T^ Ertefuppetiof.'] F.t haec quidcm 
J7 morisantiqui religionifq; prs- 
rogativa tam fervisquarn libertis hoini- 
nibus competebac : ut hicapparet. Hic 
ar^funt, htc foci, htc Dii penates, hic fa- 
cra reitgio-nis cerimonia, conttnerjur. hoc 
perfugium efiitajar,£ium omnibtii , utin- 
deabripireminem finjit. RatVard. V. N. 
Moit. a£i. 5. 1.45. 

13- Obteftor.] Obteflatio , eft precatio 
tum mentione earumrerum i per cjuaf peti- 
tnus. Donatus. 

1(5. Sirpe & laferpicium.'] Hoc loco I 
Sirpe, 'QX(§r ^TC/avtg^ (TiUJ T« p/f « : 
iitferpicium , o^ricTS T.r.^^ia 'Zipsi. aut crr- 
Xd^i fi'-p^iTs.dkcin vocafie videntur Cy- 
renenfrs, apudquos nafcebAtur:exOT^?./ 
Lalini Jirpe : ex aix^pt Grxci crih<pioi/ 
fecciunt. EtistTJ aipi^i ltghnx,undcferpe> 
& lafrpKiurn Itto^, cn/.^iii, non planta. 
qu^ifi lacferpiciitr/i, Ek voce laferpicium 
ttuncata.fadum lafer,c\\iod cttov proprie 
iignificatLatinis; poltea/^/sr & laferpi- | 
«;«^pio,ipiaplautaufuj:paiaat. Piinius: 1 



auBoritafe clarifimum laferpicium, cjuod 
Graci aiK<piov appellant. Et iaferpicifera 
Om?^ Catuilo. ita 5c cnh<piQv Grxci ali- 
quando pro fucco ipfo pofuerunt ; unde 
OTAc^jifisTst /^/ereinfperfa. qua: Latinis /4« 

frata. Salmar. 

17. Exagogam.'] Id eft , exportatio- 
nem five cve<ftionem eatri, & cas merces 
Cyrenisautex Lybia exporratas, fahas 
Capaam venturas. Lambin. 

19. Magudarim. ] Veteres cnK<i>:ov 

radicem appellarunt, femen vero /,'. ^yj- 

oU,^V. POJIUX, TO 3 (TJX^/S 0-^ipiJ.Ct 

^fj^J.eiTcLj /lAAyjJUe.'-^. Nihil certius 
qu3iii magudartm pro feniirie laferpicii 
hoclocoponi.SitibicontidiSjiriquuTra- 
thjiliojoremalramlaferpiciiiementem. 
cumenim rcagudaris iemenfit, piout 
multum eft & abundans; ita bonahfcr- 
pi':iiannonahifcrifque, &:cont!a. nain 
e.':fcrainelaferpiciura nafcebatur, ej; la- 
fcrpicio femenjut in allis.Erat etiam ma- 
gudarif, nonlaferpiciifementantuinnio- 
do, fedaliud etianifruticisgenus, quod 

ia 



A C TU S Iir. S C EN A 11. 3(^1 

D A. At ego tc per crura & talos, tergumque obteflror tuum , 
Si tibi uliiieam uberem eflc (peras virgidemiam , 
Ec ribi evenruram hocanno uberem mellcm mali , 
Uc mihi iftuc dicasnegotii cjuid /ir,quod tumukues. 
^S Tr.Qui lubet maledicerepequidem cibi bona exopcavi omnia. 
DA.Beneequidemtibidico, qui, tedignaut eveniant, pre- 
cor. ^ 

TR.Obfecro, hocprasvortere crgo. Da. quid negotii eft.? 

TR.muIiercs 
Du^innocenteshicfunt , tui indigentes auxilii , 
Qiiibas advorrum jus , legefque inlignite injuria hic 

5 o Facca ell:, fitquein Veneris fano, tum facerdos 
Veneria 

Indigne afflidatur. Djs.. quis homo ed tanta confidencia , 
Qui lacerdocem audeac violare ? fed es mulieres 
Qua; func? auc quid iis iniqui fic ? Tr. fi das operam, eloauar. 
Veneris fignum iunt ampIexcT, nunc * * * ^ * 

3 5 Eas deripere volc. eas ambas eiEe oportet * * * 
Da. Quis ifticefl, quiDeostamparvipendit ? 
Tr. Fraudis, fceicris, parricidii, perjurii pienus, 
Legu'up;i,impudens,unpurus,inverecundiiliimus: 
Uwo vei bo abfolvam, L^noil : quid illum porro prc-cdicem ? 

{o DiL. Edtrpol infortunio hominem pr^dicas donabilem. 

Tr. Qiii 



T{hierf. idqueia 
Veni.ris fano. 



n Syrja, non etiam in Cyrenaica prove- 
^icbat : verum de hac Syiiaca magudari 
lon potefi accipi hic ver{usPlautinus,red 
eieraineJdrerpicii. Salm. 
! 22. St ttki ulmeam. Taubmannus & 
Sruteras: I:a Acidal. cogente fententia. 
'ulgo, VtTihi,Sifperes. Pareus .': MiT. 
all. & pr. Qdd.Vt.tibi : rullo fenlu : 
-•quiture.nim-j^v. z^.At, oboni, non 
it hoc mutandum.Sc nulla cogit fenten- 
^- Obteftor te, ut tibi ulmeam iiberem 
llelperasvirgidemiam, diaum eft , 1': 
os tn vojlru voltU ynercimoniU . &c. ita 
'■iicfacten,. Et , Sicut tuum vif umcum 
lAtumtuA, &c. itateobteftor. Sed fequi 
ir ■ro 'Vt. V. 24. alio fenfa. qn\^ rum ? 
lam Cic. ficfolet^diverfosfignificatus 
uspai^ACulxccdcm iu compkxu oia- 



tionisjungerc. Vide 3. Obferv.d. Gro~ 
novim, 

32. Sacerdotem audeat violare. 1 Ei 
enim ordini eundem habuere honorem 
hominesquern ipfis Deis. ^rtsmidorus 
lib. 2. cap. 73. 

3-1-. Nunc. ] Ita eft in MfiT. & edd. 
primis : quod Camerariui adhocexem- 
plum explesi pofTe fufpicatus eft : Vir 
fceleratipmiij. aut, Vir atid<ui^imw.\dcm 
ad verffequentcm artexit /?^er^ : quod 
Rufquamalibivideo. Ita tertium com- 
pleri polTe cenfet tali claufuh : 

Parvipendtt ? etocjuere t obfecro. 

16. Deos tam parvipendit.l Forte ad- 
d€ndii\n,6^dea4. Scrivcrius.^ 

40- DonabUem.'\ ponaudum, muta- 
bilem. /-, 

43. r«r- 



35(J R U D E N S. 

Tr O ui facerdoti fceleftas faiices interprefTerit. ^ 
D ^ ^malo cum magno fao fecit hercle. ite iftmc foras , 
Turbalio, Sparax, ubi eftis ? Tr. i, obfecro, iutro, iubvem 
Iliis. D A. iterum haud imperabo fequimini hac. hEidhS 
Tr. age nunc jam , 
4 ^ Tube oculos elidcre , itidem ut fepiis faciunt coqui.^ ^^^ ^^ 
DA.Proripitehominempedibushuc, itidemquaii porkake/' 

occilamfuem. • a- 

TR.Audiotamultum: opinorlenopugmspeaitur. ^ 
Nlmis veiim improbiflumo homini malas edentavennt. 
Sed ecce ipCx liuc egrediuntur timid^ e fano nuuicres. 

43. TurbaUo, Sparax.-] Loraiiorum alterum ^^ ^ a^e^>^ce; , Uceratof^ 
nomina mrumque Grscxfoima: : prius Camer. -, . . ^ c-^fina 2 S.SS». 

AcTUS Tertii Scena Tertia. 

PALASTRA, AMPELISCA, TRACHALIO. 

NUnc id eft , cum omnium copiarum atque opum, 
Auxilii, prsefidii, viduitasnostenetj 
Nec ullafpecuh eft , qus faiutem afterat : 
Necfctmus ^uam m partem ingredi perfequamur. 
5 ^Maxumo mtfera in metu nuncfumusambs , 
r^wf^ importunitas , tantaqueinjuria 

Fatia m nos eft modo hkintus ab noftto hero j 

• O^.iceleftusfacerdotemanumpr^apem mj. vr^ci^.. 
KeppuHt, propulit, perquammdignismodis, ^^^^^^^^^^^ 

10 Noique ab Signo uitimo vi deripuitiua. puufumma. 

• SednuncfefeutferuntresfortanaEquenote, ^ 
Pareftmoriri. NEQUE EST MELlUS morte. mmahs 
Rcbus, mifcris. TR.quideft? quxdl^coratioft^ 
Ceiroegohasconiolari? heus, Pakftra! Pa quivocat 

isTR.Heus,Ampelifcal AM.obfecro, quiseftquivocat^ 
Pa. Quis is eft qm nominat ^ Tr. fi refpexis , (cies. 
PA.OTalutisme^fpesl TR.tace, acbonoammoes. 
Me vide. Pa. h modo id iiceat , vis ne opprimat : 

/r *i 7 r-,,1 1p(t ^j/T^ mbusinduao. ^jfenre autem confir- 
^- S «"'s;*';i^ Lutt'?o.^. I ;t" ft, «uffi.. cu. i.fentia. expo- 
ictt, lcdpiomittit j anitno ceitis latio- lius. ^^^ ^^^^j 



VIS? 

ajie- 



A C TU S III. SC EN A III. 5 

QuaevISjVlmiTiihiafFeramipra.aclieir. TR.ah, ^^-^/'TR.qnaE 

] {~ . . ^ t) ' PA.. vim mihi 

aeiinc. nimisinepcacs. lam.ipiaadigit. 

io AM.Dcriftedidisnuncjam miferam meconfolari. 

PA.Niriquidreprairidiumappaias, Trachalio, ada h^c res 
eit: 

Certum'ft moriri , quam hunc p^uar^an lenonem in me. 
bedmuhebrianimofumtamen: miieias ubtvemt inmentcm 
Mihi mortis metus membru occupat edepol. Tr. f r/hoc acer- 
bum , 

ijBonum animum habere. Vk, nam , obfecro, unde mi^ 
musmiliiinvenitur? 

Tn.Ne, inL]uam,timete:aflidirehicinara. AM.ift^cquid 
ara ^ 

Prodefle nobis/>/^x poteft , quam (ignum m hr\o hicinrus 
Veneris, quod ampiex^ modo ,unde abreprae per vim mifers^ 
1 R. Sedece hfc modo : cgo hinc vos tamen tucabor. aram ha ' 
betehanc 
5 o Vobis pro caftris : mcenia hinc ego defenfabo ^"^- ^so vos def. 
PrshdioVeneris maliti^ lenonis contraincedam ^o -dSS:^' 
AM.TibiaufcuItamus. &, Venusalma,amb^ te obfccramus. 
Aram amplexantes hanc tuam lacnmantes , genibus nix^, 
iNos in cultodiam tuam ut recipias , & tuteie : 
5 5 lilos lceleftos , qui cuum fecerunt fanum parvi , 
Vt uicik^iQ , nofque ur hanc tua pace aram obfldere 
J^ti^-re, qm ^lnucs ambas fumus opera Nepcuni no6lu: 
^etnvtpis habeas, neve iccirco nobis vitio vorras , 
Si quippiam^ft minusquod bene eilb lautum arbicrare. 
40 iR.Aquumhaspecereincellego : decetabsteidimperrari: 
ignolcerehisteconvenit: merusiias, id ucfacianr, lubir^ir. 
l e ex concha naram ede aurumant : cave tii harum conchas 

ipernas. 
Sed optume eccum exit fenex , parronus mihique & vobis. 



30. M^nta.^ Habete aram hanc pro 
aftns : egocaftromm iftorum moenia 
unc defenfabo. nam alia funtcaftra, 
Uamoeniaipforum. Utmf, 



A C T u s 

4=. Te ex concha.'^ Hoc examufliin 
feftiviflimum&fcita eftLipfii obferva- 
tio; Conchcu inter verba nequitix ufira- 
tas antiquitus. nequeid tamcn propte;t 

id 



568 R u D 

idconcharum genus qu^ a conchigena 

illaalma i^n.eadam genetrice Femna- 
fumiiOtnznionnx, (quarum mentio eft 
apud Senecam Epiii 96.) fed vero oba!- 
teium illiidpotius , quod virginaltum Sc 
fpt^ridrtim tirulo venu Apulejo. Nec ab- 
horrens ab hocce iralatitio dicendi ge- 
jiere idiotifmus nofter. Ridicule vero 
adconchasnefcioquas, puellis rauneii 
dariioiitaSjhocaccommodatLambinus 
i§c aker hominis Goiiega. DohI. Cave 



E N S. 

tu hAruT» conthM.'] Coticha pro itatura 
muliebri, Cui ea rion nirniutti abfimiljs* 
allufumqueforteadGrscum, quo ma- 
rinae conchs yoi^voj vocantur , tan- 
quatii dicas porciniu. Porca autem <5c 
yoi^®" inter verba nequitia?. unde iepide 
in Acharnan. apud Ariftophanem ne- 
(cioquis zfEttXXit , foU dearum Venertpar^ 
cum maxime facfum. Occafione hujus 
voculx jucunda eft nairatio apud Ma= 
crob.lib. i.c. 6. Saturn. in fine- Gruten 



AcTUS Tertii Scena Qjj A R T A. 

DAMONES, LABRAX, MULIERES, LOR ARIIs 
TRACHALIG. 

J Xi e Faiio , natam qnantam eft hdminum (acrilegirtiime. 
Z> Vos in aram abiie (eiram. fed ubi funt ? Tr. huc refpice. 



Dis.. Optiime. LoaftuGvolaeramas.jabemodoaeeedat pro. 

pe. 

D A. Tune legiiapionem hic nobis cum dis facere poftalas ? 

jPagnum in os impinge. La. iniqiia harcpatior cum prctio tudl 

Da. At etiam minitatar aadax. La. jas meam ereptum ef 

mihij 
Meas mlhi ancillas invito me eripis. Tr. ergo dato 
De fenatu Cyrenenfi quemvis opulentam arhitmm , 
Si tuas eile dportet , nive eas elTe oportet liberas j 
lcNivetein carceremcompingieO:a:quom, statemqueibi 
Te utque habitare , donec totum carcerem contriveris. 
La.Nou hodie ifti rei aulpicavi, ut cum furcifero fabulen 
Te ec^o appeilo. Dis.. cum iftocprimum, qui te novit, dirpura. 
^ ^^ La. Te- 



Vr' legiruptoriem. ^] Iti retinen- 
dum , contta Carrionem & Pal- 
metium. Inepte ramenlnterpres espli- 
cat. Nam bgirupio eft nomen. Fa':ere 
diti, eftfacriiicare. Tune, inquit, piuas 
licere tihi , ut una nobifcum diis facrifi- 
ces.'' Gruterm. 

^.Cumpretio.~\ Eft quod alias dicit , 
wngnocum mato tuo : quali dicat mini- 
tsii3, non impune ilii abiturum, Calina: 

Malo hcrcle voftro tam vorfuti vivitts. 

M&m Fretinm pio posua k iPoetis i- 



dentidem ponitut : Horat 3. Oda. 24« 

Et peccare nefwi , aut prettum eft mori. 
Qaemadmodura item e contraiio, pmA 
pro/>rrfw/oaProperc. accipituriib. 3. 
^t b'oftqita.m facra cAptiva eji rsdditA 

Tortem illum Emoniis Heclcra traxtt 

equii. Douza. 
12. K,Aufpicavi.] Nonhodie hoccoti- 
fiiiumcepi, ut&c. Tra£i;umamoreve- 
terum , qul nihilniUaulgicatofuicipie- 
bant. Lamkia> ■ ^.., 

16' Foi- 



A C TU s III. S C EN A IV. "5^^ 

LA.Tecum ago. Tr. atqui mccuai agendum^ft. funtne ill^ 
^ncilla: znx ? 
15 La. Sunt. Tr. agedum ergo, tange utramvis digitulo minu- 
mo modo. 
JLa. Quid, h atcigero ? Tr. extemplo hercle ego te follem pu^ 

gilatorium 
Faciam, <Js^ pendentem Incurfabo pugnis, perjurirTume. 
L A, Mi hi non liceat meas ancillas Veneris de ara abducere ? 
DiL.Nonltcet: ?>^ efllex apud nos, La. mihi cum voftris le<-' 
gibus 
lo Nihilefl commercii; equidemiftas jam am.bas educam fdras, 
• Tu fencx, fi iftas amas, huc arido argento^ft opus, pifi. n inasambfed 
DiL. Hs aucem Veneri compiacuerunt. L a. habeat, li arsen* 
rnm dabit. 



D Ai Do tibi argentum. nunc adeo ut fcias 
meamlencenciam. 



Idwb. Demtib! argert- 
turTi ? modo aceo. Dif]), 
Dettibi, &c, fcil.ygnmi 



Occipito modo illis afferre vim joculd paufillulum 3 
i j Ita hinc ego te ornatum amittam, tii ipfus te ut non noveris, 
Vos adeo, ubi ego innuero vobis 3 fi ne ei caput exoculaditis, 

Quaft 



l^. ToUem pugiiatorium.'] ToUU tugi- 
Utoriui pila eft ccriacea , vento com- 
jjleri. Piigiiatoriui autemdidus, quod 
jionpalmafed pugno percutiatur. CaE- 
erum & foUem rurpenfum pugnis infe- 
^abantur pugiks. Taubm. 

21. Siifiasama^.'] Iii his manlfeftif- 
iraa oiKo-^^dL. Quomodo enimLabrax 
dufturum fe foras dicit mulierculas ? 
Um omnia hxc non intra fanum , fed 
xteiius agantur, spudeamaram, quae 
11 publicoeratprs foribus fani. Haud 
lubiePlautusfcripfit : 

^ Eqmdem ijlofjam amhiK ahdacttm; 

UVidM .' 

Tu fenex/j iftoi ama4 ,huic Aride Arg. eft 
opui. 
:aihfra ^H s 5 • contemptim uvidM vo- 
Jt; atque his aridum arg. opponitur. 
fuic, ideft,raihi. Etquia«x//i^rf*/).le- 
odixit, eo fcnexfubjungit excufabun- 
Us ; hfa autem Veneri compiacuerunt : 
iantumvis humidae & incultaj. ^yicid. 
irido argento^ft. J Cur argentum ari- 
Tom. 1 1. 



dum ? An,. quia hydrargyrum etzam 
eft, ideft, liquidum argentum , cujus 
in commerciis non eft ufus ? inteive- 
nit enim eis nuromus e.s ficco 6c du- 
to argehto , noii e liquido vlvoque : 
ut dicat 5 Ad raedicandum amorem 
tuum non liquido , fed arido figurato- 
que argento eft opus. An quod , u£ 
fruiStusfuntaridi&liquidi lic & metal* 
Ja ? An e fermone vulgi., quem effingic 
Comoedia, diftumeft; utenimhodie 
ffccum argentum dicitvulgus: ficaridtim 
hicdici arbitror. quale & fentitur mSgis» 
quodfignatum eft, propter afperitatein. 
Nonius purum & iucidum interpretatur. 
Turneb. Acutehic multa Turnebuij. aC 
putariin potifiimum mei-ninifle aridi i 
quiaipfe ttvidui totus. quodadeomo- 
lefte ferret fcilicet , utuvidaomnia exe- 
craretutetiam , vel ufque ad argehturri , 
qilod tale : & fic taraen allufit ad fo- 
num , quiin argento excot^o & puro» 
clarior & tinnulus magis, quam in vul-^ 
gaiisvenae. Gruten 

Aa 27. §^a^ 



370 R U D E N s, 

Quafi ranrteta jiincis , item ego vos virgis circnmvinciarn.' 
La. Viagis mecum. Tr. etiam vim opprobras^ilagidiflagran- 

tia? 
L A. Turi' , trifurcifer , mihi audes inclementer dicere ? 
5 o Tr. Fateor , ego trifurcifer fum ; tu es homo apprime probus. 
Numquiminus hafce eile oportet liberas? La. quid, libe- 

ras ? 
Tr. Atque heras tuasquidem, hercle, atque ex germana Grae- 

cia : 
Nam altera haec efl nata Athenis ingenuis parentibus. 
D A. Quid ego ex te audio ? Tr. hanc Athenis eile natam 

liberam. 
3 5 D A. Mea popularis , obfecro , hxc efl ? Tpv. non tu Cyre- 

nenfis es ? 
Dis.. Immo Athenis natus altufque educatufque Atticis. 
Tr. Obfecro, defende cives tuas, fenex. DA.ofilia 
Mea ! cum ego hanc video, mearum me abfens mi- 

feriarum commones , 
Trimaqu^ periit mihitjam tantaedet, fi vivit, fcio. zip/.untaeft. 
40 La. Argentpni ego p^o iftifceambabus, cuja; erant, domino 

d/di : 
. QuidiH^ea refert , hae Athenis natae , an Thebis fient , 
Dum mihi redte fervitutKm ferviant ? Tr. itane impudens, 
Tune hic felles virginalis liberos parentibus 
Subleclos habebis , atque indigno qua^flu conteres ? 
45 Nam huic altera: patria quas fit , profe6lo nefcio : 
Nifi fcio probiorem hanc eile, quam te, impuratifliime. 
La. Tuse ifls funt ? Tr. contende ergo , iff c^TendffelTo ! 



Dil?. mireriarun^ 
commofiet. 



uterfittergoverior. 



uterfitergo venor. 



Ni ofFerumentas habebis plures in tergo tuo, 
Quam ulia navis longa clavos, tum ego ero mendaciflumus: 
5 o Poilea afpicito meum , quando ego tuum infpeiSlavero ^ 

Nifi 



27. ^ajimurteta.'] Fafciculimyrto- 
xura junco colligati Veneri cfFerebantur. 
Ellenira myrtus Vcneri iacra. 

43. Felles virginaLu.'] Vid. N. Pcifa , 

ad.4.s>. Turaeb.iib. 21.12. 



44. Conteres.'] Ideft, proftitues. V.N. 
Capteiv, ad. 4. 2. 108. 

48. Ojferumentas.'] Eleganti JOCO ita 
appellat plagas & vibices , qux tergo of- 
feaentui, atqueitaimpiimeientur, ut 

faciis 



A C T u s III. Sc E N A IV. 57t 

Nifi erlt tam fincerum , nt qiiivis dicat ampullarins , 
Optimum elle opere faciundo coriura , dc (incerillimnm. 
Qaid caulli eftjCjuin virgiste nfque ad (aturicatem fauciera ? 
Qnid illas fpedas ? qnas li attigeris, oculos eripiara libi. 
5 y La. Atquin, qnia vetas, utramquejam mecumabducam (imul. 
D A. Quid facies ? La. Volcanum adducam, is Veneris e(l: 

advor(?irius. 
D A. Quo illic it ? L a. heiis, ecqiiis hic eft f hens ! D a. fi at- 

tigeris oll;ium , 
Jam , hercle , ti bi meflis in ore fiet mergis pngneis. %fj^!'^''^ 
Lo. Nullum habemus ignem, ficis vidtitamus aridis. 
60 D A. Ego dabo igncm , fiquidem in capite tuo conflandi co- 
piaYL 
LA.lbo,hercIe, ahquo qimitatum ignem. DiE. quid, cLim 

invenerisf 
La. Ignem magnum hic faciam. D a. quin nt humanum exu- 

rastibh 
L A. Immohafceambasiiic in ara, ut vivasj comburam» 

Da. idvolo: 
Nam, hercle, ego te barbacontinuo arripiam,6cin ignem con- 
jiciam , 
65 Tcqneambuftulatum objiciam magnis avibuspabulum. 
Cum conjeduram egomet mecum facio, h^ec illa eft fimia , 
QucE has hirundines ex nido volt eripere ingratiis , 
Quod ego in (omius fomniavi, Tr. fcin quid l tecum oro , fe* 
nex, 

Ut 



facris padetibus deorum donaria affigi 
folcrjt. Fcftus : Offerumentafunt^qutiof- 
fcTuntur. Douza. 

Si. ^mpiillarim.'^ Qu^l ampullas CO- 
riointegir. Pofterior artas fcr.rteas ara- 
pallas vocabat piUfca^. Ifid. gloiTae : 
Vilafay VM ■vinartum ex corio : Gr.xcis 
oKTTOj. Scholiattes Theocr. Pharmsc. 

hioc 1'jctm capirPlauias. Varro; ^nri- 
^urjftmt inforiviviii uTrts j/int prirno , po/l- 
ea tijins pohebant. Luciil. tergitiu^ calix. 

Etfioiiuci 'lavAr intet vafa vini condi- 
toria eit. fVoHwer. 



I ^6. Vutcanumaddttcam.\ V. N« Mo* 
ftell.aa:. S.I.6 5- 

S§. Mergu pugtKti.'] Vid. N. Pcenul. 
aft. S" -• 55. 

6i. Vt humarium exurais tibi.'] Malitn. 
humanum exuras tibi, quam manum. Non 
enirrs f^tis maliprecafeturLenoni,(i ma- 
nusfladem potius , quam raortem opta- 
ret. Feftusautem fcribir, Hnmanum e{^Q 
facrjficium, quod moriui cauffa fi^it Er- 
go, exttrerefihi hiim.xr,um , eft fe exurere. 
(iquistamen TOrf>?«?«d=fendir,a.me non 
oppugnabitur. Tnrneb. 

65. Magnii aviliHi.J Hoc nomine 
Aa 2 rapa« 



57^ R u B E N s. 

llt illasferves, vim clefendas, dumegoherum adduco meumJ 
70 DiL, Qua^re herum atque adduce. Tr. at hic ne. D a. ma- 

xumo malo (lio. 
Siattigerir,liveocceptaffit. TR.cura. DA.cura- occemlnSl* 

tumell, abi. 
Tr. Hunc quoque allerva ipfum , ,ne quo abitat. nam promifi- 

mus, 
Carnifici aut talentum magnum , aut hunc hodie liftere. 

irapacesavesintelligit, & cadavera appe- ( liiixaves-.vitvultures ^a^uiU. Turneb. 
tentes. fere enim qux rapto vivunt alites 70. xAt hic ne. ] Scilicetab aia abftia- 
& vifcere , majorisfunc forms, quam | hat. 

AcTUs Tertii Scena Qjj I n t a. 

DiLMONES, LABRAX, FALASTRA, AMPE- 
LISCA, LORARII. 

UTrumtu, leno, cummalolibentius 
Quiekis , an fic (ine malo , fi copia ell: ? 
La. Ego, quas tu loquere , flocci non facio, (enex. 
Meas quidem te invito, & Venere & fummo }ove , 
5 Deara capillo jam deripiam. Da. tange dum. 
La. Tangam hercie vero.Di5..agedum ergo,accede huc niodo» 
L A. Jube dum recedere iftos ambo illuc modo. 
DA..Immoadte accedent. LA.nonhercleegometcenfeo. 
D A. Quid ages, fi accedent propius ? L a. ego receflero* 
I o Verum, fenex, fi te unquam in urbe ofFendero , 
Nunquam hercle quifquam me lenonem dixerit , 
^v non te ludos peflumos demiiero. 
D A. Facico ifl:uc quod minitaris. fed nunc interim 
• Si iilas aitis^^eris , dabitur tibi ma2:num malum. 
1 5 L A. Quam raagnum vero ? Dis.. quantum ienoni lat efl:. 
La. Minacias ego iftasflocci non facio tuas. 
Equidem te invito jam ambas rapiam. D a. tange dum. 
La. Tangam hercle vero. DA.tange: fedfcin,quomodo? 

I dum ," 



Eripiam.~\ Deripere, eftdeorfum 
'rapereveltrahere. Tibullus : 

Sertaque de fafiiiii deripuifefocii. 



Slcdegredi, ^to defcendere , apufi Salluft. j ij. CU 



Livium. Tacitum, Aufoniara. Viftorl- 
nus de Orthographia .: Degredi, de fupe- 
riore loce defcendere, Rittexsii. 



AcTUS III. SCENA V. 373 

Idiim, Turbalio, cumcuLo afFer 
20 Duas clavas. La. clavas ? Da. fcd probas, propera cito. 

Ego te hodie Faxorede acceptum,ut dignus es. 

La. Eheu , (celeftus galeam iu navi perdidi : 

Nuncmihi opportuna hicelFet, ialva fi fo rer. 

Licetiaitem iftas mihi appeliare. D a. non licer. 
2.5 Ehem optume edepoleccum clavatoradvenirl 

LA.Illudquidem, Edepol , tinnimentam efl: auribus. 

D-^%. Age , accipe illanc alteram clavam, Sparax : 

Age, akeriftinc, alter hinc afliftite. 

Alliftite ambo. ficl auditenuncjam: 
3 o Si hercle illic iilas hodie dmio tetifieric 

Invitas , ni iftunc iftis invitadids iAis 'c^^IocuiaSu!" 

Uique adeo, donec, qua domum abeat , nefciat. 

Periftisambo. fi appellabit quempiam , 

Vos refpondetote iftinc iirarum vicem : 
5 5 Sin iple abire hinc volet 5 quantum poteft , 

Extemplo ampledlirote crura fuftibus. •^"'^- ampeftitote. 

LA.Etiammeabireliincnonfinent? Da. dixiiatis. 

Et ille ubi lervos cum hero huc advenerir , 

Qui herum arceilivit , itote extemplo domum. 
40 Curate iiajc fukis magna diiigentia. 

L A. Heu , hercle , nx iftic fana mutantur cit o ! 
Jam hoc Herculi eft , Veneris f^num quod fuir. 

Ita duo deftituit Signa hic cum clavisfenex. 

Non hercie quo hinc nunc gentium aufugiam (cio , 

Ita 

gnosedere. Etquid mirum ? cum faturi- 
tatequis non fecus laedatur quam ferro : 
non recusaliciietur mente quam plsgis . 
Theocr. eidyll. «rw 5 ;7A«}^-?j uiQvoiv. 



2$. CUvator.'] Qui clavam geftat : 
Ka^vjjy.TiK. De fervts clavigerts vide 
Turn.lib. 13. d. 

26. Ttn-nimentum.'\ Clavam intelli- 
git: quia,cumcaput ea tunditur, aures \GTitter. 
tinnirumaadiunt. Turntb. 42. Hercuti.'] Hoc eo dicit,quod Se- 

31. Invit^fitif.'] Invitare hic non eft nex duosfervos cum clavis aditare yjC. 

ferat : acfielTent du3eiiatua:,clavas, in 
raodum HercuJis, gerentes. Silius lib. 5 • 

Clavigeri veneratur numinii aran. 

Taubmann- 

43. Defiittiit.'] Ideft, ftatuit. Cic. . 
Epift. Fam. Defituit omnesfervos ad rnen^ 



occidere, fcdscciperehofpitio, imrao & 

convivio : utficucibihomines adeo im- 

plebantur cibo ac potu, ut nefcirent, qua 

abirent domum 5 etiam heic impleri ve- 

lit Lenonemfuftibus, (utloquitur Aul. 

aft. 3.fc. 3) donecneiciat ubificloco- 

xum. Sicin Amph. aft. r, r. eadem fi- \fam ante fe. Liv. iib. 7. duo armati in 

gura, aaipere hofpitio pfigna : item , pu-\medio deftiruuntur, L. 

Aa 3 46. Con- 



574 R U D E N s, 

45 Ita nimc mihi utrumqne faevit & terra Sc mare. 

Pakftra! Lo.quidyis? La. apage, controvcrfia colfuLS'' 
eft. 

Hasc equidem Palaeftra, qiix refpondit , non mea eft. 

Heus, Ampeiifcal Lo.cave(isinfortunio. 

LA.Ucpoteft, ignavi homines fatis rede monent, 
5 o Sed vobis dico , heus vos ! num moleftia eft , 

Me adire ad ilias propius ? Lo.nihil nobisquidem. 

La. Numquid moleftum mihi erit ? Lo. ni hil, fi caveris. 

La. Quid eft quod caveam ? Lo^hem a crailb infortunio, 

La. Qua^ro, hercle, abire ut liceat. Lo. abeas, fi velis. 
J5 LA.Beneherclefadum : habeo vobis gratiam. 

Non. accedam potius. Lo.illicaftatoilico. 

L A. Edepol proveni nequiter mukis modis , 

CeitunVft hafce hodie uique oblidione vincere. 

45. Controverfta.^l Nihil hic mutan- 
dum cum Carrione. nam dicir, ludi (e 
ambiguitatevocis PaUJIra. Sic. Epid. 
a6l. 2. 2. enimifllijiccaptio efl. Grut. 

S3. Crajoinfortmiio.l Qj,Jod ciaflae hae 
cUvx tibi dzbunt. Lambin. 

5 7' Proveni necjuiter. ] Apul. Tavet 
^nim Rufino t^mtliannf , & proventum 



cupit. qui fermo clegans & Plautinuj, 
Atqui , Bene provenijfe : ReHe provenijfe^ 
dicuntur, quire velliberisaufti. In uia- 
lam quoque partem fumi, Nonius o- 
itendit. Apul. lib. lo. yy4t iUe nee^uam ut 
pojjet de me fuave provenire , lucrofuo tan-' 
fumcontsntm annuit. Stewichius- V. N. 
Truc.2.4-3 3. Menaechm.ad. S'S' 



AcTus Tertii Scena Sexta. 

PLEUSIDTPPUS, TRACHALIO, MULIERES, LA- 

brax, LORARH, charmides. 

MEamne ilieamicam leno vi , violentia , 
De ara deripere Veneris voluit ? Tr. admodum, 
Pl. Quin occidifti extemplo ? TR.gladius non erat. 
pL.Caperesautfuftem, aut lapidem. Tr. quidego, quafi 
canem , 
5 Hominem infe6tarer lapidibus nequiftiimum ? 
La. Nunc pol ego perii ! Pleufidippus eccum adeft ; 
Converret jam hic me torum cum pulvifculo. 
pL.Etiamneinaratuncfedebantmulietes, - 

Cmn 



ff/t^OnVerretcumpulvifcnh.^ V. N. j 
%^ Trucul. Fiolog. jsf f. i g. I 



II. Vicintu Venerlt, 3 Pro aedi Vene- 



ns.. 



14. OftA 



ACTUS IIL SCENA VI. 37J 

Cum ad me profedLis ire ? Tr. ibidem niinc ^S^Ss^^mr 

fedent. 
loPL.Qnisillasnuncillicfervat? TR.nefcioquis fenex, 
Vicinus Veneris ; is dedit operam optumam. 
Is nunc cum lervis fervat : ego mandaveram. 
Pl. Duc meadlenonem reda. ubi illic eftliomo l 
La. Salve. Pl. nihil falutem moror. opta ocius , 
1 5 Rapi te obtorto collo mavis , an traiii ? 

Utrumvisopta, dumlicet. La. neutrum volo. 
Pl. Abi fane ad litcus curriculo , Trachalio : 
Jube iilos in urbem ire obviam ad portum mihi , 
Quos mecum duxi , huncqui ad carniticem traderent. 
20 Poft liuc redico ; atcjue agitato iiic cuftodiam : 
Ego hunc (celeftum in jus rapiam exulem. 
Age, ambula in jus. La. quid ego deliqui ? Pl. rogas? 
Quin arrhabonem a me accepifti ob m.ulierem, 8c frrhabonem! 
Eam iiinc abduxiil:i. LA.nonavexi. pL.curnegas? 
2j La. Quiapol provexi ; aveherenon quivi mifer. 
Equidem tibi me dixeram prcefto fore 
Apud Veneris fanum : quid muro ? fumne ibi ? 
Pl.Iu jure cauilam dicito : hic verbum fat eft : 
Sequere. La. obfecro te , fubveni , mi Charmides : 
3oRapior obtortocollo. CH.quismenominat? 

La. Viden' me ut rapior ? Ch. Video, atqueinfpedto lubens. 

LA.Non 



14. Optaociuf.'] Id eftj elige ocyus- 
Optare non tantum defiderare fignificat. 
fed Sceligere. quod & Donatus docet 
adTerentianam Andriam. Inde optio , 
eleftio, cuf-iQi?. Hinc& adoptare ali- 
f«er/?jproin filiumeligere. Qjjod&ve- 
lus Vocabuiiftavoluit 3 optare, eligere,i}i 
filiurnfacere. Sic enim apud eum legen- 
dum. Boxhorn. 

15. Obtorto coUo.'] V.N. Poenul. aft. 
3.5-45- 

18. Ohviam adportum.'] Vera leftio 
tR: adfarum. Id liquet infra 4. 5. 10. 
ubi Djiraones fervum Pleufidippi judit 
exirc ad forum arceftitum tierum. Parem. 
Videturidemconfirmari 5. 1. 2. ^uem 
adrecuperatores modo darnttavit Pleujidtp- 
fH4. Gxonovius. ^dportum,'] Indubi- 



tato refcribendum, ^porfw. cum nec ad 
portumadolefcenserat : nec irecogita- 
bat, fed porius in urbem: nifi fi portub in 
urbe : Apellacredat. ^adal. 

19. Carnufic;m.] Carmficem fuifTecar- 
ceris cuftodem , non Triumviros capita- 
lesvixdubitem- Idqucadeovcrum cft, 
Ut, /« carcerem , &, ad carrijficfm traiicre , 
unoeodemquc fenlu frequenter pofue- 
rint veterci: ut boc loco Plautus. Proin- 
deverifimiliuseft, Triuraviros, carceris 
cuftodes non fiiilfe , fcd curam cuftodiae 
carceris habuiiTe. Rj^vnrd. 

21. In jui.j V. N. Menaech. aft. 4. 
fc. 2. >^f 19- ■ 

23. Obmulicrem.'] Id eft, piomulierr. 
Epid- \)edjn tibt r»i7iM Irigtnta fihfiuam ? 
Afin- Ob afinosferTe argentam. D. 

Aa 4 3 6,I}> 



p;/?. etiata 
tpe teiitas 2 



37(J R U D E N s, 

La. Non fubvenire mihi andes ? Ch. quis homo te rapit 3 

La. AdolercensPleuficlippus. Ch. ut nadtus, habe 

Bono animo : melius eft tein nervom correpere, 
1 5 Tibi obtigir quod plurimi exoptant iibi. 

La. (5uid id efl; ? Ch. utidquod quaerant, inveniant fibi. 

L A. Sequere, obiecro, me. Ch. pariter, fuades, qualis es. 

Tu in nervom rapere, eo me obfecras, ut te fequar. 

Etiam retentas ? L a. perii 1 Pl. verum fit velim ! 
40 Tu, mea Palaeftra dc Ampelifca , ibidem illico 

Manete, dum huc ego redeo. Lo. equidem fuadeo 

Ut ad nos abeant potius, dum recipis. Pl. placet : 

Benefacitis. LA.furesmihiedis. Lo. quid, fures ? PL.rapc. 

LA.Oro, obfecrOjPakftra. Pl. (ec]uere, carnufex. 
45 La. Hofpes. Ch. non fum hofpesrepudio hofpitium tuum 

LA.Siccihemeipernis? CH.ficago: femelbibo. 

LA.Diteinfelicent. Ch. ifli capici dicito. 

Credo alium in aliam belluam hominem vortier , 

lilic in columbum , credo , leno vortitur : 
|o Namin columbari collum haud multo poft erit, 

In nervomille hodie nidamenta gongeret. 

Veruncamen ibo , eiadvocatus ut (iemj 

Si qui mea operacitiusaddici potefl. 



I, Gul. oja 
Gbfecro. ' 



Lil>f. fic 

mel bibO, 



B.6. Inveniant f,hi. ~\ Nempe 
Pitium & malum. Douz. 

42. Dit/n recipii.'^ Donec eas recupe- 
les. Lamb. Immo, dumredis. Alibi: 
§ltiam mox te recip» tu ? Piftor. 

46. Semel bibo.] Non debuit mqtari 
vera fcriptura. Demaloenim &infortu- 
r.io, utde potiQnealiquafspe ioquitur 
JPlautus. Aulul. 2, 3. 

Nam ecajior malum mcerarcrn mituo ne 
mijium hiham. 
Caf. extrema : Vtfenexhoceodempoculoy 
quo ego hihi, htheret. Non lubet ergo 
Channidi iterum cum Lenone bibere, 
nequeadeumdevortiinhofpitium: qui 
tamacidispoculis nuper in mari acce- 
pmsefl\tt. eacaunLihofpitii juseirenun- 
ciat: Reeamslxreipotioiterum iibi bi- 
benda (it. Ita re^ce &c venufte interpreta- 
tusefl: J.Guiiielmius. Gruteri , quimc- 
^2phora:ii \ fullonibus traftam vultj,feii- 



tentia, neque vera eft, neque probari dc- 
bebat poftremis interpretibus. "^oxh. 

53. Columbari.~\ XJtyjjcpcev cAnumellaf 
namutriufque vocabuli eadem notatio 
eft , illius a yjj^-srloo , hujus , a nuo : $c 
columbar genuseftvinculi , cuicollum 
inferitur, coUariumi^Mevocitm hicex pat- 
te: cum forameniprum vinculi colum- 
bar iit. fed &: quia columbaria funt fora- 
mina in perifterotrophiis , ubi columbas 
nidilantur, fubdit ludens; In nervu,nt 
hadie iUe nidamenta comeret. ubi nidamen- 
rrtfuntilocci, pinnx , rauicus, tomen- 
tum, pili , acus, c3£teraqueundenidos 
aves parant : qua in fignificationeco»- 
gerere proprie etiam dicitur. Virgil- 3. 
Eclog. 

• ^eria e^uo cenge{?ere palumbes- 

Ideft, nidificavere. Turneb. 

S 3 • ^ddici. 2 Pleufidippo a Pra:to- 

ACTUS 



A C T U 8 I V. S C E N A i; ^jj 

ACTUS QUARTI SCENA PRIMA, 

D iE. M O N E S. 

BENEFACTUM &voIupeert,hodiemehisirmIicr- 
CLilis 

Tetulifle auxiliiim : jam clientas repped ; 

Atqueambas forma fcitulaatque cetatula. 

Sed uxor fcelefta me omnibusfervat modis , 

5 Ne qui fignificem quippiam mulierculis. 

Sed Gripus fervos nofter, quid rerum gerac 

Miror , de nocte qui abiit pifcatum ad mare, 

Polmagisfapiflet, fi dormiviiret domi. 

Namnunc&operamludosfacit, &retia: 

iq Ut tempeftas eft nunc atque ut no6lu fuit : 

In digitis hodie percoquam quod ceperic, 

Ita fluduare video vehementer mare. 

St(^ ad prandium uxor me vocat , redeo domum , 

Jam meas opplebit aures fua vaniioquentia. ^"■'- oppnabk. quu 

" i ♦ ■ ^ Tyip. oppikbit. 

^''NJVf"-' ^^^^' ^^'^"° modo. |digitispercoquipoteft. Nihil in oculos 
X_^M. , icompingipotelt. Ergonihilhabet, qui 

XI. Indtgiti,.!^ Proverbiahs loquendi dicitur liabere quod in oculos pote/t 

tatio . cuiusulus , cum quis nihil efF.- ! compingi. quomodo vulgoetiamloqui- 

ttumdedit. Indigitisnihilpercoquipo- jmur. iBo,v)?. 

telt. Ergo nihil cepit , qui cepit, quod in j 

ACTUS QUARTI SCENA S E C U N t) A, 
G R I P U S. 

TSjEptuno hasago meopatronogratias, 
-^ ^ Qui falfis locis incolit pifculentis , 
Cum me ex fuis pulchre ornatum expedivit 
Templis reducem , plurima prcToa onuftum 
5 Salute hori^ , qus in maii fla61:uofo 



Pifcar 



ru 



tquTincoIam: W^^^^^ Xf ' visnolhisfociis. Eftautem W, navi- 

'^'jfra. ivicna:cn. act. i.z,^vernpr»dam gentius. Douz.a, 

I Aa 5 6. Cem- 



57§ R U D E N s. 

Pifcatii novo me uberi compotivit. 
Miroque modo atque incredibili hic pifcatus mihi 
Lepide evenit : neque pifcium ullam unciam hodie 
Pondo cepi , nifi hoc quod fero hic in rete. 
I o Nam ut de node multa impigreque exfurrexi , 
Lucrum pr^podii ibpori & quieti : 

Tempertateixvaexpeririexpetivi, ^ ,6«//. p..pert.te,« 

Paupertatem heri qui 8c meam feiitentiam Jiaxokral^m/""^'" 

Toierarem , opera haud fui parcus mea. NIMIS HOMO 
15 NiHILI EST , qui pigec eft; nuniique id genus odi ego 

ma!e, 
VIGILARE DECET hominem , qui volt fua tempo- 

ri conficere ofiicia : 
Non enim illum exfpedtare oportet , dum herusfe ad fuum fuf- 

citetofficium. 
Namqui dormiunt iibenter, line lucro dC cum malo quie- 

icunt. 
Nam ego nunc mihi, qui impiger fui, repperi, m piger , fi ve- 

lim fiem. 
1 Hoc ego i n mari , quicqu id in eil:, r eperi : quic- ^^^^; qutd S.'"^* 

quid ine(l,gravequidemeft: aiirum 
Hic cgo inelle reor.nec mihi confcius eft ullus homo.nunc h^c 

tibi 
Occa(io,Gripe,obtigit,utliberet cx populo Pra?tor te. ^lo'prx^r. 
Nunc fic faciam , fic conhlium eft. ad herum ut veniam doCte 

acque aftute : 
Pauxillatiai poilicitaborpro capite argentum utfimliber. 
25 ]am ubiliber ero, igitur demum inftruam agrum, xdcs , man- 

cipia : 
Navibns magnis mercaturam faciam : apud reges rex perhibe- 

bor : 

Poft 



€. Cempotivtt.'] id eft, compotem fe- 
cit. Lipf. i< Guil. fic fupra' Ita. hic foHs 
locU comfotitafum, 

16. Tempori.] Id eft, numcro & cele- 
liter. 

2Z. Ex populo Prator. ] Ut Prsstor 



te non folum liberum faciat vindifta» 
(ed eriara eximaris nuuiero homi- 
num inferiorislociatqueordinis. Lam- 

bin. 

24. Pfo capite.'] V. N. Aul- af3:us 5- 
fcen. i.;^f- §, 

27- P^fi 



A C T U S I V. S C E N A III. 57f) 

Poftanimicaursamihinavemfaciam, atque imitabor Strato- 

nicum : 
Oppida circumvedabor. ubi nobilitas mea erit clara , 
Oppidummagnumcommunibo : ei ego urbi Giipo indam 

nomen , 
o Monimentum mea^ famse Sc fadis : ibique reenum mafrnum 
ituam. 
Magnas res hicagitoinmentem inftruere. nunc hunc vidulum 

condam. 
Sed hic rex cum aceto pranfurus efl: &c fale , fine bono pulmen- 



to. 

27. fojl animi caujfa mihi navem fa- 
iam.'] Tales, flufum fpefctcs , veterum 
3A\\omm parada. itemilla Neronis, de 
|ua Plutarchus /Jifei tfo^^HOTa^. Seneca 
^itbicuUtM ir lufortM vocat. Cafaubon. 
'tratonicurrj.'] Stratomcut fuitquaeftorre- 
is Philippi, & deinde Alexandri Magni, 
!omo praedives : quamobrem Graecis 



InProverb. venit , ut, Latinis Cri^Pu, 
AuftorDiodorus in vita Alex. & Aii^- 
nus. Lan^binui aitnomen effe fiftum a 
Plauto : infcite. DouTia. 

3 2. Cum aceto.~\ jocofe. Cum rex dice- 
retur fervus} O bone, inquir, hic rex po- 
fcarobibct, & lalem proobfoniodelin- 
gctlLtpf. Vid. acNot. Curc. att.4. 4. 6. 



A C t U S Q^ ARTISCENA TeRTIA. 
TRACHALIO, GRIPUS. 

HEus, mane 1 Gr. quid maneam ? Tr. dum hanc tibi 
quam trahis, rudentem compli co. 
Gr. Mitte modo. Tr. at, pol, ei^o te adiuvabo. nam BONIS 

QUOD 
BENE FIT, haudperit. GR.turbida tempeftasherifulr. 
Nihilhabeo^adolefccns, pifcium : netumihiedepodules 
5 Non vides rcferre me uvidum rete , fine fquamoib ^^l^ ' 
pecu? 

TR.NonedepoIpifcesexpeto, quam tui fermonis fum indi- 
gens. 

GR.Enicasjamme odio,quifquises. Tr. non finam ego abi- 
rehincte. mane. 

Gr. Cave fis malo. quid tu, malum , nam me retrahis ? Tr. au- 
di. 

Gr. Noii 

^ j. Rude.item.^ VidcfupraArgumemumCamerariiinhancFabuIam. 

p. Gr. ^in 



^So R i; D £ N s. 

Gr. Non audio. Tr. at pol quin audies. Gr. quin poft loque 
re quid vis. 
lo Te.. Eho, modo eft opera? pretium quod tibi ego narrare volo 
GK.Eloquere, quid id eft ? Tr. vide num quilpiam confequi 

tnrpropenos. 
Gb.. Ecquid eft quod mea referat f Tr. fcilicet.fed boni confili 
Ecquid in te mihi eft } Gr. quidnegotii eft, modo dic. TR.di 

cam. 
Tace , fi fidem modo das mihi te non fore Infidum. 
15 Gr. Do iidem tibi,fidus ero, quifquis es- Tr. audi. furtunn 
ego vidi 
Qui faciebat: noveram dominum, id cui fiebat ; poft ad 
Furem egometdevenio, feroque ei conditionem hoc paiflo.' 
E«7o iftuc fuitum fcio cui fa6lum eft. nunc mihi fi vis 
Daredimidium, indiciumdominonon faciam. ismihinibil 
2.0 Etiam reipondir. quid inde asquumeft dari mihi? dimidium 
Volo ut dicas. Gr. immo hercle etiam amplius : nam nifi dat 

domino dicundum 
Cenfeo. Tr, tuo coniiiio faciam : nunc advorte animum ; 
Namque hoc atcinet omne ad te. Gr. quid eft fa6tum? Tr. vi- 

dulum 
Iftum, Gujusille eft, novi ego hominem jampridem. Gr. quic 
eA? 
Z5 Tr. Et quo pado periit. Gk. at ego quo pado inventu'ft fcio, 
Et qui invenit , hominem novi : &c dominus qui nunc eft, fcio 
Nihilo pol pluris tua hoc, quam quantiillud refert mea. 
Ego ilkim novi, cujus nunc eft, tu iilum, cujus antehac f uir. 
Hiinc homo feret a me nemo : ne tutelperes pocius 

TR.nonferat, 

Si! 



I. G«/. fpe- 
res ocias. 



9. G-R. ^fJTipofi loqtiere.l Itapaiixilla 
xnutanone fequor cxitrra Acidalium. 
Ablirudere prxdam capiebat anre Gri- 
pus. Igitur iermonem vult diffcrri, & 
pojfteaojUsdvisdici. Inqua contentione 
viseftueratsrumutrinque particularum 
^uin. Alrer urger, ut lta:im audiatur:id- 
quevalet, Ehomodo. Taubm. ^uin poji 
loejuere.^ Ab Acidalio hoc accepit Grute- 
lus. hlit &vulga£a:antea : Tr. ^it ^ol 



/juin audtespafi. G K. ejuin loejuere. Putem 
tuifle : Iz. iy4t pol ^uinaudtes. Gk. Pol 
qutnlocjuere. Gxonovius. 

23. Vidulttm iflam.'] Comicum cftl! 
pro j jampridem novi hominem , cujusi 
ifte vidulus e&.Lamb.Y.^. Epid.aft.4-2' 

Z9. Petiiis.] Gulielmi conjedluram 
plane rejicio. Vukenimj Nemo mor- 
talium hoc a me aufeiet, neduni tu. 
FIeudoIo»ad.4. 1. 



A*C T U S IV. SC EN A III. jgl 

joSi dominusveniat:? Gr. dominus huic nemo, nefruftrafis, 
Nifi ego, nemo natu^ft , hunc qui cepi in venatu meo. 
Tr. Itane vero ? Gr. ecquem ede dices in mari pifcem maim? 
Quoscumcapiojiiquidem cepi, mei funr; habeopromeis: 
Nec manu alTeruntur neque iliinc partem quifquam podular. 

; 5 In foro palam omnes vendo pro mcis venalibus. 

MARE QUIDEM communecerto^ftomnibus. TR.af- 

feniio , ^ 

Quiminushunc communem qusfo mihi efTe oportet vidu- 
lum ? 

Inmariinventuil:, commune eft. Gr. na^ impudenter impu- 

dens. *-' 

Nam fi iftuc jus fir , quod memoras, pifcatores perierint : 
o Quippe cum extemplo in maceilum piCccs prolati fient,* 
Nemo em.at : fuam quifque partem pifcium pofcat fibi :* 
Dicat, in mari communi captos. TR.quid ais « ^''^- '""'arB 

impudens? 
Aufus etiam comparare vidulum cum pifcibus ? 
Eadem tandem res videtur ? Gr. in manu non eft mca : 
Ubi demifi retem atque hamum, quicquid hcefit, extraho. 
Meum quodrete atque hami nadli funt,meum potifsumumTt, 

TR.Im- 



2>Junt]uam edepol erit iUe potiorHarpax 
(juam ego. 

iul. aft. 4. fc. lo. hAtti cattpficor , ^uin 
•» ego h^ibeum potifir/iunj : &aliismil- 
S. Cruter. 

31. Invenatu meo, ] Venattu d<tm^c\- 
s Homero etiam & Platoni dicitur. 
KAnfelmus. 

3 4-. Maim affermtttr.'] V. N. Pcenul. 
. 4-10. 2. ^r. 84. 

38. In mari inventu'Ji , commttne efl.'\ 
ira Philofophandi ratio, C^anquam 
inajuregencium commune litmare, 
ntamencommuniamanenr, qus in ,' 
iri inycniuntur aut capiuntur. Ideo 
metiam communeeftmare, utqus 
;o capiuntur propria fiant fingulo- 
n. Sed & neque refte argumentum 

petitavocabulo, commune. Neque 
mfequitui, comrauiie oranibus eft. 



igituretiameftmcum. Platolaudansiit 
Republ. bonorura communionem, ra- 
tionem addit ; quia tum omnes ouidena 
dicerepofiint; Hoc eft meum,'nerao 
autemrefpondere; Hoc non eft tuum. 
Etficcontentionesomnes , lites ac fe-. 
ditiones evanefcerepoffcftatuebat. S<ti 
Ariftoteles lib. 3 . Polit. docet 5 fieri ne- 
quaquampolTeut unufquifque dicat de 
recommunij Hoceftmeum : cum po- 
liusunicuiquedicendumfit, hoceftno- 
ftrum. Quippequodcommuneeft,mul- 
titudinem ac communionem, non di- 
ftinaionem aut proprietatcra refpicit. 
Boxhorn. 

40. Cumextemplo.'] More Grsco dl- 
xit : ut l7reiJ)i\ ■Tvi^(-a : pro extemplo 
(juam : vel , Jlatim cjuam. Turneb. 

47. ^"'"/«'/^/'^f.lQuiferiaverba facir, 
hicdiciturT/?;7<7/o^/;w. Taubm. 



jgi R II D E N S. 

TR.Immo hercle haud eft, iiquidem quod vas exceplftl. 

GR.Philofophe! 
TR.Sedtuenunquam pifcatoremvidifti, venefice , 
Vidulumpifcemcepitle? autprotulilleulluminforum? 
joNonenuiituhicquidemoccupabis omnis quaeftus quos vo- 

ks. 
Et vietorem & pifcatorem te effe, impure, poftulas : 
Veke mihi monftrareoportet, pifcis qui fit vidiilus , 
Vel, quod in mari non natum eft, neque habet fquamas , ne fe- 

Gr. Qaid tu, nunquam audivifti eile antehac vidulum plfcemji 
TR.fcekis. „. 

<^ Nullus eft. Gr. immo eft profeao. ego, qui fum pilcator, lcio? 

Vero rare capitur : nuilus minus fepe ad terram vemt. 

TR.Niiagis: dareverbafperasmihitepolle, furcifer. 

Quo colore eft ? GR.hoc colore capiuntur pauxilluli. 

Sunt alii puniceo corio, magniitem atque atii. Tr. lcio. 
^oTuhcrcie, opirior,invidulumtepifcemconvortes, niii^ 

ves: --IB 

Fiettibi puniceum corium, pofteaatrum denuo. ^ 

Gr. Quod fcelus hodie hoc inveni 1 Tr. verba facumis: it dies., 
Videfis,quojusarbitratunosfacerevis? Gr. viduh 
Arbicratu. TR.itaenim vero?ftultuses. Gr. faIve,Thales.^ 
^jTR.Tuiftunchodienonferes, mfidasfeqaeftrum aut arbt- 

rram, 
Quoiushscresaibitratufiat. GR.qn^^lolanuses? ^ ,. 

Tr.Elkboiofusium. Gr. ego cerntus, hunc non amittairi 

tamen. ^ _^ 

Tr. Ver- 



51. Victorem.'] Rcfteboc locolegitur, 
vtetorcm, aur potius vnorem. Qnpd me- 
iius : Nam a via vcl vtco , vitor, vituls , 
-v^irrien. Qui ex viaiine texto utenlilia fa- 
cium, tmores. Recteita in Gloffis rcri- 
bitur, &infciiptisCodidbus hocloco. 
Sulmcif. . 

S9. Puniceo.'] C^dtxt virgis : & ita 
coviiim tuurn fiet rubrum , 6tc. Tauhm. 
V.N. Pfeud. i. !■ 5(^r.92. ^ 

64. Sdve , ThaUi' J Hqc expieRum 



videtut ex illo Ariftoph . in Avibns , ubi 
GeoniettS muitain MathematicisdiUe- 
renti , rcrpondet quidam : avS^ atir©' 
^^«c : quod 5c Scholiaftes w» ^;x*- 
«TAtw diftum notat. 'Vouz,. 

6'i. Secjuejirum.] V. N. Mcrc. zCtA' 
^i. 3. )^f- 36- Trucul. aft. 2. z- ^ 

67. Ctrritus.\ V. N. Men. act. J.4.2- 
Amph. ad. z. 2. 144. En.boTofm.\U 
eil, infanus fum. L. 

68. MnuUm.l V. N. Ferf.z. 4. 24. 



AcTusIV. ScenaIII. 585 

Tr. Verbiim adde etiam unum , jam iii cerebro colaphos abl^ 

trudam tuo. 
Ego jam hic te, itidem quafi penicillus novus exurgeri folet , 
70 Ni hunc amittis, exurgebo quicquid humoris tibi'[h ^^^; ^''"- 
Gr. Tange: affligam ad terram te itidem , ut piicem Ibleo po- 

lypum. 
Vis pugnare ? Tr. quid opu'^: ? quin tu potius prxdam divide. 
Gn.Hinc tu, niii maium, frunifci nihil potcs, ne poftules. 
Abeo ego hinc. Tr. ar ego hinc oitledlam navem, ne quo ab- 
eas : mane. 
j^ Gr. Si tu proretaiftinavi es, egogubernator ero. Erarm. xv5g«- 

Mitte rudenrera, fcelefte. Tr. mittam : omitre vidulum. 
GR.Nunquam, heLcie,hinc hodie ramentahesfortunatior. 
Tr. Non probare pernegando mihi potes, niii pars datur, 
Aut ad arbitrum reditur,aut iequeftro ponitur. 
So Gr. Quemne ego excejM in man ? Tr. at ego infpedavi c li- 

tore. 
GR.Meaopera, labore, &rete&horia. Tr. num qui mi- 

nus , 
Si veniat nunc dominus, quojus eft, ego qui infpedavi procul , 
Teiiuncliabere,furium,quamtu? Gr. nihilo. Tr. mane^ 

maftigia. 

Quoargumentofociusnonfum, & fur fum? facdum ex te 
fciam. 

Gr.Nc- 



69. Pi'^'ciltus.']CiiTa\itemh\c>iovtt^? 
^xxliimcmqaod novH4 plus humoris fo- 
eatimbibere, & ideo crebrius exugen- 
lus. Pifioru. 

IZ. truifci.'] Cam.infuislibris repe- 
\^tnt,frHnifci: quod & Lamb. de fuis 
jffirraat, idquereftum cenfent. aliudit 
)rima tAxiiofrmifti vulgo fruifti. Certe 
inGloflisPapiai idem verbum exftat.;Fr«- 1 
nJor,Jrunifcitur,fruitur, intercipit.Boiih. \ 

7S. Proreta-I Prcre^rt eft, qui in ptora j 
xventosaucupatur&caprat, &eotum | 
:onvcrhones dicit in fleaendis pro- 
nontoriis gubernatori , quique ruoes i 
copulofque ne navis eis impingatur, | 
•rofpicit & explorat. Allufit Ciaudia 
ms ad Mallium : 



— — ' Excitftf lentandtt na vita tonfis 
Prsficitur Intericufi^s hincardua t>rorji 
Tenjperat &flHtiHi tempefiatef^;'futurat 
Edccet. Turneb.' 

Guhernator.'] Gubernator fedet in puppl, 
Uiurpatur autem rroverb.quotjes aliquo 
in negotio neuter alteri vulr ccdcre. Dou. 
77. Ramenta.'] R.tmentum & ramen- 
frfwdixerunt&yto&e.-»,qiiod humi c^dit, 
cum lima aut fcobi.na fimiiive tnftru- 
mentoaliquidatteritur. Affinesfuntvo-- 
ccsrafura & rafamen. Rafuram ehorv apu(i 
Veget. kges, qus/co^x e^areu Scribonio 
Largo dicitur ^ferrago , a ferra. ita C«l. 
Aurclianus : cum cervini cornti ferragmt , 
aJ^perfay&cGtxc. -^.^f/jiXTA.-r^Uu t^A^ 
^iryjf^TO,, piTiiiJ^Ta,. If.Cafaub- 

i6, Httns 



384 R U D E N S. 

85 Gr . Ncfc-o. neque ego iftas voftras leges urbanas fcio i 
NifiquiajHunc meum eire, digo. Tk,Sc egoitem eUeajo 

meum. 
Ga. Mane jam: reperi rem, quo pado nec fur, nec focius fieSi 
Tr. Quo pado }Gk. fine me tiinc abire : cu abi tacitus tuam 

viam: 
Nec tu me quoiquam indicailis, neque ego tibi quicquam da- 

bo. 
5J0 Tutaceto, ego raufTuabo: hoc optumum atque squiiru- 

mum eft. 
Tp.. Ecquid conditionisaudes ferre ? Gr. jamdudum fero: 
Ucabeas, rudentem amittas , nuhimoleftusnefies. 
TR.Mane,dumreferoconditionem* GPv.te obieero, her- 

cle,aufertemodo. 
TR.Ecquem in hislocisnoviftif Gn oportet vicinos meos. 
5? 5 Tr.' Ubi tu liic habitas ? Gr. porro iliic longe ufque in cam- 

pisukiinis. / & e- , 

Tr. Vin qui in hac villa habitat , ejus arbitratu ^Zu^mYeS 

fieri? 
Gr. Paulifper remitte reftem , dum conccdo 3c confulo. 
Tr. Fiat. Gr* euge, falva res eft: praeda hsec perpetua eti; 

mea. 
Ad meum herum arbitrum vocatme,hicmtrapraelepism€as* 
100 Nunquam,liercle,hodieadjudicabitabruotriobolum. ^ 
Nx ifte haud rcitquam conditionem tetulerit. ibo ad arbi- 

trum. 
TR.Quidigitur? GR.quanquamiiUiceliejus meum certo 

. Fiat iftuc potius, quam nunc pugnem fecum. Tr. nunc pla- 

ces« 
Gr. Quanquam ad ignotum arbitmm me appellis j fi adhibe^ 

bithdem, . .^ ^ ,« 

1 05 Et fi eft ignotus, noms : fi non ; notus, ignotiffumus eit. ,q 

folemnemvindicationismoremjdequo tutaprafeprad^aa. NoniUS. V. N.Cui- 
BriJJon. Form.l. s-pag. 374. _ cul.2.1.13. 

5>9. Prafepif. ] 'tloH folfim ubi pecora 

ACTUS 



■m 



A cTus IV. Scek A IV*. 



38j 



A C T U S Q^ ARTI SCENA Qu A R T A» 

DAMONES. PALASTRA, AMPELISCA, 
TRACHALIO, GRIPUS. 

C Erioj edepoli qnanqnaan volo vobis qux volcis, miilieres, 

^ Metuo, proptcr mq^s, ne uxor mea me extrudat sdibus : 

Qusmepellicesaddaxifledicetanteoculosfuo^i 

Vos Gonfugite in aram potius , quam.ego. Mu.. miferiB perii- 

I D A. Ego vos falvas fidam j ne tiraete. fed quicL^ri a(y/^'''^- ^^qaia 
VQs i-oras 
Profequimini ? quoniam ego alluiTi , faciec nemo injuriam. 
^rt Ice, inquam, domum, ambo nunc jam ex pr^fidio pi-isfrdes! 
Gr. O liere, flilve ! Di£. falve, Gnpe. quid fit t Tk. tuul^ne hic 

lervoseilf .Z.i^.yxhi^.-. ,„ . . .. 

GR.Haudpudet. TR.nihilagotecum. ^r, ergoabihincfis^ 
Tr. qucTforefponde, feiiex. . 
ioTuushicrervoseft.? Di5..mcuseft. Tr. hem iftac optumei 
.••h quandotuuseft. . ■ 

;i:'lterumteialuto. Da; &^otc.tune es,qaihaadmuko prius 
Abiifti hinc herum arceffitum ? Tr. ego is fom. Di^. quid 
nuncvistibi? 

^ivTR.Nempeiiictuuseft? DiE. meus eft. TRuftuc optimei 
quandotuuft. 

k-Da. Quid negoti'ft ? Tk. virfceleftusilliceft. D^» quid fe- 

cittibi 
tj Vir fceleftus ? . Tr. homini ego ifti talos fufFringi volo. . 
DiL.Quideft, quaderelitigatisnuncintervos? TR,cloquar. 
- m -. .. . ^^- hn^ 

4- 2lu<im tg(y.i^ Scil.inaram confu- [ 9. Gr. KauA f>«^?. "| Peffime harc 
i!o™vfJ!!f^"V^^f'^^^^ «dibustantum | Lambinus explicat > cum germana &t 

Interro- 



jionextrufas. Tatthmant 
\ 7. KAmOol Scil. Lorsrii.nam-mulie- 
jes maxime foris efle volebat. Ad gemi- 
i:Os igitur Lor. lixc loqaitur, quos aft. 3 . 
j:. S. Lenoni cuftod.es addiderat; qui, 
joltquam Pleufidippus Lenonem in jijs 
ipuetatjdomumreverfi erant. ^mfides 
jjpellat, & exprafidiodeducit : quia fupra 
li hocconftituerar, utptasfidio mulieii- 

isefTent. Pifitr, 

Tom.lL- 



facillima fententia ifta fit. 
gants Trachalione Dsmonem , EiTer» 
ne is ipfius fervus : ipfe pro hero oc-- 
cupat refpondere , & 'sit affirmanrer , 
Hand pudet , id cii , fam vero illius: 
neque mti pudet eum , ut eiie fuunt 
neget. ^ddal. 

1 5 . Talos Mrir^i.l V.N. Mil.aa. z,±i 

8b ij, FgOf 



^Z^ : K U D E N s. ^ A 

GR.Immoegoeloquar. Tr. ego, opinor, rem 

facellb. GR.fiquidem ^ ^ SS-,^7"«5: 

Sis pudicus , hinc faceilas. D A. Gripe, animum advorce , ae 

tace. 
GR.Utiniftic priusdicat. Da. audi, loquere tu. Gk. alie-^i 
nonprius, .vMiOiqiOi 

20 Quam tuotiabis orationem ? Tr. ut nequirutcomprimi ! 
ItamoccGepidicere, illumquemdudum /ffnovei"" 

Lenon^m extrufifti, hic ejus vidulum, eccillum. ^-^^^^^- 
Gr. Non habeo. Tr. negas , quod oculis video l Gr. at ne 

videasjvelim. 
Habeo, non habeo. quid tu m e curas, quid rerum geram ? 
^5 Tr. Q U O M O D O H A B E A S , iiiud refert , jurenei 
aninjuria. ^ ■ 

Gr. Ni iftum cepi , nulla cauITa eft quin me condones cruci : 
Si in iiiari reti appreliendi , qui tuum potius eft, quam meum ? 
TR.Veibadat.hocmodoresgeftaeft, ucego dico. Gr. quid 
' ru ais? .' ; -J::. :.L- ■^-■^h?0'-r. ... „ ii 

TR.Qaoad primariusvirdicat,comprimehuncfis, (ituuscfl:. 
3 o Gr. Quid? tu idem mihi vis fieri , quod herus confuevit tibi ? 
: Si iile te comprimere foHtus, hic nofter nos non folet. 

Da. Verboillomodoilievicit.quidnunctuvis? dicmihi. 
, Tr. Equidem neque ego partem pofco mihi iftinc de iftoc vi- 
dulo, 
Neque meum hodie efte unquam dixi, fed iftic ineft ciftcHuIai 
3 5 Hujus mulieris , quam dudum dixi fuiire iiberam. 

DA.NempetuIianc dicis, quam eile ajebas dudum poptila^ 

remmeam. 

Tr. Ad- 



17. Ego,opmoryremfacejp)''\ Sic Mff'.& 
Cc diftinguendum. Argumentum dicitj 
colleftionem e.^i hoc argumento , ut cui- 
vis obvi am , relinqiiit audientibus : ni- 
itiirum, Ergopiiorem loquime oportet. 
Facejjererern , utfacejjere negotium. Non 
igitur opus,^«/rew; non, i^ui reum: XiOnt 
Egoopimr. Eemfacejfo. Gfonovius. 

18.5» pudictii."\ Id eft, fi quem ha- 
beaspudorem. Trinum. 3. 2. 

20. Vt veijuitHr comprimi. ~\ Quam 



! SoU "Virginitai cumfimet accepta feddi ne- 
cjuitur. Taubmannus. V^ N. Araph* 
I. I.. ,'■ - ;'^'' 

-.29i c^oadprimariusvir.~\ Notantin- 
terpretes , primarium virum dici accula- 
torem, cujusprimasfunt agendi partei^ 
quasfibiTrachalio vindicat. Ego firn^ 
pliciterputem virum primariumhicdiciM 
qui prior loquioccoepit Primaiitis.priori 
non modo dignitate & auaoritate , ftd. 
agendictiam aut dicendi ordineiqualis 



^iiKcile eft Gripum compiiracrs ! Apul. hic Tjachalio. -BoAfcorw. Neutrumpiacer 



A C T U S I V. S C E N A I V. 5S^7 

Tr. AdmoJnm : Sc eaquce olim parvageftavit crepiindia , 
Ifticiiiifta cillLilainfunt, quxiracineltui vidulo. 
Hoc neque iili u(us elt , & illi miiera^ruppetias ferer , 
4oSiid'dederit, qui fuos parentes quxrat. Da. faciam ut det: 
tace. 

GR.NihilJiercle, egofumiflidaturus. Tr. niliil peto, niii 

ciftulam , 
Ercrepundia. GR.quidfieafuntaurea? TR.quidiftic tua? 
Auruiii auro expend.turi argentum argento exequabitur. 
GR.Fac fis aurum ut videam, poil: ego ficiam vidcas ciftu- 

lam. 

4yDit.Cav^emaIo,actacetu: tuperge, utoccoepidi dicere. 
Tr. UNUM te obfecro , ut re liujus commilercfcat mulieiis. 

,^ iSiquidem hic lenonis cjus eO: viduius, quem falpicor. 
Hic niii de opinione cercum nihil dico cibi. 

■ •GR.VidenTceleftusutaucupatur? Tr. fineme, ut occospi, 

loqui. 
$.0 Si fcelefti illius eft hic , quojus dico, vidulus , 

Hxpoteruntnoviiie : oilencierehisjube. GR.ain'oftendere? 
D. .R^v^'^^^^' iiiiquom dicit , Gripe, uc olicndatur vidulus. 

GR.Immohercieinfigniteinique. Di£,.quidam? Gk. quia 
; fioftendcro, 

Continuo hunc novitle dicent fcilicet. Tr. fcelerum caput , ' 
55 Ut tutees,icem omniscenles cile ? perjurii caput. 

Gr. Omnia iftarc ego faciie pacior , dum hic hinc carrio ddet. hine. 
a me fentiat. 

^. , Tr. Atqui nunc abs te fcat : verum hinc ibic teftimonium. 
,, , D.^.Gri- 

.edautrervusjidiculum fe pr.^bet pri- ^ pro me. Contra: ^fe. r.,eft, contra te 

.«;^r«««, Illerelpondet : niril abfo- j aus.ut Trinum. aft. z. fc l aBreco^ru 
.um ncc abfurdam . neque indignum ' /.r. Ubi Lambinicontr riam interrre^^^^ 
.ov,svelpr,rnar,oviro., lipareum oc- { tionem meritoDouzaexp od r S 
fiodeprenend.flret: nempe,uttu,D^- 57. rerun.hr.ctbn r.y',°' «.:^ Sic 

4- ^uid iffir tu^ ? 1 ra c • ^^ '^'' Videtur omnino verfiim Ka reiti- 

umV^renLm HUf'°?^'"°; ^'.. .... r.y?,. J«^. Duodeam UZ 

um lumendum- Hi«c ^ me femmt. apud Feftum in Portum • Cui tentma 



jSS R V D E N S. 

D A. Gnpe, advorte animum. tii pancis expedl , quid poftulas f 
Tr. Dixi equidem : (ed fi parum intellexti , dicam denuo : 
^o Hafce ambas , ut dudum dixi , ita elle oportet liberr.s. 
Haec Athenis parva fuit virgo furrepta. Gr. dic miiii , 
Quid ifta ad vidulum pertinent , fervae fint ift^ an liber^s ? 
Tr. Omnia iterum vis memorari , fcelus, ut defiat dies. 
D A. Abftine maledidis , &C mitii , qiiod rogavi, dilue. 
^5 Tr. Cifteilam iftic ineiTe oportet caudeam in ifto J^*^£. "»- 
vidulo , 
Ubi funt figna, qui parentes nofcere hsc poffit fuos , 
^ Quibus cum parva Athenisperiit, iicuti dixiptius. 
GR.Juppiter teDique perdant. quidais, virvene- SLSf " 

fice ? 
Quid ? iftas mutae funt , qux pro fe fabulari non queant } 
70TR. Eo tacent , quia TAClTA BONA^ST MULIER 
femper , quam loquens. 
Gr. Tum poi tu pro oratione nec vir nec mulicr 

mihi es. 
TR.Qpidum ? Gr. quia enim neque loquenses, neque ta* 

cens unquam bonus. 
Quaefo, en unquam hodielicebit mihi ioqui? D a. fi ptcTtet hac 
Verbum faxis hodie , ego tibi comminuam caput. 
75 Tr. Ut id occcEpidicere, fenex, eam,te qusfo, ciftulam 
Utjubeashuncreddereillis: obeamfiquidpoftulat 
Sibi mercedis, dabitur : aliud quicquid ibi eft, habeat fibi. 
Gr. Nunc demum iftuc dicis , quomamjus meum efle intelle^ 

gis : 
Dudum dimidiam petebas partem.TR.immo etiam nunc peto. 
go Gr. Yidi petere milvum, etiam cum nihil auferret tamen. ^ 
Da. Nonegotecomprimerepoirumfine malo? Gr. fi iftic 
tacet. 



MfT. propor- 
tione necvir. 



55. Caudettm.'] Caudea eijlelUl junco i 
«iftmilitudine equinAcaudafu£ia. Feftus. 

70. TAcita, bona. eft. J Subintelligc 
magu , vel potidi, Sophocl. ywjou^] 
Piie-/Miv » «^7« <pifi' L- ^' Genus hoc 
?o<guendi Tacico percrebrum notat Li- 
piius , queai vidc lib. 5. Epiftol. 



Quacft. £3. itemque Mensch. a6l'. j.i. 

71. Pro oratione.'\ Pro oMtiow^j id eft» 
quantum es oratione tua coUigo: ut ver- 
bafacis. Amph.r.l, Meutpaternuncprt 
httjus verbisreCte &fapirnterfacft. J. Guil. 

80. Vidi.] Vidi miivium captatc pt«- 
damjRSCtaniencapere. Lamfr. 

8». Pr9'\ 



ACTU S IV. S CEN A IV. 3^9 

Egotacebo: fiifteloquicur, finemea proreineparteloqui. 
D A.Cedo modo mihi i ftuni vidulum,Gripe. Gr. concredam 

tibi. 
At fi iftorum nihil fir, ut mihi reddas. D A.reddetur. Gr . tene. 
S;Dje. Audinuncjam, Pakllra atque Ampclifca , hoc quod 

loquor. 
Eftne hic vidulus, ubi ciftellam tuam inefte a jebas .? Pa. is eft. 
Gr. Perii , hercle , ego mifer ! ut , priufquam plane afpexit , 

ilico 



7. Gul. ex 



EumelTedixit! PA.faciamegohancrem/>/^nam pr^JipL 

tibi: 
Ciftellam ifticinelle oportetcaudeaminifto vidulo. 
50 Ibi ego dicam quicquid inerit nominacim, tu mihi 
Nullus oftenderis. li fal(a dicam, fruftra dixero. 
Vos tamen ifticc^ quicquid illic inerit , vobis habebitis. 
Sed fi erunt vera , tum obfecro te , ut mea mihi reddantur. 

Dis.. placet. 
Jusmerumoras,meoquidcmanimo. TR.acmeo,hercle. 
p 5 Gr. Quid ^i ifta aut fuperftitiofa, aut ariola cft, atque omnia 
Quicquid infit vera dicet ? anne habebit ariola \ 
D A. Non feret , ni(i vera dicet : nequicquam Sl ''°" 

ariolabicur. 
Solve vidulum ergo , ut quicquid fic verum, quam primum 

fciam. 
GR.Hochabet: fblutum eft: ah! peiii ! video ciftellam. 

DiE. hceccine eft ? 
1 00 Pa. Iftarc eft. 6 mei parentes , hic vos conclnfbs gero ! 
Huc opelque (pefque voftrum cognofcendum condidi. 
Gr. Tunc tibi , hercle, Deos irato"s efle oporter, quifquis es , 
Quas parenteis in cam anguftum cuos locum compegeris. 
DA.Gripe, accedehuc, tuaresagitur , tu pueila,iftincprocul 

Dicico, 

Sz. Troremeetpart^ loejui.'^ SicAcade- \ pudconvivcit commode Commemini <L' mes 
inicusificGruterusedidit.PareusTo/^^irre orationisjuflam partem perfequi. Gronov. 
cenfet infiticiufh. Rittcrshufiiis parte. 85. Superfttriofa.'] Id eft, faiidica. V. 
SctihQ: meam partem.Aiimi.i .\ . Ergoma N. Curcul.aft. 3. i. zy. 
\fars orationu de die dabitur mihi. Pk. Et 99. Hochabet.'] Hochahet^ Gripustra- 
meampartem loquendi & tuam trado tibi. latitio nciore exultanriura cxclanaat fta- 
Militej. I. Incommeditate abjiineremea- timaiolutione. Tauhm» 

Bb 2 iiz. Li* 



3^0 R U D E N S. 

I o j Dicito, qiiid infit, Sc qiia facie , memorato omnia. 
Si hercle tantillLim peccaiiis , quod pofterius poflules 
Teaciverumeonvorti, nugas, mulier, magnasec^eris. 
Gr.Jus bonum oras. Tp..edepolhaiidorac te : nam tu in- 

jurius. 
Di^. Loquere nunc jam puella. Gripe animum advorte ,■ ac 
tace. 
I ioPA. Sunt crepundia. D a. ecca video. Gr. perii in primo 
prsliol 
Mane, neofl:enderis.DiS..qua facie funt? refponde ex otdihe, 
Pa. En(icula'ft aureolas primum literatus. D&. dice dum : 
In eo enliculo litrerarum quid eft ? Pa. mei nomen patris. 
Poft akrinfecas eft fecuriculaancipes , item aurea 
1 1 5 Licerata : ibi matris nomen in fecuricuLVft. D&. mane. 
Dic, in eniicuio quid nomen eft paternum ? Pa. D^mones, 
DA.Diimmortales, ubilociruntrpesmes? GR.immoede- 

pol, mCcT ? 
Di^.Perge, teobfecro, continuo. Gr. pladde : aut ite iti 

malam crucem. 
D&. Loquere matris nomen hic in fecuricula quid fier. 
120 PA.Daedalis. Da. dimeiervatimi cupiunt. GR.atmeperdi- 
tum. 
Dis.. Filiam meam efte hanc oportet, Gripe. Gr. fit per me 

quidem. 
QuiteDiomnesperdant, quimehodieoculisvidifti tuis? 
Meque adeo fceleftuni, qui non circumfpexi centies 
Prius, mene quis inipedtaret , quamrete extraxi exaqua. 

PA.Poft 

112. Literatat.'] Literas infciiptus. I qusdamfptculaautfalculaj, quaeincre- 
V. N. fupra. 2. 5. 22. pundiis interdum puerorum habeban- 

114. .^ficipes. ] Pro anceps, id eft i - - - .. 

Utrinquelecans, Prifcian.lib. 3. &<S. 

120. 'Dadaltf. ] aVo tS iS^-uMxh. 
Arac/kAK , forma patronymici faemini- 
Jjif Cctmer. 

I2S- Pofi ePficilicula.~\ SecuU ,{z]ces 
funt Varroni a fecando , S^fic-iitre dedu- 
citur, qucdelt tanquam /f(-«//re: inde 
ficilicss. Ennius. 

Incedit velisvnl^ofciliahii' latif. 

& peidiminutioneKi, fcilicula , parvula 



tur. Turneb, Gloflar. Sicila , o-/ji.ixdi, dp- 
Ci)K:cv f.cUum. ^u^v cmvii^^. ficila, 
afxixct ■x^dpTXiToy.®^. Ett autem vox 
magnas Grxciz. eo nomine inteliigebant 
quicquidlecandi vim hsbet : inde Sicilia 
dicta,quiaab Italia abfedta, mdt ficilire 
prata, ieciiC. CstuU. fcelices antjicilices 
cultratonforia vocat. ficilire eit ca:derej 
jfa/wjfunt, qu^}S-l?vfybinis aut Ianceis> 
aut venabulis, <m^ijJ:s Graeci vocant. 
Scal. 



A C T U S IV. Sc E N A IV. 591 

^zjPa. Pofteftficilicula argenteola & duae connexae manicu- 

Sucula. Gr. quin tu i diere^fta cum fucula & cum porculis. 
PA.Etbullaaureaefl:, paterquamdedicmihinataii die. 
DA.Eaeftprofe6to.continen,quincomple6lar, non queo. 
Fiiiamea,{alve: egoisfimi, quiteproduxi, parer: 
130 Ego fum DcSmones , & mater tua ecca hicintus Dsdalis. 
PA.Salve, mipaterinfperate. DA.falve. ut te ampledorli- 

bens! 
Tr. Volupe'ft , cum iftuc ex pietate voftra vobis contigit. 
Da. Capedum : hunc, fi potes, fer intro vidulum, age Tra^ 

chalio. 
TR.EcceGripi fcelera. cumiftarcresmaleevenittibi, 
135 Gripe,gratulor. Dis..age> eamus, mea gnata, ad matrem 

tuam, 
Qnx ex re poterit argumentis hanc rem magis exquirere : 
Qu2! te magis tra6tavit , magifque figna pernovit tua. 
TR.Eamusintroomnes, quando operam promifcuam da» 

mus. 
Pa. Sequere me, Ampelifca. Am. cumteDii amant, volu- 

ptati eft mihi. 
140 Gr. Sumneego fceleftus , quiillunc hodie excepi vidulum s 
Autcum excepi , qui nonalicubi in folo abftrufi loco ? 
Credebam edcpol turbulentam praedam eventuram mihi , 
Quiaillamihi tam turbulenta tempeftate evenerat. 
Credo ed^epol ego illic inede auri dc argenti largiter. 
145 Quid melius eft, quam ut hinc intro abeam5& me fulpendam 

clanculum , 
Saltem tantifper , dumabfcedathcEcamesgrimonia. 

116. Jdiere^a.^ Vide notas Capteiv. laporculoshabet, utPlautusait teodem 

aft. 3. fc. 4. ff. 103. Trin. a£t. 2. 4. etiammodo fuum hascmachina porcu- 

Cum fucula &porculii.'\ SuccuUmintot- lum habebat, 6cc. Czto cap.i 9- po^ctt!M779 

culari velut fcrophas iimilitudine voC'*- inmediafucculafnnte : Arque hincPlauti 

tam augutoi. ut enim fcropha vel fuccu- eruendaeft fententia. Tumeb. 

ACTUS QuARTlScENA Q^INTA. 
D iE. M O N E S. 

PRo Dii immortales , quis me eft fortunntior , 
Qui ex improvifo filiam inveni meam ? 

Bb 4 SA- 



IpX '■'' R U D E N S, 

SATIN* SI QnOI HOMINIDeiefsebenefaaiumvoIunf; 

Aliquo illacl padto obtingit optatum piis 1 
j Ego liociie , fMi neqoe fperavi , neque credidi ^ 
Is iinprovifo hliaminveni tamen : 
Ec eam de genere rummo adolefcenti dabq . 
Ingenuo , Atheniend , Sccognato meo. 
Ego eum adeo arceffi huc ad me quam primum volo 5 
H o Juffique exire huc ejus fervom, ut ad forum 
Iret. nondum egreilum eiTe eum , id miror tamen. 
Accedam opinofad fores. quid confpicor B 
Uxor complexa collo retinet filiam : 
Nimispcene inepta atque odiofa ejus amatio eft. 

^ ' %J^,ottofa. quippequipofteaobjui- 1 liamtempusterat. Heinjius, . ' 

ACTUS QjJAPvTX SCENA Sej^TA. 
DiLMONES, TRACHALIQ. 

ALiquandoofculandomeliusert, uxor, paufamfieri. 
-,.- ^ Atqueadorna, ut rem divinam faciam , cumintro advc-, 

■neroj 
Latibus familiaribus: cum auxeruntnoftramfamiliam : 
Sunt domi agni & porci (acres. fed quid iilum remoramini , 
5 Malieres, Trachalionem ? atque optimeeccum exit foras. 
Tr. Ubi ubi erit , tamen jam inveiligabo, 6c mecum ad te ad- 

ducamiimul 
Pleufidippum. D a. eloquere ut h^c res obtigtt de filia : 
Eum rogato, ut relinquat aiias res, & huc veniat. Tr. licet. 
D A. Dicito daturum meam illi iiiiam uxorem. Tr. licet. 
|o Da. Et patrem ejus me noviffe : & rnihi eile cognatum, 
TR.licet. ^jI 

DiE.Sedpropera, TR.Iicet. D,i£. jam hic fac fit , cf^na u^ 
cufetur, Tr, iicet. 

DiE.O- 

l, A L/fl«4»a!a.]Ideft,fandemfic.C.ic. 
X^co//fgi me alicjUAndo. Douza. in 
Frscid. ad Fetion. lib. z. 6. Paufam. ] 
V. N. Ferfaaci:. S- ^. 

4. Porci facres.'\ Porci facris deftinati 
^poe4abantur fairs:, Tibullus rnjfiicoi 



vocat. Ariftoph.|a(;f7fg,t,"^Jc Sc [juugi}(^5, 
Turn. lib. zs. cap. 2. Vide notas Men. 
aui. 2. 2. is. 

11. lam hicfacjlt.^j, Omnino,/*", le- 
gendum , non , /is. ut habent M.ff' &? 
edd. Vultenim, utherusejus quampri- 



ACTUS IV. SCEN A Vir. ^^^- 

Dii. Omnian licec? Tr. licet, fecl fcin^Guid cft, quod te vo^ 

10? 

QuoapromififtiutiTieminerisJiodieutliberfim. D^. licct, 
Tr. Fac ut exores Pleufidippum , ut me emittat mami, 
DA.licet. 
15 Tr. Et tua filia faciro oret : facileexorabit. Di£. licet. 
Tr. AtGuc ut mihi Ampeiifca nubat, ubi ego fnnlib^ 

Di5.. licct. ^ai 

Tr. Atque ut gratum mihi beneficium fadlis exDeri J 
DA.licet. ^ ^y 

Tr. Omnian'licet? Da. licet.tibirurfum referoaratWm' " 
Sedproperaireinurbemaducum, &redpete hr.cTrurium 
Tr. licet. ' ' 

■2.0 Jam hic ero. tu interibi adorna csterum , quod opus eft 
DA.ljcer. '^ 

Tr. Hcrcules iftum infelicet cum fua licentia , 
Itameasreplevitaures. quicquid memorabam , licer. 
^um ibifit , cujuscauflacoename^tparaturuss 5c fortaffis etiam nuptialem. 

Agtus Quarti Scena Septima. 

GRIPU5, DiE.MONES. 

QUammoxlicetre compellare, D^mones? 
^Di£..Quidell:negotii, Gripcf Ga.de illovidulo 
Sjlapias Cipias : HABEAS QtlOD Di danunr 

DA.^quomvideturtibi,utego,alienumquodea "'"' 
5 Meum eire dicam ? Gn. quodne ego inveni in mari'? 
DjE.Tantomeliusiliiobtigit, quiperdidit: 
Tuum eile nihilo magis oportet vidulum 
Gr. ISTO TU PAUPER ES, cumi\imisf^.n6tepius 
Da. O Gripe Gripe , I N ^TATE HOMINUM 
plunm^ 

r^rr^- r ■ . FiUnt 



danunt bom. Sicctiam nielior fit verfus. 
Grono vitu. 

^^ S 10. TTan- 



efcam avaritet. 



5^4 R U D E N" S. 

I o Fiunt tranfenna?, ubi decipiuntur dolis. ^ 

Atque edepol in eas plerumque efca imponitur : 

Quam (i quis avidus pofcit efcam avariter , 

Decipitur in tranfemia avaritia fua 

llle qui confulte , dode , atque aftute cavet, 
1 5 Diutine uti bene iicet partum bene : 

Mihi iftasc videtur praeda prasdatum irier , 

Ut cum majore dote abeat quam advenerir. 

Egone ut quod ad me allatum elTe alienum fciam, 

t!elem ? minumeiftucfacietnofterDasmones. 
20SEMPER CAVERE HOC fapientesxquilTumum eft 

'Ne confcii (intipii maleHciisfuis. 

Ego miiii cum lu(i , nihil moror ullum lucrum. 

Gr. SPECTAVI EGO pridemComicosadiftummodum 

Snpienter dida dicere, atque iis plaudier, 
25 Cum illos fapientis mores monftrabant poplo. 

Sed cum inde fuam quifque ibant diverii domum , 

Nullus erat illo pado , ut illi jufterant. 

D A. Abi intro , ne moleftus , linguse tempera. 

Ego daturus tibi nihil fum , ne tu fruftra fis. 
5 o Gk. At ego Deos qu^efo , ut quicquid in illo viduIo*ft ; 

Siaurum, (iargentumeft, omne id ut fiat cinis. 



*y<cld. Vftfiet 
DcBtnones. 



1. Gtil. male» 
ficii fuis. 



10. rTanfennx.~\ V. N. Bacchid. a£t. 4- 
fc, 6.7^f. z2. 

13. Decipitur in tranfinna. ~\ Malim 
hic : Excipitttr in tranfenna : Verbum 
proprium deillisqui ex infidiis capiun- 
tur. Groneviuf. 

16. MihiiJldCy &c. NuUa caufa eft, 
cur a recepta lei^ione cum Schoppio ab- 
eamus. Nam fi aliquis it prxdam prs- 
datura, hoceft, ad praedam prxdatum, 
livcfi aliquis pradam prJEdatur ; prasda 
omninoiderit, quodquisit praedatum; 
eoquere^edicitur , pradaiturpradatum, 
hoceft, prsdaeft, obquoditur adprae- 
datum^ feu, quod przdatur : hac voce ac- 
cfprapafllve, utolim deponentiacapi fo- 
lent. Vojlim. Mihi videbaturlegi poffe; 
Mthiijiac videtur prada pradatum irier , 
IJt cum majore doteabeat-j ^uam advene- 
rit. Hxc, quam ad rae detulifti, prsda 
ad piajdam iie mihi videtur, Gripe. Nam 



DiL.IlInc 

cum majorcdoteabitnraeft, quamad- 
venit. Ut alludatDaemones ad dotem, 
quaagnitam&inventara, occafione ca- 
pti viduli , filiam fuam adolefcentiimge- 
nuo Athenienfi erat defponfaturus,. Box- 
horn. Nihilmutandum, ifthacpradapra-, 
datum irier videtur. Ubi irier pro iri , Sc i 
mproire. Sic«>»»' in Duodecim tabulis 
proit. F«r«r notatum Prifciano pro fit.. 
Potefur apudVirgilium legitur pro po-( 

teft. Salmajiuf. 

22, Car/2/«/?.] Ego, cummehonefte 
obleftem, lucrum contcmno. Ita hamh. 
fedridicule. Senfuseft: Poftquammihi 
lufi 5 feu, poftquam mihi non modo non 
damno, fed & ufuifuithicvidulus.in- 
venta nempefilia, nuUutn pra:terea lu- 
crum indequsro. .Acidat. 

2S. Cum iUos fapientis mores.~\ VuItJ 

populum quidem in theatro probare me-i 

iiora, plaufumque adeo dare, cum a Co- 

*^ mico 



':i^ 



ACTUSIV. SCENA Vril. 

D A. Illncefl:, qiiod nos nequam fervis utimur. 
' Nam illiccum iervofi quo congreflus forcc, 
Et ipfum (efe &: illum furci adfl:ringerec, 
3 5 Dam pra-dam habece le cenferec ,'inccrini 
Pr.rda iplus eilec : prairda pti^dam ducerer. 
Nunc Hinc incroibo , & facrificabo : poHibi 
Jubebo nobis cccnam concinuo coqui. 



3$S 



micopronunciatur fententia aliqua ho- 
neftior : verum eundem populum. ut 
iomum abiit , obiinere mores fuos, ne 
luetacere inprivato iHud ipfum , quod 
rocemanuquepubliceprobaverat. T.ntb. 



obremfetvosimprobos habemus: nera- 
pe, quod connivemus eoruin ceccatis. 
Lambin. *■ 

3 5 PrW^ ipfus efet.'] Qjjia addicen- 
dusefletdominus. aut nox^ dedendus 



3z. lHuceJl. J lila cauffa eft, quara- 'noxalijudicio. Llmbtn 

ACTUS QUARTI SCENA O C T A V A. 
PLEUSIDIPPUS, TRACHALIO. 

T Terum mifiiift.Tc omniaicera, mi anime, mi Trachalio , 
AAli liberce, mipacrone, immopocius, miparer. 
Repperic pacrem Pakfl:ra fuura acque macrem ? Tr*. repperit 
PL.EcpopuIarisefl:? TR.opinor. PL.&nupcuraefl:mihi ? 

Tpv, llifpicor. 

S Pl. Cenfen hodie defpondebit eam mihi, qusfo ? Tr. cenfco. 
1 L. Quid , patri etiam gratulabor , cum illam mvenit ? 

TR.cenfeo. 

PL.Quid,matriejus? TR.cenfeo. PL.quidergo cenfes? 

TR.quodrogas, 
Ccnreo. PL.dlcergoquanticenfes? TR.egone ? cenfeo. 
1 L. Atiume quidem , ne cenfionem (emncr ^''''''- ^f ^-mmaqui. 

iacias. Tr. cenfeo. 

4 rr PL.Quid 

A dfr^JTfr"'' ^ -^'^^'"'V"- I fumequantieam cenfes atque ^ftimas, 
J ontnino IpI A^"'"'"r ^T' ^"'"'^- i "^ ^^^^P" ^^^^^^ cenfionem. Lufit in 
ndnmn ^ "^™' ^^'^ '^''^' ^^P°- an^biguo fignificationis verbi cenfeo ut 

eTquTntttL tT^r'^ "'^c' ^ -^^-'^^-1 S«-oGruteroe4, abfumo; 
'eft nih UeftatT "r'^^'^'''° ^'" ^'^^^^"«'^ligo^Salmafio^ducovendit.m 
■ione decui^.^^^^^^^ ^" ^^^' i ^aufero.Turneb. ^^/i.;« .^«,^.^.. Li- 

fletcJl^^ aTiS. Y '"^i '.'P'- '/'«-«- ^?--^^-- Hunc proxirne fenlu.u 
i /«7.";,«1 Im^^^^^^ quodd.xe- acccmffc puto. Scd fuL eft id ipfum, 
quanucenjes, Iramo, mqmc, rera quodiiievulr/«;«;;,o. Trinum.^zf hJ-m 



3^5 R U D E N s. 

I o Pl. Quid (i curram ? Tr. cenfeo. Pl. an fic potius placidc I 

TR.cenfeo. 
Pl. Etiamne eam adveniens {aiutem ? Tr. cenfeo. Pl. etiam- 

ne, ejuspatrem? 
Tr. Cenfeo. Pl. poft ejus matrem ? Tr. cenfeo. Pl, quid 

poilea? 
Etiamne adveniens compledar ejuspatrem ? Tr. non cenfeo. 
Pl. Qaid, matrem ? Tr. non cenfeo. Pl. quid eampfe illam ? 

Tr. non ccnfeo. 
15 Pl. Perii! deledtum dimifit. nuncnoncen(et,cumvoIo. 
Tpv. Sanus non es : fcquere. Pl. duc me, mi patrone quo 

Jibet. 

ijlaratie maxhna efi. St. KontihiiUud bantur. UtinTrucul. 1. 1. sAccipiatillico 

apparere , ft fumM^ potefi. Lucilius apud expenfa , neque cenfeat. Quem habuerunt i 

Honmmitftec ejiratioperverfa: ara fum- in piomptu locum interpretes, fed CQ ■ 

pta & fubduHa improbe. 5«»»fircigitur eft nefcieruntuti. Cum toties dixiffet fer- 

fubdacerc, fumraam facere. At cenfere vus Cenfeo, Sumetandem, inquit herus: 

^sr^teftdirpungere^confjnceie , numquid fummam fac : fatis cenfuifti, vel di- 

digna iiiat, qus accipiantur Sc fubfcri- Ipnnxiftiiationem. Gronovkts, 



ACTUS QUINTI SCENA PRIMA. 



Q 



L A B R A X. 

Uis me eft mortalium miferior, qui vivat altcr hodie , 



Quem ad recuperatores modo damnavit Pleufidippus. 
Abjudicata a me modo eft Palaeftra, perditusfum : 
Nam lenones ex gaudio credo elle procreatos , 
j Ica omnes mortales, (i quid eft maii lenoni,gaudent. 
Nuncalteramillam, quaemea eft, vifam huc in Veneris ra" 

num. 
Saltem ut eam abdueam , de bonis quod reftat reliquiarum. 

2. Recuperatores.'] Vide Notas Bacch. a^. 2. fc 3. ;^f. 3 5. 

ACTUS QUINTI SCENA SeCUNDA. 
GRIPUS,LABRAX. 

NUNQUAM edepoi hodie ad vefperam Gripum in' 
fpicietis vivum , 

Nifi vidulus mihi reddicur. La. perii , cum mentionem 

Pieri 



A C U S V. S C E N A II, 5<?7 

Ficri andio ufquam viduli, quafi palo pedas tundat. r>»«^ tundar, 
Gr. lllic (celellus liber eft : cgo qui in mari prehcndi 
5 Reteatque exccpi vidulum , dare ei negatis quicquam. 
La. Pro Di immortales , fuo mihi hic rermone arrexit aurcs. 
Gr. Cubitum, hercle,longis literis (ignabo jam ufque quaque, 
Si quis perdiderit vidulum cum auro atque argento multo,5 ^ 
Ad Gripum utveniat. non feretisiftum, utpoftulatis. 
^ioLa. Meum,hercle,illichomovidulumrcit, quihabet, utego 
opinor. 

Adeundusmihiillicefthomo : Di, quaefbjfubvcnite. 
GR.Quidmeintrorevocas^ hoc volo hic ante oftium extcr- 

gere, 
Nam hoc quidem pol e robigine , non c ferro fadum eft ; 
Ita quanto magis extergeo, rutilumarquetenuiusht: 
1 J Nam quidem hoc Vere natum cft verum : ita in manibus coii- 
fenefcit. 

La. Adolefcens, falve. Gii.Diteamentcumirrafo capite. 
LA.quidfit? 

GR.Verum 



XLquoreferatui, non habet. Lafa- 
rertw. 

7. Ctibitum.'] Homines pauperculi in 
etalicompendium Prrconis facere fo- 
ebant. ur GelafimusinSticho. Opulen- 
iores vero prjeconem conducebant e 
lubhco , palamqueperecs, fiquidvel- 
ient, prasdicari jubebant. Qui mos in 
Imncufquediemnobisquafi per manus 
iraditusobfervatur. utSc ille alter, quo 
jibellos imiices five tabulas papyrinas , 
iongis, decumanisaccapitalibus litteris 
briptas bafilicarum vel templcrum val- 
is, pilifqucacportisproponimus. Sunt 
utem longte litterA pro in longum form(t- 
wproi/M<3//^«eaccipiendae. Ad quasitem 
.ongam illam littcram finguhrem , 
uam ejc fe fafturam fibi Euclionis Sta- 
hylaminatur, referundam cenfeo. De 
^ngU item litttrit & quidem cubitali 
lodo etiatn Poenul. aft. 4. 2. 
IbituvideaA litteratai fiiiiles epijlolofy 
Pw fignatcu : nomina infunt snbitum 
Un^is litttrit. 



DoHZa. Vide notas Aular. aft. i. fc. i, 
j^r. 3 s. 

I s . Vere natum ejl verum.'] Ludit in 
floribus&fruftibusv^rnis, qui fugaces 
funt&indiem. camcontra pleriqneae- 
n.ivi& auturanalesfiuiaus intotumdu- 
rent annum. Ver» ergo, quodantiquo 
fermone veruzn (atcomum ygenum^zp- 
pellat , rubiginofum dicit e vernis efic 
frudibus , & in manibus confenefcere, 
Tumeb. Non eft reponendum , Venena- 
tum pro verenatum, quaBivisfichabeant 
Codices. Non enim poteft huic loca 
convenire. At refte interpretantur vii^ 
doftiillud, verenatum. SdmsC. 

^ 16. Cumirrafo capite.'] Qm e naufra-' 
giofervatierant, radebantcaput : in fi- 
gnumliberationis-: uthic Longoliuf no^ 
tat. Quanquam illi potius in periculo, & 
tempeltate jam invalefcente caput rade- 
re, atqueetiam ungues prxcidere fole- 
bant. Atenimcam Leno, fupra fcen. i.^ 
crifpus dicatur, putem eum hic dici, irrafr 
capite, ideft, nonrafo : propter cincin-'- 
nos in capillo ciifpo. P/y?or*. 

24. Fa-^ 



35)8 R u D E N s. 

'"'■ ' Gr. Verum extergetur. La. ut vales } Gr. quid tu , num me- 
dicusj quaefo, es ? 
L A. Immo edepol uiia liccra plus fum,quam mediciis. Gr. tum 
tu 

Mendicuses? LA.tetigidiaca. Gr. videtur digna forma, 
2 Sed quid tibi efl: ? La. hacproximanode in mari elavi, 

ConFra6ba eft navis, perdidi, quicquid erat , mifer ibi omne, 
' Gr. Quid perdidifti ? La. viduium cum auro acque argento 
. multo. - . ; :, 

Gr. Ecquid meminifti In vidulo, qui perit, quid infuerit i bi ? 

L a. Qnid refert , qui periit ? Gr. tamen R non hoc, aliud fa- 
bulemur. . 

ij Quld fi ego fcicuii qui invenerit ? volo ex te fcire (igna. 

La. Nummi odllngenti aurei in raarfupio inhierunt. . 

Prsterea centiim denaria Piiilippea m pafceolo Sphiiip"»!""' 
feorlus. : ,, 

*GR.Magnaherclepra^da'ft: largitermerceJis indipifcar; ' ] 

DiihoQiines refpiciunt.bene ego hinc pr^datus ibo. 
3 o Profe<5to iuij iis eft vidulus. perge aiia tu expedire. 

La. Talcntum argenti commodum magnum inerat in cri 
mina. ■ ^ ■ 

:;' ;Pr.Ttere:i iinus, epichyfis, cantharus, gaulus, cyathurque. 
^'x^Gr. Pap.-^ 1 divitias tu quidem iiabuiltiiuculentas. 
-^•'La. MiSERUM iituc verbum & peiliimum eft, Habuide, 

-n .:(«-.;••. <S<: miiil naDete. 

r;!i:/ . GR.Quid 



2p2'4.. F«ii«/e«2«r.q FotentiaUs modus 
cftj ne ruafionis in .eo viip perperara ai- 
^itrerb. ^adal. ; - , . \ ■ ' 

'27. Pafieolo.'] NamuS'?afceolufex 
alut^ faccuitu. a Qt£C. dj^syK-s^Xioi;. & 
fpdcntaiK^iv^. -Suidas:<.Oa!.yK&>Aicv s 97 i^:fov- 
•TTi-cv;. Alconias voca^ ScorteM, Eft autem 
■pafceol-us -is^.?iX! £^ gif^^iiM \]pfi.fcelc. Meuvr 
,,jz. -p.iime. borainefcjUerefpkiiint.'^ Ita 
Bacchi,d. Tace modo: deUfS refpiciet nos ali- 
<]uis. Alluditur ad ,T ort^Utia-m- Refpicien- 
tem , id eft, feiiccm & prppinam. Taitb- 
TftAnnus. ' ■ . 

si. Comraedum.l Vj4e notas Meicat. 



32. Sinus.'] Sinui vdfnumy vasfmiio- 
fiisTj, rotundumSc capacealveo. Virgil. 
Ecl.7. ' .- , - 

SinumlaBtij &hiic tihi Ithui Pnape»: 
... atiotamii 

SxneSiarefat ejl. 
Qr-£EC. cfTv^. Alii /»7«?» -inrerpifetanfur 
VoS,: quodvini ftillicidio cscipiundo li-. 
phuncujis fubjicitur, qucd excjpulum di-. 
citut.Taubrtt. Epichyfs.] Vas vinatimn,. 
e quo in cyathos vinum affundebatur.: . 
Ttirnib. Ex Poliuce conftat , vsfis etiaffl 1 
coquinarii gcnus^fuifie. Scaliger. G^t^' \ 
Im. ] Vafcurum in formam cymbii. 

Larabin, 

35. Pre- 



ACTUS V. SCENA II. ^^^ 

^jGr.QuicI darevelis, qiiiifl;cEctibiinvefl:igetind{cetque ? 
Eloqaere propere celeriter. La. nummos trecentos. Gr. tri- 

cas. 
La. Quadringentos. GR.tramas putridas. La. quinc^entos» 

Gr. callam dandem. 
La. Sexcentos. Gr. curculiunculos minutos fabulare. 

LA.Dabofeptingentos. GR.oscaiettibi: nunc 

idfri^idefadlas/* ^^/aw. nunc git 

T -» T*1l 1 I r frigefadlas, 

4oLA.Miiledabonummos. Gr. lommas. LA.nihiladdo: abi. 
GR.igiruraudi: 
Si, hercle, abiero hinc, hic non ero. La. yin centum & milie? 

Gr. dormis. .. ., . 

La. Eloquere quantum poilules. Gr. quo nihil invitus ad- 

das; 
Talentum magnum : non poteft triobolum hinc abelTe. 
Prointuvel ajas, vel neges. La. quid ifl:ic necelTum. efl:, vi- 
deo: ■• 
^jDabiturtalentum. Gr. accededumhuc: Venus hsc volo ar- 

rogette. - Vi^r.-jq - 

LA.Quodtibi Iibet, i<l mihi impera;- "Gr. tange aramhanc 

Veneris. LA.tango.- 
Gr. Per Venerem hanc^ jurandum efl: tibi, La. quid jiiremj? 
GR.quodjubebo. 'Hril.:;. -f.ZiyM. 

c"^--^ muDD^ iffi?>j LA.Pra^i 

|Utinpromiffione ^dpromijjhr. Stipul 
tbr rogar -i a-dftipulator adrogat* cuj 



'.-*'-*«>* ji^ijuj V, 



3«. Propere celeriter.'] Gloflulam fa- 
'it. VelfcripfitfortePlautus , Elotjuere 
]roperiter. qua vocealibi ufus , ut & fi- 
niaeiusApukius. Scriveriuf. 

37. Tr«w/M.] Ideft, fila putrida. V. 
T. Epid. 5.1. 

3 8. Curculiumulos.l Id eft, les nul- 
us ufus narras. V. N. Curcijl. 

39. Numgit fripdefaifo^,^ Puto me- 
orem effe ledionem ficut edidit Came- 
irius, Oscalettibi, PuncidfrigUefadM. 
coquodifparatim leftumeft, num cid 
iproeofaftum r.Hmgtt. Quae faiptura 
ihllicft. V.N.Poen.3.S Salmaf. 

43. Talentum magmm.] Vide notas 
oftell.aft.s.fc. I. j^f 114. 
45. ^rroget.] Interroget, & tibi jus- 
randum concepturo voce prseat. In 
pulaiioneeft ^^^^'/'«/^ror pleiumque, 



vicenunc Venusierit j cuJQs In fano adr 
arampiclura conventum initur. Tume-. 
hm. . .-:. .i,. .:'.., A 

45. Tavge aram. '] Habetur hic foi;- 
mula Jurisjurandi corporalirer. prsftiti 
conccptis vetbis , & adverfirio praceunte. 
Et notetur, jusjurandum aristaftisprx- 
ftitum,quod&Cic. proFlacco indicat, 
rurnait: Isji aramtenens juraret, crederet 
nemo. Juvenal. Sat. 14. 

Falfu^ erittejtis : vendit f^rjuria fv^ma 
Extgua, Cererii tangens aramc^uefpe' 
demque. ■ ^ - 

Nam'& ftcTramentum diftur; & preca- 
turiarastangebant, veltenebant. habe- 
bant enim arae anfulas guafdam , auciore 
Suii^. Bxillbn. 

4S. U 



400 R U D E N S. 

La. Prsi verbls quid vis. id quod domi eil , nunquam ulli fufj^ 

piicaboi 
GR.-Teiicacamhanc. LA.teneo. GR.dejura,te mihiai'geii* 

tumdaturum, 
5oEodemdie, viauliubirispotitus. LA.fiat. , 

Gr. La. Venus Cyrenenlis teilem te teftor mihi i 

Si vidulum illum , quem ego in navi perdidi , 
• Cum auro atque argento falvom inveftigavero * 

irqueinpoteftatemmeampervenent. ^ > 

5 5 Gr. Tum ego huic Gdpo dico, inquito , & ne tangitda 

LA.TumegohukGripodico, Venus, utmaudias. 

Gr. LA.Talentum argenti raagiium continuo dabo. 

GR.Sifraiidaffis; dicito, utiteinquaErmtua 

Venus eradicet caput atque ^tatem tuanii 
^oTecumhochabetotamen, ubijuraveris. 

La. Etillum ego advorfum , fi quid pQcc?iTo , Venus# 

Veneror te , ut omnes miferi lenones iicnt, 

Gr. Tamen fiet , etfi tu fidem rervaveris. 

Tu hic operire , jam ego faxo exibit fenex i 
^j Eum tu continuo vidulum repolato. 

L A. Si maxume mihi ilium reddiderit vidulum | 

Non illi ego hodie debeo criobolum.. 

Meusarbitratusefl, iinguaquodjuret meai 
; Sed conticeicam. eccum exit , dC ducit fenem^ 



48. Id^mddami,'] Moc q.uod habeo, 
&propnemeumeft, nunquara aliande 
fupplex petam. Lenones enim peijuri. 
Allegona. Lambin. 



6o. teciirn hoc haUto.^ Haric taiticii 
precationem diram tibi fervato, eaque iri 
tuumcaputveitatui. Lambiiu 



ACTU S QjlN Ti S C E N A TeR TI Ai 
GRIPUS, DiLMdNES, lABRAX. 

SEquere hac : ubiifticleno eft ? heUstu , hem tibi, hic k- 
betvidulum. ^ . i i 

DA-Habeo, &fateor eire apud met & , fi tuus eft , liabeas 

tibi. ... 

Omnia ut quicquid infuere , ita falva fiftentuc tibi. 



A C T U S V. S C E N A II I. 4©1 

Tene, fituuseft. LAioDiimmorcalesl meus eft. (alve, vi- 

dule. 
5 Da. Tuufne eft ? La. rogitas? ficjuidem herclejovis fuit, 

meusertramen. 
D^. Omnia inrunc falva : una iftinc ciftella excepta eft 

modo 
Cum crepundiis, cjuibufcum hodie filiam inveni meam. 
La. Quam ? D a. tua qu^ fuic Palasftra i ea filia inventa cft 

mea. 
La. Bene mehercle fadum eft : cum iftsec res tibi ex fen^ 

tentia 

I o Pulchre evenit, gaudeo. D A. iftuc facile non crcdo tibi; 
La. Immo 3 hercle , uc fcias gaudere me > mihi triobd* 

lum 

Ob eam ne duis : condono te. Dm,. benigne edepol f^- 

cis. 
La. Immo tu quidem hercle vero. Gr. heus tu , 

jamnehabes vidulum ? ^/n jamhabeaS 

L Y Y 1 ' vidulutn. 

A.Habeo. Ga.propera. La, quid properabo. GR.reddet© 
argentummihif 
ijLA.Nequeedepoltibidd, neque quicquam debeo. GR.qii^ 
ha^c fa6lio eft ? 
Non debes ? La. non herde Verb. Gr. liontu jiiratus mi« 

hies? 
La. Juratus fum : 3c nunc jurabo , fi quid voluptati ell 
mihi. 

JUSJURANDUM rei fervands , non pierdends , con- 

ditum eft. 
GRi Cedo fis mihi talentum magnum argenti, perjuriilii- 
me. 

10 Da. Gripe, quod tu iftum talentum pofeis? Gr. juratufl 
inihi 
Dare. LA.libetjurare.tun meo, Pontifex, perjurioes? 

D-5<i(iua 

21. Pontifex.l ?!o athitto accipien- 

dum , eoque qui quafi pontificarum fine ' 

fuffragio populi geiens , jus ipfe fumis 

fibx ds diyijiis hamanifqus lebus fta- 

C G mzndh 



8. >-1 ONditum ejl.^jlnvcntum &com- 
\_j paratum eil: Prifcos hac brevi- 
itelermonis clegantifT. (xpz ufos, do- 
u Lipfius Not, aii lio. -f.Taciti, 
Ton. U, 



:^Q% R u r> E N Sk 

D A. Qua pro re argentum promifit hic tibi B Gr. fi vidu-^ 

kim 
Iftum redegiirem in poteftatem ejus , juratus dare 
Mihitalentummagnumargemi. LA.cedo qui cum habeam 

judicem, 

2 j Ni dolo maio inftipulatus (is , nive etiam dum (iem 

Quinque&vigiminatusannos. Gr. habe gum hoc. La. a* 

lioll opus. 
DA.Jam abiftoauferre haud (inam, niii iftum condemna- 

vero. 
Promififti huic argentum ? La. fateor. Di£. quod fervo meo 
Promififti , meum efle oportet : ne tu leno poftules 

3 p Te hic fide lenonia uti : non potes. Gr. jam te ratus 

Nadum hominem quem defraudares. dandum iiuc argentum 

eft probum : 
Id ego concinuo huic dabo , adeo me ut hic emitrat manu. 
D A. Quando ergo erga te benignus fui , atque opera mea 
H^c tibi funt fervata. Gr. immo hercie mea , ne cu dicas 

tua. 



DA.Si 

ficiari calumnias caufa ; contra quem 
pronunciabatur , etli non damnaretur 
calumniaj , & exanimifui fententia ju- 
raflet, tamenipfe eventus quodammo- 
do faciebat peijurum: & hujus levita- 
tis mulftam habebat amiflum facra- 
mentum. Tun' meo pontifex perjurio eSy 
hanc habet fententiam : tibi nc ob id , 
tanquam pontifici, debetur facramen- 
tum. Gronovius. 

24. Cedo qutcum haheam.^ SenfushlC 

„. ^<^w.. ^...w.v ^^..,. ^,-.-, , efl::Quidisiquoddarejuratusfum, au- 

pontificescognovifle. Sed nec^nc ponti- | fereta mejudicio , fi probavetim , te fti- 
/ccTwproarbitropatipoflum accipi, ne- Ipulatumefle, dolomalo: &perhocfti- 
que aut ulrionem jurifdiiaionemque pulationem non valere: mcque viginti 
fuiflePontificiinperjuros, autexpiatio- 1 quinque annis minorem cfle: & ob id 
nem, qus a pontifice fieri foleret, re- i L^toria legi* beneficio uti pofie ? Ra' 



ftuendi. Douz.a. Iftud non ad ultioncm 
vel jurifdidtionem Pontificum retule- 
rim , fedadcriminis expiationem, quae 
aPontifice quaerifolebat, namcommif- 
fum piaculum dicebatur , cum idfaftum 
cfiTet, cujuscaufla hoftije aut libamenta 
deberentur; uthaus, fcelus,autflagitium 
purgaretur: quodex Pontificum prazce- 
ptofiebat, fi quid domeftica religione 
piandum efler. G»ther. Tuti meo ponti- 
fex perjurioes.'] Rad. quoque Fornerius 
6. Quot. z.hinc conjicit de jurejurando 



fpici a Plauto puto : fed facramentum , i vard. 
quodcrat poena perjurii inter litigantes 
Erat enim facramentum pecunia apud 
Pontificemdcpoficaabillis, qai de alia 
jre apud judicem contendebant 5 viftus 
perdebat fuam , viiiorrecipiebat. Cum 
autem juraretutcrque, ador fe non ca- 
lumniari, aguo petebatur , fe tkon. in- 



26. Hahecumhoc.'] Scil. judicem. Cet- 
tatoiponfionecum Daemone, non rae- 
cum. Lamb. 

27. lam ah iflo.'] Quafi dicat : volo 
de hac controverfia veftra cognofcere. 
nifiautem a me damnatus fitGripus vi- 
dulumnonauferes. Lamhin. 

35, T«?» 



ACTUS V. SCENA III. 405 

1 5 D A. Si fapies , tacebis ; tiim te mihi benigne itidem addecet , 
JBenemerentibenetefenegratiami La. nempcpro t^ol.u.'" 
meo 

Jiireoras. DA.miriimqiiintuumjusmeopericuIo abs te ex- 

petam. 
Gr. Salvos (um : leno labafcit : libertasportenditur. 
Da. Viduium ifticille invenic ; iilud mancipium hSaaL?' 

meumeft: 
40 Ego tibi hunc porro fervavi cum magna pecunia. 

La. Gratiam liabeo , 6c de talento nulla cauHa efl: quin 

feras j 
Quodiftirumjuratus. Ga.heustu! mihidatoergo , fiiapis. 
D A. Tacen' an non } Gr. tu meam rem firaulas ^ltil;»^ 

agere, tibimu **. commodus. 

Non hercle iftoc meintervortes , fi aliam pra^dam perdidi. 
45DA.Vapulabis, vcrbumfiaddesiftucunum. Gr'. vel herck 

enica , 
Non tacebo unquam alio pa6lo , niii talento comprimor, 
LA.Tibioperamhicquidem dat; taeeto. Da, concede hoc 

tuieno. LA.licer. 
GR.Palamage^ nolo murmurullumnequerufurrum fieri. 
D A. Dic mihi , quanci illam emifti tuam alteram muliercU- 

lam 
joAmpelifcam? LA.millenummosdenumeravi. Dit. vin'iil?i 
Conditionem luculentam ferre me ? La. fane volo. 
DA.Dividuomtelentumfaciam. La. bene facias. Dje. pra 

illaakera, 
Liberra uc Cit , dimidium tibi (iime , dimidium huic cedo. 
La. Maxume. D&. proiilo dimidio ego Gnpum emittam 

manu , 



iS.Tumte mihi.'] Continuat otatio- 
nem a Grlpo interruptam . 

i6. Promeiure.'] Nempe cUm dicis, 
nietibi gratiam referre opottere, vidu- 
lum mihi reddis. Lambm. 
^ 37. Mirum^utn, &c. jCum diffimula- 
tione urbanapronunciandum. Mirum , 
inquit j metaiim jus noncum damno 
meoperlcciuilC^ari dicat; ftultum fuciit 



Qiiem 

jus tuum in tneum damnum expeterc. 
Lamb.V.N.\n].i£k. 1. 2. & Moftell.2.2* 

39. Mancipium n/eum.^ Gripus meus 
eit : itaquodabs teftipiilsruseft, niihi 
debetur. L. 

44. Non hercle ijloc.'] Non hercle ta- 
lentum argenti mihi debitum averres i 
rae , fi raaximc vidulus mihi erepius cft. 
Lamhin. 

Cc 2 5 8. Iftrh^ 



I 



404 RuDENS AcTUS V. ScENA IIi; 

55 Qh^^^"* propter tu vidulum , & ego natam inveni. La. beni 
facis : 
Gratiam habeo magnam. Gk. quam mox mihi argentum ec- 

go redditur ? 
D^. Res foluta eft, Gripe. egohabeo. Gb.. herclejategomg 

mavolo. 
Dj5.. Nihilherclehigtibieft, netufperes. jurisjurandi volo 
Gratiam facias. Gr. perii hercle 1 ni(i me fufpendo , occidi. 
^o Nunquam hercle iterum defraudabis me quidem poft hunc 
diem. 
Da. HichodiecoenatOjleno. La. fiat! conditio placet. 
D^. Sequimini intro. fpedatores, vos quoque ad coenaui 
vocem, 
• Ni daturus nitiil fi m , neque (it quicquam polludli domi , 
Neve adeo vocatos credam vos efle ad ccenam foras. 
^j Verum fi voietis plaufum Fabulse huic clarum dare , 
Comiflatum omnes venitote ad me ad annos (edecim. 
Voshichodieeoenatoteambo. La. fiat, Da. plaufum date. 



Dortt. Ni- 

ve adeo. 



58, lurujurandivolo Gratidm.'] Gra- 
tia jurisjurandi folet autad delatum & 
fufceptum, aut ad prasftitum jusjuran- 
dum referri. Qi^i jusjurandum remittit, 
Crattam jurisjurandi faeere dicitur : qui 
prxftiti jurisjurandi religione aliquem 
liberat , is etiam jurisjurandi gratiam 
facit. Atque ex hoc Plauti loco eviden- 
ter apparet, cum id, quod juramento 
promiffum eft ultro,live (uthic)pa(aio- 
Kealiqua,iemittitur, tuncetiam juris- 



jurandi gratiam fieri< Sueton. Tib. c. 3 s • 
Equiti Rom. jurujurandi gratiam fecit» 
Rjevard. 

6 3 . PoUu6ii. ] Si nobis elTet coena tatn 
laute apparata , quam effe folet eorum , 
qui vottvum tpulum faciunt, vos voca- 
tem. V. N. Stich. 36t. a. I. Scalig. Ve- 
reor ne heic lapfus iitj certe impropxie 
locutus eft Plautus , exque ufutkeatri: 
nam poIlu£):um omne in fano confumc- 
batui. Guther. 



FINIS RUDENTIS. 



M. Accl 



M. Accl Plauti 

S T I C H U S. 

DRAMATIS PERSONiE. 



fANEGYRIS, l ,. 

PINACIUM, ^«'«''"'". 
A N T I P H O , fenex. 
GELASIMUS. parafittu, 
CROCOTIUM, AncillA* 
DINACIUM, />««r. 



UiJ 



EPIGNOMUS. 
5TICHUS y fervo$. 
PAMPHILIPPUS , adolefient. 
^ A r: AK iMTTS , fervos. 

UM , ancida. 



SAGARINUS , fervos. 
STEPHANIUM , anc 



ARGUMENTU M , . ut quibufdani videtur, 
Prisciani. 



s 



_ Enex cafiigat filias , Ginod h(Z viros 
T am perfeverent peregrinantis pauferes 
\ta fufimere fratres , ne^us reltnquere, '^- - - 
C ontraque verhis delenitur hommodis , ' ■ - * - '"^ "' ■ 
H abere tst pneret , qms fernel na^ia forent, 
"Viri reveniunt opibas au^i trans mare^ 
Srsam qmfque retinet : ac Sticho Indiss datur^ 

ALIUD ARGUMENTIIM 



';ori 



M E 



R A R I i. 




C 

RgTinientuni hujus Fabillae eft &leve & futile. Et/i in hac bon^ &^ 
pr3sclara3fencentia:infert^ funt: & ^.vem^/«Wj)rppphitur ecrre-, 
^.nmfdeicpnjugali^-. Duo adolefcentes fratre? Halpebant duas^fo^ 
rorcs conjoges. Duni vivunt in luxu & dclitiis , rem familjarem perdunt.t 
hanc recuperarclludcnt mercaturis £3id^nci\s. quodaatem lohgo tempo-- 
re abeflenr, vult pater filias , uxores illorum, aiiis coJlocare 5 kd \\\x con-' 
Itantcr^refragantur. Redeunt ilH re bene & feliciter i>'e{la, & audi opibus. • 
itaque racile rcconcilianrur focero. Parafitus autcm * quo focio & adjatore 
rcm amiferanr, ab jllisrepellitur, & ludibrio habetur. Sticho etiam fcrvo 
poteitas iit conviyiiagitandi cum altero fervo Sagarino. 



Cc 3 



ACTUS 



4G^ 




fatis nofcimus. 



ACTUS PRIMI SCENA PRIMA, 

P A N E G Y R 1 S , P I N A C I U Mv 

Redo ego miferam fuiile Penelopam , 

Soror, fuo ex animo ; qnas ram diii vidua 

Viro fuo caruit. nam nos ejus animum 

De nortris fadis nofcimus , quarum viri 

hincabfunt, 

5 Quorumque nos negotiis ablentum , ut eft cequum j 

SolliGitsno6ies&dies, (bror, fumuslemper. 

Pi. NOSTRUM OFFICIUM nos facerc xquom efe 

neque 

Id magis facimus , quam nos monet pietas. 

Sedluc, mea (oror , affis-dum : raulravolotecum 

10 Loqui de re viri. Pa. falvene , amabo ? 

Pi. Spero quidem , & volp : fed hoc, (oror, crucior , 

Patrem tuum meumque adeo , unice qui unus 

Civibusexomnibusprobuspeihibetur, 

Eum nunc impcobi yiti officio m.\ dcTfungi" "'^f 

Viris 

vocabulum effeadverbmra , quod figni 
ficetj integre, commode, reBe 



S. 



r^Krf.] Verbumf/fi(a4> quod in 
i^i^. & ed. omriibus ett eiecit 
Muretta: nii^lam qbcauflaiTi. Si puravit, 
non convenire: fciat viduam dici, & quac 
maritum adhuc habet , & quae nunqusin 
habuit. Seneca Agiamem. )^f. 157. 

Decem per amos vidua rejpiciam virum .' 
Ibid X"f 19?. c. . 

^fi te morantur virginei vidui domt ? 
Gruter. ■ . .' .■•. :..,£ _..;, 

4. De fioflrii faH,i*, ] Lambinus ex- 
pting!t./^i5"/Guti'elmiis mutat infacit. 
dp^^tiicSc^rohcifcJ' Neurcrrefte. Exo- 
bacft veterum librdrum fcriptura , De 
mjirufaiia nofcimm, li bene interprete- 
lis. Nojlr» non Gonftiuendum eft cnra 
/<«(52«, fed fubintelligendum animu. fa- 
<5?aidemeft, quod tespfe, revera , expe- 
lYcndo. rcne1o"p3E affliftum ob abfen- 
tiam maiiti Ulyftis animum , nos ex no- 
(trisanimisitidem eadem de caufla jarn 
moeftiffiMiis facile metimur Boxhorn. 

jo. Salven' ainah.s.'^ Perfuafit plcrif- 



Addiderunt 
fupprelliun in eo effe verbum agis. Ego 
quidem memirii apud Appelujum legi: 
^udmfalveagu : fed id apud antiquiorem 
ttjoriftrarimihiunum velim: aut ad il- 
lud, ^idagu, refponderiufquam,y^/-ye. 
Interim potiusduco fcribi ; Satin falvx ? 
utintelligatur, resfmt. Hocjubentin- 
tegra , falvaresefi, ^ falvisrebtu totieS 
frequentata. Sed Sc apud Livium Lucre- 
tiainterrogata, Satinfalva, nontantutn 
refpondet, Minime : quodmafufculisU- 
teris ponit BrifTonius, tanquam argu- 
mentumininterrogatione etiam adver- 
bium efTet , quod ille vult: fed etiam: 
quid entm falvi eft muUeri amiffa pudici'. 
tta? Ubiintelligas cum rogaretur, fd- 
vme resfiint , relpondifTe: minime falva 
Junt : quid enim rerum falvuntefi mtilie- 
rt^ &c. At i n Menxeh m . S • 2 • Salva fisi 
falve advenip ? falven arcej?ijtibes ? Sed 
ineptumrogarelenem, aniplefalvusad- 
veniat, Scribendum vero: Salvene advs- 



cusponatusadTerentiiEanucham.s 

dicenduraefTe, Satin y Jalye &c £0&td\is ,nio? filvanarceftjubes. Gronovius. 

'- ■ ' 19. Divi 



AcTusI. ScenaL 407 

r 5 Virls qui tantas abientibus noflds 
Facitinjuriasimmerito, 
Nofque ab iiis abducere volr. 
Hx res vita: me , foror, (aturant: 
Hc^ mihi dividix dc fenio funt. 
2oPa. Neuiacruma, foror; neutuoidanimo 
Fac , quod tibi tuus pater facere minatur. 
Spes eil eum melius fadturum. 
Noviegoillum : ifti^cjoculodicit: 
Neque lile fibi mereat PerfariTm 
25 Montes, quiefleaureiperhibentur, 
Uti ifluc faciat , quod ru metuis. 
Tamen fi faciat , minume iralci 
Decet : nequeidimmeritoeveniet. 
Nam viri noflri domo ut abierunt , 
30 Hic tertiusannus. Pi. ita ut memoras. 
Pa. Cumipfi intereavivant , valeajnt 5 
Ubi f int , quid agant , ecquid agant , 
Neque participant nos , neque redeunt. 
Pi. An id doles , foror , quia illi fuum officium 
3 5 Non colunt , cum tuum facis ? pA.itapol. 
Pi. Tace fis : cave fis audiam ego iftuc ; 
Cave , poflhac ex te. Pa. nam qui jam ? 
Pi.Quiapolmeoanimo OMNES SAPIENTES 
SUUM OFFICIUM squom efl: colere , &facere. 
40 Qnamobrem ego te hoc , foror , tametfi es maj or , 

Moneoj 

19. n)tviHi£.'] V. N. Bacchid. 4.6. Se- [ dinem adferret. Haecvera efthujus loci 
w»o.] Ideft, tacdio & odio. No"«. V. N. fentcntia. Boxhorn. 



aft. 2. 1. 

20. Neutuo id ammo.'\ Non percepe- 
tunt Plauti mentem interpretes. Patet 
ultroa;gre & malefacere, filiafque ama- 
titis ablentibusabducere, aliifque in ma- 
trimoniumdare minabatui. DixeratPi- 
nsciumieasres viraEfefaturare, & fenio 
fibi ac dividiae eife , animi fui dolores la- 
chrymisteltata. Monetergo eam Pane- 
;;yris; nequerelis autlachrymis fe affli 
jeret3 nevepmpterirritas forte & vanas 



25>,Dowo «rfli;er««f.]Hauddubiealla- 
fit ad antiquam legem, qua certum tem- 
pusabfentiaj virifuitdefiniium. Sanefi- 
milequiddepatreabfenterelatum in ju- 
reeft, inleg. 10. D. deRitu Nupt.^Soxfc. 

30. Hic tertius annuf.'] Utrum ejuf- 
modi abfentia legitimam caulTarn prae- 
(tet divoriii, difputat Hotoman. De Rit. 
Nupt.cap.24. 

40. Tamerji es majorPt Ac3(L tamenetfi 
es major. Qu^am particulam 6< alibi Plau- 



jatnsrainas, ceitamanimofuosEgiiiu- todocli viriieftimemm. Cronoviw 

Qc 4. 43. Ncs 



4ol S T l C K U $. 

Moneo, uttuum memineris officium, 
Et fiilliimprobi fint, atque aliter 
Nosfaciant, quam aequum eft : tamen pol 
Ne quid magis (imus omnibus obnoxiae opibus 3 

45 Noftrum officium meminiile decer. 

Pa. Placet : taceo. Pi. at memineris facito. 
Pa. Nolo ego, (oror, me credi elle immemorem viri , 
Neque ilie eos honores , raihi quos habuir, perdidit : 
Nam mihi pol grata acceptaque hujus eft benignitas : 

50 Etme quidem h^c conditio nung non poenitet : 
Neque eft cur nunc ftudeam hasnuptias rautarier. 
Verum poftremo in patris poteftate eft (itum : 
FAClENDUM ID nobis quod parentes imperant, 
Pi. Scio, atqueincogitandomcerore augeor. 

j 5 Nam propemodum jam oftendir fuam fententiam, 
Pa . Igitur quasramus , nobis quid fa6to ufus fit. 



45. Nesfadant.'] Lambinuslegit ; in 
tiosfaciantfictuyconttalibtommomimim 
confenfum. Aliter aliquem facere quam 
aquumeft, haud minus Latinedicitur 
^viAmi magniyplurimi, parvi aliiijuem fa- 
cere. Boxhorn. Nihil haec ad propofitum. 
Scdgenuseft loquendi, qualeTrucuI. i. 
2. 79. Linguis di6iadulciadatii, cordeama- 
refacitii , ^mantes , fi qui non danunt. 
Gronovius. 

44. Obnoxiie.'\lAt% afEnesfivecora- 
potesnoxsE. Salluft. Nobilito! obnoxiaat- 
^ueeo percti/Ja. Douza. 
' 50. Hac conditio.'] Conditio nuptia- 
lum- Inde recepta formula 5 conditione 
tUA non titer. Vide L. i, de Divort. & 
Rcpud. Boxh^m. 

SZ. In patrii potefiate.'] Vide Hoto- 
man. deriruNupt. c. 24. ^n coemptio- 
ite filia e patrii potefiate fit emancipata. 

54. Incsgitando marore augeor. ] Qui 
Volm\t ciS^^pi-nv efTe incogitar.do, fallun- 
£ur, Concedimus. Sedquare J Si enim 
incogito , Latine diceretur , fignificarct 
jdem quod non cogito. Id veio increpat 



Horatius, qui lib. 2. ep- 1. Konfiauden 
foceo puerove incogitat uUam Tupillo, At 
illiputant, quoddixerunt, confirmari 
VOC^bulis , incogitantia , incogitans , inco- 
gitatus. At id eft argumentum fallax. 
Nam 5c invifui eft non confpeftus . RCC 
tamen invideo non video : & impafitu je- 
junus:at Columella 6.$. In ea loca per' 
ducendtfunt, quibuf nuUum impafcitur pe- 
cuf : &ir«co(5?!»w£/4;rePlautonoftro, nec 
tamen fic incotjuo, Sic etiam indiUum eft 
aliquando non diftum : at non indico ta- 
ceo. QuidfupereftS nerapefcribendum» 
im cogttando : hanclevem q^q. & ptope 
nuliam mutationem : Im de^ya'iK'Iz pro 
eum, quodfitpatrem Scpatriam poteih- 
terp. Certeleviseft j &nulliusponderis 
hxcmutatio. Atquifapit, mutareca,- 
veat. Nam & fic in Trinuramo 2. r. 
Multas res ftmitu in meo ccrde vorfo, mul- 
tum in cogitando dolorem adipifcor. Gell.ir. 
16. cum diutius tacitus in cogitando 
fuifiem. Dicit fe fcire, quse dixerit foror, 
&c crefcere fibi moeioiera , dum cogitat, 
Gronov. 



AcT^l 



A CTU S T. S C E N A IT, 

AgTUS PRIMI SCENA SeCUNDA. 
ANTIPHCPANEGYRIS, PINACIUM. 



40^; 



QUI MANET UT MONEATUR femper fcr- 
^ vos honio officinm fnum , 

Necvolnntateidfacerememinit, (ervos is hablcnhaud pro- 

bus eft. 
Vos meminiitis qnotcalendis peteredemenfnm cibnm, 
Qni minnsmeminiftis , qnod opns fit fado , facerein cxdibus } 
5jamqnidemin{uoquidqueloconi(ieritmihi iitum fuppeile- ' 
6lilis, 

Cum ego revortar,vos monumentis commoneFaciam bubtilis. 
]>^on homines habitave mecum mihi iiic videntur, fcd fues. 
Facite, rukis, nitid^ ntsdesmeic hnt, cum redeam domum. 
Jam ego domi adero : ad meam majorem iiham 

invilo domum, ^ad. fiiiaminviro, 

^. • . ' domum Si quis. 

10 51 quisme qua;ret, mde vocatote aliqui : aiit iam ef^omec 
nic ero. 

Pl Quidagimus , fororj fi offirmabit patcr advorfum nos > 

Pa. PATI 
NOS OPORTET quod ille faciat,cujus poteftas plus poteft. 
An. Si manere hic [dc iTJalint potius, quam alio nubere , 
Non facianr. quid mihi opu ft decurio statis fpacio cum eis 

Gererc 

jplufculum acciperent. Atque alU erant 
\iifiic(i cxb^iu, zYiTiVrhana. Etqui.a pe- 
I tebatur dabaturque liRgulis Calcndis. 
Scriptores inferioris arvi demenfum pra 
ftipendio, falario, honorarioquoliber, 
vitjcrationeetiam ufurparunt Celv. 

6. Vos monKmentis.'\ V. N. Moft. 4. I. 
Urbanelora e coriobubulovocat»js;2»- 
menta bubuU. nam a monendo dicuntut 
vtonumentdt. 

1 1. Oijlrmahit.'] Glofla: j Ohfirmatum» 
firmum , decretumiobfiinatum. Boxhor- 
nius. 

14. Decurfo atatit jfario.l^Elegsntct. 
Spacfari piopiizedin ftadio currere.nam 
713 grid)iv J!Loles vocabant axTUrJioii,: 
undelatini, qui multum i^olesi:iii- 
tantur.-^feccrunt SpaTmm Canm. Indein 



i.^XT Olu}itate,&c.~\ Voluntatememiniti 
V hoceft, utioquituralias,^fe,fua 
^onte, nullo alio.monente. Dijfald. 

3. ^^uctcalendif.] Diftum , vxt quot- 
«miti quotmenfibttt, ^uotdiebta : pro, fin- 
gulis annis , menfibus , &c. Ulpianus, 
Nihilinterejfe, inquit , utrum in annes fin- 
lulos vel cjuotannii : anin ftngulosmenfes, 
vel tfuotmenfibuf ', an in fingulos dies , an 
tjuotdiebui legetur. Popma. Demenfum.'] 
Donatus: Servi ijuaternos modios accipie- 
bant fiumenti in menfem : & id Demenfum 
dicebatur. utrum k Menfe , an k metiend^, 
incertum efi. Ego a dimetiendo d'\&.\xm 
non dubitem : quoniam certa menfura 
idaretur- Juven. 
j Servorumventres modiocaftigat iniquo 

Ipfe ejuocjue efuriens. 

Potcft fiai, imofolet, ut honeftiores 



Eleg. Di 



Spi 

obitu Mscenat. 
Cc s 



m 

rcjfdciam 
e^Hus 



^IO S T 1 C H U S. 

ijGerere bellumf cum nihil, quamobrem faciam, meruifTe 

arbitrer? 
Minumel noloturbas. fedhocmiiiioptumumfa- foTolmSs!"" 

6cuarbitror, 
Pri ncipium ego quo pado cum illis occipiam, id ratiocinor : 
Utrum cgo perplexim laceflam oratione ad hunc modum , 
Quafinunquamquicquamineasfimulem : quafinihilindau- 

diverim , 
20 Eas in fe meruide culpam : an potius tentem leniter ; ^[;i;/"= 

An minaciter ? fcio lites fore : ego meas novi optume. 

Pi. Exorando, haudadvorfando fumendam operam cenfeo. 

Gratiam apatrefi petimus, fpero ab eo impetralTere : 

Advorfari fine dedecore 3c fcelere fummo haud pollumus. 
ijNequeegofumfaaura; neque tu ut facias , conhlium dabo: 

Verumutexoremus. noviegonoftros: exorabih'ft. 

AN.Sicfaciam: affimulabo quafi aliquam culpam in fefe ad- 

miferinr. 
Perplexabihter earum hodie perpavefaciam pedora : ^ _^ ^^_^^ 
Poft id agam igitur deinde ; ut animus meus eric j, idjgam. 
faciampalam. . 

5oMulta,fcio,faciendaverba. ibointro. fed aperta eft foris. 
Pi. Cerro enim mihi paterns vocis ionitus aures accidic. 
Pa. Iseftecaftor. ferre advorfum hommem occu- mini. 

pemusofculum. 
Pi. Salv^, mi pater. An. & vos ambae. iHco agite, abfcedite. 
Pi.Olculum. AN.fateft ofculi mihi voftri. Pi. qui, amabo, 
pater? 
3 5 An. Quia ita meas animas falfura evenit. Pi. affide hic, pater. 
An. Non fedeo iftic : vos fedete : ego federo in rublcllio. -f 

Pi. Mane 

e^uus dicitur qui finivit curriculum & Nihiltamenhotumfecitpoftea Taubm 

^,9. IneaAfrm^lem.-] Tfficfis:pro;.^ Tofitdagam tgttur.detnde, utammi*fme^ 
ir^pmtdem. Donatus ad illud Terent. erttjactam paLam.U ^%^x\txmo,^^oi\- 
Phcrm. zOt. 1. 3. Si herum hftmulabts ieaomniafaciam palam,quid mihianimi 
avaritt£, maleaudies. notSit : Inftmula- iflt. Salmaf. n • j • « 

tto efi & falfi & ven crimim tmufatto. 3 5- Salfura.-] Tranflatio ad animum 
j^gj^in. Upalato, quod mmxo fale ofFenditur. 

27. ^fimulaboquaftaliquamcttlpam. Wou^a, ^^^ 



A CTV S I. S C E If A II. 41 X 

Pi.Manepulvinum. AN.beneprocurasmihi: fatls (icfulmin 

eft mihi, 
Pi.Sine,pater. An. quid opus eft ? Pi.opuseft, An. morein 

tibi geram. atque hoc fatis eft. 
Pi. NUNQUAM enim NIMIS curare pofllint fuLim 

parentem filia:. 
.0 Qri^em aequius eft nos potiorem habere, quamte? poftidea, 

pater, 
Viros noftros , quibus tu voluifti efte nos matres familias ? 
AN.Bonasutaequomeftfacere, facicis : cum tamen abfentes 

viros 
Perinde habetis , quafi pr^fentes fint, Pi. P U D I C I T I A 

eft , patcr, 
Eos MAGNIFICARE, quinosfociasfumpferuntfibi. 
5 An. Nunquishiceftalienusnoftrisdidisaucepsauribus? 
Pa. NuHus, pr$ternofque teque. An. voftrum animum adhi- 

berivolo. 
Namegoadvosnuncimperitusrerum, &morum mulierum, 
Dircipukisvenioadmagiftras, quibusmatronas moribus, 
Quae optnmx funt , efle oportet ? fed utraque ut dicat mihi. 
opA.Quidiftuc eft, quod huc exquxfitum mulierum mores 

venis ? 

An. Polegouxoremqu^sro, poftquamvoftra mater mortua 
\:c. eft, . 

PA.Facileinvenies &pejorem&pejusmoratam,pater, 
Quam illa fuic : meliorem neque tu repcries, neque Sol vider. 
An. Ategoexteexquiro, atque ex iftac tua forore. Pi. ede- 
pol, pater, 
5 Scio, ut oportet elFe, fi (int ita, ut cgo a^quum cenfeo. '?• 

An. Volo fcire ergo , ut ^Equum cenfes. Pi. ut per urbem cuitj 
ambulent, \ 

Qmnibus os obturent , ne quis merito maledicat fibi. • 

AN.Dic 



37. Manepulvinum.'] Exfpefta pulvi- 

imquifupponatur. 

41. Matresfa?n.] Qmd Matrona, quid 

aterfam. docet Agtlliuslib. 18. 6. 

^4. Magmficare, j Pio magni facere. 



V.N. Pfeud.aa: 4.1. & Ciftell. 1. i. 

Slfiia mecolitii & magnifacitit. 

S7. Ommbtu o/.J Talis fit omniutn 
deiisexiltiiT.atio, utnemo eismaledice- 
remeritopoffitvelaudeat. Lamb- 

55». 'VbLl 



4it , S T I C H u s. 

An. Dic Viciffim nunc jam tu. Pi. quid vis tibi dicamjpater^ 

An. UBI FACILLIME SPEGTATUR muiier, 

quas ingenio eft bono ? 

^o P A. Cui maiefaciundi eft poteftas , quae, ne faciat , id maief.^"" 

teraperat. 

An. Haud male iftuc. age tu altera j utra fit conditio penfior, 

Virginemne an viduam liabere } Pi. quanta mea fapientia 

eft , 
E MALIS MULTIS malum quod minu- 

mum eftjid minumum cft malum. 
QUI POTEST mulieres vitare,vitet:ut QUOTI 
DIE 
^jPRIDIE CAVEAT, NE FACIAT OUOD 
PIGEAT POSTRIDIE. 
An. Quas tibi MULIER videtur multo (apientiiruma? 
Pa. Quae tamenjcum res fecundas funt, le poterit nofcere: 
Ec illa qua^ ^Equo animo patietur (ibi eile pejus, quam fuir. 
An. Edepol vos iepide tentavi , voftrumque ingenium ingenii. 

Sed 



Hevald. id minU 
me eft malum. 



59. f^/.^QuainrecxploratarJL^^»- 
hmtu. 

6i. Pfiw/er. ] V. N. Bacchid. aft. 3- 

2. lO. 

* 6?. E maiu tntdtii s &c.'\ Epichar- 
mum, tradidit Ariftoteles, interdum 
icntentiasquafdamitaconforraafre, ut 
e contrariis conuare viderentur: cum 
tamen in cis bis idem diceretut. Riftim 
auteracomraovet illa ftultitiaEimitatio 
iiffj, to TmQ^. /rog^o-cniKiitvrcumauditor, 
qaiaiiquidaliudexpeftabat , (ua fe fpe 
delufum videt. Qup in genere Plautus 
frequenter ludit : 5: interdum iine illa 
.^mulata contentiqne oontrariorum ri- 
diculi caufTa ejufraodi enunciationes po- 
nit : inquibus, utDiaiedicorum more 
loquar, idem fit to y^.rnypis/iJlfJov <t(S 
ihs-cnei^u^fja) : idque nonnunquampaul- 
lo aliis, noununquani etiam plane 
iifdem verbis. Sic in Curcul. ( a£l.4.4.. ) 
Leno : ^ltioi hamini diifunt propitii: exfpe- 
€teS}dum dicar, Ei omnia fuccedunt fub 
inanum ; autaliquidejufmodi: at ille.; 
ei , inquit , non ejje iratosputo. Quod ta!c 



eft,ac liquisdiceret : Vinamqucd alhum 
eftt nigrum non ejje arbitror . Itaqueridicu- 
le quidam illic acutus eiTe voluit, &ar- 
gumentarieum a contrariis di.xit. Simi- 
le illud quod eft hocloco : 
£ malii multis malum cjHndmiyumum eft, 
id minimum eft malum. 
Talia erant illa . qus ridenturaStoicis, 
Si dtes efi , dies eft. Eft autem dies : Eft igi-' 
tur dies. Cui enim dubium efte poteit, 
quin quodmalumminimum eft, idiil 
miniraum malura ? Sed funt quidam 
lJxi)QQ<K<!?oiyi qui hJEcpeiinde.accipiunr)' 
2c fi ferio a Plauto dicerentur. Simile efJ 
illudeprincipio Capt. 
tfos, cjttos videtit ftarebiccapteivos dues, 
lUiqui ftant, hi ftar.t amho , nm fedent, 
Hocenimdicit, eoscaptivos, quiillic 
ftantin confpedu omnium , eosigitur 
ftare, nonfedere. Deindequaiiresdubia 
(ir, aut teftibus egeat,itidem liiixs cauiTa. 
Vos y vos , inquit, mihiteftss 4ftiSi,,pie;M'_ 
rumloqui. Muret. . ,.,.,...■ 

69. liigenium /«^e«». T , ,Vide notas 
Paen. 5. 4.12. 



ACT U S I. S CEN A 11. 4T| 

70 Sed hoc eft, quod ad vos venio,quodqne eflcambas conventas 
volo. 

Mihiauaoresitarnntamici, utvoshincabdncam domum. 
Pa. Atenimnos,quarumresagitur,aIitcrauaores fumas, 
Nam aut ohm, nifi tibi placebant, non datas oportuit. 
Aut nunc non lequom eft abduci , pater , illifce abfentibus. 

^^ D d7^^"^ ^^^ P^^^^^ ^"^^^ mendicis nuptas, me vivo, viris ? 

Pi. Piacct iUe meus mihi mendicus : fuus rex reginse placet. 

Idem animus eft in paupertate, qui olim in divitiis fuit. 

An. Vofne latrones 6c mendicos homines magnipenditis ? 

Pa. Non me tu argento dediili , opinor, nuptum ^fed viro. 
oAn. Quid? iliosexrpedlatis, quiabhmc jamabierunttricn- 
nium ? 

Qum vos capitis conditionem ex pelTuma primariam ? 
Pa. STULTITIA EST, pater , venatum ducere m^ 
vitas canes. 

HOSTIS ESTUXOR, invita qu^e ad virum nuptum 
datur. 

An. Certumne eft neutram voftrarumperrequiimperium pa- 

5P1. Perfequimur: namquodediftinuptum,abirenoIumus. 

An. Bene valete : ibo, atque amicis voflra confilia eloquar. 

1 A. Irobiorescredoarbitrabunt, fi probis narravcris. 

An. Curateigitur familiaremrem,ut poteftis, optume. 

Pa. Nunc placet,cum redle monftras :nunc tibi aufcukabimus. 
DNunc, loror, abeamus intro. Pi. immo intervifam prius 
domum. 

Si a viro tibi forte veniet nuncius, facito ut fciam. 

Pa. Neque ego te ceiabo, neque tu me celaffis quod fcies. 

Eho,Crocotium, i, pararitumGelahmumhucarceflito: 

Tecumadduce. nam illum ecaftor mittere adportumvolo, 
) Si quae forte ex Afianavis heriaut hodie venerit. 

Nain 

78. Utro,es.:iUc&, Milites. V.N. Etnefcioanunquam aliter. Cuiiefpon, 

det, & tanquam adverfatur , Non /f/dce/ 



?i. Conditionem,^ Vidc notas Aulu- 
3.S.2. 



Trucul. Non fUtes : in mutum eonfer» 



, XT I -. , culpam. ]. Gui. 

i9. Nunc fU(€t, ] Lcgo: ««»c pUces. j ^ J * 

I, Famm 



414 S T I C H U SJ 

Nam dies totos apud portum fetvos unus aflidet * 
Sed tamen volo interviii. propera. acsL^iMum tcdu 

AcTus Primi Scena Tertia* 

GELASIMUS» CR.OCOTIUM. 

FAmem fuide fufpicor matrem mihi : 
Nam poftquam natus fum , fatur nunquam fu!» 
Quam ego matri mes retuli invitilTumus , 
Eam mihi nunquam retulif mater gratiam. 
5 Nam illa mc in alvo menfes geltavit decem , 
At ego illam in alvo gefto plus annos decem* 
Atque ilia puerum me geftavitparvolum , 
Quo minus laboris iilam cepille exiftimo : 
At ego non pauxillulam in utero gefto famem ^ 

10 Verum hercle multo maxumam & graviilumami 
Uteri doloresmihi oboriuntur cotidiej 
Sed matrcm parere nequeo : nefcio quomodo* 
Audivi fipe hoc volgo dicier, 
Solere elephantumgravidam perpetuos decem 

ij Elle annos. ejusex (emine ha^ccerto eftFames, 
Nam jam complures annos utero h^ret meo. 
Nunc li ridiculum hominem qu^eret quifpiam ^ 



Vena 



l.^TJ^memfuiJJey &i.'] Feftiviltimeri- 
Ir diculuseftGelaUmus, &c nomen 
fuuoiegregietuerur ; novo inauditoque 
exemplo Famem iibioiim matrem , & 
runc//2^???eandemargurans :quam pa- 
lereviciffimnequeattamen : &eo, de 
ingratitudineiplius, ventrifque fui ina- 
nitatepleni, diutina vexminatione qus- 
litur. Tuubm. 

4. Eam mihi nm(juam.~\ H2C COnje- 
^uraeftAcidalii. MlT. ^am ego matri 
meji, refero invitifimus , Neque retulit 
^uam ego refero mea matri Fami. Unde to 
fami tollendum non fuiiTe oftendit S ofi- 
pater Charifius, qui annotavitPlautum 
in StichodixilTs/rf/Vi;. Paieus igitut id 
trajicit in priorem veifum , fublato t» 
s-eferg. Deindenefcio quambene, quibe- 
lieficiumdat, 3 qi]iC incipic benignitatis 



commcrcium > is dicatur retulifTe gri 
tiam.Sufpicorautemitafcriptum fuiili 
Gratiam ego matri mea refero invitifimu 
Kemoretulit , quod ego , me&matn Fam 
Sicverfusconltant, licfenfus. E\Gra 
facilepotuit fieri ^uam. Neque mirui 
Tsr£/eri7,quodadfcriptum erar, ranquai 
inteiiigendura in contextum migraflT: 
Grenoviw. 

14.. Elephantum.'] Plin. S.io. Dece 
annii geftare in utero vulgm exijiimat : sA^ 
ftoteles hiennio : r.ec ampltiu , ijuamfem 
gignere: vivere dncem aiinii ., O^ ^uofda. 
treQsnu. luventa eorum k fexagefimo i 
cipit. 

17. I^umftrldiculum.'] Ideft, p^"^ 
iitumjqui velagendo, velpatiendorid 
culumle aliis prxbec. Qnl ad nioie 
prstQnmn ia «lanciDia hafts fu^i^*^ 

joc 



415 



ACTUSl.SCENA Ilt 

Venalisego {um cum ornamentis omnibus. 
Inanimencis explementum quarrito. 
20 Geiafimonomen mihiindidic parvo pater: 
Quia inde jam a pauxillo puero ridiculus fui. 
Propter paupertatem adeo hocnomen repperi; 
Eo, quia PAUPERTAS fecit, ridiculusforem: 
Nam ILLA OMNES ARTES PERDOCET, 
ubiquemattigit. 
t j Per annonam caram dixit me natum pxater: 
Propterea, credo, nuncefurioacrius. 
Sed generi noftro ha^c reddita efl: benignitas , 
Nulli negare foleo , ii quis efum me vocac. 
Oratio una interiit hominum pelliime , 
! o Atque optuma, hercle, meo animo , & fcitilTuma , 
Qua ante utebantur , Veni illo ad ccenam ! Sic face ! 
Promittevero! Negravarel Eftcommodum! 
Volo inquam fieri ! Non amittam , quin eas / 
Nunc repererunt ei verbo vicarium , 
5 Nihiliquidem, hercle,verbum acviliilumum , 
Vocem te ad cocnam , niii egomet coenem foris. 
Ei, hercle, ego verbolumbosdefradosvdimj 
Ni vere perierit , {icoenafficdomi. MjT. domo. 



COS& difteria iadlantium, alludi hic 
itant, nimisfalluntur.Notumillud Ju- 
nalisj Nihiiduiius in fe habere pau- 
rtatem,^uam quod ridiculos horaines 
:iat. IpfeGeiaiimusinfrai 
CeUfimo nomen mihi indidit parvo pa- 

Ter: 
il»ia indejam a pauxillo puero ridiculus \ 
i, &c. 
)xhorn. 

18. Cum ornamentii.'] Cicer. pro Se- 
VivtUy utajunt, & videns cum vi- 
tfuoat viftitu puhlicatui. Sic ilta duo 
njungebant, cum perfonam cum rebus 
:inibus fe vendere fignificabant. Ven- 
bant&fervos cum omamentify ideft, 
m veftitu , nonnunquam & fi quid 
uoris fibi inftruxerant. Quod Plaut. 
lemFabula, 
Meo cibo & veftitu rem curopuhlicam j 



dixit, ifta duocopulans. ViHum &zcul' 
tum etiamfxpe conjungircperias. r«r- 
nebus. 

28. ^lui<ep.tmmevocatAS>\clAe.r\7tch, 
aft. 3. I. ^uiefumTiequevocantur , necjue 
vocant. Focare folemneRoms, verbum 
in inyitarionibus conviviorum fuilTe, 
docuit luculentiflime J. Gul. Verifim. 
lib. 1 . 1 8 . PI. Quaft. in Amphit. cap. 8. 
teftimoniis Ciceronis, Juftinian. J. C. 
&aliorum, 

31. Vent.'\ MiaViQt? otationis eorum » 
aquibusolim vocabantur. Lamb. 

38. Ni vere'] Velimhuic veibo, Vo- 
cem teaiccenam^ nift egomet coenem forU y 
lumbosdefradtoseiTe : nifi ille, qui id 
ufurpat, continuo pereat, fi meeodelu- 
fit, &dominihilominuscoenet. ItaPi- 
ftorisinterpretalur , fed malc. Penerit 
ad vsthum j Vocem (e ad ccenam , &c. re- 

fercn- 



416 S T I G H U S: 

Uxc verba fubigunt me , mores ut barbaros 

40 Diicam, atque ut faciam prxcojiis eompendium 5 Somp!"* 
Itaque auCtionem prardicem , ipfe ut veneam. 
Cr. HicilleeftPararitusquemarceiTitummiira fum* 
Quse loquitur, aufcultabo, priufquam colioquar. 
Ge. Sedcuriolirunthicquampluresmaiij 

'45 Aiienas res qui curant ftudio maxumo , 

Quibusiprisnullaeft res,quam procurentjfuas 
Ei quando quem audionem fadurum fciunt , 
Adeunt, perquiruntquid fietcauir^eilico: 
Alienuma:scogat, an pararu prandium > ptsiium. 

50 Uxorin' fit reddenda dos divortio? 

Eos omnes,tametfi iiercle liaud indignos judlco j 

Qui ut multum. miferi fint, laborent, nihil moror : 

Dicam auctionis caullam, ut ammo gaudeant , 

(Nam CURIOSUS NEMO dl: , quin fit malevo- 

j 5 Ipfe egomet quamobrem audlionem prasdicem : 

Damna evenerunt maxuma mifero mihi , 

Ira me mancupia miferum affecerunt malc , 

Potationes piurimcE demottuae: 

Quotadeocoenae, quasdeflevi, mortuael^ 
^o Quot potiones muKi ! quotautem prandia l 

ferendum eft, noii ad illum, qui eo, Vide notas £pid. 2. 2._ 

ut ur Lumb s defraftis ciie , & pla- ,. 49. Ulienur.ascogat.^ Utmm^rea- 

"e periiffe diffemnt. Hoc ergo vult ; 1 heno coaftus audionem faqat. . 

Huic verbo , Vocera te ad canam> &c. 

lumbos eile defraaos velim 3 i^ifi i^ 



plane perierit , eo, qui id uiurpavit, 
non foris, fed domi coenante. Pkri- 
que enim obvi» parafitis foris k(t coe- 
raturos mentiebantur, ne domi cum 
edacibus & fameiicis paiafnis ccenare 
cogercntur. Cam sutem dorni ccena- 
lent , qai foris fe cfrnaturos mentiti 
eiant, nontantum lumbis defradlis e- 
m , fed cmniiio perierat illud ver- 
bum, quo fe foris ccsnaturos erantte- 
fiati. In eoconiiilit Fi&utinushic jocus. 



S z. Miferi. ] Nam curiofus ultro mi- 
feriam, faolabore, fibi attiahit. Tatih' 

•ma.nniM. 

54. Kdm curiofui. ] Sic Sueton. C«- 
ritOim ac fpecuUterem ratm. Et pro- 
prie curiofiis ell TrohvTr^fiMv. ita 
Piutarch. ^s ■^oJ^VTi-Q^if/J^v }>jcko/iSm;. 
Cafanb. Porro pro fententia hac Plau- 
tina inpiimia facit Taciti locus fine 
Vitse Agiicolx. ubi de Domitiano : 
Per cmne vaUtudimm ejus (^nempe A- 
eiicolffi ) crebriin , quam ex more prtn-' 
cipAtm > per nuntios vifentu & lihifte- 
rtim pyy/iii & tnedicorum infimi 'cef^^^i 
t!laciueaum.nen. pr.dice.:f] r.n- [fve clra^li.d, fiv. .^^u^tio erat. Bo^ 

guam Piaeco les venaks piockiiKm. ] hoia, ^j. C»b- 



QUae inter continuum perdidi trienniiim. 

Vrx mcerore adeo miier atque ^gritudine 

Confenui : peene (am fame emortuus. 

Cr. Ridiculus arque nullus eft, quando efurir. 
S^ Ge. Nunc au6tionem Faceredecretum eft miiii ; 

Forasneceilum eft quicquid habeo vendere. 

Adefte lukis , praxia erit pra^fentium. 

Logosridiculos vendo, agitCj liceminii 

Qui coena polcit ? ecqui pofcit prandio ? 
7oHerculcsteamabit prandio ? cc^natibi? 

Ehem annuiftin' ? nemo meliores dabiti 

Nullis meiiores elle parafitos (inam. 

Vel undiones Gra^cas, fudatoriaSa 

Vel alias malacas erapulariasj 



417 



Pyl^ qtiarH 
iduineruiii. 



buU. pariifltia. 



Coler. nialaca§ 
ampuUarias. 

Cavilla- 



^3. Confenni.'] Hinc fenium poniint 

6ti''7< yji.KOT,fi®' i) Ks^)iivx,ia4 , fine fqual- 
lore&illuvie. Manilius: 

ty£.ternifcjue fenes curii. Caiaub. 
I 67. Pradnerit prsfentium.'jQi\^G.di- 
|:at: Non eft , quod emptor qmfpiam 
,3cliifl[ima hac occaiione lemel dilapfa, 
inquam porrolpecuhm fibi faciat , ex 
aacParafiticaaudHone vel tamentaplu- 
■neafepropenfiorem difceflurum. nihil 
;nim qua:l.tus ciit animo aut corpore abf- 
|:ntibus aliudve jam agenribus. Oppido 
i]uam ridicule, immo vcreParaliticam 
in morcm. Latnbinui lententiara Farafiti 
iionafTecutuseft. Douz^a. 
, 68. Licemim. ] Vide N. Mensch. 5. 

!•• 97. 

69. ^«» cfl?«4 /jo/cif. 3 Quis vult me 
fata czna emere- L. 

70. Herca/ej.jLego: HercuUite ama. 
bi prandio ? c&na tihi ? RidiculeHercu- 
;minvocat, ut in auftione fibi ptaefto 
t. & ita precatur, quafi non tam Hbi ab 
lo, quamipliafemetipfo velit benefi- 
um prxftaricideoqueait, non, Twe.fed 

a.ma. Cur hoc i quia decimam ex au- 
tionc voverat Hsrculi. ^cid. Non vi- 
etur ftare poiTe leai^fcriptorum Co- 
icuxm , prandia j ccsnat Ttbi. Lcx enim 
letricarcpngnat. Deindeverbailla, ne- 
■omeliores dabit , planeconiUt isferen- 
Tom. IL 



da efTe ad ea qu* pra^cedunt : Loges ridi* 
chIos vendo, agite, licemini. Salmaf. //ej'» 
cuies te amabit. pra?2dio ? ccena tibi ? ] Ira 
diftinguendum cenfeo. Aiioquiturquafi 
aliquem de corona citcumftantium in 
auftione. Siredimas meosIogos,araa- 
bitteHcrcules. C^uaie J quia hujas tn- 
telae fe ducebant paraliti : quod & ipfe 
fingatur efca: maximae ( Vide Euripidis 
AIceflim)&quiapollu6lis Herculinun- 
quam deerant parafiti. Inde iri Curcuf. 
Invoco almam meam nutricem Herculem. 
Nec mirandum Herculem dici nutri- 
cem : nam fic & agrum dicit nittricern 
Trinum. i, ^jiii. Similiter fequeniia 
cumdicit, ab alio adalium oculos cit- 
cumfert, &fignificat: tune prandiopo» 
fcis tibi tanquam pretio,quo8 vendo.lo-' 
gos ? tunecoena? Slc &, Ehe^nannuifi? 
quafialiquis licere vifus fuiflet. Ethuc 
pertinet S uetonii in Calig. cap. z 8 . .^po^ 
nio Saturnino inter fnbfellia dorfnitante ma^ 
mtttm k Cajo prdconemy ne pr^torjum w- 
rum crebro capitismotH ntitantem fsbi pr4-' 
teriret. Gronovius. 

73. Gr4:frtj,] c^rKelegantioresetant, 
propter unguentorum copiam. Lambin. 
Sudateriau J Solebant enirh & Grxci & 
Romani , priufquam accubitum irent g 
in balneis fudare & inungi- Lu-r.hin. 

74. MaUcu. ] Moiles, dclieaws eif*. 



•41 S S T I C H u sl 

yjCaviilationes, airentatiunculas, 

Ac perjuratiunculas paiafiticas. 

Rubiginofam ftrigilem , ampullamrubidam, 

Parafitum inanem , quo recondas reliquias. 

Hscveniile jamopuseft, quantum poteft, 
So Uti decumam partem Herculi polluceam. 

Cr . Ecaftor audionem haud magni pretii ! 

Adii^fit liomini ad infimum ventrem fames. 

Adiboiiominem. Ge. quis lisc eft , quas advorfiim it milii? 

Epignomi ancilia liasc quidem eft Crocotium. 
Sj Cpw Gelaiime, falve. Ge. non eft id nomen mihi. 

Cr. Certo mecaftor id fuit nomen tibi. 

Ge. Fuit di(emm : verum id ufuperdidi : 



Crut. verum la 

ulu perdidi. 



Nunc Miccotrog;us nomineexvero vocor. 



- Cr. Heu ecaftor, riii te hodie multum. Ge. quando, aut 

quo in ioco ? 
5>oCr. Hiccumaudionem praedicabas, Ge. pelluma, 
Ehon audivifti ? Cr. tequidem digniffimam. 
Ge. Quonuncis } Cr. ad te. Ge. quidvenis? Cr. Pa- 
ne^yns 

Tk • /y- MfT. tentopere. undt 

Kogare juiiit te opere maxumo, c.«i.temetop£iemax. 

Mecum limitu ut ires ad i^eih domum. 
55 Ge. Egoiiiomehercleveroeo, quantum poteft. 
Tamne exta codla funt J quot as^nis fecerat ? 
-^ CR.Illa 



queadhibendas , qui Venevi familiario- 
reSjquamBaccho. V. N. Mil. 3» i.veifu 
73. Bacch.ad. 1.38. CrapHlariof. ^Un- 
dtiones, qu^e adhibendze funt iisj qui he- 
ftcrnamcrapulam nondum exhalarunt- 

77. Strigtlem. ~\ Strigilibus defrica- 
bantur veteres, pofteaquamundi fue- 
lant, & divites quidem a Paralitis. Sca- 
1'geT. Vide & N.Perfa a6t. i. fc. 3. ver- 
fu 44. ^^mpullamrubidam.^^ScorteiS, am- 
■pullg vetujiate rugofa & colorif ejufdem, 
Rubida dici foLentJ Feftus. V. N. Peif. 
ad. 1.3. 44. 

7 S . Taraftum inanem- ] jocofe de fe, 
Ut inanivafeloquitur. Lamb. 

80. Vti decumam , &c. ] Decimam 
partera bonoium Heicuii confeciabant 



vcteres, caufam leddit Plutarch. Quxll:. 
Rom. Pofiacereautern facrificdle verbum 
eft, 6c reddentium libamenta diis. Vohu- 
cibilttercanare , ideft, Salialitet, opipate 
& fplendide : & PoUudum hujufmodi 
csna. Videetiam N. Rud. s- 3- ifi' <5J. 
& N. Moftell. zSt. I. fc. I. ^f. 23. 

87. Diferttm. ] Ideft, plane. 

8 8. Miccotrogus.j A /uiiicyjygi Ideft^ 
fxin^z , & 'Tfcioyetv ,ideft, rodere , quafl 
Paucirodus. Convenit autem hoc veibura 
Paraiitis ; qui, ut mures , aliena lodunt. 
Taubmamiui. 

96. Extaco6ta.>\V. N. Amph. 3-3-^?' 
Mil.ad. 3.1. 118. Rud. a£t. 2. 3- «5.«"^ 
agnii fecerat.l^ld eft, faciificatat. Virg. 
Cum faciam vitula. ■ 

joi.Nfitf 



A C T u s li. S C EN A t. ^rj? 

Cr, Illa quidern nullum facrificavit. Ge. quomodo ? 
Quid igicur mc vclc ? Cr. tritici modios decem 
Rogare,opinoritevolt. Ge. mene^utabfepetam.? 
loo Cr. Immo, hcrcle, ur abste mutuum nobis darer. 

Ge. Negato elle quod dem, nec mu, nec mutuum » ^k"^- "«'^ 
rMeque aliud quicquam, nili hoc quod habeo pallium. 
Linguam quoque etiam venditariam. 
Cr. Hau , nulla tibi lingua eft , qucC quidem dicat> 
Dabo ? 
io;Ge. Veteremreliqui: eccamillamj qti^ dicat ^ Cedo. 
Cr. Maium tibi Di dent ! Ge. hxc eadem djcittibi. 
Cr. Qaid nunc, iturus, an non ? Ge. abi fane donuuiio 
Jam illo venturum dicico, propera, atque abi. 
Demiror quid ill^c me ad ie arce0i jullerit , 
1 10 Quxnunquam juflitme adfearceffiantehune diem^ 
Pollquam vir abiit ejus miror quid fiet , 
Nifiutpericulumfiat, vifam quid velit. 
Sedeccum Dinacium ejuspuerum. hocvide» 
Satin utfacete, atquc ex pidlura aftitit > 
1 15 Nasifteedepolvinum poculo pauxillulo 
Sarpe exanclavit fubmerum (citiilumei 



• loi. Kecmti , necTmituum.^^Murui- 
nirr.umquidnotare, inquitVarro 6.dz 
Ling Lat. refpexirque interimad»;«f«/ 
primamfvllabam : quafi neillaquidem 
ipfi» nc dum tQt\xm mutUum. Gxute- 
rus. 

1 03 ; VenditariAm.l^Lingua venditaria, 
laeftj nonqusvendit, fedqu£ vendere 



qus Frequentativs forma: cenreiitufi 
cum fintDefiderativa. S\z prendo , non 
eftprendofrequenter , fedprenderecii- 
pio. Capto, capere delidero : ita dormito : 
cjientoy oftendererae in aliqua revolo. 
Mmito , munire cupio , Cic. pro Rofc. 
Am. Turneb. 

114- £« piCiura.'] Id QA,graphice, ett- 



:upit. Nam vendita, noneftfrequenter fcheme : ut alibi loquitur. V. N. Epid 
'endo , fedvendere c«;);o. Cic. Arufp. act. 3.3.29. . . t- . 

^efp. ^tcjue ei fefe , cui tatusvenierat . ii6. Submerum.'] Aliquantum mc 
tiam vob» infpeaantibtis venditdret , id rura^nonadmodumaquadilucum.Ltf»!»* 
:".leeivendeteveII^t.Taliamultafunri 1 tiausi 

ACTUS SECUNDI SCENA PRIMAo 

DINACIUM,GELASIMUS, 

A/f Ercunus, Jovisquimmciusperhibetur, nunquam^qne 
*^^-^ patri 

Dd 2, ~ Suo 



410 S T I C H u s. 

Suo nuncium lepidum attulit, quam ego nunc mcse her^e nun- 

ciabo. 
Itaque onultum pe6tus potto ktitia lubentiaque : 
Neque iubet, niii gloriofe, quicquam proloqui. profedo 
5 Amcenitates omnium venerum atque venuftatum affero. 
Ripifque fuperat mihi atque abundat pedus ktitia mifqucf ' 

meum. 
Propterea^Dinaciumjpedeshortare: honeftadida ^^rjDfr 

fadlis : 
Nunc tibi poteftas adipifcendi eftgloriam, laudem, decus, 
Her^que egenti fubveni : benefada majorum tuorum ex- 



auge. 



I o Quae mifera exfpedatione eft Epignomi adventus viri. 

Proinde, ut decet, amat vitum fuum cupide. nunc expedi Di- 
nacium. 

Age,ucplacer. curreutlubet, cave quenquam floccifeceris* 

Cubitis depulfa de via , tranquillam conciima viam. 

Si rex obftabit viam, regem ipfum ptius pervortito. 
iijGe. Quidnam dicam, Dinacium 

Lafcivibundum tam lubenter currere ? 

Harundinemfert,fportulamque,&hamulum pifcarium. 

Di. Sed taridem, opinor, squius eft heram mihi efTe fiippli- 
cem, 

Atque oratores mittere ad me , donaque ex auro , dc quadrigas 
2o Qui vehar : nam pedibus irenon queo. ergo jam revortar. 

Ad me iri & fupplicari egomet mihi cenfeo aequom. 

Anvero nugascenfeasi nihileirequod egonuncjcio. 

Tantum a portu apporto bonum,tam gaudium afferogrande, 

Vixipfa domina hoc, nifi fciat, exoptare a Dis audeat, 
ZjNuncultrohocdeportem? haudpiacet: neque idvero offi- 
cium arbitror. 



7 . Honefla .] Honeflare diBa fa6lii,vaUt 
'verbaadremconferre. Inhoneftaenim o- 
radoeftjcuifidem renonfacias. Palm. 

1 3 . CuhitU depulfa.'] Perurgere, eft per- 
mmpere turbam,»?? ^icQo] : pro quo Ho- 



Hic 

ratius Z. Sat. 6. dixit : facienda inju- 

riatardit. In Ep. Epicuri nonabfimile, 
TQ^wKtgDg eiui 'icm^ei^d^.' PlautUS nie- 
lius i cuhitii depulfa de via. Scalig. 

i6. Lafcivibmdum''] F. lixahmdttm. 
Fcftus: Lix-ahundiis fiier Ithere & prolixe 
faciens. Scriveiius. 



ACiTUSlI. S C E N A I. 411 

Hichocvidctur mihi magis meo convenire huic ;;fd^ur?^*''' 

nuncio. 
Advorfum ut venlat, obfecret, feur nuncio hoc impertiam. 
SECUNDAS FORTUNAS dccent fuperbis. 
Scd tandem cum recogito qui potuit fcire hxc fcire me ? 
fo Nonenim pofltim , qumrevortar, quinloquar, quin cdid 

fertem , 
Heramque ex moerore eximam, benefada majorum meum 
Exaugeam,atque illamaugeam ex infperato oppor- f^?r/ofpir' 

tuno modo. '"'°"°- 

Contundam fada Takhybii, contemnamque omnis fa'S{ue*'"'*' 

nuncios : 
Slmulque ad curfuram meditabor me ad ludos Olympiar. 
5 Sed ipacium hoc occidit : breve' ftcurriculo : quam ^c^SS 

me poenitet! ^'^''^' 

Quid hoc f occlufam januam vldeo , ibo & pultabo fores. 
Aperiteatqueapproperate, foresfaciteutpateant, removete 

moram. 
Nimisiisc resfinecurageritur. vide, quamdudum hicafto 

&pulto! 
Somnon operam datis ? experiar,fores an cubiti,an pedesplus 

valeant. 
o Nimis vellem hx fores herum fugillent , ea caufsi ut haberenc 

malum. 

Defef- 



33. Tahhyhii. ] Talthybitti & Euryha- 
s, nundi iic prsecones in cxercitu Gra:- 
)rum .Taubm. Contemnamcjue.'] Proprie 
|ftum contemnam. Id verbum fuper- 
am indicat ex alto defpicientium a- 
3S. Ter. Eun. Hic ego i^Xum contempfi prx 
e. Itaque, UJpianoaaftore , a con- 
mnendo contumelia: quaeautfit, cum 
mteraptum alicujus fafto oftendis : 
it dicitur , cum verbisfolis. Alin. T« 
ttumeliam alteri facies , tibi non dicatur ? 

Gu!.. 

34. Meditahor.l^Meditari proexerce- 
diftum Vegetiofrequeniiffime , item 
iceroni, aliis, Virgil. Bucol. i. mu- 
mmeditaruavenay ideft, exerces: vel 
ntas , f/.i>.i]S.; : ut Serv. exponit > 2c 



Latinum inde dcducit. ftiam fxiXil-lv 
quandoqueiiec/dWTdre.fignificat , apud 
Plutarch. in Cicerone. & lib. 2. Epi- 
gram. etiam meditatio, eadcm notionc 
eft. Stewech. 

35. tSe^ j^<j««»».] Id eft, fpaciumhoc 
nimiscitoconfici poteft} nimifquebre- 
ve eft ad curfum Olympicum : v^l fpa- 
ciam jam a meconfeiftum& decurlum 
t£x. Lamhinw . Spacium livecutriculum 
iftudcitius a me decurfiim eft , quara 
me curfuraeporrolongioris tjedium aut 
fatietas cepir. Douza. 

40. Nimii vellem.'] Precatur foribus , 
quodputateflefummum flagitiu.^nj ab 
hero fugcre : ut poftea recepta; poenas 
darent, quas folcnt fugit^vi. Lamb. 

Dd 3 45,f;/f4- 



4li S T 1 c n V ^^ 

Pefeflas fura pultando. 

Hoc poftremum efl vobis. 

Ge. Ibo atque hunc compellabo, 

Salvus fis. Di. &c tii (alve. 
45 Ge. Jam tu pircator fadlus? 

Di. Quampridem non edifli? 

Ge. Unde is ? quid fers ? quid feftinas l 

Di. Tua QUOD NIHIL refert, n^ 

Cures. Ge. quid iftic ineft? 
jo Di. Quas tu vides colubras? 

Ge. Quid tam iracundus ? Di. (i in te 

Pudor aflitj non me appelles, 

Ge. PofTum fcire ex te verum? 

Di. Potes. hodie non coenabis. 



45. Tifcator fdHus.'] Qu^ia harundi- 
siem&fportulam, & hamura ferebat. 

LAmb. 

So. ^a'! tttvsdescoluhro!? '^lnfAnum 
d|citeireParafiturnpuer, atque a Furiis 



& intempexiis agitari : ideoque ex »a 
quaerit,quascolubras videat: quodFutix 
non tsdis modo ardentibus, fed colu- 
brisquoqueac ferpentibus in'e6tarieoS;» 
quos agitabant, putabantur. Muret, 



AcTus Secundi Scena Secunda, 

PANEGYRIS, GELASIMUS, DINACIUM. 

r\ Uifham, obfecro, has frangit fores ? ubi eft ? 
^^ Tun hasc facis ? tun' mihi huc hoftis venis ? 
Ge. Salve, tuo arceflicu venio huc. Pa. ean' gratia fores ef- 

fringis? 
Ge, Tuosinclam^, tuidelinquunt : ego quid me velles vi- 

febam : 
j Nam eqqidem harum miferebat. Di. ergo auxilium Je quiS 

propere latum eft. 
Pa. Quifnam hic loquicur tamprppe nos? Di. Dinacium. 

Pa. ubi is eft ? 
Di. Refpice me , & relinque egentem parafitum , Paner 

Pa. Dinaciuml D|. iftucindiderenomenmajores mihi. 
Pa. Quid agis ? Di. quid agam , rogitas ? Pa. quid ni rog/- 
tem ? Dl quid mecum eft tibi ? 

PA.Meiiv 



AcTusII. ScenaII. 4^5 

lo Pa. Mcin' faftidis,propndio{e ? eloquerepropercDinacium. 

Di. Jube me omittcre igitur hos qui retinent. Pa. qui reti- 

nent ? Di. rogas ? 
Omnia membralaflitudomiiii tenet. Pa. linguam quidem 
Sat fcio tibi non tenere. Di. ita celeri curriculo fui 
Propere a portu,tui honoris caufsa. Pa. ecquid apportas boni? 
15 Di. Nimioimpcrtiormultotantaplusjquamiperas. Pa. fai- 
va fum. 
Di. At ego perii, quoi medullam lallirudo perbibit. 
Ge. Quid ego, quoi mifero raedullam ventiis percepit fames. 
Pa. Ecquem convenifti ? Di. mukos. Pa. at virum 

ecqem? Di. plurimos? pS.S'" 

Verum ex multis nequiorem nullum, quam hic eft. Ge. quo-» 
modo? 
20 Jamdudum ego iftum patior dicerc injufte mihi. 
Pra^ter hac fi me irritallis. Di. edepol, efuries male. 
Ge. Animum indugam , ut iftuc verum te elocutum efle ar- 

bitrer. 
Di. Munditias volo fieri. efferte huc (copas, fimulque arun- 

dinem , 
Ut operam omnem aranearum perdam &c texturam impro- 
bem, 
25 Dejiciamque earum omnis teias. Ge. mifetcX algcbunt poftea. 

Di.Quid 



10 



. Tk yTEn* ro^Of propudiofe.'] Sic re- 
XVjL ccntiores. Antiquaeeditiones, 
Men fafiidif. M.i(. Jidihi tnfafiidt4, Legen- 
dum : Meinfafiidit. Ut inAulul. 2. 2. 
t^biit netjue me certiorem fecit : fafiidit 
mei. Scioppius. Mff. Acad- Men tnfa,- 
fiidit. 

14. ^pportoA.'] V. N. Moftell.aft, 2. 2. 

IJ. Ntmio impertior multo tdnta. ] E- 
dit. Brix. & tradnres , tanto , quod prsfe- 
ro, & junftimefFerenda omnia, Nimio 
multo tanto plus. Inquaformafunt ali- 
qijot gradusaugmenti; P/«j, tar.to plus, 
muttotAiito plus, nimiomultotanto plus. 
Non difiimile Bacchid. aft. 4. 4. nimio 
minus rnulto parum. Frequentius tamen 
hxc inngnmuri nimio tanto plus : ut in 
BACchid. ad. i. 2. Fiequentiffime,TO«/rfl 



tantOf cum gradu comparativo. Apu- 
lejus Apol . pari ^uidemfiultitia, fed mul~ 
to tanto v&nitts & neqmus excogitatumk 
Acidal' 

17. ^«i<ic^o.]V. N. Amphitr. aft. 4'- 
fc. 3. f{.6. 

24. Texturam improhem.~\ SicMfT. pr. 
Cam.uta:dilesin mercibus&opificibus 
examinandjs multa publice improba- 
bant. Verbura enim hic eft improbemy 
( non nomen , ut acceperat nonnemo 
fingens improbu^ ) cui conrrarium appro. 
ho. Piftoris&Gruterus- Facit Imc illud 
Rudent. 2. 3. cjuamvu fafiidiofus adiiit 
eft : ft qus. improba funt merces , jaciat 
omnes. Gronov. Opera?yt aranearum per- 
dam. ] TtTgam Nonitis in Aranea:. Scri' 
verius, 

Dd 4 28. N4- 



4^4 S T I C H u s, 

Di. Qnid illas Itidem efle cenies, quafi te cum vefte unica ? 

Cape illas fcopas. Ge. capiam. Di. hocegometjtuhoccon-? 
verre. Ge. fecero. 

Di. Ecquishuc efFert nafiternam cum aqua ? Ge. fine fuf- 
fragio 

Populi tamen aedilitatem hicquidemgerir. Di. age, tuocius 
loPinge humum , conlperge anteicdis. Ge. i^ciam, hil™"^^ 
. Di. fa6lum oportuir. 

Ego hinc araneas de foribus dejiciam , 3c de pariete. 

Ge. Edepol rem negotiofam ! Pa. quid lit , nihil etiam fcio j 

Nififortehofpitesventurifunt. Di. ledos flernite, 

Ge. Principium placet de ledlis. Di. alii iigna caedite, 
5 5 Alii pifces depurgate, quos-pif cacor attuli c ; f/^4 S?.' ' 

Pernam Sc glandium dejicite. Ge. hic, herde, homo mmium 
fapit. 

Pa. Non ecaftor ut ego opinor, fatis herx morem geris. 

Di. Immo res omnis rehdas habeo, pr^e quod tu velis. 

Pa. Tum tu igitur,qua cauiTa miiliis es ad portum,mihi expedi, 
40 Di. Dicam, poflquam me mififli ad portumcumiucifimulj 

Commodum radioftis ecce Solfuperabat ex mari , 

pum pef contor portitores , ecqu^ navis venerit 

ExAfia; negantveniile; confpicatusfumiuterim 

Cercurum, quo ego me ma jotem non vidiile cenfeo : 
4^ In portum vento lecundo , velo pallb pervenit : 

Allus . 



aS. NaJ(i-erftam.~\ t^lafrterna , genus 
Vafisaquarii, anfatl & patentis, quale 
cft , quo equi poft confedia fpacia in 
Circenfibuspetfundi ac rccrearifolent. 
(Poenulo.aft. s. 5. ) Ita dida , quod 
tres nafos, hoceft, anfashaberet. itaVa- 
tinianiscali^iibusaffignac «<«/oj Mart. & 
Juvcn. Siccabii calicem naforun^ quattuor. 
Scaliger. ^^iMe/i^jfr^^^/o.] Ufurpaiur , ubi 
quis inalienonegotio imperiofior. Gi- 
eero : Sed t^tidro ejtiid hat re turhi.tis : quant 
^ne provocatione fenator , fmemandatii Le- 
gAttis ? Taubtn. 

30. Tinge hUraum.'] Scil. floribus 



■ FiiigUfitque rofarum Tlorihus , &c, 

Ideft, variantac diftinguunt. Unde Ver,, 
pUiorem rnundi, quidarp yocavit ele- 
ganter. 

41, Commodum.^^AlciztMS, jami^Lzta- 
binus, tantum quod, interpretsntur. 

44. Cercurum.'] V. N. Mercat.i.i. ' 

45 . Velo fflfo, ] n>aJfo , id eft , laxe (r. I 
rugsfo, Nonius, Rc^te atqueex nautica 1 
diiciplina Nonius,qui morem huncha- 1 
bent, ut quotiefcunque portubus inli- 
nuanda funt msx^viipedem faciant illico, 
laxentquevelcrum linus: nc ventofe- 



Sicin AppendiceVirgilii: cundo impctum navis adjuvante fyrti- 

Ver pipgit variogemmantia prata colore. \ bus ac pulvinis illifa , vadQ adhaerefcant. 
EtLuciet.lib. z, | t;)ouz,o 



ACTUS II. SCENA II. 4iy 

Alius allum percontamur. Cuja efl navis ? quid vehit ? 
Interim Epignomum confpiao , tuum virum , <k fervom 

Stichum. 
Pa. Hem,quid? Epignomum elocutus.^ Ge. tuum virum, 

dc vitam meam. 
Di. Venit,inquam, Pa. tuaeumipfumvidifli? Di. ita ero. 

hbens. 
50 Argentiauriqueadvexitmuituir.. Pa. nimisfadlum-bene. 
Ge. HercleverocapiamlcopaSjatque hocconverramhbens. 
Di. Lanam purpuramque muicam. Ge. hem , qui ventrem 

veltiam .<* 
Di. Le6los cburatos, auratos. Ge. accubabo regie. 
• Di. Tum Babylonica periftromata, coniiitaque tapetia 
55 Advexitnimiumbona^rei. Ge. hercleremgellambenel 
Di. PoftutoccoEpinarrarejfidicinaSjtibicinas, 
Sambucinasadvexitfecumformaeximia. Ge. eugeo^! 
Quando adbibero, ailudiabo: tumium ridiculiilumus. 
Di. Pofteaunguenta multigenerum mulca. Gs. non vendo 

logos, 



5 3 . Ehuratos.'] Sic Apul . Ebore nitentes 
le£i(. Ex eo enimfiebant tam cubicula- 
les.quam tricliniares. Vairo : C«w in ebo- 
rato leito ac purpurei operu toro, cubare vi 
deiis figrotum. Colvius. 

54. Confutaque tapetia.~\A\. /oIluta.^Lc- 
§e : belliita. Scxiver- Co>jfuta^ue.'j Confuta 



Verumetfiutriqueacunterentur,conftat 
tamen diverfum Phrygionum, & ecrum 
qui Babylonica variabant, pluraariorun». 
aitificiu.m fuifle , & in div^erfis operibus 
artemeosexercuific- SalmaC Cotfutae^ue 
ra/jfr/<^jM.irum elt in fuendig rapetiis iflis 
potuiireoccupari magnos etiamviros , 



r4/7er74dixithoclocoPlaut. qusGrzcis } Scaligerum &SaImafium. Eccetibi,qui 



_aATTa,K.^.v7>;TO, p'J.7n(fi7roiKiKrd. p'j.7nSh- 
TTOio] Gixcis,cl 7roiy.^KTiU. ^Htacufacitmt, 
utdePhiygibusdicitPlinius.Tettullianus 
Phrygum in pingendis veftibus artifi- 
cium, 6c Babyloniorum in pingendis pe- 
liftromatisitafeparat, utPhrygibus in- 
fuendiaitem, ^abyloniisintexenditri- 
buat. Sane Babylonii ilragulis velti- 
bus , quas pingebant, diverfos colo- 
ics intcxebant : fed ars tamen haec 
eorum pingendi acu tota perageba- 
tar i quaie non minus infuerey quam 
intexere dici porient. nota ili^ Aiar- 
tialis: 

Bahlonica pi^a fuperbe 

Texta Serairamiaqu* variantur acu. 



in vet.ed. reperit fella & tapetta , & inde 
coniVimit foiia & tapetia. Liber optimus, 
perifiromaton fUa. &■ tapetia. Alter eodem 
modo^nifiquod/e/i^a.- ut&: Academicus. 
Q^uis hinc non videat facicndum : peri- 
flromata,cor.r',)yliata tapetia ? Ut Pfeudolo 
i.i,r4, beUua.ta,comhyliatatapetia. Ubi 
itcm caftiffimx membranx alttrx , cs;;/?, 
Uat appetia: iheix , confUa tappetia. Et 
!tem fruttra eft Gruterus cum confutit 
fuis. Qui autem conflinta fecerunr, renc- 
banturgrroreplufculorum docT:orum vi- 
roruin conftium nefcio quidcflein tin- 
genda purpura; a quofeniptr facilecavi. 
&porerar.tcavereilii, fi Solraafium ad 
TextullianiPallium Icgillent. Gronov. 

D d s ^^-j.SnTiit- 



4^<> S T I C H w s. 

6oJam non facio audionem. mihi obrigit hasreditas* 

Malevoli perquifitoresaudtionum perierint mt. MaMvaib 

Hercules decumam elle adaudtam, tibi quam vovij gratuJor. 
Dl Poft autem advexit fecum Paraiitos. Ge. hei , perii 

mifer ! 
Di. Ridiculofiilumos. Ge. revcrram, hercle, hoc, quod con- 

verri modo. 
6j Pa. Vidiftin virum (broris Pamphilippum t Di. non. 

Pa. adeft? 
Di. Immo ajebanteumvenifsefimul. fed ego huc citus 
Pnrcucurri , ut nunciarem nuncium exoptabilem. 
Ge. Venales logi funt iili, quos negabam vendere ; 
Ilico & meo maio eft quod malevolentes gau- i;fefmlio?"* 

deant , 
70 Hercules (ane, qui Deus (is, difceffifses non male. 

Pa. I, 1 introjDinacium: jube famulos rem divinam mihi 

apparent. 
Benevale. Ge. vin* adminiftrem ? Pa. fat fervorum habeo 

domi. 
Ge. Enim vero, Gelafime, opinor provenifti futile , 
Si neque ille adeft , neque hic , qui venit , quicquam fub- 

venit. 
7 5 Ibo intro ad libros 8C difcam de didis melioribus. 
Nam ni illos homines expello , ego ogcidi pianifsume. 



5 7« Sambucinof.^ Inter coenandum, 
acroamata omnisgeneris adhibebantur. 
Nam auc fymphonia perfonabat Tricli- 
nium, aut inftrumentavana organaque 
concinebantiautTragoedisautComce- 
diae Mimiquc agebantur: incendeban- 
tur odorcs naribus gratiffimi. MenaEch. 
Si6t. 2. 3. Sternite leHos : incendite edores. 
Hincapud Virgil. i.Aneid. in convivio 
Didonis , 

■ Cithara crinitus lopof 

Perjonat aurata, 
Et Livius lib. 19. Ttmc pfaltria famhuci- 
^risque, & convivalia ludionunt ohle^a- 
pfentay addita epulis. Pius» 



70. Difcffifes.'] Deciifia lcilicetad- 
au£ta tibi ex hc*;reditate, quam fruftra 
cupidiHimeinhiaveram credulus, quam 
fiexfentsntiautriufque noftrum cerne- 
recontigiffet, nac tu pulcre ac 'bafihce 
decima ifta , quara vovi , raaftus ac 
polluftus difcefliftbs. Lambinus Poets 
mentemvidit. Douz. 

72,. ^dminiflrem. ] V. N. Curc 4- !• 

73. Proveniftifutile.'] Ut a facilis,fa- 
cile, itaa futilis , /«fi/eadveibium eft. 
Provemfiifutile nihil hic aliud fignifi- 
cat, quam j NihilefFecifti , fiuftra cs. 
Boxhorn* 



ACTUS 



A C T U S HL S C E N A I, 4Z7 

ACTUS TERTII S C E N A P R I M A. - 

EPIGNOMUS.STICHUS. 

CUiTi bene re geftvi ialvoseonvorror domum , 
Neptuno grates habeo & tempelbtibus ; 

Simul Mercurio , qui mein mercimoniis 

Juvit, lucrilquequadruplicavitremmcam, 
5 Olim quos abiens affeci ^cgrimonia , 

Eos nunc laetantes faciam adventu meo, 

Nam jam Aniiphonem conveni affinem meum , 

Cumque eo reveni ex inimicitia in gratiam. 

VIDETE , QUifiSO , quid poteft pecunia! 
jo Quoniam re bcne gefta rediise me videt , 

Magn^que apportavilsc divitias domum , 

Sine advocatis ibidem in cercuro , in ftega , 

In amicitiam , atque m gratiam convortnnus, 

Et hic hodie apud me coenat , & frater meus. 
j 5 Nam heri am bo in uno portu fuimus. fed mea 

Hodie foluta eft navis aiiquanto prius. 

Age, abduc has intro , quas mecum abduxi, Stiche, 

St. Here , five ego taceam , feu loquat fcio , icire te, 

Quam multas tecum miferias mukaverim. 



12. Qr^-^d, ] Vide notasBacch. aft. 2. 

19. Multaverim. Ildett» V^n^Bfjus- 
ariij.hjj. Veteres enim multAre , id eft, 
numerare dicebant. quanquam proptie 
eft v7A«f7jgia^«y in au6lionibus, quod 
poUiceri dicunt Latini. Scalig. Non po- 
teltferri, miferiat mulcare , {\\x2ivnvi% hoc 
loco , mulcaveriut prsferant libri pro 
\multaverint. Nihil frequentius inlibris 
|occurrit, quampcrmutatio harum iit- 
jterarum invicem. Hinc faepe fcriptum 
invenitur multare pto muUare. Multare 
eft quod Gra:ci dicunt ^TAjfpje^^^av. 
Salmaf. Miferiat multaverim. ] Quacfin- 
gunt dodi viride multa,re ptonumerare 
& TThnsy^ ^U^Hv , Cupio magis credcre, 
Iquam polTum. AjS «t//«xy» mulgeo eft. 
ilnde ww/<:eo,quiamulcendo, fingendo, 
deducendcex uberibus lacelicitui.Hinc 



tacea;!! , feu. 
Fejf. a;:iimnu- 
las miilt. 

Nunc 

mulBare & mulcare pro mulcitare-.utmm- 
que proprie acprimum eft mulcete ni- 
mis, ut doleat : dein diftinxerunt, ut hoc 
eiTet traftim tangere verberibus: illud 
pcenaz caufa ita mulcere , ut emulgeas 
partcm fanguinis vifcerum de patrefami- 
lias : hoc eft, benorum : quae ifta ijuoquc 
appelhuione contineri oftendirous 4. 
OWervat.24. Hinc7»«/(J?«. NecSabinum 
autOicum eft hoc, ut Varro & Feftus 
tradunt : nifi illi primi haec omnia ex 
Grxco fonte hauferunt : neque a muitus^ 
quod a iJ^hAfjdKigu defcendereputo: 
(ed mtiltabi.mnttarec^\y\(Xzm maluerunt 
Jeniorrspronunciationiserf^o.Hicigitur» 
nififinxit verbum vel duritertranftulit 
jocicaufa (namquodammodopIedVun- 
tur arumnff, cura fuperantur & doman- 
tur) m^Wm mutaverim, id eft, aliaspoft 
aiias fubierim ac toleiavcriiii. Gronov. 



4iS S T I C H u s. 

loNunchuncdiem iinum ex illis multis mifedls 

Volo me Eleuthenam capere advenientem domum« 

Ef. Et jus & JEquom poftulas : fumas, Stiche, 

In hunc diem : tc nihil moror , abi quo lubet. 

Cadumtibiveteiisvinipropino. St. pap^e! 
25 Ducam hodie amicam. Ep. veldecem,dumdetuo, 

Ubi coenas hodiej (i hancrationeminftituis? 

St. Amicam ego liabeo Stephaniumhincex proxumoj 

Tui fratris ancillam : eo condixi, in (ymbolam 

Ad coenam , ad ejus confervom Sagarinum Syrum. 
3oEadem eftamicaambobus , rivalesfumus. 

Ep. Age, abduc eas intro : hunc tibi dedo diem. 

St. Meamculpam habeto, nifi probe excruciavero. 

Jam, hercle , ego per hortum amicam tranfibo ^"anucam'iSZ 
meam, '^°- 

Mihi hanc occupatum nodem : eadem fymbolam 
3 5 Dabo , 8c jubebo ad Sagarinum coenam coqui. 

Aut egomec ibo atque obibnabo obfonium. 

Atque id ne vos miremini , hominos fervolos 

Potare , amate , atque ad cxmm condicere. 

Licet hoc Athenis nobis. fed cum cogito , 
40 Potius quam in dividiam veniam , eft etiam hic oftium 

Aliud pofticum noftrarum harunce ^dium. 

(Pofti- 



2S. Eo cindixi.'] AdSfephaniumami- 
cam coraraunem. Condicere^-i^wd. JCell 
denunciare. Hinc Condicere canam, cum 
quisakeri denunciat, fe cumeoccena- 
turum. ut convivjE, non convivatoris 
iit. Cic.Iib. i.Epift. F. 9. abfolute di- 
Xit 5 cum mtht condiixijfet , coenavit aptid 
me: Suetonius Ciaudiocap. z^.uelutad 
fubttam condidami^ue ccetittlam invitare 
fi f}(ffulumdtxe)at. quaiis nimirum ami- 
cis , qui feipfos inviranr , apponirur : 
quam idem nor. illepide ffartulam vo 



fcortando conterimus. Lamlinus. 

37. ,^tejueidne vosniiremini.l^Uxcu.' 
fat Plautus> quodhominesfervulospo- 
tantcs, amantes atque adcoenam condi- 
centesinducatin Scenam:quodm.iium 
nemini videri debcre dicit, in palliata 
prjefotim Comoedia, & quae Athenis 
gef^a fingatur ; qua in uvbe fervis talia 
patrarepoteitasfemper fuir. Quamrem 
Srichus tamen, Romse fe fcilicer , haud 
AthcnisefTe, ferio dem.um cogirans, po- 
tiuSjquam tn dividuam V£fiiat,id eft^Ro- 



cabat, Tarrent. dc [ymbola. Vide notaSj manislegibus , quoeiftavetabani ;frau 
Epid. 1.2. 12. dem faciat, unde periculum capitulo 

32. Meamculpam.'] Me accufato,ni- j creet fuo 5 igitur ifibi conftitutum efle 
fiego huncdiem totuminGeniocuran- i pr^dicatsnufquaminpublicumprodire; 
doconfamfcro- Quafidiesvideatur ve- fed parterei iEdium potticarp uti potius. 
xari cum eum potandp , oblbnando J Deaa:,^. 



A C T U S III. S C E N A 11. 4x5 

( Poftlcam partein magis utantur a^dium ) 
Eaibo obfonacum, eadem referam obfonium 
Per hortum : ucroque commeatus continct. 
4 5 Ite hac fecundum vos me : ego hunc lacero diera. 

44. Vtro^fue. l^Ad alteras aedes ab al- f quor, &verborusdiei moleftiamcreo: 
teris commeatuscontinuatuseft. V. N. arqueitaftultegarriendoeum excrucio. 
Mil. aft. 2. S. Tatibm. Turneb. Secundur/} vos.jSecu?idumire,[C' 

45« Lacero diem. J Nimium diu lo- ' qui eft. V- N. Mil. zdt. 4. S. 



ACTUS TeP. TII SCENA SeCUNDA. 
GELASIMUS, EPIGNOMUS. 

Llbrosinfpexi, tamconfido, quam poteft, 
Me meum obcenturum regem ridiculis meis. 
Nuncintervifi, jamne a portu advenerit , 
Uc eumadvenientem meis didtis deliniam. 
5 Ep. Hicquidem Gelafimuseftparafirus, quivenit. 
Ge. Aulpicio hodie optumo exivi foras j 
Muftela murem abftuiit prster pedes. 
Cum ftrena obrccsvavic , IpecStatum lioc mihi eft. 



Nam 



Llhrosin^exi,~\ Ilsg^ y.Xoioo^ , De 
ridiculis. 

z. Regem.'] Epignomum quimealit. 
V. N. Aiin. estrema. 

3 . l<{unc interviji. ] Lege J tJunc in- 
tervifo jamtie a portu adus-nerit, Hoc enim 
agitGdaiimus,utintervifat,an a portii 
adveneritEpignomus. Nondum inter- 
vilit. Boxhorn. 

7. Muftela. 1 Utrumque animal , & 
r/mfteladomsjlictt , & fel» inter eafait, 
qux occurfu fuo facerent aufpicium : 
quodGrscivocabanr ccocf/sv o-6y.CoKo\', 
Exemplum de muftela hic eft : de feie 
apud Teient. Atque haec y.a.vux.ik do- 
ftrina propric oh'.oirrto7n>iii dicebatur. 
^afaub. 

S. Cum ftrena,']?^. ambo , ficut & 
'dd.vett. habent iohfcxvctvit. Quodhic 
ocum fuum tueti non poteft, neque po- 
iifcmiseditoribus placere debebat. Ob- 
' s.v.ire eft malum omcn ofterrc. Hic 
iurc.m dcbonoagitur. Alii alitet atque 
ihtcimutant. Nondubicoquinpro ob- 



fc£vavity quae librariorum feftinantium 
rcripturactt, Plautus fcripferiii ohcana- 
x';/-, ideft, comedit. Eoverbo &ufuseft 
noftcrin fragmento, quod exftat apud 
Varronem libro 6. de Li. L. De hmha 
obccenabis. Hoc ergo yult. Muftelacum 
raurem ftrenue,autavidecoraedit , de- 
voravit. His oculismeis id vidi. Qbtoe^ 
nare, ut obfiudere , obccdsre , &c ejufmodi 
alia apud Plautum. Boxh. Probo unicc 
conjefturam ClarilT. Boxhornii , eum 
ftrenue obccenavit , ideft , comedit. Nani 
ccenare proprie eft 5s<vii'. Vult autcm 
comeftum fuifTe a muftela murem , non 
obfonatum; quodaliudeft. Salm. Cum 
ftrena obfc*vavit.'] Id eft, cumcibo fc2- 
vam vel omen mihi fecit. Strenasdice- 
bantur , quaemittebantut Calendis Ja- 
nuariis. Ea:autemmaximam partem c- 
rant cibaria. Vide Libanium in Euzaplc-i 
KctXttvJ^v. Inde 8c infra s- 2» Dor/ium 
redeundi principium placet. Bona fcx vaftre- 
nctcjue ohviam occefit mihi. EiieratSti-» 

chuscam cadoviai. Grovov. 

9. Vf' 



430 S T I C H u s. 

i Nam nt illa vitam repperit hodie fibi , 
1 o Iccm me fpero fadurum. augurium hsec facit. 

Epignomus hic quidem eft, quiaftat : ibo atque alloquari 

Epignome, ut ego te nunc conipicio libens 1 

Uf pr^ Ixiidi lacrumseprsefiliunt mihi ! 

Vaiuiftin uique? Ep. fuftentatum' ft fedulo. 
15 GE.Beneatqueamicedicis. Di dentquasvelis. 

Propino tibi falutem plenis faucibus. 

CcEnabis apud me, quoniam ialvos advenis* 

Ep. Vocata eft opera nuncquidem: tamgratiaeft. 

.Ge» Promitte. Ep. certum cft, Ge. iic fac , inquam 
Ep. certa res' ft. 
20 Ge. Lubenteme, hercle, facies. Ep* idem egoiftucfcio. 

Quando ufus veniet, fiet. Ge. nunc ergo uius eft. 

Ep. Non edepol pofsum. Ge. quid gravare ? cenfeo ^^^ 

Eas : neicioquidvero habeo in mundo. Ep. i modo , 

Alium convivam quacrito tibi in hunc diem. 
z^ Ge. Quin tupromittis ? Ep. nongraver, fi pofliem. 

Ge. Unum quidem hercle certum promiitotibi : 

Libens accipiam , certo fi prornileris. 

Ep. Valeas. Ge. Certumw^ eft ? Ep. certum, coenak 
domi. 

Ge. QLiandoquidem operam tuam non vis promittere : 

Vin 

9. r?>tf»».]Ideft, vidum.V. N.Trin.i Ge. Tromitte. nitami^xo tamen^n^o^x 



D9!>.%. cenfeas 
cio. 



a£l. 2.4 

lo' ^ugmium hsc facit. ] Aufpicium 
illi muftela fecerat: Epignomusaufpi- 
cii ficies & eventus erat , 2. quo viftus re- 
periendus. Nam dum augurium fuum 
comraentatur fecum , interimconfpicit 
Epignomum , quem nofcitans aditfta- 
tim&compellat. .^cidal. 

14. Sttfientatum.] Sajientarefe, eft por- 
tarefe, 5c bene valere, nc^ippaScif. Ita 
Satyricusde eo, cui conftabat valetudo, 
JEtpedtbus me porto meii , id eft , bene va- 
leo. Ita ve£iare fe, ut fufientare fe , eft de 
opcima corporisconftitutione diftumLa- 
«inis. Scatig. 

18. JS urx ^uidem.l Srhoppiuslcgit, 
Voeata efioperA tiuric qmdem tu,m : gratiA 
efi. 



tucn. ita Menasch. Bene vocm. t&mgratu 
eft. ut redeibi Gulielra. Certe Schoppit 
adftipuiantur duo MiT. in quis , tari 
grattam efi. Taubm. Tam gratia eft. 
Verum hoc : nequeideo 2\im hiccen' 
feo politura pro Tamen : fed cS^c curtuir 
loquendi genus , &inteliigi, ^uamf 
exceptfies. Sejifus fimilisapud Ovidiun 
1 1 . Metam. 390. Tlena eft promifi gra.' 
tia veftri. Neque enim accipio cun 
Berfmanno : peifedia atque cumulat; 
fat js mihi eft beneficii veftri gratia , proij 
rraiTum a vobishofpitium : fed,)uxtii 
magnam gratiam iniiftis apud rae prO'' 
mittcndo auxiiium adverfus vaftato-l 
reai lupum , ac ft rulilTetis: iiequela! 
10 indigf.o dc ejiiS gaiiam vubis faciof 
1 GrofiQV. 



A C TU S III, SC E N A II. 

30 Vin ad te ad ccenam veniam ? Ep. fi poUim , velim : 
. Vcrum hic apud mc ccenant alieni novem. 

Ge. Haud poltulo equidem me in iedo accumbeue : 

Scis tu me cfse imi iubfellii virum. 

Ep. At ii oratoresfuntpopulifummivin, 
5 j Ambracia veniunt huc iegati pubiice. 

Ge, Ergo oratorcspopuii iummates viri , 

Summi accumbent , ego intimatis inhmus. 

Ep. Haud cTquom eft te inter oratores accipi. 

Ge. Equidcm hercle orator lum , fed procedit parum. 
40 Ep. Cras de reliquiis nos volo. multum vale. 

Ge. Perii hercie vero piane , niiiil obnoxic. 



431 






Uno 



32. Meinlecio.'] Accumbebantrecli- 
nata fupera pane corpoiis in cubitum fi- 
Jiiihum , infera in longum porreclaac 
jicente : cspite ieviter ere<fto, dorlb a 
pulvillisniodiceruffuko.Sedquoraodo, 
inquis, omneszqua parte ad menfam 
pertingebanr ? Hoc modo. Primus de- 
cumbebat ad caputlefti ;pedes porrige- 
bantur pone donum fecundi. Secundus 
veroocciput obvertebat ad umbiicum 
primi, pulvillo interjeclo ; pedes jace- 
bant ad tergum tertii : & lic deinceps ter- 
tius; ficquartus. De locodigniori. Is, 
qui primas 6c ad caput kai decumbe- 
b.u, Summus dicebatur: qui ad pedes, 
Imus: quiinteriftos, Medms. Hinc illa 
Plauti, Da puerabfHmmo,&c. Et fi tres 
convivaein unolefto; medius,dignifli- 
mus Sumraus. Upf. Servi non in Wiko, 
fcd in fubfcllio juxta leftum fedentes 
i^efci folebant. Grnterus. Videnotas in- 
fra aft. s.4. 21. 

33. Imi fubfeHii.'] Afconitts in Vet- 
rem : SubfelLia fmit Tributmitm , Trium- 
vtrortfm , G^ttaftorum & hnjnfmadi mitio- 
raexercentitim ; ^ui nonin feliis curulibusy 
rjec tribwiahbus , fed in fubfdiis confids- 
bMt. Varrol.4. Vtfubfipere, quod non 
plane fap:t ; cjuod ncn plane erat fella , fub- 
"hll-.Mm diaum. Hinc ergo imi fuJbfeUii 
virum dixitPlautus. V. N. Capt- aft. 3. 
fcen. I. xf II. 

35. ^mbr&r.ia.~\ Urbs eft Epiri , feu 
rijefproci^ potius. Taubmannm. 



41. Perii hercle vero plane, nihil oh- 
mxie. ] Nec diftindio nec ledio folli- 
citandain hocveriu, quem ficproducit 
ut hic fcriptus eftjAgcIIiuslib.^.cap.i/. 
ubidicit Plautum hazc duo inter fetan- 
quam contraria opponerc, plane & o^- 
noxie. Obnoxius qui ab alio pcndet Sc 
quafi eifubjeftus.Qui fui arbitrii & tii- 
tels eft , les plane agit ut vult , & folide. 
Qai alteri obnoxius eft,obnoxie , & mi- 
nusintegre, dumeum a quopendet re- 
Ipedlat. Sic obmxie perire Aicitnx, qui noa 
plane nec funditus pcrit, fed aliquam < 
Ipemfalutishabet; utilliquinon con- 
derrinatifunt ajudicefuipericuIi,utLa- 
tini dicunt, fed ab illo ad *q uem appella- 
tio datur. Judices fupremi conderananc 
reum planenon obnoxie. At illi unde 
appellatioeft, obnoxie, nonplane pof- 
iunt condemnare. Salm. Kihil obnoxte.'^ 
Dofte Trdyv , ut fempei : fed & latis 
erudite Acidaliusexpofuit, quid fit ob- 
nexieperire, nempe clemcnter,atque ita, 
ut ei , per quem fic peris, obnoxius fis , 
atque aliquam gratiam debeas. Ut in 
Epid-s.z.arciecoUiga: nihilvero obnoxiofe, 
quafimihiparcas.Quanquamhocfitpo- 
tiustimide , trepidanter, cum refpedlu 
aliquo & roetu , ut agunt homincs prz- 
trepidi atque obnoxii. Et fic mhil obnoxie 
clfet, nihildubie. Videtur taraen illud 
obnoxiecxxm. tS perire jungi non debcre : 
qecid ferium dicendi genus magis efTe 
c^A&mpQtare pr^lUg, Hc piU faiiores 8c 



432- Stichus. 

UnoGelafimo minus eft, quam dudumfuic* 
Ceitum cli muftela^ poftbac nunquam credere i 
Nam incertiorem nuliam novi beftiamj 
45 Qus ne & ipfa decies in die mutat locum» 
Eam aulpicavi ego in re capitali mea. 
Certum eft amicos convocare , ut confuiam 
Qua lege nunc me eiurire oporteat» 

medkuiam facere i quitecreat cibo (*c li- 
milia. Ohnoxtn^ t^^ob noxanij velquam 
quisnocuit j veiquamob quaracunque 
caufam exlpcftat, humilis, dcmiffus, 
aliisiubjeftus- Hinc hiclcquitut, quafi 
& ob?2oxta hca dicerentur, quati Immilia, 
lervierstia : & csm vocem hic applicando 
nihil aliud lefpicit quam to plane. Pla- 
num enim eft (k. squale, nonconfrago- 
fum, nondeclive, cutndc loco dicitur. 



Itaque fi referasad xo petii eftomnfhoj 
fi ad fequens , quafi eifet in plano 
loco. Alinaria 3. 3. quum dixiflet : 
coUcca cruminAm in collo pUne : pauiio 
port fubjicit fervus: Nam ijluc froclltie 
e(i , quod ju,hes me plane coUocare. Gro- 
novius. 

46. ^ujpicflvi.'] Eam, utaufpiciumi 
mihi faceret , fumfi in re raea , qussad 
caput Sc falutem pertinet. Lamhmtu. 



ACT US Q^UARTI SCENA PRIMA. 

ANTIPHO, FAMFHILIITUS, EPIGNOMUS. 

ITameDi beneament,mea(c|uemihibene fervallintfiljaSj 
UtmiiiivoIiipe'ft, Pamphiiippe, quia vos in patriam do- 
mum 
Redide video, bene gefta re, ambos, te & fratrcm tuum. 
Pa. Satis abs te accipiam, niii videam miiii te ami- Je^acci 



Vades abSi: 
te accipiain. 



cum eile, Antipho. 
yNunc quiate amicum mihiexperior elTe, credirurtibi. 
An. Vocem ego te ad me ad coenam . frater tuus nift dixilfct 

mihi f 
Te apudfeccrnaturum eile hodie , cum mead feadcoenam 

vocar. 
Et magis par faerat me 4are vobis ccenam ad venientlbus j 
Qwam rne ad illum promittere, niii nollem ei advorfarier. 
loNuncmegratiam absteinireverbisnihildefidero : 
Cras apud me eritis, 6c tu &iUe, cum voftris uxoribus» ' 

Pa. Et 



4- Q .Jtii ahs /JF.] Vide notas Moftel- 

»3^3jia: I. 3.67. 

<. Crfi^?.-}/r. ] Scilicct a me. quafi di- -.. 

cat: Cieditoi fio tibi fine {.n-sdibus ;j tumhabeOi PsuA. 



neque f3tisfa<3:ionem ullana defidero. 
quam rem ipfanij qua te -5c amicum ml- 
hi, t< benevolentcm tflcj iatis coropcr" 



16. 'Vt 



A G T U S IV. S C E N A I. 455 

Pa. Etapudme peiendie. namilleheri me jamvo- ^J^^^l 

caverat 
In hunc diem. fed (atin ego tecum pacificatus fum , Antipho ? 
An. Quando ita rem gtfliftis , uti vus veiiem , amicos atque 

addecet, 
i^ Pax commerciumque eft vobis mecum. nam hoc tu facico 

cogires, 
Ut CUIQJLIE HOMINI RES parata eft , firmi ami- 

ci funt: fi resiaisa labat, 
Itidem amici collabafcunt. RES AMICOS INVENIT. 
Ep. Jam redeo. nimia eft voluptas, (i diu abfueris a domo > 
Domum fi redieris, fi tibi nulia eft ^egritudo animo obviam. 
.2.0 Nam ica me ablente familiarem rem uxor curavit meam , 
Omniummeexilematque inanem fecit xgritudi- mTeiaS!''"' 

num. 
- Sed eccum fratrem Pamphilippum , inceiit cum focero fuo. . 
Pa. Quid agicur, Epignome ? Ep. quid tu ? quamdudumitt 

portum v^enis 
Hucr Pa. iongifsume. Ep. poftilia jam ifte eft tranquillus 

tibi ? 
5 An. Magis quam mare, quo ambo eftis vedi. Ep. fadsiit 

alias res foles. 
Hodieneexoneramusnavem,frater? Pa. clementer volo, 
Noiiiiet potius oneremus vlciisatim voluptatibus. 
Quam mox coda eft coena .^ impranfusegodim. Ep. abi m« 

tro ad me, Sc lava. 
Pa. Deosfaiutatumatqueuxorem modo intro devortoi: do- 

mum, 

Ep. Apud 



15. Vt cuiijue homtni m.] !mo adu- 
latorcs adveifa foituna fugat , non ami- 
cos, quibus nullum pretium in amicitia 
placet,pra:ter ipfam. Paupertas fola artii- 
cos reiinet & oftendit in vcro fuo vul- 
tu. TAubmATinus. 

18. /«wr.-<iM.]ErrathicLamb.Vcrba 
domo egredientis funt, fed ad familiares 
pronunciata , quibus fe mox rediturum 
iffirmat. Nam forte fortuna incidit in 
Famphiiip. non deftinato. ^tid. 
Tofn. JI. 



24.. LongijffuTne. ] Dudum veni. 

26. Clementer.^ Non nimis propere. 

27. 0«er^w«*.]Feftiviter & concinne, 
Etenim ad exonerationern, qus pi2Cef- 
ferat , allufum. Quam metaphors for- 
mametiamMil.ad. 3. i- amplexuseft; 
Onera tehHaritudine. Donz. ViciJ/ati/n.J 
Id eft, per vices. Nen. 

29. Deos falutaium. 1 Salutaredeos , 
proDeosadorare. VideTuineb. lib. 25. 
cap. I* 

Ec 33. ^«"'i' 



454 Stighus. 

3 o Ep. Apud nos eccilla feftinat cum fbrore uxor tua. 

Pa. Oprumum eft. jam iftoc morae minus erit. Ep. jam ego 

apud te ero. 
An. Priufquamabis,pr^rente tehulc apologumagereunum 

woio. 
Ep. Maxume. An. fuit olim , quafi ego fum, fenex : eifilise: 
Du^ erant, quali nunc meas funt ; qx erant duobus nuptae fra- 
tribus, 
3 5 Quali nunc meas funt vobis. Pa. miror , quo evafuru ft apo- 
logus. 
An. Eratrainoriiiliadolefcentifidicina& tibicina; 
Peregreadvexeratquafi nunc tu : kd ille erat coelebs fenex, 
Quafi ego nunc fum. Pa. perge porro. praefens hic quidem 

eft apologus. 
An. Deinde fenex ille illi dixit, quojus erat tibicina , 
4oQuafi ego nunc tibidico. Pa. auicuito, atque animumad- 
vorto fedulo. 
An. Ego tibi meam filiam, bene quicum cubitares, dedi. 
Nunc mihi reddi ego sequom elfe abs te , qui cum cubi- 

tem, cenfeo. 
Pa. Quis iftuc dicit ? anillequafi tu ? An. quafi ego nunc 

dico tibi. 
Immo duas dabo, inquit ille adolefcens , una fi parum eft : ', 
45 Et fi duarum pcsnitebit, inqUit . addentur dua;. 

Pa. Quis iiluc, quaefo ? an ille, quafi ego ? An. is ipfe, 

quafi tu; tfim fenex 
llle, quafiego, fi vis, inquit, quattuorfanedato: 
Dumequidem, hercle, quod edant addas: meum ne con- 

truncent cibum. 
Pa. Videlicet parcum illum fuifTe fenem , qui dixerit: 

Quo- 

49. Videlicet.^^Biystduslegh: i^uihsc 
dixerit 5 hoc fenfu : Inique & foidide ni- 
mis facere fenem , qui fuapte fpontc 
munificum ulterius porro fumptibus 
onerare pergat. eft enim proprie PoB- 
ceri apud JCtos, quum ultro ofFerimus, 
& PoUicitatio folius oflferentis promiffio, 
Undc ie£te efl; in Cafina a&t.^.z. operam 

t{x«ri$ 



■ ^l, ^aftegofum.^lY.^^.^^idi.^.i.J. 

38. Pr£jens hic. ] Scilicet, quia nos 
inrepraelentifunus, in quorumperfo- 
nasApologus ifte examuflira convenit. 
Taubmannui. 

4 ? . /j ipfe,quaft tu.'] Is ipfe adolefcens, 
quaii ti^ krxzK , dixit illa fupeiioia. 



ACTUSIV. S C E M A I. ^Jj 

50 Quoniam ille illi poliicctnr , qui eum cibum popofcerit. 
An. Videlicec fuillc iilum ne^uam adolercentem , qui ilico, 
Ubi iliepofcit, denegavit fe dare granum tritici. 
. Hercie , quia cequom poftulabat ilie (enex , quandoquidem 

Fili^e illcT dederat dotem , accipere pro tibicina. 
J5 Pa. Hercle , ille quidem certo adokfcens do<51:e vorfutus 
fuit, 
Qui feni illi concubinam dare doratam noluit. 
An. Senexquidem voIui.t,fipo(Iet indipifcidecibo: 
Quia jiequit, qua lege licuit, veile dixit fieri. 
Fiar, ille inquit adolefcens. facis benigne, inquir fenex. 
^oHabeon' rem fadam ? inquit. faciam ita, inquit, ut fieri 
voles. 
Sed ego ibo intro , &gratulabor voftrum adventum filiis. 
Pofteaibolavatuminpilum: ibi fovebo kncda- ^^lZnilaW 

tem meam. 
Pofl ubi lavero , otioitis vos opperiar accubans. 
Pa. Graphicum mortalem Antiphonem : ut Apologum fe- 
cit , quam fabre ! 
^j llt jam nunc fceleftus eire ducit pro adolefcentulo ! Srrrofdof "' 
Dabitur homini amica , no6lu qu^ in ledo accendec ££ °'""''' 

fenem : 
Namque , edepol , aliud quidem illi quid amica opus fit , 

- nefcio. 
Sed quid agit parafitus nofter Gelafimus ? etiam valet ? 

Ep.Vidi 



nxovM poUiceor fora^i quaji cateSa. Placet 
aurem , ur cum inrerrcgarione potius 
reftribatur: ^ieum ct hum popofierit ? ro 
SlSft, adverb. ur fiat fcilicet. Dout. 

SI. Videlicet fuijfe tllum.l^ Mf. Utcr- 
que: Viddtcetmn fuijfe. Foite : Videlicet 
imo fuijfe. Corrigit enim , quod dixcrar 
Pamphilippus: & hanc parriculam non 
femperinchoare orationem fupranota- 
Vimus. Gronov. 

57- Ir^dipifticibo.'] Cumpuellis etiam 
alimoniani obtinere. 

6 z . ^ Ptlum. ] Malim legl ; Pyeltim , id 
eft, balncumfciiJabrura.l. Polluxl.io. 
16. U-jO.<^-' , VMamplnmtin^Hovettres 



lavahant. Lambin. Probo conjefturam 
Lambini legentis, ibolavatum \x\ pye- 
lum , hoc eft , TWiKLv. Nihil verius. 
Salmaf. 

64. Fabre.l^l^X eft, artincicfe. L. 

66. .^ccendet fenem.] Ulo, aceendere 
putatPamphilippusAntiphoni,tanquara 
feni decrepito, amicam juvCnculam nul- 
li ufui eflc,ni(i ut eum complexu fuofo- 
veat&calefaciat : quodDavidi regi fa- 
ftum ex facra hiftoria didicimus. ^.c- 
cendefe igitur non erir hic libidinem 
alicui concitare , fed vero corpus fenj- 
le & egelidura foveie ac concalefacere. 
Schop. 

Ee 2 70. N# 



45^ S T I C H u s. 

Ep. Vidi edepol hominem haud perdudum. Pa. quidagitl 
Er. quod famclicus. 
70 Pa. Quiii vocafti hominem ad ccenam ? Ep. ne quid adve- 
niens perderem. 
Atque eccum tibi lupum in fermone jprxfens efurlcns adeft. 
Pa. Ludificemur hominem. Ep. capti conhlii memorcm 
moncs. 



7©. Ne quid adveniens perderet». ~\ O- 
ratio abrupra, Gelafimo prxterexfpefta- 
tionem confpefto. Plena efiet 5 Non in- 
vitaviad coenam Gelafimum, ne quid 
ftatimadveniens perderem, meisfum- 
ptibus coena parafito apparata. Boxhorn. 
Ne quid adveaiens. ] Male hic interroga- 
tionem facit Acidalius : fed necabrupta 
eitoratio , quafi Gelafimopraeter exfpe- 
drationem confpedo. Refponfioeft in- 
tegra, & minime obfcura, ad interroga- 
tionem : Cur non vocafti 5 Ne quid ipfo 
in leditu perderem. Non poterat enim 



ignoraref quirogabat, &malum hoe 
omcn in principio efle : 8c quod in para- 
fitum impenditur, perdi..ltaque nihili 
plcniusrequititoratio. Gronov. j 

71. Lupttm in psrmone. ] Sermo proi 
familiari colloquio. cadem eft vii 
verbi Fabula: undc fabulari .- quod & 
elegans & veteribus eft pervulgatum,] 
vix notum in eo fignificatu 



hodie vix notum in ea iignmcacu 
Terent. Adelph. ad. 4. i- Lupm 
bula: quod Plautus > in fermone^ 



hinc Terent. Adejph. act. 4. !• Lupm 
in fabula: quod Plautus > in fermone^ 
Donatus 6c alii minus le^e accipiunt. 
Gifan, 



ACTUS QUARTI SCENA SeCUNDA. 
GELASIMUS, PAMPHILIPPUS, EPIGNOMUS. 

SED ita quod occcepi narrare vobis \ cum hic non affui , 
Cum amicis deliberavi jam, & cum cognatis meis : 
Ita mihi audlores fuere , ut cgomet me hodie jugularetn 

fame. 
Sed videone ego Pamphilippum cum fratre Epignomo ? atque 
is eft. 
5 Aggrediarhominem. fperatePamphilippe, 6 fpes mea, 
O meavita, 6 mea voluptas, faive. falvom gaudeo , 
Percgreteinpatriamrediisefalvom. Pa. faive, Geiafime. 
^ GE.Va- 



\. Q^ED tVrf /7»ofif ocf«/>;.'] Nihilcaufae 
(J/ eft, curiisadftipulemur, quihuic 
fbenae principium deelTe volunt- Haud 
dubie refpexit Gelafimus ad iilaultima 
icenaeultimaj aft.3. 
Certum efl amicos convocare , ut conftt- 

Um y 

^alegeme nmcefurire oporte&t» 



Hoc crgo vult hoc loco ; Quod jam ati- 
te narrare vobis occoepi, convocavi ami' 
cQs , ut confukrem, qualegemenunc 
efurire oporteret. Interea autem duin 
abfui a vobis, cum amicis convocatis 
deliberavi &decrevi,ut egomet meho» 
die fame jugularem. Nihil planius.| 
Boxhorn. 

8. Suf^ 



ACTUS IV. SCENA II. 457 

Ge. Valuiftin' bene f Pa. fuftentavi fedulo. Ge. edepol, 

gaudeo. 
Edepol nae egomet niihi modium nunc mille elle argcnti 

velim. 
I o Ep. Quid eo tibi opus eft ? Ge. hunc ad coenam hercle ut vo- 

cem, tenonvocem. 
Ep. Advorfum te fabulare illud quidem. Ge, ambos ut vo- 

cem. 
Ep. Edepoltevocemlibenter, (i (uperfiat locus. 
Ge. Quin tu. ftans obftrufero aliquid ftrenue. Ep. immo 

unum iioc poteft. 
Ge. Quid ? Ep. ubi convivae abierint , lum venias. Ge. vas 

ietati tu2 ! 

ij Ep. Una lautum, non ad coenam dico. Ge. Di te perduint ! 
Quidais,Pamphilippe? Pa. adcoenam, hercle , alio promill 

foras. 
Ge. Quid, foras? PA.forashercIevero. GE.qui,malum,ti- 

bi lallb libet 
Foris coenare ? Pa. utrum tu cenfes ? Ge. jubedomicoenam 

coqui, 
Atqueadiilumrenunciari. Pa. folus coenabodomi? 
oGe. Nonenimfolus. mevocato. PA.atillenefuccenfeac, 
Meaquicaufsa fumptum fecit. Ge. facileexcufaripoteftj 
Mihi modo aufculta : jube domi cocnam coqui. Ep. nonmc 

quidem 
Faciet audtore , hodie ut illum decipiat. Ge. non tu hinc 

abis ? 
Nifi me non pcrfpicere cenfes quid agas, cave fis tu tibi. 
jNam illic homo tuam ha-reditacem inhiat , quafi efuriens 

lupus. 
Non tu fcis, quam eftlidtenrur homines nodu hic in via ? 
Pa. Tanto plureis, qui defendant, ire advorfum jufsero. 

Ep. Non 

8 . Suftenfavi fedulo. ]' Vide Notas fu- ftrenue poflum aliquid obftruere. ^ox- 
ira, i-z.i^. horn. 

13. ^in tu ftans. 2 Diftingue j J 9. Vtrumtu cenfes F^jSdl meiomi 
lutn tu?ftans ohftrufero alifjutd. Qmn CCEnarean foris. Lambinus. 
i me invitas , etiamfi non fuper- 19, Renumtaxi.^ SciJicet te nonitu- 
at locus ad fcdendum. Stans etiain j jura. 

Ee 3 ii.Pet 



41? S T I C H u s. 

Ep. Non k , non ic : quia tanto opere fuades ne ebitat. 

Ge. jube 
Domi mihi , tibi , tuaeque uxori celeriter coenam coqui. 
I o Si, hercle, faxis, non opinor dices , deceptum fore. 

Pa. Per hanc tibi ccenam incccnato , Gelalime , efse hodie 

licet. 
Ge. Ibiine ad ccenam foras ? Pa. apud fratrem c(Eno, in 

proxumo. 
Ge. Certumneeft? Pa, certum, Ge. edepol te hodie lapi- 

de percullam veiim. 
Pa, Non metiio :.per hortum tranfibo , non prodibo in 

publicum. 
I5EP. Quidagis, Gelaiime ? Ge. oratorestuaccipis: habeas 

tibi. 
Ep.Tua, pol, refertenim. Ge. (iquidemmearefert, ope-* 

ra utere, 
Pofce. Ep, edepol tibi, opinor , etiam uni locum confpicor. 
Ubi accubes. Pa, fane ficiundum cenfeo. Ge. 6 lux op- 

pidi! 
Ep, Siartepoterisaccubare. Ge. velintercuneosferreos. 
40 Tantiilum loci ubi cateilus cubet , id mihi (at eft loci. 

Ep. Exorabo aiiquo modo. veni. Ge. huccine ? Ep. immo 

in carcerem; 
Nam hic quidem meiiorem Genium tiium non facies. ea- 

mus , tu, 

Pa, Deos 

39. Intercmeoi.'] Id eft, vel in at- 
ftifiimopoteroaccumbere loco , qualis 
eft inter cuneos , quibus aliquid duohus 
firaul inditis5c adaftis.magisadftringi^ 
tur , vel duriflimumlignumfinditur « 
difciuditur : tum enim inter duosftcl 
adadlos patet tantum tenuiffima rima. 
Ttir?ieb, 

41. Ep- EA-or/ziff tf//^«o. 3 Refte. Epi- 
.gnomus enim erat convivator : & hicab 
liorpitibusruisaliquomodo fe polliccr 
turimpetraturum, utardiuscubareve- 
lint, Gelafimo recepto : acfimul eum 
venire jubet- Minime tamen ferio, 
fed magisiudificandi hominis efuriofi. 

jo. CAta- 



31. Ferhanctibicamm.'] Si nulla tibi 
alia coena parata eft, quam ea qux domi 
noftra. parabitur, incoenatus hodie doi- 
jnies. Lamb. 

3 j. Lapide.'] De infolentia Athenicn- 
fium juvenum , vide notas Amphitr. 
9C^. r. r. i.&Trinum. a6l. z. 2. 

3 6 . Opera utere,pofce. Ep. edepol.~\ Ele- 
gantcr.Quii beneficium alicui offerebantj 
arque uti eum amicitia jubebant : his 
fere verbis id faciebant : Tua, opera eft : 
tttere^ pofce. Aul, adt. z. {c. i. Jam ergo 
ParafitLis, quodeam deceret, Epigno- 
mum pofcere fuam operam , & uti ea in 
edendo jubet 3 qui ip(i tam amicus lit, 
q^tiamc^uifquampoliit. P^lmer, 



A C T U S I V. S C E N A IL 4^^ 

Pa. Deosfalutabomodo, pofteaadte continuo tranfeo. 
Ge, Quid igitur ? Ep. dixi equidem , in carcerem ires, 

Ge. quin jufseris, 
45 Eo quoque ibo. Ep. Di immortales! hic quidem in rum- 

mam crucem 
Coena aut prandio perduci poteft. Ge. ita ingenium meum 

eft; 
Quicumvis depugno multo facilius , quam cum Fame. 
Pa. Non ergo is tu ? apud me fatis fpedata eft mihi jam tua 

felicitas : 
Dum parafitus mihi atque fratri fuifti , rem confregimus. 
joNuncegonolo e Gelafimo miiiite Catagelafimum. 

Ge. Jamne abifti ? Gelafime , vide , quid es capturus 

confilii. 
Egone ? tune ? mihine ? tibine ? vides , ut annona efl; 



gravis 



Vides, benignitateshominumutperiere& prothymis: 
Vides , ridiculo5 nihiiifieri, atqueipfosparafitarier. 
15 Nunquam, edepol, me vivom quifquam in craftinum prolpi- 
ciet diem •, 
Nam mihi jamintuspotione vinceaonerabogulam. 
Neque ego hoc committam , ut homines mortuum me di- 
cant fame. 



50. Catagelajtmum. ^ Nolo te c ri- 
diculo & urbano rifum movente, fie- 
xi deiidiculum & derifui efie* Lam- 
binuf. 

S I • KAbifli. ~\ yAhiifli avT/ tS ohiifli . 
poficum fufpicor. yAijitionem enim pro 
moite J\j(TZi-fliudu; vitandx, veteres u- 
fuipaffe, notum ex Fefto. ut femetipfum 
interioget Parafitus , quafi ambigens, 
uttumne intervivos an mortuospotius 
numerari porro debeat occifiifimus. 

S3. Prothymia.'] Animoium alacri- 
tates, piomptae voluntates» Pfeud. ad. 
S. I. 



54. Ipfos parajttarier. "] A .divitibus 
ut a paiafitis, captari acladari. Lam- 
binui. 

$6. Totione vincea.'] Lepide , ita 
me Deus amat , laqueum vocat po- 
tionem vinceam : ac potionem qui- 
dem , quod Cum potum guttur foleat 
tranfmittere ipfi inditum , inditur &c 
induirur eilaqueus, quafi tranfmilfu- 
ro: vinceam autem a vinciendo venu- 
fte deflexit , & ad poiionem vineam 
vel vinaceam interim eleganter allufit, 
quod laqueo collum vinciatur. Vincea, 
( vel ut alii , vitea , ) continens eft Fe- 
fto. Turneh, 



Ee 4 



ACTUS 



'4iO S T I C H u s. 

ACTUS QUINTI SCENA PRIMA. 

S T I C H U S. 

MOre hoc fit, atqne ftulte , mea fententia : 
Si quem hominem exfpedtant^eum (blent provKere : 
Qui hercleillacaufsanihiiocius venir. 
Idem ego nunc facio , qui provifo Sagarinum , 
j Qui nihil ocius vcnit tamen hac gratia. hfio'cuius™' 

Jam hercie ego decumbam folus , fi i lle huc non venit. 
Cadum modo hinc a me huc cum vino transferam : 
Poftea accumbam. quafi fenex tabefcit dies, 

ACTUS QUINTI SCENA SeCUNDA. 
SAGARINUS,STICHUS. 

SAlveteAthenae, quasnutrices Gtxcix, 
Terra herilis patria , te video libens. J^S^ ^tna* 

Sed amica mea & conferva quid agat Stephanium , 
Cura eft , ut valeat. nam Sticlio mandaveram , 
5 Salutem ut nunciaret 5 atque ei ut diceret , 
Me hodie venturum, ut coenam coqueret temperi. 
SedSticliuseftiiicquidem. St. fecifti, here, facetias, 
Cum hocdonavifti dono tuum fervum Sticlium. 
Pro Di immortales , quot ego voluptates fero I 
loQuotrifiones, quot jocos, quotfavia, 
Saitationes, blanditias , prothymiasl 
Sa. Stiche. St. hem. Sa. quidfit? St. euge, Sagarme le- 

pidifsume ! 
Fero convivam Dionyfium mihique & tibi. 
Namque edepol coena dicla eft , locus liber datus eft 
'I5 Mihi Sc tibiapud vos: nam apudnos eft convivium. 
Ibi vofter coenat cum uxore adeo dc Antipho. 

Ibidem 



j. Q ^hete. J Vidc notas Bacch. aft. 

»32. fc. I. fC 1. 

i5. Hi vojler coenat.^ Nam convi- 
^um erat apud ipfura , Epignomum 
nempe, cujus fcivus ifte Stichus. ita 
snoxpuditilfime vulgatur, Ibid. hactfiy 



nofier. qnod corrigendum ; Jtidemherus 
es nojier. Apud Epignomum heium 
ipfius, erantin convivioSagariniherus 
Pamphilippus, cumuxore & Antipho- 
ne. Contra liber locus crat dztusfems 
apud Famphilipp. ubi inteteavicem heri 

Sagari- 



ACTUSV. SCENA III. 

Ibidem herus ert nofter. hoc mihi dono dariim' ft. 
Sa. Quis fomniavitaurnm ? St. quididad te attinet ? 
Prointulavarepropera. Sa. lautus fum. St. opcume: 
20 Sequere ergo liac meintro. S a. ego vero fequor. 
St. Voloeiuamushodie. peregrina omnia 
Relinque; Athenasnunccoiamus: fequereme. 
Sa. Sequor , dc domum redeundi principium 

piacet. 
Bonafcsevafkrenaque obviam occeflit mihi. 



441 



■^dd. red- 

«UDtl. 



Sagarinum fibi & xquedominum con- 
vivii fore,StichusIudibandus ait. ^tid. 
Et^nripho.'] Sic volunt diftum pro An- 
tiphone : quemadmodum Tranium pro 
Tranione in Moflellaria. Quafi copula 
Et hic conjungeret neceflario xa Vxore 
& ^ntipho, ac non vojfer & ^ntipho. Ita 
enim piorius accipicndum quall didum 
eflet : Ibi ccenat Antipho 6c vefter herus 
comuxore. Gronov. 

18. ^ik fomniavit. ] Turnebus hanc 
fententiamfacit : ^iifomniavit aurumt 
id cft, quis furatus eft aurum ? Somnia- 
Tor, inquit, idem qui dormitator. Addit 
deindeexempIumTrinummcubi der- 
TnitattrjxoQtxxinnm furem ligniiicet,qua2 
omnia fane illo viro indigna funr. Nam 
fi ea (cntentia fpcftaietur , reponendum 



fuit 5 tjuii fMmmanAvit aurum P^Summa- 
tiare enim , fubducere& furarieft. Sed 
mihifimplicinimumquodeft,probatur • 
Sa. ^uobfenavit ? Sr.aurttm : cjtnd 
td &c. Stichus, Caena, inquit, dida eft, 
&vinummihidonodatum.tum Sagari- 
nus.Quisergo, inquitjobfonavit: Nam 
decadodixerat folum Stichusj de cfca 
nihil. Palmer. 

zi. Volo eluamw.'] Quicquid peculii 
eft, profundamus. Lamh. 

24. Bona ftava ftrenaque. J Scava quid 
fit, diximusPfeud.aft. 4. 7. 39, Strenam 
vocamui, \x\o^n\t.'Et^n$,quxdatur die rtli- 
giofo,emitiii boni gratia, a numero quofgni^ 
ficatur,alterum tertiumcjue venturumfmi- 
iu commodi, vtltitt trenam, prapofta S lit- 
tera 5 ut inloco & lite folebant anttqui. 



Z. 



ACTUS QUINTI SCENA TeRTIA. 
STEPHANlUM. 

Tl^ Irum^ideri nemini voftrum volo, fpe(51:atores , 

lyi Quid ego hinc, qux iliic habito, exeam : faciam vos cer- 

tiores. 
Domo dudum huc arcejflita (um quoniam nun- ^•'"'- ^"°"'^™ i^"» 

r, A *-»"i* nunciatumeii. 

ciatum eft, 
Iftarum venturos viros. ibi feftinamus omnes , 
5 Ledis fternendis ftuduimus, munditiifque apparandis. 
Interillud tamen negotium meis curavi amicis , 
Sticho 6C confervo Sagarino meo, cosna coda ut efser. 

Stichus 

H/»c.]ExsdibusEpignomi. L. [^^t/q Cxteroquiegoaliquemprivatum 
8. Uttrtime^Q curando id alie- i mjfi.quiid curaret Scccqueiet. Lambi». 

Ee 5 



44t S T I c H u s. 

Scichns obfonatus eft. caeterum ego curando Id allegavi. 
Nuncibo hinc , &amicos meoscurabo hic adveniences. 



A 



ACTUS Q^INTl SCENA QUARTA. 
SAGARINUS, STICHUS. 

Gite , ite foras , ferte pompam. cado te praeiicio, 
Stiche. 
Omnibus modis temperare certum' ft noftrum hodie convi- 

vium. 
ItameDi amem, lepide accipiemur, cum hoc recipiamur 

in loeo. 
Quifquisprsecereat, comifsatumvolovocari. St. convenitj 
5 Dum quidem , hercle , quifque veniat cum vino fuo. nam 
hinc quidem 
Hodie polludura, praster nos, jadura dabitur nemini. 
Nofmec inter nos miniftremus , monotrophe. hoc convi- 

vium eft 
Pro opibus noftris fatis commodule , nucibus , fabulis, ficulis , 
Oieaintrybiio, lupilli comminuto cruftulo. nuwauft."''" 

Sat 



<f. f "Y Jnc quidem hodie PoUuSiura pra- 
±~X ternosjaHura.'] SicMff. j<?(3«r<t. 
inquio , non jam , ut fecitCamerarius : 
cui fcilicet magnum pondus addiderunt, 
nihil aliud,quam quiafic fententia aper- 
ta eft, ita fe malle profefii. Ex Gutherio 
adlcribunt folLvMuram efle partem Her- 
culanam , quamBudaus maledeferali 
cosna interpretetur. Gruteri tQ.jaCluram 
lelpicere ad illorum iter maritimum : 
iibircilicet adjiciebatur in altum omne 
id,quod gravaret naves.prsfentaneo ve- 
ftorum damno. Fuerunt etiam , qui fub 
vocabulo jaStura talorum jaftum imagi- 
narentur. Qus omnia facile averfere. 
Scribenbum. Hac^iohinc. PoBaSiuram- 
hil eft aliud quam epulum vel convi- 
vium. Quia enim qui decimam polluce- 
lent Herculi,c(£nam popularcm dabant, 
ideo in Rudente estrema poUuCii mhil 
f/r,dicit pro eo, quod eft: nihil appa- 
rati ad ccenam : & hic poUu^ura, convi- 
viurn» JafturjE autem eft » ubi figmfi- 



centIargitiones& liberalitatesin publi- 
cum gratiam plebis promerendi ergo : 
quo in genere omnia erant proprie dida 
poUuHa: dei Herculis nomen praetexe- 
bant,c3Eterum homines colebant.De his 
ja£iuris vide 4. de pec vet. cap. 4- Sic 
igitni ja^uram dixit pro fua cujufquc 
portione de illo,quod in commune con- 
ferebaturac prjcbebatur. Jam intelligis 
lem plane, nihil obnoxie : Hac quident 
hodie PoUuSiura prater nosjaiiura dabitur 
nemini. ideft: Hac coena vel epulo prae- 
ter nos , pars dabitur nemini. Grono- 
niw' 

7. Monotrophe.~\ Stichus Sagarinum 
appelIatwo«ofre/?/3a?», quodfoIusfit,nec 
contubernalem habeat ancillam, nec vi- 
carium : qui enim talis eft , ipfe fibi mi- 
nifter effe cogitur , folufque vefcitur. 
Turneb. JHonotrophe accipio,ut fit adver- 
bium, hocfenfu: Nos fimus ipfinobis 
miniftrij utii, qui foli vivunt, niini- 
ftioqtiecarent. G.LongoL 

1 2. BAtli'' 



A C T U S V. S C E N A I V. 445 

2 o Sat eft. S E R V O homini modefte melius facere rnmptumj 

quam amplitcr. 
SUUM quemque decet. quibus divitias domifunt, (ca- 

phio & Cvintharis, 
B:.tiolisbibunt: atnosnoftro Samiolo poterio r..r«. batiods. 
Tamen vivimus : nos tam.en eiiicimus pro opibus noftra 

mcEnici. 
Sa. Amica^ uter utrubi accumbamus ? St. abi tu (ane fupe- 

rior. 
1 5 Atque adeo ut tu fcire poflis , fadum ego tecum divido, 
Vide utram tibi libet etiamnum capere, cape provinciam. 
Sa. Quid iftuc eft provincicC ? St. utrum Fontinali an Li- 

bero 
Imperiumteinhiberemavis? Sa. nimiohqnido Libero. 
Sed amica mea &c tua dum comit , dumque fe exornat , nos 

volo 
ioTamenludereinrernos. ftrategum te facio huic convivio. 
St. Nimiumlepideinmentemvenit. po- fd'iio7-n'cr'acal-"^^^^ 

tius in iubfeilio ^"^"^ '" kdticis.' 

Cynice 

eflinaquaimpermm habere. Sententia 
elt : Utrum aqnx aii vino prsefTs mavis ? 
Feftus: FonTinalia, fonttum facra. wiJe 
& Roma FontinaUf porta. Teitullianus 
Fontinalu, dea fonttHm. Tum. V. N. 
Bacch.aft. 3.3. 44. 

20. Ludere. ] V. N. Mil. zdt. 2.Z.9, 
Strategum.'] V. N. Perf. 3^:. 5 . i . 1 g. 

21. In fuhfeHio.'] In humiliorefede, 
Cynicorummore. Notumeftveteres5c 
Romanos & Grxcos , non fodifTe ad 
menfam, fed accubuifle. Quem morciu 
etiamnum plerufque Oriens udirpat. A- 
liter fuit vetuftiffimis illis & heroicis 
temponbus: nam Sc Homerus heroas 
fuos& procos Penelopes fedentes facit 
in convivio : & Catullus in nuptiis Pclei. 
Serviitem , &fordidiinterdum Cynici 
Plnlofcphi ad menfam non accurnbe- 
bant: quo refpexit hic Plautus. immo 
&]iberiad fulcra leftornm pedefque pa- 
lentnm fedentes vefcebantur : quafi lii., 
xurix ritus illi xrati ordinive non dcco- 
rus. Vulgatus tamen mos erat , accum- 

beie 



12. Batioliibibunt.~\ F. GaUoHi. Vidc 
Noniumin illa voce. Idem Nonius e.x 
Piauti Colace batiolarum aurearum me- 
minit in hacvoce. ScriveriHi. Samiolo.'] 
V. N. Bacch. z€t.z. 2. 23. 

13. Pro opibtu.'] Comicus in Servi 
perfonadicit, eorumimitatione quipro 
fuis opibusSc facultatibus non deelTefe 
Reipub. prardicant , fedfemunerafacere 
dicunt, & depatrimonio fungendis mu- 
neribus impendere. mcenia enim pro mu- 
Tieniofdixitantique. Tum. 

IS» ^tqueadeo ut tu fcire pofii , fa- 
flum.] Pro faSlo, quod habent libri,non 
videtur legendum pa£lo. Nullum enim 
paclumheic intervenit. Sed optionem 
datconfervo fuo hic S tichus , utrum ve- 
lit. Probaeftergodiftinftio quxinali- 
quot editionibus invenitur ; .At^ue adeo 
ut tu fcire pofts fa^ttm , ego hoc tecum di- 
vido. Salmaf 

18. Imperium te inhibere. ] Fontinalify 
deusfontium: unde Fentinalia , vocata 
ficra. Imper ium 3iutQm inbtbere Fontinali 



444 S T I c H u s. 

Cyniceacdpiemur,quamiQ ledis. Sa. immoenlm hic ma- 

gis efl; dulcius. 
Sed inteiim, ftracege nofter cur hic ceisat cantharus ? 
Vide , quot cyathos bibimus. Sy. tot , quot digiti (unt tibi 

in manu. 
2j Cantioe(lGra?ca: yj ^reVJg tt/v', >5 r^g iriv y Tum.ii ^Q,ici^iv\ 

yj (xyj rirloc^, 
Sa. Tibi propino decuma fonte : tibi tute ^S^i TforSff &t 

inde, ii (apis. 
Benevos, benenos, benete, beneme, bene noftram etiam 

Stephanium, 
St. Bibe , li bibis. Sa. non mora erit apud me. St. edepol 

convivi fat eft, 
Modo noftra huc amica accedat : id abeft , aliud nihil 

abeft. 

Sa. Lepide 



berein leSis: & hic fere talis. Incoe- 
naculo menfa coliocabatur lotunda.hu- 
inilis.inferiorum quidem hominum tri 
pes , §c ex fimplici ligno : lauriorum ci- 
trea autacerna,autlamincaargentea in- 
teda : quam pes eburnus fabrefa£lus,pa- 
ta in modum Pardi aut Leonis , fuftine- 
bat. Circum menfam tresutplurimum 
leftierant ;ex quo Triclinii nomen: vel 
duoctiamj quod ?\mtniBidimum\0' 
car. li porroleftiinlhuebantur auliis, 
purpura aut a!ia vefte ftragula , pro copia 
sut inopia convivatoris. Id iub horam 
coenJE fiebar, qua» erat ut plurimum diei 
nona. Sed priulquam accumbcrent , to- 
gas mutabant veftibus, quas a re Ccenato- 
ria dixerunt. Tum etiam foleas pedibus 
demebant, ne leftum confpurcarent. 
Occupabantautem terni aut plerumque 
quaterni unum lectum. Si plares, fordi- 
dum habebatur. Ita fiebat, ut ex una 
communi menfa vix fupra XII. vefce- 
lentur. Lipf. ]am de modo accumbendi ^ 
diximus fupra ad. 3. z. 32. 

22. Magts dulcttn.^ V. N. Mensech. 
Prolog. 

25. Cantio eji Gr&ca. ]j Id eft, ^ut 
^utnque biht , auttres, autnonquattuor. 
Nontjuattuor autem , id eft, quinque. 
Hanc cantionem Euftath. in hb. iotTst 



cdVor. cxplicat&Athenasus lib. 10. fed 
aliter videntur,quam Plautusintelligere. 
Hic enim ad namcrum cyathorum vini 
refert : ille ad aquae & vini tempcratio- 
nem. VidenotataadHorat. 3- Ode.19. 
C^uidamleguntnon, ji ,a» TirlAQ^c ,fed 
}{^ )) /xti' ^irl ccQ^ y id e& , & femiquat- 
tuor. id eft, duo. Atqueita voluntfigni- 
ficare, Stichum velle bibi decem cya- 
thos, quot litteris conftet nomen amicae 
fux S T E p H A N I u M. V. N. Pctfa aft. 
S. r. Lambin. 

2 6. Tibi propino decuma.~\ Ita MfT. 
(ec, &omn. vett, edd. at MfT. pr. decu- 
mam a fonte, quod valet, aquxdecima 
parte , auftoreTurnebo. AtveroDou- 
za , Hanc, inquit, ledlionem pro cor- 
ruptaducitLipiius,acreftituendum hoc 
modo: 

Tibi propino detem , affunde tu tihi ifide, 
fi fapif. 
Nihilmeliusoccurrit quam Lipfiicon- 
je^uraeamque unice ptobo. Tibi propi- 
m decem. affmide tibi tute inde fi fapif, 
Dixerat Siichus cantionem effe Gtx- 
I cara, « Trhli Tiii. » Tf }; Tnv', « f/.STi^la.' 
I Q^. Refpondet Sagarinus,Egoverotibi j 
propino decem , quod duplum eft ,cum 
I illacantio quinque tantum bibendapo- 
1 ciiia ad fummum prascif iat. Salmaf 

30. Le^id^ 



AcTUsV. ScenaIV. 44^ 

3 o Sa. Lepide hoc adum eft, tibi propino cantharum : vinum cu 
habes. 
Nimis vellem aliquid pulpamenti. St. fi horum qux afsunc 

pGsnitet , 
Nihiieft,teneaquam. Sa. meliusdicis: nihilmo- };f/dtc.["''"" 

ror cupedia. 
Bibe tibicen : age , (i quid agis. bibendum , hercle, hoc 
eft, 
hic faftidis 
bibis ? 



Quid 



ne nega. 



quod faciundum vides efse libi, quia 



35 Age,(iquidagis: accipe,inquam. nonhocim- £^^2TJmr^''' 
pendet publicum. 
Haud tuum iftuc eft te vereri. eripe ex ore tibias. 
St. Ubi iliic biberit , vel fervato meum modum , vel tu 
dato. 

Nolo 



30. Leptde hoc A^fum.'] Sagariflio bi- 
berat, dc propinarat Sticho , ea Icge , ut 
ipfe fibi e fonte, id eftye cado, afFundeiet. 
Nunc tradit cantharum evacuaturn , & 
ait : Lepids hoc aQum ejl ; tihi propino 
cAiitharum: tu vinum habes , quo ite- 
rumimpleas. Stichumautem vinum in 
lua potcftate habuiffe , apparet ex verfu , 
infra : 



Si peccafii, multam hicretimbo il-co y 

Id eftymultabo te vino,qaodpeaes rae. 

Tijior. 

31. Pulpanjenti.^PulpamePtumyOhCo- 
jnium eft lautum e pulpa id eft;parte car- 
lnoGore animalis : vetbigraria, quspars 
«ftpofteriorin lepore. Lep m cnimf ut 
jfcribit Donatus) ex parte fui poferiere 
fulpametitumprxbet.KinciUud Livii An- 
jdronici diiaura, a Terent. Eun. a6t. 3. 
;fc. r . ufurpatum, Lepus tute es : &pulpa- 
Y^entumqusrif. verbis teftum , re irapu- 
deniiflimum. qualeillud apud Catuli. ! 
Jpfeolera ollalegit. Mutetus. 

3 2. C«/>e<i/'rf. ] Feftus : f «/?(?* & Cttpe- 
ifA anticjHt Uutiores cibos nominaba-nt. 
-ic. 3 . Tufc. ^mbitio, mutierofttM , per- 
jicacia, ligitritio,-vinolentia, cupedia , &c. 
fidorus :^ Cuppes fafiidiofui efi 6- cupi- 
'w-Gioflar. ChpedtM yK^iTTOi. Etrevera 



KviTrU eft , quem/rfy?«'^jo/«»»vocamus} 
quinonmulta, utvoratores, fed elefti- 
liaedit: neque facile invenit, quod ad 
palatum faciat. Scalig. 

3 5. Kon hoe impendet pub[icum.']'Lim'' 
binus: hocpoculum, quodtebiberevo- 
lo , nuHumveftig.il penfitabit. Acida- 
liuslegit :nan impedit hoc publicum : quia 
in pubiicoconviviumagitaturjinprcpi- 
tuio tibicinem bibere juberi, eoque ipfo 
nihii debere impediti. Gruterus : in eo 
r»on funt fitsfortuna: publicz. Acceflit 
poftrefnus, quialiafuisadferant, aliena 
ja Plauri mente fcribere pr^fatus. Quae 
ifta? Hoc puhlicum/mqmtyQii, Hxcres 
pwblica : & fententia omnis : Hujus rel- 
' publica: ouus tibinon imminet autin- 
cumbit. Ego autemeodem ordineha:c 
j habeo, quopriora, dixifleautem Plau- 
tuai puto : }^on fcocquod fumtifacimus. 
quodque tu in poculo fumes, impendet, 
I erogabir,pfe^/rc«»? .' non refpublicagia- 
j vabiturhacimpenfa : non xrariosuire- 
j buspopulidecedet hic fumtus , ut fine 
j raetupeculatus capere poflis. Quodfe- 
quitur : Haud tuum ifiuc efi te vereri; 
(non decet neque perfonam nequeordi- 
; ncm tuura, qui tibice:: esgenus m.erobi- 
bura &multibibum, vetccundari ad fu- 
1 raenda pocula, Gromv. 

3S- N«/» 



44<J S T I C H u s» 

Noloegonosprofummobibere; niillifelerimuspoftea: ^ 
Namque edepol, quamvis ckrubito velcadus vortipoteft. '^ 
40 Sa. Quid igitur ? quamquam gravatus fuifti , non nocuft 
tamen. 
Age tibicen, quando bibifti , refer ad labias ti- ■ Sik/''"** 

bias. 
Suffla celeriter tibi buccas , quafi proferpens beftia. 
Ac^edum , Stiche , uter demiitairit , poculo tlffijpcSoS- 

^ II- tabicur. 

muitabitur. 
St. Bonum jus dicis: iMPEtRAPvE opor- 

_ /T. 1 „ Scboi). qui as- 

tet, quiaasquompoituias. quum roftuiat. 

45 Age, ergo oblci va : ii peccailis , multam hic retinebo iiico. 
Sa. Optumum atque aequiHamum oras. St. hem tibi hoc 

prinium omnium. > 

Hxc facetia ft amaie inter ie rivales duos ; ! 

Uno cantharo potare , & unum fcortum ducere. 
Hoc mcmorabii' eft : ego tu fum , tu es ego : uni animi 

fumus : 
50 llHam amicam amamus ambo: mecumubi eft , tecum ell: 

tamen. 
Tecum ubi autem eft , mecum ibi autem eft : Jniw kT fmJ^umau"*' 

• j _ tem tibi eft» 

neuter utri invidet. 
Sa. Ohe , jam fatis 1 nolo obcxdes : Ccetuli ut liidunt,i 

nunc volo. 
Vin^amicamhucevocemus? eafaltabit. St. cenfeo. 
Sa. Meafuavis, amabiiis, amcEnaSteplianium, ad amores 

tuos 

Foras 

38. I^olo ego ms pro runy,m~\ Hic ( gebantur, neniinium ebrletatiindulgci 
fenfus eft hujus !cci. No!o t-go nos retur: feduteacoerceretur nemo, niU 

aliquainrepeccsrat,caliceni ducebat: ul 
bibere, pcenx & dedecoris eflet, non 
invitationis aut magifterii. Turneb. 

48. Potare & untirn. ] Forte : fotare^ 
unttm fcortumducere. Scriverius. _ 

49 . Vni animi fumKS. ] F. unanimijpi] 
mi. Scrivcrius 



quafi ultimunr», & non ampliuspoftea 
bibituros , bibere. Sic enim nulli re- 
leverimus , & cuamvis defubito ca- 
dus verti poteft, immanibus iftis po- 
culis . c]uaE ranquam extrema liauriun- 
tur. Salmaf 

43 . IJter dsnautafit.'\ Id eft, uter no- 
firum ab hac iegedifceirerit , promulta 
pocuiumei auferetur. Lambin. Excogi- 
tatumeratludigenus poftcoenam, quo 
non Magilhi iaipeiioad bibendum co- 



5 z. Nolo obcades. INcl o hic quicquaffl 
tragicum&cruentum, quodque cides 
imitetur. maloludum catellorum, qw 
intei ie iafcive luficant. Tumeb. 

10. r«- 



AcTUsV. ScenaV. 447 

j;Forasegredere, (atis mihi pulchra es. Sx. at enim pulcher- 

ruma. 
S A. Fac nos hilaros hilariores opera atquc adventu tuo# 
Peregre advenientes te expetimus , Stephanilcidium , mel 

meum ; 
Si amabilitas tibi noftra placet, fi tibi ambo accepti fumus. 

ACTUS QUINTI SCENA CLUINTA. 
STEPHANIUM , SAGARINUS , STICHUS. 

MOremvobfsgeram, me^ delicia:. nam ita me Venus 
amcena amet, 
Ut ego hic jamdudum exilsem fimitu vobifcum foras. 
Nifimevobisexornare. nam ITA ESTINGENIUM 

muliebre , 
Bene cum lauta eft , teria, ornata , fida eftj infeda efl 
tamen. 
5 Nimioque fibi mulier meretrix repperir odium ocius 
Sua immunditia , quam in perpetuom ut placeac mundi- 

tia fua. 
Sa. Nimium lepide fabulata eft. St. Veneris mera eft o- 

ratio, 
6agarine. Sa. quideft? St. totus doleo. Sa. totus? tan- 

to miferior. 
Ste. Utrubiaccumbo? Sa. utuubi tu vis ? Ste. cumambo- 
busvolo: namambosamo. 
ioSti. Vapulat peculium : adumeft, fugit hoclibertascaput. 
Ste. Datemihiiocumubi accumbam, amabo , iiquidem pla- 

ceo : tum mihi 
Cupio cum utroque mihi efse bene. St. difpereo ! Sa. quid 

ais ? St. quid , ego ? 
Sa. ItameDi ament, nunquamenimiiet hodie, h^cquin 
faltet tamen. 

Age 

VsApulat peculium. ] id eft , mi- cem pariter fignificante. ki quid fi Va- 
nuitur &diflipatur his nequi- pula peculium , refcribamus ? ad excm- 
is. Forte fubeft ambiguitas in diftione plum , inquam , Proverbii veteris , Va- 
uuliHm , & ss feivile & veipam fala- [ pula Papma. Douza. 

» . * 19. Caa>' 



448 S T I c" H U 5, 

Aeemuiramea^ruavimdojiaka: fakaboego fimul. 
15 St. Nunquam edepol me iftoc vinces, quin ego ibi puu- 
riam. 
Ste. Siquidem milii fakandum eft, tum vos date, bibat, 

nbicini. 
St. Et quidem nobis. Sa. tene tibicen primum , poftidea 

loci 
Si hoc eduxeris > proinde ut confuetus antehac, ce- Sumiu° 

leritcr 
Lepidam 8c fuavem cantationem aliquam occipito cuiae- 

dicam , 
20 llbi perprurifcamusufque ex unguiculis. inde huc aquam. 

hacScena in plures difcerpta lit, olira 
cauiramcomminirci nullam potui.r.unc 
judicio hStam arbitror : ut fcilicet aftio, 
intet iftaspotantium, faltantiara, iarci-| 
vientiummoliriones.luculentior&arn., 
pliorciret, acFabuIaaliasiionionga, fiCi 
longiorfieret. Taubm. 

ACTUS QflNTI SCENA SeXTA. 
E I D E M. 

Sa. npEnetuhoc, educe : dudumhaud placukpotio: 
A Nunc minus gravate jam accipit , tene tu. interim 



19. Cantionem cimedicam' "] Cantionem 
cinadicam vocat proterviorem libidino- 
lioremque piuritumque excitantem. 
Turneb, 

20. Vf^ue ex ur>gtticulii.'\ Ut ufque 
ab extremis partibus cbrporis toti fiagre- 
inus . Lambm- Inde huc. J Infunde. Cur 



Meus ocuius , da mihi fuavium, dum iliic bibic. 
Froflibili eft autem ftantem ftanti favium 
5 Dare amicum amicae. euge euge , fic furi datur . 
Qaid igitur ? quanquam gravatus, non nocuit tamen. 
Age jaminflabuccas. St. nunc jam akquid fuaviter. 
Redde cantionem veteri pro vino novam. 



Tfyyi. Prci 

ftibuli. 1 



^ Rofitbili.'] Mefetrix, quaf.Sc^<e- 
_ /«dr/d, Tf «tx.Ti;t«, honeftioris lo- 
cierat, quam Trofltbulum: cum illa tan- 
tum nofte(hinc «oe?«paffim,procon- 
eubituScfurtoVenereo) fui copiam fa- 
ceret : hcc vero etiam die fe publice & 



ttbivis pioftituebat. Fronto. trofitbilt cft lius. 



autem.] Toftbileefl tandem. V.C. Scn 

veritci. , 

5. FttridatHr. ] Furtdatur, quoadJ 

turciam&propere. Grtiter. 

7. Nftwc jam aliquid fuaviter.'] N«i 

jam liqiiido [HAViter %edde. Sciiv< 



ACTU 



I 

ActUSV. SCENA Vir, 

ACTUS QjJlNTI SCENA S E P T I M A, 
E i b E M. 

5A.j^UiIonicusautcin.Tdicus, quihoctale facere poffiet? 
^ Si iftoc me vorfu viceiis, alio me provocato : 
Factuhocmodo. ST.attuhocmodo. Sa. baba:! ST.tat^! 

SA.paps! ST.pax! 

Sa. Nunc pariter anibo. omnes voco cinardos , contra 

5 SatiseiFe nobisnon magispotis eft , quam fungo imber. 

. In tro hinc abeamus. nunc jam fakatum fatis pro vino^ft, 

Vos fpedlatores plaudite, atque itead vos comiftatum. 

Q^y l ionicus .aut.^ Hic cinxdici 
nomen non eiTe infamis nefan- 
ique probri , a Nonio eft annotatum ; 
;d in laltatore poni : ut & mox cinxdm 
mtra StrJiadis fiare nobis non maiit po- 
sefi, ^uam fungw tThiri : tamen & 
neivem fradumque & veluc exoflem 
fipudiatorem , eonomineintellisicre- 
iderim : cain in Aul. aa. 3.2. iciuba- 
ir , Ita ftiPibtiiftim moUior mifcr magis , 
mm uUtts cin£ciui . lonicum quoque fal- 
torem fere moliiculum & eftbemina- 
im , delicatiufqae fe moventem* in- 
rpreter : utapud Hor. 3. Od. 6. 
Motui docerigcmdetivnitos 
Matttra virgd. •'■■-• 

um, qucd lonum mores &raIt3tio- 
:spetulantioreserant; tum, quod('fi 
^prdpinqUarepeti ihfula placer, nec 

Afiam navigari) Siculi faltationem 
landam, utreor, biandam^Sc volupta- 
im in honprem Dians celebrabant, 
nicam vocatarnrpollux !ib. 4. Ononi.. 
p 14- Tff 3 iccviyJv dgTi>j.tStcepx,^v-- 

my.cxtUru^ lja.Ktgtt. Cum autem , 
aPlutarcho fcriptum eft in Sympo- 
icis, tres fint' faita.tionis partes , 93- 
: , %«MSi& er«|;f, Mottu GejUs , & 
-mon/iratio: Staticnlos^d quictera, qu2 

gaftu 5c ftatueit & indemonftratio- 



he , pertinere crediderim , nec (\it opl- 
hor} injuiia : Vorf»s ad motum. Eli 
cnini Verftii & Orbis faltutoritis , fpecies 
qu^dam motus , cujus multa genera 
tripudiatores freqiientant. fed iidem et- 
iam fspefe verfant, ia orberaqueiotant. 

THT7}eb. 

3. TatA, ] Exc^fBv»^^*? i.z^ya.iiv.-A Cha^ 
rif PaA/J Vide Notas Alil- adt. 3, i. 
213. 

S. Faw^o;;^^er.] Jocus (ervilis ;tan- 
quam videlicetimberfungo nocere rtt- 
quest, munito primum capitis grandl 
cooperculo, deinde ori*ente ad radices ar- 
borum, abimbreimraunium. Taubm, 
Non video quid mutandum fit iii hoc 
verfu. Fungi ex imbribus nafcuntur, fic- 
citate non proveniunt. Res fatis clara 
eii. Saimaf. 

7. Iteadnos.'] Facetifiima & certifli- 
raa eftcorreftio ; atoue iiead voscomeffaA 
ttwi. PlaudercjubetfpedatoresStichus,' 
Scire comefiatum; non tamen in hoc 
fuiim conviviuiii, kd. ad femetipfos. So- 
lent quidemfpeftatoresSc alibivocari » 
fedperjocum&oblique , nunquam fe- 
ri,o & nuncupatim : tum vero ferapec 
eluditurilla vocatio rejedione in aliud 
tempus; Pfeudolo, Rudente» Utidi^ 
tidi. 



F I N I S S T I C H L 



Temi tt^ 



Ff 



M. Acct 



M.AccI Plauti 

TRINUMMUS. 

DRAMATIS PERSON^. 



LUXUKIA. VniLrOyfenex. 

INOPIA. LESB O N ICU S t adolefcetit, 

MEGARONIDES, l - , S T AS I MUS , /^rvw. 

CALLICLES, n'""* CHARMlDES,/e«.x. 

LYSnELES. adolefiens. jsyCOPHANTA. _^ 

ARGUMENTUM, ut quibuGiam Yitdemr, 
Prisciani. 

X Hefaurum dbftnifHmahiensperegreCharmides j 
R emqpie omnem amico CalUcUmanciat fm\ 

I fioc abfente male rem perdit fiUus, 
N am ^ (zdts vendit : has mercatur CaUicles. 
\ irgo indotatafororiftim-pofcitur: 
M ^ntis qno cum invtdia ei det dotem CaUicles^ 
M andat qm dicat aurumferre fe k patre. 
V t venit ad^dis, huncdeludit Charmides, 

S enex , ut reditt j quojus nubunt Uberi. 

ALIUD ARGUMENTUM 
Camerarii. 

HjEc Pabula & elegans eft , & exemplum boni ac fidelis Amici propo-: 
mc- &abundatutilibusrententiis. Commendarat liberos uos & 

rem familiarem Senex , ad mercatum abiens > .^^^^- ^"f ^.f^ ^^ 
fomptis ^desetiam paternasvendituruseratfihusperditus. Inillis^dM 
buXl^utusdefoiTulerat: id quia Senexis, cujus fidei omma com 
""iTafuerant, faebat, pr^mercatur ^des. Hocnommecum^^^^^^^^^ 
diret vulc^o, caftigaturabamico quodamfuoverbis.^Sed faciledetend 
fe re explicata. Petebatur autem in matrimonium filia abfentis Senis al 
adoiercen^enobili&dmte: cui qui^runt duo Senes , quomodo dote«; 
t^^ovl. cumnonvellentthefaurumindicare. Et devemtur ad fal!| 
cr m hanc , ut allegent quendam , qui quafi a patre Virgims adveniat , 5j 
au"hi ippos M.afferat. Hunc forte rediens ante ^edes conveirf 
SenexparervLinis, &ignarus omnium , quid rei fit, miratur. Idenj 

ex& 

fponfa, tradic: &filioignofat. P R O 



45 r 



PROLOGUS. 

*LUXURIA & INOPlA. 




Equere me, meagnata, iit munusfungaristuumo 
In. Sequor ? (ed finem fore quem dicam, nefcioo 
Lu. Adeft. hem, illa: funtasdes: i intro nunc jani. 
_ Nunc, nequiserretvoftrilm, paucisinviani 
5 Deducam , liquidem operam dare promittitis. 
Nunc primum igitur, quae ego fim , &quaE illa hasc fiet , 
Huc qua^abiitfntro, dicam, fi animumadvortitis. 
Primummihi PLAUTUS nomen LUXURI^ iridi- 

dit: 
Tum hanc mihi gnatam elPe voluit I N O P I A M. S;; SSJ 
i o Sed ea hug quid mtroierit impulfu meo , ''°'''"' 

Accipite , & date vacivas auris , dum eloqttor. 
Adoiefcens quidam eft, qui in hifce habitat sedibus: 
Is rem paternam me adj utrice perdiditi 
Quoniam ei , qui me aleret , nihil video efte rcliqui , 
t; Dedi meam gnatam , quigum statem exigat; 
Sed de argumento ne exfpedetis Fabulce. 
Senes qui huc venient , hi rem vobis aperient. 
Huic nomen Gr^ece eftTHESAURO Fabul^ : 
Piiilemo fcripfit , Plautusvortitbarbare: 
o NomenT RI N U M M O fecit. nunchocvosrogati 
LIc liceat poffidere hanc nomen Fabulam. 
Tantumeft. valete, adefte cum filentio. 



LVxuria & Inopia. "j Trinummo 
//'jjWotwctov fecitPlautus Prblo- 
!;um , quera fane queas iiSiy.cv appellare, 
ccominodatis ad Adolefcentis nequi- 
iam perfonis Luxurig, atque Lwpia,. 
^uemadmodum in Rudente ,Ar£iuri: 
n Aul- LariffAmHiarti. Scalig. 

3. xyideji.l Lego: ^des , vel certe, 
Adejlo. narp ad fe eam verbis & geftu 
rahit, ut in domum Lesbonici intrudat. 
. Gtilielm. ; 

1 4- ^oniam.'] id eft,pQftquam.Non 
nim ratio d^tur, cur adolefcens rem 
lerdiderit: fedilla pcrdita , poftquam nil 
bpcrfuit, ei iiliam fuam Luxuria dicitur 
in.xiiro. infiaad. 1. fc. 2. Xf. 1 1 z.^Qid. 



15. Meam gnatarUy quicUm.~\ ^tiicem 
& cjuoctim utruraque indeclinabile , tam 
plurali quam fingulari numero , ablativi 
loco pofitum5 omnibufque adeo generi- 
bus d.S^idiCfj^Sx; accommodari poteft : 
illi autem peccantlargiter, quipro^ji^i- 
cum uCat^^teijuibufcum, vel ctiam queif- 
cum ; in pluralibus dativis aufi. Do«- 
ta. Vide lib. 2. Obfeiv. cap. 6. Grond" 
viiii. 

19. Philemo''] Menander&Philemc) 
Thefaurum fcripferunt: quam Plautus 
vertitj S<.Trinummum infcripfit. Vertit 
barbare.] Ideft, Latine : nam Ea.rbari 
dicebantur antiquitus omnes gcntesje."?- 
ceptis Giaecis . u t air Feftus. 

Ff;t ACtUS 



4;^ 



T R I N U M M U S. 



ACTUS PRIMI SCENA P R I M A, 

MEGARONIDES. 



r.C. Meanncura. 



^ AMICUM CASTIGAREob 

meritam noxiam, 

Immune eft facinus -, verum m astate utile 

Et conducibile. nam ego amicum hodie meum 

Concaftigabo pro commerita noxia , 
jlnvitus, ni meidinvitetutfaciamfides. * 

Nam hic nimium morbus moresinvafit bonos, 

Ita plerique omnis jam funt intermortui. 

Seddum iliixgrotant, interimmoresmali 

Qua(i herba irrigua fuccreverunt uberrume. 
loNEQllE QUICQUA M iiicvile nunceft, niri mores 
mali. 

Eorum licet jam melTem metere maxumam ^ 

Nimioque hicpluris pauciorum gratiam 

Faciun: pars hominum , quam id , quod proflt pluribus» 

Itavincuntilludconducibilegratise; 
'15 Qu^inrebusmultisobftant, odiofeque (unt , 

Remoramque faciunt , rei privatne dc publicx. 

officium; parumque adeo ex lubidinc 
ejusycuja res agitur, 6c adquem caftiga- 
lio illa peculiariter peninei. Douza. Ve- 
teribus Grammaticis Jllunes difti arpici, 
quiinunumconienfum mutuis animis 
confpirabant.Lucil.apud Non. lAumji-> 
ces munefque amicU nofiris videamHr viri. 
Sc. Geniil. In^tate.'] Ideft, interdum ji 
vetere 6c eleganii genere dicendi. Turnij 
lib. is- cap. ir. &Iib. 26. cap