Skip to main content

Full text of "Metrologicorum scriptorum reliquiae"

See other formats



M> 



i * v « 



\ 



•"W 



m* 



<*&.. 



"f* 






• ; -w 









W 






mowo 



: i,.*2A 4' 




METROLOGICORUM SCRIPTORUM 

RELIQUIAE. 



COLLEGIT RECENSUIT PARTIM NUNC PRIMUM 
EDIDIT 

PRIDERICUS HULTSCH. 

VOLUMEN I 
QUO SCRIPTORES GRAECI CONTINENTUR. 




*$$& 



LIPSIAE 

1N AEDIBUS B. G. TEUBNERI. 

MDCCCLXIV. 






X, 



LirSIAE! TYPIS B.G. TEUBNERI. 



' s 



PRAEFATIO. 

Cum quattuor fere abhinc annis res metrologicas Grae- 
corum et Romanorum describere instituissem, non medio- 
cris periculi casus incidit, ut statim in primordiis operis 
multis obstaculis implicitus propositum iusto ac definito 
spatio exsequi non possem. Nam cum alias eius disciplinae 
partes vidi adeo incultas iacere, ut brevius de iis disputare 
difficillimum esset, tum, quo altius inquisivi, eo magis in- 
tellexi ad veteres scriptores, quorum auctoritate in rebus 
metrologicis nitimur, minime ita aditum patefactum esse, 
ut commode aut aliquo cum fructu uti iis liceret. Qua- 
propter simulac metrologiam absolvi, tamquam incohato, 
non perfecto opere accinxi me ad scriptorum metrologico- 
rum reliquias et colligendas et edendas. Nec tamen hoc 
uno munere suscepto rem bene peragi posse existimabam. 
quippe cum Heronis etiam libri geometrici et stereometrici. 
quibus ^ravissima de mensuris praecepta contineri cogno- 
vissem, quasi viva voce me admonerent, ut tandem ali- 
quando ederentur. Haec igitur mihi proposueram, et para- 
tus eram, quidquid in me esset virium ac studii, ea consilia 
impigre ad exitum perducere. Verum taraen, credo, infini- 
tam moram et sustentationem ea res habuisset, nisi viri 
excellentissimi duo, qui Regi Saxoniae adsunt supremi con- 
siliorum administri, fridericus ferdinandus liber 

BARO DE BEUST et IOANNES PAULUS DE FALKENSTEIN 

insigni favore ita adiuvare voluissent meam quantulamcun- 
que operam, ut libri manu scripti tres, quibus omnium 
primum egerem, Parisiis ex bibliotheca Imperatoria mihi 
mitterentur, et postea, cum ipse Parisios profectus essem, 
reliqui codices quos aditurus essem sine ulla cunctatione 
etiam ad domesticas lucubrationes traderentur. Sic peril- 



IV PRAEFATIO IN 

lustrium virorum benevolentia effecit id quod alioqui fieri 
non potuit, ut inter media scholastici muneris officia Pari- 
sinae bibliothecae copiis satis ad propositum uterer ; cuius 
rei gratias quantas maximas possum omni qua par est re- 
verentia hic refero. 

Eiusdem commorationis Parisinae nunquam recordor, 
quin gratissimam memoriam repetam spectatissimorum vi- 
rorum de Wailly et Claude, quorum alter quaerenti 
mihi per litteras de Heronianis libris non gravate respondit 
spemque propositi exsequendi , cum etiamtum dubia esset, 
confirmavit, alter, cum Parisiis alia super alia brevi spatio 
poscerem — nam ex permultis codicibus fragmenta colli- 
genda erant — indefesso studio nulla in re defuit. 

Prima consilia et huius libri et Heronis edendi commu- 
nicavi cum theodoro Mommsen, cuius auctoritatem ila 
colo ac suspicio, ut nihil in litteris elaborare soleam, nisi si 
ille cognoverit cognitumque probaverit. Atque idem non 
solum petenti mihi facile concessit repeti a me in hac colle- 
ctione Maeciani librum de asse, quem ipse tam emendate 
edidit, ut vix quicquam mea opera addi posse viderem; sed 
etiam de Columellae codice olim Sangermanensi Petropolim 
scripsit ad augustum Nauck, qui ad libri V initium, quod 
in altero volumine editurus sum, variis scripturis sedulo 
■ulnotatis magno me obligavit beneficio. 

Praeter codices Parisinos quattuordecim ipse usus sum 
Vindobonensibus tribus, cum ante hoc biennium aliquot 
«lies iu illa urbe moratus sum, et Monacensi uno, qui inter 
omnes Heronianos propriis quibusdam virtutibus excejlit. 
Praeterea Vossiani codicis qui Eusebiana et Didymea con- 
linet apographum accepi amicissimo studio ottonis Iahn, 
cui me uberrimam de disciplina philologica institutionem 
debere usque pio animo recordor. Ac tabulas duas ponde- 
rum et mensurarum e Mutinensi codice descriptas nuper 
niisit ad me per Theodorum Mommsen detlefus Detlef- 
sen , cuius l)enevolam operam iam Parisiis multis in rebus 
'■xpertus eram. Tum ex Vaticano codice nonnulla metro- 
logica precibus meis contulit "wolfgangus Helbig, qui 
hunc allerum annum in Italia versatur in omni antiquitatis 
genere curiosissimus. Denique dicere vix possum , quan- 



SCIUPTORES GRAECOS. V 

lum debeat hic libcr alfredo Fleckeisen, viro amiois- 
simo, qui ct nonnullos libros ignotos mihi — quis enim 
in tanta tam variorum scriptorum copia unus sciat omnia? 

— indicavit, et commendavit me viris doctissimis ac specta- 
tissimis carolo Halm, guilielmo Christ , leonhardo 

SpENGEL , HENRICO IvEIL , HERMANNO USENER. QuOITim 

meritis quem quaeque huius libri pars fructum ceperit, 
infra singillatim demonstrabo; hic autem cunctis gratam 
tantae benevolentiae memoriam, sicuti par est, profiteor. 

Priusquam ad id me converto quod maxime in hac 
praefatione propositum est, non alienum videtur rem diu 
variis iudiciis iactatam nunc tandem metrologicae scientiae 
auxilio absolvere. Niebuhrius enim cum Ciceronis ora- 
tionum pro Fonleio et pro Rabirio fragmenta ex memhra- 
nis rescriptis bibliothecae Vaticanae ederet (Romae 1820), 
in eo codice invenit duas paginas minoris formae, quae 
medici alicuius Graeci formulas quasdam medicinales, ad- 
scripto medicamentorum pondere, continere viderentur (v. 
apud Niebuhr. p. 16). Quam in rem accuratius inquirere 
noluit vir praestantissimus , gravioribus studiis intentus; 
illud autem, inquit, millo modo praetermittam, tribus in 
locis ubi pondera indicantur, conspectas esse notas nu- 
merorum quas indicas sive arabicas dicere consuevi- 
mus: et ita plane formatas quales antiquitus apud In- 
dos et nunc apud universas Europae gentes scribuntur. 

— Illis certe locis numeri 10. 100. 14. perspicue appa- 
rent, quorum imaginem, propter rei novitatem, m ta- 
bula expressi. Atque ut testem haberem locupletem me 
vana specie deceptum haud fuisse, advocavi Iohannem 
Vlayfair V. C/., professorem Edinensem, qui forte in 
urbe aderat, isque me recte vidisse protinus agnovit. 
Haec Niebuhrius: quae tanti momenti fuerunt ad historiam 
rerum mathematicarum, ul omnium quorum id interesset 
studia excitare deherent. Nec tamen plus quadraginta an- 
norum spatio quisquam eam quaestionem persecutus esse 
videtur, cum nuper demum Cantor de originibus littera- 
rum mathematicarum scribens (Mathematiscke Beitrage 
zum Culturleben der Vblker. Halae 1863) rem impeditis- 
simam ad liquidum perducere insigni animi ardore suscc- 



VI PRAEFATIO IN 

pit. Scripsit enini ad Principem Boncompagnium, qui 
nuper libris Leonardi Pisani editis summae laudis titulum 
meritus est; is vero mandavit Spezio, professori Romano, 
ut codicem denuo diligenter exploraret (v. apud Canlorem 
p. 123 s. 386 ss.). Qui re subtiliter pervestigala respondit 
se easdem Graecas voces quas Niebuhrium, ut KHPOY, 
MICIOC (Nieb. : MICYOC) cet. , legisse, numeros vero 
Indicos minime inveniri, sed istas notas quasdam esse vel 
modum vel numerum medicamentorum significantes : F=T, 
Fa, 1*5, quae se interpretari f lYveiai OYboa s, YH"veTai 
oyboov a. Haec cum Spezius scripsisset, omnia compro- 
bavit Cantor: qui si libros vel Galeni vel Dioscoridis vel 
Oribasii inspexissent, facillime verum invenire potuerunt. 
Scilicet et apud illos et apud omnes qui de ponderibus ac 
mensuris scripserunt pervulgatam esse constat unciae no- 
tani F, quae in hoc nostro libro saepissime invenitur (p. 
171. 207, 18. 220, 17. 221, 15 cet.). Uncias igitur vel VI 
vel I medicus ille ignotus perscripsit, nec, ubi in codice 1° 
exstat , ipse quidquam aliud scripsit nisi F. Quid autem 
eo loco voluerit, ubi Niebuhrius legit 14, non satis Hquet. 
Verum aut eadem est unciae nota minus perspicue exarata, 
aut latet in eo ductu l~P vel $, i. e. Ypd|U|ua sive scripu- 
lum. Denique quod dixi ignoti medici id fragmentum esse, 
minime desperandum esse censeo eundem aliquando notum 
futurum esse. Equidem, cum primum vacabit, pervolvam 
medicorum Graecorum libros, sicubi forte istum locum in- 
veniam. Quod si contigerit , nulla omnino dubitatio relin- 
quetur, quin vera sint ea quae hic in medium protuli. 

Iam vero non moror id quod hic propositum est, ut, 
quibua ubique criticis subsidiis usus sim, accurate ex- 
ponani. 

1. Iu loco Pollucis exscribendo Imm. Bekkeri editionem 
seeutus sum, nisi quod in verbis ei be cuYKajuiueiac touc 
baKTuXouc cet. commate ante drr 5 dtYKUJVOC, non ante 
ttuyujv, posito veram restitui sententiain. 

2. De fragmento Greavesiano v. prol. § 2. 

3. Ad Didymi libellum, quem proxime in publicum edi- 
tiinis sum contuli codiceni Parisinum 2475 et Monacensem 
165, E priore recepi TTToXojuaiKOC. — g 3 et 4 omisi 



SCRIPTORES GRAECOS. VII 

jaev post kcitou quoniam ea quae de quadrata el cubica 
mensura adduntur adiungere nolui. 

4. Tabulam Heronianam I e codice Graeco Paris. 1670 
(olim 2724) fol. 130 b — 131 b primus edidit Montfauconus 
in Analectis Graecis (Par. 1688) p. 311 — 15, repetivit nuper 
Letronnius (Recherches sur Heron p. 47 ss.). Idem frag- 
mentum inter eas Heronianas reliquias Iegitur quas sub 
Didymi litulo Ang. Maius e codice Ambrosiano edidit (v. 
prol. § 14). Nos denuo inspeximus Paris. 1670 (P a ). Prae- 
terea contulimus Paris. 2475 (P b ), Vindobonensem philos. 
Gr. 309 (V), Monacensem 165 (M), neque omisimus Ambro- 
sianum a Maio editum (N) , quorlim consensum significavi- 
mus littera G. Aliquoties etiam adscripsimus illius brevio- 
ris fragmenti varietatem, de quo in prol. § 19 diximus: 
designavimus nota l b . Mo est Montfauconi , Le Letronnii 
editio. — De reliquis libris manu scriptis qui idem frag- 
mentum continere dicuntur vide Letronn. p. 46, Martin. 
Recherches sur Heron p. 203 ; videntur etiam nonnulli ex 
iis quos Maius p. 151 commemorat hanc tabulam habere. 
Omnino inter omnes etvetustissimus est et praestantissimus 
Parisinus 1670, saeculi aut XIV aut XIII; reliqui fere sae- 
culi XVI. Illum igitur maxime, ut par fuit, in edendo frag- 
mento secuti sumus; sed quaedam tamen ex Ambrosiano 
repetenda esse vidimus. Nam statim initio, cum vulgata 
scriptura t& Trepi Tf]V T^uJjueTpiav ferri non posset, ex 
Ambrosiano tc\ Trepi Trjv faxwv |ueTpr|Civ recepimus ac 
poslea ex eodem concinne biavO|uf|V scripsimus. Poelicam 
formam faiujv praetulisse videtur scriptor, quoniam voca- 
buli yr\ genetivus pluralis in usu non fuit. (I~ac accusati- 
vum habet Etymol. M. sub aKaiva.) — Paullo infra cor- 
rexi utto toO NeiXou pro dnro. — § 4. 19 cet. coceva, 
quae est recenlior pro aKaiva forma, e constanti codicum 
scriptura retinui. — § 9 reliquisque locis 4>iXeTaipetOC 
(pro OiXeTaipioc) scripsi. Nam nec tanta est in his minu- 
tis rebus codicum non admodum antiquorum auctoritas, et 
multorum adieetivorum siniilitudo suadet, ut id vocabulum 
per et scribatur. Quam diphthongum olim etiam Salmasius 
praetulit (v. not. ad script. hist. August. p. 248 b C), quam- 
quam alioquin <J>iXeTaipiOC scribere consueverat. — § 20 



VIII PRAEFATIO IN 

€ju(3abiKOUC conoxi pro eupabouc. — § 3. 12. 19. 26 cm 
nonnulla uncis incluserim, in prol. § 20 demonstravi. 

5. Tab. Heroniana II in iisdem libris qui primam con- 
tinent, praeter Parisinum 1670, statim post illam legitur. 
Edita est a Maio ex Ambrosiano, tum a Letronnio p. 49 s. 
e Parisino 2475. — § 1. 4 cet. TraXaiCTr) scripsi, etsi libri 
constanter TraXaiCTfjC habent. Sed cum Ambrosianus et 
feminini articulum f] praefigat et § 16 f) be erepa TraXai- 
CTrjc habeat, dubium non est, quin olim antiquior forma 
TraXaiCTr] scripta fuerit, quae etiam in tab. III (§ 3) et 
apud Iulianum Ascalonitam (fr. 16, 2) exstat. — § 11 post 
TCTpaYUJVUJ numerum ct, h. e. decem milia, addidi. — 
§ 12 ejupablKOUC correxi ut in tab. I § 20. — Quod § 17 
Paris. 6 CTTiOajuf] habet, levior error est, quoniam hae 
articuli formae initio rubro liquore appictae sunt. — De 
reliquis quae in hac tabula emendavimus vide prol. § 21. 

6. Tabulam Heronianam III Vincentius (apud Letron- 
nium p. 70) e cod. Paris. Gr. supplementi 387 edidit. Quo 
ego denuo collato duobus tribusve locis illum minus accu- 
rate codicis scripturam exhibuisse inveni. 

7. Tabulam IV Letronnius (p. 67) e codice Valicano 
(conf. eund. p, 54 adn. 1) in lucem protulit. Ex eodem 
autem libro descriptum esse dicit Parisinum 2438 (fo!.101 a ), 
quem nos cum denuo inspexissemus, et nonnulla e vestigiis 
quae ibi exstant antiquissimae scripturae emendanda et 
pauca addenda esse vidimus (conf. prol. § 23). Signavimus 
nota P c . 

8. Tab. Heroniana V e codice Paris. 1670 edita cst a 
Montfaucono, repetita a Letronnio (p. 42 s.). A nobis prae- 
terea collati sunt Parisinus 2013 et Vindobonensis philos. 
Or. 179 fol. 112 b — 114 b (V). Parisinus 2013 duos diversos 
codices compleclitur. Nam primum in Heronis Geometria 
(fol. 100 b — 102"), deinde in altero libro qui Teujbaicta 
inscribitur (fol. 143 b — 145 a ) ea tabula legitur. Nos prio- 
rem librum nota P d , alterum P e , horum autem et Vindo- 
boncnsis consensum littera C significavimus. De aliis codi- 

\i«ic Martin. p. 125 n. 1. 3. Ex hoc numero alii libri 
alias eius tabulae formas exhibent. Atque eam quidem 
formam quae in Paris. 1670 reperitur mox inter Heronis 



SCK1PT0KES GRAECOS. IX 

reliquias edemus; hic autem alteram trium codicum fami- 
liam quam littera C notamus secuti sumus. Sed taraen ne 
hi quidera codices plane inter sc consentiunt. Quem enim 
contextum verborum exhibuimus , is maxime descriptus cst 
ex P d , a quo P e et V cum raultis aliis in rebus, tum in ex- 
trema tabula agrestium mensurarum discrepant. — § 1 cet. 
Per totam tabulam in G KOVbuXou mensura omissa est, 
quae cum abesse ab hac collectione non posset, nos eam 
uncis inclusam ubique ex P a addidimus. — §5 cum initio 
ovxac definita sit, postea pro bixdc scripsi Xixdc collato 
Pollucis loco (fr. 1). Ibidem KUVOCTOjUOV cum Letronnio. 
qui id in uno libro legi dicit, dedi pro koiv6ctou.ov. — 
§ 12 dvTiXCipov servavi , quamquam duo libri dvTixeipa 
(conf. § 5) praeferunt. Hoc autem discriminis esse videtur, 
ut dvTixcip pollex, dvTixcipov mensura a pollice derivata 
intellegatur. Ibidem u.e66 be, etsi be in V omittitur, ser- 
vavi, cum hoc dicendi genus a recentiore usu non alienum 
esse videretur. — § 14 cum vulgo ei u.€Tpr)6uJCiV legere- 
tur , in uno autem libro ai pro el exstaret , dv sine dubio 
corrigendum fuit. — § 16 in tabula agreslium mensurarum 
edenda Parisinum d secutus sum , qui eandem formam ac 
Parisinus a habet, nisi quod non ultra mille orgyias ratio- 
nes subductae sunt, cum ad decem milia progrediatur P a . 
Ea autem quae P e et V habent infra breviter adnotavimus. 
— De errore qui latet in verbis TrXaTOC Kal utikoc 6p- 
YUIUJV nostraque emendatione vide prol. § 25 adn. 2. 

9. Fragmentum de orgyiae mensura nondum ediluni 
descripsi e cod. Paris. 2013 fol.112% cuius scripturam non- 
nullis locis corruptam ita correxi, ut infra adnotatum est. 

10. Tab. Heronianam VI Letronnius (p. 65) edidit e 
cod. Paris. 2371 (P f ). Nos contulimus Paris. 2013 fol. H3 l 
(P e ). — § 7 quid scribendum videatm\ demonstravimus in 
prol. S 29. 

11. Tab. Heronianam VII Lelronnius fp. 50—61) ex 
iisdem libris edidit, unde IV tabulam petivit. Nos Parisinos 
2475 fol. 27 a — 28 b et 2438 fol. 100 contulimus, quorum 
notae, ut iam diximus, sunt P b et P c . Ex his Letronnii 
scripturam minus accuratam aliquoties emendavimus. Dc 
eiusdem coniectura Tr\e'6pa e' vide prol. § 30 adn. 1. 



X PRAEFATIO IN 

12. Fragmentum de quadratis et cubicis mensuris edidi 
e Paris. 2475 foi. 28 b (P b ) et 2438 fol. 100 b (P c ). 

13. Tab. Heronianam VIII Letronnius (p. 63) edidit e 
Paris. 2013 fol. 154 b , quem nos cum denuo inspiceremus, 
gravissimis iu rebus ab illo erratum esse vidimus. Expo- 
suimus de his in prol. § 31. 

14. Tabulam quae GuKXeibou euOuueTptKd inscribitur 
edidi e Paris. 2438 fol. 109 a (P c ). — § 13 nonnulla prave 
scripta reperi (ter toutuj pro toutou vel TaGTOt corrigen- 
dum fuit), et in cubici pedis definitione pdOoc Trobdc a' 
(coll. Didymo de mens. marm. 1) addidi. 

15. In libro qui inscribitur Varia sacra (tom. I p. 499 
— 503) Stephanus Le Moyne fragmentum quoddam TTept 
Ttti\lK6Tr]TOC jueTpiuv edidit e codice quem dicit Sarra- 
viano. De quo v. eius prol. p. 17: In eodem vero codice 
Sarraviano — excerpta quaedatn legebantur de ponde- 
ribus ac mensuris. Ibidem autem (p. 10 extr.) legimus 
haec descripsisse Claudium Sarravium ex codice Antonii 
Eparchi, qui exstet in Regia Bibliotheca num. 2216. Cuius 
copiosissimi codicis ipse Le-Moynius in suo libro (p. 517 
— 529) indicem edidit. Nunc in Imperatoria Francorum 
Biblioth. estinter cod. Gr. num. 1630 (bombyc, saec. XIV), 
ubi fol. 114* hanc de mensuris tabulam invenimus denuo- 
que contulimus. 

16. Tabulam Iuliani Ascalonitae repetivi ex Heimbachii 
editione (v. prol. § 35 adn. 2). Scripturam oupYta intaclam 
reliqui, quamquam oupYUld, quod Paris. 2013 in tab. He- 
ron. V exhibet, praeferendum videtur. Sed § 8 (3r|juaTa cu/ 
cum Mercero mulavi in prjjuaTa c', cum tanti erroris culpa 
auctori tabulae adsignari non possit. De reliquis vide prol. 

17. Vide prol. § 36. 

18 — 27. Fragm. 18 edidi e Paris. 2475 et Monac. 165, 
tum fragm. 19—21 ex iisdem et Paris. 2438, denique fragm. 
22 — 25 e Parisinis 1642. 2361. 2438. De fontibus fr. 26 et 
27 vide supra ad fr. 14 et 7. Varias scripturas adnotare 
oraisi, quia iis longior explicatio praemitlenda fuit; nam 
et nonnulla ex his fragraentis binis locis in Iibris manu 
scriptis leguntur, nec omnino de codicum scriptura recte 



SCRIPTORES GRAECOS. XI 

iudicari prius poterit, quam universae illae collectiones in 
Jucem prolatae erunt. 

28. In Pollucis loco qui est Trepi iueTpiuv Bekkeri ma- 
xime editionem secutus sum (Be) ; adscripsi tamen vulgatae 
olim scripturae a Dindorfio editae varietatem (Di). — la 
lis versibus qui e Strattidis fahula Cinesia citantur non- 
uulla ita corrupta sunt, ut vix sanari posse videantur. Ap- 
paret duos inter se colloqui, alterum Boeotum, alterum 
hominem ex alia civilate, Atheniensem puto. Prima verba 
sunt Atheniensis de hordei pretio quaerentis: respondet 
alter Koqnvov mensuram afferens : quod cum ille non in- 
tellegat, rursus ti Xeyetc quaerit: tunc Boeotus jueTpiy 
expwvTO Koqnvuj. Denique ea quae sequuntur corrupta 
sunt. Forsitan in iacuna novem decemve litterarum, quae 
post f| est, breyior quaedam interrogatio alterius interci- 
derit, ad quam rursus respondet Boeotus tout' au6 J (vel 
au0 J quod ex A edidit Be) oti etc. ; hic autem metrum 
turbatum vel sic restitui posse videtur: oivou Koqpivoc 
buvaTai fe TpeTc Trupiuv xo ac (T^ me invito intercidit 
in adnot. ad p. 206, 19); vel, si id audacius videatur, hoc 
modo: ot. k. Tpetc buvdjuevoc tt. x«; ac tum in altero 
versu buvaTai suaserim pro buvdjuevoc. 

29. Vetustissimam tabulam de mensuris ac ponderibus 
Montfauconus in Analectis (p. 393—395) edidit e codice 
Parisino olim 3284, quem ego, cum tempus deesset eius 
numeri quo nunc numeratur quaerendi, denuo conferre 
non potui. Sed confido Montfauconum , quae fuit in illo 
cura ac diligentia, fere omnia acciirate edidisse. Praeterea 
autem nonnulla inveni, quae coniectura emendanda essent. 
Ut § 1 dTrepiCTiKTOi scripsi pro TcepiCTiKTOt collato Ga- 
leneae collectionis cap. II, 4, tumque notam ±z restitui. 
Il)idem drachmae veram notara < revocavi ex auctoritate 
eiusdem capitis Galeneae collectionis (H, 5). De reliquis 
quae mutanda fuerunt vide prol. § 41. 42. 

30 — 50. Locos e Galeni libris excerptos e Charteriana 
editione repetivi, et si quae discreparent apud KCihnium 
adnotavi. Nonnulla correxi coniectura. Omnino autem vidi 
vehementer optandum esse, ut quam primum Galeni scripta 
accurate ad librorum antiquorum fidera edantur. 



XII . 1'RAEFATIO IN 

51 — 06. Ad eara ponderum et mensurarura collectio- 
neni quam Galeneam appellare consuevimus etsi libros 
manu scriptos conferre non potui, tamen apparatum non 
spernendum ad eas tabulas emendandas me congessisse 
existimo. Nam in nonnullis libris partes quaedam eius 
collectionis ita editae sunt , ut scriptura typis expressa 
fere codicum manu scriptorum auctoritatem habeat. Mitto 
editiones Aldinam (vol. IVextr. fol.48 b ) et Basileensem (IV p. 
466), ubi e codicibus deterioris notae eas tabulas expressas 
esse vidi, quapropter post cap. II scriplurae varietatem ad- 
notare desii; sed magnara auctoritatem inveni tribuendam 
esse ei collectioni quam Neander edidit in libro qui inscri- 
bitur Cuvoraic mensurarum et ponderum (Basil. 1554) p. 
85 ss. Namque haec Neandrea ex codice manu scripto pe- 
tita esse, etsi nihil editor de ea re commemorat, tamen 
dilucide inde apparet, quod permulta ab editionibus Aldina 
et Basileensi ita discrepant, ut ea ex ingenio corrigi non 
potuerint. Non minoris momenti est ea collectio quae in 
II. Stephani Appendice libellorum ad thesaurum Graecae 
linguae pertinentium p. 213 ss. reperitur. Etenim et bono 
codice usus est Stephanus et, qua praestitit linguae Graecae 
peritia, emendatius quam quisquam adhuc eas tabulas edi- 
dit. Denique etiam post Nicandrum Aldinum (v. prol. § 83 
adn. 1) tres eiusdera collectionis tabulae e codice aliquo 
antiquo expressae sunt. Sed omnibus his libris nemo fere 
virorum doctorum usus est, postquam Charterius in Hippo- 
cratis et Galeni operuni tomo XIII (p. 975 ss.) easdera tabu- 
las edidit. Qni quidcm haec in ea re se egisse profitetur: 
Versionem Cadaldini legimits, alteram quoque Ander- 
naei et tertiam H. Stephani; sed Graecum textum cum 
manu scriplo codice Regio et cum Cai Britannici, Mo- 
rellii et quorundam aliorum editionibus contulimus; ac 
demum Latinam versionem novam ac nostram Graeco 
c.iemplari magis analogam condidimus et textuum com- 
pertorum incremento locupletavimus (tom. XIII p. 1022). 
Vides multis subsidiis usum esse Charterium; nec tamen is 
hac ipsa copia multum utilitatis attulit, quoniam singulis 
locis, unde quaeque repetiverit, non adnotavit. Ac vide- 
tur aliquotiens, ubi d\\oi vel f| habet alterumque nume- 



SCRIPTORES GRAECOS. XIII 

rum addit priori, eam varietatem in alio libro invenisse 
eamque in contextum recepisse. Multa igitur in Charteriana 
collectione suspecta sunt. Quae cum ita sint, certe non id 
quasi fundamentum nostrae editionis fecissemus, nisi et 
plurimi adhuc viri docti Charterium citare consuevissent et 
eadem collectio una plenior esset reliquis ac multis etiam 
locis praestantior. Ita Charteriana quidem repetivimus, sed 
ea repurgata ab omnibus quaecunque vitiosa esse vide- 
bantur, quae nos uncis ubique seclusimus. Magnopere vero 
optavimus, ut codicem Parisinum quo Charterius se usum 
esse scribit inveniremus, sed id ut fieret, non contigit 
longiore ad quaerendum otio non concesso. Sed similia 
tamen nonnulla eaque gravissima invenimus, de quibus 
statim dicemus. Restat ut demonstretur, quae quique ex 
iis libris quos citavi quibusque locis habeant. Quod pro- 
ponam in hac tabula , ubi numeri significant capita Char- 
leriana : 



Chart. 


Ald. et Bas. 


Steph. 


Neander 


Nic.ap 


I 


I 


I 


I 


— 


H 


U 


II 


II 


— 


III 


III 


III 


VP 


— 


IV 


IV 


IV 


III 


— 


V 


V 


V 


IV 


— 


VI a 


VI a 


V[ a 


z ' 




VI b 


— 




VII 


VII 


— 


— 




\T h 


VIII 


— 


— 


— 


VIII 


IX 


IX 


IX 








X 


X 


X 


X 





XI 


XI 


XI 


XI 





XII 


XII 


XII 


XII 





XIII 


XIII 


XIII 


— 


, 


XIV 


XIV 


XIV 


XIV 





XV 


XV 


XV 


. 





XVI 


XVI 


. 





__ 



Cetera quae aut aliorum auctoritale aut nostra coniectura 
emendavimus in prolegomenis suis quaeque locis explicui- 
mus. - Notae A, B, iVe, St, Ch significant editiones Aldi- 



XIV PRAEFATIO IN 

nam, Basileensem, Neandream, Stephanianam , Charteria- 
nam ; Nic.app. est Nicandri Aldini appendix. 

67 — 70. Tabulas Oribasianas inveni in codice Parisino 
2243 (fol. 640 s.), eodem quo Du-Cangius usus est (prol. 
§ 48). Est membranaceus sec. XIV (an XIII?), elegantissi- 
me exaratus , continetque post Nicolaum Myrepsum has ta- 
bulas ponderum et mensurarum. In quibus edendis, quam 
accuratissime fieri potuit, ipsam codicis scripturam exhi- 
hui. Nam Galeneas quidem tabulas, ubi nullo codice manu 
scripto uti licuit, ita emendare conatus sum, ut eam scri- 
pturam restituerem quae omnibus illarum tabularum codi- 
cibus antiquior esset: at in Oribasiana collectione edenda, 
cum bono codice uterer, id agendum fuit, ut eam formam 
exhiberem , in quam decimo fere saeculo nonnullae ex his 
tabulis redactae esse videntur. Nihil igitur nisi manifestos 
quosdam iibrariorum errores correxi: reliqua, etiamsi vi- 
tiosa essent, servavi. Emendatas igilur mensurarum ratio- 
nes qui legere volet, adito Galeneas tabulas; qui autem 
scripturam aetatis Byzantinae cognoscere malet, is legito 
haec Oribasiana. 

71 — 77 et 78 — 80. Harum collectionem priorem edidi 
e codice Paris. 2327 (fol. 292 s.), qui scriptus est in Creta 
a. 1486, alteram e Paris. 2275 (fol. 1 s.), quem Manuel Ro- 
satius exaravit anno 1467. Hae tluae collectiones reperiun- 
tur etiam in cod. 2329 (fol. 216 b s.). Scriptus est hic ipse 
codex manu elegantissima saeculo XV; sed in fine plagulis 
paucis relictis aliquis vir doctus saeculo XVI vel etiam XVII 
feslinanter et quam minutissimis litterarum ductibus ad- 
scripsit primum collectionem Cleopatranam, tum eam quae 
nobis est tertia. Quae nos praeter initium non contulimus. 
Ceterum in his collectionibus edendis eandem rationem se- 
cuti sumus quam modo ad tabulas Oribasianas explicuimus. 

81. Fragmentum TTepi u.€TpuJV ex Ambrosiano codice 
(N) edidit Maius p. 155 (vide supra ad 4). Ego contuli Pa- 
risiensem 2475 fol. 79 b (P b ), Vindobonensem philos. 309 
fol. 79 b (V), Monacensem 165 fol. 69 b (M). — § 3 corrupta 
esse apparet verba buvotTOt c^CUJV , ubi forsitan olim scri- 
ptum fuerit ecn be 6 neTpirrfic eXoupdc buvdjnei 
XOUJV ig'. Quamquam alia suadet Calvus in versione Latina 



SCRIPTORES GRAECOS. XV 

maiorem lacunam in Graeca scriptura esse indicans. Sed de 
his in altero volumine exponam. Quae eodem loco correxi 
6 jnobioc €kt€uc , et § 7 6 xoOc to e£d£ecTOv jwerpov, 
ea postea vidi comprobari auctoritate versionis Latinae. 
Denique eadem viam demonstravit ad reliqua verba quae 
§ 7 leguntur emendanda. Ibi in codicibus inveniuntur nu- 
meri ^0' et ^ie', in quibus explicandis diu frustra labo- 
ravi. Sed recordari debebam librae notam Hv saepe negle- 
gentius ita exarari , ut numerali ^ similis existat. Recte 
igitur in versione Latina IX et XV librae expressae sunt. 
Unde facile fuit reliqua certa ratione emendare. 

82. Excerpta ex Epiphanii libro de mensuris ac ponde- 
ribus, cum libris manu scriptis uti non liceret, repetita ex 
Petavii editione partim coniectura , partim ex versione La- 
tina reliquisque eius tractatus formis, quantum potui, emen- 
davi. Dindorfianam autem eiusdem libelli edilionem, quae 
nuperrime prodiit, postea demum accepi quam haec mei 
libri pars typis expressa est. Ergo hic et ea adnotanda 
sunt quae secus leguntur apud G. Dindorfium, et expo- 
nendum, quae ipse quibusque de causis novaverim. P. 259, 
12. O7T€CXO|Lie0a , Petavii coniecturam, recepit Di. — 22. 
tocoutouc pro tocoutujV ante me correxit Dj, idemque 
vs. 24 tocoutouc pro TOcaGra suadet. — 23. pdbwv Di 
et sic per b ubique (vide tamen infra variam scripturam 
ad p. 260, 25). — P. 260, 2 Kafloc pro Kajuoc iam Scalige- 
rum emendavisse adnotat Di, Notum est litteram {5 in 
multis veteribus libris ita duci solere, ut a ju discerni vix 
queat 1 ). Ut fragm. 84, 8 extr. Kdjuoc habet codex 2031, 
at recte Kaftoc cod. 2361. Et in antiqua versione Epiphanii 
Latina in cod. Vatic. 3852 scriptum fuit Cauus, priusque u, 
id est (S, correctum in B. — 12. xopia] x a P xct D*i llt 
vulgo; item 17. eici. — 25. 26. Vulgo legitur bwbeKa pd- 
0ou, et Dindorfii codex I habet u3' fldbou, B i^' pd0ou; 
ipse Dindorfius edidit i$' pdbujv. Sed apparet pdGoc scri- 
bendum esse idque perlinere ad proxima Kai toGto. etc", 



t) Hanc litterae formam significavi etiam in prol. 
§ 108, ubi cum ju expressum sit, non ipsnm n exhibere 
volui, sed similem istam formam qnam dixi, sic fere u. 



XVI PRAEFATIO IN 

ad biubeKa autem repetendum esse uobiwv. V. fr. 85 , 2 
extr. — P. 261, 1 p&Goc] Di tenuit vulgatum pdbou. — 
5. TraprixOricav] f immo iraprjxOr)' Di - ~~ 6 - aur^] Taurrj 
Di scripsit e eoni., ibidemque uvacic pro uavacf)C. — 
7. be beVa] vulgatum be Kal servavit Di. — 12. f|utcu 
De, ut vulgo. — 14. cotTOC Di (caTOV B, ut vulgo, caTs 
1). — 18. beTv be eri] vulgatum btd be tou repetivit Di. 
— 20. Kai] rj Di. — 23. rjupe9rj Di. — P. 262, 7 ev Tak 
k$' pipXotc Di. — 8. fjuiv eyevriGricav Di ex I, sine la- 
cunae nota. — ■ 11. De uevTOi (sic etiam Di), Aegyptia 
modii appellatione , adii locupletissimum in hoc genere au- 
ctorem R. Lepsium, simulque quaesivi de Aegyptiis voci- 
bus iv vel iviOV vel iVlOV (fr. 60 , 23. 78 , 20. 82 , 28) et 
6pTO{3 (fr. 84, 11). Ad quae vir illustris humanissime haec 
fere respondit: videri ea vocabula adhuc in Coptica lingua 
exstare; nam 1'v (iviov, iviov) derivandum esse ex tci 
QVO 2 ) (hno), i. e. vas; tum ue'vTOi, ubi ot sit Graeca ter- 
minatio , esse Copticum tti ucvt (generis masc) , i. e. mo- 
dius; denique opTOp in eadem dialecto sonare tti epTtup, 
epToP , epTOTT', i. e. artaba. His igitur omnino ea com- 
probantur quae Epiphanius reliquique Graeci scriptores de 
istis mensuris tradunt. Addo minime haerendum esse in 
verborum structura quae est apud Epiphanium: AiTUTTTiot 
juevTOt touto KaXouct: nam et pluralis convenit cum plu- 
rali u.6bia qui eodem loco bis legitur (vs. 9 et 12) , et no- 
minativum tuetur Epiphanianum fr. 83 , 15 : ouc voujuuoi 
CKdXouv dTio Nouuua. — 21. post AiTUTTTiotc apparet 
deesse 6pTOp: vide fr. 84, 11. — 27. to b' auTO ueTpOV 
Di; delendum igitur alterum TO in meo libro. — - P. 263, 3 
CTKpucpiac dpTOUC, quod Petavius coniecit, recepit Di. — 
4. 5. TOUOV Di, ut vulgo; item 6. HeCTUJV et 19. to (ubi 
ego ti correxi). — 22. uebeKUj0 Di. — 25. ducpOTepoi] 
du^OTepa Di. — P. 264, 1 'AXeHavbpTvoc suadet Di, 
idemque 15. 'AXeHavbptVUJV, ubi e libris suis edidit 'AXe- 
Havbpeivujv. — P. 265,1 nota quaedam ex cod. Paris. 2665 

2) Coptica vocabula Graecis litteris descripsi, cum 
ipsis Copticis formis officina careret. Et concedent 
omnes harum rerum periti his novis typis Teubneriauis 
percommode plerasque Copticas litteras exprimi posse. 



SCRIPTORES GRAECOS. XVII 

excerpta me induxit, ut apud Epiphanium CTaOuouuevov 
ederem ; sed nunc CTaOuuj|uevov restituo. — 2. XiTpiqudv 
primus coniecit Scaliger. — 7. 'Accupiiuv] dccapiiuv Di, 
ut vulgo ; item 10. tujv pKe', et 11. oirfYiat. — 13. buoj 
be buo Di secundum Scaligerum. — - 15. GkXoc />«', ut 
vulgo. — 17. r)" om. Z)?:, ut vulgo. — 21. exouca] e'xou- 
cav Di. — pjce'] Ke' Di secundum Scaligerum ; at verum 
esse pKe' ipsa Epiphanii ratio efficit, qui unciae tribuit si- 
cla IV. Sic CXXV sicla efficiunt II £ libras et unciam cum 
uno siclo. Atque hoc extremum est cucXou evoc TTpoc- 
Yivojuevou, ut correxi vulgatam scripturam. — P. 266, 
2 uipoc (ueTpOV /)•', ut vulgo) correxi collata versione 
Latina. Ibidem \)" (non receplum a Di) addidit Salmasius 
(v. prol. § 88 adn. 2), quod comprobat scriptura codicis 
2665 oy&oov b 3 fjv (pro ueTpov be e?xe). — 5. 6v post 
OYborjKOCTOv ex I add. Di. — 9. ecprjupovTO et p. 267, 1 
rjupeOrj Di invitis libris. — 13. 14. Mvac Di, ut vulgo; 
item 13. |uvr|ur|. Quae ego edidi repetivi partim e cod. 
2665, partim e fragm. 83, 14, cui similis est locus Sal- 
masianus exscriptus a me prol. § 88 adn. 2 extr. — 21. 
(Tfpupou. to be apYUpov Di, ut vulgo. Ego gravissimos 
errores correxi et ex eodem codice et secundum Salma- 
sium. Is enim hos locos multo emendatius edidit e libris 
quibusdam manu scriptis, qua de re vide § 88 adn. 4. — 
P. 267 , 4 cpoXrjc 6 KoTi TaXctVTiov Di , ut vulgo ; item 6. 
cpo\r)C. — 6. XerrTa] XeTTTOi Di. — Notae quibus in ad- 
notatione critica usus sum significant Petavii et Le-Moynii 
editiones (v. prol. § 87 adn. 1. 3), praeterea Sa Salmasii 
Confutationem et Refutationem (v. § 13 cum adn. 3). 

83. 84. Est codex Paris. 2361 (P f ) qui continet Hero- 
nianam collectionem TTepi ueTpujv. His Heronianis ad- 
scripta sunt duo capita, alterum TTepi TaXdvTuuv, alterum 
TTepi ue'TpuJV (cod. pag. 466 — 69), quae nos inter tracta- 
tus Epiphanianos recepimus. Nec vero ulla est eorum cum 
Herohianis cognatio, nec probari potest, quod Salmasius 
Heroni ea tribuit (prol. § 90). Eiusdem collectionis frag- 
mentum quoddam abscissum invenitur in codicis Paris. 
2013 (P 1 ) folio 158. Ibi reliquae plagulae continent Isaaci 
Argyri monachi tractatum quendam geometricum; inter- 

SCRIPT. MKTROL. I. b 



XVIII PRAEFATIO IN 

sertae autem sunt quattuor plagulae alia manu scriptae, 
e quibus extrema continet hunc Epiphanianum tractatum 
inde a verbis anb * il ov kou to vojuicjua (p. 269, 16) 
usque ad Trap 3 auTWV Hecru) (p. 272, 7). — Verborum 
contextum multis locis turbatum et corruptum, quantum 
fieri potuit, emendavi: nonnulla tamen intacta relinquere 
quam dubia coniectura immutare malui. — Fr. 83, 3, qui 
locus primum inexplicabilis mihi videbatur, denique veram 
rationem inveni , cum Tpd, alteram vocis XiTpa partem, ex 
Hebraico ^n (Aramaico ^ltn), h. e. findit, derivari recor- 
datus sum. 

85 — 87. Haec fragmenta, ut in prol. § 91 demonstra- 
lum est, repetivi e cod. Par. 1630 fol. 194 et 114. Fragm. 
86 et 87 ante me ediderat Le-Moyne in Variis Sacris (I p. 
498. 496). — In fr. 85 nihil in codicis scriptura mutavi. — 
In fr. 86 cum alia rectius edidi quam Le-Moyne, tum % 12 
o' CTepeouc, quod exstat in codice, distinxi in y bc' T€- 
peouc atque ex Tepeovc restitui 0iXeTatpeiouc (conf. 
prol. S 21). 

88. Fragmentum Eusebianum descripsi e cod. Paris. 
2665 fol. 209 a , et praeterea usus sum apographo codicis 
Vossiani Lugdunensis 0. 17 fol. 12—18. Conf. prol. § 88, 
VII. 92 adn. 3. Notavi priorem librum littera A, alterum 
B. — § 6 fpauudc Kb' cum Vossiano scripsi, quamquam 
scribi debuit f pduuaTa. Sed haec depravata forma (TpctJLt- 
jur| pro fpdjLijua) non aliena fuisse videtur ab usu dicendi 
qui post saeculum VI obtinuit. Confer fragm. 72, 3, ubi 
Ypajujudc in accusativo habet codex, quod illo loco propter- 
ea non recepi , quia e vetustiore tabula errorem corrigere 
licuit. 

89. Excerpta e Iosepho leguntur in cod. Paris. 2865 
fol. 207 b . Videprol. § 88, III. 

90. Fragmentum de sextario scholii instar adscriptum 
est in cod. Paris. 2327 fol. 29I b , cuius scripturam ita 
emendavi, ut, quid exponere voluisset auctor, intellegi pos- 
set. [Postea demum cognovi eum locum in brevius con- 
tractum esse ex Etymol. M. v. HeCTrjc ac vidi non irrita me 
coniecisse.] 

91. Vide prol. § 93. 



SCRIPTORES GRAECOS. XIX 

92. In Pollucis capite Trepl vojuicjudTWV recensendo 
etsi novis codicum subsidiis non usus sura, tamen nonnulla 
rectius quam vuigo ferunt scripsisse mihi videor. Et haec 
igitur hic explicanda sunt et quaedam aliorum coniecturae 
afferendae, quas in adnotatione proponere non potui. — 
§ 62 (p. 284, 23) in Craletis versu Bekkerus non recepit 
oktuj 'poXoi a Meinekio (II p. 241) correctum; sed eam 
aphaeresin luculeuter nuper confirmavit M. Schmidtius 
apud Hesychium 3 (k>Xoi* dpoXoi restituens. (Per crasim 
OKTUJ opoXot coniungit Ahrens. de cras. et aph. p. 13.) — 
§ 71 (p. 288, 13) Hermippi verba sic scribenda proposuit 
Bergkius (Fr. com. Gr. V p. LXHI) : oijuoi, ti bpdcuJ, cuu- 
(toXov KCKapuevoc; || toujuou piou KeKdpG* eoiKe Ouj- 
uicu. — § 73 (p. 289, 6) vulgatam scripturam wc utto ti 
eunOec touto uTroXajupdvouctv c Ojur)puj udpTupt Kueh- 
nius interpretatur: insubide putant Homero teste. At 
quid tandem, quaeso, est UTToXaupdvew Tivi pro tti- 
CTeuetV, credere, dictum? tum vero quae sana sententia 
ex utto Ti elici potest? Mihi non dubium videtur, quin in 
UTTfj Tt verbi alicuius vestigia lateant, quo corrupto glossa 
UTToXajupdvouciv primum in margine adscripta, tum in 
contextum inculcata sit. Hinc UTTOTlGeaciV scripsi, h. e. 
istud qui dicunt falsam sententiam supponunt Homero. 

— § 74 (p. 289, 16) ubi KaXeTcGat correxi pro KaXeTv, 
olim KaXeTcG 3 (ante dTro) scriptum fuisse existimo. Cou- 
fer similia quae ex Polybio attuli in Philol. XIV p. 310 s. 

— Difficillimus est locus ex Menandri TTapaKaTaOrjKr) § 76 
(p. 290, 20) cilatus, ubi cum libri perverse habeant eCTTj 
KaTT|YOpuJV, Casaubonus auctor exslitit vulgatae scripturae 
eCTT|Ka TTipuJV. Verum iu his eCTrjKa plane abundat, nec 
improbabile videtur ecrrjca, appendi, praesertim cum 6X- 
Kf]V TaXdvTOU inde suspensum sit. Tamen ne ita quidem 
omnia persanata esse arbitror: quidni igitur, quoniam gra- 
vius locus turbatus est, paucas litteras inter se commutare 
audeamus Menandrumque scripsisse statuamus eKTr|ca0 5 6 
Ye'pujv, senex (pater mortvus scilicet) haec tibi adule- 
scentule paravit? Quae existimo verba esse aut tutoris 
aut alius hominis natu maioris puero summam pecuniae a 
patre relictae indicantis. — § 79 (p. 291 , 18) dTOUOV si 

b* 



XX PRAEFATIO IN 

genuinum esset, explican deberet juf) iKavov T€fW€iv; 
quod cum fieri non possit, aTOVOV potius legendum vide- 
tur. — Iure mireris $ 81 (p. 292, 11) Dindorfium et Bekke- 
rum auctore Iungermanno edidisse biHdvTa et TpiHavTa, 
foedas vocabulorum formas. Qui si ea meminissent, quae 
Pollux ex eodem Aristotele lib. 4, 174 attulit, sine negotio 
verum invenissent. Nam etsi hoc loco prave in libris scri- 
ptum est tZ TdXavTa et Tpia TaXavTa , tamen et ex ipsis 
corruptae scripturae vestigiis et collato altero loco apparet 
legenda esse eHdvTa et TpiavTa, quae iamdudum coniece- 
rat Bentleius (v. Opusc. philol. Lips. 1781 p. 416 s.). Cete- 
rum accentum circumflexum servavi, quamquam Ahrensius 
de dial. Dor. p. 392 praefert eHac, gen. dHdvTOC, TCTpac, 
Tpiac. Nam haec ut proprie Dorica esse concedo, ita alie- 
na esse contendo ab Attici sermonis legibus. — § 82 prio- 
rem Epicharmi locura (p. 292, 23) egregie restituit Ahren- 
sius p. 435 s. Nam et uiCTTepai, non ujarep ai (quod Tal 
esse debebat), scripsit Epicharmus , et dpYUpiOV, h. e. dp- 
YopoOv, recte habet Iungermanni codex, ubi vulgo dpYU- 
piou editum est. Nec tamen consentio de Tai b' dv' f]Ui- 
XiTpiov | ubi tti librorum scriptura servari debuit accentu 
relativi pronominis addito. Altero Epicharmi loco (p. 293, 1) 
prius vidi vulgatam scripturam minime probari posse quam, 
quid legendum esse videretur, expedirem. Sic enim haec 
dedit Bekkerus : eruj ydp to T€ paXdvTiov XiTpa || xai 
oexdXiTpoc CTaTrip , eHdvTiov T€ xai ttcvtujtkiov , ubi 
rectius Dindorfius TreVTOTKiOV per o (TT€TTOYKtOV libri), 
qua de forma vide Ahrens. p. 392. Sed his omissis nec 
nominativi (ktXdvTiov XiTpa cet. conveniunt cum dyuJ, 
nec Xnpa vocabuli prior syllaba corripi posse videtur (v. 
p. 292, 25), nec xal genuinum est, nec omnino antiqua 
scriplura , quam vellem ex suis libris ad hunc locum attu- 
lisset Bekkerus , consentit. Affert Kuehnius e C. V. : toy € 
p. XiTpOKeb€KdXtTpoc CTaTrjp eHdvTUJV T€ tt€tt6ykiov, 
atque eadem Iungermannus, nisi quod eHdvTiov. Hic appa- 
ret in XiTpoK€b€Ka latere XiTpoboKa, quam vocem et Pho- 
tius v. XiTpa explicat et hoc loco glossa to Y€ PaXdvTtov 
interpretatur, quae glossa quin eiicienda sit, iam dubitari 
non potest. Itaque sic certa via ac ratione progrediamur. 



SCRIPTORES GRAECOS. XXI 

Non est quod cyuj fdp suspectum videatur. Post haec igi- 
tur excidit verbuni quoddam, quod quidem ipsa ista glossa 
suo loco expulit. Inde consenlaneum est suspensos fuisse 
accusativos nummorum quos illa Epicharmi persona in 
sacculo se habere significat, et relinquitur voci XvrpobOKa 
nullus nisi dativi locus. Denique T€ quod facile per erro- 
rem addi potuit expellendum, quo facto sic emendatus 
prodit locus: cyuj Yap • • • (cjupaXwv v el simile quid) || 
XrrpoboKa XiTpav CTaTijp' eHdvTiov tt€Vt6ykiov. — 
§ 83 (p. 293, 17) 3 A6r|vaioic inepte scriptum est ad simili- 
tudinem dativi Miba tlu 0puyi; minime enim interest, 
quorum in usum Erichthonius et Lycus nummos signave- 
rint, sed illos ipsos Athenienses fuisse, idque scripsit 
Pollux: €iT€ 3 A0rjvaToi etc. — g 84 (p. 294, 1) vulgatum 
OVOjudTUJV KaTaXoYty ferri non potuit. Gonfer paullo 
post § 87 tuj irepi vou.icu.dTUUV Xoyuj, atque omnino in 
hoc capite irepi vojuicjudTUJV agitur. Eundem errorem 
commisit is qui inscriptionem TTepi eibuJV etc. huic Pol- 
lucis capiti praefixit. Ego utroque loco vojuiCjLidTUJV resti- 
tui. — § 88 (p. 295, 9) Philippidis verba Cobetus (Mnem. 
IV p. 128) sic mavult dividi: outoc oieTai TrepiCTrdceiv || 
K€p|LidTiOV aiiToO. — Ibidem (vs. 13) Aristophanis versum 
Bergkius (Fr. com.II p.2 p.1043) sic edidit: oub 3 dpyiJpi 3 
€CTi KaTaK€K€pjaaTiC|Li€va. Ac recte quidem scribit KaTa- 
K€pjuaTi^€tv , non K€pjLiaTiEew , illustrari a Polluce et 
eundem versum legi lib. 7, 170. Atque ibi KaTaKepjuaTi- 
C|uaTa ex A affert Bekkerus , quae scriptura egregie con- 
firmare videtur Bergkii coniecturam. Verumtamen cum hoc 
loco (vs. 20) Pollux pluralem dpyupia raro apud Atticos 
reperiri, eiusque usus nullum certum exemplum apud Ari- 
stophanem exstare commemoret, apparet eundem scripto- 
rem non potuisse statim antea dpirupia ex Aristophane 
citare. Ergo dpfupiov singulare servari necesse est; 
nec tamen KaTaK€K€pjaaTtcju€VOV spernendum, siquidem 
sic versus trochaicus recte legitur primo pede truncatus : 
(— u) oiib 5 dpTupiov Icti KaTaK€K€pjLtaTicjLi€vov (similes 
numeros habes in Equ. vs. 280 s.). — § 89 (p. 295, 23) 
cum ou ante Yvrjciov absit a libris, non immerito haec 
cuncta ujc 'AptCTOcpdvouc Tvr|Ciov inepti glossematis 



XXII PRAEFATIO IN 

loco habeas. — § 93 (p. 296, 30) pro djaqpipoXov qfva^- 
cpipoXov correxi, quod sententiarum connexus sine dubio 
requirebat. Etenim inde a § 90 scriptor de aeneis nummis 
instituit dicere, ac primum commemorat, quod nunc, h. e. 
sub Romanorum imperio , x«Xkoc appelletur, quam vocem 
collective accipit pro Latino aes, id olim apud Atticos 
fuisse x a ^ K ^ 0V (inimo X a ^ a )» ipsum autem nummum 
aeneum ab iisdem nuncupatum esse xciXkoOv. Tum addit 
in communi sermone nunc omnino xo^kov dici pro apYV- 
piov, h. e. aes pro pecunia sive nummi, atque eundem 
usum ex veteribus poetis secutum esse Epicharmum Sicu- 
lum. Sed Atticos eo dicendi genere videri abstinuisse. 
Quamquam si quis vim quasi inferre velit Aristophanis 
verbis, eum demonstrare posse illos x a ^KoOc qu* m Ec- 
clesiazusis afferantur esse vojuic/ua , h. e. pecuniam argen- 
team (quo de loco hic explicare non licet , sed peritos non 
fugiet aliter Aristophanea interpretanda esse, atque eadem 
est Pollucis sententia) ; sed utut ea res se habeat , certe id 
quod paullo post apud Aristophanem legatur minime 
ambiguum esse, nam cum diserte xaXKOC apfupw op- 
ponatur, apparere non idem quod dpYUpiOV significare 
posse ipsum xaAxov. Quis igitur dubitet, quin dtvajucpi- 
poXov Pollux scripserit. Sed latet etiam alia labes hoc 
loco. Nam in verbis (vs. 26) icujc be kou irapd toic 3 At- 
tikoic cet. corruptelae suspitionem movet ei sine suo 
verbo positum, atque insuper requiritur verbum in sen- 
tentia quae incipit ab icuic be. Nimirum Kaiyapet cor- 
ruptum est ex KaTrjfOpoT, quod mendum cum irrepsisset, 
et Kai (vs. 26) scriptum est pro Kav, et brjXot (vs. 28) pro 
brjXoOv. Haec vix dubia esse arbitror: ac vero si quis ob- 
iecerit participium non solere apponi ad KaTTjfopeTv, etiam 
hoc defendere paratus sum. — De notis quibus in adnota- 
tione ad Pollucem usus sum vide supra ad fragm. 28. 

93. Vide prol. § 96. 

94. Scholiorum Homericorum locos descripsi e Bekke- 
riana, Eustathii e Lipsiensi editione. 

95. Fragmentum Alexandrinum de talentis in varias 
partes distractum primus edidit Scaliger (g 99 adn. 1), tum 
Maius ex Ambrosiano codice (N) una cum Didymo {$ 14), 



SCRIPTORES GRAECOS. XXUI 

denique Vincentius ex schedis Letronnianis (Reck.y.bO s.). 
Ego usus sum Paris. 2475 (P b ) et Monacensi 165 (M). In 
his libris perinde atque in Ambrosiano id fragmentum ta- 
bulas Heronianas sequitur hoc ordine: 1. tabula Heroniana 
1 , 2. tabula Heroniana II , 3. TTepi TaX&VTWV , 4. TTepi 
laeTpuuv (fr. 81). His subiuncta sunt in Ambrosiano et Pa- 
risino varia problemata Heroniana, in Monacensi autem 
ipse Didymi libellus qui in reliquis codicibus ante tabulam 
Heronianam I invenitur. Alios libros manu scriptos affert 
Martinus p. 212. Denique codice diverso ab his omnibus 
usus est Salmasius (v. § 99 adn. 2). — Inscriptio TTepi 
tcxX&vtujv Martino teste legitur etiam in Paris. 2351 et 
1642, altera TTepi juerpwv kcu ctccGjuujv ovojuaciac in 
cod. 387 suppl. — Ad § 4 Scaliger p.20 adnotat: XpucoOv 
T&XaVTOV dixit, quod XpucoO dicendum erat. XP^ceia 
T&XavTtt sunt lances ponderariae autlibra momentanea, 
XpucoO T&XavTa est v6juic|ua. — § 8 numerus ,apvp' a 
Salmasio sive coniectura sive e codice editus comprobatur 
et Calvi versione etHesychii glossa T&XavTOV (quamquam 
haec inter se comparanda esse negat Boeckhius p. 297). 

96. Fragmentum Maximi ante me edidit Le-Moyne 
p. 497 e codice Paris. 1630. Quem cum denuo conferrem, 
id fragmentum duobus locis inveni, primum fol. 114 b , tum 
fol. 194 b . Significavi alterum locum nota A, alterum B. 

97—101. Vide prol. § 101. 102. 

102 — 107. Apud lexicographos Graecos cum alia 
inveni permulta, quae minus recte edita essent, tum nu- 
meros nonnullos foede corruptos certa via ac ratione sa- 
navi. Quod quam facili opera plerumque fieri potuerit, 
dummodo notae ac signa numerorum recte et intellegantur 
et adhibeantur, cum aliis ex locis tum ex Suidae glossa 
TtXeOpov licet perspicere. Ubi non solum nolam bessis 
restitui, sed etiam perversum illud irobac \r\ distraxi in 
7r6bac d, h. e. jLiupiouc, atque f| praefixi sententiae ei 
quae sequitur (conf. prol. § 106 extr.). Praeterea haec 
commemoranda videntur. Apud Hesychium in voce jui- 
Xiov recepi emendationem Ideleri (Abhandl. d. Berlin. 
Akad. Hist. Cl. 1812—13 p. 192); addo autem in ipsa 
forma irrrobiuv latere S TTObuJV; nam nota semissis in 



XXIV PRAEFATIO IN SCRIPTORES G-RAECOS. 

libris ita duci solet , ut ab u vix differat. Nihil igitur nisi 
£ post be et q>' in fine Idelerus addidit. Quae quod fuge- 
rint Schmidtium , non reprehendo equidem — tum enim, 
cum illa edidit vir de Hesychio omnium optime meritus, 
nondum erat vulgata earum rerum notitia — sed tamen, 
ut in re incerta, abstinere debebat iis coniecturis quibus 
depravaretur genuina scriptura, non emendaretur. Quod 
maxime factum est in glossis dcdptov et KObpdvTilC, de 
quibus in prol. § 103 accuratius disserui. 

Postquam Hesychii locos sedulo conquisitos et electos 
in meum librum iamdudum contuleram, prodierunt huius 
anni inilio Schmidtianae editionis fasciculi ultimi, quibus 
indices copiosissimi continentur. Hic mensurarum ponde- 
rum nummorum appellationes collectae sunt p. 56 — 58. 
Quae cum viderem, primum aegre ferre coepi, quod ipse 
tantum laborem inutiliter suscepisse viderer; sed tamen 
mox intellexi nonnulla a me collecta esse quae aut consilio 
aut casu Schmidtius praeteriisset. Sic legis in meo libro 
haec omissa in catalogo Schmidtiano : dcapGd , bapxiudc, 
ipavov, Kaboc, juebiuvaiov , 6\Kr|, CoXoituttoc, Tpu- 
pXtov , xpuria. His accedunt plurima quae vocabulis ku- 
Tij\r| vel TpupXiov vel oHupaopov vel similibus explicat 
Hesychius, ut d\tp, dcpuccav, dcpucra, pdqnov, Yafta- 
06v , Y«Peva, Y«M-Pptov, eupdcptov, £audTtov, Xibpiov, 
TravTdva, irdTava , TreXdxviv. Quae Schmidtius suo iure 
aliis sub titulis collegit: ego tamen eadem hinc abesse no- 
lui, quia facile in iis mensurarum, non vasorum, appella- 
tiones latere possent. Ac similibus de causis nonnulla alia 
recepi praeter Schmidtiana, alia contra quae nihil ad res 
ipsas metrologicas pertinere viderentur omisi, quae vide 
apud Schmidlium. 

Denique ex iis quae apud Suidam correxi unum hic 
affero TptKOTuXov p. 337, 9 ex TptwPoXov, quod neuti- 
quam ferri poluit, emendatum. Nimirum is auctor quo 
Suidas usus est Aegyptiam choenicem significavit, quae est 
cotylarum III (v. prol. § 73. 76); idem autem in eo erravit, 
quod eam choenicem cum Attico modio comparavit. 



PROLEGOMENA 



SCRIPTORES GRAECOS. 



SCRIPT. METHOL. I. 



De scriptoribus metrologicis in universum exponitur. 

Nullum fere esse doctrinae et litterarum genus, quod 1 
Alexandriae, in nobilissimo Aegypti capite, non diligentis- 
sime excultum sit et mirificum ad florem perductum, ita 
inter omnes constat, ut vix quidquam novi ad eam rem 
afferri posse videatur. Tamen plerosque adhuc fugit illa- 
rum etiam litterarum, quae spectant ad mensurarum pon- 
derum nummorum scientiam, et fontem et sedem eadem 
in urbe fuisse. Nam superioribus saeculis etsi Herodotus 
primus omnium de mensuris ponderibusque cum aliarum 
gentium tum Graecorum quaedam tradiderat, atque ali- 
quanto post Aristoteles in rerum publicarum libris varia- 
rum civitatum mensuras et nummos brevius descripserat, 
cui accesserunt Theophrastus, discipulus eius, aliique, ta- 
men ante Ptolemaeorum aetatem nemo videtur exstitisse, 
qui ex professo, ut aiunt, in has res inquireret earumque 
scientiam redigeret in artis modum. 

Omnino nulla gens prius agrorum omniumque rerum 
quas longitudine et latitudine metimur certas mensuras 
invenit, nulla accuratius mutuas earum rationes constituit, 
nulla denique sanctius per plurima saecula servavit quam 
veteres Aegyptii. Cuius artis et disciplinae cum Ptolemaei 
reges heredes quasi facti essent, quamquam novas quas- 
dam mensuras, accommodatas ad Graecorum usum, in re- 
gnum introducebant, tamen et modum antiqui cubiti regii 
et plerasque agrorum mensuras, ne multa, gravissima 
quaeque intacta reliquerunt. Alque iidem priorum regum 
exemplo edixisse videntur, ut mensurarum et veterum et 
novarum rationes in tabulas redigerentur, quibus omnes 

1* 



4 PROLEGOMENA IN 

uti possent. Cuius generis tabulas Hero Alexandrinus , qui 
varia georaetrica et stereometrica in usum popularem 
scripsit, in libros suos recepit. His deinde Romani usi 
sunt, cum Aegypto in provinciae formam redacta antiquis 
mensuris, quas quidem minime aboleverunt, addiderunt 
Romanum pedem et iugerum. Hinc novae tum tabularum 
formae atque aliae porro posterioribus temporibus factae, 
e quibus nonnullae inter reliquias Heronianas ad nostram 
aetatem permanserunt. Ac vero quaecumque aut Hebraei 
Graecas litteras docti, ut Iulianus Ascalonita, aut Romani 
de mensuris porrectis et agrestibus scripserunl, ea omnia 
composita sunt ad similitudinem tabularum Heronianarum. 

Non minorem curam ac diligentiam Ptolemaei impende- 
runt et mensuris frumentariis vinariis reliquisque et num- 
morum ponderibus definiendis, quorum cum studium po- 
stea imitarentur Romani, non defuerunt qui de his men- 
^surarum rationibus accurate scriberent, ut optimus ille 
scriptor Ttepi TaXdvTWV (§ 99), ut alius quidam Trept 
jueTpwv (§ 86) , ut auctor ille quo Pollux usus est in de- 
finiendis talentis (§ 95). 

Primum Alexandriae floruit etiam ea mensurarum et 
ponderum scientia qua medicis opus est in formulis medi- 
camenlorura perscribendis. Quo de argumento permultos 
diligenter exposuisse et Galeno auctore scimus et plurimis 
aliis e vestigiis colligimus. Hinc variae ilrae tabulae ortae 
sunt quas medicinales appellamus (§ 40), eaeque variis ra- 
tionibus temporum decursu immutatae , cum denique post 
Constantinum in eam formam redactae sunt quae nunc ex- 
stat. Quibus tabulis quanta auctoritas per omnem antiqui- 
tatem tributa sit, gravissimum documentum hoc est, quod 
iisdem usque ad saeculum tertium decimum in imperio Ry- 
zanlino medici usi sunt. Atque ad alias etiam regiones et 
ad recentiora tempora earundem usus valuisse videtur. 

Haec quidem de mensuris ac ponderibus scripta Ale- 
xandriae fontem et originem habuerunt: aliud autem earum 
litterarum genus excultum est a viris doctis Christianae 
aetatis, qui cum ad scripturam Sacram interpretandam 
omne studium conferrent, mensuras etiam et pondera ac 
nummos quae ibi inveniuntur explicare sibi proposuerunt. 



SCRIPTORES GRAECOS. O 

Hoc in genere quoniam maxime insignis ftiit Epiphanius 
episcopus , qui librum irepi ueTpujv xai craOuuJV com- 
posuit, multi secuti sunt qui ex illo libro quae sibi place- 
rent eligerent brevioresque inde tractatus aut ipsius Epi- 
phanii nomine, aut aliorum, ut Eusebii, conficerent. 

Denique postquam Constantinus imperator totam rem 
nummariam restituit atque inde nova nummorum genera 
vulgata sunt, utile visum est quibusdam eorum rationes 
accuratius exponere et cum vetustioribus comparare. Quo 
ex genere pauca breviora fragmenta nobis relicta sunt. 

Haec sunt quae de scriptoribus metrologicis Graecorum 
in universum disserenda existimaverim. Quod argumentum, 
ut res ipsa ferebat, breviore disputatione absolvi: iam 
vero restat, ut ex ordine de singulis fragmentis quae hoc 
volumine continentur copiosius exponatur. 

Primum igitur in ea fragmenta quibus de porrectis et 
quadratis mensuris agitur est inquirendum. 

Be Pollucis loco quo mensurae exponuntur et fragmento 
Greavesiano. 

Quibus mensuris Graeci antiquitus uti consueverint, 2 
breviter exponit Herodotus, vetustissimus auctor idemque 
gravissimus, qui, cum pyramides in Moeride lacu conditas 
centenarum orgyiarum altitudine fuisse scribit, haec de 
mensurarum ratione addit (2, 149): ai b 3 eKaiov opYuiai 
bixaiai eici crdbiov eHdirXeGpov, eHaTrebou juev Tf|c 
opYuifjc ueTpeojueVic xai TeTpaTrrjxeoc, tujv Trobujv 
be TeTpaTraXaicTUJV covtujv, tou be Ttrixeoc eHarra- 
XaicTOU. Atque his verbis non solum, quae sit singula- 
rum mensurarum inter se ratio, docet, sed etiam omnem 
mensurarum definitionem revocandam esse significat ad 
partes corporis humani, cubitum, pedem, palmum. Ne- 
que aliter Heronem Alexandrinum statuisse ex initio quin- 
tae tabuiae Heronianae perspicitur: Ta ueTpa eHr)\jpr]V- 
Tai eH dvGpumivujv ueXujv, tjtouv baKTuXou, Kovbu- 
Xou, TraXaiCToO, CTriGaufic, Troboc, tttixcwjc, pr|uaTOC, 
opYUidc Kai Xoittujv. Iam cum paullo accuratius de his 
corporis humani mensuris exponat Polhix in Onomastico 



6 PROLEOOMENA IN 

(2, 157 s.), hunc locum primum omnium ponendum esse 
existimavimus , cui statim memorabile illud fragmentum 
subiunximus, quod iiclo Heronis nomine attulit J. Greave- 
sius, cum de Romano pede et denario disputaret 1 ). Differt 
hoc fragmentum ab omnibus et Heronianis et reliquis , nec 
tamen, etsi quo ex libro manu scripto petitum sit non do- 
cemur, fides eius suspecta esse videtur. Nam quae ibi 
proponitur mensurarum definitio et cum corporis humani 
natura optime congruit et egregie accommodata est ad 
Pollucis locum illustrandum; quoniam eaedem mensurae, 
quae ab illo scriptore afferuntur, hoc loco et repetuntur 
et cum digito, minima mensura, comparantur. 

Graecorum mensurae in Aegyptum translatae. 

3 Quae praeterea de mensuris Graeco sermone scripta 
exstant, ea nec in ipsa terra Graecia nec florentibus libe- 
ris Graecorum civitatibus, sed post Alexandri Magni aeta- 
tem in regnis ad quae tum Graecorum cultus et litterae 
permanaverunt, maxime in Aegypto, orta sunt. Nam velut 
linguae vernaculae leges et propriam consuetudinem non 
satis bene cognoscimus, nisi contulerimus aliarum gentium 
serraones : sic mensurarum quibus vulgo utimur certas et 
exactas rationes non prius curare solemus quam cum cete- 
rarum gentium mensuris has comparare necesse sit. Quod 
verissime etiam de Graecis dici potest. Etenim nec Hero- 
dotus Graeci cubiti quem |U€Tpiov vocat mensuram trium 
digitorum discrimine definivisset, nisi hunc a regio vel 
Persico cubito distinguendum esse vidisset, nec vero Pto- 
lemaei Aegypti reges accuratas mensurarum tabulas pro- 
poni easque ad populares rationes accommodari iussissent, 
nisi diversa ab his mensurarum genera antea apud Aegy- 
ptios usitata fuissent. Qua de re, quoniam omnis de Hero- 
nianis fragmentis disputatio hoc habet quasi fundamentum, 
statim hoc loco breviter exponendum esse videtur, quam- 
quam accuratius de eodem argumento postea disseremus. 
Ab antiquissimis temporibus cubitum Graeca mensura 



1) Miscellaneous tvorks, Discourse of the Roman foot 
and denarius p. 187. 



SCRIPTORES GRAECOS. 7 

paullo longiorem qui regius vocabatur Aegyptiis in usu 
fuisse satis constat (§ 16). Cum vero Ptolemaeus, Lagi 
filius, Aegypti regno potiretur, etsi ipsam cubiti mensu- 
ram immutare non ausus est, tamen et novam eius descri- 
ptionem fecit, quae prorsus accommodata esset ad Grae- 
cam consuetudinem , et mensuras quasdam Aegyptiis antea 
ignotas, ut pletbrum et stadium, addidit 1 ). Unde cubitum 
Aegyptium, qui diflerret a vulgari Graecorum usu, Ptole- 
maicum appellare coeperuut. Atque hoc quidem nomen 
maxime memorabile exstat in illo Didymi Alexandrini libelio 
quem de mensuris marmorum et lignorum scripsit, de quo, 
cum ab hoc loco alienum sit, infra (§ 14) uberius dicemus. 
Sed electa quaedam ex eo ipso libello , ne omnibus frag- 
mentis metrologicis in unum corpus redactis gravissimum 
testimonium iniuria abesse videretur, in conspectu posui- 
mus. Quae quidem electa cur praemiserimus tabulis Hero- 
nianis , postea satis demonstrabitur. Haec igitur Didymea 
in nostro libro excipiuntur fragmentis Heronianis quibus 
nihil memorabilius exstat ad veterum mensuras porrectas 
cognoscendas. Atque equidem cum ad id argumentum dif- 
ficillinmm pervenerim, unde initium disputandi faciam, ad- 
modum ambigo : sed tamen hoc primum commemorandum 
videtur ad eundem cubitum Ptolemaicum atque apud Didy- 
mum in vetustissimo ex his fragmentis omnes mensuras 
definiri , nomen tamen cubiti aliud esse , quippe qui et re- 
gius dicatur et Philetaereus ; praeterea autem in easdem 
tabulas pedem Italicum et iugerum , Romanorum mensuras, 
receptas esse. Quae cum praemisimus mox ad eandem rem 
redituri, iam de origine horum fragmentorum quaerere in- 
stituamus. 

Quaestionis de Heronibus initium. 

Totius autem disputationis initium fieri debet ab ea 4 
quaestione, quisnam ille Hero cuius nomine hae reliquiae 
inscribuntur fuisse videatur. Ac multorum quidem Hero- 



1) A primo Ptolemaeo rege haec instituta esse nostra 
est coniectura, de qua vide Fleckeiseni Annales eo loco 
quem § 16 adn. 2 extr. citabimus. 



8 PROLEGOMENA IN 

num qui libros conscripserint notitiam habemus — decem 
fere video enumerari — verum tamen ex omni numero 
tres iure elegerunt quos de mensuris et geometria scri- 
psisse aut exploratum esset aut probabile videretur. Qua 
de re cum primus Fabricius in Bibliotheca Graeca 1 ) quae- 
dam attulisset, satis longo intervallo nostra demum aetate 
id argumentum accuratius retractare coeperunt. Nam cum 
anno huius saeculi XVI ab Academicis Parisiensibus propo- 
situm esset, ut ratio mensurarum ab Herone Alexandrino 
traditarum explicaretur et cum ceteris velerum mensuris 
comparare.tur 2 ) , Letronnius, vir praeter ceteros subtilis 
iudicii, tam egregie de hoc argumento disputavit, ut sol- 
lemne doctrinae praemium ei tribueretur. Sed ipse postea 
hunc librum vel aliis studiis occupatus vel religiosa qua- 
dam modestia retentus edere noluit, quem post moriem 
eius anno demum huius saeculi LI edidit Vincentius 3 ). In 
idem argumentum ab Academicis propositum simul cum Le- 
tronnio inquisiverat comes Fortia d'Urban, qui tamen in 
commentatione sua paullo post edita 4 ) nihil fere quod ad 
rem explicandam pertineret attulit. Porro de Herone ut 
quaereret adductus est Augustus Boeckh , cum de mensuris 
et ponderibus ac nummis veterum scriberet 5 ), qui, etsi 



1) Tom. II p. 591 — 595, tora. XIV p. 546 editionis 
veteris (a. 1707 et 1728); quae nonnullis additis aucta 
sunt ab Harlesio in nova Bibliothecae editione, tom. IV 
p. 234—239. 

2) Question proposee par la classe tfhisioire et de litte- 
ralure ancienne pour Vannee 1816: Expliquer le systeme 
meirique tfHeron *d : Alexandrie , et en determiner les rapports 
avec les autres mesures de longueur des anciens. 

3) Recherches critiques, historiques et geographiques sur 
les fragments d^Heron d" 1 Alexandrie ou du systeme metrique 
Egypiien. Ouvrage posthume de M. Leironne revu par A. I. 
H. Vincent. Paris 1851. 

4) Explication du sisteme metrique de Heron d^Alexan- 
drie et determination de ses rapporls avec les auires mesu- 
res de longucur des anciens. Vide Litterarische Analecten 
von Fr. A. Wolf tom. III p. 205—225 (a. 1818), vel For- 
tiae Traduction francaise d 1 Aristarque de Samos, Paris 1823 
(indicatam a Martino p. 244 n. 12). 

5) Metrologische Untersuchungen p. 8—11. 



SCRIPTORES GRAECOS. U 

paucis admodum de ea re disseruit, luculenter tamen non- 
nulla quae obscura essent illustravit. Nuper vero bene ac 
feliciter contigit, ut statim postea quam Letronnianum 
opus editum esset, ad eandem quaestionem Henricus Mar- 
tinus studia conferret atque uberrime de Ileronianis reli- 
quiis scriberet 6 ). Quem praestantissimum librum cum iam 
in manibus babeamus, tandem aliquando de argumenlo 
gravissimo certius licet iudicare. 

De Herone Alexandrino , Ctesibii discipulo. 

Tres Herones veterum memoria fuisse diximus qui de 5 
mensuris scripsisse viderentur. Horum primus est ille Ale- 
xandrinus, Ctesibii discipulus, rerum mathematicarum et 
mecbanicarum scientia nobilissimus *). Qui quo tempore 
vixerit, ex Aristoclis testimonio colligitur quod apudAlhe- 
naeum 2 ) legimus: aequalem fuisse Ctesibium regi Euerge- 
tae aiteri, hoc est Ptolemaeo VII Physconi, qui ab anno 
CLXX ad CXVII a. Chr. n. regnavit. Sequitur igitur, ut He- 
ro, discipulus illius, exeunte fere saeculo secundo a. Chr. 
n. floruerit. Eundem ad primi saeculi initia vitam perdu- 
xisse non negaverim equidem, nec tamen Martini 3 ) senten- 
tia , qui ad medium saeculum primum illum vixisse statuit, 
salis mihi probabilis videtur. Qui quidem ita ratiocinatur: 
in fragmento libri Heroniani qui BccpouAKOC inscribitur 
vocabula e Latino serraone petita, 7raccoc, juiXidpiOV, 



6) Recherches sur la vie et les ouvrages d^Heron d'Ale- 
xandrie et sur tous les ouvrages mathematiques Grecs qui ont 
ete attribues d un auteur nomme Heron. Editus est hic li- 
ber iu annalibus Academiae Parisiensis qui inscribuntur 
Memoires presentes par divers savants d VAcad. des Inscr., 
serie I, tome IV, Paris 1854. 

1) Vide Fabricii Biblioth. Gr. IV p. 234 (Harles.), 
Letronnii Rech. p. 26 s., Martin. p. 22—240. 

2) Deipnos. 4 p. 174 D. Iniuria Fabricius aliique 
(citati a Martino p. 23) Ctesibium sub Ptolemaeo II Phi- 
ladelpho et Ptolemaeo III Euergeta, hoc est tertio sae- 
culo , vixisse statuerunt, quam opinionem luculenter re- 
fellit Scbweighaeuser. Animadv. in Athen. tom. II p. 636 s., 
cui assentiuntur Boeckh. p. 8 et Martin. p. 24. 

3) P. 26—28. 



10 PROLEGOMENA IN 

dccdpiov, reperiri; haec autem non ante Ptolemaeum X, 
qui a Sulla rex institutus est, Aegyptiis usitata fuisse vi- 
deri; ergo post illum ad annum L a. Chr. n. vixisse Hero- 
nem. At vero non ante quam provineia facta est Aegyptus, 
aliquanto igitur post Ptolemaeum X, ista Latina vocabula 
ab illis recepta esse apparet, quae cum in fragmento operis 
quod Heronis nomen prae se fert legantur, hinc potius ef- 
ficitur non ab ipso Herone illam Barulci partem quae a 
Martino citatur scriptam esse, sed posteriore tempore a 
viro harum rerum perito ita e genuino Heronis libro esse 
transcriptam et mutatam, qualem nunc legimus. Quae ar- 
gumentatio vereor ne quibusdam non satis perspicua sit, 
nisi in universum de variis illis libris mathematicis et me^ 
chanicis qui Heronis nomine inscripti sunt disseratur: sed 
tamen et longum est haec exponere et alienum ab hoc loco, 
nec paullo post ad eandem rem redeundi deerit occasio. 

De Herone altero, Procli magistro. 

6 Alterum Heronem mathematicum quinto p. Chr. n. sae- 
culo fuisse traditur, cuius cum olim nulla fere ratio habe- 
retur, nuper gravissima de eo disceptatio orta est, cum a 
Letronnio et geodaesiae et eorum fragmentorum de quibus 
agimus auctor esse iudicaretur. Sed haec quaestio Martini 
acumine et sollertia nunc ad finem adducta est, nec quem- 
quam fore existimo qui iam hunc Heronem illum librum 
scripsisse arbitretur. Auctor est in vita Procli Marinus 1 ) 
usum esse Proclum Alexandriae in mathematicis magistro 
Herone. lam cura Proclus anno XII quinti saeculi natus 
sit, eodem igitur saeculo fere medio ad maturiorem aeta- 
tem pervenerit, sequitur, ut Hero ille anno fere XXX vel 
XL Alexandriae de rebus mathematicis. scholas habuisse 
putandus sit 2 ). Praeterea autem nihil de eo compertum 



1) Marini Vita Procli ed. Boissonade (Lips. 1814) p. 7: 
eTraveXGibv 6e up6Tepov eic 'A\e£dv6peiav — qpoiTd ctti 
\xkv 'ApiCTOTeXiKolc Trap' '0\uu.Tri66ujpov tov qn\6co<pov, 
ou kX^oc eupu , e-rrl 6e u.a0riu.aav "Hpujvi eTrerpenjev eau- 
t6v , dvbpl eeocepei Kal TeXeiav TrapacKeur^v €cxtik6ti tujv 
KaTd Traibeuciv 660uv 

2) Letronn. p. 28. 



SCRIPT0RE8 GRAECOS. 11 

habemus. Nam quod Letronnius libruni de elementis geo- 
metriae ab eo scriptum esse Eutocio 3 ) auctore existimavit, 
in duplicem errorem inductus est, cum nec Hero eius ope- 
ris auctor sit, sed, ut in omnibus libris legitur, Heronas 
quidam, et liber iste ab Eutocio citatus non tam ipsa ele- 
menta geometriae quam commentarium in Nicomachi intro- 
ductionem arithmeticam contineat 4 ). 

De Herone tertio Byzantino, 

Restat, ut de tertio Herone quaeramus. De quo etsi 7 
nemo veterum scriptorum quidquam prodidit, satis tamen 
notus est ex iis quae scripta reliquit. Extant enim et libri 
eius de machinis bellicis ac de geodaesia , quos in Latinum 
sermonem e codice Graeco Bononiensi conversos edidit 
Franciscus Barocius 1 ), et alia nonnulla de re militari et 
agricultura ab eodem scripta esse videntur 2 ). Qui quo 
tempore vixerit, a multis et doctissimis viris singulari acu- 
mine quaesitum est. Nam cum in loco geodaesiae auctor 
de stellarum quarundam progressu inde a Ptolemaei aetate 
facto commemoraret , inde, quot saecula a Ptolemaeo ad 



3) Eutocii in Archim. comment. (ed. Hervag. Basil. 
1544) p. 28: ujc (paciv d\\oi T€ Kai Nix6|uaxoc ev tuj 
TrpuuTUi tuj trepi uouciKf)c Kal 'Hpujvac ev tuj imouvriuaTi 
tuj eic Tfjv apiOurynK^v eicaYUJTn v « 

4) Martin. p. 240. 

1) Heronis liber de machinis bellicis nec non liber 
de geodaesia a Franc. Barocio versi. Venet. 1572. Grae- 
cus contextus praeterea exstat in codice Bodleiano, unde 
decimum caput sibi describendum curavit Letronnius 
(Rech. p. 31). Accuratissime, ut solet, et de Barocii 
editione et de codicibus manu scriptis Graecis disputavit 
Martinus p. 250 — 257, qui etiam partem TToXiopKnTiKUJV — 
is enim est Graecus titulus — primus edidit (p. 446 — 173). 

2) Vide Martin. p. 324—387, quem tamen non ita cita- 
mus, ut omnia quaecunque Heroni suo tribuit, ad illum 
pertinere consentiamus — nam de nonnullis quidem du- 
bium est, an fictum potius Heronis veteris mathematici 
nomen libris inscriptum sit. Sed breviter haec quaestio 
admodum subtilis et paene inexplicabilis absolvi non po- 
test. Quam si quis ad liquidum perducere sibi proposue- 
rit, vix minore volumine quam quod ^Martinus scripsit 
rem conficiat. 



12 PROLEGOMENA IN 

Heronera praeteriissent, sollertibus rationibus computave- 
runt. Quae res quani subtilis sit, dici vix potest; unde plu- 
rimos in errorem inductos esse non mirum videtur; sed alii 
non dubium est quin verum invenerint. Etenim cum prio- 
res a Blancano ad Letronnium omnes 3 ) initio septimi sae- 
culi Heronem vixisse statuissent, recte Idelerus 4 ) longius 
annorum spatium computandum et Heronis aetatem ad de- 
cimum saeculum proferendum esse vidit. Hinc porro effici- 
tur eum non,.ut nonnulli opinati sunt, Alexandriae, quae 
tum iam a barbaris tenebatur, vixisse. lmmo Constantino- 
poli libros suos illum scripsisse ex accurata geodaesiae ex- 
ploratione eiFecit Martinus 5 ), ac praeterea et de persona 
auctoris eiusque studiis et de proposito quod in libris scri- 
bendis tenuisset plurima ingeniosissime eruit atque indaga- 
vit. Quamquam unum quod etiam nunc dubium videtur 
nolim silentio praetermittere. Etsi enim pro comperto 
habemus , quo et loco et tempore auctor vixerit , nec quis- 
quam haec opera ad antiquiorem Heronem pertinere potest 
dicere — nam, ut significavi, certa est auctoris persona 
— tamen nomen certum esse affirmare non ausim. Etenim 
quam facile fieri potuisse censemus, ut, cum nomen aucto- 
ris ignoraretur, opera illa, ut tot similia, veteri Heroni 
tribuerentur? Quade re ipseMartinus suspicionem movit 6 ); 
sed tam caute et prudenter omnibus rebus circumspectis 
rationem duxit, ut nobis quoque illi de quo agitur Heroni 
nomen fuisse etsi non certum, tamen veri simile videretur. 

Ad quem Heronem fragmenta de mensuris pertineant. 

8 Ita cum de Heronibus mathematicis, qui fuerint et quo 
quisque tempore vixerit, satis pro proposito dictum videa- 
tur, iam hoc quaerendum est, quaenam sit illorum frag- 
mentorum de mensuris origo quae Heronis nomine inscri- 



3) De his quoque uberrime et diligentissime exponit 
Martinus p. 267 — 272, quae hic vel brevissime repetere 
longum est. 

4) Abhandl der Berliner Akad. 1812 — 1813 p. 198. 
Cuius ratio egregie confirmata est a Martino p. 272—276. 

5) P. 277—321. 

6) P. 322 s. 



SCRIPTORES ORAECOS. 13 

pta sunt. Nimirum summa fuit de ea re dubitatio, nec 
certi quidquam, cum cardo quasi quaestionis non inveni- 
retur, erui potuit. Etenim olim Heroni tertio tribuerunt, 
cuius opinionis cum auctor esset Fabricius 1 ), secuti sunt 
ante Letronnium omnes. Is vero, etsi falsam esse istam 
opinionem recte vidit, tamen in alium errorem inductus est, 
cum secundum Heronem, Procli magistrum, auctorem esse 
slatueret 2 ). Quae autem causa fuit erroris? Nec tertio 
Heroni haec fragmenta tribui posse intellexit, nec per tem- 
porum rationem ad antiquum Heronem ea referre licere: 
ergo unum relinqui secundum Heronem, quem quidem ea 
scripsisse necesse sit. At Martinus, qui accuratissime 
omnia exegit, nec credibile esse demonstravit alterum He- 
ronem libros malhematicos maiores scripsisse 3 ), et rei a tot 
viris doclis fruslra tentatae novam lucem eo attulit, quod, 
quemadmodum omnino quaestio inslituenda esset, primus 
ingeniosa coniectura invenit. Cum enim variis temporibus 
atque a variis auctoribus illa fragmenta scripta esse appa- 
reret, omnino nullum ex tribus Heronem eorum auctorem 
dici posse, sed novum quaerendi modum incohandum esse 
rectissime collegit. Quid? si nemo ex tribus Heronibus 
ista fragmenta scripsit, quae quidem omnia, quamvis varia 
sint, Heroniana perhibeantur : quidni communis eorum 
fons fuerit, unde primum hausta, postea ab aliis aliter 
immutata et variata sint? Hoc si concesseris, cetera sine 
negotio expediuntur. Facile enim ab Herone Alexandrino, 
velere mathematico, primam illarum reliquiarum originem 
repetendam esse demonslratur. 

De Heronis Alexandrini libris mathematicis. 

His igitur et inventis et constitutis summa laude di- 9 
gnum esse Martinum diximus : nec tamen omnis eius argu- 
mentatio probari nobis potest. Qua de re quo expeditius 
dicamus, primum quae ab isto proposita sint 1 ), breviter 



1) Biblioth. Gr. tom. II p. 594 s. ed. vet. 

2) Reck. p. 74—78. 

3) P. 240—242. 

1) P. 98 ss. 102. 104. 120. 176. 



14 PROLEGOMENA IN 

enarremus. Scriptum esse ab Herone Alexandrino maxi- 
mum opus geometricum, cui MeTpixd titulus esset: eius 
quattuor partes fuisse Td TTpo Tfic dpi6ur)TiKfjc CTOixei- 
ujcewc, Td irpo t^c YeujjueTpiKfjc croixeiujceujc, Gica- 
YtuTdc tujv feujueTpouue'vujv, EicctTUJTdc tujv CTepeo- 
ueTpouuevuJV. Hos omnes libros nunc perditos esse, sed 
varia ex his excerpta exstare, quae ab aliis alio tempore 
facta atque orania Heronis nomine propagata essent. De 
mensuris ipsum Heronem non videri scripsisse, sed tabulas 
mensurarum postea ab iis qui illas epitomas facerent inter- 
polatas esse 2 ). Haec fere est summa eorum quae Martinus 
copiosissime ac diligentissime disseruit, in quibus quam 
multa inveniantur aut sagaciter inventa aut probabiliter 
iudicata, vellem equidem pro merilis doctissimi viri mihi 
exponereliceret; sed ne propositum egrediamur, his omni- 
bus praetermissis ea tantum proponenda sunt in quibus 
sententia nostra cum illo non congruit. Primum ipse titulus 
operis quem Martinus fingit quam maxime dubius est. 
Namque unus Eutocius in commentariis in Archimedem 3 ) 
de mensura circuli exponens Heronis MeTpnxd citat. Quae- 
nam autem haec fuisse censemus? Certe nemo unquam 
Graecus operi quod totam fere arithmeticam et geometriam 
contineret — nam haec est Martini sententia — MeTpiKd 
inscripsisset. Est in fragmentis Heronianis titulus "Hpuj- 
voc dpxn twv Teu)ueTpouue'vuJV : hunc excipit alius 
"Hpujvoc MeTpiKd 4 ), qui id fragmentum quod nobis est 
Heronianum IV continet: inde legitur MeTprjciC XUJpuJV 
(vel xujpurv), ubi varia problemata et de figuris planis et 
de vasis aliisque cavis metiendis proponuntur 5 ). Simile 
argumentum in iisdem libris manu scriptis sub alio titulo 



2) P. 216 s. 

3) P. 49 edit. Hervag. (Basil. 1544): "Ottwc be oei — 
t6v boQtvxa dpi9|u6v etipelv, e!pn,Tai |aev "Hpujvi ev toic 
MeTpiKoTc, eipr|Tai be TT<hrTruj Kai O^uivi Kai eT^potc 
TrXeiociv eErjYou^voic ti?)V jueTdXr]v cuvTaHiv toO K\au6iou 
TTToXeu-aiou. 

4) Ms. Paris. Gr. 2438 fol. 101« (quem nos ipsi de- 
nuo contulimus), suppl. 452, cod. Vatic: vide Letronn. 
p. 67. 68, Martin. p. 209. 

5) Letronn. p. 68. 



SCRIPTORES GRAECOS. 15 

repetilum est ac paullo latius tractatum : nam quae pars 
inscripta est "Hpujvoc Trepi juexpujv, hac et ea quae sta- 
tim significavimus et nonnulla similia problemata continen- 
tur 6 ). lam priusquam conclusio fiat, videamus, quinam alii 
tituli librorum Heronianorum reperiantur. Taceo eos libros 
quos communi nomine mechanicos appellare licet 7 ), taceo 
KaiOTTTpiKd et librum TTepl btOTnpac, quae nihil huc 
pertinent 8 ): omitto etiam inquirere, num commentarios in 
Euclidis elementa Hero scripserit, quod non satis probabi- 
liler statuisse videtur Martinus 9 ): verum ex iis quae de re- 
bus mathematicis et geometricis ab Herone scripta esse 
constat primum aflerenda sunt Ta Trpd Tfjc dpi0jurjTiKf]C 
CTOixeiiuceujc et Ta Trpo Tfjc YewjueTpiKfjc cToixetujceujc, 
qui tituli ab ipso Herone citantur 10 ). Fuisse has introdu- 
ctiones in Euclidis GroixeTa recte vidit Martinus, qui pri- 
mus hos titulos antea ignotos in lucem protulit. Atque 
eorum quae irpo Tfjc YeujjueTpiKfjc crotxetujceujc in- 
scripta erant pars quaedam fuisse videtur libellus ille de 
definitionibus nominum geometricorum, hoc est "Opot tujv 
YeujjueTpiac ovojuaTUJV , cuius libelli reliquiae parlim in- 
tegrae, partim interpolatae et immutatae ad nos pervene- 
runt 11 ). Praeterea maximum opus de geometria ab Herone 
scriptum esse satis constat, cuius reliquiae exstant in non- 
nullis libris manu scriptis. Ac mihi quidem vestigiis quae- 
cumque in illis libris inveniuntur accurale circumspectis 
non dubium videtur, quin summae totius litulus fuerit vel 
Teuj|ueTpoiJU€va vel feujjueTpia : prior autem pars operis 



6) Idem p. 68 s. 

7) Accurate de his disseruit Martinus p. 28— 51. 

8) Vide eundem p. 52 — 95. 

9) P. 95 — 98. Nititur Martinus qufbusdam Procli lo- 
cis quibus ille Heronem aliquas Euclidis propositiones 
aut explicuisse aut paullum immutasse commemorat. Sed 
commentarios in Euclidem ab Herone scriptos esse mini- 
me inde effici potest, nec quicquam obstat, quin in iis 
libris quorum titulos statim afferemus talia ab Herone 
demonstrata esse videantur. 

10) Vide Martin. p. 102 s. 

11) Idem p. 104—120. 



16 PROLEGOMENA IN 

inscripta fuerit EicaYWYal t&v YewueTpouuevuJV 12 ). 
Denique de introductione in stereometriam , quae GicafUJ- 
Ycd tujv crepeoueTpouuevuJV inscribitur, quoniam alie- 
num est ab hoc argumento, supersedeo dicere 13 ). 

Metrica Heronis geometriae pariem fuisse. 

10 Iam Martinus, ut supra vidimus, hos omoes Heroois 
libros partes fuisse suspicatus est unius amplissimi operis, 
quod MeTpiKCt inscriptum fuisse censeret. Verum tamen, 
ut iam significatum est, hanc ipsam inscriptionem tali operi 
praelextam fuisse quam maxime est incredibile. Huc acce- 
dit, quod nulla omnino causa nec cogitari nec proponi 
posse videtur, unde illos varios libros unius operis partes 
fuisse cum aliqua veri specie statuas; qui quidem singuli 
quidni separatim editi fuerint ab Herone? Denique, quod 
est omnium gravissimum, si ipsos codices manu scriptos 
inspicimus, expressis vestigiis, quid de metricis Heronis 
iudicandum sit, cognoscimus. Nam tantum abest, ut hoc 
nomine omnes Heroniani libri de rebus arilhmeticis et 
geometricis scripti comprehendi possint, ut nihil nisi pars 
quaedam eius libri , quem feujjueTpoujueva inscriptum 
fuisse supra demonstravimus, metrica fuisse videantur. 
Quid enim, quaeso, MeTpiKa, Graecum vocabulum signi- 
ficat nisi doctrinam metiendi, vel dicam, praecepta de men- 



12) In codice Parisiensi 1670, qui ceteris Heronianis 
et vetustior est et praestantior (Martin. p. 120) haec in- 
scriptio legitur: 'Apxri cuv Geuj Tf|C YGUJueTpiac; hinc 
statim altera inscriptio sequitur €uK\eibou rrepi YCUJue- 
xpiac, ubi in cod. 2013 €i>K\eibou interpunctum et "Hpuj- 
voc suprascriptum est. Paullo post reperiuntur "Hpiuvoc 
dpxr) tOjv *fcujU€Tpou|uevujv , tum "Hpujvoc eicaYUJYai tujv 
YeuJueTpouuevujv. Quod vero in fine legitur TTeTrXripujTai 
f) tujv eTriTr^bujv KaTa eKGeciv "Hpujvoc jue^rpr)Cic, hoc ipsum 
etiam geometriam significare vides collata alius codicis 
clausula "Hpujvoc Y€UJ|U€TpiKri citouv eTTiTreboc |u^Tpr)Cic — 
r\br\ TreTr\r]pujTai. Ex his igitur vestigiis satis perspicuum 
est ipsi Heronis operi reujjueTpoujueva (vel TeuJiueTpia, 
sed alterum probabilius videtur) inscriptum fuisse atque 
ilias ClcaYUJYac tujv Y€UJ|ueTpou|u^vuJV partem fuisse eius 
ipsius operis. 

13) Vide Martin. p. 176-187, et nos infra § 38. 



SCRIPTORES GRAECOS. 17 

suris et rebus dimetiendis? Quapropter iam non mirandum 
est, quod idem argumentum in eodem codice et MeipiKd 
et paullo post TTepl uerpUJV inscriplum est. Unum tamen 
in quaestione difficillima ad liquidum perduci vix posse non 
me fugit: utrum ipse Hero suae geometriae partem Me- 
TpiKd dixerit, an ii qui postea libros eius vel interpolave- 
runt vel contraxerunt id nomen invenerint. Quamquam 
ego, quoniam in rebus tam obscuris, ubi deficit ratio, pe- 
ritis et expertis suo cuique iudicio ac probabili suspicione 
uti licet, ab interpolatoribus demum hoc nomen inventum 
esse existimaverim. Ac nescio an Eutocius de mensura cir- 
culi scribens minus recte MeTptKd Heronis citaverit, quae 
reuujueTpouueva potius dicenda fuerint. Quod utcunque 
se habet, hoc certe dubitari non posse arbitror, quin Hero- 
nis metrica eiusdem geometrico operi, non geometria me- 
tricis subiungenda sint. 

Heronem in geometria de 7nensuris scripsisse. 

Iam vero accedimus ad alterum locum, de quo, cum de 11 
metricis quid iudicandum sit, satis explanaverimus, facilius 
disputatur. Vidimus Martinum vel negare vel non satis sibi 
persuadere ab ipso Herone in geometria de mensuris scri- 
ptum esse. Hoc tamen ipsum ut per se maxime probabile 
est — nam quo pacto, nisi fons esset in Heronis opere, 
illae tabulae de mensuris Heronis nomine propagatae essent? 
— ita, dummodo ipsis libris manu scriptis utamur ducibus, 
quid statuendum sit, facile demonslratur. Est inter codi- 
ces Parisienses, qui excerpla ex Heronis geometria conti- 
nent, unus ceteris et vetustate et auctoritate praestantior 1 ). 
In hoc est locus 'Apxfj tujv YeujjueTpoujuevwv, ubi de 
arte agros metiendi ab Aegyptiis inventa ea leguntur quae 
nos statim in conspectum producemus {% 19). Atque haec 
quidem ab auctore mutati operis in brevius contracta sunt: 
copiosius autem eadem in eodem codice ad finem geome- 
triac leguntur, qui locus nobis est tabula Heroniana prima: 
C H Trpu)Tr| TeujueTpia, KaGwc fijuctc 6 rraXaioc bibacKei 



1) Dico cod. Gr. 1070. Vide Martin. p. 120 et supra 
9 adn. 12. 

SCRIPT. METROL. T. 2 



18 PROLEGOMENA IN 

\6fOC et quae sequuntur. lam haec tam pure et ad rem 
accomodate scripta sunt, ut originem eorum ab ipso He- 
rone, minime a quoquam recentiore repetendam esse appa- 
reat. Quod si concesseris, etiam de mensurarum ratione 
nonnulla ab Herone scripta esse ex illa mensurarum tabula 
quae addita est efficitur. Etenim ab illa expositione de arte 
metiendi ab Aegyptiis inventa ad hanc mensurarum tabu- 
lam necessaria quaedam est orationis coniunctio et perpe- 
tuitas, quae ab initio in ipso Heronis opere fuerit necesse 
est. Sic igitur statuimus: mensurarum tabulam de qua 
agimus factam esse illam quidem posteriore aetate, sed eius 
loco aliam similem tabulam in Heronis libro de geometria 
fuisse, unde illa recentior quibusdam mutatis et additis 
transcripta sit. Quod autem ex uuo codice Parisiensi nunc 
demonstravimus, idem fere ceterorum quoque qui Hero- 
nianae geometriae reliquias continent auctoritate confirma- 
tur, quoniam in omnibus eodem fere modo fragmenta de 
mensuris perscripta inveniuntur. 

Conclusio de fragmentis Heronianis. 

12 Sed haec hactenus. Restat denique, ut eius disputatio- 
nis in quam adhuc incubuimus conclusio quaedam fiat. 
Scripsisse igitur Heronem opus, quod reujjuieTpoujueva 
inscribebatur, compertum habemus. Eius duas partes fuisse 
suspicati sumus, quarum in altera in universum de arte 
geometrica praecepisse eiusque gravissima et axiomata et 
. theoremata proposuisse, in altera problemata ad usum po- 
pularem accommodata et proposuisse et solvisse videlur, 
Maxime autem id egit, ut quaecunque ad artem agros me- 
tiendi, quam nos geodaesiam dicimus, pertinerent in eodem 
libro explicaret, quapropter etiam mensurarum tabulam 
inlerposuit '). Iam hic Heronis liber non solum in schoiis 



1) Exscribenda hic videntur quae Letronnius (Ttech. 
p. 73 s.) extrema disputatione de Heronis geometria sum- 
matim proponit: Cet ouvrage , maintenant perdu, etait un 
iraite complet de Geometrie pratique ou de Geodesie (suivant 
Vexpression grecque), oii la solution de tous les problemes 
etait rapporiee aux mesures legales etablies en Egypie au 
temps de Vauteur. Cet ouvraqe etait precede dhm tableau de 



SCRIPTORES GRAECOS. 19 

quae de geometricis institulionibus habebantur sludiosis 
eius disciplinae tradi solebat, sed etiam ii qui artem gro- 
maticam profitebantur Heronis auctoritatem sequebantur, 
nec minus publicae rationes quibus vectigalia agrorum 
possessoribus imponebantur ad eiusdem praecepta com- 
putatae esse videntur. Itaque cum tam multi ad res tam 
varias hoc libro usi sint, longiore annorum spatio nequa- 
quam mirum est alios aliter, prout cuiusque usus ferebat, 
eum immutasse, cum vel in alium ordinem Heronis propo- 
sitiones redigerent, vel verborum contextum circumciderent 
et contraherent vel, ubi ad rem accommodatum videretur, 
nonnulla adderent. ln tabulis vero mensurarum mutandi et 
novandi tum exstitit necessitas, cum provincia Romanorum 
Aegyptus facta est. Qui tum novas mensuras Romanum pe- 
dem et passum et iugerum attulerunt atque ad haec Pto- 
lemaicas mensuras accommodari iusserunt. Quod quemad- 
modum factum sit, infra in explicanda tabula prima (§ 18) 
videbimus: nunc hoc tantum commemoramus in illa ipsa 
tabula mensuras Ptolemaicas cum Romanis coniunctas ex- 
hiberi eamque ad primum secundumve post Chr. n. saecu- 
lum referendam esse videri. Porro posterioribus tempori- 
bus, cum in ipsis mensuris novaretur, eliam mensurarum 
tabulae saepius sunt immutatae , unde recentiores tabuiae 
ortae sunt, quae cum omnes continuo quodam progressu 
ex eodem fonte derivatae essent, quamvis diversae ab He- 
ronis opere mensurae proponerentur, nomen tamen Hero- 
nianarum retinuerunt. Quo quidem nomine nos quoque 
iure utemur, dummodo de origine et quasi fonte, non de 
ipso auctore intellegamus. 

Alia fragmenta metrologica Heroni tributa. 

Iam haec fragmenta etsi pro temporum ralione multum 13 
inter se difTerunt, omnia congruunt in eo, quod nihil nisi 
mensuras , quas geometricas dicere licet, continent. Verum 
tamen cum tot et tam varia fragmenta de mensuris por- 



ces mesures, d'apres lesquelles etaient assises les contribu- 
tions foncieres, directes et indirecies , et suivi (Tun tableau 
des mesures tombees en desuetude, 

2 * 



20 " PROLEGOMENA IN 

rectis Heroni tribuere consuevissent, quam facile fieri po- 
tuisse censemus, ut etiam alia fragmenta, quibus de men- 
suris cavis vel de ponderibus et nummis ageretur, ad He- 
roniana adscriberent? Et sane multa eius rei vestigia ex- 
stant. Nam et in codicibus Heronianis, quorum nos noti- 
tiam habemus, nonnulla de ponderibus et nummis excerpta 
inveniuntur, et docti quidam viri, qui duobus fere abhinc 
saeculis de mensuris et nummis scripserunt, e codicibus 
manu scriptis non solum ea fragmenta Heroniana, quae in 
vulgus nota sunt, sed etiam alia quaedam protulerunt quae 
postea paene ad oblivionem reduci coeperunt. Qua de re 
ne infra saepius et cum magna mora dicendum sit, hic 
locus esse videtur, ut quaecunque ad id argumentum per- 
tinent in brevi conspectu ponantur. 

Primum Ios. Scaliger in Dissertatione de re numma- 
ria sub Heronis nomine passim illud fragmentum ab Ale- 
xandrino quodam homine scriptum affert quod TTepl xoc- 
Xdviujv vel TTepl jueTpwv kcu ctoGjuujv ovojuacrac in- 
scribitur '). Idem aliquoties citatur a Salmasio in Refu- 
tatione utriusque elenchi Cercopetaviani, qui in pluribus 
libris manu scriptis id se invenisse dicit et ex his nonnulla 
emendatius edidit: pro Herone autem in quibusdam codici- 
bus Africani nomen legi commemorat, qua de re posthac 
videbimus 2 ). Ex alio fragmento inter Heronianas reliquias 
servato Salmasius in Confutatione animadversionum Anto- 
nii Cercoetii — hic est alter liber in Petavium scriptus 3 ) 
— complures locos affert, quos ad tractatum quendam 
Epiphanianum pertinere infra demonstrabimus 4 ). Denique 
in opere illo ingentis studii et laboris , Plinianis exercita- 
tionibus in Solinum , idem plurima Heroniana de mensuris 
porreclis citat, quae quidem omnia e tabulis Heronianis 



1) Vide proleg. § 99 et in contextu fragm. 95. 

2) Confer infra § 47 et 99 adn. 2. 

3) Et Confutatio et Refutatio ficto auctore Francisco 
Franco anno 1623, altera Midelburgi, altera Parisiis, 
prodierunt. Prius scriptam esse Coufutationem e com- 
pluribus Refutatiouis locis satis apparet. 

4) Vide proleg. § 90 adn. 3. 



SCRIPTORES GRAECOS. 21 

prima et quinta repetivit 5 ). Post hunc Gronovius in 
libris de sestertiis passim Heroniana fragmenta de nummis 
et ponderibus attulit, nec tamen aliunde nisi a Scaligero 
et Salmasio mutuatus. Excipiunt hos Angli I. Greave- 
sius, qui in commentatione de Romano pede et denario 
praeter locum breviorem e tabula Heroniana prima 6 ) gra- 
vissimum illud fragmentum, Pollucis loco cognatum, ex- 
hibel de quo supra (§ 2) diximus; et Ed. Bernardus in 
libris de mensuris et ponderibus antiquis, ubi Hero, etsi 
verba eius non exscribuntur, tamen passim e libris manu 
scriptis citatur 7 ). Denique Pauctonus e codicibus Pari- 
sinis pauca Heroniana affert, quae ad mensuras cubicas 
pertinent 8 ). 

Heronis fragmenta ad Didymi librimi adscripta. 

Haec igitur Heroniana a viris doctis e libris antiquis 14 
citata sunt. Restat ut aliam quaestionem aggrediamur, quae 
etsi specie diversa videtur, tamen hoc statim loco disce- 
ptanda est. Nonnulla enim et Heroniana et alia fragmenta 



5) Pag. 242 b E affertur tabulae I § 15; p. 411 a F 
eiusdem tabulae § 20; p. 481 a D § 1 extrema et § 19; 
p. 481 b B § 9 et 10; p. 482 a D § 18; p. 712 a B § 12; 
p. 841 b D § 25; p. 851 b A § 10, ibidem sub D et E § 21. 
Porro p. 481 b B tabulae quintae § 12 extrema et § 13; 
p. 712 a B § 11, quae e codice Paris. 2013 petita esse 
videntur (v. adnot. crit. ad huius tabnlae § 12); tum 
p. 481 a D, ubi alter Hero geodaetes qui acenae sede- 
cim spithamas tribuat citatur, respici videtur tabulae VII 
§ 11. [Quae p. 492 b D afferuntur, ea non ad mensuras 
pertinent.] — Denique etiam in notis ad historiae Augu- 
stae scriptores ab eodem citantur tabulae I § 3 (p. 405 a F) 
et § 9. 10 (p. 248 b C). 

6) Discourse etc. (v. supra § 2 adn.) p. 187: 6 be Ixa- 
Xikoc ttouc bctKTuXouc e'xei Tpeic Kcri beKCt Kcd Tpixov, quae 
fere congruunt cum tabulae I § 10. 

7) Ut alia quae mentione non digna sunt taceara, 
Bernardus p. 235 tabulae VII paragraphum 15 e tribus 
libris manu scriptis, atque haec praeterea ex Heronis 
codice Bembino affert: to |u{\iov exet crdoia ts>, irobac 
^bqp'- to be c PujuaiK6v |uiXiov £x€i ir6oac ^eu': quae conve- 
iiiunt cum tabula Euclidea (fr. 14, 12). 

8) MHrologie p. 266; vide infra § 38 adn. 1. 



22 PROLEGOMENA IN 

per errorem Didymo cuidam Alexandrino tribuerunt, cuius 
libellum de mensuris marmorum et lignorum e codice Am- 
brosiano non ita longo abhinc spatio edidit Ang. Maius 1 ). 
Ibi a capite XIV prima et secunda tabula Heroniana, tum 
fragmentum Alexandrinum de talentis (95) et aliud de men- 
suris (81), deinde varia problemata stereometrica et geome- 
trica leguntur. Haec autera minime Didymo tribui posse 
iam Maius, quamvis levissime tantum et quasi praeteriens 
eam quaestionem in praefatione attingeret, suspicatus est 2 ). 
Lucem deinde attulit Martinus, qui Parisinis Didymi codi- 
cibus perlustratis reliquiisque Heronianis collatis, quae 
Didymea quaeque Heroniana essent, acutissime distinxit 3 ). 
Qua de re ne ulla dubitatio relinqueretur, idem praeterea 
testimonio usus est codicis Monacensis 4 ), in quo cum alia 
tum fragmenta illa de mensuris praefixo Heronis nomine 
anteceduntDidymi eidem libello, neque quidquam praeterea 
quod Heronianum sit sequitur. Nullus igitur iam Hero-Di- 
dymus, quod ambiguum nomen, ut in re incerta finxit 
Boeckhius 5 ), nihil etiam ab ullo Didymo de mensuris cubi- 
cis aut talentis scriptum, nec quidquam praeter parvum 
illum libellum de marmorum et lignorum mensuris ad Didy- 
mum auctorem revocandum. Haec vero nostra sententia 
non Martini solum auctoritate nititur, sed ipsi et Monacen- 
sem codicem et e Parasinis unum 6 ) accurate inspeximus, 
atque apographum codicis Vossiani Lugdunensis in nostris 



1) Iliadis fragmenta et picturae. Accedunt scholia 
vetera ad Odysseam. Item Didymi Alexandrini marmo- 
rum et lignorum mensurae. Edente Ang. Maio. Mediol. 
1819. — Incipiunt p. 149 Aiouuou 'A\e£av6pe\oc uexpa 
uapjudpujv Kai -navToiujv 2u\ujv 

2) P. 151 : Etsi vero hi codices et fortasse alii plures 
Didymo hoc opus vindicant, nihilo mi?ius haud scio an id 
maioris operis , cuius parens laudatur Hero , pars quaedam 
aut excerptum dicendum sit. Quod addit etiam fieri po- 
tuisse, ut ipse contra Hero ex antiquioribus Didymi scri- 
ptis multa sibi sumpserit, id minime probari potest. 

3) P. 187-193. 

4) Cod. Graec. n. 165. 
5> Metrol. Vnters. p. 95. 

6) Cod. Paris. Graec. n. 2475. 



SCRIPTORES GRAECOS. 23 

manibus tenemus. Qua de re uberius disserendi alio loco 
«rit occasio. 

De tabula Heroniana prima. 

Iiaec in universum de fragmentis Heronianis disputanda 15 
fuerunt. Quibus tandem ad finem perductis iam bene in- 
structi ad alteram huius quaestionis partem accedimus, 
qua de singulis tabulis ita disseremus, ut et omnes in his 
mensurarum rationes explicemus et, quam quaeque ad aeta- 
tem referenda videatur, quantum fieri possit, definiamus. 

In vetustissimo e codicibus Parisinis qui Heronis geo- 
metriam continent (§ 11) non procul ab initio 1 ) ea men- 
surarum tabula legitur quam nos quarto loco inter Hero- 
nianas posuimus. Verum in eodem libro post clausulam 
geometriae 2 ) et alia quaedam geometrica et illa duo Hero- 
nis fragmenta 3 ) reperiuntur quae nos tabula prima compre- 
hendimus. Iam cum in fine huius tabulae legamus: s AXXd 
Tauxa uev KaTa ir\v iraXaidv eK0eav * Tf]v oe vOv Kpa- 
ToOcav buvauiv ev toic irpooiuioic toO Xoyou uTreTd- 
Eauev, inde facili coniectura colligirnus eos qui olim He- 
ronis geometriam contraxerunt initio mutati operis omissa 
vetustiore mensurarum tabula, quae antea ibi scripta erat, 
eas mensuras in conspectu posuisse quae tum in usu essent, 
illam autem vetustiorem tabulam in appendicem operis reie- 
cisse 4 ). Unde factum est, ut praeter Letronnium omnes qui 
antea haec fragmenta ediderunt, cum eum ordinem quem 
in recentiore opere Heroniano invenissent mutare nollent, 
recentiorem tabulam primo , vetustiorem secundo loco po- 
nerent. Nos tamen cum omnes eius generis reliquias e 
variis libris manu scriptis petitas colligeremus et quo tan- 
dem ordine eae in lioc libello exhibendae essent diu ambi- 
geremus, postremo nullam aliam nisi temporum rationem 



1) Cod. Gr. 1670 fol. 64 b ; incipit autem Heronis geo- 
metria ibid. fol. 62 a . Haec omnia facilius tum perspici 
poterunt, cum Heronis geometria a me edita erit. 

2) Fol. 129 a : TTe-irXripujTai r 5 ] tujv ^Triir^bujv kcxtci £k- 
Geciv "Hpuuvoc u^TprjCic. Vide Martin. p. 133. 

3).Fol. 130 b — 132 a . Conf. Martin. p. 133 s. 
4) Letronn. p. 52, Martin. p. 204. 



24 PROLEGOMENA IN 

haberi posse intelleximus. Haec igitur tabula de qua agi- 
mus, ut aetate, ita etiam lc-co nobis est prima. Atque iis- 
dem fere verbis eam in illa Heronianae geometriae editione 
qua primo secundove post Chr. n. saeculo vulgo uti sole- 
bant ($ 12) scriptam fuisse existimamus; pauca tamen a 
recentiore auctore eius geometriae quae in codicibus Pari- 
sinis exstat addita esse apparet, quae nos, ut quam inte- 
gerrima vetustioris tabulae species praeberetur, in hac edi- 
tione uncis inclusimus (§ 20). 

De pede PMlelaereo. 

16 Iam in hac vetustiore tabula quaenam mensurae propo- 
nantur inquiramus. Graeca pleraque sunt nomina, occur- 
runt tamen etiam Aegyptiae mensurae, HoXov, a)U)ua, 
CXOiVOC, nec desunt Romanae, pes Italicus et iugerum. 
Denique est pes quidam OiXeTaipeiOC 1 ), ad quem omnes 
reliquae mensurae definiuntur. Varia igitur mensurarum 
genera mixta et consociata esse videmus. Qua de re longo 
verborum circuitu dicendum esset magnaque nobis ad con- 
clusionem properantibus mora afferretur, nisi ea quae ab 
aliis diligenler quaesita et enucleata atque a nobis alio loco 
retractata et comprobata sunt 2 ) breviter hic repetere satis 
esset. 

Aegypliis antiquitus cubitus qui regius vocabatur in 



1) De forma vocabuli OiXcTaipcioc (non OiXefaipioc) 
vide praefationem criticam ad tab. Heron. I. 

2) Pedem Italicum, qui in secunda tabula comme- 
moratur, Romanum esse primus suspicatus est D'An- 
ville {Traiie-des mesures p. 18); idem accuratius de- 
monstravit atque inde mensuram Ptolemaici sive Phfle- 
taerei pedis definivit Hase (in Palaeologo p. 20 ss.). 
Denique acutissime de eodem argumento disputavit Le- 
tronne {Iiecherches p. 104 — 118). Hi quidem omnes eas 
mensuras Aegyptias aetatis Ptolemaicae esse recte con- 
tenderunt. Obstabat tamen Philetaerei pedis nomen, 
quod a Pergameno regno 'ductum esse egregie coniecit 
Boeckh (Melrol. Unters. p. 215 s.). Sed quomodo factum 
esse videatur, ut Asiaticae mensurae nomen in Aegyptum 
transferretur, nuper a nobis explanatum est in Fleckeiseni 
annalibus philologicis (Jahrbilcher fiir Philol. u. Paedaq. 
1863 p. 162 ss.). 



SCRIPTORES GRAECOS. 25 

usu fuit, cuius exactam mensuram e vetustissimis illius 
gentis monumentis cognitam habemus 3 ). Quae mensura 
etiamtum, cum Ptolemaei Aegypti regnum tenebant, et in- 
tacta mansit et regii cubiti (paciXtKOu 7Tf}xewc) nomen 
retinuit. Sed Graecorum consuetudine ei cubito addita est 
sua bessalis mensura, hoc est pes, quem Ptolemaicum a 
rege auctore dicere consueverunt. Quid vero? quomodo 
alterum nomen a Philetaero ductum in Heronianam tabulam 
irrepsit? Scilicet Aegyptio cubito par fuit ea mensura quae 
in Persarum regno legitima erat, unde paciXrjioc Trfjxuc 
ab Herodoto nuncupatur 4 ). Hunc cubitum et in aliis regni 
provinciis et per Asiam minorem usitatum fuisse satis con- 
stat. Iam cum Philetaerus regni Pergameni fundamenta 
iecisset, vel ipse vel, quod magis probabile videtur, succes- 
sor eius Eumenes praeter regium cubitum, quem intactum 
reliquit, bessalis mensurae sive pedis legitimum usum esse 
voluit, qui pes inde Philetaereus dictus est. Quae omnia, 
etsi a nullo scriptore prodita sunt, certis tamen rationibus 
colligere licet. Fuerunt igitur pares et cubitales et pedales 
mensurae in Aegyptio atque in Pergameno regno : nec ta- 
men Ptolemaeos suum pedem e Philetaeri regno petivisse 
aut Philetaereum potius quam Ptolemaicum appellasse cre- 
dibile est. Verum id nomen Romani demum in Aegyptum 
transtulerunt. Utram enim, quaeso, mensuram illi prius 
cognoverunt, Pergamenam an Ptolemaicam? Quid? cum 
anno CXXXIII ante Chr. n. Attalus III regni sui heredem 
populum Romanum instituisset, nonne his agrorum Perga- 
menorum mensura cum pede et iugero Romano compa- 
randa fuit? Quo facto necesse est haec eos et invenisse et 
legibus sanxisse: primum quinos pedes Philetaereos ae- 
quare senos Romanos, deinde bina plethra singula iugera 
efficere. Porro in continuatione -huius quaestionis non 
omittendum videtur in Cyrenaica, quam anno XCVI Ptole- 
maeus Apion populo Romano testamento reliquerat, pedem 
vulgarem Graecorum quem nos Olympium dicere solemus 



3) Vide nos in Metrol. p. 279 s., ubi eos qui uberius 
de ea re exposuernnt citavimus. 

4) Ibid. p. 41. 274. 



26 PEOLEGOMENA IN 

legitimum eique Plolemaico nomen fuisse 5 ). Denique cnm 
non multo post etiam Aegyptus in provinciae forniam red- 
acta esset ibique eadem pedis mensura atque olim in Attali 
regno, sed diversa a Ptolemaico Cyrenensium pede, reperi- 
retur, quo tandem alio nomine nisi Philetaerei pedem 
Aegyptium Romanos appellasse censemus? Tum igitur Ro- 
manis auctoribus Ptolemaica mensura Philetaereae nomen 
obtinuit, nec iam mirum est in tabulas Heronianas eam 
appellationem translatam esse. Nam primam tabulam, 
quam vetustissimam esse diximus, inveterata iam Romano- 
rum potestate in Aegypto scriptam esse res ipsa deciarat. 
Hinc etiam de Didymi aetate illius qui de mensuris marmo- 
rum et lignorum scripsit {$ 14) coniecturam facere licet. 
Is enim nec Philetaereum pedem novisse videtur, sed pro- 
pria appellatione Ptolemaici usus est, nec Romanum pedem, 
ut in tabula Heroniana legitur, 'ItcxXikov, sed accuratius 
c Puj|U0Uk6v dicit. Ergo nec multo postea quam Aegyptus 
provincia facta est et ante auctorem Heronianae tabulae, 
initio primi post Chr. n. seculi, eum vixisse suspieamur. 
Nec tamen multo post vel primo saeculo vel initio secundi 
Philetaereum pedem in Heronianas tabulas illatum esse 
existimamus 6 ). Hoc igitur tempore prima tabula scripta 
esse videtur, quam postea recentior quidam auctor appen- 
dicis loco ad geometriam Heronianam sua manu in novam 
formam redactam adscripsit. 

De Aegypiiis mensuris. 

17 Quae praeterea de mensuris primae tabulae dicenda 
sunt, ea quam brevissima expositione complectemur. 

Tria ibi mensurarum genera reperiri supra diximus, 



5) Hygin. de condic. agr. p. 123 ed. Lachmann. 

6) Idern de aetate secundae tabulae Heronianae iu- 
dicant Boeckhius p. 10 et Martinus p. 204; nec vero op- 
poni potest, quod vocabula ckout\uuc€IC, crpoqptoXoi, ku- 
jidtTta, quae initio eius tabulae (§3) leguntur, posterioris 
Graecitatis sunt. Nam haec ab eo qui recentius Hero- 
nianum opus confecit addita sunt, cetera autem sine du- 
bio ad secundum vel etiam primum post Chr. n. saeculum 
pertinent. 



SCRIPTOKES GRAECOS. 21 

nam ad Aegyptias mensuras additas esse Graecas, ad has 
porro Romanas. 

De Aegyptiorum mensuris fere nihil a veterihus scri- 
ptoribus traditum habemus. Nam praeter cuhitum, cuius 
Herodotus mentionem facit, unum schoenum, maximam 
itinerum mensuram, et ille et alii quidam commemorant 1 ). 
Verum in hac labula Heroniana, si accurate quaerimus, 
nonnullas alias eius gentis mensuras indagare licet 2 ). Pri- 
mum Hu\ov, quod trium esse cubitorum dicitur, etsi Grae- 
cum nomen est, Aegyptiorum esse apparet. Nusquam enim 
aut in Graecia aut apud Romanos talis raensura usitata fuit, 
quae quidem nec plethro nec stadio nec ulli praeterea 
Graecorum mensurae accomodata esset. Servatam igitur ex 
Aegyptiorum consuetudine hanc mensuram a Ptolemaeis et 
Graeco nomine in tabulas geometricas receptam esse exi- 
stimamus. Huc accedit aju(ua quadraginta cuhitorum, cuius 
quae sit origo ipso nomine declaratur 3 ). Quae utinam la- 
tiore disputatione persequi liceret. Sed haec quaestio, nisi 
ampliorem librum scripseris, ad finem nequit perduci; 
nunc autem cum aliud agamus , nfhil nisi breviter propo- 



1) De cnbito vide Herod. 2, 168, de schoeno eundem 
2, 6 et alios qui in nostra Metrologia p. 282 s. citantur. 

2) Ex iis quae Queipo {Essai sur les systemes meiriques 
I p. 159 ss.) de his Aegyptiis mensuris disseruit nonnulla 
probanda, cetera aspernanda esse vidi. Nam de xylo 
quidem recte statuit (p. 159), verum et in aliis et in hoc 
maxime fallitur, quod fii\iov Heronianum mille orgyiarum 
et quartam partem parasangae fuisse opinatur (p. 160 — 163). 
Quae ut refutentur, hic non est locus: sed unum com- 
memoro iniuria Heronem e Bernardi libro auctorem citari, 
nam nihil ille nisi locum quendam e septima tabula (supra 
§ 13 adn. 7) aflfert; haec autem, cum multo posteriore 
tempore scripta sit, nihil nec ad primam Heronianam 
tabulam nec ad veteres Aegyptiorum mensuras pertinet. 

3) Vocem #|U|ua Aegyptiam esse inde concludo, quod 
Graeca non est, nam fi|U|ua, quod Lepsius p. 106 (v. infra 
adn. 6) suadet, repugnat librorum auctoritati. Quaecumque 
autem in hac fabula nec Graeca nec Romana sunt, ea Ae- 
gyptia esse quis negaverit? Et Hebraici ammah eadem est 
origo, significatio autem diversa, nam cubitum apud illos 
denotat. Similiter Graecum diKaiva et Baeticum acnua 
eiusdem originis esse videntur, sed hoc decemplicem illius 
modum siffnificat. 



28 PROLEGOMENA IN 

nere possumus nostram sententiam , quae etsi argumentis 
et certa ratione a hobis non comprobala est, tamen spera- 
mus fore ut multis probabilis videatur. Haec autem sta- 
tuimus: a cubito regio qui septem palmorum vel duode- 
triginta digitorum fuit omnes maiores mensuras derivatas 
esse, sed alia ratione in agris alia in itineribus metiendis 
usos esse. Etenim agrorum mensuras fuisse constat 
orgyiam quattuor cubitorum , 
amma quadraginta cub. vel decem orgyiarum 4 ). 

Ad quae num accesserit stadium quadringentorum cu- 
bitorum vel centum orgyiarum, in medio relinquimus. Nam 
etsi numerorum ratione egregie haec inter se congruunt, 
quoniam, ut amma decem orgyias, ita stadium decem am- 
mata efficit; lamen nec satis certa eius rei vestigia extant, 
neque equidem persuadere mihi possum ab ulla unquam 
gente quadratum stadii modum factum esse — omnes autem 
agrorum mensuras quadratas esse necesse est. 

Praeterea ne omittamus aliam agros metiendi rationem 
olim in usu fuisse, qua non orgyia, hoc est quadrupla cu- 
biti mensura, sed ipse cubitus denaria ratione multiplica- 
retur. Nam ita factam esse aruram centenorum cubitorum 
Herodotus scribit 5 ). Quae duo diversa mensurarum genera 
quibus vel locorum vel temporum discriminibus usitata 
fuerint, alienum est ab hoc loco inquirere 6 ). 

Denique in itineribus metiendis a cubito ductam esse 
arbitramur triplam eius mensuram, £u\ov , quo tantum 
spatii significasse videntur quantum duobus gradibus con- 
ficitur. Haec xyla in itineribus proinde atque Romani suos 
passus miliario numero computabant, quaterna aulem mi- 
lia schoenum efficiebant. 



4) Gravissimum eius rei hoc est testimonium, quod 
in tabula V omnis agrorum mensura orgyia et funiculo 
denarum orgyiarum fieri dicitur. Hoc autem cxoiviov be- 
Ka6pYuiov ipsum antiquum amma esse apparet. Conf. 
infra § 25. * { 

5) 2, 168. Vide Metrol. p. 284. 

6) Hic egregie viam aperuit Lepsius extrema ea dispu- 
tatione quae inscribitur Ueber eine HierogU liisehr. am Tem- 
pel von Edfu (Abh. d. Berl. Akad. philos. hist. Kl. 1855 p. 69 ss.). 
Quae ego alio loco accuratius persequar. 



SCRIPTORBS GRAECOS. 29 

De reliquis primae tabulae mensuris. 

Porro, ut saepius diximus, ad antiquum Aegyptiorum 18 
cubitum a Ptolemaeis Graeca mensurarum ratio translata 
est. Hinc et minores cubito mensurae, bdKTuXoc, iraXai- 
CTr|C, bixdc, CTri6ajur|, ttouc, ttuyujv, Trfjxuc, et maio- 
res, opYuid, TrXeOpov, CTdbiov, biauXov, ortae sunt. 
Quae etsi verbis Graecae videntur, tamen ab his tanto di- 
versae sunt, quanto cubitus Aegyptiorum vulgarem Grae- 
corum cubitum superat *). Accedit dicaiva sive KaXajuoc 
decem pedum, cuius mensurae originem e Graecia, non ex 
Aegypto, repetendam esse alio loco demonstravimus 2 ). 

Denique postquam Aegyptus in Romanorum potestatem 
redacta est, quomodo pes monelalis et iugerum, Romano- 
rum mensurae, cum Ptolemaicis composita sint, iam supra 
significavimus (§ 16). Nam perinde atque antea in regno 
Pergameno, ita tum in Aegypto Romani hanc certam et 
legitimam rationem inter suas et Aegyptias mensuras inter- 
cedere voluerunt, ut quini pedes Ptolemaici senos mone- - 
tales, sive quini cubiti regii novenos pedes Romanos ae- 
quarent 3 ). Hinc in tabula Heroniana pes Italicus, hoc est 
Romanus, tredecim digitos cum trienle, qui digiti sunt 
Philelaerei, habere dicitur, atque ubicunque praeterea Ita- 
lici pedes cum Philetaereis comparantur, eadem valet ratio; 
hinc etiam ttuyujv, mensurae modus Graecis non ita usi- 
tatus, in tabulas Heronianas receptus esse videtur, quippe 



1) Vide nos in Metrol. p. 283. 

2) Est locus Apollonii Rhodii (3, 1323): epYaTivr|C uk 
ric T€ TTe\acYi6i vuccev aKaivrj , ubi scholiasta adnotat: 
ctKaivd ecTi uerpov beKdirouv, OeccaXujv €1Jpe|ua• f\ pdpboc 
TroiiueviKri -rrapd TTe\acYOic r)Opr||uevr|. Hinc nos inFleckeis. 
annal. (a. 1863 p. 169 s.) demonstravimus hac decempeda 
ab antiquissimis temporibus Graecos in agris metiendis 
usos esse, inepte vero in Etymol. M. tradi in Aegypto 
eam inventam esse. De forma dKeva, quae est recentio- 
ris consuetudinis, vide praef. crit. ad hanc tabulam. Vox 
KdXauoc, quam praeter acaenam auctor.^. huius tabulae 
affert, etiam in inscriptionibus legi auctor est Passow in 
lexico Graeco. 

3) Didym. de mens. 12 (in nostra collectione fragm. 
3 § 4). Confer Hasium in Palaeol. p. 36 , vel nos in 
Metrol. p. 281. 



30 PROLEGOMENA IN 

qui par esset Romano cubito 4 ). Porro cum ex eadem ra- 
tione plethrum Ptolemaicum centum pedum non diversum 
esset ab actu Romanorum, qui centum et viginti est pe- 
dum, facile additum est iugerum, hoc est duorum plethro- 
rum vel actuum mensura, qua Romani in omnibus publicis 
rationibus uti solebant. Postremo etiam in mensuris itine- 
rum , quantum fieri potuit , similitudo et consensus quae- 
sita. Nam Romano passui respondere voiebant pfj/iia, quod, 
perinde ac gradus sive dimidius passus, duorum pedum et 
semissis esset; sed cum hi pedes essent Philetaerei, pf]|ua 
tres pedes Romanos aequabat (v. infra § 33). Magis etiam 
jliiXiov Ptolemaicum a simili Romanorum mensura discre- 
pabat. Etenira ex Aegyptiorum consuetudine mille Hu\a, 
non passus, miliariam mensuram effecisse vidimus (§ 17), 
unde factum est, ut illud )ui\iov mille octingenta |3f|)uaTa 
(non duo milia), sive quattuor milia quingentos pedes Phi- 
ietaereos haberet, Romanorum igitur mille passus supera- 
ret pedibus quadringentis. 

De introductione primae tabulae Heronianae. 

19 Diximus adhuc de ipsis mensuris quae prima tabuia He- 
roniana continentur. Verum in codicibus Ileronianis prae- 
missa est introductio quaedam de arte metiendi ab Aegy- 
ptiis inventa. Ac primura quidem, quae in codice Parisino 
vetustissimo (§ 11) scripta sint, videamus. Ibi, ut supra 
demonstravimus (§ 15), non procul ab initio recentior 
raensurarum tabula legitur, cui haec praemissa sunt: 

"Hpwvoc dpxn tujv reujjueTpoujuevujv. 

KaGibc fi)udc 6 TraXaioc bibdcKei \6yoc, oi Tr\etCTOi 
toTc rrepi tx\v yr\v uiTpotc Kai btavojuatc aTrr)cxo- 
\oOvto- 60ev Kai *feu))ueTpia eK\r|0r). f] be jf\c (ueTprj- 
ceujc eTrtvoia rjopriTai Ttap 5 AiYurrTioic. btd ydp Trjv 
toO Nei\ou dvdpaciv TroWd x^pt^ qpavepd ovTa Tfj 
dvagdcei dcpavf] eYiveTO, TroWd be Kai (ueTa tt\v drro- 



4) Ex hac ipsa mensura a Romanis Aegyptium qua- 
dranta! novaque artaba derivata sunt. V. infra § 39. 



SCRIPTORES GRAECOS. 31 

paciv ') • kcu ouKen fjv buvaTov eKacTOV biaKpiveiv TOt 
ibia. bid touto eTTevorjcav oi Aitutttioi Trrvbe Tfiv 
ueTpr|civ, rroTe uev tlu KaXouuevuj cxoiviuj, ttotc- be 
KaXdutu , ttotc be Kai erepoic uerpoic. dvaYKaiac Toi- 
vuv Tf)c ueTpriceujc oucn,c eic TrdvTa dvGpuJTTOV cpiXo- 
ua0f| TrepifiXBev r\ xpeia 2 ). 

Eadem verba et in aliis libris Parisinis 3 ) et in Vindobo- 
nensi 4 ) reperiuntur. Sed haec est recentior et brevior eius 
loci forma, vetustior autem in illo codice Parisino una cum 
prima mensurarum tabula appendicis loco post geometriam 
Heronianam addita est (§ 15). Haec igitur forma in nostro 
fragmentorum contextu primo loco posita est, quae etsi 
non ipsam Heronis orationem exhibet, multo tamen pro- 
pius quam illa recentior ad eam accedere videtur. 

Adscribere Iiic placet similem locum ex Etymologico 
Magno, quem e fonte Heroniano derivatum esse apparet. 
Ibi vox dxaiva quae apud Apollonium Rhodium 5 ) legitur 
sic expliciitur: NeTXoc 6 tujv AiTUTTTiujv TTOTauoc dva- 
p\u£ujv Kai dvepxojuevoc bid tou Gepouc Ta opia ttic 
tujv AiTUTTTiujv y\\c Tr) uTpacia Xuujv Kai juiyvuujv 
aTTujXXuev. ucrepov be pdpbov Xapovrec Tac eauTUJV 
Tdc eTeujueTpouv irpo Tf|c dva{3dcewc tou TTOTauoO 
Kal ecrjuetouvTO • Kal TrdXiv ueTa tt)v aTrdpaciv tou 
rroTauou Tfj auTfj pdpbuj eTeujjaeTpouv, Kai Yewue- 



1) Hic qpavepd addendum videtur collata vetustiore 
eius fragmenti forma. 

2) In nostra verborum scriptura quae discrepent a 
Parisino 1670, demonstrabo in Heronianis reliquiis. Mar- 
tinus p. 436 s. de plerisque graviter errat. 

3) Vide Martin. p. 436. Ipsi denuo contulimus Paris. 
2013 fol. 99 a , eundem fol. 141 b , 2438 fol. 101 a , in quibus 
nihil ita discrepat a nostra scriptura, ut memoratu dignum 
sit [nisi forte quod eupnjai babent pro ritfpryrai]. In aliis 
libris non ea verba quae supra leguntur, sed haec in- 
scripta sunt: "Ottujc eupnrai n. eTrivoia Tf|C u.eTpr|C€UJC. 

4) Cod. philos. Gr. CLXXIX (Nessel) fol. 111». Is in 
his diserepat a Parisinis: u^ v addit post "Hpujvoc, Te 
omittit post ueTpoic, drrricxoXouvTUJV habet pro drrricxo- 
XoOvto, £Trf VOVT o pro eyiveTO, ouKerivwv ou vitiose pro 

OUK^Tl fjv, 0UCr]C Tf\C U€Tpr]CeUJC pro Tf|C u.eTp. ouc 

5) Vide supra § 18 adn. 2. 



32 PROLEGOMENA IN 

xpoOvTec eKacTOC tvjv ibiav ytt,v aTreXdjupave bixa jud- 
Xr|c xai cpovou. £K\r|6r| ouv r\ pdpboc [ev] fj ereujne- 
Tpouv aKaiva, f\ crepeoOca aiiTOuc tou Kaiveiv dXXr|- 
Xouc 6 eCTi qpoveueiv. Ex his extrema perversa sunt, 
nam alia est vocis CXKaiva origo 6 ), sed de arte quidem 
metiendi qualis apud Aegyptios in usu esset recte auctor 
secutus est Heronem Alexandrinum. 

ln eadem tabula quaedam a recentiore manu addita. 

20 Restat denique, ut de additamentis quae in prima tabula 
inveniuntur paucis dicamus. Nam cum omnino eius tabulae 
forma ac ratio ad saeculum primum vel secundum post Chr. 
n. pertineat, nonnulla tamen aetate multo recentiore addita 
esse apparet. Primum post verha euGujuerpiKOV u.ev ouv 
ecn Trdv to KaTd jufjKOC (uovov jueTpoujuevov (% 3) haec 
adiecta sunt: ujarep ev Taic CKOurXujceciv oi crpocpio- 
Xoi Kai ev toic HuXikoic Ta KUjuaTia Kal oca Trpoc \xf\- 
koc u.6vov (ueTpeiTai. In quibus explicandis auctorem 
sequimur Salmasium in notis in Vopiscum 1 ), ubi allata 
quorundam et Graecorum et Latinorum vocabulorum simi- 
litudine CKOUTXuuceiC vocem e Latino sermone petitam 
vestium praetexturas (vel circumtexturas) significare docet. 
CTpocpioXouc autem parva strophia h. e. fascias vel vittas 
quibus vestium extremitates praetexunlur interpretatur. 
Quid vero KUjudna? Depingi res facilius potest quam ver- 
bis describi. Apud Vitruvium 2 ) sunt ea quae tori vel spirae 
instar prominent in columnis; sunt vero etiam in opere 
ligneo taeniae quae per extremitates in longitudinem affigi 
solent 3 ). — Porro ubi de cubiti mensura agitur {% 12) sine 



6) Vide nos eo loco quem § 18 adn. 2 citavimus. 

1) Historiae Augustae scriptores VI rec. Claud. Salma- 
sius (Paris 1620), tom. II (Salmasii notae) p. 405 a F — b B. 

2) De archit. 3, 5, 7; 3, 5, 10; 4, 1, 7 al. 

3) V. Hesych. s. v.: ai UTrepoxai trapa tcktoci xat 
XiGoTTOioic. — Sic igitur rernaculo sermone locus inter- 
pretandus videtur: <wie bei den Kleiderbesdtzen die Fran- 
sen und bei dem Hohwerk die Leislen.'' Letronnius p. 51 
locum sic interpretatus est: comme quand il s'agit de me* 
surer dcs bandes de franges, ou des plancheties de bois 



SCRIPTORES GEAECOS. 33 

dubio interpolata sunt verba: KaXerrai be Kai HuXoTrpi- 
ctikoc irfjxuc. Quae tum addita sunt, cum vulgaris cubi- 
tus duorum pedum erat, vetus autem mensura tantum 
in lapidibus et lignis metiendis servabatur (tab. V, 11). 
Deinde verba f\ be ctKeva exei Trobac <J>iXeTaipeiouc 1' 
rJTOi baKTuXouc p£' (§ 19) suspitionem movent. Nam et 
aliena sunt ab hoc loco et antea ($ 16) eadem mensura iam 
explicata est. Quae quidem illic KOtXajnoc dicitur; sed alte- 
rum nomen aKaiva, si initium tabulae contuleris (§ 4), 
eodem loco, quo KaXa(Lioc, olim scriptum fuisse facile tibi 
persuadebis. Denique extrema verba (§ 20) : dXXd TauTa 
uiv Kaid Trjv TraXaidv £K0eav • Tf)v be vOv KpaToOcav 
buvau.iv ev toic Trpooi)uioic toO Xotou uTreTaHau.ev ab 
illo qui recentiorem Heroniani operis editionem confecit 
addita esse ipsa res declarat. 

De tabula Heroniana 11. 

Vetustissimam tabulam Heronianam de qua adhuc dis- 21 
seruimus in libris manu scriptis simile fragmentum sequi- 
tur uncia Romanorum mensura memorabile. In hoc primum 
quae congruant cum illa prima tabula, deinde quae ab ea 
diflerant, videamus. Eadem omnino sunt mensurarum no- 
mina, eaedem mutuae earum rationes; sed omissa sunt et 
mensurae quas proprie Aegyptias diximus: HuXov, djajua, 
cxoivoc (Trapacdrpic), et nonnullae Graecae minus usita- 
tae : bixdc,TTUYUJV, biauXov. Pedis modum perinde atque in 
prima tabula Philetaereum esse ex acaenae definitione (§ 10) 
colligimus; unde etiam in fine pro corrupta scriptura cre- 
peouc sine dubio OiXeTaipeiouc est restituendum. Sed 
praeterea Romanum quoque pedem in eadem tabula latere 
certis ralionibus evincitur. Nam et u.iXiov (§ 14) quinque 
milia pedum habere dicilur, qui pedes sunt Romani, et iu- 
gerum (§ 12) ad eandem pedalem mensuram definitur, qua- 
propter hoc loco to c €XXr]ViKOV, quod modo TrXe'0puj, 
Graecorum rnensurae, recte appositum fuit, ad iugerum 



Denique a Du-Cangio in Gloss. med. et inf. Graecit. 

cko\jt\wcic explicatur: scutulatio, vestis praetextura, 
instita, ornatura in ima vestis parte. 

SCRIPT. METROL. I. 3 



34 PROLEGOMENA IN 

autem niliil pertinet, uncis inclusimus. Denique etiam un- 
cia sive duodecima pedis pars nisi ad Romani pedis mensu- 
ram recte referri non potest. Sic igitur concludimus : au- 
ctorem huius tabulae id egisse, ut et Romanas et Philetae- 
reas mensuras sub uno conspectu poneret, sed in eo quam 
gravissime lapsum esse, quod nullo prorsus utriusque men- 
surae discrimine facto parem esse Philetaereo Romanum 
pedem existimaverit. 

Praeterea auctor eius tabulae de quadratis et cubicis 
mensuris quaedam exponit: primum enim docet, quot digi- 
torum quadrata sit uncia, deinde omnes mensurae a palmo 
ad cubitum quot uncias quotque digitos et quadrata et cu- 
bica ratione habeant 1 ), postremo quae sit gradus, orgyiae, 
acaenae, agrestium mensurarum quadrata ratio. 

De tabula Heroniana III. 

22 Tertia tabula nihil nisi breviorem conspectum earum 
mensurarum exhibet quae prima tabula continentur. Ita 
autem auctor in enumerandis mensuris versatus est, ut 
posteriores quasque cum prioribus ex ordine compararet. 
Cubitum igitur primum pedali, deinceps palmorum et digi- 
torum mensura expressit; [3fj|ua primum cum cubito, deinde 
rursus cum minoribus, orgyiam cum gradu et reliquis, ce- 
tera eodem ordine cum minoribus quibusque comparavit. 

De tabula Heroniana IV.. 

23 Quarto loco posuimus gravissimam illam tabulam de 
iugeri divisione agrestibusque qui dicuntur pedibus, in qua 
quae mensurarum ratio tradatur cum per se admodum diffi- 
cile sit intellectu, non parum nonnullorum locorum dubia 
scriptura auget obscuritatem. Quam cautissime igitur in 
tanta ambiguitate versemur necesse est. Fuerunt qui hoc 



1) Cum a § 16 ad 18 TraXaicxri, cmGauri, irouc et 
quadrata et cubica ratione explicentur, dubitari non 
potest, quin etiam cubiti quadrata mensura ab auctore 
tabulae definita sit. Unde initio paragraphi 19 haec 
addenda sunt: '0 xeTpdYUJVoc irfjxuc exei oOYYiac tk6', 
6aKTO\ouc qpos'. Conf. tab. IV § 5. 



SCRIPTORES GRAECOS. 35 

fragmentum atl aetatem Byzantinam referrent. At vero tum 
bipedali cubito facto prorsus alia fuit agreslium mensura- 
rum ratio (§ 24); in hac autem tabula eodem modo atque 
in prima et iugerum et reliquae mensurae definiuntur. Nam 
in illa antiquissima tabula iugerum habere dicilur 

in longitudinem pedes CCXL Rom., CC Philetaereos, 
in latiludinem pedes CXX Rom., C Philet., 
idem 

in longitudinem XXIV decemp. Rom., XX acaenas Phil., 
in latitudinem XII decemp. Rom., X acaenas Phil., 
idem quadrata mensura 

XXVIII DCCC ped. Rom., CC acaen. Phil. 
Eaedem mensurae in hac quarta tabula comparent, etsi 
auctor in eo vel negligenter vel imperite versatus est, 
quod nullum nec Romanae nec Philetaereae mensurae di- 
scrimen fecit. Qui quod CC acaenas iugero tribuit, signifi- 
cat acaenas quadratas Philetaereas; quod vero statim post- 
ea iugerum XXIV acaenas longum esse dicit, has Romanas 
decempedas esse apparet. lam ad maximam difficullatem 
pervenimus, quae e corrupta codicis scriptura oritur. Ete- 
nim longitudinis acaenis XXIV non, ut consentaneum est, 
XII latitudinis acaenae respondent, sed miro errore A in 
codice scriptum est. Iam hoc in promptu est dicere A ve- 
tuslius denarii numeri signum esse 1 ), ac facile, quod mihi 
quidem statim in mentem venit, superius Kb' e AA (h. e. 
viginti) depravatum esse suspiceris. Sed tamen ne vanis 
indulgeamus coniecturis. Nam cum omnes reliqui numeri 
vulgaribus illis litterarum signis perscripti sint, qua tandem 
ratione fieri potuit, ut ex antiquiore consuetudine A huc 
irreperet. Immo id corruptum iudicemus necesse est. Ac 
proclive est dictu olim plenis litteris bexa scriptum fuisse; 
quod si verum est, antea Kb' mutandum est in k', quo facto, 
verba quae sequuntur biatpeixat be eic k' jueprj optime 
congruere videntur. At vero aliam esse huius additamenti 
rationem statim demonstrabimus : ergo nec illud Kb' mutan- 
dum est nec A in beKa mulandum, quod quidni etiam e 
bujbeKa compendio scripturae ortum esse existimemus? 



1) Vide Franzium in Element. epigr. Gr. p. 347. 

3* 



36 PROLEGOMENA IN 

Sic igitur statuimus : verbis jur|K0uc t«P €X €l (XKaivac Kb' 
et TrXdxouc be exei bujbeKa aKaivac Romanam decempe- 
dalem mensuram ab auctore tabulae significari. Verum idem, 
memor Philetaereae divisionis, ad priora verba addit: btai- 
peirai be eic k' juepr] dvd $', quae quidem, si antea 
dKaivac k' scriptum esset, prorsus abundarent. Exponere 
igitur voluit, prout Romanam vel Philetaeream mensuram 
sequereris, duplicem iugeri divisionem esse, nam ex altera 
ratione iugerum XXIV acaenas denorum pedum Romanorum, 
ex altera XX acaenas duodenum pedum habere : verum haec 
omnia, cum utriusque mensurae generis nomina nesciret, 
ita inter se confudit, ut, nisi prima tabula Heroniana ser- 
vata esset, ne a nobis quidem possent explicari. 

His expositis iam ad id transeamus quod in hoc frag- 
mento omnium estmaxime memorabile: novam dico mensu- 
ram, quae feiKoi irobec vocatur. Quod vocabulum cum 
inauditum esset, primum eTTiTrebuJV legendum esse suspi- 
catus sum; sed id si scriberetur, et numerus qui sequitur 
mutandus esset et ipsum eTTiTrebuJV, cum aliis locis nihil 
nisi TTObuJV legatur, abundare videretur. Immo vero repu- 
tantes, quam multa nova nec prius cognita in his tabulis 
occurrant, teneamus codicis scripturam. Iam horum fei- 
kujv TTobuJV, quos agrestes pedes latine vocare Jicet, duo 
milia et quadringenti iugerum efficere dicuntur; duodeni 
igitur singulas quadratas acaenas Philetaereas aequant. 
Atque haec quidem ipsa est uncialis Romanorum ratio. 
Quorum agri mensores Philetaeream mensuram iuterdum 
ita ad suam consuetudinem accommodasse videntur, ut 
quadratam acaenam Philetaeream, quae est ducentesima iu- 
geri pars , assis instar ad uncias redigerent. Uncia ipsa au- 
tem Graece yeiKOC ttouc appellata est. Quae illa aetate 
minutissima pars agrestium mensurarum fuisse videtur, qua 
minores in ralionibus non computarentur. 

Hoc igitur de duplici iugeri divisione proponendum vi- 
detur: aut Romana ratione iugero XXIV acaenas decempe- 
dales in longitudinem, XII in latitudinem, omnino pedum 
quadratorum XXVIII DCCC tributa esse, aut ad Philetaeream 
mensuram in CC acaenas quadratas, quae singulae duodenos 
pedes Romanos in longitudinem et latitudinem haberent, 



SCRIPTORES GRAECOS. 37 

iugerum divisura esse, ipsas autem quadratas acaenas in 
agri mensorum rationibus ad duodenas uncias vel ycikouc 
Trobac redactas esse. 

Denique totum locum Latino sermone ita interpretemur, 
ut quae minus accurate ab auctore tabulae omissa sunt, ea 
suis quaeque locis adscribamus: 'lugerum habet acaenas 
quadratas PhiletaereasCC et est agrestium pedumMMCCCC. 
Nam in longitudinem habet acaenas sive decempedas Ro- 
manas XXIV, dividitur autem in XX partes (h. e. acaenas 
Philetaereas), quae singulae sunt duodenum pedum Ro- 
manorum, unde fiunt pedes Romam CCXL. In latitudinem 
autem habet XII acaenas Romanas, quae fiunt pedes CXX 
Homani. Sin longitudinem cum latitudine multiplicaveris, 
fiunt ped. Rom. XXVIII DCCC 

Quae praeterea in quarta tabula leguntur, de his, quo- 
niam plane cum prima tabula congruunt, nihil est adden- 
dum, nisi quod ex epilhelis cubiti €u0uu.€TpiKOC et Xi6t- 
koc colJigitur illo tempore tabulam in hanc formam reda- 
ctam esse, quo bipedali cubito uti coeperunt. 

In fine addita est cubicae pedis mensurae computatio 
similis illi quae in secunda tubula legitur. Ubi &Y€Xcuoi 
bdKTuXoi quid significent, cum probabilis ratio inveniri 
non possit, in medio relinquimus 8 ). 

De tabula Heroniana V. 

Quae adhuc de Aegyptiis mensuris, quales sub imperio 24 
Romanorum fuerint, e variis tabulis Heronianis cognovimus, 
ea omnia ad unum mensurarum genus pertinent Philetae- 
reum, cubito sesquipedali notabile. Iam vero ad alte- 
rum genus accedimus, quo posteriore aetate uti coeperunt, 
cum bipedalis cubitus factus est. Quam in rem difficilli- 



2) In re tara obscura si coniecturam facere licet, 
dtfeXaioc novo dicendi usu cubicam mensuram significare 
suspicer. Nam altera suspitio, dVfeXatouc esse pedes 
universos sive summam pedum, minus etiam proba- 
bilis videtur. Sed vereor ne hic locus non minus quam 
ea quae in codice statim subiunguntur , corruptus sit, de 
quibus vide infra § 38 extr. 



38 PROLEGOMENA IN 

mam maximeque obscuram quam multifariam ego inquirere 
conatus sim et quotiens re frustra tentata aliam super 
aliam viam, qua e tenebris quasi ad lucem penetrare viderer, 
ingressus sim, dicere vix possum. Nam cum ante Letron- 
nium nemo quidquam de eo argumento disseruisset, ipse 
autem vir ille sollertissimus, quamquam nonnulla recte 
explicuerat, plurima lamen intacta reliquisset, equidem 
denuo rem exquirendam esse statim intellexi, sed, ut dixi, 
qua ratione aenigmata quasi proposita solverem, diu mente 
et cogitatione laboravi : cum tandem collatis modii et me- 
dimni agrestibus mensuris certa ratione, non casu et for- 
tuito, verum inveni. Verum omnes illas tentaudi et quae- 
rendi ambages exponere longum est, nec hic locus est, ut 
ea quam res postulat verborum copia omnia explicentur: 
sic igitur haec disputatio contrahenda videtur, ut enarran- 
tis magis quam quaerentis et ambigentis orationem perse- 
quamur. 

Ante omnia breviter summam eorum proponamus quae 
demonstraturi sumus: primum omnes quintae tabulae men- 
suras praeter cubitum et orgyiam Romanas esse; tum no- 
vum cubitum, qui binos Romanos pedes aequaret, parvo 
incremento addito ex antiquo Aegyptio cubito ortum esse ; 
denique orgyiam quoque quae in hac tabula reperitur anti- 
quam Aegyptiorum mensuram esse, sed modum eius levis- 
simo momento ita deminutum esse, ut aropijuoc juobioc, 
quae inde facta est agrestis mensura, tertiam iugeri partem 
plane aequaret. 

De orgyia et satorio modio. 

25 Iam in ipsa quaeslione contrarium ordinem ei quem 
statim proposuimus sequi necesse est. De orgyia igitur 
quid statuamus? Primum nemini dubium esse censemus, 
quin haec quinta tabula cum prioribus Heronianis ita 
cognata sit, ut, etsi aetate diversae sint mensurae, tamen 
ad unam regionem omnes pertineant. Quae res tam mani- 
festa est, ut demonstratione non egeat, quapropter mulla 
et certissima argumenta quae in promptu habemus hic 
supersedemus afferre. Iam orgyia novem cmOajuac fJaa- 
Xikcic cum quadrante habere dicitur ($ 12), at vero non 



SCRIPTORES GRAECOS. 39 

suas — nam omnis orgyia sex suos pedes vel octo spi- 
thamas habet — sed alias spithamas diversi cuiusdam men- 
surarum generis. Has autem Romanas esse egregie Letron- 
nius vidit 1 ). Nam cum in prima tabula (I, 15) antiqua 
Aegyptiorum orgyia septem pedes Romanos quintamque 
pedis parlem habere dicatur, huius orgyiae eadem quidem 
est mensura, sed levissimo discrimine imminuta, siquidem 
novem spithamae cum quadrante septem pedes Romanos 
ita aequant, ut unus tantum digitus desit. Verum hanc 
ipsam deminutionem qua ex causa ortam esse putamus? 
Quidni exactam septem pedum mensuram illa orgyia aequa- 
verit? Hoc ut explanari possit, iam videndum est de agre- 
sti mensura quae ab orgyia derivata est. 

Ex antiqua orgyia faclam esse decemplicem mensuram, 
cui djLUia ex Aegyptiorum sermone nomen fuit, supra de- 
monstratum est (% 17). Pariter in hac quinta tabula (12) 
agri mensores cxoiviov sive cwKaptOV beKaopYWOV, 
h. e. funiculum mensorium X orgyiarum facere iubentur. 
Quinae autem orgyiae quadratae eam agri mensuram quae 
Xirpa vocatur, quadragenae XtTpat sive libellae ciropijuov 
juobtov efficere dicuntur 2 ). Omnino igitur ducenae orgyiae 

1) liecherches p. 253 s. — Posteriore aetate paciXea 
praeter ceteros dici imperato"rem Romanum , maxime 
orientis, in vulgus constat (v. Du-Cangium in Glossar. 
med. et inf. Graec. s. PaciXeuc). BaaXixai igitur spitha- 
mae sunt legitimae in publicis imperii rationibus. Legi- 
timum autem fuisse etiam posteriore aetate antiquum 
pedem Romanum e Geodaesia Heronis Byzantini (prol. 
§ 7) demonstravit Martinus p. 279 s. 

2) Recte ab auctore quintae tabulae (§ 15) scriptum 
est: 6 CTr6piUoc |u6bioc exei XiTpac xeccapdKovTa' juia 6e 
eKdcTr) \iTpa cireipei yfjv opyuiujv TrevTe , h. e. quinque or- 
gyiarum quadratarum. Quod vero aut idem aut alius 
addidit (§ 16): TTXdTOC Kai jufjKOC opTOiiiJv ir^VTe 7roio0ci 
XiTpav uiav, tum TTX. Kai (ufjK. 6pY- i ttoiouci Xrrp. P', in 
his latet gravissimus error. Nam si quinae orgyiae qua- 
drata ratione (h. e. in longitudinem et latitudinem) unam 
libellam efficerent, decem orgyiae eadem ratione efficerent 
quattuor, non duas libellas. Idem error in reliquam or- 
gyiaruni et libellarum computationem propagatus est. 
Fortasse etiam auctor eius loci vel scripsit vel scribere 
voluit: TTXdTOuc Kal urjKouc dpyuiai TrevTe ttoioOci XiTpav 
uiav pro eTriTreboi vel eu.pabiKai opYUiai etc. 



40 PROLEGOMENA IN 

quadratae illum modium quem e Graeci vocabuli similitudine 
satorium appellare placet complebant. Iam vero recor- 
demur etiam antiquum amma agrestem mensuram fuisse, 
quae denas orgyias in longitudinem et latitudinem, omnino 
igitur centum quadratas orgyias haberet. Modius igitur 
ducentarum orgyiarum nihil nisi duplex est amma. Quae 
si reputamus, cuinam latere potest iugeri similitudine Ro- 
manos hanc mensuram eflecisse, quae duplo longior esset 
quam latior. Atque aptissime quidem quartam tabulam 
conferre licet, ubi iugero decem acaenae in latitudinem, 
viginti in longitudinem, omnino ducentae acaenae quadratae 
trihuuntur (prol. § 23). Quot igitur acaenas in iongitu- 
dinem et latitudinem iugerum habebat, tot orgyiae fue- 
runt modii satorii, quem quodammodo iugerum orgyiae di- 
cere licet. 

Sed taraen ununi nondum explicuimus, quomodo evene- 
rit, ut orgyia, quae paullo maior septem pedibus Romanis 
esse debebat, iisdem uno digito minor fieret. Nimirum 
modium satorium qui ex hac orgyia factus est Romani 
quam exactissiraa ratione tertiam iugeri partem esse 
voluerunt; ipsius igitur orgyiae modum adeo deminuerunt, 
ut ista exacta quam dixi ratio valeret 3 ). Sed quaeramus, 
quantum frumenti in modio satorio sevisse videantur. In 
iugero fere unum medimnum tritici , quae Graecorum men- 
sura sex Romanos modios aequat, agricolas serere solitos 
esse satis constat 4 ): apparet igitur satorium modium, quo- 



3) Primum ita calculos ponamus, ut antiquam Ae- 
gyptiorum orgyiam subiiciamus, quae cum pedes Rom. 
7V5 aequet, quadrata orgyia efficit pedes quadratos 51 2i / 25 , 
modius satorius ped. quadr. 10368; tres igitur modii, qui 
sunt pedum fere 31000, longe superant iugerum Romanum, 
quod est pedum 28800. Iam vero ex ea orgyia quae est 
in quinta tabula rationem subducamus. Tum quadrata 
orgyia habet ped. quadr. 48 33 /256« Hic omittenda est e 
veterum consuetudine excurrentis numeri minutissima 
particula. Modius igitur habet ped. 9600, et tres modii 
ipsum iugerum faciunt. 

4) Cic. in Verr. act. II 3, 47: in iugero Leontini agri 
medimnum fere trilici seriiur perpetua atque aequabili satione. 
De iugero Cyrenensium vide nostram Metrol. p. 286. 



SCRIPTORES GRAECOS. 41 

niam terlia pars iugeri fuil, binos tritici modios in se re- 
cepisse. lam hoc unum peto ut mihi concedatur, cum ilia 
agrestis mensura modii nomen acceperit, habuisse eam 
suum modium frumenti, vel, ne per ambages loquar, fuisse 
quendam frumenti modium talem, qualis illi satorio modio 
conveniret. Colligimus igitur tum in Aegypto frumenti 
quandam mensuram in usu fuisse quae binos Romanos 
modios aequaret: quae quidem mensura num cognata sit 
castrensi modio, cuius idem fuit modus, equidem ne con- 
iectura quidem diiudicare ausim 5 ). 

Denique restat, ut de quadragenaria modii satorii divi- 
sione dicamus. Docet Plinius Alexandrini frumenti modium 
pependisse vicenas libras cum dextante 6 ). Qua ex ratione 
mensurae modii satorii conveniunt frumenti pondo XL cum 
XX unciis. Iam in promptu est dicere Romanos abiectis 
unciis quae excurrebant ipsas quadraginta libras tribuisse 
modio Aegyptio. Verum et maius est vinginti unciarum 
pondus , quam ut temere in ponderando frumento neglegi 
potuerit, et illae Xvrpai quae in tabula Heroniana comme- 
morantur non tam ad pondus quam ad agrorum dimensio- 
nes spectant. Omnino autem cerl-a et exacta mensura agri 
definiri nequit e pondere frumenti quod in agro seratur. 



5) De castrensi modio confer Eisenschmid. et Momm- 
sen. citatos in Metrol. p. 94 adn. 25. Addo locum Ab- 
syrti Hippiatr. lib. II cap. 129, a Du-Cangio allatum: 
bi&ou i*)u.i|u6biov Kacxpiciov £cTr£pac xal ^u.iu.obiov ewGev, 
1'va xaG' rjuepav u6biov Kacrpiaov £c9iei to kt^voc (equus). 
Polybii aetate (6, 39, 13) equiti ad equi victum menstruum 
praebebantur 8 modii tritici et 42 modii hordei, omnino 
igitur 50 modii, unde fiunt in singulos dies modii l 2 / 3 , 
qui non plane explent modium castrensem ab Absyrto 
commemoratum. Verum memineris in Polybiano numero 
inesse sextam partem tritici, quod gravius, ut ita dicam, 
est alimentum hordeo. Facile igitur mihi persuadeo, si 
nihil nisi hordeum equo praeberetur, binos niodios in 
singulos dies computatos esse, hosque ipsos esse modios 
castrenses. 

6) N. h. 18 § 66: levissimum (frumentum) est Gallieum 
atque e Chersoneso advectum, quippe non excedunt modii vi- 
cenas libras, si qui granum ipsum ponderet. Sardum adicit 
selibras, Alexandrinum et trientis. Exactam esse hanc ra- 
tionem demonstrat Queipo I p. 220 s. 



42 PROLEGOMENA IN 

Aliam igitur caussam circumspicientibus , qua adducti Ro- 
mani et quadraginta partes modii satorii fecerint et eas 
ipsas Xiipac appellaverint, gravissimus auctor occurrit Vo- 
lusius Maecianus 7 ). Nimirum Xiipai Lalino sermone sunt 
1 i b el 1 a e , quibus in argentariis rationibus ulebantur. Erat 
autem libella aut denarii decima pars aut seslertii: ergo 
sestertiaria ratione libella dici potest denarii pars quadra- 
gesima. Iam vero haec argentaria ratio ad alias quascun- 
que res interdum ita transferebatur, ut as sive solidum 
computarelur pro denario, parles autem eius fierent et de- 
nariae et vicenariae et quadragenariae. Ita existimo Roma- 
nos, cum pondus modii Aegyptii quadraginla fere Jibrarum 
esse scirent, argentaria ratione ad agrestem mensuram 
translala modii satorii fecisse partes quadraginta easque 
libellas, Graecos autem Xixpac appellavisse. 

Neque hoc omittendum videtur, libellae quintam par- 
tem, orgyiam quadratam, tantum non parem fuisse dimidio 
scripulo, minimae iugeri parti 8 ). Omnino igitur tota mo- 
dii salorii et mensura et descriptio aptissima fuit ad Ro- 
manam consuetudinem, qua de re postea pauca addemus 
(S «)• 

De cubito bipedali. 

26 Altera huius quaestionis pars, quae est de bipedali 
cubito, cum de orgyia satis exploratum sit, iam facilius 
potest absolvi. Nam el Romanum fuisse pedem qui dupli- 
catus cubitum efficeret, et ipsum cubitum ad Aegyptum 
terram perlinere certum est. Iam ex anliqua ratione quini 
cubiti Philetaerei novenos aequabant pedes Romanos ($ 18), 
unde in computando molestissimae oriebanlur ambages et 
difficultates. Cum igitur in Aegypto Romanorum mensuris 
magis magisque principatus quasi concederelur, factum est, 
ut antiquus cubitus Ptolemaicus sive Philetaereus levissimo 



7) Distrib. part. § 65. 74. Conf. Mommsen. G. R. M. 
p. 200. Sed explicatius de his disserendi locus erit, cum 
in altera huius libri parte ad Maecianum pervenerimus. 

8) V. nos in Metrol. p. 68 adn. 2. Dimidium scripu- 
lum habet ped. quadr. 50, orgyia quadrata ped. 48. 



SCRIPTORES GRABCOS. 43 

incremeuto addito produceretur ad duorum pedum Roma- 
norum modum. Quae mensura quam commoda maxime ad 
agri mensorum rationes fuerit, non est quod dicam J ). Hunc 
igitur habes bipedalem cubitum ex antiquo cubito Aegyptio 
atque in ipsa Aegypto ortum. Quod nostrum inventum 
quanti momenti sit, omnes, puto, qui ad has res studia 
contulerunt agnoscent. Nam cum nuper incerta coniectura 
Gonstantinopoli bipedalem cubitum inventum esse Letron- 
nius aliique statuissent 2 ), nec, qua de causa inventus esset, 
quidquam constaret: iam et qua ex antiqua mensura et 
qua in terra atque etiam quibus ex causis bipedalis men- 
sura facla sit, compertum habemus. De tempore autem 
non minus quam de reliquis dissentio. Nam cum Letron- 
nius ad Theodosii aetatem, Fennebergius etiam ad decimum 
saeculum bipedalis cubiti originem retulerit 3 ), mihi quidem 
illam quam dixi argentariam rationem, etsi ab antiquissima 
aetate ad secundum p. Chr. n. saeculum propagatam esse 
constat, tamen longo inde temporis spatio servatam esse 
minime probabile videtur. Certe non ultra Constanlini 
aetatem, qui novum aureum nummum novamque pecuniae 
computandae rationem fecit, illam argentariam rationem 
in usu fuisse meo me iure affirmare existimo. Ergo non 
post tertium saeculum ea agrestium mensurarum ratio quae 
est in quinta tabula instituta esse potest. Unde necessario 
alterum efficitur, iam tertio saeculo in Aegypto provinciales 



1) Recte Letronnius p. 265 paucis exponit, bipedalis 
ratio quanto aptior quam sesquipedalis ad iugeri descri- 
ptionem fuerit. Nam scripulum habet bipedales cubitos 
quadr. 25, sesquipedales Romanos44£, antiquos Aegyptios 
30 ft. 

2) Quod Letronnius p. 266 e loco quodam Ioa. Pedia- 
simi, scriptoris Byzantini, qui XIV saeculo vixit, demon- 
stravit bipedalem cubitum illa aetate Constantinopoli usi- 
tatum fuisse (v. infra § 37), nemo certe obloquetur; mi- 
nime autem inde concludere licuit eadera in urbe ortum 
atque inventum esse hunc cubitum. Letronii sententiam 
amplexi sunt Martinus p. 206 et Fennebergius p. 47. 

3) Letronnius p. 267—271 de Theodosii aetate non 
lmprobjibiliter suspicatus est; at quae Fennebergius (Un- 
tersuchungen etc.) p. 47 statuit ea miram coniectandi ar- 
tem produnt. 



44 PROLEGOMENA IN 

bipedali cubito uti coepisse. Atque hinc quidem ea con- 
suetudo etiam Constantinopolim pervenit ibique ad quartum 
decimum usque saeculum propagata est. Quamquam prae- 
terea genuinum Romanum cubilum qui est sesquipedalis 
suum locum lenuisse constat. 

De mensuris quintae tabulae conclusio. 

27 Sed redeamus ad ipsam quintam tabulam. Vidimus an- 
tiquas Aegyptiorum mensuras cubitum et orgyiam ila im- 
mutatas esse, ut cornmoda ratione cum Romanis mensuris 
convenirent. Unde hoc etiam pro certo cognovimus et pe- 
dem et paciXiKrjV cm0ajur|V Romanas mensuras esse. 
Ergo et minores pede mensurae quae in eadem tabula 
afleruntur et aTrXoOv ac bvrrXoOv pfjjua, h. e. gradus et 
passus, Romanorum sunt. Hanc igitur proponimus nostrae 
argumentationis summam. Postquam Aegypto in Romano- 
rum potestatem redacta mensuris Ptolemaicis sive Phile- 
taereis Romanorum pes et iugerum addita sunt ($ 18), lon- 
giore temporis spalio utroque mensurae genere ita uti 
consuerunt, ut et provinciales et Romani suas utrique ra- 
tiones tenerent, nec vero hi illorum mensuras tollerent. 
Sed tamcn annis circumactis magis magisque Romanorum 
consuetudo illas provinciales mensuras ex usu hominum 
tamquam removerat. Iam tertio fere saeculo publice edi- 
ctum est, ut et minores mensurae ad pedem omnes et gra- 
dus et passus Romana essent, cubitus aulem antiquus 
Ptolemaicus, qui paullo minor fuit binis pedibus Romanis, 
ad ipsum bipedalem modum augeretur, denique orgyia, 
quae olim paullo maior fuit septenis pedibus Romanis, iis- 
dem uno digito minor, et ducentae orgyiae quadratae lertia 
pars iugeri essent. 

Adiungenda sunt pauca de aliis quibusdam mensuris 
quae in hac tabula reperiuntur. Primum in antiquissimo 
libro manu scripto 1 ) additus est KOvbuXoc, duorum digi- 
torum raensura, de qua alio loco explicuimus 2 ). Tum Xi- 
Xdc, quae vox in libris corrupta reperilur, nostra coniectura 

1) V. praef. crit. ad hanc tabulam. 

2) Metrol. p. 33. 



SCRIPTORES GRAECOS. 45 

collato Pollucis loco restituta est. Eadein miro nomine 
kuvoctojuov appellatur. Et palmus sive Tra\aiCTT|C etiam 
YPOV0OC, h. e. pugnus, nuncupatur. Denique unde nova 
dvTiXCipoo vel trium digitorum mensura orta sit, proclive 
est dictu. Nam cum orgyia septem pedibus Romanis vel 
duodetriginta palmis uno digito minor esset, institutum 
est, ut, si quis ad manum suam orgyiam faceret, semel 
pro palmo pollicem porrectum, qui est trium digitorum, 
apponeret. Haec enim est sententia verborum (§ 12): 
toOt 5 ecTi touc juev eiKoci eH (TraXaicrdc) eccpvYu.evric 
oucric Tfjc \eipoc, tov be TeXeuTaTov ri TrpujTOv fjTrXuj- 
(nevou Kai tou u.eYaXou baKTuXou ttic xetpoc. 

Praeter bipedalem cubitum vetustioris cubiti, qui ses- 
quipedalis fuit , non prorsus oblitterata est memoria, 
quippe quo in lapidibus et lignis metiendis etiamtum uti 
solerent, unde XiGikoc vel HuXoTTpiCTiKOC dictus est (§ 11). 
Etsi enim vox HuXoTrpiCTiKOC in ipsa tabula non legitur, 
exstat tamen in illo primae tabulae additamento (§ 12, prol. 
§ 20). Est autem, ut significavi, haec ipsa antiqui Ptole- 
maici cubiti mensura, non Romani, ut Letronnio visum est 3 ). 

Taceo cum de aliis quae de arte metiendi in eadem 
tabula (12 — 14) praecipiuntur tum de funiculo duodecim 
orgyiarum, quo qua de causa praeter iustum cuJKapiov 
beKaopYUiov uti consueverint, satis perspicue ab ipso ta- 
bulae auctore explanatur. 

Denique cum omnes has mensuras nemo adhuc cum 
nostris comparaverit, tabulam earum apponendam esse iu- 
dicavimus. Duximus autem rationem ab eo pedis Romani 
modo quem tertio saeculo legitimum fuisse constat '). Ae- 
quant igitur, si cum Francogallorum mensuris comparantur, 

bdKTuXoc 0,0184 metr. 

KOVbuXoc 0,0368 — 

dvTixeipov (TCTapTOv CTu0au.f]c) . 0,0551 — 

TtaXaiCTric (TCTapTOV, ypovGoc) . 0,0736 — 



3) Rech. p. 264 s. 

4) V. nostram Metrol. p. 75 adn. 12. Quae ibi Ra- 
pero auctore pedis posterioris mensura proposita est, ea 
aequat metr. Francog. 0,29422. 



46 PROLEGOMENA IN 

bixdc 0,1471 metr. 

CTn0au.fi (f) paci\iKr|) .... 0,2206 — 

ttouc 0,294 — 

[Trfjxuc (6 XiGikoc, 6 SuXorrpiCTiKOc) 0,525 — ] 

TTtixuc 0,588 — 

pfjjLia to (xttXoOv 0,736 — 

pfjjua to brrrXoGv 1,471 — 

opToid 2,041 — 

cuJKapiov (cxoiviov) .... 20,411 — 

opTUid (quadrata) 4,166 metr. quadr. 

XlTpa 20,831 — — 

CTTOpljUOC juobioc 833,26 

Postremo commemoro in inscriplione hieroglyphica, 
quae olim posita est in templo Apollinopolis Magnae (Edfu) 
sub Ptolemaeo XI Alexandro I (a. 107 — 89), agrorum templi 
ambitum accuratissime descriptum ac dimensum inveniri 
non schoeniis quadratis, ut Lepsio 6 ) visum est — haec enim 
schoenia recentiora esse demonstravimus — sed antiquis 
ammati s (% 17) eorumque partibus dimidiis, quartis, octa- 
vis, sextis decimis, tricesimis secundis. 

Be fragmento quo orgyia definitur. 

28 Quintae tabulae subiunximus brevius fragmentum recen- 
tiore aetate scriptum 1 ), ubi varia ratione orgyiae mensura 
et explicatur et definitur. Quae orgyia cum initio novem 
spithamas cum quadrante habere dicatur, apparet de eadem 
mensura atque in quinta tabula agi. Sed quae addita sunt, 
in iis iure haereas et ambigas. Nam pro dvTixeipiu vel 
tribus digitis (tab. V, 12) KOvbuXoc, h. e. duorum digito- 
rum mensura, ad palmorum summam addi iubetur. Ac vero 
etiam in ipso palmorum numero (ktj') erratum est, cum vera 
ratione yX! scribendum sit. Sed vereor, ne ab ipso frag- 



5) V. commentationis supra § 17 adn. 6 citatae p. 105 ss. 

1) Legitur ibi kovtoc, h. e. parvus, statura pusillus, 
quae vox est recentioris sive Byzantini sermonis. V. Du- 
Cangium in Glossar. med. et inf. Graec. 



SCRIPTORES GRAECOS. 47 

menti auctore, qui id nescio quo ex libro in brevius con- 
traxerit 2 ), hic error sit profectus, quapropter codicis scri- 
pturam nolui immutare. 

De tabula VI Heroniana. 

Sequitur sexta tabula. Quam ad idem genus cum 29 
quinta referendam esse e plethri et stadii definitione colli- 
gitur. Quod enim sladium decem socaria habere dicitur, 
idem decem orgyiarum socarium hic atque illic deprehen- 
dimus. Sed differt haec tabula eo, quod praeter socarium, 
quod ex antiqua orgyia Philetaerea ortum esse demonstra- 
vimus ($ 25) , aliae quoque mensurae Philetaereae afferun- 
tur. Nam cum acaenae tribuanlur spithamae sedecim, qui 
sunt duodecim pedes, efficitur, ut acaena Philetaerea, spi- 
tharaae Romanae sint. Ergo etiam plethrum et stadium ad 
Philetaeream rationem referenda sunt. Iugerum autem hoc 
loco non est quadrata, sed porrecta mensura, duplici ple- 
thri longitudine. De miliario ambigitur. Etenim quod in 
codice Letronnius scriptum invenit T6 liiXiov tc K 0, id 
speciosa coniectura in td crriG. mutavit, quae quidem 
summa egregie cum acaena sedecim spithamarum convenit. 
Sed tamen cum in omnibus reliquis tabulis stadiorum, non 
spitharaarum numero miliarium definiatur, eg.o re diu mul- 
tumque considerata t' S crdbia scribendum esse iudicavi. 

Ut breviter dicam, ex antiqua consuetudine repetuntur 
in hac tabula omnes Philetaereae mensurae ab acaena ad 
schoenum, quibus additur illud socarium quod ad V tabu- 
lam (prol. § 25) explicuimus. Omittuntur autem orgyia cu- 
bitus pes minoresque mensurae praeter spithamam, ex qua 
acaenae modus definitur. Unde collata tabula V (§ 12), ubi 
orgyiae mensura ad cmGaiifjV paci\iKr|V revocatur, col- 
ligimus illa aetate praeter pedalem mensuram etiam ad 
spithamas Romanas calculos qui de mensuris ponebantur 
subductos esse. 



2) Etiam Ioannes Pediasimus, scriptor saeculi XIV, 
de ea orgyia commemorat quae est in tab. Heron. V. 
Quam quidem orgyiam vel accurate palmis 27 3 / 4 vel bre- 
vius palmis 28 definit. Vide Letronnii locum extremum, 
exscriptum a nobis infra § 37. 



48 PROLEGOMENA IN 

De tabula VII Heroniana. 

30 Iam accedimus ad illam tabulam, quae et a prioribus 
omnibus prorsus diversa est nec omnino in tota antiqua- 
rum mensurarum ratione simile sui quidquam habet. Quae 
quo facilius explicari possit, primum conspectus quidam 
omnium mensurarum quae ibi afferuntur proponendus esse 
videtur (vide p. 49). 

Quem conspectum si oculis perlustraveris et cum prio- 
ribus mensuris contuleris, profecto miram quandarn men- 
surarum colluviem ac multo etiam notabiliores earum ra- 
tiones deprehendes. Qua in re ne frustra fluctues et labores, 
hoc primum commemoro gravissimi erroris convinci huius 
tabulae auctorem. Nam quod plethro centum acaenas, iu- 
gero ducentas tribuit, id recte ille quidem e vetustiore 
aliqua tabula repetivit, at vero idem, cum eas quadratas 
acaenas esse nesciret, ceteras et plethri et iugeri rationes 
imperitissime ita subduxit, quasi porrectae acaenae es- 
sent. Nam si plethron C porrectas acaenas haberet, idera 
sane esset CC tt&CCUJV : at vero C quadratas acaenas habet 
et TT&cca quadrata CCCC (non CC). Perquam vero absurde 
hic error propagatus est ad stadii mensuram. Nam cum 
auctor tabulae e falsa sua ratione MCC pedes plethro tri- 
buisset, stadium autem DC pedum esse sciret, mirum quid 
inepti commentus stadium dimidiam plethri partem esse 
finxit. Quod si animadvertisset Letronnius , non variis mo- 
dis fruslra tabulae scripturam tentavisset 1 ). Denique idem 
error in miliarii definitione redit, quod cum stadiorum se- 
ptem et semissis esse recte dicatur, falso adiunguntur ple- 
thra tria et dodrans. 

ln his cum nullum iudicium inesse demonstraverimus, 
iam cetera quae insolita in hac tabula reperiuntur non va- 
care suspitione videntur. Certe pfjjaa , quod cubito par 
sit, nihil est. Praeterea quam mira haec sunt, et orgyiam 



1) Pro uXdepou S (§ 14) f Letronnius (p. 61) scribit 
TrX^Gpa e'; idem pro u\^9pa f' 5 6" (§ 15) coniicit irX^Gpa 
\t S (p. 61 adn. 4). Conf. tamen eundem p. 256 ss., ubi 
erratum esse ab auctore tabulae et nonnullas mensuras 
e tabula eiiciendas esse recte statuit. 



SCRIPTORES GRAECOS. 



49 



> 
o 
Jo 

u 






















t- 


> 
o 
o, 
<X> 

~U 

<< 

8 
> 

3 














i 






<M 


H« 


C0 




















O 

o 

iH 


o 
o 

<M 


o 


xO 
t~ 

co 


> 
o 
u 
u 
•O 


















<M 


o 
o 

<M 


o 

1 


o 
o 

tH 


o 
»o 
t- 


u 
o 

<-< 
















iH 


e*> 
<M 


3 
<M 


! 

O j o 
CO <M 
-* tH 


o 
o 
o 


5 
F- 

'O- 

-O 














tH 


Heo 
tH 


e*o 
<M 


cs(eo 

dO 
<M 


CO 
co 
lO 


* 

co 

iH 


o 
o 
o 

tH 


a 
a. 

<£- 

CQ. 


• 








<M 


H* i 
<N CC 


O 


O 

o 
«o 


o 
o 

<M 

tH 


o 
o 
co 


o 

tO 

<M 
<M 


u 
O 
X 

u 

o 










iH 


<M 


* 
<M 


eo 


o 


o 

o 
«o 


O 

o 

<M 

tH 


o 

o 

CO 


o 

<M 
<M 




! <M 


| H* 
<M 1 "^ 

1 


vO 


«o 


<M 

iH 


o 
o 

<M 


O 

O 

<M 


o o 
o o 

«0 : vO 


•sr 
a. 
s 
o 

u 






tH 


e*o 
<M 


e^c-s 
<M 


«O 


P*0 1 

sp , co 


«0 
tH 


o 
o 
co 

T-l 


O 

o 
<N 

CC 


o 
o 

00 


O 

o 
o 
co 


s 

>< 
S 




co 

CO 


H< 


* 

i — i 
CO 


* 

s 


# 

r— i 

co 

tH 


o 

<M 


<M 


00 


o 
o 
co 


o 
o 
«o 

Oi 


o 

<M 


© 
o 
o 
co 

tH 


o 

-< 
o 

H 


«* 


! 

<M 

tH 


«o 

H 


3 


£2j 


<N 


o 
co 


CO 
O 


<M 

O 
tH 


o 
o 

<M 
03 

tH 


o 

o 

QO 

CO 


o 
o 

«0 

C5 


o 
o 

o 

<M 

t~ 

> 

O 

£§ 

s =l 


£1« 

u zL 

11 

1= | u 


u 

O 

o 


u 

p 

X 

<s=- 


8 
co. 


*8 

o 

o, 
<o 


u 

o 

<< 

u 

=t 
«0 


'8 


8 
> 
8 
»8 


> 

o 

o, 
o 
*u 

«< 


> 
o 

Q. 
u 

5- 
-5 
O 


> 
o 

uO 

•o 

H 

u 



SCRIPT. METK0L. I. 



50 PROLEGOMENA IN 

pro pedibus spithamas sex habere, et &|UTTe\ov vocari qui 
Romanis est passus, et tt&ccov, vocabulum e Latino passu 
derivatum, eam mensuram quae oJim orgyia fuit significare. 
Haec profecto nec Graeca nec Romana sunt, et quacunque 
in terra ea in usu fuerunt, quam maxime abhorrent a reli- 
quis veterum mensuris. Verum etsi haec satis explicare 
non possumus, caveamus tamen, ne omnia reiiciamus et 
aspernemur. Nam etsi ea tabulae forma quam in libris 
legimus ab imperito homine est confecta, tamen ilium bo- 
nis auctoribus usum esse veri simile est. Neve omittamus 
illas mensuras non solum ad geometriam, sed etiam ad 
census aestimationem, quae &TTOYpaqpri toO kivcou dici- 
tur (§ 16)* pertinuisse. Qua de re cum egregie exponat 
Letronnius 2 ) , nos nihil habemus quod addatur. Nec ta- 
men, quoniam incerta atque ambigua vestigia nolumus per- 
sequi, amplius in mensuras huius tabulae inquirimus, aliis, 
siquid certius inventuri sint, rem commendantes. 

De tabnla VIII Heroniana. 

31 Exstat in codice Parisino qui varia Heroniana continet 
Isaaci cuiusdam monachi libellus geometricus, qui inscri- 
bitur lca&K juovaxoO toO 'ApYupoO ttujc av t& \xr\ 
6p0& tujv Tprrujvwv eic 6p0& |ueTaTTOir|cai|uev xai Trepi 
tivujv aXXujv CXTDU&TUJV *). Ibi perinde atque in Heronis 
geometria inter problemata geomelrica interiecta est tabula 
quaedam de mensuris 2 ), quam nos in hac nostra collectione 
octavo loco posuimus. lam haec tabula prorsus congruit 
cum Heroniana septima, unde eam repetitam et in brevius 
contractam esse apparet. Atque ab initio usque ad acaenae 
definitionem nihil diflert. Tum autem in codice haec le- 



2) P. 63 adn. 1. 

1) Cod. Gr. 2013 fol. 151 b . Continuatur contextus 
foliis 152. 153. 154. Tum interiecta sunt folia tria quae 
et alia manu et de diverso argumento scripta sunt. Porro 
folio 158 eadem manus quae Isaacum scripsit ex Epipha- 
nio noimulla collegit, quae nos infra exhibebimus (fr. 83. 
84, conf. praef. crit.). Denique folio 159 Isaaci libellus 
continuatur et concluditur. 

2) Fol. 154 b . 



SCRIPTORES GRAECOS. 51 

guntur: to TrXeGpov dKaivac p' Tracd P (hoc I" primum 
omissum, postea supra scriptum est) oupTUidc c£g^ f$r|- 
jaaTa TpiaKOVTa. Ex his Letronnius effecit: 16 TrXeGpov 
dKaivac i', Traccd k', opTuidc ks' S s", prijuaTa ilf\- 
KOVTa, quae minime possunt probari. Nam etsi p in co- 
dice parum perspicue scriptum est, tamen eius litterae du- 
ctus satis dilucide ab i distinguittir. Tum orgyiarum 
numerus levissimo discrimine mutandus est in c£g' uy". 
P autem suprascriptum ex C corruptum esse apparet. 
Denique qui librarius TpidKOVTa scripsit, X sibi legere 
visus est in archetypo , cum x scriplum esset. Iam igitur 
sic habes locum sanum atque emendatum: T6 TcXeGpov 
dKaivac p', Ttdcca c', opTutdc cHsr w", priuaTa x', quae 
prorsus congruunt cum tabula septima. Nec vero in iis 
quae de iugeri, stadii, miliarii mensura addita sunt quid- 
quam ab illa tabula differt. 

De fragmento septimae tabulae subiuncto. 

Nolui omittere brevius fragmentum quod in duobus 32 
libris Parisinis septimae tabulae subiunctum est. Quod 
quamquam nihil nisi quadratas et cubicas palmi, pedis, 
cubiti rationes exhibet, tamen eo ipso memorabile est, 
quod abolita vetustiore sesquipedali mensura bipedalem 
cubitum eliam his mathematicorum rationibus subiectum 
esse reperimus. 

De tabula Euclidi iributa. 

Legitur inter Heronianas reliquias etiam tabula quae- 33 
dam GuKXeibou euGujueTpiKd inscripta , quae proxime ac- 
cedit ad Heronianam secundam (prol. § 21\ Nam et uncia 
hic exstat et paene omnes mensurae eundem in modum de- 
finiuntur. Miliarium autem iure IVDped. habere dicitur, 
quippe qui sint Philetaerei. Nec tamen recte haec addita 
sunt: to be 'PuJuaiKOV uiXiov exei Ttobac ^eu', nam tot 
pedes Romani Aegyptio miliario conveniunt, Romanorum 
autem miliarium V milia pedum habet. In his igitur etsi 
auctor tabulae errorem commisit, tamen omnino mensura- 
rum ralio Philetaerea valet. Quid vero de gradu statua- 

4* 



52 PROLEGOMENA IN 

mus, cui praeter exspectationem duo cubiti sive tres pedes 
tribuuntur? Nimirum haec ad Romanam mensuram redacta 
sunt. Nam cum pfl(ua Philetaereum suos pedes habeat 
ILS (§ 18), V autem pedes Philetaerei efficiant sex Roma- 
nos, sequitur ut idem pfj|ua Romanos pedes habeat III sive 
cubitos II. Omnino igitur Philetaereae mensurae in hac 
tabula reperiuntur, praeterquam quod pfj|ua ad Romanos 
pedes et cubitos redigitur. Quod factum esse videtur He- 
braicarum mensurarum similitudine, de quibus vide tabu- 
lam luliani Ascalonitae (fr. 16, prol. § 35). Denique hoc 
luce clarius apparet non ab Euclide hanc tabulam scriptam 
esse, quae et loco et re artissime cum Heronianis vetustis- 
simis coniuncta ad eandem fere aetatem atque illae refe- 
renda esse videatur. Sed tamen, ut breviter eam tabulam 
appellare liceat, Euclideae nomen teneamus. 

De fragmento TTepi Trr)\iKOTr)TOC uerpujv. 

34 Fragmentum TTepi TTrjXiKOxriTOC jueTpuJV priusquam 
explicemus, id nequaquam ad Epiphanium auctorem refe- 
rendum esse commemoramus. Nam cum ex editione Le- 
Moynii (v. praef. crit.) veri simile videretur hanc quoque 
tabulam ex Epiphanii libro Trepl juerpwv Kai craGjUUJV, 
qui integer non exstat ($ 87), repetitam esse, postea vidi- 
mus nec ex inscriptione fragmenti neque exjoco, quo id 
in codice Antonii Eparchi scriptum reperitur, quidquam 
eiusmodi coniici posse. Maxime autem et orationis color, 
qualis est in hac tabula, et universa argumenti tractandi 
ratio longe distat ab Epiphaniani operis contextu. Quapro- 
pter, ut in re incerta, auctorem fragmenti ne anquiramus: 
ea autem quae in ipso fragmento leguntur quam accura- 
tissime expendamus. 

Initium autem explicandi faciendum esse videtur a mi- 
liarii mensura, quae septem stadiorum esse dicitur. Omni- 
no videmus auctorem tabulae, qui aetate Byzantina post 
saeculum V scripsit 1 ), fuisse et hominem non indoctum, 
qui raulta de mensuris a vetustioribus scripta legisset et 



1) Paeanius, Eutropii interpres, qui in hac tabula 
12) citatur, vixit saeculo V exeunte. 



SCRIPTORES GRAECOS. 53 

bene versatum in ea mensurarum ratione quae sua aetate 
valeret. MiXlov igilur quod dicit Romanorum miliarium 
significari necesse est, quod imperatores Byzantinos non 
magis quam reliquas Romanorum mensuras immutavisse 
constat. Iam vero quale est stadium , quod septies multi- 
plicatum Romanorum miliarium efficiat? Ad haec quid re- 
spondeamus, dubitari nequit. Nimirum est Philetaerei sive 
Asiatici pedis stadium. Sed statim , ne quis haec legens in 
errorem inducatur, unum monendum est. Scripsimus ad- 
huc de tabulis Heronianis disserentes de illo pede Philetae- 
reo quo in Aegypto utebantur, qui cum propriePtolemaicus 
vocareturPhiletaereus eRomanorumconsuetudine appellatus 
est (§ 16). Ex hoc pede quod factum est stadium, eius dimi- 
diae partes XV (== 7V2) miliarium complebant, illud au- 
tem miliarium non Romanum sed Aegyptium fuit, Romano 
quadringentis pedibus longius (§ 18 extr.). Praeterea au- 
tem pedem, qui Ptolemaico par esset, e Persarum regio 
cubito deductum, per Asiam minorem in usu fuisse supra 
docuimus (§ 16). Quem Romani cum in Pergameno regno 
invenissent, Philetaereum dixerunt: nos quoniam Philetae- 
rei nomen ad Aegyptium pedem transferre secundum tabu- 
las Heronianas consuevimus, Asiaticum, h. e. Asiae minoris 
pedem appellemus. Huius pedis stadium septies multipli- 
catum ipsum Romanorum miliarium efficit 2 ). Sic igitur 
concludimus: Asiae minoris mensuras a Romanis eodem 
fere modo quo Aegyptias receptas atque ad suam mensu- 
rarum rationem accommodatas esse; in illa autem terra non 
ut in Aegypto aliud miliarium Romano longius in usu 
fuisse, sed ipsum Romanorum miliarium in eam provin- 
ciam translatum esse. Quod quemadmodum coniunctum sit 
cum Asiaticis mensuris, ex hac maxime tabula TTepi TrrjXi- 
KOTrjTOC jueTpiuv perspicimus, cuius etsi aetas est recen- 
tior, auctoritas tamen valet ad multo priora saecula. 

In minoribus mensuris a palmo ad acaenam(l — 7)omni- 



2) Asiae minoris pedi cum H. Wittichio {Archdol. Zei- 
tung 1862, XX n. 162 B) 350 millim. tribuimus. Inde fit sta- 
dium 210 metr., quae summa septies ducta facit 1470 metr. 
Eomanorum autem miliarium 1478,7 metr. habet. Haec 
igitur quam fieri potest exactissime inter se congruunt. 



54 PROLEGOMENA IN 

no valet vulgaris Graecorum ratio eadem atque in priraa 
tabula Heroniana. Atque hoc non praetermittendum est, 
auctorem tabulae fractis numeris praeter semissem uti no- 
luisse, sed pro his minores mensuras, quae quoque loco 
aptae essent, posuisse. Ut pfju.a (5) non cubitum unum 
cum besse, sed cubitum unum et pedem habere dicit (conf. 
tab. Her. III, 5), idemque non ad tres spilhamas cum triente, 
sed cum uno palmo redigit eodemque modo reliqua. Inde 
ortus est error in plethri definitione (8), ubi cum in or- 
gyiarum numero omisisset bessem excurrentem 8 ) , error 
propagatus est ad ceteras plethri partes. Nam XCIV pedes 
pro C tribuit plethro ac reliqua eadem ratione. Sed porro 
in stadii et miliarii definitione omnia recte compulata sunt. 

Denique quae scriptor tabulae de diversa miliarii ratione 
ac de aliis maioribus mensuris afFert, ex his omnibus illum 
in his rebus versatum bonumque auctorem esse cogno- 
scitur. 

In fine (16) pro paciXlKUJV editum est u.a . . . apud 
Le-Moynium. Nimirum Sarravius, cuius apographo usus 
est Le-Moynius (v. praef. crit.), non intellexit ductus litte- 
rarum admodum sane impeditos qui inveniuntur in codice. 
Nec tamen dubium est, quin pactXiKUJV voluerit librarius, 
idemque recte legit Du-Cangius, qui sub voce KOUVTOUpOC 
haec: f KOUVTOUpoi praeterea dicuntur equi quibus cauda 
est decurtata' ; ac postea citatur f Anonymus Trepl rrriXlKO- 
Tr|TUJV tujv u.€TpuJV ex Bibl. Reg.', afferturque hic de 
quo agitur locus, ubi recte paciXiKUJV scriptum est. 

De tabula Iuliani Ascalonitae. 

35 Scripsimus adhuc et de ipsis Graecis mensuris et de 
iis mensurarum rationibus quae Graecis et Romanis aucto- 
ribus in Aegypto atque Asia minore valuerunt. Exstat vero 
etiam tabula de Hebraicis mensuris Graeco sermone scri- 
pl;i. Quo de argumento veliem equidem me tam copiose 
exponere posse quam rei difficultas atque obscuritas po- 
stulat; sed video istam disputationem eos fines longe exces- 
suram esse quibus haec circumscribuntur prolegomena. 

3) Nam is' scripsit pro i?' 6i|uoipov. 



SCRIPTORES GRAECOS. 55 

Quae quidem ipsa, puto, non exigui libelli modum expleret. 
Atque utinam mox existat qui de Hebraicis mensuris ila 
scribat, ut, sin minus omnia, nonnulla tamen probari pos- 
sint; nam nunc quidem res in tantis tenebris tantaque 
quasi colluvie demersa iacet, ut Herculeus labor, quo ve- 
rum exquiratur omniaque illustrentur, impendendus esse 
videalur. Qua de causa nunc nihil nisi eos qui proxime de 
Hebraicis mensuris scripserunt, Boeckhium et Fenneber- 
gium, appellamus ') , ac de hac Iuliani tabula ea quae omit- 
tere vel praetereuntibus non licet addimus. 

Primum nec de auctore tabulae nec de aetate qua vi- 
xerit quidquam compertum habemus. Neque id quod 
Fennebergius (p. 109) suspicatur, fuisse illum Juliano im- 
peratori qui Apostala diclus est aequalem, satis firma aut 
probabili auctoritate nititur. Hoc tamen non parvi mo- 
menti esse videtur, quod haec tabula inter leges imperii 
Byzantini, quas Constantinus Harmenopulus saeculo XIV 
collegit, recepta est 2 ). Ergo etiam quo tempore ea primum 
scripta est, iussu imperatoris cuiusdam Byzantini ab illo 
Iuliano Ascalonita ad mensuras provinciae Palaestinae defi- 
niendas facta esse videtur, ut ipsa legis instar habenda sit. 

Praeterea commemoro Bernardum in libris de mensuris 
et ponderibus Iuliani duos locos citare, quorum alter de 
plethri mensura prorsus cum hac tabula congruit 3 ), alter 
paullo diversis verbis sic scriptus est 4 ) : to vOv uiXiov 
fyroi tujv £ 5 crabiujv e'xei opYuidc uev YewueTpiKdc 
ujv', &7r\ac be uju', prijuaTa acp', tttixcic ,g. KaTd be 
tov 'GpaTOcGevrjv kcu Grpdpujva YeujYpdqpouc to jui- 



1) V. Boeckh. M. U. p. 265—273, Fenneberg. Unter- 
suchungen etc. p. 87 — 113. Alii qui de eodem argumento 
scripserunt afferuntur apud Fenneberg. p. 95 et a nobis 
in Metrol. p. 272 adn. 1. 

2) TTpox€ipov v6|uujv KovcravTivou tou 'ApuevoTrou- 
Xou. Promptuarium iuris etc. interprete I. Mercero 1587 
p. 144 s. — Const. Harmenopuli Manuale legum sive 
hexabiblos ill. G. Heimbach (Lips. 1851) p. 238 b. $ 

3) P. 225: xb itXift-QOV fVft cocouvag (sic) i, ooyviccs 
is', ^riiLaxa l', 7trj%sig |', nodccg Cj\ Iuliaims Ascalonita. 
Quae respondent nostrae tabulae § 7. 

4) P. 235 s., conf. nostrae tabulae § 9 s. 



06 PROLEGOMENA IN 

Xtov e'xei cxabiouc rrj"flTOi6pYuidc ujXy'. Ih his orgyia- 
rum numerus uuXYrectius se habet quam ille qui in Manuali 
Harmenopuli editus est U)Xg'. Proprie scribendum erat ujXy' 
y"; sed videtur triens qui excurrit ab ipso auctore, non a 
librario, omissus esse. Verum error in cubitorum numero 
apud Bernardum idem est atque in vulgata editione; neque 
enim £, sed y cubiti miliarium conficiunt. Coniecit Heim- 
bachius (quem laudare debebat Fennebergius) scribendum 
esse Trrixeic j fyrouv CTriGaudc g: nos ipsum $ in j mu- 
tavimus ex auctoritate alius similis fragmenti, quod tabulae 
cuidam de nummis affixum est (fr. 77 extr.). Ubi distincte 
scripta sunt: To juiXiov e'xet erabtouc t 3 — Trfixeic j. 

Exstat etiam in uno libro manu scripto 5 ) brevius frag- 
mentum ad marginem Iulianeae tabulae adscriptum : 6 7TOUC 
e'xet iraXaiCTdc b\ 6 5e TraXaicxfic baKiuXouc b\ 6 be 
Trfjxuc e'xei TraXatCTac r\. Haec aliena esse apparet a Iu- 
Jiani tabula, quae cubito sex palmos tribuit; petita autem 
sunt e tabula Heroniana V (4. 7. 8). 

Denique hoc loco mentio facienda esse videtur mirae 
cuiusdam tabulae, quae inter varia fragmenta de mensuris 
et ponderibus Hebraicis legitur (infra § 88, IV), Quam nos, 
qualiscumque est, codicis scriptura nisi in apertis quibus- 
dam mendis non mutata hic exscribimus : 
TTepi jueTpuuv 6 ) Yfjc. 

T6 iouyov e'xet dpoupac e", caTiatc X. r\ dpoupa 
e'xet caTa g ■ e'xet be eic juf]Koc Trfixetc pX Kal eic to 
rrXaTOC djcauTUJC 7 ). ecTtv r\ dpoupa tttixujv pX. 

T6 TrXe0pov e'xet eic jufjKOc Trfixeic icg Kat eic to 
TrXaTOC uJcauTiuc. e'xei r\ caTi(5a 8 ) Kapicac g- Kopi^a. 

T6 iouyov XereTat caTipujv X. fyei be f) Koupia 9 ) 
iouTepa jutKpd it^. dpOTpta to ^Otoc tujv poujv Tfjc 
fiuepac caTipac pS 10 ). 

5) Heimbach. p. 239 adnot. 

6) Xierpwv cod. 

7) ujccujtoc cod. 

8) cax'pa cod. 

9) Koupia sine acc. cod. 

10) 33 in codice minus distincte scriptum. 



SCR1PT0RES GRAECOS. 57 

c O tttixuc e'xei baKTuXouc ko. 6 TraXaiCTr)C exei^ 
baKiuXouc b"). r\ cm9au.fi e'xei baKTuXouc i(5. [6 tto- 
oicu-oc e'xei baKTuXouc b. r\ cmGafuri e'xei baKTuXouc 
ip'.] 6 TrobicjLioc e'xei baKTuXouc Tg. to TrXeTOv cctiv 
baKTuXou to «£ 

T6 juiXiov e'xei CTabia Ig. 

C H Xhpa exei ouTKiac ip, Ypau.u.aTa l2 ) cttti. 

Hanc novam et inauditam mensurarum farraginem nonne 
mireris? Quam explicare — siquidem omnino id fieri po- 
test — nobis nunc nec libet nec vacat. Sed alii forsitan hic 
inveniant , quae in suum usum convertant. 

De loco ex Tacticis Constantmi Porphyrogennetae petito. 

In quaestionibus Heronianis Martinus de Herone tertio 36 
Byzantino scribens mentionem facit loci cuiusdam de men- 
suris qui legitur in Constantini Porphyrogennetae Tactico- 
rum parte nondum edita 1 ). Hunc nos e Martini libro repe- 
tendum esse duximus, nec tamen iis quae vir doctissimus 
ex eo loco concludit possumus adstipulari. Nam his verbis 
omnem mensurarum rationem, qualis in imperio Byzantino 
tum (h. e. saeculo X) legitima fuerit, tradi existimat. lam 
,cum Romanum pedem ex imperio occidentis petitum man- 
sisse constet, Martini sententia eo deducitur, ut miliarium 
quo tum uterentur IV D ped. Romanorum fuerit. Quod 
neutiquam nec probari nec credi potest. Nam nullum nisi 
iustum miliarium V niilium ped. Romanorum imperatores 
orientis habuerunt. Quid igitur ex hoc Constantini loco 
eliciendum? num Philetaereum pedem — nam est ista omni- 
no Philetaerea ratio — etiamtum in usu fuisse? Minime 
gentium. Est omnino illucl Constantini opus e diversis 
scriptoribus collectum et compilatum 2 ). In quo quod is 
locus de quo agimus legitur, nihil inde effici potest nisi ut 
auctori operis Philetaerea mensurarum ratio e tabulis He- 

11) A cod. 

12) YP<* cod. 

1) P. 280. 385. 387. 

2) V. Martin. p. 336 s. 363 s. 385—87. 



58 PROLEGOMENA IN 

ronianis cognita fuerit dignaque cuius mentionem faceret 
visa. 

Pediasimi de orgyia locus. 

37 Sed quoniam ad recentiorem aetatem Byzantinam de- 
scendimus, nolumus omittere locum Ioannis Pediasimi, 
scriptoris saeculi XIV, laudatum a Letronnio 3 ). Is in Geo- 
daesia haec scribit: rrjv juev ouv CTropiuov kcu UTrajUTre- 
Xov yr\v ev tcuc paciXiKaTc arroYpacpaTc TauTrj Trj 6p- 
Yuia Trapabiboaa, bio Kai paaXiKf] auTr| KaXeTrai, r\ 
evbeKacTciGauoc brjXabr). *H fait, inquit Letronnius, 
mention d'une orgye de 11 spithames , appelee, dit-il. 
royale, parce que c'etait celfe dont on se servait dans 
les releves faits au nom de Fempereur , pour la distin- 
guer a"une plus petite employee dans les transactions 
particulieres. Cette orgye de 11 spithames n'est autre 
chose que Vorgye de la coudee de 32 doigts ; car for- 
gye composee de 4 de ces coudees vaut 128 doigts ou 
IOV3 spithames. Pediasimus a dil 11 spithames en nom- 
bre rond, pour eviter la fraction, selon son habitude ; 
et c^est ainsi qu'apres avoir fait une autre orgye de 
27 3 / 4 palmes, il la suppose partout de 28 palmes. 9 Ex 
his igitur colligimus duas orgyias Pediasimo notas fuisse, 
alteram minorem, eandem quam e tabula Heroniana V co- 
gnovimus (prol. § 25), alteram factam e cubito bipedali 
cuius ipsa quadrupla esset mensura. Video equidem de eo 
argumento multa addi posse ; sed de his certa ratione iu- 
dicare non prius licebit quam et Heronis tertii et Pedia- 
simi libri editi erunt. Sed quoniam non omnia possumus 
omnes, mittamus haec, et tota quaestione de mensuris por- 
rectis absoluta iam quaedam de mensuris cubicis ad- 
iungamus. 

De mensuris cubicis quae in Heronis slereometricis 
commemorantur. 

38 Yidimus Heronis geometriam ab aliis in alias formas 
redactam in variis collectionibus propagatam esse (§ 12). 



3) Jiech. p. 254. 266. Petita haec sunt e cod. Paris. 
2373 fol. 108 a et 2496 fol. 6 b init. 



SCRIPTORES GRAECOS. 59 

Exstant vero etiam stereometricae collectiones, Heronis 
titulo inscriptae atque eiusdem e stereometria petitae. In 
his nonnulla problemata inveniuntur, quibus mensurarum 
quas cavas dicunt rationes vel ad pedem vel cubitum soli- 
dum definiuntur. Quae nos eodem ordine exscripsimus quo 
ipsas stereometricas collectiones a nobis e codicibus Parisi- 
nis unoque Monacensi descriptas moxque edendas colloca- 
vimus. Primum igitur mensuram navis ex eo libro qui in- 
scribitur GiccrrwYCu tujv crepeoueTpouuevujv c 'Hpu>voc 
exhibuimus (fr. 18), tum tria problemata de mensura dolio- 
rum ex altera collectione stereometrica, quae incipit verbis 
c 'HpuJvoc ueipr)Cic TeTpacreYOu (fr. 19 — 21), porro duas 
mensuras navium et mensuram foveae ex eo libro assum- 
psimus qui inscribitur aut TTepi jueTpuuv aut CTepeoue- 
TpiKd (fr. 22 — 24), atque indidem fragmentum de pede so- 
lido e problemate quod OirfKiacuoc ubaTOC appellatur 
excerpsimus (fr. 25). Denique e tabula Euclidea (fr. 14) 
extrema verba, quae huc maxime pertinent, repetivimus, 
et fragmentum quoddam mutilum misereque corruptum, 
quod in Geeponico libro sequitur tabulam Heronianam IV, 
addidimus. 

Duo eius generis fragmenta iampridem Pauctonus e 
codicibus Parisinis citaverat, quorum alterum plane conve- 
uit cum uno ex nostris, alterum in una re differt 1 ). 

Iam id quod gravissimum est restat, ut de mensurarum 
rationibus quae in his fragmentis traduntur exponamus. 
Quae partim facillime explicantur, partim tam obscura et 
dubia sunt, ut nullo modo illustrari posse videantur. ln 
plerisque ipsa Romanorum mensurarum valet ratio. Nam 
dicitur 

6 CTepeoc ttouc, h. e. pes solidus Romanus, aequare 



1) Metrol. p. 266 primum haec ex Herone afferuntur: 
6 GxsQsbg novg v.ccxcc xr)v xcov (irj xaviHGJv SiccxvnoGiv xal 
nccQccdoGiv Ss%sxcci [todiovg xQStg, quae fere congruunt 
cum nostro fragm. 25, tum citatur Hero e tribus MSS. : 
yojpfr (ihv o oxsQSog novg ksqcc(iiov sv, (loSiovg xQSig. 
snccoxog fiodiog ccno ^sgxcov 'IxccUy.cov apt^co i?', sv.ccoxog 
ds ^soxrjg ccnb ovynLmv v.' . Vide nostrum fragm. 26, ubi 
eadem omissis unciis leguntur. 



60 PROLEGOMENA IN 

unum djucpopea (fr. 19. 20) sive djuqpopiCKOV (fr. 21} 
sive KepdjutOV (fr. 26), quae vocabula Romanorum 
quadrantal sive amphoram significant; 

idem pes solidus sive quadrantal Romanum ad tres juo- 
blOUC (fr. 21. 25. 26), qui sunt modii Romani, sive ad 
duodequinquaginta Hecrac 'IraXlKOiiC (fr. 19. 21) h. e. 
sextarios redigitur; 

item modius dicitur esse sedecim sextariorum (fr. 21. 26). 

Minus accurate mensura quadrantalis jueTpr)Tr)C dicitur 
(fr. 24) , quoniam haec Graeca mensura diversa est a Ro- 
mana amphora. Nec reliqua conveniunt, nam amphorae 
tribuuntur octo congii, congio novem sextarii. Ubi pro- 
clive est dictu g' pro 6' scribendum esse, quo facto iusta 
Romanae amphorae mensura restituta fuerit: at vero scri- 
ptor illius loci id egisse videtur, ut metretae LXXII sexta- 
rios, quae est Attica mensura, tribueret; cum igitur octo 
congiorum fecerit metretam, coactus est in congium novem 
sextarios computare. Quae quidem falsa esse apparet, sed 
eadem ita comparata , ut a nobis mutari non debeant. 

Porro ad Romanam mensuram pertinet illa modii defi- 
nitio qua is decima cubiti pars esse dicitur. Nam cum pes 
solidus tres modios habeat, cubitum implent modii fere 
decem 2 ). Id est Kepdjutov illud decem modiorum de quo 
in prima mensura navis legimus (fr. 18) , prorsus diversum 
a Kepau.iuj Romanorum quadrantali. Idem vero etiam alio 
loco (fr. 22) latet. Nam cum ibi cubitorum numerus decies 
ducatur, quo citou juobtot 3 lTaXiKoi fiant, efficitur pari 
modo cubitus Romanus decemplex modio, sive Kepd)Ulov 
tale quale statim descripsimus. 

Quae autem eodem loco (fr. 22) de castrensibus modiis 
— nam hi sunt Kacrpr|Ctoi juooioi — leguntur, ea sic 
depravata sunt, ut nihil inde effici possit. Nam cum omnino 
castrensem modium duplicem vulgaris modii mensuram 
fuisse constet (supra § 25), hoc loco, quantum e corrupta 
scriptura coniicere licet, alius eius modus intellegi videtur. 



2) Cubitus porrectus sesquipedem habet; solidus igi- 
tur pedes solidos 3| efficit, qui sunt modii 10£. Sed 
sescuncia excurrens omissa est. 



SCRIPTORES GRAECOS. 61 

Non minus corruptus est is locus quem nos exlremum 
collocavimus (fr. 27). Excipiunt verba eav to ttX&toc et 
quae sequuntur tabulam Heronianam IV, atque eo consilio 
scripta esse videntur, ut solida cubiti mensura digitis ex- 
primatur (supra § 23). Qui vero adduntur Hecrai irf poi et 
nescio qui £r|poc, de his, quamvis multimodis rem tentave- 
rim, non habeo quod probabiliter proponam. Nam omnia 
misere corrupta esse apparet. 

De artaba Aegyptia. 

Praeterea paucis disserendum est de Aegyptiorum ar- 39 
taba, quae et in uno ex his problematis (fr. 23) et infra in 
tabula TTepi |ueTpuJV (fr. 81) commemoratur. Sed id rursus 
sentio argumentum tam difficile esse, ut brevius de eo di- 
sputare verear. Quam variae de his Aegyptiorum mensuris 
cum aliorum metrologorum tum Boeckhii et Queiponis sunt 
sententiae 1 ). Nec vero ego me rem hic in transcursu absol- 
vere posse profiteor. Sed vestigia quaedam mihi invenisse 
videor, quibus forsitan ii qui rem accuratius exquirendam 
sibi proposituri sint feliciter insistant. 

Legimus in tabula TTepi jueTptuv (prol. § 86), quod 
fragmentum antehac Didymo vulgo tribuebatur, Ptolemai- 
cum medimnum Attico medimno sesqui fuisse maiorem , et 
dimidiam illius medimni partem, quae artaba vocabatur, 
modios Romanos IV S> cepisse 2 ). Iam nemo negabit eas 
mensuras proprie Aegyptias esse; nam si Ptolemaei reges 
Graecas introducere voluissent, quidni ipso Attico medimno 
Aegyptios uti iussissent? Immo, ut porrectas mensuras, 
ita etiam cavas e populari consuetudine retinuerunt, sed 
simul ad Graecas rationes accommodaverunt. Iam hoc unum 
velim mihi concedi, Aegyptiam artabam ex antiquo regio 
cubito (§ 16) aliquo modo ductam fuisse. Scilicet profe- 
ram simplicissimam rationem: nam artabam quartam cubiti 



1) V. Boeckh p. 242—45, Queiponem I p. 211—48. 

2) Ne quis sit immemor has rationes plane inter se 
convenire. Nam cum Atticus medimnus modios Rom. sex 
habeat, Ptolemaico medimuo novem modii conveniunt, 
artabae igitur sive dimidio medimno modii quattuor semis. 



62 PROLEGOMENA IN 

solidi partem fuisse existimo 3 ). Hac artaba cum Ptolemaei 
Aegyptios uti viderent, non aboleverunt illam quidem, sed 
tamen secundum Graecas mensuras paullulum immutave- 
runt. Namque Attico metretae eam aequalem esse iusse- 
runt, unde mensura eius aliquantulum amplior facta est 4 ); 
eidem autem artabae addiderunt medimnum, duplam men- 
suram, quae quidem, ut supra demonstratum est, sesqui- 
alterum Atticum medimnum caperet. Is medimnus exinde 
Ptolemaicus dictus est. 

Tum Romani Aegyptiis imperare coeperunt. lam facile 
existimes fieri potuisse, ut antiqua artaba servaretur. At- 
qui eam non servatam esse demonstrat scriptor tabulae 
Trepi juexpiuv, cuius in bis rebus firmissimam auctoritatem 
esse omnes consentiunl. Is plane atque aperte dicit: vuv 
oe bi& xfjv c PujjuaiKfiv XPfl clv *1 dpTapri xP^l^TiZiei 
(|uobiouc) y' X"« A Romanis igitur haec nova artabae men- 
sura instituta est. Unde autem eam ortam esse censemus? 
Admodum sagaciter Roeckhius aliique indagaverunt eam 
artabam cubico pedi Graeco aequalem fuisse 5 ). At quam 
maxime mirum esset, si Romani novam artabae mensuram 
ad Graeci pedis normam definivissent, qui nec in Aegypto 
nec apud ipsos usitatus erat. Immo vero ex Heronianae 
stereometriae reliquiis pro certo cognoscimus e Romano 
cubito illam novam mensuram ortam esse. Qua in re 
excogitanda et instituenda singularem sollertiam Romani 
praestiterunt. Inprimis enim id agebant, ne novam et in- 
solitam, sed eam mensuram introducerent, quae non solum 
ad suas rationes apta sed etiam a provincialium consuetu- 
dine non plane aliena esset. Iam Ptolemaicum medimnum, 



3) Aegyptium cubitum cum Letronnio (p. 116) ad 
mensuram 527 millim. (omisso excurrente semisse) exiga- 
mus. Inde solidus cubitus capit litra Francogallica 
146,36, et quarta eius pars sive antiquissima artaba, 
quam statuimus, litr. 36,59. 

4) Ex artaba litr. 36,59 Ptolemaei fecerunt artabam 
litr. 39,39, Attico metretae aequalem. Medimnus igitur 
Ptolemaicus fuit litr. 78,78. 

5) Cum pes Graecus 308 millim. aequet, cubica eius 
mensura capit litr. 29,23. Modii autem Romani 3| effi- 
ciunt litr. 29,18. Haec igitur plane inter se conveniunt. 



SCRIPTORES GRAECOS. 63 

qui novem Romanos modios capiebat, exiguo discriiuine 
minorem esse intellexerunt eo spatio quod solidus cubitus 
Romanus impleret. Hinc suae amphorae similitudine me- 
diinnum ad illum ipsum niodum auxerunt. Nam ut am- 
phora sive quadrantal pedis Romani cubici spatium conti- 
nebat, ita tum cubitale quoddam quadrantal effecerunt, 
et quemadmodum amphora Romana in tres modios divi- 
debatur, ita cubito solido sive Aegyptio quadrantali tribue- 
runt tres novas artabas. Porro cum cubitus solidus 
caperet modios decem, nova artaba habebat modios tres et 
trientem. Quod autem eadem artaba Graecum pedem soli- 
dum aequabat, id non tam consilio Romanorum quam 
sponte et necessitate quadam factum esse videtur, ut infra 
in adnotatione exponam 6 ). 

Iam eorum quae dixi teslimonia in unum conferenda 
sunt. Cubitum soiidum Romanum decem modios cepisse 
supra ex Herone demonstravimus (§ 38). Artabam modio- 
rum trium et trientis fuisse confirmat scriptor tabulae 
TT€pi jueTpUJV. Ex his necessario efficitur tres artabas cu- 
bito solido convenisse. Sed id ipsum expressis verbis do- 
cet is qui ex Heronis stereometria mensuram navis excer- 
psit ffr. 23). Ibi enim leguntur 6 Trfjxuc X^P^ dpTdftac 
X', eadeinque olim Rernardus ex Herone attulit 7 ). Sed ex 
iis quae eodem loco addita sunt magnae oriuntur difficul- 
tates : i\ei f) dpTdpr) u.obiouc b'. 6 rriixuc X w P € i ^°- 
biouc i', 'Itccaikouc juobiouc rf' S 8 ). Hic primum quae- 



6) Romani, ut dixi, artabam tertiam solidi cubiti par- 
tem esse voluerunt. Iam cum pes Graecus unum pedem 
Romanum et semunciam habeat, apparet quadrantal pe- 
dis Graeci aequale esse tertiae cubiti solidi parte. Nam 
aequatio quam dicunt haec est: 

(H)3 : 3 = (l^V) 3 . 
haec solvuntur in l£ = 1 -f- i •+■ yir "f" (izV) 3 - 
Vides omissis exiguis fracturis jfa et (-^) 3 exactam esse 
aequationem. 

7) De mensur. p. 84: cubitut cubicus, 6 nrjxvg 6rSQEog 
capit ires Artabas: Artaba vero quatuor modios Castrenses, 
aut modios Italicos 4^: Hero Hypobolimaeus ab Epiphan. 
M. compilavit. 

8) Pro rr'S duo libri iy' exhibent. Sed ne sic quidem 
ulla ex iis difficultatibus ourp siirnif f*nvi lollitur. 



64 PROLEGOMENA IN 

ramus , num in tota antiquitate ullus cubitus fuerit cuius 
quadrantal modios XIII S caperet. Minime vero. Rationem 
subducas: nullum talem cubitum fingi posse invenies 9 ). 
Itaque gravissimi erroris convincitur quisquis ea quae dixi- 
mus verba ad Heronianum problema adscripsit. Gausa au- 
tem erroris inde facile explicatur, quod ille antiquam 
Ptolemaeorum artabam et recentiorem Romanam inter se 
confudit. Nam cum eam artabam, quae tertia pars cubiti 
est, vetustiorem illam, non recentiorem esse opinaretur 
eique modios IV 5 tribueret, porro adductus est, ut decem 
illos modios qui cubitum aequarent Romanos esse negaret 
et cubitum modios XIII S habere diceret. Denique quod 
idem artabam qualtuor modios habere scribit, etsi ne id 
quidem cum ceteris convenit, tamen non prorsus aspernan- 
(lum videtur. Puta enim modios illum minus accurate di- 
xisse artabae quadrantes : colliges igitur ex hoc loco, quod 
per se fere consentaneum est, artabae fuisse partes qua- 
drantales, quae singulae capiebant sextarios XIII et trientem. 
Unum hoc loco addendum videtur, artabam minorem 
sive modiorum III et trientis mensuram etiam ab Epiphanio 
et Hieronymo, qui exeunte fere saeculo IV scripserunt, et 
in carmine de ponderibus et mensuris commemorari 10 ). 

De vetustissima tabula ponderum et mensurarum. 

40 Hac quaestione ad fineni perducta non exiguam par- 
tem praefationis nostrae absolvimus, quae quidem praeci- 
pue versabatur in fragmentis Heronianis quae sunt de 
mensuris explicandis et illustrandis. Iam in alium quasi 
campum descendamus ac praeterito Pollucis loco de men- 
suris cavis 1 ), qui nuliam difficultatem habet, inquiramus 



9) Modii 13| faciunt litr. 118,2, unde fit porrecta 
mensura millim. 490,6. At nullus antiquus cubitus hunc 
modutn habet. 

10) V. infra prol. § 87, Pseudo-Priscianum v. 89, et 
de Hieronymo Queiponem I p. 212 s. 

1) Est nobis fragm. 28. Qui locus longiore explica- 
tione non eget. Mediranus enim et choenix reliquaeque 
mensurae Atticae sunt. Sed tamen diversum etiam men- 
surae genus imprudens Pollux immiscuit; nara quae choe- 



SCRIPTORES GRAECOS. 65 

in varias illas tahulas quibus ueTpiuv xal CTa0uuJV ex- 
positio continetur. 

Plurimae ex his tahulis propagatae sunt in iis codici- 
hus manu scriptis qui Galeni libros continent, atque in- 
scriptae sunt aut Galeni aut CJeopatrae aut Dioscoridis no- 
mine, nonnullae etiam auctoris titulo carent. Omnes autem 
pertinent ad artem medicinam, omnium est ea ratio, ut 
et notae quihus mensurae et pondera per compendia scri- 
pturae designentur, et mutuae mensurarum inter se ratio- 
nes, et pondera iiquorum qui quibusque infundautur accu- 
rate describantur. Quarum tahularum ut hrevis sit in hac 
disputatione signiticatio, medicinales appellemus. 

Vetustissima ex his tabulis est illa TTepi juerpwv Kal 
craGuujv Kai tujv briXouvTwv auTa crjuaTUJv, a Mont- 
faucono inter Analecta Benedictinorum edita 2 ), cuius in- 
cerlum auctorem metrologum Benedictinorum vocare con- 
suevimus, quamquam rectius forsitan ipsarn tabulam ap- 
pellemus vetustissimam medicinalem. Quam praeter unum 
locum de Alexandrina mina ante Neronis aetatem scriptam 
esse certis argumentis prohatum est 3 ). Sed etiam ab al- 
tera parte aetas eius tahulae circumscribi potest. Etenim 
cum inter pondera libra et uncia Romana afferantur, appa- 
ret tabulam eo tempore ortam esse quo medici Graeci qui 
Uomae versabantur artis medicinae aut praecepta scribere 
aut scholas quasdam hahere coeperunt. Id autem non ante 
Augustum factum esse constat. Ergo sequitur, ut suh 
primis imperatoribus Romanis ab Augusto ad Claudium ea 
de qua agiinus tabula composita sit. 

Iam videamus quae deinceps ibi legantur. Primum no- 
tae quaedam ponderum et mensurarum perscriptae sunt 
quibus tum medici uti solebant. Oboli nota in inscriptio- 



nix trium cotylarum esse dicitur, ea nec Attica est nec 
medimni pars duodequinquagesima sed Ptolemaica potius 
(§ 73). Ceteras mensuras a Polluce commemoratas in 
metrologia suo quamque loco explicuimus. 

2) Analecta Graeca ex MSS. codicibus eruerunt mo- 
naclii Benedictini (Paris. 1688) p. 393—95. 

3) V. nos in Metrol. p. 8. 214. 235, et infra § 41. 
Locus de Alexandrina mina explicabitur § 66. 

SCRIPT. METROL. I. 5 



66 PROLEGOMENA IN 

nibus Atticis est linea recta I , eadem postea oblique ducta 
est, \ (fr. 52, 4. 56, 14. 66, 8). Sic etiam hoc loco scri- 
bendum esse videtur, siquidem id quod Montfauconus edi- 
dit, — , ea non est Ypaujuri tic TrXafia, ut scriptor tabu- 
lae expressis verbis dicit. Tum buo dTrepiCTiKTOi correxi 
pro TrepicTlKTOl collatis tabulis Galeneis (cap. II, 4. VI, 14). 
Porro dvbpeioc KaGeTip quid sit, Montfauconus his ver- 
bis explicat: 'dicitur instrumentum chirurgicum concavum 
et altera parte recurvum, quo urina in vesica detenta eli- 
citur et vesicae vitia probantur , quod litteram S fere refe- 
rebat'. Atque ipse Galenus: lotKe be 6 Ka6eTf]p tuj 
c PwuaiKUJ S, quo loco etiam adbibendi eius ratio descri- 
bitur 4 ). 

De ponderibus quae in eadem tabxda afferuntur. 

41 De reliquis quae in eadem tabula leguntur pro rei gra- 
vitate paullo uberius disserendum est. Ante omnia autem 
iioc commemorandum videtur, scriptorem tabulae variis e 
libris ea quae de ponderibus et mensuris memorabilia vi- 
derentur excerpsisse atque in sua expositione coniunxisse. 
Quapropter non mirandum est easdem mensuras ab eodem 
variis rationibus definiri. 

Primum quid tradit de ponderibus? Initium facit a 
mina eique C dracbmas , drachmae VI obolos, obolo VIII 
chalcos tribuit 1 ). Haec omnino est Atticorum ponderum 
ratio. Chalcus autem iste non est aeneus Atheniensium 
nummus, sed octava argentei oboli pars, minutissimum 
Graecorum pondus. Praeterea Attica pondera comparavit 
cum Romanis. Romanam libram Attici talenti partem octo- 
gesimam fuisse pro certo compertum habemus 2 ): mina igi- 
tur Attica, quae est talenti pars sexagesima, aequabat 
libram Romanam cum triente; porro eadem ratione effici- 
tur, ut uncia quae est Jibrae pars duodecima, habeat Atti- 



4) Galeni op. ed. Kiihn tom. XIV p. 788. 

1) Pro numero obolorum a Montfaucono editum i le- 
£endum esse r) ex iis rationibus quae postea a scriptore 
tabulae subducuntur apparet. V. Boeckh. p. 24 et Christ. 
p. 61 s. eius commentarii qui infra in adn. 5 citabitur. 

2) V. Metrol. p. Hfi es. 



SCRIPTORES GRAECOS. 67 

cas drachmas VI et quadrantem. Id autem ipsum in tabula 
recte expressum est, cum uncia drachmas 3 Attikccc g' Kai 
6(3oX6v a' Kat x«XkoOc b' habere dicatur, nam haec con- 
iuncta faciunt drachmas VI et quadrantem. Quid vero? 
unciae praetereaVII drachmae tribuuntur, minaeque drach- 
mae CXII? Scilicet hi sunt denarii Romani, quod quidem 
ipse auctor his verbis significal: e'xei be f) juvd oXkoic 
CKaTOV, Trpoc be to MTaXiKOV pi|3'. Intellegit enim 
to 'kaXiKOV Romanam ponderis rationem, qua CXII de- 
narii minae, sive LXXXIV denarii librae, sive VII singulis 
unciis convenerunt inde a tempore belli Hannibalici usque 
ad Xeronem. 

Sed latet in eadem tabula etiam alia denarii ratio, quam 
antiquissimam et primariam esse nuper a Borghesio cogni- 
tum est 3 ). Nam cum primum.Romani argenteos nummos 
signare coeperunt, quod factum est paullo ante bellum 
Punicum primum, tum denarium sextam partem unciae 
esse voluerunt. Et cum praeter denarium summi momenti 
ad omnes nummarias rationes esset sestertius, quarta de- 
narii pars , nummo sestertio addiderunt suam ponderis 
significationem, pondus enim sestertii scriptulum dixe- 
runt; denarii autem pondus sextulam, h. e. sextam unciae 
partem appellaverunt 4 ). Ex tota igitur libra septuaginta 
duo denarii facti sunt. Hoc autem ipsum scriptor eius ta- 
bulac de qua agimus alicubi legerat; nam haec affert (4): 
n be XiTpa exei oirfYiac ip', oXkccc oe', ev aXXiu o(3'. 
Hic oXkoic oe' Atticas drachmas esse facile perspicitur; 
illae autem o^', de quibus idem in alio libro legit, sunt 
denarii Romani antiquissimi 5 ). Eodem redit scripuli defi- 



3) Ibid. p. 202, 

4) De horum ponderuin origine cum antehac nihil 
exploratum fuerit, iam certius de ea re iudicari posse 
videtur. Nam et sicilico et sextula et scripulo ex eo ipso 
tempore quo primum argentum signaverunt Romanos in 
ponderationibus uti coepisse existimo. Qua de re copio- 
sius disputare alienum est ab hoc loco. 

5) Hoc primus demonstravit Boeckh p, 24, cui nuper 
accessit Christius in commentario quem inscripsit Beitrage 
:?/r Bcstimmung des aitischen und anderer damit zusammen- 

5* 



68 PROLEGOMENA IN 

nitio (2): to be Yp&iujua ecftv 6(3oX6c x«XkoT b', hoc 
est, drachmae sivedenarii pars quarta, unde rursus ad eum 
denarium deducimur qui sextulam unciae pendit. 

c O\Kr| eodem sensu quo bpax|ur| dicta hic perinde 
atque in reliquis ponderum tabulis et apud medicos non- 
nullos reperitur 6 ). 

De mensuris eiusdem tabulae. 

42 Postquam de ponderibus scriptor tabulae exposuit, de 
mensuris frumentariis instituit dicere(3). Hae autem omnes 
ad ipsam Atticam normam referuntur : medimnus XII f]|ut€- 
KTa sive semodios habere dicitur, semodius choenices IV, 
choenixAtticas cotylas IV 1 ). Tum ad Romanas mensuras ita 
fit transitio, ut cotyla dimidia sextarii pars esse dicatur. 
Praeterea aliud Atticae cotylae nomen rpupXiov affertur, 
et oxybaphum quarta pars cotylae additur. 

Oxybaphi mensura cum ad liquidas res pertineat, iam 
ad aliud argumentum scriptor transgreditur, quod totum 
in mensuris pondere liquorum definiendis versatur. Qua 
de re infra saepius commemorabimus: hic nihil nisi brevi- 
ter tabulam et explicamus et emendamus. 

Verba quae eodem loco (3) sequuntur plane corrupta 
sunt, quorum emendandorum via ac ratio petenda est a 
proximis (5). Ibi 'IraXtKOC £eCTr)C, h. e. sextarius Roma- 



hdngenden Talente, qui editus est in Annalibus Acad. Mo- 
nac. 1862 I, ubi vide p. 52 s. 

6) Quaenam eius usus origo sit, cum antea obscurum 
fuerit, iam dilucide perspicitur e locis medicorum Grae- 
corum quos infra afferam (§ 44). Reperiuntur enim prae- 
ter bpaxMnv passim haec quoque: bpaxurj 6\xrj , bpaxur) 
6\Kr)v, 6\kti bpaxufjc, denique simplex 6\ky). Sic igitur 
6\Kn. in drachmae significationem abiit. Maxime autem 
id in Aegypto factum esse arbitror, ubi cum praeter ar- 
genteam drachmam in rationibus altera drachma uteren- 
tur quae esset pars magni aurei stateris sexies millesima, 
ipsam argenteam drachmam addito 6\KfjC vocabulo distin- 
xisse videntur. Atque aliis etiam de caussis veri simile 
mihi videtur plurimos ex illis libris Hippocraticis spuriis 
in Aegypto ortos esse. 

1) V. Metrol. p. 82. 



SCRIPTORES GRAECOS. 69 

nus olei libram unam et dimidiam pendere traditur. Quod 
quidem rectissime dici cognosces e tabulis Galeneis (cap. 
IV, 14. XIII, 8 al.). Inde etiam antea (3) pro f) be xr\\xr\ 
a*f€i Xirpav juiav fju.icu scribenda sunt 6 be HeCTr|C 
etc. Iam constat, si liquoris significatio in ponderandis 
mensuris omittatur, plerumque vinum vel aquam, unde 
omnis fit ponderis definitio, intellegi ; verum ex hoc loco 
colligimus etiam ad olei pondus mensuras ita definiri pos- 
se, ut eius ipsius liquoris nulla fiat mentio 2 ). Quod maxi- 
mi momenti est ad multos locos qui sequuntur explicandos. 
Res autem ipsa inde orta est, quod medici plerumque olei 
liquorem, non vini aut aquae, in formulis medicamentorum 
perscribebant. 

Porro eo loco de quo agimus etiam haec leguntur: to 
be 6£u(3acpov TerapTOV ecri kotuXtic, oXkocc be e'xei 
buo opoXov a' x«XkoOc b'* 6 be KuaGoc e'xei KOTuXrjc 
cktov, 6Xk&c rj'. Haec corrupta esse apparet. Nam cum 
oxybaphum quarta cotylae pars sit, cotyla autem dimidia 
sextarii, necesse est oxybaphum habeat uncias duas et 
quadrantem. In tabula autem oXKai duae cum quadrante 
afteruntur. lam vides in quo sitpeccatum: uncias et 6X- 
Kdc sive drachmas scriptor inter se confudit. Nec tamen 
hunc errorem nobis corrigere licet, quia pro quadrante 
unciae posuit obolum et chalcos, drachmae partes. 
Quo demonstrato iam equidem in explicanda cyathi men- 
sura , cui octo drachmae perverse tribuuntur , non laboro, 
quoniam quae falso ab ipso auctore scripta esse appareat, 
ea non emendanda esse censeo. 

Praeterea sextarius ad duas libras, et cotyla quae C €X- 
Xr|ViKr| appellatur ad unam libram rediguntur (5). Hae ni- 
mirum sunt u.eTpiKai sive librae cornus olearii, de quo 
continuo docebimus (§ 46). Ibidem sextarius primum olei 
pondere, de quo iam diximus, tum vini pondere exigituf. 
Interiecta autem est Alexandrinae cotylae definitio. Hic 
Montfauconus non rccte oirfYiac k edidit, cum n' collato 



2) De hac re si cui dubitatio inhaereat, legat Galen. 
coll. cap. IX (fr. 59, 19) , ubi eadem verba addito £\cuou 
vocabulo inveniuntur. 



70 PROLEGOMENA IN 

vini pondere scribi necesse sit 3 ). Sic igitur haec inter se 
sunt comparanda : habebat 

Attica cotyla olei uncias IX, vini X (Gal. cap. IV, 14 al.) 
Alexandrina olei uncias VIII, vini IX. 
Fuit igitur cotyla qua medici Alexandrini uti solehant , vel 
nona vel decima parte minor quam Attica; nec tamen pro- 
prie eam diversam fuisse ab Attica iudicaverim, sed per 
abusum , ut aiunt, modum eius paullum imminutum esse. 

De mina Alexandrina (6) quid iudicandum sit infra 
aptior disserendi erit locus (§ 66). 

Sequuntur deinde et sevi et picis et epuciuou 4 ) in 
cotylam infusorum pondera. Hic pro juvav, quod absur- 
dum est, scripsi fjjuivav porroque pro 6\k&c i(3' emen- 
davi op'. Dicitur igitur cotyla habere 
sevi liquidi drachmas 72 
sevi solidi — 75 

picis — 80 

epudjuou libras 4. 

De extrema eiusdem labulae parte. 

43 '* Tum congii Attici et mensura et pondus his verbis 
definiuntur (8): 6 oe xoOc ecii jueipov 'Attikov, kotu- 
\ai 'ArriKai i(3'. CTaGuou be crfei 6\k&c ujk'. Redit 
haec ponderis aestimatio ad cotylam Atticam LX drachma- 
rum, quam Galenus commemorat (§ 45), eademque repe- 
ritur in Galeneae collectionis tabula quarta , quinta (Cleo- 
patrana), decima J ). Quae pondera et ego quondam ad 
vetustissimum Romanorum denarium referenda esse diu 
existimavi, et nuper, cum ipse gravissimis argumentis ad 
diversam rationem deductus essem, Christium, virum sub- 



3) Litterae numerales r) et k in quibusdam codieibus 
saepissime inter se sunt commutatae; quin etiam fuerunt 
librarii qui constanter easdem una tantum nota designa- 
rent. 

4) 'Epuctiuov est planta quaedam descripta a Theo- 
phrasto (hist. pl. 8, 3, 1—3. 8, 7, 3). Saepissime eadem 
apucl medicos occurrit: vide Hippocr. (spurium) vol. XXII 
p. 675. 720. 721. 856 al., Galen. vol. VI p. 548 (ed. Kuhn). 

1) V. infra § 45 adn. 7. 



SCRIPTORES GRAECOS. 71 

tilissimum, vidi eaiulem sententiam amplexum esse 2 ). Ac 
vero proclive erat in eam opinionem incidere; nam et in 
hac ipsa tabula vetuslissimus ille denarius occurrit, cuius 
pondus plane ad cotylam LX drachmarum quadrat, et in 
quarta tabula Galenea eadem aestimatio Tiapd toic 3 \xa- 
Xikoic usitata fuisse dicitur. Nec tameu, cum alia super 
aliam ratione in rem impeditissimam inquirerem, verum 
quid esset, quamvis occultum iaceret, latere me potuit. 
Primum in hac vetustissima tabula eo loco quem statim 
attulimus omnis aestimatio ad Atticam mensuram facta est, 
aliena igitur est a Romanorum usu, de quo idem scriptor 
antea exposuit. Tum vero in tribus illis tabulis Galeneae 
coliectionis, ubi eadem aestimatio invenitur, minime de 
Romanis mensuris, sed ubique de Aegyptiis agitur 3 ). Porro 
neutiquam veri simile est Romanos illo tempore quo de- 
narii sextulae pondere fiebant, ipso denarii nomine in 



2) Ut in quaestione difficillima licere mihi arbitror 
ea quae primum de ea re commentatus eramhic adscribere: 
c Cum congium Romanum, qui aequalis fuit Attico, decem 
libras vel vini vel aquae pependisse constet, eidein au- 
tem hoc loco DCCXX drachmae tribuantur, efficitur, ut 
ii denarii intellegantur, qui singuli sextam unciae Ro- 
manae partein pendant. Quid vero ex hac ponderis ra- 
tione concludendum? Vix dubium videtur, quin iam illis 
temporibus, quibus primum argentei nummi signati dena- 
riique ad sextulae pondus exacti sunt, non solum maio- 
res liquorum mensurae, id quod e plebiscito Siliano 
compertum habemus, sed etiam minores suis quaeque 
ponderibus accurate definitae fuerint. Et minores qui- 
dem mensuras denariis definitas esse veri simile videtur. 
Ubicumque igitur in tabulis metrologicis mensuras liqui- 
dorum iis denariis qui singuli sextulam pendunt expressas 
esse invenimus, has rationes e vetustiore tempore serva- 
tas esse existimabimus'. Haec cum iis de causis quas 
supra attuli non recte se habere et delenda esse coguo- 
vissem, vidi Christium in commentario de Victorii argu- 
niento calculandi (Sitzungsbericht d. Milnch. Akad. 1863. I 
p. 127—29) eandem viam unde ego discesseram ingressum 
esse. Quae res necopinata etsi novas dubitandi et am- 
bigendi causas mihi attulit, tamen postquam omnia repe- 
titis curis diligenter examinavi in ea sententia quam su- 
pra proposui mihi persistendum esse duxi. Utrum verum 
sit, diiudicent viri harum rerum periti. 

3) Haec accuratius demonstrata sunt infra § G3. 76.82. 



72 PROLEGOMENA IN 

mensuris definiendis usos esse. Nam cum e plebiscito Si- 
liano congius vini decem pondo sit, in sextarium incurrunt 
unciae XX, in heminam X, in quartarium V, nec vero aliter 
nisi unciis eae mensurae exprimebantur ; minores autem, 
ubi divisio ad denarium descendere posset, vixdum illo 
tempore sic pondere exigebantur. Ne multa, quam maxime 
abest a Romanorum consuetudine, ut congius DCCXX dena- 
rios, cotyla LX habere dicatur. 

Adhuc eius qui negaret partes egimus: iam altera ratio- 
ne reiecta quid nobis probabile esse videatur, proponamus. 
Non audeo equidem affirmare Athenienses eodem modo quo 
postea sRomanos ponderibus mensuras definivisse — quod 
si fecerunt, metretes vini aquaeve habuit sesquialterum ta- 
lentum, congius drachmas DCCL, cotyla LXII S 4 ) — sed 
utcunque ea res se habet, hoc certum et exploratum est, 
vetustiores medicos, id est eos qui Alticis ponderibus et 
mensuris utebantur, Atticae cotylae oleo impletae pondus 
LX drachmis aestimavisse 5 ). Quod cum ii qui in Aegypto 
de ponderibus et mensuris scripserunt in medicorum libris 
passim reperirent, id in tabulis suis adnotaverunt: unde 
demum ea ratio et in hanc tabulam et in tres illas Galeneas 
propagata est. Atque hoc etiam Aegypliorum, non Graeco- 
rum aut Romanorurn, consuetudine factum esse apparet, ut 
choenicem (Aegyptiam scilicet, non Graecam), perinde ac 
si ea mensura liquorum esset, pondere definirent 6 ). 



4) In promptu est coniicere, id quod Christius p. 129 
significare videtur, legitima ratione cotylam ab Athenien- 
sibus 60 drachmis aestimatam esse. At sic metretes ha- 
beret drachmas 8640, qui numerus a simplici ratione tan- 
tum abest, ut ipse per se rem incredibilem reddat. Immo 
si quis Athenienses mensuras pondere derinisse contendat, 
is metretae sesquialterum talentum tribuat necesse est. 
Sed haec quaestio in eo quod nos agimus explicando fa- 
cile omitti potest. Nam nihil nisi hoc proponimus, quod 
e Galeni libris compertum habemus, cotylam olei a ve- 
tustioribus medicis 60 drachmis aestimatam esse, eamque 
aestimationem in nonnullas tabulas de mensuris illatam 
esse. 

5) V. locum Galeni (fr. 47) et infra § 45. 

6) V. hanc tab. § 8, tab. Cleop. § 28, cap. XV § 4. 



SCRIPTORES GRAECOS. 73 

Etenim choenix, quae extrema hac tabula explicatur, 
quoniam trium cotylarum modum habere dicitur, Aegyptia 
est, non Attica (§ 73). Pondus autem eius a cotyla deriva- 
tur, quae cum LX drachmas pendat, choenici trium cotyla- 
rum conveniunt drachmae CLXXX. Atque eadem ratione 
sextario, qui duas cotylas capit, CXX drachmae tribuuntur: 
sed hoc demum ab huius tabulae scriptore, qui Romae 
vixit, additum est ad Aegyptii auctoris praecepta. 



De mensuris ac ponderibus quae apud vetustiores medicos 
reperiuniur. 

Reliquae eius generis tabulae multo posterioribus tem- 44 
poribus, quarto ferc quintove saeculo, in eam formam quae 
nunc exstat redactae sunt. Nec tamen omnia quaecumque 
ibi traduntur ad illam ipsam aetatem pertinent, sed multa 
a vetustioribus aucloribus repetita sunt. Omni igitur cura 
quaerendum est, possintne aliqua eius rei vestigia in iis 
medicorum libris qui ad nostra tempora servati sunt inda- 
gari. Itaque ego, quamvis longam et molestam operam me 
suscipere intellegerem, tamen non dubitavi, quin gravissi- 
morum medicorum libros perlustrarem quibusque ii men- 
suris ac ponderibus uterenter diligenter exquirerem. 

Quae quidem nunc longa oratione exponere non pos- 
sum : at hanc habes eorum quae inveni summam. 

InHippocratis libris — eos dico quos genuinos esse 
subtilissimis quaestionibus factis exploratum est 1 ) — nulla 



1) In eam rem cura a prioribus non ea qua par erat 
cura ac diligentia inquisitum esset, nuper Franciscus 
Ermerins in prolegomenis ad Hippocratis reliquias (vol. I, 
Traiect. ad Kh. 1859) tam egregie de eo argumento dis- 
putavit, ut nihil fere quod dubium et ambiguum sit re- 
linquatur. Gravissimi autem eius commentationis loci hi 
sunt : Iusiurandum ab ignoto auctore antiquissimo tem- 
pore confectum esse eamque formulam Hippocratis aetate 
fuisse usitatam (p. XIII s.); prorrhetoricum primum, prae- 
notiones Coacas, prognosticum varias sententias continere 
nec eadem aetate nec ab eodem viro scriptas: inesse 
locos e libris vere Hippocrateis, sed pleraque esse recen- 
tioris originis (p. XVII. XXV. XXXV. XLIII); epidemio- 



74 PROLEGOMENA IN 

pondera aut mensuras reperi. Nec vero illa aetate iam for- 
mulas medicamentorum certis et ponderibus et mensuris 
expressas habebant, sed ex usu et consuetudine iustae ra- 
tiones aliis ab aliis tradebantur. 

PJurima maximeque varia in spuriis libris Hippocra- 
ticis inveniuntur. Quae res quanti momenti sit, dici vix 
potest. Mihi certe persuasum est ex ipsarum mensurarum 
variis rationibus multa ad aetatem et originem Hippocrati- 
corum indagandam colligi posse. Sed in hanc rem alio 
tempore, si otium erit, inquiram: nunc nihil nisi brevem 
earum rerum tabulam e libris Hippocraticis excerptam pro- 
pono. 

Pondera sunt T€TapTr))u6piov juvac, craTrjp Arfi- 
vaioc, bpaxuf] Aifivair), bpaxjuri (sive bp. oXktiv sive 



rum libros I et III nonnullis locis exceptis (p. LI) genui- 
nos esse (p. LXl s.); item librum de aere aquis et locis 
ab ipso Hippocrate scriptum (p. LXIV); tum libri de vi- 
ctus ratione in morbis acutis priorem partem (p. 287 — 327) 
genuini operis Hippocratei fragmentum esse (p. LXXX), 
alteram partem spuriam (p. LXXXII ss.); librum de vul- 
neribus capitis totum Hippocrati tribuendum esse (p. XCI); 
aphorismos multo post Hippocratis aetatem collectos esse 
et pauca in his reperiri ab ipso Hippocrate profecta 
(p. CIV); epidemiorum libros II, IV ceteros itemque 
omnia reliqua scripta quae Hippocratis nomine feruntur 
spuria esse. Cuius copiosissimae disputationis summam 
habes in iisdem prolegomenis p. CXXXI ss. — Haec qui- 
dem Ermerins: ego addo argumentum illud e mensuris 
et ponderibus ductum, quae in genuinis libris nulla, in 
spuriis plurima inveniuntur. Dilucidissime res perspici- 
tur libri de victus ratione in morbis acutis duabus parti- 
bus, altera genuina, altera spuria, inter se collatis. In 
parte genuina ne iis quidem locis, ubi res id postulare 
videtur, certae mensurae afferuntur (conf. § 11. 12. 19. 
21. 33. 56. 60. 63). Partis spuriae duae sunt distinguen- 
dae particulae, altera vetustior, quae ab initio pertinet 
ad § 57, ubi nullae dum mensurae inveniuntur; altera 
recentior, ubi et diversus est orationis color et passim 
pondera ac mensurae afferuntur: KuaOoc § 58, f^uioXiov 
opaxMnc 60, TeTapTn.u6piov 64 (conf. adn. 2), bpaxMn, 
6po\6c, TpuopoXov, KOTuXr) 'Attikii 66, opaxur] 67, Xcki- 
ckiov 'Attikov crpoYYu\ov (acetabulum) 71. 



SCRIPTORES GRAECOS. 75 

oXxri), rpiuupoXov, opoXoc 'Attikoc, opoXoc, fijuiuupo- 
\iov 'Attikov, f]juiuup6\iov 2 ). 

Mensurae: xoeuc, nMiX°^°v, X°ivi£ 3 ATTiKr), X°ivi£, 
f]LiixoiviKOV, KOTuXri AiTivaia, KOTuXr) 3 ATTiKr|, kotuXti, 
rpupXiov, r]juiKOTu\iov,T€TapTr|u6piov, oHupaqpov, Kua- 
0oc, f|juicu Kud0ou, Kuajuoc, Kuajuoc c €\\r]viK6c, Arfu- 
tttioc Kuajuoc, Kapuov, x^fh KOTX^l X^IP^M^, KOTXH 3 )- 



2) Locos minime omnes, sed paucos tantummodo ex 
ingenti copia afferre possum: T€TapTr)ju6piov uvdc in libro 
it. tujv £vtoc TraOujv XXII, 520 (Kiihn); idem significat 
solum TeTapTnuopiov ib. p. 477, neque aliter explicandum 
videtur TeTapTrjuopiov quod legitur libri Trepl biaiTric in 
parte spuria (XXII, 99); — CTaTfjp Aiywaioc in libro I 
YovaiKeiujv (XXII, 745); — bpaxur) AiYivair) ib. 725; bpa- 
X|uf), Trepi biaiTrjc in parte spuria (XXII, 99. 100), Y uv ai- 
Kciujv a' (XXII, 718. 727) passimque aliis locis; TCrapTOV 
6pax,uf|c, y^v. 760; — bpax.uf) 6\Kf)v ib. 728 (conf. bpa- 
Xiurjv CTa9u6v 759); — 6\Kf) ib. 755. 759; — TpiujpoXov 
ib. 708. 725. 731.846 cet., TpiUJpoXov 6\Kf)v 804; — 6po- 
\6c, Trepi biaiTrjC in parte spuria (XXII, 99), YUvaiKeiuiv 
a' (715 al.), 6\Kf)C 6(3o\ouc buo ib. p' (852), 6(3o\6c 'Atti- 
kuj CTaOuuJ ib. 860; — f|juiujp6\iov 'Attikuj CTa0|uuj ib. a' 
(758), craOuoc f)uiuj06\iov 'Attikov ib. 755, f|uiujp6\iov 
ib. 715. 752 cet. 

3) Loci hi sunt: xoeuc, irepi voucujv (XXII, 321 s.); 

— Tpia fjuixoea ib. 321, YuvaiKeiwv a' 746. 748, Tpia f|jut- 
Xoea 'Attikoi ib. (S' 873. 875; — xoiviH 'ATTiKf) ib. 859, 
XoiviE ib. a' 719. 746. 747; — f)|uixoiviKov, tt.voucujv 322, 
YuvaiK. a' 726; — KOTU\r) AiYivaia, tt. voucujv 281, ko- 
Tu\rj 'ATTiKf), tt. biaiTrjc in parte spuria 99, Y uv aiK. ct' 
621. 705. 757, p' 777. 779; KOTu\n, tt. voUcujv 320. 322 cet,, 
tt. tujv £vtoc TraOujv 464. 477. 521 cet., Y uvaiK - a ' 719. 
726. 729. 731. 733 cet., €Tnbr)u{ujv 0' XXIII, 467; — Tpu- 
p\iov, irepi tujv cvtoc TraGuJV 465. 521 , qui loci diversos 
auctores habent ab iis ubi KOTu\r) reperitur; — fjjuiKOTU- 
\iov, tt. tujv evTOC iraeujv 464. 477. 520, Y^vaiK. a' 727. 
760 cet. (idem ap. Galen. XIII, 647); — TeTapTiquopiov 
kotu\t)C, y^v. p' 777, ut TerapTov juepoc kotu\t)C ib. 779; 
idem significat u£\itoc 8cov TeTapTnuopiov ib. a' 730; 
sed CTdqp %r]v6c ocov TeTapTrjuopiov (ib. 729) utrum pon- 
dus sit an mensura ambigo ; — oSuftaqpov, Y^vaiK. a' 727. 
752 cet., fjjuicu oSupdqpou ib. 717. 727; — KuaOoc, rr. vou- 
cujv 323, Y^v. a' 718. 725. 737 cet.; fjuicu KudGou ib. 752; 

— Kuauoc, y^v. a' 708.-717.724.730; Kuaiuoc c €\\nviK6c ib. 
672; AIyutttioc Kuauoc ib. p' 850; — Kdpuov, y^v. a' 708 



76 PROLEGOMF.NA IN 

Nicander, Theriacorum et Alexipharmacorum scri- 
ptor, paucis admodum mensuris et ponderihus usus est. 
Nam praeter x°0v, KOT\j\r]V, KtjaGov, oHvjfJacpov, bpa- 
X)ur|V, ooeXov nihil eius generis commemorat, nisi quod 
uno loco KUjupoio TpaTteZjievTOC modum proponit, quem 
acetabulo aequalem fuisse scholiasta adnotat 4 ). 

Dioscorides omnino, nisi fallor, ipse Romanis men- 
suris et ponderibus usus est. lnveniuntur apud eum sae- 
pissime Xirpa, oirfYua? opaxjurj sive 6XKr), opoXoc, tum 
Kepduiov, x°uc, HecTric, KOTuXri, oHvjftacpov, KuaOoc 5 ). 



(una cum cyamo); — X^IW «^PH > T ov - a' 725; — KOTXH 
Xr)pau.ic, rr. voucujv 309; kotX^I» T° v - a' 726. 

4) Locis Nicandri statim addam scholia a Schneidero 
edita. Ther. 103: ev 6e Tpixr]v uoipav po6eou x°°c] schol.: 
dvxi tou 6' KOTuXac. tp' T a P kotuXujv ectiv 6 x°uc. — 
526: crrepjuaO 5 ocov kuuPoio TpaTre£r)evToc] schol.: ocov 
Kuupoio, rJYOuv oHupdqpou* eTretor) Kuqpov ecn. crjuaivei 6e 
eK toO eTTiqpepouevou TpaTreZj)evToc. Kai to irapd Cujqppovi 
Kuupou exov otkov, dvTi toO CKuqpoeiboOc TroTnpiou. f\ 
TpaTreZfjevTOC eTire toO eic Tpd-rre£av TT€Troir|uevou. to 6e 
Kuu|k>v XeTerai Kai kuu.0(ov Kai £u.(3dqptov Kai oHic 1 f| 6e 
cuvf)6eia T a P a P l0v KaXei. toOto ouv qpriav oti Xdfk to- 
caOTa CTrepuaTa, ocov Temc6f|vai to 6£uftaqpov. — 581 
KuaGoc] schol.: 6 6e KuaGoc uerpov ecriv. — 594 eSduopov 
KOTuXrjc] schol.: ^duopov Xe^reTat to cktov Tfjc kotuXt|C. 
— 598 6£u(kxqpov. — 619 x ooc 6eKdTr) evi uotpa] schol.: 
rJT°ov tov otvov eupaXe eic Td eipriu^va ty} 6eKdTr) toO 
Xooc, i) t6 utto toO x°°c 6eKaTeu6uevov, 6r|Xa6f) KOTuXrjv 
Kai TrXeov. Fiebant igitur decem partes congii similiter 
ac duodecim partes heminae apud Romanos (§ 46). Item 
KOTuXr) in libro Hippocratico Trepi voucwv p. 321 dividi- 
tur: KOTuXr)C beKaTov uepoc. — 655 TpnrXoov evGpurrTUJv 
66eXo0 fkxpoc ev6o0ev oi'vr)c] schol. : toutccti TpiuuPoXov, 
rpeic oftoXouc. 

5) AiTpa, tt. u'Xr)C iaTptKfjc p. 55. 62 cet. (ed. Sprengel, 
vol. XXV collectionis Kiihn.) , oi>TTi a && 62 cet., 6paxui'l 
40. 45 cet., 6ftoX6c 279. 639 cet. Praeter simplicem vocem 
6pax|ur), quae plerumque nota < scribitur, etiam haec ha- 
bet: 6paxur) 6XKfj 279. 340. 499 cet, 6paxuf) 6\ky\v 511. 
516. 512 (XaiupdveTai 6\ky\v < a'), 6pax|uf)C 6XKf) 504 « a' 
6Xki'i), 505. 567 « 6XKf) 0TrvujTtKf)v £%ei 6uvauiv), 657 
« p' 6\ky\ 6o9eica), 675 « oXKrj -rroeeica, 6uoiv < 6\ky\). 
Sed etiam ipsam 6\ky\v habet pro drachma: 64. 212 (una 
cum uncia), 504 (oXkoi t'), 662. 730; Trepi 6r)Xr)Tptujv qpap- 



SCRIPTORES GRAECOS. 77 

Sed ad grana metienda non tam modio utitur quam choe- 
nice Attica quattuor cotylarum 6 ). Atque etiam aliis locis, 
ubi superiorum medicorum formulas exscribil, Attica pon- 
dera habet 7 ), itemque praeter amphoram Romanam metre- 
tam Atticum aflert 8 ). Rarius reperiuntur f]uiXiTpOV, 
fiiaijuvaTov, fiuixouc, fijuixoiviKOv, tuuikotuXiov, KVjauoc 
Aiyutttioc, Kapuov TTovtikov , KOxXiapiov 9 ). 

De Galeno, Andromacho, Hera. De pondere Alticae colylae. 

Pervenimus iam ad Galenum, gravissimum et copio- 45 
sissimum de ponderibus ac mensuris auctorem. Qui non 
solum aliorum libros de eo argumento scriptos diligenter 
perlegit 1 ), sed etiam ipse in iis rebus accurate cognoscen- 



udKWV 29 cet. — Amphoram Romanam 'IxaXiKOV Kepduiov 
appellat (724), eiusque partes affert et Eecxac (720. 724), 
et KuaGov (722). Eadem mensurae praeterea passim oc- 
currunt, itemque xouc (718. 722), KOTitXr] (49. 50. 504 cet.), 
oEupacpov (671. 709, tt. topoXujv 86, tt. euTrop. 104). 

6) Nominatim Atticam choenicem affert p. 766, eadem- 
que (non Ptolemaica) intellegenda esse videtur reliquis 
locis 49. 718. 729 al. 

7) Atticas drachmas uno loco inveni (768). Nescio 
an ad idem ponderis genus referenda sint xpiuuPoAov 662, 
u. euTropiCTUJv 239, TeTpuj^oXov 662, Tpiuj|3oXiaioc 124. 
Etiam de minae pondere, quod non raro legitur (39. 572. 
710. 711. 734 al.), sitne Atticum an Ptolemaicum, non li- 
quet; sed prius utique probabilius videtur. Certe p. 572 
juva una cum Attico metreta commemoratur. 

8) P. 737: Icti be 6 |LieTpr|Tric xoec ip' (sic Sprengel. 
pro i', Aldina lectione). Idem Atticus metreta significari 
videtur p. 572. 714. 724 al. 

9) 'HiuiXiTpov 724; rju.i|uvaTov 722; rnaixouc, tt. euiro- 
piCTUJV 133; r)uixoiviKov 737; V)|uikotu\iov 710; tt. iop6\uJv 
80 al.; Kuduou |u^©oc AiYuiTTiou, tt. iop6\ujv 79; Kapuou 
TTovtikou to u.eYe6oc, tt. euTiopicTUJv 257; Kox^idpiov, tt. 
u\. 662, tt. euTrop. 257. Addo denique 6p6(hov ponderis 
instar tt. euuopiCTUJV p. 99 usurpatum: jur)KUJveiou < a' 
u.eTd CTupaKOC Kai cuupvac icujv 6i6ou 6p6pia y'« dosis, 
quanta est trium ervi granulorum magnitudo. Conf. infra 
§ 82 adn. 2. 

1) V. nostrae collectionis fr. 35. 44. 49. 



78 PROLEGOMENA IN 

dis studium collacavit 2 ), pluribusque locis priorum medi- 
corum praecepta ita explicare et inter se conciliare studuit, 
ut quibus quique mensuris usi essent demonstraret 3 ). Haec 
omnia tanti momenti esse iudicavi, ut omnes Iocos quibus 
de eo argumento agitur sedulo conquirendos et sub uno 
conspectu proponendos esse statuerem. Quam meam ope- 
ram multis qui bis studiis incumbunt gratam confido futu- 
ram esse et fructuosam: his igitur, cum ipse hoc tempore 
omnia exsequi non possim, illa Galenea excutienda et illu- 
stranda commendo. 

Galenus ipse nullis nisi Romanis ponderibus et men- 
suris usus est, aliosque medicos qui sub Romanorum im- 
perio scripserunt reprehendit, quod aliquoties Graecas 
mensuras afferentes ambiguitatem relinquant 4 ). Quo in 
numero fuit Andromachus , Andromachi filius, Neronis ar- 
chiater; fuit etiam IJeras, Heraclidis Tarentini discipulus 5 ). 
Atque exHerae quidem censura aGaleno institula nobis res 
omnium gravissima clicienda est, quae ipsum Galenum fu- 
git. Etenim Atticam cotylam LX olei drachmas pendere 
Heras significavit (fr. 47), quam rem quomodo Galenus 
explicuerit, statim videbimus: at nobis, qui certissimis 
argumentis effecerimus Atticam cotylam heminae Romanae 
aequalem fuisse, minime dubium videtur, quin aut ipse He- 
ras aut vetustior quidam medicus, quem is auctorem secu- 
tus sit, Atticas drachmas in illo cotylae pondere intellexe- 
rit. Ac certe quidem LX olei drachmae Atlicae fere im- 
plent cotylae mensuram 6 ). Eadem autem aestimatio in 
vetustiorum medicorum libris pervulgata fuerit necesse est, 
quippe quae pluribus locis in tabulis ponderum ac mensu- 
rarum servata sit 7 ). 



2) V. locum de heminae pondere a Galeno exacto: 
erw -fouv ev rx) 'Puj|uri ty]v toO £\aiou KaXoujuevrjv XtTpav 
— ^CTrjcd ttotc cet. fr. 49. 

3) Fr. 31. 33. 34. 36. 38. 40. 43. 44. 45. 46. 47. 49. 50. 

4) Fr. 33. 34. 44. 49. 50. 

5) V. cle his FabriciuminBibl. Gr. vol. XIII p. 61.178. 

6) V. ea quae in Metrol. p. 85 adn. 26 etr supra § 43 
exposuimus. 

7) V. tabulam de mens. et pond. vetustissimam § 8 



SCRIPTORES GRAECOS. 79 

Iam vero posteriores medici, qui pro Attica drachma 
Romana illa quae est octava unciae pars uti consuevissent 
atque ad vini vel aquae, non olei, pondus illam aestimatio- 
nem revocarent, in eum errorem inciderunt, ut Atticam 
cotylam uno quadrante minorem esse quam Romanam hemi- 
nam exislimarent 8 ). Qua quidem in opinione firmiter insi- 
stere Galenum permultis e locis cognoscitur 9 ). 

Reliqua deinceps eum de ahis apud Galenum mensuris ium de 
cornu oleario. 

Ponderibus, ut iam significavimus, Galenus ipse omnino 46 
Romanis utitur, libra, uncia, drachma sive denario qui 
est octava pars unciae'). Sed alios dicit unciam aut septem 
drachmis aut septem et semisse aestimare (fr. 44), quibus 
de rationibus partim supra diximus (% 41) , partim posthac 
dicemus (§ 71). 

Mina ea uti solet quae constat C drachmis Ptolemai- 
cis sive Romanis (§ 67), quam librae Romanae fere ae- 
qualem esse diserte dicit (fr. 38). Praeterea aliam quan- 
dam minam XVI unciarum commemorat (fr. 40. 44), quam 
nos Atticam esse demonstravimus (§ 41. 51). Denique Ale- 
xandrinam minam XX uncias sive CLX drachmas habere 
tradit (fr. 39. 42. 44), cuius rei alia quoque testimonia 
exstant (prol. § 66). 

In mensuris aflero modium Romanum (fr. 30), sextarium 
(fr. 36), tum omissis aliis 2 ) heminam, dimidiam sextarii 
partem, quam ipse cornu olearium, eiusque partes uncias 



(prol. § 43), tab. quartam Gal. coll. § 15 ss. (prol. § 63), 
tab. Cleop. § 20 ss. (prol. § 76), tab. decimam § 4 ss. 
(prol. § 82). 

8) Plura de ea re vide in Metrol. p. 86 adn. 27. 

9) Conf. nostrae collectionis fragm. 34. 37. 47. 49. 50. 

1) Plurimi de hac drachma Ioci afferri possunt. Conf. 
fr. 31. 38. 44 al., de sanit. tu. IV p. 288 (Kiihn. vol. VI), 
ubi tertia pars librae sunt drachmae 32; de compos. med. 
p. gen. IV p. 754 s. (vol. XIII) aliquoties. 

2) Non vacat nunc dicere nec de cotyla quae 16$ 
sive 16 uncias habere dicitur (fr. 35. 43), nec de congii 
aestimatione (fr. 45. 46. 47), in qua quam maxime falli- 
tur Galenus. 



80 PROLEGOMENA IN 

appellare solet 3 ). Satis aperta res est e Galeni descriptione. 
Dividebatur cornu olearium, quod heminae modum habebat, 
circulis incisis in duodecim partes, quae e Romana consue- 
tudine unciae vocabantur, atque inde ipsam heminam Gale- 
nus libram appellare consuevit. Sed hanc quo a ponderali 
libra discerneret, oleariam dixit, eiusque partes metricas 
uncias; illas autem quibus in ponderationibus utebantur, 
stathmicas 4 ). Habebat igitur sextarius vini vel aquae 
stathmicas uncias XX, melricas XXIV sive libras metricas 
II ; item cotyla stathmicas uncias X, metricas XII sive libram 
metricam I. 

De lulio Africano. 

47 Passim a Salmasio, Savoto, Gronovio citantur varia frag- 
menta Iulii Africani quibus et de nummis et de mensuris 
ac ponderibus agitur. Scimus lulium Africanum, Emmai 
in Palaestina natum, initio tertii saeculi et chronographiam 
et opus quoddam collecticium quod KeCTOUC inscripsit 
composuisse 1 ). In his autem IX Ceslorum libris incredibile 
est quam variae et mirae res congestae fuerint 2 ). Ex his 
mihi hoc commemorare salis est quod ad nostrum argu- 
mentum pertineat , cum multa de re medicinali praecepta 
tum nonnulla de ponderibus ac mensuris illic perscripta 
fuisse. Quod cum variis e testimoniis cognovissem, magno 
desiderio tenebar illa ipsa, si fieri posset, e libris manu 
scriplis repetendi. Quod cum non contigerit, acquiescendum 



3) V. fr. 30. 32. 33. 34. 36. 37. 41. 43. 47. 49. 50. 

4) Conf. Metrol. p. 93 s. 

1) Primum cito Fabricium in Bibl. Gr. tom. II p. 
595—99, qui tamen de aetate vitaque Africani paene ni- 
hil affert. Omitto Tillemontium (a Fabricio citatum), 
Lambecium (comm. in Bibl. Caes. VII p. 198 ss.), Boi- 
vinum (Matliem. vet. ed. Thevenot p. 274 ss.) ; nam egre- 
gie, ut solet, Martinus (Rech. p. 343 s. 349 s.) de eo ar- 
gumento disputavit, et quae aut certa aut probabilia 
essent exposuit. Cestorum libros is inter annos 210 et 
217 scriptos esse iudicat: chronographiam, quae ad am- 
num 221 perducta est, apparet aut eo ipso anno aut non 
multo post confectam esse. 

2) V. Martinum p. 343 s. 



SCRIPTORES GRAECOS. 81 

est in repetendis iis locis quos Salmasius in Plinianis exer- 
citationibus et in Refutatione e codicibus Parisinis affert 3 ): 

I. lulius Africanus in fragmento tceqI (istqcov — 
Africanus in Cestis capite tcsql (istqcov xal GTa$(icov: 
f O toO oivou djucpopeuc, ov xai jueTpr)Tf)v XeYOua 
ttoXXoi, fiuicijucpopia juev exei 4 ) buo, a xaXouci Ka- 
bouc 5 ) ovojuaTi koivw, 01 be c PwjuaTot oupvac. Haec 
similia sunt fragmenti Trepl jueTpUJV initio (81, 1). 

II. Africanus : to TP«ju)udpiov Gepjuouc exei Tpeic, 
6 be Bepjuoc KepdTia buo. Haec in brevius contracta e 
quarta collectione ponderum et mensurarum (fr. 78, 5. 8). 

III. Kai 6 £ecrr|c dpa elc KOxXidpia dvaXueTai ev- 
vr|KOVTa (sic) g'. Eadem leguntur in fragmento Eusebiano 
(88, 2). 

IV. Africanus, Oribasius, Adamantius de ponderi- 
bus: c Kuajuoc 6 AiruTTTioc 6 ) exei opoXouc Teccapac, 
6 'AXeHavbpivoc 6poXouc Tpeic, 6 be c 6XXr)viKoc 6po- 
Xouc buo. 

V. Apud Africanum in capite de ponderibus: T6 
juev TdXavTOv cr)ueiujTeov tuj H CTOixeiuj bid juecov 
Tpajuufjv Ixovti, g. 

Praeterea Salmasius scribit fragmentum de talentis (95) 
in quibusdam libris Africano tribui 7 ), id quod non magis 
probandum est quam Galenum, Dioscoridem, Eusebium 
alios ea de mensuris et ponderibus scripsisse quae in codi- 
cibus illis assignantur. 

De Oribasio, Adamantio , Myrepso. 

Pervenio nunc ad Oribasium , Iuliani imperatoris qui 48 
apostata vocatur arcbiatrum 1 ). Is amplissimum opus J la- 



3) Hi sunt numeri paginarum: I Plin. ex. p. 163 b B, 
847 a B — II ibid. p. 327 b B - III p. 417 a G — IV p. 
689 a F — V Refut. p. 40. 

4) ixei Salm. p. 163, £x<>uci idem p. 847. 

5) Kdbouc Salm. 847, Kdboouc idem p. 163. 

6) Ibidem citatur Neophytus Monachus in Lexico 
Herbario: AiYOTrxioc KOauoc 6 u^y«c Kuauoc. 

7) Refut. p. 19. 32. 58; vide infra prol. § 99 adn. 2. 
1) V. Fabricium in Bibl. Gr. vol. XIII p. 353. 

SCBIPT. METR0L. I. 6 



82 PROLEGOMENA IN 

TpiKUJV CuvaYUTfUJV libris LXXll confecit, ubi omnia 
quaecumque a prioribus medicis egregie et utiliter scripta 
esse viderentur ex eorum libris compilavit certoque ordine 
disposuit 2 ). Cuius vastae et ingentis collectionis ipse post- 
ea breviorem epitomen fecit, quae Cuvounc inscribitur. 
Eundem vero etiam de mensuris et ponderibus scripsisse 
testatur scriptor illius expositionis quae primum locum in 
collectione Galenea obtinet (§ 50. 52). Quod ego cum co- 
gnovissem primum inquirendum esse duxi , num forte in 
libris cuvctYUJYUJV de eo argumento quaedam traderentur. 
Sed ibi in variorum medicorum locis varias quidem mensu- 
ras afferri vidi, nihil tamen quod ab ipso Oribasio de ea 
re commemoraretur inveni 3 ). Tum vero maiore etiam stu- 



2) Confer praefationem ipsius operis ad Iulianum 
scriptam: beuT^pav iTr^raHac upaSiv irdvxujv tujv dpiCTUJv 
iaTpujv dva&iTrjcavTd ue Td KaipuuTaTa cuvaYafeiv xal 
iravG' 6'ca xp*iciueuei rrpoc auTo to t^Xoc Tfjc iaTpiKfjc. 
Libros LXXII id opus habuisse scribit Suidas s. v. 'Opei- 
Pdcioc; septuaginta tantum libros eidem tribuit Photius 
in Bibl. cod. 217. Qui omnino copiosius (inde a cap. 216) 
de Oribasii scriptis disserit. 

3) Omissis brevioribus eius operis reliquiis quae ad- 
huc editae sunt (v. Choulant. I p. 122 s.) adhibui Mat- 
thaei priorum quindecim librorum editionem, quae in- 
seribitur XXI veterum medicorum Graecorum opuscula 
(Mosquae 1808). Unde haec de mensuris excerpsi: An- 
tyllus, medicus incertae aetatis (Fabr. XIII p. 71) ha- 
bet 6paxur)v (p. 168), TpuupoXov (p. 174), KOTuXrjC 'Atti- 
Kfjc fjuicu (168j, KuaOov (174), uucTpov (171). Adde p. 186: 
6ttoc KuprivaiKoc cuv libaTi fcieiuevoc — Triv6uevoc ludye- 
Goc ocov ^pe^ivOou. — Archigenes, qui ante Galenum 
Romae artem medicinam exercuit (Fabric. p. 80), et Ro- 
manis et Graecis vel Aegyptiis mensuris usus est. In- 
veniuntur apud eum Hczy)C (163), tijuikotu\iov (157), Kua- 
Goc (221), Xn-pa (162. 163), f)ui\iTpiov (156), bpaxufi (162. 
221), 6\Kfi (221. 222), f)uio\Kiov (222), quod quidem nullo 
alio loco legi, denique uucrpou cuuudrpou Tr\f)0oc (163). 
Uno loco ctpaipa, i. e. globulus, magnitudine TTovtikoO 
Kapuou definitur (221). — Dieuches, quia Plinio cita- 
tur (Fabr. 141), plane Graecam consuetudinem sequitur. 
Pondera sunt uvd (40), bpaxufl (44. 45. 46. 216), Tpiujflo- 
\ov (39: 6cov Tp. 6\Kf]c); mensurae kotv\y\ (38. 40. 42 al.)„ 



SCRIPTORES GRAECOS. 83 

dio quaerere coepi , si quid praeterea de mensuris Oriba- 
sius scriptum reliquisset. Ac mox vidi Du-Cangium sae- 
pius citare Oribasium de ponderibus et mensuris manu 
scriptum 4 ); quibus vestigiis cum insisterem, contigit mihi, 
ut eundem librum quo ille usus est Parisiis reperirem. 
Hinc quattuor illas tabulas Oribasianas descripsi (fr. 67-70), 
de quibus iam breviter dicendum est. Primum omnium ap- 
paret eas tabulas non magis ab Oribasio quam Galeneas a 
Galeno vel Dioscorideam a Dioscoride scriptas esse (§49.81). 



^uikotuXiov (46), 62upacpov (47. 216); tum TerapTov uepoc 
vel T€TapTrija6piov rf\c x°ivikoc (45. 48), unde alio loco 
prava scriptura TCTapTr|U.6piov Tf|C x oac i n X°i vlK0C mu ~ 
tanda (38); r^uixoiviKiov (42). — Diocles, a Galeno ci- 
tatus, habet: eic ueTpnrdc (pro u.€Tpirac) b^Ka irpaciou 
u.vav (67), r^u-ieKTOv elc du.cpopea (54), KuaOov (187. 215), 
denique ocov icxd6a u.€Tpiav, caricae mediocris magnitu- 
dine (215). — Apud Herodotum, qui ante Galenum vi- 
xit (Fabr. p. 184), praeter KOTuXnv (70. 164. 165) et Kua- 
0ov (80. 294) inveni KOxXidpiov (165) et uucTpou irXfjOoc 
(ibid.). — Justus, nisi fallor is qui Galeno aequalis fuit 
(Fabric. p. 306), 6paxu.dc aliquoties scripsit (223). — Item 
apud Lycum, a Galeno citatum, reperi bpax\xr\v (194); 
tum: ccpaipia YiveTai r)\iKa Kudu.ou (217: haec igitur non 
propria mensura). — Philagrius, Galeno posterior (Fa- 
bric. p. 364) partes, non mensuras, in formulis medica- 
mentorum perscribere solitus est, habet tamen KOxXidpia 
(58). — Philotimus, non is qui Erasistrato, Theophra- 
sti discipulo, aequalis fuisse dicitur (Fabric. p. 369), nul- 
lis nisi Eomanis ponderibus et mensuris usus est: libra, 
uncia, scripulo, sextario (82 — 86). Uno loco (86) drach 
mae nota \ excidisse videtur. — Philumenus (Fabric. 
p. 367) habet bpaxuriv, 6po\6v, KuaOov (219); denique 
Xenocrates, qui sub Tiberio vixit (Fabric. p. 452), 
bpaxuriv et KOTu\r)V (357). Haec sunt quae apud Oriba- 
sium de mensuris inveni. 

4) Vicle s. 0epu.6c: Oribasius de ponderib. et me?isuris 
MS: 6 &}:Q{ibg $%si h£qcczov a xcci rj(ii6v, qui est locus 
fr. 67, 33. Tum sub KepdTiov idem affert fr. 67 § 27, sub 
CTdyiov eiusdem fragmenti § 14. 15. 16. 26. Alio autem 
libro usus est (nisi ipse erravit) in afferendis his: dQCC^rj 
ponderis species apud medicos. Oribasius MS dQCCfir) ksqcc- 
xov a — ubi nostra tabula (fr. 67, 35) habet: f| 6paYU.i'l 
e"xa KepaTov a' C. Quae ibidem addit Du-Cangius, ea 
rursus congruunt cum § 28. 

6* 



84 PROLEGOMENA IN 

Nimirura et in tertia tabula (fr. 69,4) ipse Oribasius auctor 
citatur, nec per dicendi genus ulla e reliquis tabulis abOri- 
basio scripta esse potest. Quid multa? Pertinent omnes 
ad collectionem Galeneam, a qua nisi levioribus in rebus 
non dissentiunt. Prima enim Oribasiana tabula similis est 
capiti Galeneae collectionis octavo, tum secunda tabula re- 
spondet capiti V, tertia capiti IV, denique quarta capiti III. 
Quaecumque igitur infra de illis Galeneis capitibus dispu- 
tabimus, eadem ad has Oribasianas tabulas pertinebunt. 
Praeterea quid discriminis in utraque collectione edenda 
fecerimus, expositum est in praefatione. 

Addo hoc statim loco Adamantii mentionem. Scripsit 
is 0ucioyvuj|UIK&, quae dedicavit Constantio, Constantini 
Magni filio 5 ). Unde colligimus eum in honore fuisse apud 
illum imperatorem, qui cum inimicus fuerit Iuliano , admo- 
dum verisimile videtur Oribasium, Iuliani archiatrum, librum 
quendam composuisse adversus Adamantium, koct& 5 Aba- 
juavriou, quam scripturam in libris corruptam duobus 
locis restituimus 6 ). Ceterum nonnulla de ponderibus et 
mensuris scripta ab Adamantio invenerunt Salmasius et 
Du-Cangius 7 ) , quae si quis Parisiis sedulo quaerat, facile 



5) De scriptis Adamantii v. Fabricium in Bibl. vol. II 
p. 171. Sed idem in eo errare videtur, quod Constantio 
illi, qui sub Honorio fuit eiusque sororem (non uxorem, 
quod habet Fabricius) in matrimonium duxit (a 417), phy- 
siognomica ab Adamantio dedicata esse opinatur. Nam 
ex illo 'Opei{$dcioc kcit& 'A6ajuavTiou (v. adn. 6) utique 
apparet non post Oribasium floruisse Adamantium, unde 
porro probabile est eum Constantio imperatori, qui de- 
cessit anno 361, physiognomica dedicasse atque apud eun- 
dem in honore fuisse. 

6) Fr. 54, 15 libri omnes 'Opipdcioc KaT& 'AoaudvTiov 
habere videntur, altero autem loco (fr. 69, 4) &od|uavTi 
in codice legitur. Iam KaT& 'AoaudvTiov ita quodam- 
modo potest defendi, ut ea pars Oribasii librorum, ubi 
Adamantius citatur (nam huius etiam medicamenta ex- 
scripsit Oribasius), significetur. Hoc si cui arrideat, non 
repugno: mihi diu ac multum ea re considerata non du- 
bium est, quin KaT& 'AbajuavTiou eo quo supra demon- 
stravi sensu scribendum sit. 

7) Salmasii locum vide supra § 47. Du-Cangius (tom. 



SCRIPTORES GRABCOS. 85 

in lucem proferat: nobis quamvis cupientibus otium eius 
rei exsequendae non concessum fuit. 

Denique uno loco etiam Myrepsus de ponderibus cita- 
tur a Salmasio 8 ). Ne tamen hic novum quendam auctorem 
afferri existimes , ea ipsa quae ab illo tribuuntur Myrepso 
petita sunt e prima tabula Oribasiana. In eo autem codice 
unde nos has tabulas edidimus , quo eodem usus est Sal- 
masius, Oribasiana appendicem quasi faciunt amplissimae 
Nicolai Myrepsi medici collectionis: nihil igitur nisi Myrepsi 
nomen ad has tabulas, quas ab Oribasio non scriptas esse 
intellegeret, transtulit Salmasius. 

De tabulis Galeneae collectionis in universum disseritur. 

Hoc longiore apparatu praemisso iam aggredior rem 49 
longe difficillimam , ut de iis tabulis mensurarum ac pon- 
derum quae Galeni libris affixae atque initio ipso Galeni 
nomine inscriptae sunt accuratius exponam. Ac sperave- 
ram equidem, cum de Heronianis tabulis explicuissem, gra- 
vissimam huius praefationis partem me confecisse; sed 
tamen hic multo plures multoque maiores video difficulta- 
tes. Nam in illis Heronianis, etsi multo obscura essent, 
tamen sua cuique tabulae aetas tribui poterat et per se 
quaeque quasi certam et definitam mensurarum rationem 
exhibebat: at in his tabulis mirum quantum fere omnia 
confusa sunt et perturbata. Verum tamen cum pleraque 
quae in iis traduntur quam maximi sint momenti, sunima 
ope enitendum videtur, ut, quantum fieri possit, omnia ex- 
plicentur et illustrentur. Qua in re eandem fere viam ac 



II, Indicis p. 24) inter auctores Graecos ineditos, quibus 
se usum esse dicit, affert Adamantinum (voluit Adamantium) 
de ponderibus et mensuris, maxime medicorum, ex cod. Reg. 
2690. Vide etiam Labbaeum in Bibl. nova MSS. (a. 1653) 
p. 123: Adamantii, Africani, Dioscoridis Sorani et aliorum 
de ponderibus et mensuris ex cod. Reg. 36. 223. 299. 1305 
et ex aliis. 

8) Refut. p. 37: Myrepsus de ponderibus : to yQCCfificc 

i%El 718QCCTCC <5 jJTOL ^vXOKOXKCC. 6 SfioXog $%El HSQCCTCC TQfa, 

quae apud nos leguntur in fragm. 67, 31. 32. Idem cita- 
tur in Plin. Exerc. p. 327 b B. 



86 PROLEGOMENA IN 

rationem sequendam esse duxi qua in Heronianis tabulis 
usus sum. 

Nullam ex his tabulis ab ipso Galeno scriptam esse et 
ne originem quidem ullius ad eum referri posse, tam dilu- 
cide apparet, ut demonstratione non egeat 1 ). Iam sub 
primis imperatoribus tabulam de medicorum mensuris et 
ponderibus compositam esse vidimus eiusque auctorem 
alios qui antea de eodem argumento scripsissent secutum 
esse (§ 40). Tum Galenum, qui secundo saeculo vixit, le- 
gimus multos libros de ponderibus et mensuris scriptos 
cognovisse eorumque auctoritate usum esse (§ 45). Qua 
autem in terra et quo tempore primum de iis rebus scri- 
ptum esse censemus? An dubium est, quid sit responden- 
dum? Profecto cum in Aegypto sub Ptolemaeis regibus 
artis medicinae studia mirifice florerent, et quaecumque 
a medicis scripta erant diligenter legerentur, tunc etiam 
primum exstiterunt qui varias mensurarum rationes in 
tabulas componerent atque inter se compararent 2 ). Hinc 
postea ea mensurarum scientia translata est Romam, atque 
ut Heronianae tabulae sic etiam medicinales temporum de- 
cursu, prout cuiusque aetalis usus ferebat, multimodis im- 
mutatae et in alias ab aliis formas redactae sunt. 

Ante omnia igitur quaerendum est, quaenam primaria 
earum tabularum forma fuisse videatur. Hic recentiores 
quaedam tabulae propius ad antiquam formam accedere 



1) Primus, quantura scio, Neander in Synopsi men- 
surarum (Basil. 1555) p. 64 Galenum earura tabularum 
auctorem esse negavit: Sed procul dubio, inquit, quilibet 
ista legens mecum ita iudicabit, ista non a Galeno sic mutile 
et confuse scripta: sed cum iniuria temporum vel neglectius 
habita, vel violentius disturbata essent, deinceps ab alio quo- 
dam, cui tamen sua debetur gratia, turbide et quomodocum- 
que convoluta et consarcinata esse. 

^ 2) Maximum eius rei documentum repeto ex illo Ga- 
leni loco (fr. 44), ubi oi TiXeiCTOt tOuv trepl tujv CTdGuujv 
KCii u^Tpwv YPa^AvTUUV unciae drachmas septem et se- 
missem tribuere dicuntur: hanc enim aestimationem ad 
Ptolemaicam drachmam pertinere constat (§ 71). Verum 
etiam multa alia Aegyptiae origiuis vestigia exstant, quae 
infra suo quaeque loco notabimus. 



SCRIPTORES GRAECOS. 87 

videntur quam illa vetuslissima Benediclinorum (§ 40). 
Omnino earum tabularum scriptoribus id propositum fuisse 
iudicamus, ut quaecumque medicos in formulis medica- 
mentorum perscribendis de ponderibus et mensuris scire 
necesse esset, ea breviter proponerent. Primum igitur — 
quamquam non omnes id fecisse videntur — notas ponde- 
rum et mensurarum describebaut, tum separatim de pon- 
deribus, deinceps de mensuris et liquorum et granorum 
exponebant. Atque in liquidorum mensuris definiendi* non 
omiserunt rem gravissimam, ut aut vini aquaeve aut olei 
pondera singulis mensuris adscriberent. Iidem varias pon- 
derum rationes ita explicabant, ut primum Attica pondera 
cum Ptolemaicis, tum alii qui Romae scribebant utraque 
cum Romanis compararent, deinde mensuras quoque et At- 
ticas et Aegyptias et Romanas componerent. 

Huius antiquae et primariae formae speciem praebet 
in Galenea collectione prima expositio de ponderibus et 
mensuris, de qua continuo dicturi sumus. Quamquam 
etiam in aliis tabulis satis certa eius rei vestigia servata 
sunt. At vero temporis intervallo longissimo omnes eae 
tabulae absunt a prima origine. Nam quarto demum et 
quinto saeculo in eam formam redactae sunt quae nunc 
exstat. Quod cum infra pluribus locis demonstraturi simus, 
hic id praeterimus, nisi quod in prima expositione Ori- 
basium citari commemoramus , unde merito concludimus 
non ante quinti saecuh initium eam exposilionem scriptam 
esse. 

Sed tamen multum abest, ut omnia quaecumque in his 
tabulis traduntur ad illa recentiora tempora revocari de- 
beant. Immo plurima e vetustioribus libris petita et cum 
recentioribus rationibus conglutinata sunt. Hoc igitur 
maxime nobis agendum erit, ut has tabulas in sua quasi 
elementa resolvamus, quantumque fieri possit, singulorum 
locorum et aetatem et auctoritatem definiamus. 

Unum hoc loco non omittendum est, quod ad tolam 
eam disputationem quam aggredimur pertineat, capita a 
nobis numerari eius collectionis quam Charterius in extre- 
mo volumine Hippocratis et Galeni operum edidit. Nam 
praeterea aliae in aliis libris eius collectionis formae ex- 



88 PROLEGOMENA IN 

stant, qua de re in praefatione critica exposuimus. Sed 
Charterianam editionem non solum propterea sequendam 
esse duximus, quod plurimi viri docti adhuc eam citare 
consuerunt, sed etiam quia eadem ita plenior et copiosior 
est ceteris, ut si varias collectionis formas inter se compa- 
rare velis, hoc quasi fundamentum subiici necesse sit. 



Prima expositio de medicorum mensuris et ponderibus 
illustratur. 

50 Primam expositionem de medicorum mensuris et pon- 
deribus , quae Galeneae collectionis capita I ad V comple- 
ctitur, non ante saeculi V initium scriptam esse iam signi- 
ficavimus. Sed scripta est ab homine nec indocto nec in- 
considerato. Is priorum medicorum eorumque qui de pon- 
deribus scripserant libros, -quantum res postulabat, satis 
cognoverat. Omitto titulum TaXrjvou toG coopurr&TOU 
et cetera, qui nescio an ab aliena manu-postea adscriptus 
sit, sed ipse expositionis scriptor infinitam esse secundum 
regiones hominumque mores ponderum et mensurarum 
varietatem non ignorat, atque de iis quae maxime vulgata 
sint explicare sibi proponit (cap. I). Iam primum de notis 
ponderum et mensurarum accuratissime ita exponit, ut 
veterum, h. e. scriptorum primi secundive saeculi, prae- 
cepta sequatur (II, 1 : toic TcaXaioTc KaTaKoXouGouVTa, 
ib. 6 : Trapd TraXaioTc) ; tum de ponderibus , deinde de 
mensuris liquorum , extremo brevius de mensuris aridorum 
tradit. In ea autem parte quae est de mensuris liquidorum 
(cap. IV) admodum scienter pondera variorum liquorum 
definiuntur et in tabula quadam proponuntur, ibidemque 
Oribasius citatur , gravissimus illius aetatis auctor (§ 48). 
Denique extrema expositione (cap. V, 8) infinita solidarum 
rerum ponderis varietas esse dicitur KaTa Tf]V ir\Q iaTpi- 
Kfjc Texvrjc bibacKaXiav KaGuic oi Ttpd fiuujv coqpoi 
iaTpoi T€ Kai bibdcKaXoi TauTa fijuiv biecacprivicav. 

Haec igitur de doctrina scriptoris ac de auctoribus 
quibus usus est: iam ipsas eius tabulas, si quid in his ob- 
scurius esse videatur, explicemus. 

Ad capita primum et secundum nihil adnotandum est. 



SCRIPTORES GRAECOS. 89 

De ponderibus quae ibidem afferunlur. 

Capite tertio dc ponderibus agitur. Hic praetermissa 51 
mina primum de libra eiusque partibus quaeramus. Haec 
omnia proprie ad Romanam normam descripta sunt. Libra 
uncias habet XII, uncia denarios sive drachmas sive 6\k&c 
VIII, drachma yp&jujuaTa sive scripula III, scripulum obo- 
los II. Ea fuit ponderum ratio inde a Neronis aetate, ubi 
primum octo denarii ex uncia facti sunt *). Ad haec vero, 
postquam Constantinus imperator totam rem nummariam 
restituit et ad auri libram omnes rationes revocavit, acces- 
sit xep&Tlov sive siliqua, quod proprie fructus nomen 
fuit 2 ), sed tum sextam scripuli partem, minutissimum pon- 
dus, significare coepit 3 ). Quin etiam ipsa siliqua, ut scri- 
ptor tabulae docet, tum in IV ciT&pia sive granula divide- 
batur; sed servabatur praeterea chalci memoria, qui cum 
octava oboli pars esset, K€p&TlOV sive tertia oboli pars 
habebat chalcos duo et bessem (xaXKoOc buo bijuoipov 
6 t&P opoXoc e'xei xa^KoOc r\). 

Sed restat ut de inilio eiusdem capitis dicatur, ubi haec 
leguntur: C H juva f) 'ATTiKfj kou x\ AiYimTia e'xei F isr' ' 
f) juva r\ c PujjuaiKfi exei F k'. Hic prima definitio facile 



1) V. Metrol. p. 235. 113 s. 

2) V. Sprengel. in comment. in Dioscoridem p. 415: 
HSQdticc sunt legumina Ceratoniae Siliquae L. , Romani siti- 
quas Graecas fructum dicebant. 

3) Siliqua quonam tempore inter pondera recepta es- 
set, praeter Christium p. 47 (conf. § 41 adn. 5), qui rem 
in transitu attigit, nemo adhuc quaesivit. Iam vetustiore 
tempore Aegyptii atque Hebraei frugum grana pondera 
fecisse videntur. Romanis autem tam exiguis ponderibus 
non prius opus fuit quam ad auri libram omnia rerum 
pretia referebantur, quod sub Constantino imperatore fa- 
ctum esse constat (v. Metrol. p. 245 s.). Tum minutissi- 
mum pondus fieri necesse fuit, quo in rationibus subdu- 
cendis uterentur. Itaque siliqua, sexta pars scripuli r 
ponderibus addita est. Cuius primus mentionem facit 
Vegetius, qui exeunte saeculo IV scripsit, in formula 
medicinali (art. vet. 1, 20: auri semunciam, ballucae siliquam). 
Eodem tempore siliquae nomen impositum est argenteo 
illi nummo qui tantundem quantum una auri siliqua va- 
leret (v. Metrol. p. 249). 



90 PROLEGOMENA IN 

explicatur. Nara Attica mina, quae XVI uncias sive unam 
libram et trientem habet, convenit cum proprio Atticorum 
talento quod fuit octoginta librarum Romanarum 4 ). Vetusti 
igitur Attici talenti memoria ne quarto quidem saeculo vel 
quinto post Chr. n. apud medicos oblitterata erat. Quod 
egregie confirmatur testimonio Dioscorideae tabulae (cap. 
XIV, 8) .- f) uva k(xt& Tf]v icrrpiKfiv XPflciv «Yei P ^\ 
h. e. medicorum in usu vetus Attica mina servabatur. Quid 
autem de Aegyptia mina statuamus, quae aequalis Atticae 
esse dicatur? Nunquam Aegyptiorum nummi ad Atticam 
normam facti sunt, et diversa Ptolemaica mina fuit ab At- 
tica. Nec vero hoc loco Aegyptia mina proprie est acci- 
pienda, sed dicta pro Attica. Unde hoc factum? Memine- 
ris, quaeso, artis medicinae sedem et quasi domicilium 
inde a Ptolemaeorum regno usque ad Augusti tempora 
Alexandriam fuisse; medici autem Alexandrini Attico maxi- 
me pondere utebantur: quapropter non mirum est Atticam 
minam etiam Aegyptiam dici. 

Denique in Romana illa mina cui XX unciae tribuuntur 
explicanda ne praeter necessitatem inmoreraur. Nam ea 
res egregie a Baeckhio 5 ) illustrata est. Nimirum posteriore 
aetate — puto equidem a quarto inde saeculo — centum- 
pondium Roraanum etiam talenti modo dividere consueve- 
runt. Sic exstitit sexagesima pars sive mina, quae habebat 
libram Romanam unam cum besse sive uncias XX. Quae 
ut hoc loco c Pujjucu'Kr| , ita ab Epiphanio iTaXiKf] vocatur 
(fr. 82, 44). 

De mensuris liquorum. 

52 De mensuris is qui hanc expositionem scripsit duobus 
capitibus (IV et V) disserit. 

Primum mensuras liquorum prorsus e Romanorum ra- 
tione describit. Nam to MTaXiKOV Kepdjuiov est amphora 
Romana, quae VIII xoac sive congios habet. Congio au- 
tem VI sextarii conveniunt. Dimidia sextarii pars vulgato 



4) Multiplica Hbram 1£ cum 60, ut e mina talentum 
fiat: habes libras Romanas 80. Conf. Metrol. p. 147. 

5) M. U. p. 299 s. Conf. etiam Christium. p. 77 s. 



SCRIPTORES GRAECOS. 91 

nomlne KOT\3\r| vacatur; praeterea autem Attica appellatio 
Tpu(3\iov aflertur. Quod autem eadem mensura etiam ko- 
X^iapiov vocatur, id ab interpolatore additum esse postea 
demonstrabimus (§ 80). 

Sextarius et Tpup\iov olei pondere, alter ad libram 
I S, alterum ad uncias IX defmiuntur , ipsa tamen olei si- 
gnificatio omissa est (supra § 42). Sed totus hic locus, 
cum merito suspectus videatur, a nobis uncis notatus est 
(v. § 80). 

Eo loco quo de cotylae divisione agitur multa in codi- 
cibus turbata esse videntur 1 ). Nos primum post to Tpu- 
p\iov be eiecimus to |uiKp6v , tum Neandrum secuti reli- 
qua quae inepte addita sunt extrusimus. Sic igitur pure 
atque emendate locus scribendus est: to Tpu|3\iov be e'xei 
juucrpa |U€Ta\a y', oHuftaopa be b'* to vap juera juu- 
CTpov exei oHupaqpov a Kai f\ 

Cotylae partes praeter maius mystrum et oxybaphum 
sunt cyathus, sexta pars cotylae, tum \r\}JLr\ juiKpd sive 
juucrpov juiKpov, quae dimidia cyathi pars esse dicitur. 
Hae igitur secundum scriptorem tabulae minimae sunt li- 
quorum mensurae 

KOTu\r| sive TpufUiov [Kox^idpiov] 1 

juucTpov jueya 3 1 

oHupaopov . ■.• 4 1% 1 

KuaGoc 6 2 li/ 3 l 

Xrijur) juiKpd sive juucTpov juiKpov 12 4 3 2 



1) Quae infra in contextu (fr. 54, 6) exhibuimus, ea 
est vulgata Charterii scriptura, cum qua Stephanus con- 
sentit usque ad oHOPaqpa y\ omittit autem reliqua. At 
perversum est, quod mystro tribuuntur oSupaqpa Y» cum 
eodem loco tria mystra cum quattuor oxybaphis aequipa- 
rentur. Ac facile perspicitur d£u|3aq)a y' prave scriptum 
esse pro 6£uPaq>. a' y", unde efficitur genuinam loci scri- 
pturam exstare apud Neandrum, quam in nostro libro 
habes, si ea quae uncis inclusa sunt omittis. Idem prae- 
terea confirmatur auctoritate eius qui cap. XIII compo- 
suit, nisi quod illic perinde 6£\J0aq?ov a' f in 6£u0aq)a y' 
corruptum est. ITenique insigniter comprobatur Bernardi 
coniectura |uucTpujv xpiujv apud Hesychium v. Tpup\iov 
scribentis. 



92 PROLEGOMENA IN 

Sequilur altera pars capitis IV, ubi copiosius de pon- 
deribus liquorum exponitur. Mel vino gravius esse dicitur 
septem vicesimis partibus 2 ) sive una fere tertia, idem oleo 
gravius dimidia parte. Vinum autem olei pondus nona 
parte superat. Unde fit ut Romana amphora, quae vini 
habet pondo LXXX, eadem olei habeat pondo LXXII, mellis 
CVIII. Eadem ratio ad omnes minores mensuras valet, quod 
quo facilius perspiceretur, haec omnia in tabula quadam 
accurate descripta sunt. 

Porro Oribasius auctor de mensuris citatur (supra§48). 
Is quod sextarium vini jueTpuj u.ev e^eiv F Kb' dicit, me- 
tricas uncias, quae sunt cornus olearii, intellegit (§ 46) ; 
idem autem recte vini sextario pondo I uncias VIII tribuit. 
Mellis pondus paullo maius esse statuit quam scriptor 
huius tabulae; sextario enim mellis tribuit pondo II S, non 
II et quadrantem 3 ). 

De mensuris frumentariis. 

53 Denique capite V de frumentariis mensuris agitur. 
Omittamus primum Aegyptiam artabam et modium. Sed 
modii Italici, i. e. Romani, legitima divisio traditur eaque 
cum Atlicis mensuris componitur. Haec omnia tam perite 
ac diligenter scripta, ut unus error KudOouc r\ pro g (5) 
scriptori expositionis tribui non possit; merito igitur £ 
coniectura restituimus 1 ). 

Inexplicabilis difficultas in eo inesse videtur, quod Ae- 
gyptiae artabae quinque modii tribuuntur. Quos modios 
Romanos esse ex ipsa tabula cognoscitur; sed iidem prae- 



2) Sic enim accipienda sunt Graeca verba T€TdpTiu 
uepei Kai Trpoceri oeKdTW. Adde -^ ad |-, fiunt -^. 

3) Cum Oribasii ratione prorsus convenit tabula Dio- 
scoridea, de qua vide infra § 81. 

1) Tabula Oribasiana secunda (fr. 68, 1), quae re- 
spondet huic V capiti, eodem loco habet f) be uriKUJva 
^X€i KudGouc Y). Videtur igitur scriptor aliam mensuram 
intellexisse. Sed in emendata tabulae forma utique ex 
legitima ratione f^ r|uiva i\^ KudGouc s restituendum 
fuit. 



SCRIPTORES GRAECOS. 93 

terea Aegyptii recte appellantur, quoniam in Aegypto ve- 
tus artaba ex Romano modio defmita erat (§ 39). Verum 
ipsa artaba quae hic affertur nec recentior est modiorum 
trium et trientis nec vetustior illa sive Ptolemaica modio- 
rum quattuor semissis. Revocanda tamen sunt in me- 
moriain quae supra eodem loco (§ 39) de Aegyptiis men- 
suris sub Romanorum imperio mutatis diximus. Universa 
mensurarum ratio e cubito solido Romanorum , qui decem 
modios capiebat, derivabatur. Iam si omnes vetustiores 
mensuras servare voluissent, Ptolemaicum medimnum, qui 
antea IX modiorum fuerat, decemmodium facere debebant. 
Quodsi hoc minus placebat, tamen Ptolemaica artaba, di- 
midia medimni pars, ita recipi poterat , ut iam dimidia cu- 
biti pars sive V modiorum fieret. Hoc etsi ad ipsam Aegy- 
ptum non valuit — nam ibi omnino minor artaba modium 
trium et trientis in usu fuisse videtur — tamen ab illa pro- 
vincia quae olim Aegyptiorum fuerat, Gyprum insulam dico, 
mensuram quinque modiorum non alienam fuisse cognosci- 
mus ex Epiphanio 2 ). Ea igitur est Aegyptia artaba quae 
hoc loco commemoratur. 

De iis tabulis quae primam expositionem proxime sequuntur. 

Hactenus de prima ponderum et mensurarum exposi- 54 
tione quae Galeni nomine inscribitur. Cuius etsi auctorem 
frustra quaesivimus, tamen et qua fere aetate scripta esse 
videretur, coniicere potuimus, et ab uno illa omnia certo 
ordine et consilio composita esse cognovimus. Iam vero 
sequitur apud Charterium 1 ) collectio quaedam indigesta, 



2) V. infra fr. 82, 7. Nonnullos alios locos de artaba 
V modiorum obscure, ut solet, affert Bernardus p. 66 s. 
Sed tamen quae de Hieronymo significat ea corriges sub- 
tili Queiponis disputatione perlecta (I p. 212 s.). 

1) Primo dubitavi, num Charterius omnes illas tabu- 
las inde a capite VI eodem ordine in codice aliquo per- 
scriptas invenisset; ac veri similius mihi videbatur ea 
variis e libris et manu scriptis et editis compilata esse. 
Sed tamen in iis copiis quae mihi suppeditarunt nullum 
inveni fragmentum quod plane congrueret cum ullo Char- 
teriano, similia autem plurima. Quo facto, si minus cer- 



94 PROLEGOMENA IN 

ubi varia admodum variis e libris compilata sunt (cap. VI 
—IX). Inscripta sunt TTept cr)jueiujv Kal x«P«KTr|puJV 
tujv ev TaTc cucTa6juiaic Kai Ttepi craGjuuJV Kai ueTpwv, 
continentur autem hoc titulo primum duae notarum tabulae 
uno capite (VI) comprehensae, quas ego distinguendas et 
discernendas esse statim demonstrabo, tum tres tabulae 
ponderum et mensurarum a variis scriptoribus profectae 
(cap. VII. VIII. IX). 

Multo brevior est illa eius collectionis forma quam edi- 
tiones Aldina ac Basileensis et Stephanus exhibent, qui et 
capitis VI partem alteram et caput VII et VIII omiserint 2 ). 
A Neandri vero libro eliam caput IX abest, et capitis VI 
pars prior legitur post caput II. Ne tamen eae tabulae 
quas ab his omissas esse dixi aut suspectae aut neglegendae 
esse videantur: exstant et eadem, quae in Galenea colle- 
ctione solus habet Charterius, in appendice Nicandri Al- 
dini, quae suam per se habet auctoritatem , et nonnulla ex 
his continentur tabulis Oribasianis ex pervetusto codice a 
me editis (fr. 67 — 70). Videmus igitur permultos aetate 
Byzantina eas tabulas in suum usum descripsisse aliosque 
alium in ordinem redegisse. Nobis autem de eo argumento 
iam ita disputandum est, ut separatim per se quamque ta- 
bulam illustremus. 

Secunda iabula de notis ponderum et mensurarum explicatur, 

55 Initio eius collectionis de qua agimus primum separanda 
est capitis VI pars prior (1 — 10), quam singulari quadam 
auctoritate esse facile demonstratur. Nam is qui eam ta- 
bulam scripsit breviter praefalus de rei gravitate primum 
de ponderum notis ita exponit, ut a summo minae pondere 
descendat ad libram et unciam et sic porro ad f]juiujpo\ov, 
minimum pondus; tum idem e mensuris liquidorum sexta- 
rii et cyathi notas aflert. Quae cum peritissime eoque or- 
dine qui ad rem aptissimus est composita sint, sine dubio 
spurii iudicandi sunt duo illi loci de juepouc et 6\Kfjc 



tum, at probabile est eas tabulas a Charterio ex uno 
codice editas esse. 

2) Conf. praef. crit. ad Galen. coll. 



SCRIPTORES GRAECOS. 95 

notis (5. 11), quos minime ad contextum expositionis per- 
tinere, sed a recentiore manu adscriptos esse apparet. 

Atque in promptu est etiam de aetate huius tabulae 
coniecturam facere. Nempe aut ipsa vetustior est reliquis 
huius collectionis fragmentis, aut e vetustiore fonte ita de- 
rivata, ut nihil, quod ad posteriora tempora pertineret, 
sit additum. Nam maximum momentum in Graecis ponde- 
ribus ponitur, atque ex his miniuium f]juiujpo\ov affertur 
ex ipsa Attica ratione. Romanorum pondera nulla nisi 
libra et uncia commemorantur; minime vero siliqua, re- 
centioris aetatis index. Haec omnia tum scripta esse vi- 
dentur cum primum Romani Graecorum medicorum libris 
cognoscendis incumbere ipsique medicinae arti tractandae 
studere coeperunt. 

De tertia et quarta notarum tabula. 

In altera capitis VI parte alia notarum tabula reperi- 56 

tur, quae proxime cum prima expositione (cap. II) convenit. 

Quod quo facilius perspiciatur, singula sic inter se compo- 

namus : 

oi 
cap. VI, 12 = cap. II, 2 nisi quod nota choenicis x 

omissa est. 

4, sed omissa est oboli nota <v 
(Ypajujuri TrepiCTTUJ|uevri T€- 
GeTca) 

sed librae una tantum nota 
affertur. 



nisi quod hemina omissa est. 

Omnino igitur praeter leviores quasdam res eandem 
notarum descriptionem hic atque illic legimus. Ne tamen 
hanc alteram descriptionem ex illa priore ortam esse exi- 



13 


: 


, 


- 3 


14.15 = 





- 4, 


16 


, 




- 5 


17 


= 





- 6 


18 








- 7 


19 








- 8 


20 


: r 





- 9 


21 


= 





- 10 


22 








- 11. 



96 PROLEGOMENA IN 

stimes; sed potius prior ita facta esse videtur, ut scriptor 
eius eodem quasi foute atque alter uteretur, sed his non- 
nulla pro suo arbitrio adiungeret. 

Denique in fine totiusCharterianaecollectionis(cap.XVI) 
addita est brevis quaedam tabula, quae et re et fere etiam 
verbis congruit cum secunda notarum tabula (1 — 7). 

De po?iderum ratione in secunda ponderum et mensurarum 
tabula (cap. VII). 

57 Sequitur Charterianum caput VII sive nostra secunda 
tabula de ponderibus et mensuris , quae inscribitur "6k06- 
cic irepi cra0juujv kou jueTpwv aKpipecT&Tr|. 

Huius quattuor parles discernere licet, quarum prima 
ponderum tabulam continet (1 — 11). Ea prorsus ad simi- 
iitudinem Heronianarum tabularum composita est. Nam ut 
illic a digito, ita hic initium fit a siliqua, minimo pondere, 
quae juovdc vocatur '). Tum certo ordine maiora quaeque 
pondera ex prioribus quibusque definiuntur, ut obolus e 
siliqua, scripulum ex obolo, cetera eodem modo. Sed uno 
loco error latet, cuius culpa librario alicui, non scriptori 
tabulae, assignanda est. Nam cum drachmae scripula tria 
tribuantur ita, ut sit librae pars nonagesima sexta, eadem 
drachma cum suo semisse non potest efficere br|vdplov, 
quod pro septuagesima secunda parte librae compulalur, 
sed id brjvdpiov drachma cum suo triente efficiat necesse 
est. Scribendum igitur (5) to brjvdpiov bpax|uf]V utav 
Y" (h. e. T pro C nota semissis). Iam omnia egregie inter 
se congruunt, quemadmodum haec labula docet: 

KepdTia 3 habet 6po\6c, 1728 libra 
oftoXouc 2 — Ypdjujua, 576 — 



1) Siliquae appellatio praeter Kepdxiov affertur etiam 
kokkiov, quae quidem vox ad vulgarem sermonem perti- 
nere dicitur (tbiuixtKUJC Xeyoiuevov). K6kkoc apud Hero- 
dotum (4, 143) est nucleus mali Punici (Granatapfel): tum 
apud medicos variorum fructuum grana k6kkoi appellari 
solent. Sic etiam hoc loco alicuius fruticis granulum in- 
tellegendum est, quo minimi ponderis loco utebantur. In 
fragmento TTepi luerpujv (§ 86 extr.) kokkoi piperis tam- 
quam minimum pondus afferuntur. 



SCRIPTORES GRAECOS. 97 

Ypdjujuara 3 habet bpax|ur|, 288 libra 

opaxjudc iy 3 — brjvdpiov , 96 — 
br|vdpia sive 

CTaTta iy 2 — dccdpiov, 72 — 

dccdpia 2 — CTaTrip, 48 — 

craTfjpac 2 — oirfYia, 24 — 

oirfYiac 2 — oXkti, 12 — 

6\Kdc 6 — XiTpa sive libra. 

Reperiuntur hic nova quaedam pondera, 6XKr|, CTa- 
Tr)p, dccdpiov, brjvdpiov sive CTaYiov. De holce, quae 
sexta librae pars esse dicitur, supersedeo quaerere. Nul- 
lum uspiam praeterea tale pondus commemoratur, sed cum 
6XKr| per se quodvis pondus significet, nihil obstat quin 
etiam sexta librae pars alicubi ila appellata sit. 

'Accdpiov, quod quarta unciae parte aestimalur, est 
ex eo nummorum aeneorum genere qui inde ab anno XV 
a. Chr. n. Romae a senatu signabantur 2 ). Tum enim pri- 
mum sestertius ex aere unciae pondere, dupondius semun- 
ciae factus est. De assis pondere dubitaverunt, num id 
quarta pars unciae fuerit 3 ), sed ex hoc quidem loco colli- 
gitur dccdpiov posteriore aetale tanti aestimatum esse. 

Qui post dccdpiov crarrip affertur, eum, quoniam 
cum asse coniunctus sit, pro dupondio habere possis. At 
in tabula Cleopatrae (X, 15) praeler staterem blTTOUVTtov 
sive dupondius commemoralur; vides igitur, etsi pondus 
idem sit, diversos tamen nummos significari. Accedunt 
aliae caussae gravissimae, quibus hunc CTarf]pa Aegyptiuni 
tetradrachmum fuisse confirmatur. Sed de his infra dice- 
mus (§ 72). 

De denario quod cxdYiov vocatur reliquisque ponderibus. 

Porro maxime mirum videtur, quod praeter bpaxiutiv 58 
diversum pondus, br|vdpiov, affertur, cum proprie bpa- 
X|ur| ipsum Romani denarii nomen fuerit. Hoc recte expli- 



2) V. Borghesium in Cavedon. Numism. bibl. p. 118 ss., 
Mommsen. p. 761 ss. 

3) V. Mommsen. p. 765 adn. 85. 

8CRIPT. METROL. I. 7 



98 PROLEGOMENA IN 

cari nequit nisi ex ea rei nummariae ratione quae a Con- 
stantino imperatore instituta est; rursus igitur ad saeculum 
quartum et posteriorem aetatem deducimur. Omnes autem 
qui his rebus student magnopere ego oro et obtestor, ut 
et quae nova a me hic afferuntur diligenter exquirant, et, 
si quid ipsi rectius invenerint, id publice proponant, quo 
tandem aliquando tenebrae iliis rebus offusae expellantur. 
Constantinus cum rem nummariam fraude et furto 
priorum imperatorum paene ad exitium prolapsam ita re- 
stitueret, ut omnes rationes ad auri puri libram revocaret, 
nummorum pondus et aureorum et argenteorum voluit 
idem esse atque olim antiquissimi denarii. Nam et LXXU 
aureos sive solidos et totidem argenteos sive miliarensia e 
singulis libris fieri iussit 1 ). Huius igitur ponderis ut sum- 
mum ad omnem rem nummariam fuit momentum, ita id 
ipsum suo nomine non caruit. Etenim dictum est exagium 
sive eHcVfiov , h. e. pondus exactum , idque vulgo mutila- 
tum est in CTcVfiov 2 ). Idem autem etiam brjvdpiov ap- 
pellatum esse cum aJiis ex locis (fr. 58, 20. 77, 7. 15) tum 
ex hac tabula perspicimus. Hic primum commemorandum 
est denarios, nummos argenteos, illo tempore non in usu 
fuisse. Nam ipsum denarii nomen, siquidem moneta in- 
tellegebatur, abierat in minutissimi nummuli significatio- 
nem ; pondus autem quod olim denarii fuerat drachmae vo- 
cahulo designabatur. Itaque facile fieri potuit, ut pondus 
aurei et argentei nummi, quoniam restitutum esset ad an- 
tiquissimi denarii normam", ipsum brjvdpiov vocaretur. 
Certe et in hac tabula et in posterioribus ita nuncupatur, 
neque equidem despero alios etiam locos apud scriptores 
illius aetatis invenlum iri , ubi idem denarii pondus depre- 
hendatur. 



. 1) V. Momrasen. p. 779. 787. 790, vel Metrol. p. 245 
—49. 

2) V. tab. Oribas. (fr. 67, 14. 15): ^] ov^ia tyei crd- 
Yia s'. to CTdftov tyei eEaYtov a\ Conf. Du-Cangium s. 
eHaYtov et in Gloss. med. Lat. s. exagima, eosque qui illic 
citantur. Optandum autem est, ut tota haec quaestio ab 
aliquo omnibus locis collectis et illustratis plane absol- 
vatur. 



SCRIPTORES GRAECOS. 99 

Extrema ponderum tabula, quam totius tabulae primam 
partem esse diximus, tria minarum genera definiuntur. Hic 
primum sesquilibra tribuitur ltalicae cuidam minae, de 
qua infra exponemus (§ 61). Tum ad verba f] be 'Attikt) 
crdYia Tpia e prioribus addcndum est Xrrpav juiav 8 ). 
Nam libra una cum tribus stagiis ex ipsa huius tabulae 
ratione facit uncias XII 5, quae solvuntur in denarios Ne- 
ronianos sive drachmas C, et cum Altica drachma cum de- 
nario aequiperaretur, exstitit haec Atticae minae definitio, 
de qua infra paullo uberius dicemus (§ 67). ltem de Pto- 
lemaica mina sesquilibrali mox suo loco disputabitur (§65). 

Reliqua deinceps de mensuris secundae tabulae. 

In secunda huius tabulae parte mensurae liquidorum 59 
ita exhibentur, ut primum minima mensura, quae KOxXid- 
piov vocatur, unius et dimidii denarii sive stagii pondere 
definiatur, tum reliquae mensurae perinde ac modo pon- 
dera cum minoribus quibusque comparentur. 

Omnino hic peculiaris quaedam mensurarum ratio de- 
prehenditur, quod quo facilius perspiciatur, compares, 
quaeso, hanc tabulam cum ea quam supra proposui (§ 52): 

KOTi3Xr|, TpufSXiov ... 1 

oHuftacpov, juera uucrpov 2 1 

KuaGoc 6 3 1 

UlKpOV JUUCTpOV . . . 24 12 4 1 

KOxXldpiOV 48 24 8 2. 

Quid in hac praeter cyathum simile est alteri tabulae? At 
exstat alia eius generis labula quae TTepi ueTpwv Kal 
CTaGuujv irrmaTpiKUJV inscribitur (infra § 79) , ubi plane 
eodem modo minores mensurae definiuntur. Qua quidem 
collata hic nonnulla aut emendari aut illustrari potuerunt. 
Primum in cochlearis pondere correxi br|vdpiov fJTOl CTd- 
Tiov ev fi|Uicu, quod quemadmodum accipiendum sit, post- 
hac explicabilur 1 ). Tum ci^Xov apparet perperam inler 



3) Haec est luculenta Christii coniectura 1. c. p. 55. 

1) Ex ratione huius tabulae araphora Romana habet 

cochlearia 4608; eidem autem conveniunt stagia 5760; 



100 PROLEGOMENA IN 

mensuras receptum esse, cum omnes reliqui auctores id 
nummi genus esse recte tradant 2 ). Denique merito in eo 
offendimus quod tertia huius tabulae pars incipit verbis: 
bei YivuOcKeiv wc 01 eviaOGa KaiafeTpaiujuevoi cxaG- 
jLioi em tujv Oypwv jueipujv, eVi tou oivou kcu toO 
ubaTOC cuv€TC0r|cav. Quid? ubinam inveniuntur 01 ev- 
TaO0a KaTaYeYpaujuevoi CTa0juoi? Nisi forte una coch- 
learis ponderatio cuipiam satisfacit. Immo manifesto per- 
spicitur non genuinam tabulae formam in hac secunda 
parte servatam esse, sed eum locum olim similiter scriptum 
fuisse atque in tabula hippiatrica. 

Tertiae partis argumentum hoc est, ut vini aquaeve et 
olei et mellis pondera inter se comparentur. Similis igitur 
haec est expositio ei de qua supra diximus (§ 55), sed in 
ipsa ponderum ratione maximum discrimen deprehenditur. 
Nam hic initium fit a vase aliquo quod unam olei libram 
sive LXXII stagia capiat, atque idem vas aquae vel vini 
stagia LXXVIII, mellis XCIIl S 3 ) pendere dicitur. Est igitur 
ratio 

olei ad vinum ad mel 
72 78 93V 2 

sive 12 13 15 7 / 12 (vel lb l / 2 ) 

Atqui secundum primam tabulam (fr. 54, 14) eorundem est 
ralio 



ergo cochlear pendit stagia 1%. Nec tamen ego, cum 
fiiuicu in libris scriptum inveniatur, a' 6" emendari posse, 
sed potius ev rjuicu restituendum esse existimavi. Quod 
qua de causa fecerim, infra exponam (§ 79). 

2) V. prol. § 72 extr. Apparet scriptorem huius ta- 
buhie in eo libro unde haec petivit invenisse: to cikXov 
€"xei CTdrfia Tpia (v. cap. VIII, 17). lam cum |uucTpov 
quoque tria stagia habere legeret, ea ita inter se confu- 
dit, ut c(k\ov mensuram aequalem mystro esse opina- 
retur. Ineptissime id quidem: ceteroquin hoc ipso loco 
emendatio nostra CTcrfiov ev f),uicu (adn. 1) mirifice con- 
firmatur, nam ita tantummodo |LUKp6v uucTpov cum siclo 
confundi potuit, si cochlear, dimidia mystri pars, habuit 
etagia 14, 

3) Vulgo editum est eiKOCi evv^a, quod nihil esse ap- 
paret. Ego coniectura correxi Cjy'* 5 , quoniam 78 -f- 15^ 
faciunt d'd\. 



SCRIPTORES GRAECOS. lOi 

9 JO 13% 

quae ut cum illis comparari possint, mutanda sunt in 

12 13*/«, 18. 

Videmus igitur olei ad vinum eandem fere in utraque labula 
rationem esse, at in mellis pondere non exiguum discrimen 
observari. Quid vero? eliam Oribasium aliud mellis pondus 
statuisse supra vidimus (§ 52 extr.) , idemque tradit auctor 
tabulae Dioscorideae (§ 81). Triplici igitur modo mellis 
pondus definitur, siquidem sextario mellis tribuuntur 
ab Oribasio et in tab. Dioscoridea 30 unciae 
in prima expositione 27 „ 

in hac secunda tabula 23 3 /s » 

Denique ut in prima expositione quarto loco (cap. V) de 
mensuris frumentariis agitur, ita quartae etiam huius tabu- 
lae partis idem est argumentum (23 — 26). Verba autem 
quae inter tertiam et quartam partem mterposita sunt: 
f\ jU€TaXr| KOTuXr) icr) tuj oHupaqpw et plane aliena ab 
hoc loco et ipsa per se absurda sunt, quoniam magna 
quae dicitur cotyle dimidiae vulgari cotylae aequalis esse 
non potest. 

Choenix trium cotylarum Aegyptia mensura est, de qua 
vide infra (§ 73). 

'Aucpopeuc cui XXXVI sextarii tribuuntur et metretes 
LXXII medimnusque Cll sextariorum inter georgicas men- 
suras referendi sint, de quibus posthac exponemus (§ 77). 

Metretes qui kcct& Cupouc dicitur est Antiochensis 
(S 74). 

Omnino hanc quartam parlicuJam ex eodem fonte deri- 
vatam esse apparet unde auctor tabulae Cleopatranae de 
choenice reliquisque mensuris exposuit (§ 76 extr.). Qua- 
propter dubitari nequit, quin, si minus tota tabula secunda, 
at haec extrema eius pars ex Aegyplo originem ducat. 

De tertia tabula mensurarum et ponderum (cap. VIII). 

De tabula tertia, sive Oribasiana prima (§ 48), accura- 60 
tior quaestio in aliam opportunitatem aliudque olium diife- 
renda videtur, quoniam non eos nos esse arbitramur qui 
omnia uno lempore cum fructu aliquo exsequi possimus. 



102 PROLEGOMENA IN 

Nunc enim id agimus, ut ex iis quae adhuc obscura fuerunt 
gravissima quaeque eaque sana et a bonis auctoribus tra- 
dita, quantum in nobis est, illustremus; nec vero nunc 
eadem manu abiectissima quaeque tractare volumus. Sane 
aliquam huius tabulae explicationem componere potera- 
mus; sed cum de plurimis rebus dubitatio relinquenda 
esset, quid tandem iuvabat frustra tantam operam impen- 
dere? Sed unum, quod nostrum sit, non. supersedemus 
facere, ut totius tabulae argumentum enarremus quodam- 
modo eiusque quasi elementa secernamus. 

Confusa sunt mirum in modum et pondera et mensurae. 
Nam promiscue et ponderum mutuae inter se rationes de- 
finiuntur et mensurae ponderibus exiguntur. Quae nos it.a 
in conspectum producemus, ut singula in certum ordinem 
redacta cum reliquis tabulis comparemus. 

Pondera sunt mina sesquilibralis (10, v. prol. $ 61. 65), 
mina sedecim unciarum (6, v. prol. § 51), libra Romana 
(7), uncia sex stagiorum (14 = VII, 8), CTttTT)p trium sta- 
giorum (15 = VII , 7) , cikXov eiusdem ponderis (17 = 
XII, 13), br)V&piov aequale stagio (20 = VII, 6), xepd- 
TlOV stagii pars XXIV (25 = VII, 1 ss.), ClT&plOV siliquae 
pars quarta (26 = III, 8). Ita cum scriptor tabulae ad 
minimum pondus pervenit, his nonnulla adiungit quae ali- 
unde petivisse videtur: drachmam et 6\Kr)V XVIII siliqua- 
rum (27. 28 = III, 5), Ypotjujua VI siliquarum (30 = III, 6 
al.), obolum trium siliquarum (31 =111, 7 al.), denique 
Oepjurjv unius et dimidiae siliquae (32; aliter X, 10). Om- 
nino igitur hanc ponderum descriptionem variis e libris 
tabulisque medicorum compilatam esse apparet. Propria 
huius tabulae est Oepjur), pro qua et Oribasiana (67, 33) et 
aliae habent Gepjuoc ; insolitum ck\ov aequale stateri (in- 
fra § 68. 72). 

lnter mensuras primo medimno duodequinquaginta 
librae tribuuntur. Quid hoc? num sunt librae frumenti? 
At vero modius , sexta medimni pars , secundum Plinium 
viginti fere libras habet ($ 25 adn. 6). Haec quomodo con- 
socianda sint, videant alii: ego in lenebris, ut aiunt, quae- 
rere nolo. Nec de reliquis mensuris nunc libet disputare; 
sed quidquid ex his memoratu dignum videbitur, posthac, 



SCRIPTORES GRAECOS. 103 

cum ad decimam tabulam pervenerimus, afferemus ($ 82 
adn. 1). 

De mina Italica sesqidlibraU. 

Quarta ponderum et mensurarum tabula (sive Charte- 61 
rianum caput IX) duas babet partes, quarum in priore de 
ponderibus eodem fere modo quo in prima expositione 
(cap. III) agitur. 

Hic primum disputandum est de mina illa Italica ses- 
quilibrali, cuius iam bis in superioribus facta est mentio 
(cap. VII, 11. VIII, 10). Ea sic defiuitur: f) )uva irpoc to 
3 lTa\iK0V €X€i bpaxiudc pjub', et porro: ujctc tt)V 'Ira- 
XiKriv juvdv eivai X 1 a fiuiceiav. Item scriplor tabulae 
Dioscorideae (XIV, 8): f] juvd — KaTa jr\v 'iTaXiKfjv 
(xpfjciv exei) F ir)', toutccti Xhpav u.iav fiutceiav, 
<( be pjub'. lam primum recordemur Atticam minam fuisse 
XVI unciarum, tum Romanam illam, quae e cenlumpondio 
facta est, habuisse uncias XX (supra § 51 extr.): iam hoc 
loco tertia quaedam additur, quae, cum XVIII unciarum sit, 
ipsum medium locum inter Atticam et Romanam obtinet. 
Quid? tantamne minarum varietatem in Romano imperio 
fuisse? lmmo etiam multo plures minae fuerunt. Sed hic 
de iis tantum dicendum quibus in Italia ulebantur. Ingens 
ponderum Ilalicorum multitudo ad nostra tempora servata 
est, quo e numero ducenta fere Boeckhius in uno conspectu 
proposuit 1 ). Ex his pleraque ad ipsam Romanam libram 
exacta esse et per se consentaneum est et calculis subdu- 
ctis facile apparet. Sed dubitari non polest, quin eliam 
minarum pondera in illa multitudine reperiantur. Ut duo 
Herculanensia pondera a Bayardo descripta ad ipsam Atti- 
cam minam exacta sunt 2 ), quae ego pharmaceutica pon- 
dera fuisse existimo. Sunt vero eliam alia, unde maior 
mina cognoscatur. De quibus priusquam singillatim dicam, 



1) P. 170—188. 

2) Afferuntur haec pondera a Boeckhio p. 183 extr. 
Alterum pendit gramm. 424, alterum 452. Fac mediura 
ex duobus: habes gramm. 438, h. e. ipsum Atticae minae 
sive XVI unciarum pondus. 



104 PROLEGOMENA IN 

primum summam sententiae meae expromam. Cum Graecae 
Italiae civitates aliae aliis ponderibus in commercio uteren- 
tur, has Romani non aboleverunt, sed tamen ita paullum 
immutarunt, ut eas certo unciarum numero ex sua libra 
definirent. Sic praeter Atticam minam XVI unciarum , qua 
medici maxime utebantur (§ 81), aliam pro usu civitatum 
minam faciebant XVIII unciarum , tum rursus alio ex usu 
tertiam eamque maiorem minam XX unciarum; quin etiam 
minam quandam Herculanensem fuisse XXVI unciarum sive 
librarum II et sextantis compertum habemus 3 ). Haec non 
solum locorum , sed etiam temporum discriminibus distin- 
guenda esse videntur. Maxime mina XX unciarum, quae e 
centumpondio Romano facta est, in Italia quidern posteriore 
demum aetate pervulgata esse videtur, quamquam in Asia 
et Aegypto simile quoddam pondus antiquitus in usu fuit 
(§ 66). Mina autem sesquilibralis, siquidem vera est nostra 
suspitio de Herculanensibus ponderibus, iam sub primis 
imperatoribus reperitur eademque et multo antea in usu 
fuisse videtur 4 ) et porro ad quartum usque saeculum per- 
mansit 5 ). 

Verum tamen restat, ut ex ipsis ponderibus adhuc ser- 
vatis miua sesquilibralis demonstretur. Est marmoreum 
pondus non prorsus integrum, aMontfaucono descriptum 6 ), 
quod non tam centumpondium Romanum quam minae ses- 



3) Est talentum Herculanense (apud Boeckh. p. 182) 
pondere gramm. fere 42700, nnde fit mina gramm. 712 
sive unciarum XXVI. Quae num cognata sit illi minae 
de qua infra (§ 68) exponetur, non meum est hoc loco 
exquirere. 

4) Non possum hoc loco historiam quandam ponderum 
scribere. Sed, si quid video, illa mina, quam Romani 
cum in Italiae quibusdam civitatibus invenirent, suae 
sesquilibrae aequiperaverunt, est antiquissimum omnium 
pondus ex Aegypto ad Phoenices, porro ad Babylonios, 
Assyrios, Persas translatum, idemque etiam occidentem 
versus propagatum. Confer infra § 65. 

5) Q. Junius Rusticus, praefectus urbi, cuius nomen 
duobus ex his ponderibus inscriptum est, eum magistra- 
tum gessit a. p. Chr. 345. V. Corsinium de praefectis ur- 
bis (Pisis 1766) p. 205. 

6) V. Boeckh. p. 174. 



SCRIPTORES GRAECOS. 105 

quilibralis talentum esse videlur 7 ). Eadem vero mina etiam 
ex aliis ponderibus cognoscitur. In museo Britannico ser- 
vatur pondus nomine Q. Iunii Rustici inscriptum, quod cum 
sex Romanas libras habere videretur, a nemine adhuc ex- 
plicari potuit 8 ). Nam plurima I, II, V, Xlibrarum pondera, 
at nulla VI librarum inveniri solent. At vero sunt illae 
VI librae Romanae , eaedem autem IV minae Italicae ses- 
quilibrales 9 ). Qua de re ne ulla dubitatio relinquatur, his 
accedit duplum eiusdem generis pondus, quod duo lapides 
Herculanenses exhibent. Namque hi duodenas libras sive 
octonas minas pendunt ,0 ). Ilem denique alia pondera, quo- 
rum unum ex eiusdem Q. Iunii Rustici auctoritate factum 
est, et duas minas et tres libras significare videntur 11 ). 

De reliquis tabulae IV (cap. IX) ponderibus. 

Longiore hac disputatione interiecta iam ad propositum 
licet reverti. Ipsa mina sesquilibralis a scriptore tabulae 



7) Pendit illud marmor libr. Paris. 59 sive gramm. 
28900, unde fit mina gramm. 482 sive unciarum fere 17|. 
Cum marmor non integrum sit, habes hic ipsum minae 
sesquilibralis pondus. 

8) V. Boeckh. p. 183. 

9) Pendit lapis gramm. 1822,6, quorum quarta pars 
sunt gramm. 455,6 sive unciae fere 17. Iam forsitan 
quis has esse Atticas minas dicat paullo ultra iustum 
modum exaggeratas. Minime vero. Nam Atticae minae 
quattuor faciunt libras 5^, quo pondere nulla certe civi- 
tas Italiae sub Romanorum imperio usa est. Immo id 
lapideum pondus necesse est et in minas et in libras fa- 
cile solvi possit. Ne multa, sunt VI librae Romanae sive 
quattuor minae sesquilibrales; ipsum autem lapidis pon- 
dus paullo levius est. 

10) Sunt apud Bayardum num. 190 et 191 (v. Boeckh. 
p. 183) , penduntque singuli gramm. 3731 , unde fit duo- 
decima pars gramm. 311, quae est libra Romana; octava 
autem pars sive gramm. 466,5 sesquilibralem fere minam 
faciunt. 

11) V. Boeckh. p. 172 extr. et 174 init. Ne quis ta- 
men omnia Iunii Rustici pondera huc pertinere existimet. 
Qui cum praefectus urbi esset, profecto etiam pondera 
proprie Romana ex sua auctoritate facienda curavit, qua- 
lia exstant in Boeckhii tabula p. 172. 175 al. 



106 PROLEGOMENA IN 

explicatur his verbis: f[ u.vd TTpoc to 'IraXiKOV exei 
bpaxudc pjnb', TTpoc be to 'Attikov bpaxudc pKp'- 
ujcre Tf]v 'IxaXiKfiv javdv eivai X 1 a' f)u.iceiav , Tfiv be 
'Attik^v (vel rrpoc be Tf]V 'Attik^v) X 1 a' F f' bpaxudc 
b'. Quibuscum primum comparemus similem locum labu- 
lae Dioscorideae (XIV, 8) : f\ juvd KaTa u.ev tt\\ iaTpiKfjV 
Xpfjciv crfei F ig', toutcctiv oXKac pKrj'* KaTa be Tf]v 
'iTaXiKfiv F irj', toutccti Xhpav )aiav fmiceiav , < be 
pjub'. Similes esse dixi duos locos, minime tamen aequales. 
Primum enim numeri differunt in mina Attica sive medici- 
nali , quae in priore tabula vel CXXIV drachmas (tot enim 
sunt X 1 a' F f' bp. b') vel CXXII, contra in Dioscoridea 
CXXVIII habere dicatur. Tum accuratius si priorem locum 
inspicimus, apparet non lam de duabus diversis minis, ut 
in tabula Dioscoridea, quam de una mina sesquilibrali agi, 
quae et Atticis et ltalicis drachmis definiatur. Quid ? quod 
ibidem (2) uncia Atticis drachmis VII, Italicis VIII exprimi- 
tur? certe uncia nulla est nisi una Romana. Cum igitur 
legamus minam, sesquilibralem scilicet, irpoc to 3 Atti- 
kov habere drachmas CXXII, ex ea ipsa ratione pondus 
Atticae drachmae efficiendum est; efficitur aulem numerus 
qui quam proxime accedat ad recentiora tetradrachma At- 
tica 1 ).* Verum tamen minime in hac ratione satis proba- 
bili licet acquiescere. Etenim cum ab eodem scriptore 
uncia Trapd toic 'AttikoTc drachmas VII habere dicatur, 
aut hic ipse numerus minus accurate se habet, aut antea 
pro pKp' scribendum est pKs' 2 ). Quod nos in medio relin- 
quimus, quamquam magis in id inclinamus, ut pKp' verum, 
Z' aulem rotundum, ut jiunt, numerum esse existimemus. 
Utique aulem aliena sunt a genuina tabulae forma verba 
Tfiv be 'Attik^v X 1 a' F Y bpaxudc b', nam nec ullam 
Atticam minam ipse scriptor afferre voluit, nec summa 



1) Mina sesquilibralis habet gramm. 491,2, cuius pars 
122» sunt gramm. 4,03, quod pondus fere congruit cum 
tetradrachmis Atticis gramm. 16, 5 post Alexandrum signa- 
tis (Metrol. p. 161). 

2) Cum unciae 7 drachmae Atticae tribuantur, in 
minam sesquilibralem incurrunt duodevicies septem drach- 
mae = 126. 



SCRIPTORES GRAECOS. 107 

drachmarum (124) aut cum vera Attica mina (128) aut cum 
priore numero (122) convenit. Haec igilur uncis inclusi- 
mus. Denique non praelermittendum est ipsam minam 
sesquilibralem de qua in hac tabula agitur ad Aegyptum 
terram Aegyptiumque scriptorem referendam videri (§ 65). 

Porro ad vulgarem rationem drachma et uncia scripu- 
lis. libra unciis definiuntur. 

Haec est ponderum tabulae ea pars quae e vetustiore 
quodam fonte (saeculi fere I p. Chr. n.) derivata esse vide- 
tur. Quibus recentiora quaedam postea addita sunt. Pri- 
mum bibpaxiua, quae ipsa est forma adulterina, 6Xk&c 
II habere dicitur, quae vox cum a vetustiore tabulae parte 
aliena sit, nunc demum explicatur: Tf]V be oXxfiv CUVUJ- 
vujuuuc xal bpaxufiv Xerouav. Tum "fpajuua eodem 
modo quo in vetustissima labula (fr. 28, 2) definitur; sed 
id absurde in hanc tabulam illalum est, quoniam illic sexta 
pars unciae, hic octava denarium facit (§ 41 extr.). Deni- 
que non minus falso VI chalci tribuuntur obolo (§ 98). 
Hoc etiam merito mireris, quod scriptor tabulae chalcum, 
non siliquam, minimi ponderis loco attulerit. Quamquam 
non prorsus omisit siliquae mentionem breviter in fine ad- 
dens: 6 be x«Xkouc xai to KepaTiov TravTOC Ypajuu.a- 

TOC 6CTI CJLllKpOTaTOV. 

JDe mensuris quartae tabulae. 

De mensuris quae in eadem labula afferuntur longa el 63 
copiosa disputatio institui possit, si quis omnia quae hic 
traduntur rccte tradi exislimet. Ego vero, cum in nonnul- 
lis tabulae scriptor erroris convincatur, ne cetera quidem 
quae insolita afferuntur suspitione vacare censeo. Quod 
ita facillime me demonstrare posse spero , ut argumentum 
tabulae hreviter et summalim proponam. 

Initium fit a medimno, cui recte XII fuiieKTa, XLVIII 
choenices, et f]U.ieKTLU IV choenices, tribuuntur. Hae sunt 
Atlicae mensurae frumentariae. Praeterea autem inter 
ipsas frumentarias mensuras X°^ c quidam affertur, qui II 
choenices, VIII sextarios habeat. At vero Atlicus X°^ c 
habet choenices III, sexlarios VI. Deprehendere hic mihi 



108 PROLEGOMENA IN 

videor congium Ptolemaicum , qui fuit medimni Ptolemaici 
pars XXIV (infra § 73). Sic in hac quoque tabula: TO f])ui- 
6KTOV xoac P'« Cetera autem perverse. Nam Ptolemaicus 
congius IV choenices habuit; huic autem congio II choeni- 
ces tribuuntur. Quid multa? et haec perturbata sunt et ea 
quae de sextariis adduntur. Nam cum choenix IV sextarios, 
medimnus GXCII sextarios habere dicatur, non sextarii, 
sed cotylae intellegendae sunt. Taceo cetera: satis est 
commemorare omnino in hac tabula Atticarum et Aegy- 
ptiarum mensurarum rationes misere inter se confusas 
esse. 

Sequitur altera pars tabulae inde a verbis kcu bid tou- 
tujv oi TrXeTcroi tujv c €XXr|VUJV jueTpoucr rrapd be 
toTc J lTaXiKOic cet. Eae igitur mensurae de quibus antea 
expositum est vulgares Graecorum esse dicuntur: his iam 
additur Romanus congius, cuius pondus eadem ratione 
atque in vetustissima tabula (fr. 28, 8, prol. § 43) definitur. 
Item de sextarii et cotylae mensura vide quae supra suis 
quaeque locis scripsimus (§ 42. 43). 

Inculcata est autem in mediam expositionem alius cu- 
iusdam choenicis mensura atque inepta Atticae vocis Tpu- 
pXiou interpretatio 1 ). 

De tabala Cleopatrae (cap. X). 

64 Caput X inscriptum est j Gk tujv KXeoTrdTpac K0cu.r|- 
tikujv Trepl CTaGjLiujv Kal jueTpuJV. Quaenam Cleopatra 



1) Video equidem hanc choenicis mensuram aliquo 
modo cum priore tabulae parte componi posse. Quod sic 
illustrare conabor, ut ad Graeca verba meam interpre- 
tationem statim adscribam: 6 |u&n|UVOC (Ptolemaicus 144 
sextariorum) ^x^ ^ieKTCi ip' (sing-ula 12 sextariorum). 
t6 ( b€ riiuieKTOV x°«c uev p' (singulos 6 sextariorum) 
XoiviKac 6e 6': hae nimirum non sunt eae choenices 
Aegyptiae quae vulgo dicuntur, quas ipse scriptor ta- 
bulae postea (§ 13) tres cotylas habere dicit, sed sunt 
choenices aliae quaedam, altero tanto maiores, h. e. il- 
lae quas lbidem (§ 16) explicat: 6 bk xoiviH £%e\ & f', 
KOTOXac s'. Denique 6 6e \o\ic xoiviKac p' (scilicet maio- 
res sive duplas). Verum tamen, quamvis haec ita expli- 



SCRIPTORES GRAECOS. 109 

talem librum scripsisse putanda est? Nulla omnino: sed 
quisquis KocjurjTtKa illa composuit, quo maior libello suo 
auctoritas tribueretur, inscripsit eum Cleopatrae, Aegyptio- 
ium reginae , nomine. Cuius ut insignis pulchritudinis et 
elegantissimi cultus fama apud omnes celebrabatur, ita 
aptissima visa est cui praecepta cum de alio ornatu mulie- 
bri tum de unguentis parandis tribuerentur. Itaque in illo 
KocjurjTiKUJV libro etiam de ponderibus et mensuris expo- 
situm est. Hinc ea quae sub manibus est tabula excerpta 
esse dicitur. 

Ad Aegyptum originem tabulae revocandam, esse ipso 
Cleopatrae nomine significatur. Verum aliis etiam certiori- 
bus vestigiis idera probalur. Nam et in ponderibus et in 
mensuris multa ad Aegyptias rationes pertinent. Quapro- 
pter, priusquam ipsa tabula explicari possit, nonnulla in 
uuiversum de eo argumento praemitti necesse est. 

JDe antiquissima mina Aegyptia, quae in his tabulis 
TTTo\e|ucuKr) vocatur. 

lnitio tabulae tres minae describuntur, e qiiibus tertia 65 
TTTO\e|uaiKr| vocatur eique XVIII unciae tribuuntur. Eadem 
Ptolemaicae minae definitio etiam in duabus aliis tabulis 
(VII, 11. XI, 1) reperitur. lam quaeritur, quale id pondus 
atque unde ortum esse videatur. Ut autem a certis ordia- 
mur, ex uncia Romana calculos subducamus. Efficitur inde 
minae pondus, quod quin antiquae Assyriae minae cogna- 
tum sit mihi quidem non dubium videtur J ). Hic Assyriam 
sive Babyloniam illam minam dico, cuius exactum pondus 
ex aeneis leonibus marmoreisque anatibus Niui Assyriae in 
urbe nuper inventis exploratum est 2 ). Quod quanti mo- 



centur, manent gravissimi scriptoris errores: 6 X ou c § € r\\ 
ujc ^xeiv tov jueoiuvov — § € pMP', et 6 be \oiviE kotoXcic 
Y' (cnm antea duplam choenicem intellexerit). 

1) Unciae Romanae 18 faciuut gramm. 491, mina 
autem Babylonia habet gramm. 510. Interest sane ali- 
quantulum, sed plurimis de caussis, quas hic in medium 
proferre non possum, haec duo pondera inter se cognata 
esse probatur. Unum quod huc pertineat leges adn. 4 extr. 

2) Inventa sunt haec pondera in ruinis Nini a Layar- 



110 PROLEGOMENA IN 

menti sit a<l omnem ponderum historiam cognoscendam, di- 
cere vix possum, neque in praesentia res iam eo usque 
exquisita et illustrata est, ut breviter de eo argumento di- 
cere liceat. Sed hoc meo me iure suspicari posse videor, 
quae mina Assyria et Babylonia et Persica fuerit, eandem 
fuisse Aegyptiam, nec vero a Persis eam in Aegyptum 
translatam esse, sed contra antiquitus Aegyptiorum pro- 
priam fuisse atque ex Aegypto ad Asiae gentes et regna 
traductam esse. Quam minam cum Ptolemaei in Aegypto 
invenirent, eam non magis quam regium cubilum aut arta- 
bam aboleverunt, sed nihil nisi huius antiquae popularisque 
minae certam rationem ad nummaria pondera defmiverunt. 
Fuit igitur in Aegypto perinde atque Athenis ex Solonis 
temporibus aliud nummarium, aliud mercatorium et popu- 
lare pondus. Atque Athenis quidem quae ratio inter num- 
maria et mercatoria pondera intercesserit , accurate cogni- 
tum habemus 3 ): de Aegypto nondum exploratum est, nec 
tamen ego despero fulurum esse ut quando ea ratio inda- 
getur 4 ). 



do, descripta a Norrisio. Tum de iis exposuit Queipo I 
p. 334 — 350. Nonnulla ad idem argumentum ego attuli 
in Fleckeiseni Annal. philol. a. 1862 p. 387 ss. Unde, 
quae ponderum vel Assyriorum vel Babyloniorum quasi 
norma fuerit, iam dubitari non potest. Nempe maiori 
minae tribuenda sunt gramm. 1020, minori sive dimidiae 
gramm. 510. Porro quae ex iisdem ponderibus ad omnem 
veterum rem nummariam concludenda sint, adhuc, ut 
aiunt, sub iudice lis est: tamen, si quid video, verum 
inveni non ego (1. c), sed Mommsenus, qui paullo post 
de ea re quaedam breviter tradidit (v. Grenzboten, Zeit- 
sehrift fur Polit. u. Lit. 1863 p. 395 ss.). 

3) V. Metrol. p. 108. 138-40. 

4) Duabus diversis rationibus ego ad eandem suspi- 
tionem deductus sum , minam antiquam a Ptolemaeis de- 
finitam esse 135 drachmis Ptolemaicis nummariis. Quae 
etsi praepropere et re nondum satis ab omnibus partibus 
expensa eloqui vereor, tamen, ut alii habeant quibus aut 
assentiantur aut refragentur, nunc, quibus fundamentis 
mea nitatur coniectura, in medio proponam. Prior ratio 
haec est: Esto A maior mina Assyria. Ex hac Momm- 
seni iudicio facti sunt argentei stateres 90. Huius sta- 
teris pars tertia fuit Ptolemaica drachma. Denique haec 



SCRIPTORES GRAECOS. 111 

De mina Alexandrina. 
Antiquissima igitur et popularis Aegyptiorum mina a 66 
Ptolemaeis servata atque exinde Ptolemaica appellata est. 
Sed apud alios auctores non spernendos etiam mina quae- 
dam Alexandrina invenitur, quae cum XX unciarum 
esse dicatur, minime cum priore confundi et misceri debet. 
Galeni locos supra exhibuimus (§ 46), quibus accedit tabula 
Dioscoridea (prol. § 81). Praeterea in vetustissima tabula 
ponderum (fr. 28, 6) legimus: f) be ^AXeHavbpivf] (nvd 
aYet oXkoic pv', dMaxoO pvrf. Quid? possuntne haec 
testimonia inter se coniungi? Possunt vero facillime, dum- 
modo unum, quod consentaneum est, concedatur, huius 
Alexandrinae minae pondus ad Ptolemaicam drachmam re- 
vocandum esse 1 ). Ptolemaei reges quo genere nummorum 
usi sint, satis constat 2 ). Nam cum reliqui, qui post Ale- 
xandri mortem reges facti sunt, nummos ad Atticum pon- 
dus exprimere pergerent, Ptolemaeus, Lagi filius, diversum 
nummorum pondus, quod maxime in Phoenicum civilatibus 



altera rnina de qua agimus fuit dimidia pars maioris As- 
syriae minae. Haec igitur est aequatio 
_A Ax 

2 : 90X3 
unde fit x = 270 : 2 m 135. Tot igitur drachmae con- 
veniunt minae Ptolemaicae mercatoriae. — Altera ratio 
pendet ex iis quae de mina Alexandrina et de ponderis 
Attici ac Ptolemaici ratione suspicor (§ 66). Mina Pto- 
lemaeorum mereatoria, quoniam a Romanis cum 18 un- 
ciis aequiperata est, Atticam rninam habuit l£ sive At- 
ticas drachmas 112^. Iam sumpta Atticae drachmae 
ratione ad Ptolemaicam 6 : 5 (§ 66 adn. 3) efficiuntur 
drachmae Ptolemaicae 135. Rursus igitur idem habes 
mercatoriae minae pondus. Quae rationes si verae sunt, 
non id quidem sequitur, ut hoc proprium antiquae mi- 
nae Aegyptiae pondus fuerit, sed tantummodo, ut Pto- 
lemaei hanc mercatoriae minae ad drachmas nummarias 
legitimam rationem esse iusserint. 

1) Ut saepe fieri solet, facillima quaeque diu non 
inveniuntur. !5ed tamen postquam mihi illud quod dixi 
in mentem venit, vidi iam Christium p. 85 s. de Ptole- 
maicis nummis in ea re explicanda cogitasse. Ceterum 
ego in his meam viam ingredi perrexi. 

2) V. Mommsen. p. 40 s. 



112 PROLEGOMENA IN 

multisque Asiae minoris regionibus usitatum erat, secutus 
est. Quocl qua de causa fecerit, hic non est disputandi 
locus: hoc autem quaeramus, nullane ratio Ptoleriiaici 
nummorum ponderis ad Atticum fuerit. Certe si rationes 
mensurarum et porrectarum et cubicarum a Ptolemaeis in- 
stitutas comparamus, dubitari vix potest, quin nummarium 
etiam pondus ex Atlica norma a Ptolemaeo I definitum sit. 
Age vero, Atticae drachmae V exactis calculis faciunt Pto- 
lemaicas drachmas VI 3 ): hanc habes simplicissimam et, ut 
mihi videtur, legitimam utriusque monetae rationem. 

Iam satis constat hanc Ptolemaicam drachmam et in 
computandis nummis et in ponderationibus suam minam 
centenariam habuisse (§ 67); sed eam rem hoc loco non 
curo : illud potius quaero, Alexandrina mina quale pondus 
fuerit. Hic rursus nonnulla eaque gravissima nondum expla- 
nata sunt nec satis certis vestigiis insistimus; sed tamen, 
etsi demonstratio fieri non potest, temptanda est probabilis 
coniectura. Ptolemaica sive Tyria sive Asiatica drachma 
tertia pars fuit Asiatici illius stateris, cuius in pondus anti- 
quitus omne argentum in Asia signatum est 4 ). Ex eo sta- 
tere prhnum centenaria ratione derivata est magna illa 
mina quam popularem Syrorum fuisse constat ($ 69), tum 
quinquagenaria ratione ex eodem orta est altera quaedam 
dimidio minor, quam Babyloniam Herodolo auctore vocare 
consuevimus 5 ). Eadem autem est Alexandrina mina, de 



3) Legitimum Atticae drachmae pondus est gramm. 
4,366; haec quinquies ducta faciunt gramm. 21,83; ho~ 
rum sexta pars gr. 3,64: id legitimum pondus Ptole- 
maicae drachmae fuisse existimo. Idem, si vera est 
mea sententia, efficitur ex mina Alexandrina, quae cum 
150 drachmas Ptolemaicas, Romano autem pondere 20 
uncias habeat, fit drachma 3,64 gr. Quin etiam vetu- 
stissima Ptolemaicae drachmae aestimatio a Roinanis 
facta plane idem prodit (v. § 71 adn. 3). Ad hoc le- 
gitimum quod statuo pondus ipsi Ptolemaici nummi pro- 
xime accedunt. 

4) Mommsen p. 14—18 (Metrol. p. 269). 

5) V. me eo loco quem § 65 adn. 2 citavi. Ne quis 
tamen hancHerodoteam minamBabyloniam confundat cum 
illa quae ex ponderibus Nini inventis cognita est, hae 



SCRIPTORES GRAECOS. 113 

qua nunc agimus: hanc igitur drachmas Ptolemaicas CL 
habuisse necesse est. 

Iam vide, quae meae sententiae, qualenus hic explicari 
potest, sit summa. Praeter antiquam minam, de qua supra 
diximus (§ 65), mercatorum frequenlia etiam illam minara, 
quae ex Asiatico statere facta est, ab Aegyptiis receptam 
esse eamque maxime Alexandriae, in celebratissimo empo- 
rio, usitatam fuisse. Hinc Alexandrinam eam dictam esse. 
Pondus autem eius a Ptolemaeo primo ita definitum esse, 
ut aequaret drachmas Ptolemaicas CL , sive Atlicas drach- 
mas CXXV, sive Atticam minam unam et quadrantem 6 ). 
Quod pondus postea Romanos tenuisse et cum suis XX 
unciis comparavisse. 

Denique restat ut is locus queni initio e ponderum 
tabula attulimus explicetur. Iam apparet illas bpax|U&C 
pv' Ptolemaicas intellegi. Quid vero dMaxoO pvrf? 
Mihi non dubium est, quin hi sint Romani denarii eius 
ponderis quod post Neronem legitimum fuit 7 ). Videtur 
igitur illo tempore legatus quidam , qui Aegypto praefuit, 
diligenter exacto librae Alexandrinae pondere edixisse, ne 
ea minus CLVIII denariis penderet. Quod quidem pondus, 
etsi duo denarii de summa XX unciarum desunt, tamen 
pro usu vulgari popularibusque rationibus satis accuratum 
fuit 8 ). 



duae sic inter se differunt: ex minore illa mina quam 
pondera Assyria ostendunt, facti sunt argentei Persici 
sive ciyXoi 90 (singuli gr. 5,6); tales autem argentei 100 
fecerunt Babyloniam minam ab Herodoto commemoratam 
(conf. infra § 69 adn. 1). 

6) Haec sunt gramm. 546. Item unciae 20 faciunt 
gr. 546. 

7) Hic igitur locus post Neronem scriptus est, quod 
repugnare videtur cum nostra de aetate illius tabulae 
sententia (§ 40). Verum ita distinguendum videtur, sum- 
mara tabulae totius ad aetatem ante Neronem pertinere, 
hunc autem locum postea additum esse. Nam unum quod 
relinquitur, totam tabulam post Neronem compositam 
esse , propterea statuere non licet, quia omnino ab eo 
denario qui est septima unciae pars ponderum et mensu- 
rarum fit aestimatio. 

8) Denarii 158 Neroniani faciunt gramm. 539, quae 

SCRIPT. METROL. I. 8 



114 PROLEGOMENA IN 

De propria Piolemaeorum mina , quae postea Attica vocata esi. 

67 Adhuc in tabulis ponderum et mensurarum duas Aegy- 
ptias minas commemorari vidimus, quarum altera Ptole- 
maica appellatur, quod antiquissimum Aegyptiorum pon- 
dus fuisse suspicamur, altera Alexandrina, quae ex argenteo 
statere Asiatico deducta est habuitque Ptolemaicas drach- 
mas CL. Age vero : nullane sua mina Ptolemaeos usos 
esse? quid, cum omni drachmae e Graecorum ratione suam 
minam centenariam convenisse necesse sit, illosne reges 
proprium drachmae pondus habuisse, minam non habuisse? 
Sed quid multa? exstant certissima eius quam dico minae 
documenta. Servantur Parisiis et Berolini complura Aegy- 
ptiorum pondera, ex quibus et ipsa Ptolemaica mina cente- 
naria et variae eius partes a semisse ad drachmam dilucide 
cognoscantur 1 ). Hinc iustam Ptolemaicam minam XIII un- 
cias Romanas tantum nou aequasse exploratum habemus. 

Iam inter omnes et veteres auctores et eos qui nostra 
aetate de ponderibus scripserunt hoc constat, Atticam 



admodum exiguo momento differunt a legitimo quod dixi- 
mus Ptolemaeorum pondere (adn. 6). 

1) Primus Saigey nonnulla ex his ponderibus protulit 
(Metrologie p. 53). Alia addidit Queipo, cuius e libro 
(I p. 188—193) ego hanc quae sequitur tabulam com- 
posui : 

1 (Queipo p. 188) : caillou roule d surface raboteu- 
se , portant une inscription hieroglyphique, Musee 

du Louvre, pendit gramm 352,16 

2 (id p. 189): petit poids , Musee du L. n. 3113 176,75 

3 (id p. 190) : poids en serpentine, marque de trois 
points, Musee du L. n. 3060 89,06 

4 (Saigey p. 53): poids en bronze, ibidem . . 59,12 

5 (id. ibid.) : alterum ibidem 58,65 

6 (Queipo p. 190): petit poids en serpentine, ibidem 29,48 

7 (Saigey p. 53) : poids en bronze, ibidem . . . 29,37 

8 (Queipo p. 192, coll. p. 564): cube aVun travail 
acheve, orne d^un filet d^argent incruste sur tou- 
tes ses faces, et Con voit sur Vune d'elles les cha- 
racteres grecs gamma et alpha, c'est-d-dire 1 
once, ibidem 28,10 

9 (id. p. 191): petit poids en fer, Berolini in mu- 

seo Aegyptio 14,68 

10 (id. p. 193) : poids en bronze, Musee duL. u. 3031 14,23 



SCRIPTORES GRAECOS. 115 

drachmam a Romanis cum suo denario ita aequiperatam 
esse, ut et talentum Atticum VI milia denarium, non 
drachmarum , significaret et Graeci illorum temporum scri- 
ptores fere semper, ubi denarios intellegerent, bpax(Lidc 
dicerent. Omnino igitur in vulgaribus rationibus nullum 
inter haec discrimen faciebant 2 ). Quibus autem in pro- 
vinciis Romani imperatores edixerunt, ut Attica drachma 
denario aestimaretur, ibi ipsum denarium Atticae drachmae 



11 — 13(id.p. 189) : trois petiis poids carres, en bronze, 
ibidem n. 3035. 3051. 3052, quae pendunt gr. 

3,62. 3,57. 3,56. 
Huic tabulae non dubito quin plurima ex aliis museis 
pondera addi possint; sed haec ipsa, quanti res momenti 
sit, declarant. Quod nunc pro rei gravitate satis expla- 
nare non possum. Sed tamen hoc commemoro nostrae 
tabulae pondera 1. 2. 9 exhibere ipsam minam Ptolemai- 
cam eiusque semissem et semunciam. Exactum igitur 
eius minae pondus sub Romanis imperatoribus eoncludi- 
mus fuisse medium ex his = gr. 352,6, quae summa quam 
proxime cum drachma gr. 3,57 convenit, quod pondus 
Ptolemaei in signandis nummis secuti sunt (v. Mommsen. 
p. 40). Romano autem pondere eadem summa est un- 
ciarum 13 (tot enim unciae faciunt gr. 354,7). Cetera quae 
in hac tabula latent brevi oratione expediri non possunt. 
Tamen hoc certe manifestum esse videtur minam Ptole- 
maicam sub Romanorum imperio non in 100 drachmas, 
sed plane ad librae Romanae similitudinem divisam esse. 
Ergo, siquidem omnia haec pondera ad Romanam aetatem 
pertinent, pondus nostrae tabulae 3 habendum est pro 
quadrante sive tribus unciis , pondera 4 et 5 pro sextan- 
tibus; tum pondera 6. 7. 8 sunt unciae (ut expressis no- 
tis in pondere 8 scriptum exstat) , 9 et 10 semunciae. 
Porro, si nostra ratio valet, semuncia habet 4 drachmas 

— et reperiuntur 4 puncta in pondere 9 (v. Queip. p. 191) 

— tota mina, quoniam librae instar dividitur, drachmas 
96, non 100. Haec omnino satis probabilia sunt. Sed 
ne quis iam omnia inter se misceri posse existimet. Uti- 
que et mina Ptolemaica secernenda est a Romana libra 
et uncia Ptolemaica a Romana, quippe quae Romanum 
pondus aliquanto superent, et quae drachma ex unciali 
ratione pars 96 ma Ptolemaicae minae fuit, ea diversa est 
non solum a Romano denario sed etiam a vetere Ptole- 
maica dracbma, quae eiusdem minae pars fuit 100 ma . 

2) V. Metrol. p. 185 s. 

8* 



116 PROLEOOMENA IN 

locura, hoc est regiae Alexandreae, occupare voluerunt 3 ). 
Porro cum Attici telradrachmi pondus quaternos denarios 
manifesto exsuperaret eoque maiore argenti prelio tetra- 
drachma essent, necessario factum est, ut ea Ioco mercis 
haberentur 4 ). Minime vero haec Romanorum aestimatio 
ad exactum minae aut talenti Attici pondus pertinere po- 
tuit. Nam id nullum est pondus, quod ex nummis pretio 
imminutis suspensum sit. Quid, quod ipse denarius, cum 
primum Attica drachma a Romanis aestimata est, septima 
pars unciae, tum autem a Neronis temporibus octava fuit? 
Neutiquam ex incerto denarii pondere illud Attici talenti 
pondus repeti potest quod a scriptoribus aetatis imperato- 
riae saepius commemoratur. Nempe cum Attica drachma 
denario aequalis esse putaretur, denarius aulem octava 
pars unciae esset, mina Attica habebat uncias XII 5 et ta- 
lentum libras LXIl 5. At tamen verum Atticae minae pon- 
dus esse XVI unciarum ne illis quidem temporibus ignora- 
batur 5 ). Ne multa, postquam Attica draclima cum denario 
aequiperata est, ipsum quidem Atticum pondus integrum 
mansit minimeque eius memoria oblitterata est ; sed nomen 
Attici talenti Atticaeque minae post Neronem vulgo ad 
aliud pondus transferre coeperunt, Ptolemaicum scilicet 
dico. Etenim cum Ptolemaicae drachmae pondus vix ab eo 
denario qui est octava pars unciae diiferret, mina Ptole- 
maica unciis XII 5, talentum libris LXII S aestimata sunt. 
Haec igitur meae argumentationis est summa : Attici talenti 
pondus vulgari ratione non propterea ad libras LXII S re- 
dactum esse, quod Attica drachma denario aestimari sole- 
bat, sed Ptolemaicum istud talentum fuisse eique, quoniam 
et Ptolemaica et Attica drachma denario aequiperabatur, 
rainus accurate Attici nomen impositum esse. 

Restat ut illum Alexandrinum scriptorem, de quo infra 
disseremus (§ 99), gravissimum testem citemus. Qui ex- 



3) V. Momrasen. p. 690 s. 

4) Volus. Maec. distrib. § 45. 

5) V. Galen. coll. cap. III, 1 (prol. § 51), IX, 1 (prol. 
§ 62). Constat etiam Euboicum appellatum esse proprium 
Attici talenti pondus (v. Metrol. p. 143 adn. 11). 



SCRIPTORES GRAECOS. 117 

pressis verbis dicit (fr. 95, 2) : to 'Attikov TdXavTOV 
icocTaciov tlu TTtoXciucuklu Kai 'Avtioxikuj Kai icdpi- 
Gjuov dv ttccci. Ptoleraaicum igitur talentum quasi funda- 
mentuni subiicit eique Atticum aequale esse significat. 

Denique ad id unde digressa est oratio mea revertitur. 
Fuit in Aegypto Ptolemaica mina C drachmarum Ptole- 
maicarum, quam intactam Romani reliquerunt, nisi quod 
unciali ratione, ut videtur, eam dividebant. Praeterea autem 
alia minus accurata minae et talenti aestimatio obtinuit, ex 
qua drachma cum denario aequiperata talentum ad libras 
LXII S redactum est, idque, sicut demonstravimus, Atticum 
appellatum. 

De talento Tyrio, Antiochensi , Hebraico. 

Idem ille Alexandrinus scriptor quem modo citavimus 68 
Ptolemaico talento aequale fuisse docet Antiochense et 
Tyrium. Rectissime haec quidem; nam et Tyrii antiqui- 
tus eodem quo postea Ptolemaei nummorum pondere usi 
erant 1 ) et Seleucidae Syriae reges, qui Antiochiam regni 
sedem habuerunt, etsi ipsi ad Atticam normam nummos 
signabant, tamen alterum vetustum et populare ponderis 
genus non expulerunt. Tum sub Augusti imperio cum no- 
vum nummos signandi ius Antiochensibus permitteretur, hi 
non Atticam normam, sed Tyrium sive Ptolemaicum pondus, 
quippe quod Romano denario proximum esset, sequi iussi 
sunt 2 ). Hinc 'Avtioxikov id talentura appellatum atque 
e denario libris LXII S aestimatum. 

Denique quarto loco illud talentum afferendum est quod 
cum Epiphanius (fr. 82, 34. 37) libras Romanas CXXV ha- 
buisse scribat, apparet id et Ptolemaico et Tyrio et Antio- 
chensi talento duplo maius fuisse. Est hoc Hebraeorum, 
qui et antiquitus idem ac Phoenices pondus hahuerunt, et 
cum primura nummos signare coeperunt, ad Tyriorura 
tetradrachraorum similitudinem illos fecerunt siclos Israelis 
quos dicebant 3 ). Sicli autem vocabulum cum staterem sive 



1) V. Mommsen. p. 35 s. et Queiponem I p. 313 s., 
III p. 30 ss. 

2) V. Mommsen. p. 715 s. 

3) V. Boeckh. p. 67, Queip. I p. 94 ss., Levy, Ge- 



118 PROLEGOMENA IN 

didrachmum significet, Hebraicum talentum constat III milia 
siclorum habuisse Tyrioque sive Ptolemaico talento altero 
tanto maius fuisse. Atque exstat eiusmodi pondus admo- 
dum memorabile, quod Montfauconus descripsit 4 ), ubi cum 
inscriptum sit PONDO. CXXV. TALENTVM SICLORVM III, 
habes ipsum Hebraicum talentum eiusque ad Romanum 
denarium aestimationem. Sed ut iustum Ptolemaicae 
drachmae pondus paullo maius fuit eo denario qui est 
unciae octava pars, cuius talentum facit libras LXII S, ita 
exactum Hebraici talenti pondus illam aestimationem a Ro- 
manis faclam superavit. Quid, quod Iosephus idem He- 
braeorum talentum C Atticas minas, hoc est GXXXHI libras 
Romanas, habuisse significat, et, quod ad idem fere redit, 
singulis minis libras II S tribuit 5 )? Hinc olim exactum et 
legitimum Hebraici talenti pondus prorsus ad Ptolemaicam 
ralionem accomodatum fuisse videtur 6 ); verum Romani, 
cum omnia illorum talentorum genera e denario suo aesti- 
marent, postNeronis aetatem etiam Hebraicum talentum ad 
libras CXXV redegerunt. 

De talento Antiochensi populari alteroque lignario. 

69 Hac longiore quaestione de variis et Aegypti et Asiae 
ponderibus instituta commodissimum videtur, ut res quam 
brevissime absolvatur, statim quaecunque praeterea scri- 
ptores veteres de eo argumento tradunt hic proponere. 



schichie der jiid. Munzen (Breslau 1862) p. 40 ss. coll. p. 
155 s. 

4) Antiquite expliquee par Montfaucon vol. III p. 169 
pl. XCIV. 

5) Haec egregie explanata sunt a Boeckhio p. 52. 

6) Si verum est quod supra statuimus (§ 66 adn. 3) 
Ptolemaicas drachmas 6 exacta ratione fecisse Atticas 5, 
sique iustum Hebraicum talentum duplo Ptolemaico ae- 
quale fuisse recte existimamus, sequitur, ut Hebraica 
mina Atticas pendat minas lf (sive libras 2£, ubi Iose- 
pluis minus accurate 2|); eademque ratione talento He- 
braico conveniunt minae Atticae 100. Fuit igitur olim 
iustum Hebraici talenti pondus kilogr. 43,6, minae gr. 725. 
Haec postea Romani imminuerunt, cum talentum face- 
rent kilogr. 41, minam gr. 682. Ceterum commemoro idem 
talentum inter Herculanensia pondera exstare (§ 61 adn. 3). 



SCRIPTORES GRAECOS. 119 

Primum scriptor fragmenti de talentis (fr. 95,3) prae- 
ter 'Avtioxikov talentum, quod eodem pondere quo Ptole- 
maicum fuisse scribit, aliud quoddam commemorat his ver- 
bis : oiba be kou HuXikov ev 'AvTioxeia TaXavTOV ere- 
pov , 6 (avac juev ibiac exei £, eSaTiXdciov be cxebov 
tuj toO vou.icu.aTOC dpi0u.uj. Hic 6 tou vou.icu.aTOC 
dpi6u.6c illud tulentum e denario factum significat , quod 
ipse scriptor Atticum anlea appellavit et Ptolemaico ae- 
quale esse dixit. Inde lignario talento Antiochensi, quippe 
quod sexies tantum sit, conveniunt librae CCCLXXV, ut in 
eodem fragmento infra (7), sive is locus ab eodem auctore 
sive a rccenliore quopiam scriptus est, recte calculis e 
denarii ratione subductis legimus. 

Tamen ne iam verum et genuinum lignarii talenti pon- 
dus invenisse nobis videamur. Etenim quo id talentum 
quod e denarii ratione computatur levius est iusto Ptole- 
maico talento (§ 67), eo plus etiam interest, utro ex pon- 
dere lignarium talentum derivemus. Iam ex ponderibus 
quibusdam in Syria nuper repertis cognitum habemus et 
Antiochiae et aliis Syriae locis brjjuociav, i. e. popularem 
quandam minam in usu fuisse , quae Herodoteam minam 
Babyloniam altero tanto superaret 1 ). Hanc centenaria ra- 



1) Ea quae dixi pondera descripsit Longperrier in 
Annal. Instit. arch. vol. XIX (1847) p. 340 ss. Sunt au- 
tern haec: 

1. Pondus plumbeum in Syria inventum, inscriptum 
praeter alia verbis AHMOZIA MNA, factum anno 57 a. 
Chr. n. (une petite portion du metal a eie enlevee par une 
fracture), pendit gr. 1068,20 

2. Pondus aeneum ibidem inventum , iuscriptum prae- 
ter alia verbis AHMOZION HMIMNAION, factum secundo 
anno post Actiacum proelium (29 a. Chr. n.), dimidia pars 
prioris, pendit gr. 535,15 

3. Pondus plumbeum Berytense, quarta pars minae, 
pendit gr. 267,80. 

Hinc efficitur pondus popularis Syrorum minae non 
inferius fuisse gr. 1070. Quomodo autem haec mina orta 
esse videtur? In ruinis Kini, ut supra commemoravimus 
(§ 65 adn. 2), inventa sunt varia pondera, unde duas in 
Assyria minas fuisse cognoscitur, alterara maiorem 
gr. 1020, alteram minorem sive dimidiam gr. 510. Iam 



120 PROLEGOMENA IN 

tione constat derivatam esse ex Asiatico statere; eiusdem 
autem minae tertia pars fuit Ptolemaica 2 ). Atqui si recte 
statuimus non tam e denario Romano quam Ptolemaica sive 
Tyria drachma lignarium talentum definiendum esse, sequi- 
tur, ut eius talenti minam duplo maiorem populari Syro- 
rum mina fuisse existimemus 3 ). 

De Alexandrino talento lignario. 

70 Breviler dicam de Alexandrino talento lignario , quod 
auctor de talentis (fr. 95,3) sic explicat: to ev 'AXeHav- 
bpeia HuXikov (T&XavTOv) tuj tt€)U7ttuj biacpepei Trpoc 
to Trpoeipriiuevov emxujpiov TrepiTTeuov. Hic cum 
to Trpoeipr]|Lievov eTrixujpiov intellegatur Ptolemaicum 
talentum, lignarium talentum aestimatur roinis Ptolemaicis 



nonagenaria ratione e maiore mina factus est argen- 
teus stater Asiaticus gr. 11,3, e minore siclus Persarum 
sive daricus argenteus gr. 5,66 (v. Mommsen. eo loco 
quem § 65 adn. 2 citavi). Porro centenaria ratione 
primum e siclo facta est mina Babylonia quam Hero- 
dotus commemorat, unde postea orta est mina Alexan- 
drina (§ 66), tum ex Asiatico statere popularis Syrorum 
mina. Hanc tamen, cum exacta ratione gr. 1130 habere 
deberet, posteriore aetate paullo leviorem (gr. 1070) fa- 
ctam esse ex ipsis ponderibus quae attuli cognoscitur. — 
Praeterea non omittendum videtur Babyloniam minam 
etiam a Chiis receptam fuisse. Nam ab eodem Long- 
perriero (p. 334) duo Chiorum pondera descripta sunt, 
alterum inscriptum AYO MNAA[I], alterum MNA, quo- 
rum prius gr. 1124,10, alterum 547 pendit, quae proxime 
conveniunt cum centenario pondere sicli (gr. 5,6). 

2) Ptolemaicam drachmam tertiam partem Asiatici 
stateris fuisse ipsa nummorum pondera demonstrant. lta- 
que non casu ac fortuito, sed necessaria ratione Ptole- 
maica mina fuit tertia pars illius Syriae. Recte igitur 
lignarium talentum, quod auctor de talentis e denario, 
hoc est ex Ptolemaico pondere, definit, a nobis cum po- 
pulari Syriae talento comparatur. 

3) Hinc eius talenti lignarii haec pondera efficiuntur: 
primum e iusto Syriae minae pondere, derivato ab Assy- 
ria mina, kilogr. 135,9, tum ex ipsis ponderibus in Syria 
inventis kilogr. 128,4 denique ex Romanorum aestimatione, 
qui id ad 375 libras redegerunt, kilogr. 122,8. 



SCRIPTORES GRAECOS. 121 

LXXII, eiusque mina unciis Romanis XV 1 ). Haec ipsa mina 
in tabula hippiatrica (cap. XII) reperitur: f] java exei 
F ie'. 

De vetustissima Ptolemaicae drachmae aestimatione a Boma- 
nis facta. 

Monet me is locus quem slatim attuli, ut alia de re 71 
gravissima commemorem. Idem enim auctor minam 6Ak&C 
pip' fl habere dicit et continuo addit f\ Xirpa e'xei oXxac 
Cj\ Haec quamvis mira videantur, facillime tamen illustran- 
tur 2 ). Etenim cum eidem minae tribuantur et unciaeXV et 
drachmae CXII 5, efficitur, ut eiusmodi drachmas uncia 
habeat VII S, libra XC. Item Galenus eo loco ubi de drach- 
marum varietate agit (fr. 44) plurimos dicit unciae 
drachmas VII S tribuere. Iam vero memoria repetamus id 
quod totiens diximus, Ptolemaicara drachmam a Romanis 
cum eo denario qui est unciae octava pars aequiperatam 
esse. Sed Neronis demum aelate ad id pondus denarius 
redactus est; haec ipsa igitur aestimatio neutiquam ad id 
tempus pertinere potest quo primum provincia facta est 
Aegyptus. Atqui vetustiori denario tum drachma aequi- 
perata est? Minime; nam cum is denarius septima pars 
unciae esset, Ptolemaica autem drachma manifesto esset 
levior, fieri non potuit, ut Romani externum pondus idque 
levius cum denarii sui maiore pondere miscerent. Immo 
exacta ratione calculos subducamus. Ex ipsis ponderum 
monumentis cognovimus , quanta sub Romanorum imperio 
Ptolemaica mina fuerit (§ 67). Cuius drachmam sive cen- 
tesimam partem si cum uncia comparamus, quot drachmae 
in unciam incurrunt? Utique septem cum semisse 3 ), per- 



1) Mina Ptolemaica ex Romanorum ratione, quam 
auctor de talentis sequitur, est unciarum 12^; adde his 
quintam partem: fiunt unciae 15. Vide Christ. p. 82. 

2) Rectam eius rei cognoscendae viam monstravit 
Christ. p, 82 s. '84 s. 

3) Pondera ipsa, ut demonstratum est (§ 67 adn. 1), 
produut minam gr. 352,6, drachmam gr. 3,53. Hanc drach- 
mam corapara cum uncia Romana gr. 27,29: efficitur, ut 
drachmae 7,74 incurrant in unciam. At id quod dixi 
drachmae pondus paullo levius fuit. Divide unciam in 



122 PROLEGOMENA IN 

inde atque Galenus et auctor ille quem initio citavimus 
tradunt. Hanc igitur vetuslissiraam Ptolemaicae drachmae 
aestimationem esse arbitramur eamque tum a Romanis fa- 
ctam esse, cum primum Aegyptum in provinciae formam 
redegerunt et pondera illa de quibus supra diximus (§ 67) 
facienda curaverunt. 

Ne quis tamen ea quae dixi.ad nummorum pretia per- 
tinere existimet. Haec enim omnino , ut auctor de talentis 
dilucide explanat (fr. 95 , 2) sub aliam legem cadunt. 

De staiere qui in his tabulis reperitur. 

72 Quoniam accuratiore de Ptolemaicis et ponderibus et 
nummis disputatione abstinere non potui, hoc ipso loco 
adiungenda est eius stateris memoria qui et in fragmento 
de talentis et aliis locis affertur. De quo Alexandrinus ille 
scriptor ita exponit, ut eum necessariam quasi talenti par- 
tem faciat: ttcxv t&Xcxvtov ibiac e'xei |uvac £', f) be juvd 
craTfjpac Ke', 6 be craTfjp bpaxiuac, ai eiciv 6\Kai, 
b'. Iam cum idem scriptor, quippe qui Alexandrinus sit, 
omnino Ptolemaicas et ponderum et nummorum rationes 
sequatur, hunc quoque staterem inter Ptolemaicos num- 
mos referendum esse neminem negaturum esse arbitror. 
Accedit vero aliud momentum gravissimura. Memineris, 
quaeso, imperatores Romani quam rei nummariae rationem 
toto imperio instituerint. Etsi nonnullis civitatibus ius 
nummos signandi aliquamdiu relictum est, tamen ea licen 
tia quam angustissimis finibus circumscribebatur omnino- 
que Romanorum et aurei et argentei nummi in omnibus pro- 
vinciis principatum quasi tenebant. Denique Marcus Aure- 
lius edixit, ne ulla in provinciis civitas nummos signaret. 
Verum tamen unara excepit Aegyptum, quae singulari loco 
inter omnes provincias semper habebatur 1 ). Ibi inde a 
Tiberii temporibus tetradrachma aenea admixto argento 
signabantur, quorum pondus vetustis Ptolemaicis tetra- 



partes 1\ : fiunt gr. 3,64. Hoc habes legitimum Ptole- 
maicae drachmae pondus, quod ipsum supra longe alia 
ratione invenimus (§ 66 adn. 3). 
1) V. Mommsen. p. 728. 



SCRIPTORES GRAECOS. 123 

drachmis simile erat *). Ea in Cleopatrae tabula (X, 14, 
item XI, 11) proprio nominc T€Tp&bpax|ua appellantur 
denariisque Romanis IV aequiperantur. Quod autem eadem 
CTaTfjpec nuncupantur 3 ) , id ad Hebraeorum hominum 
disciplinam et studia, quae Alexandriae floruerunt, revo- 
candum videtur. Nam qui Ptolemaeorum nummus Graeco 
more TeTpabpaxiuov vocabatur, eum skekel sive cikXov 
Hebraeos pro sua consuetudine dicere solitos esse satis 
constat. Eius autem vocis Graeca interpretatio est oraTr|p. 
Quid, quod ipsum cikXou vocabulum et in lapide illo 
qui talentum Hebraicum pendit et in his tabulis exstat 4 )? 
Utique haec est propria vocis significatio ; quamquam post- 
ea Sacrae scripturae interpretes dimidium staterem cikXov 
appellare consueverunt (fr. 82, 40). 

De medimno Ptolemaico eiusque pariibus. 
Postquam ad Cleopatrae tabulam aliasque explicandas 73 
de ponderibus et nummis Aegyptiorum copiosius disserui- 
mus, etiam de medimno Ptolemaico, priusquam ad ipsam 
tabulam transeamus, breviter commemorandum videtur. 
Cuius mensurae qui modus fuerit, supra cum satis demon- 
stratum sit (§ 39), hic tantummodo de partibus eius agi- 
tur. Sed ne in ea quidemre, postquam Boeckhius lucu- 
lenter omnia explanavit 1 ), ulla difficultas relinquitur. Et- 
enim in cap. XV Galeneae collectionis accurata Ptolemaici 
medimni divisio exstat, cui si artabam addimus 2 ), hanc 
habemus omnium mensurarum tabulam: 



2) Ibid. p. 723 s.; conf. infra § 99. 

3) Cap. X, 14. XI, 11. VII, 7 (ubi dccdpia OOo quat- 
tuor denarios significant: conf. supra § 57), VIII, 15 (ubi 
idem pondus tribus stagiis Constantinianis expressum est: 
vide § 58), Epiphanius (fr. 82, 39) al. 

4) V. supra § 68 et Gal. cap. VIII, 17. XII 13. 

1) V. M. U. p. 202. 

2) V. fragm. TTepi (a^rpujv (81, 5). Praeterea inter 
Aegyptias mensuras in tabula Cleopatrae (60, 23) iviov 
affertur eique modus sextarii Romani tribuitur. Quod 
ego hoc loco cautius omittendum esse duxi, quoniam id 
a Ptolemaeis receptum esse non satis constat. Omnino 
autem, quid de hac mensura statuendum sit, nondum li- 
quet. V. Boeckh. p. 244. 



124 



PROLEGOMENA IN 




Liebijuvoc l 
dpTdpri 2 1 
fiiuieKTOV 12 6 

XOOC 24 12 
XOiviH 96 48 

KOTuXrj 288 144 


1 

2 1 

8 4 
24 12 


1 

3. 



Quae facile ita distinguuntur, ut X°^ c tantum liquorum, 
ju^bijuvoc et f||uieKTOV et xoivtH modo frumentorum esse 
mensurae , dpTdprj et KOTuXrj ad utrumque genus perti- 
nere dicantur. 

Ad Atticam autem rationem ea sic conveniunt: KOTuXrj 
et xouc eiusdem modi sunt atque Atticae mensurae ; dp- 
Tdffr) aequalis est metretae; XoTvtE autem, quippe quae 
III, non IV cotylas habeat, Attica choenice minor est qua- 
drante, eademque de causa congii est quarta, non ut apud 
Atticos, tertia pars. Denique |uebijUVOC et f)juieKTOV iis- 
dem Atticis mensuris sesqui maiora sunt. 

Haec est mensurarum ratio a Ptolemaeis instituta. 
Quam quomodo Romani immutaverint, supra demonstravi- 
mus (§ 39). Modii autem satorii usus, de quo suo loco 
diximus (§ 25) deinceps ad posteriora tempora pertinet. 

Non omitto hoc loco spem meam quandam expromere 
fore ut aliquando Persarum mensurae frumentariae , quae 
ab aliis aliter definiuntur 3 ), comparatis Aegyptiis mensuris 
explicentur. Sed nobis nunc in eam rem inquirerenonvacat. 

De metreta Antiochensi sive Syrio. 
74 Aliquantum etiam ad id argumentum conferre posse 
suspicor Antiochensis amphorae modum, cui tres auctores 
de mensuris sextarios Romanos CXX tribuunt. Primum 
appello scriptorem fragmenti TTepi (ueTpiuv (fr. 81, 2): 6 
be 'Avtioxikoc jueTprjTfjC toO ItciXikoO ecri birrXdcioc 
kcu S. ln amphoram Romanam — nam is est 'iTaXiKOC 
|ueTpr)Tfic — cum XLVIII sextarii incurrant , Antiochensi 
metretae sextarii conveniunt CXX. Idem autem in Galeneo 
cap. VII (25) et in Cleopatrae tabula (30) legimus, ubi ea- 
dem mensura 6 KaTd Cupouc jueTpr|Tfic vocatur. Qui 

3) V. Metrol. p. 275. Queiponiana (I p. 358 ss.) pro- 
bare non potui. 



SCRIPTORES GRAECOS. 



125 



quod a Cleopatra HecTac g' habere dicitur, sextantes ipsius 
Syriae amphorae intelleguntur , non sextarii Romani. 

De ponderum expositione secundum Cleopatrae tabulam. 

Tandem aliquando via ab omnibus partibus quasi pate- 75 
facta et munita ad id quod ab initio propositum fuit rever- 
timur. In Cleopatrae tabula primum de ponderibus ita agi- 
tur, ut initio a mina facto omnium minorum ponderum 
rationes, similiter ac mensurarum in tabula Heroniana VII, 
adscribantur. 

Minae tres afferuntur, primum f\ (uvci per se: haec 
est propria Atticorum mina , qua medici utebantur (§ 51) ; 
tum f) 'Attikt) (Liva unciarum XII S est Ptolemaica (§ 67) ; 
denique r\ TTTo\e|uaiKf| (uva unciarum XVIII quid sit, su- 
pra accurate explanavimus (§ 65). 

Tum librae partes oirfYia, bpaxjur| sive 'kaXiKOV 
br|vdpiov , Ypa)U|ua , opoXoc, Kepomov prorsus ex Ro- 
mana ratione (§ 51) enumerantur. His autem adduntur 
0ep|uoc, tertia pars scripuli, et ex Attica ratione xaXKOUC, 
octava oboli pars. Inde haec Cleopatranae tabulae forma 
conficitur: 



|uva 6vo(aa 
CTa9|LioO 


1 






'Attikvi |uvd 


— 


1 






TTTo\€)ua'iK)i 
^va 

\iTpa 





— 


1 






— 


— 


1 






ovTfia 


16 


12*| 18 


12 


1 






6paxMn 


128 


100| 144 


96 


8 


1 






YP<W<* 


384 


300J 432 


288 


24 


3 

6 


1 
2 




6po\6c 


768 


600j 864 


576 


48 


1 






Gep,uoc 


1152 


900 1296 


864 


72 


9 


3 


u 


1 




KepdTiov 


2304 


1800 2592 


1728' 144 


18 


6 


3 


2 


1 


Xa\KoOc 


6144 


4800 6912 


4608 384 


48 


16 


8 


H 


n 



126 PROLEGOMENA IN 

Praeterea afferuntur f]|uuju(k)\ov , dimidia oboli pars 
(9), CTCttTip sive T€Tpdbpaxjuov (14), Ptolemaicum scilicet 
(prol. § 72). Tum nummi aenei, qui a Romanis imperato- 
ribus signari solebant (§ 59) extr.), hunc in modum expli- 
cantur: 

unciam vocari TCTpdccapov 'iTaXlKOV (3), 
bnrouVTtOV , i. e. dupondium, IV drachmas pendere (15), 
dccdptov habere II drachmas (18). 
Admodum memorabile hoc videtur, quod Atticum hemio- 
bolum CTepou f]|UHJUp6\ou Teccapa ni\XTna habere dici- 
tur (11). Sed ea res quid significet, in promptu est di- 
cere. Nam cum f] 'Attikt] u.va Ptolemaica illa quae e 
denario Romano aestimata est intellegatur (§ 67extr.), etiam 
*Attik6v f]juiU)Po\ov eadem ratione accipiendum est. 
"GTepov autem esse proprie Atticum dilucide perspicitur 
ex proximae tabulae initio (XI, 1): f] juva f] 3 Attikt] e'xei 
F tP'5, f] be ^TCpa F iff'. Inde iam efficitur, ut id 
hemiobolum quod 'Attikov dicitur alterius habeat quat- 
tuor fere quintas partes J ). Idem autem expressit scriptor 
alterius collectionis Cleopatranae (fr. 79, 2) his verbis : 6 
Xa\KoOc be e" 'Attikou f]juiw{5o\iou. 

Quoniam dubitari nequit, quin et J AmKf] u.vd et 5 At- 
tvkov f]jutU)po\ov m hac tabula plane ad denarii rationem 
spectent, porro efficitur drachma etiam illa Attica, cuius 
sexta pars Aegyptia drachma esse dicitur (6), ipsum dena- 
rium significari. Iam compertum habemus drachmam Pto- 
lemaicam inde a Tiberio imperalore quarta denarii parte 
aestimatam esse (§ 72. 99). Quid vero ex hoc loco colli- 
gimus? Nimirum, id quod gravissimum est, posteriore 
aetate eandem Ptolemaicam drachmam, quae quidem ab 
hoc auctore AifUTTTiaKr] vocatur, ad sextam denarii par- 
tem redactam esse 2 ). Tum igitur non G Aegyptiae drach- 
mae, sed CL demum, aurei Romani pretium aequabant. 

1) Conf. Christ. p. 62 s. Exacta ratio haec est: 
Vera Attica mina habet uncias 16, et ea quae 'ATTtKrj 
dicitur uncias 12^; ergo prioris minae hemiobola 25 fa- 
ciunt alterius hemiobola 32. Pro quibus scriptor tabulae 
minus accurate 4 et 5 computavit. 

2) Non me fugit scriptorem tabulae addere fiYOVca 



SCRIPTORES GRAECOS. 



127 



De mensuris eiusdem iabulae, 
Primum a contextu tabulae quattuor exiguae mensurae 76 
separandae sunt, quae nihil ad reliquas pertinent. Alienis 
locis inter media pondera interserta sunt paciXlKOV K&- 
puov (16) et xr|iur| r\ jueYdXr) Kai f| )utKpd (17), quae post 
KOxXidpiov (10) collocari debebant. Atque etiam KOX^td- 
piov propterea ab iis quae sequuntur alienum esse videtur, 
quod id solum pondere, non mensurae ratione definitur. 
Haec igitur separatim ponamus 1 ): 

KOxXtdpiov £'xei < a' 

Xriuri f\ ^iKpd e'xei < p' 

Xnur) f) jueTdXr) exei < f 

to paciXiKOv Kapuov exei < b' 
Deinceps genuina mensurarum tabula sequitur (20 — 28), 
ubi primum KuaGoc , kotuXti sive Tpuf3\iov , HecTrjc sive 
ivtov vulgari ratione definiuntur; tum minus usitatae, ut 
videtur, mensurae adduntur o£u(3acpov sive KOYXri r) jue- 
Ya\r|, f) eXdrrujv KOYxr], uucrpov to jueya, to jutKpo- 
Tepov (uucrpov); denique xouc et xoiviH explicantur. 
Quarum mensurarum summam habes hanc: 



Xouc 


V 








XOiviH 


4 


1 








SeVrnc, tviov 


6 


— 


1 








KOxuAri, TpupXiov 


12 


3 


2 


1 






oHupaqpov, u.eYaXn koyxi 


— 


_ 




4 


1 




KuaOoc 


— 


— 


— 


6 


i| 


i 


eXdxTUJV k6yx i 1 


— 


- - 


(12) 


— 


2 


M€Ya u-ucTpov 


— 


I __ 


16 


— 


— 


U.lKpOT€pOV U-UCTpOV 


~~ 


— — 


22 


— 


— 



6fJoX6v a'. At hoc nilnl est, nam ea drachma pretio, non 
pondere, est sexta denarii pars. Atque aliis etiam locis 
dyeiv et £'x€iv a posterioribus scriptoribus inter se confusa 
sunt vide: fr. 65, 4. 

1) Ad ea argumenta gravissimum illud accedit, quod 
in altera tabula Cleopatrana extrema est cochlearis men- 



128 PROLEGOMENA IN 

Aegyptias has mensuras esse et e verbis: KaXeTiai 
Trapd AiYi>7TTioic 6 Secrnc 1'viov , et e choenicis modo 
cognoscitur. Quibus de rebus supra diximus (§ 73). 

Consulto adhuc omisi de ponderibus commemorare. 
Etenim non solum mutuae mensurarum inter se rationes 
definiuntur, sed etiam, quot quibusque unciae et drachraae 
aliaque minora pondera conveniant, diligenter perscriptum 
est. Haec omnia ad illam medicorum aestimationem re- 
vocanda sunt, ex qua cotylae LX drachmae tribuuntur 

(S 43 - 45 )- 

Restat tertia particula tabulae mensurarum (29 — 31), 
ubi et georgicae quaedam mensurae, de quibus continuo 
separatim dicemus , et Syrius metretes (supra § 74) expli- 
cantur. Denique ab alio grammatico quaedara de cotyla 
minoribusque mensuris adscripta sunt, quae, nisi quod 
TpupXiov oxybapho aequale esse dicitur, non differunt a 
prioribus. 

De georgicis mensuris. 

77 Singulare quoddam mensurarum genus illud est quod 
scriptor tabulae Cleopatranae ev toTc Y^wpYiKOic se i" _ 
venisse tradit (29). Quibus verbis utrum librum quendam 
georgicorum an omnino rem rusticam agricolarumque 
usura significet, non satis liquet; at hoc dubitari non posse 
videtur, quin ad Aegyptum eae mensurae pertineant. Quas 
nos iam georgicas breviter appellemus. 

In his KOT\3\r| sesqui maior est Attica cotyle, quippe 
quae sextarii sitdodrans, non semis 1 ). Reliqua sic de- 
finiuntur: 



KOTuXr) l 




£ecrr)C 1% 


1 


Xouc 12 


9 


duacpopeuc 48 


36 


/aeTpr|Tr|C 96 


72 


u.ebijnvoc 136 


102. 



sura. Ergo etiam huius prioris tabulae secunda pars 
post eum ipsum locum incipit. 

1) In ipsa Cleopatrae tabula vitiose legitur eupov 
tx\v KOT0Xr)v Tpixov f\ T^raprov HdcToo, nam in omni re- 



SCRIPTORES GRAECOS. 129 

'Ajuqoopeuc, u.eTprjTr|C, juebiuvoc eodem modo in se- 
cunda mensurarum tabula explicantur. 

En miram habes mensurarum rationem, ad quam illu- 
strandam haec in praesentia afferri posse arbitror. Me- 
rpr)Tr)C est Aegyptia artaba vetustior, aequalis Attico me- 
tretae (§ 39. 73), ducpopeuc autem qui dicitur est dimidia 
illius pars. Tum \o\jc perinde atque Atticus et Ptolemai- 
cus XII cotylas habet, sed cum hae georgicae cotylae maio- 
res sint, ipse etiam congius vulgarem congium dimidia 
parte exsuperat. Denique medimni mensura, nisi fallor ad 
iugerum Romanum ita accommodata est, ut, cum sex'fere 
modii sive singuli Attici medimni in iugero seri solerent 2 ), 
hic agricolarum medimnus sex sextariis Atticae mensurae 
modum exsuperaret. 

De altera tabula Cleopatrana (eap. XI). 

Sequitur hanc quam modo explanavimus Cleopatrae 78 
tabulam altera simillima, quae nihil nisi primam prioris 
tabulae partem (1 — 19) hic illic in brevius contractam 
continet, ceteroquin nulla in re ab ea differt. Nam quod 
vulgo nonnulli loci minus recte legebantur, eam non tam 
scriptoris quam librariorum culpam esse iamdudum de- 
monstraverat Neander, qui nonnulla rectius edidit quam 
posteriores 3 ). Unum autem excipio in quo ipse scriptor 
erravisse videtur, quod siliquae duos chalcos et duas 
quintas (non tertias) partes tribuit; sed idem adscripsit 
altera manus in priore tabula Cleopatrana. 

De tabula hippiatrica (cap. XII). 

Tabula TTepi ueTpujv kcu ctciGjuujv iTnrtarpiKUJV, 79 
quamvis brevis sit, tamen e tribus diversis partibus com- 



liqua tabula ea ratio valet, ut terni sextarii faciant co- 
tylas quaternas. Apparet igitur vulgatam scripturam cor- 
ruptam esse ex f' 6", h. e. xpia TCTapxa. 

2) V. supra § 25 adn. 4. 

3) Initio S, quod nuper Christius adrticlit, iam habet 
Neander. Eundem secuti sumus in edendis § 7 (ubi e' 
brevior numerus est pro 5J) et 14. 

SCBIPT. METROL. I. J) 



130 PROLEGOMENA IN 

posita est. In prima parte brevem ponderum expositionem 
sequitur cotylae minorumque mensurarum descriptio (1 — 
10). Idem secundae partis (11 — 15) argumentum est, nisi 
quod omnia in brevius contracta sunt. Denique in tertia 
parte (16 — 18) mina quaedam XV unciarum et bryvapiov 
IV scripulorum afferuntur. 

Primum uncia secundum legitimam rationem in VIII 
drachmas, drachma in III scripula sive VI obolos dividun- 
tur. His praemissis KOT\3\r| reliquaeque mensurae et pon- 
dere et mutuis inter se rationibus definiuntur. Quarum 
hanc habes plenam tabulam: 



KOT\jXr| 


1 






oHuftacpov 


2 


1 




Ki3a0oc 


6 


3 


1 


jUUCTpOV 


24 


12 


4 1 


KOxXiapiov 


48 


24 


8 2 



Vides haec plane cum ea expositione quae in secunda ta- 
bula exstat (prol. § 59) convenire, eoque esse praestantiora, 
quod et unum juucrpov invenitur et siclum omissum est. 
Eandem minorum mensurarum tabulam etiam auctor TTepi 
jueTpUJV exhibet (§ 86). 

Ponderum autem ratio a cotyla XII unciarum derivatur. 
Quid hoc? Vini habet cotyla uncias X, olei IX: ergone haec 
veterinariorum cotyla maior fuit quam vulgaris mensura? 
Ego vero , si de lege quaeris veraque norma , nego ; si usum 
spectas, concedo. Nam primum de legitimo eius mensurae 
modo sic concludo. In secunda ponderum et mensurarum 
tabula eadem cotylae divisio atque in hac hippiatrica repe- 
ritur: ergo huius cotylae modus idem atque illius. Iam illam 
cotylam semissem sextarii, h. e. legitimam Romanorum 
mensuram esse e reliqua tabula efficitur: igitur huic quo- 
que veterinariorum cotylae eundem modum tribui necesse 
est. 

Attamen per usum illorum medicorum aliam praeter- 
ea aestimationem obtinuisse ex hac ipsa tabula cognosci- 
mus. Supra de metricis unciis demonstravimus quas 
cotyla habebat XII (§ 46). Eae quidem hic stathmicae 



SCRIPTORES GRAECOS. 131 

factae sunt 1 ) atque ita et cotylae et reliquarum mensura- 
rum modus quinta parte est auctus. 

Inde etiam locus secundae tabulae quem supra emen- 
davimus egregie illustratur. Etenim quod in libris inveni- 
tur: to KOxXiapiov or|vdptov tjtoi CTOtTiov f]^icu pro- 
pterea corruptum esse apparet, quod ex ipsa eiusdem tabu- 
laeratione cochleari stagiumunumcum quadranteconvenit 2 ). 
Nos autem ratione subducta e cotyla XII unciarum illic 
crdYiov ev fjjLncu scripsimus , quod quidem prorsus con- 
gruit cum hac hippiatrica tabula, ubi VI scripula cochleari 
tribuuntur. Ne multa, etiam in secunda tabula, etsi reli- 
quae mensurae e legitima Romanorum ratione definitae 
sunt, tamen cochlear perinde atque in hippiatrica labula 
ad cotylam XII unciarum revocatum est. 

Secunda huius tabulae pars, ut iam significavimus , e 
priore in brevius contracta est, nec quidquam ad eam 
adnotandum, nisi quod post Ypdu.u.a (12) semissis nota 
vulgo omissa est, et inter pondera cikXov affertur (§ 72 
extr.). 

Minam quae in tertia parte explicatur ad lignarium 
talentum Alexandrinum pertinere supra demonstratum est 
(§ 70), eodemque loco delibra XC holcarum diximus(§ 71). 
Denique crjvdpiov IV scripulorum est exagium Constanti- 
nianum (§ 58), cuius in reliqua tabula nulla fit mentio. 

De ociava mensurarum iabula (cap. XIII). 

Tabula TTepi juerpujv UYpujv quam nos octavo loco 80 
numeramus 3 ) ex eodem fonte quo prima expositio de men- 



1) Ne quis in hac tabula metricas uncias intelle£i 
posse existimet, meminerit cochleari tribui scripula 6, 
unde fit cotyla unciarum 12, stathmicarum scilicet. Ac- 
cedit omnium reliquarum tabularum similitudo , in quibus 
ubique stathmicae unciae inveniuntur. 

2) V. supra § 59 adn. 1. 

3) Quartam tabulam (prol. § 61) sequuntur Cleopa- 
tranae duae et una hippiatrica. Inde haec uepl uerpujv 
OYpOuv octavum locum obtinet. 

9* 



132 PROLEGOMENA IN 

suris liquorum derivata est 4 ). Pariter hic atque illic ab Italica 
amphora ad parvum mystrum mensurae describuntur. Sed in 
hac tabula nonnulla recte omittuntur quae in illa aut alieno 
loco aut perperam addita sunt. Nam primum KOxXiapiov 
quod aequale sit cotylae quam maxime suspectum videtur, 
quoniam et ipsum cochlearis vocabulum et reliquarum ta- 
bularum auctoritas eam exiguam cotylae partem, minimam 
mensuram, esse demonstrat. Ergo id ex illa tabula eii- 
ciendum esse duximus. Tum ibidem sextarii et cotylae 
pondera non suo loco afferri et ex hac tabula et iis verbis 
quae illic paullo post sequuntur : ei be pouXoiO Kal tov 
craOjaov tujv trfpwv eibevat )ueTpuJv pro certo cogno- 
scitur; quapropter nos totum illum locum seclusimus. 

Quae in prima expositione (IV, 9 — 13) in universum 
de ponderibus liquorum traduntur, ea hic omissa sunt, sed 
tabula illa qua pondera singillatim describuntur (IV, 14) 
hic eodem plane modo repetita est 5 ). 

De tabula Dioscoridea (eap. XIV). 

81 Nona huius collectionis tabula Dioscoridis nomine in- 
scripta est, quamquam non magis verum eum auctorem 
esse apparet quam aliarum Galenum aut Gleopatram 1 ). Ce- 
terum singularis praestantia huic tabulae propterea tri- 
buenda est, quod ea pure atque integre Romanas ponderum 
et mensurarum rationes exhibet. 

Initio scriptor tabulam suam, quam summa cura ac 
diligentia compositam esse djcit, amico cuidam dedicat se- 



4) Huius tabulae § 1 — 7 congruunt cum cap. IV, 1 — 
8, et haec § 8 cum illa § 14. Conf. etiam prol. § 52. 

5) Nonnullis locis appellatio ponderum differt, sed 
res ad idem redit. Ut in illa tabula oxybaplmm vini 
unciis 2 scrip. 12, in hac drachmis 20 definitur, quae 
sono, non re differunt. 

1) Conf. ea quae ego e Dioscoride excerpta supra 
(§ 44) proposui. Primum KepoVnov et x«XkoOv apud illum 
non inveni. Tum neque f^uivav neque V]uik6yyiov neque 
K^YYtov legi. Denique minima mensura apud Dioscoridem 
est KOxXidpiov, in hac tabula X 1 1l ur l- Sed tamen nonnulla 
in hac tabula cognata esse Dioscorideis minime nego. 



SCRIPTORES GRAECOS. 133 

que a minimo pondere usque ad minam omnia persecutu- 
rum esse profitetur. Prima igitur huius tabulae pars (1 — 8) 
per se stat; quam excipit altera pars TTepi jueTpuJV UYpuJV 
(9 — 39), cuius in praefatione nulla mentio fit. 

In ponderibus xaXKOUC cum siliqua aequiperatur, quod 
etsi novum et inauditum nobis videtur, tamen ea res, ut 
ab bono auctore tradita, non in suspitionem vocanda. Re- 
liqua pondera usque ad libram accurate ex Romanorum 
ratione descripta sunt. 

Minae tres distinguuntur , prima medicinalis (k(XT& 
Tf]V i(XTpiKf)V Xpficiv), quae est vetusta Attica, secunda 
Italica XVIII unciarum, tertia Alexandrina XX unciarum. 
Quae omnia supra suis quaeque locis illustravimus 2 ). 

In altera huius tabuiae parte Romanae mensurae defi- 
niuntur vini, olei, mellis ponderibus. Sunt autem hae: K6- 
pdjutov, oupva, xoOc sive koytiov, fuuiKOYTiov, £e'cTr)c. 
f|u.iva sive KOTuXr), Te'TapTOv, oHupaqxw, KuaGoc, \r\- 
jir); quae vocabula si in Latinum sermonem convertis, ha- 
bes ipsas Romanas mensuras, amphoram, urnam, congium, 
sextarium, heminam, quartarium, acetabulum, cyathum 3 ), 
quibus adiiciendi sunt semicongius — nam hanc quo- 
que mensuram, etsi ab aliis scriptoribus non commemora- 
tur, apud Romanos in usu fuisse ex hac ipsa tabula co- 
gnoscitur — et cochlear, quarta pars cyathi 4 ). 

Hae mensurae tripliciter, primum vini, tum olei, de- 
nique mellis pondere exiguntur. Amphorae vini ex legiti- 
ma ratione tribuuntur librae LXXX, olei LXXII, mellis CXX, 
unde deinceps omnes minores mensurae definiuntur. De 
mellis pondere , ut supra vidimus (§ 59) , non convenit in- 
ter veteres auctores : sed haec quidem Dioscoridea tabula 
cuin Oribasii aestimatione consentit. 



2) De Attica mina v. supra § 51, de Italica § 61, 
de Alexandrina § 66. 

3) V. Metrol. p. 91. 

4) Romanum hoc cochlear dico, explicatum a Colu- 
mella de r. r. 12, 21 (conf. Metrol. p. 91 adn. 11), quod 
e cheme Graecorum derivatum esse ex hac Dioscoridea 
tabula colligitur. Prorsus autem diversae mensurae sunt 



134 PROLEGOMENA IN 

De decima yonderum et mensurarum tabula (cap. XV). 

82 In tabula decima quae "AMuuc irepi jueipaiv kcu cra- 
Gjuujv inscribitur primum mensurae a medimno ad chemen 
defmiuntur. Medimnum Ptolemaicum esse supra ostendi- 
mus (§ 73). Partes cotylae sunt oHujtacpov, KuaOoc, x^h 
jLirj, eaedemque earum rationes atque in tabula Dioscoridea 
(§ 81). Pondera mensurarum descripta sunt secundum co- 
tylam LX drachmarum (§ 45). 

His addita sunt alia variis e libris compilata. Mucrpov 
tripliciter explicatur, tum KOxXiapiov, paciXncov K&puov, 
alia afferuntur, de quibus latius exponere non operae pre- 
tiuin esse duco 1 ). Sed hoc non omitto nonnulla cognala 
esse cum Dioscorideis 2 ). 



yj\\ir\ uiKpd (prol. § 52) et KOx\idpiov (§ 59. 79) aliaque 
(§ 76). 

1) Satis esse videtur haec breviter adnotare: \xeja 
U.UCTpov, quod cotylae pars 18 a esse dicitur, simile est 
illi quod apud Cleopatram cotylae parte 16 a aestimatur 
(§ 76). Tum |uiKp6v juucTpov aequale est chemae quae 
in priore huius tabulae parte affertur. AiKaiOTdTOV au- 
tem |UOCTpov, cui 8 scripula tribuuntur, aequale est illi 
juiKpoTepuj (uucTpui quod apud Cleopatram pars 22 a coty- 
lae dicitur. Porro KOxXuipiov 3 scripulorum aequale est 
Cleopatrano cui unius drachmae pondus tribuitur (§ 76); 
PaciXiKOV Kapuov apud Cleopatram est drachm. 4 (§ 76) 
consentitque scriptor tabulae tertiae (cap. VIII, 18) tria 
stagia scribens; sed in hac tabula eidem 7 drachmae 
tiibuuntur (b' corrigendum videtur) ; TTovtikov Kdpoov hic 
habet drachmam 1, in tabula tertia 18 siliquas, quod ad 
idem redit. Eandem mensuram significare videtur Gale- 
nus (tom. XIII p. 431 Kuhn). Huic accedunt dimidia pars, 
pdXavoc et quarta, AiYU-rrnaKdc Kuauoc. Denique opoftoc 
inter mensuras affertur; sed ea res incredibilis est, quo- 
niam mensura, quae cotylae sit pars 1440 ma , fingi non 
potest. Vehementer hic erravit auctor tabulae, qui, cum 
haec e Dioscoride excerperet (v. adn. 2) , pondus signi- 
ficari non intellexerit. 

2) Inter medicamenta a Dioscoride tt. uXnc I p. 156 s. 
describuntur Kdpuov paci\iK6v et Kdpuov TTovtik6v. Prius 
quid sit, ipse explicat: Kdpua ^aciXiKa, d evioi TTepciKd 
KaXoOci. Tum in libro II explicantur Kuauoc c €\\nviKoc 
p. 246 ss., Aiyutttioc Kua|uoc, ov ^vioi TTovtikov Ka\oOci 
p. 248 s., 6pop6c p. 251 s., O^piuoc p. 252 ss. His locis 



SCRIPTORES GRAECOS. 135 

De Nicandri interprete a Scaligero aliisque citato. 

Diu frustra laboravi de Nicandri interprete, qui sae- 83 
pius a Scaligero, Gronovio, Pauctono, Du-Cangio citatur, 
cum denique eas tabulas ponderum et mensurarum cognovi 
significari quae in fine Aldinae Nicandri editionis additae 
sunt 1 ). Quarum prima inscripta est "GicGectC Ttepi CTCC- 
Ojuujv kcu ueTpuJV dKpipecTdTTi , secunda v €K6ecic tujv 
crjueiujv Kai xapaKTr|puiv , tertia "Gti Trepi ueTpuJV kcu 
CTaGuujv iaTpiKUJv cuvTOUujTaTOC eKGecic dTr\oucTdTr|. 
Ne tamen novi quidquam in his tabulis scriptum esse exi- 
stimes: congruunt eae plane cum Gharterianae dollectionis 
capitibus VII, VI, VIII, nisi quod in fine ultimae tabulae in 
Aldina editione haec adiecta sunt: yivuJCKe be oti to cr)- 
ueiov Tobe • ckpottX • ccti KepdTia •?• ojuoiujc be Kai 
Tobe-Tap (?) oiov ^up • e 2 ). Praeter hoc autem Aldinae 
tabulae levioribus tantum in rebus a Charterianis discre- 
pant, ut fere variorum codicum variae sunt in eodem ar- 
gumento scripturae. Nullus igitur iam Nicandri interpres, 
cui peculiaris quaedam auctoritas debeatur; verum omnia 
illa quae inde afferuntur ad tabulas Galeneas quas dixi re- 
iicienda 3 ); quin etiam ipsa appellatio interpretis Nicandrei 



nulla omnino de ponderibus aut mensuris fit mentio; at 
in libris irep! io(36XuJV et -rrepi euTropicTuuv, ut supra vi- 
dimus (§ 44 adn. 9), Kuduou u^Y£©oc AiYUTTTiou, xapuou 
TTovtikou to u^T ey °c inter mensuras et opo^ia ponderis 
loco afferuntur, quae utique cognata esse apparet cum 
iis quae in hac tabula leguntur. 

1) Princeps Nicandri editio Aldina prodiit a. 1499: 
ego ea usus sum quae a. 1523 typis expressa est. Hic 
eae tabulae fol. 89 b subiunctae sunt scholiis. 

2) Extrema verba in Aldina compendiis expressa 
sunt. Apparet in Tap notam alicuius ponderis latere; et 
pro Eup. nescio an Kep., i. e. KepdTia, legendum sit. Ce- 
terum confer tabulam Oribasianam (fr. 67, 36). 

3) Loci Scaligeri aliorumque hi sunt: Scalig. de re 
numm. p. 35: Italicam minam ab Attica distinguit dvuJ- 
vuuoc Nicandri interpres: 'H 'ixccXixr} (ivd et cet., quae 
habes in Galen. cap. VII § 11. Ergo minus recte Boeckh. 
p. 299 huic loco propriam quandam auctoritatem tribuit. 
— Idem p. 48: sane interpres Nicandri dixit: xb Stivccqiov 
s%sl dQaxfirjv {iictv yuiGSLCiv, quae petita sunt e cap. VII 



136 PROLEGOMENA IN 

per se falsa est, quoniam eae tabulae et a Nicandri carmi- 
nibus et a scholiis eorum prorsus alienae sunt 4 ). 

Be tertia collectione ponderum et mensurarum. 

84 Vidimus eius coilectionis quam Galeneam vocamus alias 
partes aliis in libris servatas esse; sed fuerunt praeterea 
qui nonnullas ex his tabulis in novas formas redigerent 
aliaque quae ad id argumentum pertinere viderentur im- 
miscerent. Cuius rei luculentum exemplum praebet ea col- 
lectio quae a nobis post tabulas Oribasianas posita est 
(fr. 71 — 77). Nam usus est scriptor quasi fundamento ta- 
bula Dioscoridea (fr. 64), cuius initium fecit suae collectio- 
nis primam partem, tum pondera secundum caput tertium 
Galeneae collectionis persecutus est, notas ponderum et 
mensurarum, quae ibidem capite II et VII reperiuntur, 
quam brevissime proposuit, nonnulla e capite VIII excer- 
psit, deinde reliquas partes tabulae Dioscorideae adscripsit, 
iisque eam tabulam quae inter Galeneas est decima (fr. 65) 
adiunxit 1 ). ln fine autem nescio an ab alio scriptore ad- 
dita est mira quaedam farrago, ubi promiscue atque in- 
condite varia de mensuris ponderibus nummis Hebraeorum 
compilata sunt et ex Epiphanio et iis fragmentis quae sub 
Eusebii, Maximi, Iuliani titulis feruntur 2 ). 



§5. — ■ Gronov. de sest. p. 862 citat sub eodem titulo 
cap. VIII § 14. 25. — Paucton. p. 235 affert cap. VII § 25; 
idem autem per errorem Nicandri interpreti tribuit verba 
6 x°£c ^X ei M^Tpiu |u£v KOTuXac 'Attikcic 6o06eKa, HecTac 
6e ££: quae potius petita sunt e tabulae Cleop. § 27. — 
Du-Cangius in Lexico sub CTOTfiov: Expositio ponderum 
et mensurarum subiecta Nicandro Gorraei: ro u66a.Qiov et 
cet. quae cap. VII § 6 leguntur. Idem sub kokkiov af- 
fert initium cap. VII. 

4) Vide ea quae supra § 44 e Nicandro eiusque scho- 
liis allata sunt. 

1) Singula ita inter se respondent: fr. 71 = 64, 2—8; 
fr. 72 simile fragmento 53; fr. 73 in brevius contractum 
e fr. 52 et 56; fr. 74 excerptum e fr. 58; fr. 75 = 64, 9 
—39; fr. 76 = 65. 

2) Haec brevissime sic proponam: fr. 77 § 1 =t 88, 5 
KOOpdvTnc. — § 2 artabae definitio desumpta ex Epipha- 



SCRIPTORES GRAECOS. 137 

JDe quarta collectione, quae tabulam Cleopatranam aliasque 
continet. 

Ut is scriptor de quo statim disputavimus in tractatu 85 
suo componendo Dioscoridea maxime tabula usus est eique 
similia quaedam admiscuit, ita alius vir harum rerum stu- 
diosus e tabula Cleopatrana et duabus illis quae in Galenea 
collectione proxime sequuntur peculiarem et novam expo- 
sitionem de ponderibus et mensuris confecit (fr. 78 — 80). 
Hic prinium legimus inscriptionem admodum prolixam 
quaeque stilum aetatis Byzantinae prodat. Tum Cleopatrae 
tabula sequitur nullis nisi levioribus rebus mutatis. Sed 
extrema illius pars (inde a § 25) hic omissa, et breviter 
sic concluditur : Tauia aTTO tujv *f€UJpYiKUJV. Praeterea 
autem memorabile videtur in ponderibus definiendis fere 
ubique additum esse vojuicua, i. e. solidum Constantinia- 
num, librae Romanae partem LXXII; id quod rectissime 
factum est e consuetudine illius aetatis omnia pondera ad 
libram et exagium revocantis. Denique miro modo inter 
medias mensuras inculcatum est Hebraici talenti pondus 
libris et solidis expressum 1 ). 

Secunda pars huius collectionis (fr. 79) composita est 
ecapiteGaleneoXI in breviuscontracto et tabula hippiatrica 
sive capite XII. Chalcus, qui hemioboli quinta pars dicitur, 
est Ptolemaicus , quemadmodum supra ($ 75) demonstravi- 
mus. Quae autem postea eodem loco leguntiir (fr. 79, 2), 



nio (82, 14), nisi quod illic tot sextarii, quot hic litrae 
artabae tribnuntnr. — § 3 corrupta est ; sanam scriptu- 
ram habes fr. 80, 3. 4, quae cognata est cum fr. 88, 3. — 
§ 4: confer 88, 3. — § 5: vide fr. 96. — § 6 ex Epipha- 
nio. — § 7 id brjvdpiov intellegi videtur quod exagio par 
est: vide fr. 58, 20, prol. § 58. — § 8: vide fr. 96. — § 9 
usque ad 14 e tabulis Epiphanianis. — § 15 bivdpiov 
aequale solido idem est quod § 7 definitur. — § 16 = 88, 
3 init. — § 17 et 18 e Iuliani tabula (fr. 16). 

1) Est locus fr. 78, 17: t6 xd\avT0v dyei Xixpac pKe', 
vouicjuara ,9. Librae 125 sunt talenti Epiphaniani sive 
Hebraici (prol. § 68) ; eaedem multiplicatae cum numero 
solidorum qui in unam libram incurrunt faciunt solido- 
rum novem milia. 



138 PROLEGOMENA IN 

ea tam misere corrupta sunt, ut ea, qualiacunque sunt, 
intacta relinquenda esse viderim. 

Extrema pars (fr. 80) eodem consilio atque iisdem e 
fontibus composita est ac tabula TTept jueTpwv kcu cia- 
Gjuujv in priore collectione (fr. 77). Sed hic omnia deside- 
rantur quae illic post c&TOV (§ 6) inveniuntur. 

De fragmenlo TTepi ju^xpujv inter Heronianas reliquias 
servato. 

86 Aliquoties supra citavimus fragmentum quoddam TTepl 
jLiexpuJV, cuius ubique egregiam esse fidem cognovimus 
(§ 39. 73. 74). Ea tabula in libris manuscriptis post frag- 
mentum de talentis et denario (95) invenitur unaque cum 
illo Heroni tribuitur. At vero nec ab Herone nec a Didymo 
eam scriptam esse satis demonstravimus (§ 14): nunc ad- 
dimus eandem ne ad illum quidem auctorem referri posse 
qui de talentis et denario scripsit. Nam illum quidem Ale- 
xandrinum fuisse constat; haec autem tabula ab Hebraeo 
quodam homine non indocto composita est, quem ipsum 
quoque Alexandriae vixisse, etsi veri simile, tamen non 
certum est 1 ). Etiam quo tempore ea scripta sit, ambigitur. 
Nec tamen satis idoneam causam esse arbitror, cur de 
quarto quintove saeculo cogitetur 2 ): immo nihil impedit, 
quominus ad primum saeculum aut ipsam tabulam aut ar- 
chetypum quoddam, unde derivata sit, revocemus. 

Iam quae in hac tabula (fr. 81) perscripta sunt ea ex 
ordine percenseamus et cum prioribus comparemus. 

Primum amphora Romana eiusque partes, urna, con- 
gius, sextarius definiuntur. Amphora a quibusdam jueTpr]- 
Tr|C, urna xdboc appellari traditur. Congius cum Hebraico 



1) Hebraea stirpe auctorem ortum esse e verbis xd- 
Pouc r^jueTc (x6ac Xe^rouev) cognoscitur, nam haec Hebraeo- 
rum est mensura. Inde Martinus rectissime: L'auteur\ in- 
quit, de ce morceau est un juif vivant au milieu des Grecs 
sous la domination romaine (p. 212). 

2) Haec est sententia Martini (p. 213), qui et hoc 
fragmentum et alterum de talentis vel ab Epiphanio ipso (?) 
vel a posteriore quopiam scripta esse statuit. 



SCRIPTORES GRAECOS. 139 

cabo comparatur 3 ). Novum nomen novaque mensura est 
Ppoxoc, quarta pars amphorae. 

Tura Antiochensi metreta breviter explicato (§ 74) sex- 
tarii partes hae afferuntur: 



HecTTjC .... 1 
KOTuXr) .... 2 
oHufSaqpov ... 4 
KuaOoc .... 12 


1 

2 

6 


1 
3 1 


JHUCTplOV , XlCTpiOV 48 

KOYAiapiOV . . 96 


24 

48 


12 4 1 
24 8 2 



Quae prorsus congruunt cum secunda et septima mensura- 
rum tabula (§ 59. 79), nisi quod mystrum hic (UUCTpiOV 
sive XicTpiov vocatur. 

Quae deinde verba sequuntur : Kat Ta dXatpd rrapa- 
TrXrjciujc cet. , ea commode explicari non possunt nisi 
comparata antiqua illa versione Latina quae sub Africani 
titulo fertur. Quapropter ad alteram huius libri partem 
eam disputationem reiicimus. Sed hoc in praesentia non 
omittimus Td eXaipd esse mensuras olearias, quarum ma- 
xima dicitur esse jueTpr|Tf|C eXaipoc , qui centumpondio 
Romano definitur. 

Porro modii Romani partes, semodius (f]U.ieKTOV) et 
sextarius afferuntur, hisque Attica xoTviH, octava pars 
modii, additur. 

Iam sequitur gravissimus ille locus de Ptolemaico me- 
dimno deque vetustiore et recentiore artaba, quem supra 
illustravimus (§ 39). 

Excipit haec Kopoc 6 Ooivikikoc, cui XXX caTa tri- 
buuntur; caTOV autem sesquimodium habere dicitur 4 ). 

Tum congii pondera vino vel oleo vel melle impleti per- 



3) Scriptor nihil nisi hoc dicere videtur congium et 
KdPov fere easdem mensuras signiiicare; cui rei non ob- 
stat quod ab Epiphanio (fr. 82, 11) aliisque cabo 4 sex- 
tarii tribuuntur. 

4) Sic Boeckhius p. 259 locum recte interpretatus 
est. Ego etiam ipsam scripturam corrigendam esse cen- 
sui; nam |Uo6. to s", quod libri habent, semodium si- 
gniticaret; scripsi igitur |a66ioc a's. Idem cdxov ab Epi- 
phanio (fr. 82, 8 s.) |u66ioc appellatur eique 22 sextarii 
tribuuntur, quae ratio cum hac tabula fere congruit. 



140 PROLEGOMENA IN 

inde definiunlur atque in tabula Dioscoridea (fr. 64, 11. 22. 32). 
Hic in libris manu scriptis nonnulla corrupta sunt, quae 
certa ratione emendavimus secundum versionem Latinam 5 ). 
Denique unciae kokkoi toO Treirepeoc CCCC, librae 
summatim (iicp ' ev) V milia tribuuntur. Quod pondus in 
promptu est dicere chalco illi qui in Galeneis tabulis repe- 
ritur cognatum fuisse 6 ). 

De Epiphanio Cyprio eiusque libro de mensuris ac ponderibus. 

87 Medium quasi locum inter tabulas mensurarum ac pon- 
derum et inter fragmenta de nummis obtinet Epiphanii ille 
libellus TTepi |ueTpuJV Kai cra0uujv, qui a Petavio una 
cum reliquis eius scriptis editus est 1 ). Quem quidem libel- 
lum ab Epiphanio, Constantiae Cypriae episcopo, scriptum 
esse constat anno CCCXCH paullove post 2 ). 

Iam primum videamus, quod sit libelli argumentum 
quidque de eius forma quaiis nunc exstat iudicandum vi- 
deatur. Inscripta sunt ToG ev aYioic TtaTpoc f]|UUJV 
'€mq)aviou irepi jue'Tpuuv Kai craOjuujv , quae orta esse 
apparet a recentiore quodam sive librario sive interpola- 
tore. Tum initio haec leguntur : 6i' tic be 0e\ei tujv ev 



5) Antequam versionem Latinam inveneram, cxa6|uiujv 
lcxiv "^G' etc. ex scriptura codicis P b legenda esse exi- 
stimabam , quae cxaGjuia conferebam cum Ptolemaica 
drachma, quoniam drachmae 960 libras 10, congii pondus, 
efficerent. Sed ea omnia irrita esse vidi, ut primtim 
versionem Latinam inspexi. 

6) Ex ea ponderum ratione quae in capite Galeneo 
III aliisque exstat (prol. § 50. 75) in unciam 384 chalci, 
in libram 4608 incurrunt. Vides hunc kokkov piperis non 
ita a Ptolemaico et Romano chalco diversum fuisse. 

1) Ipsam Parisinam editionem, quae a. 1622 prodiit, 
eum Dresdae non invenirem, usus sum repetitione Lip- 
siensi, quae Coloniae" nomen praefixum habet (Fabric. 
Bibl. vol. VII p. 420): Epiphanii opera omnia rec. Dio- 
nys. Petavius. Editio nova iuxta Parisinam adornata. 
Tom. II. Colon. 1682. 

2) Omnino de Epiphanii vita et scriptis conf. Fabri- 
cium in Bibl. Gr. vol. VII p. 415. 418 ss. Anno 392 paul- 
love post librum de mensuris et ponderibus scriptum esse 
inde efficitur, quod chronologia usque ad eum ipsum an- 
num perducta est. 



SCRIPTORES GRAECOS. 141 

Taic 0eiaic Ypa<pcuc eibevai Ta rrpoc TcoXurreipiav 
juepr) , Xcyuj of| rrepi jueTpwv xai cra0juujv , toutuj tuj 
ljTTOjuvriCTiKUj IvTUTXaveiv juf] KOTOKveiTUJ. Hic statim 
e particula be libellum aut partem maioris alicuius operis 
fuisse aut initium non integrum servatum esse concludimus. 
Iam longiore sermone juepr) ev Taic 7rpoqpr|Teiaic expli- 
cantur variaeque notae, quibus in sacris litteris uti sole- 
bant, illustrautur (p. 158 — 60). Tum varia aut brevius 
commemorantur aut latius exponuntur de septuaginta in- 
terpretibus (p. 160 s.), de numero librorum Sacrae scriptu- 
rae (p. 161 s.), de interpretatione eiusdem, quibus additur 
ipsorum interpretum historia (p. 162 — 68). Deinde chro- 
nologia perscripta est a Ptolemaeo , Lagi filio , ad annum 
CCCXCII, qui annus ex extremis verbis efficitur (p. 177): 
ujv Tot €Tr) u.expi xfic 'ApKabiou urraTeiac to beurepov 
Kai c Pouqpivou dpuSjuouvTai vt. eq> 3 ujv eTeXeuTrjcev 
6 OuaXevTivtavoc 6 veurrepoc uioc OuaXevTiviavou 
tou jueTaXou cet. Hic est finis prioris partis libelli, in 
qua vides res quam variae quamque alienae ab ipso propo- 
sito congestae sint. 

Sequitur altera pars, quam praeter Petavium edidit 
Stephanus Le Moyne 3 ), inde a verbis c/ €ujc evraO0a, 
qnXoKaXuJTaTe cet., quae in nostra quoque collectione 
primo loco leguntur (fr.82). Iam vero dilucidissime perspi- 
citur eam libelli formam quae a Petavio edita est non ge- 
nuinam esse. Nam cum scriptor omnino de proposito suo 
exposuerit (1) et de coro , Hebraica mensura , explicare in- 
ceperit (2) , inepte interposita est omnium mensurarum ta- 
bula quaedam sive index (3) ; tum vero rursus de coro ex- 
ponitur (4), cui subiiciuntur Xe0eK, YOjuop, juvacic, ca- 
tov, juobioc (5 — 9). Modius autem, Hebraicus scilicet 4 ), 
cum XXII sextarios capere eaque mensura sacra esse dica- 
tur, sequitur longior degressio de XXII operibus a deo in 
ci eatione factis eodemque de numero aliis in rebus sacris 



3) Varia sacra cura et studio Stephani Le Moyne. 
Tom. I. Lugd. Batav. 1685. Qui in edendo libello edi- 
tione Petaviana, nullo codice uianu scripto usus est. 

4) Conf. supra § 86 adn. 4. 



142 PROLEGOMENA IN 

exstante (p. 178 — 81) , qua ex farragine ego nihil nisi eura 
locum excerpsi, ubi rursus de modio agitur (10). 

Hac digressione finita scriptor ad mensuras explican- 
das redit. Sed iam illum qui in hanc quae nobis in mani- 
bus est formam genuinum opus redegit videmus in brevius 
omnia contraxisse. Praeterea mirum quiddam legentibus 
occurrit. Comparantes enim eam tabulam summariam 
quam initio praemissam esse dixi (3) omnes quidem men- 
suras quae illic afferuntur postea eodem fere ordine expli- 
cari videmus (p. 181 — 84), sed post congium (29) omissam 
esse CTdjuvov xpucfjv , eiusque loco interiectam esse ex- 
positionem de ponderibus et nummis (34 — 49), denique 
reditum fieri ad eas mensuras quae restant explicandas 
(30 — 33) eumque esse finem totius libelli. Quae cum ita 
sint, num cuiquam dubium esse potest, quin haec sit in- 
terpolata operis forma, non genuina? Sane quidem, id 
quod ex inscriptione Trepi jueTpwv K(xi CtciOjuujv co- 
gnoscitur, locus de ponderibus et nummis pars fuit Epi- 
phanii libelli; sed tamen ipse scriptor non potuit ea tam 
inepte inter medias mensuras inculcare. 

De aliis libelli Epiphaniani formis. 

88 Adhuc de integritate libelli Epiphaniani quaerentes ea 
vestigia secuti sumus quae in ipsa Petavii editione exstant. 
Sed clarior etiam lux rei affertur e variorum codicum manu 
scriptorum comparatione. Qua de re iam Salmasius quae- 
dam commemoraverat *), idemque nonnullos locos emenda- 
tius ediderat quam apud Petavium leguntur 2 ). Omnino 



1) V. Eefut. p. 45: nam sub diversis titulis haec conci- 
piuntur in veteribus libris ac in versione antigua, hoc modo: 
de argenteis, de nummis , de milliarensibus , de folli. Ibid. 
p. 49 : vidi plures manu scriptos codices, qui sub nomine Epi- 
phanii tractatum illum de ponderibus — seorsim continebant. 

2) Primum verba nostrae editionis § 34 s. Salmasius 
Confut. p. 96 affert ita ut apud Petavium leguntur; tum 
vero eadem sic emendat: eHaKicxiAia AeTrrd TaAdvTOU, a 
AeTTxd KaAetyai dccdpia, eEnKOVTa be dccapiuuv vmdpxei to 
bnvdpiov. p' oe brivapiiuv uirfipxev 6 dpYopouc. dpfupoOc 
be eTUTrujOn. dTr 5 apxnc to vouicua. Quae quidem non 



SCRIPTORES GRAECOS. 143 

cum in aliis bibliothecis tum in Parisina tot eius generis 
fragmenta latere suspicor, ut si quis omnia collegerit, 
facile viginti trigintave varias illius tractatus formas exhi- 
bere possit. Ego in tanta copia, cum omnibus uti non 
liceret, ea elegi quae satis esse viderentur ad demonstran- 
dam miram in eo genere varietatem. Quae nunc ex ordine 
persecuturus sum. 

Secundo loco post eum tractatum qui modo adumbra- 
tus est — quem Petavianum breviter appellabimus — af- 
fero collectionem quandam copiosissimam, ex Epiphanio 
maxime derivatam , qua haec continentur 3 ) : 

I. Tou df iou 3 €Triqpaviou irepi juerpwv Kai craOjuiuv. 
Hic brevius explicantur Kopoc, GckcX, u.vdcic, cdTOV, 
YOjuop , x°i vl ^ K °u U( PH cet - Nummi magis etiam incon- 
dite intermixti sunt mensuris quam in tractatu Petaviano. 

II. TTepi jueTpuuv iTepiuv. Est haec rursus alia forma 
eiusdem tractatus, quae magis quam prior accedit ad simi- 
litudinem formae Petavianae, sed ipsa quoque brevior est 
quam illa. Ea pars ubi de nummis agitur sic incipit: Td- 
XavTov e*CTi to uTreppdXXov Trdv cra6|ui£6|uevov u.e- 
Tpov. KaTd be tov XiTpicjuov pKe' Xrrpujv UTrdpxei. 
y g XeTTTd tou TaXdvTOU, d (cod. d) XeiTTd KaXerrai 
dccdpia. £' be dccdpia uTrdpxei to brjvdpiov. p' be 



coniectura assecutus est, ut ipse iactat, sed desumsit e 
codice Par. 2665, quod facile perspicitur collato eo loco 
quem supra inde attuli (§ 88, II). — Ibidem p. 92 Salma- 
sius affert § 40, ubi T^xapxov addidit (v. adnot. crit.); at 
debuit r\" scribere. — Porro Refut. p. 24 s. in § 42 egre- 
gie addit oyooov ante tf\c o\}f^iac (v. praef. crit.). Eun- 
dem locum p. 37 minus accurate repetit. — Ibidem p. 77 
citat § 44 hoc modo: |uva dvxi toO uavr). Trj )uev t«P 
c 6^pai'6i juavV] 6 dpYupoOc xaXeiTar r\ 5e jiiva r\ MTaXiKr] 
TeccapdKOVTa CTaTripiuv ecTi, tout^ctiv ouykiujv k' XiTpac 
juiac (sic) Kai oiuoipou. Haec ex libro quodam manu 
scripto petita esse apparet non aliter atque illos locos 
de argyro, dichryso, folle, de quibus statim separatim 
dicam (adn. 4). 

3) Inveniuntur haec in codice Paris. 2665, ac I qui- 
dem pars inde a fol. 204 a , II fol. 205 b , III fol. 207 b , IV 
et V fol. 208 a , VI fol. 208 b , VII fol. 200 a . 



144 PROLEGOMENA IN 

brjvapiujv urrfjpxev 6 dpxupoc. Quae aliquantum diffe- 
runt a tractatu Petaviano (fr. 82, 34. 35), verum his ipsis 
genuina scriptoris verba continentur, cum illic omnia ma- 
xime corrupta sint. Reliqua de nummis eodem ordine at- 
que illic eademque fere forma perscripta sunt; sed rursus 
nonnulla hic rectius leguntur, quae suis locis adnotavi- 
mus 4 ). 



4) Aegerrime nunc fero , quod tum , cum Parisiis fui, 
non totum hunc tractatum e codice 2665 descripsi. Tunc 
enim in tanta abundantia fragmentorum Epiphanianorum, 
quoniam omnia in meam collectionem recipere non pote- 
ram nec vero volebam, ea elegi quae maxime ab editione 
Petaviana discreparent, ut quam diversissimas eius tra- 
ctatus formas in medium conferrem. Ex hoc autem co- 
dice de quo agitur tum satis duxi nonnulla, sicut supra 
demonstravi, enotare. At vero, si Salmasii Refutationem 
et Confutationem in manibus habuissem — quos 4ibros 
multo antea perlegeram nec omnia recordabar — certe 
eam partem quae est de nummis e codice exscribere non 
omisissem. Nunc una de re maxime laboro, unde Sal- 
masius et illum locum adn. 2 extr. citatum et hos quos 
iam allaturus sum repetiverit. Non incredibile est non- 
nulla, perinde ac genuinam scripturam paragraphi Epi- 
phanianae 35 (v. adn. 2), ex codice 2665 fluxisse, eum- 
que ipsum esse codicem in quem incidisse se scribit Ref. 
p. 49. Praeterea autem aliis etiam libris eum usum esse 
ex ipsius verbis cognoscitur. Quod utut est, cum res 
acta mutari non possit, hic affero locos Epiphanianos, 
quos diversos a Petaviano tractatu citat Salmasius. Ref. 
p. 65: Epiphanii, inquit, verba de illo miliarensi quia vulgo 
corruptissima sunt, heic adscribam, ut legi debent ac distingui: 
Al%qvgov 8s s%uXovv ot tcuXuloX xb tJlllgv xov uoyvQOV. 

XO OS UQyVQOVV XOVXO ioxlv 6 Ol 'PcOfiaLOL (llXlCCQ7]6lOV 
%Ccl0V6lV, O £Qfl7]V£VSXCiL OXQUTLCOTLHOV XO 8s dl%QVGOV 

v.a.1 xovzo aQyvQLOv Tjv otisq y.L@drjXov Jjgxsqov s%irjd"rj, 
dvuiQS&svxog ds xov fiaGLXsag xoxs, ov xb bvoiia sv xco 

8l%qvgco SV.S%UQU%XO, XO VOLLLGLLU UVXOV U7tO@uXX6(lSVOV 

■HL$drjXov s%XrjQ"r], xovxsgxlv u86klllov. Ad quae paullo 
post addit: hane emendationem veteribus libris et anliquae 
versioni debemus. — Plurima vero attulit ad extremam 
tractatus Epiphaniani partem, ubi de folle agitur. Conf. 
p. 101 ss., ubi verba a Petavio edita corrupta esse de- 
monstrat, probataque emendatione Scaligeri (kxMdvriov 
scribentis locum sic proponit (p. 104): cpoXXLg, 6 %ul§uX- 
Xuvxiov dLnXovv ds sgtlv, V7tb dvo UQyvQrov v.ul 7JLLLGV 



» 



SCRIPTORES GRAECOS. 145 

III. 3 €k Tflc dpxaioXoYiac Mujcittttou. Haec infra in 
nostro libro edidimus (fr. 89), ubi singulos Iosephi locos 
adscripsimus. 

IV. TTepi uerpujv f\\c. Vide prolegomena ad Iulianum 
Ascalonitam (§ 35 extr.). 

V. c O bdKTuXoc TTpuJTOC kTiV etc, quae in tabula 
eroniana III leguntur. Omissa autem hic sunt prima verba 

€ibe'vai xpfl oti et postea ujcrrep Kai uovdc Praeterea 
uihil fere discrepat. 

VI. TTepi fueTpujv Kai CTaGuwv. Explicantur ccVrov, 
idXavTOV , dXdpacTpov , opoXoc cet., quae rursus ex- 
cerpta sunt ex Epiphanii tractatu. 

VII. Gucepiou tou TTauqptXou eKXoTn cuvTOUUJTepa 
Ttepi UCTpuJV Kai CTa9jUUJV, quam infra edidi (fr. 88; 
conf. prol. § 92). 

Vides, in una collectione quam varia de Hebraeorum 
maxime ponderibus et mensuris sint compilata: habes tres 
diversas formas tractatus Epiphaniani, habes Eusebium si- 
milem Epiphanio , nec desunt excerpta e Iosepho nec tabu- 
lae agrestium mensurarum. 

De tractatu Epiphaniano secundum liiterarum ordinem 
disposito. 

Tertio loco illustranda videtur ea tractatus Epiphaniani 89 
forma quam Vindobonae inveni 1 ). Titulus est Tou dfiou 



6vyxsi(isvov , ol yivovzai cv' } drjvccQLCc. opoXXig xcctoc tov 
drjvccQL6{i6v , ccXX ov hcct' ccQyvQL6p,6v. Ac paullo post 
addit (p. 104 s.): Epiphanius in veteri codice: to Stjvccqiov 
e\r\Y.ovToc drjvocQt.cc vnr\Q%sv , 6 Ss ccQyvQOvg SrjvccQicc sncc- 
tov. De eodem loco latius disserit Refut. p. 45 ss. suam- 
que sententiam his confirmat (p. 49) : in sanioribus et ve- 
tustioribiis (codicibus) hic locus de folle ita concipiebatur: 
opoXXig o ncci ficcXXccvTiov nccXeiTcci , £'%sl ccoyvQOvg Svo 
itfirfv, SrjvccQLCc 6v, XiTpccg l$ '. opoXXig hcctcc tov Sr\vcc- 
qi6li6v , ccXX* ov Y.OCT ccQyvQL6(iov. Denique ibidem: in- 
cidi ipse in manuscriptum codicem quemdam, in quo ita lege- 
batur: opoXXig o hccl §ccXXccvtlov kccXsltccl , otl SltiXovtcci, 
Svo yocQ sl6iv ccQyvQOL, o yivsTccL 6v 8r\vccQLcc Xstitol Svo. 
opoXXsig kcctcc tov Sr)vccQi6(i6v, ocXX* ov xcctoc tov ccQyv- 

Ql6\L0V. 

1) Cod. philos. Gr. 178 (Nessel) fol. 278 K Alia Epi- 

SCKIPT. METBOL. I. 10 



146 PROLEGOMENA IN 

'GTTiqpaviou Trept tujv ev tx} 0eia Ypa<Pfl JueTpwv. Iam 
sequitur mensurarum eollectio secunclum ordinem littera- 
rum disposita hoc modo : 

3 A\dpacTpov prjcciov juev ccti tuj ovojuaTi, Xirpa 2 ) 
oe Ictiv 6 ev auTw eXaiou cra0juoc , 6 ccti HecToO to 
S". dXdpacTpov be KeKXr)Tat bid to d6puTTTOV (d0pi- 
tttov cod.) dXXo aTreiKa^ojuevov. 

"ATropujua Trapd juovotc Orjpaioic jueTpeirat. fjjutcu 
Tap tou cdTou ecriv. 6 be caTrjc cctiv 6 dXr)9iv6c 
eiKoct Kai buo Hcctujv. to ouv dTropujua ccti HecTUJV 
ia' 3 ). 

3 ApTdpr|. touto juerpov Trap' AiYUTrrioic eKXf|0r|, 
o (cod. 6) Kai juerptTric' cctiv be £|3bojur|KOVTabuo 
HecTUJV. ck TroXXfjc be aKpipeiac Kai touto outujc 

cuvf)x0r|- 

fdpoc (Kdftoc cod.), kojuoc, juerpov cmou ecriv. 
ecTtv be to TerapTOv tou juobiou. cdrov f| (3dboc 
KaXeirai Kai auTO dTro tou f €f3paiou (an Tfjc c €{3pat- 
boc? — eppat cum nota compendii habet codex). 

Porro explicantur YOJuop (bis), bpafjuf|, bpd£, iv, 
KajumaKtc, KoXa0oc, Kop (xujp cod.), kotuXt), Kua0oc, 
KUTTpoc cetera. 

Tum sequitur altera huius tractatus pars sub titulo 
TTept CTa0uuJV , quae sic incipit : 

"ApYupta Ta Kai xccXkoc crd0juta YpajujuaTWV Tpiujv. 
dpYupoc 6 TeXetoc. dpYupoc xal juvd Kai judvrjc ouy- 
YIujv (ou' cod.) k', 6 YiveTat Xirp. a' ouyy- f]'« 

Haec excipit alia vox 3 A . . . . , quam legere non po~ 
tui , tum paXdvTtov o Kai (poXrjc , bibpaxjuov, bpaxuf), 
KobpdvTrjC, XeTTTOV, juvd. Porro haec, quae non prae- 
termittenda esse videntur : 

MtXiapictov , o Kai xpucouv Kai fjjuicu tou dpYu- 
pou, aYet ouyY- T. 



phaniana de mensuris continentur ibidem in cod. philos. 
58 fol. 125 a et theol. 288, qui libri tum, cum Vindobonae 
fui, non in promptu fuerunt. 

2) Xirpujv legi in codice. 

3) Hic numerus, sicut multa alia in eodem codice, 
ambiguis ductibus scriptus est. 



SCRIPTORES GRAECOS. 147 

Nouicua H> pK€. 

Nouicua dXXo TpauuaT. f. 

Nouuuov Nouu.ac tic paaXeuc 'Pujjuaiwv eTroir|- 
cev * Kai Ttpoc to ovojua airr/ou eKXr|6r|. 

3 0(3oX6c 6 e£ dpYupou 4 ) $tujv TpdjuuaTa T fJTOuv 
F rj". _ 

'OXKfj crrei TpdjuuaTa r r\ F r\" (b cod.). 

CiKXov arei Tpd)uu.aTa g, ecTi Se to b" Tfjc F. 6 
ukXoc 6 aTioc aTei TpduuaTa ip. 

TdXavTov aTei HK pice^ Kal aTei XeTTTa g et ce- 
tera quae similiter in aliis fragmentis leguntur. Extrema 
simt cp6XXr|C et appendicis instar alius quidam locus de 
talento. 

Haec ita me satis exposuisse arbitror, ut, quae f6rma 
illius tractatus in codice Vindobonensi exstet, intellegi 
possit. Sane multa corrupta sunt: at multa etiam ita com- 
parata, ut vel in tanta abundantia aliorum eiusdem argu- 
menti fragmentorum aliquam auctoritatem habeant. 

JDe tractatu Epiphaniano qui incipit a talento* 

Quarta huius generis forma, quam edidi e duobus libris 90 
Parisinis (fr. 83. 84), eo insignis est, quod inverso ordine 
primum de nummis et ponderibus, tum de mensuris ex- 
ponitur. Ac prior quidem pars et copiosior est et multis 
rebus praestantior quam tractatus Petavianus, altera au- 
tem, ubi de mensuris agitur, etsi brevior est, multa ta- 
men habet quae omisit auctor Petavianus. Ut alia taceam, 
artabae vocis originem ex Aegyptio sermone derivatam 
apud hunc solum legis scriptorem. 

Paucis illustrandus videtur is locus ubi de litrae parti- 
bus agitur (fr. 83, 21). Hic scripulo ex legitima illius ae- 
tatis ratione tribuuntur VI siliquae sive Kepdna, h. e. 
ossa sive nuclei fructus ceratoniae: ocTd dTTO KepaTaiac 
(pro KepaTeac) KapTrou. Tum scriplor ex ocTCt novam 
finxit singularis numeri formam 6 octujv 1 ), atque unam 



4) 6 £H dpT^pou in codice non distincte scripta; ad- 
didi e Salmas. Confut. p. 91. 

1) Similiter in eiusdem fragmenti § 19 nescio quis 

10* 



148 PROLEGOMENA IN 

siliquam dicit duplex pondus habere grani hordei quod ad 
iustam maturitatem pervenerit: oXxfiV TUOiei KplGfjc eu- 
k&pttou ourXaciav 2 ). Qua ex ratione reliqua quae eodem 
loco leguntur recte computata sunt. 

Tum non omitto nonnullos locos ex hoc tractatu citari 
a Salmasio, qui eius fragmenti apographum e Parisino 
codice, ut videtur, repetitum penes se habuit 3 ). Quod 
autem hos locos Heroni tribuit, secutus est eiusdem libri 
Parisini auctoritatem, in quo haec Heroniano cuidam libello 
adiuncta sunt (v. praef.). Nec tamen quidquam in his co- 
gnatum cum Heronianis. 

Porro de aliis tabulis Epiphanianis. 

91 Restat ut ea collectio mensurarum et ponderum ac 
nummorum describatur quae a nobis edita est e codice 
Antonii Eparchi 1 ). Cuius hae sunt partes 2 ): 



novam fecit nominativi formam juobiuiv vel jiooujjv, ut 
adnotatum est ad illum locum. _ 

2) Aut sic, biuXaciav, legendum est pro j3 quod in 
libris exstat, aut kokkouc £'. ' 

3) Vide Refut. p. 17: Heronis auctoritatem elevas quia 
is auctor nondum editus est, et eum penes me habere dixi, 
supposiiium itaque putas esse. ut ne diutius in eo errore 
sisy indicare tibi non gravabor, non unde illud fragmentum 
acceperim , sed unde ipse accipere possis. Simile extat frag- 
mentum illi quod penes me habeo in Regia Bibliotheca sub 
Heronis nomine. Potes adire et videre. Hic non dubium 
est, quin Salmasius designet codicem 2361 (v. praef.) ; 
atque ex eodem apographum suum videtur descripsisse. 
Loci autem quos passim citat hi sunt. Varia e fragm. 
83 § 1 afferuntur Conf. p. 90. 91, Ref. p. 19. 25. 26. 77; 
porro e § 5—8 Conf. p. 90. 91, Ref. p. 18; tum § 11 ini- 
tium Ref. p. 37; § 17 Conf. p. 102, Ref. p. 72; denique 
varia e § 22-24 Conf. p. 90, Ref. 24. 77. Ex his quae 
discrepant a contextu fragmenti a me editi suis quaeque 
locis adnotavi. — Multa etiam ex eodem fragmento citat 
Gronovius, quae tamen omnia repetivit e Salmasii libris 
auctoris nomine plerumque omisso. 

1) Est nunc inter Parisinos Gr. 1630, olim 2216. Hinc 
Sarravius cum alia tum ea fragmenta descripserat, quae 
edita sunt a Le-Moynio. V. huius prol. ad Var. sacra I 
p. 17 extr. coll. p. 10 extr., et nostram praef. ad fr. 15. 

2) Cod. 1630 fol. 194. 



SCRIPTORES GRAECOS. 149 

I. TTepi Kopou, oc Kai xop XereTai etc. (fr. 85). Hic 
sub quinque titulis primum de mensuris, tum de talento 
eiusque partibus agitur. Omnia ex Epiphanii libro repetita 
esse apparet, sed tamen verba aliter composita sunt quam 
in reliquis eius tractatus formis. 

II. Tou cVfiou MaHijuou Trepi Tfjc Tiufjc twv X' dpTu- 
piurv iLv eXapev loubac uTtep Trpobociac toO XpicToO. 
De his vide infra (§ 100). 

III. ToO (rriou 'Giricpaviou KuTrpou (fr. 86). Pauca 
hic habes excerpta de nummis et mensuris ex Epiphanio, 
qui disertis verbis citatur; ujc TrapabibuJCiv J €TTicpdvioc 
6 KuTTpou. Quibus addita sunt quaedam aliena, ut vide- 
tur, ab Epiphanii libro. 

Praeterea in eodem codice altera collectio exstat 
(fol. 114), qua continentur 

primum TTepi TrriXtKOTrjTOC ueTpuuv (fr. 15), 
tum TTepi tujv uTTOKeiuevujv CTaGuujv c Gppaiujv 
(fr. 87), quo e fragmento unum locum laudat Sal- 
masius 3 ). 
Haec sunt varia ex Epiphanio excerpta, quae in nostro 
libro edidimus. Multa praeterea eiusdem generis fragmenta 
his addi posse supra significavimus: ac nonnulla etiam ci- 
tantur a Salmasio , quae infra inter fragmenta de nummis 
recepimus (§ 101). Omnino autem materiam quasi satis 
superque a nobis congestam esse arbitramur, qua alii utan- 
tur ad illustranda ea quaecunque in his Epiphanianis ob- 
scura sunt. 

De tabnlis Eusebianis. 

Appendicis loco ad tabulas Epiphanianas habenda est 92 
ea collectio quae €ucepiou toO TTaucpiXou CKXoYri cuv- 
TOjUUJTepa Trepi fi^TpuJv Kai craOuuJV inscribitur (fr.88). 
Cuius primus mentionera fecit Salmasius '), post hunc Gro- 



3) Ref. p. 33 : auctor incertus tcsql GTa&fiaiv. drjvcc- 
qlov r\v l\i\%ovzu uGouQiu cc Hcti Xsnza XsyeraL, quae 
legis apud nos fr. 87, 11. 

1) Eusebius Pamphilus (sic) in Ecloge Trepi cxa0)LiuJv 
citatur a Salmasio in Refut. p. 43. 57. 81, ubi afferuntur 



150 PROLEGOMENA IN 

novius 2 ). Ac mihi, cum primum id cognovi, ea res mini- 
me neglegenda visa est. Quis enim gravior auctor de men- 
suris inveniri potuit Eusebio Pamphili, viro suae aetatis 
eruditissimo rerumque antiquarum studiosissimo? Qua- 
propter cum Gronovium legissem in manibus habuisse co- 
dicem manu scriptum Isaaci Vossii, primum, exstaretne 
adhuc is codex, quaerere coepi. Ac vero etiam nunc eum 
comperi esse inter libros Vossianos bibliothecae Lugdu- 
nensis Batavae 3 ). Tum et Parisiis casu felici in eum ipsum 
codicem incidi quo Salmasius usus est atque inde hoc Eu- 
sebianum fragmentum descripsi, et id cum apographo libri 
Vossiani contuli. 

Eusebianum inquam fragmentum, non Eusebii. Nam 
id ab ipso Eusebio non scriptum esse tam dilucide apparet, 
ut res demonstratione non egeat. Immo vero quisquis 
auctor eius collectionis fuit, nec ante saeculum VI scripsit 

— id quod ex initio maxime et clausula tractatus colligo 

— et quae scripsit ea partim ex Epiphanio, partim e col- 
lectione Galenea, nonnulla etiam, ut videtur, aliis e fonti- 
bus compilavit. Atque in his, ut fere fit, multa sunt quae 
recte se habeant magnique momenti esse videantur ; contra 



e tractatu a nobis edito (fr. 88) § 5 initium usque ad 
cikXov (Salm. p. 57) , tum proxima usque ad KOopdvxr)C 
(p. 43), denique § 7 (p. 81). Quae autem idem p. 25 af- 
fert: Eusebius tisqI GTa&ficov' HodQavTrjg vovfifiog aycov 
yQccfifjiccra s'. Xstztov aysi yQCt[i[iaTa tQia (apud nos fr. 
97, 10), ea iniuria inter Eusebiana rettulisse videtur, nam 
apud nostrum quidem Eusebium non leguntur. 

2) De sest. p. 421 s. : Nos ipsi notavimus in Eusebii 
Pamphili snXoyri tcsqI OTa&fitoVj quam MS. communicavit 
mecum pro humanitate sua Isaacus Vossius. In ea inveni- 
mus: drjvaQiov yo d.idest, ovy%iai rs60aQSg, unciae qita- 
tuor. NovyLyLog yo a etc., quae legis apud nos fr. 88, 5. 

3) Certam huius codicis notitiam (quem commemorat 
etiam Fabricius in Bibl. Gr. vol. VI p. 104) aperuit mihi 
W. G. Pluygers , vir humanissimus , qui promptissimo ani- 
mo precibus meis satisfecit eumque codicem Lugduni 
Batavorum in bibliotheca, cuius ipsi cura tradita est, 
servari inter Vossianos (O. 17) septemque pagellis pauca 
de mensuris continere scripsit. Cuius codicis apographum 
postea accepi amicissimo Ottonis Jahni studio. 



SCRIPTORES GRAECOS. 151 

alia sunt improbanda et reiicienda. Velut absurde scriptum 
legimus denarium IV uncias habere (5) , qui error inde or- 
tus est, quod voOjuuoc, h. e. sestertius, quae fuit quarta 
pars denarii, sub primis imperatoribus ex aere factus est 
unciae pondere: unde ille scriptor denarium quattuor un- 
ciarum pondere olim fuisse opinatus est, qui nunquam 
fuit. 

Absolvuntur prolegomena de mensuris ac ponderibus. 

Sequuntur in nostra collectione excerpta quaedam de 93 
mensuris e Iosephi archaeologia , tum fragmentum de vo- 
cis £ecTr|C origine e Latino sermone derivanda (fr. 90). 

Denique commemoro me his ponderum et mensurarum 
tabulis subiecisse brevissima duo fragmenta a Bernardo (de 
mens. p. 70. 72) e libris manu scriptis citata. Quorum in 
priore Xtrpai appellantur quae sunt cotylae, et qui prior 
affertur uebiuvoc, is est metretes Atticus, alter autem ipse 
Atticus medimnus. -Item in altero fragmento Xvrpai sunt 
heminae, recteque amphorae Romanae tales librae XCVI 
tribuuntur. Colligimus igitur ex his quoque locis hemi- 
nam Xirpav appellatam esse (§ 46). 

De Pollucis capite irepi vouicudTUJv. 

Restat, ut in extrema huius praefationis parte de iis 94 
fragmentis quibus nummi veteres explicantur breviter di- 
camus. Nam uberiore disputatione duabus de causis in ea 
re uti nolumus. Primum plurima ex his iam satis ab iis 
qui de nunimis scripserunt explanata sunt; tum vero, quae 
nondum satis sunt illustrata, ea tam incredibilem in mo- 
dum obscura et impedita sunt, ut haec in peculiari quo- 
dam libro , non in praefatione brevioribus finibus circum- 
scripta tractanda sint. Hic ego follem maxime dico et \e- 
7TTOV et quidquid ad ea nummorum genera pertinet. 

PolJucis caput Trepi vouicuaTUJV propterea primo 
loco posui, quod is optimis et vetustissimis auctoribus 
usus est. Sed priusquam de his dicamus, paucis, quid sit 
totius capilis argumentum, exponendum videtur. Profite- 
tur initio Pollux de nummis se certa ratione dicturum eo- 
rumque partes definiturum esse. Itaque exorsus a talento, 



152 PROLEGOMENA IN 

maximo nummorum numero, deinceps agit demina, sta- 
tere, drachma, obolo, chalco aliisque minutis nummis. 
Haec igitur omnia ex ordineusque ad minimum nummulum 
tractata. Tum digressio quaedam sequitur de verborum 
XCxAkoO 0epju6v fjv interpretatione; qua finita addit alia 
quaedam de variis nummorum appellationibus, ubi quasi 
in transcursu commemorat de Aegineticae drachmae pretio 
deque auri ad argentum ratione. Extrema hac parte vouju- 
juov et XiTpav aliosque Siculorum nummos explicat. 

Iam haec excipit brevior locus de primis monetae in- 
ventoribus variisque de signis nummorum. Denique brevis 
comparatio variorum talentorum minorumque nummorum 
instituitur. Haec quidem Pollux in capite Trepl vojuiC|uia- 
TUJV, quibus cum cognatus sit is locus qui proxime sequi- 
tur: oioti xP%«Ta juev euroiev otv 01 'Attikoi, hunc 
statim adiunxi. 

De auctoribus quibus Pollux usus est cum aliis tum Aristotele. 

95 Auctorum quibus usus est Pollux in scribendo capite 
TTepi VOjuicju&tujv duo genera distinguo , alterum eorum 
qui omnino nummorum nomina afferunt nec tamen id agunt 
ut ea explicent, alterum illorum qui de nummorum ratio- 
nibus et pretiis de industria scribere sibi proposuerunt. 
Ac priorem quidem ordinem multo latius patere et per se 
consentaneum est et Pollucis loco perlustrato facile cogno- 
scitur. Hic optimos quosque veteris aetatis auctores Pol- 
lux adhibuit. Affero primum ex poetis Homerum , Euripi- 
dem, ex historicorum numero Herodotum, Thucydidem 
Xenophontem, ex oratoribus et philosophis Lysiam, Hype- 
ridem, Demosthenem, Xenophanem Colophonium. Studio- 
sissime autem comicos legit eorumque locos et exscripsit 
et interpretatus est; hi enim, quoniam maxime de rebus 
quae pertinent ad vitae quotidianae consuetudinem agere 
solent, nummorum quoque non raro mentionem faciunl. 
Ex his omnium saepissime, ut par fuit, citavit Aristopha- 
nem; praelerea autem alios permultos et vetustioris et re- 
centioris comoediae scriptores 1 ). Omitto singulorum no- 



1) In his Platonem attari comicum , non philosophum 



SCRIPTORF.S GRAECOS. 153 

mina hic afferre, quae apud ipsum Pollucem legi possunt; 
hoc tamen commemorandum videtur, laudabile ingenii 
acumen Pollucem in eo adhibuisse, quod, si quid lateret, 
id interpretationis arte ex locis scriptorum eliceret. Ut 
talentum auri denis fere argenti talentis aestimatum esse 
egregie ex Menandri duobus locis inter se comparatis effe- 
eit, similiterque de oboli partibus acutissime testimoniis 
comicorum usus est. 

Iam me converto ad alterum auctorum genus, quod ut 
numero inferius est, ita gravitate longe praestat. Mirum for- 
sitan videatur quod hic dicturus sum ; sed tamen firmis argu- 
mentis id potest stabiliri. Duobus tantummodo auctoribus 
ex eorum numero qui ex professo, ut aiunt, de nummis 
scripserunt usus est Pollux, Aristotele atque altero quo- 
dam ignoto nec tamen spernendo. 

Plurima de mensuris et nummis tradidit Aristoteles in 
amplissimo illo opere quo varias TroXiieiac civitatium 
centum quinquaginta octo descripsit 2 ). Quibus libris amis- 
sis quanta iactura facta sit, vel ex eorum fragmentorum pau- 
citate quae servata sunt perspicitur. Ac de mensuris qui- 
dem Pollux eum dicit scripsisse in libris de rebus publicis 
Argivorum et Orchomeniorum 3 ), de nummis autem in libris 
Agrigentinorum , Himerensium, Tarentinorum , Sicyonio- 
rum 4 ). Unde quam maxime veri simile videtur locum qui 
est de Cyrenensium nummis (9, 62) petitum esse e Kupr)- 



(9, 66), demonstravit Boeckhius (Archaeol. Zeititng 1847 
p. 44). 

2) In numero definiendo secutus sumValentinum Rose, 
qui nuper in Aristotele suo Pseudepigrapho (Lips. 1863) 
p. 393 ss. de illo Aristotelis opere copiosissime exposuit. 
Verum is ipse TtoXiTeiac ab Aristotele scriptas esse negat 
et alii cuidam Peripatetico , qui historicus potius et phi- 
lologus fuerit quam philosophus, tribuendas esse suspica- 
tur, quales fuerint Demetrius Phalereus et Dicaearchus 
eorumque similes. Quod propterea hic commemoro, ne 
quis me id fugisse obiiciat; assentiri autem minime 
possum. 

3) V. Poll. 10, 179. 165. 

4) Idem 4, 174. 9, 80. 9, 77. — Addo hoc loco Roseo 
recte videri Pollucem haec e Didymi lexico, non ex ipso 
Aristoteleo opere repetivisse (p. 400 s.). 



154 PROLEGOMENA IN 

vaiuuv TToXiTeiot, eodemque referenda sunt ea quae paullo 
supra auctore non appellato Pollux de aliis Cyrenensium 
nnmrnis tradit (60). Porro ad CupaKOciwv TCoXiieiav ea 
pertinuisse mihi persuasum est quae de Siculorum talento 
traduntur (87), quippe cum Syracusis a Dionysio maiore 
illa talenti diminutio factasit 5 ). Denique etiam locum de 
talenti Homerici pondere (55) ex Aristotele petitum esse 
apparet collatis scholiis in Iliadem (infra § 97). 

Prorsus alio e fonte Pollux recepit ea quae de talentis 
Attico, Babylonio, Aeginetico aliisque scripsit ' (85. 86). 
Hic primum satis certam temporis definitionem inde elici- 
mus , quod Aegyptium talentum quarta Attici talenti parte 
aestimatur; hinc enim efficitur auctorem eius loci non ante 
Tiberii aetatem scripsisse (§ 99). Porro hunc locum cum 
fragmento de talentis (fr. 95) comparemus: quam multa 
similiter in his scripta esse cognoscimus. Recte igitur su- 
spicari videmur origine cognatum esse alterum locum al- 
teri, et, quoniam illam tabulam de talentis ab Alexandrino 
quodam homine compositam esse constat, eadem in urbe 
etiam illum auctorem scripsisse quo Pollux usus est. Unde 
facile fieri potuisse intellegimus , ut is in definiendo Aegi- 
netico talento, quod nunquam in Aegypto usitatum fuit, 
errorem committeret. Sic enim ego statuo multosque mihi 
in ea re adstipulaturos esse confido, cum Aeginetico talento 
minime decem milia Atticarum drachmarum tribui possint, 
falso nomine illum auctorem appellavisse id talentum, quod 
re vera Hebraicum fuit: in hoc enim solo, idque aptissime, 
illa ratio convenit 6 ). Quae nunc etsi latiore sermone ex- 



5) Haec posteaquam scripsi, confirmavit Roseus p.529. 
Idem verba bOvacGai oe tov voOjuuov xpia riuiwpoXia de- 
monstrat derivata esse ex Apollodori in Sophronem Syra- 
cusanum commentario. 

6) Talentum Hebraicum centum Atticas minas ha- 
buisse e Iosepho demonstravit Boeckhius M. V. p. 52 
(conf. supra § 68 extr.). Conveniunt igitur eidem X milia 
Atticarum drachmarum, qui numerus apud Pollucem legi- 
tur. Porro Hebraicus stater habuit viginti gera, quae 
singula accurate cum Atticis obolis conveniunt (nam utro- 
rumque pondus est gramm. 0,73). Atque haec ipsa gera 
6po\oi vocantur ab Epiphanio (fr. 82, 42. 83, 11). Kecte 



SCRIPTORES GRAECOS. 155 

plicare non possum, tamen breviorem eius rei mentionem 
nolui omittere. 

De Pollucis loco irepi CTCiTixfic. 

Nonnulla ex iis quae in capite Trepi vojuicudTUJV scri- 96 
psit iam in priore operis parte Pollux attulerat. Est enim 
locus irepi crcmKfjc (4, 171 ss.), ubi cum alia quaedam de 
ponderibus traduntur, tum ii nummi explicantur quibus 
ponderum nomina imposita sunt, ut Xrrpa, craTr|p cetera. 
Haec igitur inter locos de nummis referenda esse apparet, 
quapropter ego ea capiti Trepi vOjUtqudTUJV subiungenda 
esse existimavi (fr. 93). 

Aristotelem, Theophrastum, Polemarchum, Timaeum scripsisse 
de Homerico aliisque talentis. 

In Pollucis loco qui est de nummis explicando multis 97 
et gravissimis in rebus eum Aristotele auctore usum esse 
vidimus. Quae res me monuit, ut et illud Aristotelis testi- 
monium quod de Homerico talento in scholiis ad Iliadem 
scriptis exstat et similes quosdam aliorum locos exscribe- 
rem atque in hanc meam collectionem reciperem (94). 

Primura Aristotelem legimus talentum Homericum ita 
explicuisse, ut id certum pondus fuisse negaret, aliisque 
Homeri locis aliud pretium, sed tamen ubique multo infe- 
rius Attico talento, significari diceret. Proposuit haec 
Aristoteles in libris 'ATroprnudTUJV c Ojur)piKUJV ; ex his 
autera quae fragmenta ad nostram aetatera permanserunt, 
ea fere omnia servavit Porphyrius Platonicus in commen- 
tariis Homericis quos c Ojur)ptKd £r)Trj|uaTa inscripsit. Quo 
ex fonte porro scholia Homerica derivata sunt, unde nos 
illos locos repetivimus 1 ). In his, ut significavimus , ipse 



igitur Hebraicae drachmae, id est dimidio stateri, decem 
Attici oboli tribuuntur; id ipsum autem apud Pollucem 
(9, 76) legitur, ex eodem illo Alexandrino auctore de quo 
agimus petitum; sed rursus Aeginetica drachma appella- 
tur quae Hebraica vocari debuit. 

1) Quae hic de Aristotele et Porphyrio scripsi ea 
omnia debeo Val. Roseo in Arist. Pseudepigr. p. 148 ss. 



156 PROLEGOMENA IN 

Aristoteles tamquam auctor citatur; verum exstant etiam 
duo Eustathii loci (94, 5. 6), ubi idem de talento iudicium 
ad Porphyrium refertur : in quibus iam nihil inesse apparet 
quod aiteri testimonio repugnet. 

Praeterea de talentis tradidisse ferunt Theophrastum, 
Polemarchum, Timaeum (94, 3. 4). Hic ego de Theophrasto 
et Timaeo ambigi non posse censeo, quin alter inteUegatur 
Aristotelis discipulus et amicus, philosophus nobilissimus, 
alter Tauromenitanus , rerum Sicularum copiosissimus scri- 
ptor 2 ). Polemarchus autem quis fuisse videatur, non ita 
constat. Licet afferre Polemarchum Cyzicenum, quem me- 
dio fere saeculo quarto floruisse inde colligitur, quod idem 
et Eudoxum audiverat et Gallippi praeceptor fuit, Callippus 
autem a. CCCXXX phases inerrantium stellarum observavisse 
dicitur a Ptolemaeo 3 ). Quod utcunque se habet, utique 
Polemarchum eum qui in scholiis Homericis affertur non 
spernendum auctorem esse perspicitur collato eiusdem 
testimonio de aureo Atticorum statere eiusque ad argen- 
tum ratione (vide fr. 100 et Hesych. v. xpucoOc). 



Diodorus et Dardanus , auctores de talento, qua aetate 
vixerint. 

Denique e scholiis Homericis exscripsi etiam locum de 
talento eiusque partibus, scriptum a Diodoro quodam in 
libro Trepi ctcxGjuujv. Qui qua aetate vixisse videatur quae- 
rentibus initium disputandi faciendum est a verbis: 6 be 
X«XkoOc XeTTTiuv £'. In vulgus notum est, quam vilis 
nummus chalcus fuerit, octava oboli pars : hunc vero ipsum 
minutissimum nummum Diodorus prodit in septem partes 
divisum esse, quae XeTTTCX vocarentur. At id nec ab Athe- 
niensibus unquam factum esse contendo — quamquam sic 



2) Siculum esse talentum illud quod a Timaeo vi- 
ginti quattuor drachmis aestimatur (94, 4) neminem fu- 
gere potest harum rerum peritum. Conf. Mommsen. p 79. 
Alterum locum (94, 3), ubi idem Timaeus dicitur unam 
drachmam talento tribuere , in praesentia non plane ex- 
pedio. 

3) Conf. Fabricium in Bibl. Gr. vol. II p. 87. 



SCRIPTORES GRAECOS. 157 

nonnulli existimaverunt — neque omnino vetustiore tem- 
pore usque ad saeculum tertium p. Chr. n. Cuius rei gra- 
vissimum argumentum hoc mihi esse videtur, quod Pollux, 
qui diligentissime de nummis veterum scripserit, nullum 
tale XeTTiov, quale Diodorus habet, novit, sed id vocabu- 
lum tribus locis pro ipso chalco — minime pro septima 
eiusdem parte — posuit (9, 70. 78. 92). Ergo quisquis 
XeiTTOV septimam chalci partem esse tradidit, eum post 
Pollucem scripsisse veri simile est. Praeterea ratio ha- 
benda est loci Photiani (quem Suidas repetivit), ubi de 
obolo agitur. Hic primum pauca ex eo fragmento Diodori 
exscripta sunt quod in scholiis Homericis legitur, sequuntur 
autem alia quaedam, quae cum genere non diversa sint a 
prioribus, ab eodem auctore repetita esse videantur. Quod 
si recte statuimus, facillime fit conclusio de aetate Diodori: 
nam cum illo loco ad solidos aureos talenti pretium revo- 
cetur, necesse est eius loci auctorem non ante Constanti- 
num scripsisse. 

Ad hanc igitur aetatem pertinet XeiTTOV , septima pars 
chalci. Quod quid sit, ubique ortum esse videatur, etsi 
nemo adhuc exploravit, tamen in hoc ipso magnum mo- 
mentum ponendum esse existimo , quod modo demonstravi 
id ad priora tempora referri non posse. 

Reliquae talenti partes a Diodoro recte sic explicantur: 
TdXavTOV ecri jlivujv £', f) be java bpaxnujv p', f\ be 
bpaxiiifi opoXuJV s', 6 be opoXoc x«Xkujv 1\. Quam- 
quam pro chalcorum numero X) antiquitus in aliquo libro 
scriptum fuit g', qui numerus et in tabulam Galeneam IX 
(fr. 59, 8) et in Photii aliorumque lexica propagatus est. 
Sed id minime posse probari luculenter demonstravit 
Boeckhius 4 ). 

De Dardano, qui eadem fere aetate ac Diodorus de 
nummis et ponderibus scripsisse videtur, aptior dicendi 
locus tum erit, cum ad Prisciani librum de figuris nume- 
rorum pervenero. 



4) Archaeol. Zeilung 1847 p. 44 s. 



158 PROLEGOMENA IN 

De fragmento TTepi TaXdvTUJV eiusque auclore Alexandrino. 

99 Orsa ab Aristotele mea disputatio, cum interpretum 
Homericorum locos persequeretur , sensim delapsa est ad 
scriptores qui exlremis temporibus Romanorum imperii 
vixerunt. Verum iam inde redeamus ad vetustiorem aeta- 
tem auctoremque in suo genere gravissimum. Exstat inter 
Heronianas reliquias fragmentum quoddam TTepi TCtXdv- 
Tiuv, quo summatim de Graecis et Romanis ponderibus 
exponitur. In quo quanta auctoritas inesset, primus intel- 
lexit Scaliger, qui, cum de re nummaria scribere instituis- 
set, id satis explicate fieri non posse existimaret, nisi et 
illud fragmentum, tunc nondum editum, ex antiquo libro 
sibi descripsisset et omnia quaecunque de variis ponde- 
ribus et nummis ibi leguntur in suum libellum reciperet 1 ). 
Hunc secutus est Salmasius 2 ). Postea autem id fragmen- 



1) Loci e Scaligeri libro de re nummaria hi sunt: 
p. 39: Sed Hero Alexandrinus mathematicus xdXccvxov Ho- 
mericum falso interpretatur AttQSiYOv. To 8s ticcq ' OfirjQcp 
xdXccvxov cet. quae legis § 4. Porro p. 35 citatur eius- 
dem fragmenti § 6 omissis extremis vocabulis cti be Xoirrai 
juvaT otdcpopoi; tum p. 41 et 43 § 2; p. 43 § 1; p. 44 § 2 
usque ad 4; p. 46 § 5 et 6; p. 48 § 8. Totum igitur frag- 
mentum exhibet Scaliger praeter paragraphum septimam; 
verum etiam ex hac pauca p. 35 exscripsit. Quod autem 
Heroni Alexandrino haec tribuit, id factum esse apparet 
ex eius codicis auctoritate unde ea exscripsit. Usus enim 
est aut Parisino 2475 aut alio simili, quibus in libris in- 
ter medias Heronianas reliquias id fragmentum reperitur 
(vide praef. crit. ad 99). Ceterum quae in Scaligerianis 
non conveniunt cum fragmenti forma a nobis edita, ea in 
adnotatione singulis locis adscripsimus praeter hoc unum, 
quod § 6 pro verbis Trp6c Te CTaG.udv xai. v6|uicua apud 
Scaligerum p. 35 leguntur Trpoc to 'ItoXikov v6uicua, et 
p. 46 irp6c Triv MraXiKrjv Kai v6|uic|ua. Sed nostra utique 
rectius se habent. 

2) Primum Refut. p. 19 haec leguntur: idem Hero, 
sive is est Africanus, ut quidam libri praeferunt, in alio 
fragmento quod Scaliger edidit ro drjvccQiov non aliter sum- 
psit: Tfl 'AxTiY.rj dQaxfiij, inquit, %Qr\Gx£ov tiqo$ gxcc&(ji6v 
Y.al v6(ii6[itt, i7tSidrj7t£Q toodvvccfios sgxl xfi 'lxttllY.fi 7] 
Y.ttXsLXtti drjvccQiov. ita enim in optimo codice quem vidi 
legitur. haec paulo aliter apud Scaligerum. idem paulo post: 



SCRIPTORES GRAECOS. 159 

tum fere in oblivionem abiisse videbatur, cum Boeckbius 
idem ab Angelo Maio in appendice ad Didymum (§ 14), edi- 
tum esse animadvertit eique pristinum auctoritatis locum 
restituit, quem confirmavit nuper Mommsenus 3 ). Ac mibi 
vero, cum tot tamque varia incertorum auctorum fragmenta 
in hoc libro scribendo diligenter pertractavi, ex toto nu- 
mero nullum afferri posse videtur, quod quopiam pacto ad 
liuius de quo agimus integritatem auctoritatemque acce- 
dat. Quin etiam praeter Herodotum, Aristotelem, Didy- 
mum, illum denique qui vetustissimam tabulam Heronianam 
confecit — praeter hos, inquam, nullum graviorem aucto- 
rem Graecum de nummis ac ponderibus nosCra memoria 
exstare arbitror quam hunc Alexandrinum scriptorem. 

Alexandriae autem eum vixisse primum inde colligitur, 
quod omnes ponderum et nummorum rationes ad Ptole- 
maicum talentum revocantur; tum quod CTCttTlp ille qui 
pondere quattuor drachmarum, pretio autem unius drach- 
mae esse dicitur, itemque vocabula b\Kr\ ac ipe|u|u6c 



Slulqslxul Ss £x nsQiovGCug hul xb St]vuqlov kuxu 'Pcd- 
fiaiovg sig (iSQT} uqv$\ s%sl yuQ ZQonuCnu |3', vovfiiLOvg 
S', ugguqlu l<z . Haec apud Scaligerum eliam corrupta. 
TQ07tu'Cv.u vocat victoriatos. Ex his apparet Salmasium 
codice aliquo usum esse diverso non solum a Scaligeriano 
sed etiam ab iis quos ego contuli; ac videtur ille ipse 
codex Salmasianus sub Iulii Africani titulo (§ 47) id 
fragmentum exhibuisse. Quem codicem verissime dixit 
optimum Salmasius, siquidem haec duo gravissima: u^prj 
,aov|3' et TpoTTCUKa p recte habet, quae in nostris libris 
depravata sunt. — Porro Refut. p. 32 e nostri fragmenti 
§ 8 afferuntur: 6 6e voOuuoc ouyKiav £x Gl tuj craGuw, 
tum ibidem e § 4: arei ouv to xpucoOv TdXavTOV 'Atti- 
Kdc bpaxudc 60o, Ypanuaxa s', TCTdpTac onXaby*) p', ubi 
Salmasius haec addit : perperam vulgo legilur S' . Talentum 
auri Homericum idem tradit fuisse cum Darico qui duas 
drachmas pendebat, scriptula sex, et duas quartas, hoc est 
duos quadrantes vel duos asses, nam assis Romanus duarum 
drachmarum Atticarum pondus habuit. — Denique p. 58 
haec: lulius Africanus: xb Stjvuqlov kuxu 'PcofjLuiovg £%sl 

XQOTIUX-AU SVO, VOVflflOVg S', UGGUQLU t?\ 6 Ss VOVLLflOg 

s%sl ovyAiug xbv gxu%ilov. 

3) Vide Boeckh. M. U. p. 11, Mommsen. G. R. M. 
p. 30. 



160 PROLEGOMENA IN 

Aegyptiacam fragmenti originem luculenter produnt. Qui- 
bus argumentis si cui non satis persuadeatur, ego non 
prius verbum addam , quam ille aliquo loco praeter Ale- 
xandriam ea scripta esse demonstrare conatus sit. 

Tum ad aetatem eiusdem scriptoris definiendam pri- 
mum in memoriam revocanda sunt ea quae Mommsenus de 
ea re disputavit (p. 723 s.). Quae hic a me, quoniam diffi- 
cillima est quaestio, breviter repeti non possunt; at vero 
satis est haec duo quae pro certis habenda sunt proponere : 
primum Atticam drachmam ab Alexandrino scriptore com- 
memoratam Romanorum esse denarium (§ 67) , deinde sta- 
teris appellatione apud eundem significari Aegyptiaca tetra- 
drachma, quae inde a Tiberii temporibus ex aere admixto 
argento signabantur, quorum pondus ad quattuor denarios 
accedebat, pretium autem aequabat unum denarium (§ 72). 
Hinc statim efficitur scriptorem non ante Tiberium vixisse; 
nec vero ante Neronem, cum idem octo denarios unciae 
tribuat. Quamquam id ipsum per se parum interest, si- 
quidem hoc maxime est demonstrandum eundem non quarto 
quintove saeculo scripsisse velut plerosque eius generis 
auctores quorum fragmenta exstant. Hic primum comme- 
moro eam rei nummariae rationem quam Alexandrinus 
accuratissime exponit iam tertio saeculo plane immutari 
coepisse: restant igitur ducenti fere anni inde a Nerone, 
quibus illius aetas circumscribatur. Verum multae ratio- 
nes probabiliter afferri possunt, quibus id spatium ad an- 
gustiores fines redigatur. Quae quidem omnia ex eo argu- 
mento pendent quod Mommsenus comprobavit: quaecumque 
apud hunc Alexandrinum legantur, ea pertinere ad legitimas 
nummorum et ponderum rationes a primis imperatoribus 
institutas. Iam vero si ad hanc quasi normam totum frag- 
mentum exigitur, dubitari non potest, quin scriptor eius 
extrema parte primi saeculi p. Chr. n. vel initio secundi 
vixerit. 

Omnia si exsequi vellem quae sibi proponere solent 
ii qui praefationes scribunt, etiam de fide et auctoritate 
eiusdem scriptoris ita disserendum esset, ut quae ab eo 
traduntur et uberius explicarem et omnia recte se habere 
demonslrarem. Ac ponderum quidem rationes iam supra 



SCRIPTORES GRAEOOS. 161 

suis locis illustratae sunt 4 ): restat igitur, ut de variia num- 
raorum generibus exponatur. Sed tamen totam hanc quae- 
stionem omiltendam esse existimo, quam si aggrederer, 
ipsam illius aetatis historiam quam dicunt nummariam scri- 
bere necesse esset. Accedit, quod plurima iam a Momm- 
seno egregie explanata sunt, a quo etsi paucis in rebus 
dissentio , tamen hic non est locus ea disputandi. Denique 
de extrema fragmenti parte, ubi de denarii divisione agitur, 
commodius tum dicam , cum Volusii Maeciani libellum ex- 
plicabo. 

Verum unum hoc loco addendum videtur, merito dubi- 
tari posse, num altera fragmenti pars inde a verbis C H \i- 
ipa 7TOiei (7) eidem auctori tribuenda sit atque ea quae 
antecedunt. Sane quidem utraque pars per se stat nec 
desiderat altera alteram. Quod si verura sit, minime tamen 
ea quae modo de aetate scriptoris conclusi infringuntur: 
nisi forte ita discernendum erit, priorem partem videri ad 
primum saeculum pertinere, alteram certe non recentiorem 
esse saeculo secundo. 

Postremo repeto id quod iam supra dixi ($ 86) , frag- 
mentura illud de mensuris quod in libris manu scriptis hoc 
Alexandrinum sequitur non ad eundem auctorem referen- 
dum esse. 

De Sancto Maximo. 

Konnuliornm saeculorum intervallo ab Alexandrino scri- 100 
ptore omninoque iis litteris quae classicae vocantur iam de- 
scendimus ad breve quoddam fragmentum quod inscribitur 
ToO &yioi) Ma£iu.ou Ttepi Tfjc Tiu.f]c tujv X' apYupiwv 
ujv e\a[3ev 'loubac UTrep irpobociac tou Xpicrou (96). 
Vixit Maximus Confessor, qui et theologus et qn\6coqpoc 
appellari solet, a saeculo sexto exeunte ad septimi saeculi 
annum LXII 1 ). Qui cum plurimos libros et exegeticos et 
dogmaticos scripserit, nihil impedit, quin euudem de pre- % 



4) Vide de talento Ptolemaico § 67, Antiochensi et 
Tyrio § 68, Antiochensi lignario § 69, aliaque passitn 
aliis locis. 

1) V. Fabric. in B. Gr. vol. VIII p. 731. 

SCRIPT. METBOL. I. H 



162 PROLEGOMENA IN 

tio quo Christus venditus sit aliquo loco scripsisse existi- 
memus , unde hoc hreve fragmentum excerptum sit. 

Res autem ibi traduntur admodum mirae, quas pro ve- 
ris haberi non posse quivis sentiat. Apparet enim Maxi- 
mum id egisse, ut pretio non mediocri Christum proditum 
esse demonstraret, itaque summam triginta argenteorum 
computavisse ad centum solidos Constantinianos. Iure lau- 
daveris pietatem hominis, qua permotus Dominum ne tum 
quidem vili pretio aestimatum esse crediderit, cum a Iuda 
proditus est; verum ipsa ratio minime stare potest. Ne 
tamen hac de caussa omnia quae hic leguntur temere reii- 
cias: immo veri simile est in his nummorum rationibus 
nonnulla latere quae ad ipsam aetatem Byzantinam spe- 
ctent. 

Idem Maximi fragmentum nonnullis locis citat Salma- 
sius 2 ); brevior autem eius forma latet alio loco quem nos 
in tertia collectione ponderum et mensurarum edidimus 
(fr.77,8). 

De vwiis locis a Sahnasio citalis. 

101 Multos locos quibus de nummis agitur in tertiam no- 
strae collectionis partem inter mensuras et pondera reci- 
pere coegit nos Epiphanius , qui promiscue de ponderibus 
ac nummis in suo libello disseruerit (§ 87 extr.), eademque 
de caussa omnia quaecumque Salmasius ex Epiphanianis 
citavit supra attulimus (§ 88. 90). Sed praeterea apud 
eundem plurimi loci leguntur variis e libris manu scriptis 
repetiti, quorum nonnulli cognati sunt cum Epiphanianis 
— id quod ipsum Salmasium minime fefellit 3 ) — alii aliis 



2) Initium fragmenti exscripsit atque interpretatus est 
in Conf. p. 107 et Refut. p. 33. Quae autem Ref. p. 38 
liis verbis affert: Vetus auctor de triginta argenteis quae 
Iudas accepit: •aoSQCcvT7]g ioxl to tstccqtov Trjg ovyxiccg. 

TCC TQLCCV.OVTCC CCQyVQLCC yLVOVTCCl VO\lCG\LCCTCC TQWY.061CC. TO 

yuQ ccQyvQiov *%zi vofiLaficcTcc dixcc, Xltqcc$ d\ ovyyticcg 
p — ea nonnullis rebus emendatis petivit e fr. 77, 1. 5. 

3) V. Conf. p. 102: Fragmentum vetus ueqI ctu&[mov: 
fiaMdvTLOv etc. (fr. 97, 3), quae ille habet ex Epiphanio, 
quisquis auctor fragmenti. 



SCRIPTORES GRAECOS. 163 

e fontibus derivati. Nam hi tituli a Salmasio passim citan 
tur: Fragmentum vetus incerti Ttepi ctcxGjuujv , Fragmen- 
tum de ponderibus, Vetus fragmentum, Vetus et optimum 
fragmentum dveKOOTOV de ponderibus, Anonymus de pon- 
deribus, Vetus lexicon manuscriptum, Lexicon vetus veteris 
testamenti, denique omnino Lexica. Quae nos ad singulos 
loeos in nostra^ collectione adnotavimus (97. 98). 

De reliquis fragmentis nummariis. 

Denique breviter commemorandum est de nonnullis 102 
fragmentis quae ad finem huius partis reiecimus. 

I. (99). Priinum loachimus Camerarius e codice Bu- 
densi locum breviorem descripsit 1 ), ubi de statere, siclo 
aliisque nummis similiter atque in reliquiis Epiphanianis 
agitur, quamquam nonnulla ab istis multum differunt. In 
eodem fragmento postea Salmasius ex alio vetere codice 
quaedam emendavit 2 ). 

II. (100). Admodum memorabile fragmentum e codice 
manu scripto Georgii Wheleri affert Bernardus in libri sui 
appendice quam Restituenda inscripsit 3 ). Qui locus quam 
maxime commendandus esse videtur omnibus qui his rebus 
operam dant, nam et Polemarcho auctore (§ 97) nonnulla 
de nummis Atticis recte traduntur, et de folle, quadrante, 
lepto, talenti partibus, exstat hic vera scriptura, quae cor- 



1) Notatio figurarum sermonis in libris quatuor Evan- 
geliorum. Lipsiae 1572. 4. p. 78: Haec est sententia a 
Graecis traditorum et repertorum a nobis in quodam libro 
sine nomine autoris , allato illo ad dignitate et doctrina cla- 
rissimum V. Bilibaldum Pircamerum ex Biblioiheca Budensi 
Anno Ckristi lesu M.D.XXVl. Putavi autem Graeca eliam 
ipsa adscribenda. Cuius loci notitiam debeo Bernaysio. 

2) Refut. p. 23: Vetus auctor fragmenti Budensis, quod 
a Camerario vulgatum esi, Xsnxbv clare dracJimam esse scri- 
bit, siverba eius recte leganlur, quae in editis corrupta sunt, 
nos ea ex veteri codice sic corrigenda asserrimus: k'x £L $& 
6 ataxriQ et cet. (usque ad 6(3o\6c KaXerrai). 

3) Ipsi Bernardi libro de mensuris et ponderibus haec 
appendix sine pag-inarum numeris aftixa est. Legitur 
autem is locus quem supra significavi pag. 5. 

11* 



164 PROLEGOMENA IN 

rupta est apud Hesychium aliosque. Omnino autem id frag- 
mentum multo propius quam lexicographorum loci abest 
ab ignoto illo fonte, unde scriptores aetatis posterioris 
omnem veterum rei nummariae notitiam repetivisse vi- 
dentur. 

III. (101). Non omisi colligere locos de nummis aetatis 
Byzantinae, qui in Glossis nomicis a Labbaeo editis 4 ) repe- 
riuntur. In quibus gravissima esse ea quae de miliarensi 
et de folle traduntur non latuit Salmasium et Gronovium, 
qui aliquotiens eos locos citaverunt 5 ). 

Addo stadii quoque mentionem in his Glossis fieri 6 ). 

IV. Postremo adiungere poteram pauca breviora frag- 
menta, in quae casu magis quam consilio incurreram, cum 
Du-Cangii lexicon pervolvebam. At multa praeterea ibidem 
latere existimo quae ad rem nummariam aetatis Byzantinae 
pertineant, nec tamen meum esse duxi ea perquirere. Qua- 
propter et haec praetermisi et nonnulla alia quae e scri- 
ptoribus Byzantinis citata hic illic reperi, quam litterarum 
partem si attingere vellem, in campum mihi descendendum 
esse videbam, unde excedere non liceret nisi multorum an- 
norum labore exacto. 

Non omitto tamen commemorare maximi momenti esse 
ad nummorum Byzantinorum rationes cognoscendas duo 
illa Batiocinaria, alterum antiquum, Augusti Caesaris no- 



4) Veteres glossae verborura iuris quae passim in 
Basilicis reperiuntur. quas ex variis MSS. codd. Bibl. Reg. 
Carolus Labbaeus eruit etc, quae recepta sunt in Otto- 
nis Thesaurum iuris Komani, vol. III p. 1697 ss. De 
libris manu scriptis quibus Labbaeus usus est vide ibid. 
p. 1705 med. 

5) Vide Salmasium in Confut. p. 102. 104. 107, in 
Refut. p. 51. 58. 68. 70; Gronovium de sestert. p. 812. 
816. 829. 830. 839. A quibus qui loci emendati sint, ad- 
scripsi in adnotatione ad ipsas glossas; acriter autem 
castigandus est Gronovius, qui nonnullas Salmasii emen- 
dationes, auctoris nomine omisso, pro suis venditavit 
eiusque rei laudem habuit apud recentiores. Ego, nisi 
quid me fugit, Salmasio ubique sua restitui. 

6) Grdoioc xai cxdbtov ^iCTpov 600O rrapd iCTacOai 
tov dbeoovxa. 



SCRIPTORES GRAECOS. 



165 



mine inscriptum, alterum novum Alexii Comneni, quae 
Montfauconus edidit 7 ). 



Hesychii glossae dcdpiov et KobpdvTn,c emendanlur. 

Idemtidem in hac praefationis parte significavi minime 103 
me eam operam aggrcdi posse, ut quaecunque de nummis 
veteribus scripta collegi eadem plane et copiose explicarem. 
Sed tamen unum eius generis non omittendum esse video, 
ut duobus Hesychii locis qui magis etiam ab editoribus 
quam a librariis corrupti sunt genuina et integra forma 
restituatur. Quos primum ita exhibeo, ut ab una parte 
codicis, ab altera recentissimi editoris scripturam pro- 
ponam : 



dcdptov kou Xemov ev 

> » f ujv 

etciv. r|TOuv g t tcx- 

XdvTtuv, 6 ecTi c ev f]jutcu 

o 

X. Ta be buo XenTa ko- 

bpdvTrjC etc , fJYOuv v v 
t- 

KObpdVTTjC TO TTdv f| 

to TerapTov Tfjc qpoXeuic 
f) XeTTTov to be XeTTTOv 
eHaKicxtXtocTov TaXdv- 
tou, 6 ecTi voutcua ev 
f| kokkoi TpeTc. to be 
TdXavTOv XiTpai eKaTov 
etKOCiTre'vTe. 6 be ko- 
bpdvTricvo)uicuaTa Tpia. 



dcdptov Kal Xctttov ev 

eiciv. rjfouv eHaKtcxtXiujv 
TptaKOciuJv TaXdvTuuv , 6 

ecTi ev fijutcu XeTTToO. Ta be 
buo XeTTTa KobpdvTrjc etc, 
fjTOuv vouuuia t- 

KobpdvTrjc * to Trdv , fj to 
TCTapTOV Tfjc opoXXeujc, fj 
XeTCTa buo* to be XeTTTOV 
eHaKtcxtXtocTov TaXdvTOU, 
6 ecTt vouuuiov ev fjutcu , f| 
kokkoi Tpetc. to be TaXav- 
tov XiTpai eKaTOV etKOCt- 
TtevTe. 6 be KobpdvTrjc 
vouuuia Tpia. 



In his quae discrepant a codicis scriptura — quain- 
quam nonnulla non satis accurate e codice enotata essc 
suspicor — ea Schmidtius partim secundum Scaligerum, 
Salmasium, Musurum, partim sua coniectura edidit. Quae 
si quibus placeant, habeant sibi; audiant tamen, quaeso, 



7) Analecta Graeca etc. eruerunt monachi Benedi- 
ctini p. 316-392. 



166 PROLEGOMENA IN 

quae mihl scripsisse videatur Hesychius. Primum in glossa 
dcdpiov apparet g tujv xaXdvTuuv corruptum esse ex 
g" TaXdvTOU h. e. eHaKicxiXiocrov , quod recte iamdu- 
dum viderat Scaliger '). Atque idem legitur apud Hesychium 
sul) voce KObpdvTrjc et in fragmento Bernardiano (100, 1). 

Tum in iis quae in codice sequuntur: 6 eart ev fijutcu X, 
pro fjjutcu olim scriptum esse puta S vel potius £, quae 
notae non raro in codicihus inter se sunt confusae. Ipsum 

autem g nota fuit vocabuli CTaYiov sive eHaYiov (§ 58). 

o 
Porro notam X significare oXKrjv perspicitur collatis simi- 
libus notis X et <o (§ 105). Legendum igitur 6 eCTi ev 
eHdftov 6XKr|V, quibus verbis designatur vojutcjua sive 
solidus Constantinianus , qui talenti instar in partes sexies 
millesimas dividebatur 2 ). Denique eadem ratione e notis 

0/... ,. . , , r, 

v v T ehcimus antiquam scnpturam vojuicjuaTOC j •> 
h. e. TptcxtXiocTOV. 

Altero loco XeTTTOV , siquidem sic vere in codice legi- 
tur, corruptum est e Xeirrd p' sive buo. Auctores sunt 
et Hesychius sub dcdptov idemque in altera glossa K0- 
bpdvTr|C, quae sequitur vocem Kobou/ta, et scriptor frag- 
menti Bernardiani. Tum kokkoi TpeTc, etsi idem apud 
Bernardum legitur, tolerari non potest: quales enim fue- 
rint KOKKOt sive grana , quorum tres solidi pondus aequa- 
verint? Immo kokkoi corruptum esse videtur e ko, ko, 
h. e. KobpdvTat; quo concesso pro Tpetc non dubium est 
quin scribatur y Y sive tria milia 3 ). Denique vojuicjuaTa 
Tpta corrigere sibi visi sunt Scaliger et Salmasius vouju- 



1) De re nutnm. p. 60. 

2) Non possum hoc loco omnibus argumentis allatis 
demonstrare solidum Constantinianum talento aestimatum 
esse, quae res acerrime disceptata est inter Petavium et 
Salmasium (conf. lmnc in Conf. p. 94 s., Ref. p. 31 ss.). 
Verum ipsi Hesychii et scriptoris Bernardiani loci hoc 
satis contirmant, quibus facile alios auctores addere licet. 

3) Finge hanc scripturam KoKo/T olim in aliquo co- 
dice inventam esse (ubi lineola ante T significavit milia) : 
vides quam facile inde kokkoi Tpeic oriri potuerit. 



SCRIPTORES GRAECOS. 167 

/iia ipia scribentes, quos secutus est Schmidtius: ego 
vero vo|aicjuaTOC j" perinde scribo atque in glossa dcd- 
piov. 

Haec omnia si in unum colligis, eam habes scripturam 
quam infra in Hesychianis edidi. 

De lexicographis Graecis. 

Multum diuque mecum reputavi, num loci qui in lexi- 104 
cis veteribus Graecis de mensuris et nummis scripti sunt, 
in hoc meum opus reciperem. Quod negotium tam diu 
minus necessarium mihi videbatur, quamdiu omnia quae- 
cunque eius generis in lexicis exstant iam ab aliis viris 
doctis citata et in usum huius disciplinae collata esse exi- 
stimabam. Sed cum magis magisque perspicerem multa 
nondum in medium prolata aut cognita esse, tum laborem 
non subterfugiendum esse statui. Apollonium igitur, Har- 
pocralionem, Hesychium, Photium, Suidam, Etymologicum 
magnum perlustravi attente locos qui in meum usum 
convenirent quaerens et circumspiciens. Quae opera paene 
infmita quantum saepc taedium mihi attulerit, omitto di- 
cere — nam interdum centum ducentaeve paginae ubi ni- 
hil invenirem erant perlegendae — at hoc precor, si quid 
in tanta copia me fugerit, ut venia habeatur non tam 
menti meae et voluntati quam oculis quaerendi labore 
saepe defatigatis. 

Facile me omnibus persuadere posse existimo recte 
hunc apparatum separatim a reliquis fragmentis a me po- 
situm esse. Maxime enim interest scire, quid habeant He- 
sychius aliique, quid non habeant; quod, si locos in singula 
cnpita mensurarum et nummorum diremissem, cognoscere 
vix licuisset: nunc vero uno quasi oculorum obtutu omnia 
possunt perlustrari. 

Simili caussa adductus sum , ut unum quemque ex ho- 
rum scriptorum numero per se ponerem. Quamquam mul- 
tos optaturos esse pulo me singula vocabula ita coniun- 
xisse, ut una variorum auctorum locos deinceps perscri- 
berem, quam rationem synopticam solent appellare. Sane 
id aliquatenus commodius fuisse non nego ; sed tamen il- 



168 PROLEGOMENA IN 

lud etiam interest scire ac perspicere, quae omnino singuli 
lexicographi in suis libris collegerint: id autem, si illam 
rationem secutus essem, fieri non potuit. Tum vero res 
criticas in adnotatione satis distincte illustrare non licuis- 
set, nisi singulos auctores separarem; nam ut alii aliorum 
sunt et codices manu scripti et editores, ita etiam officium 
eius qui artem criticam in his exerceat suam in quoque 
rationem sequi debet. 

Quod non descendi ad Zonaram , Phavorinum , lexicon 
Seguerianum, neminem credo mihi exprobraturum esse: 
quorum locos si addere voluissem, rerum serie porro ad 
alia atque alia recentiora perductus essem , nec vero quid- 
quam quod magni momenti esset invenissem. Valuit igitur 
mihi quoque Horatianum illud, certos esse denique fines. 

Non hic est locus omnia explicandi quae nova ex lexi- 
cographis in eo quem dixi apparatu congessi. Quorum tum 
aptius et commodius rationem habebo, cum liber de me- 
trologia retractandus denuoque edendus erit. Interim si 
quid alii ad id argumentum aflerent, magnam his gratiam 
habebo. Unum tamen nunc praetermittere nequeo, non- 
nullis locis a Photio Sophoclem autorem non sine magna 
offensione citari. Ac de sicli quidem aestimatione(v.ciKXoc) 
recte iudicavit Dindorfius Sophoclem per errorem pro Xeno- 
phonte 1 ) scriptum esse. Nec magis Sophocles voce Xixpo- 
ckottoc pro dpYupajuoipoc (drro tou CikcXikoO vou.i- 
CU.CCTOC) usus esse potest 2 ); quod dicendi genus potius ad 
aliquem recentioris comoediae poetam pertinere videtur. 
Atque etiam oupdv pro aiboiov num recte a Photio So- 
phocli tributum sit, dubitari potest. Quae cum ita sint, 
veri simile forsitan videatur alium fuisse Sophoclem recen- 
tioris comoediae scriptoribus aequalem. Sed id nunc, quo- 
niam certiora argumenta non suppeditant, in medio re- 
linquo. 

Loci Hesychii difficillimi de asse et quadrante supra 
sunt illustrati et emendati ($ 103). Addo praeterea consi- 
lio omissam esse a me glossam TreVTCCTaTripiov , quia al- 

1) Anab. 1, 5, 6. 

2) Phot. v. \ixpa, conf. Hesych. r. XtTpocKoirouc. 



SCRIPTORES GRAECOS. 169 

teravox, qua id explicatur, TreVTaeTf) , aliena est a re 
nummaria. Quanquam TrevTdXiTpov coniecit Bernardus: 
sed id parum cerlum esse videbatur. De aliis eiusmodi 
ambiguis vocabulis vide praefationem ad Hesychium. 

De noiis mensurarum et ponderum. 

Cum iam in eo esset, ut hic liber typothetis mandare- 105 
tur, difficultatem necopinatam praebuerunt notae mensu- 
rarum et ponderum, quas fide quam maxima fieri posset 
exprimendas esse censueram. Tum vero certior factus fore 
ut sumptus immodici in eam rem impendendi essent , quos 
suscipere honestissimus bibliopola non posset, hoc meo 
consilio vidi absistendum iisque typis utendum esse qui in 
officinis praesto sunt. Nonnulla tamen quae necessaria erant 
novis iisque elegantissimis typis expressa sunt. In ceteris 
si a librorum manu scriptorum auctoritate in ductibus no- 
tarum exhibendis paulum recessi, meminerint lectores 
eam non tam meam culpam esse quam nimii sumptus evi- 
tandi necessitatem. 

Non raro in codicibus compendia scripturae notantur 
lineola aut directa aut obliqua addita, ut £e vel g e ' pro 
HeCTTic 1 ). Eadem lineola saepe infra ad notam, velut \ et 
ji, affixa est, unde novae litterarum formae oriuntur, quas 
hic exhibere non possum. Nonnulla eius generis expressa 
sunt apud Montfauconum (Anal. p. 393 s.), Neandrum, Ste- 
phanum aliosque passim. 

Sequitur conspectus notarum quae in nostro libro re- 
periuntur, secundum ordinem litterarum dispositus. 

ff YpdWK* f r . 52, 4. 54, 14. 56, 15. 62, 2 etc. 

Y0 idem 53, 5 adn. 54, 14 adn. etc. 

< bpaxnn 29, 1. 52, 5 etc. Est haec proprie nota vo- 

cis oXktt, , ubi vide. 
> f]|utceia bpaxiin 56, 6. 66, 6. 



1) Haec exempla repetita sunt e cod. Paris. 2475 
fol. 79 b , 2438 fol. 112 b , Monac. 165 fol. 69 b , quibus facile 
plurima alia addi possunt. Vide etiam infra fr. 73. 



170 PROLEGOMENA IN 

rj f]uiva 52, 11. 
D fiuiujftoXov 56, 8. 

Kp vel Kp KepdjUlOV 52, 11. 56, 21. 73. 

[£ e Kepdnov 52, 3. 56, 13. 

i<€ idem 73. 

H idem 78, 9. 

idem duplicatum: Kepdna 78, 1. 3. 5 etc. 

> duplicatum: Kepdna 78, 1. 

ty° KOTliXr) 52, 3. 56, 13. 

K idem 73. 78, 20. 21. 23. 

K u KuaGoc 29, 1 (ubi aliam formam e codice exhibet 

Montfaucon, quam vide apud illum). 56, 10. 
ty v idem 52, 3. 56, 13. 

X XlTpa 29, 1. 52, 6. 56, 17. 66, 3. 

Xi idem 52, 6. 54, 14. 

X I idem 52, 6. 56, 3. 59, 19. 63, 8 etc. 
A idem 52, 6. 54, 14 adn. 80. 

Hv idem 73. Haec et proxima nota proprie significant 
sestertium , IIS, qui cum assis antiqui libralis locum 
obtinuerit, nota eius etiam pro ipsa libra posita est. 

f-K idem 75, 13. 14. 21. 24. 25. 

ju ueoiuvoc 52, 8. 56, 5. 19. 
idem : jue'poc 56, 5. 66, 5. 73. 
u uepoc (immo uopiov) 73. 

ja v juvd 29, 1 (ubi aliam formam e codice exhibet Mont- 
faucon). 73. 

# idem 52, 8. 56, 2, 19. 

ji JUOblOC 52, 8. 56, 19. 

A b 

M vel M idem 88, 4 adn. 

fl juucTpov 52, 8. 56, 19. 

v vouicjua 78, 4 adn. 87, 14 adn., prol. § 103. 
£ e £ecrr|C 29, 1. 52, 10. 56, 9. 20. 
g idem 52, 10. 54, 15 adn. 56, 20 etc. 
g e idcm 56, 21. 59, 13. 73. 






SCRIPTORES GRAECOS. 171 

— 6£o\6c 20, l. 

~ idem 52, 4. 

\ idem 52, 4. 56, 14. 66, 8. 

rxj idem 53, 6 adn. 56, 7. 66, 8. 

/ idem 73. 

= bub 6po\oi.29, 1. 

^ idem 52, 4. 

\\ idem 52, 4. 56, 14. 

£3 biw(3o\ov 56, 7. 

// 6po\oi 73. 

\ 6\Krj 52, 6. 56, 11. 17. 

^ idem 78, 13. 14. 16 etc. 

< idem 29, 1 etc. Apparet hanc notam e priore ortam 
esse omisso o: eadem autem, quoniam 6\\cr\ et 

bpaxMn synonyma erant, pro drachma poni solebat. 
o 
\ idem prol. § 103. 

1° oSuPaqpov 29, 1. 52, 10. 56, 21. 73. 

F ouTTia 29, 1. 52, 7 etc. 

T idem 66, 4. 

/o 
r idem 73. 

V idem 56, 4. 66, 4. 

£ xd\avTOV prol. § 47, V. 

S- TeTpuj(3o\ov 29, 1. 

5 Tpiw£o\ov 29, 1. 56, 7. 66, 7. 

^U Tpup\i0V 52, 8. 56, 20. 

Tp idem 52, 8 adn. 56, 20 adn. 73. 

X xa\K0vc 52, 2. 53, 8 adn. 56, 12. 73. In abaco At- 
tico pervetusto reperitur nota X (Arckaeol.Ztg. 1847 
p. 42). 

X XW 52, 2. 56, 12. 73. 
v 



X XOWlH 52, 2. 56, 12. 73. 

X idem 52, 2. 73. 

X XOUC 52, 2. 56, 12. 73. 



172 PROLEQOMENA IN 

De notis numerorum. 

106 Postquam notas ponderum et mensurarum explicui, 
adiicio ea quae de umrieris in codicibus Heronianis aliisque 
inveni. 

Litterae et vul< res et priscae illae g Q % numeros ab 
I usque acl DCCCC significant^ adscripta lineola aut directa 
aut obliqua sic: a vel a', (3 vel p' et cetera. Hae notae 
iam in eo codice qui inter Heronianos est antiquissimus ') 
promiscue reperiuntur, nec facile discernere queas utra 
ex duabus sit usitatior. Idem de reliquis codicibus valet 
paene omnibus quos inspexi; fuerunt tamen etiam qui in 
brevioribus fragmentis de mensuris , velut Eusebiano , tan- 
tum directam lineolam exhiberent. Ego ubique obliqua 
lineola propterea usus sum , quia altera minus quadrat in 
litteras typis expressas minusque elegantem adspectum ha- 
bet. Interdum in codicibus lineola numerum notans plane 
omissa est, idque eo saepius quo neglegentius sunt ex- 
arati. Denique ii codices qui antiquioris scripturae spe- 
ciem servarunt aliquoties hoc signum n exhibent, ut F~, 
h. e. tres, quamquam id saepius reperitur in mililms. In 
Heroniano antiquissimo inveni etiam notulam quandam lit- 
terae tt similem appositam, utqj 11 , uu^, le^. 

Milia singula usque ad novem designantur litteris a 
proximisque, praefixa infra lineola obliqua sic: a y {3 etc, 
quae lineola cum ipsa littera in unum coalescere solet, id 
quod describere per typos non licuit. Inter omnes constat 
antiquitus eandem Jineolam et maiorem fuisse et iuxta lit- 
teram, non infra, positam esse, ut /A, /B 2 ), sed eius 
usus in codicibus quibus usus sum nullum exemplum ex- 
stat. Praeterea autem eaedem Jitterae nummerales signifi- 
cantur aut lineola directa, r\, aut his notulis "', ut JT* 
,A~', aut alterutra sola, ut y €~ — $' ^A' etc. 3 ). 

Dena milia et cetera, h. e. jaupi&oec, ut in sermone 



1) Est Paris. 1670 see. XIV vel XIII, unde pleraque 
quae hic trado repetivi (maxime e fol. 66 et 67). 

2) V. Franzium in Elem. epigr. Gr. p. 352. 

3) Haec omnia desumpsi e Paris. 1670; v. infra § 108. 



SCRIPTORES GRAECOS. 173 

Graeco ab initio numerantur, ita etiam scribuntur, nec 
quidquam perversius cogitari potest notis i jk pro denis 
vicenisque milibus , quarum usus pueris Graecarum littera- 
rum studiosis in omnibus libris schoIa.Uicis tradi solet 4 ). 
Immo dena milia Graeco homini et cogitaiti ct loquenti et 
scribenti fuerunt |uupidc a', vicena juiv^.dbec P' etc. Ut 
in tabula Heroniana 11 (12) legimus u.upidbac p' y r|u/. Sed 
ubi |auptdboc vocabulum in scriptura omissum est, ibi 
duobus punctis dena milia significari solent, ut d {3 etc. 5 ). 
Alibi aliae etiam notae in codicibus reperiuntur, ut y d vel 
p. vel T 6 ), quae minus accurate scripta esse apparet. 

Non inutilem esse hanc numerorum doctrinam ipse ex- 
pertus sum, cum Suidae locum de plethro, adhuc absurde 
editum , emendavi. Nam cum vulgo legeretur TrXe9pov . . . 
f\ TraviaxoGev exov Ttobac Xrj'. Kai TrXeGpiaTov bid- 
CTr)|ua, nihil nisi A mutavi in A, ex altera autem littera 
quae pro numero habebatur, feci f| hunc in modum: Trav- 
xaxoOev exov Trobac a. f\ xai TrXeOpiaTov bidcxruua. 

De notis nwnerorum fractorum. 

Nota semissis iu codice Heroniano antiquissimo ubique 107 
est C" (accuratiorem formam vide apud Montfaucon. Anal. 
p. 319), in aliis simplex C perinde atque in inscriptionibus 
Atticis saeculi quinti x ). Saepius tamen in libris altera 
forma S reperitur, sed depravata illa quidem varios in 
ductus, quos hic exhibere non possum 2 ). Et solent addi 



4) Semel in cod. Paris. 2013 fol. 145* (tab. Her. V) 
inveni l , sed id a manu rec. ad genuinum ^a adscriptum. 

5) Idem testatur Montfaucon in Anal. Gr. p. 314. Sic 
d legitur in Paris. 1670 fol. 66 b , Monac. fol. 67 b . Addi- 
tur etiam hic obliqua linea, ut /x in Vindob. 179, Z in 
Paris. 2475; in eodem inveni etiam a. Quae vetustior 
eiusdem notationis forma fuerit, docet Ritschelius in Bibl. 
Alexandr. (die Alexandrinischen Bibliotheken) p. 120. 

6) Cod. Paris. 2013. 2438. 

1) V. Boeckh. Staatshaush. II p. 162, 22. 165,32. 172,25. 
261. 267, 27 al. 

2) Solet hoc S aut cum iis numeris qui antecedunt in 
unum coniungi, aut quasi iacens pingi et depravari in 
formas Sn (fr. 73), u dilatatum aliasque plurimas. 



174 PROLEGOMENA IN 

duae lineolae", quas ego omisi, quoniam certum est S per 
se significare dimidiam partem. In scriptura C" video ve- 
stigia vocis f]juicu. 

Saepissime oeeurrit in libris Heronianis nota bessis 
sive bijuoipou ur ! * : 3 ) , quae unde orta sit , re multum per- 
quisita pro cer' inveni. Nimirum Graeci plerumque iis 
fracturis utuntur quas simplices vocare licet, quarum nu- 
merator est I; bi)UOipov autem idem est ac semis cum sex- 
tante, sive Csr", unde contractum est w". Praeterea aliis 
in codicibus , utique recentioribus, bessis nota est f$ trans- 
versa lineola distinctum, qua significari apparet duas par- 
tes, h. e. ipsum bijuoipov. 

Reliquae fracturae, tertia, quarta ceteraeque partes, 
in codicibus significantur orbiculo quodam ad litteram nu- 
meralem appicto duabusque obliquis lineolis additis. Ipsas 
formas exhibent Montfauconus (p. 319) et Maius in Didymo. 
Unde autem id sit ortum quaerentibus in promptu est quid 
respondeam. Etenim interdum in codicibus servatae sunt 

— ov — ov 
hae formae T, ib 4 ), h. e. Tpiiov, TeccapeocaibeKa- 

TOV. Est igitur id compendium quod modo descripsi or- 

tum ex ov, perinde ac T scribi solet pro tov 5 ). Ego in 
scriptura typis expressa abiecto orbiculo illo, qui quidem 
etiam in codicibus non raro omittitur, fractos numeros 
binis lineolis significavi, ut f" o" etc. Apud Hesychium 
(§ 103) restitui y g" et /f", h. e. partem sexies millesimam 
et ter millesimam. 

Notum est Graecos fere semper ita expressisse fractos 
numeros, ut simplices partes enumerarent. Velut quas 
nos dicimis quadraginta tres partes ducentesimas vicesimas 
quartas {-^h) , eas Graeci solverunt in l" k\)" pip" CKb" 



3) Haec forma desumpta est e Paris. 1G70, Monac. 
165, Vindob. 309, eandemque exhibet Montfauc. p. 319; 
paullo aliam habent Paris. 2475 et Ambrosianus editus a 
Maio (quem vide); rursus alii ductus exstant in Paris. 
2013 aliisque, ubi nota similis ei formae diphthongi ou 
quae olim vulgata erat. 

4) Enotavi haec e cod. Paris. 2438 fol. 99 b . 111 a . 

5) Conf. Mehlhorn, Griech. Gramm. in tabula ad p. 9. 



SCRIPTORES GRAECOS. 175 

(4- -f- "sV "f" ttt H" "S"£r) » q uarum partium sunima idem 
efflcit 6 ). Interdum tamen etiam tales fracturae inveniuntur, 
quales nos frequentamus, quarum numcvUor est multiplus: 
tum is qui index vocatur bis scribendu. ^st , velut \C Ka" 
Ka", h. e. €TrraKaibeKa eiKOCTOTrpujTa Sed haec quia 
non tam ad scriptores metrologicos quam au Heronem per- 
tinent, iam missa facio atque omnino huic praefationi finem 
impono , qua etsi nequaquam omnia explicare et illustrare 
potui , tamen id me assecutum esse confido , ut iam ad hoc 
litterarum genus olim penitus abstrusum ac reconditum 
omnibus quorumcunque interest aditus pateat. 

Conspectus numerorum quos in labula V Heroniana codices 
exhibent. 

Extremis his prolegomenis bene mihi occasionem ob- 108 
latam esse existimo, ut huius scidae explendae gratia nu- 
merorum notas quas in tabula VHeroniana codices Parisini 
exhibent ex ordine describam. Quae tabula cum plurimos 
ac maxime varios numeros contineat, eadem omnino spe- 
ciem praebet earum formarum quas aliis quoque locis in 
iisdem libris litterae numerales habere solent. 

Codiees Graeci Parisini 



P a (1670) 


pd 


(2013) 


P e (2013) 


l. ek, jLita, ev 


idem 




idem vel a' 


2. buo vel \x n 


b\JO vel P' 


P' 


3. TpeTc vel T 


T 




idem 


4. Teccapec vel b' 


b' 




idem 


5. TrevTe vel e' 


e' 




idem 


6. g 


idem 




idem 


7. r 


idem 




idem 


s. n ' 


idem 




idem 


9. e' 


idem 




idem 


10. beKa vel i' 


l' 




idem 


15. te 71 (duobus locis) 


ie' 




idem 



6) Legitur hoc exemplum apud Heronem mox nobis 
edendum in Stereom. I, 52, 2. 

7) Idem Stereom. I, 8. 



176 PROLEGOMENA IN SCRIPTORES GRAECOS. 

pa pd pe 

20. eiKOCi vel k k' idem 

25. K6 71 vel kf' Ke' idem 

30. TpidKOVTa vel X X' X 

35. k&vdite- Xe' Xe 

40. TeccduUKOVTa vel ju' u/ idem 

45. jue 71 jue' jue 

50. 7revTr|KOVTa vel v' v' idem 

55. ve' in tribus Parisinis, ac similiter proximi numeri 

200. C vel 6 idem 

300. t vel t' t' idem 

400. u vel u' u' idem 

500. 0~ vel <p q/ idem 

600. X" vel X x' idem 

700. Y* vel iu iu' idem 

800. w 11 vel CQ 11 u/ uj vel uj' 

900. ^ vel 2p ^ _2>' 

1000. xiXioi vel a a vel p! a vel ,a' 

2000. ff vel fi" ' — ' fi' vel 0' 

3000. n vel |T — f 

4000. y A' vel ,A** — jb' 

5000. ^ vel jC — y 'e 

6000. 5" (duobus locis) — $ 

7000. ZT vel £* — Z 

8000. W vel' rj — y rJ 

9000. 0" vel V — '0 

10000. juupioi vel d — a 

Addo denique e P e compositos numeros a<>, au, ax, auj. 



METROLOGICI SCRIPTORES 

GRAECI. 



SCBIPT. METROL. I. 12 



Fragmenta de mensuris porrectis et 
quadratis. 

1. E Iulii Pollucis onomastico (2. 157. 158). 
(Vide prol. § 2.) 

Tujv be juerpujv ccti jue'v ti Kai baKTuXoc ' boxjuf) 157 
be cuYKXeicGevTec 01 Terrapec baKTuXoi, Kai baKTuXo- 
boxjur). to b 9 auTO Kai TraXaicrfi GrjXuKwc Kai TraXai- 
CTf]c dppeviKUJC, Kai bwpov, Kai ercKaibeKabwpa Ta 
^KKaibeKaTTdXaicTa. to be drro KapTroO ewc aKpwv 5 
baKToXujv , f] Ttdca xeip , opGdbwpov. ei be touc ba- 
ktuXouc aTTOTeivac aTro toO ueYdXou TTpoc tov jui- 
KpoTaTOV ueTpoTc , cTri0au.fi to ueTpov * ei be tov jue'- I5S 
yav baKTuXov tuj Xixavw dvmeivac , to uerpov Xi- 
Xdc. dTTO be UjXeKpdvou Trpoc tov uecov bdKTuXov 10 
aKpov to bidcrr)ua Trfjxuc. ei be cuYKdjuiyeiac touc 
baKTuXouc , dtr 3 aYKwvoc in J auTOuc ttuyujv to ue- 
Tpov , ei be cuYKXeiceiac , TruY|ur|. ei b ' djucpuj Tac xeT- 
pac eKTeiveiac, wc Kai to crepvov auTaTc cuuueTpeTv, 
opYuid KaXeu-ai to jueTpov. 15 

2. Fragmentum a Greavesio allatum , quo mensurae 
a Polluce propositae illustrantur. 

(Vide prol. § 2.) 

c O juev bdKTuXoc ueTpov ecri cuiKpoTaTOV. r\ be 
boxiuri £cti baKTuXujv b', OTrep uerpov Kai baKiuXo- 

12* 



180 FRAGMENTA DE MENSURIS [3. 4] 

boxur) TTaXaicxri Te Kai bujpov KaXeTrat. f) be Xtxdc 
ecTt baKTuXuuv i% to b * 6p0obujpov ta', f] be CTriGajufj 
ip', 6 be ttouc ooxiuojv b' fiTOt baKTuXujv tg', f\ be ttu- 
Tjuf] baKiaXLuv trj', 6 be ttutwvk', 6 be tttixuc Kb'fJTOt 
5 boxjuwv g , n be opTutd Trfixeujv b' fJTOt Trobujv s'. 



3. Electa quaedam e Didymi libello de mensuris 
marmorum. 

(Vide prol. § 3. 14.) 

1. * c O Ttfixuc exet TraXaicrdc s', baKTuXouc ko', 
io Troba TTToXojuatKov a'5, c PuujuaiKov be Troba a's e"i". 

2. c O ttouc 6 TTToXojuatKoc e'xet eu0ujueTpiKOuc 
TraXatCTdc b', ejupabtKOuc ig\ crepeouc £b'. 6 be 
c Pujjua'iK6c ttouc e'xet eu0ujueTptKOuc TraXatCTac y' y", 
ejuftabtKOuc be ta' 0", crepeouc be Xg' k£". 

15 3. * v €x€i be Kat Xotov 6 TTToXouaiKoc ttouc Trpoc 
tov pactXtKov Trfjxuv KaTa eu0uju€Tpiav ujc p' TTpoc f'« 
4. *0 c PujjuaiKoc ttoucttpoc tov pactXtKOV Trfjxuv 
Xotov exet KaTa eu0uu.eTpiav uJc e' Trpoc 0'. 

4. Tabula Heroniana I. 

20 (Vide prol. § 15—20.) 

["Hpuuvoc eicorfUJTai-] 

1. C H TrpujTr) TcuJjucTpia, Ka0tbc f]judc 6 TraXatoc 
bibdcKei Xotoc , Ta Trepi Tf)v touojv jueTprjctv Kat bia- 
voufiv KaTrjcxoXetTO , 60ev Kat T€UJjueTpia eKXf|0r|. fj 



21. "Hpujvoc 6icaTuuT«i om. N, ToO aOxoO "H. eic. M 
22. C H om. Le KaOujc] Ka0' P b 23. fa\(bv ueTprjav 
N, T€UJ|ueTpiav rel. (toic uepi Tfjv fr\v |aeTpoic I b ) 6ia- 
vour|v N, oiavouac rel. (oiavouaic I b ) 24. KaTrjcxoXeixo] 
birjcxoXeiTo N (carricxoXoOvTO I b ) 



[4] PORRECTIS ET QUADRATIS. 181 

yap rfjc ju€Tpf|ceujc errivoia Trap 5 AiTUTrrioic eupe0r| 
bid Trjv toO NeiXou dvdpaav TroXXd t«P xwpia cpa- 
vepd ovTa rrpo Tflc dvagdceujc ttj dvafdcei dcpavfj 
erroiei, rroXXd be ueid Tfjv drrojtaav qpavej. q efiveTO, 
xai oukcti fjv buvarov eKacrov biaKpTvai to. ibur eH 5 
ou eTrevorjcav oi Aitutttioi Trjvbe tx\v ueTpr]civ Tflc 
drroXeiTrojuevric utto toO NeiXou Tfic XP&vrai °^ Tr J 
juerpficei rrpoc eKacrrjV rrXeupdv toO xwpiou ore uev 
tuj KaXoujuevuj cxowiuj , ore be KaXdjuuj , otc be Trfj- 
Xei, ore be Kal erepoic juerpoic* xpe iuJ &ouc be toO 10. 
rrpdTluaTOC toic dvGpujrroic urrdpxovTOC im irXeov 
Trpof|x0ri to tcyovoc ujct€ Kai eVi Ta CTeped cwjuara 
Xujpfjcai ttjv biokriciv tujv )ueTpf|ceuJV Kal tujv bia- 

VOJUUJV. 

2. Gic ouv tov Trepl Tfjc juerpficeujc Xorov dvaT- 15 
Kaiov ecnv eibevai ttjv tuiv ueTpuJV ibeav , rrpoc 6 
PouXeTai Ttc dvajueTpeiv, Kai eKacTOu cxfuuaroc to 
eiboc, Kal ttujc beT dvaueTpeTv. urrobeiHojuev be 
[TrpujTOv] Tf)v tujv juerpwv ibeav. 

TTepi €U0UJU€TplKUJV. 20 

3. GuOujuerpiKov juev ouv ecn rrdv to Kard jufJKOC 
juovov ueTpoujuevov [wcTrep ev TaTc CKOurXujceciv oi 



2. cpavepd ovxa xwpia C 4. irotet C xai ante ueTd 
add. C dvdpactv Le er^veTO P b NV, e^vovTO M 5. 
oOk^ti] oOk N btaKpivat P a MoLe, otaKptvetv C I b e£ 
oO] 6td tgOto CI b 7. diroXei.u^vn.c P b , dTro\r|uevr|C N 
Oiro] drro F a MoLe, btd C xP&VTat] xpdTat N, xpdTe P b 
9. cxoivuj Mo, cujKaptiy Le Kai ante Ka\duw add. P b NM 
Kai ante Trf)xet vitiose add. Le 10. oe toO TrpdTuaTOc] 
oei TrpaTuaTeiac P b , oe -rrpaTuaTeiac NMV 11. OTrdpxov- 
toc P ab M, OTrapxoucr|C NV 13. tujv (ante ueTp.)] tt\v 
Le 19. TrpuJTOV om. V a MoLe 22. CKOuXuJcectv N 



182 FRAGMENTA DE MENSURIS [4] 

crpoqrioXot kcu ev toic HuXikoTc m Kujudrta Kat oca 
Trpoc jufjKoc (uovov |U€TpeTTai]. 

4. v €cti tujv uiTpwv etbrj rdbe- baKTuXoc, TraXat- 
arfjc, bry^dc, cmGajurj, ttouc, ttutujv, ttjixuc, pfljua, 

5 HuXov, tlpTuid, KdXajuoc, aKeva, djujua, rrXeGpov, 
iouTepov , crdbiov , biauXov , juiXiov , cxoTvoc , Trapa- 
cdrnic. 

5. '€XdxiCTOV be toutujv ccti bdKTuXoc Kai Trdvra 
Ta eXaTTOva juopta KaXeTrat. 

io 6. c O juev ouv TraXaicrfic exet baKTuXouc b'. 

7. C H be btxdc TraXatcrdc (3', baKTuXouc r\. 

8. C H CTTtGajufi e'xet TraXaicrdc t'? baKTuXouc ip'. 

9. c O ttouc 6 juev paaXncoc Kat 0iXeTaipeioc Xe- 
Tojuevoc e'xet TraXatCTac b', baKTuXouc isr'. 

15 10. c O be 'IraXtKoc ttouc exet baKTuXouc vf f*. 

11. C H ttutujv e'xet TraXatcrdc e', baKTuXouc k'. 

12. c O irfixuc e'xet TraXaicrdc g\ baKTuXouc \b\ 
[KaXeTTat be Kal HuXottpictikoc Trfjxuc.] 

13. T6 pfjjua €X€t Trfixuv a' u/', TraXatCTac i', ba- 
20 ktuXouc ju'. 

14. T6 £uXov ex€i Trrjxeic t', Trobac b'5, TraXatcrdc 
tr|', baKTuXouc op'. 



1. cxpoqpuoXoi C CKOuXuJceav add. ante £v toic P b 
KuuaTa V 5. £u\ov usque ad #uu.a oin. V fiujua 
P b N 8. 9. om. C 10. '0] 'H N oOv om. P b 11. 
'H] r O P b 13. OiXeraiptoc libri et hic et infra 15. 
T"] Tptuoipov MoLe 16. { H] '0 P b NZe TraXaiCTac] 

irobac C baKTuXouc k' om. C 17. ex ei om. C 18. 
Kal Hu\07rpiCTiK6c] 'lTa\tKoc C 19. 7rf)X€tc MoLe u/'] 
biuotpov MoLe 21. § 14 legitur in C ante § 13 tt6- 
bac b's om. C s] f)u.tcu MoLe 



[4] PORRECTIS ET QUADRATIS. 183 

15. C H 6pTuid exei Tcrjxeic b', Tcobac OiXeiaipeiouc 
g , iTaXtKOuc £'e". 

16. c O KdXauoc e'xei Tcrixeic g w", Tcobac OiXeTai- 
peiouc i', 3 lTaXiKOi»c ip'. 

17. T6 djujua exei Tcrjxeic ju', Tcobac OiX, aipeiouc 5 
£', iTaXiKOuc op'. 

18. T6 TcXeGpov e'xei aKtvac 1', Trrjxeic £g' w", tco- 
bac OiXeTaipeiouc uev p', 'kaXiKOuc be pk'. 

[19. C H be ctKeva e'xei Tcobac 4>iXeTaipeiouc 1', tjtoi 
baKTuXouc pH'.] 10 

20. T6 iouTepov e'xei TcXeGpa p', aKevac k', Tcrixeic 
pXf' f", Tcobac <J>iXeTaipeiouc jufjKoc juev c', TcXdTOC 
be p', MTaXiKouc be to juev jufjKOc Tcobac cu', to be 
TrXdToc pK • ujc TivecGai ejupabiKOuc £v TeTpaTuJVw 

P /|u/ 15 

21. T6 crdbiov e'xei TcXeGpa g', aKevac £', Tcrixeic 
u', Trobac OiXeTaipeiouc juev x? 3 lTaXtKOuc be ujk'. 

22. T6 biauXov exei TcXeGpa ip', fJTOi CTdbia P', 
aKcvac pK , Tcrjxeic u/, Tcobac OiXeTaipeiouc juev ,ac', 
iTaXtKOuc be Tcobac y auju'. 20 

1. post Ixei in P b e § 16 statim additur Trrjx- s' U?", 
deinde e § 17 irooac OiXeTatpiKOUc 2', MxaXiKOuc ofJ'; re- 
liqua om. 2. 6e post 'JTaXiKOUc add. Ze e"] tt^jutttov 
judpoc Mo, Kai TrdjUTTTOv udpoc Ze 3. u?"] biuoipov MoLe 
5. fijujna N 4>i\eTaipiKo0c P b , idemque infra 7. 6e 
ante TrX£6pov add. P b NZe #Kevac P a aliique et hic et 
infra u?"] 6iuoipov MoLe 8. p'] Ikot^v N 9. 10. 
om. C 11. 6uo N 12. y"] Tpi|uoipov MoLe |ur)KOUC 
et irXdTOUC libri, corr. Le juev ante |ur)KOUC habent P b N, 
^ev et compendium voculae Kal eodem loco V, unde uev 
X in M irXdTOC 6e p' om. C 13. t6 uev iufiKoc uooac] 
ir66ac ur|Kouc C t6 oe TrXdToc] irXdTouc ir66ac C (per 
comp. scr.) 14. ujc Yivec6ai usque ad r)u/ om. C €>- 
pdbouc P a 16. irrixuc P b 18. CTabiouc 60o TrX£6pa ip' C 



184 FRAGMENTA DE MENSURIS [5] 

23. T6 juiXtov exet crdbia eTrrd fijuicu , TrXeGpa jue', 
dtKcvac uv', opTuidc ipv', PnjuaTa y au/, Trrixetc j, tto- 
bac OiXeTatpeiouc juev .bqp', iTaXtKOuc be ,eu'. 

24. c O xotvoc e'xet juiXta b', crabiouc X'. 

5 25. '0 Trapacdmc ^X cl ^ Alct &'» crabiouc X' ■ ecrt 
be to juerpov TTepctKov. 

[26. 3 AXXd TaoTa juev KaTd ttjv TraXaidv eK0ectv 
Trjv be vuv KpaToOcav buvajutv ev toic Trpootjuiotc 
tou Xotou uTreTdHajuev.] 

10 5. Tabula Heroniana II. 

(Vide prol. § 21.) 

1. Td juev ouv euGujueTptKd etbrj eictv ta', baKTu- 
Xoc, ouTTta, TraXatCTri, CTri9ajur|, ttouc, Trf|xuc, pnjua, 
opTutd, dKeva, TrXeOpov, crdbtov. 
15 2. 'GXdxtCTOV be toutujv ecTt baKTuXoc, Kat TtdvTa 
Td eXaTTOva juopta KaXeTTat. 

3. C H ouTTia e'xet baKTuXouc a' "f, 

4. C H TraXaiCTr^ exet baKTuXouc b', ournac t'. 

5. C H cmGajufi e'xet TraXatCTac t', baKTuXouc tp'. 
20 6. c ttouc e\et TraXatCTdc b', baKTuXouc tg'. 

7. c Trfixuc TraXaicrdc g', baKTuXouc Kb'. 
& T6 pfjjua e'xet TraXatCTdc t', baKTuXouc ju'. 
9. C H opTutd exet baKTuXouc Qg , Tiobac g. 
10. C H aKeva e'xet baKTuXouc pH', Ttobac t' OtXeTat- 
25 peiouc , KaXevrai be pujjuaTcTi TrepTtKa. 



1. ^iTTot fjjLitcu] l' s" P b VM 2. 6pTUictc ijiv' prnuara 
^au/ om. C 4. c 0] 'H T*MoLe 6. to om. Le 7. 
§ 26 om. C 13. orria P b iraXaicxtf|C libri (vide praef. 
crit.) 18. 'H] '0 P b V TtaXatCTfic libri 21. c om. 
N 24. <t>i\€Tatpiouc NVM, OtXcTatpiKooc P b 25. £u> 
jnaiCTfi P b TtepTtKd] qepTiKa V, TepTtKa P b M 



[5] PORRECTIS ET QUADRATIS. 185 

11. T6 Tr\e0pov e'xei to c Q\v|vik6v rcobac p' to 
jufJKOC Kai to Tr\droc p', ev TeTpaYuuvtu d. 

12. T6 iouTepov e'xei [to c €\\tivik6v] to uiv jutikoc 
Trobac cju', to be Tr\aroc pK ujc Twec0ai djujta .kouc 
ev TeTpaTUJvqj juupidbac (J' rju/. 5 

13. T6 CTdbiov e'xei Tr\e0pa g', aKevac £'. 

14. T6 jui\iov exei Ttobac e, prnuara ^, aKevac q>\ 

15. 'H ouYTia ^xei ev TeTpaTuJViu bdKTu\ov aV'0". 

16. C H TTa\aiCTf] lyjii ev TeTpaTwvuj baKTu\ouc tsr 

f) be CTeped Tra\aiCTf] exei outtioic k£', baKTu\ouc Hb\ io 

17. { H be TeTpaTUJVOc CTTi0aufi e'xei ouTTiac Tra', 
baKT\3\ouc pu.b'* fi be creped CTTi0au.fi ^xei ourfiac 
iuk0', baKT\3\ouc axyw). 

18. '0 ttouc 6 TerpaTUJVoc exei oUYTiac p]ib\ ba- 
ktu\ouc cvs', crepeoc be ouTTiac /xijjkti', baKT\3\ouc 16 

JXtf- 

19. ... 6 be CTepeoc tttixuc exei ouYTiac ,£u>Xp', 
Tra\aicTac cig', baKTu\ouc d jujko'. 

20. T6 pfiua exei ev TerpaTuJVUJ TTa\aicrdc p', 
ouYTiac % , baKTu\ouc y ax'. 

21. l H TerpdTUJVOC opTuid exei Tcobac \g', fj be 
TCTpdTUJVoc dKeva e'xei Trobac p' Oi\eTaipeiouc. 



20 



2. uev ante uf}KOC add. P b TrXdTOC om. M tt6- 
bac ante p' add. P b VM d om. libri 4. Tr6bac] Trobwv 
P b M eupabouc libri 5. uupia VM, uupidbec P b N 9. 
*H iraXaiCTric N, '0 TraXaiCTric P b VM 10. rj be erepa 
TraXaicxric N, 6 be erepoc rraXaiCTric P b VM 11. 'O P b 
12. f\] '0 P* €T€pa libri 14. 6 ante T€Tp. om. N ouy- 
Tiac bis habet P b pub' ad 15. outt^c om. V. 15. 
CTepedc P b NM 17. Initio addenda videntur: "0 T€Tpd- 
•fujvoc Trfixuc Ix^i ouTYictc tko', baKTuXouc qpos' 18. d 
ju)Kb'] aTUJb N teste Ma 20. a\'] ante hoc N add. &\\t 
22.ct>iXeTaipeiouc] CTepeouclibri, quodeiiciendumcensebatZe 



186 FRAGMENTA DE MENSURIS [6. 7] 

6. Tabula Heroniana III. 

(Vide prol. § 22.) 

1 , €ibe'vat xpn j oti 5&ktu\oc TrpujToc cctiv ujarep 
Kal jl j'vdc. 
5 2. C H TtaXaiCTf] baKTuXouc exet b'. 

3. f O ttouc e'xei iraXatCTdc b'. 

4. c O Tifixuc exei Trobac a'S , tout€'cti TtaXaicTac 
g', baKTuXouc Kb'. 

5. T6 pfljua exei tttixuv a' Kal Troba a', 6 e"cTt tto- 
10 bac (5'S, TraXatCTdc i', baKTuXouc ju'. 

6. C H opTuid exei priu.aTa p' Kat Troba a', 6 ccti 
Trrixeic b', toutc'cti irobac g', TraXaicrdc Kb', baKTu- 
Xouc Qg'. 

7. C H aKeva e'xet opTutdv a' ar", 6 ecTt prijuaTa 
15 Tdccapa, TOUTecTt Trrjxetc g' Kal Troba a', toutc'cti 

Trobac t', TraXatcrdc ju', baKTuXouc p£'. 

8. T6 TrXeGpov exet aKevac t' — TWOVTat opTutal 
ig' Trobec b' — toutccti pr|]uaTa ju', f| irrixeic £g' Kat 
TToba a', TTobac p', TraXatCTdc u'. 

20 9. T6 ardbiov exet TrXeOpa g', aKe'vac £', opTutdc 
p', prijuaTa cju', irrixeic u', Trobac \. 

10. T6 juiXtov ^x €l CTabta £ fijutcu, TrXeOpa jue', 
dKevac uv', opTutdc ipv', priiuaTa /xu/, Trrjxetc j , tto- 
bac bq/. 

25 7. Tabula Heroniana IV. 

(Vide prol. § 23.) 

["HpUJVOC |U€TplKd.] 

1. T6 iouTepov exet dmivac c' TeiKUJV Trobujv fiv'. 
|ur|KOuc Tap exet aKaivac Kb', btaipeiTat be eic k' jue'prj 



8. ko'] b' cod. 14. dpruiav cod. biuoipov Vincent. 
17. fiKevac cod., idem etiam infra Yivovrai] yi cod., 
om. Vinc. 6pymdc et Tr6oac Vinc. 



[8] PORRECTTS ET QUADRATIS. 187 

dvd tp', Yivovrai Trobec cu'. 7r\dTOuc be exei bwbeKa 
dKatvac, YivovTai Trobec pk'* edv be to |ufjKOC lift to 
TrXdTOC, YtvovTai Trobec p rju/. 

2. C H dKaiva Trobac exei tp', YivovTai Tra/. rTai 

nn'. 5 

3. c O ttouc exei TraXaiCTdc b', baKTuXouc ig' . ! 

4. c O TTflxuc 6 euOuueTptKoc exei Troba eva O 6 
Trtixuc 6 XiGikoc exei ouoiujc Troba a'C, baKTuXouc Kb\ 

[5. 3 €dv to TrXdTOC touc Kb' em touc Kb', YWOVTai 
bdKTuXoi cpog' • toutouc eVi to Trdxoc YWOVTai aYe- 10 
XaToi baKTuXoi a juJKb'.] 

8. Tabula Heroniana V. 

(Vide prol. § 24—27.) 

1. Td be uerpa eHeupr|VTai e£ dvGpujTrivuJV ueXwv, 
baKTuXou, [kovouXou,] TraXaiCToO, CTriGajufic, Troboc, 15 
tttixgujc, pr|)uaTOC, opYuidc Kal Xoittujv. 

2. TTdvTUJV be eXaxtcroTepoc ecrtv 6 baKTuXoc, 
octic Kai u.ovdc KaXetTar btatpeirai be ecG* otc juev 
Kat eic fijutcu Kal Tptrov Kat XotTrd juopta. 

3. MeTa be tov baKTuXov, 6c ecrt |ue'poc eXdxt- 20 
ctov TrdvTUJv , ecTtv [6 KovbuXoc , 6c exet baKTuXouc 
buo. 



1. uobec] uo P c , om. Le buboeKa] A P c 3. ^uj 
P c , corr. Le 4. yivovtcu iraXatCTai P c , YtveTai uaXai- 
CTdc Le 5. ur|'] ju P c 7. irooa] uob P c eva] a Le 
10. cpog'] qpop' P c . 

14. TTepl u^rpujv inscriptum habet V eSiiuprjVTat 
P d a pr. m. 15. kovouXou om. C TraXaiCToO om. P d 
16. rrfixeoc V 17. eXaxicroTepoc P d , eXaxtCT^TaTov V, 
eXaxicxujTepov P e 6 om. V 18. uev Kai om. V 19. 
f)ukei P e TpiTov Kai Xoma u6pia] eic TpiTov Kai eic b" 
Kai eic Xonra u6piaP e 21. 6 k6v6uXoc usque adCTra om.C 



, 188 FRAGMENTA DE MENSURIS [8] 

4. €iTa] 6 TraXaiCTrjc , ov Kat TerapTov Tivec Ka- 
XoOci btd to Teccapac exetv baKTuXouc, f\ btd to eivai 
b" toO iroboc , Tivec be Kai Tprrov bid to etvat y" Tfjc 
cm'Vtjufic • f) xdp cmOajuf] Tpia TCrapTa exei, 6 be 

5 ttouc Teccapa. 

5. ( H bixdc be exei TraXatCTac buo , fvfouv baKTu- 
Xouc oktw [KOvbuXouc T&capac] , Kai KaXerrai bijuot- 
pov CTn9ajuf|c. Xixdc be XeTCTat to tujv buo baKTu- 
Xojv dvorrjua, toO dvTtxetpoc Xctuj Kai toO XixavoO* 

10 touto Kai kuvoctojuov KaXoOci Tivec. 

6. e H CTriGajufi e'xet TraXatCTdc Tpetc, fyrouv baKTu- 
Xouc tp' [kovouXouc e'H]. 

7. c O ttouc exet crrtGajufjv |uiav y ', tjyouv TraXat- 
CTac b', [kovouXouc oktuO,] f]TOt baKTuXouc tg'. 

15 8. c O tttixuc exet Trobac buo, fJYOuv CTrtGajudc 
buo u/', TraXatcTac 6ktw, [KOvbuXouc tg',] baKTuXouc 

xp'. 

9. T6 pfljua to aTrXoOv exet cmGajudc t'y"? n tto- 
bac p's , f\ TraXatCTdc t', [f| KOvbuXouc k',] f| baKTU- 
20 Xouc ju'. 



1. Tivec om. V. 2. Teccapec P e f) bid to usque 
ad rr\c C7ri9a|ufic om. P e V 5. T^ccapa] b' P e 6. be 
om. P e V iraXaiCTac bu' exei V, TraXaicrdc 0' e^ei P e 
7. 6ktuj] y{ P e V KovbuXouc T^ccapac om. C Kal Ka- 
XeiTai] KaXeiTai be V 8. Xixdc] bixdc libri buo] p' 
P e 9. dvTixeipou V a sec. m. 10. touto Tivec Ka- 
Xouci V kuv6ctojliov Le {*un manuscrit donne kuv6cto- 
juov: tfest, je crois, la vraie lecon'), koiv6ctojliov C 11. 
tjyouv] r) V 12. ip'] ie' P e KOvbuXouc K om. C 13. 
'0 om. P d y "] KCtt t" P e , Kai & V fjfouv] rJTOi P e 
14. KovbuXouc 6ktu[j om. C rJTOi] vjyouv P e 15. '0] 
'H P d buo] p' P e fJYOUv] f| P e 16. buo] p' P e 
oktw] Y) P e V KovbuXouc is' om. C 17. X0'] Xe' P e 18. 
T] Tpeic P e V y"] TpiTov V 19. f) kovouXouc k' om. C 



[8] PORRECTIS ET QUADRATIS. 189 

10. T6 pfjjua to burXoOv exei rrobac e', f| CTTi0a- 
judc j'ur", f) TraXaicrdc k', [f| kovouXouc ju',] f| baKTU- 
Xouc tt'. 

11. c O Trfjxuc 6 XiOikoc e'xei CTTiOajuac p', f| TrcToa 
eva TTpoc tuj fijuicei , f| TraXaicrdc s, [fj kovouXouc 5 
ip',] f| baKTuXouc k6'" ujcauTiuc Kai 6 toO ttpictikoO 
£uXou. 

12. C H opTuid jue0 5 fjc jueTpeTrai f\ CTropijuoc ffj 
e'xei C7Ti0ajudc paaXuxdc 0' b", f| Trobac c eH Kal cmOa- 
jufiv a' b", fj TraXaiCTac tjtouv Yp6v0ouc yZ' Kal dvTi- io 
Xeipov * toutc'cti touc juev ks' ecqpiTjuevric ouctjc tt|c 
Xeipoc j tov be TeXeuTaTov f| ttpujtov fiTrXujjuevou Kai 
auTOu toO jueTdXou baKTuXou Tf|c xeipoc, 6c bfj Kal 
XeyeTai TeTapTOV CTriOajufic , exei be baKTuXouc TpeTc. 
jue06 be Troif|ceic opTuidv ev KaXdjutu f| ev tivi HuXuj. 15 
jueTa toOto oqpeiXeic Troifjcai cxoiviov tjtouv cujKapiov 
beKaopruiov Kai outujc jueTpeTv ov |ueXXeic jueTpfjcai 
tottov ' to t«P cuJKdpiov Tf|c crropijuou Tfic bem 6p- 



1. e' om. P e 2. u/'] biuoipov V k'] eiKOCi P d 
f\ KOvbuXouc ju' om. C 4. c O] 'H P d 5. Trp6c om. V 
tuj ^uicei] tujv fiuicu P d , t6 s" P e , &> V r) KovbuXouc 
10' om. C 6. 6 om. P e £. C H om. V oupYia (sic) 
P e , qui postea constanter oupYuid juexpctTai F d 9. G'] 
evvea V 6"] TerapTov V, om. P e II om. P e 10. 
b"] xexapTov P e V fjyouv] rJTOi P e V dvTixeipa P e V 
11. €cqpr|TJuevr)C V 12. tov be] t6 V ¥\ om. P d ri- 
TrXujuevov P d 13. jueYdXou om. P e V 8c] fjc P d 14. 
TeTapTOV Xe^eTai P e Tpeic] y'P 6 15. jue0' 8 P d be 
om. V 16. |ueTd toutou P e et Salmasius Plin. Ex. p. 
481 b B 17. beKaopruiov] beKa oupYuiujv P e , opTUiuJV 

be^a V outuj P e V u.eTpeiv] jueTpav P d , ueTpf|cai P e 
Sa (h. e. Salmasius) ueMeic om. P d ueTpf^cai] |ue- 
Tpeiv P e Sa 18. 6pTUidc beica V 



190 FRAGMENTA DE MENSURIS [8] 

Yutdc ocpeiXet exetv , toO be Xtpabiou Kai tujv Trepto- 
ptcjuujv ip'. 

13. Kai jueTa juev toO beKaopYuiou cxoiviou exei 
6 .ottoc toO juobiou opxoiac c' juovac, jueTa be toO 

5 bwbeKaopfuiou exet opYutdc C7tr|'. 

14. TTXfjv oi ppaxuraTot Kai Ttebivoi TOTrot jueTd 
toO beKaopfoiou cxotviou 6q)eiXouct jueTpeTcOat • oi be 
Trepiopicjuoi tujv TtpoacTeiujv Kai tujv x^piujv tujv 
oXofupujc jueTpoujuevujv u.eTd toO bujbeKaopYuiou 

10 cxotviou btd to eupicKecOat ecujGev tujv Treptoptcjuujv 
auTUJV TToXXaKic £r|poxeijudppouc Kai puaKac Kai X6- 
Xjuac Kai dxpr|crouc tottouc. dv be Kai jueTa toO be- 
KaopTuiou cxotviou jueTprjGujctv , 6q)eiXouctv UTreHat- 
peTcOat eire dTro toO dvaptpaquoO tujv cuJKapiujv 

15 KaTd i' cujKdpia cujKdptov a', eiVe dTro toG juobtquoO 
KaTd beKa juobta juobtov l ev btd Tdc eiprijuevac atriac. 

15. AeT be yivujckciv, Sti 6 aroptjuoc juobtoc exei 
Xhpac TeccapdKOVTa ■ juia be eKacTT] XiTpa CTreipet Ynv 
opfutujv e'. 



1. toO oe Xiftabiou] toO b' eupabiou P e tujv irepi- 
opicuevuuv P d , tov uepiopicjuov V 3. beKaoupYiou P e a 
pr. m., beKaoupYUiaiou idem a sec. m. (itemque infra), 
beKaopYUiaiou Sa cxoiviou] cwKapiou V 4. 6 om. P e 
c'] biaKociac P e Kal ante u6vac add. P de 5. biube- 
KaopYuiou] i{5 6pYiou P d , bujbeKaoupYUiaiou P e (itemque 
infra) ciTr|'] ctt' P e 8. Kai tujv xwpituv om. P e 10. 
post cxoiviou P d add. 6qpei\ouci ineTpeicOai ireptopicue- 
vujv P d 11. Kai X6xuac om. V \6x^ac] \oyx cum 
corrupto compendio P d 12. dxpiCTOUC P e , aKpicTOUC P d 
fiv] al P e , ei P d Qv be Kai usque ad akiac om.V 13. 
u.€Tpri0uja P de 15. post uobicu.oO P e add. UTreHaipeicOai 
16. ev] a' P e 17. Aei] Xprj V 18. XuTpac P e 19. 
e'] Ti^vTe P e 

m 



[8] PORRECTIS ET QUADKATIS. 191 

16. TTX&toc Yotp Kai jufjKOC optuiujv TrevTe ttoioOci 
XiTpav juiav. 

TTX&toc Kai jutikoc 6ptuiujv i' ttoiouci Xrrpac p'. 
TTX&toc Kai jutikoc 6pTutwv te' ttoioOci XiTpac y'« 
[Haec eadem ralione quinis orgyiis singulisque litris 5 

additis continuantur ad:] 
TTX&toc Kal jifJKOc opYutujv p' ttoioOci Xvrpac k'. 
TTXaTOC Kai jutIkoc opTutujv c' ttoioOci Xvrpac ju'. 
[Haec centenarum orgyiarum ratione continuantur ad:] 
TTX&toc Kai jutjkoc opYutujv ,a TroioOct XiTpac c\ 10 

17. Ai c' opYuiat eict tottoc juobiou evoc 
Ai T opTutai eict tottoc juobiou evoc S. 
Ai u' opTutai eict tottoc juobiiuv p'. 

Ai <p' opTuiai eict tottoc juobiuiv p' S. 

Ai x' opTutai eict tottoc juobiujv y'- 15 

Ai u/ opTutai eict tottoc juobiujv t' S. 

Ai uj' opTutai eict tottoc juobiujv b'. 

Ai ^) opTutai eict tottoc juobiujv b' 5. 

Ai a. opTuiai eict tottoc juobiujv e'. 



1. T a P om. V 7. ea quae supra usque ad finem 
perscripta sunt solus habet P d ; in P e et V tabula sic con- 
tinuatur : 

TTXdToc xal uf]KOC 6pYUiu)v p' iroioOa Xirpac k' fjroi 
u6oiov 5 (ffrouv uobiou t6 tijhicu V). 

TTXdTOC Kal ufjKOC 6pYuiu>v c' irotoOci XiTpac u' fjroi 
(fJYOUv V) u6oiov a' (£v V). 

Haec centenarum orgyiarum ratione ad mille orgyias, 
deinceps singulis milibus orgyiarum additis continuantur 
ad: 

TTXdTOC Kai ufjKoc 6pYuiu»v d ttoioOci Xvrpac fi f\ (fj- 
Youv V) |u66ia v'. (Hic est finis tabulae in P e V.) 

13. uobiou P d 14. uob' P d itemque infra. 



192 FRAGMENTA DE MENSURIS [9. 10] 

9. Fragmentum de orgyia. 
(Vide prol. § 28.) 

AeT YivuucKeiv oti f\ opTutd e'xet cm0aju&c 6' b" f\ 
TraXatcr&c ktj' exoucrjc ttjc TrpujTT|c TraXaiCTfjc Trpoc- 
5 0r|Kr|v KOvbuXou. Kai aXXujc. dvf]p juecoc juf|T€ kov- 
toc jufjTe juaKpoc craOelc 6'p0ioc eKTetv&TUj tt\v beHtdv 
auToO X e ^P a &vuj, Kai ev0a dv cpO&crj t& &Kpa tuuv 
baKToXiuv auTou , eKei ecrt u.e'Tpov btKaiac opYutac. 
Kai dXXujc. Xapiuv cxotviov r\ KdXajuov 6 Tf\c juecrjc 
10 fiXiKiac dvfjp TraTricdTUJ Trjv &Kpav ev toic baKTuXotc 
toO rroboc auToO. erra dvapipacaTUJ to cxoiviov 
&xpt toO ujjuou auToO, et0 s outujc KajuipaTw toOto 
OTric0ev &xpt toO kujXou auToO , Kat Troirjcei opTutdv 
Ttdvu btKaioTdTrjv. 

15 10. Tabula Heroniana VI. 

(Vide prol. § 29.) 

1. Gicl be Kai jueTpa Tabe* baKTuXoc, KovbuXoc, 
TiaXaiCTfi , btxdc , CTri0ajuf| , ttouc , Trfjxuc , pfijua , 6p- 
Yutd, cuJKaptov, TrXe0pov, iouYepov, biauXoc, crd- 

20 btov, aKatva, juiXtov, cxoTvoc Kai TrapacdYYric. 

2. T6 TrXe0pov cujKaptov a'S g". 

3. T6 iouYepov y' Kal y"- 

4. c O biauXoc CTabta p\ 

5. T6 crdbiov i' cujKapta. 



4. 7rpoc9fiKr]C k6vou\ov cod. 7. auTOu cod. et hic 
et infra 10. ev toic] evToc cod. 12. tou wuou] ty\c 
6uou cod. 14. 6iKai6TaTov cod. 

17. Kai om. Le 18. oupYuid P e 19. irXeOOpov P e , 
itemque 21 21. a' jj. ?' Le, a jl ie" P f (teste Le) y a u? 
le P e 23 6uo Le 24. i' cwKdpia] lc P f , ffc P e 



[11] PORRECTIS ET QUADRATIS. 193 

6. C H ctKCiiva CTriGaudc tg'. 

7. T6 uiXtov £ S crdbta. 

8. c O cxoivoc juiXta b' xai 6 irapacdYT^c b'. 

11. Tabula Heroniana VII. 

(Vide prol. § 30.) 

Tiva jueprj tujv ev toic jueYeGea ueTpricetuv KaTaue- 

TpoOvTa Ta oXa; 

1. Twv be ev toTc ueYeGect jueTpriceuJV juepr) Ka- 
TaueTpouvTa Td 6Xa ccti Tabe* bdKTuXoc, TraXatCTf), 
CTTiGaurj, ttouc, Trfixuc, Pflua, opYutd. TrdvTiuv be io 
eXaxicTOTepov ccti baKTuXoc biaipeiTat be Kai eic 
jue'pr| ecG 3 ore uev Yap Kai S Kai t" Kai Xonrd juopta. 
eici be Kai eTepa ueprj eTrivevorjjueva Ttci Tdbe * durre- 
Xoc, Trdccov, aKeva, irXeGpov, iouYepov, cTdbtov, 
uiXtov , cxotvoc , cxotvoc TTepctKf] Kai cxoTvoc c €XXr|- 15 
vtKrj Kai Xoirrd. 

Ti tujv eiprjuevujv eKacrov buvaTat ; 

2. KaTa juev ir\v TraXatdv eKGectv TrapaXnrovTec 
Td Treptccd Tf]v vOv KpaToOcav buvautv uTreTaHauev. 

3. c O TraXaicTric e'xet baKTuXouc b'. 20 

4. C H CTriGauf] exet TTaXatcrdc TpeTc, baKTuXouc 

5. c O ttouc exet cmGaufiv a' t" TraXatCTac b', ba- 
ktuXouc ig\ 



2. Z's> cxdbia] /c k 6 P f , t u7 c9 P e , # Zc' ciriG. Le 
3. c O om. P e 

6. toic] Talc P c 7. post 8Xa add. Keqpa P b 8. 

Twv] Tov P c , Td Le e Vat. a rec. m. iv om. Le tOuv 

ante ueTpriceoiv add. P bc Le |uepr| om. P bc Le 10. 

irdvTWv] udv . . P c 11. cctiv 6 bdKTuXoc P c Kal ante 

elc |ue>i om. Le 13. 6e om. P c 14. iraccdv Le 15. 
^nXiov P c 21. Tpeic] y' P c Le 

SCBIPT. METROL. I. 13 



194 FRAGMENTA DE MENSURIS [11] 

6. '0 tttixuc e'xei Trobac p', CTTt9audc p' uy", ba- 
ktuXouc X0\ 

7. T6 pfjua e'x€i Trfjxuv eva, Trobac p', CTtiGajudc 

5 8. C H opYutd exei PnuaTa p' b", irrixeic (5' b", tto- 
bac b' S, CTTiGajudc g', baKTuXouc o(5'. 

9. C H duTreXoc e'xei opTutdv a' 9", pnuaia p' s, 
Trobac e', CTTiGaudc gV, TraXatCTac k', baKTuXouc tt'. 

10. T6 Trdccov e'xet duTreXov a' e", opTutdv a'Y", 
10 prjuaTa y', Trrixetc t , rrobac g', CTTtGaudc n/, iraXai- 

CTdc Kb', baKTuXouc Qg'. 

11. C H aKeva exet Trdcca p', duTreXouc p' t" ie", 
opTutdc p' 2 g", priuaTa g', Trrixeic g', Trobac tp', cm- 
Gaudc tg', TraXatcTdc un,', baKTuXouc pQp'. 

15 12. T6 irXeGpov e'xet aKevac p', rrdcca c', duTre- 
Xouc cu', opTutdc cHg' u/', priuaTa x', Trrixetc x', tco- 
bac ,ac', CTTtGajudc /xx', TraXatCTdc y bu/, baKTuXouc a 

ec'. 

4 

13. T6 iouTepov exei djUTreXouc utt', Trdcca u', 
20 opTutdc cpXT' t", TrXeOpa p', aKevac c', prjuaTa ,ac', 

Trrixetc /xc', rrobac ,pu', CTri9ajudc jc', TTaXatcrdc ,9x', 
baKTuXouc f /lu'. 

14. T6 crdbiov e'xet duTreXouc pk', Trdcca p', 6p- 
Tutdc pXt' t", TrXeOpou 2 , aKevac v', priuaTa t', Trri- 



1. tx\)\y]C P b u?"] 3" P c Le (sic etiam infra) 5. 
irrixuv P b 6. 5 om. P b oaKTuXouc] tto P c 7. 6pY* 
P b , opToidc P c Le 9. 6pYinac P c Ze a' om. P b 12. 
dxaiva P c Ze (sic etiam infra) y" om. P c 14. TraXat- 
crdc] Trdccac P c 15. irdccac P c 16. uf"] C A* P c , jl 
g" Le Trrixetc x' om. P c 17. d Qc] d u ^c- P c 20. 
f'] A~ P c 21 6x', ooktuXouc om. P b 24. f'] A~ P c 
irXeGpa P b Ze, ttXc' P c dKatva P c 



[11] PORRECTIS ET QUADRATIS. 195 

Xeic t', TTobac x', cmeajudc uj', TraXaicrdc jJu', baKTu- 
Xouc ^x'. 

15. T6 uuXiov e'xei crabiouc t 5 , TrXeOpa y' 5 b", 
dtKevac Toe', Trdcca tpv', du.Tre'Xia ^', opYuidc a, 
pTijuara ^cv', Trrixeic y pcv', Trobac b<p\ cmeajudc y g, 5 
TraXaicrdc a rj, baKTuXouc t y {3. 

16. 'Gv cuvtojuuj be exei eKacrov outujc ujc Trpo- 
eiprrrai KaTd ir\v vOv KaTdcTaciv ir\c YeujjueTpiac err- 
ouv Tflc dTTOTpaqpfic toO kivcou. 

17. MeTa tov baKTuXov, 6c ecri juepoc eXdxicrov 10 
-rrdvTUJV, Ictiv 6 TraXaicrr|c, Sv Kai TerapTov Tivec 
KaXouci bid to Teccapac e'xeiv baKTuXouc. 

18. MeTa toOtov r\ CTriGajuf) TraXaicruJV y'. 

19. €iTa [ev KeqpaXaiw] 6 rrouc eo(ei TraXaiCTdc b'. 

20. 6?Ta 6 Trfixuc exei rrobac p', TraXaiCTdc r\. 15 

21. Bfjjua icov toO Trrrxewc. 

22. 'OpTuid exei Trobac b' S, TraXaiCTdc irf. 

23. "AKeva Trobac i(3', TraXaicrdc ixr\. 

24. "AjUTreXoc e'xei Trobac e', TraXaicrdc k'. 

25. TTdccov exei Trobac g , TraXaiCTdc Kb'. 20 

26. TTXeGpov rrobac y ac', TraXaiCTdc y bw'. 

27. louxepov Trobac ,pu', TraXaicrdc ,6x'. 

28. Crabiov rrobac x', TraXaiCTdc fiv. 

29. MiXiov TTobac y bqp'. 



3. u.r)Xiov P c cxdoia P c Ze 4. dKaiva P c duir 
P c , du.Tr£Xouc Le 5. pruuaxa ^cy', irrixeic ctt' P b 7. 
outuic om. Le 8. citouv] rjTOUV V c Le 11. T^Tap- 

tov] b" P b 14. €TTa usque ad 6' om. P c Z,e 19. £x€i 
om. F c Le 20. TTdccov] TrXeO' P c 24. u.rjXiov P c 



13 



19G FRAGMENTA DE MENSURIS [12. 13] 

12. Fragmentum de quadratis et cubicis mensuris 
priori tabulae subiunctum. 

(Vide prol. § 32.) 

€u9uju€TpiK& , ejupabojueTptKd kou crepeojueTptKd. 
5 1. e O rraXaiCTfic 6 euGujueTpiKoc e'xet baKTuXouc 
b', 6 eTTiTreboc baKTuXouc tg, 6 be ciepeoc baKTuXouc 
lh\ 

2. c O ttouc 6 euGuueTptKoc e'xet TraXatcTdc b', ba- 
ktuXouc tg • 
io 3. c O be eTriTreboc e'xet TraXaicrdc tg, baKTuXouc 
cvg. 

4. c O be CTepeoc ttouc e'xet TraXaicrdc £b', baKTu- 
Xouc ,bqg'. 

5. c O rrfixuc e'xet 6 euGujuerptKoc Ttobac p', TraXat- 
15 CTdc rj', baKTuXouc X£'. 

6. c O be eTTiTreboc Trfix^c e'xet Trobac b', TraXatCTdc 
£b', baKTuXouc /wb'. 

7. c O be CTepeoc tttixuc e'xet Trobac r]', TraXatCTdc 
qptp', baKTuXouc t ^pipSri'. 

20 13. Tabula Heroniana VIII. 

(Vide prol. § 31.) 

1. c O TraXatcTf]C e'xet baKTuXouc b'. 

2. C H cm6a|uf] TraXatCTdc Y- 

3. c O ttouc CTTt9ajuf]v a' f ". 

25 4. c O Trfjxuc Trobac p', cmGajudc p' uy". 
5. T6 pfjua e'xet Trfjxuv eva. 



6. 6 b£ cx. 6. 25' om. P b 11. cvs'] Ho' P c 13. 
,oqs'] qs' P b , ^ko' P<= 17. aK&'] pK&' P c ^18. Ttr\yyc] 
ttoOc P b 19. cpip'] ^qp' P c ' ifiw*) P b , f ( M- P c - 

25. ( 0] r) cod. 26. ufixnv iva cod. 



[14] PORKECTIS ET QUADRATIS. 197 

6. C H opTuia pfjuaTa (5' b", Trobac b' S. 

7. C H ajuTteXoc opTuidv a' 0", pfiuaTa $' S. 

8. T6 irdccov d|UTTe\ov a' e". 

9. C H aKaiva Trdcca p'. 

10. T6 TtXeGpov aKaivac p', Trdcca c', opTuidc cHg' 5 
w", PnfiaTa x • 

11. T6 iouYepov TrXeGpa ($'. 

12. T6 crdbiov Icti Tr\e'9pou to 5. 

13. T6 juiXiov CTdbia t 5, irXeGpa j 5 b". 

14. Tabula Euclidi tributa, similis Heronianae II. io 

(Vide prol. § 33.) 

EuKXeibou eu6uu.eTpiKa. 

1. TOjv euGujueTpiKuuv biacTr))udTUJV uiTpa ecii 
Tdbe* baKTuXoc, TraXaicrfic, CTri9a|uf|, ttouc, Trfjxuc, 
pfjjua, opTuid, aKaiva, TrXe9pov, crdbiov, juiXiov. 15 

2. Toutujv be eXdxiCTOv eeri baKTuXoc. 

3. "Gxei u.ev 6 TTaXaicrrjC baKTuXouc b', ouTTiac y'- 

4. C H be CTri9ajur| exei TraXaiCTdc t', baKTuXouc ip', 
outticcc 0'. 

5. c O be ttouc e'xei TraXaicrdc b', baKTuXouc ig', 20 
ouTTictc ifJ'. 

6. c O Trfixuc e'xei Troba a' C. 

7. T6 pfjjua e'xei Trfixeic p', Trobac f f . 

8. C H opTuid exei Trfixeic b', Trobac g'. 

9. C H aKaiva exei irfixeic g' p", rrobac i'. 25 



1. S] Jr> cod. 3. irdccov] ttocov cod. e" non sa- 
tis perspicue scriptum in cod.; 0" legere sibi visus est Le 
4. dKCva cod. a pr. m. Trocd {$' cod. (minime ir6oac i 
quod legit Le) 5. rracd f oupruidc cod. 6. uf"] 

<5> cod. x'] xpidKOVTa cod. 7. TrXeuGpa cod. 8. 

TrXeuOpov to 5> cod. 



198 FRAGMENTA DE MENSURIS [15] 

10. T6 be TrXeOpov to euOuueTptKov e'xet Trfixetc 

itf ?", TTObttC p\ 

11. To ardbtov exei Tr\e'0pa s', op-futdc p', Trrjxeic 
u', Trobac x'- 

5 12. T6 jaiXiov exei crdbta £'C, Trobac ^bcp'* to be 
c Pwu.aiK6v juiXjov e'xet Trobac ,eu' [to KaXouuevov Trap' 
auTOic]. 

13. Tou be Troboc ecrtv etbr| Y' euOuueTptKoc, em- 
Treboc, CTepeoc. euOuueTptKoc jue'v ecrtv 6 exwv uf]- 

10 koc [Kal TrXaTOc] • toutuj be to jufjKoc KaTau.eTpetTat. 
eTriTreboc ecrtv 6 exujv ufJKOC Troboc a', TrXaTOC tto- 
boc a' • toutuj uev Td eTrtTreba cxnjuaTa KaTajueTpetTat. 
6 be crepeoc ttouc exet ufJKOC Troboc a', TrXaTOC tto- 
boc a', pdOoc Troboc a'- toutuj be Ta CTeped cxr|juaTa 

15 KaTaueTpetTat * x^pet °e ° crepeoc ttouc Kepdjutov a', 
uobiouc t' # eKacToc juobtoc aTro Hecrujv MTaXiKUJV 
dptOuuJ tg'. 

15. Fragmentum incerti auctoris de mensuris. 

(Vide prol. § 34.) 

20 TTepl TrrjXiKOTriTOc jue'Tpwv. 

1. C H TraXaicTf) exet baKTuXouc b'. 6 ^dp baKTu- 
Xoc dpxf] Kat otov juovdc. 

2. C H CTriOaufi exet TraXatCTdc j\ tjyouv baKTu- 
Xouc tp'. 

25 3. c O ttouc exet CTriOaufiv M-iav kcu eTre'Ketva Tra- 



3. ir\e6pa s'] tro ? cum suprascripto x P c 10. Kat 
uXdxoc] ttoooc a' legendum videtur toutw] toutou P c 
12. toutuj] Tauxa P c 14. pdGoc irobdc a' om. P c tou- 
tuj] toutou P c 21. C H olim rubro liquore appictum eva- 
nuit, itemque infra fere ubique litterae rubrae initiales 



[15] PORRECTIS ET QUADRATIS. 199 

Xaicrf|V juiav, frrouv TraXatCTdc Teccapac, fJYOuv ba- 
ktuXouc tg'. 

4. f O Trfjxuc exet ^oba a' s , fJYOUv cniGajudc $'. 
fJYOuv iraXaiCTdc g', fijouv baKTuXouc ko'. 

5. T6 pfj]ua e'xei Trfjxuv a' Kai eTreVetva Troba a', 5 
fjtouv Trobac p'S , fJYOuv CTriGajudc y' kcu eTreKeiva 
TraXaicTriv |uiav, ffrouv TraXaiCTac be'Ka, fJYOuv ba- 
ktuXouc \x. 

6. C H opYuid exei pfju.aTa p' Kai eTreKeiva Troba a', 
fJYOuv Trfjxeic b', fijouv Trobac g', frrouv CTri9a)udc 10 
oktuj , fiYOuv TraXaicTdc Kb', ffl-ouv baKTuXouc Qg\ 

7. f H dmtva exei opYutdv a'S Kal eireVeiva iroba 
a', fJYOuv pf|)uaTa b', fJYOuv Trfixeic g' Kai eTre'K€iva 
Troba a', fJYOuv Trobac i', fJYOuv CTTtGajudc iy' Kai eire- 
Keiva TraXaicTriv |uiav, fJYOuv TraXatCTdc ju', frrouv 15 
baKTuXouc p£'. 

8. T6 TrXeGpov exet aKaivac i', fijouv opYuidc tg', 
fJYOUV pf|)uaTa Xrj' Kat eTreKetva Troba a', fvfouv Trfixetc 
£b', fJYOuv Trobac Qg', fJYOuv CTri6a)udc pKr)', fJYOuv 
TraXatcTdc TTrb', fJYOuv baKTuXouc y aqpXg'. 20 

9. T6 crdbtov exet TrXeGpa g', fJYOuv aKaivac £', 
fJYOuv opYutdc p', fJYOuv pf|)uaTa cju', fJYOuv Trfixeic 
u', fJYOuv Trobac x\ fJYOuv CTTi0ajudc u/, fJYOuv TraXat- 
CTdc y pu', fJYOuv baKTuXouc 0x'. 

10. T6 juiXtov exet CTabta l\ fJYOUv TrXeGpa u.p', 25 
fJYOUv aKaivac uk', tjyouv opYutdc u/, fJYOuv pf|)uaTa 
y axTr', fJYOUv Trfixetc y pu/, tjyouv Trobac ,bc', fJYOuv 
CTTt0ajudc ,ex', fJYOUv TraXatCTdc a ^gtu', fJYOuv baKTu- 
Xouc g £c\ 



3. a's] as" cod., fiuicuv LeM 12. ir6ba] tto cum 
suprascr. A' cod., uoo. LeM } idemque infra saepius 



200 FRAGMENTA DE MENSURIS [16] 

11. 5 '€vioi be to juiXiov eTCTd Kai f)juicu crdbia Xe- 
Touciv exeiv. 

12. TTdXiv be e£ icTopiKoO toO GuTpoTiiou, ov 
jLieTe'qppace TTaidvioc , cf|juaive oti Td crjjueTa juiXia Ka- 

5 XoOct c Pujjua!or Td ,a Tap outujc 6voud£oua, tocou- 
toic pr|)uaci cujujueTpoujuevoi to crjjueiov. 

13. 5 €kt6c be tujv TrpobriXujGevTUJv jueTpuuv ecfi 
Kal 6 XeTojuevoc Trapd toic ixaXaioic biauXoc, Kai crj- 
jnaivei crdbia p', ujc Kai an* aurou toO ovojuaTOC 

10 bfjXov. to t«p auTo crdbiov bic erravaTpexuJV 6 
dGXrjTfic eXereTO birrvuKevai tov biauXov. 

14. Kal 6 boXixoc. outoc be ecri crabiwv i(S'. 

15. Kal 6 TrapacdTTn c ? juerpov TTepciKOV, e'xei 
crdbia X', rfrouv juiXia b\ 

15 16. Kai fj nap' f]juTv eTrivevorijuevri eic UTroupTiav 
tujv paciXiKuiv TcpocTaHeujv dXXaTn bid tujv kovtou- 
pujv juiXia g , fyrouv crdbia jue'. 

16. Tabula Iuliani Ascalonitae. 

(Vide prol. § 35.) 

20 'GrrapxiKd diro tujv toO 3 AacaXujviT0u MouXiavoO 

TOO dpXlTCKTOVOC CK TUJV VOJUUJV fJTOl eGwV TUJV CV 

TTaXaicrivrj. 

TTpujTOV Ttepi jucrpujv. 

1. "OtI 6 bdKTuXoC TTpUJTOC CCTIV ujarep Kai X) 

25 )uovdc eVi tujv dpiGjuujv. 



1. ad verba v €vtoi be to uiAiov eirrd, quae extremo 
fol. 114 a leguntur, ab alia manu haee adscripta sunt: 
diro Mepouca\r|u uexpi BiGaviac CTdbia £' tjyouv ui\ta rj'. 

V) 6b6c toO cappaToO ui\' (haec legi non possunt) 

3. 8v] ou cod. LeM 4. cfiuaive] qy\\x cod., item 8 5. 
a cod. 16. paaAiKUJV codex difficili quidem, sed haud 
ambiguo compendio scriptum, ua LeM 



[17] PORRECTIS ET QUADRATIS. 201 

2. C H TraXaicTf] e'xet baKTuXouc b'. 

3. c O Tir\xvc e'xet Trobac a' S, fJTOt TraXatCTac g'. 

4. T6 pfljua exei irfixeic p', fJTOt rrobac f, rraXat- 
CTOtC ip'. 

5. C H oupyia e'xei pV|juaTa p', fJTOt Trfjxeic b', fJTOi 5 
rrobac g', fJTOuv CTri9au.dc G' baKTuXouc b'. 

6. C H aKaiva exei oupYiac a'S, fJTOt Trfixeic g', 
fJTOi Trobac 0', TraXaiCTac Xg'. 

7. 16 TrXeGpov exei aKaivac t', htoi oupTiac te', 
fJTOi pf||uaTa X', Trfixeic £', rrobac Q'. 10 

8. T6 crdbtov exei TrXeGpa g', fiTOi dmivac £', 
fJTOt oupTiac p', pfnLiaxa c', Trfixeic u', Trobac x'. 

9. T6 u.iXiov KaTa juev 'GpaTocGevrjv Kai Crpdpujva 
touc YeuJTpdcpouc e'xei CTabiouc r\ Kai f'\ fJTOi oup- 
Tiac ujXy'* KaTa be to vuv Kparouv eGoc crdbia uev 15 
exei £5, fjTOt oupTiac iuv', fJTOt pf|juaTa y acp', fJTOt Trf|- 
Xetc j. 

10. Aei be TivuucKetv ubc to vGv juiXtov fJTOt tujv 
1'5 CTabiuJV oupTiac 'juev T€wjueTptKdc , ujc eqprjjuev, 
exei ipv', dTrXdc be ujju'. ai Yap p' oupTiat TeuJjueTpt- 20 
Kat ptp' dTTOTeXouctv aTrXdc oupTiac. 

17. E Tacticis Constantini Porphyrogennetae. 

(Vide prol. § 36.) 

s Ict€OV oti e£ Trobec TTOtouciv opTutdv juiav, ai b s 
^KaTov 6pTuta\ crdbtov ev, Ta be ^Trrd Kat f|jutcu CTd- 25 
bta juiXtov ev, ujctc exetv to |uiXtov Trobac TCTpaKtcxt- 
Xiouc TrevTaKOciouc. 



5. oupYina Mereer (infra oOpYinac etc.) 6. ookt. 

q6' coni. Mercer 12. c' corr. idem, cu' libri 15. wXt' 
alii teste eodera, u)Xs' libri 16. irrix^c t <5 libri, Trfixeic 
/f titouv CTnOauac £ coni. Heimbach. 



202 FRAGMENTA DB MENSURIS [18. 19] 



II. Fragmenta de mensuris cubicis. 

(Vide prol. § 38. 39.) 

18. Mensura navis ex Heronis inlroductione stereo- 
metrica. 

5 TTXoTov ou to u.ev jutikoc rrrixujv vti, f\ be pdctc 
nrixujv s', fi be k(xtuj pdctc Trrixwv b' ■ eupeTv ttococ 
Kepdjuta xuJper ^oiei outujc* tv\v pdciv em Tf]v pdciv 
YWOVTai ko'* TauTa TfdXiv erri Ta Kb' toO jurjKOuc Yi- 
vovTai cpos'' toutujv det to y" '* YivovTat pQp'* TaOTa 

10 cuv0ec |ueTa tujv cpos'* YWOVTai q;Hr]', airep eici kc- 
pdjuta- xuJpeT be to Kepdjuiov |uobiouc i'* YivovTat juo- 
btot lyji - tocoutouc |uobiouc xujpet to ttXoTov. 

19. Mensura dolii ex altera collectione stereo- 
metrica. 

15 TTtOoetbec cxfjjua jueTpricujjuev , ou f) juev juei£ujv 
btdjueTpoc Tfobujv b', r\ be jutKpOTe'pa Trobujv f'* to 
uipoc Tcobajv 6'. eupeTv tcocouc xujpricet ducpope^ac* 
Tfotu) outujc* cuvtiOuj Tac buo biauiTpouc* YwovTat 
t' ujv to s YivovTai y' S* TaOTa ecp 5 eaurd Yivovrat 

20 Tcobec tfS' b"- TaOTa evbeKaKtc YivovTai pXe'* ujv to 
tb" YivovTat Ttobec 9' S £"* TaOTa Trpoc to uipoc dva- 
Xoyujc toO 0' YivovTat Trg' 5 £" l"' tocoutouc djucpo- 
pe^ac xujpeT. exet be 6 djucpopeuc £e'crac MTaXiKoOc 
dpt0juw jurj'. 



[20—22] CUBICIS. 203 

20. Simile problema ex eodem libro. 
TTiOou ccpatpoetboOc f\ Trpoc to xeTXoc bidjuerpoc 
:obwv e', to be pdOoc Trobwv rj'. eupeTv ttocouc dju- 
>ope'acxujpr|cer ttoiuj outujc" Tfjc btajueTpouTO fjjutcu 
'ivovTai Trobec p' & mma ttoiuj TptccdKtc- TivovTat 5 

3» toutoic TTpocTiGuj to pdGoc 1 OJUOO TWOVTai TTO- 
>ec ie' S* TaOTa ecp' £auTd TivovTat rrobec cju' b"- 
raOTa evbeKaxic TWOVTat Trobec y pXM-P' s &''* «P Tl M^- 
p't£ur ujv Ka" TWOVTat Trobec pKe' S f" T ^b ,,, tocou- 
touc djucpopeac xwpf|cei, btoTt 6 ttouc 6 crepeoc xuj- 10 
peT djucpoptCKOv. 

21. Tertium eiusdem generis problema. 
"AXXou ttiGou f) KaTUJ btdjueTpoc Trobujv p' S, f] be 
dvuj TTobUJV f, to be pdGoc e'xet irobac g'. eupetv 
ttocouc djucpopeac xwper Troiei outujc* cuvGec Tdc 15 
buo btaueTpouc* TivovTat Trobec e'S* ujv to S twov- 
Tdt p' S b" # TaOTa ecp 5 eauTd TwovTat Trobec t S 
tg"* TaOTa £m to pdGoc, eTri touc g'Tr6bac, TivovTat 
|ue'b"r) , '• TaOTa evbeKaKtc TwovTat uQ6' 11"* dpTt |ue- 
pi£<jj* ujv tb" TivovTat Trobec Xe' S t" pip" * tocoutouc 20 
ducpopicKOuc xwpficei. 6 be ducpopicKoc e'xet Troba a' 
crepeov. xwpeT be 6 crepeoc ttouc Hecrac iTaXtKOuc 
dptOjuuj u.ri'- TivovTai juobtot f'. eKacTOC juobtoc ck 
HecTujv 'iTaXtKUJV dpiGjuuj tg\ 

22. Mensura navis ex Heronis libro TTept jueTpwv. 25 
MeTprjctc TrXoiou. 
TTXoTov jueTpricuJuev outujc ecrw ttXoiov e'xov to 
lifiKoc TrrjXUJV ju', TrXaTOC irrixujv tp', to be pdGoc ttti- 
Xujv b'' eupeTv ttocujv juobiujv ecri to ttXoTov Troiet 
outujc rroXuTrXaciacov to jufJKOC eVt to TrXaTOC- ti- 30 



204 FltAGMENTA DE MENSURIS [23. 24] 

voviai TrriXBC utt'* toutouc TtoXuTrXaciacov beKaKtc* 
Kal Td Tivojneva irdXiv TroXXaTrXaciacov eVi touc 6' 
Trrjxeic tou pdGouc Kal eupf|ceic xwpouv to ttXoTov 
citou uobiouc a y 0c' MiaXtKouc. edv be' tic etc Kacrpn,- 
5 ciouc eiTTrj uobiouc, dvdXucov touc uobiouc eic £e- 
CTac , Kat tpr|(picov tov juobtov tou ciTOu KaTd b' He- 
CTac • fivovTai chou uobtot uuptdbec p' /xtk' . 6 ttouc 
bexeTat juobiouc p'. 

23. Simile problema ex eodem libro. 
10 c GTe'pa ueTprjac TtXoiou. 

TTXoTov jueTpficujuev outujc* edv e'xr) Trfixetc u' to 
jufJKOc[TOpd0ocb'], fj be btdueTpoc Tfjc TTpiupac Trrixeic 
g', Tflc Trpujuvric Trrixeic g', KOtXiac Trrixeic rj', uipoc Trr|- 
XOjv b'* TToXuTrXaciacovTTiVTTpujpav eVtTOuc Tfjc Tcpu- 

15 juvric • fivovTat Xg'* cuvGec touc g' Kai touc r|' • Yivov- 
Tat tb'' ujv to fijLticu TiveTat t' toutouc ctti to pdGoc 
TivovTat Trfixeic kx]' toutouc em to jLtfJKOc YivovTai 
Trfixeic y apK'. 6 Trfixuc xwpeT dpTaftac y'* TivovTai 
dpTdpat jtH'. e'xei fj dpTafta juobiouc p'. 6 tttjxuc 

20 x^peT juobiouc 1', 5 lTaXiKOuc juobiouc iy' 5. 

24. Mensura fossae ex eodem libro. 

MeTprjctc koXujuPou. 
KoXuupov ueipficujjuev outujc* cctuj KoXuuftoc 
exiuv utikoc TTobuiv ju', to be TrXdTOC TTobtuv k', to 
25 be pd0oc TTobOJV b'* eupeTv ttocouc jueTpnjdc xwpeT 6 
KoXuupoc TToiet outujc* TroXuTrXaciacov to juf|KOC eTri 
to TrXaTOC TivovTai Trobec uj' # toutouc iroXuTrXacia- 
cov eVt to pd0oc* TivovTat Trobec jc' # Xeje oti to- 



20. lf S] if duo libri 



[25 — 27] CUBICIS. 205 

iutouc u.€Tpr|T&c bexerai. 6 be u.eTpr|Tfic xwpei Xoac 
• 6 be xoOc x^peT HecTac G'. 

25. Fragmentum loci Heroniani qui inscribitur 
OirfKiaquoc ubaTOC. 

* Aexerai 6 crepedc tcouc KaT& Tfjv tujv u.rixavi- 5 
cujv biaTurrujctv Kal Trapdbociv u.obiouc t'. 

26. Similis locus e tabula Euclidea {supra fr. 14), 

* Xuupei be 6 crepeoc tcouc Kepdu.iov a', u.obiouc 
T'. eKacTOC u.6bioc drco Hecrujv NraXiKUJV dpiGjuuj ig'. 

27. Incertum fragmentum de sextario. io 

*'G&v to tcX&toc touc ko' eVi touc Kb', TivovTai 
bdKTuXoi qpog'. toutouc erci to rcdxoc TivovTai aTe- 
Xaioi bdKTuXoi a jWKb', Heerai utpoi u.r|'. Hrjpoc be 
Xujpei juo. i) 'IraXiKouc Xe'. em Xe' TivovTai /xctfe'. 
Kal TaOTa TCoXurcXaaacov evbeKaKic TivovTai a 15 
juoe'. 



206 FRAGMENTA DE MENSURIS [28] 



IIL Fragmenta de mensuris cavis ac 
ponderibus. 

28. E Pollucis capite Trepi jueipiKfjc (4, 168 s.). 

(Vide prol. § 40 adn. 1.) 

5 *MeTpwv be ovouaTa uebijuvoc, f]juijaebijLivoc, 
XOiviH, tpixoivikov, irevTaxoiviKOV, Ka7ri6r) ubc Zevo- 
cpujv, dpTapr) wc c Hp6boTOC* f) be dbbiH jue'Tpov tc- 
TpaxoiviKOv , udpic be £HaKOTuXov, kotuXt) be to Tpi- 
tov Tfjc xoiviKOC. 6 be uebiuvoc xoiviKec oktuj Kai 
io TeccapaKOVTa, 6 be fijuiuebiuvoc Teccapec Kai cikociv, 
6 be TpiTeuc eKKaibeKa, cktcuc be oktuj, f)u.ieKTOv 
Terrapec. ou juovov be f) kotuXt) uf pwv fjv Kai Hrjpujv 
jueTpov, dic 7toXXax69ev f) KUJjuujbia uTtobrjXoi, dXXd 
Kai Kocpivoc uerpov Boiumov djaqpuj jueTpoOv. GrpaT- 
15 tic fouv cprjciv ev tuj Kivrjda 

Ta b J dXcpiG 1 ujuiv ttujc emuXouv; Terrdpujv 
bpaxuujv judXtCTa tov Kocpivov. Ti Xeyeic ; juerpuj 
expuJVTO Kocpivuj. f) . . . . toOV au9' oti 
oivou Kocpivoc buvduevoc Tpeic xoac irupujv 
20 Taic Kocpivaic TauTd TaOTa buvdjaevoc ; 



7. r\ be bdbiE uerpov eHaxoiviKOv Di 11. 6 be €K- 
Teuc et to be ^uieKTOV Di 12. Kai uypujv Di 18. 
toOt' au6'] toO Ta06' Di 19. iruppOuv vulgo: legen- 
dum videtur buvaTai TpeTc irupujv xoac 20. TauTa bu- 
vdnevoc Be add. ex A (Paris. 2670) 



[29] CAVIS AC PONDERIBUS. 207 

KUTrpov be to outuj KaXoujuevov uiTpov eupoic av 

fapd 'AXKjuaiiy Iv beurepuj jueXwv, Kai f]u.iKUTrpov 
ap' MTTTcujvaKTi ev tuj ttpujtw tujv idjupiuv. Kai ko- 
j\x) , djucpopeuc, xoeuc. 
d. Tabula de mensuris ac ponderibus vetustissima. 5 
(Vide prol. § 40—43.) 

TTepi juerpwv Kal cTaGjuwv Kai tujv ct)Xouvtwv aurd 
cr)]udTUJV. 

1. C H aTrepicTiKTOC drrXfj TPa|ujur) tic ouca TcXaTia, 

— , br)Xoi Kard TrdvTa opoXov ai be buo dTrepicn- 10 
ktoi aTrXai, = , buo oftoXouc to be c PwjuaiKov crrjua, 
orrep dvbpeiw KaGerfipi TrapeoiKe, S, TpuuftoXov ei 
be juecr]v drrXr]v drrepicTiKTOV exei TP<xjujur|V, S-, tc- 
rpujpoXov * r\ 6e biTrXfi dTrepicriKTOC cuveXeucic ouca 
buoiv XoHujv Kard to Trepac Trpoc dXXriXac, < , oXktiv 15 
Trrv cuvwvujuwc bpax|uf)v TrpocaTOpeuojuevnv * to be 
Tajujua Kard to Tre'pac exov Tfjc aurou TrXaTiac rrpoc- 
Keiuevov o , F, oirrriav * KdTTTra be Kard juidc Kepaiac 
exov irpocKeiLievov u, K u , KuaGov XdjufJba be Kard 
juecov exov iwra TrpocKeijuevov , X , Xirpav. & be ei 20 
juev exei TrpocKeijuevov e, £ € , HecTrjv, ei be o, E°, 6Hu- 
Paqpov juu be Kar' auroO TeraTjuevov e'xov v, ju v , 
juvdv. 

2. *€xei be f\ juvd oXKdc eKarov, Trpoc be to Mra- 






10. 6(toX6c Mo irepicTiKToi cnrXai, t Mo 11. 
opoXoi Mo 12. Tpi6po\ov Mo 13. TCTp60oXov Mo 

15. <] g Mo 17. aOTOU Mo 18. xcp^ac Mo 19. 
K u ] aliam formam e codice exhibet Mo f quam vide apud 
illuin 20. X] K\ Mo 21. le et Eo' J/o 6Hupaqpov] 
6H6pa0ov 3fo 22. u.0] u/ 3/o 23. nvav] |nvd Mo 24. 
|ava jtfo, idemque infra 



208 FRAGMENTA DE MENSURIS [29] 

Xikov pip'. n oiiTTict be oXk&c £', 'Attik&c be g' kou 
opoXov a' Kal xaXKOuc b'* r\ be ouTTia exet TpajujuaTa 
ko'* to be Tpajujua ecTiv 6{k>\6c xaXKOi b'* r\ be o\ky] 
exei opoXouc g'* 6 be ojtoXoc xaXKoOc rj'. 

5 3. c O be juebtjuvoc exei fnuieKTa tp', to be f)juieKTOv 
XoiviKac b', f) be xo tvt£ KOTuXac 'ArrtKac b' ■ kotuXti 
be ecTi to fijutcu toO £ecrou • Kat to TpupXiov be XeTo- 
u.evov KOTuXrj cctiv 'Attikiv to be oHupaqpov TCTap- 
tov ecTi KOTuXrjc, oXkcic be exei buo opoXov a' xaX- 

10 koOc b'* 6 be KuaOoc e'xet KOTuXrjc cktov , oXkocc *if * 
6 be HecTrjc crrei XiTpav (uiav fijuicu. 

4. C H be XiTpa e'xet ouTTiac ip', 6\Kac oe', ev aXXuu 
op'. 

5. 3 lbiuK be f| 'GXXrjviKfi kotuXti tou eXaiou exet 
15 Xirpav u.iav, 6 be £e'cTr)c Xirpac ff, 6 be NTaXiKoc £e- 

cttic Xhpav juiav fjjuicu* f] be 5 A\e£avbptvf| KOTuXrj 
toO eXaiou e'xet ouYTiac r|', oivou be oirfTiac 0' * 6 be 
iTaXiKoc £e'cTr|c toO oivou Xirpav u.iav ouYYiac rf. 

6. C H 3 AXeHavbpivf] juva crfei 6\K<k pv', dXXaxoO 
20 pvrf. 

7. T6 be CTeap trfpov juev 6v crfei eic Tf]v f]|uivav 
6\kc\c off, HrjpavGev be 6\kocc oe' # f] be Tfjc uTpac 
Triccrjc KOTuXri crfet 6\kc\c tt', toO be epucijuou XiTpac b'. 

8. c O be xoOc ecTi jue'Tpov 'Attikov, KOTuXai Atti- 
25 Kai tf5'. craBjuoO be crfet oakck ijjk'- f) be x°ivtH jue- 

Tpoujuevrj ecrt KOT\3\ai t', craGjuoO be 6\Kat ptt' * 6 be 
He'cTrjc juerpoujuevoc ecrt KOTu\at p', craOjuoO be 6\- 
Kat pk'. 



4. 7]] i il/o (v. prol. § 41 adn. 1) 6. xoivtS KoruXac 
'Attikouc Mo 8. 6£6PaGov Mo 9. oXkccc usque ad 6'] 
potius oOTTiac p' 6", vide prol. § 42 extr. 11. 6 b£ ££- 
CTrjc] i 5 ! 6^ xnw ^o (v. prol. § 42) 17 r)'] k Mo 21. 
r^iaivav] juvav Mo 22. o^'] ip Mo 25. xoiviH iJ/o 



[30 — 32] CAVIS AC PONDERIBUS. 209 

30—50. Loci de mensuris ac ponderibus e Galeni 
libris excerpti. 

(Vide prol. § 45. 46.) 

30. E libro IV de sanitaie tuenda {Chart. VI, 132. 

Kiihn VI, 287). 5 

*"€ctw be to uev eXatov ev ti tujv xaXacnKwv, 
oiov Trep ev MTaXia to CafSTvov, eupa\\ec9uj b 3 eic 
Tac eiKOCt Kai TrevTe KOTuXac auroO uobtoc iTaXtKoc 
toG CTte^puaTOC xfjc eXdrric, oucujv be Kat tujv kotu- 
Xwv NTaXtKujv , ac brj Kat \vrpac ovoudtouct. 10 

31. E libro VIII irept cuv9eceujc cpapudKUJv tujv 

KaTd TOTTOUC. 
(Ch. XIII, 573. K. XIII, 160). 
*Tuj b 5 'AcKXrjTrtdbr) TrXeiuj Trepi ttt,c xP^ceujc 
etprjTat ir\c TrpOKeiuevric dvTtboTOu. irpoc uev t<*P 15 
Tdc bucTrevuiac tujv uTtaivovTUJV KeXeuet bibocGai uiav 
oXktjv ue0' ubaTOC ipuxpoO Kud0ujv b'. f)ToOuat be 
Xeretv auTOV bpaxjufjv dpTupdv ' Kat ydp outuj cxebov 
drract toic veujTe'potc iaTpoic e'9oc 6vojud£etv. dXXo 
be voeTv fjudc oubev r\ toO TrpaTjuaTOC cpuctc dvaf- 20 
Ka£et. TrpobrjXov b J 6ti bpaxufjv XeTOuev vOv ev toic 
toioutoic arravTec OTrep c PujjuaTot brjvdptov ovoud- 
Zouctv. 

32. E libro I rrepi cuv9eceiuc cpapudKUJv tujv Kard 

Tevrj. 25 

(Ch. XIII, 657. K. XIII, 415.) 
*rerove toivuv TrdvTa IqpeHfic KaTaXeTOVTt to 
cpdpuaKOV ck Tujvbe curKeiuevov * \t9apTupou uev kcii 
iptuu9iou XiTpac eKaTepou cra9juuj , buoTv be XiTptuv 
£\aiou jueTpuj. KaXeTTat Tap urro c PiuuaiuJV ouujvu- 30 

SCRIPT. METROL. I. 14 



210 FRAGMENTA DE MENSUMS [33 — 35] 

uujc 6 Xnpaioc craOuoc tujv creppwv cujudTUJv tuj 
AiTpaiuj ueTpqj tujv utpujv, 6 TrduTToXu Ka9 J oXrjv 
Trjv rroXtv cctiv e£ uXrjc KepaTivrjc TiTvouevov. 

33. Indidem (Ch. XIII, 658. K. XIII, 416 $.). 

5 * Td b ' dXXa Tfjc cuuueTpiac (ev tuj c Hpd pipXiiu 
tujv cpapjndKUJv), iLc utt 5 euoO TCTpa^Tat, ttXtiv oti 
KOTuXac CKeivoc, ou Xvrpac eTpaiue toO tc ubaTOC 
Kai tou eXaiou }ir\ brjXujcac otcocujv outtiwv pouXe- 
rai eivai ttjv kotuXtiv fJTOt cTaGutKuJv fj jueTptKUJV. 

10 at juev Tap CTaGuiKat to pdpoc Kpivouct tujv cujud- 
tujv , ai be ueTpiKat tov 6'tkov. 

34. Indidem (Ch. XIII, 661. K. XIII, 428 *.). 

* 3 £Xaiou be KOTuXac TpeTc frToOuat Tpdcpetv auTov 
fAvbpouaxov) Tac 'ArrtKdc f\ TrdvTUJC dv efeTpdcpei 

15 XtTpac. KatTOt Oauudcetev dv tic ottujc ev 'Pujjurj bta- 
Tpipujv dvTi XtTpOjv ujvoua£e KOTuXac* Imxujpia Tap 
TauTa ovouaTa to t€ Tfjc XiTpac Kat to toO £ecrou 
Kat to ttjc ouTTiac. ck ttoXXwv cpapuaKUJV rrdXat 

4 29 cuTTCTpau)ue'vujv Trptv eic tocoOto buvdueujc rjuHf]- 

20 cOat Ta tujv Tujjuaiwv ecroxacduriv r|v 6voud£ouav 
CKeTvot KOTuXrjv taiv etvat TaTc KaTa ttjv vOv ev 
Tujjur) Xhpav ouTTiatc evvea. \jlt\ ti ouv Kat 6 3 Av- 
bpojuaxoc Tac TpeTc KOTuXac dHtoT pdXXetv, ujc eKa- 
cttjc auTUJV oucric outtiwv 0', Kat KaTa tov auTOV 

25 Xotov Kat Tac toO ubaTOC buo ; 

35. Indidem (Ch. XIII, 662. K. XIII, 429). 
* Autt) f] euTrXacTpoc — pabiujc (dv tcvoito) dTro- 
TriTTTOuca, Kav eKKaibeKa Kat biuotpov oirrnac ttjv 
KOTuXrjv exetv UTroOujueGa, KaGaTrep evtoi ^act. 



[36—38] DAVIS AC PONDERIBUS. 211 

36. Indidem {Ch. XIII, 663. K. XIII, 435). 

♦ Zecrou be vojui£w juejuvf]c0ai tov c Hpdv toO 
'PiujuaiKoO. irapd juev Tap toic 3 A0rrvaioic oure to 
jueTpov fjv outc Touvojua toOto. vuvt be dqp 3 ou 
Tujjuaiot xpaToOct, to juev 6'vojua toO Hcctou Trapd 5 
Ttdciv ecTt toTc c 6XXr)viKfj btaXeKTiu xpwMCVotc e0ve- 
av, auTO be to juerpov ouk tcov tuj 'PujjuaiKur xpwv- 
Tat ydp dXXoc dXXiu HecTtaiiy jueTpiy. Trapd toOv 
toTc 'PujjuatKoTc 6 Hecrric eocet juiav Xirpav Kat fijui- 
cetav Kat cktov , ujc etvat Tac Trdcac ouYriac k', ac 10 
wc to ttoXu toTc Ke'pact )ueTpoOctv eTrtTeTjurijuevoic 
eHuj0ev TpajujuaTc tici KUKXoTepectv. 4'vtot be tueubujc 
UTretXriqpaci tov 'PujjuatKov HecTrjV OKTUJKaibeKa jue- 
TptKdc exetv outticic. eotKev ouv Kat 6 c Hpdc , OTav 
KOTuXriv TPacprj , to juev tijuicu toO He'crou crjjuaivew. 15 
fjxoi be Tdc 0' brjXoOctv.ouTTuac ck ToOXtTpaiou Ke'pa- 
toc r) Tdc be'Ka , toOto t«P dbrjXov. 

37. hididem {Ch. XIII, 666. K. XIII, 443). 
*ToOto to (pdpjuaKOV oXitov exet eXatov ujc rrpoc 

Trjv tujv lueTaXXiKOuv dvaXoTiav, Idv tic UTr60r)Tai 20 
Tfjv kotuXtiv exetv ouTTiac 0' c PujjuaT'Kac Tdc KaTaTe- 
Tpajujuevac ev toTc cuvf|0ect Kepact Xirpaioic. 

38. Indidem {Ch. XIII, 666 s. K. XIII, 445). 

* Mf) vojuicrjTe be btaqpepetv , Idv euprjTe ttou < p' 
dvfi jutdc XiTpac TCYpajuuivac , dXX ' eKeTvo ckott€Tt€ 25 
rroTepov 6 Tpdvuac Tdc < p'to fjjutcu toO KrjpoO |uiTVu- 
ctv auTaTc, cit' eKeiviy to fjjutcu Tfjc Tep|utv0ivr|c , ujc 
etvat toO juev KripoO v', Tffc be Tepjutv0ivr)c < kc', fj 



27. evr' exeivou et 28. e€pjiiv6ivr)C ChK 

14* 



212 FRAGMENTA DE MENSURIS [39—41] 

Tiva erepav Troievrai cujuueTpiav. et 'juev y<*P tt|v et- 
prmevrjv , oubev btotcet toO Xcyovtoc Xvrpav Kal fi/at- 
XiTpov Kai TpeTc oirfYiac * f| juev y«P Xirpa < g e'xet 
Ttpdc TaTc evevrJKOVTa , to be fijutXvrpov oktuj Kat ju' 
5 brjXovoTt , KaGaTrep Kat toutou TrdXtv to fjjutcu Terra- 
pac Kat K' wc0 J f\ aurfj dvaXoYta cuj£eTat |ur|bev jue- 
YaXou btacpe'povTOC evre TaTc < p' tujv jueTaXXiKwv 
eiTe TaTc dvevr|KOVTa £H at buo KOTuXat tou eXatou 
jutYVuotVTO. KaTa touto juev ouv ou btotcet Ta cpdp- 
io juaKa Xvrpac ovojuaEojuevric f| < p'. 

39. Indidem e libro II (Ch. XIII, 697. K. Xltl, 538). 
*At9apYupou juva a'. f\ be juvd erri toutou tou 
qpapiudKOU exet oXKac p£'. * (6 fijuerepoc Ka0r)Yr|Tfic 
AeuKtoc) Kat KaTa touto to cpdpjuaKOv Kat Kard to 
15 ecpeHf]c aiiTUJ Y£Tpajujue'vov p£' bpaxjudc cprjctv exetv 
Tf)V juvdv. eubrjXov ouv oti Tfjv 'AXeHavbpeumKfiv 
Xe^et juvdv ouYYtac k' exoucav, ottujc eKdcrri tujv 
ouyyiujv exr| < r)' outuj Yap cuupfjceTat [Tac] < p£' 
exeiv TfjV juvdv. 

20 40. Indidem [Ch. XIII, 699 s. K. XIII, 547). 

* '€v toutuj Tui cpapjuaKiu 6 e Hpdc bflXoc ccti Tfjv 
juvdv tg' ouyyiujv {touXojuevoc etvat. ou Yap dv Ik- 
KatbeKaTOV eYCYpdcpei juvdc, et juf) tout 3 epouXeTO. 

41. Indidem e libro III (Ch.XIII, 723. K. XIII, 615$.). 

25 * 5 Gdv Te ouv< a' urro0fjc to ev etvat juepoc drrdv- 

616TUJV brjXovoTt, TocauTac paXeTc bpaxp.dc ocarrep Ta 

uepri, edv Te oirfYtav ti Xvrpav, outuj Yap ei0tCTat 



6. jueYdXou] laerav Ch, M^a K 26. pdXXgc ChK 



[42 11] CAVIS AC PONDERIBUS. 213 

irapd toic 'Pujjuaiotc 6vojud£ec0at, TOcauTac ourfiac 
f\ Xrrpac. ecTi be Trap 3 auToTc juerpov uj to £Xaiov 
jaeTpouciv evTeTjurjjuevov TpajuuaTc btatpoucaic to 
cujUTrav eic jueprj tp', xal KaXeTTai juev to 6Xov jue'Tpov 
utt 5 atiTUJV Xvrpa, to buubeVaTov b 5 auTfjc ouYTia. Ta B 
juev ouv jueTaXXwd Kai 6 Ktipoc eVi £uyoO bt 5 Wpac 
outtiwc iCTaiai, to b J eXaiov tuj Ke'paTi jueTpevrat. 

42. Indidem [Ch. XIII, 733. K. XIII, 647). 

* AiGapTupou juvdv a'. f\ be juvd e'xei < p£'. 

43. Indidem e libroIV [Ch.XIU,765s. K.XIII, 749 s.). 10 

* 'Gttci be Kai juvdc ejuvr)juoveuce Kai KOTuXrjc , Xi- 
GapTupou jucv juvdv a' KeXeucac ejupaXeiv , eXaiou be 
kotuXttv, etprjTai t«P M-Oi Kai btd tujv ejuTrpocOev 
UTTOjuvrijudTUJV eviouc juev etKoav ouyyiwv , eviouc be 
eKKaibeKa vojui£etv Triv juvdv, ujcrrep yc *ai kotuXtjv 15 
eviouc juev F 6', Tivdc be tp', btopicai XP*1 Kai Trepi 
toutujv. *edv juev ouv ujc Trpoc etKOCt ouYYiac Trjv 750 
juvdv XoYt£uJjue0a , paXoOjuev eXaiou TrdvTUJC TpeTc 
KOTuXac eKacTrjv outtiujv tj3', edv be ^KKaibeKa , bu- 
vaTov juev icri Kai ttjv toO eXatou kotuXtjv ujc rrpoc 20 
evvea oiiYYiac ejupaXeTv, buvarov be Kai ujc Trpoc t(3'. 

44. Indidem elibro V [Ch. XIII, 778. K.XIII, 789 s.). 

*TaOra juev eYpaipev 6 Kpvrujv irepi ttjc 'keciou 
(ejuTrXdcTpou). cpaiveTat be btacpepojuevoc tuj f Hpa 
nepi Tfjc cujujueTpiac tujv aTrXujv qpapuaKUJV, e£ ujv 25 
6Xr) cuTKetTat. Kai Tf)C btaqpujviac r\ uev Tic ecTi 
cacpric, f] be buceTTtKpiTOC. 6 uev Tap c Hpdc KaXuuc 



24. Hpa Ch, "Hpa K: sic etiam infra uterque 



214 FRAGMENTA DE MENSURIS [45] 

ttoiujv tov CTa6|u6v dTidvTUJV tujv cpapuaKUJV eic 
bpaxudc dvfprev, 6 be Kpnrujv Tf]v uev djuTieXiTiv Yfiv 
xai Ttiv dccpa\TOv Kal ir\v XtBdpYupov ou KaTa tov 
tujv bpaxjuuuv CTaGjuov eYpaipev, dXXd juvdc p' dKacrric 
5 auTUJV TiHiujcev eupdXXeiv. biaTrecpu)vr|Tai be toic Trepi 
tujv craOuuiv Kai jueVpuuv Ypdumav, ottococ cctiv 6 
Tfjc uvdc cTaGuoc, eviwv uev ^KKaibeKa Xcyovtujv 
ouyyiujv etvat Trjv uvdv , eviujv be etKoa , eviurv bk 
Kal biopi£ouevujv Kai rr\v uev 'AXeHavbpivfjv eiKoa 

10 qpacKOVTUJV eivai ouyyujjv, ir\v be d\\r\v ^KKaibeKa. 
Kai touto juev eri utKpoTepov , dXXd tuiv eic bpaxudc 
dvaYOVTUJV Tr\v juvdv eiciv oi' cpaciv Ikotov eivai 
bpaxjuwv Tf|V }xvav, evtot be TrXetovuJV eTretbfj Kat 
ir\v ouYYictv ot TrXeicTOt uev eTTTa Kal fijutceiac bpa- 

15 xjjojjv etvai cpactv, evtot be £ uovov, erepot be rj\. 

790 toutujv ouv outujc exovTiuv, ttocujv bpaxjuwv XPH 
XoYicacGat jr\v utto toO KpiTUJVOC eYYeYpajuuevrjv 
juvdv etvat xaXerrov eupeiv. cpaiveTat be Kai ev dXXotc 
uev < p' (SouXouevoc etvat tx\v juvdv. Kai eirrep toOto 

20 outujc e'xet, KaTa to biTrXdaov XPH voetv t^c c lKeciou 
Tf|V cuvGectv Y^YPacpOat Trap'auToO, toO juev c Hpd 
YpdipavTOC Trepi tujv Tptwv toutujv cpapudKUJV tujv 
TrpuuTUJV — emTov eKacTOu bpaxiudc to (3dpoc , eic c' 
be tou KpiTuivoc dvaYOVTOC. 

25 45. Indidem {Ch. XIII, 779. K. XIII, 793). 

* TeYpauuevuJV ouv ££ kotuXujv irapd toO c Hpd, 
bf]Xov oti t(S' tov KpiTUJva Tdc KOTuXac expfjv eu^dX- 
Xetv , iva Kai KaTa toOto biTrXdctov r) to uerpov , wc 
erri tujv dXXujv. dXXd YeYpanrai yc Trap * airruj eXaiou 



9. 'AXeHavbpuoiv Ck 14. riutceoc vulgo 19. 6 ante 
flouX6|U€VOC vulgo add.; at conf. p. 817 (Kilhn.): &fj\6c €CTi 



[46. 47] CAVIS AC PONDERIBUS. 215 

ojuqpaKtvou xoec buo. TrdXtv K&VTaG6a KaTaYvwcTeov 
twv Ypa^avTuuv KOTuXac (*'. tov uev ouv xoea, e! 
uev eH kotuXujv dpi6juoiri|uev , fj cujuqpwvia jue'vei toic 
dvbpdav , ei be ou kotuXwv g', dXXd Hcctujv g', ou 
|uiKpd btaqpwvia YevfjceTar ttoXu ydp ecTai to ttXti- 5 
6oc ujc Trpoc TTjv tujv dXXujv dvaXoYiav , ei Ttc eju- 
pdXXoi Searac t(5' eXaiou. 

46. Indidem (Ch. XIII, 785 s. K. XIII, 810 *.). 

* KaXwc uev erroir]ce ('Avbpouaxoc) Tnv Trepi t^c 
juvdc djuqptpoXiav eHeXtuv Kat TrdvTa Ypdiuac btd bpa- 10 
X|uujv, ujc erci uovou toO xoewc f]judc £r|TeTv. ev tou- 
tw ydp djuetvov oi Tdc g' KOTuXac YpdiyavTec. *outw 8ii 
be Kal KaTd to eXatov wc Trpoc tov KpiTUJva TpeTc 
expfiv auTOV eupepXr|Ke'vai \oiac, wc be irpoc tov 
c Hpdv OKTWKaibeKa KOTuXac 6 be xoe'a Kai f|utcuv *5 
cuveYpatuev. 

47. Indidem {Ch. XIII, 786. K. XIII, 812 s.). 
* c O uev ouv c Hpdc r}KoXou6r|Ke'vai TrdvTri qpaiveTat 

tuj c HpaKXeibr), — Kai Trap' 3 AcKXr)mdbrj be KaTa to si3 
beuTepov twv cktoc ev TeTpaTrXaciovi Tfj dvaXoYia 20 
rrdvTa ^i^ocmmx wc rrpoc tov c Hpdv jueTd toO Kai 
KOTuXac eXaiou ouqpaKivou Y£YPdqp6at tp', toO Kpi- 
tuivoc xoeac buo Y€YpaqpOTOC. KaiTOt TrdvTa KaTa to 
biTrXdctov fi cuv6ectc etxev auToO, bto Kai TrpocYe- 
Ypaqpe'vai uoi boKoOci Ttvec KOTuXac p'. toOto b' 25 
auTO TrdXiv uetEovwc evavrtoOTat ttj t 1 dXrj6eia Kai 
Tfj toO TapavTivou t€ Kat c Hpd Ypa<pf|- 6 uev Ydp 
c Hpdc ptt' bpaxudc erpaiyev eic CTa6u6v dvdYUJV, 
ouk eic uerpov to eXatov, uJc £' < ^Xkouoic ttic 



pou\6jaevoc et supra fr. 40 || 29. < 2' K. 



216 FRAGMENTA DE JIENSURIS [48. 49] 

KOTuXric. Kai t«P cXkci fj fe 'Attuctj, e'ouTTUjjv ouca 
tujv iTaXiKuuv. cXkouci t«P a\ 6' ouTTiai [ 5 lTaXiKai] 
ai ev toTc KaTaT€Tjur||i€voic Ke'paav ima Kal fijuiceiav 
oiiTTiotc CTaGjuucdc, aiTivec T bpaxjuai TwovTai Tfjc 
5 jaiac oirrnac r{ bpaxjudc bexojuevric , ujctc Kat KaTa 
touto cujucpwveTv tov c Hpdv tuj c HpaK\eibri TpeTc 
pdXXovTa KOTuXac, toO 5 AacXr|TTidbou tf$' t^TP^otoc, 
eTreibf) TeTpaTiXdcia TrdvTa KaTa ttjv cuvGeciv auToO 
TeTpoiTrTat. 

10 48. Indidem e libro VI (Ch. XIII, 810. K. XIII, 883). 

* 'Gjuoi b 5 ouk dpeacet dvTi tujv e' XtTpwv tou 
KrjpoO urrvuvat tuj cpapjuaKUJ < cju'. TroTe uev T«p 
dvri Tflc Xirpac < p' Tpdcpouctv auToi , TroTe be dvri 
Tfic juvdc , oubeTroTe be Xirpav outujc juwpdv oubeic 

15 €Tpai|J€v, ujc < jur)' etvat. touto t«p cujupaivet paX- 
Xojaevujv < cju'. 

49. Indidem {Ch. XIII, 813 s. K. XIII, 893 $$>). 

* Nuvi juevTOi £fJTr|ud ecTt em ttocov eipr)6f|ceTat 
(f) ejurrXacTpoc) , KOTuXac s' TpdipavTOC toO 'Avbpo- 

20 jj.dxou juvrvucGat xpfivat toO Kuceujc, orrep eeriv eXaiou 
KtKivou. ttocujv Tdp outtiujv if)v 6K Tfjc f PujjuaTKf]c 
XiTpac elvat pouXeTat KOTuXrjv , ouk ebf|Xujce- KaiTOt 
PeXTtov fjv ev c Pujjurj peptujKora Xvrpujv juev Kai He- 
ctujv Kai outtiwv jucuvfjcGat , TrapaXtTreTv be to Tfjc 

25 kotuXtic 6'vojua TaTc eHw Tfjc 'IraXiac TroXeav c €XXr)- 
vtKaTc UTrdpxov ev XP^cet. ei juev ouv dv aTrdcatc 
auTaTc TauTo fjv ovojua Tfjc KOTuXrjc, oubev dv fjv 
£f)Tr|ua. vuvi be ine\br\ TTajuTroXXr) btacpopd Kard to 
ttocov ev auTaTc cctiv , expfjv auTov eirretv fJTOt tc 

3. >ijuicu vulgo 22. xaiTOi] Kai ti Ck 



[49] CAVIS AC J/ONDERIBUS. 217 

oti ttiv 3 Attikt]V Xctuj kotuXtiv f| Tf]v 'AXeHavbpeujTt- 
Kf]V r| Tf|V 3 £qpeciav fj Tiva dXXrjv. ot uev ouv rcXeiCTOi 
twv TpaipdvTtuv Tiepl ueTpuuv Kai cra0uujv 6' qpactv 

OUTT^V TUJV CK TfjC c PuJUaiKflC XlTpaC Tf]V UTTO TUJV 

EiaTpujv ev Taic cpapjnaKiTici pifSXoic T£YpcuJ.uevriv ko- 5 
:uXr)v. dXXoi be Tf|V tujv tp' qpaav ouYTtuJv utt 3 
auTUJV Xerec0at , Ka0drrep ev 'Pujutt, Tfjv Xvrpav tou 
eXaiou cuvf|0ujc 6voud£ouctv. fjbn, be tivoc fJKOuca 
Xctovtoc F ig' 'PuJuatKdc exetv Tf]V ev TaTc qpapua- so4 
kitici pipXoic TtTpauuevrjv utto tujv iaTpujv KOTuXn,v, 10 
ou uiKpd be ecTi btaqpopd Tcpoc tx\v tou qpapjudKOu 
buvautv ri ueTdXac eupdXXetv f| utKpdc Tac KOTuXac. 
erw toOv ev Tf) 'Pujurj Tfjv tou eXaiou KaXoujuevn,v 
XiTpav, f)v btd tuiv KaTaTeTurjuevujv KepaTwv ueTpoO- 
ctv, eCTrjcd TTOTe pouXouevoc ua0etv ottocov e'xet 1» 
cra0uov tou pdpouc. eupov be Kat TaTc cTa0uiKaTc 
be'Ka ouTTi«tc tcac Tac ueTptKdc tou eXaiou tp'. bto 
Tpdcpetv expfiv emueXecTepov ev TaTc (papuaKiTtct 
pipXotc touc iaTpouc , OTroiac Ttvdc KeXeuouct pdXXe- 
c0at Tdc ouTTiac f\ Tac Xhpac tujv utpujv cpapiudKUJV, 2 <> 
rroTepa Tdc ueTptKdc f| Tdc CTa0uiKdc. TTpobnXov Tap 

OTl TWV UTPUJV TOUTUJV CUJJLiaTUJV UJCTTep Kat TUJV CT€- 

pewv Ta uev Icti papuTepa, Td be KOuqpOTepa. Kat 
XeXeKTai uot KaTa Xotov erepov eKacTOu tujv eic Td 
(pdpuaKa paXXouevuJv utpujv 6 CTa0u6c. 2 & 

* EtKoc ouv ecTt tov 'Avbpouaxov 0' tujv jueTpt- sos 
kujv outtiujv dHtouv eupdXXec0ai to Kfctvov eXatov, 
ujc TiTvec0at tujv eS kotuXujv ouTTtac vb' ueTptKac, 
OTrep ecTt TauTOV Xirpatc ueTptKaTc 'PujuatKaTc b' 
Kat 5. 30 



5. toic qp. pipXiotc vulgo 



218 FRAGMENTA DE MENSURIS [50. 51] 

50. Indidem (Ch. XIII, 819. K. XIII, 910 s.). 
*"ATTavTa be btd bpaxjuwv Ypdiyac 6 'Avbpouaxoc 
Ta qpdpjuaKa KdXXtov av eTreTroif|Ket KaTa rr\v auTfjV 
cuuueTpiav Kai toO eXaiou uvr)uoveOcat, wc cXkciv to 
5 jtaXXouevov bpaxudc Tocdcbe* f\ ei juf) toOto, TrdvTUJC 
foOv exprjv aurov Tfjc c Pujjua"iKfjc Xirpac uvr)juoveOcat. 
vuvl be kotuXtiv TP«9^i, ir\\ cuvf|0ri Trepl toO uerpou 

9ii toutou KaTaXiTrujv fijuiv duqptpoXiav , eiV evvea ue- 
TpiKuuv ouyyiujv eire biubeKa ftouXeTat ttjv kotuXtjv 

io eivat. KaTa be Tf)v euf)V yvujut)v f\ juev TeXeia cuju- 
jueTpia Tdc F s toO craGjuoO Xaupaveruj, btd to tx\v 
c PujjuaiKf|V Xirpav eXKetvFtp'. Kard be to b" dv CKeud- 
crjc, eubrjXoc f| dvaXoYia. eubrjXov be Kai edv bpa- 
Xudc etTrrj tic eic Tf]v TeXeiav cujujueTpiav XajupdvecOat 

15 utt' btd to tx\v CTaGjutKfjV oirfYiav r\ bpaxjudc cXkciv. 

51 — 66. Collectio de mensuris et ponderibus Galenea. 

(Vide prol. § 49.) 

51 — 55. Prima expositio de medicorum ponderibus 
ac mensuris. 

20 (Vide prol. § 50—53.) 

K 7 u 4 ^ n [TaXf|vou toO cocpujTaTOu Trepi juerpujv Kat craOuujv 
btbacKaXia]. 

51 (cap. I). 
Ti 6 craGjuoc, Ti to juerpov Kat duqpOTe'puJV btaqpopai ; 
26 c O craOuoc pdpet jueTpoujuevoc Kpiverat, to be 
ucrpov dYY^iou KOiXoTr)Tr to be aYYetov f| HrjpoO 



21. toO coqpuuxdTOU om. St, toO coqpuuTaTOU (coqpoTd- 
tou AB) post bibacKaXia habent NeAB 22. bibacKaXia 
om. St 23. KcqpdXaiov a' Ch 24. hunc titulum om. 
NeSl 25. |a£v post '0 add. Ne CTaG|u6v A 26. t6 
bk dYYelov om. ABNe f\ om. Si 



[52] CAVIS AC PONDERIBUS. 219 

TTOCOO U€TpOV 6CTIV f| UTpoO * WC ClVat Tp€lC TOU U€- 

Tpoujuevou ttocoO btaqpopdc, |uiav uev toO CTaGjuoO, 
€Te'pav be toO Trjc Hrjpac ouciac oiov x^^toc, Kal 
TpiTrjv toO Tfjc uYpac. rroXXujv be xai cxebov drrei- 
ptuv uTrapxovTUJV tujv Te CTaOuwv xal tujv ueVpiuv 5 
Trapd T€ Tac xujpac Kai Ta e6r| tujv xpwuevwv rrepi 
tujv |udXiCTa cuvriOuJV drractv 6 Xotoc f]uTv lcTai. 

52 (cap. II). 
TTepi tujv or|XouvTUJV touc craGuouc Kai Td ueTpa 

XapaKTT|pujv. 10 

1. 'AXX' eTreibrj Tivec oux oXoTpauuaTwc, dXXa 
btd xapaKTfipujv TaOTa oijuaivouct, peXTiov dv ein 
toTc rraXaioic KaTaKoXouOoOvTa TrpujTOV touc x a P<*- 
KTfjpac auTOuc btacaqprjvicat. 

2. TTpUJTOV uev ouv to x ctoixcTov e'xov errtKei- 15 

juevov auTuj to dXqpa xaXKoOv crjjuaivet, KaGujc opac, 

X- ei be o exet to x, xoa, x* ei be v f| ot, xoivtKa, x> 
oi , «x , H 

X* etberi, VWV, x- 

3. T6 be K CTOtxeTov, ei uev £xei e errtKeiuevov 
auTUj Kai XoHfjv euOeTav Tpauufiv Teuvoucav TfjV 20 
KaTUj Kepaiav aujoO, KepdTtov brjXoT, l£ 6 ■ ei be u 
exet to K, KuaGov crjuaivet, j£ u ■ ei be o, KOTuXrjv, (£°. 

4. f H be drrepicTiKTOC eu0eTa Tpauufj TrXaTia r\ ?50 



2. u.ia A 6. lQr\\ ei6r| A, £Qvr\ Ne 8. KeqpdXaiov 
£' Ck 10. post xapctKTripujv St add. Kecp. |J\ 13. toic 
om. A 16. aOTijj St, auTtu NeCk, avxb AB #\qpa] a 
Ne 17. f| oi et >J om. ABNeSt 18. xnuai AB 19. 
T6] €i A CTOixetov om. ABNeSt 20. aOTiTj St t auTui 
NeCh, out6 AB 21. Kep£av A 22. ei 6e o, KOTuXrjv, 
K° om. St 23. TrXaTeia ABNe rj 7repiC7ruJU.£vr| ora, 

ABNeSt 



220 FKAGMENTA DE MENSURIS [52] 

TrepiCTTWjuevri TeGeTca Kaid Trdv opoXov br)\oi,\ , «vj 
at be buo dTTepicxiKTOi buo 6|3o\ouc, \\ , ^;, oi ttoi- 
oOci to TP«MM a brjXoujuevov utto toO T TrXrjciov e'xov- 
toc to p Tejuvojuevov utto tivoc euOeiac Tpaju|ufic , I?. 

5 5. Ai be buo TpaM-Juat cuvaTiTOucat KaTa OaTepov 
Tre'pac ujctc Twviav iroieiv ejucpepOuc TaTc toO K buo 
Kepaiaic TaTc Trpoc Trj 6p6rj Tpap-iurj Pl KaTd KaGeTOv] 
bpaxjuifiv crijuaivouci , < , Tfjv cuvujvujuujc kou oXktjv 
KaXoujuevrjv. 

10 6. 'Ibiujc be Trapd TraXaioTc Tr)v 6\Krrv to X brjXoT 
e'xov juecov to o, ^ [njueTc be Kat Tauxrjv oXKrjv KaXoO- 
juev]. ei be to i |uecov fj TrpocreGetjuevov r\ dmKeijue- 
vov e'xei to X, Xvrpav cr)uaivet, X, Xt, X 1 . Ttvec be tx\v 
ere'pav toO X Tpajujurjv XoHujc Te'juvovTec brjXoOct Trjv 

15 Xvrpav, A. 

7. 16 be r exov ev TaTc eauToO Twviatc to o ouy- 
Ttav brjXoT, F. 

75i 8. T6 be ju KaTd to juecov airroO e'xov to v juvdv 



1. \ c*> om. St., \ om. Ne 2. ai] et AB \\ om. 
Ne, ~ om. St 01] ei A, 5 B 3. bnXouuevot AB utto 
toO T usque ad Teuv6uevov om. AB 4. Ypauufjc $] 
TpdqpeTai AB 5. T€ post cuvdTTTOUcai add. Ne 7. Tfj 
bpQr) Tpauuf]] Tf]v 6p0fiv AB, Tfjv 6pefjv Ypauufiv Ch f\ 
KaTd Kd6eTov om. ABNeSt 8. < ] S ^t cuvujvuuov 
A nal 6XKf]v KaXouuivriv] f}v Kai TauTrjv 6XKf]v KaXoO- 
uev A, idemque B, nisi quod KaXouuevov legitur 10. 
TraXatotc St, iraXaiujv rel. Tfiv 6\ky\v ante irapd iraX. 
habet Ne 11. fjueTc usque ad KaXouu.ev om. NeSt 12. 
t6 om. Ne uecov usque ad eTTiKetuevov om. ABNeSt 
13. XiTpav aiuaivei] Xi cn.uaivei AB, cr}uatvet Xrrpav Ne 
X Xt X*] At Ne, YS St, om. AB 14. dXXf]Xo£ov f\ ante 
XoSwc add. Ne 15. ^ 1 Ch, Xi AB 16. cvtoc Tfjc eau- 
toO Twvtac Ne ouTTiav] P AB 18. to ]I oe StCh 

auToO e*xov NeCh, e'xov auToO y*2? 






[53] CAVIS AC PONDERIBUS. 221 

criuaivei, £r el be to u exet to u, u.ucTpov cr||uaivei, 
fi* ei be to e, uibtjuvov, $• ei be to o, jliooiov criuai- 
vet,#. 

9. T6 be t e\ov ejuTrpocGev auToO p Kat u eTTiKei- 
jaevov TpupXiov brjXoT, ^Ju. 5 

10. T6 be £ eTriKeijuevov exov to e ^ecTrjv crjuai- 
vet, £ 6, ei be o exei, oHuftaqpov, £°. Tivec be tov He- 
cttjv bid tou £ Tejuvoucrjc auTo eu0eiac Tpaw^fic bn- 
XoOct, jj. 

11. T6 be r\ e'xov emKeijuevov to u. fiuivav brjXoT, 10 
iy ei be K Kat p emKeijuevov exouct to ju, Kepdjutov 
brjXouct, Kp. 

53 (cap. III). 

TTept CTaGuujv. 

1. C H juva f| 'ATTiKf) Kal f) AtTUTrria exet F tg\ 15 

2. f H |uva f] c PwjuaiKfi e'xet F k. 

3. C H XiTpa fyet F tp'. 752 

4. C H be ouTTiot bpaxiudc rf, amvec Kat oXKai Xe- 
fovTat. 

5. C H be 6XKf) r| bpaxjuf) KepaTta e^et ir T dXXot be 20 
XeTOuct TpdjujuaTa t'. 



1. crjuaivei] or|XoT Ne 4. to oe to t AB £|tiirpo- 
c0ev] cuv ABNe auToO £*, oOtoO rel. to ante p add. 
St eiriKeiiuevov A habet post or)Xoi 5. notam tryblii 
quam supra exhibui sola habet A, om. 2?, Tp rel. 6. 
e'xov euiKeiuevov Ne, ei uev igct £7nK€iuevov ASt, in B 
omnia perturbata 8. t^uvouciv AB auTo] auToO B 
10. t6 ante u om. Ne 11. post notam heminae Ne add. 
fl Hu Ixei M?» tyov AB to om. 5f. 12. 6nXoi ^jfttfe 
13. KeqpdXaiov y Ch 14. post craOuuJV St add. Keqp. t' 
15. ouTTiotc Ne 16. e"xei P] ouffictc iV<? 17. F] t6 A T e 
18. ouTTia] F &C% opaxudc] < A T eC// 20. f|] fJTOi f| 
■SV f| oe 6paxuf| f\ 6Xki'i e"xei TQ T f| KepdTia irj' Ne 



222 FKAGMENTA DJE MENSURIS [54] 

6. T6 be Tpdjujua opoXouc p'. 

7. c be opoXoc Kep&Tia t'. 

8. T6 be KepdtTiov exei ciTapia b'* dXXoi be \aX- 
kouc bOo bijuoipov * 6 Tap opoXoc e'xei x<*XkoOc r\. 

5 54 (cap. IV). 

TTepi jueTpiuv utpujv. 

1. T6 'kaXiKov Kepdjuiov e'xei xoac rj'. 

2. '0 xoOc Hecrac g\ 

3. c HecTric [KOxXidpia rj] KOTuXac p', amvec Kai 
10 TpuflXta XeTOVTai. [dXXoi be Xerouav * e'xei 6 Hecrric 

CTaGjuov X 1 a' 2> 

4. T6 be TpupXiov F 0'. 

5. T6v auTOV be CTaGjuov exei to KOxXidpiov Kai 
753 fj KOTuXr). fi kotuXti TauTOV be eiireiv wc to TpupXiov.] 
15 6. T6 TpupXiov be [to juiKpov] e'xei juucTpa jueTdXa 

t', oHupacpa be b'. to t«P jlictcx juocTpov e'xei [6Hu- 
pacpa t'. to be jumpov juucrpov Ix* 1 ] 6Eu[3acpov a' 
Kai [to] t" [auToO juepoc]. 

7. T6 be oHupacpov e'xei KuaGov a' Kai fjjuicu. 



1. 6po\ouc] (^, Ne 3. d\\ot be] f*| Ne 4. x«\koOc} 

5. KeqpdXatov b' Cft 6. post UYpwv £* add. K€(p. b\ 
8. fc e 2Ve 9. '0 HecTric om. St KOx\tdpta f^ om. 

NeSt kotOXoc] $9 Ne p'] buo St 10. tfXXot be etc.] 
vide prol. § 52. 80; Ne omissis #\\oi be usque ad Kai r^, 
KOTU\rj habet: Y) KOTU\r) t«P TaOTOV ecriv eiireiv, ujc to 
Tpup\iov HecTrjc] i St,l* Ch 11. N] V- Ch 14. f\ 
KOTOXrj alterum et ujc om. Sl 16. t'] fpta St, item 17 
6Supaqpa] H° Ne, qui deinde om. ^Eupa^a usque ad exet 
(v. prol. § 52) 17. to be jutKpov usque ad uepoc om. St 
18. t6 t' outou uepoc Ch, solum t' Ne 19. Kal f)utcu} 
b NeSt 



[54] • CAVIS AC PONDERIBUS. 223 

8. r O be KuaGoc exei xnixac LitKpdc fJTOt juucrpa 
jaiKpd p'. 

9. Gi be pouXoio Kai tov araGjuov tujv utpwv ei- 
bevat jueTpiuv, Trd|UTroXXot juev ai tluv utp&v ouciujv 
eici KaTd tt]v porrfjv biacpopai, ujc eVi TrapabeiTLiaTOC & 
eXaiou Te Kai oivou Kai jueXtToc XeEojuev. 

10. 16 juev ouv jueXt toO oivou papuTepov ecrt 
TeTapTLu jue'pei Kai TrpoceTt beKaTLu, orrep ecri to 6Xov 
cuveTTuc TpiTiu. exei T«p [to airro tuj oTvlu toO jue- 
Xitoc ttocov] 6Xov tov toO oivou craGjuov Kai Trpoce'Ti 10 
to tpitov auToO [juepoc]. 

11. ToO be ^Xaiou to jueXt tuj fijuicet |ue'pei papu- 
Tepov ecTiv. exei Tdp SXov tov toO eXaiou craGjuov 
Kai Ttpoce'Ti to fijutcu auToO. 

12. c be otvoc toO eXaiou evvdTtu juepet urrepe- 7 *° 
Xet. 6Xov T«p auTO fxet ^al to evvaTOv auTOu. 

13. TTpoc caqprivetav be TrXeiova Kai ujc dv bta- 
TpdjujuaTt tujv KaTa jue'poc jueVpujv tov craGjuov urre- 
Ta£ajuev, bfjXou Ka8ecTU)T0C ujc KaTa koivoO TrdvTUJV 
tujv urroKetjuevujv auToTc Kard tov ctoixov to tc 20 
eXatov Kai 6 otvoc Kai to jueXt KaTrjTOpoujueva KeTrat. 

14. T6 'iTaXtKov 

Kepdjutov e*x ei eXaiou oTvou jueXrroc 

X 1 op' X 1 tt' X 1 pn' 

6 xoOc X 1 9' X 1 1' X 1 it'5 25 

6 ^cttic F \r\ F k' F kV 






4. 7rd)bnro\Xai Ne 9. to auTd usque ad irocov om. 
St 11. yepoc om. NeSt 13. CTaejudv om. Ne 17. 
£irl 6iaTpdjaj^aTOC Ne 19. bf\\ov NeSt 21. KOTaTO- 
poujueva Ch post Kcrrai Ch add.: T6 oidTpawaa x^iTai 
23. £x« om. Ne 24. X*] A l Ne, Xi St, & l Ch et hic et 
reliquis locis 25. 6 et reliquos articulos om. Ne 



224 FRAGMENTA DE MENSURIS [55] 





cXatou 


OtVOU 


|Ue\lTOC 


i) kotuXti 


F0' 


Fi' 


F ifs 


to uera juucrpov 


Ff 


Ffffn' 


Fb's 


TO jUlKpOV JUUCTpOV 


<v 


<s'f?P' 


<e' 


5 to oHupaqpov 


On' 


Fp'[?tp' 


F Y < r 


6 KuaGoc 


<# 


Fa'sl? b' 


F P' < P' 



755 15. c O be 'Opetpdaoc cprjci KaTa 'Abajuavriou tov 
HecTTiv tov s lTa\iKov tou oivou juerpuj juev fxetv F Kb', 
cTaOjuuj be X 1 a' F r|', tov be Hecrriv eVt jue'Tpou tou 

io jueXiTOC aTeiv CTa9juuj X 1 p' S. 

55 (cap. F). 
TTepi jueTpuuv £r)piuv [bibacKaXia caqprjc]. 

1. C H AiTUTCTta dpTapri e'xet juobiouc e'. 

2. c O be juobioc 6 AtTUTrnoc Kai 3 lTaXtKoc exet 
15 xoivtKac rj'. 

3. e O be xoivtH § p'. 

4. c be HecTTic fijuiHecra p', d bri Kat fijuivac rrpoc- 
aTopeuouctv. 

5. C H be fijuiva exet Kud0ouc g'. 

20 6. c O 'Attikoc juebtjuvoc exet fjjuieKTa tp'. 



I. eXatou otvou uiXixoc repetivi e priore pagina 4. 
to |UiKp6v |uucTpov etc. habet St post vers. 6 hoc raodo: 
t6 |utKp6v u.i>CTpov 6\k. <5 $ k' 6\kcic 6', ac pariter fere 
Ne eodem loco: u.tKp6v u.ucTpov ( <5 TS *' ( 6' 5. 
<C f] Tfi «' Ne, l£ 9' St 7. 'Optpdctoc NeCh 'Aoa- 
judvTtov vulgo 8. £ St, £ e O/i; perinde vers. 9 9. 
tt] X 1 Ch eirl |U€Tpou ora. iVe 10. areiv] exetv Ne X*] 
V- Ch, Xrrpac #£ 

II. KeqpdXatov e' Ch 12. btbacKaXia caqpfjc om. St, 
qui add. K€<p. e' 13. juoota Ne, # St 16. & e C/i. 17. 
£ S* p'] ouo St 19. s'] ri' vulgo (v. prol. § 53) 20. 
6 oe 'Attikoc Ne 



[56 a ] CAVIS AC PONDERIBUS. 225 

7. T6 be fjjuieKTOv exei xoiviKac b' * ujct€ tov u.e- 
>uuvov exeiv uobiouc s', xoiviKac jurf, Hecrac Qg'. 

8. Toutujv be tov craOjuov eiTreiv ouk eikoXov, 
n tujv Hripujv ouciujv a-rreipoc cctiv r\ Kard tt]v po- 756 

:f|v biacpopd Kard Tfjv Tfjc iaTpiKfjc Texvrjc bibacKa- 5 
Xiav , KaGujc 01 Tipo f]juujv cocpoi iarpoi tc Kai bibd- 
CKaXoi TauTa f|juTv biecacpfjvicav [Gaujuacrujc]. 

56 — 59. Varia collecta de ponderibus ac mensuris. 
(Vide prol. § 54—63.) 

TTepi aijueiujv Kai xapaKTtipuJv tujv ev raTc cucTaGjuiaic io 
Kai rrepi craOjuujv Kai jueTpujv. 

56* (cap. VI") Secunda tabula de notis ponderum 
et mensurarum. 

1. Tfjv tujv crjueiujv Kai xapaKrripujv bibacKaXiav 
dvafKaiOTdTrjv oucav ou rrdpepTov dvaTpdipacOai, 15 
ottujc ev TaTc tujv ^apjuaKUiv CKeuaciaic cujuftoXiKujc 
eupovTec Kei|uevd Tiva auriKa Yvujpi£ujjuev Tf]v eH 
auTUJV crjjuaivojuevriv cucraOjuiav. 

2. Tf]v ouv )uvdv crjjuaivei to ju ctoixcTov erriKei- 
juevov exov to v, ji 20 

o. Tf)v be Xirpav to X erriKeijuevov exov to i, X 1 . 



7. 6iecaqpr|cav Ne 6auuacTuuc om. St 

8. KecpdXaiov s' Ch 10. 11. TTepi usque ad ue^Tpwv] 
"AXXujc Trepi cr|ueiujv Kai xapaKfflPwv ™v ev Taic cu- 
CTaGuiaic Ne, v €K9ecic tujv crjueiujv Kai xapaKTfjpwv Nic. 
app. Post titulum St habet Keq>. a', Ch 'H aXXr) SkGecic 
16. ev om. Ne Nic.app. 17. Tiva om. Ne Yvwpicuj- 
uev Ne, Yvujpi^eiv exwuev Nir.app. 18. cTaGuiav Nie. 
app. 19. Tf]v uev ouv Ne 21. fyov e-rriKeiuevov Nc 
X*] V Ch 

SCRIPT. METROL. I. l5 



226 PRAGMENTA DB MENSURIS [56 a ] 

4. Tr\v be ouTriav to T lx ov curKeiuevov to o, F. 
757Trap J evioic be eupov to v emKeijuevov e'xov to o 
[ourfiav crijuaTvov], v. 

[5. M be e'xov to e eTUKeijuevov jue'poc br|XoT, fl] 

5 6. TTXdriov be A eic juev Td beHid TaTc Kepaiaic 
veuov bpaxunv br|\oT, <, eic be Ta euwvujua fijui- 
ceiav , >. 

7. T6 be 'PwjuaiKov crrjua Trap 5 evioic juev Tpiw- 
poXov, Trap 5 fijaiv be TravToc craGjuou to fijuicu, s. 

10 TrXaTiov be ev juev opoXov, *•> , buo be biwftoXov, £ . 

8. "Gcuj be ecTpajauevov to c GXXtivik6v ciTjua 
fijuiujpoXov, D- 

9. £ be e ^TTiKeijuevov exov £e'cTr|v brjXoT, H e . 

10. T6 be k erctKeijuevov exov to u KuaOov , K u . 

15 [11. TTcepKeijnevov be to X ttu o b\Kr\v crijuaivet 
Tfjv Kai bpaxjufjv cuvujvujuujc KaXoujue'vrjv , X.] 



1. cuYKeijuevov] eTrtKeiuevov Ne, uiroKetuevov St 2. 
Trapd Ne irap 1 evtotc usque ad v om. Nic.app. 3. 

ouYTiav crjjuaivov om. NeSt, ourriav crjuatvetv Ch v] 
vo Ne, ov o Ch 4. t6 om. St; totus versus sic editus 
apud Ne: u be Kai e eTrtKeiuevov , |u, uepoc brjXoi, tum in 
Nic.app. : to be ye juep° c T0 V °n^°i eTTiKeiuevov e'xov to 
e, |u 5. to A Ne Tac Kepatac Ne, Tfjc Kepatac Nic.app. 
8. ciTU« rrap' e^vtotc] S Trapa 'Pujuatotc ChNic.app. post 
TpiujfkiAov Nic.app. add. f) f^|uicu 10. brjXoi post 6(3oX6v 
add*. Ne 12. f)utu>poXov 3] 3 f)jutujpoXov Dli^P CA, 

f|ut6poXov Z fj b Nic.app. 13. e post exov hab. £*A7c. 

«^. £ e CA 14. (£° iVeCA, k St 15. TrpocKetuevov 
Ae t6 X tu) o] tu» o to A Ne, toO o t6 X St cr)uai- 
vet usque ad X] X cuvujvuuujc Tfjv Kai bpaxufjv KaXouju^- 
vrjvAV, cr)uatvet X omissis reliquis Nicapp. 16. X om. St 



[56 b ] CAVIS AC PONDERIBUS. 227 

56 b (cap. VI h ). Tertia eiusdem generis tabula. 

12. Tuj be x CTOixeiiu iTrtKeijuevov aiiTO to a xaX- 
koOv oijuaivet, $. e! be to o exet to x, X°a, X- ei be v, 
XoiviKa, x. ei be rj, Xnurrv, x- 

13. T6 be K , ei uev exet e emKeijuevov Kai XoHfjv 7 ^ 8 
euGeTav Ypauufjv Te'uvoucav Tf)v k&tuj Kepaiav airroO, 
KepaTiov br|XoT, l£ e . ei be u, KuaGov, ty v . ei be o, 
KOTuXrrv, j£°. 

14. C H be aTrepicTiKTOC euGeTa Tpaujuf] TrXaYia tc- 
GeTca KaTd Trav opoXov br|XoT, \. al be buo aTtepi- 10 

CTIKTOI buO OJSoXoUC TTOloOci, \\. 

15. ArjXoT be Tpaujua to t TtXriciov e'xov to p 
Teuvouevov uct 5 euGeiac Ypajujur]c, ff. 

16. At be buo Tpctjuuai cuurciTTTOucat KaTa G&tc- 
pov uepoc ujctc Twviav TroieTv euqpepec TaTc toO K 15 
buo Kepaiaic TaTc Trpoc Trj 6p0r| Tpaujurj cruuaivouci 
bpaxurjv , < , Tfrv cuvujvuuujc Kai 6XKf)V KaXouuevrjv. 

17. 'Ibiujc be Tf)v oXKfjv to X brjXoT exov ue'cov to 
o , X. ei be i exei to X, crijuaivei Xirpav , X. 

18. T6 be T exov ev TaTc TOJviatc auToO to o 
ouTTiav brjXoT, F. 



20 



2. Tuj be et cetera usque ad cap. VIII ult. om. St, 
eadem usque ad cap. IX ult. om. Ne CTOixeTov Ch 3. 
t6 x om. Nic.app. xoav Ch 9. C H usque ad 13. l£] 
haec sic in Nic.app.: ei be dTrepiCTVKTOC euOeTa Ypauuri 
TtXaTeTa TeOeTca, \. xaTa Trav br|\oT. ei be buo dTrepicri- 
ktuic buo 6(k>\o0c, oi ttoioOciv, \\. brjXoT uev utco toO y 
TrXriciov e^ov to p Teuv6uevov ueTa euOeiac Ypauunc, #. 
10. post \ Ch add. <*>, idemque 11. post \\ add. £ 19. 
X Ch add. ^ 1 20. auToO vulgo, item p. 228 vs. 1 et 4 

15* 



228 FRAGMENTA DE MENSURIS [57] 

19. T6 ju e'xov Kaxa to |uecov auroO to v uvdv 
759brj\oT, jlx - ei be to e, juebiuvov, |u- ei be to u, juu- 

CTpov, Ja- ei be to o, juobiov, ju. 

20. T6 be t e'xov ejUTrpocGev airroO p xai u Tpu- 
5 pXiov br|XoT, <£fu. 

21. T6 be H, ei juev exet eTrdvw e, HecrrjV br|XoT 
£ e . Tivec be Teuvouci to H dvTi toO £ecnrv, §, § e . ei 
be to o exei, 6£upaqpov, H°. 

22. €i be k Kal p eTrdvuj e'xouci ju, Kepdjuiov br|- 

M 

io XoT, Kp. 

57 (cap. VII). Secunda tabula ponderum et 
mensurarum. 

"GK0ecic Tcepl CTaGjuwv Kai jueTpujv aKpipecrdTri. 

1. KepdTiov to ibiujTiKUJC XeYojuevov kokkiov ecnv 
15 a', LucTrep bx\ Kai fi juovdc eiri dpiGjuoO. 

2. c O opoXoc e'xei KepaTia fyroi KOKKia Tpia. 

3. T6 Tpdjujua opoXouc buo. 

4. e H bpaxjuf) TpduuaTa Tpia. 

5. T6 brjvdpiov bpaxiufiv juiav y". 

f^ 6. T6 dccdpiov brjvdpiov fJTOi craTiov ev fjuicu. 

7. c O CTaTfjp dccdpia buo. 

8. C H ouTTia CTaTfipac buo. 

9. C H 6XKf] ouTTiac buo. 
10. C H XiTpa 6X K dc e£. 

25 11. C H MTaXiKf) juva Xirpav juiav fjuicu. f) be 'ArriKfj 
CTaTia Tpia. r\ TTToXejuaTKf) Xn-pav juiav Kal fjjuiceiav. 



4. rpupXiov] TpouXouc Nic.app. rp vulgo 7. £ 6 ] & e Ch 
8. 6Si)Pa(pov] Hoavov Nic.app. %° Ch 9. K^pajuov Nic.app. 

11. KeqpdXaiov £ Ch 19. exei post 6n.vdpiov add. 

Scal. (v. prol. § 83 adn. 3) y"] %icu ChNic.app., ^jui- 
ceiav Scal. (v. prol. § 57) 



[57] CAVIS AC PONDERIBUS. 229 

12. T6 KOxXidpiov br|vdpiov fJTOi crdYiov ev tijliicu. 

13. T6 juiKpov juucrpov xai tocikXov KOxXidpia buo. 

14. c O Kua9oc juiKpd juucrpa Teccapa. 

15. T6 6Hu(3acpov Kai to juera uuarpov Kud9ouc 
Tpeic. , 5 

16. C H kotu\ti Kai to TpupXiov oHufkxcpa buo. 

17. c O Hecrric KOTuXac buo. 

18. c O xo^c HecTac IE 

J9. T6 3 lTaXiKov Kcpdjuiov xoac oktw. 

20. AeT tivujckciv ubc oi evTa09a KaTaTeTpa|ujuevoi 10 
cra9uoi ctci tujv uTptuv juerpwv, erci toO oivou Kai 
tou ufcaTOC cuveTeGrjcav. erri be eXaiou Kai jueXvroc 
dvaXoTiCecGai xpn eKaarov cra9uov erci twv utpujv t« 
juerpujv KaT J dvaXoTiav Tfjc toO pdpouc eKacrou ei- 
bouc biaqpopdc KaTd Tf)v eKTiaXai T^vojuevriv drcoTTei- 15 
piav Kai boKijuaciav toO pdpoyc iKacrou eibouc tujv 
uTpujv. 

21. "Gxei be outut to ubwp Kai 6 oivoc ic6cra9ua 
XoTftovTai. tjtouv Xvrpa toO eXaiou edv eic aTTeTov 
eicax9rj Kai TcXripwcrj toOto, eiTa eic to auro aYTeTov 20 
eicax9rj ubwp f| oivoc, TcXeov Tfjc Xirpac Kai erepa eH 
CTaTia eupe9r|ceTai , bid to cpucei eivai Kai tov oivov 
Kai to ubwp papuTepov toO eXaiou. ei be eic to auTO 
ejupXr|9fj ueXi, rcXeov TtdXiv tujv e(3bouf|KOVTa oktw 
CTaTiujv Kai erepa CTaTia beVa rceVre fjjuicu eupe9f|- 25 
covTai. fjTouv to auTO dYTcTov, orcep x^pic eXaiou 
XiTpav exujpei fJTOi CTaTia e(3bojuf|KOVTa buo , ubaTOC 
juev Kai oivou £pbouf|KOVTa oktuj cTd^ia TcdvTUJC xw- 
pfjcei, jueXiTOc be crdTiaCjY's. *ai beT btd toOto KaT J 



1. gv vulgo om. (v. prol. § 59. 79) 10. £vTai)Ta Ch 
12. ucXitoc] ubaTOC vulgo 27. £xwpei om. jSic.app. 29. 
QT S] eiKOCi ivvia. vulgo (v. prol. § 59 adn. 3) 



230 FRAGMENTA DE MENSURIS [58] 

dvaXoYiav eKdcTOu eibouc f| TrpocriGevai f| dcpaipeiv 

diro tou rrocoO tujv dvaYeYpajujuevuJv cra6juujv, eirei 

762 em oivou Kal ubaTOC , wc ecpajuev, KaTeYpdcpr)cav. oic 

Kai be! rrpocexeiv emjueXujc , iva juf) pXdprj jueYiCTr) ev 

5 Taic CKeuaciaic TrpocYeVrrai. 



[22. C H jueYaXrj kotuXt) icrj tuj oHupdcpuj.] 

23. c O xowiH eocei KOTuXac TpeTc. 

24. c O djucpopeuc Hearac TpiaKOVTa e£. 

25. c O jueTpr)Tf]c He'crac epbojufJKOVTa buo, KaTa be 
io Cupouc eKaTov eiKociv. 

26. c O juebijuvoc Hecrac eKaTov buo. 

58 (cap. VHT). Tertia tabula mensurarum et 
ponderum. 

"€ti irepi jaeVpuJv Kai craGjuujv iarpiKUJV cuvTOjuuiTaTUJc 
15 eKOecic aTrXoucTdTr). 

1. c O uebijuvoc exei Xirpac juri'. 

2. T6 fjjuiuebijuvov exei Xnpac Kb'. 

3. c O xouc tyei Xtrpac bem. 

4. c O xoTviH exei XiTpac e£. 

20 5./0 He'cTr)c e'xei Xirpav a' fjjuicu. 
6. C H juvd exet XiTpav a' ouYYiac b'. 



25 

763 



7. 

8. 

9. 

10. 


C H Xirpa exei oiiYYiac i{3'. 
C H kotuXt) ly^\ ouYYiac 6'. 
T6 TpupXiov ouYYiac 6'. 
C H juvd exei Xnpav a' fijuicu. 


Nic.app, 

flJLllCU] 




3. £qpr||U€v Nic.app. 6. bZvjp&cpw 
om. eadem 

12. KecpdXcuov t) Ch 25. Xixpav a' 
Nic.app. 


7. exei 
ouyy^ c y 



[58] CAVIS AC PONDERIBUS. 231 

11. T6 oHuftaqpov exei oirfTiac p' CTaTia P'. 

12. c O Kuajuoc e'xei outticiv a' fjjuicu. 

13. T6 juefa ^Xetrpov ouTTiav a\ 

14. C H ouTTia ciaTia e£. 

15. c O cxaTrip craTia Tpia. 5 

16. T6 juvfjcTpov CTorfia Tpia. 

17. T6 cikXov CTorfia Tpia. 

18. T6 paciXiKov Kapuov crdTia Tpia. 

19. T6 €ktov juopiov CTaTia Tpia. 

20. T6 ctotiov brjvdpiov ev. io 

21. C H \r\\xr\ CTaTia buo KepoVria §E 

22. T6 oHupacpov ouTTiac buo craTia buo. 

23. T6 KOxXidpiov craTia t. 

24. T6 juiKpov cfcXov CTaTia £ 764 

25. T6 CTaTiov KepaTia Kb'. 15 

26. T6 KepaTiov cirdpia b'. 

27. C H bpaxu.f] KepaTia ir|'. 

28. C H 6XKf) KepaTia ir). 

29. T6 TTovtikov Kdpuov KepaTia \r\. 

30. T6 TpdjLijua KepaTia e'H. 20 

31. c O opoXoc KepaTia Tpia. 

32. C H Oe'pjurj KepaTiov ev fijuicu. 

33. C H TtapoHic KepaTiov C ev fjjuicu. 

34. c O KuaGoc exei juvac juwpdc rJTOi juucrpa juiKpd 
buo. to t«p juucrpov exei CTaGjuov CTaTiuJV tpiujv 25 
fjTOi oirfTiav f]juiceiav. ev dXXoic be cpaav, oti 6 
KuaGoc Ixei CTaGjuov ouTTictc a' fijuiceiac. 



3. otiTfia eadem 4. £xei add. Gronov. (v. prol. 

§ 83 adn. 3) 10. brjvdpiov om. Nic.app. 11. x^Mn 

eadem 13. KOxXudpiov vulgo 19. Kapiov (anKapuov?) 
Nic.app. 21. Kai 6 6(So\6c Nic.app. 26. fjuicu vulgo 

27. a'] juiac Nicapp. 



232 FRAGMENTA DE MENSURIS [59] 

59 {cap. IX). Quarta tabula ponderum et 
mensurarum. 

TTept ueTpuuv kou cra0juujv. 

1. C H jlivcc Trpoc to iTaXtKOv e'xet bpaxudc pub', 
7 |. TTpoc be to 'Attikov bpaxjudc pKp'* ujcre Tfjv MTaXtKfrv 

uvav etvai X 1 a' fiuiceiav [Tf]v be 'Attikhv X 1 a' F t' 
bpaxiudc b']. 

2. C H ouf Yia aTei irapd uev toic 'AttikoTc bpaxjudc 
£', rrapd be toTc iTaXiKoTc bpaxudc ij*. 

10 3. C H be bpaxuf) TpdjuuaTa e'xet t '• 

4. C H be ouYTia ff ko\ 

5. C H be XiTpa exei F buubeKa. 



6. Aibpaxua e'xei oXKac p'. Tf]v be oXKfjv cuvuu- 
vujuujc Ka\ bpaxjufiv XeTOuctv, 
15 7. T6 be Tpdjujua exei opoXov a' x«XkoOc b'. 

8. c O be oftoXoc xaXKOuc g'. 

9. c O be xciXkouc xai to Kepdriov TravToc Tpdju- 
juaTOC ecTi cjutKpoTaTOv Trpoc eKTiXripujjua TiGejuevov 
tujv CTaGjuiuv. 

20 10. c O juebtjuvoc e'xet fijuieKTa tp'. 

11. To^ be fiuieKTOv xoac juev (3', xoivtKac be b'. 

12. c O be xouc xoivtKac p', g rf* ujc e^xeiv tov jue- 
btjuvov xoivtKac jur|', £ pqp'. 



1. KeqpdXaiov 0' Ch 3. TTepi juexpujv Kecp. 0' *S* 5. 
t6 om. Ch pK^'] forsitan pK<?', vide prol. § 62 6. Xrrpav 
#f, V Ch utroque loco a'] uiav St xrjv 6e 'Atti- 

Kriv] irpoc be Triv 'Att. C%. 11. F C/e£* [£ om. St 

12. 6e om. 5< oOYTiac St 13. Aibpaxua exei om. St 
15. Teccapac S* 21. 6e xoiviKac Ch 22. -^ 6 CA, item 
vers. 23 



[60] CAVIS AC PONDERIBUS. 233 

13. c O be xoTvtH KoruXac rj\ g e b' [xoTvtH KOTuXac 766 
t', HecTtiv a' 3]. 

14. c O be HecTric KOTuXac p\ KudGouc i(J\ 

15. Kai bid toutujv oi TiXeiCTOi twv c £XXr|vuJV ue- 
Tpouci. Trapd be toic 'kaXiKoTc eupicKeTai 6 xoOc 5 
jueTpw juev exwv Hecrac g', KOTuXac tfT, CTaGuw be 
ubaTOC ouppiou, orrep ecriv diueubecTaTOv , bpaxudc 
ijjk\ 

16. c O be xoTviH exet £ t\ KOTuXac g. Kai outoc 

be Trapd toTc 'AttikoTc TpupXiov6voud£eTai. 10 

17. T6 be oHupaqpov TeTapTOV ecn Tfjc KOTuXrjc. 

18. *€xet be 6 HecTr)c craOuw bpaxjudc pK . 

19. 'Ibiiuc be 'GXXrjviKri kotuXti fi eXaiou eXKet X 1 a', 
6 be HecTTic X 1 p',-6 be 'kaXtKOC X 1 a' [eXaiou] F rj\ 
toO be otvou F 0'. 15 

20. Gibevat be beT wc Td uerpa Kard tov CTaGjuov 
ou jueTpiujc eHaXXdccerat KaTa ttjv tt\c uXrjc btaqpopdv. 

60. Cleopatrae tabula (cap. X). 

(Vide prol. § 64—77.) 

'Ek twv KXeoTraTpac KOCjurjTtKUJV Tcepi CTaGuwv Kai ?$ 
ueTpuiv. 
1. C H juvd 6'voua craGuoO exet ouTTiac tg\ < pKr)', 
Tpduuara TTrb', opoXouc tuHr)', Gepuouc y apvp\ Kepd- 
Tta fiib', x«XkoOc ,gpub'. f] 3 ATTiKf| ^uvd exet ouTTiac 
tp'S, < p', TPduuaTa t', opoXouc x\ Gepuouc "^', kc- 25 



1. x o ^ vl H usque ad o' om. St 6. £ e C% cxaSjUOv 
(3!ft 9. £ € CA, idemque infra saepius 13. V Cft, sic 
etiam infra 14. IXaiou om. St 

18. KecpdXaiov i' Ch 22. Ixei CTa0|uoO fyei Ne 23. 
Ypd]U|uaTa] Yfl JVe opoXoUcJ <^> Ne ,apvfi'] ^avp' jVeSJ 
24. F xVe^ 25. TQ ^e> itemque infra 6po\oUc] «* iVe, 
itemque infra 



234 FRAGMENTA DE MENSURIS [60] 

pdna y au/, x<*XkoOc bw' [dXXot jxl *1 TTToXejuaiKfi 
uvd e'xei F ir)', < pjub', YpdujuaTa uX(5', opoXouc uj£b', 
0e'puouc y acQg', KepaTia jScpQP', x«XkoOc ^S^tp'. 

2. C H XiTpa exei F tp', <Qg', YpdjuuaTa arr|', 6(to- 
5 Xouc cpog', Bepuouc w£b', KepaTta ,aipKr)', x a ^ouc 

pxn [n jxnl 

3. C H ouYTia e'xei bpaxudc rj', YpauuaTa Kb', ofto- 
Xouc jurj', Gepuouc o(3', KepaTta pjub', x aA KOuc Trrb'. 
KaXeiTai be f) ouYYta TeTpdccapov 3 lTaXiKov. 

10 4. C H bpaxiuri e'xe*t YpduuaTa y', oftoXouc g', 0e'p- 

juouc 0', KepaTia trj', x«Xkouc urj'. 
7&s 5. T6 iTaXtKov brjvdptov exet bpaxufiv a'. 

6. Apaxjufi be Kat dXXri ojuwvujuujc KaXerrat Arru- 
TTTtaKrj, fjTtc €ktov ue'poc ecTt Tflc 'Attiktic bpaxufjc 

15 aYOuca opoXov a'. 

7. T6 Ypdjujua exet 6poXouc p', 0e'puouc y', Kepd- 
Tta g', x«^kouc tg'. 

8. 'OpoXoc .exet 0e'puov a'S, KepaTta y', X<*\- 
koOc f|'; 

20 9. T6 fijuuupoXov exet KepdTtov a' S, xo^koOc b'. 

10. Oepjuoc e'xet KepaTta p', x«^kouc e' Kat TptTri- 
uoptov [f| xoiXkoOc y']- 

11. 'Attikov be f)jutu)poXov erepou f)juiujp6Xou Tec- 
capa TrejLiTCTa. 

25 12. T6 KepdTtov exet 'Attikouc xaXKoOc p' Kat xaX- 
koO [eTepou] buo Tptra [f| buo TcejuTTTa]. 



1. W aXXoi om. NeSt 3. ,pq>qP'] ,p<pip' Ch 6. 
^Xn' ^l om. St, ¥\ jxn' om - Ne 7. bpaxuac] < NeCh 9. 
f\ om. CA F S*Ctt 12. < Ne 20. Kepdxia Ne 21. 
XaXKoOc e' Kal Tpm]u6piov ^ om. &*., Kal Tpmiu6piov f^ 
XaXKoOc y' om. Ne 23. eTepou] eTepoO Ch, Kai Ne, om. 
5; Tkcapa] b' Ne 25. x<*Xko0 eTepou ouo Tprra f] om. 



[60] CAVIS AC PONDERIBUS. 235 



. 



13. XciakoOc exei fijuuupoXou to b"* ujct€ touc 
Teccapac xaXKoOc drew fiuuupoXov. 

14. c O CTaTrjp aTet < b'. KaXoOa be auTOV TeTpd- 
axu.ov. 



15. Kai to birrouvTiov be ojuoiwc crfei < b'. 5 



16. Kai to paciXmov Kdpuov ojuoiujc drei < b'. 

17. Xrj)Lir| f] ueTaXr) e'xei < f Kai f\ uucpd < f*'. 

18. 'Accdpiov exei < p'. 

19. KoxXidpiov exei < a'. 



20. c O KuaGoc exei < i' n F a' Kai ourriac TeTap- 10 
Trijuopiov , If X', opoXouc £', 0e'puouc q', KepaTia prr', * 
XaXKOuc utt'. Icti be 6 KuaGoc kotuXtic to s". 

21. C H KOTuXr) juerpuj juev exei KudOouc g', CTa0juw 
be < £', F f Kai S , [? prr', opoXouc tH', 9e'pjuouc cpu', 
KepdTia ^arr', x«XkoOc ^ujtc'. 15 

22. T6 TpupXiov to ai>TO jue'Tpov xwpei Trj kotuXtj, 
£xei Tap judTpw uev KudGouc g, cra^juw be < £'. 

23. c O He'cTr)c ueTpw juev exei KOTuXac p', CTa0uw 
be < pk'. KaXeiTai be Tcapd ArruTCTioic 6 He'cTr|c iviov. 

24. 16 oHupaqpov e\ei jueTpw juev kotuXtjc TeTap- 20 
tov, KuaGov a' S , CTa0juw be < ie'. 

25. C H KOTXn n ueTdXr) to aiiTo juerpov cw£ei tuj 
oHupdqpuj, Z\ei Tap ueTpw juev Kua0ov a' 5, cra0juw 770 



5^, er^pou 6uo Tpixa >^ om. iVe, €T€pou eiecit Boeckk. M. t/. 
p. 157 

10. f\ om. NeSt ■ oi»YTi a c om. iVeS* TeTapTruuopiov] 
6' iVe, t6 T^TapTOV £* 12. 6 om. £* 14. F 2'] tout- 
ecTi [3 £ iVe Kal om. NeSt 20. |udTpuj u.ev om. NeSt 
TerapTov] 6' iV<? 21. opaxjudc St, item p. 236, 1. 9. 11 



236 FRAGMENTA DE MENSURIS [61] 

be <( ie'. f) be e\&TTWv kotxti e'xei jueTpw uev fiuuaja- 
6ov, craGuuj be < e'. 

26. MucTpov to juefa e'xei KOTu\rjc to eKKaibeKa- 
tov , o YweTai (f5 TerapTOv. to be uiKpoTepov ko- 

5 TuXrjc to Kp", o TiveTai bpaxual ouo [? p' Kepdmov a' 
Kai KepaTiou to evbeKaTOV. 

27. c O xouc exei juerpuj juev KOTuXac 'Arrucac bw- 
b«<a , Hecrac be g', xoiviKac be b', CTaGuuj be e'xei 6 
Xouc < iuk'. 

10 28. c O x°iviH exei uerpuj juev KOTuXac 'ArriKac 
TpeTc, CTaGjuuj be < ptt'. 



29. "Ev be toTc YeujpYiKoTc eupov Tf]V kotuXtiv 

^TpiTOV f\ TCTapTOV HeCTOU * TOV be XOUV HeCTUJV 0', 

kotuXujv be ip'* Kai tov djucpopea Hcctujv \g', kotu- 
15 Xujv \xr\' tov be jueTprjTf]v Hearujv o^', kotuXujv Qg'* 
tov be uebijuvov Hearujv pp', kotuXujv p\g\ 

30. c O be KaTa Cupouc ueTprjTfic g g', IraXiKUJV pK'. 
77 * 31. T6 TpupXiov Kal to oHupaqpov ojuoiuuc exouci 

KOTuXrjc to b"* 6 be K\3a0oc KOTu\r|c to g". 



20 



61 (cap. XI). 

(Vide prol. § 78.) 

"AMwc Trepi tujv auTuuv. 
1. C H juvd fi "ArriKfi fyei F iP' 5, f) be eTe'pa F ig', 
f\ be TTTo\euaiKf| e'xei F irj'. 

4. bpaxjuai £* 5. < p' A T e 6. xepaTiou om. Ne 7. 
ip' iVe 8. s'] f)|uicu Stf 10. 'Attikcic om. NeSl 11. 
Tpeic] y' -^ 7 e 13. TpiTov f^ TCTapTOv] lege Tpia T^TapTa 
(v. prol. § 77) 16. fc€ JSeCh 17. '0 6e usque ad finem 
om. Ne £ € Ch post g' Cft add. dXX. <5 (voluisse vide- 
tur dXXoi q', nam pro q' saepius habet notam ?') 

20. KecpdXaiov ia' Ck 23. S habet Ne, om. StCh 



CAVIS AC PONDERIBUS. 237 

2. C H Xrrpa exet F ip'. 

3. C H outtiw e'x ei < 1* 

4. C H bpaxMn e'x ei $ t'- 

5. T6 Tpduua exet opoXouc p'. 

6. c O opoXoc exei Oepuov a' S. 5 

7. c O Gepuoc exei Kepdna p', x<*XkoOc be [t' n] e'. 

8. 'Attikov befijutuupoXov exet fijuiiupoXou Teccapa 
Tre')U7TTa. 

9. T6 KepaTiov exei 'Attikouc xaXKoOc p'Kat x«X- 

KOO p' TiejUTTTa. 10 

10. c O xaXKoOc exet fiuiujpoXoi) to TCTapTOV ujctc 772 
touc Teccapac x«XkoOc crfeiv f)u.iujpoXov. 

11. c O CTairip dret < b'' KaXoOci be auTOV TCTpd- 
bpaxuov. 

12. Kai to biTrouvTiov be < b'. 15 

13. Kai to paciXiKOV be Kapuov ojuoiwc dret < b'. 

14. C H xnMn n uerdXn e'xet < f, fl uiKpd < p'. 

15. T6 dccdptov exet < P'. 

16. T6 KoxXtdptov < a'. 

62 (cflp. X/J). 20 

(Vide prol. § 79.) 

TTept ue'Tpaiv Kat CTaGuujv iTTTriaTpiKwv. 

1. Ourria exet < tf. 

2. C H bpaxuf>exet # r\ opoXouc sr'. 

3. C H kotuXt] exet F tp', oSupacpa buo. 25 



2. F StCk bpaypiac S* 3. r) be bpaxun iVe 6. 
T ?| om. Ne 7. e^ei] Kal #"«, om. St xkcapa] b' 2Ve 
11. xcrapTov] b' Xe 12. Teccapac] b' JVe 13. bpax.uac 
& 06 Kai auTOV .Ve 16. be om. iYe 17. t'] 0' S*C% 

20. KeqpdXaiov ip' Ck 24. TP<*MM-aTa Sf 25. 1° 0' 
A 7 <?, oSupaqpa p' St 



238 FRAGMENTA DE MENSURIS [63] 

773 4. T6 be 6£upacpov KudOouc Y- 

5. KuaGoc exei juucrpa b'. 

6. KoxXidpiov be ecn juucrpou to riiuicu. 

7. T6 be oHupaqpov Troiet F g'. 
5 8. c O Kua6oc TTOiei F p'. 

9. T6 juucrpov ttoici F to tijuicu. 
10. T6 KOxXidpiov TTOieT I? g'. 



11. C H bpaxjuri Tioiei f? f • 

12. c O opoXoc Troiei rpdjujua 5. 

10 13. T6 cikXov ^xet F to 5 [f] F a' Kal 3% 

14. c O KuaGoc u.ucTpa b' ■ ujc eivai to u.ucrpov F 
to & 

15. T6 be juucrpov KOxXidpia p'- ujc eivai to ko- 
xXidpiov F b". 

15 16. C H javd exei F ie', oXKac pif3' S>. 

17. C H XiTpa exei oXKac q'. 

18. T6 be brjvdpiov e'xei Tpdu.juaTa b'. 

63 (cap. XIII). Octava mensurarum tabula. 

(Vide prol. § 80.) 

20 TTepi jueTpuJV uYpujv. 

1. T6 MTaXiKov Kepdjuiov exei xoac rf. 

2. c O xouc e'xei £ecrac g'. 

774 3. c O HecTtic KOTuXac p', ai Kai [Tpiftava f|] Tpu- 
pXia XeYOVTai. 



u 
2. M Ne 6. ouYYiac St 9. et 10. om. Ne 9. S 

vulgo om. (v. prol. § 79 extr.) 10. f| F a' Kat 5 om. ^ 

12. 5] ffiLucu #* 14. F 6"] < 0' JVe 17. be om. ^ 

18. KecpaAaiov rr' Ch\ totum caput om. Ne 23. Tpi- 

pava f\ om. £* 



[04] CAVIS AC PONDERIBUS. 239 

4. C H KOTuXrj t«P to auTo e^et Kat to [Tpipavov 
TpujUiov juucrpa jueTaXa t\ oHufJacpa be b'. 

5. T6 t«P M^Ta juucrpov exei 6Eu(5acpov a' t"- 

6. T6 oHupacpov e'xet KudGouc a' s. 

7. c O be KuaGoc Ix^i X^ac jutKpdc tjtoi MucTpa 5 
jutKpd pY. 

i c lTa\tKov Kepdjutov 



exet 


eXaiou 


OIVOU 


jue\vroc 




X l op' 


\ l rc' 


X 1 prj' [dX. pk'] 


6 xoSc 


X l 9' 


X 1 t' 


X 1 if 5 10 


6 He'cTr|c 


F trj' 


F K 


FkZ' 


f) KOTuXrj 


F e' 


F t' 


F iy' S 


to )ue'Ta juucTpov 


FY 


FffW 


Fb's 


to jutKpov juucrpov 


<^ 


<*W 


<e' 


to oHufJacpov 


<tf 


<*' 


F f < f 15 


6 Kua0oc 


Fa's 


< tT'f?a' 


<m'. 



64. Dioscoridis tabula (cap. XIV). 

(Vide prol. § 81.) 

AtocKoptbou Ttepi jue'Tpuuv Kat craejuujv. 775 

1. 5 €tuj, cpiXTaTe, Trept craejuwv Kat jueTpwv ou- 20 
tujc TiKpipwca* diTO tujv eXaxicTUJV dpHdjuevoc errt 
Tfjv juvdv TroXuTfXactdZiujv dvf]\eov. 



1. Tpiftavov n. om. St 3. dEuftaqpa f vulgo (corruptum 
ex oEuPacp. a' f") 7. t6 ante Kepduiov add. St 9. \ l Cft 
ubique pr|' d\. om.£* 14. to uiKpov usque ad finem] 
haec sic habet St: to 6£u0acpov < w/, F p' I?- ip', F t' S II 
t6 uiKpov uucTpov < is', l£ k', < i0' [} 6 KuaOoc F a' s, 03', 

Of- 

17. KecpdXaiov 16' Ck 22. 7ro\\aTr\actd£wv St 



240 FRAGMENTA DB MENSURIS [64] 

[TTepl cra0juwv.] 

2. T6 Kepdriov tov auTov CTa8)u6v e'xet tw 
Xa\KUJ. 

3. c O be opoXoc x aAK °vc e'xet Tpetc 60ev to 
5 f]|uiujp6\iov e'xei CTa0juuj xepaTiov ev fijutcu. 

4. rpdujua aTei 6(to\ouc buo, toutccti xa\KOuc e'H. 

5. C H be bpaxjufi f) Kai 6\Kf) \eTOuevr) aTet Tpdju- 
uaTa Tpia, toutcctiv 6po\ouc g'. 

6. C H be ouTTict e'xet < rj', [? Kb'. 
io 7. C H \iTpa be e'xei F tp', < be qs'. 

8. C H juva KaTd juev Tf)v iaTpiKfiv XP^ cl v aret F 
tg', tout€ctiv 6\Kdc pKrj'- KaTa be tt\v TTa\tKf]V [juvd] 

776 F irj', toutc'cti \iTpav juiav fjjuiceiav , < be pjub'. f] be 
J A\eHavbpivf) juvd aTet F k', toutcctiv 6\Kdc p2'. 

15 TTepi jueTpujv inrpujv oivou [ubaTOc Kal oHouc]. 

9. T6 Kepdjuiov aTei \ l n'. 

10. C H be oupva \ l ju'. 

11. c O xovq, toutccti to kottiov, e'xet \ l i'. 

12. T6 fijuiKOTTiov e'xei \ l e'. 

20 13. c O Hctx\q exei \iTpav juiav F rj'. 

14. c Huiva, toutccti f\ KOTu\r|, F t'. 

15. T6 TCTapTOV exet F e'. 

16. T6 oHupaqpov , orrep ecTt TCTapTOV KOTu\rjc a', 
dTet F p' S. 



1. TTepl craGuujv om. NeSt 5. riuuuftoXov Ne a' 5 
Ne 6. rv> p' Ne x & Ne 7< \eTouevr| om. NeSt 

Tpduuaxa] TQ &* 8. rpia] f' NeSt ?'] 6' St 9. F 
S*C£ 10. oe om. 2V 7 e 12. 6\Kac] \ A T e uva om. ^ 
13. fxei ante F add. Ne a S iVe bpaxudc St 15. 
uoaToc Kai oHouc] ev irAdxei A T e , om. St 16. \ l CA ubi- 
que 20. uiav] a Ne 21. i*| om. iVe 22. om. A T eS* 
(iniuria, v. infra § 26. 36) 



[64] CAVIS AC PONDERIBUS. 241 

17. c O be KuaGoc, orrep ecriv cktov kotuXtic, aYei 
F a' fiuiceiav, YpdjuuaTa b'. 

18. C H be \r\ixr\ ccti KudOou TeTapTOv, orrei be < f 
Ypdjujua ev. 

19. c O auTOC be CTa0u6c ccti tou ubaTOc Kal 62ouc. 5 
cpacl be tou ouppiou ubaTOC TrXr|puj0fjvai diueubecra- 777 
tov eivai tov CTaGjuov * aYeiv be oXKac iuk' tov xoOv. 

'GXaiou. 

20. T6 Kepdjuiov e'xei X 1 o(3'. 

21. C H oupva exei X 1 Xg . 10 

22. c O xouc rj to koyyiov e'xei Xrrpac 0'. 

23. T6 fjuiKOYYiov X 1 b' 5. 

24. c O HecTnc exei X 1 a' S. 

25. c Hjuiva, toutcctiv f\ KOTuXrj, F 0'. 

26. T6 TerapTOV e'xei F5'S. 15 

27. T6 oHupaqpov, orrep ccti KOTuXrjc TerapTOV, 
d T ei F p' < p' [n F p' s]. 

28. c O be Ki3a0oc , OTiep earlv cktov kotuXtjc , aYet 
F a' S. 

29. C H xnMH Kud0ou Te'TapTOV aYei bpaxudc y'« 20 

MeXiTOC. 

30. Tou ueXiTOc to Kepdjuiov e'xei X 1 pK. 

31. C H oupva e^ei XiTpac £'. 

32. T6 koyyiov e'xei XiTpac ie'. 778 

33. T6 fijuiKOYYiov e'xei XiTpac £ S. 25 



. a's Ne Yft ^, ft St 3. oy«] Ixei Ne 

)axiwac Si 4. YS a ' &* 5 - OoaToc 6uppiou A T e 6. 

ici hk. usque ad xoOv om. iVe 8. TTcpi eXaiou NeSt 

tyei om. St 11. c O xoOc ^ om. NeSt X* iVe 14. 

om. Ne 17. F p' < p' f| om. NeSt 18. KOTu\r|C cktov 

N 20. < y' Ne 21. TTepi udXnroc NeSt 24. X* NeSl 

»5. X^ S* 

SCRirT. METROL. T. 16 



242 FRAGMENTA DE MENSURIS [65] 

34. c Ucrr\c exei X 1 p' S. 

35. c Hjuiva exei Xrrpav a' F t . 

36. T6 TerapTOV exet F £ 5. 

37. T6 oHOpacpov e'xet F f 3 < p'. 
5 38. c O be Kua6oc e'xet F p' S. 

39. C H be XW > 0TT ^P ^cti Kud6ou TeTapTOV , ayei 

65 (cap. XV). Decima mensurarum et ponderum 
tabula. 

10 (Vide prol. § 82.) 

"AXXujc irepi juerpujv Kal cra6juujv. 

1. Mebtjuvoc e'xei fnuieKTa \$'. 

2. T6 be fijuieKTOV xoac buo. 

3. c O be xouc xoiviKac Te'ccapac. 

15 4. c be xoiviH KOTuXac 'ArrtKdc exei Tpeic , cra- 

6|uuj be orfet oXkoic pTr'. 
779 5. c O be xouc ecTi u.ev jueTpiy kotuXujv 'Attikujv 

ip', CTa6juuj be arei < vuk'. 

6. c be Hecnic jueTpw juev kotuXujv p', CTa6juuj be 
20 crfet < pK'. 

7. C H be KOTuXn, exei Kud6ouc §£, CTa6juw be < £'. 
ifiv be kotuXtiv oi 'Attikoi Kat TpupXiov 6vojud£oua. 

8. T6 oHuftacpov |ueTpuj juev kotuXtjc TerapTOV, 
OTrep ecTt Kua6oc etc fijutcu , CTa6juw be exet bpaxjudc 

25 te'. 

9. c O Kua66c eert bpaxjuwv beKa. 

10. C H be xw £ CTl Kud6ou TerapTov < p' 5; 



2. X* iVeS* 5. 6 Kuaeoc be Ne 

8. KeqpdXaiov ie' Ch 11. Kai cxaGjuiuv ora. £* 15. 
16. Sxei et tfrei] crfei et e^ei vulgo 18. bpaxuac St 19. 
6uo St 



10 



[66] CAVIS AC PONDERIBUS. 243 

11. T6 uera juucrpov KOiuXrjc ecriv OKTUJKaibeKa- 
tov. drei bpaxiaac t' Tpdu.ua a'. 

12. [MucTpov] to be juiKpov KOT\jXr|c eiKOcrov re- 
rapTOV drei < p' S. 

13. T6 be biKaioTaTOV juucTpov Tpdjujuara exei 

OKTUJ. 

14. T6 be KOxXidpiov Tpdju)uaTa e'xei Tpia. 

15. ToO pactXiKOu Kapuou to juereGoc < aTei ercTa. 

16. ToO be TTovtikou < a'. 

17. T6 be tt]c paXdvou bpaxjufjc fjjuicu; 

18. T6 be tou AiTUTTTiaKou Kudjuou exei opoXov 
xai fjjuicu. 

19. ToO 6p6(tou [uefeeoc] xaXKoOc p'. 



66 (cap. XVI). 

(Vide prol. § 56.) 15 

TTepi crmeiujv tujv juerpujv Kal craGjuujv. 

1. Tujv craGjuujv Kai ueTpujv bibacKaXiav xai Trjv 
tujv crju.eiujv tujv ev auTOic eVGeciv dvaTKaiav oucav 
dveTpavjjdjuriv , iv 5 e'xoic aTTTaicrov rf|v ev toic por|- 
Griuaciv eupeciv. 20 

2. Tfiv ouv juvdv brjXoT erriTiGejuevov tuj ju ctoi- 
Xeity to v. 

3. Tf|v be Xirpav to X e'xov urroKeiuevov to 1, X. 

4. Tfjv be ouTTiav to f e'xov urroKeijuevov f| urrep- 






2. Tpeic et !£ Sl 3. Mucrpov oni. Si 4. boo Sl 
8. eiTTd] b' scribendum videtur (v. prol. § 82 adn. 1) 13. 
|ueTe0oc om. St post x<^koOc P' St subiungit f Hactenus 
ex Galeno', omittitque cap. XVI. 

14. Keqpd\aiov i?' Ch 21. erneeMevov Ch 23. \] 
Ch 24. ouTTi«v] P Ch 

16* 



244 FRAGMENTA DE MENSURIS [67] 



o 



Keijuevov to o, F y- ^ap' evioic be eupov oirrYiav tuj 
v erriKeijuevov to o , v. 

5. Tuj be u e-rriKeiuevov e uepoc brjXoT, ju. 

6. TTX&yiov be X t&c Kepaiac e'xov bpaxjufjv brjXoT, 
5 <. eic be t& euuOvujua f]juiceiav, >. 

78i 7. T6 be c PujuaiKov 5 rrap' evioic uev TpiwpoXov, 
Trap ' fjjuTv be TtavToc CTa0uoO to fjuicu. 
8. TTX&yiov be I f| S opoXov, \, &. 

67 — 70. Tabulae Oribasianae. 

10 (Vide prol. § 48.) 

[ 3 Apxn cuv 0euj &Yiuj Trepi ueTpwv Kai CTa0uwv 
5 Opi{kxciou.] 

67. TTepi ueTpwv Kai cra0uujv iarpiKov 'Opipadou 
caqpec, Kar& euireipiav boKiuov. 
15 1. c O juebijuvoc e'xei XiTpac \xr\. 

2. T6 fijuebtuvov XiTpac Kb'. 

3. c O xoac e'xei Xrrpac i\ 

4. c O xoiviH e'xei Xirpac g\ 

5. c O HecTrjc e'xei XiTpav a' C. 

20 6. C H juva e'xei Xirpav a' Kai ouYYiac o'. 

7. C H Xirpa e'xei oufYiac ip'. 

8. C H KOTuXrj e'xei ouYYiac 0'. 

9. T6 TpipXiov e'xei ouniac 0'. 
10. C H uvea e'xei ouYYiac 0'. 



1. otJYY^v T M^] P T ° ^ ^. T6 b£ jli Ch 8. ^ bis 
habet Ch 

14. £|uur|piav cod. 15. Xirpac] Xr|Tp' cod. 17. 

Xrirpac cod., item 18 19. XrjTpav a~ C" cod. 20. 

XriTpav cod. 21. \r\rpa cod. 24. 6'] irj' suadet fr. 

58, 10 



[68] CAVIS AC PONDERIBUS. 245 

111. 16 oHupacpov exei ourfiac (J' CTaTia fj\ 
12. c KuaGoc e'xei ourfiac a' C. 
13. T6 jueTa\r|Tpov exei ourfiav a\ 
14. C H ouTTia e'xei CTorfia g'. 
15. T6 CTOtTiov exei e£aTiov a'. 5 

16. c O craTfjp exei eHaTia Tpia. 
17. T6 u-vfjcrpov e'xei eHaTia Tpia. 
18. T6 cikXov e'xei crdrfia Tpia. 

19. T6 paciXiKov Kapuov e'xei craTia t'. 

20. T6 cktov jaopiov exei craTia f\ 10 

21. T6 CTaTiov exei eHaTiov a\ 

22. C H \\)\ia e'xei crdTia (3', Kepara g\ 

23. T6 TTovtikov Kdpuov Kepara n(* 

24. T6 KOxXudpiov exei craTia t. 

25. T6 juiKpov cikXov exei CTaTia t. *5 

26. 16 ctoitiov exei Ke'paTa Kb\ 

27. T6 KepaTOV exei cirdpia b\ 

28. *H opaxui) exei Kepara It|'» 

29. T6 br|vdpiov exei Kepara ir|\ 

30. f H ouXKf) e'xei KepaTa irj'. 20 

31. T6 Tpdji)ua exei Kepara g' fjroi HuXoKOKKa. 

32. r O 6(3oX6c exei Kepara Tpia. 

33. c O Gepjuoc exei Keparov a'C 

34. C H rrapoHic exei Keparov a'C 

35. C H bpaxjuf) Ixei KepaTOv a'C 25 

36. T6 CKpoTcouXov exei TOupve'ciov a\ 

68. TTepi jaeTpuuv Hripwv. 
1. C H ArfUTfTia dpTdpa exei juobiouc e'. 6 be juo- 
bioc 6 AiTOTTTioc Kai 'IraXiKOC exei xoiviKac rj', 6 be 



1. CT<rfia] ?a cum suprascr. T cod. 7. uvfjCTpov cod. 
0. uwpiov cod. 22. 6$o\bc cod. 24. '0 uap ' 6Hu<r cod. 



KL ctcxtic 



246 FRA.GMENTA DE MENSURIS [69] 

Xoivi£ Hecria f$', 6 be Hecrrjc fijui£ecra p', a brj xal rjjLti- 
vac TrpocaTOpeuouciv. f] be jufjKUJva e'xet KudGouc rf> 

2. c O 'Attikoc juebtjuvoc e^xei fijuieKTa tp'. to be 
f]juieKTOV e'xei xoiviKac b'* ujare tov juebtjuvov exeiv 

5 juvac Mn% HecTia qg'. 

3. Toutujv be tov craOjuov etTreiv ouk eikoXov, 
oti tujv ouciujv otTreipoc ecrtv f\ mja Trjv porrfjv bta- 
cpopd. 

69. TTepi jue'Tpujv utpwv. 

10 1. T6 s lTa\iKov Kepdjuiov e'xet x°&c *f' ° Xouc 
HecTac s', 6 £ecrr)c KOxXudpta p', aiTtvec kcu TptfSXia 
XerovTat. dXXoi be Xerouctv e'xei 6 £ecrn,c Xrrpav 
a' C Kai to TpipXiov ouTTiac 0'. tov auTov CTaGjuov 
exei to KOxXidpiov. f\ be kotuXti tov auTov e'xet CTa- 

15 Gjuov ujc to TpipXiov. to TpipXiov to (uiKpov exet jui- 

CTpa jueTaXa Tpia , 6Hupa<pa b' ■ to Tap juera juicrpov 

e'xet oHupaqpa Tpia. to be oHupacpov exet KuaGov a'C 

6 be KuaGoc e'xei x^Mdc HiKpdc fJTOi juicrpa juiKpd p'. 

2. €t be pouXr) Kai tov CTaGjuov tujv utpujv eibe- 

20 vai juerpujv TrdjuTroXai juev ai tujv utpujv ouciujv eiciv 
KaTd Tf]v poTrfyv biacpopai, wc itix TrapabeiTluaTOc 
eXaiou T€ xal otvou m\ jueXvroc XeHouev. to juev ouv 
jueXt toO oivou papuTepov ecrt TeTdpTOu juepouc Kai 
TrpoceTt beKaTOu, orrep ecTt to 6Xov cuveTTuc Tpirov 

25 exet t«P to auro tuj oivuj tou jueXrroc ttocov 6Xov 
tov tou otvou craOjuov Kat irpoceTi . . . to[v] fjjuicu 



1. ^iarivac cod. 2. |uriKWva] fiuiva fr. 55, 5 (conf. 
prol. § 53 adn. 1) 4. |ue6r)|UVOV cod. 5. (uvac \jly}'] 

luobiouc s' xoiviKac jar|* fr. 55, 7 7. puj7rr)v cod., item 

21 11. fce s' cod. 12. XeTWvrai cod. Xrjxp' cod. 20. 
juexpujv cod., item p.247 v.4 22. \e£w|uev cod. 26. post 
TTpoceTi nonnulla omissa sunt quae leguntur fr. 54, 10 s. 



i 



[69] CAVIS AC PONDERIBUS. 247 

auToO. 6 be oivoc tou eXaiou IvvaTOu uepoc uTrepe- 
ei Kal to evvaTOV auroO. 

3. TTpoc cacpriveiav TrXeiova Kai dic ck biaTpdju- 
uaTOC tujv KaTd uepoc jueTpwv cra0u6v uTreTa£auev, 
r|Xou KaOecTOTOC Obc Kard koivoO TrdvTiuv tujv utto- 5 
eiuevujv auTOic Kard tujv ctixujv to tc eXaiov Kai 6 
oivoc Kai to jue'Xi KaTtiTopoujueva Kerrai. 



T6 iTaXiKov kc- eXaiou 

pdjuiov exei XiTpac o$' 

6 xoOc Xrrpac 8' 

6 SecTT|c exei ouYYiac irj' 

f) kotuXti ouYTiac 0' 

to jueTdjuiCTpov ouTTiac "f 

to oHupacpov ouXKac irf 

6 KuaGoc ouXmc i(5' 

TOjuiKpovjuicTpov ouXKacg' 



ueXiToc 
XiTpac prj' 
XiTpac it'C 10 
ouYTtac yX! 
ouTTiac iy' C 
ouTTiac b'C 



oivou 

XiTpac tt' 

XiTpac i' 

ouTTiac k 

ouYTiac i' 

ouTTiac f 

TpduuaTa r\ 

ouTTiac p' *J*ouTTiac kt 

TpdjuuaTa ib' 

outticv a' C ovfxiac p' 

YpdjuuaTa b' ouXKac p' 

YpdujuaTa k' ouXKac 0' 



15 



4. c O be J Opi{3dcioc qprjci Kard 'Abauavriou tov 20 
HecTrjv tov NraXtKov toO oivou juerpuj juev e'xeiv ouy- 
Yiac Kb', CTa0uuj be XiTpav a' ouYYiac r\ y tov be £e- 
cttjv toO uerpou toO jueXrroc aTeiv CTa0u6v Xirpac 
Jf.C 



1. rectius fr. 54, 12 3. £k] £v cod. 8. Kepd|Uiov 
lx€i cod. habet post ji^Xitoc 9. Xrjrp' cod. ubique 10. 
i'] T cum suprascr. — cod. 13. ouYYiac y' alterum om. 
cod. 15. ouYYiac *y' cod.; legendum ouYYiac y' oOXKCtc f' 
16. Ypd|UjuaTa ib'] [£ 10' rectius fr. 54, 14 20. d&djuavTi 
cod. 



248 FRAGMENTA DE MENSURIS [70. 7l] 

70. TTepi craGjuujv eic to airro ck tou TaXrivoO. 

C H juvd f) 3 ATTiKf) Kai r\ AiTUTTTia e'xei oirfTiac ig'. 
f\ juvd r\ 'PajjuaiKfj e'xei ouTTiac k'. f) Xirpa oirfTiac 
ip'. r\ be outtioc ouXkcic rf, aiTivec Kai oXKai Xerov- 
5 Tai. f) be 6XKf] Ke'paTa ir)'. r) be bpaxu.fi Kepara ir|'. 
dXXoi be XeTOuciv exei TP«M-|udc TpeTc. to Tpdjujua 
oftoXouc p'. 6 be oftoXoc KepaTa f'. to be xepaTiov 
exei cirdpia b'. dXXoi be xwXkouc buo bijuoipov cctiv 
to Tcapov (ueTpov. 

10 71 — 77. Tertia collectio ponderum et mensurarum. 
(Vide prol. § 84.) 

71. TTepl u.€TpuJv Kal CTaGjutuv. 

1. T6 Kepdnov to aiiTO CTaGjuuj exei tuj x«Xkuj. 

2. c O b ' oftoXoc xaXKOuc e'xei f' , oQev to fjM-ipo- 
15 Xtov e'xei craGjuov Kepariuuv a' 3. 

3. T6 Tpdju)ua e'xei opoXouc p', toutccti xaXKOuc g\ 

4. C H be bpaxjuf] Kai r\ 6\kt\ djei TpdjujuaTa f\ 
toutcctiv oftoXouc IX). 

5. C H be ouTTi« e'xei bpaxu.dc r\\ Tpdjujuara ko'. 
20 6. C H Xhpa e'xei ourriac ip', bpax)udc Qg\ 

7. C H juvd Kard u.ev Tfjv iarpiKfjv xpflcw aTei out- 
Tiac ig', TOUTe'cnv oXKdc pKr)'... toutccti XiTpav a'j5, 
bpaxjudc p)ub'. f) be 'AXeHavbpivfj juvd aTei outti«c 
K , TOUTeCTlV oXKdc pH'. 



1. TaXivoO cod. 8. crrap' cod. 12. U€Tpu)v cod, 

13. tuj] to cod. 14. 6' 60oX6c] b€ 0oX6c cod. 15. 

rjepaTiujv cod. a' 5] €v fjuicu cod. 21. XPH CIV coa - 
22. post pKr)' desunt pauca; vide fr. 64,8 



[72 74] CAVIS AC PONDERIBUS. 249 

72. TTepi craGjuwv. 

1. C H juva fj 'Attikti Kai AifurrTia e\ei ouTTiac ig\ 
fi be juvd f) c PujjuaiKf| dyei ouTTiac k'. 

2. C H XiTpa ouTTiac ip'. fj be oirfTia bpaxiudc rj' 

3. C H oe bpax(uf| e'xei TpdjujuaTa t'. 5 

4. f H be fyid bpaxjuf] exei opoXouc tp'. 

5. c O be opoXoc KepdTia t'. 

6. T6 be KepaTiov xaXKouc p' S. 

7. '0 oftoXoc e'xei xaXKOuc ij'. 

73. Ai x«P«KTf|pai tujv CTaGjuujv. 10 



XaXKov x 




juvdv ju v ' 


/ - 01 V 

XOiviH x X 

0' 

Xoa x 

h' 

xuu-n x 

KepaTiov K€ 

KOTuXr| K 




TpupXiov Tp' 
HecTrjc 5 € ' 
oHupacpov g° 
Kepajuiov Kp 
Xhpav X Hv 

ouTTiav F r 


6poX6c / 




6poXoi II 




fijnicu * 


opaxnn < 




juepoc jue ju' 
74. 


1. 16 KepaTiov ciTapia b'. 


2. C H < k? in'. 






3. C H X' ouTTiac 


ip'. 




4. H k ournac 


e' 




5. T6 eKTO|u6pio\ 


i ouTTiac t'. 



15 



20 



25 






5. YpamuStf cod. 6. rectius fr. 53, 6: to bk TP«MM a 
6Po\ouc p' 7. '0] Td cod. 11. juvdv cod. 17. dpdc 
cod. 24. C H] 6 cod. 



250 FRAGMENTA DE MENSURIS [75] 

6. T6 e£&Yiov kT Kb'. 

7. T6 Ypau-judpiov k~e g'. 

8. c O opoXoc k1' f • 

9. c Gepiuoc RT a & 

5 10. T6 juucrpov eHorf ia ft, 

11. C H juvd ouYTiac 9'. 

12. T6 oHupaqpov ouYYiac p' eHaYia p'. 

75. TTepi jaeTpaiv uypwv oivou. 

1. T6 xepdjuiov aYei Xirpac tt'. fi be oupva Xi- 
10 Tpac ju'. 

2. c O xouc TOUTecTi to koyyiov e'xei Xirpac i'. to 
fijuiKOYYiov XiTpac e'. 

3. c O SecTrjC Xirpav a' ouYYiac x\. 

4. c HjLiiva f\ KOTuXrj oi»YYiac i'. 

15 5. T6 oe oHupaqpov, OTrep cctiv TerapTOv kotuXtic, 
aYei ouYYiac p' S. 

6. c O be Kua0oc , oirep ecriv cktov KOTuXrjc , oyci 
ouYYiav a' S Ypd|ujua a'. 

7. C H be xujun cctiv Kud0ou Teraprov, crrei be 
20 bpaxndc y' YPajujua a'. 

8. c O aiiToc CTaGjuoc ecn Kai ubaroc Kai oHouc. 
qpaci be ojuppiou ubaTOC TrXr]puj6f|vai dipeubecTarov 
eivai tov craOjuov. 

9. c O xouc crrei oXKac ijjk' 

25 10. T6 Kepdjuiov d^ei XiTpac op'. 

11. C H oupva exei X Xg'. 

12. T6 koyyiov exei X 0'. 



3. c O PoXoc cod. 

8. olvou cod. 12. e'] pi cod. 14. f\] r\ cod. 17. 
KOTuXrj cod. 22. qpacl] qpua cod. 23. cxa|u6v cod. 

25. ante § 10 adde titulum '€\aiou coll. fr. 64, 20 



[76] CAVIS AC PONDERIBUS. 251 

13. T6 fijuiKOYYtov Hs b' 5. 

14. c HecrrjC eocei Hs a S. 

15. c Huiva TouxecTi f] KOTuXri ouyyiccc 6'. 

16. T6 TCTapTOv exei oi»YYictc b' 5. 

17. T6 oHufkxcpov, 6 ecri kotuXtic TCTapTOV, aYei 5 
oirfYiac P' S. 

18. c O be KuaGoc, OTtep cctiv cktov Tf]c KOTuXrjc, 
crrei ouYYictv a' S. 

19. C H x^n, o ecTi KudGou to TerapTOV, orrei bpa- 
XM-ctc t'« 10 

[TTepi jueXiToc.] 

20. Tou ueXiToc to Kepduiov exei Xrrpac pk'. 

21. C H oupva exei Hs £'. 

22. T6 koyyiov exei XiTpac ie'. 

23. T6 tiuikoyyiov £ S. 15 

24. c O Secrric exei Hs p' S. 

25. c Huiva exei HS a ouyyiccc t'- 

26. T6 TeTapTOv exei ouYYiac £ S. 

27. T6 oHupacpov exei ouYYiac y' 5 < p. 

28. c O KuaGoc exei ouYYiac p' S. 20 

29. C H be x^Jjurj , orrep ecTiv KudOou TerapTov , crfei 



<* 



76. TTepl ueTpwv. 

1. c O juebtjuvoc exei fijuieKTa ip'. 

2. T6 be f]uieKTOV xouc p'. 25 

3. c O be xouc xoiviKac b'. 



1. Hs] librae notam sic rtV' habet cod. et hic et infra 
§ 14. 21. 24. 25 3. kotuAV}] f^tKOTOXr) cod. 9. 6 

€CTi] 6i cum ambiguo compendio cod. (voluisse videtur oiov) 
12. KCpoVriov cod. 13. £' om. cod. 23. ueTpuJV cod. 
24. ^uieKTa 10'] r^ ^ktov cod. 25. x°vc cod. 



252 FRAGMENTA DE MENSURIS [77] 

4. c be x°uc ecTt uerpov kotuXujv j Attikujv tp', 
oraGuuj be < * pKrf. 

5. C H be KOTuXrj e'xet KudBouc s', CTaGuuj < £'. 
Tfjv be KOTuXrjv 01 'Attikoi Kal TpupXiov 6voud£ouct. 

5 6. T6 oHupacpov uerpuj uev KOTuXrjc TerapTOV, 
OTtep ecTiv KuaGoc eic fijutcu , craGuw be ie'. 

7. c O KuaGoc ecTiv < i'. 

8. C H be xuur| ^ctiv KudGou TcrapTOV < p' 5. 

9. T6 ueya uucrpov kotuXtic ecriv oKTWKaibeKa- 
10 tov , aTet be < y' Tpduua a\ to be utKpov KOTuXrjc 

eiKOCTOv TCTapTOv dret < p' 5. 

10. T6 be biKaioTaTOV uucrpov TpauuaTa exet l'« 

11. T6 be KoxXidpiov TpduuaTa exet t' • 

12. ToO paciXiKOu Kapiou to ucreGoc < dret l\ tou 
15 be TTovtikoO < a' • to be Tfjc (taXdvou < a s • to be 

tou AiTUTTTiaKou Kuduou e'xei opoXov Kal S' toO opo- 
pou xaXKOuc p'. 

77. TTepi ucrpujv Kai craGuujv. 

1 . KovbpdvTrjc ecTiv to b" Tflc ouTTiac. 
20 2. 'ApTapr) ecTiv X" op'. 

3. ^Merpov ceu-ibdXriv ttoioOv vecpeXrjv X t . 

4. KauipaKtc ecTtv X' Kb' £e'crac tp'. 

5. Td X' dpTupta vouicuaTa t'. to dpTuptov vo- 
uicuaTa i' X' b' F p'. 

25 6. CdTa t' uobtot f . 

7. T6 brivdpiov Tpauudpta b'. 



1. |U€TpOuv kotuXujv cod. 2. pKTi'] lege \\>k 6. 

ante ie' adde < 15. < a' 5] bpaxiufic rjnicu fr. 65,17 

21. Mcrpov etc. corrupta; vide fr. 80, 3, 4 22. k6'] 
Ka cod. 24. i'] T cura suprascr. ~ cod. (conf. ad p. 

247 v. 10) ; emend. Salmasius Ref. p. 38 



[78] CAVIS AC PONDERIBUS. 253 

8. AeiTTd KaXouvTai Ta dcdpia, tjyouv Td voujuia. 
££f|KOVTa be dcapiuuv uTrf|pxe totc to br]vdptov. p' 
br]vdpia 6 dpYupoc. Kai TreTrpaTai 6 Kupioc eic X' dp- 
yupia, aTiva cuvdyovTai j brjvdpia, Yivojueva ev 
Xpucuj vojaicjuaTa p'. 5 

9. T6 TaXavTov cctiv Xtrpat pKe'. 

10. T6 dccdptov Icti XeTTTd £'. 

11. C H ouYYict e'xei CTaTf]pac p'. 

12. c O CTaTf]p e'xei bibpajua p'. 

13. C H bpaxjufi ecTi to x\ Tflc ouYYiac. 10 

14. c O KobpdvTric KaXeiTai cfcXov, ecri be to t€- 
TapTOV Tfjc ouyyiwc. 

15. T6 bivdpiov ecTiv vojuicjua ev. 

16. T6 vegeX cctiv jueTpov Hcctujv pv'. 

17. T6 ardbtov exet oupYiac p', pf|uaTa cju', Trfixeic 15 
t', Tcobac x'. 

18. T6 juiXtov e'xet CTabiouc £ 2> , oupYuac ^acju', 
Trfixetc j, Trobac y bcp'. 

78 — 80. Qaarta collectio, derwata ex tabulis 

Cleopatranis et hippiatrica. 20 

(Vide prol. § 85.) 
78. 

j €k tujv KXeoTrdTpac Trept CTaGjuwv Kat jueTpwv eHf|- 
Yrjctc KaTa TrXaTOC Trpoc euxepfj eupectv eKacTrjc 
juvdc Kat XiTpac Kat ouYYiac Kat bpaxjufjc Kat 25 
YpduuaTOC, ttocouc e^xouav opoXouc mt Gepjuouc 



2. &EfiYta b£ cod. 3. TrerrpaKTai cod. 10. rj"] s"cod. 
11. KobpdTr)C cod. £cti] £vi cod. 13. bivdpiov cora- 
pendio scr. in cod. 16. t'] u' fr. 16, 8 17. oOpYuac] 
oup et suprascr. ru' cod. ,acu'] lege wu' coll. fr. 16, 10 
23. tOjv] ttic cod. 2329 



254 FRAGMENTA DE MENSURIS [78] 

kcu Kepdna Kai xaXKoOc , ev ok f\ XeTTTOTrjC toO 
CTa0juoO ev toic buvajutbiotc eupicKeTat Xetoujue- 
vti, r\v uTreTaHa* jueTa be rfjv toutujv XeTTTOTrjTa 
Kal dbpojuepujc iKacrou ara0ju6v uTreVaHa, tva 
5 Kai tuj Teuxei eupicKrjTe tov £r)TOujuevov CTa0ju6v. 

1. C H juvdc ovojua [exet] CTa0juoO. exet be F ig', 
bpaxjudc pKrf, Tpcuijudpta oe TTrb', opoXouc be ipHr)', 
0e'pjuouc be ,apv(3', Kepdrta y pTb', x«XkoOc be y gpjub', 
vojuicjuara Qg'. f\ 5 Attikti juvdc e'xet F t(3' S , bpaxjudc 

10 P> Tpow&pia t', opoXouc x', 0epjuouc ^', Kepdria 
/xu/, x«XkoOc be y buu', vojuicjuaTa oe'. fi TTToXejuaiKf| 
juvdc exei F irj', bpaxjudc pjub', Tpap-judpta uXp', ofto- 
Xouc uuHb', 0e'pjuouc y acQg', Kepdna ,pcpQp', x°^koOc 
be y g^tp', vojuicjuaTa prj'. 

15 2. C H Xirpa e'xei F i(5', bpaxjudc Qg', ypajujudpia 

CTTr)'. 

3. C H F exei bpaxjudc rf, TpaM-judpta Kb', opoXouc 
|uri', 0e'pjuouc op', Kepdrta pjub', xaXKoOc TTrb', vojui- 
cjuaTa g'. KaXenrai be f) F Terpacdpiov MTaXiKOV. 
20 4. C H bpaxjuf] e'xei Tp(W a P ia t', o^oXouc g', 0ep- 
juouc 0', Kepdrta tr)', xaXKoOc jur)', vojuicjuaTOC uj-" Kai 
ip". Kai to MraXiKov brjvdpiov e'xet bpaxjufiv a'. f\ 
bpaxjuf] be Kai dXXr) ojuujvujuoc KaXeirat r\ AtTUTTTiaKf|, 
f]Ttc cktov uepoc ecri Tflc 'ArrtKfjc, dTOuca 6(3oX6v a'. 



1. Kepax' cod. 2275 3. 5e om. cod. 2329 4. dbpo- 
uepwc cod. 2275 eKacTov cod. 2329 5. eupiCKr|Tai 

cod. 2275 7. 6i|JOAouc cod. (scilicet 2275, nam alter 
post vers. 6 non collatus) 8. KepdTia ,Pt6'] )>> ^6' 

cod. 10. KepdTia] notam H ois habet codex et hic et 

infra ubique 13. ,acqs'] y aqs' cod. 21. vouicuaTOc] 

v cod. u?"] ui dilatatum oblique positum cum " habet 
cod. 



[78] CAVIS AC PONDERIBUS. 255 

5. T6 Ypctuudptov e'xei opoXouc 0', G^pjuouc f\ 
Kepdxia s', x«XkoOc tg'. 

6. c O opoXoc e'xei 0e'pjuov a' 5, Kepdna y'? X<*X- 
koOc X]. 

7. T6 fijuipoXtov exei Kepdna a' 5, x«XkoOc b'. 5 

8. c O 0e'pjuoc exei Kepdita p', xaXKOuc y\ 'Attikov 
be f)jutop6Xiov exet Te'ccapa TrejuTtTa. 

9. T6 KepdTtov e'xet 'Attikouc x«XkoOc p'. Kai 6 
XaXKOC p' TrejuTTTa. 

10. c O xciXkoc exei fijuiopoXiou to 6"* wcre touc b' io 
xaXKoOc aYeiv fijutopoXtov. 

11. c O CTaTfip exei bpaxiudc b', vojuicuaTa y'' Ka- 
XoOci be auTO TeTpdbpaxjuov. 

12. T6 bibpaxjuov ctYei vojutcua a' S, KepaTta Xg'. 
Kat to biTrXoOv bibpaxjuov ojuoiujc crrei bpaxiudc b', 15 
vojuicjuaTa y- Kai to paciXtKov Kdpuov ouoiwc crfet 
KOTuXac b'. 

13. C H xinx) r\ jueYaXrj exei <° %. Kai f\ jutKpd XW 
exei <° p. 

14. T6 dcdptov exet <° p'. 20 

15. T6 KOxXtdpiov t'xet .... 

16. c O KuaGoc <° i', F be a' b", Ypaiuudpia X', 6po- 
Xouc H', 0e'pjuouc Q', KepaTta be prr', xctXKoOc be utt', 
vojuicjuaTa t S. 

17. T6 TaXavTOV crrei XtTpac pKe', vojuic)uaTa Q. 25 

1 8. "€cti be 6 KuaOoc k to g". f) k juerpuj juev e'xei 
KudOouc g', CTa0juuj be <° <° H\ aYOuctv F t S, Ypaju- 
judpta be p-rt', opoXouc tE', 0e'pjua qpu/, KepaTta be y arr', 
XaXKoOc ^ujtt', vouicuaTa jue'. 






8. Kepdxiov] eam notara quam ad p. 254 v. 10 exhibui 
semel habet cod. 21. adde <o a' ex fr. 60, 19 26. k] 
4> codex utroque loco 29. ^um'] ^tt' cod. 



256 FRAGMENTA DE MENSURIS [79] 

19. T6 TpipXiov to auto jueTpov xwpei Tr J K ? e'xei 
Yap u.€Tpqj juev Kud0ouc g, cra0juuj be <° £'. 

20. c O HecTrjc 6 'AXeHavbpeiTrjc [e'xei £$'] luerpov 
juev exei k p', cra0juuj be <° <° pic'. KaXeirai be Tiap 3 

5 AiTU7TTioic 6 £ecrr]c iviov. 

21. T6 oHupacpov exei k b", K\3a0ov a' S , cra0juuj 
be <° <o ie'. 

22. Koyxh *1 MefdXr) to auTO juerpov cuj£ei tuj 6Hu- 
pdcpqj • exei ydp juerpov juev Kua0ov a' S , cra0juuj be 

10 <? ie', f) be eXdrrujv k6yx*1 f]juiK\3a0ov, CTa0juuj be <? e'. 

23. c O Kua0oc e'xei bpax . . . k to g". 

24. TauTa aTro tujv YeujpYiKUJV. 

79. 

1. C H juvdc exei F ig', vojuicjuaTa Qg'. f] 5 ATTiKr\ 
15 |uvdc e'xei F ip' S, vojuicjuaTa oe'. f] TwjuaiKf] F k'. f] 

TTToXejuaiKf] F irj', vojuic|uaTa prj'. 

2. c O x°^kouc be e" 'Attikou fjjuiopoXiou. ^Kai 
f]juiopoXiou to b" Tre'ju7TTOv to g" exei 'Attikou p x ^- 
koO Kai xaXK.. (3' TrejuTrra. [Kai to bnrXouvbiov ojuoiujc 

20 arei bpaxiudc b'.] 

3. C H F exei <° t). n <° exei F to +b". . . oSupacpa p'. 
to be oHupacpov Kud0ouc y'- 

4. c O Kua0oc e'xei juucrpa juiKpd p'. 

5. T6 KOxXidpiov be juucrpou to S. 
25 6. T6 be 6£u(3acpov Troiei F g'. 



1. k] <p cod. 3. dXeHavbpei et in fine suprascr. x 

cod. 4. k] <o cod. 5. fjviov cod. 6. k b"] <o b' cod. 
cxa0(auj] g cum nota compendii cod., item 9 8. tuj 

auTUJ u.^Tpuj cod. 11. bpax cum obscuro compendio 

cod.; voluit bpaxiuac i' k] <o cod. 

21. ante dHoparoa desunt nonnulla; vide fr. 62 



[80. 81] CAVIS AC PONDERIBUS. 257 

7. c O KuaGoc Tioiei F $'. 

8. T6 juucTpov Ttoiei F to s. 

9. T6 be juucrpov KoxXidpia p' ■ ujc eivai to ko- 
xXidpiov F b". 

10. C H u.vac exei F ie', 6Xmc pi0' S. +Kai e"x€i 6X- 5 
Kdc Q'. 

1T. T6 br|vdpiov exei Ypdjuu.aTa b'. 

80. 

1. f O KobpdvTrjc ecTi to b" Tfjc F. 

2. C H dpTdpn exei A op'. 10 

3. MeTpov ceuibdXewc ttoioOv dpTdprjv uiav. 

4. NepeX oivou A t'. 

5. KajLuudKrjc ecTi A ko', Hecrai i{$'. 

6. Td X' dpYupia YivovTai vojuicjuaTa t'. to rdp 
dpYupiov exei vojuicjuaTa i' A o' F P' • airep eXapev 6 1S 
'loubac. 

7. T6 cdTOV ecTi uobioc "h<oujuouXoc. caTa t' P-6- 
bioi y'- 

81. Fragmentum TTepl juerpuuv inter Heronianas 

reliquias servatum. 20 

(Vide prol. § 86.) 

ITepi jaeTpiuv. 
1. c O duqpopeuc Trap 5 evioic Xe^eTai jueTprjTrlc. 
exei ouv fuuiauqpopia buo, a KaXoOci Tivec Kabouc, 
c PujjuaToi be oupvac ■ ppoxouc be exei b', xoac rf, ouc 25 

L5. xal] lege Xirpa 10. librae compendium in cod. 

paullo aliter ita scriptum, ut transversa lineola eodem 
calami ductu ad A affixa sit 12. vepeX sine accentu cod. 
17. lege KOU|uou\aToc coll. fr. 84,7 24. btio] P' P b 25. 
Ppouxuc V x° ac *) usque ad 6 be om. P b 



258 FRAGMENTA DE MENSURIS [81] 

bf] koyyiw Xcyouci, Kdftouc be fuueic. 6 be xoOc xw- 
pei HecTac g', ujc tov djucpopea etvat HecTuuv jurj'. 

2. c O be 'Avtioxikoc u.eTprjTf]C toO s lTaXiKoO ecri 
bmXdcioc Kal S. 
5 3. c O £e'crr|c biaiperrat eic KOTuXac buo ' f\ KOTuXrj 
eic oHupacpa p'* to oHuftacpov eic KudQouc t'* 6 Kua- 
Goc eic juucrpta b', d bf| Xterpta 6vojud£ouav * 6 juu- 
CTpoc fJTOi to XicTpiov eic KoxXidpia buo. -6 HecTrjc 
dvaXueTai eic KOxXidpia Qs'. kcxi Ta eXatpd TrapaTrXri- 

10 ciaic, TrXrjV oti diro toO KaXoujuevou KevTnvapiou Tfjv 
dpxf]v exer 1'cti be 6 |ueTpriTf|c eXaipoc ^buvard 
Ix^v^ ig'. * * Kai KaXeiTai 6 u.6bioc cktcuc. 

4. c O juobtoc exet fijuieKTa buo • to f)|uieKTOV xotvt- 
Kac b'. oxowiH £ecrac p' # ujctov juobiov etvat Hecrujv 

15 ig'. Kai Td XeitTd be jueTpa tujv Hrjpujv ojuoiujc toTc 

TUJV UYPUJV. 

. 5. c O TTToXojuaiKoc be jue'bijuvoc fyuioXioc Icti tou 
'AttikoO Kai cuvecTrjKev eH dpTapujv juev tujv rra- 
Xaiujv p'. fjv Y«p f\ dpTdpr) juobiwv b' S. vOv be bid 
20 Tfjv c Puj|uaTKf|v XP^ CIV ft dpTdpr) xpr|u.aTi£et f' f". 

6. c O Kopoc 6 0oivikik6c KaXoujuevoc caTUJV ecn 
X'. to cdTOv juobtoc a' & 



1. bi}] 6e M, uev N 2. £€Ctujv] 2e variis compen- 
diis scr. in P b VM (puto etiam in N), Secrdc Ma 3. 4. 
toO MtoXikoO et oiirXdcioc Kal S> non satis perspicue scr. 
in V 5. kotuXouc 0' P b 6. p'] ouo N 7. 6 uucTpiov 
N 8. p'P b 9. eXaipd etc.] v. praef. 10. KevTivapiou P b , 
uev Tivapiou VM 11. dpx^v] dpdv N eXaipoc] aiXe- 
p6c P b 12. 6 u66ioc eKTeuc] 6 uoeKTeuc VM, ojuueKTeuc N, 
6uoeuKTaic P b 14. eTvai tov uobiov N EecTdc Ma 15. 
2r)pujv] Supujv P b VM 17. TtroXouaiKoc P b , TCToXeuaiK^c 
rell. 18. dpTuPwv VM 19. uooiwv] uob. VM, uo&ia P b 
21. <Powik6c libri 22. u66ioc a's] uo6. to s" libri 



[82] CAVIS AC PONDERIBUS. 259 

7. c O xoOc to eHdHecrov ueTpov t6 uev toO oivou 
ctccGuuj ecTiv A i', to be toO eXaiou A 6', to be toO 
(ueXiTOC A ie'. nal Trdcric uXric CTaGuoc btdcpopoc. 

8. C H outti« toO TreTre'peoc kokkouc e'xet u', f\ be 
Xirpa ucp 3 ev y e. 5 

82. Excerpta ex Epiphanii libro de mensuris et 
ponderibus. 

(Vide prol. § 87.) 
* 
* * Petav. 

1. "Guuc evTaOGa, cptXoKaXwTaTe , dpKec6eVrec 177 
toic Ttpoeipr))uevoic aTraci tx\v tujv epjuriveuTuuv utto- 10 
Geciv ebrjXiucajuev • et0 3 e£fjc etc Td eTriXoma, KaGtbc 
uTreuxoue0a, caic euxaic, av0pujTre toO 0eoO, tov 
voOv eTribuiuev Trepl tujv ev Taic 0eiaic TpacpaTc CTa- 
0juu)v tc Kai juerpujv Kai dpi0uiuv brjXujcovTec, Tr60ev 
CKacTOV wvouacTat Kai tivoc eveKa outujc KeKXr)Tat 15 
Kai Tr60ev ttjv Trpocpactv Tfjc ovouaciac etXrjcpe Kai 
TIC CKdCTOU TOUTUJV f) TTOl6Tr)C Kai f) o\ky) Kai r\ bu- 
vautc. 

' 2. MeTpov ouv ecn Kopoc, Kerrat be ev tuj KaTa 
AouKav GuaTTeXiuj , 60ev 6 CujTfjp eTratveT tov cppo- 20 
vtuov oikovojuov toTc xpeujcpetXeTatc dvTi Kopujv to- 
coutujv ev toTc ccpwv aurwv xetpoTpdcpotc tocoutouc 
ueTaTpaiyduevov, dvTi be tocoutwv (3d0wv eXaiou 
TOcaOra Troif)cavTa. 



1. t6 eEdEeCTOv] to e£a£ P b , t6 e£a £ VM, t6 ju*v 
iU' l N 2. CTaGuaJV (cTa6u.iov P b ) ecriv >e', to oe 

toO (om. N) (i^Xitoc ^ie' libri 4. ireirepewc N e^ei 
k6kkouc N kovvouc P b 

12. OTreuxoueea] f fort. uirecx^ueea' Pet in margine 
22. tocoutouc] tocoutujv vulgo 23. pd&wv LeM 

17* 



260 FRAGMENTA DE MENSURIS [82] 

3. 'Ovojuara yap eia juerpwv Tabe • Xe0eK, Tojuop, 
pd0oc, cdTOV, juobtoc, Kaftoc, xotvtH, ucprj [cejutbd- 
Xewc], bpd£ dXeupou, dpTdprj, Tpia jue'Tpa cejutbdXewc, 
Tpia Kava xovbpvrujv , vepeX oivou , KoXXaGov , dXd- 
5 pacTpov u.upou, KajuujdKrjc ubaroc, KOTuXrj eXaiou, 
Kua0oc, u.eTpr|Tfjc ofvou, jueTprjTfjc eXaiou, rpupXiov, 
He'cTric , djucpopeuc , aTroppujua , capiGd, tv, xoOc, crd- 
juvoc xpucfi ev fj dTriKetTO to judvva, judprjc, Kurrpoc, 
KOTTidpiov. 

10 4. GtXriTfTai Toivuv 6 Kopoc ck Tfjc 'GppatKfjc bta- 
Xcktou, oc KaXetTat xop. etct be juobtot X'. x°P °e 
Xe'TCTai aTco toO pouvoG uTTO0e'ceujc. xopia Tap Ka- 
Xerrat pouvoc. pouvtc0e'vTec be Kai oi TpidKOvra juo- 
btot Ttotouci cpopriov Kajuf|Xou. 

15 5. Ae0eK be ojc ev tuj 'Qcrje tuj TTpocpf|Trj etprjTat, 

178 oti ejuic0wcdjur|v ejuauTw XeGeK Kpi0wv. ev dvTtTpd- 
cpotc be Tojuop Kpt0ujv to auTO ecrt. beKa Tap Kal 
TrevTe juobtot crijuatvovTat ourot. Xe0eK be KaTa ttjv 
tujv c £ppaiwv cpujvf]v KeKXrrrat, 6 ecrtv errapjua, aTro 

20 toO buvac0at tw veavia eTrap0fjvat touc be'Ka Tre'vT€ 
u.obiouc Kat eTTtTe0fjvat tuj ovw. 

6. T6 be auTO Kat to Tojuop KaXetrat. buo be etct 
Tojuop , juera Kat jutKpov ■ wv to juera icojuerpov krt 
tuj Xe0eK beVa TrevTe Kat auro 6v juobiujv , to be jut- 

25 Kpov bwbem. 

6 b . Bd0oc. Kat toOto aTro rfjc c £(3patKfjc bta- 
Xc'ktou TcapfiKTat cuvwvujuwc tw eXatOTptPeiuj Ka- 



2. fiarocPet, fiabocLeM Kdpoccorrexi(v. praef.), k&jjloc 
LeM, k6uoc Pet (eonf. co'd. Vindob. prol. § 89) %o\v\Z\ 
(poiviS Pet 3. dpxd|ur) LeM 7. duqpopeOc] qpopeuc 

LeM 8. KOuTrpoc LeM 12. \apia Pet 15. Xe&eK 

Pet 17. eici vulgo 21. £TriTe6eivai vulgo 25. 26. 
oibbeKa pdGou. Kai toOto etc. vulgo 



[82] CAVIS AC PONDERIBUS. 261 

Xouuevov pi6. pdGoc T«p epurjveueTai dXaiOTpifteiov, 
€CTl b€ HCCTUJV TTeVTrjKOVTa. to be ueTpov ecfi Tflc 
toO eXaiOTpifteiou ^pTaciac. 

7. Mvaclc f| uebiuvoc oijLiai ^k tx\c TujuaiKtic 
tXujccrjc 7iapr|x0r|cav. to t«p uebiouu uecov lpur|- 5 
veueTai ev auTfj Tfj yaujcct]. uavacf|C Toivuv Trapa 
KuTtpioic ueTpeiTai mi rrap 1 dXXoic lOveav. eici be 
beKa uobioi ciTOu r| KpiGiuv eic tov tujv beVa Kai eiTTd 
HecTiuv Trapd Kurrpioic uobiov. uebiuvoc be Trap* 
auToic toTc KuTtpioic bidqpopoc. tov Tdp uebiuvov 10 
CaXauivioi errouv KujvcTdvTioi Ik Tre'vTe uobiujv 
exouci , TTdqpioi be Kal CtKeXol Teccdpujv fiuiceoc uo- 
biujv auTov ueTpouciv. 

8. CdTov KaXeiTai il auTflc jx\q c €ppa*i'boc biaXr|- 
<pGe'v , GrjXuKUJC be eKqpwvouuevov. ev be Tfj c CXXr|vibi lfi 
oubeTepujc * cdTov ydp XereTai Kai ouxi cdTOc. ecri be 
uobioc uTrepTojuoc ujctc TrXrjpoOcGai uev tov uobiov, 
beiv be Iti uTTepTivecGai to TerapTOV toO uobiou. Ke'- 
KXrjTai be caTa KaTa ttjv auTrjv bidXeKTOv eKqpwvou- 
uevov Xfjqjic Kai dpac^dTro toO tov ueTpoOvTa ll-ei 20 
Tivl to uerpov Xaupdveiv tc Kal Kouqpi£eiv. 

9. ToO be uobiou to ovoua bid TroXXf]c aKpipeiac 
utto tujv 'Cppaiwv eupeGr) cikoci buo Eecrujv uTrdp- 
Xov ' oux aTrXujc be oub 5 ujc Ituxcv, dXXd bid TroXXfjv 
aKpipeiav. 6 Tdp bkaioc uobioc, KaOujc eiujGev 6 25 
vouoc Xereiv, KaTd to ueTpov to crriov eueTpnGr). to 
be aTiov ue^Tpov oubev dXXo ecTiv fj Ta Kp' ep^a, 8 
eTroiricev 6 Oeoc ev Taic c eH f|uepaic if\c e^boudboc. 



* * 



1. pdOoc corr. Pet in marg., 0d6ou vulgo 3. £Xaio- 
TpiTTTOU IpTaciac Pet, t\aio . . . Taciac LeM 7. be- btKoi] 
hk Kai vulgo (conf. fr. 84, 5) 8. tov] illum versio Latina, 
tt\v vulgo 12. f))Liicu vulgo 18. 6etv bk £ti correxi ex 
vulgato bid b£ toO 



262 FRAGMENTA DE MENSURIS [82] 

180 10. Outoi oi eiKoci buo dpt0juoi rravTaxoO euptCKo- 
juevot Kal ev btaq)6potc etbectv dpi0juoujuevoi , ev t€ 
toic eiKOCi ouo epTOtc ok eTroirjcev 6 0e6c ev TaTc 
e£ f]uepaic Tfjc KOCjuoTrotiac, Kai ev ekoci buo TeveaTc 
5 drro 'Abdju dxpi toO 3 lcpaf|X, Kai ev toic eiKOCi buo 
CTOixetoic tujv YPOWdTUJV aTro toO dXeqp dxpi toO 
0aO , Kai ev toTc Kp' ptpXiotc drro Tfjc TeveceuK dxpi 
Tfjc 5 €c6f|p, jueTpov fijuTv * eTevvfj0r)cav Kp' Secrujv, 
6 KaXevrai Trap ' c 6ppaioic juobri , Trap ' "EXXrjct be juo- 

10 bta btd Tf]v TpavoTrjTa. TrapaTrXrjciuJc be Kai AiTUTTTtot 
juevTOt toOto KaXoOctv, 6|uoiujc be Kat Cupot Kat 
"Apapec juobta Xerouctv, o epjurjveueTat ojuoXoTia. 
TrXrjpuj0eic T«p 6 juobtoc ojuoXotcT 6'ti TreTrXfipujjuai. 
KaXeTTat be Kai tvwjuujv. 

J-5 11. Kd{5oc be e£ auTfjc Tfjc btaXeVrou btdqpopov 
jueTpov ecTiv , fJTOuv to TerapTOv |uobiou. 

12. Xotvt£ be Kai uqpfj c ev juev ecTt, btTTUJ be 6v6- 
juaTt KeKXriTai. ecTt be buo Hcctujv Kai TrocTr)juopiou. 

13. Apd£ dXeupou. toOto direpiepTov ccti Kat 
20 Tract bfjXov. 

14. 5 ApTaprj. toOto to jueTpov Trap' AiTUTrrioic 
eKXf|0ri. ecTt be £pbojuf)KOVTa buo HecTUJV. ck TroXXfjc 
be dKptpeiac Kai toOto outujc cuvfixOr). e(3bojuf|KOVTa 

is2 buo dvbpec tot€ tov ttuptov wKobojuouv, 6t€ Kai eic 
25 epbojufJKOVTa buo TXujccac ck jutac cuvexe'0r|cav. 60ev 

Kai ue'poTrec €KXf|0r)cav eic Tfjv juejueptcjue'vr)v q>ujvf|v. 

to b s auTO to juerpov Kai 6 juerpriTfjc e'xet KaTa to 

jueTpov to aTtov. 



8. * c deest aliquid' Pet in marg. 11. u£vtoi Lepsius 
(v. praef.), \xiv toi vulgo 15. Kduoc vulgo 18. Trocxr)- 
uopiou] aliquantula pars versio Lat. 27. t6 aute ueTpov 
uncis incl. Pet 



[82] CAVIS AC PONDERIBUS. 263 

15. Tpia lueipa ceuibdXeujc , a toic drfeXoic 
'Appadju Tfj Cdppa eroijud£eiv TrpoceTarrev , e£ wv 
jueTpuuv eTKpuqpiav dpTOu Teve'c0ai eveTeiXam TaOra 
be Td jueTpa eVacTOv Touop exwpei. 

16. T6 be Tojuop beKarov rjv toO ueTaXou jueTpou, 5 
toutccti Tflc dpTaprjc, o TiveTai errTa HecTai Kai Treu- 

7TTOV. 

17. Tpia Kavd xovbpirwv, ev0a eiuj0aa tot€ drco- 
Ti0ec0ai touc xovbpiTac. ecTt be eiboc dpTOu eic buo 
Tejuvojue'vou. 10 

18. NepeX oivou, orrep ecrl uerpov Hecrujv pv'. 

19. T6 cdTOv vg Hecrwv urrdpxei. 

20. "AXdpacTpov uupou puciov juev ecriv ueXivov 
XuupoOv XiTpav eXaiou. to be uerpov ecfi Hcctou to 
fjjuicu. dXdpacTpov be KeKXrjrai bid to eu0purrTov. 15 

21. KajuiuaKr|c ubaTOc ip' Hecrwv ubaTOC ecri to 
jucrpov. 6 be tuj 'HXia €TOi|uac0eic KauiuaKric Teccd- 
piuv ecrl £ecrwv. 

22. v Gcti ti juerpov KOTuXrj. fjuicu Hecrou urrdpxei. 
KeVXriTai be KOTuXrj drro toO tov SecTrjv eic buo ko- 20 
7TTec0ai. 

23. Kua06c eariv eKTOV £ecrou. jue0eKw0 be Xe'T€i 
touc Kud0ouc f| TP«9H ' td be juaquapw0 Xcfei touc 
biuXiarfjpac, Ouc Kal rj0uouc KaXoOjuev. tuj auTw be 
ovojuan djucpoTepoi Ke'xpr|VTai, errel Kal Tf|v auTrjv 25 
evepTeiav exouci. 

24. TpupXiov oiudpacpov ecri Tf)V rrXdciv fyroi rra- 
poipic, f|juicu be HecTOu to juerpov exei. 

3. erKpuqpiac tfpxouc coni. Pet in marg. 4. et 5. 

youov vulgo 6. ^ctujv vulgo 8. post Kava notam 

lacunae ponit LeM 14. e\aiou corr. Pet in marg., 

^Xatov vulgo 16. KauiydKic LeM 19. ti] t6 vulgo 

22. ueoeKibe LeM 



264 FKAGMENTA DE MENSURIS [82] 

25. Eecrric 6 'AXeSavbptvoc buo Xnpujv qpe'pet 6X- 
xrjv ev tuj eXaiuj. 

26. 'ATroppujua be rrapd juovotc Orjpaiotc jueTpevrat. 
fijLiicu Tdp tou caiTOu e*CTiv. 6 be dXrjGtvoc caiTr|c 

5 HeCTUJV Ictiv Kf*', 

27. Capi0d. touto Cupiaxov Icti to 6vou.a, 6 ip- 
jarjveueTat XrjvtaTov dvTXruna. Trapd 'AcKaXujvvratc 
EecTuiv Kp'. 

28. "Iv. to iv jue^a Hecrujv ecrt ir|', to be ariov tv 
10 HecTUJV 6'. 

29. Xouc ecTi Hecrujv r\. to be KaXoujuevov aTiov 
HecTiuv s', 6 ecrt buubeKaTOv jueTprprou. 

* 

184 30. Mdpric juerpov ecri Trapd toTc TTovtikoTc buo 
ubpiujv. fi be ubpia auToTc bem Hecrujv ecnv • ujctc 
15 etvat tov KUTrpov eiKoci Hecrujv 3 AXe£avbptvujv. 

31. KuTrpoc Trapd toTc auToTc TTovtikoTc juerpov 
lczi HriP&v Ttvvr||LidTUJV , juobtot buo , o XereTat etvat 
Trap ' auToTc xoivikujv TtevTe. 6 be xoTviH Trap * auToTc 
HecTiuv ecTi irevTe * ujcre etvat tov Kuirpov Hecrujv k'. 

20 6 Tap juerac Trap 3 aiiToTc juobtoc Hecrujv ko'. 

32. KoXXaGov ecrt Trapd toTc Cupotc to f|juicu toO 
uTpou caTou. ecTi be Hecrujv Ke'. 

33. Korriapiov be jue'Tpov cctiv uYpou Kat atiTO 
Trap 5 c €ppaioic eKqpujvoujuevov. touto to jueTpov ecriv 

25 dv xpovoTpa^iaic Cucepiou Kal tujv dXXuJv xpovo- 
Tpdqpujv briXoujuevov, wc eKacTOC tujv totc ftactXeW 
KaTa qptXoTtjuiav tuj bruuw c Pujjuaiujv rrpoc euqppaciav 
exapiEovTO ■ 5 IpjurjveueTat cuvr||ujuevov r) cuvecrpaju- 
juevov. 



7. Xrjviaiov] f Reg. Xrmviaiov' Pet in marg. 






[82] CAVIS AC PONDERIBUS. 265 

34. TdXavTov eeri to uTreppdXXov Trdv craGuou- 1«* 
uevov ueVpov. xaTa be tov Xirpicuov pKe' XiTpujv 
urrdpxei. 

35. "^ a €E XeTTTa TaXdvTou dTTTa dccdpia. Ta be ern"d 
XeiTTd tujv dccapiujv p' uTrdpxei brivdpuod'. 5 

36. f O dpYupouc be £TUTTUj0r| dir 5 dpxrjc to voui- 
cjna. ck be tujv 'Accupiujv toOto eTUTrujGrj. cpaci be 
tov 'Appadju eic Tf]v Xavavaiav tov tuttov evr|vo- 
Xevai. 

37. ToO be TaXdvTOu to pKe" XiTpa uia. f\ be Xvrpa io 
be'Ka buo outtiujv uTrdpxei. 

38. C H be oufTia £xei craTfipac buo. 

39. c O be CTa-rfip tijuicu uev ourriac , I xwv buo bi- 
bpaTua. * 

40. TTepi cfcXou. GkXov 6 XereTai Kai Kobpdvrrjc i& 
TeTapTov uev eari ttic ourriac , fjuicu be toO CTaTfj- 
poc, buo bpaTjudc exov. Tfjc t«P oirfTiac r)" fjv x\ 
bpaTurV 

41. 'GKaXevro be 6XKf| f) bpaTufj toO airroO CTa- 
6uo0 tuj ckXuj tuj cra0ui£ovTi KaTd Kaipov ttjv Tpixa 20 
toO 'ApecaXuju, 6re eKoupeueTO, oXKfjv exouca pKe' 
cJkXujv, 6 ecriv ouTTia ckXou evoc TrpocTivouevou 
XiTpai buo f|uicu. 



1. CTa6|nuJuevov vulgo (sic etiam Sa) 2. Xirpicudv 
Pet in marg., Sa 7 XripiCjuov vulgo 4. totus locus foede 
corruptus: veram scripturam e codice Paris. 2665 exhibui 
in prol. § 88, 2; vide etiam Salmasium ibid. adn. 2 7. 
'Accupiujv] dccapiujv vulgo 10. x6 pkc"] tujv pxe' vulgo 
V) be XuTpa vulgo 11. ouYTiai vulgo 13. buo correxi 
e cod. 2665, be vulgo 15. cikXou] ciuou Pet (corr. in 

marg.) CikXoc vulgo (sic etiam Sa) 16. oOyKiac Sa 
17. bpaxudc Sa r\" addidi ego, T€TapTOV Sa 18. 

bpaxuri Sa 22. TrpocYivou^vou] Y^ou^vn vulgo 



266 FRAGMENTA DE MENSURIS [82] 

42. 'OftoXoc Km auroc ev dpTupioic tctijttujto. 
laepoc be e?xc Kai outoc r\" Tfjc ouTTiac , ouk e£ dp- 
Tupou Tre7TOir||uevoc, dXXd aTro abfipou. fjv be Kai 
erepoc opoXoc e£ dpTupou TUTroujuevoc , vojuicjua ujv, 

5 5 fjv XerrTOTaTOV, OTborjKOCTOV tt\c outtioic. Xerei 
Tap ev tuj AeumKuV to be bibpaxjuov ekoci oftoXoi. 
oti be TeTapTOV ecTi Tfjc ouTTiac to bibpaTiuov , fibrj 
ebibdHajuev. 

43. XaXKOi. toutouc 01 Avtutttioi ecpeupovm dp- 
io Tupia be ecTi TeTurrujjueva buo. Kal Trapd 'AXeHav- 

bpeOa Ta dpTupia KaXoOvTai xdXKiva. ecTi be 6 xa\- 
kouc tuj craGjuuj OTboov ouTTiac , ujc f) bpaT)uf|. 

44. Mvd, f|Tic Tfj c €ppaibi judvrj KaXeirai. f\ be 
MTaXiKf) juvd TeccapaKOVTa CTaTf)pujv ecriv, OTrep 

15 ouTTiuJV k, XiTpac juiac Kai bijuoipou. 

45. 'ApTupiwv be ttoXXoi tuttoi KaTa Kaipouc fe- 
Tovaci. 

46. T6 be vouuiov T€TUTTUJTai drro TouNouMa tivoc 
PaciXeujc tujv c Pujjuaiujv. 

20 47. Aixpucov be eKdXouv oi TraXaioi to fjjuicu tou 
184 dpTupoO. to be dpTupoOv toOto ecTiv 6 oi TwjuaToi 

juiXiapiciov KaXouciv, 6 epjurjveueTai CTpaTiujTiKov 

bojua. 
48. T6 be bixpucov Kai toOto dpTupiov fjv , 6'Trep 
25 ucrepov KipbrjXov eKXfjGr) eH alriac toO dvaipe6f|vai 

tov KaTa Kaipov paciXea Kai eKpXrjGfjvai tov auTOu 

XapaKTfjpa €K toO bixpucou , 6c fjv auTuj ejuqpepojue- 



2. |u£poc] ^Tpov vulgo rj" add. Sa 13. Mvac 

Pel,LeM, item 14 |udvr) correxi e cod. 2665, ixavf} Sa 7 
(avf]ur| vulgo KaXfjxai Pet 21. dpyupou vulgo, corr. 
Sa dpYupouv cod. 2665, Sa t aprupov vulgo 22. juiXia- 
priciov Sa 



[83] CAVIS AC PONDERIBUS. 267 

voc. €ktot€ Ydp ev6a cxv eupeOrj Tr\v toO dvaipe0e'v- 
toc pactXeujc cpepuuv ekova, KipbrjXoc ujvojud£eTO 
fJYOuv dboKiuoc. 

49. OoXXtc o Kal paXdvnov KaXevrat. bmXoOv be 
lcnv urro buo dpTupiuv cuTKeiuevov, 01 YWOVTat crj' 5 
brjvdpta. Kal cpoXXtc buo Xernrd KaTa tov brjvaptquov, 
dXX 1 ou KaTa tov dpYuptquov. 

83. 84. Alia tractatus Epiphaniani forma. 
(Vide prol. § 90.) 
83. TTepi TaXdvTiuv. 10 

1. TdXavTOV. toOto pKe' XtTpwv uTrdpxet, KaTa 
be Tdc XeTTTOTriTac ev tlu vouicuaTt eic XerrTov ko- 
Tieicac eic y g XerrTa btatpeiTar d KaXetTat dccdpta' 8 
epjurjveueTat ck Tflc c €ppai'boc tiXaTTUJuevov. £' be 
dccdpta urrfipxevo dpYupoOc brjvdpta be fjcav eKetva 15 
p' Ta urco Tf]c x^lP^c eic to Ya£oqpuXdKtov pepXrjueva. 
d Kai buo XerfTa eKaXeiTO • Ta Yap dccdpta XeTrTerri- 
XeTTTa fjv. 

2. KevTtvdptov drro toO Tiapd c Pujjuaiotc kcvtouu, 

$ ICTIV p'. 20 

3. AiTpa be e£ 'Gppaiboc- Xi Yap XeYCTat ejuof, 
Tpd be to btacpepei. 

4. C H ouYKia exet CTaTfjpac p'* ePpaicft be Xe'Y€Tat 

4. q>6\\ic cod. 2665, Sa, <p6\r|C vulgo ftaXdvriov 
•cod. 2665, paWdvxiov Scaliger, Sa, Ta\dvTiov vulgo 5. 
buo dpYUpuJV Kai fjiuicu et cv' brjvdpia Sa 6. qp6\r)C 

vulgo. buo \6iTTd ora. Sa 7. In fine vulgo add.: 
'ErrKpaviou Trepi u.erpujv Kai CTa0u.ujv t£\oc. 

11. \iTpujv Sa, Hv ambigue scr. in P L 12. Tdc om. 
Sa 13. \eirrd om. Sa 14. f|\aruj|u£vov cod. 15. 

dccapiujv Sa 17. \6TTt' eiri \eTrrd P', corr. Sa 18. 

f^cav Sa 21. \i y«P \eYCTar ejuoiTpabeTo biaqpepei P L 






268 FRAGMENTA DE MENSURIS [83] 

XouTpor £cti be 6 craTf)p C juev F, buo be bibpaYjua, 
a KaXeiTai emKecpdXaia, KaTa be c PujjuaiKf)v bidXeKTOV 
KarriTiov • KaTtouT ydp Tfjv KecpaXfjv KaXoOciv. ecri be 
to bibpaTiuov buo bpdYu.ai. 
5 5. GkXov aTTO Tfjc cckcX 'Cppaiboc , 6 ccti ponr\. 
e^ei be buo Td XerrTd KaXoujueva , d eici bpdTJuou buo. 

6. Auo be bibpaYjud eici buo ciKXoi KaTd to qkXov 
to crfiov , oi TToiouci craTfjpa eva. 

7. c CTaTf)p fj 6XKf] p' bibpaYjuujv diroTeXeT jue'- 

10 TpOV. 

8. * KaXeirai be KobpdvTrjc [to ciKXov Tdp, tout- 
c^ctiv a' C eHaTiov] * IpjurjveueTai be Ik ttjc c €ppatboc 
KObpdvTrjc tJtouv aTTobecjuoc. 

9. Auto be cikXov b" u.ev Tf|c F cctiv , C be tou 
15 CTaTfipoc. buo be bpdxu.ac exer rj" Tdp Tf|c F ecrlv 

f| bpaTM-rj. KaXeiTai be fj bpdxjurj Kai oXKfj. 

10. C H 0pt£ be toO KOupeujuaToc toO 'ApeccaXdbju 
fjv oXKfjc cucXujv pKe' ' 6 ecrw F Xa' Kai cfcXou a' y\ 
P' C XiTpiLv . . . Kai ciKXou evoc. 
20 11. 'OftoXoc. toOto OYboov ecn Tfjc F aTro cibrV 
pou TreTTOir)juevov. peXoc be toOto fjv * Trpo Tdp Tfjc 
XpicToO Trapouciac bid to iv TroXejuw cuTKeicOai Tfyv 



3. KamTiujv P» 6. Td om. Sa etciv P 1 (item 7) 
opaxinai Sa 7. 6i6paxua Sa 9. f\ o\Krj P 1 , tt) 6\Kf) 

Sa 6i6pdx|uu)v Sa 11. *] lacuna in P>, cikXov Sa 

t6 c(k\ov usque ad eHdYiov uncis interclusa sunt in P 1 , 
atque in margine haec adscripta: f ciK\ov 6i6paYUOV ko- 
6pdvTnc KaTd CTa9u6v to aUT6 YiveTai tout^ctiv a' C 
eHaY-'; eadem om. Sa 13. post dTr66ecuoc add. Sa: 6uo 
6e 6paxudc etxe 16. 6\Kn. P' (at recte 6\Krjv idem 

p. 269 v. 4) 18. c(k\ou] cik\ov P* f|] e obliquum P 4 
19. post \iTpujv adde Kai ouYYiac jwctc 21. TreTroinu^- 
voc Sa 



[83] CAVIS AC PONDERIBUS. 269 

£wfjv aurwv xP^icv eixov Trpoc touc irrrevavTiouc, 

l blOt TWV TOIOUTWV TOtC blOlK^CClC CTTOloOVTO, 6Ka- 

ou e' peXrj Kat i' Kat dpTOV aTOpdfcovTOC r\ ti dXXo. 
Icti be toOto KaTd uev Tfjv 6Xkt]v r\" Tfjc F. fjv be 
Kai erepoc 6poX6c e£ dpYupou TUTrrouevov voutcua, 5 
8 rjv XeTTTOTaTov , oTbor|KOCT6v be Tfjc F. to be bi- 
bpaTUOv k ofJoXoi , £cti b" Tfjc F. 

12. c O be x«Xkoc dpTuptov dcn TeTuuue'vov, 69ev 
Trap 1 'AXeHavbpeOa Td dpTupta xaXKtvd KaXerrat. 

13. "Ecti be rj" Tfjc F r\ bpdxur|. 10 

14. Mvd dvTi tou uavf| * ttj t«p c €ppai'bi uavfj 6 
dpTupoc KaXeiTai. r\ uev MTaXtKf) u' CTaTf|pwv ecTi, 
TOUTe'cTiv F k' A a' Kai biuoipou. r\ be 0n,paiicf| CTa- 
rf|pwv £', TOUTe'cTi Xrrpwv p' C. 

15. TT0XX01 be tuttoi dpTupiwv TOTrdXai, ouc vouu- 15 
uol eKaXouv aTTo Nouuua , e£ ou Kai to vouicua. 

► 16. MiXiapiciov be to dpTupoOv, 6 ecTi [xai d]arpa- 
tiwtikov boua ■ uiXma Tap fj CTpaTeia. 

17. c O cpoXXtc pKe' dpTupta TrXripoT* KaXevrat be 
irapd c Pwuaiotc GuXaKOC. 20 

18. Mdpte ueTpov ecTt TTovtikov r3' ubptwv. f\ be 
ubpia Trap* auroTc Y Heerwv dcnv, wc etvat tov ku- 
TTpov k' HecTwv 'AXeHavbptvwv. 

19. c O KUTrpoc uerpov £cti uobiwv p', XereTat be 
etvat Trapd toTc TTovtikoTc xoivikwv e'. r\ be xoTviH 25 



13. k cursim scriptum in P 1 (ut supra fr. 80, 2) 16. 
diro] hic incipit P 1 17. ucXiapkiov P 1 Kal d om. P 1 
18. ni\mc P 1 , (niXicic P 1 CTpand P 1 19. £ cp6XXic 
Sa, 'Op6Xouc P>, 6<peXn.c P 1 dpTupiov P 1 TrXrjpoic P l 
21. Maprjc P 1 ttovtikwv P 1 22. ti&pid P 1 Sccrwv] 
l P 1 23. k'] f\ P 1 dXeEav&pfvwv P 1 25. Trapd] t6 
dpa P 1 xowiKiuv] cxoivikujv P 1 i 



270 FRAGMENTA DE MENSURIS [83] 

ecii SecTUJV P'- ujc etvat tov Kurrpov k'. 6 t«P uerac 
Trap 3 aiiTOic uobtoc Hearujv ccti Kb'. 

20. Akpa irapa Tujjuaiotc epjurjveueTat Xippa, rJTic 
erujuoAOYeiTai Trap' auTOic icoTric fpfouv icoKavovia. 
5 exei be ouTKiac ip\ rraprixOtl be to Tfjc F 6'voua e£ 
c GXXrjviboc drro tou otkou. 

21. C H be Xirpa ecri CTrr)' TpaujudTiuv. eVacTOV be 
YpajnjLia KepaTiuiv cctiv g'* TauTa be cctiv ocrd drro 
KepaTaiac KapTrou. 6 be octujv outoc av f} TeXetoc, 
10 oXKfjv rroieT Kpi0fic euKaprcou P" Obc etvat Tf)v uev 
XiTpav Kpiefjc kokkujv juvsr', Kepariiuv y aujKr|', Tpaju- 
uaTUJv crrri', outkiuiv y P'. f) be ouTKia ecfi Tpauud- 

TUJV Kb'. 

22. "AXXuuc be TrdXiv uepiZerai f\ ouTKia rrapd 
15 c €ppaiotc eic craTfipac p'. 6 be craTf)p e'xet cfcXouc 

P' * to be cfcXov e'xet XerrTa buo. to be XerrTOV oXKfj 
a' ecri, r|" Tf\c F. 

23. TTapd tici be Kat oftoXoc voutcua aTro tou Trapd 
tujv pactXe'ujv ev toutuj tuj vouicuaTt tov kocjuov 



1. k'] r) P 1 2. jaobiwv P 1 , juobtujv P 1 k6'] r\b P 1 
3. fJTtc] fiTr]c P 1 4. fJTOVJV P 1 6. ottou P 1 7. TP«M- 
u.aTa P 1 8. 6cra etc.] ojc Ta drr^Kepa Td Kapuujv P 1 
9. oOtoc] outujc libri dv fj] <&v r) P 1 10. Kpt9f}c] 

Kpi cum suprascr. 9 libri euKdpTrou] eu KapKOU P 1 , eu- 
Kdpuujv P 1 p] bnrXaciav conieci in prol. § 90 11. Kpt 
cum suprascr. 9c P 1 k6kkov libri 12. ouTYtuJV v£ P 1 
F ecTi TpdjU|uaTa P 1 14. I» P 1 15. CTaTfip] T«CTf)p 

P 1 16. t6 Xeirrdv 6\ky\v uiav P 1 17. r\"] r\ P 1 , e"cTt 

be dfooov Sa F non comparet in P l parte plagulae ab- 
scissa, ouTKiac Sa 18. Kai] oOv P 1 v6uic|ua] Ka\et- 
Tat Sa du6 tov rrapd tujv 0aa\£ujv] Trapd toic 0aa- 
Xeuctv P 1 19. ev toutou P 1 tuj voiuicjuaTt] vojuicat 
libri et Sa 



[84] CAVIS AC PONDERIBUS. 271 

6ioiKe!c0cu. dpTuptov KaXoOuev btd to eH dpTupou 
Texu90at. juera be ecTiv, 6c eKXt]0r) dpYupoOc, brjva- 
piwv p'. eVacTOv be brivdptov dccapiwv Ictiv £'. 

24. c O be dpYupoOc juavfj no.p' c €ppaiotc XeTCTai. 

25. EecTrjc c €XXr|viKoc drro toO Heec0at Td ueTaXa 5 
uerpa eic XerrTOTriTa. 

84. TTepl juerpujv. 

1. Kopocjuobtot X'- rrap' c €ppaiotc be \6p XereTat. 

2. Ae0eK juobioi te'. 

3. Tojuop ojuoiiuc juobtot te'. 10 

4. BaTov uerpov HecruJv V. 

5. Mvactc be'Ka juobtot chou f| KpiGfjc eiXrjTtTai ck 
toO juebtouju c Pujjuaiou , 6 ecTi jue'cov. 

6. Mebtjuvoc* CaXautvoi juobtouc e', CtKeXot be b'C. 

7. CdTov juobtov KOujuouXdTOV Trap' c €(3paiotc 15 
0r)XoKU)c, Tcap 3 c '€XXr|ci be oubeTe'pujc. 1'cti be juo- 
bioc KOououXdTOC irap 3 c €ppaiotc, xai bid toO kou- 
juouXaTou to b" toO uobiou to urre'pxojua etprjTat caw, 
fprouv Xfjiutc r| dpctc* |u6biov Trap 5 c €ppaiotc Hecrujv 
k[3'. 20 

8. Kdftoc Trrj uev to b" toO juobiou , Trrj be to e", 
tttj be to g"* Kapd be cctiv eppatCTt to erejuev, ujc 



1. oe post dpTupiov add. Sa 2. post £ctiv add. dp- 
TUpiov Sa 8c] 8 Gronov. de sest. p. 198 fcivapiwv 
P 1 3. £kcictov] ^KaTov P 1 bivdpiov P 1 4. dpYupoc 
P 1 \€YeTai] KaXeiTai Sa 5. '€\\r|viooc libri Ta om. 
P 1 7. M€Tpw P l 8. K6poi P 1 \'] v P 1 10. YOjaop- 
0|uoi, P 1 11. ^aTOv P*, Poutov P 1 12. juvdc libri f\ 
om. libri 13. 'Pwuaioc P 1 6 om. P 1 16. oo6eT€>av 
P 1 17. Trap' c €ppai'oic Kai interpuncta in P 1 19. fJYOUv] 
rq Ydp P 1 20. Kp'] Kja P 1 22. iuc] to P 1 



272 FRAGMENTA DE MENSURIS [84] 

bid to Te'uvecOai eic uiKpd to juobiov outujc dbvojud- 
cOr|. rrapd be "GXXrjciv eXexOr) xdpoc bid Trjv Tpavo- 
TrjTa. 

9. XoTviH Kai ucpei c ev uev ccti jueTpov , bnrov be 
5 ovojua KeKXrjTai , ev juev Trj c Gppaibi dpceviKwc , ev be 
tt) 'GXXrjvibi OttXukwc. ccti b r\" toO Trapd KuTtpioic 
juobiou , 6c Icti uobioc rrap J auTwv Hcctujv \t Kai 
■^TTOTripiou. to be ucpei eH auTfjc Tfjc c €ppaiboc Xere- 
Tai oqpei, 6 ecri tujv p' bpaKwv Tfjc xeipoc to jueVpov. 

10 10. ApdH to xeipOTrXnOec ttt,c juidc xeipoc. 

11. 'ApTdffri rrap 1 c €ppaioic £ecrujv of*'. ojuoiuuc be 
Kai 6 jueTprjTric off ecTi Secrujv Kai to juerpov to 
crftov, 6 tc uYpoc jueTpnrfic Kai f) dpTdprj toO Tevvf|- 
juaTOc* dpTapr) be eKXf|0rj aTro tou Trap s AiYUTmoic 

15 6pT6p, 6 ecTi KaXOuc cuTKeiuevov. 

12. Merpa t' to uiKpov Tojuop , 6 ecn Heciiijv g' * 
ujcTe eivai to i" Tfjc dpTdprjc. 

13. Tpia jueTpa cejuibdXeuJc. TaOTa Ta Tpia jueTpa 
eKacTOV Tojuop exwpei. to be TOjuop bemTOV fjv toO 

20 jueYaXou ueTpou , toutccti Tfjc dprdpric * o TiveTai £ 
£ecrai Kai e"* ujcre etvai to ai>To uerpov toO Tojuop. 
Tpia jueTpa TrdXiv uTtfjpxev , a efivovTO aTro Eearujv 
P'* Kai TivovTai ie'. Kai to juev jucrpov toOtov exei 

TOV TpOTTOV. 



1. outujc] ou P 1 2. Kdjuoc P 1 4. Kcrt] Ka libri 

uqpeiov P 1 birxa P 1 5. ev] ev P 1 utroque loco 6. Ku- 
upiujv u6oioc P 1 7. SecruJ sic desinit P 1 8. iroTTipiou] 
lege irocTriuopiou coll. fr. 82, 12 9. 6qpe\> P 1 fl'] k P* 
10. xeipo-rrXrieec P 1 12. ueTpfvrric P* (item 13) 13. Y€- 
vf|uaToc P 1 23. yivovTai] Yy P l 






CAVIS AC PONDERIBUS. 273 

■87. Alia eiusdem generis ex codice Antonii 
Eparchi. 

(Vide prol. § 91.) 

85. 

1. TTepi Kopou, oc kcu xop XeTerat. 5 

c O KOpoc eiXrjTTiai ck xfic c €f5pai'boc btaXeKrou, 6c 
KaXeirai xop * eici be juobioi X\ x°P °£ XeTerat drro 
ific toO pouvou uTToGeceujc* xopiov Tap XereTat ftou- 
voc pouvicGevTec t«P 01 X' juobioi cpopTiov rrotoOa 
KajunXou. 

2. TTepi toO Xckc0 f| 0eKeX. 10 

AeKeO, ujc ev tuj c Qcrje tuj rrpo(pf|Tr] etprjTai oti 
ejuic8iucd|ur|v ejuauTuJ XeKe0 Kpt0fjc. ev dvTtCTpoqpfj be 
Touop Kpi0ujv to auTo uev ecrt, TrevTeKaibeKa be i\6- 
bioi crnuaivovTai. XeKe0 be drro Tfjc tujv c €(3paiwv 
qpujvfjc eiprjTai, 6 ecTiv errapua drrd toO buvac0at 15 
veavtav errdpavTa te' uobiouc citou f\ Kpt0fjc Kai errt- 
Tt0e'vat tuj ovuj. to b J aiiTO Kai tojliop KaXevrar ecrt 
Tap to uera, orrep ck rfjc c Gppatboc biaXeKrou rojuop 
KaXeirat. ecn be Kai utKpoy YOjuop uobiujv buubeKa. 

3. TTepi pdbou fj pdrou. 20 

Bdbov KaXenrai uypov SecruJv rrevTfJKovTa , Kai 
auTO aTTO rfjc c €ppaiboc btaXeVrou rrapr|Tjue'vov , cuv- 
ujvuuujc Tuj eXatOTptpiqj KaXouuevuj pf|0* pdba Yap 
epuriveueTai eXaiorpipiov ■ ecrt be Hecrujv TrevTf)KOVTa- 
to be uerpov dcri toO eXaiou epTaciou. 25 

4. TTepi javaciboc f| uebiuvou. 
Mvacic Kai uebtuvoc, oiuat, ck c Pwuai'Kfjc yXwc- 
cr|c Trapf|x0r|cav ' to Tap juebtouu uecov £pur|veueTai 
ev auTfj rfj TXuJCcrj. juvacic roivuv rrapd Kurrpiotc 

SCRIPT. METROL. I. 18 



274 FRAGMENTA DE MENSURIS [86] 

jueipriTaTov xai Trap' dXXoic e'0veci. eki be bexa juo- 
bioi citoo fj KpiOflc. 

5. TTepi jueTpiuv xai CTaGjuujv. 
CaTOV be' Icti juobioc KOujuouXdTOC * Kal bid to 
5 uTrepxi^a KaXeiTai caTOV. • 

6. TdXavTOv Xvrpa XeTrrfi eXe'T€TO. XeTTTd be eKa- 
XoOvto Td dccdpia, fprouv Td b&a vouiujuia ■ IHr|KOVTa 
be dccapiiuv uTrfjpxe totc to brjvdpiov , toutccti to 
KepdTiov. iKaTov be brivapiujv urrfipxev 6 dpTupoc. 

10 *dp*fupou be drr' dpxrjc eTUTrujGrj to vojuicjlux. TaXav- 
tov be KaTd Xnpicjuov pKe' Xvrpai eici. TaXavTOv be 
rrdXiv ecfi to uTreppdXXov Trdv CTaGituEojuevov juerpov. 

7. "AXdpacTpov ccti picciov ueXouv, xwpoOv eXaiou 
Xkpav juiav. dXdpacTpov be XefeTai dXirrapei kojui- 

15 26juevov bid to euGpuTrrov. 

8. Apaxjufi be ourficK r)" • KaXerrai be Kai oXkii. * 
efxei be TpaHJuaTa Tpia. 6 opoXoc exei TPa^MCCTa a's. 
Kai to fjjuicu Tf)c bpaxjuffc 6 KuaOoc OTTiai P'- 

86. 
20 Tou dTiou 'Gmcpaviou KuTrpou. 

1. TdXavTov ecTi pKe' Xvrpujv. 

2. KobpdvTT|C ecri vojuicjuaTOC j". 

3. T6 dccdpiov , ujc cpaci Tivec , beKdvoujujaov el- 
vat Kai XeTTTov to auro. 

25 4. T6 bibpaxjuov to TdrapTOv Tfjc ouTTtac ecTiv. 
5. ? crarfip fjjuicu Tfjc oirfTiac dcriv , ujc Trapa- 
bibuuciv 5 €mcpdvioc 6 KuTrpou. 



10. dpYUpou bk non satis distincte scr. in cod. ; lege 
aut & dp-fOpou &£ aut dpyupoOv bk 17. malim Ypauj-"* 
a' S 22. vouicuqtoc j"] NT cod. LeM 



[87] CAVIS AC PONDERIBUS. 275 

6. Arjvdpiov t6 r\" ouyfiac. 

7. "AXdpacTpov eenv aTTCiov crevour|Kec rrpoc 
TToXuTrociav emTf|beiov Teprrvov eic ttociv. 

8. TpupXiov to ev Tfj cuvrjOeia XeTojuevov bi- 
CKapiov. 5 

9. Kopjtavujv epjurjveueTai bwpoboxeiov. 

10. roXToGa, £vGa cpaciv 'GfJpaioi tov 'Abdju Ta- 
cpflvai , 69ev mi to cttujvujuov e'xei ' r\ ocov 6 tottoc 
uiprjXoTepoc Tcdcr)c rfjc oiKOujuevrjc. 

11. T6v BeeX£e(3ouX dpxovTa tujv veKpwv oi rrepi 10 
J AKuXav tov epurjveuTfiv eKbebwKaciv , wc ev p' eu- 
pojaev. 

12. T6 jaiXiov exei crdbia eVrd, Trobac be y bc' 
OiXeTaipeiouc KaXoujuevouc rrap 5 fjuTv. 

13. f O rrflxuc eva fijuicuv Troba e'xei. [to KaXoujue- U> 
vov Trap D fijuiv cTepeov.] 

87. 
TTepi tujv urfOKeijaevujv CTaOjuujv 'Gppaiwv. 

1. NepeX He'cTai Kb'. 

2. *lv SecTai ig\ 20 

3. Touop HecTai it' tjtouv to beKarov tujv tpiujv 
cdrujv. 

4. Cdrov be' ecn jueTpov e'xov okXouc ig'. 

5. GkXoc be ecn craGjuoc eic , Trpoc be to dpTu- 
piov buo. Kai Tivovrai 6poXol k'. 6 t«p ciKXoc 6 25 
PaciXiKoc k opoXoi eict Kai Trap* dXXoic to TerapTOv 
Tfjc ouTKiac. 

1. r\" o\}ffio.c] Hv cum suprascr. o w cod. (voluit H 0UT) f 
N. F LeM 7. TO^ToOa sine accentu cod. 11. dKi)A< 

cod. 13. e^rrrd crdbia LeM bc <Pi\eTaipeiouc] b\ 

crepeouc cod. LeM 14. Ka\ou|aevoc LeM 15. iijiicu 
cod. LeM to KaXoUMevov et crepe6v om. LeM 

18* 



276 FRAGMENTA DE MENSURIS [88] 

6. 'Accdptov x^ AKeov fi v vojutcjua pdpoc cXkov 
TpiXnpaTov. 

7. TdXavTOV ecnv ai £' juvaT. 

8. Mva be cctiv ai p' bpaxiuai. 

5 9. Apaxu.fi be ecTiv ot e£ opoXoi. 

10. c CTaTfjp e'xei bibpaY|ua buo. 

11. Arivdptov fjv Td eSfJKOVTa dccdpia, a Kai XeTrrd 
XeTOVTat. 

12. T6 caTOV TrdXtv irap s dXXotc juobtoc ccti "h<ou- 
io juouXoc. 

13. T6 be juebtjuvov jue*Tpa prj'. 

14. Kat to TaXavTOV vojuiciua a'. 

88. Fragmentum Eusebianum. 

(Vide prol. § 92.) 

15 GucefSiou tou TTajucpiXou 

eKXoYf] cuvTOuuJTepa Trepi juerpujv Kat craGjuujv. 

1. Gici btacpopai u.ev auTuuv TroXXai KaTa btacpo- 

pouc x^pac, a M ' evi etpjuuj ev TtXripocpopia Kerrat Ta 

urroKeijueva • e'xet be Kai ujcpeXetav ouk oXiyriv f] utto- 

20 9ectc btd to TrXetCTa ejucpepecGat ev TaTc 6eoTrveucTOtc 

YpacpaTc. 

2. TTepi tujv uypujv |ueTpujv. 



'AXd^acTpoc Xirpa a'. 
c O tou otvou djucpopeuc 
25 ecTt u.€TpriTfic HecTiuv |ur)'. 



Kdboc SecTUJV Kb'. 
TTpoxoc HecTUJV tp'. 
Xouc HecTUJV ?. 



1. cXkujv cod. LeM 9. lege kouuouXcctoc 11. 

ueTpa pri'] u' prj cod. (sed ad ju lineola ad significandum 
compendium adiecta), N' PH* LeM 12. v6uicua a'] v' 
a cod., N'. ,A~ LeM 

15. HAMcDYAOY B 17. €ici] \l A, Kai B 20. 

t6] Td B GeoTrvcuToic A 25*. u€Tpm'ic AB 



[88] 

Kdftoc HecTuuv s'. 
ZecTrjc XiTpwv p' 
KoTuXr) XiTpac a' 
TpupXiov F b'. 
'OHupacpov F y'. 



CAVIS AC PONDERIBUS. 



277 



KuaGoc F p'. 
MucTpov F S. 
KoxXidptov F b". 
c O HecTrjc ouv apa eic 
KOxXidpia dvaXueTai Qs\ 5 



3. v €ti Trepi TUJV UTpUJV UCTpUJV. 



NepeX oivou Hecrujv pv'. 
Kdboc eXaiou Heauiv v'. 
BaToc HecTaiv v'. 
KoXaGoc Hecrwv Ke' 
Caqpi0d HecTuav k(5'. 
Mdpic HecTiuv k'. 
"iv to ueTa £ecTwv trf. 
T6 be crfiov Hcctujv G'. 



Tbpia HecTiuv i'. 

Grduvoc HecTiuv i. 

KauvjjaKKrjc Hcctujv b'. 

c O tou oivou CTaGuoc 10 
tujv i' Xrrpujv eXaiou 
fivovTai Xrrpai G', 
ueXiTOC be Xrrpai ie'. 



4. TTepl twv Hrjpujv ueTpwv. 



16 



Kopoc caTUJV X', uobiwv 

ue\ 
Touop uobiujv ie'. 
Mebiuvov uobiujv s'. 
MeTprjTric uobiujv b' S. 
AckcG uobiujv ie'. 
3 ApTdpr) uobiujv b'+ • vOv 



bef. 
KuTtpoc 6 TTovtikoc uo- 

biujv p'. 
CaTOV f|ui6Xiov tou uo- 

biou, toutc'cti to fjuicu 20 

uerd toO 6Xou, HecTujv 

Kb'. 



1*. Kduoc B 3 a . Avrpa B 5 a . OSupdqpr) (sine spir.) B 
7 a . N^eX] HeueX et f l. vsfaX ' in marg. B 8 a . v'] rj B 
9 a . Bdxoc] Sdxoc B (in A legitur C haud diversum a B) 
9 b . KauuJdKrjC B 11". Hcctijjv] 2. B itemque infra 

ll b . 1'] ia AB 16«. caTUjv A uooiujv] M M A, M M 
B (item iidem infra ubique) JlV. MG et suprascr. A B 
20 a . ueTpiTric AB_ 0' «=]_ As A, A B 21 a . XepeG A 22 a . 
'ApTdur) B 5'] A A , A B ; lege b' 5 



278 



FRAGMENTA DE MENSURIS 



Mobtoc HecTuuv ig\ 
Merpov Hcctujv t. 
Tojuop juixpov Secrujv t'. 
XoTviH Hcctujv p\ 



[88] 

"Ycpt HecTujv p\ 
ZecTtic XlTpUJV (J\ 
ApdH Tflc x^ipoc f] Kpd- 
Trjcic. 



Kal Td Xercrd be juerpa tujv £r|pujv ojuoiujc toic 
rrpoeiprijuevoic utpoTc. 

CaiTrjc HecTuuv KfJ\ 'Arropujua Eecrujv ia\ 



5. TTepl CTaGjuujv. 



TdXavTOV XiTpujv £\ 
10 Mvd Xrrpac a\ 

Airpa outkiujv tp\ 

Arjvdpiov F b\ 

Nouiujuoc F a\ 

Crarfip F to S. 
15 CikXov F to b". 

'Accdpiov F to b". 

Kobpdvrric F to b". 

'ApyupoOc Kepariujv irj\ 

N6juic)ua Kepartujv tr)\ 



ApaTiufi KepaTtujv irf. 
c OXKfj KepaTiuuv itf. 
rpaujuf] KepaTtujv g\ 
J OpoX6c KepaTtuJv t\ 
'OftoXoc XeTTTOC oTborj- 

KOCTOV TflC F. 

KepaTtov qpoXXetc k\ 
Oepjuoc KepaTtujv a' S. 
XaXKOuc qpoXXetc t\ 
MtXtapiciov F k\ 
BaXdvTtov Kepariujv jue\ 



20 6. C H ouTKta exet CTarfjpac p', cikXouc b\ bpaT- 
judc rj\ Tpajuudc Kb', oftoXouc |ur|', Kepdrta pjub\ 

7. Oi Trpoeiprijuevoi craGjuot tcot€ €K xpuctou eru- 
ttoOvto rcdXat, ttot€ be e£ dpTuptou, fjv be ore Kai 
€K x<xXkoO Kai ctbfjpou, KaOibc etxov oi xpovot Kat oi 

25 TOTTOt. 



3 b . od£ A 10 a . |uvd A _ 10 b . KepaTiuJv] k. B item- 
que infra 12_ bivdpiov F A A 15 a . 5"] A A (item 

16 a ) 15 b . k'] _B 18 a . K€pdxtov A 18 b . u.i|uapiaov 
A 2__cik\oc A A 21. TP<Wdc k6'] opaT^ac KA A 
pjab'] puA A 



[89 — 91] CAVIS AC PONDERIBUS. 279 

89. Excerpta de mensuris e Iosephi archaeologia. 

(Vide prol. § 88, III.) 

5 €k ttic dpxaioXofiac Mujcittttou. 

1. "Oti to tv Trap 5 'Gppaiotc Treptexei buo x°ac 
'Attikouo 6 be xouc fyei Hecrac g • IvGev Tdp Kai 5 
He'cTrjc ujvoudc9r| aTro toO ce£, OTrep crjuaivet KaTa 
'Piuuaiouc to ££. 

2. 'Ek toO v[ tt\c dpxaioXof iac toO airroO. 
"Oti 6 pdboc Ixet SecTac 00'. 

3. j €k toO 0' toO auToO. 10 
"Oti to cdTov Trepte'xei uobtov eva* MTaXiKov. 

4. *€k toO te' toO auToO. 

"Oti 6 Kopoc Ix^i uebiuvouc 'Attikouc 1'. 

90. Fragmentum de sextario. 

(Vide prol. § 93.) 15 

EecTric. 'PujjiiaiKov to ovoua- tov Tap Trap 1 fi/uiv 
II dpiOuov auTOi ceH, c&tov Xerouctv, bid be euqpw- 
viavToceHTTjcXeTeTai £ecrr|c ueTaOecei tujv CTOixeiwv. 

91. Fragmenta duo de mensuris a Bernardo citata. 

(Vide prol. § 93.) 20 

1. f O uebtuvoc XiTpac exet pub', 6 be dXXoc pQfi'. 

2. T6 Kepduiov Xvrpac Qs', craOutKdc brjXovoTt. 



4. t6 l iv] ToTff cod., 6 eiv Ios. Arch. 3, 9, 4 (conf. ib. 
3, 8, 4) 6. toO c&, 8irep] toOc 22 diirep cod. KaTct 
(5)UJ|Lialoic oia to e£' cod. 8. Ios. Arch. 8, 2, 9 10. 

idem 9, 4, 5 (p. 254 Bekk.) 11. eva] adde S 12. idem 
15, 9, 2 (p. 332, 19) 17. eE cod. ce£, ccStov] cg^ctov 
cod. euqpuuvla cod. 18. c^Trjc] ceS^CTrjc cod. 22. 
CTa9jj.iKal Bern. 



280 FRAGMENTA [92] 



IV. Fragmenta de nummi&. 

92. Ex Pollucis onomastico caput Trepi vojuicjudTwv 

(0, 51—93). 

(Vide prol. § 94. 95.) 

5 [TTepi eibujv kcu juepwv vojuicjudTUJV , TaXdvTOu Te kcu 
juvdc Kai CTaTflpoc Kai bpaxjufjc ^ai TrevTrjKOVTabpd- 
Xjuou Kai Trevrabpdxjuou Kai tujv juepwv auTfjc.] 

51 Ou qpaOXov b 3 dv eiY| ppaxea Kairrepi vojuicjud- 

10 t uj v emeiv ' Ta juev Tap Trepi TpaTre&Tac KipbrjXdv tc 

Kai eTricrjjuov vdjuicjua exeic TTpoeiprijueva, kujXuoi b 1 

dv oubev eibri tc Kai jue'prj vojuicjudrujv opicacOai. 

TTXaTUJvi juev ydp Kai Te'xvrj tic ccti vojuicjuaTOTruj- 

5 2XiKr|, Kai vojuicjuaTOTrujXiKov TrpdTJua. ei be to Ta- 

15 XavTov jueTiCTdv ccti xpuciou Kai dpTupiou )uepoc, 

evapjuocai dv icujc eic toOto Kai f| ArjjuocGevouc 

TrevTr|KOVTaTaXavTia. pdbiov be auTrjv KaTa to rrpo- 

Kei|uevov cxfljua auHeiv tc Kai eXarroOv ' Kai Tap eKa- 

TOVTaXavTiav ecriv evrreTv Kard ttjv uq)r|Trjciv toO 

20 Trpoeiprjjuevou Kai beKaTaXavTiav Kai diro TravTOC 

dpi6juo0 TrXeiovoc tc Kai eXdrrovoc, ottou jufj to buc- 

q>6eTKTOv Kai to Tpa^u Trpoc ttjv aKofjv ejUTrobiZot. 

to be TaXavTOv fjv juev Kai craGjuoO ti ovojua, 60ev 

Kai rrapd 3 AptCTO<pdvet cctiv eipr)|uevov 



5. TTepi elbujv usque ad aOxfic oin. Be vouicuoVtujv 
correxi pro dvojaoVrujv 11. kujXuci Di 22. Kal t6] te 
Kal Di 



[921 DE NUMMIS. 281 

d\\ s fj TaXdvTiu juouciKfj KpiBrjceTai, 
Kai to 'OjurjpiKov 

Kal totc br\ xpuceia rraTrip emaive TaXavTa. 
touto juev airrujv tujv CTa0juwv Touvojua* to be ev 53 
Taic KpaTrjTOC T6\juaic 5 

TrpujTa juev TaXavTiaioc octic ecr 3 airrujv Xeye 
dbr|\ov erre Tijuf]v eiTe porffjv \erei, ujcrrep orav 3 A\- 
Kaioc 6 kujjuikoc ev 'Evbujuiuuvi eiTrrj vocrjiudTUJv ra- 
\avTiaiujv. f) juev Tap 'AvTicpujvTOC Ta\dvrujcic to 
pdpoc brj\oi, Kai 6 'Apicrocpdvouc ev Apdjuaciv f| 10 
KevraupuJ \i9oc beKaTa\avToc. r}buvaTo be to tou 
Xpuciou Ta\avTOv rpeic xpucoOc 'Attikouc , to be tou 
dpYupiou eHf|KOVTa juvac 5 AmKdc. fjv be Kal dpiGjuou m 
Touvojua, orrou Kai rro\uTd\avTOC 6 tt\oucioc Kai 
Tro\uTd\avTOv rrpaTjua to ttoWoO ujviov Kai irap 5 15 
c Ojuf|puj 

kcito b J dp' ev jueccoia buo xpucoio Td\avTa. 
biTd\avTOv b 5 dv emoic KaTa Ar||uoc0e'vriv Kai Tpi- 
Ta\avTOV Kai beKard\avTOv , Kai fj|uiTd\avTOV , ujc 
"Ojurjpoc 20* 

d\\d toi fijuiTa\avTov ctuj xpucoO eTTi0f|cuj. 
dpxaia b 3 fjv XPfl clc Kai *l T0U Tre'ju7rrov fijurrd\avTOV 
Kai Tpkov fijuiTa\avTOv Kai £(3bojuov fijuiTa\avTOV • to 
b 3 fjv Terrapa fijuicu Td\avra f| buo fjjuicu f| e£ fjjuicu' 
Kai 6\ujc ottoctov qpricet tic elvat to fi|uiTd\avTOv, 25 
tov TTpo auToO dpi0juov 6\oK\r|pov elvai bei, edv jusv 55 



1. d\\' fj] Kal Tap Di 6. £ctiv Di 8. eiiroi Di 

10. 'AptCToqpdvric vulgo, corr. Be 11. tou xpudou to 

TdXavTOV Di 15. to ante irap'add. Di 18. Kai ante 
6iTd\avTOv add. Di 19. Kai beKaTaXavTOV om. Di 22. 
6' fjv ego, b' ^ vulgo, be coni. Be 25. 6tt6cov vulgo, 
corr. Be eivai om. Di 



282 FRAGMENTA [92] 

epbojuov, tov e£, dv be Tpiiov, tov buo, cuv be toutuj 
to njuicu TfdvTUJC errapt0jueTv. qpiXov be toic dpxaiotc 
Kai to ev tijuicu TdXavTov Tpia f]juiTdXavTa Xeretv, ujc 
Kai Tpia fijuijuvaia ir\v |uiav fjjuiceiav juvdv. oti be 
5 rrapd toic ecp 5 c Ouf|pou oXifOv to TaXavTOV r^buvaTO, 
judGoic dv ck Trjc irnTobpojuiac , ev rj tuj uev TpiTiu 
to aOXov Icti Xeprjc, tuj be TeTapTw buo xpvjcoTo 
TaXavTa. 

56 e H juvd b' ecTl to ue'Ticrov tou TaXdvTOu ue'poc, 
10 wc eic ovojua KaTaKepjuaTicat XucavTa to TdXavTOv, 

eirei Kal TpiTOV dv etVroic TaXdvTOu Kai TerapTOV , Kai 
TpiTrjjuopiov TaXdvTOu Kal TeTapTTjuopiov ' Ta be toi- 
auTa ueprj cctiv eH dpi0uoO brjXouueva, dXX' ouk e£ 
ovouaTOc. fjv be xal rj uvd craGjuou Te ojuou Kai vo- 
15 uicuaTOC ovoua* ou to fjjutcu fijuiuvatov Kav Tphov 
. f)jutuvatov eiTrrjc, buo Kai f)uicetav )Jivav epeTc. Kai 
cuvTtGevTec be ttjv uvdv eXeyov, dJc 'HpoboTOc juev 

57 ev tuj tt€'utctuj {SipXiuj bijuvwc etpr|Kev , 6 be Auciac 
ev tuj KaTa AuTOKpdTOuc e TeTuxn K ^ be juot Kai eko- 

20 cijuvujc epavoc.' 

c O be xpucouc CTaTfjp juvdv r]buvaTO* Kai ydp ev 

toTc icrajuevotc Tf]v uvdv Tfjc poTtfic CTaTflpa ovojud- 

£ouav, Kai OTav eiYrwct TrevTacrdTripov, TrevTajuvouv 

boKouct Xeretv, wc ev Tfj CwctKpaTOuc TTapaKaTa0fjKr) * 

25 oTav T«p, oiuat, Xcukoc dv0pujTroc rraxuc 

dpToc Xdprj bkeXXav, eiw0wc Tpucpdv, 



1. tov — t6v] to — t6 vulgo, corr.Be 5. 6Xrrov post 
TdXavTov Di 6. juev post TpiTa» Di 7. t6 om. Di 14. 
r\ om. Di 6uo0om.J9i 15.KCU et 16. enroicDi 17. cuv- 
Oevrec Di djcirep Di uev om. Di 18. biuvewc malim 
19. eiKocijaveujc Lobeck. ad Phryn. p. 554 26. elujOdbc 
Scaliger Be } eiotuc Di 



[92] DE NUMMIS. 283 

TrevTacTdTTjpov , yiYV€tou to TrveOju' dvw. 
ecTi uevTOt xai voutcjua CTaTrip, ujc OTav etTrrj 'Apt- &* 
CTO^dvric 

CTaTfjpci b 5 01 GepdTrovTec dpTtd£ouev • 
to ydp ev Taic 'GKK^rjctaZoucatc duqpipo\ov, c cujTrjpiac 5 
TeTpacTaTripou,' eire porrfiv erre dpiGuov Xeret. Gutto- 
Xtc b' ev juev Af|juotc to voutcjua br|\oT \e'YUJV 

exuiv CTaTf|pac xpuciou Tptcxt\iouc, 
ev be TaHtdpxoic Tfjv pOTrfjv \ifei' 

6t* fjv juevTot veurrepoc, KpoKrjc io 

Trevre CTaTfjpac etxe, vat ud tov Ata, 

vOv be puttou Ye buo Td\avTa pabiiuc. 
Kai ot uev AapetKOt €Ka\oOvTO CTaTfjpec, oi be 0i\itt- 59 
Tretot, 01 b' 'A\eHdvbpetoi, xpvcoT TrdvTec ovTec. Kai 
ei uev xpucoOc eirrotc, TTpocuTraKOueTat 6 CTaTfjp, ei 15 
be CTaTfjp , ou TrdvTUJC 6 xpucoOc. 'AvaHavbpibric b ' 
ev ^AYxicrj Kai fijutxpucouc \e7ei. Td be craTfjpoc d£ta 
CTaTripiaia qpairjc dv, ujc OeoirojUTTOC ev KaWatcxpuj ' 

ou cpriciv etvat tujv eTatpujv Tac ue'cac 

CTaTriptaiac. 20 

C H \xva b 3 etxev r\ 'ArrtKfi bpaxjudc eKaTOV, wc 
aKptpecTaTa cctiv ev toTc GuTro\tboc K6\aHtv 

betTTVov 0ec eKarov bpaxudc , ibou * 
erra eTTtcpepet 

otvov 0ec drepav juvdv * 25 

bti\ov OTt Kai Tac e^repac eKarov bpaxiudc juvdv etpn,- 60 
Kev. f] uevTOt bpaxiufi etxev 6(3o\ouc IH* 60ev Kai 
eTTUJpe\ia to eKTOV tou Ttjuf|juaTOc. Kai to bpaxjufjc 
dHtov bpaxjutatov, ujc ev 'Apicrocpdvouc c O\Kactv. 



2. u^vtoi] 6e Di errroi Di 16. eiTroic post cra- 
TT]p add. Di 21. r\ 'Attiioi |uva e^ei Di 



284 FRAGMENTA [92] 

fjv be ou bpaxuf] vojuicjua uovov, dXXd kcxi TrevTrjKOv- 
Tabpaxuov Kai TrevTabpaxjuov 7Tapd Kuprivaioic Kai 
TCTpdbpaxjuov eKaXeiTO Kai Tpibpaxjuov Kal bibpaxiuov. 
to TtaXaiov be toOt 5 rjv 'AGrjvaioic vojuiqua, Kai eKa- 

5 XeiTO (toOc, oti poOv e?xev evTeTUTruuuevov. eibevai 
b 3 auTO Kai "Ojurjpov vouiEouav eiTTOVTa 'eKaTOuftoi 1 

ei evveaftoiujv.' Kai jufiv Kav toic ApdKOVTOC vouoic 
eCTiv dTTOTiveiv eiKOcdpoiov Kai ev ttj Ttapd ArjXioic 
0eujpia tov KrjpuKa KrjpuTTeiv cpaciv, ottotc bwped 

10 tivi biboiTO, oti poec tocoOtoi bo0f|covTai auTw , Kai 
bibocGai Ka0* eKacTOV poOv buo bpaxjudc 'AmKdc- 
60ev evioi Ar|XiuJV dXX J ouk 5 A0r)vaiu>v vojutcjua eivai 
ibiov tov (toOv vojui£ouav. evTeO0ev be Kai ttjv 7ra- 
poiuiav eipfjc0ai ttjv c ftoOc eVi YXwccr) pe'pr)Kev ,' ei 

15 tic eir 1 dpYupiuj awTrwr). fjv ueVroi, wc 'ApiCTOTeXrjc 
cprjciv, ev Kupfjvrj Kai TCTpacTaTripov Kai CTaTfjp Kai 
fiuiCTaTripov xP uc d vouicjuaTa. Tfjc be bpaxufjc to 
tijuicu fiuibpaxjuov KaXevrai, Kai Tprrov f)uibpaxjuov 
ai buo tijuicu bpaxjuai. 

20 T6 b' fuuibpaxuov Kai TpiwpoXov dv KaXoic. oi 
uevTOi oktuj 6 p o X o i fijuieKTOV wvoud£ovTO, wc cpr)- 
civ iv Aajuia KpdTrjc 

fljaieKTov ecri xpucoO, uav0dveic; oktw 'poXoi. 
fjv be Kai TpiuOpoXov Kai biuupoXov ei'br| vouiquaTwv 

^f 'Attikujv , to uev biwftoXov e'xov evTeTUTrwuevr|v 
TXaOKa Kai ck 0aTe'pou ttpocwttov Aioc, to be TCTpw- 
ftoXov to uev ttpocwttov ouoiwc, buo be Tac fXaOKac. 

1. f^v 6e 1*1 bpaxjLiri ou v6uicua u6vov Di 8. diroTei- 
veiv &€Kdpoiov Di 10. oiboixo ego, ebiboxo Di, 6(6oTai 
Be, 6(6oto vel ebiooTO libri 6o0r]COVTai auTUJ tocoOtoi 
(36ec Di 15. auj7rr)ceiv Di 19. xai post 6uo add. Di 
23. uavOdvric Di 22. 6(k)Xoi vulgo , corr. Meinekius ; conf. 
Hesych. v. 'ftoXoi 25. e^ov ^VTeTUTT. Di 



[92] DE NUMMIS. 285 

&M& to uev T€Tpcupo\ov Kai Tptujpo\ov ev Tfj xpifcd 
TeTptrcTar to be btujpo\ov ujc em tto\u \uovTec e\e- 
Tov, ujc Arijuoc0e'vric f &\\ 3 ev toiv buoTv 6fto\oTv 
eGeuupouv av, ei juf] toOt 5 eTp&cpr).' Icti be Kat to btiu- 
po\ov ev Aio\octKUJVi 'Aptcrocp&vouc * 5 

orrep be \oitt6v juovov eV rjv ev Trj tv&Guj 

btujpo\ov, TeTevrjT 5 euot btKoMupov. 
Trapa uevTOt OeoTTOuTruj ev CTpaTtujTici Kat to TeTpuu- 64 
po\ov \au.p&vetv TeTpujpo\i£etv ujvouacTar^ 
KatTOt tic ouk av ekoc eu rrp&TTOi TeTpujpo\i£uuv, io 
ei vOv t^ btuj(Bo\ov cpe'pujv &vf|p Tpecpet YuvaTKa; 
to be tou 6(3o\oO fijuicu fijutujpoXiov, Kat f)uiujfto- 
\taTov to tocoutou ujviov, ujc ev toTc BaTp&xotc 
7\piCTOcp&vr)c- 

Kai Kpea Te Trpoc toutoiciv &v&ppacr 5 etKOCtv 15 

&v s fijutujpo\taTa. 
ev be tuj 'AvaTupw t& Tpia fijuiujp6\ia Tptrijuiujp6\iov 
eipriKev ; 

ev tuj CTOuaTt Tptr|juiujp6\iov exuJV. 
c O juevTot 6(3o\6c oktuj x«\koOc etxev, Kai oi juev & 
buo xoi\koT TeTapTT)u6ptov Kat KaT& &7TOKOTrf|V TapTrj- 
juoptov ujvoju&ZieTO (outoi b J av etev Kat bixa\KOv), 
cTt fjv toO 6{3o\oO TeTapTOv, oi be Terrapec x&\koT 
fluiuj|36\iov, ot b 5 c e£ TptTrijuoptov , oti t& Tpia juepti 
ecTl toO 6fto\o0- oi be Kat TpiTapTr|ju6piov auTOuc 25 
ujv6ua£ov ujc Tpia TeTapTrjuopta exovTac. oti be 






6. be et 6T'om. Di (add. Bergkius, Be) 7. T£T^ vr l T ' 
euoi biKoMuftov corr. Bergkius ex TevrjTou uoi i6iko\\oik6v, 
Bcriptura cod. Falckenburg. ; T^vrjxai uoi * Di 11. <p£- 
pei Di Tpeqpeiv Di 14. 'Apicxoqpdvouc Di 16. dvr|- 
uiwftoXiata Di 22. UJvoudZexo] €Ka\etTO Di 24. 

Xa\KOi ante TpiTV).u. add. Di 



286 FRAGMENTA [92] 

touc SH x aAK0 ^ c TptTr)ju6piov dbvouaZiov , 1'ctiv eupeTv 
ev tuj 0t\r|juovoc Capbiur 

XaXKoOc ocpeiXetc tt€'vt€ uor ue'uvr|C 5 ; erw 
coi irevTe xaXxoOc, cu be ?' euoi TptTfjjuopov. 
5 touc c e£ dtTTobouc touc ttc'vt€ xgXkoOc aTroXape. 

66 Kal cti caqpujc ev tuj TTiTTOKOTrouue'vuJ ' 

ibou TtdpecTiv, wc opac. Tpnrjuopou 
eKacTOC uuujv fjXGev * eic touc TeTTapac 
etXrjqpev fjuiv outoci TptujfSoXov. 
io TeTTapujv fap Kai etKOCt x«Xkujv ovtujv ev tuj Tpiuj- 
poXiu, c eH eKacTUJ fivovTat x<xXko! Terrapctv ouctv, 
ouc etprjKev TpiTr)ju6piov. OTav ueVrot GouKubibrjc 
etTrrj c TpiTrjuopiov be udXtCTa IrrTrtKov', ttjv Tphr)v 
uoTpav eiprjKev. 6 be c HpoboToc TptTrijuopiba. to be 
15 Trapd 0tXr|uovi Tpnrijuopov TpiTapTr)ju6piov KaXei 

67 evioTe TTXaTiuv. oti be oi Terrapec x«^koi f)jutu)p6- 
Xtov etctv , ev tuj auTUJ bpduaTt 0tXf|uovoc cctiv ■ 

oftoXoO to TrpujTOv fjutv evexeev, 
Kai Terrdpwv %a\K(xiv ueTa TaOTa. Kai judXa 
20 Tpi 5 f]uiujp6Xi s ecTt* xoiXkoO 6epjuov fjv. 

'€v toutuj Kai TroXXfjv dTropiav tic dv emXucaiTO, 
uTrep fjc oiba TroXXaKtc duqptcpr)Tf|cac, ei Trapd Ttvt 
tu)v dpxaiujv 6epjuuj xpwuevouc em tuj meTv ecTtv 
eupeTv. Kai Td juev Trap* 'Oufmuj TroXXfjv eixe tx\v 

fifi 

25 dcdcpetav. Kai xdp et tic touc atOujvac Xepr|Tac Ttapd 



4. bi uoi Di 8. toOc om. Di (add. Clericus) 9. 

vuiv Hemsterh. Be ouTWci libri Di (corr. Salmasms) 

13. eiuoi Di 15. TpiTapTrjuopiov Boeckh Archaeol. Ztg. 
1847 p. 44, T€TapxTi)a6piov vulgo 17. etpr)|u^vov post 

^ctiv add. Di 18. £vex©€V Di, corr. Meinekius 19. 

xai ante uctci add. Di 20. TptriuuupoXiai' Di 24. Ta] 
TaOTa Di 



[29] DE NUMMIS. * 287 

touc drrupouc Xeprjtac dvTtTiGeic oioito toutouc eVt 
GepjuoO ubaToc TrapacKeufj euTpeTri£ec0ai , TauTov av 
etev outoi tuj ejuTrupipriTr) Tpirrobt, 6c eVt XouTpoTc 
eOepuaiveTO , iLv f) XPfl cl c ouk 6\i^r\ rrap 3 t 0^f|puJ , 
oube yap Kpe'a eqpOd tujv f|pujurv Tivec fjcOtov , KaiTOi 5 
auToO fe T f]v TOiauTTjv oiuorroiiav eiboTOC , OTav qpfj 
ibc be Xeprjc lei evbov eTretTouevoc Trupl ttoXXuj, 
Kvicrj jueXbojuevoc drraXoTpeqpe'oc cidXoio. 
Trepl ue'vTOt toO ttotou, Trap' c Ouf|puJ juev oux oiov t' 69 
fjv dveupeiv Bepjuov ubwp- em ttotuj, Trapd be toic 10 
dpxaioic iaTpoTc Kai fdp OTav 'iTnroKpdTric eiTtri c t6 
ipuxpov rroXeuiov veupotctv oct^oiciv oboOctv ctkc- 
qpdXw,' bfjXov ibc oibe tt)v toO GepuoO Trpocqpopdv 
toTc oboOctv. ctuj be ev TaTc Oecjuoqpopta£oucatc 
'ApiCToqpdvouc eiprjuevov c t6 x<*XKiov GepuaiveTai' 15 
outuj ttujc tjkouov ibc eic ttotov euTpeTri£ojuevwv 
tujv TovatKUJV. TauTov be toOto Kat ev toTc Gutto- 
Xtboc Af|juotc ecTtv eiprijue'vov. dXX } oti oube toOto 
drroxpwv ecTtv eic TricTtv Tf)C toO GepjuoO Trocewc, 
urrrjvavTtoOTO juot to ev toTc 'AptCToqpdvouc reujpfoTc 20 
caqpuuc eVt XourpoO eiprjjuevov, 

eH dcTeiuc vOv eic dTpov xwpwuev, wc TrdXat bf| 
fljuac ebet tuj xa^iuj XeXouuevouc cxoXd£eiv. 

touti juevTOt to irapd tuj 0tXf||uovi c x a ^ K °o Gepjuov ?o 
fjv ' cuvTaTTOuevov tuj meTv dvTtKpuc brjXoT Tf]v toO 25 






1. dv post oioito add. Di 4. fjv post XPH CIC a( *d. 

Di 5. ou6e y«P] l^ v T&P ou6e Di 9. uev om. Di 

10. eupeiv Di 11. euroi Di 12. 6ct^oici 66ouci veu- 
poici Hippocr. aph. 5, 18 (ed. Ermerins.) 20. uirevav- 

TtouTo Di 22. -rrdXai 6i ' et 23. £k€i tuj x<*Xkw £\Xoucd- 
evov KoXdZew Di, corr. Meinekius Add. p. 60 



288 • FRAGMENTA [92] 

0epuoO rrociv ' Kal Ydp to XeTnrov tou voinicjuaTOC ou 
XourpoO cctiv dXXd ttotou uerpov. 

Kai TrevT^xaXxov be touc TrevTe x^XkoOc uivo- 
juaquevouc eupojuev ev toic 'ApiCTOcpwvTOC Aibujuoic 
5 rj TTupauvur 

erreiG 3 firraTia Kai vflcTiv Tiva 
TrpoceGrjKev , oijuai, rrevTexaXKOV rrpocXaPujv. 
€ir) 6 5 av Kai cuupoXov ppaxu vouicua r\ fijui- 
7i tojuov vojuicjuaTOC. 6 yoOv "Gpjuittttoc ev juev Oopjuo- 
10 qpopoic XeTei 

Trapd tujv KaTrriXujv Xrjijjojuai to cujuftoXov, 
ev be toic ArjjuoTaic 

oi juoi, ti bpdcuj cuupoXov KeKapuevoc; 

KCKapGai eoiKe to fjjuicu, djCTe f| ck Oarepou juovou 

15 TeTUTrujcGai toOto bei to vojuicjudTiov voeic0ai, f| 

biaipeic0ai uJc exeiv to juepoc eKarepov , tov t€ tti- 

TTpdcKOVTa Kai tov wvouuevov, eTri cuupoXw toO tov 

jue'v ti TTpoeiXrjcpevai , tuj be evocpeiXecOai. bieXef- 

72 xouci b 5 auTO cjuiKpov ti buvac0ai 'ApiCToqpdvrjc juev 

20 ev 'AvaYupuj Xcyujv 

toOt' auTO TTpaTTU), bu* 6p6Xw Kai cujupoXov 
urro tuj 'TTiKXivTpLu. juujv tic auV dveiXeTO ; 
"Apxittttoc b" eiTrujv ev 'HpaKXei YajuoOvTi 
dvbpuuv dpicTOC Kai judXtCT 5 euoi Hevoc, 
25 dTap Trap 3 ejuoi y' Ojv e?xev oube cujupoXov. 

€ir| b 3 dv Kai k 6 X X u (3 o v XeTTTOV ti vojuic|udTiov f 
KaXXijuaxoc yoOv eqpri , Trepi tujv ev abou XeYwv, 
eK tujv okou (3o0v KoXXupou TriTrpr|CKOuciv, 



5. TTupauXuj Di (corr. Kuehnius) 7. cuXAapwv Di 

8. f| om. Di riiuiTOUOv xi Di 9. yoOv] uev Di uev 
om. Di 17. toO tov corr. Be , toutlu vulgo, item 18. 

tuj Be pro t6 21. oiuupoAuj Di (corr. Piersomis) 



[92] DE NUMMIS. 289 

ujc dv eiTroi tic tou ttpoctuxovtoc. eXeYOV be ti Kal 
TpiKoWupov 01 TroirjTai cjuiKpov voutcua. 

Ol Ue'VTOl TOV poOv, TO eK TOO TUTTUJUaTOC OUTUJ 73 

KXrj9ev voutqua, Kai "Ouripov eibevat voui£ovTec ev 
tuj r €KaToupor ^vveapoiujv,' ujc Trpoc dpiGuov bpa- 5 
XuOjv ttjv d£iav tujv ottXwv dvTtTtuwuevov , [wc] 
uTTOTiOeaciv eurjGec toOto e Ouf)pw udpTupt, ttjv dXXa- 
Yfjv ou vouicjuaTi yWecGai to TraXaiov fjYOuuevuj dXX' 
dvTtbocei tivujv, ujc oTav qprj 

ev9ev dp 3 oivftovTO KaprjKOjuowvTec 'Axaioi 10 

dXXot uev x«Xkuj, dXXot b 5 at9wvt ctbrjpuj, 
dXXot be ptvoic, dXXot b s auTfja poecav 
Tdc y«P pouc Trpoc Tdc ^tvouc dvTtTiGeic, qpavepoc 74 
Icti to £wov dXX 1 ou to vouiqua brjXwv. 

Kat uf)v to TTeXoTrovvr|ciujv voutcua xeXwvriv ti- 15 
vec tqHiouv KaXeTcGat aTro toO TUTrwjuaTOC * 69ev f) uev 
Trapotuia 

Tav dpeTdv Kal Tdv cocpiav vikSvti xeXwvai, 
ev be toTc GuTroXiboc GtXwav etprjTat f 6poX6v tov 
KaXXtxeXujvov.' 20 

'AXXd Kat Kopr) voutcua Trap J 3 A9n,vaioic fjv, wc 
c YTrepibr|C cprjciv, tw Tratbiw Tfjc ev Bpaupwvt tepeiac 
tujv dva9r)|udTUJV ti XapovTt TrapapXr)9fivai Xc'ywv em 
Treipa cuveceujc Koprjv Kat TCTpdbpaxuov, KaTretbf) to 75 
TeTpdbpaxiuov etXeTO, boHat btaKpivetv fibrj to Kepboc 25 
buvac9at. Tdxa b ' dv eir| Koprj , wc €upnribr)c wvo- 



3. to] t6v Di 6. Ujc seclusi cum Be 7. 0TT0Ti9£aav 
scripsi pro Oir6 ti, eieci autem OTroXaupdvouciv post toOto 
12. be] uev I)i 13. dvTiGcic Di 16. KaXeiv vulgo r\ 
\xk\~\ Kai Di 21. u£vtoi post d\\d add. Di 22. (prjciv 
om. Di 24. post Kdprjv add. euroic 6' dv Di 



290 FBAGMENTA [92] 

uace Trap0evov ev Gapwvi, Xctujv Trepi tujv eraipi- 
bwv tiuv ev KopivGuj 

xai Tac juev dHrj , ttujXov av bibwc eva, 

Tdc be Huvujpib 3 ' ai be Kdm Terrdpujv 
5 cpoiTuuav ittttujv dpTupwv. cpiXoua be 

tcic e£ 'A^ryvujv Trap0evouc, oTav cpeprjc 

TToXXdc. 
Tdc uev ouv TrapGevouc Xeroi av Tac Kopac , aic eve- 

76 KexdpaKTO 3 A0r|vdc TrpocujTrov, 60ev to vouicua toGt' 
10 GujtouXoc ev 'Atxictj KaXei TTaXXdbac , ttujXov be to 

vouicua to KopivGiov, oti TTr)Yacov e?xev evTeTUTruu- 

uevov. 

"AXXd ufjv Tfjv uev Arfivaiav bpaxufjv uei£uj Tfjc 

'ATTiKfjc oucav (beKa xdp opoXouc 'Attikouc icxuev) 
15 s A0r|vaioi Traxeiav bpaxuf|v eKaXouv , uicei tujv Airi- 

vtjtujv Arfivaiav KaXeiv uf) 0eXovTec. 

T6 be xpuciov, 6'ti tou dpfupiou beKaTrXdciov fjv, 

cacpwc dv tic ck ttjc Mevdvbpou TTapaKaTa0f|Kr]C ud- 

0ot • Trpoemujv T«p 
20 6XKf)v TaXdvTOu xpuciou coi, Traibiov, 

eCTTjKa TT)pUJV, 

77 eTrdTei ueTd TauTa Trepi TauTOu Xctujv 

uaKapioc eKeivoc beKa TdXavTa KaTacpaTwv. 

16 uevTOi twv opoXOuv ovoua oi uev OTt TrdXai 

25 pouTropoic 6j3eXoic expuJVTO Trpoc Tac duotpdc, ujv to 

utto Tfj bpaKi TtXf)0oc eboKei KaXeic0ai bpaxuf| , Ta b ' 

ovouaTa Kai tou vouicuaToc ueTaTrecovTOc eic ttjv 



1. ircpl twv Iv KopivGw eraipoucujv Di 6. qpcprj Di 
(corr. Salmasius) 14. oOcav om. Di 17. 6€KauXdciov 
vulgo, beKacTdciov Salmasius Be 21. e^CTri KaTr)YOpu>v 

libri, €KTrjca0' 6 f^pwv ego malim 23. 0€KaTdXavTOv 

Di 



[92] DE NUMMIS. 291 

vOv xp^iccv eveuetvev ck Tf]C uvf|juric Tfjc TraXaiac* 
5 AptCTOTe\r|c be Taurov \e'fujv ev Cikuujviujv tto\i- 
Teia cuiKpov ti KatvoTOueT, 6qpe\ouc auTOuc tcujc 
wvoudc0ai \e'TU)V, toO uev oqpeWetv br|\o0vTOC t6 
auHetv, auTwv be btd to eic ufJKOc n,u£fjc0at wbe K\rj- 8 
9e'vTu»v. 60ev Kat to 6cpei\etv ujvoudcGat cprjctv ouk ts 
otV oTrujc* erri ucvtoi tujv 6f3e\ujv uTrr|Wdx0ai to 9 
eic to (5 KaTd cuTTevetav. 

Bu£avTiwv ye ufiv abf|pw voui£6vtwv rjv outw 
Ka\ouuevoc ctbdpeoc voutcud ti \errTOv, wcre dvft 10 
toO TTpiuj juot Tptujv x«\kwv \e'Tetv Trpiuj uot Tptwv 
ctbapewv 69ev Kai ev toic GrpaTTtboc Mupjutboctv 
etpr|Tai 

ev toTci pa\aveiotc TrpOKe\eu0oc f)ue'pa, 
aTraEaTTaca ffi , CTpaTtat abapewv. 15 

ctbripuj be vouicuaTi Kat AaKebatjuovtoi xP&VTat , eK "9 
ttoWoO 6fKOu 6\itov buvajuevw * oHet b s auToO ttjv 
aKufiv eic to oitojuov KaTacpevvuouctv. touc uevTot 
CupaKOUciouc KaTTtTe'pw Trore dvT s dpTupiou vouicat 
Atovuaoc KaTrjvdTKacev * Kat to voutcjuaTiov TCTTa- 2 <> 
pac bpaxjudc 'ArrtKac tcxuev dvTi utdc. 

c O be voOjuuoc, boKeT uev etvat c Pwuaiwv tou- 
vo|ua toO vouicuaTOc, ecTt be c 6\\tivik6v kcci tujv ev 
5 lTa\ta Kat CtKe\ia Awptewv ' 'CTrixapjuoc Te t«P ^v 
TaTc XuTpatc cpr|civ 25 

d\\ J ouujc Ka\at Kat ttToi dpvec, euprjCoOvTt uot 
beKa vououc Trw\a' Toiac Tap cvti Tdc uaTpoc 
Kai Trd\tv so 






2. TdOxdv] aOTa TaOTa Di 3. ocptAXooc Di 10. 
cibfipeov Di M. toic Di 15. #Traca #TiaS Di 18. 
immo ek to otovov 24. 6 ante '€ttix. add. Di 26. 27. 
eopr^couci bt \xo\ Kal voO|u|uooc- irw\aTiac t«P ^vtI vulgo, 
corr. Bentleius et Ahrens. (dial. Dor. p. 451) 

19* 



292 FRAGMENTA [92] 

K&pu£ lUJV 

eu0uc TTpiuj jlioi bem vojuujv juocxov KaX&v ' 
Kai 5 ApicTOTeXr|c ev Tfj TapavTivwv TToXvreia KaXei- 
c0ai qpr|Ci vojutqua Trap 5 airroTc voujujuov, ecp J ou evTe- 
5 TUTriucGat TdpavTa tov TTocetbuJvoc beXqrivt eTroxou- 
juevov. Kai jufjv ev 'AKpaTavTivuJV TroXtTeia qprjciv 
5 AptCTOTeXr|c £r)|uiouc0ai Ttvac TptdKOvra XiTpac, 
buvac0at be ttjv Xfrpav opoXov AtTtvaTov. dXXd 
juevTot Trap 3 airruj tic av ev ttj Mjuepaiujv TroXiTeia 

io Kat dXXa eupot CtKeXiKUJV vojutcjuaTUJV ovojuaTa , otov 

si ouTKiav, orrep buvaTai x aAK0 ^ v c' va 5 Kai e£&VTa, 
OTrep ecTt buo x a * K oT, Kai Tpi&VTa, OTrep TpeTc, Kai 
fijuiXtTpov , oTrep e£ , Kai Xvrpav , fiv etvat oftoXov * to 
luevTOt beKaXtTpov buvac0at juev beKa opoXouc, etvai 

15 be CTaTfjpa Kopiv0tov. oti be Kai twv KUJjuujbiuv ti- 
vec Tfjc Xkpac juvr)u.oveuouctv , ev toTc Ttepi ciaTtKfjc 
TrpoeiprjTat • ou Tap 01 AujpteTc juovov dXXd Kai tujv 
'Attikujv Ttvec, uuc AicptXoc ev CiKeXiKw 
oiov dTopd£etv TrdvTa , jurjbe ev b ' e'xetv 

20 ei jufj KtKivvouc dHiouc Xfrpatv buoTv. 

cuv be Tfj Xkpa Kai dXXa ujvouace vojutquaTUJV ovo- 
juaTa 'Grrixapjuoc ev c ApTraTaTc* 

S2 ujcTtepai Trovrjpai judvTtec, 

at'0 5 uTrovejuovTai TwatKac |uujpdc dju tt€vt6tkiov 

25 dpTuptov , aXXat be Xirpav , ai b 3 dv ' f)jutXiTptov 
bexojuevat , Kai TrdvTa twujckovti ' 
Kai TrdXtv 



2. vo0|uuujv et KaXfjv vulgo, corr. Ahrens. 3. Ka- 
XeicGai post cprjcl Di 11. biHavta et 12. rpiHavra Be 
auctore lungermanno qiii biSavTa et xpiSavra coniecit pro 
librorum scriptura e'2 rdXavra et Tpia xdXavra: at vide 
praef. crit. 19. legendum videtur |ur)b' fiv e'v 6' exeiv 

21. raic Xirpaic Di 23—26 vide praef. crit. 






[92] DE NUMMIS. 293 

c^tuj yap . . . [to tc paXdvTtov] 

XlTpobOKCt XlTpaV CTaTTlp 5 eHdVTlOV [tc] TTeVTOTKtOV. 

:, €xei juev br| ti Kai cptXoKaXov r\ toutujv tvujcic* 
icwc be oube r\ xpflcic dTorroc, ei jur|be touc ciyXouc 
6 Zevocpujv ovojua pappapiKoO vojuicjuaTOC emeiv 5 
ecpuXdHaTO. Kai juf)v Kai tov bavaKr|v eivai Ttvec 
cpaci vojuicjud ti TTepctKov. ovojua be vou.icu.aTOc ^3 
Kai KpaTraTaXoi, eire Trai£uuv ei/re CTTOubd£a>v <t>epe- 
KpdTrjc wvojuacev ev tuj ojuujvujuuj bpdjuaTf Xeret be 
tov uiv Kpa-rraTaXov etvat ev abou bpaxjuf|v, exeiv 1( > 
b 5 auTOV buo iuuj0iac, tx\v be iuuj0iav elvat Tptujfto- 
Xov Kat buvacGat oktuj KiKKdftouc. 

Tdxa b' dv tic cptXoTtjuov elvat vojui£oi Kat tov 
erri tuj vojuicjuaTt Xotov em^r)TeTv, eire Oeibwv Trpuj- 
toc 6 'ApTeToc eKOiue vojutcjua, ei'Te Ar|juobiKr| r\ Ku- *& 
juaia cuvotKrjcaca Miba tuj <t>puTi (iraTc b' fjv Wfa- 
juejuvovoc Kujuaiujv pactXeujc), eire 'AGrjvaToi '€pi- 
xOovtoc Kai Aukoc, evre Auboi, KaGd cprjct Hevocpdvrjc, 
eire Nd£tot KaTa ttjv 'AYXuuceevouc bdHav ou y«p st 
dHtuJcei tic fijaac ev tuj TrapovTt TroXuTrpaYjuoveTv , ei 20 
MtTuXrjvaTot juev Caircpuj tuj vojuicjuaTt evexapd£avTO, 
XTot be "Ojuripov, laceTc be TraTba beXcpTvi eTroxoujue- 
vov, AapbaveTc be dXeKTpuovujv judxrrv, 'AcTrevbtot 
be TraXaicrdc, Kai c Pr|YTvoi juev Xa^ujv, KecpaXXr^vec 
be ittttov , Odctot be TTepcr|v , 'ApTeTot be juuv * out€ 25 
Tap KaTa ttjv urroGectv tujv ptpXiujv r\ TroXuTTpaTjuo- 
cuvn , Kai dXXotc fjbn, Ta TOtauTa ecTt cuvetXeYjueva. 






1. 2. vide praefat. crit. 7. Tt om. idemque post 

be- add. Di 8. KpcnraTdMouc Di 10. exei 6' aOTOC 

Di 11. bOo Meinekius pro 6ktuj 15. lYpaiye Di 17. 
'A6r|vaToi scripsi pro Yulg. 'AGrjvaioic 21. IvcxapaT- 

tov Di 



294 FRAGMENTA [92] 

icujc be vojuiqu&Twv KaTaXoTty ttpocttkouciv ol Kpoi- 
ceioi CTaTflpec Kal OiXiTTrreioi Kai Aapemoi, Kai to 

so BepeviKeiov vojutcjua Kai 3 A\e£dvbpetov Kai TTroXe- 
juaiKov Kai ArjjuapeTeiov, ujv touc eirujvujuouc tvuj- 

5 pi£6vTwv aTrdvTUJV, r\ ArjjuapeTri TeXujvoc ouca Tuvfj, 

KaTOl TOV TTpOC TOUC AifSuaC 7T6XejUOV dTTOpoOVTOC 

auTOu tov kocjuov airricajuevri Trapd tujv TuvatKUJV, 
cuTXuJveucaca vojuicjua eKOtpam 

Touto T€ u-t]v ouk aKaipov , oti to u.ev 'Attikov 

^ TdXavTOV eHaKicxtXiac e^buvaTO bpaxudc TVrTtKdc, to 
be BapuXujviov errTaKicxiXiac , to be Arrivaiov |uu- 
piac, to be Cupujv TrevTaKoaac Kal TerpaKtcxtXiac, 
to be KiX4kujv TpicxiXiac , to be AlTUTrriujv TrevTaKO- 
ciac Kat xtXiac , uJc Trpoc tov Tfjc 'ArriKfjc bpaxiuf|c 

15 Xoticjuov, ujCTrep ouv Kat Tac juvdc Tac 'ATTiKac* to 
uev 'Attikov e£f|KOVTa juvdc e?xe, to be BapuXumov 
epbojuf|KOVTa, to be Arfivatov eKarov, Kai TaXXa dvd- 
Xotov. r\ juvd be ujc irap 1 J A0n,vaiotc eKaTOV etxe 
bpaxjudc 'ArrtKdc, outuj Kai rrapd toic dXXotc Tac 

20 emxujpiouc buvajuevac Trpoc Xotov toO Trap s eKd- 
ctoic TaXdvTOu KaTd tc Trpoc8f|Kriv Kai ucpaipectv. 

87 to juevTot CikcXikov TaXavTOv eXdxiCTOv tcxuev , to 
juev dpxatov, uJc 'AptCTOTeXrjc Xeret, Terrapac Kai 
etKOCt touc voujujuouc, to be ucrepov buoKaibeKa * bu- 

25 vac0at be tov vo0u.uov Tpia fijutujpoXta. 

KwXuot b 3 dv oubev Trpoc0eivat tuj Trepi vojutcjud- 
tujv Xotuj Kai btOTt xptlMaTa juev eiTroiev dv 01 'Atti- 
Koi , to be x P fl u a Trapd juev airroic eTri toO TrpaYua- 



1. vouicudrujv scripsi pro ovoudTuuv Be , tiTjv 6vo|ud- 
tujv Di 3. Bepeviiaov Di 4. Arnuape^Tiov Di 27. 

dv eitroiev Di 



[92] DE NUMMIS. 295 

toc r\ KTrnuctTOC, Trapd be toic "Iujci Kdm tujv XPtlH-a- 
tujv. ujCTrep Kal KepjuaTa dXX s ou Kepu.a Xereiv 3 At- 88 
tikov, Trapd juevrot toic AujpieOci Kai to Ke'pjua cctIv 
eipr||ue'vov * eupot b s dv tic auTO Kai Ttapd toTc 'Atti- 
koTc, ujCTrep ev tuj "Ajucptboc 'AjuTreXoupTtu 'juucpov ti 5 
Ke'pjua' Kai Trap 3 'AvTtcpdvei Iv tuj KukXujtti *Ke'pjua 
Tap ti TUTXavuj'. Iv u.evTOi tuj OiXiTnribou OtXeupi- 
Ttibrj 

outoc oieTai 

TrepiCTrdceiv KepjudTiov airroO. io 

Kai KaTaKeKepjuaTicOai em juev Xotou TTXaTUJV, eiri be 
dpTupiou 5 ApicTOcpdvr)c ev AaiTaXeOciv 

oub J dpTupiov ecTiv KeKepjuaTtcuivov, 
Kai ev toTc Ccpr|Fi 89 

bpaxjufiv juct s djuoO Trpujrjv Xapwv, 15 

eX0ubv bieKepjuaTiZIeT 3 £v toTc ixOuciv. 
ev u.evTOt tuj AioXociKUJVt to juf) exetv KepjuaTa dKep- 
u.aTiav wvojuacev. ujc b s eVi tujv KepjudTUJV ol dp- 
XaTot 'ArriKoi fiKtcTa tuj evtKUJ expwvTO, outujc oub' 
em tuj dpTupitu tuj ttXtiGuvtikuj * TdpTupta Tap em 20 
toO dpTUpiou cTtaviujc dv tic eupoi Trap' airr/oTc, ctuj 
b' eupov ev TaTc Nrjcotc 'Aptcrocpdvouc, ei jufi utto- 
TrTeuerat to bpdjua ujc ['Aptcrocpdvouc] ou Tvriaov. 
dXX ' outi Te Kai ol KoXaKec CuTroXtboc, iv otc enre 90 

cpopoOctv dpTrd£ouav ck ttjc ouaac 25 

to xpuciov, TapTupta TropGeTTat. 
ev be tuj TptcpdXriTi 'Apicrocpdvric Kai dpTupibtov 
ei'pr|Kev ' 



1. Kal eiri Di 5. kcu post ujcirep add. Di 7. Oi- 
XlTTTTOD Di 11. uiv ^TTl Di 16. 6i€K€pjidTi^ ^ 1 €v Di 
19. ouo' ego, o 5 cod. Kuehnii Di, om. Be 23. 'Apicro- 
cpdvouc seclusit Be 



296 FRAGMENTA [92] 

rJTOuv ti t&c Tuvancac dpTupibtov. 
tov be vuv x<*\k6v 01 'AttikoI xaXniov eiwOaa Ka- 
XeTv, ujc aTro tou dpTupou dprupiov Kai aTro toO 
XpucoO xpuciov ' ujCTrep 'ApiCTOcpdvrjc uev ev BaTpd- 
6 xoic fcpn, 

outc t«P toutoiciv , ouctv ou KeKtpbriXeuuevotc 
dXXd KaXXicroic aTrdvTwv , wc ookcT, vojutcudTUJv 
9i Kai uovoic opGujc KorreTci Kai KeKUJbuMcuivoic, 

Xpujue8 3 oubev, dXXd toutoic toTc TrovripoTcxaXKioic, 
10 x&£c tc Kai Trpwriv kottcTci tuj KaKicTUJ KOjuuaTt * 
cacpecrepov b 5 GupouXoc ev TTaucpiXuj 
rrpujTOV uev auToO TrapaXapubv tw xaXKiw 
tov iov ck Tfjc x^ipoc eSecrroTTicev. 
outuj b J dv Kai 6 KpaTTvoc ev TaTc Gparratc eipr)Kwc 
15 etr) tov xpucov xpucia* 

oti touc KopaKac TaH Aitutttou xpucia xXeTTTOVTac 

eTraucav. 

92 oi juev ouv x^XkoT voutcjudTiov fjv XeTTTOv , wc OTav 
eiTrrj ArjjuocOevric f oube x^koOv ouberruj xai Trijue- 

20 pov oubeva'. f\ be tujv ttoXXujv Kai tbtwTwv XPfl ac 
tov x«Xkov to dp-fupiov Xeret , oiov ouk e'xw xaXnov 
Ka\ ocpeiXw x«Xkov. etprjTai be Kai toOto ev 'GTrixdp- 
juou TTepcaic, 

Xpucov Kai xaXKov ocpeiXwv * 
25 tcwc be Kal Trapd toTc "AttikoTc , octic pidEoiro ' *Kat 
Tap ei to Trap* 'Aptcrocpdvei ev TaTc 3 €KKXrjcia£oucaic 
to v6)uicjua brjXoT, OTav cpfj 

juecnriv aTrfjpa ttjv TvdGov xcxXkujv exwv, 

93 dXXd to (ueTa TaOTd eer 5 dvajucpipoXov, 



19. euroi Di 22. l%z\ Di 25. lege Tcujc be kSv — , 
octic PidZoixo, KaxriYopoi to uap ' 'Ap. — 6ri.\oOv (v. praef.) 
29. djuqpipoXov vulgo 






[93] DE NUMMIS. 297 

dveKpaT 5 6 Kfipu£ uf| be'xec0at unbeva 
' x«Xkov to Xoittov • dpfupuj Tap xpwue9a. 
OouKubibrjc uev br\ Kai CTaifipdc Tivac 0ujKai'Tac 
KCKXrjKev , fjv be ti Kat vouicjuaroc eiboc outujc ovo- 
jua£6uevov ' cpr|ci toOv ev toTc 'ArrocpGeTJuactv 6 KaX- 5 
Xtc0evr]C utc 5 GupouXou tou 'ATapveirou tov Tcoir)Tfiv 
TTepcivov dueXouuevov eic MrruXf|vr|v aTceX06vTa 
0auud£ovTi Tpdiyat btOTt Tdc 0u)Kai'bac, ac exwv 
fjXGev, fjbiov ev MtTuXf|vrj udXXov fj ev 'Ardpvrj Kar- 
aXXdrret. 10 



93. Ex eiusdem capite Tcept CTaTtKfjc (4, 173—175). 

(Vide prol. § 96.) 

* Td be 6voua£6jueva cra0juia cra0ud eTcicra0ua 173 
xai crdctua dbvouace Kr)qptc6bujpoc 6 kujiuikoc. cra- 
rf]pa be 01 Tfjc Kujjuiubiac Tcotr|Tai ttjv Xirpav Xerou- 15 
civ ' ttjv uev Tdp Xirpav etpf|Kactv oi CtKeXiKoi kujjuw- 
boi , bkeXXav be TcevTacTaTripov CujctKpaTrjc ev TTa- 
paKaTa9f|Krj Tf|V TrevTaXiTpov. 6 be xpvcouc crarfip 
buo fpre bpaxudc 'ArrtKdc, to be rdXavTOV TpeTc xpu- 
couc. Kat ufjv 01 Te AuupieTc TcoiTTrai ir\v Xirpav tcotc- 20 
uev vojutc|ud ti XeTCTov Xerouctv , otov OTav Cw^pwv 174 
ev toTc TuvaiKeioic uiuoic Xerrj oti 6 utc06c beKaXi- 
Tpov, Kat TrdXtv ev toTc 'Avbpeiotc* f cwcat b 5 oube 
rdc buo XiTpac buvauat,' tcotc- be cra0uov Ttva, wc 
AetvoXoxoc ev Mnbeicr f TerrapaKOVTaXiTpouc tivi 25 
veavicKUJ Trebac' J ApicroTeXr|c be ev uev 'AKparav- 
rivujv TToXtTeia Trpoenrwv wc eZrjuiouv TcevTf|KOVTa 



6. 'AxapviTOU Di 

13. CTa0|ua CTdci|ua xai eTriCTaGua Di 19. t^yc] eTxe 
Di 25. TCTTapaKOVTa XiTpooc -0» 26. ev] eTti Di 27. 
e£r||ao0vTO Di 



298 FRAGMENTA [94] 

Xvrpac eTraYer f fi be Xiipa buvarai oftoXov Aiyi- 
vaiov,' ev be Muepaiiuv TcoXtTeia cprjciv ujc otCiKeXtuj- 

175 rai touc uev buo xoiXkoOc eHavTa KaXouci, tov be 
eva ouYKiav , touc be TpeTc Tptdvra , touc be eH fijui- 
5 XiTpov, tov be oftoXov Xhpav, tov be KopivGiov 
cTaTfjpa beKaXiTpov, oti beKa opoXouc buvaTat. evtot 
be Kai tujv 3 A6r|vr|ci KUJjuiybouvTUJv tujv veurv , otov 
0iXrjuwv ev CiKeXiKiu Kat TToceibiTTTTOC ev raXdTrj, 
Xkpac uvrijuoveuouciv. 

io Kai epbojuov be fjjuiTaXavTOV Kat TpiTOv fiuvrdXav- 
tov Kai Td TOiaOTa CTaTtKfj dv TrpocfiKoi , ujarep Kal 
fl KpeiucTd0ur|. 

94. Aristotelis aliorumque testimonia de talento ab 
interpretibus Homeri allata. 

15 (Vide prol. § 97.) 

1. * Auujv 6 'AptcroTeXrjC to TaXavTOV oure tcov 
cprjci totc Kai vOv etvat oure dcpujptcuevuj xpfl c ^ ai 
CTa0juw, dXXd jue'rpov ti uovov elvai, ujc Kai qpidXri 
cxfjud ti dqpujpicjue'vov ouk exov cra0u6v , uerpov be 

20 ti. Kai to TdXavTOV be uerpov Ti ccti , ttocov be ou- 
kc'ti dcpuipicuevov. 

2. *T6 TdXavTOV 6 juev 'AptCTOTeXrjc dXXuuc e£r|- 
TetTat Kat eupficetc toOto ^jUTTpoc0ev [ev tuj v'] eic 
tov outujc exovra CTixov ? wc (pdro, Mr)ptovr|C be 

25 0olu drdXavTOC v Apr|i.' 



2. |uev post oi add., idem post toOc om. Di 
16. Schol. B ad II. B 169 19. d<pu)piC|uevov exov 

ctci0u6v, |ii€Tpov 6' oukcti vulgo cum cod. ; corr. Rose 
Arist. Pseudepigr. p. 155 22. Schol. BL ad II. € 576; 
conf. Rose 1. c. 23. ev tu> v' om. B (est N 295) 



[V)4] DE NUMMIS. 299 

3. *$r|ctv ouv 6 'AptCTOTeXrjC ixr) etvaiTO TdXav- 
tov wptcuevov ttocov , dXXd Kat em fjccovoc Kai u.€i- 
£ovoc XaupdvecGar vOv uev fdp wc tittov ittttou 
XaupdveTat, ev be Tatc XtTaTc ujc ueT£ov. etxe be 
rroTe uev eKaTOV bpaxudc, ttotc be rrevTr)KOVTa, rroTe 5 
be X', ttot€ eiKOCiT€'ccapac, ttotc b\ ujc q>r)a Tiuatoc, 
Kai to TeXeuraTov uiav. 

4. * 16 be TdXavTov vOv uev pK bpaxudc exer 
to be TraXatov 6 uev TToXeuapxoc b' bpaxjuwv , Oeo- 
cppacTOc be ib', Tijuatoc be Kb'. 10 

5. * c O be TTopqpuptoc Kat auroc dTdXavrov Xcyujv 
tov tcov, dXXujc rf]v Xe£tv Ka9icrr|ci beiKVuujv dvtcov 
uev etvat Trapd toic TraXatoTc to TaXavrov , wc rroX- 
Xaxou qpaiveTat, drdXavTOV be evTeuGev voeTcGat tov 
juf) Kard to TaXavrov dvtcov dXXd Tfjc eKeivou ecre- 15 
pr|juevov dvtcoTrjTOC. 

6. * 5 lcTeov be oti doptcrov, wc Kat ev dXXoic ep- 
pe0r),T6 rdXavTOV rrapd toTc rraXaioTc, KaGd KatTTop- 
cpuptoc Kat dXXot aTrebetHav, CTret Kai Trap' 'AttikoTc 
uev ucrepov eic eHaKtcxtXiouc craTflpac airro rreptecTri, 20 
to be MaKebovtKov TaXavTOV TpeTc fjcav xpuctvot. 
AiqptXoc be ttou cprjav dpfupiou ppaxu ti rdXavTOV. 
Trap 5 dXXotc be TaXavrov at eKarov eiKOCiTe'ccapec 
bpaxuai. outujc dvicujc etxe. 

7. * e O beAtobujpoc ev tuj Trept CTaGutuv f rdXav- 25 
tov ecTt uvOuv £', r\ be juvd bpaxuwv p', r\ be bpaxuf] 
opoXujv g', 6 be oftoXoc x a ^ K wv r\\ 6 be x^koOc 
XeTCTujv £'.' to rdXavTov be to vOv XeYOuevov j At- 



1. Schol. B ad II. V 269 4. XixaTc = I 122 8. 
Schol. A ad II. V 269 11. Eustath. ad II. p. 196 (conf. 
Rose 1. c.) 17. idem p. 740 21. MaxeboviKdv] immo 
Gk€\ik6v 25. Schol. BL ad II. € 576 



300 FRAGMENTA [95] 

tikov • irapd be CiKeXiwTaic to uev dpxaiov fjv vouju- 
juujv k5', vOv be ip'. buvaTai be 6 voOuuoc Tpia fjuiuj- 
poXta, ujc ev toic irepi Cwqppovoc 'ATroXXobujpoc. ck 
tiuv AiOTeviavoO Tflc eTrnroufjc c €XXr)vtKU)v ovo- 
5 udTWV. 

95. Fragmentum Alexandrini anonymi de talentis 

et denario. 

(Vide prol. § 99.) 

TTepi TaXdvTUJV. 

10 1. TTdv TdXavTOV ibiac e'xei juvdc £', f\ be }xya 
CTaTflpac kc', 6 be CTaTfip bpaxudc, ai eiciv oXKai, 
b'. e'xei ouv to TaXavTOv juvdc uev £', craTfipac be 
y aqp', bpaxudc be y g. f| be bpaxjufj opoXouc exei 4 , 6 
be 6{toX6c xciXkoOc i£ exei ouv n bpaxufj xaXKoOc urf. 

15 2. T6 'Attikov TaXavTOV icocTdciov juev tuj TTto- 
XeuaiKiu Kai 'Avtioxikuj Kal icdpi9juov ev Trdci, buvd- 
uei be toO uev TTToXejuatKoO Kard to vouicjua TCTpa- 
TrXdciov , eiriTpiTOV be toO 'AvtioxikoO, tuj be Tupiuj 
icov. dvaXoTUJC be Tfj Trepi to TdXavTOv eipriuevri 

20 biaqpopa Kai TaXXa TrapaXr)(p9f|ceTai ' }x\a. tc t«p uvdc 
Kai CTaTfjp CTaTfjpoc xai bpaxuf) bpaxufjc TaiiTa bioi- 
cei ocrjv aipeT ctti toOto btaqpopdv. 



1. voOu|uujv] U vl ^ v libri 2. 6 voujuuoc] sic correxi 
vulg. eTvat (corruptum ex 6 vo') 

9. TTepi Ta\dvTwv] TTepi ueTpwv Kai CTaGuujv dvoua- 
ciac P b , idem addito "Hpujvoc M, al tujv ue^Tpujv xai 
CTaOmijv ovouactat N 12. uev om. Scal. p. 43 15. 

tujv TTTo\€)ua'iKujv Kai 'Avtioxikujv libri 17. TCTpairXd- 
ciov] TpmXdciov coni. Scal. p. 43 20. TdMa P b Scal., 
Td d\\a MN tc] 6e P b 21. post opaxuf) add. tc 

P b M Scal. p. 44 bpaxun c ] opaxuwv N 22. aipet Scal, 
aipet P b N, atpet M TauTd Mommsen. p. 30, TaOTa libri 



[95] DE NUMMIS. 301 

3. OTba be kcu HuXikov ev 'AvTtoxeta TdXavTOv 
eVepov , 8 juvac juev ibiac e'xei £', eHaTrXdctov be cxe- 
bov tuj toO vojutcjuaTOC dptGjuuj ■ to be ev 'AXeHav- 
bpeta HuXikov tuj TrejuTTTiy btaqpe'pet Trpoc to Trpoeiprj- 
juevov eTTtxuJpiov TreptTTeOov. - r > 

4. T6 be Trap 5 c Ojurjpuj TaXavTOV tcov ebuvaTO 
tuj )ueTd TaOTa AapetKw. dret ouv to xpucoOv Ta- 
XavTOv 'ArrtKac bpaxiudc £', Ypdju)uaTa g, TCTapTac 
brjXabf) Teccdpetc. 

5. Ou XavOdvet be |ue kcu tujv bpaxuwv etvai io 
rrXeiouc btaqpopdc* tt|V t€ t&P AiYivaiav Kat ttjv c Po- 
biav u.vdv Tfjc nToXeuatKfjc etvat TrevTaTrXdctov, ££a- 
TrXdctov be ttjv vr)CtujTiKf]V outuj TrpocaYopeuojuevriv. 

6. Tfj ouv 'ATTiKfj Trpoc tc craGuov Kat vojutcua 
XprjCTeov, icobuvajuoc Yap ecrt mi icocrdaoc Tfj 5 lTa- 15 
XiKfj juva, craTripujv b ' ecriv Ke'. f\ be MTaXtKf] Xhpa 
CTaTf|pujv Kb'. at be XotTrat juvat btdqpopot. 

7. C H Xrrpa TroteT ouYYiac tp' Kai f) ouYYia bpa- 
Xudc x}. f) be bpaxjufi Tpot)ujudTUJV ecrt t'- to Ypaujua 
opoXol p'. rrdXtv to Ypajujua tyejujuujv y'- 6 0e'pjuoc 20 
KepaTiujv p'. ujc etvai Tf]v XiTpav bpaxjuujv Qg', ai 
TroioOci KepaTta /xujkt]'. TiveTat ouv to TaXavTov 






1. 'Avrioxia P b N 2. e"xei uev ibiac N 3. to be] 
to t€ MN Scal. p. 44, otc P b 'AXecavbpia N 4. ei- 
prmevov N 7. xpucoO coni. Scal. p. 20 8. ouo M 9. 
reccdpeic] p' Salm. Refut. p. 32. 11. Te] be P b aiYt- 
veav MN 12. eEaiTXaciav MN Scal. p. 46 13. irpoc- 

aTopeuouev N 14. vouicuaTa N 16. CTaTf)puJv b' 

ecTiv] cTaTripujv ecTiv P*>M, )'i craTripujv ecTlv N, craTf)- 
pujv Tap ecTi Scal p. 35. 46 XOTpa N 17. bidcpopai 
libri 19. opaxur)] Tpauur) P b to Tpduua nsque ad 

lyeuuujv t'] Kai to TPduua Oepuujv Tpiu»v P b 20. Kai 6 
©epuoc P b 22. TivovTai M 



302 FRAGMENTA [96] 

Xnpujv £p' 5 ev voiuicjuaTt. to be HuXikov ev 'Avtio- 
Xeia TdXavTov ecTt Xrrpwv Toe'. 

8. Ataipevrai be ck Treptouciac Kat to brivdpiov 
Kam c Pujjuaiouc eic juepri /xpvf*'- exei T«p TpoTratKa 
5 p', voujujuouc b', dccdpta tg'. 6 be voujujuoc outt^v 
exet tuj CTaGjuuj. T6 dccdptov btatpeiTai etc tc S Kai 
t" Kat b" Kat g' ' Kat rj" Kat 9" Kat t" Kai ta" Kai t{3" Kai 
tg" Kai tr|" Kai Kb" Kai Xg" Kai u." Kai v" Kai o(3". Td 
be u.e'pr| Taura ibtac ovojuactac exet rrapd toic c Puj- 
10 jaaioic XoTiCTaTc. 

96. Fragmentum Sancti Maximi. 

(Vide prol. § 100.) 

Tou dTtou MaSijuou rrepi rflc Ttjuf]c tujv X' dpTupiujv 
ujv eXapev Moubac uTrep rrpobociac toO XptCToO. 

15 AeTTTd KaXouvTai Td dccdpta fVfouv rd voujujuia. 
eHrJKOVTa be dccapiujv uTrfjpxe totc to brjvdptov. eKa- 
tov be brjvapiujv 6 dpTupoc. Kai rreVpaTat 6 Kuptoc 
eic TptaKOvra dpTupta, aTtva cuvdTOVTat TptcxiXia 
brivdpta, Twojueva ev xpucw vojuiciuaTa p'. Kai Ta juev 

20 p' vo)uic(uaTa exouct j brivdpta' to t«p ev vojutqua 
brjvdpta X'. 6 be etc dpTupoc exet brjvdpta p', tivo- 



1. XiTpac P b M 4. apvfi Salm. Refut. p. 19 (ex ver- 
sione Lat.) ,acv(S' libri TpoTraiKa £'] juepr| i|3' libri, corr. 
Sa 5. oOTTiac libri, corr. Sa 7. rj" Kai] uf" N (teste 
Maio) 8. Kai op" om. P b Ta oe] Kai tcc P b 

13. ToO om. B uepi if\c i\\xf\Q usque ad XpiCToO 

om. LeM 15. A reliquaeque litterae unciales evanue- 

runt in A vouuia A 17. Kvpioc] KC AB 19. 

o o 
vouicuaTa] N N (sed haec in unum contracta) AB (item 

infra vs. 20. 1. 2), N" LeM 20. v6uicua] N A 



[97] DE NUMMIS. 303 

jueva vojuicjuaTa f' Tpixov ujcie rd t dpTupta ttoioOci 
vojuicjuaTa t', Kai Td TptaKOVTa vojuicjuaTa eKaTov. 

97. Varia fragmenta irepi CTaGjuujv citata a 
Salmasio. 
(Vide prol. § 101.) 5 

1. 'OftoXoc 6 e£ dpTupou aTet TpajujuaTa Tpia. 
oXKri ctTei TpdjujuaTa Tpia. 6 ckXoc 6 aTioc dret 
TpdjujuaTa bwbeKa. 

2. c O CTaTTjp vojuicjuaTa Tpia, 6 ecrt bpaxjuai buo, 

6 Kai KaXetrat KobpdvTrjC. io 

3. BaXXdvTiov Trapd t6 pdXXeiv. ccti be craOjuoc 
to paXXdvTiov , o Kat qpoXXtc , brjvapiujv pv'. 

4. T6 XerrTOTaTov toO xaXKoO vojuicjua Kobpdvrriv 
Pujjuatoi KaXoOci. 

5. 'OftoXoc 6 e£ dpTupou aTet TpdjujuaTa Tpia* 15 
ojuoiwc Kal dTTo cibripou* Kat dXXoc 6(toX6c Kal ev 
dpTupioic eT€TUTrujTO' oTboov be fjv Kai outoc ttjc 
ouTKtac. 

6. c O KobpdvTrjc KaXetTat ciKXov. ecn be Terap- 
tov Tflc ouTKiac. 20 

7. AeTrrov ecTt CTaGjuiov oippdac to TCTapTOV, 



xo 



2. TpidKOVTa] \" B, A~ LeM 

6. Sa Conf. p. 91: Fragmentum veius incerti itsqi gtcc- 
&li<bv: ofioXog et cet., quae similia sunt iis quae e cod. 
Vindob. in prol. § 89 exscripsimus 9. Conf. p. 99, Ref. 
p. 25 10. Ko6pdvTr)C Ref. p. 25, K0ua6pdvTn.c Conf. p. 99 
11. Conf. p. 102: conf. cod. Vindob. prol. § 89 12. to] 
ti Sa 13. Conf. p. 106 KOuaopdvTrjv Sa 15. Ref. 
p. 24: conf. fr. 82,42 19. Ref. p. 25: in veteri frag- 
mento incerti: 6 GtarrjQ (et cetera: vide § 2). In alio 6 
odoccvtris etc. £cti] ItI Sa 21. Ref. p. 33: Vetus 



304 FRAGMENTA [98] 

Trepi ou 6 Kupioc XeYer c oi>xi buo crpouOia dccapiou 
muXeTTar,' accap be eppaicri r^XaTTUJjuevov KaXevrai. 

8. 3 Opo\6c ouk e£ dpYupou, dXX 5 drro cibfjpou 
TreTTOirijLievoc aYet YpdjujuaTa Tpia. 
5 9. * T6 be TaXavTOV Xe'Y€Tai jg, 

10. KobpdvTrjc voujujuoc orfujv YpdjuuaTa g'. Xernrov 
dyei TpdjuuaTa Tpia. 

11. "€v dccdpiov CTaGjuoc YP<WaTUJV §E bibpa- 
Xjuov YpaujuaTUJv e£. 

10 98. Loci e lexicis veteris testamenti citati a 
Salmasio. 

(Vide prol. § 101.) 

1. CkXov opoXoi Teccapec. 6 be 0eobujpr)TOC ev 
toic dTTopoic Tfjc Ypaqpfjc Xe^ei ckXov k' 6{3oXouc. 
15 2. GraTrip e'xei CTa0ju6v fjjuiouYYiov, erri be dpYu- 
piou ekoci opoXouc. 

3. 'Accdpiov tou x«Xkou, cpoXXeaic to TeTapTov. 
dccdpiov tou dpYupou , cra6ju6c YPOtjujuaTUJV eH. 



et opti?nu?n frag?nentum uvsndotov de Ponderibus: Xsntbv 
sotl etc. craGuiov] lege cxaGjuijj coll. p. 259, 2 cum adn. 

3. Ref. p. 37: conf. fr. 82, 42 5. Ref. p. 39: Ano- 
nymus de ponderibus: toSs ta.Xa.vtov Xsystui s£uy.i6%IXiov ' 
quod verbum ita expressum in veteri libro reperi, g 6. 

Ref. p. 25: Eusebius 7csq\ ctcc&ficbv' ■ao$Quvt^g etc, ubi 
in Eusebio auctore afferendo erravisse videtur (v. prol. 
§ 92 adn. 1) 8. Conf. p. 98: Graeci tzsqI otu&ficov: 

sv etc. 

13. Conf. p. 91: vetus Lexicon manuscripium : GixXov 
etc, tum ibid. p. 100: Lexicon vetus veteris testamenti. 
EUXov etc,, item: otutrjQ etc (§ 2) 14. k' Sa p. 91, 

eiKoci p. 100 17. Conf. p. 98, Ref. p. 79 



[99] DE NUMMIS. 305 

4. KobpdvTrjc CKOiacjuoc rj XerrTa buo \\ to ecxa- 
tov toO XeiTToO r| x\ TrpaHtc xai airro to ev9ujur)jua. 

5. Arivdpiov cra9jui£et Xirpav juiav, ouTKiac TpeTc. 

6. Actttov ecTt CTa9ju6c ouTKiac TerapTOV. 

7. 'Accdpiov toO x<*XkoG <p6X\euuc to TCTapTOV. 5 
dccdpiov e£ dpYupou XeiTTUJV IrrTd (e£). 

99. Similia e codice Budensi prolata a Camerario. 
(Vide prol. § 102, I.) 

1. C H Xirpa exei otiTTiac tfJ'. c Ef3paToi be ttjv out- 
Tiav (aepi^ovTec dXXoic ovojuactv auTfjv KeKXf|Kaciv ' io 
to Tap f|uicu Tf|c ouTTiac CTaTfjpa eKaXecav btd toO 
eHajuqpOTe'pujc toO EutoO Tdc TrXdcTtTTac icoppOTretv, 
toO fijuiceiuc Tfjc ouYTiac ev eKaTe'potc toTc juepeciv 
e7TiTi6eu.evou * 69ev Tfj icoppoTria toO Kavovoc KaTa 
Tf|V toO EutoO icoTrjTa craTfjp eTreKXf|9ri. 15 

2. "€xei be 6 craTfip fjjuicu tx\q ouYYiac, cikXouc 
buo. 

3. TTdXtv be to ciKXov , 6 ecTtv fiuicu toO CTaTfl- 
poc, TerapTOV ttjc ouTTi«c, e'xet XerrTd k. 

4. T6 be Xctttov oXKfjc jutdc cctiv beVaTOV, OYbor)- 20 
koctov Tf]c ouTTiac. Trapd tici be Kai 6f3oX6c KaXet- 



1. Ref. p. 25: Vetus Lexicon quod est in Bibliotheca 
Regia nondum editum: KoSqccvttis etc. 3. Ref. p. 75: 

idem in alio Lexico veteri mihi lectum est: drjvccQiov etc. 
4. Ref. p. 80: legitur in illis Lexicis: X&izxov iotl etc. 5. 
Ref. p. 80: ita in alio Lexico scriptum reperi: ccooccqlov 
xov %cclv.ov — inTcc. in aliis Xsmav ££. 

13. rijnicdtuc Cam 20. post Xeirxov asteriscum po- 

suit Cam 6y66ou Cam; contra Salmasius Ref. p. 23: nos 
ea (Camerarii verba) ex veteri codice sic corrigenda asse- 
rimits : "€xei oe 6 CTaT^p — e*xei Xeirra 6uo. t6 6e Xcttt^v 
6\Kn jn(a £criv, otooov Tfjc oOYKiac — KaXeiTai. 

SCBIPT. METBOL. I. 20 



306 FRAGMENTA [100] 

tcu. ebibou be' tic buo ojtoXouc xai eXdujtavev dpTOV 
r| eTepov ti rrpoc btaTpocpriv bto ev e lepocoXujuotc ev 
tw vaai 01 KepjaaTiCTai eKa8e£ovTo oi KaXoujuevot 
KoXXuptcrai, wv KaTe'crpeipev 6 Kuptoc Tac TparreEac. 

5 5. *oiTivec to KXrjGev vojutcua Trapd toic ftactXeO- 
civ — dpTopeoc be KaXoujuevoc bid to l£ dpTupiou 
tot€ TeTucpGai ekova £xujv pactXtKriv — uera juev 
etvat tuj x«paTjuaTt Kai ty} oXkij, 6 eKXr|9r| dpYupouc, 
wcre exetv auTov brjvdpta p', eKaarov be brivdptov 

io e'xetv dccdpta £'. tov be dirocpepojuevov dpTupeov Kat 
\xr\ buvdjuevov dYOpd£eiv dpTOV f| Xdxavov fj ti twv 
ppaxuTijuiuv btbovat tuj KoXXuptcrfj to uera dpTuptov 
Kat [dvaXuetv auTo eic ppaxuTrjTa, tjtouv brjvdpta 
Kal dccdpta] KepjuaTt£etv auTO, TOUTe'crt KoXXupi£etv * 

15 60ev Kai KepjuaTtCTai Kai KoXXugtCTai KeKXrjVTat oi 
TparreZtTai. 

100. Simile fragmentum a Bernardo allatum. 
(Vide prol. § 102, II.) 

1. KobpdvTrjc to TerapTOV toO cpoXewc r\ buo 
20 XerrTd. to be XeTrrov e^aKicxtXtocTov TaXdvTOu, 6 

ecTt vojutcjua ev f| kokkoi TpeTc. to be TdXavrov Xi- 
Tpac exet eKaTov etKoct Tre'vTe. 

2. Apaxufj e£ oftoXoi. ribuvaTO be toO xpuciou 
to TdXavTOv TpeTc xpucoOc 'Attikouc * to be toO dp- 

25 Tupiou eHrjKOVTa juvdc 'ArriKac. 

3. NouutaTov ev Kai fijutcu toO XeTTToO' KobpdvTric 
be voujataTa Tpia. 



5. omvec] sententia requirit \€T€Tai 6. dpTupiwv 
Sa 10. I' Sa, t Cam 13. rJTOUV ^am 21. k6kkoi 
Tpetc] Kobpdvrai j legendum videtur, vide prol. § 103 



[101] DE NUMMIS. 307 

4. Arjvriptov etboc dpTupiou oXokotwou e'xov 
kxuv. 

5. c O be xpucouc Trap' 'AttikoTc buvaTat bpaxjudc 
buo, ubc TToXejuapxoc cpr|cr bpaxufj be toO xpucoO 
vojuicjaaTOC dpYupiou bpaxu.dc beKa. (avdv be XeYOua 5 
touc TreVre xpucoOc eKaTov bpaxuai ttoiouci juvdv 
juiav. 

* 6. CraTrip TeTpdbpaxuov, f)Uicu ouTKtac. 

101. Loci e Glossis nomicis. 

(Vide prol. § 102, III.) 10 

KevTr)vdpiov, Xrrpai p\ kcvtov T«p c PujjuaToi Ta 
p' (paci. 

KevTrjvdpiov , vojuicjuaTurv TrocoTric. 

KoXXeKTdpioc , 6 dpTupajuotpoc fJTOt 6 Kepua dvTi 
dpTupou dXXaccojuevoc TpaTre£iTr|c, 6 dpTupOTrpaTr|c. 15 

Avrepai , Ta TpdujuaTa t^c cujucpwviac : eH wv Kai 
f) XiTpa dvojua toO CTaGuoO. 

MiXiapiciov, crpaTiujTiKov bujpov. 

MiXiapiciov , CTpaTiujTiKov bujpov ejuqpavwc. 

MiXiapiciov , to xxKxoctov ttic toO xpucoO XtTpac. 20 
uiXe Tdpoi c PwjuaTot Td xiXia KaXoOcr Kai outw KaT- 
eKepjuaTicGrj to ttocov Tfjc Xhpac, iva bi J auToO 
cujfrrrat Ta xikia jutXtapfjaa , wcre Kai to vojutqua 
XaTX«vet jutXtapf|cta tb'. 

Noujuurjv, voujujutov. 25 

Noujujuot . Ta vouicuaTa. 



11. 16. XiTpa vulgo 17. ovoua] oTuai vulgo 20. 
XpucoO Scaliger et Du-Cangius, xpovou vulgo 21. KaTe- 
KepucxTUJce vulgo, KaTCKcp.uaTUJcav Gronov. de sest. p. 813 
23. xai to] KaTa vulgo, CKacrov coni. Gro 24. ut\ia- 

pnaa kc' coni. idem 

20* 



308 FRAGMENTA [101] 

NoOjuoc, eiboc vojuicjuaioc. 
CricKoudc, fjuicu cuv dccapiiu, toutcctiv ev tijuicu 
dccdpiov. 

CoXiboi, vojuicjuaTa. 
5 Grnrevbiov £t TpipoOrov, to dTro XeTrrujv dpTu- 
piuuv cuvaYojuevov. 

$6XXic em Geobociou toO veou ^opoc fiuiovwv 
eicrix^n toTc KovcTavTivouTroXiTaic , beTcGai tujv toi- # 
outujv UTtoZiuTiujv ir]v ev TroXejuiy xpeiav Trpoicxojue- 
10 vou. erepoc be 6 KXrjeeic cpoXXic Tdc tujv d£ioXoYUJ- 
Tepujv KaTd TroXeic okiac KaTeXaftev, oti fjv auTOic 
to yevoc dvuj Tfjc d£iujceujc TeTUXrjKoc Kai fjv aTU- 
Xrjua to KpeTrrov ev toic yeveci Trpoc to juefeGoc 
Tf]c dHiujceujc biaKpivojuevov tuj ttocuj. toTc juev toO 
15 TrpujTicTOu TeXouc oktuj xpvjciou Xfrpai , toTc be toO 
beuTepou Teccapec, Kai buo toic Tphoic, ujc cprjav 
c Hcuxioc 6 NXXoucTpioc 6 (piXocoqpfjcac Tfjc MiXrjciac 
ev tuj ff xpovikuj biacTf)u.aTi Tfjc icropiac. 

OoXXic craGjuoc ecri XeYojuevoc Kai paXdvTiov, 
20 eXkci be brjvapiouc biaKOciouc TrevTf|KOVTa , toutccti 
XiTpac Tip' Kai ouYYiac eH, wc exovTOC eKacTOU br|- 
vapiou XiTpav a' Kai ouYYiac y'- ecri be eTepoc qpoX- 
Xic cuvaYOuevoc e£ dpYupiujv Xerrrujv tujv toTc crpa- 
TiujTaic bibojuevwv Kai bid toOto juiXiaprjciuJV KaXou- 



2. iuicu vulgo utroque loco 4. CoXiboc vulgo, em. 
Sca 7. <t>6\ic vulgo 10. dSioAOYOTepwv vulgo 13. 
Trpdc add. Gro p.839 17. cpi\ococpiac vulgo, emend. Labb. 
coll. v. -ira\uaTiouc : 6 'IMoucrpioc 'Hcuxioc 6 cpiAococprV 
cac Tfic Mi\r]ciac, et v. pe\efldTouc : 6 'l\\. c Hc. 6 cpi\o- 
coqpricac MiXrjciac 22. y' Sa Confut. p. 104, rf vulgo 

23. tujv add. idem p. 107 toic] Taic typotheta apud 
Ottonem 



[101] DE NUMMIS. 309 

uevwv. e'xei be eKacrov tujv toioutujv XeTrrujv dp- 
Yupiiuv KepdTiov ev fiutcu TeTapTOv, 6 be qpoXXtc 
dpYupia TOiauTa pKe', d ttoiouci KepaTia cirj' Kai vouu- 
uouc 6', rJToi irpoc to vuv KpaTouv uiXtapf|aa p0' 
Kai vouuuouc 0', Yivoueva £v x a P«TMotTi vouicuara 5 
9', uiXiapfjaov ev vouujuoi 0'. Ta toivuv px' xal TrevTe 
dpYupia cuvtiy€to eic aTrobecuov eva Kai outoc eKa- 
XcTto qpoXXtc. 

"€crt be Kai erepoc qpoXXtc btaqpopouc exwv tto- 
c6vf]Tac drro Yap buo xpuciou XiTpwv dpxoiaevoc etc 10 
oKTiu Trporjet KaTa Tf)V dHiav Kai ir\v eurropiav tujv 
dTratTOuuevujv , ou ue'uvr|Tai uev Kai 'Hcuxtoc 6 'IX- 
XoucTptoc ev tuj g' xpovuajj btacrf|uaTi Tfjc tcropiac, 
ue'uvr]Tai be Kai OaXeXaToc ev Tfj fJ' bt. tou p' ou titX. 
tou tp' ptpX. tujv Kujbkujv , outivoc tit\. f) uev a' 18 
btaTaHic eHeXfjqp0r| ev ptpX. tujv BactX. g' titX. t Keqp. 
b', r\ be p' TrapeXeiqp0r| ujc TidXai dvatpe0etca rrapd 
tou 0eiou MapKtavou. 

OoXXetc, 6(k)Xoi. 



4. uiXiapfjaa p0' Sa Refut. p. 70, jaiXXia vulgo 
6. piXXtov vulgo 14. p' ou i. e. oeuTepou] (tou vulgo 



310 FRAGMENTA [102. 103] 



V. Fragmenta e lexicographis excerpta. 

102. Loci ex Apollonio sophista. 

3 Aid\avTov, ico£uYov, oiov ic6cTa0juov TaXavTa 
yap Ta ciaGjLiia. 
5 AuiubeKdpoiov, bwbeKa Poujv dHiov. 

Awpov 6 ira\aicTr|C • f ToO Ke'pa ck KecpaXfjc eKKai- 
beKabuupa TrecpuKei.' 

TTeXeGpov, TrXe0pov ecTi be jueTpov YH^, cktov 
crabiou. 
io TTevTrjKOVTOYuov , 7TevTrjK0VTa Y^ac £xov y^H c 
be jueTpov Ync. 

TTuyouciov, TrnxvjaTov c p60pov opuHai ocov Te 
ttuyouciov.' ttuyujv y«P ecTiv eiboc u.eTpou aTro tou 
dYKUJvoc eujc eHuu xfjc xeipoc. 
15 TTuY|uaioi eGvoc Trpo Tf]c AiYUTnrou, to u.e'Ye0oc 
juwpov , oiov TrrjxuaTov. 

TdXavTa em juev tujv £uyujv * f dXX ' exev ujcre 
TaXavTa Yuvf) xepvfp"ic - ' em be tujv icrauevujv 
? XPucou be cif|cac 'Obuceuc beVa Trdvia TdXavia.' 
20 TeipaYuoc , Teccdpujv yuujv ' Yur|c be ueTpov Yfjc 

103. Loci ex Harpocratione. 
AapeiKoc. Auciac ev tuj KaT 5 3 €paToc0e'vouc evoc 
tujv X'. eici juevxpucoT CTaTfjpec oiAapeiKoi, r^buvaTO 



5. buobexa vulgo 12. 13. 6pu£ac et mrfov vulgo 

16. immo irrixuatoi 17. exov II. M 433 18. X€pvf|Tr|C 
vulgo 19. 'Obucceuc vulgo 



[103] E LEXICOGRAPHIS EXCERPTA. 311 

be 6 eic raiiTo cmep kcTi 6 xpucoOc irapd toic *Atti- 
koic 6vojua£6juevoc. eK\r|0Ticav be AapeiKOi oux, ujc 
01 TrXeTcTOi vojui£ouav, dtTro Aapeiou toO EepHou 
TtaTpoc, dXX' dcp J erepou tivoc TraXaiOT^pou (3aa- 
Xeujc. Xerouci be' Tivec buvacGai tov Aapemov dpyu- 5 
pac bpaxiudc k , ujc touc e' Aapeucouc buvac6ai juvdv 
dpTupiou. 

J €7TiTpiTatc. lcaToc ev tuj KaTa KaXXicpujvTOC 
r e£aKoriaic bpaxjuaTc e^TlTpiTalc ,, dvTi ToOem rj'6^o- 
XoTc, Kard to Tpvrov eivai jue'poc touc rj' oftoXouc io 
toO TCTpabpdxiuou. 

'GTTUjpeXiai. Ar|juoc6e'vric ev tuj KaTa Grecpdvou. 
emTijuiov ecTiv f\ enujpeXia to cktov |ue'poc toO Tijufj- 
juaTOc, orrep ebibocav oi biujKOvrec toTc cpeurouciv, 
ei juf] eXoiev. eKaXerro be outujc, oti Ka6 5 eKacTrjv 15 
bpaxjurjv opoXoc fjv , oirep cktov cctiv ev e£ 6[5oXoTc 
Tflc bpaxiufic XoTi^ojuevnc ck ttoXXujv be ecn toOto 
outujc e'xov |ua6eTv. 

c Hu.ieKTOv Kal fuuijuebijuvov. Aeivapxoc ev Tfj Kard 
KaXXic6evouc eicaTTcXia. toO juebijuvou exovroc xoi- 20 
vmac jurj' to x^poOv Kb' xoiviKac fijuijuebijuvov cctiv, 
f]juieKTOV be to xwpoOv b' xoiviKac, toO cktou, cmep 
ecTi xoiviKec r|', to fjjuicu. 

Mebijuvoc. Aeivapxoc ev tuj Kard KaXXic6e'vouc. 
juerpov ecTi Hrjpujv, olov Ttupujv f\ Kpi6iuv, e'xei be 25 
XoiviKac jurj', Ka6d q>rjci Nkavbpoc 6 OuaTeiprjvoc ev 
toTc eHr|Tr|TiKoTc tt\c 'Attiktic bia\e'KTOu. 

MeTpovojuoi. dpxn tic 5 A6fjvr|civ ecTiv r\ tujv jue- 
tpovojuujv , ujc Aeivapxoc ev tuj KaTd KaXXicGevouc. 
fjcav be tov dpi6juov ie', eic juev tov TTeipaia e', i' be 30 

30. eic |uev t6v TTeipata e', i' oe eic dtexu corr. Boeckh. 
Staatshaush. I p. 70 (ed. alt.) ; inverso ordine i' et e' vulgo 



312 FRAGMENTA [104] 

eic aCTU, elxov be xfjv emjueXeiav , otcujc bucaia eirj 
Ta jneTpa tujv ttujXouvtujv , ujc Kal 3 ApiCT0Te\rjc ev 
Tfj 3 A9r|vaiujv rcoXiTeia brjXoi. 

TeTapTr|ju6piov. Aeivapxoc ev tt) KaTa KaXXicGe- 
5 vouc eicaYTcXia. TeTapTrjuopiov ecri to TerapTOV 
uepoc toO ojtoXoO , toutccti x«XkoT p'. 

TpiTTjuopiov. Aeivapxoc KaTa KaXXicGevouc. oti 
Tpvrriuopiov Ictiv s' x aAK oT , OiXfjuujv ev dpxfj toO 
Capbiou bibdcKei. 
10 TpiTOv fiuibpaxuov. Aeivapxoc KaTa Aukouptou. 
Tdc p' fijLiicu bpaxu.dc outujc eiu)9aav 6vojud£eiv 01 
rraXaioi. 

104. Loci ex Hesychio. 

"ATKupa, to alboiov Trapd 'Gmxdpjuuj. Kurrpioi 
15 be to TpiopoXov. 

"AbbiHic, juerpov TCTpaxoiviKOV. 

AiTivaiov, vojuicjua dpTupouv jJ.eYa. [Arfeveoi.] 
ArrivaToc ojuoiujc 6|3oX6c. 

"AKaiva, jue'Tpov ti, f\ KeVrpov, ev uj dpoTpiujv- 
20 tcc kcvtoOci. Kai aKav9a. 

3 AKipbr|Xov, KaGapov, aTVov, cercTov f\ boKijuov, 
dTrapeTXeipriTov, em vojuicjuaTOC. 

'AKpobpuov, TcXfjpec jue'Tpov Tiapd TapavTivoic. 

*AXip, oHupacpov. 



ed. e libris -omnibus praeter unum D (Paris. 2552) qui 
congruit cum Suidae plerisque codicibus : ie' uev eic TTei- 
paifi, 6' be etc ficru. Conf. Suidam. 

16. fibbiH Kuster.y Schmidt. Terpaxoivr|C cod. 17. 
AiTeivaiov cod., Schm. AiYevdoi secl. Schm. 18. Ai- 
Yeiv^oc cod. 6uo(ujc Salmas. (conf. Phavor.), 6'uoioc cod. 
21. axipbiXov cod. 



€> 

« 



[104] EX HESYCHIO EXCERPTA. 313 

"AXH, irfixuc. 3 A0audvujv. 

"Auerpa, dxaipa, aKepduia. [xepduia xoec rf.] 

3 Auucria, uerpov Tt. 

'Auqncpopeuc, copoc, ubpia, Ke'pauoc, r) uerpov 
Xaiou. 5 

AvaTrobiEeiv , to aKpipwc e^eTaZeiv Kal curKpou- 
v * TTobiZeiv T«p to ueTpeiv. 

AireXeGpov, dueTpnrov TiXeGpov Tdp elboc ue- 
Tpou. 

'ATrouaKTpa , £uXa , Tac CKUTaXac ev ak aTroiuujci 10 
Ta uerpa. 

3 ATrov|jriCTpov , to drrouaKTpov toO ueTpouue'vou 

ciTOU. 

'ApTupouc, 6 craTrjp. rjcav be oftoXoi / acry'. 

'ApoavbiKov, vouicua, uj xpwvrai Aitutttioi. aTro 15 
3 Apodvbou. 

"ApoTpa , Tn j xwpa j TrXe0pa. 

'ApTdfSn,, uerpov MrjbiKOV cirou, "Attikoc ue- 
biuvoc. 

3 Acap0d, vouicua Trapd 'loubaioic. 20 

'Acdpiov Kai Xctttov ev eiciv, titouv 'jf TaXdv- 
tou, 6 ecTi c ev eHdTiov 6Xkt|v. Ta be buo XeTrrd ko- 
bpdvTric ek , fJTouv vouicjuaTOc j". 






2. dKaipa Musur., tfnepa cod. Kepdu.ia xoec r\ con- 
iectura scripsi, uaxoeca cod. ; totam glossam ScJun. ad 
iTrajLi^Tpaiov sic dedit: dueTpa* KepaTa k' Kepduia ua', 
X6ec b' 6. dvairobeiEeiv cod. 10. d-nroudKTpac et ku- 
TdXac cod. 12. dir6nJr| CT0V cod. 14. "Apfupoc cod., 

vulg. 15. 'ApoabiKov cod., 'ApuavbiK6v suadet Herod. 

4, 166 17. dpoupa coni. Heinsius 20. vouicua irapd 
loubaioic Sckom., v if Mouoa cod. 21 — 23. vide prol. 

§ 103 



314 FRAGMENTA [104] 

"Acrmoc, aprupoc. 

Aucrrjp, juerpou ovojua. 

"Aqpuccav , Tf)v KOTu\rjv * TapavTivoic. 

'Aqpucra, kotu\t), crdjuvoc. 
5 'Axdvac Ttvec juev TTepctKd jueTpa, Oavobrijuoc be 
Kierac, etc ac KaT€Ti9evTO touc eTrtcrncjuouc ot em 
Gewpiac [iovTec , ot eic Geouc] creMojuevot. 

J Axdvri, ju^pov citou ev BotuJTia, xoJpoOv jaebi- 
juvouc jue'. 
10 Bdboc, 6 Kat pdTOc, v' Heerat, fJTOuv XtTpat jun/. 

Batwv, ixOuc outujc. Kat luerpov irapd s A\eHav- 
bpeOct. 

BaKdiov , jue'Tpov ti. 

Bdcptov, oHufkxqpov TapavTtvot. 
15 BdTTOu ci\<piov] * ci\qptov, 6 eKTeTtu.r|Tai Trap* 
auTOtc, ujcie Kat ev tuj vojuicjuaTt ottou juev "Ajujuwva, 
ottou be ci\qptov eTKexapdxOat. 

Br)juaTi£etv , to toTc ttoci jueTpeiv. ecTt be ttujc r) 
\e£ic MaKebovtKri. 
20 BldTUJp , KudGtov jutKpov , fJTOuv KOx\tdptov. 

BoOc em T\ujccr). Trapotjuia eVt tujv |ufi buvajue'- 

vujv Trappr)ad£eceat, rjxoi btd ir\v icxuv tou Zujou, 

f| btd to tujv 'AOrjvaiujv vojutqua exetv ftoGv ep<exa- 

paTJuevov, ovTrep e^KTiveiv touc rre'pa toO be'ovTOC 

25 TrapprjciaEojuevouc fjv eOoc. 

TapaGov, Tpup\iov. 



3. Tapavxivoi Mus.; at conf. v. PeprjKujcOai 7. ctcX- 
X6uevoi Mus., Ti\\6uevoi cod. 8. ue&iuvov ev cod., 

corr. Albert. 10. Xkpai ixy\'] 6' jur^ cod. 11. (Jaiwv cod. 
13. paKdpiov coni. Soping. 15. €KT£Tur|Tai cod., corr. 

Pearso 18. pr|uaTi£ei cod., vulg. 23. v6uicua add. 

Mus. 24. eKTeiveiv cod. 



[104] EX HESYCHIO EXCERPTA. 315 

Tdjteva, oHupdqpia tjtoi Tpufftia. 

Tduppiov, TpupXiov. 

r\auK6C AaupiujTiKai, 'ApiCTOcpdvrjc "Opviciv, 01 
dpYupocraTfjpec ' ev Aaupiw ydp Td ueraXXa Ta dp- 
YupeTa , YXaOH be to emx a P a YH-a toO CTaTtjpoc. 5 

r\auH , vouicua 3 A0f|vr|ci TCTpdbpaxuov. 

Touoppa, ueTpov, crdcic. 

Tuai, oboi, rrXeGpa. 

Turi , ueTpov TrXe0pou. 

Tutic] * brjXoi be Kal uerpov Yfic c oiyuov' Kal 10 

^TreVTTIKOVTOYUOV'. 

AaTjua, CTri0auf|v, Kai to cykujXov toO cxoiviou* 
CTT|uova be TapavTtvoi. 

AavaKri , vouicudTiov ti (SappapiKov , buvduevov 
TcXeov opoXoO oXiyuj f. eXeYCTO be Kai 6 toic veKpoTc 15 
bibouevoc opoXoc. 

AapeiKoi, 01 xpucoT CTaTfjpec eKXf|0r]cav be, ujc 
Tive'c qpaav, drro Aapeiou toO tujv TTepcujv paciXewc. 

Adpeip, to drro toO ueYaXou baKTuXou erri tov 
uiKpov bidcTrjua. 20 

Adpiv , C7Ti0auf|v * 'ApKdbec. 

Aapxiudc, bpaxudc. 

AeKapoiov, dpi0uoc ttococ, Kai cra0u6c ttococ, 
eqp 5 Qj TeTUTruJTO poOc. evioi be ArjXiwv tov ftoOv 
vouicua eivai ^aci. 25 

AeKabujpuj dud£rj • fjc f\ bidueTpoc tujv Tpoxujv 
bevca bujpuiv. bwpov be, ujc uev tivec, r\ TraXaicTfj, 



TO 



1. dSuftaqpeT cod. 6. TCTpdbpaYUOV cod. 14. 6a- 
vdxr) H.Siepk., bavdrj cod. 15. post bXifw cod. habet 

f cura suprascr. I, unde Tivi coni. Mus., TpiTrjuopiov 
Sckm. 19. to drro Mus., to €tti cod. 24. Ar|\iu)v 

6v Salmas., 0€i\i6vtujv cod. 



316 FRAGMENTA [104] 

Obc be erepoi, OTav touc Teccapac baKTuXouc cucrpe- 
ipac €T€ipr]C tov dvTixeipa, wc TTXouTapxoc. 

Ae'|uac, cxoiviov. 

ArijuapeTeiov , vojuicua ev CuceXia, utto TeXujvoc 
5 KOTre'v, emboijcric auTw Ar|uapeTr|c Tfjc YvvaiKOC eic 
aiiTO tov kocjuov. 

Arivdpiov, to vojutcjua, r\ eiboc dpTupiou. 

AiauXoc, u.€Tpov tttixujv uj'. 

Aibpaxuov, to TerapTOV ttic otrfKiac. 
10 Airvria, f)uijuebijuvov. 

AiKaiocuvr) , f\ xoiviH * juuctikujc. 

AkpaTOV, vouicjua [f\ bkpavov]. 

Aijuebijuvov, jueTpov xwpouv buo juobiouc. 

Ai-rrTuov , KuTrpioi juerpov * oi be to fijuijuebiuvov. 
15 AiCTaciov , to irpoc biTrXfjv icrdjuevov tt\v tijutjv 
Xpuciou r\ dpYupiou* wc icocrdciov to TTpoc ir\v 
icrjv. 

AoXixoc, juaKpoc, f| ue'Tpov fj\c. 

Aoxjufj , CTri0auf) , TraXaiCTfj. 
20 ^ApdH , bpaKa. Kai Hcctou to TerapTOv. 

Apaxju^i? elboc |ue'Tpou, KepdTia ii£ 

Apaxinfi , to ofboov Tfjc ouYTiac. 

Apaxuf| xpuciou, 6XKf| vojuicjuaTOC eic dpYupiou 
Xotov bpaxjuujv i'. 
25 ApaxjLifj to ofboov eari Tf]c oirfTiac ev x^kuj 
Kai cibfjpur ev be xpucw Kai dpYupuj oTborjKOCTOv 



4. Aruuaperiov cod., vulg. 6. auxo Mus., auxov 

cod. 8. u/ om. cod., add. Palmer. 9. M&paTUOV cod. 
11. cxoiviH cod. 13. ouo] biubeKa malim; at conf. jae- 

biuvaiov 14. KUirpov coni. Schm., Kuirpiov ego 21. 

Kepdxia Salmas., K^paxa cod. 22. bpaTur} cod. 23. 

bpaYUri cod. 24. bpaxuwv Gronov., bibpdTJUUJV cod. 



[104] EX HESYCHIO EXCERPTA. 317 

eciiv ouYTiac* outuj t«P eupicKOVTai 01 ekoci opoXol 
bibpaxuov ev tuj AepmKUJ. 

AujbeKeuc, xoeuc. 

Awpa , tcc bujpouueva. Kai eiri ueTpou TraXaiCTTi. 

Aujpov, ira\aiCTr|. evioi TeTpabdKTuXov. Kai to 5 
cuvnOec f|uiv. eKKaibeKabujpa be, eKKaibeKa TraXai- 

CTUJV- 

Aujpov, TraXaiCTric, ueTpov. 

c/ €pbouov fiuiTdXavTOv , Ta eH fijuicu TaXavTa. 

c GKaT6u.Trebov , to 6e'aTpov f\ eKaTOV TTobOuv. 10 

"€Kbpaxuov , eEdbpaxuov. 

c €KKaibeKabujpa , ^KKaibeKa TraXaiCTUJV bwpov 
Tap TraXaiCTT|. 

£ €KTaiov , ai beVa KOTuXai. 

c €KTaiouc, touc ck xoivkujv e£. 15 

c '€KTr|, TpiTrj, TCTdpTrj, vouicuaTa dpTupiou Kal 
Xpuciou Kal xaXKoO. 

5 €k TpiTrmopou , ck Teccdpujv f]uieKTeiuv. 

c €Xevioc, dTT^iov xwpoOv TeTapTOV. 

3 €XecpavTa] * Kal putov TpeTc xoac x^pouv. 20 

5 €updqnov, 6Huf3aqpov Trapd c lTrrrujvaKTi. 

J €vvedpoiov , evvea (toujv dHiov, f\ evvdpupcov. 6 
be poOc vouicua. 

c €£dc , eiboc vouicuaTOC Trapd CupaKOucioic. 

'Cirauerpaiov , uerpov ti Trapd Kvibioic. 25 

3 €Tr'iKOTroc, xdpaTjua ck beuTepou TrXnjev. 



2. 6i6paYM-0v cod. Aepr|TiKOJ cod., AeuiTiKib Schm. 

5. TraXacTri cod. 6. 6KKai6eKd6ujpa 6e add. Mus. 9. 

rjjLiiceia cod. 10. eKaT6ire6ov cod. 12. 6ujpov Salmas., 
6wpa cod. 14. be^a] 6uo coni. L. Bindorf, recipit Sehm. 
21. MTnrovaKTi cod., 'iTTTroKpdxei Bruno et Foes. 24. 



318 FRAGMENTA [104] 

* s €tti XiTpaic • to juecov toO Eutou. 
'Gttixutov, etboc TrejujuaTOC xai vojuicjuaTOC eH dp- 
Tupou fi juoXupbou Kexujae'vov. 
ZajuaTtov, TpupXiov. 
5 Zoucat, opaxiuai. 

c HXiKta, juereeoc aOjuaTOC, jueTpov ti. 
"HjuatGov, f)jutujp6Xtov. btujpoXov Ttapd KuEiKrj- 
voTc. 

c HjutbavdKtov, vojutcjua ttoiov. 
10 c Hjutbujbe'KaTOV, to fjiuixouv. 

f HjuieKTOV, to TeTpaxoivtKOV , 6 ecrtv fjjutcu toG 
eKTeuuc" 6 fdp juebtjuvoc xowikujv jur)'- outujc eVrov 

OKTUJ XOIVIKUJV. KOl TO TlJUlUJpoXlOV. 

c Hjuik6XXiov , juerpov oivou. ot be f)jutxoiviKOV. 
15 c HjuiKUTrpov, fijutcu luebijuvou. 
'Hjuijue^YtCTOv, fjjuijuvaTov. 
c Hjuiva, KOTuXrj. 
c H|utoTboov, ot buo xoeic. 
'HjumeXeKKOv, TptjuvaTov f\ TeTpajuvaTov f\ TrevTd- 
20 juvouv ' to Tdp beKdjuvouv TreXeKu KaXeTTat irapd TTa- 
cpiotc. 

c HjutciKXtov, vojutcjudTiov. 

* c 'Hjutcu f) njutcu, to fijuieKTOV Kat cuvr)jujuevujc 
fijutcu to fijuieKTOv. ecTt be Kai vojutqud ti. 



1. ^iriXiTpaic vulgo; forsitan tmAiTpac 4. Saudxiov 
7*. Voss., ZaXudxtov cod. 7. fjuaiGov Schm. ex ordine 

litterarum, fjuaGov cod. rmuupeAiov et tt KuZiKfjvai cod. 
11. TCTpaxoiviKOv Mus., T€TpatuJviKov cod. 12. ^ktcujc 
Schm.j cktcoc cod. xoivikujv Mus., kuv(kujv cod. 13. 
€K tujv xoivikujv cod., oktuj xoivikcc vulg. riuuufteXiov 
cod., corr. Salmas. 14.r||uiK6piov Albert . , r)uiKd56iov Pearso 
16. ^iuiuvalov Mus., r)ui6uvaiov cod. 23. plura hic vi- 
tiose scripta; pro cuvriuue^vujc forsitan ojvujvOuujc 



[104] EX HESYCHIO EXCERPTA. 319 

'HjLUTlOV, T€TpdX00V. 

"Hjuiixot, fjuiCTaTfipa. 

'Huixouc , ucTpov, uebiuvou cikoctov TCTapTOV. 

c Huiwp6\iov, to fjutcu tou opoXoO. 

MaXuaa, tcc ev MaXucw vouicuaTa. 5 

"Iftavov, xdbov, crauviov, xaXKiov. 

c luiva, xoiviH. 

'luivTi, kotuXtt,. 

3 lviov] * f\ uerpov. 

"liTTreioc bpouoc, TeTpacrdoioc tic. 10 

"Ittttop, tov tc ittttov Kai tov T€TpdxaXKOV. . . . 
AaKUJvec. 

Kdpaicoc , aTrXrjCTOc * Kapoc t«P ueTpov citikov. 

KdfJoc, uerpov citikov Kal owikov. 

Kdbbixov, fiuieKTOv f\ ueTpov. 15 

Kdboc, Kepduiov. 

KaXXixeXtuvoc, 6 dpoXoc* efye t«P to vouicua 
XeXi6vr|v €TriKexapaYue'vr|v. 

Kauacric , ueTpov Tt. 'Auepiac. 

Kduuapqnc , uerpov citikov, to fjutuebiuvov. Aio- 20 
Xetc. 

KauudcTrjv, ueTpov ti. 

KaTreric, xowiH. 

KaTri0Ti, aTT^ov xwpouv 'ArriKac KOTuXac buo. 

Kepd(Lttov, to toO oivou f\ ubaTOC erauviov. 25 

Ke'pca, 'Actavov voutcua. 



1. f|ui€KTOV xexpaxoiviKO v Kusier. 3. cikoctov add. 
Kuster. 4. ^uuupoXtov Salmas., i*|ui(J6Aiov cod. 5. Iv 
MaXucai cod. 7. iuia xuviE cod., em. Mus. 8. ijuivri 
cod. 11. urTroiTop cod. 14. Kai oivik6v] x°tviKaiov 

Sckm.; at conf. v. cuipcuc 20. et 22. singula u habet 

cod. invito ordine litterarura 



320 FRAGMENTA [104] 

Kivcoc, etboc vojuicuaTOC , eTUKecpdXaiov. 

Kicupoc] * Koqpivoc uj tov citov dvapdXXouctv oi 
vauTiKoi* fj jueTpov Tl. 

KofteXicKOV , TpupXiov. 
5 KoTXac, Kai xn^c, Kal to juerpov. 

KobpdvTrjc , to Tidv , fj to TeTapTOV Tflc cpoXewc, 
fj XeTiTd buo. to be XeTrrov eHaKtcxiXiocrov TaXdvTOu, 
6 ecTi vojutcjua ev f\ KobpdvTai j. to be TdXavTov 
Xhpai eKaTov etKoa TrevTe. 6 be KobpdvTrjc vojuicjua- 
10 toc j". 6 be ecxaTOC Kobpdviric to TerapTOv xfjc 
cpoXeuic. 

KobpdvTrjc, to Trdv f| XeTrrd buo. to XeTTTOV eHa- 
kicxiXioctov TaXdVTOU. 

KoXia] * Kai jueTpov xr kcu to fijuiKoXtov. 
15 KoXXupiCTfjC , TpaTre£vrr|c (KoXXuftoc t«p etboc 
vojuicjuaToc). Kai 6 ev tuj x«Xkuj KexapaYjuevoc (3ouc. 

Kojuua Kaivov ou juovov em tou vojuicjuaTOC, dXX ' 
f]brj Kal em tujv Katvujv ttoXitujv. 

Kopoc] * Kai juerpov ti citikov. 
20 Kopciov, piEa Ttc* f\ vojutcjua irap' AiTUTrriotc to 
KepcaTov XeTojuevov. 

KotuXti , etboc jueVpou. 

Kocptvoc , juerpov, xoupouv xoac Tpeic. 

KpairaTaXoc , Tiapd ttoXXoic 6 jutupoc , f| vojutcjua. 
25 Kpoicetot CTaTflpec, Ttvd t. 

KuaGoc, CTaTUJV, jutKpov jueTpov. f\ dvTXrjTfjptov. 



6 — 11. vide prol. § 103 15. 16. verba sic inter- 

punxi, ut Kai 6 cet. ad KoX\upiCTf|C , non ad KoMupoc, 
pertinere appareat 20. Kopciiriov cod., em. Bodaeus a 
Stapel 24. KpcurdTaMoc cod. 25. Kpeitceioi cod. 26. 
craYwv cod., CKdcpiov coni. Meinek. 



[104] EX HESYCHIO EXCERPTA. 321 



• 



Kud0ouc, CKacpiwXia, wdpia cibrjpd oloft. Kua0oc 
exerai uYpoO tivoc ouYYiac p'. 

KuZiktivoi CTaTfjpec biepepdrjVTO tuc eu Kexapa- 
Yue'vor rrpocujTrov be fjv YuvaiKoc 6 tuttoc. 

Kurrpoc, ue'Tpov ciTrjpov. 5 

KujbdXou xoiviH* Trapoiuia, u»c uei£oa uerpoic 
Kexpr)uevou aYopavouou. 

AeTTTdc Kai Traxeiac, ZdXeuKOc ev Nojuoic Tac 
bpaxudc , XeiTTdc uev Tac eHuupoXouc, iraxeiac be Tac 
TrXeov exoucac. 10 

AeuYrj , uerpov ti ^YaXaKTOC. 

Aibpiov, TpupXiov. 

AicTpiov, to uqp 1 fijuujv XeYouevov TrjYavocrpo- 
qpov. oi be juerpov ti , ue0 J ou em to Trfl-avov dXeu- 
pov emxeouciv. 15 

Avrpa, opoXoc. oi be vouicjua Trapd CikcXoTc. oi 
be em CTa0uujv. oi be c PujjuaToi bid toO p, XifSpa. 

Aitpockottouc , dpYupajuoipouc. drro toO CuceXi- 
kou vojuicuaTOC , o KaXeTrai Xirpa. 

Ma0aXibec, eKTrujuaTd Tiva. oi be uerpa, ujc 20 
K\3a0oi. 

Mdpic, to £HaKOTuXov. KaXeirai be ouujvujuujc 
Kal to uaKpov TreTrepid^. 

MauXtcrrjpiov * Tcap s e lTnrujvaKT , Aubiov vouicjua 

XeTTTOV Tl. 25 

MebijuvaTov, uerpov uobiou. 






2. oOYYiac] ox) cum suprascr. ty habere dicitur cod. 
5. ciTripiov cod. 11. Y«XaKTOc] TaXaTiK6v recte Vale- 

sius 13. Xierpiov Salmas., XiTpiov cod. 14. ou H.Steph., 
8 cod. 22. to cEaK^TuXov coni. Sckm., tov £S kotuXoc 
cod. 23. ir^Trepi Mus. 24. v6uicua Palmer. et Salmas.., 
Xe^uicua cod. 

8CRIPT. METROL. I. 21 



322 FRAGMENTA [104] 

Mebtuvov , jueTpov 6|lioiov , f| xoivikujv ur)\ 

MeXtcca, opoXoc, 6c ecn uepoc g" bpaxufjc. 

MiXiov] * rj jueipov obou, crabiujv t. oi be t S, 
TTObUJV y bcp'. 
5 Mva, Xiipai buo. 6 be crnoc 'GTrupdvtoc XiTpac 
juiac btuoipou. 

Mvaciov, ueTpov ti btuebtuvov. 

MoXpic , CTaGuiov ti eTTTauvaiov. 

MoXupbic, cTaGuiov ti eTTTauvatov. oi be uoXjMc. 
10 MopTiov , uerpov f?\c , 6 eert TrXeGpov. Kai etboc 
duTreXou. 

MuXrj, eTrtYOvaTic, to ocreov to eVt tuj fovaTt. 
Kai dpTupiou TaXavTOV. 

MucriuieKTOv, tou fiuteKTOu to fiutcu, ou KaXuic 
15 be. voutcjuaTiov utKpov. 

Euvtcrpov , voutcua. 

"OpoXoi, vouuuia, Kai tokoi, Kat etbri voutcuaTUJV, 
Kat ev dcret oucacTiKOi utcGoi. 

f OTboa, fijutxoivtKOv. 
20 "OboXKai, opoXoi- Kpfvrec. 

Ouptv , uerpov ti TCTpaxoivtKOV Aitutttiov. 

c OXkt|, buvautc, pOTrrj, icxuc, pdpoc, puTrip [r\ 
puTri], CTaGuoc. 

'OpYutd, fj tOuv ducpoTepujv x^tpwv eVractc. Kal 



1. ouotov] s' uobiwv coni. Bernard. xoivikujv] cxoi- 
vkwv cod. 2. g" addidi ego, t ante juepoc Schm. (?) 

bpa-fuf|C cod. 3. ol be t S>, irobuJv bcp' em. Ideler., oi 

oe UTTobOuv b' cod., v. praefat. crit. 6. biuoipov cod. 

8. 9. €TTTaur|vaiov cod. 9. t ante euTauv. del. Mus. 

12. tuj cttI cod. TOvaTi add. Mus. 14. ou Ka\u>c be 
vouicu. u. vulgo coniunguntur 22. [f) pUTfj] CTa0u6c 

Schm., f| £upf)CTaOuoc cod. 



[104] EX IIESYCHIO EXCERPTA. 323 

to uerpov, dtTTo toO Tot "f\)\a ueTpeiv. Kai Trrixeic 
TpeTc. 

3 Op06bwpov, uerpov, to 6p06v if\c xeipoc diro 
aKpovj toO KapTroO ue^xpi toO baKTuXou. 01 be ctti- 
0aur|v. 5 

Oubpaia, ubpia, ueTpov ti, 'Attikou uerpriToO 
rjjuicu. 

TTaXaiCTrj, TraXdur), to Terrdpujv baKTuXiuv ue'- 
Tpov. Kai f) CTTiGauri. 

TTaXXdboc ttpocujttov, craTrip, eVi uev evoc ue'- 10 
pouc s A6rjvdc ttpocujttov , em be 0aTe'pou ttjv yXaOKa 
£xwv. 

TTavTava, Tpu(3Xiov. 

TTapaTdTTac, eiboc uerpou FTepciKoO. 

TTapacaTTac , eiboc uerpou TTepciKoO. 15 

TTapacdYrilc, uerpov oboO, TpiaKOVTa CTabiouc 
exov. 

fTapdcriuov, dboKiuov, Kipbr|Xov, diro toO Kai 
vouicudTUJV Ta Ki(3br|Xa Trapdcr|ua Xe'Yec0ai. 

TTapaiuibec , Ta jueTaXa TpupXia. 20 

TTaTava, Tpu^Xia. 

TTaxeia bpaxurj , to bibpaxuov • 5 Axaioi. 

TTebavoc, TaTrewoc, Trebeivoc. f| 6 tuj udvTei 
bibouevoc uic06c. 

TTeXavop , to TeTpdxaXKOv * AaKUJvec. 25 

TTeXdxviv , TpupXiov eKrreTaXov. 



6. ubpeia cod. 12. Sxwv om. cod. 14. irapaYat- 
Tac , insolitam formam tuetur ordo litterarum 18. tou] 
to cod. 19. \erec6ai Meinek., XeYeTai cod. 22. 'Axcfioc 
coni. Meinek. Philol. XIII p. 550; idem iraxeia e proxima 
glossa ad hunc locum revocavit, iraxeirj cod. 

21* 




324 FRAGMENTA [104] 

TTe\e0pov, /uerpov Tnc, 6 cpaci juupiouc Trobac 
exeiv. Tivec be crabiou cktov. 

TTeXeKuc, d£ivr) bicroiuoc. r\ CTaG(uiov eHau-vatov 
dpxaiov. oi be bwbeKajuvatov. 
5 TTevTacxoivov , crdbiov. 

TTevTriKOVTOTuov , TrevTrJKOVTa Tuac £x°v otov 

TTeVTTlKOVT07TeXe6pOV. 

TTepioboc] * Kat |ueTpov ti tujv |ueTd\\uJv. 
TTfJxuc, veupov, f| to tou to£ou juecov, evtot Td 
10 aKpa, Kai KiOdpac be. Trflxuc 6 dTKwv, f| 6 eic Kat 
fijuicuc TTOUC. 

TTtaTOic, to dcr||uov dpTupiov. 

TTixuc, ppaxiuuv, jueTpov. 

TT\e8pa, juerpa Tn c - n bturpouc Kai ftoTavujbetc 

15 TOTTOUC. 

TT\fiGpov , K\fj8pov. f| etboc jueTpou. 

TTOTflp , JUCTpOV TTOIOV. 

TTpouxoc, HecTrjc. 
TTpoxooc, ^cttjc, juerpov. 
20 TTuyovoc, toO Trfixeujc. ccti be fi ttutujv dTro 
uj\€Kpdvou dxpi tou juiKpoO baKTu\ou. 
TTutoc, 6 Tcfixuc. 
TTutouciov, Trrixuaiov. 
TTuyujv, jueTpov to dTro toO uj\eKpdvou, STrep 



2. craMou cktov Perizon., cra6iouc eicaTov cod. 3 
ciEau-valov et 4. 6w6eKau.vaiov coni. Voss. (conf. Lobeck. 
ad Phryn. p. 553 s., eSauviatov et 6w6eKau.via'iov cod., 
vulg. 5. cra6iwv legendum et numerum addendum esse 
coni. Albert. 10. Kal addidi et post b€ interpunxi 11. 
fj|uicu cod., vulgo 12. oxiuov cod. 13. {Spaxiwv Schm., 
^paxeiov cod. 18. Trpouxoc cod., Schm. f Trp6xouc Mus. 

20. ttutw cod., con.Alb. dXeKpdvou cod., idem vers. 24. 






[104] EX HESYCHIO EXCERPTA. 325 

iv 6 dTKiuv , ewc e£w tt\c \expoc , e^TriKeKajujuevujv 
Juv baKTuXiuv. Kai CTn0ajur|. 

CdTa, citikov jueTpov. 

Cdrujv, juobtoc Ye'juujv, fJYOuv ev fjjuicu juobtov 
aXiKov. 5 

CrfXov , vdjutcjua TTepctKov buvdjuevov 6ktuj opo* 
Aouc 'Attikouc. Kai etboc dvujTiuJV. Eevoqpujv ev 
*eKTrj 'Avapdceujc XeYet. buvaTat be 6 ciyXoc buo 
bpaxu.dc 'ATTiKdc. 

Cibdpeot Geoi, Ttapd 5 AptCTO<pdvet ev NeqpeXatc* 10 
'ctbape^oiciv OJCTiep ev BuZavTiw.' eTret oi £v tuj Bu- 
ZavTiuj X€tttuj vojutcu.aTiuj ctbripuj Kat eXaxicrw 
^XPujvto. 

Ctbdptoc, xaXKeuc. 

CikXoc, pappapmoc craOjuoc. 15 

CikXoc, TCTpdbpaxiuov 'Attikov. 

Qutpeuc , |ueTpov oivikov eic TTevTdTroXiv Atpurjc. 
Kat quripeuc. 

CoXoituttoc, jatbpaKTUTTOC. Kat x^Xkoc tic Iv 

KUTTPUJ. 20 

Coccoc , fj bionTpa. Kat to CTabtaTov bidcTrjjLta. 
CTrdbtov , to CTdbtov. 

CTTiGaiuri , to jueTpov, to aTto tou jueTaXou baKTu- 
Xou eVt tov jutKpov btdcTTiiua eKTaGev. 



3. cdTa scripsi ex ordine litterarum , coVrov cod., vulg. 
4. cotov suadet Alberl. 7. 'Attikujc cod. 8. eKTn] 

Trj a' Soping. bpaTudc cod., Schm. 9. 'Attikujv cod. 
10. Gbdpeoi et cet. Schm. secundum Cobetum; Cibapeoc 
Trapd 5 Ap. £v vecp. Gbapeoi 6e6c ujc £v BuZ. eri eici Bn- 
ZdvTioi kv tuj XeTTTuj vouicuaTi uj cib. Kai e\. ^xPujvto 
cod. 14. x«XkoOc coni. Meinek. 15. Cik\6c pdpftapoc 
cik6c cod.; cikXoc, Pap(JapiK6c... coni. Schm., ad quae addidi . 
CTa6u6c coll. Photio 24. ^KTaGev ScaL, ^KTeOev cod. 



326 FRAGMENTA [104] 

GraGjud, GupeTpa, TdXavia. 

CTaTrip , T€Tpdbpaxiuov , fjTOuv fijutcu ouTTiac 

CTaTrip, TCTpdbpaxjuoc. 

GraTfjpa TrpocTtGeVrec , uTrep CTaTfipwv 6pt£6|U€- 
5 vot, cuvGrixac tiGcvtcc Trepi eraTtipoc. eXereTO be 
Kai to xpuciov CTaTtip. 

CTaTiaTov, to TrevTajuvouv. Kai btcraTOuc Tupouc 
touc beKdjuvouc. 

GraTOc , cKdcprj , dXXoi be Tac TrevTe juvdc. 
10 Cxoivicjua, fueTpov obou, f| uipoc. 

TdXavTa, £uTa, CTaGjuoi. 

TdXavTOv, Xkpai eKaTov eiKoa Tre'vT€ KaTa tov 
|ue\av 'CTTiqpdviov. 

TaXavTaiiuv , juebijuvujv Kai CTaGjuiujv. 
15 TdXavTOV , craGjuoc , Ivfoc. oXkti XtTpujv eKaTOV, 
f| eKaTov ekoci TreVre, fj emTov e£f|KOVTa TreVre, fj 
TeTpaKOciuJv , fj xiXiiuv CKaTov TrevTf|KOVTa buo. 

TapTr|ju6piov , to TpiTr)ju6piov, f| to bixaXKOV. 

TeTapTrjjuopiov , 01 buo x«Xkoi. 
20 TeTapTOv fjjuicu, to TerapTOv fijuiCTdTrjpov. 

TeTdpTtu , lueVpuj tujv utpwv. 

TeTpaTuov, Teccdpujv tuujv. tutic be juerpov 
cktov CTabiou. Kai ev tuj dpoTpiu to KupTUJjua toO 
iCTOpoeujc Turjc. evioi Turjv to opTuiaiov uiTpov. 



1. 6up€Tpa Mus., GripaTpa cod. 2. TeTpdopaxMOV 

Salmas., TeTpdypajaiuov cod., vulg. 3. TCTpdbpaxiuoc 

Scal., T6TpdYpau.u.oc cod. 4. 6pi£6|uevoi Meinek., 6pYtZ6- 
u.evoi cod., 6pKi£6u.evoi Salmas. 7. craTiaiov Kustei\, 

CTaTioiov cod. 7revTau.vo0v Mus., 7revTau.io0v cod. oi- 
CTdTouc et beKduvouc Salmas., oiacrdTOUC et 6iacTdu.vouc 
cod. 14. TaXavTaiujv Alb., TaXavT^wv cod. 17. Te- 
TpaK6cia f\ xiXia cod. 22. opyuujv cod. 



[104] EX HESYCHIO EXCERPTA. 327 

TeTpdvTa, T€Tporfwvov ti cxnua. briXoT be Kat 
touc Teccapac xaXKoOc. 

TeTpacTaifipiov , tt)v T€Tpdjuvouv. 

TeTpdcpuov, TeTpaTtdXaiCTOv. 

Te'Tpax)ua, TeTpdbpaxua. 5 

TpidvToc TTopvri, Xajupdvouca TptavTa, 6 ccti 
XeTTTd eiKoci. 

TpiKoXupov , vojuicudTiov Tl. 

TpikotuXoc oivoc, ou TpeTc KOTuXai oftoXou ttuj- 
XouvTat. 10 

Tpiorbov , jue'Tpov ti Trapd TapavTtvoic. 

TptTeuc ■ t" XoivtKOC outoc. 

TpiTT|)u6ptov, oi c e£ x<*XkoT. 

TpiTrijuopiov eXereTO Kat eTri ttjc juoipac, Kai em 
vojnicjuaTOC dpTupiou. 15 

TpiTOV fiuibpaxuov , at buo bpaxuai Kai Tptuj- 
poXov. 

TptwbeXov, TptOjv fijutjuvaiujv CTaGuoc. 

TpoTrai] * vojuicuaTa Ttva. 

TpupXiov, oHupdqptov, r\ ttottipiov uucTpwv Tptwv.20 

Tujttiv , juerpov beKaxoivtKOv. 

ctHXtcribetov , vojutcud ti. 

OtTpov, ue'Tpov. juaTatov, pdbtov. Kai to ue'cov 



1. TETpdvTa cod. 4. TeTpdyuov, TeTpdir\e0pov Lo- 
beek. Phryn. p. 494 5. TeTpaxya Schm. 6. TpiavTa 

Salmas., TpidKOVTa cod. 7. eiKoa] Ka' Salmas. 12. 

t"] T«P cod., y Schm. \o\v\koq\ jae6i|Livou Photius v. Tpi- 
Teuc 15. dp cum suprascr. t cod. 19. TpoTraiKd suadet 
Schm. 20. iuOctpujv Tpiujv Bernard. de mens. p. 9 (rectius 
quam Letronnius a Schmidtio citatus), v. prol. § 52 adn. 1, 
luucTnptou cod. 22. <t>t\tcTi6eiov Meinek., <J>i\icti6iov 

cod. 



328 FRAGMENTA [105] 

toO ptviou, to koTXov. xm 6 KOpuoc tou HuXou. Tiapd 
to cpuecGat. 

<J>WKaeic, ovojua eGvouc. Kai to koikictov xpuciov. 

XaXKiov, tov x«^ko0v. 
5 XaXKOKpdc , to xaXKOKpaTOv voutcjua. 

XaXKoXoTet, voojuia cuXXeret. 

XaXKoOc • toOto eVt toO xpucoO Kai toO dpYupou 
eXerov. 

XeXujvr)] * Kai vojutqua TTeXoirovvrictaKov. 
10 Xt. eiri tujv xiXiuuv bpaxjuwv toOto exdparrov. 

Xoa, \°vv-> MCTpov UTpujv. 

XoivtH , jueTpov ti , Kai Ttebr) , Kai vdp9r|£. 

XoOc, dvGpujTroc. Kai to eTrtpaXXojuevov tuj opo- 
q>uj xujua. Kai ueTpov kotuXujv #'. Kai epeunov. 
15 Xpucia, 6 xpococ. 

XpucoOc. TToXeuapxoc cprict buvacGat tov xpu- 
coOv Trapd toTc 'AttikoTc bpaxjudc buo, Tf]v be toO 
XpucoO bpaxufjv vouicuaTOC dpTupiou bpaxjudc beKa * 
juvdc be Xe'Tec0at touc TievTe xpucoOc. 
20 XuTpibtov, juerpov ti. 

3 Qpeov, TtrixuaTov. 

105. Loci e Photio. 
"AbbtH, jueTpov TCTpaxoivtKOV. OUTUJC 'AptCTO- 
(pdvric 
25 'Hjuebtjuvov , to fiutuebtjuvov. 



3. <t>WKa'ic cod., em. Schm. 4. to cod., vulgo. 6. 
cuMerciv cod. 7. toOto Mus., tou cod. 9. v6uicua 

om. cod. 10. xei et xeiXwv et SopaTTOV cod., x^iwv 

em. Schm., Kipbf)\ujv Pelitus coll. Etymol. M. v. Kipbri\ov 
11. XoxoOv xoa cod., XoOv xoa Mus., x°«' Xouv Schm. 
14. ip' add. Gronov. 



[106] E PHOTIO EXCERPTA. 329 . 

c HjuieKTOv, to cktov juepoc toO uebijuvou. 

'HuieKTOv Kai fiutiuebijuvov. toO juebijuvou €'xovtoc 
[oiviKac jur)', to fuutjuebijuvov br|XovoTt Kb'e?xev. fijuie- 
rov be to xwpoOv b' xoivtKao to Tdp 2ktov xoivt- 
Kec r\. 5 

c Hutjuebijuvov , juerpov xwpoOv fijuicu juebijuvou, 
TOUTecTi xoiviKac Kb'. 

Otppuuveiov vojutqua eboKei drro Oippiuvoc to0 
XapdHavTOc eipfjceai. 

"IrrTreioc, 6 eK Teccdpiuv CTabituv bpojuoc. 10 

Kdpaicoc, dTr\r|CTOC- Kdpoc ydp juerpov citikov 
Kai tov ueGucov fijuelc TriGov. 

KiKKapoc uJvojuaTOTroirjTat ti vou.icjuaTtov ev 
"Atbou. 

KiKKa^oc, opoXoO ovojua. 15 

KoTXn > W\\u\- CTraviujc XereTat xnpaf]. 

KuaGoc, dvTXr|Tr|piov , juerpov utpoO otkiujv buo. 

KuZ^iKTivoi craTf]pec, otKaXot jurrripaGeiuvexovTec. 

Ahpa fjv juev Kai vojutcjud ti , uuc AiqptXoc. em be 
toO craGjuoO 5 €Tcixapjuoc T€ xal Ciuqppujv expricavTO. 20 
CoqpOKXfjc be XiTpocKOTrov (pr)d tov dpTupauotpov 
ttTro toO vojuicjuaTOC. 

"^AiTpa Tf|v voujujuoboKrjV KaXoOct ' ir\v be auTf]v 
Kat XtTpoboKrjV KaXoOctv. 

Mebtjuvov , juerpov xoivkujv u.rj'. 25 

MeTpovouot dpxovTec fjcav beKa tov dptGu.6v, ujv 

8. GippuJveiov Meinek. Philol. XV p. 140, Oippwviov 
cod. 10. unreioc ego ex Hesych., iTnreic P (h. e. codex 
Photii Galeanus a Porsono descriptus editusque a Dobreeo) 
13. 6vojuaTOireiTOir)Tai P 15. kIkkcccoc P invito ordine 

litterarum 17. \}fpbv P 18. KuZrjKivoi cod. m. pr. 

21. Co<poK\fjc] an CuJqpiXoc? (conf. prol. p. 168) 23. 

vouiuoboKrjv cod., vouicu.ob6Kr)v Porson. 



330 FRAGMENTA [105] 

rrevre juev ev dcT€i, tt€vt€ be ev TTetpater k<xi eixov 
ttiv emue\etav ottujc bkata fj Td uerpa tujv ttuj- 
Xouvtujv. 

McTpovojuot. dpxn tic 5 A9rivr|civ f] twv ueTpovo- 
8 uujv fjcav be tov dpiGudv te', e juev eic TTetpatd, t 
be etc dcfu ■ etxov be rr\v emu€'\etav ottujc bfcata fj 
Td jueTpa tujv ttujXouvtujv. 

Mvd. eKaTov bpaxjuat ttoioOci ixvav utav. 

Nojuoc] * AujpteTc be em vojuicuaTOC xpwvTat ttj 
10 \e'Het, Kai c PujjuaToi TrapacTpe^ujavTec voOuuov Xe- 
Youav. 

3 0fk>\6c, 6 tokoc, etboc vouicjuaTOC. ogoXoc be 
Trap* 3 A9rjvaiotc e£ Icti xo^kwv, 6 be xa^oOc Xe- 
tttwv eiTTd. to be TdXavTOV toO dpYupiou \iTpwv 
15 tujv vOv Teccdpujv Kai vouicjuaTwv oktw Kai S. f\ be 
juvd ^rjKOCTOv ecTt toO TaXdvTOu, to be TaXavTOV 
toO xp^ciou eHaTrXdctov ecTtv. 

'OYKtav, tov CTa9u6v, Cwcppwv Kai 'Gmxapjuoc. 

'OXkt), buvdjuei, f| pdpet, f| cra9uw. 
20 TTaXatCTdc, cm9audc, f| euTraXtv. 

TTaXXdboc ttpocwttov, touc craTnpac, aTro toO 
cecrjuacuevou. ck 9aTe'pou rdp 'A9r|vdc ttpocwttov rjv. 

TTapacdYYnc , etboc uerpou TTepctKoO, 6 ccti CTd- 
bta TptdKOVTa. 
25 TTeXavoi] * \eY€Tat be TreXavoc . . . Kai 6 tw udv- 
Tet btbojuevoc jutc96c opoXoc. 

TTeXa9pa, TrXe9pa. ecTi be uerpa Yflc. to be TrXe- 
9pov CTabiou cktov. 

TTevTeTrrixu Kai TrevT€K\wov Kai TrevTe'xa\KOV 



4. r]] ol cod. 5. ie', e'] oei<aTr£vTe P i'] evvda 
15. s] £H P 27. TreXaOpa tuetur ordo litterarum 



[105] E PHOTIO EXCERPTA. 331 

Kai TTevTejurivov kcu TrdvTa ra ouoia outw Xerouci 
bict toO e. 

TTXe0pa, juerpa t*1c fJTOuv dpoupai. f| touc biu- 
Tpouc tottouc Kal poravujbeic. £x€i oe to rrXeGpov 
rrrixeic lg bijuoipov. 5 

TTXeOpov, to toO CTabiou €ktov u.epoc, oirep €*cti 
tttixujv £g' u/'- 6Xov t«P to crdbiov ecri TCTpaKO- 
ciwv. 

TTpoxouc, HecTTjc, to uerpov. 
[CkXoc, opoXoi eiKOCi.] 10 

CiKXoc Kai to evumov Kai cra0juoc (tappapiKoc 
buvdjuevoc oktuj 6poXouc. outujc CoqpOKXfjc. 

C7Ti9ajuT| , to dTTO tou ueTaXou baKTuXou erri tov 
uaKpov. to be dTTO toO XixavoO Xixdc. ttjv be an0a- 
jurjv Tivec Kal boxurjv KaXoOciv. outujc KparTvoc. 15 

CTdbiov , 6 tottoc toO aTwvoc , Kai jue'poc ti tou 
XeTOjuevou juiXiou. €TTTa Tdp f|uicu CTdbia ttoioOci 
uiXiov. 

CraTfip, T€Tpdbpaxu.ov vojuiqua, Kal to eHdTiov, 
Kal to Eutiov. 20 

CTaTfjpa Kai erri Tfjc oXKfjc Xerouci Kal tov cra- 
0u6v dTrXujc. 

CTarfip. pdppapov oiovrai Tivec eivai to ovoua. 
to be Terpaxuov Kai TCTpdbpaxjuov 'Attikou 

Cuju[toXa , cr)ueia , uerpa. 

Cxoiviciua, juerpou juepoc, KXrjpouxia. 



3. fjTOOv Porson. 7. £«' uf"] lr\ P 10. haec scri- 
pta codicis in inf. marg. a m. antiq. 11. eviimov IHn- 
dorf. Soph. fr. 944 12. CoqpOKXfjc] Eevoqpwv Dindorf.; 

conf. Hesych. 16. xi P 19. TETpdbpaxuov] T€Tpd- 

Tpauuov P 23. Ttvec P 24. 'AjTtKd P 



332 FRAGMENTA [105] 

Cxoivoc, ue'Tpov T€tuju€TpiKOV , ujc qpr|ctv c Hpobo- 

TOC €V Tfj P' TUJV lCTOplUJV. 

TdXavTOv TroXXd juev cr)juaivet. f\ xdp to ju€tictov 
Xpuciou Kal dpTupiou juepoc, Ka0 3 6 crjuaivouevov 

5 Ar)juoc0evr|c cpr|d TtevTrJKOVTa TdXavTa. f\ CTa0juoO 
ti ovoua, ujcTrep 'AptCTOcpdvric • f dXX 5 fj TaXdvTuj 
juouciKrj Kpt^riceTar' KatTo c O|ur|piK6v e xpuceta Tra- 
Tfjp ematve TdXavTa.' tpitov cruuatvojuevov \] poTrri. 
TeTapTOv dpt0juoO ti 6'vojua, ujc Kai TroXuTaXavTOC 

10 6 tcXoucioc • Kai to 'OjurjpiKov ' 'kcTto Tap ev jaeccotci 
buo xpucoto TdXavTa.' Kat btTaXavTOV be Kai Tprrd- 
XavTOV Kai fijurrdXavTOV XereTat. dpxaia be r\ xpflctc 
Kai f\ toO TptTOV fijutTaXavTOV Kai TrejuTrrov fijutTdXav- 
tov Kai epbojuov fjjutTdXavTOv. ecTt be to juev TptTOV 

15 f)u.tTdXavTOV buo fjutcu TaXavTa, to be Tre'jUTnrov fjjut- 
TdXavTOV Te'ccapa fjjutcu, Kai to epbojuov fiutTdXav- 
tov eH fjjutcu. Kai oXujc otmvoc dpt0juoO Trapujvuuuj 
jue'pet eTTOVOjudcat tic to fijutTaXavTOV, toutou 6 rrpo- 
rjTOujuevoc dpiOjaoc eqpapjuocet toTc TaXdvTOtc* oiov 

20 av uev oTboov, eTrrd, dv be evaTOV, oktuj, cuvapt- 

0jLioujuevou brjXovoTt Kai toO fijutcu. cpiXov be toTc 

dpxaiotc Kai to c ev fijuicu TaXavTOV Tpia f|juiTaXavTa 

Xctciv ' ujc Kai Tpia fijuiuvata Tf)v juiav fijuicetav juvdv. 

TapTtijuoptov , bixaXKOV 6 T«p x^koOc OTboov 

25 toO opoXoO. Kai TapTTjjuopiaTov Ttva KaXouctv , oiov 
btxdXKOu dHtov. 

TeTapTriludpiov, to b"jue'poc toO opoXoO, toutccti 



7. xpucia cod. primo 10. 'uccoici 6uo XPUCOTaXav- 
toi* (v scil. eraso) erat, sed ultima em. m. pr. ut puto' 
Dobree. 16. cuoouov cod. 17. II cod. 20. evaTOv] 
tvvta cod. 21. ofi\ov oti P 23. fjuicu P 25. Tivd 
P 27. et p. 333 v. 2. b' P 



[106] E SUIDA EXCERPTA. 333 

XccXkoi buo* Kai rdp 6 uev 6po\6c oktuj x<*\ko0c 
eocer to be b" auToO br)\ovoTi buo x«\koi eiciv. 

TpiopoXijuaioc, Tpiwv opoAujv, euwvoc. 

TpiTeuc, to Tphov toO |uebi|uvou. 

TpiTr)|u6piov. touc e£ x«Xko0c eiprjKev <t>i\f|uujv 5 
toO 6po\o0 TpiTriuopiov. GaujudZw ouv ctuj ttujc Te- 
TapTrjuopiov eici buo x<*akoT, Tpnriiuopiov be e£" ei 
uf| dpa eKeivo uev Kupiujc ujvoudc0r| TeTapTOV uepoc 
toO 6po\o0, to be TpiTrjjuopiov dic aTro Teccdpujv 
uepwv ovtujv dvd buo x«\ko0c Tpia exov ueprj e£ 10 
Xa\Ko0c cuvaYei. 

TpiTr)|u6piov. Aeivapxoc KaTd KaMicGevouc. oti 
be TpiTrjiuopiov cctiv £H x«\koi , 0i\f|uwv bibdcKet. 

Tphov fiuibpaxiuov. Tdc buo fijutcu bpaxjudc ou- 
tujc eiwOaav 6voud£eiv 01 Tra\aioi. 15 

TpiTOV fijuibpaxiuov , buo bpaxuai xal Tfjc TpiTT|c 
fjjuicu • ujc eivai buo bpaxp.dc Kal Tpiw(k>\ov. 

106. Loci e Stdda. 
"AKaiva, uerpov beKdrrouv. ecn be pdpboc, bi 1 
fjc kcvtoOci touc p6ac, dic tujv TTe\aorwv toOto eu- 20 

pOVTWV. 

3 A\apacTo9rJKac] * 3 AptCTO(pdvr|c ■ e ec tov d\d- 
PacTOV KuaGov eipf|vr|c eva.' wcei e\eTe Kox^tdpiov 
Iv. 

'Ajucpopeuc ouv aTT^iov, uerpov, Kepdutov. cr|- 25 
uaivei Kai dacov. £cti Kai ovoua Kupiov. Kai djucpo- 
peic, Kepauoi. Kai Odcta duqpopeibia, Td Kepduta. 



2. 6fi\ov dxi P 7. elcl P 8. ^Keivou cod. 10. 
Xa\KoOc] x«\koic cod. fywv coa « H« Tpi6{Jo\ov cod. 
m. pr. 



334 FRAGMENTA [106] 

'lujcrrrroc • e cuviuvoujuevoc be toO Tupiou vojuicjuaTOC, 
o Teccapac 'Attikoic buvaTai, Teccapac djucpopeic, Tfjc 
auTfjc eTTiiTpacKe Tijufjc f]juiajucp6piov Kai TrXfjOoc 
cuvf|TC XP r l^ a ^"luv. , Kai s Apicrocpdvr|c djucpopeic Xerei 
5 Td juerpa* f x u Tpibia Kai cavibia Kajucpopeibia.' Kai dju- 
cpopeic vevncjuevoi, Ke'pajuoi cecwpeujuevoi. 'Apicro- 
cpdvr|C• c ti KdGrjcG 5 dfSeXTepoi TrpopaT 5 dXXuic djucpo- 
peic/vevricjuevoi;' Kai djucpicpopfjac , Kai djucpopeibia, 
Ta Kepdjuia. 

10 'ApYupeioc, craTrlp. dpTupibiov be ujc f]jueic Gu- 
7toXic Af|juoic* f eYUJ be cujuip^caca TapTupibiov.' dp- 
Tupiov be to X€ttt6v vojuicjua KaXouciv , ujc 'Apicro- 
cpdvrjc Aavaiciv. 

"Oti f] dpoupa TTobac e'xei pv'. 

15 'ApTaprj? juerpov MrjbiKov ckou, 5 Attik6c juebijuvoc. 

'Accdpia, oi opoXoi. Noujujuac 6 TTpujToc gaciXeuc 

jueTa c PujjuuXov c Pujjuaiujv t^TOVujc drro abfjpou Kai 

XaXKoO TreTTOirijue^va ttpujtoc exapicaTO c Pujjuaioic, 

TUJV TTp6 aUTOU TTaVTUJV bld CKUTWUJV Kai OCTpaKWUJV 

20 Tfrv \pexav TTXrjpouvTUJV aTrep wvojuacev ck toO ibiou 
ovojuaTOC voujujuia , ujc cprja TpaTKuXtoc. 

"Axdvri juerpov ecri TTepciKOV ujcrrep fi dpTapri 

Trapd AiTUTTTioic. exwpei be juebijuvouc 'Attikouc jue', 

ujc juapTupei 'ApiCTOTeXrjc. oi be cpaav oti Kicrr] ecriv, 

25 eic f]v KaTeTiGevTO touc ernciTicjuouc oi em Tac 0euj- 

piac creXXojuevoi. 

BoOc eTri taujttt|c. erri tujv jufj buvajuevujv Trap- 
pr|adZec0ar fj bid ttjv icxuv toO £ujou* f| bid to tujv 



2. ty\c ai)Tf)C orn. in libris Suidae add. Bekker. e 
Iosepb. de b. Iud. 2, 21, 2 14. pv' pro v' corr. lomard. 
in Descript. de VEypte edit. Panckoucke vol. VII p. 527. 
18. £x«picaTo] lege exdpacce totc- 



[106] E SUIDA EXCERPTA. 335 

3 A6r|vaiwv vojutqua ftoOv exetv e^TKexapaTMevov, OTrep 
eKTiveiv Ibet toux TrapprictaZiojuevouc. 

TXauH t7TTaTai. r\ mx\c\c ttjc TXauKOC eic vtKr|c 
cuupoXov eXofi^eTO. Kai erepa Trapotuia' f YXauKec 
AauptaiTtKai ,' eVt tujv ttoXXcc xP^ctTa exovTwv 5 
Trapocov ev Aaupeiw tx\c 'Attiktjc TivovTat xpuceta 
ueTaXXa. evexdparrov be TXaOKac ev toic xpvcoTc 
vojLticjuaci. 

["ojuop , etboc jueTpou 'GppaiKoO. 

AavaKr]. toOto vojuicuaToc ecrtv ovojua, toTc 10 
veKpotc ebibocav TrdXat cuYKr)beuovTec ■ e vewc 'Axe- 
pouciac eTripaGpov.' 'Axepoucia be' ecri Xijuvr) ev "At- 
bou, fjv btaTTOpGjueuovTai 01 TeXeuTwvTec, to Trpoei- 
prjjuevov vojutcjua tw TropGjueT bibovTec. 

AapeiKoc vojutcjud ti rjv xpucoOv, orrep AapeToc 15 
TrpujTOC eTrev6r)cev. — "Oti Ze'pHr|C wc auTov Trpe- 
cpeucauevou 'Aptcreibou Kat TptcxiXiouc AapetKOuc 
auTUJ btbovTOc oubev eTrtCTpeqpecGaieqpriToOTTepciKoO 
ttXoutou TotauTrj xpwuevoc btarrrj. ctuxc be ouk em- 
jueXfi tov apTov Trpoccpepojuevoc. 20 

fe AapetKOuc. eict juev xpucoT CTaTflpec oi AapetKoi* 
ilbuvaTO be eKacTOC auTwv OTrep Kat 6 rrapd toTc 
'AttikoTc 6vojua£6juevoc xpucoOc. ouk drro Aapeiou 
tou ZepHou 7raTp6c, dXX 3 dcp' iTepou tivoc TraXato- 
Tepou pactXeujc ujvojudcGrjcav. XeYOuct be Tivec bu- 25 
vacOat tov AapetKov bpaxudc dpTupiou eiKoa ■ wc 
touc Trevre AapetKOuc buvac0at- juvdv dpTupiou. 



6. Aaupeiiy scripsi ex A (cod. Paris. 2625, optimo) 
aliisque (conf. Hesych. Aaupeia), Aaupitu vulgo 9. haec 
desunt in A 16. EepHou ujc 'AptCTeibrjv Trpecpeucauevou 
coni. Kusler. 23. Xpuc6c A aliique plerique, recepit 

Gaisford. 26. bpaYuac A C (Oxoniensis) , Gaisf.; at 



336 FRAGMENTA [106] 

AeKajuvataTov, bexa juvdc. CKOTrac AvtujXujv crpa- 
Ttrroc, oc aTTOTuxuJV Tfjc cTpaTeiac vojuouc erpacpe. 
Kal 6u/umov e£eOr|Kev aiiTuj 6 paaXeuc eKacrrjC fijue- 
pac beKajuvataTov, toTc be Ini tivoc fwejuoviac T€Ta- 
5 THevotc juvataiov. dXX 5 ojuujc ouk ripKecGri toutoic 
Kai cp9ovr|6eic to Tcveujua TrpocaTieGrjKe tuj xpucity. 
* eKaTOV be bpaxjuat ttoioOci juvav. 

Arjvdptov, etboc dprupiou, oXokotwou tcrjv e'xov 

icxuv. 

10 AiauXoc, 6 bicrdbioc tottoc. fj jueTpov Trfjxeujv uj'. 

Aibpaxiuov , cuvTeXectc, eiccpopd, XenroupTia. e'xet 

be to bibpaxjuov ouTTiac b". k' ojtoXoi. TpdjujuaTa sr'. 

AtujpoXov, KaiTptujpoXov, Kai f)jutujp6Xtov ouoiu/c. 

Aoxiuri [cmOajuri]. 'ApiCTOcpdvrjc* f Trpiv fijuepav 

15 cpopfjcat, jueT£ov fjv buoTv boxjuaTv/ boxjuf], f] TraXat- 

crfj. Xefet be irpoc tov pupcobeiprjv rrepi tou bep- 

juaTOc. 

Apaxjuf|. ai p' bpaxjuai Trotouct uiav |uvav. bpa- 
X|uf| be oXkti vojuicjuaTOC eic dpTupiou bpaxiudc t'. 
20 Apaxiufj, e£ oftoXwv. Kai 'ApiCTOcpdvrjc * c eic xot- 
pibtov bdvetcov juot TpeTc bpaxjudc' 

AujbeKabujpuj , buObeKa TraXatCTUJV ovti. bujpov 
Tap y\ TraXatCTf|. ev emTpdjujuaTt • c KuXXr)viujv dvepu- 



Suidam sic non scripsisse inde perspicitur, quod infra 
vox ipsa Apaxi-ifl posita est post ApaxapveO. 

1. CK^iraQ etc.] contracta in brevius e Polyb. 13, 2 
9. opaT^al A Gaisf. 8. 6Xokotwov ioiav A 10. u/ 

pro c' corr. Palmerius ad Hesych.; an dpyuiujv c' scriben- 
dum? 12. b" pro g' corr. Kust. 14. cin9auf| prave 

illatum ex Hesychio eiicio 19. 6\Ki] etc.] v. Hesych., 

unde post vouicuaTOC add. xpudou Gronov. de sestert. p.364 
23. ev eurrpduuaTi] Erycii inAnthol.Palat.6,96, ubi rectius 
leguntur KuXXrivuy auepocavTec et SXiu et ^TraSav 



: 



[106] E SUIDA EXCERPTA. 337 

aviec eppe£av , Kai 01 bujbeKdbwpa Kepa dXXw ua- 
oievovTi ttoti TrXaTdviCTOv eTTdHat.' 

Awpov, f\ Tra\aiCTf|. Kai "Ojurjpoo ^KKatbeKd- 
bujpa TrecpuKet.' 

c €KKaibeKabujpa, e^KaibeKa TraXaicruJV' bujpov 5 
*fdp KaXeiTai f] TraXaiCTrj. 

c GKTe\jc jue'Tpov ecriv , 6 TauTov etvat Xef ouct Tfj 
Xoiviki. 'ApiCToqpdvrjc * c oTc6 J ouv aTroXujXeKuTa ttu- 
pujv eKTea;' toutccti tpikotuXov. 

'GTriTpiTaic. 3 lca!oc ev tuj KaTd KaXXtcpujVTOC* 10 
^SaKOciaic bpaxiuaTc emTpiTatc' dvTt toO eVt r\ 6(to- 
XoTc KaTa to TpiTrjv etvat juepiba touc n/ ojtoXouc toO 
TCTpabpdxiuou. 

c HjuteKTeov , juerpov. tout&ti b' xomkujv. 6 rdp 
juebijuvoc jurj' xotviKUJV ecri. toutujv ouv to cktov ei- 15 
civ r\ x°i vlK€ c to be f))uieKTOv , toutccti to bwbeKa- 
tov tujv jurj' xotviKUJV, b'. fijuteKTeov be btd toG e Xe- 
ktc'ov Kat ouxi fjuteKTaiov. 

c HjuieKTOv Kai fiutjuebtjuvov. toO uebijuvou exovroc 
XoivtKac jur|' to fjutjuebijuvov brjXovoTt rdc Kb' efyev. 
fljaieKTOv be to x^poOv b' xoivtKac to ydp cktov 20 
XoivtKec oktuj. 

c HjniKdbtov, to fijuijueTpov. 

'Hjutuebiuvov, juerpov xotvkwv ko'. 

c H|uiva, uerpov. 

'HjutujpoXtov, to fjuicu toO 6(3oXoO. 25 

Kdpoc, etboc aerpou. Kai Trapotjuia ' c Kdpou Kdpoc.' 

Kdboc, juerpov oivripov. 

KevTrjvdptov [vouicjudrwv ttocottjc]. 

KepuaTa, Ta XeiTTOTaTa. erri rdp NoucTivtavoO 



9. tpikotu\ov correxi pro TpiujfJoXov: v. praef. crit. 
29. vou.icu.dTU)v ttoc6tt]C om. ABV Bemhard. Bekk. 

SCRIPT. METBOL. I. 22 



338 FRAGMENTA [100] 

toO paciXeiuc tujv dpTupajuoi{3ujv TrpoTepov beKa Kai 
c' opoXouc , ouc qooXXeic KaXoOciv , urrep evoc CTaTfj- 
poc xpucoO TTpoiecGai toic SujupdXXouav eiujGoTwv, 
auioc eTTiTexviujuevoc Ke'pbrj okeTa , tt' Kai p' juovouc 
5 uTrep toO CTaTtipoc bibocGai touc opoXouc bieTdHaTO, 
XpucoO eKTT]v aTroTejuojuevoc juoTpav. 

KepjuaTi£ei, eic XeTnrd biaipeT. Ka\ Kepjuariwv, tujv 

eic XeTTTd biaKeKOjajuevtuv. Kai jueYa KecpdXaiov r]Gpoi- 

cGrj tujv XeTTTiuv KepjuaTiujv. Kai KaTaKepjuaii^er 

10 'eEriTaTev Ik ttjc £ujvrjc touc xpucoOc AapetKOuc Ka- 

TaKepjuaTicai GeXuuv Kai biaXucacGai tuj TravboKeT.' 

Kfjvcoc, to vojuiciua, erficiov TeXoc. Trapd to 
Kaivuj, to kotttuj. 

KobdXou xoiviH. Trapoijuia em tujv jueiEoa jueTpoic 
15 Kexprjl^vujv. 

Kojujua. 'ApiCToqodvrjc* c loiKe b 3 elvai toO Trovr r 

poO KO|ujuaTOc.' dTro jueTa<popdc tujv vojuicjudTUJv, e£ 

dXirou xpvciou aTTOKeKOjujuevuJv. dvTi toO eirreTv 

<<pauXou cucTruuaTOC.' — TTovrjpov Kojujua, 6 Trapa- 

20 KCKOjujuevoc dpTupoc. 

KoTuXri , 6 vOv KaXoOciv f)juiHecrov. Trapd to Ik€i 
KeTcGai ttjv uXrjv. etboc iroTripiou ojuujvujuou tuj d^- 
Teitu tujv uTpuJV, ujc xoTviH. Kai elboc juerpou. 



7. KepuaTiujv tujv corr. Gronov. pro vulgato KaTaxep- 
uaTiujvTwv; Bernh. coni. KeKepuaTicuevuJv quod rec. Bekk. 
9. KaTaKepuaTiZei] KaTaKepuaTicai Bekk. 18. 6\ito'j 

pro 6\ou corr. Toup. e schol. ad Arist. Plut. 863: K6juua, 
etboc <pau\ou vouicuaToc. dvTi be tou eiTieiv qpau\ou 
cucTrmaToc, irovripoO k^uuotoc etirev. eipr|Tai be ott6 
ueTaq>opac tujv Kipbrj\ujv vouicudTWV bid to 6\i'tov uev 
?Xeiv xpucov, -rr\eiova be x<*^ K ov. dTroK€Kouu^vou AB 
aliique, Bernh. 23. tujv UYpuJv] tuj UYpUJ vulgo ante 
Bekk. 



[106] E SUIDA EXCERPTA. 339 






KoxXtdptov , to TTCip * f)juiv. 

KuaGoc , dvTXriTr|piov , juerpov irrpoO, ournwv P'. 
f) KOxXidpiov .... K\3a9oc oOv Trapd to xuw , xuaGoc 
Kai KuaGoc. 

KwbaXoOxoc, juerpov ff\c. 5 

AiTpa, 6 cTa9u.6c. 

Mebtjuvov, jueTpov xoivikwv jwi- KOtl Trapoijuia- 
f u.ebijuvuj aTrojueTpuj Trapd toO TraTpoc dpfupiov,' em 
tujv )U€TdXriv Kai d0poav TTpocboKwvTUJV wqpeXetav. 

Mebtuvov |ueTpov ecfi Hripwv , oiov rrupwv f) Kpi- 10 
Gujv. [juebtuvov ouv juobiujv g'* wc eivat jueTpov He- 

CTUJV Op' rJTOl XlTpUJV pif.] 

MeTpovo^oi. dpxn tic 5 A9r|vriciv f\ tujv jueTpovo- 
juujv. fjcav be tov dpi9juov ie', e' juev eic TTeipaid, i' be 
eic dcTu. eixov be ttiv emjueXeiav , ottwc biKaia rj Td 15 
jaeTpa tujv ttwXouvtwv. 

MiXtapriciov [to toO vojuicjuaTOC be'KaT0v]. 

MiXtov, jueTpov Tflc "Oti Td beVa juiXta e*xouct 
CTdbta tt'. "AXXwc. oti to CTdbtov exet rrobac x' 5 T 6 
be juiXtov Ttobac ,bc'. 20 

Mvd. ^kotov bpax^at ttoioOci juvdv juiav. [ko\ 
Ictiv ev tuj TdXavTOv.] 

Mobtov, jueTpov ti. [u.6btoc. Kat Ictiv £v tuj Ma- 
vaiju.] 

NepeX, ovojua Kuptov, Kat etboc u.eTpou c €ppatKoO. 25 



11, |a^6i|uvov etc. om. A Bernk. Bekk. 14. €' post 

ie' in libris omissum add. Gaisf. \ V Bernh., 6' vulgo 
17. to toO vo|nic)LiaTOC beKaTOV om. AV Bernh. Bekk.; pro 
beKOTOV probabiliter buuc^KaTOV coni. Clarke (loco a Gais- 
fordio citato) 21. Kai etc. om. AV Bernh. Bekk.; ad- 
scripsit V: ujc vuv uap' r\pdv ai oirfKiai outujc Kai xrapd 
toic iraXaioic Kai opaxM " 23 « l^obioc etc. om. AV Bemh. 
Bekk, 25. Kai elboc etc, om. A 

22* 



340 FRAGMENTA [106] 

Noutcua buo criuaiver to vouijuov e0oc, ubc J Apt- 
CTOcpdvric ev NetpeXatc* f fijuTv vojutcu' ouk £cti.' Kal 
to KOjUjua toO TeTU7Tuu)uevou xaXKoO. XeTrruj be voui- 
cuaTt expuuvTo 01 Bu£dvTiot. 
5 Noutcreuouivujv, vouiuujc btoiKOuuevujv • e eve- 
ftaXe be xpucoOc eTncrijuouc, eiCTivac be TeTpdbpaxua 
tujv eTricpavujc voulCTeuoJue'vuJV. , Kai auOic e xaXKoO 
toO ev 'AXeHavbpeia voutCTeuouevou TdXavia TCTpa- 
KicxiXia.' 
10 EecTiov , juerpov eVt urpujv. 

3 OpoX6c, 6 tokoc, etboc vouicuaTOC. 6poX6c be 
Trapd 'AGrjvaiotc eH ccti x«^kujv, 6 be x«XkoOc Xe- 

TTTUJV iTTTd. TObe TaXaVTOV TOO dpTUpbu XlTpUJV tuiv 

vOv Teccdpujv Kal vojutcjudTUJV r{ Kai 3. r\ be uva e£rj- 
15 koctov icri toO TaXdvTou. to be TaXavTOV toG xpv- 
ciou IHaTrXdciov eert. 

3 OpoXoO] * 6(3oXot be eictv ouc KaXoOjuev cpoXXetc. 
c O MoucTtviavoc tujv dpTupauotpujv imep £voc craTfV 
poc xpucoO TTpoiecOai toic HuupdXXouav ciujBotujv 
20 be'Ka Kat btaKOciouc opoXouc auToc eTTiTexvwuevoc 
Kepbri otK€ta tt' Kat p' juovouc uirep toO craTfipoc bte- 
TdHaTO bibocGat opoXouc. 

'OXktj, buvduet, f) pdpei, r) CTaGjuqj. 

'O^Opaqpov , to bexouevov to oHoc. ueiZov be to 
25 TpupXiov toO 6£upd<pou. 'AptCToqpdvrjc "Opvtctv * 
e 6£uftaqpov evTeuGevt TrpocOou Xapibv r| TpufSXiov.' 

'OpTUtd, eVt toO uerpou, Kai TCTpopTutoc • c toOto 
KaT 1 eutpaudGou Keijuevov r}t6voc btccdKi TeTpopTutov.' 



6. xpucou AV 13. Xixpwv omissum in Suidae libris 
add. Kuster. e Photio 14. Tcccdpujv Photius, Tfrcapa 

Tulgo apud Suidam 5 correxi pro vulg. g' 



[106] E SUIDA EXCERPTA. 341 

'OpYuicti, t& /Li€T0t tujv ibiurv xeipwv ueTpa. Kal 
opTuiaioc, 6 juefac. 

TTaXaicrdc, CTri0audc [f\ ev TrdXr)]. 

TTapacdTTnc, efboc ueTpou TTepciKoO, 8 ecri Tpid- 
KOVTa CTabia. Eevoqpwv * f 6 be Kupoc, ottocov, Iq>r)> 5 
arrecTi to CTpdTeuua; 01 be ubc buo TrapacdTTac 
eTrrov.' 

TTeXavoi] * XereTai be TreXavoc . . . Kai 6 tuj udv- 
T€i bibouevoc uicGoc ojtoXoc. 

TTeXeGpa, TrXeOpa. £cti be uerpov t^c to TrXe0pov, 10 
CTabiou CKTOV. 

TTevTiupoXov f]Xidcac0ai. viKricavTa touc TTeXo- 
Trovvrjciouc bwdcai uexpic 'ApKabiac Xajupdvovra 
juic06v TrevTiupoXov, dXX' ou TpiwpoXov. Kai Treurruj- 
poXov ouoiujc. 15 

TTflxoc, rrrixeujc, to aTro tou aTKUjvoc ue'xpi tujv 
baKTuXujv Tf]c xeipoc eVraua. — "Oti 6 Trfjxuc e'x€i 
rrobac a'S, 6 be ttouc exei baKTuXouc ig'. 

TTXe'0pa, ue'Tpa ff\c , fpfouv dpoupai. f| touc biu- 
Tpouc tottouc Kai poravujbetc. e'xei be to TrXe0pov 20 
Trrjxeic £g' biuoipov. 

TTXe0pov, to tou CTabiou cktov uepoc, orrep icix 
rrrjxujv Hg ur". 6Xov t&P crabiov icn T€TpaKOciujv. 
fj TravTax60ev exov Trobac a. f| Kai TrXe0piaiov bid- 
CTr)ua. — "Oti to TrXe'0pov exei Trobac p'. EevocpuJv 25 



3. TTaXaiCTdc. cm6audc habet A in margine omissis 
f\ tv irdXr) , pro quibus Bekk. f\ gjnTraXiv coll. Photio 18. 
a's] dl A, du B, £va xai rjimcu Bernh. Bekk. £y<i\ AB, 
vulgo om. 21. l<5 corr. Kust. pro lr\ 23. Es' uf" cor- 
rexi pro vulg. £rj', £s' biuoipou Perizonius 24. d. fj ego 
pro vulg. \r) (v. prol. § 106 extr.) 



342 FRAGMENTA [106] 

qprjci TrXeGptaiouc cpoivtKac cpuecOat ev BafhiXujvt f\ 
xai jueiZovac. — [Grdbtov tttixujv u'.] 

TTouc. 6 ttouc exei baKTuXouc tg'. 

TTpoxouc, HecTrjc, to juerpov. e Kal ejuftaXujv ec 
5 TTpoxouv dpYupav Ta ocrd eHe'Tre|utjJ€ tuj Traibl toO 
TraTpoc Keiu.r|Xiov exeiv.' 

Cdpoi, jueTpov Kai dptOjuoc Trapd XaXbaiotc. 01 
ydp pK cdpoi TTOiouciv eviauTOuc y pa<p' KaTd ttjv tujv 
XaXbaiuuv iuf)cpov, emep 6 cdpoc Trotei |ufivac ceXrj- 
10 viaKiuv ck£', o c t fivovTai irj' evtauTot Kai |ufjvec e£. 

CdTa, juerpov c GppaiKov. br|Xoi be juobiov urrep- 
TreTrXripujjuevov ujc eivai juobtov a's. irrpoO be HecTuiv 
te' rjxoi XtTpujv Ke'. 

CfcXov, dpYupiuJv e'. Mujucfjc cprjctv ev ttj Tra- 
15 Xata. 

CTdbtov, 6 tottoc tou aYUJVOC. Kal uepoc ti toO 
XeYOjuevou jutXiou* eTrrd Ydp fjjutcu CTdbta ttoioOci 
juiXiov. 

*"Oti Td eTTTd fijutcu ardbta ttoioOci juiXiov ev. tcx 
20 be i' juiXta exouci crdbia tt'. 

"Oti to CTdbtov exet irobac x\ to oe uiXtov tto- 
bac bcp', to be TrXeGpov Trobac p', [r\ dpoupa rrobac 
pv'] 6 ttouc baKTuXouc tg', 6 Trfixuc Troba a's. 

CraTfip, to ck xpucoO vouiqua. r Twv paXavriujv 



2. cxdbiov ego; vulgo crabiou coniunctum cum (LieiSo- 
vac, quod perversum esse apparet. Est haec glossa ali- 
eno loco apposita. Ceterum pro thixwv V habet Trrix^tc 
11. Cdxa etc. om. A 12. a's ego ex librorum vestigiis, 
gva Kai fijuicuv vulgo 14. GkXov etc. om. V Bekk. e'] 
b' cont. Kust. 20. i' A, bc^Ka vulgo 22. ^oqp'] y oc' Med., 
conf. supra uiXiov 23. pv'] v' libri et m. scripti et editi, 
v. supra tfpoupa a' S libri, ?va Kal fijLitcuv vulgo 24. 
tuJv paXavxiujv etc. e Synesii ep. 127 (raonente Reines.) 



[106] E SUIDA. EXCERPTA. 343 

f\ cuvwpic t6 jli^v eixev oftoXouc €k x<xXkoO, to be 
CTcnfipac xpvciou, tujv Gu|ur|Xou ittttujv ttoXu juaXXov 
dXXriXoic eoiKOTa.' 

CTaTrip, T€Tpdbpaxiuov vojuiqua, to eHaYtov, to 
Zuyiov, r) eiboc vo)uiC)uaTOC. 'Apicrocpdvric, ev TTXou- 5 
tuj- f CTaTtipci b 5 01 0epdTTOVTecdpTidtojuev,'TouTe'cTi 
vojuicjuaci Ttaitojuev dpTia rj TtepiTTa. ? 6paT€ |ue'v u.e 
beojuevov cwTrjpiac T€TpacTaiT|pou * ' 'ApiCToqpdvrjc. 

CujupoXa, crjiueia, jueVpa. 

Cxoivicjua, jue'Tpou jue'poc, KXrjpouxia, f) ttjc Tflc 10 
becTTOTeia. tbiov ydp tujv KeKTr)jue'vuJV jue'Tpuj ttjv fr\v 
uTropdXXeiv. 

Cxoivoc, juerpov tcwptikov, ujc qprjciv c HpobOTOC 
ev xrj beuTepa tujv iCTOpiujv. 

TdXavTa, Ta EuTa Kai Ta icTdjueva. t 15 

TdXavTOV rroXXd juev cr|juaivei. r\ ^dp to jue'Tictov 
toO xpvdou Kal dpTupiou |uepoc, Ka9' 6 crijuaivojue- 
vov Ar)|uocGe'vr|c <pr|ci TrevTrJKOVTa TaXavTa. r\ CTa- 
6u.o0 ti ovojua* ujcrrep 'ApiCTOcpdvrjc- f dXX* rj TaXdv- 
tuj juouciKf) Kpi9r|C€Tai.' Kai c Ojur)piKOV 'xpoceiaTraTrjp 20 
iTiraiveTdXavTa.' TpiTOV cr)juaw6juevov f\ pOTrr|. T€Tap- 
tov dpiGjuoO ti ovojua* Kal TroXuTdXavTOC 6 ttXoucioc* 
Kai to c Ojur|piKov ■ ^kcTto T«p e* v jueccoici buo xpvcoio 
TdXavra.' Kai biTdXavrov be Kai TprrdXavTOv Kai f\\xi- 
TaXavTOV XereTai. dpxaia be f\ xpflcic Kai f\ toO TpiTOV 25 



4. T€Tpd6pax|UOV Scaliger, TCTpdYpauuov libri Bernh. 
Bekk. t6 eSdTiov, t6 Wtiov] t6 s cum suprascripto t» 
t6 l\) cum suprascr. v A; xai t6 €EdTiov, Kai t6 Zuyiov 
vulgo 5. 'ApiCTO<pdvr|C etc. om. A 13. Y€ujpyik6v] 

Y€UJU€TpiK6v coni. Kust. e Phot. Etyra. aliis 17. toO 

A, vulgo om. 20. "Ouripoc Bekk. 22. Kai A, uJc Kal 
reliqui, idque vulgo editum 23. Y a P A.V, o' dp' vulgo 
ex II. C 507 



344 FRAGMENTA [106] 

fljurr&AavTOV Kai tt€jutttov fijuirdXavTov Kai epbouov 
fiiaiTdXavTOV. ecTt be to uev tpitov fjutTdXavTov buo 
fjjutcu TaXavTa, to be 7T€jutttov fjutTdXavTOv Teccapa 
fyutcu, Kai to epbojuov fjuiTaXavTOV SH fjuicu. xal 

6 oXuuc outivoc dptGjuoO Trapujvuuuj juepei eTrovojudcet 
tic to f]juiTdXavTOv, toutou.6 trpor|*foujuevoc dpi9ju6c 
eq>apu.6cet toic TaXdvToic* olov dv uev oYboov, l\ 
av be eVaTOv, r\\ cuvaptGjuouue^vou brjXovoTt Kai toO 
fjutcu. cpiXov be toic dpxaiotc Kal to ev f]utcu TdXav- 

10 tov Tpia fmiTaXavTa Xefeiv ' u>c Kai Tpia f]uijuvata 
Tf)v uiav f]juicetav uvdv. 

TdXavTOv, ujc q>rjci Aiobujpoc ev tuj Trepi CTa- 
Gjuurv, uvujv ecTiv £', f] be juvd bpaxuwv p', f] be bpa- 
Xufj opoXuJV e£, 6 be opoXoc xaXKwv s', 6 be xaXxoOc 

15 XeTTTUJV t. to TdXavTOV be to vOv XeTojuevov 'Atti- 
kov. Trapd CiKeXtujTatc to juev dpxaiov fjv vouujuujv 
Kb', vuvi be tp'. 6 be "Ourjpoc Xeret f buo xpucoTo 
TdXavTa • ' u)c juf] €?vat tcov to Ka0 ' f]judc TaXavTOV 
tuj Trapd toTc dpxaioic ujc t«P fcov toO Tpnroboc 

20 Kai toO Xe'PrjToc Kat toO ittttou TiGeTat. TaXavTOv be 
to Trapd Trj Geia rpa<pr) fj dvujOev TreuTTOjuevr] eKacruj 
Geia xapxc. — CuvTa&c. 'Aptcroqpdvrjc ' ' KaiTOi TaXdv- 
tou toOt 3 euaGev TTrepftoXoc ,' toutccti x<*uvujciv 
dvaTreiCTrjpiav. — "Oti to TdXavrov rrapd ticiv etyet 

25 Xtrpac pKe'. — KaiTaXavTtaToi XiGot* c TaXavTtaToi T€ 



G. to rjuiTdXavTov] TdXavTOv A 8. ^votov] evv^a 

A 11. riuiceiav] fjuicu vulgo, ut supra codex Photii et 
infra libri p. 345, 21. 354, 19 14. x^K&v s'] X a ^ K * v 

r|' schol. Hom., v. prol. p. 157 16. irapa oe Bekk. 

vouujaiuv corr. Scaliger ex Aristotele apud Poll., uvujv 
vulgo apud Suidam e libris m. scr. 24. Avrpac om. AV 
25. TaXavTiaToi T€ ur)V etc. Ios. b. Iud. 5, 6, 3 



f 



[106] E SUIDA EXCERPTA. 345 

r)v fjcav oi paXXojuevot TreTpot, buo be xai TrXe^ov 
aTrrjecav crabiouc. fj TrXr)Tn o 3 ou toic TrpocTuxouci 
juovov, eTii ttoXu be Kal toTc juct 5 e^eivouc fjv dvuiro- 
CTaToc' — AiTiwjuevoi be tov TTepiKXea TrevTr|KOVTa 
TaXdvTOic e£r||uiujcav. 5 

TeTapTr)|Li6piov, bixaXKov 6 fdp x^xouc orboov 
tou ogoXoO. Kai TeTapTri)Li6pi6v tivc. KaXoOjuev, otov 
bixdXKOu dHiov. 

TeTapTriiuopiov , to TCTapTOv jue'poc toO ojtoXou, 
toutccti xaXKoi buo. 10 

TeTpwftoXov , toutccti TToXuTtjurjTOv. outuj be Xe'- 
Touci to TeTpujpoXiaTov , TOUTe'cTt TeTpujfioXou ttuj- 
Xoujuevov. 

TptTr)ju6ptov. touc e£ x aAKO uc et'pr|Ke OiXr|)uujv 
tou opoXou TpiTr|)u6piov. 0aujud£u) ouv eYw ttujc tc- 15 
TapTrmopiov eici buo x°^koT, Tpnrijuopiov be e£* ei 
jur) dpa eKeivo juev Kupiujc ujvojudcGrj TerapTOv juepoc 
tou oftoXoO, to be TptTr||u6piov , wc aTro b' juepwv 
cvvtwv dvd buo x«^oOc, Tpia e'xov jueprj g' x«XkoOc 
cuvaYet. 20 

Tphov fijuibpaxjuov. Tac buo 5 bpaxjudc outwc 
eiwOactv ovojudZetv ot iraXatoi. 

TptwftoXijuaToc , Tptwv opoXwv, euwvoc. 

TptwftoXov, to TpeTc opoXouc e'xov. 'Apicroqpdvric 
TTXoutuj* ? betvov rdp ei TptwpoXou juev ouveKa wcti- M 
ZojuecG 5 eKdcTOT^ev ttj eKKXricia.' oubeic ebkaZev, ei 



2. TrpocvTUXOua !<> s - **• TroXuTiuriTov explicatur 

s. v. TCTTdpujv df3oXujv, quae omisi, quia non pertinent ad 
rera nummariam 17. oipa om. A 21. rjuicu vulgo 23. 
cftujvoc ABV, #£ioc rel. Post haec AV in marg., reliqui in 
contextu habent: "Oti TorraXaidv oi CTpaTriYoi TpuuPoXov 
IXdupavov pXaKeiac x^piv, desumpta e v. pXaneia 



346 FRAGMENTA [106] 

jari eTrepouve tujv £' evtauTwv. ocoi be TeXeiac fjXiKiac 
fjcav, eicripxovTO juev eic ttjv exKXrjciav, ouk ebteaZiov 
be'. toutouc ouv touc eKKXr)ciacTac eTroirjcav cpave- 
pov ti Xaupdvetv drro tujv t?\c TroXeujc Trpocobwv 01 
5 bruuaYurfot neicavTec ty\v ttoXiv * ucTepov be 6 KXeuuv 
eTroirjcev auTo TptujpoXov. dcpf\Xi2 be eic ttjv ckkXti- 
ciav ouk eicripxeTO. 

TpugXtov, oHupdqpiov, mvdKtov, iTOTripiov, 6p- 
OouiXtov. touto uetEov toO oHupdqpou ecrt. 
10 TrroxaXKOv be cou to xpvciov. dvTt toO uiHtuov, 
TrapaK€KO(ujuevov to vojutqua, TrapaxapdHtuov. 

OoXic, to toO 6ujpaKOC qpoXXtc be', qpoXXewc, 6 
opoXoc. 

[XaXKoOc. XeTTTiuv l'. Kat 2rjT€i ev tlu TdXavTOV.] 
15 XaXKtu, cibr|puj. 

Xod. xouc juerpov 'Attikov xwpoOv KOTuXac oktuj. 
5 AptCT0(pdvr|c • f €Trt beiTrvov Taxu pdbtEe ttjv kictiv 
Xapujv Kai tov xod.' 

Xodc , 6t€ eVt uerpou TiOeTat , TreptCTraTat. 
20 Xooc, btHecTOu. xoOc t«P buo £e'crai, xoeuc be 
e£. 'ApiCTOcpdvrjc * f et tic KdTrr)Xoc f^ KaTrrjXtc toO xooc 
fj tujv kotuXujv to voutcjua btaXujuaiveTai.' 

XoivtKec. ou juovov to ue'Tpov , dXXd Kat Tac ttc- 

bac criuaivet to ovojua. at xoivikcc ire'bai Ttvec eict. 

25 xotvtS be Trav Treptqpepec. bto Kat to jueTpov xotviH 

KaXetTat. 'AptcToqpdvrjc TTXoutuj • At Kvrjuat be cou 

(3owctv,iou iou,Tac xoivtKac Kat Tac rrebac TroGoOcat. 



14. XaXxoOc etc, om. AC Bernh. Bekk. 15. Xa\Kiu] 
cognata esse videtur glossa cum loco Pollucis qui est 
libr. 9, 78 s. 18. quae post xoct apud Suidam legun- 

tur, ea ut aliena a mensurarum doctrina omisi 



< 



[107] EX ETYMOLOGICO MAGNO EXCERPTA. 347 

Xoivncec, otc Tdc irepiooouc ^eTpoOciv AiTUTTTior 
? C7raviujTepov be to t^voc tujv GeujprjTiKujTdTUJV tyu- 
Xujv r\ to toO xomkoc, uj Tdc Treptobouc |U€TpoOciv 
AiTUTTTtor ofoc rjv 'AjuoOc Kai > Avtujvioc > 

Xpuceoc, 6 xpucoOc. 



107. Loci ex Etymologico magno. 
Abbt£, jue'Tpov T€TpaxoivtKov. 
AbbtH , jue'Tpov ti otjuai TCTpaxoiviKOV. 

AiTtvata] * eXereTO be Kai Td |U€TdXa AiTtvata 
drro toO voiuicjuaTOC Kai Tap to AtTtvatov TaXavTOV 10 
TrXetov ribuvaTO toO 'AttikoO. 

'Ajuqpopeuc, to eKarepujOev biujTOv CTajuviov, wc 
cpr|Ci OeoKptroc* r dju<popeuc veoTeuxnc' oi be koivov 
uiv Kepdjutov, fj to emTepujGev atpouevov djuqpoai- 
peuc , Kat djuqpopeuc KaTd cutkotttiv Kal TrXeovac|u6v. 15 
br|Xot be jueVpov inrpoO. 

'ATreXeOpov, djueTprjTOV Kai TcoXXriv buvajutv ' rcXe'- 
0pov T«p ecn jaeTpov Tnc* )uaKpov, TroXuTreXeOpov. 
NXtdboc e'. 

'ApTuporjXov] * icTe'ov Sti Trdv vojutC|ua etT J ev 20 
XaXKUj etT s ev dpTupw eiV iv xpvcw eiwOaav dpTu- 
ptov KaXetv. 

p 'ApTdpri uiTpov ecri TTepctKov, 'Attikoc ucbtjuvoc 

AuXoc] * Kai to crdbtov ' Kai ev cuvOecet biauXoc. 

AuXoc, crdbtov Kai to btCTdbiov biauXoc cuv- 25 

9€TOV. 



1. Xoivikcc et 3. x°i vlK0C Suidas per errorera; nam 
apud Synesium Dion. p. 49 A , unde hic locus petitus est, 
<poiviKOC legitur (notante Hemsterh.). 

8. legitur alterum fiobiE p. 17, 45, ubi ordo litterarum 
suadet <X6i£ 



348 FRAGMENTA [107] 

3 Ax<xvcu, ckcOoc eic/ernciTtqudv xpr\aixov eiprjTai 
Tiapa to xaiveiv , \avr\ xai dxdvr) , toO a emTaKTiKoO 
vooujuevou. 

rurjc Kai jue'rpov ti yfic Kai juepoc dpoTpou- Kai 
5 toO juev lueVvrjiai "Ojurjpoc ev cuv0e'cei , TrevTrjKOVTO- 
Tuov, TtevTriKOVTa yu&v, 6 ccti TrevTrjKOVTa TrXe0puJv * 
Tun. fdp juerpov Tfic. oi be TrevTrjKOVTa £euTwv. 

AavdKrjc vou.icu.aT6c Ictiv ovojua ftappapiKov, 
7r\e'ov 6(3oXoO, 6 toic veKpoic ev toTc crojuaav cti- 
10 Gecav. KaXXijuaxoc* f TOiiveKa Kai ve'Kuec Trop0juf|iov 
outi cpe'povTai ^juouvrj ernTrroXiujv ore Gujuiovrjcejaev * 
dXXoucdvoic ck crojuaTecci veiuc 'Axepouciac erci 
pd0pov bavdKrjcV — 'Axepoucia be ecn Xijuvrj ev 
"Aibou , f]v biarrop0jueuovTai oi TeXeuTUJvrec, to TTpo- 
15 eiprmevov vojuiqua bibovTec tuj Trop0jueT. eiprjrai be 
bavdKric 6 toTc bavaoTc ejuftaXXojuevoc • bavaoi fap 
oi veKpoi, TOure'cTi Hrjpoi. bavd T«p Ta Hr)pd. c Hpa- 
KXeibrjc ev tuj beuTe'puj TTepciKUJV. 

AapeiKoc vojuicjud ti fjv xPvcoOv , orrep AapeToc 
20 TrpujTOc eTrevoricev* drro Tap toO AapeToc AapeiaKoc* 
Kai Kard cuTKOTrfiv AapeiKOC. 

Aoxjuri , f) rraXaiCTri , o ecri to TeTpabaKTuXov Tflc 

Xeipoc. 'ApiCToqpdvrjc " c Kai rrpiv fjjuepav cpopfjcai, 

jaeTZov fjv ouoTv boxjuaTv' * r) rrapd to boxjuoc* errei- 

25 br) rrXaTia Tfj x^ipi )ueTpoOjuev. ecriv ouv juerpov ti. 

Apaxjurj, cra0juoc ujpicjuevoc* r) to cuvd0poicjua 

tujv c eH opoXujv. rrapd to bebpaTjuai bpaxjufj. to rra- 



6. YUtuv Gaisf 10. Callimachi locum sic emendare 
conatus est Naekius: Touvexa — cpepovrai Moovn Ivi ttto- 
Xiujv, 8 y^ T^ejatov oicejuev fiXXouc '€v cTojadTecci vedbc 
'AxepovTeiac erripaepov 'AvepUmouc , bavdKnv 23. qpo- 
pkai Gaisf. 



[107] EX ETYMOLOGICO MAGNO EXCERPTA. 349 

Aoudv y«P tujv dvGpuuTTUJV oftoXoic Kexpriuevujv dvtl 
vojuicuaroc, ouc xvj \e\p\ bpaHauevouc buvaiov fjv 
TrepiXapeiv, toutouc bpaxjufiv eKaXouv, Trapd to bpd- 
£ac0at * ai be eKaiov bpaxuai ttoioOci \ivav juiav. 

Aujpov , f) TraXaiciri. eiprjTai dTro toO Td TrXeicTa 5 
bid Tfjc X €l Pdc f^wdc bujpeic0ar aq> 3 fjc ueTpeiTai n 
TraXaicrtV 

c €KaTouPr|] * c eKaT6uftotoc be eVacroc,' toutcctiv 
^KaTOV potuv Tijufjc dHioc, f| ecaTov xpucwv voutcjud- 
tujv. oi Tap TraXaioi, Trpiv eTrivorj9fivai Td vouicuara, 10 
Tdc cuvaXXaydc bid tujv TeTpaTrobujv erroioOvTO * 60ev 
ucrepov eqpeupe0evTUJV tujv vouicudrujv (3o0v eHeTu- 
ttouv ev auTtu, to dpxaiov eOoc eTrtbeiKvuuevoi. 
poiov be Xctouciv eivai CTa0juiov ti , f| tt)v pooc ti- 
ufiv , f\ to bibpaxuov , (SoOv £xov €Tricr|uov *Kai tov 15 
Troba. 60ev Kai Trapoiuia c (JoOc erri yXujtttic ,' 6 ecrt 
vouicu.a* dpuoEei em tujv prjTopujv tujv XaupavovTwv 
vouicuaTa urrep toO uf] cuvr)Yopiicai KaTd tivoc, dXXd 
ciujTTficai. 60ev Kai 'ApiCTOcpdvrjc Ktuuiubijjv auTOuc 
cprjci- c t6 ctoju 5 €Trt(3ucac Kepjuaci twv prjTOpujv.' 20 

c €ktcuc, ueTpov ti, to cktov juepoc, toO uebiuvou 
cxovtoc xoiviKac jun,'* ujc etvat tov eKTe'a xoiviKac 
6ktuj. Kai fiuieKTOV , to bujbetcaTOV toO uebiuvou. 

5 €TriKOTroi , ol KaKUJC to TrpuuTOV TrXrrYe'vTec x a P a ~ 
KTTjpec , Kai bid toOto eTriKOTTTOjuevoi. 25 

3 €TriTpiTaic. Mcaioc ev tuj beuTepw Kard KaXXi- 
cpuJVTOC • f IHaKOciatc bpaxjuaic eTriTpiTatc ■ ' dvii toO 
erri oktuj opoXoic* Kard to y' etvat uepiba touc 
6ktuj opoXouc toO TeTpabpdxuou. 



13. evoetKVU|uevoi schol. ad 11. 79 15. Kal x6v 

Tr66a] lege Kaxa t6v tuttov 26. Kara add. Sylburg. 

28. y "] Tpixov vulgo 



350 FRAGMENTA [107] 

'Hjuijuebijuvov. fijui/aebijnvov ccti ju"pov xwpouv 
fijLiicu juebijuvou, TOirrecTi xoiviKac eiKOCiTeccapac. 
f]jai€KTOV be to cktov juepoc toO juebijuvou. 

Kdfkucoc, 6 aTrXricToc, bid bup6oTTOu, TtpOTrapo- 
5 HuveTai. napd tov Kdpov , 6 ecn juerpov citikov. 

KipbrjXov. aTro icTopiac* oi ydp 'AGrjvaioi tuj 

Trpoc touc Xiouc juicei cpepojuevoi ev toic dboKijuoic 

eauTOjv vojuicjuaci tov tou X tuttov eTxapdrrovTec 

dTreppiTTTOV pbeXuccojuevoi. Kupicuc be XeyeTai Kipbri- 

10 Xov to UTroxaXKOv xpuciov. 

KotuXttJ * XeTCTai kotuXtt, Kai eiboc TTOTrjpiou, Kal 
eiboc |ueTpou • Kupiujc be to ottujcoOv juerpov kotuXti,v 
IXctov 01 dpxaiot bid ttjv KOiXoTrjTa- Kai rrav to koT- 
Xov kotuXt|v eXeTOv. 
15 KuaGoc, dvTXriTripiov , juerpov utpoO. 

Ee^CTtic. TujjuaiKov e*cn to 6'vojua* tov t«p Trap" 
f)juiv l eH dpiGjuov airroi Xerouci ceH * Kai juerpou tivoc 
Ttap 5 auToic to cktov XereTai ccHtov bid be eucpuj- 
viav to ceHTrjc XeTCTai £ecrr)c, KaTd jueTaOeciv tujv 
20 CTOixeiujv. outuj <}>iX6Hevoc ev tuj Trepi c Pujjuaiujv 
biaXeKTOu. *Qpoc. 

5 0peXicK0c] * "Oti opoXoc eKXf|6r|, eTreibf| to 
dpxaTov to x«XkoOv vojuicjua tujv 'A6n,vaiujv 6peXi- 
ckov eixcv. Oujtioc TraTpidpxric. * TrdvTUJV be Trpuj- 
25 toc Oeibujv 'ApTeToc vojuicjua eKOipev ev AiTwrj- Kai 
bouc to vojuicjua Kai dvaXapibv touc opeXicKOuc, dve- 
6r|Ke Tfj dv "Ap^ei "Hpa. eTreibf] be totc oi opeXicKOi 
Tfjv xeTpa eTrXfjpouv, tout&ti Tfjv bpdKa, fijueic, Kai- 



5. iu^Tpov citik6v corr. Sylb., ycTacmKov vulgo 8. 
vojaic|Liaci em. Schmidtius ad Hesych. v. xei, 6v6|aaa vulgo 
28. fcovc t6 v6uicjaa Kai] bid t6 v6yicjua vulgo ante Gaisf. 






[107] EX ETYMOLOGICO MAGNO EXCERPTA. 351 

Trep )nf) TiXr)poOvT€C ttjv bpdKCt Toic eH 6poXoic , bpa- 
X^nv auTfjv XeYojuev, Trapd to bpdHac6at. 60ev cti 
Kai vOv XeYOjuev 6poXocrdTr)v tov tokicttiv, eTretbf) 
CTaG>toic Trapebibouv 01 dpxaiot. 6 be *Qpoc Xeyei 
oti to CTtlcai baveicac8ai brjXoi- 6poXocrdTr)C ouv 6 5 
Ta jaiKpd baveiEuJv (piXoic, fj 6 tokotXucpoc XeTou.e- 
voc * Kal oftoXocraTfjcat , tokouc Xapeiv. 

'OpTuid cr)u.aivei Tfjv eKTactv tujv xcipwv cuv tuj 
TrXaTei toO CTfj0ouc* Trapd to opereiv Kai eKTeiveiv 
Ta Tuia , 6 ecrt Tdc xeipac. 10 

TTaXaicTf) crjjaaivei Tf)v tujv Teccdpujv baKTuXiuv 
opbiviaiav cuvGeciv, TreXacrf) tic ouca* oti rreXac 
cuvdTei Td ocrd, toutccti TrXrjciov Troiei touc baKTu- 
Xouc • Trapd to TreXd£etv ouv Td 6crd TraXaiCTf). ccti 
be TCTpabaKTuXov jueTpov. XereTat Kai boxu.f|, oti 15 
TrXaTta Tfj xctpi u.eTpo0u.ev ' Trotei be diro toO jaeTd- 
Xou baKTuXou rrpoc tov Xtxavov dKpov baKTuXouc 
c&a. f) be CTTi9aLifi exei boxu.dc Tpeic, otov TraXatcrdc 
rpeic, baKTuXouc be biubeKa, ujc exoucrjc t^c boxjaf)c 
baKTuXouc b'* ojaoiujc Kai t^c TraXaiCTfjc. dTro be 20 
tou juiKpoO baKTuXou bitCTajaevuJv tujv baK-ruXujv ewc 
toO dvTixetpoc XereTat CTnGajuf), rrapd to aTTOCTra- 
Cliov Troieiv , btd tov aTrocTracj-tov tov aTro toO jaeTa- 
Xou baKTuXou, toO dvTixetpoc, Trpoc to toO yiKpoO 



20. b'] Tpeic vulgo diro etc.] conf.Meletii locum (p.122, 
15) a Gaisfordio citatum: biiCTauivwv be tujv baKTOXwv, dir6 
toO uiKpou oaKTOXou Sujc toO dvTixetpoc CTriOaufjc UCTpOV 
diroTeXeiTar ciriuaui*) be trapd t6 dTrocTracu6v iroieiv tujv 
baKTOXwv f\ biacTrdceai tt^v oXtiv xe»P a - *1 °^ CTri6auf) 
Troiei uev TraXaiCTdc Tpeic, baKTOXouc be bwbeKa. otto be 
toO ueTdXou baKTOXou ewc to0 XixavoO ueTOKOvbOXiov 
baKTOXwv be^a. 



352 FRAGMENTA [107] 

ctKpov * ujc be XpuciTTTTOC , btd to CTrdc6at tx\v oXrjv 
XeTpa. xai TraXatcrdc ev tuj Xrf ipaXjuuj dvfi toO jue- 
Tpnrdc. yiveTai drTO toO TraXaiw. 

TTapacaYT«i> tcx TpiaKOVTa CTabta Trapd TTcpcaic* 
5 Trap 5 Aitutttioic b' eHriKOVTa. Trapd be CocpOKXeT ev 
5 Avbpo|udxTi ctti tou aYT^ou eipnjai. 

TTapdcr)|ua Ta Kipbr|Xa tujv vojutcudTUJV XerovTat, 
Ta cpaOXa Kai dboKtua. Trapd to KaKUJC cecr|judv6ai , 6 
ecTtv ec<ppaTtc6at. 
10 [TTapdcrnuoc, 6 dboKijuaaroc, kokoc, jueTacpopiKUJc* 
XeTCTat Tdp Trapdcriuoc erri tujv voutcjudTUJV uttoki- 
pbfjXwv ' dTTo toO cfijua , tu KOTTTeTat Td vouicuaTa.] 

TTfjxuc , eVi Tfjc xetpoc ■ drTo toO TreTrriTe^vai aKpiy 
tuj ppaxiovt. 
15 TTuTjuaioiciv , 'IXtdboc t'' tjtouv icoic TpovOur 
TTUT)ur] Tdp crjjuaivet tov TPov6ov tx\c xetpoc* Trapd 
to tttuj tttuccuj, TTTUT|uri Kat TruYjuf| • e£ ou TweTat Kat 
TTTuxia, Ta dccpaXt£6jueva. TTUTJuf| cr))uaivei Kat tov 
Trfixuv , e£ ou TrapuOvujuov TruTjuaToc. 
20 TTutoctoXoc] * TTUTOuctov Tdp 6 Trfjxuc KeKajuue- 
vujv tujv baKTuXujv. 

CTTiGajufj. eic to TraXatCTfj. 

Grdbiov KaTa to dpxaTov eKaXetTO avhSc 66ev 
biauXoc, Td buo crdbia, aTro toO buo auXujvac exetv ' 
25 * KaXeTTat be , oti cpact Aavaov eTTt toTc Tdjuotc tujv 
6uTaTe'pujv dTUJva eTTtTeXoOvTa beTHat toTc juvncxfjpci 
to toO bpojuou Tepjua, e*v uj eTrecpuKet ceXtva* e£ ujv 
CTrdcat tov <p6dcavTa, Kai toOto cujupoXov TevecOat 
Tflc viKr|c, ujcTrep vOv Ta ppageTa" aTro be toO CTrdcat 



10. TTapdcnuoc etc. eiecit Gaisf. 20. K€Kau|u£vu)v 

Gaisf., K€kX€icu£vujv Sylb. 



[107] EX ETYMOLOGICO MAGNO EXCERPTA. 353 

K\r)efjvcu CTrdbtov Kai crdbtov. f\ oti TexpaTTobtCTi t6 
TrdXai TrepmaToGvTec, ueTd to eopeOfivai tov Arjuri- 
TpiaKov KapTrov dvecrricav Kai eupwcriac eTribei£iv 
TrotoOjaevoi bpojuov TijujviZovTO. oid Tfjv ctociv ouv 
CTdbtov. eic Ta cxoXta TTwbdpou. 5 

GraTTip, aTTO toO iCTruui , CTfjcur Kat Trap J fjutv 
eVt toO voukjnaTOC TiGeTai- ot be dpxatot em toO 
bavei£etv. opoXocraTac toOv oi 'Attikoi touc 6Xrra 
baveicovTac IXctov UTreppoXiKujc. * 6 be T Qpoc , cra- 
TTjp to voutcjna- dTTo toO iCTr)ui, toO baveiEeceat Trap- 10 
ictujvtoc , to vouicua dv ep^r|0ri , 6 Trpoc bavetcuouc 
Kai aTTObocetc eTTtvorjGetc tuj piw • 60ev Kai craTfipec 
oi xpewcrar oiov 'rroXXoi CTaTfjpec, diroboTfipec 
oub ' av etc * } 'GTrixapuoc TTpojuaGeT. 

Cxotviov , ck toO cxoTvoc ■ toOto eK toO cxuj to 15 
Kparu) • Kai cxotvoqpopoc, ck toO cxoTvoc Kai toO cpe- 
puj • to be cxoTvoc uerpov ecTi TewueTptKov. crjuaivet 
Tpia , tt]v Troav fj vouf|v , ujc to f 'Acujttov (taeucxot- 
vov.' Kai uerpov TTepctKov , 6 Trapd TTe'pcatc rrapa- 
cdm c XereTat, aTro jueTaqpopdc- Kai f\ KaTeueuvTrj- 20 
pia KdeeTOC. Kai 6 ipaXuwboc (prjcr *Tfjv Tpipov uou 
Kai Tf|v cxoTvov u.ou cu eHtxviacac > ck toOv Tf)c cxoi- 
vou toO ueTptKoO CTrapTiou Kai Ta ueTpouu.eva tujv 
Xwpiujv cxoivicjnaTa XereTat. 

TdXavTOV * f xpuceta TraTfjp ^TtTatve TdXavTa.' cr)- 25 
jaaivet be TdXavTOv to £uyov, Trapd to Taivuj pfjua. * 
TaXavTOV ouv f| CTCtGiari ■ Kai TaXavTeuetv to CTaeui- 
£eiv Kai ZuTOCTaTeTv. ev Ttuaiur ? Tf)v be Tnv TaXav- 
Touuevrjv dvujjiidXujc ceieceat uev urr' ^Keivujv ki- 
vouue^vrjv be au TrdXtv eKeTva ceietv.' * TroXXd eupov 30 
cnjLiaiveiv ir\v XeHtv f\ Trapd to uertCTOv xpociou Kai 



14. TTpojar^eei vulgo ante Gaisf. 

SCBIPT. METBOL. I. 23 



354 PRAGMENTA [107] 

dpyupiou uepoc* Ka0' 8 crjuatvojuevov ArmoeGev^c 
qprjci TrevTrfKOvra TaXavTa. f| eraOjuoO ti ovoua, 
ujcrrep 'AptCToqpdvrjc • ? d\X' r) TaXdvTW juouciKf) Kpi- 
GriceTai.' Kai to 'Ourjpou* c xpuceta TtaTfip emaive 
5 TdXavTa.' Tpkov cr)uaiv6juevov r\ porrf|. TeTapTOV 
dptOjuoO ti 6'voua, ubc Kai TtoXuTdXavTOC 6 rrXouctoc- 
Kal to 'Oufjpou* c kcito b 5 dp 1 ev ueceotci buo xpucoTo 
TaXavTa.' Kai orrdXavTOv be Kai TpiTdXavTOv, Kai 
fluiTdXavTOV XefeTat. dpxaia bc f) xpr\ac Kai r\ toO 

10 tpitov fijuiTdXavTOV Kai TriuTrrov f|uiTaXavTOv. ecrt 
be to uev TptTOV fijutTdXavTOv buo f|utcu TdXavTa* to 
be TrejUTfTov fjutTdXavTOv Teccapa fjjutcu • Kai to efSbo- 
uov fuutTaXavTov e£ fijutcu* Kai oXujc outivoc dptOuoO 
Trapujvuuuj u.epet iTrovojudcet Ttc to fijutTdXavTOV, 

15 toutou 6 TTporprouuevoc dptOuoc eqpapjuocet toic Ta- 
XdvTOtc oiov dv uev r\\ eTrrd, dv be 6', oktuj, cuva- 
ptGjuoujuevou brjXovoTt Kai toO S. qpiXov be toTc dp- 
Xatotc Kai to ev fjutcu TaXavTOV Tpia fjjutTaXavTa Xe'- 
T€tv, ujc Kai Tpia fjutuvata ir)v u.iav fijuicetav uvdv. — 

20 Kai dXXujc. to TdXavTOv KaTa touc TraXatouc xpucoOc 
e?xe Tpetc bto Kai 0iXr|juujv 6 kujjuikoc qprjcr c buo ei 
Xdpot TdXavTa, xpucoOc l e£ e'xwv dTroiceTai.'— Gic to 
XeHtKOV Tfjc MXtdboc ^eTrr' aTrupouc Tpirrobac, bim 
be xpucoto TdXavTa.' — Td vOv eHaKtcxiXta XeYojueva 

25 rrapd 'AOrrvaiotc. btaqpopwc be voeTTat* fjv ydp Kai 
ppaxu ti Trapd toTc dpxaiotc. Kai 6 rrotriTfic be bfl- 
Xov f|juTv toOto rroieT, ev tuj errtTaqpiuj ITaTpoKXou 
Xe'TU)v c tuj be TCTdpTtu GflKe buo xpucoTo TdXavTa.' 
et Ydp rrepi toO TaXdvrou tujv c €\Xfjvujv dcri , ppaxu 

30 ti to TdXavTOv toO xpucoO fjv Trap 3 airroTc, ujc 6 
AiqptXoc [dv dpYupiu] e ppaxu Ti ecTt TdXavTOv' qprjci. 

10. TpiTOU ^fitfaXdvTou vulgo 19. r\pnc\j vulge 



[107] EX ETYMOLOGICO MAGNO EXCERPTA. 355 

— TdXavrov be , ou TdXavTa. TaOTa be' ecri xpuciou 
TdXavTov. 

TapTn,u6piov , bixaXKOV * 6 Tap x aAK °uc 6yooov 
toO oftoXoO. Kai TapTTijLiopiov Tiva KaXoOciv, olov 
bixdXKOu d£tov. 5 

TeTap-rrijuopiov , to TeTapTOv uipoc toO opoXoO, 
TOUTe'cTi x a *KoT buo* 6 ydp oftoXoc oktuj x a ^ K0 ^ c 
exei. TpitTiiLiopiov be touc c eH x aAK °uc eipn KC ^ 1 * 
Xrjuwv. 

TeTpdxu.ov ou buvaTat KaTd cutkotttiv Teve'c0ai 10 
btd tov tovov * ei ydp cutkottti twoito , TiapdXoTOC 
6 tovoc. T€Tpdbpax)Liov ' Kai dTropoXrj tou bp, T€Tpd- 
axiuov * Kai cuvaXoKprj , TeTpdxiuov ' Kai TrepiCTrdTai. 

TpiaipoXijuaToc , Tptujv opoXuJV, euwvoc. 






ETROLOGICORUM SCRIPTORUM 



RELTQUIAE. 



COLLEGIT RECENSUIT PARTIM NUNC PRIMUM 
EDIDIT 

FRIDERICUS HULTSCH. 

VOLUMEN II 
FO SCRIPTORES ROMANI ET INDICES CONTINENTUR. 







LIPSIAE 

IN AEDIBUS B. G. TEUBNERI. 
MDCCCLXVI. 



lipsiae: typis b. a. teubneri. 



PRAEFATIO. 



Postquam ad prius volumen praefalionem scripsi, in 
pia ea quoque subsidia enumeravi quae iam ad lianc alte- 
-am partem edendam collegeram, auxi eum apparatum 
Guelferbytanae bibliothecae copiis quas aestate superioris 
anni adii. Praeterea Guilielmus Christ, vir studiorum 
similitudine mihi coniunctissimus, tribus commentariis 
quos infra suo quemque loco laudabo multa et egregia ad 
nonnullas res difficiliores illustrandas contulit. Sed iam 
singula quaeque persequar. 

108. 109. Varronis librorum de lingua Latina reliquias 
quae nunc exstant omnes constat fluxisse e codice FJoren- 
tino illo saeculi XI (F), quem olim contulit Petrus Victo- 
rius. Eundem cum nuper descripsisset II. Keilius idquc 
apographum concessisset L. Spengelio, hunc precibus adii, 
ut ad eos locos quos in hunc librum receplurus essem va- 
riam Florentini scripturam ex illo apographo mihi adnota- 
ret. Respondit petenti vir egregius paratissimo animo 
misitque mihi ad locum de agrestibus mensuris (V, 34 s., 
nobis fr. 109) ipsius Florentini scripturam; ad alterum 
autem locum (V, 169 ss., fr. 108), qui in Florentino nunc 
desidcratur nonnullis foliis abscissis posteaquam Victorins 
eo usus est. ; adnotavit varielatem alius cuiusdam codicis a 
Keilio collati, qui accuratissime ex ipso antiquo Floreiitino 
descriptus est (N). Atque haec quidem per litleras Spen- 
gelius mecum communicavit; praeterea rationem habui 
eius commentarii quem idem de libris Varronis emendnndis 
scripsit: Ueber die Kritik der Yarronischen Biicher de 
lingua Latina. Abhandl. d. Baijer. Ahad. I Cl. VII Bd. 



IV PRAEFATIO. 

// Abth. 1854 (quem libruin significavi nota Spe). Nec ad 
locum de agri mensuris omisi ea quae Lachmannus in Mus. 
Rhen. II p. 356 ss. (La) exposuit. Denique adnotavi varias 
scripluras quae apudPriscianum in libro de figuris numero- 
rum ($ 15 s.) inveniuntur(/Y«), ubi usus sum editione Keilii. 
Nec tamen persuadere mihi potui omnia quaecumque apud 
Varronem leguntur omissa a Prisciano ob eam ipsam cau- 
sam Varroni abiudicanda esse. Nam extrema quidem Var- 
ronis verba (§ 174 quod libram cct.) iniuria sive Priscia- 
nus omisit sive librarii eius, quam neglegentiam etiam 
aliis locis commissam esse consentaneum videtur. Et alio- 
quin nonnulla errata sunt apud Priscianum quae recte ha- 
bent Varronis libri. — In fr. 109 p. 51, 12 certa con- 
icctura correxi esse p. id est pedes ex Florentini scriplura 
esset. De compendio p. conf. p. 54, 10. 55, 14 ss. 58, 
27. 59, 23, denique legem parieti faciundo in C. I. L. 
vol. I p. 577. 

110. Varronis locuin de agrestibus mensuris qui legi- 
tur in libro de re rust. I (cap. 10) vulgatae lectionis erro- 
ribus purgatum edere non potuissem, nisi insigni humani- 
tate H. Keilius precibus meis salisfaciens ex uberrimo suo 
apparatu Varroniano misisset mihi varias scripturas codi- 
cum Laurentiani LI, 4 (L) saeculi XV et Caesenatis biblio- 
thecae Malatestianae (M) saeculi XV, quorum de origine 
atque auctoritale luculenter exposuit in Observationibus 
criticis in Calonis et Varronis de re rustica libros, 
quae prodierunt Halis a. 1849. Praeterea idem recte nie 
monuit, ne omilterem variam scripluram codicis antiquis- 
simi Florentini nunc perditi, unde omnes reliqui libri manu 
scripti derivati sunt. Quam scripturam olim adnotaverat 
Polilianus ad marginem Venetae cditionis scriptorum rei 
rusticae principis 1 ); descripserat inde H. Brencraannus, 
quo apparatu tumGesnerus usus esl (v. eiusdem Script. rei 
rust. Lipsiae 1735 p. XX). Sed nuper Keilius — siquidem 



1) Usus sum exemplo eius editionis Dresdensi, in quo 
desunt XII prima et II ultima folia, sed haec duo sup- 
pleta sunt manus scriptura. Leguntur in fine singularum 
partium, Catoni», Varronis cet. : opera et impensa ienson 
— vjsnktiis — M.CCCC.LXXII. 



PRAEFATIO. V 

recte intellexi ea quae per litteras scripsit — invenit ipsum 
illud Venetae editionis exemplum Politiani notis nobilissi- 
mum, atque inde eas omnes descripsit. Quod exemplum 
quoniam vir praestantissimus tum cum ad me scripsit non 
in manibus habuit, dubitalionem sibi relinqui signifieavit, 
an Politianus p. 52, 19 baberet r coooC£ pedes hae', ubi 
in Venela leguntur *M. M. C. pedes. hae'. Omnino autem 
cum Politiani notae usui esse non possent sine Venetae 
comparatione, huius varietatem ubique adscripsi (Fe), et 
praeterea distinxi Politiani scripturam apud Gesnerum at- 
que illam quam Keilius ad me misit notis P# et P k . Deni- 
que adnotavi eliam, ubi opus esse videretur, scripturam 
Oesneri et Scbneideri (Ge, Sch, eorumque consensum 
tulgo). — P. 52, 11 ad seu quid aliud (sic enim emen- 
dandam esse censui librorum scripturam si quid aliud) 
conf. Cic. de r. p. 1, 17, 29: ut mihi Platonis illud, seu 
quis clixit alius, perelegans esse rideatur. 

111. In recensendo Columellae loco qui est de agri 
mensuris gratissimam operam milii navavit A. Nauckius ad 
caput I libri V ex codice olim Sangermanensi, nunc Pelro- 
poiitano 207 varia scriptura diligentissime adnotala. Sic 
contigit ut banc quamvis exiguam Columellae operis par- 
ticulam cx vetuslissimi illius libri auctoritate edere possem. 
Quae si quis cum Schneideri editione contulerit, vix eun- 
dem scriptorem hic atque illic legi dicat. Praelerea autem 
cognovi editionem principem Venetam, quae lensoni studio 
prodiit (supra adn. 1), mullo propius abesse ab illo Petro- 
politano libro quam vulgalam Schneideri scripluram. Ergo 
illis vulgatis erroribus omissis praeter Petropolitanum co- 
dicem (S) huius tantum editionis rationem habui (Ve), quo 
facto simul id asseculus sum, ut Politiani nolas e Floren- 
lino quodam codice excerplas (P) adscribere posscm. In 
varia Pelropolilani scriptura si quae cursivis lilteris ex- 
pressi, ea in rasura posita sunt. — P. 54, 10 posl passus 
iibrorum duclus variis modis corrupti sunl; sed genuinae 
scriplurae vestigia servavit S. Nam quod ex hoc afTerlur 
sunt campum, olim fuit svnteampv, id aulein facile sol- 
vitur in sunt ea m(ilia) p(edum) V (conf. scripluram Vati- 
cani p. 58, 27). — P. 54, 19 possumus ita quis tueri pos- 



VI PRAEFATIO. 

sit, ut infinitivum intercidisse dicat; verum apparet ipsum 
possumus alienum esse ab hoc loco et posuimus, ut 
vulgo , legendum esse. — P. 55 , 2 nota Q pro VI et in 
Petropolitano codice saepius et in vetustissimo Isidori libro 
iis locis qui apud nos sunt p. 109, 13 et p. 121, 8 in- 
venitur. 

112. Vide Gromalicos veteres ex recensione Lacbmanni 
p. 30. Codices sunt A Arcerianus, E Erfurtensis; La si- 
gnificat scripturam a Lachmanno editam, a qua ego non- 
nullis locis ita recessi, ut veterum librorum auctoritatem 
praeferrem. Figuras corruptas in A restitui. 

113. Vide ibid. p. 94, 9—95, 10 et 96, 21—97,13. 
Nam locum interpolatum qui p. 95 s. legitur separatim 
edidi (fr. 128). 

114. Vide ibid. p. 121, 25 — 123, 10. Codices sunt 
Arceriani pars altera B et Gudianus G. Duobus locis nota 
trientis in libris corrupta est aut in I. L. (B p. 59, 24) aut 
in L (G ibid.) aut in II (BG p. 61 , 1). Ubi Lachmannus 
expressit duplicatam illam sextantis notam quae similis est 
litterae S e contrario positae; nos dedimus 2Z, de qua no- 
tatione infra ad fr. 133 et extrema hac praefalione dictum 
est. — Ibidem p. 60 vs. 6 sicut librorum scripturam ser- 
vavi ac postea sicut videlur interclusi, quo facto nulla 
offensio relinquitur. — Tum p. 60, 25 locum de quo iam 
paene desperaveram levissima mutatione sanari posse in- 
tellexi. Nam cum B habeat pTuniuero , id solvi in pro- 
deunt vero, reliquam autem Arceriani scripturam intactam 
reliqui. — Denique p. 61, 4 medimni aestimalio monelali 
mensura, ut recte Lachmannus adnotat, debet esse iuge- 
rum unum, unciam, dimidium scripulum (= 1-§W) » at " 
que id ipsum exprimere voluit Lachmannus, posuit autem 
pro dimidio scripulo dimidiae sextulae, h. e. binorum 
scripulorum, nolam , quod probari non possc apparet. 
Omnino autem alienum esse duco ullam dimidii scripuli 
notam coniectura effmgere, quam nusquam inveniri ex- 
pressis verbis scribit Maecianus (§ 39) , nec vero ego us- 
quam repperi. Nam de ponderibus quidem si agitur, dimi- 
(lium scripulum est obolus : at quis sana ratione hoc Hy- 
gini loco oboli notam inculcare audeat? Sed tamen per 



PRAEFATIO. VII 

notas illam medimni definilionem ab Hygino scriptam fuisse 
codices lestantur. Ouid igilur relinquitur, nisi ut statua- 
nms Hyginum, qui anlea (vs. 1) in simili computatione 
unum scripulum omiserit (v. Rudorff. Grom. II p. 421), hoc 
loco pro dimidio scripulo posuisse totum scripulum, scrip- 
sisse igitur monetali mensura (iugerum) I — ^? Nam hi 
quidem notarum duclus proxime accedunt ad scripturam in 
B traditam I CC. 

115. L. Volusii Maeciani distributionem, ut supra di- 
ctum est, repetivi ex recensione Mommseni (Abhandl. d. 
Sachs. Gesellsch. d. Wiss. vol. III 1853. p. 281 ss.). Qui 
lilteris a. d. V Cal. Febr. a. 1863 ad me datis scripsit sibi 
nunc § 45 tetrachmum pro vulgato tetradrachmum e 
librorum auctoritate legendum videri. Sunt autem hi libri 
quibus usus est Mommsenus (Mo) Parisinus 8680 (C?) et 
Vaticanus 3852 (C"), uterque membr. saec. X, quorum 
consensum idem notavit per C. Priores editiones diligen- 
ter contulit Bockingius (Z?o), cum Maeciani libellum edidil 
Bonnae 1831. Ego, srcut inilio praefationis ad prius vo- 
lumen demonstravi, mihi non licere existimavi totum 
Mommseni apparatum repelere, qui in ipso illius libro 
praesto sit omnibus quorum ea accuratius perquirere in- 
terest. Varios autem notarum ductus qui in libris inve- 
niunlur, quantum fieri potuit, repetivi extrema hac prae- 
falione, ubi omnia quae ad id genus pertinerent collegi. 
Pauca tamen omitti necesse fuit, ne nimii sumptus novis 
typis excudendis bibliopolae fierent; haec igitur quaerenda 
sunt in ipso Mommseni libro. In extrema libelli parlicula. 
quam omiserunt editores ante Mommsenum (vide illum 
p. 287) , addidi variam leclionem codicis Vaticani traditam 
ab Helbigio, qui Epiphanii interpretationem Latiuam n 
eodem codice mihi descripsit. 

116. Liber de asse in edilione principe quam indicavi 
in prol. § 114 adn. 1 legilur p. DCC s. ; signilicavi Rv. 
Denuo eundem libelluin excusseruntGronovius (Gr) m libria 
de sestertiis (Amstelod. 1656: de reliquis Gronovianis edi- 
tionibus vide Bocking. p. 9) et Bockingius (B6) una cuin 
Volusio Maeciano (Bonnae 1831). 



VIII PRAEFATIO. 

117. Locis Festi, ut consentaneum erat, statim addidi 
ea quae Paulus habet ex Festo excerpta, quae minoribus 
litterarum formis distinxi. Ex Festi codice omnem scrip- 
turae varietatem adscripsi, passim auctam et correctam ab 
H. Keilio in Mus. Rhen. VI (1847) p. 618 ss., quae supple- 
menta notavi addita littera K. Nonnulla tacite secundum 
Keilium correxi, ut p. 77, 7 quodcumque, p. 79, 19 in- 
perfectam. Extremos Festi locos repetivi ex Mommseni 
recensione quae nuper prodiit in commentariis Acad. Berol. 
a. 1864 p.57ss. Idem initium plebisciti Siliani per lilteras- 
emendatum ad me misit, ubi de nota IIL , i. e. duodequin- 
quaginta, conferri iussit legem repetundarum (C.I.L.vol.I 
n. 198, 34); ac similiter in aliis inscriptionibus inveniun- 
tur IIX, XIIX, XXIIX (v. indices ibid. p. 613). — Pauli lo- 
cos edidi e codice Guelferbytano 10. 3 Aug. in 4 membra- 
naceo saec. X (G). P. 76, 17 non oflendo in verbis singuli 
pondo libras, quae nuper in dubitationem vocavit Madvi- 
gius in Emend. Liv. p. 318. Nam et hoc loco et apud 
Varronem de 1. Lat. § 182 et Livium 26, 47, 7 libras an- 
tiqua genetivi forma mihi esse videtur. — Scaligeri, Ursini r 
Muelleri scripturas significavi Sca, Urs, Mue. 

118. Prisciani locum e libro de figuris numerorum re- 
petitum recognovi secundum codicem Gudianum 132 foL 
66 b ss., quem H. Keilius iu hoc libro edendo omisit, adhi- 
buit autem ad Prisciani Partitiones (v. praef. p. 398 s.). 
In hoc codice memorabilis est scriplura dardaniu (§ 14), 
de qua vide prol. p. 23. — P. 84, 20 ex librorum aucto- 
ritate edidi tetrachma. Praeterea nulla fere in re discessi 
ab eo verborum Prisciani contextu quem egregie constituil 
Keilius. 

119. Victorii argumentum calculandi ex codice Bam- 
berg. membr. saec. X vel XI edidit Christius in annalibus 
Acad. Monac. (Sitzungsbericht etc. 1863. I. p. 132 ss.).. 
Idem fragmenlum inter Bedae Venerabilis scripta exstat 
edita Basileae per lo. Hervagium a. 1563, vol. I p. 147. 
Ubi hic titulus praefixus: Bedae Presbyteri praefdtio in 
libellum de ratione calculi. Apparet autem Bedam suo 
arbitrio quaedam mutavisse, nonnulla etiam addidisse, mi- 



PRAEFATIO. IX 

nime tamen meliore exemplo quam nuper Christium usum 
esse. 

120. Carminis de ponderibus codex arcbetypus ipse, 
unde omnes noslri libri manu scripti derivali sunt, tot et 
tam gravibus mendis inquinatus fuit, ul, eliainsi illum 
lilnum in manibus baberemus, plurimis tamen locis de 
genuina scriptura dubilatio relinqueretur. Iam vero ex hoc 
quasi impuro fonle lurbatior etiam rivulus defluxit in co- 
dicem illum octavi saeculi, olim Bobiensem, nunc Vindo- 
bonensem, cuius scripluram in luceni protulit Endlicherus 
(Prisciani grammatici-carmina. Vindob. 1828). Nam ex- 
aratus est is codex magna, ut videlur, scribendi feslina- 
tione ab homine admodum ignaro atque indiligente, qui 
uon solum oscitantia plurima peccaverit, sed eliam, quain- 
vis vix Latina sciret, aliquotiens ea quae in arclielypo aul 
non distincte aut perlurbate scripta essent pro arbitrio 
mutaverit (vide cum alios locos tum vs. 33 : quam dixere 
duellam, 76: hoc si bafon, 112: modulalus suo per esse, 
133: quis minor argenli). Praeterea ex archelypo alii 
libri maiore cum cura et a peritioribus hominibus descripti 
sunt iique in variorum grammatieoruin maiius venerunt, 
qui coniecturis et corruptos locos et, ut fieri solet, etiani 
integros lentarent. lnde quot fere sunt codices praeter 
Bobiensem, lot formas habemus huius carminis a grainma- 
ticis partim depravali; quibus libris accedil ipsius Bohicn- 
sis scriplura secunda ac terlia, ulraque ex eodem inler- 
polationum genere orla. Nobis iu recensendo lioc cannine 
necesse visum est primum omnes Bobiensis libri scripluras 
adnotare, quae apud Endlicherum inter reliquas adnolatio- 
nes dispersae non ita in oculorum oblutum cadunt, ut et 
codicis auctoritas et criticae arlis ralio requirit. Praeterea 
alterius formae quam interpolatam diximus specimen prte- 
buimus ex Guelferhytanis duobus Gudianis. altero 132; al- 
tero 64 (utroque membr. saec. X in 4), quos libros admo- 
duin neglegenter olim a Wernsdorfio adhibilos ego denuo 
cum Endlicheri edilione coutuli. Signilicavi Bobiensem co- 
dicem liltera A (primani eius manum A\ secuudam et ter- 
tiam A l et A*), tum Gudianuni priorem /?, allcrum ('. Ili^ 
codicibus addere poteram Parisinum 7211 ab Angelonio 



X PRAEFATIO. 

edilum et cum Endlicheri libro collatum ab Orellio in app. 
ad Phaedri fab. p. 241 s., tum Sangallensem 817 nuper a 
Car. Schenkelio collatum (Sitzungsber. d. Wiener Akad. 
1863 p. 56 ss.); sed cum viderem eos codices nulla re 
praestantiores esse Gudianis, nolui hoc supplemento ad- 
notationem criticam onerare magis quam ornare. 

Iam vero quas leges in recensendo carmine secutus 
sim, breviter exponam. Merito supra reprehendi illius 
librarii qui Bobiensem cotlicem exaravit neglegentiam et 
imperitiam. Sed tamen ea ipsa ignorantia maiorem efficit 
huius libri auclorilatem quam ceterorum omnium; nam in 
hoc quidem nihil coniectura ita immutatum est, ut id pro 
vero haberi possit. Ut planius dicam, aut genuinam scrip- 
turam habemus in Bobiensi aut ea menda quae facillime 
cognoscantur. Ergo quoad aliqua probabilis ratio aflerri 
polerit, aut ipsa Bobiensis scriptura erit sequenda, aut, 
sicubi eam corruptam esse apparebit, ,ex his ipsis corrup- 
telae vestigiis elaborandum ut vera lectio inveniatur. Nec 
prius, quam id fieri nullo modo poterit, confugiendum ad 
interpolatos codices, quorum scripturam ubicunque diver- 
sam a Bobiensi recepimus, ea certe dubitalio relinquilur, 
sitne illa vera scriptura casu quodam felici servata, an orta 
eadem ex hominis grammatici probabili coniectura. Ac vero 
saepius coniecturas quam antiqua verba in istis codicibus 
exstare arbilror. Reliqua commodissime ila demonstrabo, 
ut, quibus locis ab Endlicheri editione discesserim , singil- 
latim proponam. Vs. 7 recepi minora ex A , quippe quod 
melms respondeat priori maius quam vulgalum minuta. 
lbidem nil ex eodem libro videbatur scribendum esse, sed 

cum ibi n exaratum esse cognovisscm (Endl. praef. p. XI), 
quo compendio etiam pro nihil festinans librarius facile 
uti posset, servavi nihil, quod certe est numero aplius 
(et conf. vs. 188). — 11. ve apud Endlicherum a typotheta 
erratum esse videri recte scribit Schenkelius 1. c. p. 61 
adn. ; nos vel edidimus ex A. Scripturam lentis vergantur 
in octo, quam allera codicum familia habet, Christius (Mus. 
Bhen. XX p. 71) ortam esse suspicatur ex lentisve grana 
ter octo. — 17. dragmam et sic per g ea vox ubique le- 



PRAEFATIO. Xr 

gitur in ABC, nec dubitandum est, quin sic scripserit is 
qui hoc carmen composuit (v. indicem s. v.). Idem statuen- 
<lum videtur de olce vs. 17 et eminas vs. 68. — 21. sici- 
licum A, ubi vulgatum sicilicus non debebat tenere End- 
licherus (conf vs. 78). — 32. Grai AB, Graii vulgo. — 
36. ex corrupta in ABC scriptura emnam vulgo factum osl 
hinc Mna, quod recte repudiat Schenkelius, ipse ei mnam 
coniiciens. Sed potius unam cum Vineto scribendum, pro- 
batum id quidera et Schenkelio et Christio p. 57 (commen- 
tarii in vol. I p. 67 adn. 5 citati). — 37. docuisse inter- 
polati codices, dixisse A 3 : neutrum cum genuinum esse 
videretur, ex vocare, antiqua scriptura in A, effeci memo- 
rare coll. vs. 93. — 38. dragmis ex A, -nam vulgatum 
drachmas tam barbarum est, ut scriptori carminis tribui 
non possit, qui quidem dragmis posuit pro dragmarum 
numero. — 46. de ac si conf. vs. 116. — 48. nec quae 
Endlicherus secundum Wernsdorfii coniecturam: ego neque 
quae scripsi cum Schenkelio. — 57. malis nimirum non 
minus recle in A scriptum, quam coniunctivi leguntur vs. 
75. 94. 184 s.; falsum igitur vulgatum mavis. — 62. cy- 
bus hic sine dubio est antiqua scriptura , nam et hic re- 
ctissime est positum et cybi redit vs. 195. Pessime hic 
vulgo omissum metrumque turbatum. Schenkelius coniecil 
cubus; hanc ne cui\ Christius in Mus. Rhen. XX p. 71 
cubus hic. — 69. 70. de his versibus mullum dubilave- 
runt et priores editores et nuper Schenkelius 1. c. et Cliri- 
slius in Mus. Rhen. p. 72. Ego secutus sum Endlicherum 
qtiis ablativo casu scribentem, quae forma redit vs. 187. 
Tum proximo versu duos restitui ex ABC, ubi duas End- 
licherus praetulit, cum eum lateret choenix in labulis me- 
dicinalibus idemque apud Epiphanium el in fragmento Trepi 
jLieipuuv masculini generis esse (vide indicem). Nec deest 
Latinus auctor Epiphanii interpres p. 106,8. Sic scriptoii 
huius carminis vera et cum optimis aucloribus congrutn- 
expositio mensurarnm vindicala est, ut congius habeat 
choenices tres sive sextarios sex sive colylas duodecim. 
choenix sit duorum sextariorum sive quatluor colylaruni: 
nulla igitur iam apud lmnc poetam choenix quattuor sex- 
tariorum, quae efficiebalur cx vulgata olim scriplura qui 



XII PRAEFATIO. 

quater adsumptus. — 71. sextarii Endlicherus edidit pro 
vulgato antea sextari, qui cum aliis locis ubique vulgatae 
scripturae varietatem aflerat, hic autem nihil plane adnotet, 
duhito num sextarii habeat A, certe id non a prima manu. 
Utut est, sine dubio sextari scribendum, quoniam quo 
emendatior carminis forma prodiit, eo magis declaratum est 
scriptorem rei metricae bene gnarum fuisse nec longas 
hrevesque syllabas inter se confudisse. Qui cum sextarius 
vs. 65 in secunda syllaba recte produxerit, quis neget 
quin paulo post sextUrii librarius polius scripserit quam 
antiquus poela? Accedit quod idem sextari probabililer 
restitui vs. 80, ubi cum vulgo ex interpolatis libris editum 
sit sextario ,- in A autem inveniatur si sextarios, apparet 
ex hac corrupta scriptura eodem iure sextari elici posse, 
quod unum structurae huius loci conveuiat. De conlracta 
genetivi forma conf. vs. 127. — 72. recipit A, capiat B 
vulgo. — 73. cyatos ex A et sic per / reliquis locis scrip- 
sissem, nisi vs. 80 cyathus in A 1 legi Endlicherus doceret 
ad vs. 75. Sed eo ipso loco duo deprehenduntur lypotlie- 
tae errores (chyatos allerum pro chyato , el cyaci pro 
cyati), quae editoris neglegentia eliam eodicis scripturam 
vs. 80 dubiam reddit. — 78. coclearia edidi ex BC idem- 
que suadet A; cochlearia vulgo. Item vs. 83. -*- 83. 
scripulique hoc Joco A cum BC; vulgo scriplique, ut A 
liabet reliquis locis. — 89. superest A' rectissime, superat 
vulgo. — 93. addit AhC; lemere vulgo addet: conf. vs. 95. 
— 95. olivae non dubitavi recipere ex A 1 pro vulgato olivi; 
nam ad olivum appositum epitiielon labens abundat; at 
olita labens [die gleilende Oelfrucht) est oliva premendo 
in liquidum oleum mulata, quae loculio elsi contortior vi- 
dealur, tamen minime abhorret ab illius saeculi poetarum 
usu. — 103. argento edidi ex ABC idemque restiluit 
Schenkelius; vulgo argenti. — 104. harundo AC, arundo 
vulgo. — 108. bene Endlicherus aequa ex A restituit; 
sed indicalivus secatur requiiit relativam senlenliam: 
scripsi igitur tof quae aeqna in frusta secalur. ■ — 112. 
si A 1 ; conf. vs. 114; sin vulgo. — vss. 113 — 115 alieno 
loco inculcati et post vs. 118 reponendi esse videntur 
Chrislio in Mus. Rhen. XX p. 72. — 113. quod si et 116. 



PRAEFATIO. XIII 

ric st edidi ex A; vulgo quodsi legitur posteriore, aut si 
priore loco. — 120. ut dragma superet cjrarior edituni 
est ex A 3 et vestigiis primae manus in eodem codice. Sed 
allius vilium hoc loco latere videtur. Accedit rei ipsius 
difficultas, quam non plane expedit Klugelius; sed de ea 
re non est hic disserendi locus. — 126. hoc ABC Schen- 
kelius, id vulgo. — 127. Syracusi A'B contracla genetivi 
terminatione, ut supra vs. 71. 80. sextari. Vulgo Syra- 
cosii. — 130. conperto A. — 144. quotte pro quotqne 
scribendum esse videtur Christio in Mus. Rhen. XX p. 72 s. 

— 151. sub aquis fiet ABC Schenkelius, quod quo iure 
Endlichero glossematis loco visum sit, equidem non intel- 
lego; immo vulgatum subsistet enim pessime est inlerpo- 
latum. — 157. corrupti codicum scriptura, etsi difficilior 
est, tamen nec a rei ratione nec a stilo huius poetae aliena 
videtur. Vulgalum corrupto revocat Christius 1. c. p. 71. 

— 161. quaevis librae ABC Schenkelius. — 179. causa- 
que ego, causa et Schenkelius, causa contra numerum 
Endlicherus ex A. — 187 s. hos versus recte distinxit et 
explicuit Christius 1. c. p. 73. — 195. cybi ex A, ut vs. 62; 
cubi Endlicherus. 

121. Idem carmen de ponderihus codex Parisinus 7461 
membr. saec. XIII alio ordine disposilum eUduobus supple- 
mentis, sed iis alienis a genuino conlextu, auctum exliibet. 
Hinc et ipsum carmen et ea quae dixi supplementa edidit 
L. Angeloni in libro qui inscribitur Sopra Guido d^Arezzo 
dissertazione (Paris. 1811) p. 227 ss. (supplementa repe- 
tivit Orellius in appendice ad Phaedri fabulas p. 240 ss., 
scd falsum codicis numerum 7211 atlulit deceptus errore 
Angelonii p. 225). Ex his supplementis altcrum, quo ric 
librae partibus agitur, ego Parisiis ex eodem codice 7461 
descripsi, quae opera propter mulios Angelonii errorea 
minime inutilis fuit. Praelerea haec cx eo codice enot.ivi. 
Conlinet fol. 1 — 16 Guidonis micrologium in musica, fol. 
19 — 27 Odonem de musica. Folia autem quae interserta 
sunt, 17 et 18, contrario ordine colligata sunt ac per ar- 
gumentum scripturae oportuit. Nam in fol. 18 incipit sine 
inscriptione carmen de ponderibus Pondera poeniis ucfc- 



XIV PRAEFATIO. 

rum memorata libellis idque perducitur ad vs. 55 semun- 
cia maior. Tum interealati sunt duo versus 

Haec de ponderibus. si celera signa requiris 

Ex ipsis uelerum poteris cognoscere cartis. 
Sequuntur carminis de ponderibus versus 124 Nunc aliud 
usque ad 163 sine aquis, ubi omnes libri manu scripti 
praeter Bobiensem, ut supra dictum est, desinunt. Haec 
excipiunt duodecim versus de planetis iidem quos Ange- 
lonius edidit p. 232 (repetivit Orellius p. 242): Signifer 
— conficit orbem. Hic desinit scriptura in codice ac 
relinquitur vacuum spatium, unde apparet librarium ipsum 
nibil babuisse quod adderet. Iam recenseamus fol. 17. In 
hoc ea pars carminis de ponderibus perscripta est qua de 
mensuris et variis liquorum ponderibus agitur. Sed pro 
genuini carminis versu 56 Haec de ponderibus: superest 
pars altera nobis, hic substitutus est 

Nunc et mensuras dicamus carmine uero ; 
sequuntur versus genuini carminis 57 — 121; tum pro ver- 
sibus 122 et 123 haec leguntur 

Haec de mensuris tibi sint quae signa requiris ; 
postremo autem additi sunt viginti illi versus de ponde- 
ribus qui in noslra editione locum habent fragmenti 121. 
Quos, ut dixi, ipse descripsi e cod. Paris. 7461 (A) y 
et adnotavi variam scripturam codicis Thuanei a Meyero 
citati (Thu). Etenim iidem versus in tria fragmenta di- 
stracti leguntur inAnthologia Burmanniana (apud Meyerum 
carm. 1066 — 68). lpse autem Burmannus quibus sub- 
sidiis usus sit, haec eius verba declarant (Anthol. Burm. 
vol. II p. 404) : *tria haec epigrammata — ex velustis- 
sitno codice S. Germani, in quo subscripta legebantur 
Rhemnio Fannio de ponderibus, in suas schedas conie- 
cerat N. Heinsius, e quibus ea his inserui, ne perirent. 
eadem aliquando descripsi Leidae ex codice Vossiano, 
in quo uno tenore tria haec coniuncta legebantur. — 
versu primo edidi Libra vel as pro vitiosa codicis scri- 
plura Libralis as et v. 4 retracta pro tetracte'. Ex his 
Curmanni verbis sane cognosci non potest, utrum codicem 
his duobus locis ad quos varias scripturas affert intellexe- 
rit. Quod utut est, reliquis iocis Burmanni scriptura eam 



IJ 

! 

d 






PRAEFATIO. XV 

habet auctoritatera, ut, sin rainus ubique, tamen plerumque 
odicis Sangermanensis esse putanda sit, quapropter eam 
iligenter adnotavimus (Bu). Nec omisimus Angelonii 
editionem (Ang). — Vs. 4. Schenkelius (Sitzungsber. 
d. Wiener Akad. 1863 p. 57 adn.) pro ter acta suadet 
ter apta ; sed quid merito reprehendi potest in illa scri- 
ptura ex A repetita? (conf. Christium in Mus. Rhen. XX 
p. 65). — 10. stater ac distincle habet A; egregie igitur 
confirmata est Schenkelii coniectura idem ex corrupto sta- 
terae restituentis. Orellio in mentem venerat statue ac. 

— 11. recte libri AB et Thuaneus habent terna duae ses- 
clae pars est, h. e. tertia pars unciae dicitur duae sexlu- 
lae. Schenkelius vult terna duplae sesclae par est, quod 
falsum esse demonstrat Christius 1. c. 

122. Latinam Epiphanii versionem primus edidit Le 
Moyne (Varia sacra. Lugd. Bat. 1685. vol. I p. 490—95), 
usus codice, ut videlur, Parisino 8680 (vide Mommsen. 
ad Maecian. p. 286). Nobis in hac nova editione auxilio 
venit prompta Wolfg. Helbigii comilas, qui Vaticanum cod, 
3852 (inde a fol. 122 b extr.) accurate cum Le Moynii 
libro contulit. Atque huic quidem codici, quem A notavi- 
mus, merito a nobis maiorera quam Le Moynio auctorita- 
tem tributam e a se facile cognosces ex variis scripturis quas 
ad p. 101, 23. 102, 2 (coll. Epiph. p. 263, 6. 9), vel ad 
p. 102, 14. 103, 1 adnolavimus. — In scribendo verbo 
exsistere librarius codicis A s post x aut posuit (p. 102, 
7. 106, 19) aut omisit (p. 103, 21. 104, 1), quem nsum 
ego ubique secutus sum. At quattuor, quod p. 102, 16 
enotatum inveni ex A, dedi eliam p. 101, 4, ubi ex silon- 
tio idem qualuor habere videtur. — P. 101, 15 et sana 
grammaticae ratio el contextusGraecus suadent maiufvstum 
pro manifestus. — P. 102, 20 in per, quod seclusi, \<- 
stigium antiquae scripturae servatum esse apparel collato 
Isid. p. 116, 19 et Epiphan. p. 263, 20. Nimirum pro 
KOTrTec0ai, quod apud Epiphanium legitur, in alia eiua 
iractatus forma olim fuisse videtur KOTrr|, unde cope pro 
per hoc loco, idemque pro cote p. 116, 19 resliluendum. 

— P. 105, 14 verba qui coepit ferire pccuniatu. quo- 
niam qui abest ab A, pro glossemate habeas, quam suspi- 



XVI PRAEFATIO. 

tionem augeat collatus Epiphanii Jocus supra p. 266, 18; 
sed vide ibid. p. 269, 16. — Denique lioc loco menlio 
facienda est codicis Bernensis in prol. § 124, I ex Useneri 
lilteris adumbrati. 

123 — 127. Ex Isidori etymologiarum libris quae ca- 
pita in hanc collectionem conluli, ea quam emendatissima 
edidi ex tribus codicibus vetustissimis quos Frid. Otto in 
recensendo Isidori opere turpiler neglexit recentioribus 
codicibus iisque multo deterioribus incredibili animi so- 
cordia praelatis. Sunt autetn illi vetustiores quos dixi 

A = cod. Guelferbytanus Weissenb. 64, membrana- 
ceus forma quadrata, saeculi VIII; continet Isidori etymo- 
logiarum libros XX foliis 338 ; 

B = cod. Monacensis Lat. 6250 saec. IX (olim Fri- 
singensis 50); 

C = cod. Monac. Lat. 4541 saec. X (olim Benedict. 
41). Ex bis Guelferbytanum excussi aeslale aniii 1864; 
Monacensium codicum scripturam insigni bumanilate misit 
ad me Guil. Christius, cui ob eam rem gratias egi in exor- 
dio prioris voluminis. Qui cum ad Ottonianam editionem 
codices contulisset, ego omnem eorum scripturam quae ex 
silentio, ut aiunt, efficitur notavi addila littera v, i. e. 
vulgo. De ralione quam in bis Isidoriani operis partibus 
secutus sum uberiorem disputationem lnstiluere non pos- 
sum, ne angusliores fines quibus haec praefatio circurn- 
scribitur immodice egrediar: faciam igitur, si potero, alio 
loco; sed hoc oinilti non posse video pcrmulta glossemata 
et interpolaliones vel in hac exigua tolius operis parte in- 
veniri. Ac primum commemoro duas eius generis corru- 
ptelas easque graviores abesse ab A (v. adnot. ad p. 109, G 
el 122, 4 coll. Ottone p. 486, 3. 522, 1); tum alio loco 
ex e dem codice similis additamenti originem perspicue 
cognosci. Etenim verba quae apud nos p. 110, 20 ss. le- 
guntur in A sic perscripta sunt: 

Pondus prius legilur moyses inuenisse 
Primus filon argiuus ponder^ rationem 

cetera. Ex his Pondus pertinet ad priora; verba autem 
prius legitur moyses inuenisse addita esse apparet ab 






PHAEFATIO. XVJi 

homine sacrarum litterarum studioso , qui Phidoni pagano 
hunc honorem tribui nollet, ut primus pondera inrenisse 
dicerelur; ac praeterea ipse Isidorus viam glossematis ad- 
scribendi quasi praemonstraverat his verbis: et licel alii 
antiquiores extiterinf. Iam hoc breve glossema quod in 
A deprehendilur, in Monacensihus libris alque Gudiano I 
quo Olto usus est sic est amplificalum: Vrimus Moyses 
qui omnes antecedit gentilittm philosophos (filosofos B 1 ) 
tempore novit (nobis Olto) et numeros et mensuras et 
pondus in diversis scriplurae suae (scriptunsue B 1 ) lo- 
cis narravit. Tertia autem eiusdem glossematis forma 
vulgata erat ante Ottonem: Primus Moyses in heremo 
filiis hrael pondera et mensuras dedit; quarta est in 
Gudiano II: Primus Moyses Hebraeis, prius Sidon Argi- 
vis ponderum rationem cet. Tanlam igitur corruptelarum 
iabem una brevior glossa secum traxit. quo demonstrato 
facilius ab omnibus concedetur etiam in A haec interpolala 
esse quae iam in conspectu propositurus sum: p. 108, 1 
undique ex vs. 3 inculcatum est ab homine qui quoque 
coniunclionem esse putaret. Sed et haec ipsa coniunctio 
aliena est ab bac tabula mensurarum et undique versum 
minus aplum quam quoque versum. Nam aut sic scripsit 
Isidorus (ut Caesar d. b. G. 3, 23, 2 et quoque verst/s 
idem 7, 4, 5. 14, 5) aut quoquo versum cum ColumeUa, 
quem omnino in hac tabula componenda secutus est (v. fr. 
111 § 4). — p. 111, 11 ea obscurum est post verba 
haec et monela vocala et haec ipsa per se suspecla; qui- 
bus eieclis omnis oratio bene procedit. — p. 112, 12 
verba latine elc. variant eam sententiam quae § legiUir; 
ab hoc aulem loco aliena sunt. — p. 115, 9 non potest 
Isidoro tanta barbaries tribui, ut talentum mittor mtdiui 
cet. dixerit, haec igitur omnia sine dubio eiicienda (eadem 
corruptissima esse iudicat Ritschelius ad IMaut. HosL \. 
647), nec quidquam operae in his explicamlis perdendain. 
— p. 116, 10 qui Iriplicalus est coclcar. eadein igitur 
Latini sermonis ignoranlia hoc etiam loco prodit interpola- 
torem. — p. 118, 2 ss. haec oinnia variata sunt ad simi- 
Jitudinem eorum quae antea scripsit ipse Isidorus. — 
p. 119, 8 verba modius enim cet. parliin repetita sunt ex 

SCBIPT. METROL. II. I) 



XVIII PRAEFATIO. 

inilio eiusdem paragraphi, partim plaiie aliena ab Isidori 
argumento; atque eliam vestigia quaedarn in B et C glos- 
sema indicant. 

Praeterea haec fere adnotanda videntur: p. 109, 2 
lira ex G (B), non lyra cum A, scripsimus secundum Colu- 
mellam 2,4, 8 : liras autem rustici eocant easdem por- 
tcs, cum sic aratum est, ut inter dtws latius distantes 
sulcos medius cumulus siccam sedem frumentis praebeat. 
Quamquam huius ipsius loci comparatio aliam suspitionem 
movet, utrum genuina illa sint quae contorta e Columellae 
verbis apud Isidorum leguntur, an ea quoque interpolata. 
— P. 112, 16 negari vix posse existimo, quin post acce- 
pit interciderit Graecum 6po\6c (an 6fte\6c?); atque idem 
valere videtur ad eiusdem paginae vs. 9 , ubi Graecam ap- 
pellationem eius arboris restituendam esse duxi , cuius 
iructus graece Kep&xia, latine siliquae vocanlur (conf. 
vol. I p. 89). Vide praeterea infra ad p. 120, 4. - 
P. 113, 2 argenti non tentandum, quamvis proclive vi- 
deatur argentei scribere: conf. p. 121, 22. — P. 114, 5 
scripturam codicis A appendeat comprobant excerpta ex 
Isidoro p- 140, 17 (appendent pro appendunt) et Apic. 
8, 7 extr. (appendeas) — P. 114, 14, ubi vulgatum vin- 
ciat retinui, Isidorus uniciat scripsisse videtur ex novo 
quodam verbo unicire, quod similiter finxerit ac p. 117, 9 
congire. — P. 116, 3 dubitatio relinquitur de activa 
1'orma metire, quam pro metiri habent AC. Mihi ex iis 
locis quos novi haec de Isidori usu loquendi regula con- 
stituenda videtur, eum activis formis abslinere, passivis 
autem promiscue et activam et passivam vim tribuere. 
Nam legunlur cum vi activa metilur p. 114, 17. 119, 16 
et metiuntur p. 116, 6; contra cum vi passiva metitvr 
p. 117, 7 et metiatur p. 120, 16. — P. 116, 19 de cote 
vide supra ad fr. 122. — P. 118, 12 integrum est eo in 
verbis inde tracta est eo quod: conf. p. 113, 15 ideo — 
eo quod, et p. 121, 20 propterea — eo quod. — P. 120, 
4 verba haec graece a figura sui cet. per se ita explicari 
possunt, ut amphora ineple ex djuqpi et auris derivatum 
esse dicas. Vernm certe Isidorus ipse hac culpa purgandus 
est, qui amphoravcclc ex djucpi et qpepeiv duxerit (vs. 3)* 



e: 



PRAEPATIO. XIX 

Ergo aut illa quae dixi interpolata sunt, aul Isidori genuina 
oratio turbata est eo loco, ubi dicta dicitur in A suspe- 
clum est collatis reliquis codicibus. Quodsi |iro dicta 
inlerponas Graecum ujcitov, quod vocabulum servatum est 
in Heronianis reliquiis (Ster. II. 3. 25), nihil iam suspecti 
hoc loco relinquitur. — P. 123, 7 notam talenti T A , in 
omnibus libris corruptam, servavit integram codex Muti- 
nensis fr. 136, 22. 

128. Vide Gromat. ed. Lachmann. p. 95, 11 — 9f>. 20. 

129. V. ibidem p. 245, 5—246, 6. Ad hanc labu- 
lam omnem codicis Arceriani (A) variam scripturam ex 
Lachmanni editione repetivi. 

130. 131. V. ibidem p. 354, 2—10 et p. 359, 11. 

132. Tabulam codicis Bobiensis repetivi ex Endlicheri 
libro: vide prol. § 122 adn. 1. 

133. Tabulam ponderum ac mensurarum e codice Ber- 
nensi 83 saec. IX et X (fol. 84 b ) descriptam comiter »\ 
me misit Car. Halmius. Hic primum oflendit ingratissima 
illa difficultas, quae ad proxima quoque fragmenta pertinet, 
ut notae ponderum ac mensurarum apte et commode ex 
codicibus manu scriptis in hunc libruin lypis expressum 
transferrentur. Primum enim , ut iam in priore volumiii<> 
significavi, non licuit contendere, ut tanti sumptus in ex- 
cudendas novas formas fierent; tum vero ne utile quidem 
esse duxi depravatos codicum ductus typis repeterc. Ita 
cum diu fluctuassem iudicio, quo modo ex his angusliis 
salva fide quae criticum decet me expedirem, hanc ratio- 
nem sequendam esse existimavi: primum, ubicunque notas 
manu scriptas depravatas esse appareret ex antiquioribus 
et integris, has infra edidi, illas autem depravatas hic iu 
praefatione aut verbis descripsi aut novis typis expn 
deinde, sicubi nota manu scripta non comjiarari possct 
cum antiquiore ulla, illam ipsam infra edidi; denique ex- 
trema hac praefatione conspectum quendam oumium nota- 
rum confeci. — Iam ul ad propositum perveniam, primum 
explicandae sunt notae quibus assis partes et in hac la- 
bula et in proximis librarii veterum codicum expresserunt. 

extantis sive duarum unciarum nota in codice Bernensi 
st ■"$, similis fere in Gudiano, quam vide apud Lachman- 

b* 



XX PRAEFATIO. 

num in Gromat. p. 339, 27 ; paulo diversa legitur in Mu- 
tinensi libro sic fere 3 (fr. 135 § 14). Tum in eodeni 
Mutinensi aliis locis ea forma comparet quae simillima est 
Graecae litterae £, quam expressit Christius, cum ex codice 
Bambergensi saec. X et XI Victorium et Abbonem edidit, 
p. 136 vs. 7, p. 141 cet. 1 ). Ego ubique Graecum t dedi; an- 
tiquior autem forma fuit Z, quae saepius reperitur in Fron- 
tini codice Cassinensi. Iam huic sextantis notae si additur 
brevis lineola obliqueducta (quae proprie transversa esse de- 
buit sic -, unciam sigificans), fit quadrans, sicZX. Sed 
hi ductus, quod nemo mirabitur, in codicibus in unum con- 
tracti sunt: vide Lachmann. p. 339, 28, Christ. p. 136 
vs. 13, p. 141 vs. 16, p. 143 cet. Porro triens est du- 
plicata sextantis nota, sic ZZ, tum quincunx conslat ex 
sextante et quadrante, sic tt' . Haec accurate expressit 
Lachmannus p. 339, 29, p. 340, 1. Et in codice Bernensi 
eodem modo triens contractus est ex duplicata sextantis 
nota quam supra exhibui, quincunx eadem duplicala et vir- 
gula obliqua addita exaratus. In Mutinensi aulem et Bam- 
bergensi codice hae notae turbatae sunt, siquidem triens 
compositus est ex quadrante et semisse, t' '5 (Christ. p. 
143 vs. 21), quincunx ex quadrante et seplunce, t' 5' 
(Christ. ibid. vs. 20), quae perversa esse apparet. — Se- 
quitur semis, cuius antiquam notam S ita tantum muta- 
vit librarius codicis Bernensis, ut cornua supra et infra 
paulo hrevius duceret. In Mulinensi codice itemque in 
Gudiano (apud Lachmann. p. 339, 7. 8. 340, 2 ss.) ductus 
exstant admodum similes nolae S. Denique in Bamhergensi 
S ita extenuatum est, ut accedat ad formam S (v. Christ 
p. 143, 19 cet.). Tum fit septunx addito unciali ductu, 
5' , qui duclus rursus in unum contracti sunt in codicibus. 
Bes compositus est ex semisse et sexlante, S£, dodrans 
ex semisse et quadranle, 5^, dextans ex semisse et 
triente, SZZ, denique deunx ex semisse et quincunce, 
StZ/ . Haec omnia satis perspicue exarata sunt in Ber- 



1) Ubicumque infra de his notis breviter Christium 
citabo, scito intellegi eius commentarium de Victorii ar- 
gumento calculandi {Sitzungsberichte der Miinchener Akad. 
1863. I. p. 100 ss.). 



FRAEFATIO. XXI 

nensi, eadem diligenter expressa a Lachmanno, perturbata 
autem inMutinensi etBambergensi. Ac de Bambergensi qui- 
Iem vide Chrislium p. 143 vs. 14 — 17: in Mutinensi bessis 
nota estSS, dodranlis SS', dextantis SSS, deuncis 2 y S' $' . 
Haec in universum de notis partium assis disserenda 
fuerunt: iam redimus ad ipsam codicis Bernensis tabulam 
et singula persequimur paragraphorum ordine. — § 12. 
In sescunciae nota lineola quae unciam significat per ipsum 
i, perducla est sic £, similiter atque in codice Gudiano 
(apud Lachm. p. 339, 26). — § 15. Barbara vox siclu- 
sescli composita est ex siclo et sescli, i. e. sextula; nota 
igitur huius ponderis haec esse debuit, D u , quae corrupta 
est in codice in ?o. — § 16. Duo sescli sunt duae sextu- 
lae, quarum nola e binis u in codice liunc fere in modum 
contracta est, w, sed exlremus ductus ad dexteram partem 
j>aulo productus est. — § 17. Siclus est sicilicus, cuius 
integra nota est D, quae sic corrupta in codice, & . — 
§ 18. Sescli est sextula, cuius antiquam notam \ habent 
Maeciani libri, similem codex Gudianus (Lachmann. p. 339, 
21); recentior nota u exstat in codice Bambergensi (Christ. 
p. 143 extr.) et Mutinensi. In Bernensi sic fere corrupte 
scriptum, l_ : ego edidi u convenienter cum nota binarum 
sexlularum. — § 19. Dimidiae sextulae nota in codice est 
ff; ego eandem notam edidi atque apud Maecianum, -V. 
— § 20. Scriptuli nota ^ eadem atque apud Maecianum 
legitur in codice, nisi quod lineola transversa paulo in 
obliquum ducta est. — § 21. Hic incipit secunda pars ta- 
bulae diversa a priore: ac porro eliam tertiam, quarlam, 
quintam partem distinxi. — §22. Scribolus,\. e. scripulus. 
in codice exaratus est per illam sicli nolam quam modo ad 
$ 15 exhibui, sed eam oblique perscriptam: voluit libra- 
rius genuinum 3 exhibere. — § 23. Dragmae nota in co- 
dice est I ~, corrupta ex < vel <°: ego edidi <. — § 28. 
Scripuli nota in codice eadem est ac supra § 22. Ceterum 
verba huius et prioris sectionis foede interpolala sunt: vo- 
luisse videtur is qui primus haec adscripsil 

-r Obolus medius scripulus. 

9 Scripulus denr. I. 

\ id est denr. II. 



XXII PRAEFATIO. 

§ 29. Sextarii nota est S perscripta: debuit esse §. — 
% 31. Nota colylae LS unde orta sit, non liquet: genui- 
num.est K°. — § 32. Sextarii nota eadem quae § 29. — 
§ 33. Corruptam cyalhi notam talem qualis in codice est 
repelivi : debuit esse K u . — Ibidem et § 34 dragmae nota 
est L_ , similis ac supra § 23. 

134. Hanc tabulam Lachmannus in Gromat. p. 339 s. 
edidit e codice Gudiano 105 saec. IX vel X (v. Blumium in 
Gromat. vol. II p. 42), quocum lantum non in omnibus rebus 
consentire dicitur Vaticanus 1564, olim Palatinus. Con- 
stat hoc fragmentum ex duabus partibus el re et auctori- 
late diversis. Nam prior pars quae est de mensuris por- 
rectis et quadratis simillima est antiquioribus eius ge- 
neris tabulis; altera autem pars exhibet ponderum appel- 
iationes incredibilem in modum corruptas. Quorum notas 
iis de causis quae supra demonstratae sunt paulo diversas 
edidimus a Lachmannianis e Gudiano repetitis; nam § 18 
et 19 notae dimidiae sextulae et sextulae paene iacentes 
expressae sunt apud Lachmannum, et § 20 sicilici nota 
ibidem est £ dexteram versus partem iacens. Atque etiam 
§ 21 nola binarum sextularum aliquatenus differt. De par- 
tibus assis (§ 24 — 34) supra dietum est ad fr. 133. 

135. Hanc et proximam tabulam e duobus codicibus 
Mutinensibus descripsit D. Detlefsenus, idque apographum 
mihi concessit. Atque haec prior tabula in cod. 580 (IV. 
H. B) saec. XIII ineuntis adiuncta est Sereni Sammonici- 
carmini. — § 1 — 12 notas omnes sic exhibui quales sunt 
iu codice, nisi quod scripuli nota [$ 5) similior est binis 
SS perscriptis, perinde atque in codice Bambergensi (v. 
Christ. p. 142 extr., p. 143 vs. 10. 13). — § 13 sescun- 
eiae nota est £ perscriptum: vide ad fr. 133 § 12. - 
§ 14 ss. de notis v. praef. ad fr. 133 init. — § 24 mira 
est assis nota X, quam tamen ut ab auctore non spernendo 
traditam nolui immutare. 

136. Hoc fragmentum legilur in codice Mutinensi 190 
(V. C. 37) saec. XV med. Id plane compositum est secun- 
dum Isidorum (apud nos fr. 127). Maximi autem momenti 
essc videtur quod hic codex Mutinensis quamvis recentissi- 
mus talenti notam (§ 21) fere integram, ul videtur, habet, 



PRAEFATIO. XXIII 

cum cadem iam in antiquissimo Isidori libro (fr. 127 $ 20 
corrupta legatur. Quapropter altera luiius eodicis varietas 
minime neglegenda est, qui § 11 addat dimidii solidi nn- 
tam. llaec cum in codice sic fere exarata sit, IG (conf. va- 
riam scripturam ad p. 122, 4), latere liic videtur illa se- 
missis nota quam ex codice Vaticano descripsit Blumius in 
Gromat. vol. II p. 43. Tum pro uita, corrupta codici> 
scriptura, haud dubie scribendum erat virga: conf. Abbo- 
nem apud Christium p. 141 vs. 12: ipsique ftgurae si t 
lalere iungatur virga. 

137 — 139. Primam partem reliquiarum ex Isidoro ex- 
cerptarum, quae est de mensuris agrorum et itinerum (fr. 
137), Laclnnannus in Gromat. p. 371 — 373, 19 edidit ex 
cod. Gudiano 105 (G). Nobis Wolfg. Helbigius contulii 
codicem Vaticanum 3852 fol. 124 b (V). — In Gudiano 
libro continuo adscripta sunt duo alia iragmenta ex Isidoro 
excerpla, alterum de ponderibus, alterum de mensttris in 
liquidis (fr. 138. 139), quae nos repetivimus secundum 
Lachmanni editionem et adnotavimus, sicubi Gudianus a 
noslra scriptura dicreparet. Vaticani autem libri auctori- 
tale ad baec duo fragmenta edenda uli non licuit; quod 
unde factmn sit, sic aptissime demonslrabo, ut Helbigii 
verba de ea re ad me scripta repetam: In dem Codex sind 
die Bldtter verheftet, was die Uebersicht ausserordent- 
lich erschwert. . . Nachdem ich den Codex Blatt fi/r 
Blatt durchgesehen habe, bin ich zu der Getvissheit ge- 
kommen, dass die beiden Tractale de ponderibus und 
de mensuris in liquidis in der von Lachmann h e r wusg e- 
gebenen Form nicht in dem Codex stehen. Nach dem 
Ende des Tractates de mensuris [fr. 137] folgt in dern 
Codex ein Excerpt aus einer Abhandluvg des h. Euclw 
rius de uariis uocabulis. Fol. 109 b beginnt ein Tractat 
de ponderibus, dem eine Abhandlung de gemmis vorher 
geht. Er fdngt an Corporalia sicut scriptiiin cst admis- 
susque ad imum in mensura et numero et pondere dfopo- 
sita sunt atque formata. cunctis ciiiin corporeis rebus 
pondus etc. [conf. Isidor. fr. 125, lj. Hierauf folgen 
Bemerkungen uber Geirichte und Mu/izen. irelchc zuvt 
Theil dem Lachmannschen Tractat nahc renrandt s/nd. 



XXIV PRAEFATIO 

Doch ist die Form theils ausfuhrlicher, theils gedriing- 
ter. Das Ende laulet centenarium numeri nomen est eo 
quod centum librarum ponderis sit, quod pondus propter 
perfectionem centenarii numeri inslituerunt romani [conf r 
Isid. fr. 125, 23]. Hierauf folgt fol. 111 de mensuris. 
Der Anfang laulet mensura est res aliqua modo suo uel 
tempore circumscripla. haec aut corporis est aut temporis 
[conf. Isid. fr. 126, 1]; das Ende coaceruati enim modii 
triginta instar collis uidentur et onus camelli efficiunt [conf. 
ibid. §22]. Die Bemerkungen auch dieses Tractates sind 
dem Inhalt nach mit dem Lachmannschen Texte bei- 
nahe identisch, aber terschieden abgefasst. Haec Helbi- 
gius: unde salis apparet aliam formam excerptorum de 
ponderibus et de mensuris in liquidis inesse in Vaticano 
codice atque in Gudiano, atque eandem propius accedere 
videri ad ipsa Isidori verba quam Gudianum contextum a 
Lachmanno editum. — Denique hoc loco commemoran- 
dum est in cod. Parisino 8680 omnia tria fragmenta eo- 
dem ordine et eadem forma atquc in Gudiano legi, sicut 
docet Mommsenus ad Volus. Maec. p. 287 , qui Parisinum 
librum levissimis tantum rebus a Gudiano discrepantem, ex 
hoc ipso descriptum esse suspicatur. 

140. Salmasius in Refut. utriusque elenchi Cercope- 
taviani p. 25 affert vetus fragmentum latinum de ponde- 
ribus in Antidotario R. B. (i. e. Regiae bibliothecae), 
quod nos non omittendum esse duximus. Repetitum est 
ex Isidor. fr. 125, 17. 

141. Calvi versionem repetivi ex ipsa Hippocratis edi- 
tione principe Romana (== Ro), cuius exemplo Rerolinensi 
uti mihi licuit (vide prol. § 114 adn. 1), ubi haec Calvi in- 
terpretatio legitur p. DCXCVIII s. (in Basileensi repetitione 
p. 472 s.). 



Restat denique ut conspectum variarum notarum qui- 
bus pondera et mensurae in his reliquiis significantur pro- 
ponam; ac primum quidem assis partes suo ordine usque 
ad scripulum, tum reliquas notas secundum litteras per- 
sequar. 



CONSPECTUS NOTARUM. XXV 

Assis partes duodenarias eonslat omnes duabus notis 

semissis et unciae significari, unciae autem anliquissimam 

olam fuisse globulum vel punctum. Ut de nummis taceam, 

puncta incisa sunt in lege parieli faciundo; est igitur :• 

quadrans (G. I. L. vol. I 577, 1, 14), :: triens (ibid. 2, 2. 

122), S: bes (ibid. 1, 16), S:- dodrans (ibid. 2, 24). Alia 
eiusdem notationis exempla affert Marinus (atti de* fratelli 
arvali vol. I p. 228 vs. 14 ab ult.); idem vero mihi qui- 
dem dubitationem relinquit, habeatne inscriptio quam 
p. CXXX edidit puncta an, ut ille expressit, lineolas sic tv 
curvatas. Tum in codice Cassinensi Frontini praeter lineo- 
las saepe puncta reperiri compertum habemus diligenli 
F. Buecheleri cura (vide eius edit. p. xi. 19, 1. 6. 14). 
Sed in his metrologicorum scriptorum reliquiis semel pun- 
ctum exslat in sescunciae nota hac C*, quae est in codice 
Vaticano Maeciani (vide infra p. xxvn) ; reliquis locis uncia 
notari solet lineola transversa — , perinde atque in codice 
Cassinensi Frontini et in inscriptionibus (Marini l.c. p. 228 
vs. 5 ss.), quae interdum aut curvatur sic ~ (vide infra 
p. xxvn, Marini p. 227 s.), aut ubi excurrens uncia de- 
uncis, dodrantis, quincuncis, quadrantis significatur, vel 
directa est (ut in deunce SZZI), vel oblique ponitur (vide 
infra deuncis, dodrantis, unciae notas, Buechelerum 1. c. 
ad p. 22, 4. 7. 10). 

Semunciae nota in lege parieli faciundo est £ (577, 
2, 4. 22); in libris manu scriptis fere ubique exaratum est 
C; inveniuntur tamen etiam aliae formae quae ex antiquiore 
usu servatae esse videntur (vide infra p. xxvn, Buecheler. 
ad p. 18, 23. 19, 13. 17. 18. 20, 4 cet.). Ego apud Mae- 
cianum edidi X secutus Mommsenum in hist. numm. Rom. 
p. 199. 



AS. 






I 127, 13. 130, 24. 

f 82, 7 Prisc. 

X praef. p. xxu ad 135 § 24. p. 132, 6. 



XXVI PRAEFATIO 

DEUNX. 

SZZ- 63, 4. 68, 23 Maec. 

S I cod.Vatic. Maeciani apud Mommsen. ad p. 289,16. 

SZZ' codices Maeciani ibid. ad p. 293, 15. 
2>W praef. p. xx. 127, 14. 130, 23. 132, 5. 

DEXTANS. 

SZZ 62,32. 68, 20 Maec. 

Sll praef. p. xx. 127, 15. 130, 22. 132, 4. 

DODRANS. 

SZ- 62, 28. 68, 14. 17 Maec. 

S__ I cod. Vatic. Maeciani apud Mommsen. ad p. 289, 10. 

SZ' codices Maeciani ibid. ad p. 293, 8. 

2ZS praef. p. xx. 127, 16. 130, 21. 132, 3. 

BES. 

SZ 62, 24. 68, 12 Maec. 

2>Z praef. p. xx. 127, 17. 130, 20. 132, 2; eadem nota 
restituenda videtur 126, 20 s., ubi omisso uncias, 
quod conieclura addidi, post iibras Ixxx pro VIII nunc 
scribi malim S>Z. 

SEPTUNX. 

S- 62, 20. 68, 9 Maec. 

y praef. p. xx. 127, 18. 130, 19. 132, 1. 

SEMIS. 

S praef. p. xx. 19. 62, 2. 68, 4. 6. 69, 32. 70, 3. 7. 11 

Maec. 82, 9 Prisc. 128, 17. 18. 
S praef. p. xx. * 

5 praef. p. xx. 127, 19. 129, 22. 23. 130, 18. 131, 24. 

QUINCUNX. 

ZZ- 18. 62,18. 68, 1 Maec. 

1 codices Maeciani apud Mommsen. ad p. 289, 3. 

II' praef. p. xx. 127, 20. 130, 17. 131, 23. 



CONSPECTUS NOTARIM. XXVII 

TRIENS. 
ZZ 62, 4. 67, 28 Maec. 
II praef. p. vi. xx. 50, 24. 61, 1 /%. 127, 21, 130, 
16. 131, 22. 

QUADRANS. 

Z- 62, 6. 67, 22. 25 Maec. 

_ ~ cod. Paris. Maeciani apud Mommsen. ad p. 292, 23. 
I' praef. p. xx. 127, 22. t>. scr. ad 128, 18. 130, 15. 
131, 21. 

SEXTANS. 

Z 62, 7. 67, 20 Maec. 

Z praef. p. xx. (Buecheler. ad Fronlin. d. aqu. p. xi. 18, 

21. 23. 19, 8. 11. 14. 19 cet.) 
I praef. p. xx. 127, 23. 130, 14. 131, 20: de aliis huius 

notae formis vide supra p. xix extr. xx. 

SESCUNCIA. 

€~ 62, 9. 67, 18 Maec. 

£ — codices Maeciani apud Mommsen. ad p. 288, 17. 

£* cod. Vatic. Maeciani ibid. ad p. 292, 18. 

t praef. p. xxi ad § 12. xxii ad 135 § 13. cod. Paris. 

Maeciani apud Mommsen. ad p. 292, 18. 
~JC 127, 24. 130, *3. 131, 19. 

UNCIA. 

— praef. p. xx. 61, 4 Hyg. 62, 10. 12 Maec. 130, 12. 
/ praef. p. xx; similiter excurrentis in dodrante oociae 

nota exarata est in codicibus Maeciani : vide Mommseii. 

ad p. 293,8. 15 ; similis nola ibidem coaluit cum signg 

distinclionis: vide ad p. 292, 21. 
~ 128, 1. codices Maeciani ibid. ad p. 292, 23. 
^ 128, 14. 
( 131, 17. 

SEMUNCIA. 

€ 64, 19. 67, 16. 25. '1*. 68, 6. 9. 17. 20 Maec. 
£ codices Maeciani apud Mommsen. ad p. 290, 17. 



XXVIII PRAEFATIO 

£ 128, 2. 13. 130, 11. 131, 15. codices Maeciani fere 

ubique (praeter 290, 17. 293, 13). 
S codices Maeciani apud Mommsen. ad p. 293, 13. 

DUAE sive BINAE SEXTULAE. 

\ 62, 10. 64, 21 Maec. 130, 10. 
II codices Maeciani apud Mommsen. ad p. 288, 18. 
uu 128,4. 131, 13; conf. praef. p. xxi ad § 16. xxn ad 
134 § 21. 

SICILICUS. 

D 18. 64, 23. 67, 16. 20. 25. 68, 1. 6. 12. 17. 23. 128, 
5. 130, 9. 131, 11; aliae notae supra descriptae sunt 
p. xxi ad § 17. xxii ad 134 § 20. 

SEXTULA. 

\ praef. p. xxi ad § 18. p. 64, 24 Maec. 130, 8; conf. 

praef. p. xxn ad 134 § 18. 
I^ praef. p. xxi ad § 18. 
u praef. p. xxi ad § 18. p. 128, 6. 131, 9. 

DIMIDIA SEXTULA. 

\ praef. p. xxi ad § 19. p. 64, 26 Maec. 128, 7. 130, 
7 ; eadem nota paene iacens expressa : vide p. xxii ad 
134 § 18. 

f praef. p. xxi ad § 19. 

vu 131, 5. 

SCRIPULUM. 

9 praef. p. xxi ad § 22. p. 128, 10. 16. 22. 

^t praef. p. vn. xxi ad § 20. 64, 28 Maec. 128, 8. 

131, 3. 
"S-S praef. p. xxii ad 135 § 5. 









CONSPECTUS NOTAKUM. 



XXIX 



RELIQUAE NOTAE PONDERUM ET MEN- 
SURARUM. 



ACETABULUM. 
=° 123,3/s. (conf. adnot.). 

ARGENTEUS. 
T 128, 12. 

CERATES. 

3 131, 1. 

CERATIUM. 
K e 134, 21. 

CHALCUS. 
Or 130, 26. 

CHOENIX. 

X° 123,9 ls. (conf. adnot.). 
135,5. 

CONGIUS. 

£ 71, 17 Maec. 

COTYLE. 

LS praef. p. xxn init. 128, 
20. 

CYATHUS. 

Tl 71, 22 Maec. 
K u 122, 14 Is. 
K Y 134, 16. 
CXa> 128, 22. 

DENARIUS. 

X 18. 19. 66, 28. 67, 16 
cet. Maec. 83, 6 Prisc. 



DRACHMA. 

< 122, 5 /5. 128, 11. 22. 

23. 129, 1. 134, 7. 
Li- praef. p. xxn ad § 33. 
l-f- praef. p. xxi ad § 23. 
Xl31, 7. 
IIZ v. scr. ad 134, 7. 

DUPONDIUS. 
+f 82, 8 Prisc. 

HEMINA. 
Q 71, 20 Maec. 
K° 122, 16 h. 134, 18. 
I 128, 18. 

LIBELLA. 

- 19. 20. 69,8. 2-_>. 28, 
70, 3. 7. 11 Maec. 

LIBRA. 
A 122, 12 Is. 134, 14. 
7i\ v. scr. ad 122, 12. 

MIXA. 
M 123,5 /5. 135, 1. 

MODirs. 
CO 71, 15 Maec. 

OBOLUS. 

- 121, 14 Is. 133, 19. 
^- 128, 15. 



XXX 



PRAEFATIO 



*». 131, 2. 
T t>. scr. ad 133, 19. 

Dimidius obolus. 

Z 121, 13 Is. 
t 133, 18. 

Duo oboli. 

= 121, 16 Is. 
Z 133, 21. 

Tres oboli. 
T 121, 17 Is. 133, 22. 

Quattuor oboli. 
F 121, 18 Is. 133, 23. 

Quinque oboli. 
E 121, 19 Is. 
6 133, 24. 

QUADRANTAL. 
q 1 71, 13 Maec. 

QUARTARIUS. 
tfO 71, 21 Maec. 

QUINARIUS. 
V 66, 28 Maec. 

SEMODIUS. 
00 s 71, 16 Maec. 

SEMUNCIA. 

Nr 122, 8 Is. 134, 10; 
conf. infra unciae nolam. 

SESTERTIUS. 

HS 66, 29 Maec. 82, 10 
Prisc. 



SEXTARIUS. 
D sextarius ad vinum 71, 18 

Maec. 
^ D sextarius ad granum, 

71, 19 Maec. 
E € 123,1 Is. (conf. adnot.). 
§ 128, 17. 21. 
"S praef. p. xxii ad § 29. 

SICLOSESCLI. 

D u 128, 3; conf. praef. p. 
xxi ad § 15. 

SILIQUA. 
- 128, 9. 
$ 130, 27. 132, 9. 

SINGULA. 

£ 19. 20. 69, 22. 28. 70, 

7. 11 Maec. 
£ codices Maeciani apud 

Mommsen. p. 294, 10. 

14. 22. 26. 

SOLIDUS. 
N 121,3 Is. 134,3. 

Dimidius solidus. 
IB v. scr. ad 122, 4. 
V 134, 5; conf. pranf. 
xxiii init. 

TALENTUM. 
T A 123, 7 Is. (conf. adnot.). 

135, 3. 
TL v. scr. ad 135, 3. 



, 



CONSPECTUS NOTARUM. 



XXXI 



TERUNCIUS. 

' 19.20. 69,8.28. 70,3. 
11 Maec. 

TREMISSIS. 
H 122, 1 Is. 134, 1. 



INCIA. 
F 122, 10 Is. 134, 12. 

URNA. 
q* 71, 14 Maec. 









PROLEGOMENA 



SCRIPTORES ROMANOS. 






8CRIPT. METROL. II. 



Pauca in universum dicta praemitlunlur. ' 

In Romanis scriptoribus ex ordine componendis aliam 109 
rationem sequi debuimus ac prius in Graecis reliquiis. Nam 
cum ex illis longe plurima et incertis auctoribus tradita 
essent et de plerisque, qua aetate orta essent, ambigeretur, 
omnem materiam in quinque maiores partes distinximus, 
atque in singulis demum partibus, quantum fieri posset, 
temporum ordinem secuti sumus. Sed in hoc volumine 
cum maximam partem certi scriptores iique nobilissimi 
quasi testes producendi essent, certam temporum seriem 
constituere licuit a Varrone usque ad Priscianum et Victo- 
rium. Tum priusquam ad Isidorum, hoc est septimum 
saeculum, transiremus, carmina duo de ponderibus posui- 
mus, quorum alterum fere quarto, alterum quinto sextove 
saeculo scriptum esse videtur. Denique post Isidorum re- 
licta sunt pauca fragmenta, quae manifesta aetatis nota ca- 
rerent; sed satis probabile videbatur, etsi origo nonnullo- 
• rum ad priora tempora pertineret, tamen in eam formam 
quae in.libris manu scriptis exstat illas reliquias non ante 
Isidori aetatem, multas etiam aliquanto post redactas esse. 
E Varronis libris tres locos gravissimos illos elegimus 
quibus de pecunia signata et de agri mensuris agitur. Ad 
quos , si perpetuis commentariis in hac praefatione omnes 
scriptores illustrare vellemus, multa hoc loco addenda es- 
sent; at cum ea tantum explicare propositum sit quibus 
aditus quasi patefieret ad auctoritatem singulorum scripto- 
rum recte adliibendam, nihil tale postulare videtur Varro 
auctor omnium Jocupletissimus. 

De Columellae tabula mensurarum agrestium. 
Inilio libri quinti de re rustica Columella omnia se 110 
persequi posse negat quae ab aliis velut omissa desideren- 

1* 



4 PROLEGOMENA IN 

tur. Ut M. Trebelliura, familiarem suum, de agris comme- 
tiendis rationem a se requisivisse. Quod cum ipse non 
agricolae, sed mensoris officium esse censeat, tamen se et 
Trebellio et Silvino, ad quem libri de re rustica scripti 
sunt, desiderantibus praecepta mensurarum obsecuturum 
esse; sed dandam esse veniam, si quid in ea re fuerit er- 
ratum, cuius scientiam, geometrarum magis quam rustico- 
rum propriam, ipse sibi non vindicet. 

His praemissis primum varias agrorummensurasenume- 
rat, tum easdem breviter describit. Ita cum ad iugerum 
pervenerit, iugeri partes eas persequi instituit quae cadant 
in aestimationem facti operis. Incipit autem a minima 
parte, id est a dimidio scripulo, idque et quota pars sit 
iugeri et quot ipsum pedes habeat accurate exponit, item- 
que deinceps in reliquis partibus. Tum praecepta quaedam 
addit de iis agris metiendis, in quorum formas ipse iugeri 
modus non quadraret, quos aut quadratos esse scribit aut 
longos aut cuneatos aut triquetros aut rotundos aut etiam 
semicirculos vel arcus, nonnunquam etiam plurium angu- 
lorum formam exhibere. Quae formae quomodo comme- 
tiendae sint, singillatim demonstrat. Unde autem Columella 
hanc mensurae ineundae doctrinam repetivisse videtur? 
Nimirum, ut ipse dicit, a geometris, iisque Romanis, quos 
gromaticos vocare consueverunt. Sed a quibus illi ipsi eam 
artem docti sunt? Sane a Graecis. At ego in hoc non ac-" 
quiescens, quonam ab auctore Graeco, quaero. • Evolve 
Heronis geometriam nuper a nobis editam: habebis fontem 
copiosissimum, unde agrimensores Romani praecepta artis 
suae hauserunt. Nec omisi ego singulos Heronis locos 
conquirere, quorum ad similitudinem exempla a Columella 
proposita scripta esse viderentur 1 ). In quibus quamquam 
et mensurae, ut Aegypliae a Romanis, discrepant, et nu- 



1) Ad Columellae cap. 2 § 1 et 2 confer Her. geom. 
cap. 5, 1 — ad § 3 Her. cap. 6 — ad § 4 Her. cap. 62 
— ad § 5 Her. cap. 14 — ad § 6 Her. cap. 7 — ad § 7 
Her. cap. 87, 4. 88, 6 — ad § 8 Her. cap. 93, 8 — ad 
§ 9 Her. cap. 94, 1 — denique ad § 10 Her. cap. 102, 4, 
ubi apparet Columellam eodem Heronis libro usum esse 
quem epitomator fi\\o 0i0\iov appellat. 






SCRIPTORES ROMANOS. O 

meri diversi sunt, ralio tamen metiendi calculosque ponendi 
atque ipsa etiam verba mirifice inler se congruunt, ut 
quodanimodo interpretalum esse dicas Latino sernione He- 
ronis locos Columellam. 

Quam rem nec neglegendam nec parvi faciendam esse 
existimo. Nam cum ea geometriae Heronianae forma quae 
in libris manu scriptis exstat ad tertium fere saeculum p. 
Chr. n. referenda esse videatur, facile quis possit suspicari 
in hac recentiore forma paene nihil genuini coloris serva- 
tum esse. Quod minime verum est. Nam e Columellae 
quidem exemplis perspicimus eandem fere geometriae for- 
mam quae nobis in manibus est iam Augusti temporibus 
vulgatam fuisse, unde et brevior est et expeditior reditus 
per unius saeculi spatium ad ipsam Heronis aetatem. Ali- 
quantum igitur affert Columellae locus ad nostram senlen- 
tiam confirmandam , Heronis geometriae eam formam quae 
nobis servata est paucis tantum iisque levioribus rebus di- 
versam esse ab antiquo ipsius Heronis libro. 

Be Frontino, Hygino , Balbo, % gromaticis. 

Omnis gromaticorum disciplina quantum valuerit in 111 
imperio Romano quantoque momento scripta eoruni aesti- 
manda sint, egregie demonstraverunt Niebuhrius aliique 1 ). 
Quapropter insignis gratia debetur Lachmanno, qui in(inito 
paene labore suscepto illos libros primus ita ediderit, ut 
genuina scriplura, quantum fieri posset, restituerelur. Nec 
defuit eiusdem opera ad illustranda ea quae, quamvis gra- 
vissima essent, omnes tamen priores latuissent. Nam is 
primus accurate demonstravit Iulium Frontinum , antiquis- 
simum et eruditissimum scriptorem de rebus gromalicis, 
eundem esse atque illum Frontinum qui de re militari ac 
de aquae ductibus scripsit 2 ). Aequalis igitur fuit impera- 

1) Ulustrera Niebuhrii locura de ea re scriptum (Kleine 
hist. u. philol. Schr. II p. 81) repetivit Blumius in Gromat. 
vol. II p. 4. Ac praeter Niebuhrium et ipse Blumius et 
reliqui omnes quorum commentarii in altero gromatico- 
rum volumine collecti sunt illorum scriptorum laudes 
uaxerunt. 

2) V. Gromat. II p. 101 s. 



6 PROLEGOMENA IN 

toribus Flaviis vitamque perduxit ad Traiani tempora. 
Guius e libris grdmaticis varii loci excerpti exstant, quo- 
rum prior pars instructa est commentario Aggeni Urbici. 
In altera autem parte, quae ex libro Frontini secundo ex- 
cerpta esse traditur, primum agit scriptor de limitibus, 
atque ibi (p. 30) de actu, iugero , sorte, agrestibus men- 
suris, ea exponit, quae nos separatim edidimus (fr. 112). 

Aequales fere Frontino constat fuisse Balbum et Hygi- 
num, ita tamen, ut hi libros suos postea scriberent quam 
Frontini libri editi sunt. Nam Hyginus quidem usus est 
Frontino auctore 3 ). Scripsit autem Hyginus de limitibus 
et de condicionibus agrorum ineunte imperio Traiani anno 
fere p. Chr. n. CIII 4 ). Atque eadem prorsus est Balbi aetas, 
qui se librum suum consummavisse dicit, postquam Traia- 
nus imperator victoria Daciam proxime reseraverit ipsique 
e septentrionali plaga annua vice transire permiserit 5 ). 

Ex Hygini libro (p. 121 ss.) in hac coliectione repetivi 
ea quae de'variis agrorum mensuris traduntur (fr. 114), 
quem ad locum illustrandum nihil hic addendum videtur 6 ). 



3) V. Lachmann. II p. 139. 

4) Conf. ea quae Lachmannus p. 139 collegit. Pri- 
mum constat Hygini librum post prius bellum Dacicum 
scriptum esse. Porro si recte suspicatur Lachmannus, 
quod provincia Dacia ab Hygino non commemoretur, 
scripsisse eundem ante bellum Dacicum alterum, fere re- 
linquitur annus 103. Verum etiamsi istam coniecturam 
de provincia Dacia non commemorata reiicias, utique 
hoc verum manet sub Traiani imperio librum confectum 
esse. 

5) Non ipso nomine , sed omnino vel sacratissimus im- 
perator (p. 92, 7), vel maximus imperaior (p. 93, 7) appel- 
latur Traianus; nec tamen dubium esse videtur, quin is 
fuerit Traianus, non Domitianus, cuius praeter Traianum 
rationem habendam esse recte scribit Mommsenus (Gro- 
mat. II p. 147). Iam cum statitn post victoriam Dacicam 
redierit Balbus ac deinde annuo spatio librum confecerit 
(p. 93, 6), prout prius aut alterum bellum Dacicum in- 
tellegendum est, anni relinquuntur inter 102 et 106 in- 
euntem. 

6) Vide de mensuris ab Hygino traditis Rudorffium 
in Gromat. vol. II p. 282. 421 et nos in Metrol. p. 286 s. 
288. Praeterea de scriptura verborum passim corrupta 



i 



SCRIPTORES ROMANOS. 7 

De Bafbi expositione et ratione omnium ' formarum. 

Frontini et Hygini locos cum paucis absolvimus, restat 112 
ut accuratius quaeratur de Balbi scriptis, qua in re non tam 
id quod ipse sentio difficile esse video ad demonstrandum, 
quam diversis Lachmanni et Mommseni sententiis mihi non 
robatis quodammodo perturbor. Nam ille et novam pro- 
posuit Balbi exposilionis inscriptionem et eidem tribuit 
librum de asse 1 ); alter autem Balbum de eo maxime ar- 
gumento egisse existimat quod continetur libris colonia- 
rum, recensuisse igitur in illa expositione formas agri co- 
loniarum, id est typos vel tabulas aeris, quibus fines agro- 
rum accurate descripti et scripturae contextu illustrati 
erant 2 ). 

Quae ego hic, ut par fuit, commemoravi, ne summo- 
rum virorum placita leviter neglexisse viderer; at tamen 
in hac praefatione brevioribus finibus circumscripta eadem- 
que Latini sermonis rigore impedita non id agendum esse 
duxi, ut aliorum sentenliis adversarer et quasi bellum in- 
ferrem; sed meam opinionem simplici oratione malo ex- 
promere, si qui in his quod probabile videatur inveniant. 

Profitetur Balbus in praefatione se scribendo ei libro, 
quem tum misit ad Celsum, iamdudum intentum fuisse, 
sed intervenisse imperatoris expeditionem. Tum se studia 



deque notis partium assis exposui in praefatione. Deni- 
que hunc Ptolemaicum Cyrenensium pedem accurate di- 
stinxi a Ptolemaica Aegyptiorum mensura eo loco quem 
vol. I p. 24 adn. 2 extr. citavi; et omnino conf. illam § 16. 

1) Vide Gromat. I adnot. ad p. 91, 2. II p. 133 s., 
unde haec exscribo : Wer kann ziveifeln dass beide Schrif- 
ten (id est expositio et liber de asse) Theile desselben 
Werkes sind? Es mochle nach S. 94, 3 zu urtheilen, ex- 

posiiio et ratio omnium mensurarum heissen, oder 
ungefdhr so: fiir den aufgenommenen Abschnitt setzten die 
Sammler formarum statt mensurarum. Contra ego de- 
monstrabo verba quae p. 94, 3 leguntur tantummodo ad 
ipsam mensurarum tabulam cui praefixa suut pertinere, 
minime vero ad totius operis argumentum. Aliis argu- 
mentis Mommsenus II p. 149 inscriptum illud omnium 
formarum tuetur. 

2) V. Gromat. II p. 148—157. 180 s. 



PROLEGOMENA IN 






artis suae primum intermisisse nec quidquam aliud quam 
belli gloriam cogitavisse, sed postquam hostium terram 
exercitus intraverit, varias mensuras ad bellum maxime ne- 
cessarias exigendas fuisse, quo facto se rationem qua eae 
mensurae fierent religiosius colere coepisse statimque ut 
imperator victoria reportata ipsum e Dacia dimiserit, hunc 
librum consummavisse. 

Haec fere Balbus et praeterea alia minime neglegenda, 
quae apud ipsum legantur. Verum ego iam quaerere in- 
stituam , quamnam artem coluerit Balbus eandemque Cel- 
sus? Etenim non Balbus solum istius artis studio honora- 
tus fuit apud imperatorem, sed nobilior etiam Celsus, vir 
summae in ea re auctoritatis , penes quem studiorum suo- 
rum summam manere scribit Balbus, eundemque in hac 
parte plurimum inter aequales posse 3 ). Quid? quod idem 
Celsus instrumentum quoddum invenisse dicitur, quo ea 
spatia easque altitudines metiri liceret, quae nec passibus 
aut perticis exigi nec omnino adiri possent? Hic pervenio 
ad id quod est gravissimum omnium. Nam etsi Balbus nec 
nomen illius instrumenti affert nec eius adhibendi rationem 
describit — quam difficultatem insuper auget dubia verbo- 
rum scriptura 4 ) — tamen id in quo maximum momentum 
est satis apparet. Atque animum id advertant iam omnes 
quorum interest, artem trianguli ex uno latere proximisque 
angulis metiendi ab hoc Celso Bomanis traditam esse cen- 
tesimo fere anno p. Chr. n. Quam ad artem pervulgandam 
quid olim contulerit Hero Alexandrinus Jibro quem rrept 
SlOTTTpac scripsit, lum quomodo ea ars ad Romanos satis 
longo intervallo transierit, non meum est hoc loco exqui- 



3) P. 94, 1. 91, 3. 8. 

4) P. 92, 13: erant dandi interveniente eerto itineris 
spatio duo rigores ordinati, quibus in tutelam commeandi in- 
gens vallorum adsurgeret molis: hos invento tuo operis decisa 
ad aciem parte ferramenti usus explicuit. Sic locum resti- 
tuit Lachmannus ex librorum scriptura variis modis de- 
pravata. Atque acies utique est oculorum acies, non 
exercitus instructi; significat igitur scriptor dioptrae 
usum, ad quem pertinet etiam ferramenium ibidem com- 
memoratum (conf. Rudorff. II p. 






SCRIPTORES ROMANOS >V 

rere. Sed breviter demonstrabo quam rationem Celsus se- 
cutus esse videatur. Spatium quoddam ad quod aditus pa- 
teret, vicinum ei loco qui adiri non posset, perlica accurate 
metiendum curabat. Et puta centum perticas in directum 
inventas esse. Ex his si in tabula quadam dioptrae subie- 
cta faceret pedem unum , hoc est partem millesimam , ac 
deinde in extremitatibus rectae illius centum perticarum 
lineae angulos metiretur ad. certum quoddam punctum, 
quod summitas trianguli fieret, porro hos duos angulos 
redigeret in eam quam dixi tabulam ibique triangulum du- 
ceret, eiusque trianguli in tabula scripti latera subtilissime 
metiretur eamque mensuram millies duceret, efficiebanlur 
pedes eius trianguli , cuius in terrestri, spatio unum tan- 
tummodo latus adire liceret. Hinc omnia facile peragi po- 
terant quae Balbus se dicit exsecutum esse per rationem a 
Celso inventam 5 ). 

Certe Celsus in ea re usus est dioptra, quae iamdudum 
nota esset — nam ipsa antiquissima groma dioptrae simi- 
lis fuit, atque ad perlibrationes dioptrae usus iam ante Vi- 
truvium vulgatus erat 6 ) — sed novam eius adhibendae ra- 
tionem Romanis primus dernonstravit Celsus. 

Iam vero redeamus ad Balbum. Ut Celsus novum instru- 
menti usum primus tradidit, ita Balbus, a Celso institutus, 
primus omnium eam rem ad militarem usum transtulit, id 
quod ipse plane ac dilucide scribit 7 ). Inde venerabilis 
trianguli ratio 8 ) ab eo laudatur, qua tantas res adse- 



5) Ne quis minus recte haec intellegat, neutiquara 
eam artem docuit Romanos Celsus, quam nos trigono- 
metriam vocamus, ubi angulorum sunt mensurae certis 
numeris expressae; sed tantummodo id demonstravit, quo- 
modo triangulo amplissimo eique, ut ita dicam, terrestri, 
cuius unum latus notum esset, simile multo minus trian- 
gulum in tabula quadam describi posset, quo subtiliter 
dimenso et multiplicatione facta possent inveniri latera 
ipsius terrestris trianguli. 

6) V. Rudorff. Gromat. II p. 336 s., Vitruv. 8, 5 (6). 

7) P. 92, 11—93, 3. Celsum cum Balbo illi bello in- 
terfuisse existimat Mommsenus II p. 147; mihi tota pr&e- 
fatio multo aliter Balbo scribenda fuisse videtur, si Cel- 
sus partem eiusdem expeditionis cepisset. 

8) P. 93, 1 haec kguntur: expttgnandorum deindc 



10 PJROLEGOMENA IN 

cutus sit. Ac cum rediisset in Italiam, statim ad studium 
paullisper intermissum reversus est. Et multa, inquit, 
velut scripla foliis et sparsa artis ordini inlaturus re- 
collegi. foedum enim mihi mdebatur , si genera angu- 
lorum quot sint interrogatus responderem Multa : ideo- 
que rerum ad professionem nostram pertinentium, in 
quantum polui occupatus , species, qualitates, condici- 
ones, modos et numeros excussi. His perlectis quis tan- 
dem ambigat, quam artem tractaverit Balbus qualemque 
librumcomposuerit? Haec nisi geometria dicenda, nulla 
omnino est. Ac quo accuratius id definiamus, ei geome- 
triae generi operam dedit Balbus quod ad usum rei et 
agrariae et militaris pertineret, cuius eam partem quae est 
de agris metiendis geodaesiam Graeci appellaverunt. 

Talem igitur geometriam ad usum gromaticorum ac 
commodatam composuit Balbus eamque mscripsit Expositio- 
nem et rationem omnium formarum. Hic formae fere 
eae intellegendae sunt quas nos figuras geometricas voca- 
mus, quibus omnis eius disciplinae demonstratio contine- 
tur. Quamquam non tam ipsas figuras stilo vel calamo ad- 
umbratas significavit Balbus, quam notiones earum ab ocu- 
lorum obtutu abstractas mentique peritorum inhaerentes, 
ne multa, ipsa geometriae et principia et theoremata, quo- 
ad quidem eorum scientia necessaria esset ad disciplinam 
gromaticam. Quibus praeceptis geometricis addidit aliam 
institutionem quae peculiariter ad Romanorum artem gro- 
maticam pertineret, cujus generis el initio libri quaedam 
servata sunt et alia excerpta sunt a poslerioribus gromati- 
cis 9 ). Omnino autem admodum exigua pars ipsius operis 



montium altitudines ut sciremus, venerabilis diis ratio mon- 
strabat; ubi codices cum in aliis fluctuant, tum di pro 
diis habet Gudianus. Minime dubium est quin venerabilis 
diis ratio absurde scriptum sit, nec id fugit Lachmannum 
dea suadentem. At venerabilis irianguli ratio scripsit Bal- 
bus, ubi cum trianguli ab aliquo librario per Ai notatum 
esset, inde factum est DI, quod legimus in Gudiano, id- 
que porro corruptum in diis (conf. Philol. XXII p. 62). 

9) P. 98, 3—14; p. 99, 14 — 100, 4; p. 103, 11 — 16. 
Praeterea in reliquis gromaticorum scriptis Balbus auctor 
citatur p. 225, 14. 239, 15. 245, 1. 249, 1. 402, 8. 403, 28. 



SCRIPTORES ROMANOS. 1 1 

ad nostram aelatem pervenit 10 ): quod si lotum exstaret, 
haberemus geometriam ab Romano homine eoque eruditis- 
simo conscriptam ac videremus Romanos paullo altius in 
eam scientiam penetravisse quam vulgo putatur; nunc vero 
praeter has minimas Ralbi reliquias nihil quod dignum 
laude sit exstat Latino sermone de geometria scriptum. 

Denique de fontibus breviter dicendum est, unde sua 
derivaverit Ralbus. Hic non satis est ad Euclidem referre 
verba Romani scriptoris, velut haec: Signum est cuius 
pars nulla est, Linea est longitudo sine latitudine, li- 
neae autem fines signa; quae sane expressa sunt secunr 
dum Euclidem: sed alium praeterea auctorem adscisci ne- 
cesse est, Heronem dico. Guius si definitiones et geome- 
triae initium oculis perlustramus, insignes similitudines 
deprehcndimus cum hac Ralbi expositione. His igitur Grae- 
cis scriptoribus ac fortasse aliis quibusdam in scribendo 
libro usus est Ralbus, quorum praecepta cum diligenter 
animo percepisset, inde elegit ea quae necessaria esse vi- 
derentur ad civium suorum usum ac tum Graecam artem 
amplificavit Romanorum gromaticorum discrplina. 

De Balbi mensurarwn tabula. 
Ralbus postquam praefationis ad Celsum finem fecit, H3 
ergo, inquit, ne quid nos praeterisse videamur, omnium 
mensurarum appellationes conferamus. nam mensura 
non tantum ista de qua loquimur appellatur, sed et 
quidquid pondere aut capacitate aut aliqui x ) finitur, 
mensuram aeque 2 ) quam longitudinem appellant . . . 3 ). 



Qui loci dubium est num omnes ad hanc Balbi expositio- 
nem formarum referri possint; nec quidquam impedit, quo- 
minus Balbum, virum in arte gromatica principem, alios 
praeterea similis argumenti libros scripsisse statuamus. 

10) Desinunt Balbi expositionis reliquiae p. 107, 9; 
nam pauca quae in libris insuper adduntur iure uncis 
interclusit Lachmannus. Apparet autem Balbum illo loco 
non ultra prima operis sui initia progressum esse. 

1) Sic emendavi librorum scripturam animi, unde in 
aliis factum animo, quod repetivit Isidorus (infra fr. 123, 1). 

2) Libri eque. , 

3) Puncta posui, quoniam hic quaedam intercidisse 
videntur. Conf. adn. 5. 



12 PROLEGOMENA IN 

quid ergo mensura sit de qua quaeritur, traclemus (his 
igitur verbis scriptor redit ad propositum). Hoe loco fa- 
cile apparet eadem ratione Balbum usum esse qua Hero- 
nem in introductione geometriae 4 ). Quae autem praeterea 
interposuit de latiore mensurae appellatione ea nec aliena 
sunt a proposito nec vero, nisi plane mutilata esse existi- 
mes Balbi verba, abesse possunt 5 ). 

Sequitur primum brevior mensurae defmitio , cuius si- 
milia nonnulla inveniuntur apud Heronem 6 ), tum ipsa men- 
surarum tabula. Uno verbo absolvam: Latino sermone 
Graecam aliquam tabulam simiiem Heronianae secundae et 
Euclideae ita expressit, ut pauca tantum quae in Graeco 
exemplo abhorrerent a Romanorum usu vel omitteret vel 
mutaret 7 ). 



4j ln recentiore geometriae forma quae in libris raanu 
scriptis exstat locus ille Heronis maxime memorabilis 
appendicis instar additus est. Vide Her. geom. cap. 106 
vel in his metrologicis scriptoribus fr. 4, 2, et conf. ibid. 
prol. p. 31. Verba quae Balbus imitatus est sunt haec: 
eic oCv tov irepl rfjc uteTpficeujc \6yov &vaYKaT6v cctiv 
eioevai ir\v tujv iu^tpudv Ibeav, et paullo post: OirooeiHo- 
|uev be ty]v tujv ^Tpuuv ibeav. 

5) Spuria esse iudicavitLachmannus loci quem supra 
attuli verba nam mensura usque ad longitudinem appellant. 
At, quaeso, tolerarine possunt duae sententiae ergo nequid 
cet. et quid ergo cet. altera alteram excipiens? Ego nihil 
invenio in eo loco quod a Balbi eloquendi genere alie- 
num sit. Qui initio omnium mensurarum appellationes in- 
tellegit geometricarum, non aliarum. Sed quoniam statim 
meminit esse praeterea alia mensurarum genera, haec 
breviter commemorat , sed consulto ommittit explicare. 
Tum, nisi forte nonnulla interciderunt, raptim redit ad 
propositum verbis quid ergo mensura sit cet. 

6) V. Def. 120. 121. Tum Heroniana tabula III plane 
ita composita est, quemadmodum praecipit Balbus, ut 
maiores mensurae_ minoribus quibusque dehniantur. Conf. 
I prol. § 22. 

7) Ad § 2 loci a nobis editi conf. tabulam Heron. II, 
1 et Euclideam 1. Graecae orgyiae respondet apud Bal- 
bum passus. Reliquae mensurae inter se conveniunt, nisi 
quod in tab. Her. miliarium, in Eucl. uncia omissa sunt, 
unde in Graecis tabulis undecim, apud Balbum duodecim. 



SCRIPTORES ROMANOS. 13 

Quae cum ita sint, facile demonstratur via a nemine 
adhuc inventa ad explicandam sextantem quae eadem do- 
drans appellatur (6). Etenim quain Graeci mensuram 
CTTi0a(Lir|V vocabant, ea antiquitus aliena erat a Romanorum 
usu, unde ne sermo quidem Latinus proprium eius mensu- 
rae vocabulum habebat; sed vocabant eam ex assis ratione 
dodrantem , hoc est pedis quartas partes tres. Iam si ea- 
dem a Balbo sextans vocata est, fuisse oportet maiorem 
aliquam mensuram , cuius sexta pars ipsa spithama habita 
sit. Ubicunque quaeres, nihil invenies quod conveniat huic 
sextanti nisi Aegyptiorum £u\ov , cui tres cubiti in tabula 
Heroniana antiquissima tribuunter (fr. 4, 14). Unde haec 
iure eolligi posse arbitror: HuXov, antiquam Aegyptiorum 
mensuram, qua itinerum spatia metirentur (prol. §17extr.), 
fuisse perticam ligneam — et id quidem ipso nomine de- 
monstratur — divisam in tres cubitos binosque cubitorum 
semisses, hoc est sex spithamas: cuius xyli usum ad pri- 
mum usque p. Chr. n. saeculum pertinuisse — non enim 
antea scriptam esse vidimus tabulam Heronianam I (prol 
§ 12) — atque inde Romanos agrimensores cin0a|ur|V 
utpote alienam a suo sermone , nuncupasse sextantem 
hinc denique Balbum, cum Romanas mensuras ad Aegy 
ptiarum tabularum similitudinem describeret, ipsum qui 
dem xylum, proprium Aegyptiorum, recte omisisse, ser 
vasse tamen sextantis appellationem usitatam iis Roma 
norum gromaticis qui in Aegypto provincia agris et itine 
ribus dimetiendis praefecti erant, eandemque a spilhama 
Aegyptii cubiti semisse, transtulisse ad pedis Romani do 
drantem. 



mensurarum appellationes enumerantur. Tum ad Balb. 
§ 3 conf. Her. II, 2, Eucl. 2, praeterea etiam Her. I, 5. 
V, 2; — ad § 4 Her. II, 3; - ad § 5 Her. 4, Eucl. 3; — 
ad § 6 Her. 5, Eucl. 4; ac sic reliqua deinceps, quae 
singillatim afferre nihil attinet. Sed hoc non omittendum, 
iugerum a Balbo omissum esse ex earundem tabularum 
auctoritate. Denique altera pars tabulae Balbi, qua de 
quadratis et cubicis mensuris agitur, liberius expressa 
est ad similitudinem Heronianae II inde a § 15 et Eu- 
clideae § 13. 



14 PROLEGOMENA IN 



Libruin de asse iniuria Balbo tributum esse. 

114 Calvus Ravennas, qui primus Hippocratis libros in La- 
tinum sermonem conversos edidit 1 ), iii fine eius operis 
adiunxit breviores duos commentarios , ad quos haec prae- 
fatur 2 ): Censuimus praeterea necessario his addendum 
esse tractatum de mensuris, et ponderibus Aphricani 
medici cum suis notis, quem plurimis quos de his rebus 
in manibus habebamus praetulimus , quia magis et cum 
Hippocratis medelarum ponderibus , et mensuris et cum 
Latinis conuenire , et facere uidebatur. ac ad huius 
maiorem intelligentiam quaedam de Balbi ad Celsum 
agrimensoria ;, ratiocinatoriaque de asse, minutisque 
eius partibus adscripsimus. notas autem horum non 
apposuimus , cum apud plurimos inueniantur , praeser- 
tim Boetium , Baedam 3 ), Gilbertum et ante hos, Balbum 
ipsum, et Priscianum, latius et plurimis 4 ) modis, quae 
tamen cum m, quae in marmoribus, et tabellis aeneis 
leguntur , non quadrant. Iam sequitur apud Calvum 
tractatus qui Africano tribuitur (v. prol. § 123, fr. 141), 
quem deinceps excipit commentarius qui inscribitur Bal- 
bus ad Celsum de asse minutisque eius portiunculis. 
Cuius ad finem haec adscripsit editor: Nec his plura de 
Balbo addenda putavimus quandoquidem si uita suppe- 
ditabitur , totum opus de agrimensoria et numerorum 
ratiocinatoria cum Vitruuii, Plinii, Capellaeque com- 
mentariis edemus. Haec quidem Calvus; quem auctorem 



1) Hippocratis Coi — octoginta Volumina — nunc tan- 
dem per M. Fabium Calvum Rhavennafcem virum unde- 
cumque doctissimum latinitate donata. Romae ex aedi- 
bus Francisci Minitii Calvi Novocomensis anno — MDXXV. 
Ego usus sum huius libri rarissimi exemplo Berolinensi. 
Repetita editio prodiit Basileae a. 1526 ex officina Andr. 
Cratandri. 

2) P. DCXCVII edit. Rom., p. 471 edit. Basil. 

3) Boethium, Bedam ecf. Bas. 

4) Fallitur Lachmannus Gromat. II p. 134 pluribus 
citans. 



SCRIPTORES ROMANOS. 15 

seculi LachfflaoDiis et Mommscnus 5 ) liunc librum de asse 
eidem Balbo tribueruut de quo statim disputavimus. Contra 
dubitationem movit Christius, qui tertio demum saeculo 
vel etiam quarto eundem librum ab aliquo ignoto scriptore 
composilum esse suspicaretur 6 ). Ac vero nobis quid in 
hoc argumento videatur, iam paucis exponamus. 

Omnia Calvi verba de ea re scripta repelivimus, quo 
facilius cuivis ea legenti iudicium facere liceret. Nimirum 
apparet gravissimas quasque res tam obscure et ambigue 
a Calvo significatas esse, ut admodum mulla quae proba- 
bilia videantur, certi autem nihil ad id ipsum de quo agi- 
tur inde effici possit. Ergo utamur tamquam teste locu- 
pletissimo ipso scriptore huius libelli de quo quaerimus. 
Is inter unciae partes enumerat tremissem (15), qui num- 
mus aureus, tertia solidi aurei pars, primum signatus est 
a Severo Alexandro 7 ): ergo scriptor libri de asse non ante 
saeculum tertium vixit. Quod argumentum tam certum 
est, ut vix opus sit alia circumspicere. At vero sunt plu- 
rima: ut scriptorem de asse nonnullas partes afferre quae 
ignotae sint Maeciano, qui aliquanto post Balbum scripsit; 
tum formam assis in nominalivo casu alienam esse a Mae- 
ciano nec vero eandem tribui posse Balbo, qui in exposi- 
tione formarum usus est dicendi genere emendatissimo 8 ); 



5) Vide Grom. II p. 134 s. 150 s. 

6) Vide coramentarii de Victorio, qui infra § 117 adn. 
1 citabitur, p. 106 s. 

7) Auctor est Lampridius in vita Sev. Alex. c. 39. 
Et exstant adhuc tales treraisses a Valeriano aliisque 
signati: vide Mommsen. p. 776. Efficitur autem ex pon- 
dere tremissis quod in hoc libro de asse affertur aliud 
quod gravissimum est ad omnem illius aetatis historiam 
nummariam: legitimura aurei pondus, de quo adhuc maxime 
ambigebatur (v. Metrol. p. 241) , tertio saeculo fuisse 
sexagesimam quartam partem librae (nam tremissem 
scriptor de asse 16 am unciae partem fuisse dicit, id est 
librae 192 am , unde 64 aurei conveniunt in libram). At- 
que idem pondus fuisse videtur argentei nummi qui Au- 
relianus dicitur. Unde quid porro concludendum sit, alio 
loco ac tempore exponam. 

8) Haec quoque Christii sunt argumenta p. 106. 



16 PROLEGOMENA IN 

quibus adtli possunt alia vocabula permulla quae posterio- 
ris quidem aetatis scriptori, minime vero Balbo conveniant, 
ut minutiae (1. 10), character (12, pro nota), medietas 
(15), alia id genus. 

Quod si quis utique librum de asse Balbo velit vindi- 
care, is dixerit forsitan eam libri formam quae in manibus 
est spuriam esse et depravatam ex aliqua parte Balbi expo- 
sitionis nunc perdita. At si probabiliter supra de illo Balbi 
opere disputavi (§ 112), quaenam pars eius expositionis 
afferri posse videtur , ubi Balbus aut ea quae nunc in libro 
de asse legimus aut certe similia tradiderit, quae non mi- 
nus a demonstratione geometrica quam ab arte gromatica 
aliena sint? Verum ne in his ultra modum immoremur, 
cum exploratum sit et eam formam libri quae exstat Balbo 
tribui non posse, et unum eius rei esse auctorem Calvum, 
qui usus esse videtur illo codice Arceriano nobilissimo 9 ), 
unde et Balbi expositionis initium et alia gromaticorum 
scripla edita sunt a Lachmanno : inde suspicari licet Cal- 
vum in eodem codice, quem olim pleniorem fuisse constat, 
invenisse librum de asse nullo auctoris titulo affixum Balbi 
expositionis reliquiis, ac cum ipsam expositionem tum 
edere non posset, in praesentia exhibuisse commentarium 
de asse, quem cum expositionis partem esse opinaretur, 
inde auctoris nomine repetito inscriberet Balbus ad Cel- 
sum de asse cet. 

Verum quod Balbo abiudicandum esse censemus hunc 
de asse librum, minime eiusdem libri auctoritatem volu- 
mus infringere. Nam maximi est momenti ad rem numma- 
riam saeculi tertii, sicut supra denionstratum est. Atque 
eodem saeculo aut ipsum hunc librum scriptum esse ne- 
cesse est aut ampliorem quendam, unde hic postea com- 
mentarius in brevius contractus sit: nam quarto saeculo 
postquam Constantinus nova omnium nummorum genera 
ac rationes instituit, nemo ea commentari potuit quae legi- 
mus in hoc de asse libello. 



9) V. Mommsen. in Gromat. II p. 151 coll. Blumio 
ibid. p. 6 ss. 



SCRIPTORES ROMANOS. 17 

De Volusii Maeciani distributione. 

L. Volusius Maecianus, eques Romanus, iuris scientia 115 
uobilissimus, M. Aurelii praeceptor, qui interfectus est 
Alexandriae a. CLXXV plus sexaginla annos natus 1 ), scri- 
psit et quaestionum tle fidei commissis libros XVI et hunc 
Lreviorem commentarium de assis distributione. Quam- 
quam ipse non Assis dislributio inscripsit libello, setl 
pleniore litulo Distributio item vocabula ac notae par- 
tium in rebus quae constant pondere numero mensura 2 ); 
quapropter nobis breviter distributio ea appellanda esse 
videtur. 

Scripsit hunc commentarium Maecianus ad M. Aurelium 
Caesarem, quem tum iuris disciplina insliluebat, anno fere 
CXLVI 3 ). Qua in re, ut ipse plane et aperte demonstrat in 
praefatione, id egit, ne assis distributio et in heredum in- 
stilutione et in aliis mullis rebus necessaria ignota esset 
Caesari. Primum igitur omnem ipsius assis divisionem ac- 
curate exponit partesque inler se comparat (1 — 43), tum 
pecuniae signatae eas appellationes persequitur quae refe- 
runtur ad assem , ex quo omnis nummus argenteus potc- 
stalem habeat (44). Ac vero hac de parte commentarii 
paullo latius explicare necesse est. 

Primum docet scriptor (48 — 62) denarium, argenteum 
nummum, qui XVI asses habeat, ipsum assis instar dividi 
posse. Quod nos facillime ita explicabimus, ut eum assem, 



1) Haec omnia egregie exposuit Mommsenus in prae- 
fatione ad Volusii Maeciani distributionem (Abhandl. der 
Sdchs. Gesellsch. der Wisse?isch. Bd. III. 1853 p. 281—85). 

2) Hanc inscriptionem quae in libris exstat tuentur 
ipsius Maeciani verba: cum parles ipsas tum vocabula et 
notas proponendas existimavi; et deprehendes distributionem 
quidem partiinn infinitam , oppido autem quam exigua vocabula 
et notas. Unde apparet assis distribulio , quod plaeuit 
Bockingio, probari non posse. Tum distiibutio partium 
praetulit Mommsenus. Sed mihi aut plenus titulus distri- 
butio item vocabula ac noiae pariium cet. repetendus esse 
videtur — ubi nescio an item inculcatum sit ab aliquo 
librario — aut breviter distribulio eadem dicenda, sicut 
fecit Gronovins. 

3) Vide Mommsen. p. 287 ult. 

SCRIPT. MF.TROL. II. 2 



18 PROLEGOMENA IN 

unde fit cuiuslibet rei in computando divisio, solidum 
appellemus, illum autem nummum aeneum, qui fuit denarii 
pars sextadecima, dicamus a s s e m m o n e t a 1 e m. Iam ratio 
simpliciter sic ducenda: as monetalis quota pars est de- 
narii, siquidem hunc assem sive solidum feceris? Nimi- 
rum semuncia sicilicus, id est pars sextadecima. Atque id 
ipsum solidi pars sextadecima Maecianus his expressit 
(48): semunciae enim sedecim et sicilici sedecim assem 
efficiunt. Eademque ratione ceteras persequitur denarii 
partes singulis assibus monetalibus additis, dupondium, 
tressem, reliqua usque ad quindeciaere : hic enim finis ex- 
ppsitionis faciendus erat, quoniam sedecim asses ipsum 
denarium efficiunt. Haec vero omnia a Maeciano tradita 
si in unum comprehendimus , quid inde concludendum? 
Primum Maecianus nullis nisi iis partibus iisque appella- 
tionibus utitur, quae vulgatae fuerunt in cuiusvis assis 
sive solidi divisione ; nihil igitur nisi denarium in calculis 
ponendis fecit assem, id est solidum, atque asses mone- 
tales singulos et binos et ceteros expressit ex solidi dena- 
rii ratione. Cuius rei usum ipse loculenter demonstrat his 
verbis (63): ingeniosissime autem, cum ad denarium 
ratio conficeretur , excurrentis aeris nota inventa est, 
quae sedecies multiplicata id efficeret: nam cum dena- 
rii nota praescribatur , eique subiungatur aeris excur- 
rentis nota, manifestum est eam sedeciens ducendam 
ex adnotatione denarii. Ergo si rationes pecuniariae 
subducebantur in denariis et praeter solidos denarios com- 
putandae erant denariorum partes, ne ratio turbaretur tot 
sestertiis totve assibus adscriptis ad denariorum summam, 
tot potius partes denarii pro asse sive solido computati 
adiungebant ratiocinatores Romani. Sic, ut exemplo utar, 
summam centum denariorum sestertii unius assium trium 
breviter scribebant XCZZ — D, nam septem asses mone- 
tales sunt denarii partes septem sefXtaedecimae , sive quiu- 
que duodecimae, id est quinque unciae, et insuper una 
quadragesima octava, id est sicilicus 4 ). 



4) Redige -j\ ad ^ , unde fiunt ^ + ^. Copiosius 
omnem rationem exponit multisque exemplis illustrat 



SCRIPTORES ROMANOS. 19 

Haec ea maxime de causa lalius exposui, ut viam mu- 
nirem ad reliqua demonstranda, quae multo sunt diffici- 
Hora. Ergo ut eadem quae stalim dixi paucis repetam: 
solebant ratiocinatores Romani altero post Chr. n. saeculo, 
cum ad denarium ratio fiebat, singulos asses monetales 
redigere ad partes denarii pro asse computati. Nullis au- 
tem in ea re partium appellationibus notisque utebantur 
nisi vulgaribus ac legitimis, uncia, semuncia, sicilico; quas 
partes ad denarium revocandas esse significabant praefixa 
nota X. Atqui diversa plane a vulgari assis divisione ea 
ratio fuit quam sestertiariam dicit Maecianus (65 — 73). 
In hac erant praeter semissem, S, partes sestertii 

decima sive libella — 
vicesima sive singula 5 ) £ 
quadragesima sive teruncius T. m 

Hae non proprie sunt Romanae , sed repetitae illae quidem 
ex Siculorum usu, quorum argenteus nummus fuit didrach- 
mum Attico pondere, habuit autem denas litras sive libel- 
las, ac litrae conveniebant bina f])ui\iTpa vel quaterni 
TpidvTec, quae partes latine appellalae sunt sembella et 
teruncius. 

Haec omnis ratio quanti momenti sit ad historiam rei 
nummariae Romanorum illustrandam , non opus est hoc 
loco monere, postquam Mommsenus copiosius de eo argu- 
mento disseruit 6 ). Sed id nunc agimus, ut Maeciani verba 
explicemus. Qui hac sestertiaria ratione uti scribit ratioci- 
natores, ut summae sestertiorum stalim addere possint 
excurrentes asses et semisses, hoc est quaternas et octo- 
nas seslerlii partes. Infra autem semissem non descende- 
bant; nam etsi quadrantes aeris etiamtum fuisse videntur, 
is tamen nummulus minor erat, quam ut in magno pecu- 



Gronovius de sest. p. 409 — 414 (Amstelod. 1656). Nuper 
eandem rem attigit Marquardt. Rom. Alterth. V p. 102 s. 

5) Singul am Maecianus appellat quae Varroni de 1. 
L. 5, 174. 10,38 est sembella. Utriusque vocis originem 
explicat Mommsen. G. R. M. p. 199 adn. 85. 

6) G. R. M. p. 198 ss. 

2* 



20 PROLEGOMENA IN 

niae numero computaretur. Semissem autem non negle- 
gebant, eoque sestertiaria ratio accuratior fuit quam dena- 
riaria, ubi infra assem nibil ad calculos vocabatur. Rursus 
exemplo utar: si cui persolvendi erant cenlum sestertii as 
semis, brevis erat notatio H-SCZ— CT, hoc est C sestertii 
et excurrentes parles decimae tres, vicesima una, quadra- 
gesima una, qua coniunctae faciunt sestertii partes octavas 
tres sive in pecunia signata assem et semissem. 

Neminem rei nummariae peritum potest latere eam 
rationem quam sestertiariam vocat Maecianus, in qiia par- 
tes sunt decimae, vicesimae, quadragesimae, proprie per- 
tinuisse ad velustiorem denarium , cui decem asses conve- 
niebant, neque ipse Maecianus id omittit commemorare 
(74). Tunc enim denarii libella in pecunia signata babebat 
assem suum et sembulla semissem et teruncius quadran- 
tem 7 ). Sed postquam denarius in sedecim asses distribui 
coepit, illa ratione tantum modo ulebantur ad notandas 
sestertii partes excurrentes (75). 

Postremo Maecianus breviter exponU de ponderibus, 
tum de mensurarum.liquoris ac grani divisione (77 — 80); 
ad quae nibil hic adnotandum. Sequitur deinde alius dis- 
putationis de eodem argumento initium, ubi deficit codi- 
cum scriptura. 

Ita cum Maeciani commentarium satis , ut videtur, ex- 
plicuimus, restat ut memoria repetatur fragmenti illius 
Alexandrini (95) quo variae denarii partes, usitatae illae 
Trapd toTc c Pa»juaioic Xof iCTaic, recensentur. Ergo eius 
fragmenti et formam a nobis editam et illam quam Calvus 
expressit (prol. § 123) cum Maeciani verbis sic compa- 
remus : 

apudscriptorem Alexandrinum apud Maecianum 

1 br)vdpiov fr.95,8.141,9 denarius §45 

\ TpOTraiKOV ibid. victoriatus ibid. 

\ vo0)ujuoc ibid. seslerlius ibid. 

-^ dccdpiov ibid. as § 47 



7) Mommsen. p. 200 adn. 87. 



SCRIPTORES ROlfANOS. 



21 



apud scriptorem Alexandi inum 

1 dccdpiov ibid. 

i S ibid. 

f f ' ibid. 

\ b" ibid. 

i g" ibid. 

i Tl" ibid. 

£ 6 ' ibid. 



A* 



ibid. 
T ' T ia"fr. 95,8(om. fr. 141) 



T V ip" fr. 95, 8. 141, 9 
T V ig" fr. 95 (om. fr. 141) 
T V irf fr. 95 (om. fr. 141) 
J T Kb" fr. 95. 141 
^ Xg" ibid. 
T V jlx" fr. 95 (om. fr. 141) 
^V Mjv' fr. 141 (om. fr. 95) 
5lT v " fr- 95 [ubi corrigen- 

dum videtur )ur]"] 
T V op" fr. 95. 141 

TTTTT 
ITT 



2SS 



fe 



[bas partes omisit scri- 
ptor Alexandrinus] 



apud Maecianum 

asS 1 
semis § 1 
triens § 2. 40 
quadrans § 3. 40 
sexlans § 4. 40 
sescuncia § 5. 40 
uncia duae sextulae § 6. 40 
[partem decimam et unde- 
cimam nec nomen proprium 
nec nolam babere dicii Maec. 
§40] 

uncia § 7. 40 
semuncia sicilicus § 41 
semuncia sextula § 41 
semuncia § 27. 33. 42 
binae sextulae §28.33.42 
[* teruncius § 65] 
sicilicus § 29. 33. 42 

[non habet Maecianus] 

sexlula § 30. 33. 42 
centesima [in usuris] § 43 
dimidiasextula§31.33.42 
scriptulum § 32. 33. 42 
dimidium scriptulum sive 
simplium § 39. 



Iam sic Graeca tabula cum Maeciano comparata apparet 
recte a scriptore Alexandrino positas esse parles £, f'\ 
o'\ 6f", r]", 0", i(T, ig", ir|" [has duas igitur iniuria omiitit 
fr. 141], ko", Xg", \xr]' [sic iu fr. 95 pro v" scribendum 
videlur], op". Dubitatio autem relinquilur de l", ia" [hanc 
parlem om. fr. 141], ju" [om. fr. 141], v" [om. fr. 95]. 
Ex his v" iam diximus stare non posse, quod esse debuit 
|ur|'\ >'ec magis probari potest ia", quod omiltit Calvus 
et expressis verbis expellit Maecianus. Recte autem posita 
sunt i" et ja". Nam etsi Maecianus in denarii partibus de- 
cimam esse negat (§ 40), tamen idem in ea ratione quam 



22 PROLEGOMENA IN 

sestertiariam dicit affert decimam partem, i. e. libellam, et 
quadragesimam, i. e. teruncium. Hae, ut dixi, apud Mae- 
cianum ad sestertium referuntur; at eaedem olim pertinue- 
runt ad denarium (Maec. § 74) ; iam cum in ea ratiohe, ubi 
denarii partes sunt duodenariae et reliquae, ipse denarius 
assis instar computetur (supra p. 17 s.) , facile Graecus 
scriptor etiam eum denarium qui in libellas et reliquas 
partes divideretur dccdpiov vocare potuit. Iure igitur 
existimare videmur partes i" et ju" in illa Alexandrina ta- 
bula significare libellam et leruncium. 

De Festo, Prisciano , Dardano, Didymo. 

116 Post librum de asse secundum lemporum ordinem po- 
sui reiiquias ex Fesli libris de verborum significatione re- 
petitas, quibus statim addidi Pauli locos (117). Nonnullos 
pocos quibus pecuniae nomina commemorantur modo, non 
lexplicantur, consulto omisi 1 ). 

Tum ex Prisciani grammatici libello de finguris nume- 
rorum recepi eam partem quae est de ponderibus et num- 
mis. Ubi et ipse Priscianus multas res affert admodum 
notabiles et alios citat auctores. Ac gravissima erat quae- 
stio de illo talento magno quod octoginta libris et qual- 
luor unciis constare dicitur, de quo nos latiorem disputa- 
tionem instituimus alio Ioco 2 ), quo facto iam satis demon- 
stratum esse videtur nulla fide dignas esse futiles Prisciani 
argumentationes, quippe qui diversissima pondera ac num- 
mos imperite inter se confuderit atque omnino rudis fueril 
in hoc doctrinae genere. 

Maxime memorabilis inler auclores qui a Prisciano 
citantur sine dubio est Dardanus sive Dardanius. Nam 
priore eius nominis forma uti consuevimus secundum vul- 
gatam apud Priscianum scripturam, etsi rectius mea qui- 



1) Sunt haec fere: aeruscare p. 24 Muell., dirutum 
aere 69, equestre aes 81, hordiarium aes 102, piscatorium 
aes 210 b , peculatus 213 a et 236, poenas pendere 242 a et 
243, resignatum aes 284 et 285 a , sacramentum 344 b , sti- 
patores 350 et 351 a , Taurium aes 360 a , vectigal 371 b . 

2) V. Philologi vol. XXII p. 202—213. 



SCRIPTORES ROMANOS. 23 

dern sentenlia Dardanius iste appelletur, quoniam Lydi 
auctoritati accedil Guelferbytani codicis scriptura in ean- 
dem formam consenliens 3 ). Sed tamen illam formam quae 
nunc omnium usu fertur non prius abiiciendam esse duxi, 
quam aliorum iudicio haec mea coniectura probaretur. 
Tum de Dardani aetate quaerentibus salis constat vixisse 
eum scriptorem aliquanto post Constantini tempora, id est 
quarto saeculo exeunle vel ineunte quinto 4 ). Scripsit au- 
lem, ut Lydus 5 ) tradit, de ponderibus, quo ex libro et illa 
servata sunt quae Priscianus exscripsit (de fig. § 10) et 
haec a Lydo Iaudata: 6 beAapbdvioc ev tuj Trepl CTaG- 
jiujv xMwv ojtoXujv XeYei irdXai fcvecGai to uiXia- 
piciov xat diro Tfjc xtXidboc tujv opoXujv oirruuc ovo- 
uacGfjvai. Quae non recte ab illo scripta esse nos meliora 
edocti iam compertum babemus, nec magis probari ista 
possunt quaecunque apud Priscianum diversa a reliquis 
auctoribus Dardanus tradit. 

De Didymo, cuius libro 7repl Trjc Trapd 'Puuuaioic 
dvaXoTtac Priscianus et hoc loco et in institutionibus 
grammaticis aliquoliens usus est, nihil ipse habeo quod 
addam , quoniam in omnilms fere adstipulor H. Keilio , qui 
post M.Schmidlium novam de eo scriptore quaeslionem in- 
stiluit. Unde hic Didymus non Chalcenterus ille plurimis 
scriplis nobilis, sed civis Romanus, Neroni et aequalis et 
notus fuisse videtur 6 ). Quae aulem Graeca verba Priscianus 



3) Ut Aapbdvioc legitur apud Lydum, ita Gudianus 
codex 132 eo loco qui apud Keilium est p. 409 vs. 30 
(§ 14) habet dardanitt et in Erlangensi Dardanins (p. 408, 
18 Keil.) correctum est ab altera manu (Keil. quaest. 
gramm. p. 8 adn.). Ac multo probabilius est Dardanus 
pro Dardaiiius prave scriptum a librariis Vergilii memo- 
ribus, quam contra hoc ex illo corruptum esse. 

4) Conf. Henr. Keil. quaestiones grammat. p. 9, 
Mommsen. hist. Rom. rei numm. p. 790, nostfum conimen- 
larium in Philol. y. 207 adn. 7. 

5) De mensibus 4, 9 extr. 

6) V. Keilii quaest. gramm. p. 10 (Didymi fragm. a 
Schmidtio collecta p. 345 — 49). — Praeterea hic locus 
esse videtur, ut commemorem me consulto in priore huius 
libri volumine non quaesivisse, num Didymus ille Alexan- 



24 PROLEGOMENA IN 

aflert (de fig. § 17), ea omnia Didymi esse arbitror, non 
partim Dardani, ut slatuit Keilius 7 ). 

De Victorii argumento calculandi. 

117 Pervenio iam ad scriplorem Prisciano fere aequalem, 
quem calculatorem studiosissimura imperator Honorius ap- 
pellasse fertur, Victorium Aquitanum. Cuius de vita et 
scriptis praefari supersedeo, cum nuper copiosius de his 
disputaverit Chrislius 1 ). Sed utpaucis repetam quae omitti 
nequeunt, praeter celeberrimum illum canonem paschalem 
Victorius scripsit priore parte saeculi V argumentum cal- 
culandi, cuius initium olim inter Bedae scripta editum 2 ) 
nuper a Christio e codice Bambergensi repetitum est una 
cum Abbonis commentarii parlibus quibusdam selectis. 
Hinc nos excerpsimus ea quae de assis divisione tradun- 
tur 3 ), omisimus autem tabulas multiplicationis alienas a 
proposilo. Quamquam extrema verba loci a nobis editi: 
iam reliquae minutiae — , ul sunt sicilici sextulae et 
cetera, melius ex ipsius calculi inspectione cognoscun- 
tur, haec iisdem tabulis quodammodo illustrantur, siquidem 
illic legimus omnis multiplicationis principium fieri a di- 
midia sextula. Haec igitur tamquam minima pars assis 
addenda est sextulae sicilico reliquisque minutiis a Victorio 
enumeratis. 

Carmen de ponderibus illustraiur. 

118 Didactica Romanorum Musa ut nullum fere doctrinae 
genus quamvis alienum a poetica tractatione reliquit inten- 



drinus qui de mensuris marmorum ac lignorum scripsit 
aut Chalcenterus esse videretur aut alius quispiam ex iis 
Didymis quos scripta reliquisse aliunde novimus. Nam 
nulla est in ea re probabilis coniecturae quasi ansa; nisi 
forte hoc affirmari potest certe a Chalcentero, qui gram- 
maticos tantummodo libros scripserit, alienam fuisse illam 
mensurarum scientiam. m 

7) Quaest. gramm. p. 8. 

1) Vide Sitzimgsbericht der Miinch. Akad. 1863. I p. 
100—152. 

2) V. Christium p. 109. 

3) Ibidem p. 133 s. 



; 



SCRIPTORES ROMANOS. 25 

tatum, ita etiam ponderum et mensurarum scienliam ver- 
sibus describere conata est. Quo cx genere ad nostram 
aelalem pervenerunt duo carmina, alterum brevius nec 
ulla peculiari virtute insigne, alterum salis copiosum ac 
laudabili arte et sludio compositum, de quo iam nobis 
est disputandum. 

Nonnulli veteres codices una cum Prisciani gramma- 
tici scriptis continent centum sexaginta fere versus de pon 
deribus el mensuris, quos et ex ipsa illorum codicum au- 
ctoritate et quia Priscianum de simili argumenlo scripsisse 
in libro de figuris numerorum recordabanlur, mulli eidem 
grammatico tribuere consueverant. Quam opinionem quo- 
modo Wernsdorfius cum rcliquis teslimoniis quae de au- 
ctore carminis feruntur conciliare studuerit, supervaca- 
neum est bic repetere, quoniam alio ex principio totam 
quaestionem ordiendam esse recte nunc cognilum babemus. 

Iam primum videamus, quid ex ipsis velerum librorum 
testimoniis de scriptore carminis statuendum sit. Inscripta 
habet 

De ponderibus codex Bobiensis velustissimus; 

item Frisciani liber de ponderibus et mensuris ex 
opere Rufini tel Faviani. de ponderibus el mensuris 
cod. Vossianus 33 in 4 (Keil. ad Priscian. vol. II p. 391); 
similiter codex Reginae Sueciae, ex quo Burmannus (poet. 
Lat. min. vol. II p. 396) affert: Prisciani liber de ponde- 
ribus et mensuris ex opere Rufini vel Faviani; 

Versus Prisciani grammatici de figuris numerorum 
et ponderum Sangallensis 817 (Scbenkl. p. 59 commen- 
tarii infra in adn. 2 citali); 

Remi Favini de ponderibus et mensuris cod. Guelferb. 
Gudianus 64 in 4, a nobis collatus, item Vossianus 12 in 8 
(Hertz. ad Priscian. vol. I p. XXI), Morbacensis (Endlicher. 
p. 99), Monacensis 18375 saec. X, alii (Cbrist. in Mus. 
Bhen. XX p. 69); 

Remi Fatini epistola de ponderibus ex sensu eius- 
dem clari auctoris ad Symmachum melrico iure missa 
incipit cod. Parisinus 7498 (Keil. ad Priscian. vol. II 
p. 396); 



26 PROLEGOMENA IN 

denique inscriptione omnino carent Guelferb. Gud. 132 
in 4, Paris. 7461, editio Veneta princeps (anni 1470). 

Haec de inscriptionibus carminis a certis auctoribus 
tradita bic proponenda esse existimavi. Quibus teslimoniis 
perluslratis primus Endlicherus dubitationem movit, num 
iure Prisciano id opus tribueretur. Tum H. Keilius *) recte 
demonstravit nec librorum manu scriptorum auctoritate 
satis defendi eius grammatici nomen, nec rerum de quibus 
agitur argumento; ac nomen Prisciani tum demum carmini 
inscriptum videri, postquam in codicibus una cum eius 
libris scribi coeptum sit. Alteram autem opinionem de 
Rufino vel Favino auctore Car. Schenkelius 2 ) inde ortam 
esse existimavit, quod olim illud carmen sine auctoris no- 
mine inter scripta Rufini et Remmii Fannii grammatici po- 
situm fuerit. Contra G. Christius, qui postremo de hoc 
argiimento disputavit 3 ), censet auctorem carminis fuisse 
Remmium quendam Flavium sive Flavinum, diversum illum 
quidem a Remmio Palaemone grammatico, a quo ipso Fan- 
nii nomen alienum sit. Sed hi omnes, ut ex parte inter se 
tliscrepant, ita in eo recte consentiunt non a Prisciano 
grammatico carmen scriptum esse, quae res, si cui aliis 
insuper argumentis indigere videatur, is legat ea quae di- 
ligenter Christius explicavit, non solum nonnullas res eas- 
que graviores aliter a Prisciano definiri atque ab huius 
carminis scriptore 4 ), sed etiam dicendi genus apud utrum- 
que plane diversum esse. Quid? cum nuper Priscianum 
ponderum et nummorum veterum non satis peritum fuisse 
a nobis demonstratum sit 5 ), nonne haec eliam sententia in 



1) Praefat. ad Priscian. vol. II p. 402. 

2) Zur Krilik spdterer lat. Diehter (Sitzungsber. d. 
Wiener Akad. 1863) p. 59. 

3) Mus. Rhenan. XX p. 69 s. 

4) Ibidem p. 66 s. Ut obolus in carmine de ponde- 
ribus atque apud omnes vetustiores auctoves scripuli est 
dimidia pars, a Prisciano autem idem cum scripulo ae- 
quatur secundum Dardanum (de fig. 10). Tum denarium 
quattuor scripulorum, quo maxime nititur Prisciani ar- 
gumentatio, ignorat scriptor carminis. Nec in reliquis 
fere simile genus praeceptorum. 

5) In Philologi vol. XXII p. 202 ss. 






SCRIPTORES ROMANOS. 27 

medium aflerri polest, inscitiam Prisciani et laudabilem 
doctrinam illius qui hoc carmen scripsit minime convenire 
in unum hominem, alterum igitur diversum esse ab altero? 

Verum iam in hoc acquiescamus nomen scriptoris non 
esse notum ; illud autem quaeramus , quocunque is no- 
mine fuerit, meritone pro bono auctore habeatur. 

Brevi exordio (vs. 1 — 5) poeta , cum declarat se pon- 
dera quae medicorum in libris inveniuntur descripturum 
esse, ipse nobis ostendit hoc carmen cognatum esse cum 
tabulis illis Graecis quas medicinales appellavimus 6 ). Prae- 
terea idem de ponderis vi eiusque ad omnem mundi con- 
stitutionem momento apte et perite pauca commemorat 7 ). 

lam primum (vs. 6 — 31) Romana pondera illustrantur, 
additurque in fine Atticae cuiusdam librae mentio. Ibi 
quod poeta a minimis se orsurum esse dicit, recte imita- 
tatur bonos in eo genere auctores Graecos 8 ). Tum mi- 
nima pondera afleruntur semiobolus, obolus, scriplum ; 
scriplo autem .tribuuntur vel sex siliquae vel sedecim len- 
tis grana vel totidem speltae lupinive. Ex his in vulgari 
usu apud Rdmanos fuerunt siliqua, obolus, scripulum, 
quorum ponderum ipsas legitimas rationes tradit poeta. 
Addit semiobolum, h. e. f)|Uiujp6\iov Graecum, quod in 
tabula Cleopatrae inter pondera receptum legimus (p. 234, 
20). Quae autem praeterea frugum grana affert, ea omnia 
ad illud minimum pondus revocanda esse apparet, quod 
X0(\ko0c dicitur in eadem tabula Cleopalrae 9 ). Ceterum 
recte scriptor monet, ne quis ex his granulis certum ac 
quasi naturale pondus definiri posse existimet, quo in 
errore multi harum rerum studiosi antiquis temporibus 



6) Conf. Burmannum ad h. 1., Bernhardyum in hist. 
Kom. litt. p. 535 (edit. 4), Schenkelium p. 60: der Ver- 
fasser hatte sich zur Aufgabe gestellt, fiir diejenigen, welche 
dltere mediciyiische Biicher gebrauchen und nach deren An- 
leitung Arzneimiltel bereiten icollten , die in friiheren Zeiten 
geltenden Masze und Gewichte angemessen zu erkldren; de- 
nique nos vol. I p. 65. 

7) Conf. Ovidii, Germanici, Avieni versus a Bur- 
manno aliisque citatos. 

8) V. vol. I p. 96. 223. 240. 248. 

9) Ibid. p. 125. 235, 1. Conf. praeterea p. 222, 4 al. 



28 PROLEGOMENA IN 

versati sunt 10 ). Tum a scripulo pergit ad dragmam (hanc 
enim formam illa aetas praeferebat) , sicilicum, sextulam, 
duellam, unciam, denique libram, neque usquam in his a 
legitima ratione discedit. 

Extrema hac carminis parlicula, ut diximus, Atlica 
quaedam libra septuaginta quinque drachmis definitur. 
Hic certe scriptoris errorem deprehendimus, cuius tamen 
socium habetDardanun illum a Prisciano citatum. Etenim 
cum septuaginta quinque vetustae drachmae Atlicae incur- 
rerent in libram Romanam , hi duo scriptores, cum plane 
nescirent vetustae drachmae Alticae pondus diversum fuisse 
*a vulgari Romanorum drachma, hoc est denario iNeroniano, 
finxerunt Atticam quandam lihram vel minam septuaginta 
quinque drachmarum sive denariorum 11 ). Atque eadem 
ratione proximi huius carminis versus (32 — 40) iudicandi 
sunt, ubi Attica pondera, talentum, mina, drachma, obolus 
afferuntur. Nimirum cum scriptori persuasum sit Alticae 
drachmae (itemque oboli) pondus non differre a Romana 
ponderum ratione quam modo exposuit, sequitur ut Atti- 
cam minam faciat qualtuor drachmis maiorem Romana libra; 
tum autem repetit falsam istam librae Atticae definitionem. 

Sequilur assis dislributio (vs. 41 — 55) scite in versi- 
culos redacta. Ubi formam decuncis, quam nominalivi 
loco plurimi falso habuerunt, genitivum esse ex decunx 
acute Christius perspexit 12 ). Praeterea ad haec nihil adno- 
tandum. 

Tum f haec de ponderibus', inquit scriptor, f super- 
est pars altera nobis', scilicet ut mensurae liquorum 
ac frumenti explicenlur (vs. 56 — 90). Hic recte incipit ab 
amphora Romana sive quadranlali, quod quomodo ex pede 
porrecto efficialur, accurate demonslrat. Deinde minora 
usque ad cyathum ita explicat, ut et frumenti et liquido- 



10) Conf. vol. I p. 96 adn., p. 140. Praesertim multa 
in hoc genere commentos esse constat Hebraeos veteris 
testamenti interpretes. 

11) Haec explicata sunt a Boeckhio p. 117, Christio 
p. 56 s. (commentarii in vol. I p. 67 adn. 5 citati), nobis 
in Philologi vol. XXII p. 205 s. 210 s. 

12) Mus. Rhen. XX p. 66 s. 



SCRIPTORES ROMANOS. 29 

rum mensuras promiscue ponat et Atlicas slalim adiungal, 
medimnum et choenicem. Quae etsi sine ordine composita 
sunt, tamen omnino mutuae harum mensurarum rationes 
recle traduntur. Difficilior est locus de choenice et congio 
(vs. 69 s.)- Sed post verba cotylas — recipit geminas sex- 
tarius unus apparet cum Endlichero legendum esse quis 
(i. e. quibus) quater adsumptis; nam quatluor cotylae sive 
duo sextarii choenicem efficiunt. Tum poela, adde duos, 
inquit, nimirum choenices (qua voce masculina usus est 
perinde ac Graeci eius generis scriptores); nam si uni 
choenici duae praeterea adduntur, fit congius sex sextario- 
rum (conf. praef. crit.). 

Minimas mensuras, ut in Graecis tabulis fieri solet, 
pondere exigit. Cyalho tribuit drachmas decem , quae ra- 
tio convenit cum vetustissima tabula medicinali (p. 208, 27) 
aliisque. Addit oxybaphum quindecim drachmarum, unde 
^efficitur id a scriptore quarta heminae parte aeslimari con- 
venienter ad vulgarem usum. Tum definit reliquas men- 
suras, mystrum, chemen, coclear, quarum nos hanc labu- 
lam a sextario orsi proponamus: 



sextarius 1 










hemina 2 


1 








oxybaphum 8 


4 


1 






cyalhus 12 


6 


H i 






mystrum 48 


24 


6 4 


1 




cheme 144 


72 


18 12 


3 


1 


coclear 288 


144 


36 24 


6 


2 






Comparemus cum hac- labula Graecas illas quae supra 
perscriptae sunt (vol. I p. 91. 99. 127. 130. 139): vidc- 
mus a primo Galeneae collectionis scriptore (p. 91) et in 
Cleopatrana tabula (p. 127) oxybaphum perinde alque in 
hac tabula quartam heminae partem dici, reliqua autem 
omnia diversa esse. Conlra tres reliquae tabulae (p. 99. 
130. 139), quae ipsae inter se congruunt, ab hac tabula 
discrepant in oxybaphi definilione, sed consenliunt de my- 
stro ; ac vero consenlirent eliam de cocleari , nisi poeta 
chemen inter mystrum et coclear inlerposuisset. Quod qua 
de causa fecerit, ipse dilucide exponil: voluit enim sexta- 



30 PROLEGOMENA IN 

rium non solum duodenariis partibus, ut vulgo fieri sole- 
bat 13 ), sed continuata assis distributione eundem usque ad 
scripulum dividi. Quae descriptio num vulgari in usu apud 
Romanos medicos fuerit, ego hic disquirere nolo: satis est 
demonstrasse eam diversam esse a bonis illis auctoribus 
qui Graecas tabulas, sed eas ipsas maxime Romanorum in 
usum, composuerunt. 

Poslquam poeta de his minimis sexiarii partibus absol- 
vit, tres mensuras amphora maiores adiungil, Atticum me- 
tretam, quem ipse Alticam amphoram sive cadum dicit, 
tum culleum, maximam Romanorum mensuram, denique 
artabam Aegyptiam illam quam scriptor Tiepi jueipuuv tri* 
bus modiis cum triente definit (I p. 62 s. 258, 20); nec 
aliter hic poeta: artabae modii superest pars tertia post 
tres (modios scilicet). 

Tum perinde atque in Graecis tabulis plerisque sequi- 
tur comparalio ponderis variorum liquorum (vs. 91 ss.). 
Ubi videmus poetam eam rationem secutum esse quam Ori- 
basius et Dioscorides tradiderunt (p. 101. 224, 7. 240 s.), 
qua quidem aquae vel vini sextarius habet uncias XX sive 
libram cum besse, olei uncias XVIII sive sesquilibram, 
mellis uncias XXX sive libras II 5. Prudenter autem poeta 
addit non plane idem esse aquae et vini pondus, sed multas 
esse pro regionibus locorumque nalura differenlias. Quod 
argumentum ut primum atligit, ad Jatiorem eius rei de- 
monstrationem se convertit porroque ad alia perducitur, 
quae cum plane pertineant ad doctrinam physicam, hoc 
loco explicari non possunt; sed breviter lamen commemoro 
istam alteram carminis partem ea maxime de causa memo- 
rabilem esse, quod inde, quantum Romani medici in phy- 
sicis processerint, cognosci potest. 

Postremo restat ut de aetale huius docti poelae ea 
repetamus quae Schenkelio et Christio visa sunt, quorum 
alter saeculo quarto exeunle vel quinto ineunte carmen 
scriptum esse coniecit, alter idem ad lertium saeculum 
Diocietianique tempora revocavit 14 ). Ac mihi quidem 

13) Vide nostram metrologiam p. 92. 

14) Schenkelius 1. c. p. 60, Christius in Mus. Rhen. 
XX p. 70. 



SCRIPTORES ROMANOS. 31 

Schenkelii seiilenlia probabilior videtur, sed rem in medio 
relinquo, quoniam certius iudicium fieri non posse inlel- 
lego nisi subtilioribus quaeslionibus de re metrica institu- 
tis, quae alienae sunt ab hoc loco. 

De carmine quo Hbrae partes breviier describunlur. 

Carmini de ponderibus de quo adhuc diximus in qui- 119 
busdam libris manu scriptis (v. praef.) adiunclum est alte- 
rum brevius ab alio scriptore ortum, quo librae sive assis 
parles breviter explicantur (fr. 121). Jd quinto demum 
vel potius sexto saeculo scriptum esse probabiliter coniecit 
Schenkelius 1 ). 

In hoc carmine perinde atque in illo superiore (vs. 45 
— 52) primum librae partes duodenariae enumerantur (vs. 
1 — 7), quibus addilur sescuncia unciolae tnediam iun- 
gens, h. e. ex uncia una et dimidia composita. 

Tum scriptor non solum commemorat unciae vicesi- 
mam quartam partem esse scripulum, sed addit eliam ple- 
nam unciae divisionem hanc: 

pars dimidia est stater sive semuncia 2 ) 

— tertia — duae sextulae sive duella 3 ) 

— quarta — siclus sive sicilicus sive sicel 4 ) 

— sexla — sextula sive sescla 

— octava — dragma sive olce 

— duodenaria est dimidia sextula 5 ) 

— vigesima quarta est scripulus sive gramma. 
Denique scripuli partes hae ponuntur: 

dimidia est obolus 6 ) 
quarta — cerates 7 ) 
sexta — siliqua 



1) P. 58 adn. commentarii supra p. 26 adn. 2 citati. 
Non post sextum saeculum carmen scriptum esse inde 
efficitur, quod eo Isidorus usus est. 

2) V. Isid. fr. 125, 16. 

3) Ibid. 15. 

4) Ibid. 18. 

5) V. Volus. Maec. § 31 et supra prol. § 117. 

6) Isidor. fr. 125, 11. 

7) Ibid. 10. 



32 PROLEGOMENA IN 

oclava est calcus, qui ipse duo granula ciceris 
pendere dicitur 8 ). 

In hac tabula, sicut infra adnotavimus, singula quae- 
que accurate conveniunt cum rationibus ab Isidoro traditis, 
nisi quod ille dimidiam sextulam omitlit. Iam si quaeri- 
mus, uter horum scriptorum altero usus sit ideoque altero 
sit posterior, comparanlibus omnem Isidori in libris con- 
scribendis rationem reputanlibusque, quemadmodum idem 
i\e mensuris ac ponderibus scribens varios vetustiorum 
auctorum libros compilaverit, vix ac ne vix quidem dubium 
esse potest, quin ex hoc carmine suam doclrinam de- 
prompserit Isidorus, minime vero ab Isidoro hic poeta. 

A vulgari Romanorum ralione diversa sunt apud utrum- 
que scriptorem calcus, quarta pars oboli, et cerates 
sive ceratim. Atque hae quidem barbarae sunt appella- 
tiones, ex KepcVriov depravatae; sed hi scriptores cum 
nomine etiam rem immutaverunt, semiobolo, non siliquae, 
ceratem aequanles. 

De vetere Epiphatiii versione Latina. 

120 Veterem quam dicunt Epiphanii versionem in Franco- 
rum regno scriptam esse iudicat Mommsenus 1 ). Iam cum 
eadem versione sine dubio usus sit Isidorus, apud quem 
verba ab initio vero et quae sequunlur non diversa legan- 
tur ab illo contextu 2 ), satis arte illius interpretis aetas 
circumscribilur priore saeculi sexti parte, nisi forte eun- 
dem iam quinlo saeculo, sed eo ipso extremo, scripsisse 
exislimabis. 

Quodsi hanc versionem cum variis illis Graeci operis 
formis quae supra editae sunt comparamus, facile elucet 



8) Ibid. 8. 

1) V. ad Volus. Maec. p. 286 (Abhandl. d. Sdchs. Ges. 
d. Wiss. III 1853): Die Schrift gehort in ihrer jelzigen Form 
in jene merkwurdige Reihe lateiirischer Bearbeitungen grie- 
ehischer, besonders alexandrinischer Sc/mften im frdnkischen 
Reiche wie der Barbarus Scaligeri, die Cosmographie von 
Ravenna vnd manches andere Stxtck. 

2) Sunt hi loci alter versionis Latinae § 30, alter 
Isidori apud nos fr. 125 § 14. 






SCRIPTORES ROMANOS. 33 

ci quidem traclatui quem primo loco posuimus (I p. 259) 
simillimam esse hanc Lalinam interpretationem 3 ), sed ta- 
men Graecum exemplum, quod interpres in manibus ha- 
huerit, nonnullis locis propius ad integrum Epiphanii 
operis contextum accessisse quam eam Graecam scripturam 
quae nunc vulgata est. Nam et stamni mensura, quae legi- 
tur in indice Epiphaniani libelli, omissa autem est in ipso 
contextu, servata fuit in Graeco Latini interpretis libro 4 ), 
et Iocus de talento ibidem integre scriptus exstitit, qui in 
nostris libris gravius corruptus est 5 ). Quamquam alia in- 
super menda hoc loco intulerunt ii librarii qui Latinam 
scripturam a nobis editam propagaverunt; minime enim 
mihi persuadere possum aut sexcentae millesimae impe- 
ritissime pro g i. e. sexies millesimae, aut X assaria 
pro LX incuriose scripsisse ipsum interpretem , qui in re- 
liquis convertendis et religiosum et bene de his rebus in- 
structum se praestiterit. Ex his igitur mendis alterum in 
ipso contextu, alterum certe in adnotatione corrigendum 
esse duximus. 

De Isidori mensurarum et ponderum descriptione. De reliquis 
fragmentis in hanc collectionem recepiis. 

Quae Isidorus Hispalensis in uberrimo elymologiarum 121 
opere de mensuris ac ponderibus scripta reliquit ea nobis 
in hac praefatione ita quasi termini loco fuerunt, ut, quo- 
niam iam ad saeculum sextum extremum ac posteriora tem- 



3) Incipit interpres ab Epiphanii a nobis editi § 4, 
ac deinceps singula eodem ordine persequitur. De stamno 
apud Epiphanium omisso vide adn. 4. Congii definitio- 
nem in interpretatione perinde atque apud Epiphanium 
sequitur ponderum explicatio (vol. I p. 142), cui utrobi- 
que adiuncta est extrema pars de mensuris. 

4) V. vol. I p. 260, 7, ubi crduvoc xpvcr\ inter con- 
gium et marim posita est, et conf. prol. p. 142. In La- 
tina interpretatione stamnus locum obtinet § 19 inter 
capsacim et cotylam. 

5) Scripturam Petavianam a nobis editam non variant 
G. Dindorfii libri. At interpretem apparet non haec cor- 
rupta, sed illa fere in suo libro legisse quae nos e codice 
Parisino 2665 attulimus vol. I p. 143 extr. 

SCRIPT. METROL. II. 3 



34 PROLEGOMENA IN 

pora pervenimus, continua explicatione harum recentiorum 
reliquiarum abstineremus, et quae dicere necesse videretur 
ea quam brevissima oratione comprebenderemus. 

I. Quemadmodum Isidorus e vetustiorum scriptorum 
libris sua de mensuris ac ponderibus praecepta conglutina- 
verit, ii demum apte exponere poterunt qui omnem rationem 
quam Isidorus in opere componendo secutus sit illustran- 
dam sibi proposuerint. Hic satis est breviter commemorare 
de mensuris agrorum Isidorum usum esse Balbi expositione 
et Columellae libris, de reliquis carmine de ponderibus, 
altero carmine de libra partibusque eius, Latina Epiphanii 
versione, denique variis Graecis tabulis de eodem argu- 
mento conscriptis. 

II. Post Isidorum posuimus nonnullas incertorum 
scriptorum tabulas, quas in ista recentiore aetate ex anti- 
quioribus exemplis in hanc esse formam redactas aut ex- 
ploratum esset aut probabile viderelur. Ut primam ex his 
tabulis (fr. 128) ab interpolatore insertam esse mediae 
Balbi expositioni acute perspexit Lachmannus. Tum altera 
(fr. 129) et ex priore tabula et Balbi expositione concin- 
nata est. Additae tamen in centuriae definitione decem- 
pedae quadratae et pedes quadrati; et horum quidem 
summa recte esse dicitur L DCCLX milia , quae legenda 
sunt quinquagies cenlena seplingena sexagena milia 
(=5760000). Praeterea in eadem tabula (§ 2) praeter 
decempedam Romanam illustratur pertica quaedam provin- 
cialis, quae XII pedes, singulos XVIII digitorum habere di- 
citur. Nimirum haec est eadem pedalis mensura quam in 
Germania in Tungris inveniri Drusianamque appellari dicit 
Hyginus (fr. 114, 3); etenim monetalis pes et sescuncia 
sunt digiti XVIII. 

Denique ad hanc nostri libri partem retulimus brevio- 
res duos locos de castrensi iugero 1 ) et de mensuratione 
iugeri (fr. 130. 131). 



\ 1) In hoc fragraento iugerus qui kastrensis dicitur 
non differt a vulgari Romanorum iugero; nam tribuuntur 
ei ;ib hoc scriptore 288 decempedae quadratae sive ped. 
quadr. 28800. Sed quia quadrata ea mensura esse non pot- 






SCRIPTORES ROMANOS. 35 

III. Adiunxi deinde quinque tabulas quibus aut sola 
>ondera aut pondera et mensurae explicantur, priinum 
llam Bobiensem (fr. 132), de qua infra singillatim dispu- 

tatum est (§ 122), tum duas e codicibus IX vel X saeculi 
repetitas, alteram e Bernensi (fr. 133), e Gudiano alteram 
fr. 134), denique duas e Mutinensibus libris saeculi XIII 
it XV descriptas (fr. 135. 136), de quibus quae adnotanda 
;ssent onmia exposui in praefatione. 

IV. Tum perveni ad alia quae extrema sunt et aetate 
et auctoritate. Sunt excerpta ex Isidoro e Gudiano codice 
a Lachmanno edita , quae cum partim a nobis secundum 
Vaticanum librum praestantissimum recenseri possent, non 
dubitavimus ea in banc collectionem recipere (fr. 137 — 
139). Sed alienum a proposito duximus illa Isidori capita 
repetere quae nulla fere re immutata ex Isidoro descripse- 
runt veteres gromaticae collectionis auctores, ediditque e 
codice Gudiano alteroque Rostochiensi Lachmannus (p. 366 
— 70). Haec cum vetustissima Isidori editione nuper con- 
tulit G. Friedleinius 2 ), eademque nunc maximam partem 
comparare licet cum Isidori contextu e vetustissimis libris 
a nobis edito , unde apparebit e codicibus qui similes fue- 
runt Monacensium duorum 3 ) compilatorem hos Isidori locos 
repetivisse. Sunt praeterea loci quidam de mensuris in 






est (nulla enim est simplex radix eius uumeri quadrata), 
initio quadratus correxi in quadratas. Porro antiquior qui 
dam auctor scripserat iugerum in circuitu (conf. fr. 
128, 5) habere perticas 72 (nam habet bina latera 24, 
bina 12 perticarum; unde hic scriptor absurde effecit sin- 
* gula latera esse 18 perticarum (nimirum non vidit talem 
quadratam figuram habere perticas 324, non 288). Hoc 
igitur de quadrata iugeri figura erravit scriptor: reliqua 
autem quae tradit minime neglegenda: primum esse men- 
suram quandam tabulam, quartam iugeri partem , quae 
habeat perticas quadratas 72; tum iugerum capere ca- 
strenses modios 3: quo ex loco efficitur castrensem 
modium duobus vulgaribus modiis aequalem fuisse (conf. 
vol. I p. 40 s.). 

2) V. Fleckeiseni annales 1863 p. 661 s. 

3) Conf. verba apud Lachmannum p. 367, 14 s. cum 
nostra adn. crit. ad fr. 123, 1, tum apud Lachmann. p. 
368, 11 ss. cum adnot. ad fr. 123, 14. 

3* 



36 PROLEGOMENA IN 

farragine illa geometricarum et gromaticarum reliquiarum 
quae vulgo sub Boetii titulo fertur. E quibus unum emen- 
date edidit Lacbmannus, alii duo in editione Boetii prin- 
cipe exstant repetitique sunt in posterioribus 4 ) ; sed hae 
reliquiae nec per se ullum fructum afferre possunt ad vete- 
rum mensurarum ac ponderum scientiam , nec omnino, ut 
opinor, his uti licebit prius quam de omni Boetii geome- 
trico opere deque aliis quae iniuria olim Boetio tribuerunt 
satis pro rei gravitate disputatum erit 5 ). His accedit scri- 
ptor saeculi decimi, non mediocri, ut illis temporibus, do- 
ctrina, Abbo Floriacensis, cuius e commentariis in Victorii 
calculum scriptis partes selectas nuper edidit Christius 6 ). 
In quibus nonnulli loci sunt de ponderibus et mensuris 
antiquis 7 ), quos minime neglegendos esse existimo; sed et 
aetas ipsa qua haec conscripta sunt me prohibuit , ne ea 
in hunc librum reciperem, nec volui, cum ipse plane nihil 
meo studio addere possem, tantam partem Christii editio- 
nis repetere. 

V. De Calvi interpretatione tabularum Alexandrinarum 
infra separatim dicemus (§ 123). 

De tabula codicis Bobiensis. 

122 Carmini de ponderibus (§ 118) in codice Bobiensi ad- 
scripta est brevior quaedam tabula qua Attica pondera 
homo quidam grammaticus illustrare conatus est 1 ). In ea 
numeros insigniter corruptos esse non latuit Endlicherum, 
etsi rectam eos emendandi viam non invenit, quam nuper 



4) V. Lachmann. p. 407 — 408, 2, Boetii editionem 
Basileensem anni 154G p. 1212 et 1228. 

5) Post Blumium et Lachmannum (Gromat. vol. II 
p. 64 — 96) nuper de hac re impeditissima disputaverunt 
G. Friedleiu (Gerbert, die Geometrie des Boethius cet. Er- 
lang. 1861, idem in Fleckeiseni annalibus 1863 p. 425 ss.) 
et M. Cantor (Mathemaiische Beitrdge zum Oulturleben der 
Volker, Hal. 1863 p. 184—198). 

6) Silzungsber. d. Milnchener Akad. 1863 p. 141 ss. 
De aetate Abbonis v. ibid. p. 118. 

7) V. 1. c. p. 141—146 vs. 3, p. 150 vs. 7—152. 

1) Prisciani graram, carmina ed. Endlicher p. 108 s. 



SCRIPTORES ROMANOS. 37 

Idemum ingressus est Christius 2 ). Sed nobis ea res ita ex- 
ponenda esse videtur, ut non solura raliones a Christio 
concinnatas egregie inter se convenire demonstremus, sed 
etiam nullani omnino aliam rationem esse convincanms, 
qua recte haec tabula explicari possit. 

Librae partes ita descriptae sunt, ut duobus locis ubi 
numeri leviter corrupti inveniuntur vera ratio sponte pro- 
deat. In talenti autem minaeque aestimatione et plures 
numeri" iique gravius depravati, nec de ipso drachmarum 
numero qui conveniat minae ac talento constat. Quae 
iam sic inter se comparemus, ut quot drachmae ex quaque 
tabulae parte in minam referendae sint videamus. Tradit 
scriptor codicis Bobiensis talentum habere 

libras 88, ergo niinam drachmas 1404 

uncias 468 — — — 62f 

stateres 1935 — — — 129 

dragmas 7340 — — — 122f 

scripulos 23220 — — — 129 

obolos 45440 — — — 126£ 

siliquas 92880 — — — 129 

tura idem dicit minam habere 

libram 1 uncias 4 dr. 1, i. e. drachmas 129 
stateres 22 dragmam 1 — — 89 

dragmas 199 ... — — 199 

scripulos 387 ... — — 129. 

Jam hanc tabulam si oculis collustraveris, spontc appa- 
rebit eos nuraeros in codice integros esse, ex quibus par 
drachmarum summa ad minara redacta oriatur. Redeunt 
autem quinquies drachmae CXXIX ex diversis numeris com- 
putatae; ergo efficitur hunc unum verum numeruni esse 
drachmarum quae in minam incurrunt, reliquos autem nu- 
meros corruptos ex hac genuina ratione corrigendos esse. 
Hinc Christius veram scripturam restituit 3 ), quam nos hac 
tabula oculis proponimus: 



2) V. commentarii vol. I p. 67 adn. 5 citati p. 64 s. 

3) Erratum est in uno numero siliquarum quae in ta- 
lentum incurrunt, ubi XCI milia leguntur pro XCII, sicut 
recte habet codex. 



38 PROLEGOMENA IN 



lalentum 


1 












mna 


60 1 












libra 
uncia 


80| m i 

968 — 12 


1 










stater 


1935 S2{ 24 


2 


1 








dragma 


7740 129 96 


8 


4 


1 






scripulum 


23220 387 — 


— 


12 


3 


1 




obolus 


46440 — — 


— 


24 


6 


2 


1 


siliqua 


92880 — — 


— 


48 


12 


'4 


2, 



Hi sunt numeri quos ipse scriptor tabulae posuit , in 
quibus (ut numerorum notas nunc vulgares teneamus) librae 
80-| breviatae sunt ex 80|4^ unde etiam 968 unciae effe- 
ctae; reliqua autem omnia accurate computata. 

Postquam hac longiore quaestione antiqua buius tabu- 
lae forma restitula est, iam brevius eiusdem de auctoritate 
dicere licet. Duo sunt quae diversa ab reliquis auctoribus 
hic scriptor tradit, siliquam esse drachmae partem duode- 
cimam et minam habere drachmas CXXIX. Ex his prius 
plane incredibile est magnamque prodit scriptoris ignoran- 
tiam aut temeritatem. Nam siliquae definitio non minus 
certa et immutabilis quam solidi et librae fuit, postquani 
Constantinus omnem nummorum et ponderum rationem 
constituit; ergo si quis scriptor diversa in hoc genere tra- 
dit, eius fides etiam de reliquis suspecta redditur. Nimi- 
rum proprium veteris minae Atticae pondus in hac tabula 
una drachma auctum 4 ), alque hinc reliquae et minae et 
talenti rationes effectae. Quod minae incrementum quis 
hominum qua de causa et quo tempore excogilaverit, ego 
ne coniectura quidem definire ausim, nec vero id meum 
esse duco, qui huic tabulae minime eam auctoritatem tri- 
bui posse censeam, ut inde antiquum et proprium talenti 
Attici pondus, diversum a reliquis auctoribus omnibus, 
cfficiatur 5 ). 



4) Vetus Attica mina a Solone constituta habuit un- 
cias Romanas 16 (vol. I p. 90), sive denarios Neronianos 
128, pro quibus in hac tabula ponuntur 129. 

5) Conf. Christium 1. c. p. 65 s. 



SCRIPTORES ROMANOS. 39 



De ponierum et mensurarum expositione quam Calvus latine 
expressit. 

Supra demonslravimus Calvum Ravennatem, qui primus 123 
Hippocratis libros latine edidit, his sub Africani tilulo ad- 
iunxisse tractatum quendam de ponderibus et mensuris 
(prol. § 114). Iam magna quaestio est, graecene an laline 
scriptum bunc locum invenerit Calvus. Possis dicere laline, 
cum eodem loco ediderit Latinum scriptorem Balbum (v. 
ibid.). At lioc neutiquam verum esse videtur. Primuni 
enim omnis stili Iiabilus ac color , qualis per hunc tracta- 
tum a Calvo editum valet, interpretem recentioris aetatis, 
non Latinum scriptorem vetustiorem prodit; lum certe 
veri similius est Graecae expositioni quam Latinae prae- 
fixum esse Africani, Graeci scriptoris, nomen; denique 
quod ipse Calvus dicit se hunc tractatum aliis plurimis 
quos in manibus habuerit praetulisse , quia magis et cum 
Hippocratis medelarum ponderibus et mensuris, et cum 
Latinis convenire et facere videretur, quis est qui neget 
his verbis Graecum fragmentum significari a Calvo perinde 
alque omnia Hippocratis opera in Lalinam oralionem con- 
versum? Quod cum demonstralum sit, facile ab omnibus 
hoc alterum concessum iri pulo, Calvum, ut qui Hippocra- 
team molem indefesso interpretandi studio superaverit, 
eliam hunc exiguum tractatum apte et cum fide conver- 
tisse. Cuius rei, ne qua dubitatio relinqualur, certa sunt 
argumenta: nimirum plurima quae Calvus habet eliamnunc 
graece exstant illiusque fidem et diligentiam comprobant. 
Quam paucissimis potero absolvam : Calvus per voculam re 
Graecis ponderum et mensurarum vocabulis addere consue- 
vit Latinas appellationes, ut mnas minasve (fr. 141, 2), 
tropaica duo quinariosre duos (ibid. 9) , vel Latinum vo- 
cabulum praemisil Graeco, ut sextarius xeslesve in duas 
lances cotulasve (ibid. 12); in reliquis autem nihil nec 
consilio nec corrigendi sludio mutavit; denique sicubi er- 
ravil, ipso Graeco libro manu scripto in errorem indu- 
clus est. 

Iam vero omnis haec disputatio ita insliluenda est, ul 
quaeratur, quale Graecum exemplum Calvus expresserit. 



40 PROLEGOMENA IN 

Magnam auctoritatem inter Graecas reliquias tribuimus 
duobus fragmentis, alteri Trepi xaXdvTUJV (95), alteri 
7T€pi ueTpwv (81), quae in codicibus hoc quo statim dixi 
ordine posita sunt (prol. § 86). Ea iam, ut brevis sit ap- 
pellatio, Alexandrinas tabulas vocemus. Has igitur tabulas 
Graecus ille scriptor quem Calvus expressit ila in unum 
tractatum coniunxit, ut et initio et in fine pauca aliunde 
repetita adderet , et a priore tabula ad alteram transitum 
faceret his verbis quae sunt apud Calvum Sed nunc de 
mensuris (§ 10). Iam in libro Graeco quo usus est Calvus 
Africano, celeberrimo scriptori, haec expositio tributa est, 
eundemque tilulum in alio codice invenit Salmasius (vol. I 
p. 81), qui amphorae definitionem eandem quam Calvus ex- 
pressit Graecam affert ex Iulio Africano in fragmento 
tcsqI jLtSTorov vel ex Africano in Cestis capite tveqI yi£- 
tooov zccl (TTOfO-jLtcGiv. Hic ipsa Salmasii verba magnam du- 
bitationem relinquunt; qui si ista Graeca invenit in frag- 
mento irepi jueTpuuv, hac statuendum est quod statim 
dicturi sumus; sin vero ex Cestorum opere ea repetivit, 
longe aliter se res habet nec negari potest ipsum Africa- 
num hanc expositionem e vetustioribus tabulis, ipsas illas 
Alexandrinas dico, concinnavisse suumque in opus collecti- 
cium inseruisse. Sed residet in mente scrupulus, cum 
altero loco fragmentum Africani citaverit Salmasius. Ne 
multa, equidem arbitror minime omne Cestorum opus aut 
maiorem partem eius, unde hoc de mensuris caput lauda- 
verit, Salmasium in manibus habuisse, sed solum hoc frag- 
mentum in libris invenisse idque sua coniectura ad Cestos 
Africani retulisse. Quod si verum est, relinquitur ut mi- 
nime pro comperto habendum sit Africanum haec scri- 
psisse: quam facile enim censemus fieri potuisse, ut huic 
fragmento a librario aliquo, quo maior auctoritas esset, 
celeberrimum Africani nomen praefigeretur. 

Haec in universum disputanda fuerunt: iam singillalim 
Graecum Calvi librum cum Alexandrinis tabulis aliisque 
eius generis fragmentis comparemus. 

Primum Graecus Calvi scriptor (fr. 141 § 1) breve 
exordium fecit simile quibusdam Graecis tabuJis (fr. 51 
vs. 4, fr. 66, 1); tum posuit totam Alexandrinam labulam 



[SCRIPTORES ROMANOS. 41 

quae est de ponderibus (fr. 95). Hic pauca admodum apud 
Calvum ab ea forma quam nos edidimus differunt 1 ), in 
quibus gravissima sunt duo, primum quod Calvi scriptor 
(§ 6 = fr. 95 , 5) variis drachmis in Alexandrina tabula 
enumeratis addidit Deliacam, tum quod in fine (§ 9 = 
fr. 95, 8) Calvi liber et nonnullis corruptelis vacavit qui- 
bus reliqui codices laborant et quaedam non iniuria omi- 
sisse videtur. Quae iam sic inter se conferamus ut ex 
Calvi interpretatione Graeca illius scriptoris verba restitua- 
mus eaque quae in Alexandrina tabula differunt uncis in- 
cltfsa adiungamus: Aiaipevrai be [ck Trepiouciac xai add. 
Al.] to brivdpiov KaTd c Piu)Liaiouc eic juepr| ^apvp' 
[,acvfi' Al.] ■ exet Tdp TpOTiaiKd 0' [u.epr| i(3' AI.] , vou- 
u.ouc b', dccdpia be ig'. 6 oe vouu.oc ouTTtav e'xei tw 
CTa6)uuj. to be dccdpiov biatpevrai eic tc S Kai y" 
Kai b" Kai g" Kai r[' Kai 0" Kai i" [kcu ta" add. Al.] Kai 
iP" [Kai ig'' Kai ir|" add. Al.] Kai Kb", Kai Xg" Kai |ur|" 
[Kai u" Kai v" Al.] Kai ofT. Ta be uepr) Tauia ibiac 
ovouaciac e'xei Trapd toic c Pujjuaiotc XoTiCTaTc. Reli- 
qua quae huc pertinent supra explicuimus (§ 115 extr.). 

In altera parte quae respondet Alexandrino fragmento 
Ttepi u.eTpuJV (81) praeter leviores quasdam res infra ad- 
notatas 2 ) maxima differentia est post verba Kai Ta eXaipd 



1) Omittit Calvi scriptor verba to bk ev 'A\e£avbp€ia 
usque ad xeccdpeic (p. 301 vs. 3 — 9); tum idem post verba 
Tfj 'IraXiKfi |uv^ p. 301 vs. 16 addit: quae denarius voca- 
tur, plurimi enim nunc fere in omnibus Italica utunlur; tum 
pro verbis p. 301 vs. 20 editis irdXiv to Ypd|uua vpeuuOuv 
T r . 6 G^pi^oc KepaTiujv p' Calvi scriptor habuit udXiv to 
Tpduua (fxci) Oepuouc t', 6 Oe^puoc KepdTia P', quibuscum 
confer verba a Salmasio citata (I p. 81 , II) et Parisini 
libri scripturam (ad I p. 301 vs. 19); denique Calvi scri- 
ptor omisit proxima verba u;c eivai cet. (p. 301, 21 — 302, 2). 

2) Amphorae definitio in Calvi libro iisdem verbis 
scripta erat quae citat Salmasius: v. vol. I p. 81, I. In 
Alexandrina tabula p. 257, 25 libris traditum est Ppoxouc; 
Calvus autem irpoxouc legisse videtur. P. 258, 1 Alexan- 
drina tahula recte bt\ KOTfia habet, ubi oiKOTTia legit 
Calvus. Paulo post verba quae apud Calvum inveniun- 
tur sextarium vero seu xesten Aegyptii henion dicunt repe- 



42 PROLEGOMENA IN 

Trapa7T\r)ciwc cet. {$ 13 s== fr. 81, 3 vs. 9). Hic enim 
in Alexantlrina tabula et corrupte et mutile scripta ecri be 
6 juexprjTfic eXaipoc ^buvaid exujv ig'. kcu KaXeiiai 6 
juo eKieOc; Calvus autem raulto plura in libro suo legit: 
metretes uutem olearius huius duplus es/, caelera vero 
concordant. quam enim comparationem rationemve li- 
brae pondus ad mnam habet, librae mensura eandem 
ad cotulam habet, sextarii scilicet xestaeve dimidium. 
Medimnus autem Atticus modios sex Italicos capit. mo- 
dius autem hecteus vocatur. In his quae de raedimno 
leguntur sine dubio vera ac genuina sunt: unde reliqua 
etiam quae Calvus addit minime spernenda esse apparet. 
Dixit antea scriptor Alexandrinae tabulae itemque is quem 
Calvus expressit mensuras olearias a centumpondio Romano 
principium habere. Id equidem re ab omnibus parlibus 
considerata aliter expedire non possum nisi boc modo, sub 
Romanorum imperio in aliqua provincia eam mensuram 
oleariam quae Attico metrelae responderet definitam esse 
C libris Romanis pro CVIII 3 ), ipsam autem olei ampborara 
in eadem provincia hac quam dixi cenlenaria mensura duplo 
maiorem fuisse. Quifl multa? in Aegypto arlaba vetustior 
(prol. § 39) aequalis fuil Attico metretae, duae autem ar- 
tabae medimnum Aegyptium effecerunt. Iam concludimus 
fuisse in eadem terra antiquara oieariam mensurara eodem 
modo ac medimnum, hanc autem poslea a Romanis pondere 
CC librarum definitam esse, euiusque partem CCLXXXVIII 
(vol. I p. 124) fuisse cotylam 4 ). Haec, ul significavi, eli- 



tita sunt ex fr. 78, 20, ubi r|viov habet codex. TunVapud 
Calvum § 15 vitiose addita verba sexque ariabis constai 
et deinde post modiorum trium omissa trientis nota: inte- 
gra habes in Alexandrina tabula - p. 258, 18 et 20. Porro 
apud Calvum § 16 extr. addita inveniuntur saton autem 
satorumve paucae sunt differentiae. Denique Alexandrinae 
tabulae paragraphum septimam iam secundum Calvum 
emendavimus; ipse autem Calvus vitiose habet vini qua- 
tuor et decem librarum (pro decem) et paulo post § 18 granula 
quingenta (pro quadringenta). 

3) Sextarius olei pendit sesquilibram (fr. 64, 24 etc), 
metretes igitur, qui est 72 sextariorum, libras 108. 

4) Hanc esse iudico cotylam Alexandrinam quae in 



SCRIPTORES ROMANOS. 43 

cienda sunt e Graeci scriptoris v.erbis a Calvo expressis, 
niodo ne quid a Calvo iu hac re impedilissima erralum esse 
suspicemur. Reliqua autem quae supra ex Calvi interpre- 
tatione exscripsi: quam enim comparationem cet., ea 
apla ratione explicare non possum. 

Denique Graecus scriptor queni Calvus seculus est ad- 
didit notas ponderum ac mensurarum. Ilic apparet Calvum 
proprios nolarum ductus, quos in Graeco libro invemt, ne 
novi typi in officina faciendi essent, exhibere noluisse, pro 
his aulem primas litteras cuiusque vocabulj posuisse. Sed 
in libro illo Graeco sine dubio similes notae fuerunt iis 
quas in priore volumine passim edidimus, et de talenti 
nota confer Salmasium supra a nobis citatum (I p. 81, V). 

De apparatu Petri Danielis. 

Iam cum ad calcem huius praefationis pervenerim, re- 124 
slat ut ex lilteris quas prompto ac benevolo studio ad me 
dedit H. Usenerus describam •apparatum Petri Danielis 1 ), 
qui Bernae servatur (cod. 189 in fol.). Nimirum vir ille 
(loctus consilium ceperat scriplores de mensuris ac ponde- 
ribus edendi , multaque quae ad proposilum pertinerent 
collegerat. Sic exslitit apparatus manu scriptus, quo haec 
continentur: 

I. Apographum codicis Bernensis A 57 saec. X (form. 
quadr.). Continet hic liber foliis XVI veterem Epiphanii 
versionem hoc titulo: INCIPIT EPIFANII | EPI CYPRIANI 
CIROTUS | DE HIS QUAE IN DIUINA SCRIP | TURA SLM 
MENSURIS ATQ. PONDERIBUS. | AANA60PHAOC. | Si 
quis uult eorum cet. Exlrema sunt Talentum super om- 
nia pondera quibus alia appenduntur excellet. Addit 
Usenerus hos duos qualerniones videri maioris cuiusdam 
codicis reliquias esse, posteriore demum lempore in singu- 



vetustissiraa tabula medicinali (fr. 29, 5, prol. I p. 69 s.) 
octo olei unciis aestimatur. Nam divide 200 libras Ro- 
manas per 288: prodeunt unciae 8^. 

1) Petrus Daniel iuris consultus, Servii editor nobi- 
lissimus idemque Plauti et Petronii, mortuus est a. 1603 
[sic Jocher. secundum Baillet jugem. des sav.]. 



44 PROLEGOMENA IN 

lare volumen colligatas. Pertinet igitur haec quae servata 
est vetustae versionis pars ab initio libri Epiphaniani (p. 4 
ed. Dindorf.) paene usque ad finem, nam post talenti defmi- 
tionem (p. 32 vs. 16 Dind.) pauca admodum in Graeco con- 
textu leguntur. Ergo differt eadem ab ea versione quam 
nos edidimus (fr. 122), quae tantum mensuras ac pondera 
continet, non reliquas res sane alienas a proposito (prol. 
§ 875- Sed redeam ad apparatum Danielis. Huius igitur 
codicis apographum facit primam partem illius voluminis: 
sequitur L. Danjiei epistula Genabo ad Ligerim data, qua 
ille ostendit se apographum a Daniele missum suis adnota- 
tionibus auctum remisisse 2 ). Tum haec inveniuntur: 

II. folium formae octavae hoc titulo *Ex. v. cod. Er- 
rici Memmii Volusii Metiani\ 

III. duo folia formae maioris : *Isidori Junioris Hispa- 
lensis Episcopi De Ponderibus ex XVI libro Etymolog. 
cap. 24'. Adnolata est varia nescio quorum codicum scri- 
ptura. 

IV. folium unum, ubi follis et jutX.tdpiov (immo jui\ia- 
piciov) explicantur. 



2) Hoc est epistulae initium : P. Danieli Togato et sibi 
chariss. j L. Danaeus in Christo s. p. D. \ Remitlo ad te mi 
Daniel eam quam de Epiphanio Ancorato Latinam fecisti 
partem quae apud me reliqua erat. quae si diutius, quam 
speraras, a me retenta est, id non tam tui oblivioni, quam 
meae pigritiae et ingenii ruditati tribuas, quoniam (an qua?) 
id non assequebar facile quod muUis in locis occun^ebat. 
Emendavi igitur multa, sed dum in calce tuae versionis ver- 
sarer, ecce e nostris studiosus quidam Epiphanium totum a 
Iano Cornario Latine iampridem factum attulit. In qua legi 
ea ipsa translata quae a te conversa sunt. Id quod te ne- 
scire nolui, ut ne acium agas, nisi si quas annotationes forte 
edere in ipsam Cornarii versionem malueris. Ad quae Use- 
nerus haec acute adnotavit: Hieraus gefit hervor, dass 
Danaeus den Auftrag des P. Daniel ganz falsch verstanden 
haben muss. Die vorhergehende Abschrift des cod. A 57 ist 
von Danaeus ganz durchcorrigirt (auch gelegentlich mit An- 
merkungen versehen, z. B. gleich fol. 1 ilber dem Titel des 
Buches Ancyrotus), offenbar unter der Voraussetzung , dass 
P. Daniel die (vermeintlich) selbst gefertigte Version dem 
griechischen Texte als Erlduterung gegenuber stellen woll. 



SCRIPTORES ROMANOS. 45 

V. duo folia, quae continent emendationes in Graecum 
Epiphanii contextum. In margine adnotatum *Cassander 
(an Cassonides?) in Liturgia meminit ret. Interpretis 
Epiphanii 9 . 

VI. duo folia eiusdem argumenti hoc titulo r In Epiph. 
de ponderibus Et mensuris*. 

Praeterea Daniel nonnullos libros impressos collegerat 
suasque notas et varias codicum scripturas adiecerat, quae 
collectio nunc est codex K 178. In hoc volumine cum 
alia tum Prisciani, Rhemnii Fanni, Bedae Angli, Volusii 
Maeciani libri inveniuntur. 

Haec Usenerus, quae satis demonstrant maximo opere 
optandum esse, ut illius apparatus uberiorem cognitionem 
quam primum habere liceat. 



METROLOGICI SCRIPTORES 
ROMANI. 






108. E M. Terentii Varronis de lingua Latina libro V 
(169-174). 

Multa pecuniae signatae vocabula sunt. aeris et 169 
argenti haec: as ab aere. dupondius a duobus pon- 
deribus, quod unum pondus assipondium dicebatur. 5 
id ideo, quod as erat libra pondus. deinde ab nu- 
mero reliquum dictum usque ad centussis, ut as sin- 
gulari numero, ab tribus assibus tressis, et sic pro- 
portione usque ad nonussis. in denario numero hoc 170 
mutat, quod primum est ab decem assibus decussis, 10 
secundum ab duobus decussibus bicessis. reliqua 
conveniunt, quod est, ut tricessis, proportione usque 
ad centussis, quo maius aeris proprium vocabulum 
non est. nam ducenti et sic proportione quae di- 
cuntur, non magis asses quam denarii aliaeve quae 15 
res significantur. 






4. a] ab Pri 6. pondo Mommsen. Gesch. d. Rom. 

Mihizw. p. 193 adn. 75 7. reliquum dictum om. Pri 

centussem Pri ut as singulari numero om. Pri (pro- 
bat Spe p. 13) a ante singulari add. N 10. decusis 
N 11. decusibus N bicesis N, vicessis Pri post bi- 
cessis F N add. quod dici solum (solitum Turneb.) a duo- 
bus decussibus (om. N) bicensis (bicessis vel bigessis alii) 
12. tricensis N 13. post centussis codices Prisciani add. 
quod et Persius ostendit, Et centura Graecos uno cen- 
tusse licetur, quae non scripsit ipse Priscianus (Spe p. 13) 
quo] quod N 15. aliaeve quaej aliaeque Pri 

SCBIPT. METBOL. II. 4 



50 E VARRONIS LIBRIS DE LINGUA LATINA. [108] 

171 Aeris minima pars sextula, quod sexta pars un- 
ciae. semuncia quod dimidia pars unciae. se valet 
dimidium ut in selibra et semodio. uncia ab uno 
dicta. sextans ab eo quod sexta pars assis, ut qua- 

5 drans quod quarta, et triens quod tertia pars. semis 
quod semias, id est [ut] dimidium assis, ut supra 
diclum est. septunx a septem et uncia conlisum. 

172 reliqua obscuriora, quod ab deminutione, et ea quae 
deminuuntur ita sunt, ut extremas syllabas habeant. 

10 ut deunx dempta uncia, dextans dempto sextante, 
dodrans dempto quadrante, bes, ut olim des, dempto 
triente. 

173 In argento nummi: id ab Siculis. denarii, quod 
denos aeris valebant, quinarii, quod quinos. sester- 

15 tius, quod semis tertius, dupondius enim et semis 
antiquus sestertius est, et veteris consuetudinis ut 
retro aere dicerent, ita ut semis tertius, quartus se- 
mis pronuntiarent. ab semis tertius sestertius dictus. 

174 nummi denarii decuma libella, quod libram pondo as 
20 valebat, et erat ex argento parva. sembella, quod 



1. unciae est. semuncia Pri 2. semiuncia .V 

se | sic FN rel. se valet usque ad semodio om. Pri 

4. assis, ut] assis est Pri 6. semias] semis Pri ut 

seclusi idemque om. Pri 7. collisum Pri, conclusum FJS 
et rel. libri Varronis 8. diminutione Pri 10. deunx] 
de una FN, una Pri, emendavil Spe (p. 14) idemque eiecit 
deunx quod libri Varronis et Priscianus post uncia habent 
14. sextertius N, idemque vs. 16 15. quod semis tertius] 
duobus semis Pri, quod duobus semis additur JHuellerus 
e coni. 17. aera Pri ita ut — pronuntiarent] ut se- 
mis quintus, semis quartus, semis tertius nuntiarent Pri 
18. sestertius om. N 19. decuma] a decima Pri quod 
libram cet. om. Pri as] aeris Scioppius et Mue 20. 
simbella N 



[109. 110] E VARRONIS LIBRIS DE RE RUSTICA. 51 

libellae dimidium, quod semis assis. teruncius a tri- 
bus unciis, quod libellae ut haec quarta pars, sic 
quadrans assis eadem. 

109. Ex eodem libro locus de agri mensuris 
(V. 34. 35). 5 

Ager dictus in quam terram quid agebant, et unde 34 
quid agebant fructus causa : alii , quod id Graeci dicunt 
cVfpov. ut ager quo agi poterat, sic qua agi actus. 
eius finis minimus constitutus in latitudinem pedes 
quattuor — fortasse an ab eo quattuor , quod ea qua- 10 
drupes agitur — in longitudinem pedes centum vi- 
ginti; [in] quadratum actum et latum et longum esse 
p. centum viginti. multa antiqui duodenario numero 
fmierunt, ut duodecim decuriis actum. iugerum di- 35 
ctum iunctis duobus actibus quadratis. centuria primo 15 
a centum iugeribus dicta est, post duplicata retinuit 
nomen, ut tribus a tribus multiplicatae idem tenent 
nomen. 

110. Ex eiusdem libro de re rustica I (10). 

Modos quibus metirentur rura alius alios consti- 20 
tuit. nam in flispania ulteriore metiuntur iugis, in 



1. terruncius N 2. quod om. Mue 

7. alii quod Spe, aliquod F, an quod La, qui haec et 
cetera usque ad dypov uncis interclusit 8. oxpo F quo 
Turnebus, quod F 11. et 13. centum viginti FLa, CXX 
vulgo 12. in seclusi coll. de r. r. lib. 1, 10, hinc Spe 
esse p.] e & F, esse vulgo 14. duodecim FLa, XII 
vulgo actum] actiis F, voluit igitur librarius actum cor- 
rigere (Spe) 15. primo a] prima /' 10. est F, vulgo 

om.. 17. a tribus La, actibus F, vulgo om. 

4* 



52 E VARRONIS LIBRIS DE RE RUSTICA. [110] 

Campania versibus, apud nos in agro Romano ac 
Latino iugeris. iugum vocant quod iuncti boves uno 
die exarare possint. versum dicunt centum pedes 
quoquo versum quadratum. iugerum quod quadra- 
5 tos duos actus habeat. actus quadratus qui et latus 
est pedes CXX, et longus totidem. is modus acnua 
latine appellatur. iugeri pars minima dicitur scri- 
pulum, id est decem pedes et longitudine et latitu- 
dine quadratum. ab hoc principio mensores non- 

10 nunquam dicunt in subsicivum esse unciam agri aut 
sextantem seu quid aliud, cum ad iugerum pervene- 
runt, quod habet iugerum scriptula CCLXXXVHI, 
quantum as antiquos noster ante bellum Punicum 
pendebat. 

15 Bina iugera, quot a Romulo primum divisa dice- 
bantur viritim, quae heredem sequerentur, heredium 
appellarunt. haec postea centum centuria. centuria 
est quadrata in omnes quattuor partes, ut .habeat 
latera longa pedum MMCD. haec porro quattuor 



2. iugum] iugerum M 3. possunt M 5. qui est 
latus C. XX pedes et longus totidem M 6. centum viginti 
Ve modius Ve acuna M, ac mina Ve 7. latinae 
L 8. pedes in longitudinem et latitudinem vulgo 10. 
subsicinum M 11. seu] si LMP k Ve , aut vulgo per- 
venerunt quod habet oni. M 12. quod LP k , quot Ve 

scriptula L, scripula MP^vulgo, scrupula Ve CCXXXVIII 
L, CLXXXVIII M, CCLXXXVIII P k , ducenta octoginta- 
octo Ve 13. quantus P% falso as antiquos XP gk , ad 
antiquos M, autem ad ant. Ve noster] nfos M, nostros Ve 
14. pendebant Ve 15. quot La, quod libri 16. quae- 
que haeredem Ve haeredium Ve, heredem M 17. a 
centum centuria Ve, a centum centuria dicta vulgo 18. 
habeant M 19. pedum M. M. C. & L, pedum M. M. C. 
M, M. M. C. pedes Ve (de P vide praef.), pedum oo OO 






[111] E COLUMELLAE LIBRIS DE RE RUSTICA. 53 

centuriae coniunctae, ut sint in utramque partem bi- 
nae, appellantur in agris divisis viritim publice saltus. 



111. Tabula agrestium mensurarum e Columellae 
libro V. 
(Vide prol. § 110.) 5 

1. Modus omnis areae pedali mensura conprehen- 
ditur, quae est digitorum XVI. pes multiplicatus. in 
passus et actus et climala et iugera et stadia centu- 
riasque, mox etiam in maiora spatia procedit. 

2. Passus pedes habet quinque. 10 

3. Actus minimus, ut ait M. Varro, in Iatitudinem 
pedes Illl. longitudinis habet pedes CXX. 

4. Clima quoquo versus pedum est LX. 

5. Actus quadratus undique finitur pedibus CXX. 
tioc duplicalum fecit iugerum, et ab eo quod erat 15 
iunctum nomen iugeri usurpavit. sed hunc actum 
provinciae Baeticae rustici agnuam vocant, itemque 
XXX pedum lalitudinem et CLXXX longitudinem por- 
cam dicunt. at Galli candelum appellant in areis 






D (hoc D cum transversa linea) Ge, eadem addito C ante D 
Sch haec L, hec M, hae VeP* 

1. "coniunctae "centuriae L utranque LVe bi- 
nae] bene M 2. et sic ante appellantur add. Ve pu- 
blice. L, publice Ve 

6. omnis cereae S comprehenditur Ve 7. quae 
est] quia S, qui Ve pes multipMcaXws S 8. climmata 
S 10. quique Ve 11. in addidi e Varrone (supra 

p.51,9) 12. quattuor Ve 15. facit Ve erit S 16. 
usurpabit SP 17. beticae Ve , bethicae P acnuam 

vulgo, agmia Ve 18. triginta Ve CXXV Ve, CLXXV 
P porca S 19. calli gandetum S, sed ex c cauda ad- 
scripta factum g 



54 E COLUMELLAE LIBRIS [lll] 

urbanis spatium centum pedum, in agrestibus autem 
pedum CL [quod aratores candelum nomenant]; se- 
miiugerum quoque arepennem vocant. 

6. Ergo, ut dixi, duo actus iugeri efficiunt lon- 

5 gitudinem pedum CCXL, latitudinem pedum CXX, 
quae utraeque summae in se multiplicatae quadrato- 
rum faciunt pedum milia XXVIII DCCC. 

.7. Stadium deinde habet passus CXXV, id est pe- 
des DCXXV, quae mensura octies efficit oo passus. 

10 sunt ea m. p. V. 

8. Centuriam nunc dicimus, ut idem Varro ait, 
ducentorum iugerum modum. olim autem ab cen- 
tum iugeribus vocabatur centuria, sed mox duplicata 
nomen retinuit, sicuti tribus dictae primum a par- 

15 tibus populi tripertito divisi, quae tamen nunc mul- 
tiplicatae pristinum nomen possident. 

9. Haec non aliena nec procul a ratiocinio quod 
tradituri sumus breviter praefari oportuit. nunc ve- 
niamus ad propositum. iugeri partis non omnis po- 

20 suimus, sed eas quae cadunt in aestimationem facti 
operis. nam minores persequi supervacuum fuit, pro 
quibus nulla merces dependitur. 



1. centu S 2. nomenant S, et sic scripsit interpola- 
tor; super e add. i manus paulo recentior 4. iugerum 

Ve 5. CXX ] CCXXS 6. quae utraeque om. P 7. 

XXVIII dCCC S 9. mille Ve passus* sunt campum 
S (v. praef.), passus. sic ueniunt quinque milia pedum 
Ve, sunt passus is ueniunt cet. P 12. post ducentorum 
Ve add. numero 14. sicut Ve 15. tripartito Ve 17. 

urocul a ratocinio S 18. braeviter S 19. possumus 

SVe (v. praef.) 20. estimationem S 22. mercede 

penditur SP 



[111] DE RE RUSTICA. 55 

10. Igitur, ut diximus, iugerum habet quadrato- 
rum pedum XXXVIII DCCC, qui pedes efficiunt scri- 
pula CCLXXXVIII. 

11. Ut a minima parte, id est ab dimidio scri- 
pulo incipiam, pars DLXXVI pedes efficit L, id est 5 
iugeri dimidium scripulum. 

12. Pars CCLXXXVIII pedes centum, hoc est scri- 
pulum. 

13. Pars CXLIIII pedes CC, hoc est scripula duo. 

14. Pars LXXII pedes CCCC, hoc est sextula, in io 
qua sunt scripula IHI. 

15. Pars XLVIII pedes DC, hoc est sicilicus, in 
quo sunt scripula sex. 

16. Pars XXIIII p. ooCC, hoc est semuncia, in 
qua scripula XII. 15 

17. Pars XII p. II CCCC, hoc est uncia, in qua 
sunt scripula XXIIII. 

18. Pars VI p. filT DCCC, hoc est sextans, in 
quo scripula XLVIII. 

19. Pars IIII p. VII CC, hoc est quadrans, in quo 20 
scripula LXXII. 

20. Pars III p. VXlTl DC, hoc esl triens, in quo 
scripula XCVl. 



2. XXQlT.dCCCS, milia XXVIII.dCCC Ve seru- 

pula Ve ubique, corr. P 3. CCLXXXQII S 5. pars 
aLXXQ S, pars CClXXXVIII Ve, pars DLXXII P ef- 
ficiut Ve 7. pedes C quae est Ve 9. et 10. para 

septuagensima et secunda pars CXLIIII pedes CC hoc est 
scripula duo. pedes CCCC hoc est sextulaS, Pars. IXXII. 
pedes: pars. XllIII. pedes. CC. hoc est scrupula duo. 
Pedes. CCC. hoc est sextula Ve 12. dc S 14. p. 
M. CC Ve 16. p. II . CCCC Ve, et sic infra (milibus non 
distinctis lineola superposita) 22. dc S 



56 E FRONTINI LIBRIS DE LIMITIBUS. [ 112 ] 

21. Pars III et XII p. XII, hoc est quincunx, in 
quo scripula CXX. 

22. Pars dimidia p. XIIII CCCC, hoc est semis, 
in quo scripula CXLIIII. 

5 23. Pars dimidia et duodecima p. XVI DCCC, hoc 
est septunx, in quo scripula CLXVIII. 

24. Partes duae tertiae p. XVUU CC, hoc est bes, 
in quo scripula CXCIl. 

25. Partes tres quartae p. XXI DC, hoc est do- 
10 drans, in quo scripula CCXVI. 

26. Pars dimidia et tertia p. XXIIII, hoc est dex- 
tans, in quo scripula CCXL. 

27. Partes tertiae II et quarta p. XXVI CCCC, 
hoc est deunx, in quo scripula CCLXIIII. 

15 28. Iugerum p. XXVIII DCCC, hoc est as, in quo 
scripula CCLXXXVIII. 

112. E Frontini libro II de limitibus. 

(Vide prol. § 111.) 

v ia Primum agri modum fecerunt quattuor limitibus 
20 clausum 



□ 



1. quincuncxs S, quincuns Ve 2. CX S 5. et 

XII. p. XIII. dCCC Ve 6. septuns Ve CLXII • X S, 
ClXXXIIX Ve 7. partes duae tertiae supra lineam ha- 
bet S ab aliera manu, ut videtur p. XXIIII. CC. hoc est 
pes : in quo scrupula. CCXllI Ve 9. pedes XX • Id • C • 
S 11. destas S, destans Ve 12. CCXlII Ve 13. 

te 

pars S tertiae et II S y tertiae secundae Ve p. 
XXIII-CCCC Ve 14. deunxs S, deuns Ve 15. pedes 
XXVIII dcTJc S, pedes XXVII. dCCC Ve 



[112] E BALBI AD CELSUM EXPOSITIONE. 57 

plerumque centum pedum in utraque parte, quod 
Graeci plethron appellant, Osci et Umbri vorsum: 
nostri centenos et vicenos in utraque parte, cuius ex 
IIII unum latus, sicut diei XII horas, XII menses anni, 
XII decempedas esse voluerunt. ex actibus conicio 5 
acnuam primum appellatum . . . dictum fundum. hi 
duo fundi iuncli iugerum definiunt 



deinde haec duo iugera iuncta in unum quadratum 
agrum efficiunt, quod sint in omnes partes actus bini 
in hunc modum , 10 



quidam primum appellatum dicunt sortem, et centies 
duclum centuriam. sunt qui centuriam maiorem mo- 
dum appellant, 11 1 Cremonae decem et ducentum; sunt 
qui minorem , ut in Italia triumviralem iugerum quin- 
quagenum. 15 

113. E Balbi ad Celsum exposilione et ratione 
mensurarum. 
(Vide prol. § 112.) 
1. Mensura est conplurium et inter se aequalium^ 
inlervallorum longitudo finita, ut pes per unciam, per 20 



1. centum libri, centenum La 2. Greci libri La 

3. cente nos et uicenos A, uicenos et centenos E, cente- 
num et uicenum La 6. appellatum] conf. vs. 11. 12 

post fundum duae falsae figurae sunt in A (vide apud La 
diagramma 31): ego genuinam figuram eamque posi defi- 
niunt restitui 10. post modum falsa figura est in A (apud 
La 32) 13. Cremone ALa, cremonam E decem 

libri, denum La ducentam A, ducenta E, ducenum La 



58 E BALBI AD CELSUM EXPOSITIONE. [113] 

pedem decempeda, per decempedam actus, per passum 
stadium, per stadium miliarium, et his similia. 

2. Mensurarum appellationes quibus utimur sunt 
duodecim, digitus, uncia, palmus, sextans, pes, cubi- 

5 tus, gradus, passus, decempeda, actus, stadium, mi- 
liarium. 

3. Minima pars harum mensurarum est digitus: 
siquid enim infra digitum metiamur, partibus respon- 
demus, ut dimidiam aut tertiam. 

10 4. Uncia habet digitum unum et tertiam partem 

digiti. 

5. Palmus habet digitos 1111, uncias III. 
v za 6. Sextans, quae eadem dodrans appellatur, ha- 

bet palmos III, uncias VIIII, digitos XII. 
15 7. Pes habet palmos IIII, uncias XII, digitos XVI. 

8. In pede porrecto semipedes duo, in pede con- 
strato semipedes IIII, in pede quadrato semipedes VIII. 

9. Cubitus habet sesquipedem, sextantes duas, pal- 
mos VI, uncias XVIII. 

20 10. Gradus habet pedes II S. 

11. Passus habet pedes quinque. 

12. Decempeda, quae eadem pertica appellatur, 
habet pedes X. 

13. Actus habet longitudinis ped. CXX, latitudinis 
25 ped. CXX. 

14 Stadium habet pedes DCXXV, passus CXXV. 
15. Miliarium habet passus mille, oo p. V, sta- 
dios VIII. 



10. Uncia habet digitum unum et tertiam Memmianus 
liber apud Rigaltium, om. libri a La collati 13. quae E, 
que reliqui et La 20. II. S. plerique, duosemis G, unde 
duo semis La 27. OO p. v Vaticanus, pedes V reliqui, 
milia pedum V La 






[114] EX HYGINI LIBRO DE CONDICIONIB. AGRORUM. 59 

16. Mensurae aguntur generibus tribus, perlon-i^" 
gitudinem et latitudinem et altitudinem, hoc est re- 
clum, planum, solidum. 

17. Rectum est cuius longitudinem sine latitudine 
metimur, ut lineas, porticus, stadia, miliaria, flumi- 5 
num longitudines, et his similia. 

18. Planum est quod Graeci epipedon appellant, 
nos constratos pedes, in quo longitudinem et latitu- 
dinem habemus. per quae metimur agros, aedificio- 
rum sola, ex quibus altitudo aut crassitudo non pro- 10 
ponitur, ut opera tectoria, inauraturas, tabulas, et 
his similia. 

19. Solidum est quod Graeci stereon appellant, 
nos quadratos pedes appellamus, cuius longitudinem 

et latitudinem et crassitudinem metimur, ut parietum 15 
structuras, pilarum, pyramidum aut lapidum materias, 
et his similia. 

114. Ex Hygini libro de condicionibus agrorum. 
(Vide prol. § 111.) 

1. Hoc quoque non praetermittam quod plerisque 20 
locis inveni, ut modum agri non iugerum sed aliquo 
nomine appellarent, ut puta [qua] in Dalmatia versusJJ? 
appellant. idem versus habet p. VIII DCXL. ita iu- 
gero versus numero sunt III 11. ego autem quotiens 



1. ad § 16—19 in libris appictac sunt quaedam figurae 
(apud La 68—71) 7. Greci libri La 

21. aliquo] immo alio quo: conf. p.60,9 22. qua B, 
om. G, quo La in Dalmatia] in campania quod G 24. 
uersus non sunt B, sunt uersus numero GLa III. I. L. 
B, III. L. G; de nota trienlis vide praefationem 



60 EX HYGINI LIBRO DE CONDICIONIB. AGRORUM. [114] 

egeram mensuram, ita renuntiabam, IVGERA TOT, 
VERSVS TOT, ut, si forte controversia esset versum 
habere pedes VIII DCXL, in iugeribus tamen fides 
constaret. in provincia quoque Narbonensi varia sunt 
5 vocabula: alii appellant libram, alii parallelam. in 
Hispania centurias. ita, sicut dixi, in consuetudine 
alicuius regionis inveniemus [sicut videtur] ita renun- 
tiandum, IVGERA TOT, VERSVS TOT, sive LIRRAE 
TOT, sive quod aliud vocabulum aliquo modo com- 

10 prehensum fuerit. ita cum iugera adscripta fuerint, 
licet peregrinis vocabulis possit aliquid . . . iugerum 
nobis ratio fuit, fidem servabit. 

2. Neque hoc praetermittam quod in provincia 
Cyrenensium conperi, in qua agri sunt regii, id est 

15 illi quos Ptolomaeus rex populo Romano reliquit: sunt 
plinthides, id est laterculi quadrati uti centuriae, per 
sena milia pedum limitibus inclusi, habentes singuli 
laterculi iugera numero ooCCL. lapides vero inscri- 

123 pti nomine divi Vespasiani sub clausuia tali, OCCV- 

2 z a PATl A PRIVATIS FINES: P. R. RESTITVIT. prae- 
terea pes eorum, qui Ptolomeicus appellatur, habet 
monetalem pedem et semunciam. ita iugeribus nu- 
mero ocCCL, quae eorum mensura inveniuntur, ac- 
cedere debet pars XXIIII , et ad eflectum iterum pars 

'25 XXIIII, et prodeunt vero effecto monetali pede iugera 



4. narbonensem B, narbonense GLa 6. hispania 

G, spaniam B, Spania La 6. ita si, ut dixi — inve- 

niemus, [sicut] uidetur ita renuntiandum La 9. con- 

prehensum G, compraehensum BLa 12. fuit] sui coni. 

La 14. cyrinensium B 15. ptolomeus BLa } phtolo- 

meus G 16. id est Turnebus, om. libri 20. restituit 

Turnebus, praestituit BG 25. prodeunt vero effecto] 



[115] VOLUSII MAECIANI DISTRIBUTIO. 61 

CCCLVI II. hunc igitur modum quattuor limitibus 
mensura S. S. inclusum vocamus medimna ooCCL, 
quo apparet medimnon eorum mensura iugerum ha- 
bere I, monetali autem mensura I — *. 

3. Item dicitur in Germania in Tungris pes Dru- 5 
sianus qui habet monetalem pedem et sescunciam. 



115. Volusii Maeciani distributio. 

(Vide prol. § 115.) 

VOLVSII MAECIANI 

distributio item vocabula ac notae partium in rebus quae 10 
constant pondere numero mensura. 

Saepenumero, Caesar, animadverti aegre ferentem 
te, quod assis distributionem et in heredum institu- 
tione et in aliis mullis necessariam ignotam haberes. 
quare ne tam exigua res ingenium tuum ullo modo 15 
moraretur, cum partes ipsas tum vocabula et notas 
proponendas existimavi; et deprehendes distributio- 
nem quidem partium infinitam, oppido autem quam 
exigua vocabula et notas. 

[1.] Prima divisio solidi, id est librae, quod as 20 



pr uniuero effecto B, Pli uniuerso effectu G, erunt uni- 
uerso effectu coni. La iug. libri et La 

1. corrnptelas nwneri OoCCCL in BG vide apud La; 
excurreniia autem VIZZ in codicibus contracta sunt in VIII 
2. ooCCL add. Rudorffius Gromat. II p. 421 4. mensu- 
ram Icc B, mensura I. CC. G, K dcbet esse unum, unciam, 
dimidium scripulum' La; vide praef. 

10. assis distributio Bo e coni. quae constant] pe- 
cuniariis CB6, corr. Mo 12. Caesar Mo, ccsor C, Cen- 
sor Bo 15. quare Mo, quae CB6 



62 VOLUSII MAECIANI [115] 

vocatur, in duas partes dimidias diducitur ; pars dimi- 
dia semis vocatur; nota eius S. [2.] sequens divisio 
fit in tres tertias partes; pars tertia triens vocatur; 
nota eius Z Z. [3.] sequitur divisio in quattuor quar- 
5 tas partes; pars quarta quadrans vocatur; nota eius 
Z - . [4.] deinceps fit divisio in sex sextas partes ; 
sextae partis nomen est sextans, cuius nota Z. [5.] 
deinde dividitur in octo octavas, quae sescunciae vo- 
cantur, quarum est nota C— . [6.] item in novem no- 
10 nas; nona pars vocatur uncia duae sextulae; nota — ^. 
[7.] dividitur item as in duodecim partes duodecimas; 
vocantur singulae unciae, cuius nota — . 

[8.] Haec velut elementa primae de asse distribu- 
tionis aequalitatem servant. si quid quibusdam earum 

15 detrahas vel conferas, fient dispares. [9.] quare si 
quadranti sextantem, vel trienti unciam applices, fa- 
cies quincuncem, qui constat ex quinque unciis, hoc 
est quinque duodecimis; nota quincuncis Z Z — . 
[10.] si semissi applices unciam, vel quincunci sex- 

20 tantem, vel trienti quadrantem, efficies septuncem, 
hoc est septem duodecimas; nota septuncis S-. [11.] 
si septunci applicueris unciam , vel semissi sextantem, 
vel quincunci quadrantem , vel trienti tantundem , fa- 
cies bessem, id est duodecimas octo; nota bessis SZ. 

25 [12.] si bessi applicueris unciam, vel septunci sex- 
tantem, vel semissi quadrantem, vel quincunci trien- 
tem, dodrantem efficies, hoc est novem duodecimas; 
nota dodrantis S Z - . [13.] si dodranti applicueris 
unciam, vel bessi sextantem, vel septunci quadrantem, 

30 vel semissi trientem, vel quincunci tantundem, facies 
dextantem, hoc est decem partes duodecimas; nota 
dextantis S Z Z. [14.] si dextanti applicueris unciam, 



[115] DISTRIBUTIO. 63 

vel dodranti sextantem, vel bessi quadrantem, vel 
septunci trientem, vel semissi quincuncem, facies 
deuncem, id est undecim duodecimas; nota deuncis 

[15.] Ex his apparet in quas partes aequaliter, 5 
in quas dispares as dividatur. quo tamen facilius et 
memoria res teneatur, summa divisionis haec est. in 
asse sunt unciae XII, hoc est partes duodecimae duo- 
decim, unciae et binae sextulae novem, hoc est no- 
vem nonae; sescunciae octo, id est octo octavae; 10 
sextantes sex, id est sex partes sextae; quadrantes 
quattuor, id est quattuor partes quartae; trientes tres, 
id est tres partes tertiae; semisses duo, id est duae 
partes dimidiae. ceterae partes inaequalem faciunt 
divisionem. [16.] in deunce sunt unciae undecim, 15 
sextantes quinque et uncia, quadrantes tres et sex- 
tans, trientes duo et quadrans, quincunces duo et 
uncia, semis et quincunx, septunx et triens, bes et 
quadrans, dodrans et sextans, dextans et uncia; de- 
est assi uncia. [17.] in dextante sunt unciae decem, 20 
sextantes quinque, quadrantes tres et uncia, trien- 
tes duo et sextans, quincunces duo, semis et triens, 
septunx et quadrans, bes et sextans, dodrans et un- 
<ia; deest assi sexlans. [18.] in dodrante sunt un- 
ciae novem, sextantes quattuor et uncia, quadrantes 25 
tres, trientes duo et uncia, quincunx et triens, se- 
mis et quadrans, septunx et sextans, bes et uncia; 
deest assi quadrans. [19.] in besse sunt unciae octo, 
sextantes quattuor, quadrantes duo et sextans, trien- 
tes duo, quincunx et quadrans, semis et sextans, 30 
septunx et uncia; deest assi triens. [20.] in septunce 
sunt unciae septem, sextantes tres et uncia, quadran- 



64 VOLUSII MAECIANI [115] 

tes duo et uncia, triens et quadrans, quincunx et 
sextans, semis et uncia; deest assi quincunx. [21.] 
in semisse sunt unciae sex, sextantes tres, quadran- 
tes duo, triens et sextans, quincunx et uncia; deest 
5 assi alter semis. [22.] in quincunce sunt unciae quin- 
que, sextantes duo et uncia, quadrans et sextans, 
triens et uncia; deest assi septunx. [23.] in triente 
sunt unciae quattuor, sextantes duo, quadrans et un- 
cia; deest assi bes. [24.] in quadrante sunt unciae 
10 tres, sextans et uncia; deest assi dodrans. [25.] in 
sextante sunt unciae duae; deest assi dextans. 

[26.'] Huc usque divisio maiorum [rfjc juovdboc]. 
ut ita dictum sit, parlium et celebris et nota est. 
sed cum rei natuva infinitam partiendi praestet fa- 

15 cultatem, succedit unciae quoque, quae est assis, ut 
supra dictum est, pars duodecima, divisio, non tam 
celebris quidem, sed tamen non adeo ignota. [27.] 
ut assis, ita unciae prima divisio fit in duas partes 
dimidias, quae vocantur semunciae; nota semunciaeC 

20 [28.] item dividilur uncia in tres partes, quae vocan- 
tur binae sexlulae; nota binarum sextularum \. [29.] 
item dividitur uncia in quattuor sicilicos, id est quat- 
tuor quartas; nota sicilici D. [30.] item in sextulas 
sex, id est sex sextas; nota sextulae \. [31.] item 

25 in duodecimas duodecim, quas singulas partes dimi- 
dias sextulas vocamus; nota dimidiae sextulae -\. 
[32.] item in scriptula viginti quattuor; scriptuli nota 
^. [33.] est autem assis semuncia pars vicesima 



12. Tf\c |Uovdboc Mo; in Cp satis magnam rasuram et 
vestigia Graecae vocis vidit Bursianus; lacunam non indicant 
C«B6 



[115] DISTRIBUTIO. 65 

quarta, duae sextulae pars tricesima sexta, sicilicus 
quadragesima octava, sextula septuagesima secunda, 
dimidia sextula centesima quadragesima quarta, scri- 
plulum ducentesima octogesima octava. [34.] semun- 
cia habet sicilicos duos, sextulas tres, dimidias sex- 5 
tulas sex, scriptula duodecim. [35.] duae sextulae 
habent sicilicum et dimidiam sextulam, sextulas duas, 
dimidias sextulas Illi, scriptula VIII. [36.] sicilicus 
habet sextulam et dimidiam, dimidias sextulas tres, 
scriptula sex. [37.] sextula habet dimidias sextulas 10 
duas, scriptula quattuor. [38.] dimidia sextula habet 
scriptula duo. 

[39.] Has quoque partes in quanlum libet divi- 
dere possis; verum infra eas neque notas neque pro- 
pria vocabula invenies praeter ea. dimidium scriptu- 15 
lum audio quosdam ratiocinatores simplium vocare, 
quod erit totius assis quingentesima septuagesima 
sexta, quam et ipsam partem infinilo separare pos- 
sis. [40..] nec mirum, si infra has partes partitio 
facta et nominibus et notis caret, cum etiam inter 20 
superiores primasque divisiones pleraeque partes et 
nominibus et notis careant: statim namque undecim 
undecimae assem efficiunt, nec aut nomen proprium 
aut notam habent; perinde decem decimae. nam 
nona assis facit unciam duas sextulas; octava, ut 25 
supra redditnm est, sescuncia vocatur; septem sepli- 
mae, quae et ipsae assem impjent, nec nomen pro- 
prium nec notam habent; sextae sextantes vocanlur; 

1. et ante quarta add. C; numeros olim scriptos fuisse 
demonslrat Mo coll. vs. 3, ubi libri tricesima habent pro 
quadragesima 24. nam] iam coni. Mo 



66 VOLUSII MAECIANI [115] 

ne quinlae quidem aut nomen proprium aut notam 
habent; iam vero tertias trientes, quartas quadrantes r 
sicut duodecimas uncias vocari ostensum est. [41.] 
infra has ceterae usque sextam decimam nomine 
5 proprio notaque carent; sed sexta decima semuncia 
sicilicus dicetur, nam sedecim semunciae octo sunt 
unciae, sedecim sicilici quattuor unciae fiunt, iunctae 
unciis octo assem implent: septima decima deinde 
interiecta nomine notaque caret: octava decima vo- 

10 cqbitur semuncia sextula, nam hae decies octies du- 
ctae assem efficiunt: [42.] post has inferiores par- 
tes, excepta semuncia,. duabus sextulis, sicilico, sex- 
tula , dimidia sexlula, scriptulo, neque vocabula pro- 
pria neque notas habent. [43.] centesima, quae com- 

15 modi aut usurarum nomine ad sortem applicaretur, 
solebat olim sicilico, id est C averso, eo notari quod 
cum C centum significaret, convertebatur ad eam 
summam, cuius centesima futura erat, et sive' una 
convenerat, unus siciiicus, sive plures, tot sicilici 

$0 ponebantur. 

[44.] Sicut autem assis appellatio ad rerum soli- 
darum hereditatisque tolius, divisio autem eius ad par- 
tium demonstrationem pertinet, ita eliam ad pecuniam 
numeratam refertur, quae olim in aere erat, postea 

25 et in argento feriri coepit ita, ut omnis nummus ar- 
genteus ex numero aeris potestatem haberet. [45.] 
eo in numero sunt hi argentei nummi: denarius, cu- 
ius est nota X, quinarius, cuius est nota V, sester- 
tius, cuius nota est HS. victoriatus enim nunc lan- 

30 tundem valet quantum quinarius; olim ut peregrinus 



16. solebat olim add. Mo 23. etiam] -et C^Bo 

20. ut] at C, ac B6 



[115] DISTRIBUTIO. 67 

nurnmus loco mercis, ul nunc tetrachmum etdracbma, 
habebatur. [46.] denarius primo asses decem valebat, 
unde et nomen traxit; quinarius dimidium eius, id 
est quinque asses, unde et ipse vocatur; sestertius 
duos asses et semissem, quasi semis tertius, Graeca 5 
figura epoouov fiuiTdXavTOV , nam sex talenta et se- 
mitalentum eo verbo significant; lex etiam duodecim 
tabularum argumento est, in qua duo pedes et semis 
sestertius pes vocatur. [47.] nunc denarius XVI, vi- 
ctoriatus et quinarius VIII, sestertius quattuor asses 10 
valet. 

[48.] Infra quam divisionem sequitur aiia quae- 
dam subdivisio, notas aeque et propria vocabula ha>- 
bens. quare si ad denarium rationem conficias, as- 
sem hac nota scribas ac voces: semuncia sicilicus 15 
XCD; semunciae enim sedecim et sicilici sedecim 
assem efficiunt. [49.] dupundium hac nota scribas ac 
voces: sescuncia XC-; nam sedecim sescunciae du- 
pundium efficiunt. [50.] tressis hac nota scribas ac 
voces: sextans sicilicus XZD; aeque enim sedecim 20 
sextantes totidemque sicilici tres asses efficiunt. [51.] 
quattrussis hac nota scribas vocesque: quadransXZ- ; 
sedecim enim quadrantes quattrussis efficiunt, [52.] 
quinques hac nota scribas vocesque: quadrans se- 
muncia sicilicus X Z - 2 D ; nam sedecim quadrantes -25 
ac totidem semunciae sicilicique faciunt quinques. 
[53.] sexis hac nota scribas nominesque: triens se- 
muncia X Z Z 2 ; aeque enim trientes et semunciae 
sedecies ducti sexis efficiunt. [54.] septus hac nota 



1. tetradrachmum B6 et Mo; sed Jiic nunc praefert 
tetrachmum cum C 

5* 



68 VOLUSII MAECIANI [115] 

scribas ac nomines: quincunx sicilicus XIZ- D; 
simili enim modo quincunces ac sicilici multiplicati 
septus efficiunt. [55.] octus hac nota scribas ac no- 
mines: semis XS, quibus eodem modo multiplicatis 

* 5 octus reperies. [56.] nonus hac nota scribas appel- 
lesque: semis semuncia sicilicus XS2D, ut simili- 
ler hac quoque nota, quae vocalur semis semuncia 
sicilicus, multiplicata nonus invenias. [57.] decus hac 
nota scribas atque nomines: septunx semuncia XS-S; 

10 septuncem quoque ac semunciam totiens si duxeris, 
decus efficies. [58.] undeciaere hac nota scribas ap- 
pellesque: bes sicilicus XSZD; nam bes sicilicus 
totiens ducti undeciaere efficiunt. [59.] duodeciaere 
hac nota scribas ac voces : dodrans X S Z - ; do- 

15. drantes eodem modo computati duodeciaere efficiunt. 
[60.] tredeciaere hac nota scribas vocesque: dodrans 
semuncia sicilicus XSZ-SD; dodrantibus semun- 
ciis sicilicis eadem ratione multiplicatis tredecim as- 
ses efficias. [61.] quattuordeciaere hac nota scribas 

20 ac voces: dextans semuncia X S Z Z 2 ; dextantes se- 
munciaeque sedecim aeque quattuordeciaere efficiunt. 
[62.] quindeciaere hac nota scribas et appelles: deunx 
sicilicus XSZZ-D; deunx quoque ac sicilicus se- 
decies ducti quindeciaere efficiunt. 

25 [63.] Ingeniosissime autem, cum ad denarium ra- 
tio conficeretur , excurrentis aeris nota inventa est, 
quae sedecies multiplicata id efficeret: nam cum de- 
narii nota praescribatur, eique subiniungatur aeris ex- 
currentis nota, manifestum est eam sedeciens ducen-- 

30 dam ex adnotatione denarii. 






4. X S om. C in lacuna 28. subiungatur B 6 



[115] DISTRIBUTIO. 69 

[64.] Ad quinarium et victoriatum rationem Ro- 
mae confici nescio: quemadmodum tamen, si velis, 
conficias, facilius apparebit, si prius inspexeris ad 
quem modum sestertiaria ratio confiat; tunc enim 
excurrentis aeris leges exemplum denariariae ratio- 5 
nis, et dimidiam duces; vel sestertiariae, et duplicabis. 

[65.] Ad sestertium ratio si confiat, semis hac 
nota scribitur -T; vocatur libella teruncius. est au- 
tem libella sestertii decima pars, teruncius quadrage- 
sima, quae duae partes iunctae octavam sestertii, id 10 
est semissem, efficiunt; nam octo libellis, id est oclo 
decimis, teruncii octo, id est octo quadragesimae 
(quae fiunt quattuor vicesimae, hoc est duae deci- 
mae) adiectae complent sestertium. [6Q.] sunt enim 
in sestertio libellae decem, singulae viginti, teruncii 15 
quadragfinta. [67.] infra semissem nemo temere ra- 
tionem sestertiariam ducit. potest tamen: nam qua- 
drans, qui est pars sexta decima sestertii, poterit 
notari singula, quae est vicesima sestertii, et dimidio 
teruncio, qui est octogesima sestertii; nam utraque 20 
liaec pars iuncta efficit sextam decimam. [68.] as no- 
tari debet Z S . haec ad sestertium nota vocatur 
duae libellae singula ; fiunt duae decimae et vicesima, 
hoc est quarta pars sestertii ; nam quater binae Iibel- 
lae octo fiunt decimae; quattuor singulae quattuor 25 
fiunt vicesimae, hoc est duae decimae, quae superio- 
ribus iunctae sestertium complent. [69.] as semis no- 
tari debet Z - 2 T, vocatur tres libellae singula te- 
runcius, et sunt tres decimae, una vicesima, una 
quadragesima , hoc est quarta et octava sestertii ; su- 30 
persunt octavae quinque, id est semisses quinque , ut 
compleant sestertium. [70.] dupundius hac nota S; 



70 VOLUSII MAECIANI [115] 

vocantur quinque libellae, quae sunt quinque decimae; 
hae duplicatae sestertium implent. [71.] dupundius 
semis hac notaS-T; vocatur sex, libellae teruncius ; 
sunt autem sex decimae et quadragesima , id est di- 
5 midia et octava totius; supersunt octavae tres , id est 
semisses tres, ut sestertium compleant. [72.] tressis 
hac nota S Z 2 ; vocatur septem libellae singula ; 
sunt autem pars dimidia et duae decimae et vice- 
sima, hoc#est pars dimidia et quarta; desunt duae 

10 octavae, id est quarta, quae iuncta impleat sester- 
tium. [73.] tressis semis hac nota SZ-2T; voca- 
tur octo libellae singula teruncius; sunt pars dimidia 
et tres decimae et vicesima et quadragesima , hoc est 
pars dimidia et quarta et octava; superest octava, 

15 quae adiecta sestertium conpleat. 

[74.] Libella dicta creditur quasi pusilla libra: 
nam cum olim asses libriles essent, et denarius tle- 
cem asses valeret, et decima pars denarii libram, 
quae eadem as erat, singula selibram, quae eadem 

20 semis erat, teruncius quadrantem haberet; sive de- 
nariaria sive sestertiaria ratio conficeretur , iisdem no- 
tis, id est libellarum et singularum et terunciorum, 
praeposita nola denarii vel sestertii, ut erat ratio, 
aera exprimebantur. [75.] posteaquam in sedecim as- 

25 ses denarius dislributus est, denariaria ratio expedi- 
tius confici coepit, ut supra dictum est; seslertiaria 
mansit sub iisdem notis, aucta tamen computatione. 
[76.] haec quoque libella exemplo maiorum in duos 
velut semisses, qui singulae vocantur, et quattuor 

30 velut quadrantes, qui teruncii vocantur, dividitur. 

[77.] Ponderis eadem divisio est quae aeris. nam 
in quas partes as dividitur, in has et libra dispen- 



[115] DISTRIBUTIO. 71 

ditur. [78.] dicitur ita as quidem, seu de divisione 
solidi, seu de pondere, seu de numerata in aere pe- 
cunia agatur; libra autem in pondere. nummi vero 
argentei in pecunia forma publica dumtaxat nomen 
accipiunt. 5 

[79.] Mensurarum liquoris alque grani expeditior 
et forma et appellatio est: nam quadrantal, quod 
nunc plerique amphoram vocant, habet urnas duas, 
modios tres, semodios sex, congios octo, sextarios 
quadraginta octo, heminas nonaginta sex, quartarios io 
centum nonaginta duo, cyathos quingentos septua- 
ginta sex. [80.] notae mensurarum: 



15 



quadrantalis 


V 


urnae 


V 


modii 





semodii 





congii 


£ 


sextarii ad vinum 


D 


ad granum 


S 3 


heminae 


Q 


quartarii 


tOQ 


cyathi 


Tl 



•20 



[81.] Partium et numeri naturalis causa durat, quam- 
vis nominibus apud quasque genles differant. pon- 
deris et mensurarum modus incertus est; nam eius 25 
dispensio ac dimensio 



1. dicitur add. Mo 11. cyatos C 23. Partium etc. 
om. B6 24. apud C v ab Helbigio collaius (vide praef.), 

aput CfMo differant Mo, referat C 25. nam eius] 

numerus C v ab Helbigio collatiis * 



72 LIBER DE ASSE. [116] 

116. Liber de asse. 

(Vide prol. § 114.) 

[Balbus ad Celsum de asse minutisque eius 
portiunculis.] 

5 [1.] Quicquid unum est et quod ex integrorum 
divisione remanet, assem ratiocinatores vocant. quot- 
quot ergo de integra divisione singulares res unita- 
tesve remanebunt, totidem asses erunt: si unitas una 
remanebit, unus erit assis asve; si duae, duo; si 

10 plures, plures erunt asses. sed quia pauciores inter 
aequales aequaliter dividi non possunt, nisi in minu- 
tias, quemadmodum dictum est, secentur, oportet 
eum qui docet ostendere quibus rationibus ab inte- 
gris deriventur minutiae. [2.] assis quidem asvein 

15 duas partes sectus sex principales generat divisiones, 
^quibuslibet binis partibus toti suo aequatus et eius- 
dem sui totus constitutus*. aut enim assis altera pars 
est deunx, altera uncia; aut altera dextans, altera 
sextans; aut altera dodrans, altera quadrans; aut al- 

20 tera bessis (sic enim potius dicendum est, quam aut 
bes aut des, quoniam binas ex tribus assis partes 
sibi vindieat), altera triens; aut altera septunx, al- 
tera quincunx; aut utraeque partes erunt semis. [3.] 
harum omnium partium nullae parem quantitatem ha- 

25 bent praeter duas ultimas, quemadmodum patuit; 
principales ideo dicuntur hae partes, quoniam una- 



10. pauciora coni. Gr 16. aequatas et eiusdem sui 
totius constitutrices , nempe divisiones , coni. Gr, aequatis 
ex iisdem sui totus constituitur B6 20. quam] quem 

Ro 22. uendicat Ro altera triens Ro habet ante sic 
enim potius; transposuit B6 



[116] LIBER DE ASSE. 73 

quaeque illarum et in alias partes dividitur quae se- 
cundariae sunt ad totum; omnis enim pars partis to- 
tius pars est. [4.] quod diximus explanandum est: 
cuiuslibet integrae rei in duodecim parles divisae 
semper duodecima pars uncia dicitur, restat vero 5 
deunx; et hae sunt partes primae divisionis. [5.] 
haec de assis partibus tractamus nisi eo modo quo 
simpliciter sunt partes ut integri totius, species enim 
illius innumerabiles sunt; nam quotquot sunt inte- 
grae unitates, totidem necesse est intelligi assis esse 10 
species. [6.] earum unitatum quaelibet divisa in ae- 
quales partes sex sextam habebit sextantem, reliquas 
dextantem; ergo sic potest dividi: pars una assis dex- 
tans, altera sextans. [7.] item cuiuslibet rei integrae 
in quatuor partes aequales divisae quarta pars qua- 15 
drans vocabitur, reliquae dodrans. [8.] item cuius- 
libet rei in tres partes divisae duae illarum bessis 
nominabitur, reliquae triens. [9.] rursus cuiusvis rei 
divisae in tales duas partes, quarum altera alteram 
septima sui totius parle superat, septunx nuncupabi- 20 
tur, superata quincunx. [10.] sexto modo res aliqua 
integra in duas aequales minutias separatur, quae 
utraeque semis dicuntur. [11.] septima divisio his 
adiungi potest; nam rei integrae in octo partes di- 
stributae pars quaelibet ex illis sine aliis considerata 25 
sescuncia dici potest, reliquae semuncideunx. 

[12.] Licet assis plures sint divisiones, tamen his 
septem numerarii ratiocinatores magis utuntur, et 



5. restat B6\ sexta Ro, caeterae coni. Gr 7. non 

nisi coni. Gr, nisi participium esse videri adnotat Bo 12. 



74 LIBER DE ASSE. [116] 

pars illa quae est semuncideunx, in frequenti usu 
non est, unde characterem non habet quo designe- 
tur. [13.] as ergo habet unum deuncem, unum dex- 
tantem, unum dodrantem, unum bessem, unum se- 

5 ptuncem, duos semisses, duos quincunces, tres trien- 
tes, quatuor quadrantes, sex sextantes, octo sescun- 
cias, duodecim uncias. [14.] et uncia ablata de asse 
remanet deunx, sublata uncia de deunce remanet dex- 
tans, sublata uncia de dextante remanet dodrans, 

10 sublata uncia de dodrante remanet bessis, sublata 
uncia de besse remanet septunx , sublata uncia de 
septunce remanet semis, sublata uncia de semisse 
remanet quincunx, sublata uncia de quincunce re- 
manet triens, sublata uncia de triente remanet qua- 

15 drans, sublata uncia de quadrante remanet sextans, 
sublata uncia de sextante remanet uncia, sublata se- 
muncia de sextante remanet sescuncia, hoc est uncia 
et dimidia, subjata semuncia de sescuncia remanet 
uncia. 

20 [15.] Et uncia quidem sic dividitur: unciae pars 
alia semuncia, alia duella, alia siciliquus, alia sex- 
tula, alia drachma, alia hemisescla, alia tremissis, 
alia scripulus scrupulusve. semuncia quidem est me- 
dietas unciae, duella tertia pars, siciliquus quarta, 

25 sextula sexta, drachma octava, hemisescla duodecima, 
tremissis sextadecima, scrupulus qnarta et vigesima. 
[16.] quare tremissis continet scrupulum et dimi- 
dium, hemisescla duos scrupulos, drachma tres, sex- 
tula quatuor, siciliquus sex, duella octo, semuncia 

30 duodecim, uncia quatuor et viginli,^ sescuncia sex et 
triginta, sextans octo et quadraginta, quadrans duos 

6. quatuorque Ro 9. dodrax Ro 



[117] LOCI E FESTO ET PAULO. 75 



• 



septuaginta, triens sex et nonaginta, quincunx cen- 
m et viginti, semis centum et quatuor et quadra- 
inta, septunx centum et octo et sexaginta, bessis cen- 
tum et duos et nonaginta , dodrans ducentos et sede- 
cim, dextans ducentos et quadraginta, deunx ducen- 
tos et quatuor et sexaginta, as ducentos et octo et 
octoginta. 



'?■ 



117. Loci e Festi libris de verborum significatione 
atque ex epitome Pauli *) . 

[17] Actus modo significant — iter inter vicinos quat- 10 
luor pedura latum, modo in geometrica minorem partem 
iugeri, id est centum viginti pedura. 

[24] Aestimata poena ab antiquis ab aere dicta est, 
qui eam aestimaverunt aere,.ovem decussis, bovem centus- 
sis, hoc est decem vel centum assibus. 15 

[33] Bessem appellatum esse, quod bis triens sit, 
quamvis dura compositio fiat. [besis ex triente. besis vnil 
sunt unciae. triens tres.] 

[54] Centenariae cenae dicebantur in quas lege Licinia 
non plus centussibus praeter terra nata inpendebantur, id 20 
est centum assibus, qui erant breves nummi ex aere. 






2. et ante quatuor idemque reliquis locis post centum 
et ducentos uncis seelusit B6 4. et sedecim B6, sedecim 
Gr(qui adnotat pro CCXVI librarium accepisse CCXXI), unum 
et viginti Ro 

*) Numeri uncis inclusi indicant paginas editionis 
Muellerianae. Loci minoribus litteris expressi ex Pauli 
epitome repetiti sunt. In Festi locis ea quae probabili 
coniectura addita sunt cursivis litteris Muellerus signifi- 
cavit. 

11. geometrica] gromatica Lachmann. in Mus. Rhen. II 
p. 357 14. estimauerunt G centusis G 15. decim 
G 16. besem G 17. besis etc. sic edidi e G 19. 

Centenarie. caenae G 20. pterraenatab* G, et ab altera 
m. X super ter 



76 LOCI E FESTO ET PAULO. [117] 

[59] Centenas pondo dicebant antiqui referentes ad 
libras. 

[53] Centuria in agris significat ducenta iugera. 

[53] Centuriatus ager in ducena iugera definitus, quia 
5 Romulus centenis civibus ducena iugera tribuit. 

[52] Choenica , mensurae genus. 

[64] Contrarium aes, grave aes. 

[73] Dextans dicitur, quia assi deest sextans, quem- 
admodum duodeviginti et deunx. 
10 [72] Dispensatores dicti qui aes pensantes expende- 
bant, non adnumerabant. hinc deducuntur expensa sive 
dispensata vel conpensata ; item compendium , dispendium, 
assipondium, dupondium. 

[78] Euboicum talentum nummo Graeco "^septem mi- 
15 lium et quingentorum cistophorum est, nostro quattuor 
milium denariorum. 

[98] Grave aes dictum a pondere, quia deni asses, sin- 
guli pondo libras, efficiebant denarium, ab hoc ipso nu- 
mero dictum. sed bello Punico populus Romanus pressus 
20 aere alieno ex singulis assibus librariis senos fecit, qui 
tantundem ut illi valerent. item nummi quadrigati et bi- 
gati a figura caelaturae dicti. 

[100] Hemina ex Graeco Hecrou f]jui<7aa, quod est 
dimidia pars sextarii. 
25 [108] Impensam stipem, aes sacrum, quod nondum 
erat pensum. 

[116] Libella deminutivum est a libra. 

[120] Lues] . . . Xvrpa enim libra est. 



1. pando G, sed ab alt. m. o super a 8. sextas G 

14. EuT). tal. nummo Graeco sex milium cistophorum est, 
nostro quattuor milium et quingentorum denariorum coni. 
Mommsen. G. R. M. p. 72 (conf. eund. p. 29 adn. 95) 15. 
et correxit altera manus in G; prima manus ex vel e~e 
scripsisse videtur cistoforum G quatuor G (recte supra 
p. 97 vs. 1) 17. es G l , ^s G* 22. caelature G 23. 
greco G HdcTou i^iaiceia correxi e scriptura G xestosimi, 
corrupta illa quidem e Graeco Z6CTOYHMI' 28. XiTpa] 
litra G 



[117] LOCI E FESTO ET PAULO. 77 



[144] Maximam multam dixerunt trium milium et vi- 
[inti assium, quia non licebat quondam pluribus XXX bo- 
>us et duabus ovibus quenquam raultari, aestimabaturque 
)OS centussibus, ovis decUssibus. 



[157 a ] Milium quidam putant eepisse nomen a 5 
maxima ^nummorum summa quae est mille. 

[165 a ] Nexum est, ut ait Gallus Aelius, quodcum- 
que per aes et libranl geritur. 

[Ibid.'] Nexum aes apud antiquos dicebatur pe- 
cunia quae per nexum obligatur. 10 

[173 b ] Nonuncium et sescunciam quod magistri 
ludi appellatit sigmttcat dodrantem et dimidium te- 
runcium , quod singula sescuncia uncia et dimidium 
sit. 

[172] Nonuncium et terunciura dicilur, quod novem 15 
unciarum sit sive trium. 

[173 b ] Nummum ex Graeco nomismate e#isti- 
mant dictnm, idemque nobis quod vov^ov illis 
valere, quia pecuniae nomina a Siculis accepimus, 
quorum hoc proprium est. 20 

[172] Nummus ex Graeco nomisraate dicitur. 

[202 b ] Ovibus duabus multabantur apud antiquos 
in minoribus delictis, ut in maioribus XXX bobus, 
nec hunc ultra numerum excedebat multatio; quoad, 
posteaquam aere signato uti civitas coepit pecora- 25 
que multaticia incuria corrumpebantur, unde etiam 
peculatus crimen usurpari coeptum est, facta aesti- 



6. f in cod. videtur esse nummarum' Mue 13. sescun- 
cia Mue, sex . . . cod. 15. Nouunctium et terunctium 

G 16. unctiaru G 21. greco G 22. duobus coni. 

Sca coll. Paulo v. ovem (p. 195 Mue); at conf. infra pecu- 
latus 23. XXX bobus corr. Mue , amb. cod. teste Urs 

24. quoad correxi ex quod 






78 LOCI E FESTO ET PAULO. [117] 

matio pecoralis multae, et boves centenis assibus, 
oves denis aestimatae. inde suprema multa, id est 
maxima, appellatur tria milia aeris. item vicessis 
minoribus delictis. 
5 [222] Parasangae apud Persas viarum mensurae. 

[237 a ] Peculatus furtum publicum dici coeptus est 
a pecore, quia ab eo initium eius fraudis esse coepit, 
siquidem ante aes aut argentum signatum ob delicta 
poena gravissima erat duarum ovium et XXX bovum. 

10 ea lege sanxerunt T. Menenius Lanatus et P. Sestius 
Capitolinus consules. quae pecudes, postquam aere 
signato uti coepit populus Romanus, Tarpeia lege 
cautum est, ut bos centussibus, ovis decussibus aesti- 
maretur. 

15 [208] Pendere poenas solvere significat ab eo quod 
aere gravi cum uterentur Romani , penso eo , non nume- 
rato debitum solvebant: unde etiam pensiones dictae. 

[246 a ] Pondo libram dicebant, quod solebant 
iam inde a Roma condita aes appendere, cum non- 

20 dum argenti signati ullus usus esset, quod antiquo- 

rum publicae et privatae rationes etiamnunc docent. 

\_Ibid.~] Publica pondera ad legitimam normam 

exacta fuisse ex ea causa Iunius in . . . colligit, 

quod duo Silii P. et M. tribuni plebi rogarint his 

25 verbis: r ex ponderibus publicis, quibus hac tempe- 
state populus oetier [qui] solet, [uti] coaequator se 



3. millia vulgo vincesis cod. (?) , corr. Urs 10. 
eam legem coni. Mue praeter necessitatem menonius cod. 
(K) 11. cos. cod. 12. P. JR. cod. 13. centusibus et 
decusibus cod. 16. roma G l , ni add. G 2 pense G l , 

penso G z 24. silli cod. trib. pleb. cod. 25. ex 

ponderibus cet.] v. praefat. 26. coaequatur sedulum ut 

hi quadrantal cod. 



[117] LOCI E FESTO ET PAULO. 79 

dulo malo, uti quadrantal vini octoginta pondo siet, 
congius vini decem pondo siet, sex sextari congius 
siet vini, IIL sextari quadrantal siet vini. sextarius 
aequus aequo cum librario siet, sexdecimque librari 
in modio sient. si quis magistratus adversus hac 5 
dolo malo pondera modiosque vasaque publica mo- 
dica minora maiorave faxit iussitve fieri dolumve ad- 
duit quo ea fiant, eum quis volet magistratus mul- 
tare, uti dum minore parti familias taxat, liceto: sive 
quis im sacrum iudicare voluerit, liceto.' 10 

[258 b ] Quadrantal vocabant antiqui quam ex 
Graeco amphoram dicunt, quod vas pedis quadrati 
octo et XL capit sextarios. 

[259] Quadrantal vocabant antiqui amphoram, quod 
vas pedis quadrati octo et quadraginta sextarios capiat. 15 

[275] Ratitum quadrantem diclum putant, quod in eo 
et triente ratis fuerit effigies, ut navis in asse. 

[265 a ] Rodus vel raudus significat rem rudem et 
inperfeclam. — Vulgus quidem in usu habuit non 
modo pro aere inperfecto, ut Lucilius, cum ait: 20 
'plumbi pauxillum rodus lignique metaxam'; sed eliam 
signato, quia in mancipando, cum dicitur 'rudusculo 



1. pondo siet] p. is cod. 2. vini duo quinquaginta 
cod. (K) 3. quadarantal cod. 4. sex dequinque librae 
cod., corr. Sca et Mue 6. dolo malo] d. m. cod. 7. 

iussit vere cod., corr. Sca 8. quo coni. Mue, que cod. 

(K) multare, nti Urs, multaretur cod. 9. patri cod. 
10. im, i. e. eum, Sca, in cod. 11. Quadranta cod. 12. 
dicant cod. 14. Quadranta G 15. uas G % ; prima ma- 
nus quid pro u scripseril, cognosci non potesl 16. conf. 

reliquias eiusdem loci apud Festum 17. fuerint G 18. 
conf. Festum v. Rauduscidum p. 247 a et Paulum v. Roduscu- 
lum p. 275 19. imperfictam cod. 21. paxillum et ma- 
texam cod. 22. pro ante signato vulgo add. 



80 LOCI E FESTO ET PAULO. [117] 

libram ferito', asse tangitur libra. Cincius de verbis 
priscis sic ait: f quemadmodum omnis fere materia 
non deformata rudis appellatur, sicut vestimentum 
rude, non perpolitum, sic aes infectum rudusculum. 
5 apud aedem Apollinis aes conflatum iacuit: id ad 
rudus appellabant. in aestimatione censoria aes in- 
fectum rudus appellatur.' 

[292] Semis, semodius, semuncia ex Graeco Lrahuntur, 
sicut et alia nonnulla, quae S litteram pro adspiratione eo- 

10 rum habent, ut €ttt& septem, u\cu silvae. sic ista ab eo 
quod illi f]uicu dicunt declinata sunt. 

[334 b ] Sestertius dicitur quarta pars denari, quo 
tempore is decussis valebat, id est dupondius S. 
[335] Sestertius dicitur quarta pars denarii, quo lem- 

15 pore is decussis valebat, id est dupondius et semis. 

[347 b ] Sesterti notam . . . ait signa continere 
dupundi et semissis. unde sestertius dictus quasi 
semis terlius. sed auctos essejnostea asses in se- 
stertio. apud antiquos autem denarii denorum as- 

20 sium erant, et valebant 6ecussis dicebanturque tum 
quadrigaW bigati. quinquessis item valebat quina- 
rius. idem auctor est numerum aeris perducbt/M 
esse ad XVI in denario lege F/aminia minus sol- 
vendi, cu/ra Hannibalis bello premeretur populus 

25 Romanus. 



4. rude cod. rudusctuu cod. 6. inestiinatione 

u 

cod. 7. rudis cod. 8. conf. reliquias eiusdem loci apud 
Festum grecothrahuutur G 9. litteram Festus et G, 

literam vulgo 10. epta G y\&iG 11. ymiaitf 12. 
c denari corr. sec. man. denarii' Keil. 13. his decusis 

cod. 15. post semis G add. tertius 16. suppleme?ita 

huius loci repelivi ex Mommseni G^R. M. p. 289 17. se- 
misis cod. (K) 24. P. R. cod. 



[117] LOCI E FESTO ET PAULO. 81 

[347 a ] Sextantari asses in usu esse coeperunt ex 
eo tempore quo propter bellum Punicum secundum 
quod cum Hannibale gestum est decreverunt patres, 
ut ex assibus, qui tum erant librari, fierent sextan- 
tari, per quos cum solvi coeptum esset, et populus 5 
aere alieno liberaretur, et privati, quibus debitum 
publice solvi oportebat, non magno detrimento ad- 
ficerentur. 

[336] Sicilicum dictum, quod semunciam secel. 

[297 a ] Stipem esse nummum signatum testimo- 10 
nio est et id quod datur stipendium militi, et cum 
spondetur pecunia, quod stipulari dicitur. 

[359 a ] Talentorum non unum genus. Atticum est 
sex milium denarium , Rhodium et Cistophorum quat- 
tuor milium et quingentorum denarium, Alexandrinum 15 
XII denarium, Neapolitanum sex denarium, Syracusa- 
num trium denarium, Rheginum victoriati. 

[363 a ] Trientem tertium pondo coronam auream 
dedisse se Iovi donum scripsit T. Quintius dictator, 
cum per novem dies totidem urbes et decimam Prae- 20 
neste cepissel. id significare ait Cincius in Mystago- 
gicon 1. II duas libras pondo et trientem, qua con- 
suetudine hodieque utimur, cum lignum bes alterum 
dicimus, id est pedem et bessem latitudinis habens, 
et sestertium, id est duos asses et semissem tertium. 25 
item si tres asses sunt et quartus quadrans .... 



2. quo] qd cod. bellu punicu secundu qd cod. 9. 

li 

Sicum G semuntiam G 10. Festi locum integrum re- 

petit Paulus ; ceterum conf. p. 313 b v. Stipem 11. et id 

quod Urs f et de eo quae cod., boni quod libri Pauli 13. 
v. Mommsen. p. 69 (commentarii in praef. citati) 18. v. 

ibid. p. 73 19. dict . . . Urs 23. immo bessalterum 

26. et quadrans quartus Urs 

script. metuol. ir. (5 



82 EX PRISCIANI LIBRO [118] 

[371 b ] Viginti quinque poenae in XII significat 
viginti quinque asses. 



118. Ex Prisciani libro cle figuris namerorum. 
(Vide prol. § 116.) 

;? De ponderibus etiam neeessarium esse putavimus 
addere. as nummus est libralis, per I perscriptam 
notatur, «f . dupondius nummus est bilibris, per duas 
II perscriptas, /rt\ sestertius nummus duarum semis- 
sis librarum per duas II et S, ex qua incipit semis, 

10 perscriptas, HS. unde sestertius dicitur quasi semis 
tertius. de quo Arruntius haec ait: r Sestertius olim 
dupondius et semis, quasi semis tertius, quo tem- 
pore denarius decussis valebat', hoc est, post duo 
sequens tertio loco est semis. hoc quoque secundum 

15 Atticos et Ionas, qui fjuicu Tpixov dicebant pro buo 
f]uicu, teste etiam Didymo, qui hoc ponit, ostendens 
in omni parte orationis et constructionis analogiam 
Graecorum secutos esse Romanos. unde et Herodo- 
tus in I historiarum: c3 Gttoicito be kcu Xcovtoc ei- 

20 kovo: xpucou carecpGou eXKOucav cra0uov T&Xavra 
beKa. outoc 6 Xeuuv, eTreiTe KaTCKaieTO 6 ev AeX- 
cpoici vaoc, KaTerrecev aTio tujv fijuiTrXivGiujv — eni 
Tap toutoic ibpuTO — Kai vuv KeiTai ev tuj Ko- 
pivGiujv 0r|caupuj eXKUJV CTa0u6v epbouov fiuiTa- 



1. v. ibid. p. 77 poenas Urs 

6. as numerus G per fif perscripta notatur. Dipon- 
dius numerus G 7. per -H' perscriptas , omisso +f , G 

8. numerus G 9. per II et G 10. quasi om. G 11. 
aruntius G 12. dipondius G 13. duos G 15. HMI- 
CYTPITON G AIOHMICY G 16. didimo G 19. 

Herodoti locwn lotum om. G 



[118] DE FIGURIS NUMERORUM. 83 

Xaviov.' ibou 6Xov ein-ujv beVa T&XdvTuuv feye- 
vfjcGai tov XeovTa, xaTa Xeyei e'xeiv e(3bouov fmi- 
TaXavTov, toutcctiv eH fiuicu TaXavTa. septimum 
semitalentum dixit pro sex semis talenta. 

Denarius quoque decem librarum nummus per X "> 
perscriplam notatur, X. eorum pleraque in Verrinis 10 
Ciceronis licet invenire in antiquissimae seripturae 
emendatis codicibus. 

Obolus dicitur, ut Dardanus docet, scripulus esse, 
id est sex siliquae; drachma sive argenteus scripuli 10 
tres; uncia drachmae octo, scripuli viginli quattuor; 
unciae duodecim libra; libra vel mina Attica dra- 
chmae septuaginta quinque; libra vel mina Graia 
drachmae centum quinque; talentum Atheniense par- 
vum minae sexaginta, magnum minae octoginta tres 15 
et unciae quattuor. 

Libra vel as unciae duodecim, deunx unciae un- 
decim, dextans vel decunx unciae decem, dodrans 
unciae novem, bessis unciae octo, septunx unciae 
septem, semis unciae sex, quincunx unciae quinque, J* 
triens unciae quattuor, quadrans unciae tres, sextans 
unciae duae, sescunx vel, ut alii, sescuncia uncia et 
dimidia pars unciae, semuncia semis unciae. duae 
sextulae sunt tertia pars unciae, id est scripuli octo. 



3. septimum cet.~\ pro septimu semitalentfi dixit sex 
semitailenta G 5. X] X, omisso deinde X, G 7. 

inueniri, onusso in, G 10. Dragma G 11. dragm§ 

G scripuli XXIIII • unciae XII G 12. dragm^ LXXV 
(r 14. dragme. CV G 15. min$ LX • Magrnum LXXXIII • 
et unc IIII G 17. unc Xll-dodrans unc VIIII, omissis 

reliquis, G 19. Bissis unc VHI-Septunx unc VII £, idem 
deinde unc VI, unG V ac sic reliqua 22. Sexcuns uel 

alii sexcuntia> diuj pastes unci^- Semuntia G 

6* 



84 EX PRISCIANI LIBRO [118] 

sicilicus scripuli sex, sextula scripuli quattuor, dimi- 
dia sextula scripuli duo. rursus sextula et dimidium 
sextulae sicilicus appellatur. scripulus siliquae sex. 
siliqua est quod dicunt Graeci Kepdnov vel XeTrroc. 
Necessarium tamen existimavi ad confirmanda su- 
pra dicta diversis auctoribus de his dicta subicere. 
Livius in XXXIIII ab urbe condita : c multitudinis eo- 
rum argumentum sit, quod Polybius scribit centum 
talentis eam rem Achaeis stetisse, cum quingentos 

10 denarios prelium in capita, quod redderetur domi- 
nis, statuissent. mille enim ducentos ea ratione 
Achaia habuit captivos Italicos.' qua ratione osten- 
ditur sex milia denariorum hahere talentum. nam 
cum quingeni denarii pro mille ducentis captivis dati 

15 colligantur sescenta milia denariorum, centum ea 

13 ostendit fuisse talenta. centesima autem pars ses- 
centorum milium sex milia inveniuntur. denarii au- 
tem illo tempore nummi argentei erant viginti quat- 
tuor siliquarum, quod in eodem libro ostendit Livius: 

20 c signati argenti LXXXIIII milia fuere Atticorum. te- 
trachma vocant. trium fere denariorum in singulis 
argenti est pondus.' vide quod quattuor drachmae 
sint septuaginta duae siliquae — diximus enim supe- 
rius quod tres oboli, quorum singuli sex siliquas 

25 habeant, drachmam faciunt — tres autem denarii 
idem habeant, id est LXXII siliquas. idem Livius in 
XXXVIII ab urbe condita ostendit magnum talentum 



1. scripuli • IIII • G 2. scripuli • II • G 4. kep.\noN • 
uel • cnrroc G 8. polubius G 9. Achaeis] atheis G 

11. ea] et G 20. signati argenti om. G tetrachma 

libri VA apud Keilium , tethracma P apud eundem, tetragma 
G 22. dragms G 25 dragma G 27. XXXVII G 



[118] DE FIGURIS NUMERORUM. 85 



lib 



tticum ocloginla habere libras et paulo plus, cum 
pra dictorum computatio manifestet octoginta tres 

ibras et quattuor uncias babere talentum, quod est 
sex milia denariorum. Livius: c talentum ne minus 
ppndo octoginta Romanis ponderibus pendat'; id est, 5 
sic decrevit senatus, ut non plus quam ternae librae 
et quaternae unciae singulis desint talentis. et scien- 14 
dum quod secundum Livii computationem centum 
minae Atticae, quarum singulae septuaginta quinque 
drachmas habent, faciunt talentum magnum. nam 10 
minus sexaginta habet secundum Dardanum. quod 
autem est magnum et minus, ostendit Terentius in 
Phormione: c si quis daret talentum magnum'. Ilalica 
autem mina drachmas Iiabet, ut supra dictum est, 
nonaginta sex, quod est libra duodecim unciarum , id 15 
est denarii LXXII. hac igitur computatione LXXXHI 
librae Romanae et quattuor unciae, quod est magnum 
talentum, centum minas Atticas faciunt. Seneca in 
X epistularum ad Novatum c viginli quattuor sester- 
tia'; id est talentum Atticum parvum; viginti quat- 20 
tuor enim sestertia sexaginta libras habent. 

Varronis quoque auctoritate supra dictorum ple- jg 
raque comprobemus. Varro de lingua Latina libro V: 
c multa pecuniae signatae vocabula sunt' (et cetera 
quae supra leguntur p. 49, 3 — 50, 19). 25 



1. habere LXXX libras G 2. LXXXIII libras et IIII 
un5 G 5. pondo LXXX G id est] Idem G 9. LXXV 
dragmas G 11. minus LX G dardaniii G, vide pro(. 
p. 23 13. formione G 14. dragmas 15. XCVI- 
quod libra • XII • G 16. LXXXIIII • libre. roman^ et IIII 
unci^ 19. eplaru, littera 1 perscripta, G XXIIII 

sextaria G 20. paruu atticu -XXIIII enim sextaria LX 
libras G 23. libro V G 



86 EX PRISCIANI LIBRO DE FIGURIS NUMERORUM. [118] 

17 Didymus etiam ea confirmet: f Kai Aibuuoc ev tuj 
Tiepi xfjc Trapd c Puuuaiotc dvaXoYiac. «"luuvec xal 
'Attikoi Ta b\3o f)jutcu fjutcu Tphov cpaciv, Kal Ta 
e£ fjjutcu TaXavTa epbouov fijutTdXavTOV , Kal touc 

5 Teccapac tijuicu Trrjxeic TreuTrrriv cm0auf|v, KaGdTrep 
(pn,civ c HpoboTOC. *Trpo0eic to j €v be BaT0uctdbr)C, 
ev tuj irepi uouctKfjc e-mcpepei TpiTOv fiurrrobiov, 
dvTi tou buo fijuicu Trobec. Kai KaGoXou oTav pou- 
XuivTai dpiGuov Tiva brjXoOv Kal juopiov ti TTpoc- 
io Keiuevov, to ojuuuvujuov toO dpiGuou dei toO TiXeo- 
vd£ovToc XapovTec to 6Xov cpaciv * oiov Ta eH fjutcu 
epbouov fijutcu cpactv, toO errTa [epbouou] , 6c uo- 

18 vdbi TrXeovd£ei toO e£, to ojuujvuuov Xapovrec. Kai 
c Puujuaiot be eupe0f|covTai toutuj xpuVevoi TU P c xA~ 

15 uart. Ta y«P buo fjjutcu dccdpia, drrep fjv Teccapa 
tou brivapiou — bem fap fjbuvaTO dccdpia to br[- 
vdpiov, ujc auTOi Xerouav brivapiouc Trapd to bfjva 
kxriuaTicuevot — crjCTepTiouu cpactv, toO uev cf] 
to f]jutcu bnXoOvToc, uuc ev tuj crijuobiouu, cf|CK0uac? 

20 cf|CKOurrXa, toO be Teprtouju to Tphov, Kat cctiv 
fjutcu TptTOV. Ta be x^ l0t crjCTepTta rroieT btaKO- 
cta TrevTriKOVTa brjvdpta dpyupd, beVa be xpucd, 
arrep Kai juiXXe voujujuuuc cpaciv. to be cfjCKOuac 
cuvGctov ecTtv drro toO cf| Kai toO kouju Kai tou 

25 dc dcctc, Kai ecTtv fjutcu cuv dccapiuj, toutcctiv 
ev fiutcu dccdptov. ujcrrep be f]uebtuvov Xeyouctv 
'ATTtKoi dvri tou fijutuebijuvov, outuuc Kai outoi crj- 
uobtouju, TrXeovd£ovTOC toO c» 



1. didimus G\ sed y corr. KATOIAIMOCeNTOTTCPI- 
T6CYTTAPAOON, or?iissis reliquis Graecis usque ad finem, G 
18. £cxn uaTlc f^ v oi corr. Spengelius , ecxn uaTlcu ^ v0l)C vulgo 
18. crj el 24. cr\ et koi>|U Keilius 



[110] E VICTORII ARGUMENTO CALCULANDI. 87 

119. E Victorii argumento calculandi. 

(Vide prol. § 117.) 

1. In hoc argumento unitas assis vocatur, cuius 
partes iuxta proportionalitatem suam propriis sunt 
insignitae vocabulis, notis etiam ad hoc excogitatis, 5 
per quas eadem vocabula exprimantur, ut per dis- 
cretionem nominum et notas nominibus affixas unius- 
cuiusque particulae notio facilius advertatur. 

2. Et assis quidem, qui per I literam, sicut in nu- 
meris unum scribi solet, exprimitur, XII partes ha- 10 
bet. quarum si unam detraxeris, reliquae XI partes 
"Habus dicuntur, illa vero quam detraxisti, id est 
duodecima, uncia vocatur. si duas sustuleris, X re- 
siduae dextas, et quod sustulisti, id est duae, sextas 
appellatur. at si III dempseris, VIIII quae remanse- 15 
runt dodras et III demptae quadras vocatur. quod 

si IIIl tollere velis , VIII reliquas bissem et IIII trien- 
tem nominabis. V vero sublalis VII residuas septun- 
cem et V sublatas quincuncem placuit appellari. cum 
per medium fuerit facta divisio, utrumque dimidium 20 
senis partibus constans semissem vocaverunt; unciam 
autem et dimidiam sescunciam, unciaeque dimidium 
semunciam. 



12. iabus cod., sed liltera i in rasura, iabus Abbo, La- 
bus Beda, dabum fr. 134, 34; ego deunx Victorio reslitucn- 
dum esse existimo 14. Dextans Beda idemque infra Sex- 
tans, Dodrans, Quadrans, neque aliter mifii scripsisse vide- 
titr Victorius 17. Bissem vel Bessem Beda et IIII 

subhitas co7ii.Christ. 22. Sescunciam , vel Sesquunciam, 
aut Sesquiunciam nuncuparunt. Postremo, Vnciae dimi- 
dium, Semunciam appellarunt Beda 



88 CARMNEDE PONDERIBUS. [ 120 ] 

3. lam reliquae minutiae quarum congestione di- 
midium unciae conficitur, ut sunt sicilici sextulae et 
cetera, melius ex ipsius calculi inspectione cogno- 
scuntur. 



120. Cannen de ponderibus. 

(Vide prol. § 118.) 

[De ponderibus.] 

Pondera Paeoniis veterum memorata libellis 
nosse iuvat. pondus rebus natura locavit 
corporeis: elementa suum regit omnia pondus. 
pondere terra manet: vacuus quoque ponderis aether 
5 indefessa rapit volventis sidera mundi. 

Ordiar a minimis: post haec maiora sequentur: 
nam maius nihil est aliud quam multa minora. 
semioboli duplum est obolus, quem pondere duplo 
gramma vocant, scriplum nostri dixere priores. 

10 semina sex alii siliquis latitantia curvis 
attribuunt scriplo, lentis vel grana bis octo, 
aut totidem speltas numerant tristesve lupinos 
bis duo; sed si par generatim his pondus inesset, 
servarent eadem diversae pondera genles. 

15 nunc variant: etenim cuncta haec non foedere certo 
naturae, sed lege valent hominumque repertis. 



De ponderibus A, de reliquis libris vide prol. § 118 
1. peonis A x , peoniis A*, poeniis C l , poeoniis C 2 2. re- 
rum A ] C locabit A l 7. nil A x (v. praef.) minora 
A\ minuta A* rel. vulgo 9. gramma A 3 rel., dragma 

A 1 scrupulum B, scripulu C 11. adtribuunt A 2 , at- 
tribuo A l scrupulo B, scripulo C lentis uergantur 

in octo BC 13. Biduo B X C 15. etenim A z rel., et 

cum A { haec non] nunc BC l 



[120] CARMEN DE PONDERIBUS. 89 



S C 



ripla tria dragmam vocitant, quo pondere doctis 
argenti facilis signatur nummus Athenis; 
olceque a dragma non re, sed nomine differt. 
dragmam si gemines, erit is quem dicier audis 20 

sicilicum: dragmae scriplum si adiecero, fiet 
sextula quae fertur; nam sex his uncia constat. 
sextula cum dupla est, veteres dixere duellam. 
uncia fit dragmis bis quattuor; unde putandum 
grammata dicta, quod haec viginti quattuor in se 25 
uncia habet: tot enim formis vox nostra notatur, 
horis quot mundus peragit noctemque diemque. 
unciaque in libra pars est quae mensis in anno. 
haec magno Latio libra est gentique togatae: 
Attica nam minor est: terquinquehanc denique dragmis 30 
et ter vicenis tradunt explerier unam. 

Accipe praeterea, parvo quam nomine Grai 
mnam vocitant, nostrique minam dixere priores, 









17. scripla tria A z , scriplaria A\ Scripula tria BC 
dragmam ABC, drachmam vulgo (etsicinfra) vocitanto?». BC 
quo] quam BC 18. facile A . Athenis] aenis B 19. 
olce quae AC, olcaequae B a] ad C, om. B 20. erit 
is] erit» C' aderit B 21. sicilicum A, Sicilicus rel. vulgo 
scrupulum B, scripulu C adicero A { , adiicero A 3 24, 
bis IIII A (vide Endlicheri praef. p. X) 25. grammata 

A*, dragmata A l , Gramma BC XX et quatuor A (v. 

Endl. ibid.) 26. tot enimj totidem C uox graeca A? 
in marg. 27. hunc versum inter vs. 25 et 26 habet A l t 

idemque repetit in se ante horis quot] quod A*C per- 
agit A % reh, peraget A l 28. Unciaquae BC annum 

BC 30. quinque hanc] quinques ad A l , quinis at A 2 , 

quinque hac A* in marg., quinque haec C 31. uigenis 

B unum B 32. paruo cognomine C, patrio quam 

nomine Vinetus grai AB, grandi C 33. mnam A 3 reL, 
nam A X C nostrique minam dixere priores A 3 , quam 



90 CARMEN DE PONDERIBUS. [120] 

centum hae sunt dragmae; quod si decerpseris illis 
35 quattuor, efficies hanc nostram denique libram; 
Attica quae fiet, si quartam dempseris unam. 
Cecropium superest post haec memorare talentum 
sexaginta minas, seu vis, sex milia dragmis, 
quod summum doctis perhibelur pondus Athenis; 
40 nam nihil his obolove minus maiusve talento. 
Nunc dicam solidae quae sit divisio librae 
sive assis — nam sic legum dixere periti — 
ex quo quod soli capimus perhibemur habere, 
dicimur aut partis domini pro partibus huius. 
45 uncia si librae desit, dixere deuncem ; 
ac si sextantem retrahas, erit ille decuncis. 
sed nullum reliquo nomen semuncia certum 
dempta dabit, neque quae est huius sescuncia triplex. 



dixere duellam A l , nostri mnam dixere priores B, nostri 
quam mnam dire priores C 

34. haec erunt C quod si] quae si A decepseris 
C 36. quae] que C unam Vinetus, emnam ABC, hinc 
mna vulgo 37. super.em A uocare A l , dixisse A 3 , 

docuisse rel. vulgo 38. sexaginta] Sex BC minis A l , 
minas A 2 rel.; ego malim mnas cum Vineto seii hiis ABC 
millia vulgo et A ex silentio Endlicheri, quod non verum esse 
puto, milia B, milia denique C dragmis A l , dragmas A 2 
BC, drachmas vulgo 39. summus C Athenis] aenis B 
40. obolo neminus BC talentu BC 41. solide C 42. 
seu assis ABC 43. solidi A 3 44. dicimus A 2 BC 
partes A huius] usus C 45. deest BC 46. Ac si 
B, axi A l , atsi A 3 , Assis C extantem C retrahas 

A Z B, detrahas A X C decuncis A % rel., deuncis A l 47. 
relinquo A { 48. Dempto B neque quae est Schenke- 
lius, neque est A [ , namque est A 3 in marg., neque inest B, 
neque enim est C huius om. A sescuncia A 2 , sex- 
uncia A l , sexcuncia BC 



[120] CARMEN DE FONDERIBUS. 91 

dodrantem reliquum vocitant quadrante retracto; 

cumque triens desit, bessem dixere priores. 50 

idem septuncem dempto quincunce vocarunt. 

post haec semissis solidi pars maxima fertur; 

nam quae dimidium superat pars esse negalur, 

ut docuit tenui scribens in pulvere Musa. 

cetera dicla prius quibus est semuncia maior. 55 

Haec de ponderibus: superest pars altera nobis 
humida metiri, seu frugum semina malis. 
cuius principio nobis pandetur origo. 
pes longo in spatio latoque altoque notetur, 
angulus ut par sit quem claudit Hnea triplex, 60 

quattuor et medium quadris cingatur inane: 
amphora fit cybus hic, quam ne violare liceret, 
sacravere Iovi Tarpeio in monte Quirites. 
huius dimidium fert urna, ut et ipsa medimni 
amphora, terque capit modium; sextarius istum 65 

sedecies haurit, quot solvilur in digitos pes. 
at cotylas, quas, si placeat, dixisse licebit 



50. Cunque C besen A 2 B , uesen A l 51. sept- 

unciem A\ septunce est B, septuncem e C quincunce 
A% qcmque A\ cinciiq. BC 53. nam quae A*reh, nam- 
que A l dimedium A 54. tenuis A { 55. Caetera 

C est semuncia A 3 rel., esse uncia A l , esset uncia A* 
57. malis A, mauis BC vulgo 59. altoque om. BC no- 
tatur A a 60. angelus A { et par C, et pars B 61. 
quadris raedium B 62. anphora A (sed amphora vs. 65) 
cybus A, cuius BC, cubus vulgo hic vulgo om. 63. 
immonte C 64. dimedium A fertur nam ipsa A { , 

fert urna ut ipsa A 3 , fertur nam ut ipsa BC medemni 
A 3 , edemni A l 66. aurit A { quot] quod A X BC in 
digitos pes A 2 rel., indirit ospes A x 67. at] ad A co- 
tilas A 3 BC, colittas A { quas si] quasi C 



92 CARMEN DE PONDERIBUS. [120] 

eminas, recipit geminas sextarius unus, 

quis quater adsumptis fit Graio nomine choenix. 
70 adde duos, chus fit, vulgo qui est congius idem, 

e quo sextari nomen fecisse priores 

crediderim, quod eos recipit sex congius unus. 

at cotyle cyathos bis ternos una receptat. 

sed cyatho nobis pondus quoque saepe notatur. 
75 bis quinae hunc faciunt dragmae, si adpendere malis: 

oxybaphon fiet, si quinque addantur ad istas. 

at myslrum cyathi quarta est; sed tertia mystri 

quam vocitant chemen, capit haec coclearia bina. 

quod si mensurae pondus conponere fas est, 
80 sextari cyathus pars est quae est uncia librae; 

nec non oxybaphi similis sescuncia fiet, 



68. eminas A 2 rel., emina A\ heminas vulgo 69. quis 
Endlicherus, qui libri adsumptus A 2 , assumptus BC 
graia A cenis A.\ cenix A 2 70. chus A 2 B 2 C, huius 

A*, chrus B { 71. E quo B, aequo A ] C, ex quo A 3 
sextarii A (e sil.) C 72. recipit A, capit et C, capiat 

B vulgo 73. cotile A 2 C, cotilem A x , cotila B cyatos 
A\ chyatos A 2 , ciatos B, batos C (v. praef.) bis A 2 rel., 
uix A x 74. chyato A, deciato B, de bato C quoque 
om. BC sepe B ' 75. bis A l rel., uix A 2 quine B 
hunc] nunc C dracm^ C appendere uelis BC 76. 
oxybafon A*, hoc si bafon A l , Oxabafum BC fient C, 
facient B quinq: si C 77. tolum versum omisit A { , in 
marg, adscr. A 3 Ad mystrum B, Ad mixtu C ciati 

ABC sed] a B, ad C mustri C 78. chemen] . . emen 
A l (puncta rasuram denotant) , clemen A 3 , cyamen B, cia- 
men C coclearia BC, coclaria A, cochlearia vulgo 79. 
pondus om. BC conponere A, componere rel. vulgo 80. 
sextario A 3 rel., si sextarios A l ciatus BC est alte- 
rum om. ABC 81. hoc so baphi A\ hoxyibaphi A*, oxi- 
bafi B, exobafit C sescuncia A*, uncia A l , sexcuncia 
B, sex uncia C 



[120] CARMEN DE PONDERIBUS. 93 

sicilicumque tibi mystro simulare licebit. 

coclear extremum est scripulique imitabitur instar. 

Altica praeterea discenda est amphora nobis 
seu cadus: hanc facies, nostrae si adieceris urnam. 85 
est et bis decies quem conficit amphora nostra 
culleus: hac maior nulla est mensura liquoris. 
est etiam terris quas advena Nilus inundat 
artaba, cui superest modii pars tertia post tres, 
namque decem modiis explebitur artaba triplex. 90 

HJud praeterea veteres perhibere memento, 
finitum pondus varios servare liquores. 
nam librae, ut memorant, bessem sextarius addit, 
seu puros pendas latices seu dona Lyaei. 
addunt semissem librae labentis olivae 95 

selibramque ferunt mellis superesse bilibri. 
haec tamen adsensu facili sunt credita nobis; 
namque nec errantes undis labentibus amnes 
nec mersi puteis latices aut fonte perenni 






82. Siciculuq: B, Silicumque C mystro A 3 rel, 

mistro A { similare B 83. coclear A 3 rel., clocleare 
A l scripuli quae BC 84. Attico C dicenda recen- 
tior manus in A 85. facies A 3 rel., om. A { urnam] 

una C 86. quem conficit] quae confit C hac A 3 B, 

hanc A { , ac C maior A 3 rel., maioris A { nulla est 
anie maior legitur in B 89. artaha A 3 rel., arta ua A { 
superest A { , superat A 3 rel. vulgo 90. modiis A { B, 

modios A 3 , modii C explebitur A 3 reh, explebit A { 91. 
ueteris A, om. BC perhibere] coniuere B, cohibere C 
93. besen A { , besem A 3 addet vulgo 94. plendas A { , 
corr. A 3 ly^i A, liei B, lyei C 95. oliuae A { , oliui 
A~ rel. vulgo 96. Sed libramque C bilibri] libri /?, 

idem C ante superesse 97. asensu B, assensu C fa- 
cilis C, qui om. sunt relicto vacuo spatio 99. putei BC 
fonte A % rel., forte A l 



94 CARMEN DE PONDERIBUS. [120] 

100 manantes par pondus habent, non denique vina 
quae campi aut colles nuperve aut ante tulere. 
quod tibi mechanica promptum est deprendere Musa. 
ducitur argento tenuive ex aere cylindrus, 
quantum inter nodos fragilis producit harundo, 

105 cui cono interius modico pars ima gravatur, 
ne totus sedeat totusve supernatet undis. 
lineaque a summo tenuis descendat ad imam 
ducta superficiem , tot quae aequa in frusta secatur 
quot scriplis gravis est argenti aerisve cylindrus. 

110 hoc cuiusque potes pondus spectare liquoris. 
nam si tenuis erit, maior pars mergitur unda; 
si gravior, plures modulos superesse notabis. 
quod si tantumdem laticis sumatur utrimque, 
pondere praestabit gravior; si pondera secum 

115 convenient, tunc maior erit quae tenuior unda est; 
ac si ter septem numeros texisse cylindri 



100. manantes A % B, manentes A ] C 101. aut tante 
C 102. mechanica A z rel., mecanica A l deprehen- 

dere C 103. ducitur A 3 B, dicitur A l C argenti' vutgo 

tenuiue A % rel., tenuesue A x cilindrus A (et sic infra) 
J04. arundo B vulgo 106. ne] nec A X C, neu A rec. su- 
pernatat C 107. descendat AB 2 , descendet B l , descen- 
dit C ima BC 108. Ductam B superficie BC tot- 
que aequa A z , tot aequa A l , totidemque aequa A 3 , totq: 
qu<» B, tot quo quu C frustra C secetur B 109. 
scripulis BC cilindrus AC 110. potest C 111. si 
A % rel., om. A l pars om. BC mergitur A 3 C, pergitur 
A [ , submergitur B 112. si grauio A x , sin grauior A 2 

rel. modulos superesse A* rel., modulatus suo peresse 
A l 113 — 115. hos versus post vs. 118 poni iubet Christ. 

113. quod A, ac BC, aut vulgo tantunde B 114. pre- 
stabit BC pondera] pondere C 115. Conueniunt BC 
116. ac si A l , at si A 3 , quodsi BC vu/go septem A 3 rel., 



[120] CARMEN DE PONDERIBUS. 95 

hos videas latices, illos cepisse ter octo, 

his dragma gravius fatearis pondus inesse. 

sed refert aequi tantum conferre liquoris, 

ut dragma superet gravior, quantum expulit undae 120 

illius aut huius teretis pars mersa cylindri. 

haec de mensuris, quarum si signa requires, 

ex ipsis veterum poteris cognoscere chartis. 

Nunc aliud partum ingenio trademus eodem. 
argentum fulvo si quis permisceat auro, 125 

quantum id sit quove hoc possis deprendere pacto, 
prima Syracusi mens prodidit alta magistri. 
regem namque ferunt Siculum quam voverat olim 
caelicolum regi ex auro statuisse coronam, 
conpertoque dehinc furto — nam parte retenta 130 

argenti tantundem opifex immiscuit auro — 
orasse ingenium civis, qui mente sagaci, 
quis modus argenli fulvo latitaret in auro, 
repperit inlaeso quod dis erat ante dicatum. 
quod te, quale siet, paucis, adverte, docebo. 135 






septies A l humeros BC {idque B ante septem) cilin- 
dri AC l 

117. caepisse BC 119. equi B 120. dragma su- 
peret gravior A 3 , dragma superet sua A*, gravior snperet 
dragma BC, gr. s. drachma vulgo unde. A X BC, undas 

A 3 121. mensa B cilindri A 122. si] tu C re- 
quiris B 123. cartis B 126. hoc ABC, id vulgo pos- 
sit BC deprendere A 2 B, reprendere A\ dephendere C 
127. syracusi A'B, syracusii vi 2 , siracusii C mens alta 
prodidit A l , corr. A z prodiit C 128. Rege C siculo 
ua moverat olim C 130. Comperto dehinc BC forto 
A retentam A, recepta C 131. tantundem argenti 

ABC inmiscuit B 133. modus A* rel., minor A l 

134. illaeso B diis B dicato C 135. sietj sit et C 



96 CARMEN DE PONDERIBUS. [120] 

lancibus aequatis quibus baec perpendere mos est 
argenti atque auri quod edax purgaverit ignis 
impones libras, neutra ut praeponderet, basque 
summittes in aquam: quas pura ut ceperit unda, 

140 protinus inclinat pars haec quae sustinet aurum; 
densius hoc namque est, simul aere crassior unda. 
at tu siste iugum mediique a cardine centri 
intervalla nota, quantum discesserit illinc 
quotque notis distet suspenso pondere filum. 

145 fac dragmis distare tribus. cognoscimus ergo 
argenti atque auri discrimina: denique libram 
libra tribus dragmis superat, cum mergitur unda. 
sume dehinc aurum cui pars argentea mixta est 
argentique meri par pondus, itemque sub unda 

150 lancibus impositum specta: propensior auri 
materies sub aquis fiet furtumque docebit. 
nam si ter senis superabitur altera dragmis 
sex solas libras auri dicemus inesse, 
argenti reliquum, quia nil in pondere diflert 



136. haec A 2 rel., et A l 137. purgauerat B l 138. 
imponas C neultra A l (corr. m. rec), neutro BC ppo- 
nere C 139. Siimitis C, submittes vulgo quas] quam 
BC coeperit C 140. pars A 3 B, par C, om. A x 141. 
nanq: C simul aere] similarei?, simulari C crassior A 3 , 
grassior A l , crassius BC 142. a A l , in A 3 B, om. C 

143. discerpserit BC 144. quotque A 2 rel., quodque A l 
filum A 3 rel., filo A x 145. cognouimus BC 146. 

libras C 148. dehinc] hinc BC mixtast A 149. 

meri] metri C par A rec. rel., pars A l itemque A* 
rel., idemque A { 150. impositum A 3 rel, imposuit A l , 

imposuitis A z specta A 3 in marg., petua A l , expecta B, 
exspectare C 151. sub aquis fiet ABC, subsistet enim 

vulgo docebis A 152. ter senis] terrenis C superabi- 
tur A 3 rel., superabit ut A l 154. qua nihil in pondera C 



[120] CARMEN DE PONDERIBUS. 97 

argentum argento, Iiquidis cum mergitur undis. 155 

haec eadem puro deprendere possumus auro, 

si par corrupti pondus pars altera gestet. 

nam quotiens ternis pars inlibata gravarit 

corruptam dragmis suh aqua, tot inesse notabis 

argenti libras, quas fraus permiscuit auro. 160 

pars etiam quaevis librae, si forte supersit, 

haec quoque dragmarum simili tibi parte notetur. 

Nec non et sine aquis eadem deprendere furtuni 
ars docuit, quam tu mecum experiare licebit. 
ex auro fingis librili pondere formam, 165 

parque ex argento moles siet; ergo duobus 
dispar erit pondus paribus, quia densius aurum est. 
post haec ad lancem rediges pondusque requires 
argenti, nam iam notum est quod diximus auri, 
fac et id argento gravius sextante repertum. 170 

tunc auro cuius vitium furtumque requiris 
iinge parem argenti formam pondusque notato: 
altera quo praestat leviorque est altera moies 
sit semissis onus: potes ex hoc dicere quantuni 
argenti fulvo mixtum celetur in auro. 175 

nam quia semissem triplum sextantis habemus, 
tres inerunt auri librae, quodque amplius hoc est, 



K; 



155. in liquiclis cum uergitur C 156. depndere B. 

dephfjndere C 157. par] pars C corrupto vulgo ante 
Endlicherum pars om. et in marg. add. A x 158. ternis] 
ter senis B pars om. C inlibato A, illibata B 16u. 
aq.ua mox esse B, aqua totiens ee C 160. auro] hic de- 
sinit C 161. librae quaevis vulgo 163. aquis] hic de- 
sinit B 167. densior auro libri, cnrr. Christ. Mus. Rh.XX 
13 169. auro typotheta apud Endlicherum, certe non 

dex (conf. Endlieheri notam) 170. fac et Denisius, fac- 
ue A 171. requires A x 174. honus A 1 

SCRIPT. MKTROL. II. 7 



98 CARMEN DE PONDERIBUS. [ 12fj ] 

quantumcumque siet, fraus id permiscuit auro. 
causat/we, cur ita sit, prompta est, si discere verum 

180 rion pigeat veterumque animos intendere chartis. 
nam si disparibus numeris accesserit idem, 
servat inaequales itidem, tantumque manebit 
discrimen quantum fuerat prius, idque notabis, 
sive in temporibus quaeras, seu pondera rerum 

185 seu moles spectare velis spatiumque locorum. 
quare diversis argenti aurique metallis, 
quis forma ac moles eadem est, par addito pondus, 
argento solum id crescit, nihil additur auro. 
sextantes igitur quos tu superesse videbis, 

190 in totidem dices aurum consistere libris, 
parsque itidem librae sextantis parte notetur. 
quod si forte parem corrupto fingere formam 
argento nequeas, at mollem sumito ceram. 
atque brevis facilisque tibi formetur imago 

195 sive cybi seu semiglobi teretisve cylindri, 
parque ex argento simuletur forma nitenti, 
quarum pondus item nosces. fac denique dragmas 
bis sex argenti, cerae tres esse repertas: 
ergo in ponderibus cerae argentique liquebit, 

200 si par forma siet, quadrupli discrimen inesse. 
tum par effigies cera simuletur eadem 
corruptae, cuius fraudem cognoscere curas. 
sic iustum pondus quod lance inveneris aequa 
in quadruplum duces; quadrupli nam ponderis esset, 

205 si foret argenti moies quae cerea nunc sit. 

cetera iam puto nota tibi — nam diximus ante — 
quo pacto furtum sine aquis deprendere possis. 
haec eadem in reliquis poteris spectare metallis. 



179. causa cur A 194. atque Endliclierus, aeque A 



[121] CARMEN DK LIBRAE PARTIBUS. 99 

121. Carmcn <le librae sire assis partibus. 
(Vide prol. § 119.) 

Libra vel as ex unciolis constat duodenis. 
uncia de libra linquet subtracta deuncem, 
et sextans, boc est eadem geminata denmcem; 
liinc quadrans, haec scilicet ipsa ter acta, dodrantem; 
inde triens," ipsius quadruplicalio, bessem; 5 

quincunx septuncem, quae sat sua pondera produnt; 
semis semissem, medium dum dividat assem. 
nec vacat unciolae mediam sescuncia iungens. 
uncia viginti scripulos et quattuor ambit. 
dimidium stater ac semuncia dicitur eius. 10 

terna duae sesclae pars est eademque duella; 
quarta sielus vel sicilicus vel denique sicel. 
sextula sexta modo solet et modo sescla vocari. 
octavam appellant dragmam vel rarius olcen ; 
et duodenariam mediam sesclam vocitarunt. 15 

vigenam quartam scripulum seu gramma retentant. 



1. Libralis as codex apud Bu ex] vel Thu 2. 

linquit BuAng subiecta Ang 3. hoc est eadem Bu, 

hoc est A , haec scilicet est Ang decuncem] deuncem 
Bu 4. hincj hic Thu ipsa ter acta A , ipsant acta 

Thu, ipsa tetracte codex apud Bu, ipsa retracta Bu 5. 
bissem AThu, bisse Bu 6. quincust cum obliquo ductu 

per st A septunsem A, septus semis Bu quae] quod 
Ang; legendum videtur qui 7. mediam Thu dum] immo 
cum dividit HuAng 8. nec] haec Thu unciole A 
sescuncia Thu, sexcuncia A, secunria Bu 9. viginti] 
XX A quatuor A/iu 10. stater ac A, staterae Bu, 

stat ac Ang 11. duae sesclae Thu, duae sescle A, duc 
seseclae Bu pars AThu, par Bu 14 drachmam et 

holcen Ang. 15. sesolam A 16. scripulum A , scri- 

pulus rel. 



100 VETUS VERSIO EPIPHANII. [122] 

unus item scripulus calcis componitur octo. 
dimidium scripuli est obolus; pars quarta cerates. 
hic sextam fingi placuit siliquamque vocari. 
20 ultimus est calcus ciceris duo granula pensans. 

122. Vetus versio tractatus Epiphaniani de mensuris 
et ponderibus. 

(Vide prol. § 120.) 

DE MENSURIS. 
5 1. Chorus dicitur a similitudine collis. coacervati 
enim modii XXX instar collis onus cameli efficiunt. 

2. Lethec Hebraeorum lingua vocatum est, quod 
est onus eo quod unus iuvenculus XV modia vel or- 
dei vel tritici valeat supportare, atque ex eis asini onus 

10 efficere. in Ose propheta dicitur c quia mercedem 
mihi assumsi iethec ordei'. in exemplaribus autem 
iacet gomor ordei; at idem vero conducit. denique 
eadem XV modiorum quantitas gomor maius vocatur. 

3. Baddus efficitur L sextariis. vocatur autem 
15 baddus derivatum ab Hebraica lingua simili nomine 

ab olearia mola quae vel bethuel badda nominatur, 
capiens L sextaria. 

4. Mnasis a Cypriis mensuralur atque ab aliis 
gentibus. sunt autem X modii tritici sive ordei ad 

17. caliis Thu 18. est habent AThu, om. Bu > ce- 
ratos Bu 19. hinc coni. Orelliun fingi sextam Thu 

vocare Thu 20. pensens A 

5. ceacervati A 7. lethaec ebraeornm A 8. mo- 
dios LeM 9. suportare A 15. post baddus add. uo- 
catur A simile A; legendu)n videtur simile nomine olea- 
riae molae 16. que A 18. cipriis ALeM mensura 
est LeM 






[122] VETUS VERSIO EPIPHANII. 101 

illum modium qui apud Cyprios XVII sextariis ad- 
impletur. 

5. Medimna apud eos V modiorum est. Afri vero 
ac Siculi quattuor semis metiuntur hanc modiis. 

6. Salus modius est cumulatus, ita ut modio ad- 5 
iectus quartae suae mensurae cumulus quinla eum 
sui parte superare caeteros faciat. 

7. Modius iustus est sextariorum XXII. 

8. Cabus pars est modii quarta. 

9. Choenix et oephi una quidem mensura est, sed 10 
duplici nomine nuncupatur. sunt autem sextaria duo 

et aliquantula insuper pars. 

10. Drax aleuru tantum farinae est quantum sumi 
manus digitis potest. simplex vero est cunctisque 
manifestus. 15 

11. Artaba mensura est apud Aegyptios sextario- 
rum LXXII. eundem vero modum secundum scriptu- 
ram continet et metreta mensura. 

12. Tres mensuras quas praecepit Sarrae Abra- 
ham, ex quibus subcinericium panem fieri iussit. 20 
harum quaeque gomor mensuram continet. 

13. Gomor autem decima pars est mensurae ma- 
ioris, id est artabae, quae fit sextaria VII et pars 
unius sextarii quinta. 



; 



1. ciprios ALeM 3. Medimnus LeM vero ac] et 
LeM 6. quarte A 7. ceteros LeM 9. Cauus A, 

sed eadem manus ex u fecit B, Camus LeM 10. Coenix 
ALeM 11. dupplici A 13. aleura A, aleurae LeM 

farine A sumi] summis A, quod si verum est , infi- 
nitivus excidil 18. mensuram ALeM 19. precepit 

sarre A 20. supciniricium A, superciniricium LeM 

1. arum queque A mensure A 23. que fit A, quod 
abet LeM 



102 VETUS VERSIO EPIPHANII. [ 122 ] 

14. Cana canistros appellant, in quibus solet re- 
poni quaedam tritici species in duo divisa, quam 
chondrotos vocanl. 

15. Nebel vini mensura est sextariorum XL. 
5 16. Batus L sexlariorum est capax. 

17. De alabastro unguenti. siquidem vocatur am- 
pulla olei, unius autem librae in eo pensus exsistit. 
mensura vero est medium sextarium. alus autem 
dicunt Graeci sal, et ab alate, id est a sali, est ap- 

10 pellatum alabastrum eo quod ampulla vitrea salis in- 
star facile conteratur. 

18. De capsaci, quae his quidem duodecim sex- 
tariorum solet esse mensura. nihilominus vero ae- 
quivoce huic capsaci appellatur et ille qui Eliae prae- 

15 paratus est , cum sextariorum non plus sit ipse quam 
quattuor. 

19. De stamno. hic quoque urna sextariorum 
IV est. 

20. De cotyla. cotyla est emina quae ita idcirco 
20 vocatur, quia [per] Graeco sermone incisio nornina- 

tur, et emina sextarium in duo aequa incidit. 

21. De cyatho. hic est pars sexta sextarii. 

22. De medeccoth. isto nomine ab scriptura cya- 
thi appellantur. 

25 23. De masmaroth, quae» veculatoria dicimus; in- 

2. quedam A species indivisa LeM 5. Satus 

LeM 7. in ea LeM existit LeM 9. greci A 
alute LeM 13. mensure A, mensurae LeM nihilho- 
minus A equiuoce ALeM 14. appellatus LeM he- 
liae A, helice LeM 16. quatuor LeM 17. orna A 

20. greco A 22. sextarii sexta LeM 23. medeccotho 
LeM scriptiire A cyatti LeM 25. que A , quod 

LeM 



[122] VETUS VERSIO EPIPHANII. 103 

terdum vero et ithmoe eodem nomine vocitantur, quod 
eundem compleant usum. 

24. De tryblio. hic apud Latinos in passione Do- 
mini parapsidis dicitur; est autem quadrangulum et 
quadrilaterum vas aequa eminae mensura. 5 

25. Sextarius lamen Alexandrinus duas capit olei 
libras. 

26. De aporyma et sato. aporyma apud solos 
Thebanos mensuratur, quae est medietas sati; satus 
autem verus sextariorum viginti et duorum est. io 

27. De sapyti. hoc Syriacum nomen est, quod 
interpretatur de torculari hauriens vas. apud Asca- 
lonitas. est sextariorum XX et II. 

28. De in. in maius sextariorum est XVIII. sed 
aereum vas est. in vero sanctum XV sextaria com- 15 
prehendit. 

29. Chus VIII sextariorum est. quod autem vo- 
catur sanctum, sex tantum sextaria continet, quae 
est duodecima pars metrelae. 

30. Talentum super omnia pondera quibus alia 20 
appenduntur excellit. existit vero CXXV librarum. 
^sexcentae millesimae vero talenti partes assaria no- 
minantur. LX vero assaria denarius nominatur. C 



1. ithmos LeM, r\Q}iovc Epiph. vol. I p. 263, 24 3. 
triblio ALeM dm A 4. paropsis LeM 5. aequae 
LeM 6. aloxandrinos A capit olei] capitoles A, ca- 
pitales LeM 8. aporinia ALeM stato A aporyma 
apud usque ad 11. sapyti om. A 11. Siriacum LeM 

12. auriens ALeM 15. scm A, item vs. 18 XX A, 

XVI LeM, 9' Epiph. p. 264, '.) 19. metrete A 22. 

sexcente millesime A; leye sexies millesimae parentes 
A asaria LeM, item posthac 23. LX] X A; vidt prol. 
§ 120 extr. 



104 VETUS VERSIO EPIPHANII. [122] 

vero denaria argyrus, id est argenteus existebat. ab 
initio vero unum nomisma unus argenteus erat. hoc 
autem ab Assyriis coepit. dicunt enim quod Abraham 
in terram Chanaan hanc advexerat formam. talenti 
5 autem [centesima vicentesima quinta] pars CXXV I 
libra est. 

31. Libra habet uncias XII. 

32. Uncia habet stateres duos. 

33. Stater vero, qui est medietas unciae, duas 
10 didragmas habet. 

34. Quadrans autem vocatur et siclus; sed siclus 
quarta pars unciae fuit, at stateris medietas, dragmas 
continens duas. 

35. Dragma siquidem fuit octava pars unciae. 
15 vocabatur autem dragma et olce, quod eiusdem sub- 

sisteret ponderis, quod ideo dixerim, quia legitur ca- 
pillus Abessalom per tempora quibus tondebatur fuisse 
appensus habens ^ponderis CXXV siclorum, quod est 
unciarum XXX unius et sicli unius, id est librarum 
20 duarum semis unciae unius et sicli unius. 

36. Obolus et ipse in argenteis formabatur, qui 
erat et ipse octava pars unciae, non ex argento facta 
sed ferro. erat vero et alter obolus, qui ex argento 
feriebatur, quasi solidus quidem, qui tam minutissi- 

25 mus erat, ut ^XXXma pars unciae esset. dicitur 
namque in Levitico ita r didragma vero XX sunt oboli'; 



1. argenteos A 4. Chanaam LeM 5. CXXVI 

libra A 10. didrachmas LeM 12. at] ad A drach- 
mas LeM, sic etinm posthac 14. Drachma etiam A ex sil. 
15. dracma A oloe A 17. fuisset A 18. ponderis] 
lege pondus coll. Epiph. p. 265, 21 19. id est] idem A 
21. et ipse — 22. argento om. A 25. lege LXXXma 

26. didracma A, didrachma Le31, item uterque p. 105 vs. 1 



[122] VETUS VERSIO EPIPHANII. 105 

uia vero dtdragma pars quarta sit iinciae, ante do- 
limus. 

37. Aegyptii autem hos aeneos fieri adinvenerunt, 
quorum forma argenteis diflVmis non est, unde apud 
Alexandrinos argentea aerea nominantur, quod aes 5 
sieut dragma VIII pars unciae est. 

38. De mna. mna prout dicatur mani hebraice, 
siquidem manis argenteus nominatur. mna vero Ita- 
lica XL stateres habet, item uncias viginti, quod fit 
libra una et duae tertiae librae unius. 10 

39. Item de argenteis, de nummis, de miliaren- 
sibus. argenteorum vero multae circa quodque tem- 
pus figurae percutiebantur. qui apud Latinos a Numa 
Romanorum rege nummi vocantur, qui coepit ferire 
pecuniam. bis aureum vero antiqui vocabant argentei 15 
medietafem , id est dichryson. argentea vero sunt 
quae militarensia vocant a militibus, quorum sunt 
munera, derivando. nam corrupto postea nomine 
miliarensia dici coeperc quae prius militarensia vo- 
cabantur. dumque exstinctus fuisset illius temporis 20 
rex, cuins solidus erat in hoc bis aureo figuratus, 
damnata eius pecunia reproba nominata est. 

40. De folli. follis qui et ballantion, id est sac- 
culus, a duplicatione nominatur: duo namque sunt 

et semis argentei , qui faciunt minutos denarios +duo. 25 
follis autem secundum denariorum pondus ac nume- 
rum , non secundum metalli meritum. 



3. XaXKoi. toutouc oi Aiyutttioi Epiph p. '200, u 
eneos A 7. hebraicae A 9. idem ALeM 10. libre 
A 12. multe A 13. figure A 14. qui om. A 1(5. 
dichrison ALeM 17. que A 18. numera A 19. ce- 
pere A que A 20. rtum quod LeM 25. duo] cr|' 

Epiph. p. 207, 5, cv' libri p. 14't adn. 4 cituti 



106 EX ISIDORI ETYMOLOGIARUM LIBRIS. [123] 

41. De mari, de hydria, de cypro, de choenice. 
maris idem quod cypros mensura est apud Ponticae 
provinciae homines, quae continet hydrias duas. hy- 
dria vero apud eos est sextariorum decem, ita ut sit 

5 maris idemque cyprus XX sextariorum Alexandrino- 
rum. cyprus apud eosdem Ponticos est seminum 
mensura siccorum, capax hydriarum duarum, idem 
continens minora modia duo , quae apud eos choeni-' 
cum quinorum esse dicuntur. choenix vero apud eos 1 
10 duo sextaria continet, ita ut sit cyprus sextariorum 
XX. nam modius eorum maior sextariorum XX et 
IIII capax est. 

42. De collatho. collathus est apud Syros me- 
dium sati in liquidis, quod est sextariorum XXIIII. 

15 43. De congiario. congiarium mensura est liqui- 
dorum, cuius et res simul et nomen a Romanis po- 
situm constat. hanc vero mensuram in descriptione 
historiarum circa singula tempora tam Eusebii quam 
aliorum qui similis exstiterunt materiae conscriptores 

20 poteris invenire. 

123. Ex Isidori etymologiarum libro XV caput XV. 

XV. DE MENSURIS AGRORUM. 

1. Mensura est quidquid pondere capacitate ion- 

gitudine altitudine latitudine animoque finitur. maiores 

25 itaque orbem in partibus, partes in provinciis, pro- 

vincias in regionibus, regiones in locis, loca in ter- 



3. que A 6. ponticus A 8. que A 9. quinque 
LeM coenix A 13. collatus ALeM 

23. quicquid BCv 26. regiones] Regionibs A 



[123] EX ISIDORI ETYMOLOGIARUM LIBRIS. 107 

ritoriis, territoria in agris, agros in centoriis, cento- 
ria in iugeribus, iugera in climatibus, climata in 
actus, actus in perticas, perticas in passus, passus 
in gradus, gradus in cubitos, cubitos in pedes, pedes 
in palmos, palmos in uncias et digitos diviserunt. 5 
tanta enim fuit illorum sollertia. 

2. Digitus est pars minima agrestium mensurarum. 

3. Inde uncia habens digitos III. 

4. Palmus autem quattuor digitos habet, pes se- 
decim. 10 

5. Passus pedes quinque. 

6. Pertica passus duo id est decem pedes. per- 
tica autem a portando dictum quasi portica. omnes 
enim praecedentes mensurae in corpore sunt, ut pal- 
mus pes passus et reliqua: sola pertica portatur. est 15 
enim decem pedum ad instar calami in Ezechielo 
templum mensurantis. 

7. Actus minimus est pedum IIII latitudine, lon- 
gitudine CXL. 



1. centoriis centorias B, centuriis centurias Cv 3. 
acetus Acetus in perticas A 3 — 5. actus in perticas 

elc.] perticas passus (passos B l ) gradus (gradosZ? 1 , om. C) 
cubitos (cubitus B 2 C*) pedes palmos (palmas B l ) uncias 
et digitos BCv 4. gratus in cub. A 5. diueserunt A, 

diuiderunt C 6. eorum BC 7. menima A agrestiam 
B l 8. habet B 2 C* digitus B\ ut videtur 9. quatuor 
Cw, itemque infra pes] pedes B l sedecem A 12. 

duos BCv decew pedes] dece A, pedes decem BCv 13. 

dicta BCv 15. pas C portatur pertica C 16. de- 

e 
cem peduum A, decim pedum C, pedum decem B(?)v ad 

om. B . Ezechiele B 2 v 17. templo B 18. menimus 
A peduum A 



108 EX ISIDORI ETYMOLOGIARUM LIBRIS. [l 2 ^] 

8. Climata quoque [undique] versum pedes ha- 
LX 



bent LX, ita LX 



LX. 



LX 

9. Actus quadratus undique finitur pedibus CXX, 

cxx 



ita CXX CXX. hunc Baetici arapennem dicunt, 

cxx 

5 ab arando scilicet. 

10. Actus duplicatus iugerum facit. ab eo quod 
est iunc.tum iugeri nomen accepit. 

11. Iugerum autem constat longitudine pedum 

CCXL 
CCXL, latitudine CXX, ita CXX [ iugerum | CXX. 

10 12. Actum provinciae Baeticae rustici ^agnos 
vocant. 

13. Porcam idem Baetici XXX pedum latitudine 



1. climmata C habet C 2. LX (anle ita)] sexa- 

ginta BCv 3. fiitur A, sed latere videtur sub t vestigium 

litterae n centum viginti BCv 4. betici A, pedici B l 

arapenne A 9. ducentorum quadraginta latitudine 

centum viginti BCv figuram sic exhibet A: 

CXX CCXL 

CCXL | iugerum [ CCXL , eandem C: CXX | scotru | CXX ; 

CCL CCXL 

idem in marg,: CXX • CXL j sgoiru | CXL; magis etiam cor- 

CCL 
rupta scriptura in B 10. beticae et 12. betici A agnus 
C 1 , agnum BC 2 , agnuam Columella 12. parcam B 

baetici triginta BCv 



[124] EX ISIDORI ETYMOLOGIARUM LIBRI8. 109 

LXW 

et loogitudine LXW dinmt: XW \W. sed 

porca quod in arando extat : quod defossum est lira. 

14. Canditum appellant Galli in areis urbanis 
spatium centum pedum, quasi centetum. in agresti- 
bus autem pedes CL quadratum iustum candilum 5 
vocant. 

15. Cenluria autem ager est ducentorum iugerum, 
quae aput antiquos a centum iugeribus vocabatur, 
sed postea duplicala est nomenque pristinum retinuit. 

in numero enim centuriae multiplicatae, sed nomen 10 
mutare non potuerunt. 

124. Ex eiusdem libri capite XVI. 

XVI. DE ITINERIBUS. 

1. Mensuras viarum nos miiiaria dicimus, Graeci 
1 



1. et LXXX longitudine detiniunt BC in fiyura pro 
XXX A utroque loco habet XU, unde XV C; sed recte XXX 
B 2. porcaj porca est BC 2 , pota est C l quod AB l C l , 
quae B 2 C 2 lira C 1 , lyra A, liram B x , libram B 2 C* 3. 
Canditum appellant Galli] quo alli candidum appellant />', 
quo galli canditum appellant Z? 2 , quod alli gaudetum ap- 
pellant C 4. spatii A et anie quasi add. B 5. 

quatratum A pedes C C pedum ///////////// et L quailru- 

e 

torum iustum canditum B, pedes CL quadratoruin iustuin 
candetum C 6. post vocant BC addunt : porro stadialis 
(statialisZ?) ager habet passusCXXV, id cst pedesDCXW. 
cuius mensura octies conputata (conpotata B x ) miliarium 
tacit qui constat quinque milia pedibus (?) 7. centurio 
ABC ager est] ager es B, est ager Cv duocentorum 
A 8. qui ABC apud BCv a centum] centum BC 2 , 
C a C l uocabantur A 9. post est add. mensura BC 
retenuit^i> > 10. sed] sunt BCv 14. miliario/? 1 greci^4 



110 EX ISIDORI ETYMOLOGIARUM LIBRIS. [125] 

stadia, Galli leuvas, Aegyptii ^signes, Persae para- 
sangas. sunt autem proprio quaeque spatio. 

2. Miliarium miile passibus terminatur. et dictum 
miliarium quasi mille t a dium, habens pedes V milia. 
5 3. Leuva finitur passibus I D. 

4. Stadium octava pars miliari est, constans pas- 

sibus CXXV. hoc primum Herculem statuisse dicunt 

eumque eo spatio determinasse quod ipse sub uno 

spiritu confecisset, ac proinde stadium appellasse, 

10 quod in fine respirasset simulque et stetisset. 

125. Ex Isidori libro XVI caput de ponderibus 

(XXV). 

XXIIII. DE PONDERIBUS. 

1. Ponderum ac mensurarum lubet cognoscere 
15 modum. nam omnia corporalia, sicut scriptum est, 
a summis usque ad ima in mensura et numero ex 
pondere disposita sunt atque formata. cunctis enim 
corporeis rebus pondus natura dedit; suum quoque 
regit omnia pondus. 
20 2. [Prius legitur Moyses invenisse.] Primus Phi- 



1. leugas B 1 aegypti ABC signes] leae schoenos 

parusangas B { 2. queque A, qu//que B, cum superscr. o 

a m. sec. 4. mille//aeum B quinque BCv 5. mille 

quingentis BCv 6 . Sstadium A miliarii BCv 7. 

hoc B, hunc ACv hercolem B 9. spu conficisse A 

appellasset B 13. XXV BCv 14. iubat B^C, iuvat 

BH cognuscere A 15. omnia add. sup. lin. C 16. 

a summis usque] admissisque B 1 imum BC 2 , imam C l 

mensuris, sed litterae ris obductae et ra superscr., A 

ex] et BCv 17. adque B l 20. Prius — invenisse] 

v. praef. crit. primon et corr. primu C fiton A, fidon BC 



[125] EX ISIDORI ETYMOLOGIARUM LIBRIS. 111 

don Argivus ponderum rationem in Graecia constituit; 
et licet alii antiquiores extiterint, sed iste hac arte 
experientior fuit. 

3. Pondus dictum eo quod in statera libratum 
pendeal. hinc et pensum. abusive autem pondus 5 
libra una est. unde etiam dipondius dictum est quasi 
duo pondera , quod nomen adhuc in usu retinetur. 

4. Trutina est geminas ponderum lances aequali 
examine pendens, facta propter talenta et centenaria 
appendenda, sicut momentanea pro parva modicaque 10 
pecunia [haec et moneta vocata]. ea et slatera no- 
men ex numero habens, quod duobus lanciis et uno 
in medio stilo librata aequaliter stet. 

5. Campana a regione Italiae nomen accepit, ubi 
primum eius usus repertus est. haec duas lances 15 
non liabet, sed virga est signata libris et unciis et 
vago pondere mensurata. 

6. Examen est filum medium quo trutina et sta- 
tera regitur et lances aequantur, unde et in lanciis 
amentum dicitur. 20 



1. argibus B greciam A, gretia C 2. ista A 4. 

e 

statere AB l 5. pendiat C pinsum A 6. dictus 

BCv 8. est om. C gemina ABC lancis B*C ae- 

quale A 10. appenda A, adpendenda C momentana 

BCv 11. monita A 12. duahus Bv lancis A, lan- 

cibus BCv 13. filo vulgo post librata A add. in 

medio stet, sed ea obducta 14. § 5 post § 6 poni iusse- 

runt correctores in B et C numeros adscribenles , et sic vuhjo 

legitur italis C 15. primo B reppertus A 1G. 

uncis A 18. est om. A quod B trutina et] trudine 

c a s 
A, trutinae BCv 19. inter et ac lances A add. lances 

aequantur, sed ea obducia lanciis AB\ lancis B 2 C, lan- 

cibus vulgo 



112 EX ISIDORI ETYMOLOGIARUM LIBRIS. [125] 

7. Unicuique autem ponderi certus est modus no- 
minibus propriis designatus. 

8. Calcus, minima pars ponderis, quarta pars 
oboli est constans lentis geminis granis. appellatur 

5 autem calcus, quod sit parvus, sicut et lapis calcu- 
lus, qui adeo minimus est, ut sine molestia sui cal- 
cetur. 

9. Siliqua vicensima quarta pars solidi est, ab 
arbore cuius .... nomen est vocabulum tenens. 

10 10. Ceratiin oboli pars media est liabens siiiquam 
unam semis. bunc latinitas semiobolum vocat, cera- 
ten autem graece. [latine siliqua cornuum iuterpre- 
tatur.] 

11. Obolus siliquis tribus appenditur, babens ce- 
15 ralim duos, calcus IIII. fiebat eniin olim ex aere ad 

instar sagittae, unde et a Graecis nomen accepit . . . ., 
hoc est sagitta. 

12. Scripulus sex siliquarum pondere constat. hic 
aput Graecos gramma vocatur. scripulus autem di- 

20 citur per diminutionem a lapillo brevi qui sci upus 
vocatur. 



1. est] e B [ 4. lintis, sed e super prius i, B 5. 

paruulus BC calcolus A, idem B, sed u superscr. 6. 

qui adeo] correclor in C superscripsit quia ideo 8. Se- 

liqua A uicesima B quarta om. A soledi A 9. 

post cuius intercidisse videtur Graecum xepax^a semen 

e 
BCv uocabolum A 10. seliquam A 11. ceratin C 

12. autem] corrector in C superscripsit vero seliqua A 

15. calcos B 2 v quatuor BCv 16. grecis ABC no- 

men a grecis accepit BC post accepit intercidit Grae- 

cum 6Po\6c 18. scripqlus B sex] ex B 2 C l seliqua- 

rum A 19. apud BCv grecos A scripolus A di- 

u 

ctus BCv 20. scripus C 






[125] EX ISIDORI ETYMOLOGIARUM LIBRIS. 113 

13. Dragma octava pars nnciae est et denarii 
pondus argenti, tribus eonstans scripulis, id est de- 
ceni et octo siliquis. denarinm antem dictum , qnia 
pro decem nnmmis imputatur. 

14. Solidum nuncupatum, quia nihil illi deesse ; "> 
videtur. solidum enim veteres integrum dicehant et 
totum. ipse quoque nomisma vocatur pro eo quod 
nominibus principum effigieque signetur. ab initio 
vero unum nomisma unus argenteus erat; hoc enim 

ah Assyriis coepit. dicunt autein Iudaei, quod Abra- 10 
ham in terram Chanaan primus hanc advexerit for- 
mam. solidus aput Latinos alip nomine sextula di- 
citur, quod his sex uncia conpleatur, hunc, ut dixi- 
mus, vulgus aureum solidum vocat, cuius tertiam 
partem ideo dixerunt trenrissem eo quod solidum fa- 15 
ciat ter missus. 

15. Sextula his adsummata duellam facit, ter po- 
sita staterem reddit. 

16. Stater autem medietas unciae est, appendens 
aureos tres, unde et vocatur stater, quod tribus so- 20 
lidis stet. haec et semuncia, quia semis hahet de 



1. octaba A 2. est XVIII BCv 3. seliquis, sed i 
super e, C 4. inputatur BC 5. nuncupata C l quia] 
quod C illi om. B 7. nummisma sJ, nomisma C 
8. principatum C [ effigiesque A, efrigiisfjue />'('-, efft- 
i;i.s<{ue C l signetur] uocatur B 9. nummisma A 10. 
asiriis C cepit A 11. terra AB chanan A VI. 
apud BCv 13. liis BC, sed in B h punctis notalum, bis 
A unciis A, uncias B, uncias C compleatur BCv 14. 
uocant B< 15. tremisse B l 17. adsumat B l , ad- 

sumpta C, assumpta B 2 v 19. statera C adpendens C 
21. semuntia B x , semiuncia B*Cv quia] quod C 

SCRIPT. METROL. II. 8 



114 EX ISIDORI ETYMOLOGIARUM LIBRIS. [125] 

uncia. haec et semissis, quia ponderis semis est 
quasi semis assis. 

17. Quadrantem Hebraei similiter codrantem vo- 
cant; et vocatur quadrans, quod unciae quartam par- 

5 tem appendeat. 

18. Sicel, qui Latino sermone siclus corrupte ap- 
pellatur, Hebraeum nomen est, habens aput eos un- 
ciae pondus. aput Latinos autem et Graecos quarta 
pars unciae est et stateris medietas, dragmas appen- 

10 dens duas. unde cum in litteris divinis legatur si- 
clus,. uncia est, cum vero in gentilium, quarta pars 
unciae est. 

19. Uncia dicta, quod universitatem minorum pon- 
derum sua unitate vinciat, id est conplectat. constat 

15 autem dragmis octo, id est scripulis XXIIII. quod 
proinde legitimum pondus habetur, quia numerus 
scripulorum eius horas diei noctisque metitur, vel 
quia libram efficit duodecies conputatus. 

20. Libra XII unciis perficitur et inde habetur 
20 perfecti ponderis genus, quia tot constat unciis quot 

mensibus annus. dicta autem libra, quod sit libera 
et cuncta intra se pondera praedicta concludat. 



1. semisses C 3. codrantem] quadratem A, qua- 

drantem BC 2 4. quadra B X C 5. adpendat B ] C, ap- 

pendat B 2 v 6. corruptae A, correpte C { 7. hebreum 
A, //ebreum B apud BCv, item vs. 8 8. grecos A 

9. adpendens C 10. legitur BCv sidus, sed snperscr. 
siclus, C 11. in om. B unciae pars est B 13. uni- 
uersitate A 14. unciat A 15. VIII BCv scripolos 
A, scrupulis C 17. scripolorum A diaei A miti- 
tur A, meditur Z? 1 18. efficet A, effqcitB duodecies] 
duodem est B 20. quot] quod AB 






[126] EX ISIDORI ETYMOLOGIARUM LIBRIS. 115 

21. Mina in ponderibus centum dragmis appen- 
tur et est nomen Graecum. 

22. Talentum summum esse pondus perhibetur 
in Graecis; nam nihil est calco minus, nihil talento 
maius. cuius varium aput diversas gentes pondus 5 
habetur. aput Romanos autem talentum est septua- 
ginta (luarum librarum, sicut Plautus ostendit, qui 
ait duo talenta esse centum quadraginta quaituor 
libras. [est autem triplex, id est minor, medius, 
summus. minor quinquaginta, medius septuaginta 10 
duarum librarum, summus centum viginti constat.] 

23. Centenarium numeri nomen est eo quod cen- 
m librarum ponderis sit. quod pondus propter 

erfectionem centenarii numeri instituerunt Romani. 

126. Ex eodem libro caput de memuris {XXVI). 15 

XXV. DE MENSURIS. 

1. Mensura est res aliqua modo suo vel tempore 
ircumscripta. haec aut corporis est aut temporis. 
>rporis, ut hominum lignorum et columnarum lon- 
^itudo et brevitas. sed et solem istum propriam sui 20 



1. m//na B 2. grecum ABC post Graecum BC 

Id. quocl sunt siliquae (siliqui C) IDCCC tremisses CCXXV 

>lidi LXXV stateres XXV 3. peribetur in grecis A 

calculo C 5. uarius A apud BCv, item vs. proccimo 

autem] enim BCv est] esse A, om. B x LXXII BCv 

centum quadragenta A, CXLIV Bv, CXLIII C 9. 

linus medium summum B^C 2 eademqne in pro*n?nis 10. 

linquagenta A septuagenta duarum A, LXXII BCv 

.. centum vigenti A, CXX BCv 16. XXVI Cv 18. 

iscripta C 1 haec autem A 

8* 



116 EX ISIDORI ETYMOLOGIARUM LIBRIS. [126] 

orbis habere mensuram, quod geometrici perscrutare 
audent. temporis, ut mensura horarum et dierum 
et annorum. unde et metiri peries horarum dicimus, 
hoc est mensurare. 
5 2. Proprie antem mensuram vocant, quo ea fru- 
ges metiuntur atque frumentum, id est humida et 
sicca, ut modios urnas et amphoras. 

3. Mensurarum pars minima coclear, quod est 
dimiriia pars dragmae, appendens siliquas novem. 

10 [qui triplicatus conculam facit.] 

4. Concula dragma una et dimidia adimpletur. 

5. Cyati pondus decem dragmis appenditur. [qui 
etiam a quibusdam causatus nominatur.] 

6. "^Oxifalus fit, si quinque dragmae addentur ad 
15 decem. 

7. Acetabulum quarta pars eminae est, duoriecim 
riragmas appendens. 

8. Cotula emina est, habens cyatos sex. quae 
idcirco cotula vocatur, quia cote Graeco sermone 

20 incisio riicitur, et emina sexlarws in riuo aequa 



1. geumetrici B perscrutari Bv 2. ut] et AB, 

a 

om. C mensuras B, mensuris C aut dierum Cv 3. 
metire AC 5. Propriue A . mensurae B uocata 

o 

BC quod Cv , quo in B 7. modius B ornas A 

anforas BC 8. menima A 9. dragme A. seliquas 

i 

AC X nove A 10. treplicatus B 11. adimplet A 

12. ciajfci BC adpenditur B*C 13. assatus BC 2 , cua- 

b 

tus vulgo 14. obsifalus B, oxifalus C; lege oxybaphum 

adduntur ad X BCv 16. Acitabulus AC 2 , acitabuluvn 

BCh XII dragmas adpendens BC 18. cotyla B 2 C 2 v 

cyatus A, sciatos B, ciatos C 19. cotyla B 2 C z v 
quia] quod C greco A, in greco B 20. sextari A, 
sextarii BCv 



[126] EX ISIDORI ETYMOLOGIARUM LIBRIS. 117 

inciditur. emina autem appendit libram nnam, quae 
geminata sextarium faeit. 

9. Sextarius duarum librarum est. qui bis ad- 
sumptus nominatur bilibris; adsumptus quater fit 
Graeco nomine +cenix I quinquies conplicatus "^quina- 5 
rem sive gomor facit. adice sextum, congium red- 
dit. nam congius sex metitur sextariis, a quo et 
sextarii nomen dederunt. 

10. Congius aulem a congiendo, id est per aug- 
mentum crescendo, vocatur. unde postea pecunia 10 
benehcii giatia dari coepta congiarium appellatum 
est. unusquisque enim sui temporis imperator favo- 
rem populi captans adiciebat, ut largior videretur ex 
donis. 

11. Congiarium autem specialiter mensura est li- !5 
quidorum, cuius et rem simul et nomen a Romanis 
impositum invenimus. 

12. Metreta est mensura liquidorum. haec a men- 
sura accepit nomen, ueipov enim mensuram dicunt 
Graeci, et inde appellata metreta, licet et urna et 20 
amphora et reliqua huiusmodi nomina mensurarum 



1. post inciditur BC add. et cotolam (cotiilam C) fa- 
cit adpendet B, adpendit C 3. Sextarium AB 

quiuis Z? 1 5. greco A cenix bis habet C\ lege choe- 
nix quinarem] immo quinarium 7. coniugius B\ co- 
gium B 2 sextarius et ab eadem manu corr. sextariis A 

u 
9. Congium ACv, congio B ad congiendo B 11. gra- 

tia] gra////// B cepta A 12. laborem .-/, faborem C l 
13. larguor C l in donis BCv 15. congiliarium B 17. 
inpositum BC 18. Metrum ABC 19. accip// C pt- 
rpov] metro ABC 2 20. greci A et post licet om. B 
21. anfora AB, amfora C 



118 EX ISIDORI ETYMOLOGIARUM LIBRIS. [126] 

sint, tamen ista hoc nomen a denarii numeri per- 
fectione accepit. 

[Metrum ad omnem mensuram pertinet; metrum 
enim graece, latine mensura dicitur. nam et cyatum 
5 mensura est et anfora mensura est et quidquid plus 
minus capit mensura est. sed ideo hoc nomen spe- 
cialiter sibi adsumsit, quod sit mensura perfecti nu- 
meri, id est denarii.] 

13. Modius dictus ab eo quod sit suo modo per- 

10 fectus. est autem mensura librarum XLIIH, id est 
sextariorum XX duoruni. cuius numeri causa inde 
tracta est eo quod in principio deus viginti duo opera 
fecerit. nam prima die septem opera fecit, id est 
materiam informem, angelos, lucem, caelos superio- 

15 res, terram, aquam atque aerem. secunda die fir- 
mamentum solum. tertia die quattuor, maria, semina, 
sationes atque plantaria. quarta die tria, solem, lu- 
nam et stellas. quinta die tria, pisces et reptilia 
aquarum et volatilia. sexta die quattuor, bestias, 

20 pecora, reptilia terrae et hominem. et facta sunt 
omnia XXII genera in diebus sex. et XXII genera- 
tiones sunt ab Adam usque ad Iacob, ex cuius se- 



1. sunt C l nomeri A perfectionera AC 4. grece 
A raensura — cyatum] dr mensura ////////// C ciatum 
B 2 , citatus B\ om. C 5. sed anfora C quicquid BCv 
6. minusue BCv 7. adsumpsit.2?C 9.. dr BC 2 ab 
om. C perfectus //////// est C 11. XXII BCv 12. 

ds A XXII BCv 13. primo C VII BCv operas 
A .14. coelos BCv 15. diae A 16. quatuor BCv 

seminationes atque C ex corr. 17. planaria^4 17.18. 
trea A, idem B cum superscr. i 18. stillas A 19. qua- 
tuor BCv 20. pecodes BC 21. generatines A 22. 
sunt om. C l iacop A 



[126] EX ISIDORI ETYMOLOGIARUM LIBRIS. 119 

mine nascitur omnis gens Israel. et XXII libri veteris 
testamenti usque ad Hester, et XXII sunt litterarum 
elementa, quibus constat divinae legis doctrina. his 
igitur exemplis modius viginti duorum sextariorum a 
Moyse secundum sacrae legis mensuram effectus est. 5 
et quamvis diversae gentes huic mensurae pondus 
vel adiciant ignorantes vel detrahant, aput Hebraeos 
constitutione divina tali ralione servatur. [modius 
enim a modo dictus. hinc et modica, id est mode- 
rata. modicis enim modus nomen inposuit. nam mo- 10 
dica pro parvis abusive, non proprie dicimus.] 

14. Satum genus est mensurae iuxta morem pro- 
vinciae Palaestinae, unum et dimidium modium ca- 
piens. cuius nomen ex Hebraeo sermone tractum 
est; satum enim aput eos nominatur suinptio sive 15 
levatio eo quod qui metitur eandem mensuram su- 
mat ac levet. est et aliud satum mensura sextario- 
rum viginti duorum capax quasi modius. 

15. Batus vocatur Hebraica lingua ab olearia mola, 
quae aput eos "Walbata nominatur, capiens quinqua- 20 



1. omnes gens isrl A libri veteris] litterarum B 
testamenti om. C l 2. litterarum sunt BC 4. expletis 
C 2 uigenti A XXII BCv 5. mensuram] //// ra A, 
mensu superscr. alio atramento 7. ignorauter C de- 

trahunt B apud BCv liebreos A 8. constitutione 
C 9. 10. id est — modica in marg. add. B 2 , eadem B l 
habet post men&ura § 14 vs. 11 , eadem in C utroque loco 
in contextu scripta 9. moderata/? 1 10. modicis] adi- 
cere B l 12. more A 13. palestinae A 14. hebreo 
A 15. apud BCv 16. elevatio B 17. leuit B l 

//st // // B 18. uigenti .-/ XXII BCv 20. post quae 
B add. bet et superscr. beta, C in marg. add. beta apud 
BCv uel bata BC (conf. vol. I p. 273, 23) quinquagenta A 



120 EX ISIDORI ETYMOLOGIARUM LIBRIS. [120] 

ginta sextaria, quae mensura una molae vice prote- 
ritur. 

16. Amphora vocatur, quod hinc et inde levetur. 
haec graece a figura sui [dicta] dicitur, quod eius 

5 ansae geminatae videantur aures imitari. recipit au- 
tem vini vel aquae pedem quadratum, iVumenti vero 
modios Italicos tres. 

17. Cadus Graeca amphora est, continens urnas 111. 

18. Urna mensura est quam quidam quartarium 
10 dicunt. proprie autem urna vas est, quod et con- 

dendis delunctorum cineribus adhiberi solet, de quo 
poeta 

caelo tegilur qui non habet urnam. 

19. Medimna mensura est quinque modiorum. 
15 medimna autem Latina lingua vocatur, id est dimi- 

dia, eo quod quinque modiis metiatur, qui est dimi- 
dius numerus perfecto denario. 

20. Artaba mensura est aput Aegyptios sextario- 
rum LXX duorum, conposila ex numero propter LXX 

20 et duas gentes vel linguas quae orbem impleverunt. 

21. Gomor quindecim modiorum onus appendit. 



1. qua A mola A vice om. C l 3. Anfora ABC 
uocata BCv 4. grece A dicta diciturj dicitur B, 
dicta Cv ; legendum videlur djaxov dicitur 5. reeepit B 

autem] enim C 6. aque A 8. greca A anfora 
ABC anfora est graeca B continen A 9. Orna 

A 10. orna A quod] quae A etj pro BCv 13. 

coelo BCv ornam A 15. Medimpna A 16. dimitius 
A 17. a perfecto B 2 Cv, aperto B l 18. apud BCv 

egiptios A 19. LXXII BCv LXXII gentes BCv 

20. inpleverunt B 21. XV BCv unus AC, uanus B 
apendit B\ adpendet C\ appetit C 2 



[127] EX ISIDORI ETYMOLOGIARUM LIBRIS. 121 

22. Corus XXX modiorum mensura conpletur. 
hic ex Hebraico sermone descendit, qui vocatur cor 
a similitudine collis. corea enim bebraice colles ap- 
pellantur. coacervati enim modii triglnta inslar col- 
lis videntur et onus cameli elficiunt. 5 

127. Ex eodem libro caput de notis ponderum 
et mensnrarum (XXVII). 

XXVI. DE SIGNIS PONDERUM. 

1. Ponderis signa plerisque ignota sunt et inde 
errorem legentibus faciunt. quapropter iormas eo- 10 
rum et caracteres, ut a veteribus signata sunt, subi- 
ciamus. 

2. Z littera significat dimidium obolum. 

3. — virgula aequaliter iacens et porrecta sim- 
pliciter significat obolum. 15 

4. = gernina virgula duo oboli suut, 

5. T Latinum significat obolos tres. 

6. F Latinum signiticat obolos quattuor. 

7. E Latinum demonslrat obolos quinque. 

8. Oboli vero sex propterea caracterem non ba- 20 
bent eo quod in una dragma sex veniant, quod est 
pondus denarii argenti. 



1. Chorus BC 2 completur BC 2. discendit A, idem 
BC, sed in his e superscr. cor A (v. vol. I p. 273, 7), 

b h 

eora Bv, cora C 3. coria C hebraicae A 4. tri- 
genta A, XXX BCv 5. camelli Ali 10. errare A 
famas B 11. ita ut Cv 13. litterra A otelum B 2 
14.16. notas — et — om. B S C % 1G. geminata BCv uir- 
gola B 17. obolos III BC 18. quatuor BCv 20. 

characterem BCv 21. veniunt C, idem B, sed corr. ead. m. 



122 EX ISIDORI ETYMOLOGIARUM LIBRIS. [127] 

9. H littera significat siliquas octo, id est tre- 
missem. 

10. N Latinum significat nomisma Graecum, id 
est solidum. 

5 11. < virgulae duae ex uno angulo a laeva in 
dexteram se dividentes significant dragmam, quam 
etiam olcen appellant. 

12. Nl~. N Latinum adiuncta gamma Graeca si- 
gnificat semunciam. 
10 13. F. gamma autem Graecae litterae o Latinum 
in fine adiunctum significat unciam. 

14. A. ^lauta Graecum per medium sui I Lati- 
num adiectum habens significat libram. 

15. K u . cappa Graecum circa finem cornu ad- 
15 iuncta V Latina significat cyatum. 

16. K°. si vero o Latinum habuerit adiunctum, 
eminam demonstrat, quam Graeci cotilam vocant. 

1. seliquas AB l VIII BCv 3. nummisma grecum 
A 4. post solidum BCv acld. IB iota adiuncta beta si- 
gnificat dimidium solidum 5. leua A 6. dextram Bv 

deuidentes A 8. N ante Latinum om. BC l adiuncto 
BCv greca A, graeco BCv significat semunciam in 
A distincte legi non possunt, cum scriptura fere evanuerit 9. 
semeunciam B 10. gamme B grece. A latino B, 
latine C, sed in utroque u superscr. 11. unciam] se?nun- 
cia A (cursivae litterae non perspicuae suntj 12. A] librae 
nota in A sic fere f\\ ; ex BC nulla varietas ab eo signo 
quod Otto habet adnolata lauta AB*C, labda B x gre- 
cum A 13. adiunctum BC 1 habens om. ABC (conf. 

ad p. 123 vs. 3) 14. KV ABC , kappa BCv • grecum A 

cornu relicto post hoc vocabulum exiguo spatio A, cornuum 
BC adiun»ta A, adiunctum B, adiuncto Cv 15. lati- 
num B, latino C ciatum BC 16. Ko A, KO BCv 

u u 

latino B adiunctq B 17. heminam BCv greci A, 
grece C cotile BC 



[128] VARIA FRAGMENTA. 123 

17. E € . E Graecum si acceperit iunctum € La- 
tinum, significat sextarium. 

18. E°. si o Latinum adiunctum habuerit, indicat 
acetabulum, quod Graeci ^oxifalon vocant. 

M 

19. M. M Graecum superposita N Latina signi- 5 
ticat minam. 

20. T\ T Latinum in fine habens "Haulum Grae- 
cum signiticat talentum. 

. 21. X°. X Graecum in dextro brachio supero o 
littera iuncta ^cenix est. 10 



128. Tabnla de mensuris porreciis, quadratis, 
cubicis Balbi expositioni inculcata. 

(Vide prol. § 121 , II.) 

1. Mensurae aguntur generibus duodecim: digitis: 
digitus est in pede pars XVI. unciis : uncia est in pede 15 
pars XII. palmis; palmus IIII. sexlantibus: sextans, 
quae eadem dodrans appellatur, habet uncias VIIII, 






1. Ee A (nisi quud E unu calmai ductu scriptum) ; alii 
ductus esse videntur in BC =. atterum um. ABC gre- 
cum A latinam A 2. sextarium significat C 3. 

Eo A (cunf. ad vs. 1), E.0 BCv habuerit um. BC 4. 
acitabulum A, idem BC, sed e superscr. greci A oxi- 
falo B v 5. M alterum um. AC grecum A super- 

posito C, idem B cum superscr. u latino C, idem B cum 
superscr. u 6. minam] in A nihil nisi min idque aegre 

iegi putest, mina B*Cv, mna B 2 7. T A .T] A\. A A, co 
BC, in marg. A add. C latinam in linem A lautam 

B 2 C, lapdam B l grecum A 9. X». X] \o A, Xo C, 

Xo alfa B grecum A superiori BCo 10. coniuncta 
BCv kenix B 2 C 



124 VARIA FRAGMENTA. [129] 

digitos XII. pedibus: pes palmos IIH. cubitis: cubi- 
tus pedem semis. gradibus: gradus habet pedes IL5. 
passibus: passus habet pedes V. decempedis: decem- 
peda pedes X. actibus: actus habet pedes CXX. sta- 
5 diis: stadium habet pedes DCXXV. miliariis: milia- 
rium habet p. V. 

2. Pes prostratus sic observabitur: ducis lougitu- 
dinem per latitudinem: facit embadon. 

3. Pes quadratus sic observabitur: longitudinem 
10 per latitudinem metiemur, deinde per crassitudinem, 

et sic efficit pedes solidos. 

4.. Pes quadratus concavus capit amforam trimo- 
diam. 

5. In centuria agri iugera CC, modii DC. in cir- 
15 cuitu ped. VIIII DC habet. in ea pedum IICCCC per 

llCCCC, passus CCCCLXXX per CCCCLXXX, actus 
XX per XX, cubita ocDC per ooDC. 

6. Pedes ut in cubitos redigamus, semper duco 
octies et sumo partein XII : erunt cubita. cubita vero 

20 ut in pedes redigamus, seinper duco duodecies et 
,sumo partem oclavam: erunt pedes. 



129. Mensurarum tabula quae ex libro Balbi ex- 
cerpta esse dicitur. 

(Vide prol. § 121, II.) 

25 1. Centuria habet ped. IICCCC per HCCCC, pas- 
sus CCCCLXXX per CCCCLXXX, actus XX per XX. 
cubita ocDC per ocDC, perticas CCXL per CCXL, 
agnas DC per DC, decempedas LVII DC. fiunt in 



25. pcr] ped A 21. cubita — 28. LVII DC] haec 

sic scripta in A (deletis iis quae uncis inclusa sunt): cubita 



[130] VARIA FRAIJMKXTA. 125 

centuria acti constrati CCGC, ped. LDCCLX milia. 
efficit iugera CC. 

2. Pes habet palmos IIII. cubitus habet pedeni 
unum S. gradus habet ped. ILS. passus habet ped. V. 
ulna ped. IIII. decempeda habet ped. X digitonun 5 
XVI. pertica habet ped. XII digitorum XVIII. aclus 
habet ped. CXX, perticas XII. stadius habet ped. 
DCXXV. miliarius habet passus oo, ped. V. porca 
habet ped.TTl CC. agnua habet ped. Xlfii CCCC. iu- 
gerus habet ped. XXVlfl DCCC. 10 

3. Mensurarum genera sunt tria, rectum, planum, 
solidum. rectum est cuius longitudinem tantummodo 
metitur. planum est . . . cuius longitudinem et la- 
titudinem et crassitudinem meletur. 



130. Ex libro de iugeribus metiundis. 15 

Kastrensis iugerus quadratas habet perticas 
CCLXXXVIII, pedes aulem quadratos XXVM DCCC, 
id est per latus unum perticas XVIII, quae in quat- 
tuor latera faciunt perticas LXXIL habet itaque ta- 
bula una quadratas perlicas LXXIL si ergo fuerit 20 
ager tetragonus isopleurus, habens per latus unum 
perticas L, ita eum metiri oportet, ut sciamus quot 
iugera habeat intra se. duco unum latus per aliud : 



CCCC CCCC CC GC 

mile [oodc per oodc . perticas CCXL per CCXL a^- 

nas dc. per dC.] ped dLXX VII per dCCVII. in hoc pede 
digiti sunt XVIII non XVI . decempedas LVII dC per LVII dc 
3. palmus A gubitus A 12. soledum A lon- 

gitudonem A 13. verba quae post planum est intercide- 
rvnt repete ex Balbo (fr. 113, 18) 16. quadratus libri 

La (v. prol § 121 adn. 1) 22. quod La 



126 VARIA FRAGMENTA. [131.132] 

fiunt perticae II D, quae faciunt iugera VIII, tabulas II, 
perticas LII. 

Itaque kastrensis iugerus capit K. modios III. 



131. 
5 DE MENSURATIONE IUGERI. 

Iugerum unum pedes CCXL et in latitudine pe- 
des C+. faciunt terram modiorum III. 

132. Tabula codicis Bobiensis. 

(Vide prol. § 122.) 

10 1. Pondera Attica habent genera VIIII. 
I. Talentum. 
II. Mna. 

III. Libra. 

IV. Uncia. 
15 V. Stater. 

VI. Dragma. 
VII. Scripulum. 
VIII. Obulus. 
VIIII. Siliqua. 
20 2. Talentuin habet mnas Ix, libras Ixxx uncias 
vm, uncias dcccclxvni, stateres oodccccxxxv, drag- 
mas vn dccxL, scripulos xxm ccxx, obolos xlv/ ccccxl, 
siliquas xcn dcccLxxx. 

3. Mna habet libram I uncias IIII dragmam I, sta- 



2. huc perlinet apud La fig. 333 7. lege CXX 

terra libri La 20. Ixxx viii uncias cccclxvin cod. 

22. Vn CCCXL cod. XLVI] XLV cod. 24. libr. 

cod. stateres XXII et dragma dragmas habet CXCVIIII 
cod. 



[133] VARIA FRAGMENTA. 127 

teres XXXII et dragmawi J, dragmas habet CXXVIIII, 
seripulos ccclxxxvn. 

4. Libra habet uncias XII, stateres XXIIII, drag- 
mas XCVI. 

5. Uncia habet stateres II, dragmas VIII. 5 

6. Stater habet dragmas IV, scripulos XII, obo- 
los XXIIII, siliquas XLVIIJ. 

7. Dragma habet scripulos III, obulos VI, sili- 
quas XII. 

8. Scripulus habet obolos II, siliquas IIII. 10 

9. Obulus habet siliquas II. 

133. " Tabnla codicis Bernensis. 

1. I As unc. XII. 

2. Sll' Labus unc. XI. 

3. 511 Dextas unc. X. 15 

4. 51' Doras unc. VIIII. 

5. 51 Beias unc. VIII. 

6. 5' Septus unc. VII. 

7. 5 Semis unc. VI. 

8. II' Quincus unc. V. 20 

9. II Treas unc. IIII. 

10. t' Quadras unc. III. 

11. I Sextas unc. II. 

12. -C Sescuncia unc. I et semis. 



3. dragmas XCVII cod. 7. siliquas XLVII cod. 

13. unc cod. ubigue 14. de notis assis partium vide praef. 
15. Destas cod. 21. post IIII cod. add. I f* 1 et semis 

22. post III cod. add. I «"^ et media 24. de his et reli- 

quis notis vide praef. ad § 12. 15—20. 22. 23. 28. 29. 31— 
34 sescuncia cod. post unc. I cod. add. I *& 



128 VARIA FRAGMENTA. [133] 

ISl f\i Uncia lantum unc. I. 

14. € Semuncia media unc. 

15. D u Siclosescli denr. X. 

16. uu Duo sescli dnr. VIII. 

17. D Siclus dnr. VI. 

18. u Sescli dnr IIII. 

19. \. Dimidii sescli dnr. II. 

20. ^ Scriptulus denr. I. 



21. — Siliqua grana ordei III. 
10 22. 3 Scribolus siliquas VI. 
2S, < Dragma scribol. III. 

24. T Argenteus scribol. C. 

25. t Semuncia dragmas IIH. 

26. **$* Uncia dragmas VIII. 



15 [27. -7- Obolus medio scripulos. 

28. 3 Scribolus II id est denr. II.] 



29. § Sestarius lib. II S, id est duas eminas. 

30. I Emina lib. +IS et calices III. calix ciatus 
VIIII. 

20 31. LS Cotilla, id est emina, ciatus XXVII. 

[32. g Sestarius babet cotillas II, id est II eminas.] 
33. CV/o Cyatus < X et 9 II. alii dicunt qucrd 
babet < VIII. [Cyatus et quiatus unum est quod viilgo 
dicitur plena bucca.] 



1. UnciaJ Unc cod. 3. v. praef. denf cod., item 
vs. 8 et 16 4. dnr cod., item infra 11. 12. scribof 

cod. 14. Uncia om. cod. 15. 16. haec misere cor- 

rupta: vide praef. 16. id est] I o« cod., item vs. 17. 20. 

21. p. 129 vs. 1 18. tege lib. \X/ id est calices cet. 

23. < dragmas VIII cod. 



[13J] VARIA FRAGMENTA. 129 

34. < Dragma Egyptiaca, id est faba Egyptiaca. 



35. Cadus grece amphora est continens urnas III. 
[Cadus situla.] 

36. Corus vero modiis XXX completur. 

37. Salum genus mensurae, qui lenet iuxta mo- 5 
rem provinciae modium et S. 

38. Siliqua folliculus leguminum. 

[39. Simphonia consonatio plurimorum verborum.] 

40. Siclus solidi duo semis. 

41. Obolus scripulum dimidium, quod facit sili- 10 
quas tres. 

42. Minaque quam Greci mnam vocant centum 
dragmis appenditur. 

[43. Tympanum quippe est pellis in ligno extensa.] 

134. Tabula codicis Gudiani. 15 

1. Mensurarum genera snnt XII, digitus, uncia, 
palmus, semipes, pes, gradus, passus, decempeda, 
pertica, actus, stadius, miliarius. 

2. Palmus habet digitos IIII, uncias III. 

3. Semipes habet palmos II. 20 

4. Pes habet palmos IIII. 

5. Cubitus habet pedem I S. 

6. Gradus habet pedes II S. 

7. Ulna habet pedes IIII. 

8. Passus habet pedes V. 25 

9. Decempeda pedes X digitorum XVI. 

10. Pertica habet pedes XII digitorum XVIII. 

11. Actus habet pedes CXX, perticas X. 



.X 

4. XX. cud. 12. Minaque cod. 

SCRIPT. METROL. II. 



130 VARIA FRAGMENTA. [ 135 J 

12. Stadius habet petles DCXXV. 

13. Miliarius habet pecles V. 

14. Porca habet pedes VHCC. 

15. Agnua habet pedes XIIH CC CC. 

16. Iugerus habet pedesJtXVTTl DCCC. 
•17. Versus habet pedes VHl DCXL. 



18. \ Dimidia sela, pars duodecima unciae. 

19. \ Sela, sexta pars unciae. 

20. D Lycus, quarta pars unciae. 

10 21. ^ Duo sela, tertia pars unciae. 

22. £ Semiuncia, dimidia uncia. 

23. - Uncia. 

24. ~£ Sescuncia, uncia semis. 

25. I Sextam, duae unciae. 
15 26. Z/ Quadran, tres unciae. 

27. II Trian, quattuor unciae. 

28. ll y Quincum, quinque unciae. 

29. S Semis, sex unciae. 

30. S' Septum, seplem unciae. 
20 31. 21 Vem, octo unciae. 

32. SZy Dodran, novem unciae. 

33. S££ Dean, decem unciae. 

34. $TX/ Dabum, undecim unciae. 

35. I As, duodecim unciae. 

25 135. Tabula codicis Mutinensis prioris. 

1. Or Calcus, UII pars oboli, VIII scripuli. 

2. S Siliqua, VI pars scripuli. 



7. de notis vide praef. 26. VIII significat octava 

pars, item IIII p. 131 vs. 1 quarta pars 



[135] VARIA FRAGMENTA. 131 

3. 3 Cerates, media pars oboli, IIII scripuli. 

4. ^a. Obolus, media pars scripuli. 

5. ^ Scripulus, VI siliquae, id est denarius 
Gallicus. 

6. \\f Dimidia sextula, II scripuli, id est siliquae 5 
XII, id est medium denarii. 

7. X Dragma, media pars sicilici, id est dn. III 
Gallici. 

8. u Sexlula, IIII scripuli, id est siliquae XXIIII, 
id est tremissis. 10 

9. D Sicilicus, VI scripuli, id est siliquae XXXVI, 
IIII pars untiae. 

10. ui) Duella, VIII scripuli, id est III pars un- 
tiae, habens siliquas XLVIII. 

11. C Semiuntia, XII scripuli, id est dnrii Gal- 15 
Jici XII, siliquae LXXII. 

12. ( Untia, XXIIII scripuli, siliquae CXLIIII, 
«1. Gal. XXim. 

13. -£ Sexcuntia, uncia et dimidia, dnrii XXXVI. 

14. I Sextans, untiae II, et est VI pars librae. 20 

15. I' Quadrans, untiae III, quarta pars librae. 

16. II Triens, untiae IUI, tercia pars librae. 

17. II' Quincunx, untiae V. 

18. S Semis, untiae VI, id est media pars librae. 



o 
3. silique ide cod. 5. II cod. id e cod., ilem 

vs. 6. 13 7. silici cod. id est] •!• cod., item vs. 0. 

10. 11. 15 dn cod. 9. XXIIIS cod. 12. untie 

cod. ubique (praeier p. 132 vs. 5) 14. siliquas] sicil~ 

cod. 15. dnrii cod. y item vs. 19 18. d~ Gal~ cod. 

19. de nota v. praef. uncia hoc uno loco cod. 20. 

Ide notis sextantis et rel. v. praef. ad fr. 133 est] co- 

dex habet longum s puncto supposito libre cod., item vs. 

21. 22. 24 24. id~ med" cod. 
9* 



132 VARIA FRAGMENTA. [135] 

19. S' Septunx, untiae VII. 

20. $1 Bisse, untiae VIII. 

21. $t/ Dodrans, untiae Vllll. 

22. SiCl Dextans, untiae X. 
5 23. SflV Deunx, untiae XI. 

24. X As, untiae XII, id est libra perfecta, et 
dicitur libra quasi libera eo quod liberaliter pondera 
cuncta contineat et libret omnia. 

25. S Siliqua est humillimum genus ligni nascen- 
10 tis in littoribus maris, folliculos VI habens, vel ge- 

nus farris, cuius sex grana scripulum faciunt. 

26. Calculus est ciceris grana duo, et est quarta 
pars oboli. 

27. Quatuor calculi obolum unum faciunt. 

15 2Q. Duo oboli scripulum unum faciunt, id est dn. 

29. Tres scripuli dragmam unam complent id est 
dn. m. 

30. Dragma et dimidia et scripulus et obolus qua- 
drantem faciunt. 

20 31. Duo quadrantes stateram faciunt. 

32. Duae staterae unliam unam faciunt. 

33. Untiae XII libram unam faciunt. 

34. Librae LXXH talentum minus faciunt, LXXX 
medium, CXX maximum. 



25 35. Coclear, id est denarius et semis, habet in se 
dimidiam dragmam, id est scripulum et obolum. 



4. Dextrans cod. 5. untie_ cod. 6. id est] id~ cod. 
8. oia cod. 9. Silic cod. 10. habens] hns cod. 1 5. 
id~ dn cod. 16. id est dn.] •!• dn cod. 21. Due sta- 

tere cod. 23. LXXII cod. 25. id~ cod., item p. 133 

rs. 1. 3. 4 lit in se dimid cod. 26. id e cod. 



[136] VAIUA FRAGMENTA. 133 

36. Coclearii IIII, id est IIII dn. et semis, con- 
clam faciunt. 

37. Conclae VIII eminam faciunt, id est sol. XX. 

38. Eminae II sextarium complent, id est libra I. 

39. Sextarii VI conzum reddunt. 5 

40. Conzia tria modium faciunt. 

41. Modius unus et semis urnam reddit. 

42. Urnae duae amphoram faciunt. 

43. Urnae tres cadum, id est artabam. 

44. Modii XIV gomor reddunt. 10 

45. Gomor duo chorum faciunt. 



136. Tabula codicis Mutinensis alterius. 
[Incipit tractatus de signis ponderum.] 

1. Ponderum signa plerisque ignota sunt et inde 
errorem legentibus faciunt, quapropter formas eo- 15 
rum et caracteres, ut a veteribus signata sunt, sub- 
iciantur. 

2. t littera significat dimidium obolum. 

3. — virgula aequaliter iacens et porrecta sim- 
pliciter significat obolum. 20 

4. Z geminata virgula duo oboli sunt. 

5. T Latinum significat obolos tres. 

6. F Latinum significat obolos quatuor. 

7. 6 Latinum demonstrat obolos quinque. 

8. Oboli vero sex propterea caracterern non ha- 25 
bent eo quod in una dragma sex veniant, quod est 
pondus denarii argenti. 



1. cln cod. 3. Concle-VIII* emitiii cod. soF cod. 
4. Emine cod. 8. Vrne due cod. 9. Vrne cod. id 
est] d~ cod. 19. nota oboli in cod. similis est litterae r 



134 VARIA FRAGMENTA. [136] 

9. H Graeca littera significat tfitteras octo, id est 
tremissem. 

10. N Latinum significat nomissa Graecum , id est 
solidum. 

5 11. |>. iota adiuncta virga significat dimidium so- 

lidum. 

12. <. virgulae duae ex uno angulo a laeva in 

dexteram se dividentes significant dragmam, quam 

etiam olcem appellant. 
10 13. NT. N Latinum adiuncto [~ Graeco significat 

semiunciam. 

14. F. gamma autem Graecae litterae o Latinum 
in fine iunctum significat unciam. 

15. A. lauda Graecum per medium sui I Latino 
15 adiecto significat libram. 

16. K y . cappa Graecum circa finem cornuum ad- 
iuncto y Latino significat ciatum. 

17. Si vero o Latinum hoc modo K° iunctum 
habuerit, eminam demonstrat, quam Graeci cptillem 

20 appellant. 

18. Si autem hoc modo K e iunctum habuerit e 
Lalinum significat 

19. . . . adiunctum indicat accitabulum, quod 
Graeci oxiphalon vocant. 



1. litteras] siliquas Isidor. fr. 127, 9 id est] •{• 

cod., iiem vs. 3 3. H Latinum cod. grecum cod. 

b. de nola vide praef. virga] uita cod. 7. <] IIZ cod. 
uirgula due cod. leua cod. 10. N ante Latinum om. 
cod. 12. gama autem grece littere cod. 14. librae 

nota in cod. fere eadem ac supra ad fr. 127, 14 16. Ky 
capa cod. 19. eminam] unam cod. 22. post significat 
lacuna est in codice 



, 



137] EXCERPTA EX ISIDORO. 135 

N 

20. M. moi Graecum superposito N Latino signi- 
ficat minam. 

21. T A . T Latinum in fine +habueris lauda Grae- 
cum significat talentum. 

22. X°. chi Graecum in dextero brachio superiore 5 
o littera coniuncta cenix est. 

[Explicit tractatus de signis ponderum: feliciter.] 

137 — 138. Excerpta ex Isidoro. 
137. 

1. Mensura est iuxta Isidorum quicquid pondere 10 
capacitate longitudine latitudine altitudine animoque 
finitur. maiores itaque orbem in partibus, partes in 
provinciis, provincias in regionibus, regiones in locis, 
loca in territoriis, territoria in agris, agros in cen- 
turiis, centurias in iugeribus, iugera in climalibus, 15 
climata in actibus, actus in perticis, perticas in pas- 
sus, passus in gradibus, gradus in cubitis, cubitos 

in pedibus, pedes in palmis, palmos in unciis, un- 
cias in digitis diviserunt. 

2. Digitus est pars minima agrestium mensurarum. 20 

3. Inde uncia habens digitos tres. 

4. Palmus autem qualtuor digitos habet, pes vero. 
sedecim. 

5. Passus V pedes habet, pertica passus duos, id 
est pedes decem. 25 



3. TL. t. cod. 9. G hunc titulum praefigit IN DEI 

NOMINE PAVCA DE MENSVRIS SECVNDVM GEO- 
METRICAE DISCIPLINAE RATIONEM EX VOLVMI- 
NIBVS ERVDITORVM VIRORVM EXCERPTA INCI- 
PIVNT 11. animoquae G 13. prouintiis G 22. 

quatuor V 24. ped G 25. X G 



136 EXCERPTA EX ISIDORO. [^7J 

6. Perticas autem iuxta loca vel crassitudinem ter- 
rarum, prout provincialibus placuit, videmus esse 
dispositas, quasdam decempedas, quibusdam duos 
additos pedes, aiiquas vero quindecim vel X et VII 

5 pedum diffinitas, ita dumtaxat ut crassioribus terris 
minores mensuras, sterilioribus maiores tribuissent, 
prout modiorum numerus incremento frugum uni 
cuique loco sufficeret. 

7. Quidam autem quinque grana ordei transversa 
10 tam indici quam impudico sive medio convenire iu- 

dicantes, hos tres digitos simul iunctos unciam dixe- 
runt, palmum autem minimo addito diffinierunt. qui- 
dam ergo VII grana ordei in transverso posita pol- 
licem iudicaverunt, ex quibus XV pedem reddunt, 

15 pedes duo et semis gressum sive gradum, duo gres- 
sus passum, duo vero passus decimpedam perticam 
faciunt. alii autem voluerunt, ut pertica XL et VIII 
palmorum esset, quae pertica ad manus XII pedes 
habet, quod per extensionem brachiorum verius esse 

20 demonstratur. idcirco putamus ministeriales impera- 
torum maiores in accipiendo, minores in dando men- 
suras habuisse. 

8. Actus minimus habet in latitudine ped. IIII, 
ex quibus pertica esse non potest, in longitudine pe- 

25 des CXX, qui faciunt perticas decempedas XII. 



2. prouintialibus G 3. decempedes V, decimpedas G 
4. XV G vel] Hv 7. mediorumr 9. hordei V ex sil. t 
b ordei(9 10. medico G, modico V 12. autem terxm^no 
G 13. septem G ordei V, G ut supra 17. XLVIII 
G 18. que V 24. ped G 25. Xpedas XIIII V y 



decimpedas XII G 



[13"| EXCERPTA EX ISIDORO. 137 

9. Actus maior, qui quadratus dicitur, babet un- 
dique pedes CXX. qui dupiicatus iugerum facit. 

10. lugerum constat in longitudine pedum CCXL, 
quod sunt perticae decimpedae XXNII, in latitudine 
pedum CXX, quod sunt perticae duodecim. 5 

11. Clima dicitur pars agri quadrata, quae habet 
ex omni parte pedes LX, id est perticas decimpedas 
imdique VI. 

12. Arapennis vero, quem semiiugerum dicunt, 
idem est quod et actus maior, habens undique ver- 10 
sum pedes CXX, perticas vero duodecim. 

13. Porcam est pars agri habens in latitudine pe- 
des XXX, id est perticas tres, in longitudine LXXX, 
id est perticas decimpedas VIII. 

14. Porro stadialis ager habet passus CXXV, id 15 
est pedes DCXXV. cuius mensura octies computata 
miliarium facit, qui constat quinque milibus pedum. 

15. Centuria autem est ager ducentorum iugerum, 
qui apud antiquos a centum iugeribus vocabatur. sed 
postea duplicata est nomenque pristinum retinuit. 20 
in numero 'enim centuriae multiplicalae sunt, nomen 
tamen mutare non potuerunt. 

16. Illud enim sciendum est, quod pes duplici- 
ter secundum morem antiquorum pronuntiatur: uno 
modo eo quod sit naturaliter pes, alio modo quod •_»:> 
usurpative per manus metiatur. lantum enim prae- 



2. ped G 4. decimpedes V, decimpedae G (e ex i 

facto) 5. XII G 6. que V 7. pedes XL V, ped 

LX G 8. sex G 10. idem est] id esse V 11. XII 
G 12. Porcamis G ped G 13. III G 15. CXXII 
V 16. ped G DCXXII V occies G 17. milia- 
rium qui constat facit V 21. multiplicate V 25. 

quod] q V 26. usurpatiuae VG *precellit V 



138 EXCERPTA EX ISIDORO. [138] 

cellit pes manualis pedem naturalem, quantum pol- 
lex in longitudinem protendi potest. similiter et cubi- 
tus. nam unus cubitus est qui naturaliter a cubito 
ad digitorum summitatem usque pertendit; qualis 
5 erat cubitus quo arca testamenti, quam Moyses iussu 
dei fecerat, fuerat mensurata. alius cubitus est, qui 
et maior dicitur, quo arca Noae demetita esse di- 
noscitur, qui brachio exlenso toto cubito capiti prae- 
lato se esse demonstrat. sic etiam et passus apud 

10 antiquos dupliciter haberi uidentur. etenim passus 
dicitur quod duobus gressibus gradiendo conficitur: 
passus etiam dicitur quantum ambobus brachiis ex- 
tensis inter longissimos digitos est. status autem est 
unius cuiusque altitudo. 

15 17. Illud etenim sciendum est, quia sunt mensu- 
rae quae ad viatores seu ad cursores pertinent. mi- 
nima pars stadium est, habens passus CXXV. octo 
stadia miliarium reddunt, mille passus habentem. mi- 
liarius et dimidius apud Gallos leuvam facit, haben- 

20 tem passus mille quingentos. duae leuvae sive mi- 
liarii tres apud Germanos unam rastam efficiunt. 

138. 

DE PONDERIBUS. 

1. Ponderum pars minima calculus est, qui con- 
25 stat ex granis ciceris duobus, et apud quosdam sili- 
qua pensante, quae tribus granis hordei declaratur 
in pondere. 



2. longitudine G 7. archa V noe VG 8. pre- 
lato VG 15. quia sunt] quiaster V; legendum videtur 

quia sunt et 21. restam V 



[138 1 EXCERPTA EX ISIDORO. 139 

2. Duo calculi ceratim faciunt. 

3. Quattuor calculi sive duo ceratim obolum red- 
dunt. 

4. Duo oboli scripulum complent. 

5. Tres scripuli dragmam faciunt. 5 

6. Dragma quae constat siliquis X et VIII, et 
scripulus qui est ex siliquis sex, et obolus qui est 
ex tribus, quadrantem efficiunt continentem in se si- 
liquas XXVII. 

7. Duo quadrantes staterem faciunt. 10 

8. Duo stateres unciam reddunt. 

9. Iuxta Gallos vigesima pars unciae denarius est, 
et duodecim denarii solidum reddunt. ideoque iuxta 
numerum denariorum tres unciae quinque solidos 
complent. sic et quinque solidi in tres uncias re- 15 
deunt. nam duodecim unciae libram XX solidos con- 
tinentem efficiunt. sed veteres solidum qui nunc au- 
reus dicitur nuncupabant. 

10. Libra dicitur quicquid per duodenarii numeri 
perfectionem adimpletur. nam libra dici potest an- 20 
nus, qui constat ex IIII temporrbus et XII mensibus, 

«t ex L duabus ebdomadibus et die tvel quadrante. 
libra esse polest aequinoctialis dies sine sua nocte, 
qui constat XII boris. hora constat ex V punctis, 
X minutis, XV partibus, XL momentis, LX ostentis. 25 
hora autem diei secundum solis cursum V punctos 
habet, iuxta lunam IIII. nam libra in ponderibus, 
in mensuris arborum vel spatio terrarum vel statu 
hominis, per diversas mensuras in duodenario nu- 
mero conprehendi potest. 



12. dmarius G (e ex i facto) 22. vel] lege et 



140 EXCERPTA EX ISIDORO. [139] 

11. Mna centum dragmis appenditur. 

12. Iuxta rationem autem ponderum nihil cal- 
culo minus aut talento maius est. etenim L librae 
talentum minimum est, LXX duae librae medium ta- 

5 lentum, CXX librae maximum talentum est. 

13. Centenarius autem dicitur eo quod centum 
libris constet. 

139. 
DE MENSURIS IN LIQUIDIS. 

10 1. Mensurarum in liquidis coclear est pars mi- 
nima, qui habet dimidiam dragmam, id est scripu- 
lum et obolum. 

2. Cocleares duo chemam faciunt. 

3. Cocleares III conculam faciunt. 

15 4. Conculae duae cignum sive mistron. 

5. Conculae sex et duo coclearia, quae decem 
dragmas appendent, ciatum faciunt, additis duabus 
dragmis acitabulum complent, additis adhuc tribus 
dragmis, quod sunt XV, oxifalum. 

•20 6. Non dubites, apud quosdam ciati novem emi- 
nam facere videntur, quod sunt dragmae XC; apud 
quosdam vero acetabula quattuor, quod sunt dragmae 
XLVIII. emina autem iuxta quosdam appendit li- 
bram unam, apud quosdam vero libram et dimidiam. 

25 7. Similiter sextarios duplices iudicaverunt. nam 
alii voluerunt ut sextarius duarum esset librarum, 
alii vero trium: utrique tamen ut duae eminae sex- 
tarium facerent diffinierunt. 

8. Est autem sextarius sexta pars congii, qui in 
30 divinis scripturis hin appellatur in liquidis. 

9. Cenix autem quinque sextariis adimplelur: cui 
si sextum addideris, fit condus. 



[139] EXCERPTA EX ISIDORO. 141 

10. Congius quater missus modium complet. quem 
admodum autem de sextario, sic et de modio aliis 
placuit XVI sextariis modium impleri, aliis XX et 
duobus, aliis vero XXIIII. 

11. Sed has mensuras ad volum principum vel 5 
iudicum esse deprehendimus. nobis autem visum est 
magis convenire ponderum rationi, eo quod de mi- 
nimis usque ad maiora ducantur, ut primum finem 
habeat modius in mensuris, sicut libra in ponderi- 
bus; quia sicut postquam in ponderibus pensando 10 
ad libram pervenitur, cetera quae maiora sunt pon- 
dera per librae multiplicationem ponderantur, sic et 

in mensuris postquam ad modium ventum erit, quic- 
quid amplius mensurandum est, modii multiplicatione 
peragitur. nam quem admodum a calculo per obo- 15 
los ac dragmas ceteraque pondera ad libram usque 
pervenitur, sic in mensuris a cocleari per conculas 
cyatos ac sextarios ad modium usque pertingitur. 
est enim modius, ut praedictum est, iuxta quosdam 
sextariorum XVI, iuxta quosdam autem XX et duo- 20 
rum, apud quosdam vero XXIIII. nobis vero videtur 
esse rectissimum, ut trium librarum sextario vicies 
et quater multiplicato modius impleatur; qui modius 
medii talenti pondere coaequatur, LXX duabus effi- 
cilur libris; sive ut quinque libras habens sextarius 25 
similiter vicies et quater ductus maximi talenti, id est 
CXX librarum , pondere mensuretur. 

12. Modius et semis urnam faciunt. 

13. Similiter in aridis mensuram quae dicitur ba- 
tum. batus vero constat modiis duobus totidemque 30 
sextariis. 



12. multiplicatione G 19. predictum G 



142 FRAGMENTUM SALMASIANUM. [140. 141] 

14. Duo bati metretam faciunt, quod sunt sex- 
tarii C. 

15. Urnae duae amphoram complent, quod sunt 
modia tria, quod in aridis dicitur aephi. 

5 16. Urnae tres cadum vel artabam faciunt, quod 
sunt modia IIII et semis. 

17. Modia quinque medimnam faciunt. 

18. Tres medimnae gomor complent. 

19. Duo gomor chorum reddunt. 

*0 20. Duo chori chulleum, quod sunt modia LX. 

140. Fragmentum de ponderibus a Salmasio citatum* 

Quadrantem Hebraei vocant quadram, quod quar- 
tam partem unciae appendal. 

141. Calvi versio tabularum Alexandrinarum. 

15 (V. prol. § 123.) 

[Aphricanus de medelanim ponderibus mensu- 
risque.] 
1. Quoniam multis in locis de ponderibus et men- 
suris mentionem feeimus, commensus horum veros 

20 hic addendos esse putavimus, ne quis anceps et am- 
bigens medelarum auxilia ex his constantia compo- 
sitaque vituperet et damnet. necessarium ergo duxi 
differentias horum inter sese, quibusque utendum es- 
set, declarare; plurimis siquidem in usu sunt et At- 

25 tica et Italica, nonnullis vero et Syriaca et Aegyplia, 
quae et Ptolemaica dicuntur: quae comparanda inter 
sese et conferenda sunt. 



11. V. praef. 



[141] CALVI VERSIO TABULARUM ALEXANDRINARUM. 143 

2. Talentum omne mnas minasve suas [circiter] 
sexaginta habet, mna vero sive mina stateras quin- 
que et viginti, stater vero drachmas holcasve quatuor. 
talentum igitur omne mnas sexaginta habet, stateras 
quingentos milenos, drachmas sex milenas. drachma 5 
sex obolos, obolus chalcos octo, drachma ergo chal- 
cos octo et quadraginta habet. 

3. Talentum ergo Atticum Ptolemaico Antiochi- 
coque Syriacove pondere, numero, facultate et vi 
omni par est; sed quantum ad numismata perlinet, 10 
Ptolemaici quadruplum est, Syriaci vero tertiarium 
sesquitertiumve seu epitriton, Turio vero sive Tyrio 
par est. 

4. Talenti differentiam hanc et aliae sequuntur, 
siquidem mnae et stateres inter sese ditferunt et 15 
drachmae quantum talenta. 

5. Talentum etiam lignorum in Anliochia vidi, 
quod suas sexaginta mnas habet, quod talenlum ses- 
cuplum sive sexies maius erat pondere quam numa- 
rium. 20 

6. Nec etiam hoc me latet drachmarum ipsarum 
plures esse diflerentias ; Deliacam enim, Aegineticam, 
Rhodiam Ptolemaicae quincuplam, Nesiacam vero sex- 
cuplam esse scio. 

7. Attica ergo utendum est quo ad pondus et nu- 25 
mismata, siquidem pondere et facultate sive valore 
Italicae par est, quae denarius vocatur; plurimi enim 
nunc fere in omnibus Italica utuntur. mna Attica 
ergo stateras quinque et viginli habet, libra vero 
Italica stateras qualuor et viginti. mnarum vero cae- 30 



23. Ptoleraaicam Ro; correxi ex Graeco contextu 



144 CALVI VERSIO TABULARUM ALEXANDRINARUM. [l4lj 

terarum infinitae sunt differentiae, nobis nunc fere 
nihil necessario declarandae. 

8. Libra vero duodecim uncias habel, uncia drach- 
mas octo, drachma grammata tria, gramma duos obo- 

5 los, gramma rursus thermus lupinosve tres, thermos 
lupinusve ceratia granulave siliquae duo. 

9. Denarius autem apud Romanos dividitur in 
partes milenas centenas duas et quinquaginta; habet 
enim tropaica duo quinariosve duos, numos sester- 

10 tiosve quatuor, assaria vero seu asses sex et decem. 
numus vero pondere unciam habet. assarion autem 
assisve seu as dividitur in dimidium, tertium, quar- 
tum, sextum, octavum, nonum, decimum, duodeci- 
mum, quartum et vigesimum, sextum et trigesimum, 

15 octavum et quadragesimum, secundum et septuagesi- 
mum. partes autem hae apud Romanos ratiocinato- 
res suas habent nominationes. 

10. Sed nunc de mensuris. Amphora quidem 
vini, quam plurimi metreten dicunt, semiamphoras 

20 habet duas, quas communi nomine cados vocant, 
urnas autem Romani; prochus vero quadrantariave 
quatuor, choas oclo, quas ^dicongia nominant, nos 
autem cabus. chus vero xestas sextariosve sex capit 
— sextarium vero seu xesten Aegyptiii henion di- 

25 cunt — uti amphora xestarum sextariorumve octo 
et quadraginta sit. 

11. Syriacus vero metretes Italici duplus est. 

12. Sextarius ergo xestesve in duas lances colu- 



5. thermus et thermos sunt Graecae terminationes 22. 
quas] i??imo quos, ut oi)c vol. 1 p. 257, 25 dicongia] 

in Graeco exemplari bxKO^ia prave scriptum fuit pro bx\ 
KOYficx: v. I p. 258, 1 






[141] CALVI VERSIO TABULARUM ALEXANDRIXARUM. 145 

lasve dividitur, quas beminas vocamus. lanx vero 
cotulave in duo acetabula oxybaphave dividitur. ace- 
tabulum oxybaphonve in tres cuathos cyathosve divi- 
sum est. cuathus cyathosve myslra quatuor facit, 
quae lystra quidam saepe vocitarunt. cochlearium vero 5 
mystri dimidium est. sexlarius ergo xestesve in coch- 
learia sex et nonaginta solvitur. 

13. Mensurae etiam olei similiter habent, nisi 
quod a centenario principium habent, quod libras 
centum habet. metretes autem olearius huius du- 10 
plus est, caetera vero concordant. quam enim com- 
parationem rationemve librae pondus ad mnam habet, 
librae mensura eandem ad cotulam habet, sextarii 
scilicet xestaeve dimidium. 

14. Medimnus autem Atticus modios sex Italicos 15 
capit. modius autem hecteus vocatur, qui duo he- 
mihectea semimodiosve duos habet. hemihecteon vero 
choenicas quatuor habet, choenix autem sextarios xe- 
stasve duos, uti modius sit sextariorum xestarumve 
sex et decem. . caeteraque metra mensuraeve sicco- 20 
rum cum liquidis dictis similiter habent. 

15. Ptolemaicus vero medimnus Attici superdimi- 
dium est sesquialterve seu hemiolius, sexque artabis 
constat; sed priscis temporibus duabus; nam artabe 
modiorum Italicorum quatuor et dimidii fuerat, nunc 25 
vero propter Romanum usum artabae modiorum trium 
sunt. 

16. Coros vero Phoenicius satorum triginta est; 
saton vero superdimidium sesquialterumve seu hemio- 
lium modii est. saton autem satorumve paucae sunt 30 
differenliae. 



24. artabae Ro 25. dimidium Ro 

SCRIPT. METROL. II. 10 



146 CALVI VERSIO TABULARUM ALEXANDRINARUM. [l4l] 

17. Chus vero sextariorum xestarumve sex est; 
pondere autem vini [quatuor et] decem librarum est, 
olei novem, mellis quinque et decem. sunt enim 
cuiusque materiae mensurarum pondere plurimae dif- 

5 ferentiae. 

18. Piperis uncia baccas coccosve seu granula 
quingenta habet, libra vero quinque milena. 

19. Praeterea ne in notis signisve charaeteribusve 
erraretur, signa cuiusque sic digessimus. talentum 

10 per tal notatur, mna per mn, libra per li, uncia 
per un, drachma per drach, eius dimidium semi- 
drach, mensura metronve per metr, obolus per obol, 
duo oboli diobol, tres triobol, quinque pentabol, 
dimidium oboli hemiobol, chalcus per chal, qui est 

15 oboli pars octava. 

20. INumerorum et notae et mensurarum adden- 
tur, sextarius xestesve per xest, cotula per cot, cua- 
thus cyathusve per cuat sive cyath. 



10. cle notis tal el cet. vide prol. § 12$ extr. 18. 

in fine Calvus adscripsit: c Numerorum uero notas non ad- 
didimus, quia codices nostri nou habuerant.' 



ADDENDA ET CORRIGENDA. 



Pag. 23 vs. 12 pro quarto lege quinlo. 

29 adn. 2 extr. Inscriptio Graeca in qua KaXajuoc in- 
venitur est Dauliensis apud Boeckhium vol. I p. 851: oboc 
be r\ ctti tov 'ApxaYeniv eHei rtXdTOC KaXdjuouc buo. 

32 adn. 3. 'OXocrjpiKOV CKOUTXdTOV in edicto Dio- 
cleliani de prel. r. ven. restituit Gar. Keilius in Mus. Rhen. 
XIX p. 612; et confer locos qui ibidem afferuntur. 

39 vs. 7 cum scripsi levissimo discrimine recentiorem 
artabam imminutam esse, significavi et quintam par- 
tem pedis Romani et unum digitum (conf. p. 44 
vs. 9 a. u.), id quod hic addo, quoniam secus verba mea 
intellexit Christius p. 452'). 

58 vs. 3. Licet nunc multo pleniorem Pediasimi locum 
adscribere repetitum a me ex cod. Gudiano Gr. 8 in fol., 
ubi fol. 5 a haec leguntur: Trpo be Tf|C Oeuupiac Kai tt^c 
KaTajueTpr|ceujc amdjuaTa Tiva Kai Xrju-juaTa TtpoXaju- 
pdvojuev. Kai aiTidjuaTa juev eictv olov to eivai tov *) 
YeiujueTpiKov juobiov TeccapaKOVTaXiTpov , Kai Tf]v 
XiTpav exeiv opTuidc irevTe, ttiv be opToidv fJTOi tov 
YeujjueTpiKdv KaXajuov CTti0ajudc KOivdc evbeKa tjtoi 






1) Sic solo auctoris nomine et hic et posthac illum 
commentarium citavi quo Guil. Christius libri huius cen- 
suram egit in Fleckeiseni annalibus a. 1865 p. 433 ss. 

2) to habet cod. gr. Monacensis 431, ex quo partem 
eius loci quem supra exscripsi edidit Friedleinius in an- 
nalibus paedagogicis Teubnerianis (Neue Jahrbucher filr 
Philol u. Ptidagogiky, zweite Abtheilung) 1865 p. 368. 

10* 



148 ADDENDA AD VOL. I. 

TraXaicrac eixocieTTTd Kai KOvbuXov. TraXatCTTi be 
ecTiv 6 TPovGoc- TP°v0oc be ccti tujv Teccdpwv ba- 
ktuXujv cuveccptTJuevujv to btdcrrijua, KOvbuXoc be f\ 
toO dvTixeipoc eKTacic. ttiv juev ouv CTropijur|v Kai 
uTrdjUTreXov t^v ev juev TaTc (taaXiKaTc aTTOTpaqpaic 
TauTrj Trj opTuia Trapabiboaa, bto Kal paciXtKf] auTrj 
KaXeirai, r\ evbeKacTri0ajuoc brjXabrV ev be TaTc Trpd- 
ceciv eXdrrovt opTuta Trotoujuev Tfjv KaTajueTpriav, 
ujc Kai ev toTc vojuoic bieiXriTTTai , dei Tfjc tujv Tceve- 
arepujv KaTacroxaZiojuevot ftori0eiac" boKeT Tap 6 ttuj- 
Xury, Ka06 TTUjXeT, tou aTOpd£ovTOC etvat TrevecTepoc, 
ei Kai ixr\ dei touto cujupaivet. dXXd br\ Kai Trpoc to 
juepoc tou br|juociou- cuTKptvojuevot oi aTTOTpaqpiKUJC 
TrapaXajupdvovTec Ta ^r]bia juupiuj eici TaTreivoTepoi. 
otc 3 ) uev ouv TrapaXaupdvouctv ev Tfj dTTOTpacpf) juei- 
£ovabtKaiav 4 ) etvat ir\v opTutdv, 6t£ be Trapabiboua 
TTiTrpdcKOVTec eXdrrova. tt\v be Xiftabaiav Kai opet- 
vf]v wc f]TTOV euxpr|CTOV juei£ovt r\ evbeKacrri0djuuj 
opTuta ueTpoujuev 5 ). 

69 vs. 3. Vide ea quae atl p. 208 , 10 s. addidi. — 
Ibid. vs. 7 ab ult. c €XXr)ViKfi KOTuXrj , cui libra una tribui- 
tur, Christio p. 458 alia esse cotyla ac vulgaris videtur, 
quae terlia parte maior fuerit Attica et Romana cotyla. — 
Ibid. vs. 2 ab ult. de Alexandrina cotyla conf. II p. 42 cum 
adn. 4. 

100 vs. 14 pro § 55 lege § 52. 

144 adn. 4. Locum de folle e cod. Paris. 2665 nu- 
per a Christio editum exhibui infra ad p. 267 vs. 4. 

145 adn. vs. 4 lege eHrjKOvra dccdpta (pro brjvd- 
pta) uTTfipxev. 

182 vs.5 aKeva delendum esse^censet Christius p.451. 
— Ibid. vs. 13 verba Kai OtXeTaipeioc XeYOjuevoc suspe- 
cta videntur eidem. 



3) 8t€ cod., item mox 8xe oe. 

4) biKaiov cod. 

5) Post |U€xpoO|aev interciderunt nonnulla in Gudiano 
codice. Friedleinius ex Monacensi addit: kgu KaXeixai 
aiixri tujv UTrop6\u>v r\ opTuid. 



ADDENDA AD VOL. I. 149 

185 vs. 7. T6 jui\tov cet. eiicit Christ. p. 452 (quae 
ego intacta reliqui ea de causa quam vol. I p. 34 init. si- 
gnificavi). 

186 vs. 28. Ad verba T6 iouYepov exei cet. conf. 
Chr. p. 453. 

201 vs. 7. 8. Verba C H ctKCUva e'xei — Tiobac 6' 
Christius p. 453 adn. ita explicat, ut acaenam Graecam 
mensuram, pedes Philetaereos esse dicat. 

202 vs. 5 pro r\ be pdctc coni. to be |3d0oc Christ. 
p. 454, idemque vs. 7 pro em irjv pdctv em to pdGoc. 

203 vs. 25 ss. In explicando et emendando hoc diffi- 
cillimo problemate elaboravit Christ. p. 454 ss. 

204 vs. 6 pro xaTd b' Hecrac Christ. 1. c. restituit 
KaTa Kb' Hecrac. — Ibid. vs. 8 post bexeTat me invito 
intercidit crrou. — Ibid. vs. 19 in adnotatione ad juobiouc 
p' adde f |Uobiouc b' alius liber' (i. e. G 1,2 in nostra Hero- 
nis editione p. 193, 14). Hoc juobiouc b' citavi in prole- 
gomenis p. 63 extr., quae tum scripsi cum de hoc loco 
nullum codicem nisi illum G (Paris. 2438) inspicere potue- 
ram. Postea autem ex libris aliis quorum maiorem aucto- 
ritatem esse inveni recepi juobiouc (3'; sed quae vera huius 
loci scriptura sit, etiam nunc ambigo. 

208 vs. 10 s. 6 be Kua0oc exei cet. Haec verba sic 
emendavit Christ. p.459 additis iis quae uncis inclusa sunt: 
6 be Kua0oc e'xei kotuXtic cktov, 6\mc i'* r\ be x^lMH 
(orrei 6\Kdc buo fiiutcu, 6 be HecTr]c) aTei Xhpav juiav 
fjjuicu. — Ibid. vs. 14 c G\\r|ViKfi KOTu\r| : vide supra ad 
p. 69 vs. 7 ab ult. 

216 vs. 21 ouYYiuJV tujv (pro Tf)v) ck Tf]C c Puj)uai- 
Kfjc \iTpac emendavit Christ. p. 459. 

228 vs. 26 ante craYia Tpia e prioribus repetendum 
esse \iTpav juiav docui vol. I p. 99; Christius p. 461 
scribit se nialle haec ipsa \kpav juiav Kai in contextu 
Graeco addita esse. 

231 vs. 2 pro Kuajuoc lege K\3a0oc coll. p. 245, 2. 
231, 24. 27; idem restiluit Christ p. 459. 

233 vs. 14 s. Verba 6 be 'kaMKOC cet. qua ratione 
sananda sint, docet vetustissima tabula medicinalis p. 208, 
15 ss.; etenim interciderunt nonnulla quae iam uncis inter- 



150 ADDENDA AD VOL. I. 

clusa addam: 6 be ItcxXikoc X 1 a'(S" f] be 3 AXe£avbpivf] 
KoiuXri tou) eXaiou F r\\ tou be oivou F 9'. 

236 vs. 17. c O be KaTa Cupouc |ueTpr|Tf|C § Q' (pro 
g') Charterio auctore probat Christ. p. 458. 
240 vs. 15 in duos distinguendus erat sic 
TTepi jue'Tpujv uYpwv. 
Oivou [ubaroc Kai oHouc]; 
conf. p. 2 V 41, 8. 21. 

244 vs.4 post exov addit eic Td be£id Christ. p.459. 
— Ibid. vs. 24 pro juvea vera scriptura est fijuiva, idque 
corrigit Christ. p. 460 (ego librorum scripturam et hoc 
loco et aliis quibusdam intactam reliqui ea de causa quam 
vol. I praef. p. xiv exposui). 

245 vs. 3 jueYdXr)Tpov corruptum esse ex \ieya Xi- 
Tpiov docet Christ. p. 460. 

246 vs. 15 post TpipXiov eiiciendum videtur to jui- 
Kpov. — Ibid. vs. 17 pro exei oHupaopa Tpia veram 
scripturam esse e^ei 6Hu(3acpov a' f" demonstravi p. 91 
adn. 1. 

250 vs. 6 de juvd corrupto ex fjjuiva conf. ad p. 244 
vs. 24. — Ibid. vs. 18 fpdjujua a' corruptum est ex Ypdju- 
juaTa b'. 

251 vs. 6 ouYYiac P'5 respondet illi scripturae quam 
p. 241, 17 uncis inclusam exhibui. Verum est ouyyiok 
p' b". 

252 vs. 25. CdTa p' (pro y) juobioi y' com - Christ. 
p. 455 adn. 11; vide tamen cdTOV in indice. 

255 vs. 8. Genuina scriptura est illa quae legitur 
p.237, 9: 'Attikouc xaXKoOc p'Kai xwXkoO p' Tre'jU7iTa ; 
eandem hoc loco restituit Christ. p. 460. 

256 vs. 17 Kai fijuiopoXiou cet. Rursus genuina scri- 
ptura legitur p. 237, 7 ss., quara sic ad hunc locum resli- 
tuit Christ. p. 460: Kai f|juiop6Xiov 'Attikov erepou 
fijuiopoXiou Ta b' TreJU7TTa , to KepaTiov exet 'Attikouc 
XaXKoOc p' Kai xaXKoO p' TrejUTTTa. 

261 vs. 9. Paulo aliter scriptum locum de medimno 
affert Schowius (ad Hesych. p. 524) ex Ms. TTepi jueTpuJV, 
quod Romae se exscripsisse dicit: Mebijuvoc — rrapd 
Kurrpioic biacpopuuc jaeTpeiTai. CaXajuivioi tjyouv 






ADDENDA AD VOL. I. 151 

KwvcravTieic e' juobia jueTpoOa tov juebtjuvov. TTd- 
901 (sic) be Kai CiKeXoi b' (uobiouc auToi (lege ainrdv) 

U.€TpOUCl. 

261 vs. 12 pro CiKeXoi suadeam CoXiot, quoniam 
Cypri insulae populum sine dubio intellexit Epiphanius; 
sed cuin CiKeXoi lueantur reliqua fragmenta Epiphaniana 
(v. ind. s. v.), nihil mutare ausus sum. — Ibid. vs. 14 pro 
c €(3pa'iboc biaXrjcpOev Christ. p. 460 coniecit c €(3pa'i'boc 
btaXeKTOu XrjcpGev : at vide indicem s. c €(3pai'c. 

263 vs. 12. Iure offendas quod vs' sexlarii sato tri- 
buuntur; nec difficultatem Ievat versio Latina, quae eodem 
loco (II p. 102,5) batum, non salum, definiat. Et si in- 
dicem Epiphanianum (p. 260, 4) respicias, apparet hoc 
loco KoXXaGov (quod nunc legitur p. 264, 21) expulsum 
esse iis ipsis verbis quae oflensionem movere dixi. Quae 
si sanare velis, possis coniicere to caTOV k? ^ecTuuv 
urrdpxet (nam habet modium Hebraicum unum, qui est 
XXII sextariorum, et quadrantem modii: conf. p. 261, 17. 
18. 23); sed tutius esse videtur errorem interpolatori tri- 
buere nihilque mutare. 

264 vs. 6. KaPiGd Scaligerum scripsisse pro capiGd 
adnotat G. Dindorfius. — Ibid. vs. 19 corrige Hcctujv ecTi 
buo (pro rrevTe) coll. p. 270,1 et versione Latina p. 106, 
9. — Ibid. vs. 22 pro cdTOU forsitan olim scriptum fue- 
rit pdTOU (v. ind. s. caTOV), quamquam vulgarem scriplu- 
ram tuetur versio Lalina p. 106, 14. 

266 vs. 6 bibpaxiuov typotheta erravit probibpaYJuov. 

267 vs. 4. Addo hic varias scripturas loci Epiphaniani 
de folle quas.Christius ex quinque codicibus Parisinis edi- 
dit in commentario iiber dcn Follis und Denar (Sitzungs- 
ber. d. Miinchener Akad. 1865. I) p. 145 s. Habet igitur 

I. cod. 2665 saec. XV: cpoXXic 6 KCii (taXdvTiov Ktt- 
XeiTai OTt btrrXouTar buo ydp eictv dpTupoi 6 YiveTai 
cv 6 ) bevdpta. XerrToi buo q>6XXetc KaTa tov bevapt- 
cjuov dXX 3 ou KaTa tov dpTupiciuov. 



6) Sic resolvi notam quam Christius accurate ex 
codice descriptam exhibet similem ductibus CN; sed lit- 
terae N ea est forma quae facillime confunditur cum H, 



152 ADDENDA AD VOL. I. 

II. cod. 2720 saec. XV: cpoMic Kdi (taXdvxiov exei 
dpYupouc buo fjuicu bevdpta biaKoaa TrevrriKOVTa. 

III. cod. 2830 saec. XVI: qp6\r|C Kai (3a\dvTiov e'xei 
dpTupouc buo fi/aicu bevdpia btaKOcia TrevTrjKOVTa 
\vrpai. 

IV. cod. 2731 saec. XVI: op6\r|C Kai (3a\dvTtov e'xei 
dpTupouc buo fijuicu bevdpta btaKOCta \irpac. 

V. cod. 835 saec. XVI: cpoWtc 6 (3a\dvTtov Ka\errar 
btTr\ouv be ecTtv utto buo dpTupwv cuTKeiu.evov oi 
TtvovTat cot k' 7 ) brjvdpia Kai qpoWtc buo \eTTTOt KaTa 
tov bevaptc)u6v dW 3 ou Kard tov dpTuptcjuov. 

267 vs. 5. De Petavii scriptura cr)', quae debuit esse 
cv', iam vide in hac ipsa pagina adn. 6. — Ibid. vs. 15 
post dccdpta adde notam lacunae et puta ea in codice ex- 
cidisse quae p. 143 extr. scripta sunt. Sic igitur locus 
legendus est: H' be dccdpta (UTrdpxet to brjvdptov. p' 
be brivaptujv) uTrfipxev 6 dpTupouc. 

274 vs. 7 pro beKa vouuu.ia lege beKavouuuia coIL 
vs. 23. 

278 vs. 15 b . Kepdrtov ^oWetc r\\ scripturam codi- 
cis Leidensis, praefert Christius (Sitzungsb. d. Miinchener 
Akad. 1865. I p. 158). 

313 vs. 20. Dele glossam dcapGd etc. ; nam Iac. Ber- 
naysius nuper in Mus. Rhen. XIX p. 471 ss. demonstravit 
codicis scripturam v legendam esse Tr€VTr)KOCTr| (non vo- 
jutcua) coll. Iosepho in Antiq. 3, 10, 6; dcapOd igitur 
significare eopTr|V nec vero ullum monetae genus. 

322 vs. 19 c 0Tb6a typothelae error pro 3 OTb6a. 

325 vs. 4 pro cdrujv caTOV praefert Christ. p. 455 
adn. 11. 

329 vs. 1: videad p. 350 vs. 3. 

335 vs. 6 Aaupeiuj quod ex librorum auctoritate pro- 
Aaupiuj edidi confirmatur I. Classeni adnotatione ad Thu- 
cyd. 2, 55, 1. 



unde ortus est error in Petavii editione (apud nos p. 267,5) 
o l i Ti v o vTOtl cr|' (pro cv') br|vdpia. Idem nuraerus cv' in 
codice 2665 paulo ante legitur: v. Christ. p. 146 adn. 19. 
7) Id sine dubio corruptum e Yt v o VTai CN. 



ADDENDA AD VOL. I. 153 

340 vs. 4 post vojuicuaTt add. cibrjpuj Christ. p. 460 
coll. Hesych. v. cibdpeot 0eoi. 

340 vs. 3 ercoir)cav cpXaupov (pro qpavepov) ti 
Xajupdveiv coni. Christ. p. 460. 

350 vs. 3 pro to cktov toO juebijuvou Christ. 1. c. 
aut toO eKTOu juebijuvou (scil. fijuicu) aut to cktov jue- 
poc toO f]|Ui|U€bijUVOU scribi iubet, ex quibus ego alterum 
ita adopto, ut toO cktou jue'pouc toO juebijuvou, item 
voce fijuicu silenlio addita , suadeam. Eodem vilio laborat 
glossa apud Photium p. 329, 1. 



De arura hic addo locum quem Schowius ad Hesycb. 
p. 648 ex Ms. Marino TTepi jue'TpuJV Kal CTaGjuujv, quod 
Romae compilaverit, invenisse se scribit: "Apoupa eCTt 
jueTpov t^c — ecTi be toOto to juerpov Aiyutttiov' 
ev dpoupa T«p jueTpoOciv oi Aiyutttioi Trdcav Tf]v Yfjv 
auTuuv e'xei be f\ apoupa tuj jueVpuj toO KaXdjuou tuj 
exovTt rrfixeic g kcli bijuoipov , 6 KaXeirai Trapd ftuj- 
.ueTpaic aKaiva, k' em kc' TrXe'0pa — to be TrXe0pov 
k' erri k' aKaivac e'xei tuj ueTpuj toO KaXdjuou, OTrep 
Trapd TTaXaiCTivoic Kai "Apavuiv caTaiov KaXeiTat. 
Hoc loco dubitari non potest quin nonnulla corrupta sint; 
nam , ut cetera taceam , nullus tam immanis arurae modus 
cogitari potest, ut ea 20 pletbra (longitudinis) cum 25 
multiplicata. b. e. 500 plethra quadrata habeat, siquidem 
eidem ab Herodoto (2, 168) 100 tantum cubiti in quadra- 
tum, in illo autem fragmento Trepi jueTpuJV ytic quod vol. 
I p. 56 edidi, 130 cubiti tribuuntur. Iam vero hic ipse 
130 cubitorum numerus viam demonstrat qua locus Scho- 
wianus emendandus sit. Apparet enim aruram in longitu- 
dinem et latitudinem 20 acaenas sive 133%cubitos habere. 
Tum rrXe0pov illud quod in fragmento Trepi jueTpurv f?\c 
affertur est 25 a pars arurae (nam arurae 130, plethro 26 
cubiti, h. e. quinta pars, in longitudinem et latitudinem 
Iribuuntur); haec igitur sunt kc' TrXe0pa Schowiana. Ac 
porro haec accurata eius plethri mensura efficilur , ut 4 
acaenas sive 26% cubitos in longitudinem et latitudinem 
habeat. Sic igitur in loco Schowiano post verba Trapd 



154 ADDENDA AD V0L. I. 

TeujjueTpaic aKaiva vera scriptura restituenda: k' erri k' 
(scilicet dKaivac), fJYOuv (vel fJTOi) Ke' rrXeGpa. Reiiqua 
intacta relinquo ; nara lioc quidem facile apparet , si eadem 
acaena atque antea intellegatur, scribendum esse: to be 
TiXeGpov b' em b' dKaivac ; sed aliam quandam acaenae 
mensuram, orrep Trapd TTaXaiCTivoic Kai "Apaunv ca- 
TaTov KaXeiTai, scriptor fragmenti significat, quae verba 
si sana sunt, caTaiov habuit 1% cubitum sive 2 pedes; 
nec est haec quidem ratio per se improbabilis , nisi quod 
appellationes KdXajuoc et aKaiva in tam exigua mensura 
offendunt. Sed utut hoc est, iam comparemus locum 
Schowianum cum illo fragmento rrepi jueTpwv. Unde orta 
est arura 133V3 cubitorum in circuitum? Sunt hi 200 
pedes et ii quidem — hoc enim peto ut milii concedatur — 
Philetaerei; ergo 240 pedes Romani, et haec nimirum arura 
est duplum iugerum Romanum sive quod illi dixerunt he- 
redium. Sic igitur demonstratum est praeler Aegypliam 
aruram 100 cubitorum, quam Herodotus commemorat, in 
aliqua provincia a Romanis inslitutam esse aliam aruram 
binis iugeribus aequalem, quae in omnes partes 240 pedes 
Romanos, proprios autera pedes 200 haberet. fiuius aru- 
rae in consuetudine illorum provincialium fuisse 25 partes, 
quae singulae 40 pedes proprios in quadratum haberent, 
eaque TcXeGpa appeilata esse. Ac videntur etiam iidem 
provinciales bina eius modi plelhra ioufepov jUiKpov ex 
legitimi iugeri similitudine, quod habuit duo plelhra Phi- 
letaerea, appellavisse; sic enim emendo verba vol. I p. 56 
extr.: e\ei be r\ dpoupa (pro KOupia) touYepa juiKpd it' 
(hic est ex consuetudine scriptoris rolundus numerus pro 
iP'5). Sed haec, ut dixi, tenuit provincialium usus; quid 
vero Romani ipsi? arurae partes easdem voluerunt esse 
quas in Aegypto instituerunt ibique CTropijuouc juobiouc 
appellaverunt (I 39 ss.); nam ut tales modios satorios iu- 
gerum habuit tres, sic huic arurae (quae conslal binis iu- 
geribus) tribuuntur sex caTiftai sive caTiai sive caTa, 
quae voces ductae esse videntur e Latinis sativae et sata 
cognalis illi raodii appellationi quae graece CTTOpijuoc so- 
nat. Denique legimus in eodem fragmento quinque aruras 
(i. e. 10 iugera sive 30 modios satorios) eflecisse ioutov, 



ADDENDA AD VOL. I. j 155 

id est iugum. Hae igitur tabulae provincialium mensura- 
rum ex fragmento Trepi jueTpwv yf]C et loco Schowiano 
prodeunt: primum ex ratione a Romanis inslituta 
toirfov (iugum) ... 1 

dpoupa 5 1 

iugerum 10 2 1 

caxipa (modius satorius) 30 6 3 
tum ex consuetudine provincialium latera quadratarum 
mensurarura sic inter se comparanda 
dpoupa 1 



TrXeGpov 5 1 




aKaiva 20 4 


1 


tttixuc 133% 26% 


6% 1 


ttouc 200 40 


10 li,4 



denique ipsae quadratae mensurae hunc in modum 

dpoupa 1 

TrXcGpov 25 1 

aKaiva 400 16 1 

ttouc 40000 1600 100. 
Ita haec quam hrevissime potui comprehendi, cum et 
omittere ea nefas ducerem et tamen uberioris disputationis 
in calce huius libri locum non esse viderem. 



Denique breviter commemoro de labulis quibusdam 
ponderum et mensurarum quae inveniuntur in cod. Ber- 
nensi ms. math. 250 in quarto, saec IX vel X. Ibi post 
Calculum Victorii (nuper a Christio editum) variae tabulae 
leguntur his tilulis praefixis 

OLEARIA INCIPIUNT PONDERA 
ITEM MELARIA INC • 
DE GEOMETRICA NVNC LOQVITUR 
DE REBUS LIQUIDIS 
DE SIGNIS PONDERUM 

NOMINA PONDERUM MEDICINALIUM QUORUM 
MENTIO IN CONFECTIONIBUS CONTINETUR. 

Scripsit haec Adolfus Kiessling in epistula ad Th. Momra- 
senum data, cuius inspiciendae hic comiter copiara mihi 
fecit. 



I N D I C E S. 



Conspectus scripturae compendiorum 

quibus in his intlicibus usus sum. 






Afr. = fragmenta quae Iu- 

lio Africano Salmasius tri- 

buit. 
Al. — fragm. Alexandrinum 

-rrepi TaXdvxujv (95). 
Antyll. = Antyllus. 
Ap. = Apollonius sophista 

(102). 
Archig. = Archigenes. 
ass. = liber de asse (116). 
lialb. = Balbus (113). 
Calv. = versio Calvi (141). 
C. €r, I =) collectionis Ga- 

leneae caput I, et sic c. 

G. U, III cet. 
Col. = Columella (111). 

IConst. = Constantinus Por- 
phyrogenneta in Tacticis 
(17). 
Did. = Didymi Alex. men- 
surae marmorum cet. (3). 
Didym. = Didymus £v tuj 
irepi Tfjc Trapct l Puj|Liaioic 
dvaXo-fiac. 
Dieuch. = Dieuches. 
Diocl. = Diocles. 
Diod. = Diodorus £v tuj 

Trepi CTaGuujv. 
Diosc. =s Dioscorides. 
EM. = Etymologicum ma- 

gnum (107). 
Ep. = excerpta Epiphaniana 
(32-87). 



,£?/c/. = tabula Euclidea(14). 
Eus. = fragm. Eusebianum 

(88). 
Fest. = Festus et Pauli 

epitome (117). 
Front. = Frontinus (112). 
Gal. = Galenus. 
gl. n. = glossae nomicae 

(101). 
Greav. = fragm.Greavesia- 

num (2). 
Harp. = Harpocratio(103). 
Her. = Heronianae reliqui- 

ae ; Her. I, II = Hero- 

niana tabula I, II cet. 
//e/W.=Herodotus medicus. 
Hes. = Hesychius (104). 
Hipp. = libri spuriiHippo- 

cratei. 
Hyg. = Hyginus (114). 
los. = Josephus (89). 
ls. = Isidorus(123— 127. 137. 

138). 
Iul. = tabula Juliani Asca- 

lonitae (16). 
Maec. = Volusius Maecia- 

nus (115). 
Miur. : Maxiinus (96). 
iVic. = Nicander. 
Orib.= tabulae Oribasianae 

(67—70). 
Ped. 5=i Pediasimus. 
Phot. = Photius (105). 



160 



ir. luerp. = fragm. rrepi |u£- 
xpujv (81). 

Poll. = Pollux. 

pond. =• carmen de ponde- 

ribus (120). 
tt. tt. u. = fragm. irepi Trn,- 

XlKOTnTOC U€TpUJV (15). 
Pmc. ==a Priscianus (118). 
pr. scr. = prava scriptura 

ex libris m. scr. in con- 

textum recepta (conf. v. 

scr.). 



schol. Hom. = scholia Ho- 

merica (94). 
Suid. t=a Suidas ^106). 
Varr. =3 Varro (108—110). 
vet. m. = tabula vetustissima 

medicinalis(29). 
Vict. = Victorius (119). 
v. Lat. = versio Latina tra- 

ctatus Epiphaniani (122). 
v. scr. = varia scriptura co- 

dicum vel editorum in ad- 

notatione. 



Nonnulla breviora minorisque auctoritatis fragmenta 
numeris tantum paginarum omissa appellatione significavi. 

Numeri primi quique paginas, minores post comma 
additi versus significant. Ac cum prolegomenon paginas 
tantum, non versus perscripserim , facile hi numeri ab 
illis qui ad scriptores pertinent discernuntur. 

Paginas alterius voluminis distinxi praefixa nota II. 



I. Index Graecus. 



T 

sub- 



'AjBpadu nummos signatos in Palaestinam attulisse di- 
citur 265, 8 Ep. II 104, 3 v. Lat. 

crfeXaioi bdKTuXot 37 adn. 2. 187, 10 Her. IV. 205, 
Her. 

<5rfiov iv, juexpov, cikXov, arrioc cikXoc : vide haec sut 
stautiva. 

ctYKUpa, trioboli appellatio apud Cyprios, 312, 14 Hes. 

'AYXuucO^vric 293, 19 Poll. 

'AbaudvTtoc 224, 7 c. G. IV. 247, 20 Orib. 

dbbtE vel dbbiBc, uexpov TerpaxoiviKOv , 206, 7 PolL 
312, 16 Hes. 328, 23 Phot. 347, 7. 8 EM. 

dbpouepluc (dbpouepujc) 254, 4. 

J A0audvec 313, 1 Hes. 

a A9r|vaTor211, 4 Gal. 284, 4. 12. 290, 15. 293, 17. 294, 
18 Poll. 314, 23 Hes. 330, 13 Phot. 335, 1. 340, 12 Suid. 
354, 25 EM. 

'A6r|vac Trpocwrrov in nummis Atheniensium 290, 9 
Poll. 323, 11 Hes. 330, 22 Phol. 

'Aef|vr|Ci 311, 28 Harp. 315, 6 Hes. 

Arfiva 350, 25 EM. 

AiYivaia bpaxurj, KOTuXrj, uvd, AiYivaiov v6uicua, 
TdXavTOv, AiYivaioc opoXoc, craTrip: vide singula sub- 
stantiva. 

AiYivf|Tai 290, 15 Poll. 

AiYUTTTia dpTd^ri, uvd, AiYUKTiaKi?! bpaxur), Aiyutttioc 
Kuauoc, iuobioc: vide substantiva. — Aiyututiov ueTpov 
822, 21 Hes. II 153. 

AiYUTTTiot 30. 31. 146. 181, 1. 6 Her. I. 235, 19 c. G. X. 
262, 10. 266, 9 Ep. (II 105, 3 v. Lat.). 272, 14 Ep. 294, 13 
Poll. 313, 15. 320, 20 Hes. 334, 23. 347, 1 Suid. 352, 5 EM. 
II 153. 

AioXeic 319, 20 Hes. 

dKatva (dKeva), uerpov ti jt. KevTpov cet. 312, 19 Hes.; 
uerpov beKdTrouv. ^cti be pdpboc cet. 333, 19 Suid. — 1. 
^Katva Ptolemaica sive Philetaerea 29. 35. 36; habet 10 

8CRIPT. METROL. II. H 



162 INDEX 

pedes 183, 9 Her. I. 184, 14. 24 Her. II. 186, 14 Her. III, 
197, 15. 25 Eucl. (item Asiatica 119, 12 ir. tt. u.); eadem 
habet 6 2 / 3 cubitos 186, 15 Her. III. 197, 25 Eucl. II 153; 
eadem 12 pedes Eomanos 187, 4 Her. 1V\ est 10 a pars 
plethri 183, 7 Her. 7; habet 16 spithamas (paciXiKdc) 193, 1 
Her. VI. — 2. habet 2 rrdcca,.12 pedes cet. 193, 14. 194, 
12. 195, 18 Her. VII. 197, 4 Her. VIII. — 3. habet 6 
cubitos, 9 pedes cet. 201, 7 Iul. (conf. II 149). — 4. fiic. 
quadrata habet 100 pedes quadr. Philetaereos 185, 22 Her. 
II. — 5. origo vocis falso explicatur in EM. 32 adn. 6. 

tfKeva praef. I p. vn. 29 adn. 2. 33. 182, 5. 183, 7. 9. 
11 cet. 184, 14. 24. 186, 14. 17 cet. 193, 14. 194, 12 cet. 
195, 18. 197, 4: vide ctKaiva. 

dKipor|\ov vdutcua 312, 21 Hes. 

'AKpaTavTivoi 292, 6. 297, 26 Poll. 

dKp66puov, irXfjpec u^Tpov irapd TapavTivotc, 312, 23 

^P*'AKu\ac 275, 11 Ep. 

dXdpaoroc, uucel Kox\idpiov, 333, 23 Suid. 

d\dpacTpov 146. 260, 4. 263, 13. 15. 274, 13. 275, 2 
Ep. (II 102, 6. 10 v. Lat.); capit libram olei, i. e. dimi- 
dium sextarium, 263, 14. 274, 14 Ep. 276, 23 Eus. (II 102 y 
7. 8 v. LaU). 

d\€KTpu6vujv judxr) in nummis Dardanensium 293, 23 
Poll. 

'A\e£dvbpeia 301, 3 Al. 340, 8 Suid. 

'A\€£avbpetov v6uicua 294, 3 PolL; 'A\€Hdv6peioc CTa- 
Trjp 283, 14 Poll. 

'A\eHavbpeTc 266, 10. 269, 9 Ep. (II 105, 5 v. Lat.). 

'A\e£av5peiTr|C gecrric 256, 3; conf. £€crr|C. 

'A\eHav6peujTiKri KOTu\r| 217, 1 Gal; 'A\. uva 212, 16 
Gal.; vide substantiva. 

'A\eHav6pivr] KOTu\rj, uvd, 'A\eSav6ptvdc Kua)Lioc, 14- 
CTrjc: vide substantiva. 

d\tTrap€i 274, 14 Ep. 

d\tp, oHupaqpov, 312, 24 Hes. 

'A\Kaioc 6 kujuik6c 281, 7 Poll. 

'A\KuaToc ev 6euT^puj )U€\ujv 207, 2 Poll. 

dWaY^l €Trtvevor)|u^vr) eic uiroupYiav tujv Pact\tKuJv 
rrpocTdHeujv 6td tujv KOVTOupujv fit inter 6 miliaria 200, 

15 TT. TT. U. 

d\H, Trfixuc, 313, 1 Hes. 

'Aueptac 319, 19 Hes. 

duua, Aegyptiorum mensura, 24. 27. 28. 39. 40; ha- 
bet 40 cubitos cet. 183, 5 Her. I. 

"A|U|uujv in nummis Cyrenensium 314, 16 Hes. 

duTre\tov 195, 4 Her. VII: vide duTre\oc. 

duTre\oc, mensura 5 pedum cet., 50, 193, 13. 194, 7. 
195, 19 Her. VII. 197, 2 Her. VIII. 



GKAECUS. 163 

duucTia, uerpov, 313, 3 IJes. 

"Auqpic 295, 5 Poll. 

duqpiqpopeuc , uerpov eXaiou, 313, 4 Iles. 

duqpopeioia Aristoph. apud Suid. 334, 5. 8 ; duqp. Odcia 
C 333, 27 Suid. 

duqpopeuc 1. mensura Graeca, i. q. u€TprjTr)C, 207, 4 
PoU. 260, 7. 333, 25 (conf. 26. 27. 334, 4. 5) Suid. 347, 16 
EM. — £. amphora Komana 60. 81 Afr. 83 adn. 3 Diocl. 
202, 17, 22. 203. 3. 10. 15 Her. 335, 25 Suid. 347, 12 EM.\ 
habet 48 sextarios 202, 23 Her. 258, 2 tt. uerp. (II 144, 25 
Calv.). 276, 24 Eus.; habet 2 urnas, 4 brochos, 8 congios 
cet. 257, 24. 25 tt. ueTp. (II 144, 19 Calv.); Trap' evioic 
XeycTai ueTprjTric 257, 23 tt. uerp. (II 144, 18 Calv.). — 3. 
duqpopeuc Hebraicus a Iosepho commemoratus 334, 2 Suid; 
— 4. duqpopeuc Aegyptius georgicus habet 36 sextarios 
128. 230, 8 c. G. VII. 236, 14 c. G. X; conf. dpTd0r| 5. 

duqpopicKOC, amphora Romana, 60; est aequalis pedi 
cubico 203, 10. 21 Iler. 

dvafiipacuoc tujv cujxapiujv 190, 14 Her. V. 

'AvaHavbpioric 283, 16 Poll. 

3 Av6p6uaxoc medicus 210, 14. 22. 215, 9. 216, 19. 217, 
26. 218, 2 Gal. 

'AvTi6xeia 301, 1 Al. 

'Avtioxikov TdXavTov 300, 16. 18 Al. ; 'Avtioxikoc ue- 
TpriTqc 258, 3 tt. uerp.; conf. substantiva. 

'AvTiqpOuv 281, 9 Poll. 

dvTixeip 188, 9 Her. V. 316, 2 Hes. 351, 22. 24 EM. 
II 148 Ped. 

dvTixeipov, mensura, praef. I p. ix. 45. 189, 10 Her. V. 

dTracxoXelcGai 30 Iler. 

dTrepicTiKTOC ctTrXfi (vel euGeia) YP^MMn 207, 9 vet. m. 
(conf. 207, 10. 13. 14). 219, 23. 220, 2 c. G. II. 227, 9. 10 
c. G. VI*. 

dirXai oupfiai 201, 20. 21 Iul. ; conf. YewueTpiKai 6p- 
Yurai. 

dTr\o0v Pfjua, gradus Romanus in tab. V Her. 44. 46; 
Labet 2'/v» pedes, 10 palmos, 40 digitos cet. 188,18 Her. V\ 
conf. |3f|ua 6. 

dTTOYpaqpri tou Kivcou 50. 195, 9 Her. VII; |3aci\tKai 
uTTOYpaqpai 58. II 148 Ped. 

dTr6ppuua, mensura Thebanorum, habet 11 sextarios 
146. 260, 7. 264, 3 Ep. (II 103, 8. 9 v. Lat.). 278, 7 Eus. 

diropuua 278, 7. II 103, 8: vide dTroppuua. 
Apapec 262, 12 Ep. II 153. 

3 ApY€ioi 293, 25 Poll. 

IApyoc 350, 27 E M. 
dpYupa bpaxuri, : vide opaxun 8. 
dpYupeioc, CTaTrjp, 334, 10 Suid. 
dpYupeoc 306, 6. 10: vide dpYupouc. 
11* 



164 INDEX 

dpYUpi&iov 295, 27. 296, 1 Poll. 334, 10. 11 Sidd. 

dpYupiov X. dpYupiou bpaxur), TdXavTov: vide sub- 
stant. — 2. dpYupiov omnino nummi argentei 144 adn. 4. 
146. 266, 1. 9. 11. 16. 269,.9. 15. 271, 1 Ep. (conf. II 105, 
12 v. Lat.). 290, 17. 291, 19. 296, 3 Poll. 303, 17; TdpYUpia 
pluralis raro apud Atticos legitur praef. I p. xxi. 295, 20 ss. 
Poll.', dpY^piov vocatur omnis et aenea et argentea et au- 
rea moneta 347, 20 EM. (conf. opoXoc, xaXxiva, x«^ K o0c). 
— 3. dpYOpiov, Xctttov vouicua, 334, 12 Suid.; 125 a pars 
follis 269, 19 Ep.\ conf. dpYopiov Xeirrov. — 4. dpYopiov, 
i. q. dpYupoOc (ubi vide), 161 S. 302, 13 Max.; aestimatur 
100 denariis 302, 18 Max. 253, 4. 306, 12 (ubi dpYOpiov 
to ueYa dicitur); idem aestimatur 3V3 solidis 302, 24. 303, 

1. 2 Max. 253, 4. 5. — 5. aestimatur 10 solidis 162 adn. 

2. 252, 23. 24. 257, 14. 15, atque habere dicitur 4V 6 libras 
162 adn. 2. 252, 24. 257, 15. — 6. est quinta pars sicli 
342, 14 Suid. 

dpYtipiov Xctttov vel dpYupioc XeiTTOC pendit l 3 / 4 sili- 
quam et est 125 a pars follis 309, 2. 3. 6 (308, 5. 23. 309, 1) 
gl. n.; conf. dpYupiov 3. 

dpYupiov vouicua 307, 5. 

dpYupicuoc 145 adn. 4. 267, 7 Ep. (II 105, 27 v. Lat.). 
II 151 s. 1. v. 

dpYupoTrpdTr)C 307, 15 gl. n. 

dpYopoc, i. q. dpYupouc, 144 vs. 1. 144 adn. 4. 253, 

3. 267, 5. 269, 12. 302, 17. 

dpYupouv, i. q. uiXiapiciov, 144 adn. 4. 266, 21 Ep. 
dpYupouc 1. antiquus nummus ab Assyriis inventus 

265, 6 Ep. (conf. 142 adn. 2. II 104, 2 v. Lat.)\ habuit 100 
or|vdpia, singula 60 dccapiuuv 142 adn. 2. 143 extr. 145 adn. 
4 (265, 5. 267, 15 coll. II 152). 271, 2 Ep. (II 104, 1. 2 
v. Lat.). 302, 16. 21 Max. 253, 2. 306, 6. 8 s.; idem aesti- 
matur 3V 3 solidis 303, 1 Max.\ conf. dpYOpiov 4.-2. 
dpYUpouc aequalis miliarensi habuit 2 bixpuca 144 adn. 4. 

266, 20 Ep. — 3. aequatur 18 siliquis 278, 18 Eus. — 

4. hebraice udvr) vocatur 143 adn. 2. 269, 11. 271, 4 Ep. 
(conf. II 105, 7. 8 v. Lat.). 

'ApicroTeXr)C ,