(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Mnemosyne"

This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 



at |http : //books . google . com/ 



r 



^ 



MNEMOSYNE. 



BIBLIOTHECA PHILOLOGIGA BATAVA. 



COLLEGERUKT 



S. A. NABER, J. VAN LEEÜWEN J.F., I. M. J. VALETON. 



OPKRAM 8UAM POLLICITI SUNT 



J. J. Hartxait, U. van Herwerden, A. E. J. Holwerda, W. T. Karsten, 
J. C. Naber, H. J. Polar, K. Ö. P. Schwartz, M. C. Valeton, 

J. VAN DER VlIET, J. WoLTJER. 



NOVA SERIES. 

VOLUMEN UNHETRICESIMUM. 



LlJGDinn-BATATORVlVI 



LIPSIAE, 

O. HAURASSOWITZ. 

1901. 



IV 

Ad Catnlli Carm. LXIIII vs. 178, scripsit J. Woltjer . '219—220. 

Hoinerica (cotititi, e pag, 140), scripsit J. van Leeuwen J.f. 221 —243. 

De Regia observatiuncula , scripsit J. J. Hartman . . . 244—240. 

Ad Plntarchum , scripsit J. J. H 246. 

Observationes criticae ad Luciannni (contin, e pag. 19G), 

scripsit S. A. Naber 247—280. 

Ad Taciturn , scripsit J. J. H 280. 

Ad titulos Acraephienses , scripsit H. van Gelder . . . 281—303. 

Ad Plutarchnm, scripsit J. J. H 3(»3. 

Deoruni coronae, scripsit S. A. Naber 304-306. 

Observationes criticae ad Dionysii HalicarnasscDsis Anti- 

quitates Romanas, scripsit S. A. Naber 307 — 340. 

De Crantoris fragmentis moralibas, scripsit K. Kuiper 341—362. 

Ad Plutarchum, scripsit J. J. H 362. 

De compositione Poenuli, scripsit H. T. Karsten , . , 363—387. 

Ad Plutarchum, scripsit J. J. H 387. 

De Aetolorum institutis publicis, scripsit J. Breen. . . 388—412. 

Paralipomena Lysiaca, scripsit H. J. Polak 413—443. 

Ad Aristopbanis Aves, scripsit J. van Leeuwen J. r. . . 444 — 460. 



OBSERVATIONES CRITICAE 

AD 

LUCIANUM. 

SCRIPSIT 

S. A. NABER. 



* ♦ > 



Stadia mea Lucianea per multorum annorum decursum saepe 
intermissa, nee tarnen umquam prorsus neglecta, nunc resumo 
et videbo numquid in meis commentariolis insit non plane in- 
dignum quod Mnemosynes lectures cognoscant. 

Hie omnium primum ante oculos meos obversatur imago 
Engenii Mehleri. Quorum in nostris Uteris aliquod nomen ac 
fama fuit, eorum memoria doctis viris solet renoTari scriptione, 
in qua unus alterve ex studiorum sociis, sive breyius, sive 
copiosius si fors ita tulerit, enarrat qua ratione quoye eyentu 
amicus Musas coluerit. Nil tale contigit Mehlero, qui ante 
quinquennium obiit, credo, quia duriore fortuna conflictatus, 
postremis yitae annis latitare maluit in angulo quam famae 
consulere et studiorum fructus in medium proferre. Ego autem, 
dum memoria repeto annum 1852, quo Eieblius mecum Mehlerum 
in societatem adsciyit et Mnemosynen in lucem produzimus, 
Bon committendum puto ut meritissimi yiri parçntalia frustra 
anquirantur; eoqne magis boc a me officium postulari yidetur, 
quum de Kieblio et breyiter dixi Mnem. 1874 p. 223 et yitam 
plenius enarrayi yernaculo sermone in peculiari libelle, in quo 
feci quod potui ut tum Gobeti et duorum aliorum carissimorum 
capitum, tum Eieblii imaginem y ere ac fideliter depingerem. 
Bestat iam ut de Meblero dicam. 

1 



2 LUCIANUß. 

ËugeniuB Mehlerus Ëmbricensis venit Leidam ad nos anno 
1846. Yixdum yigesimum aetatis annum egressus erat et Bon- 
nae studia iam absolyerat, nactus celeberrimos praeceptores 
Welckerum et Bitschelium, amicos autem, de quibus statina 
omnes optima quaeque sperabant, Leopoldum Schmidtium ei 
lacobum Bernaysium. Welckero duce animum imprimiB appli 
carat ad mythologiae Studium; hinc etiam sibi elegerat disser 
tationis argumentum, in qua ad publicam commilitonum dispu 
tationem exbibuerat priorem partem eorum quae de Mnasei 
Patarensi collegerat. Sed quo primum die Septimontio relict« 
in banc palustrem terram delatus est, captus fuit amore Athe 
narum Batavarum decrevitque patria relicta nobiscum manere 
Cito moribus nostris assuefactus est et brevi tempore Hollandic< 
ita fabulabatur, ut in paucissimis proderet peregrinam originem 
Quotidie una erat cum studiosis iuvenibus qui ducibus Bakic 
et Cobeto antiquis literis operam dabant; mox Cobetus, Geeliuß; 
alii professores eum in familiaritatem receperunt; verbo, eral 
quod sibi plauderet, nam omnes augurabantur mox fore ut ii 
aliqua honorifica statione collocaretur ; sed doctoris Bonnensie 
titulus non sufficiebat ac prorsus necesse erat ut Regio décrète 
conyenienter legitimis examinibus peractis apud nos literarum 
doctor renunciaretur. 

Antequam ad novum opus se accingeret, absolvere Toluil 
4uod Bonnae incohaverat et anno 1847 edidit quotquot Mnaseae 
fragmenta reperire potuit cum docto commentario, in quo 
post Prellerum multo plenius explicavit quae strictim attigerat 
in dissertatione Âcademica. Deinde hac cura profligata, quam- 
quam ad extremum gloriabatur fuisse se duumvirum Bonnen- 
sium discipulum, Gobeti assiduus auditor factus cum reliquis 
commilitonibus ad illustre exemplum quod intuebatur, se effinxit. 
His studiis intentus unum et alterum annum transegit et anno 
1850 in lucem emisit Xenophontis Convivium cum criticis ad- 
notationibus , in quibus ipsum textum saepe féliciter emendavit 
omniaque severissime exegit ad normam Atticae dialecti. Adu- 
lescentis opera est multaque, uti opinor, postea aliter administra- 
visset; sed in adnotationibus haud pauca inerant quae veterum 
literarum amantes allicere poterant, nam post Orationem Inau- 
guralem Cobetus non amplius ad scribendum animum appulerat 



LUCIANÜB. à 

oecdam cogitarat de FariU Lectionibus colligendis. MeUerus 
AQtom primus fait, qui exemplo ostendit, quantos progressus 
ingeniosus adulescens brevi tempore facere posset in schola 
Cobeti, qui uescio quomodo studiosos iuvenes secum rapiebat 
omnesque antiquitatis amore incendebat. Ipse Mehlerus boc 
testatus est in Epistula ad Ritscbelium, quam Xenopbontis 
editioni praemisit. 

Tandem, anno 1851, Âcademia Lugduno-Batava Meblerum 
cinxit laurea doctorali. Argumentum dissertationis Gobetus de- 
derat. Sunt Heracliti AUegoriae Homericae, quae quinquies 
prelum iam exercuerant; sed in operis calce aliquot paginae 
desiderabantur. Gobetus in Yaticana Bibliotheca très codices in- 
venerat: erat Godex 951, in fine mutilus, ex quo derivatae 
erant omnes quae eousque prodierant editiones; erat Godex 871, 
qui paulo quidem plura con tine t, nee tamen integer est; erat 
denique Godex 305, in quo servatur posterior pars Allegoriarum, 
inde a capite 41, pag. est 86 Mehleri, usque ad finem. Horum 
codicum coUationes Gobetus insigni liberalitate Meblero ultro 
obtulit eique auctor fuit ut accurate conferret et enotaret 
scripturarum discrepantias in Homeri Scholiis, in quibus multa 
insunt ex Heraclito excerpta. Omne hoc Mehlerus laudabiliter 
praestitit ac praeterea corruptum textum baud vulgari acumine 
passim emendavit itaque haec Batava editio principis editionis 
instar est. Aliquot annis post fuit Teubnerus, qui Meblerum 
rogavit ut no7am Heracliti recensionem adornaret, quae cum 
aliis quibusdam opusculis mythologicis locum inyeniret in Bi- 
bliotheca Teubneriana, Nescio quomodo res eyentu caruit, sed 
per complures annos nos de Heraclito per epistulas egimus 
multaque amicus iam collegerat, quibus existeret altera editio 
baud parum emendatior quam prior. Auctor fui Mebleri filio, 
qui yeterum linguas docet in Gymnasio Amstelodamensi , ut 
aliquando patema adyersaria excuteret et cum Mnemosynes 
lectoribus communicaret , si quid etiam bodie inesset quod docti 
Tiri libenter logèrent. Non omnia certe Meblerus exbausit Mnem, 
1878 p. 402 sqq. 

Insequens annus, 1853, natalis fait Mnemosynes. Graye onus 
erat quod in nos receperamus necdum Gobeto potueramus per- 
suadere ut ipse scribendo nos adiuyaret, etiamsi nobis bene 



4 LTJCIANÜ8. 

vellet ipsaque re, non modo verbis, suam ostendisset erga nos 
propensam Toluntatem. Primam Mehleri vifißoXoy fuit de lo. 
Steph. Bernardi Commercio Litierario, quod Leidae in Bibliotheca 
asservatur. Insunt ad Bernardum epistolae Ruhnkenii, Valcke- 
naerii, Reiskii, Piersoni, aliorum, quas editor brevi sed docto 
commentario illustravit. 

Non omnia enumerabo quae Mehlerus sub Mnemosynes tutela 
esse Yoluit et post unum et alterum annum eius nomen in 
scriptorum indice rarescit. Nempe fortuna longe parcius quam 
amici optabant, blando vultu eum adspexit. Primum baud its 
firma valetudo erat, quae aetate ad senectutem vergente in 
dies fiebat deterior. Edito Heraclito yocatus est Gampaniam ad 
Isalam {Kämpen), ubi ad certum tempus pueros docuit, donee 
ad pénates suos rediret praeceptor qui stationem tenebat. Deinde 
post aliquod intervallum Helium {Brielle) profectus est, ubi 
conrectoris munere ftmgeretur. Hand ita multo post Snecenses 
ei scbolam commiserunt regendam ibique mansit, donee anno 1871 
mihi successit, qui Zwolla Âmstelodamum evocatus fueram. 
Itaque mense lanuario anni 1896 eodem ferme die nostra qui- 
nivicennalia célébra vimus , quibus Zwollana inventus certis in- 
diciis significavit quanti suum Bectorem faceret ipsaque Beginae 
mater propter singularia mérita eum virtute nobilitatum esse 
pronunciavit. Sed hie festus dies debilitato seni fere postremus 
illuxit, nam brevi post ingruentis morbi vi oppressus fuit. Ipse 
veni ZwoUam ad exsequias meisque oculis vidi quanto honore 
cives Bectorem Gjrmnasii prosequerentur. 

Numquam destitit colère literas , sed nostras Musas severiores 
non nisi parce et infrequenter poterat adorare. In causa erat, 
uti dixi, valetudo; deinde fere obruebatur scholastico munere, 
nam nova lege lata discipulorum in Gymnasio numerus insigni- 
ter creverat. Accedebat privata institutio; quin etiam, ut rem 
familiärem sustentaret, déesse non poterat parentibus, qui 
rogabant ut filii apud Bectorem domestica educatione et disci- 
plina continerentur. Saepe miratus sum, qui fieri posset ut inter 
tot tantaque negotia satis superesset otii ad edendos tot libros 
et libellos in usum tironum. Sunt grammaticae utriusque linguae, 
sunt lexica, sunt historiae literariae, sunt versionum libelli — 
ihemaia appellant — alia fortasse. Inter haec multa erant Ger- 



LUCIANUß. 5 

manica quae conyertit in nostrum sennonem; semel et iterum 
fecit ut Oermani cognoscere possent quae populäres nostri Bei- 
gice Bcripßissent. Verbo ut dicam, tota vita incredibiliter labo- 
riosa fuit. 

Inter tarn multipliées occupationes quum Meblerus districtus 
esset, iamdudum iacebat mythologiae et my thologorum Studium; 
sed identidem redibat ad Lucianum, yeteres suas delicias, ut 
dicere solebat. Itaque anno 1882 in usum scholarum prodiere 
Luciani Dialogi Quatuor, cum praefatione multarum paginarum, 
ex qua luculenter apparet quid senex etiamtum praestare potuis- 
set, si omne otium contulisset ad philologiae Studium. Posthac 
nil tale componere aggressus est et iacebant collectanea quae 
ad Lucianum undecumque corraserat. Anno 1895 inter discipu- 
los meos erat Hermannus Otto de Jong, qui hodie in gymnasio 
Harlemensi praeceptoris munere fungitur. Hie quum circum- 
spiceret dissertationis Academicae argumentum, tandem de Lu- 
ciano aliquid constituit conscribere. Ego autem quum nossem 
Jongio nullum ducem fore meliorem, eum Mehlero commendayi 
isque eo libentius nobis morem gessit, quum animadverteret 
amicitiam esse inter Jongium et filium, qui tunc itidem studio- 
rum causa Amstelodami commorabatur et breyi post pariter ex 
patema disciplina profectus disputayit de Plutarchi Vita Homeri. 
Itaque rector Zwollanus magis quam ego Jongii et Mehlèri iu- 
nioris promoter fuit et utraque dissertatio documente est quid 
amicus meus potuisset praestare, si fayentibus Musis in ampliore 
theatre spectatus fuisset. Sed paucis diebus antequam Exercita- 
iiones Criticae in Lucianum critico doctorum examini summissae 
fuerunt , meritissimus senex misero fate extinctus est. 

Haec habui quae praefarer antequam novo operi manus ad- 
moyerem. Itaque honoris causa initium sumam a quatuor dia- 
logis quos Mehlerus edidit. Sunt autem Timon, Philopseudes , 
Yerae Historiae et Oallus. 



Timon. 



ixapelefL, Dele praepositionem sk. Etiam Lucianus sic solet ge- 



6 LUOIANÜB. 

netivum eleganter praemittere , cf. Deor. Dial. XX. 1 : tjjç "ïitiç 
h r$ Tapydpcp, 

§ 29: âç a Xiloç iî xct) iXivi^tpéq, a UKoûts. Teneo quod 
olim correxeram: aç iéXtoç J, cf. Mehl. Praef. p. xvi. Certe 
particula ii maie abundat, cf. Hermotim. 59: ùç i^tffôiipog eJ. 

§ 40. Mercurii verba sunt: iyù H ÙTip riiv A/TVJfv h rhv 
oùpavhv àvctTTTiiaofiai. Itane ex Attica supra Aetnam in Olympum? 
Malim: ÙTip t^v 'ArTiJcifv. Qui locum corrupit, intempestive 
memor fuit eorum quae leguntur § 19: vv H fiifivfivo, a 'Epftfjf 
iTctviàv Tcpiç ^fixç iyeiv rovç Kvx?iU^aç ix rif^ hhv^ç. Contra 
§6: /x Tjjç Oirinç èvauaxfitvoç fieydXify Tcoivi^aç 0\6yx, mirer 
quod Fritzschius reiecit elegantem Fabri correctionem : ix riiç 

§ 56: oM» yxp iç ficc^» fih ifio) iëJirvov Ixxvév, i^ov H 
fiiiçov ttjßov Vi xcipi»fiov !i ilfroTê Tpu0qiffv, ixlyov TÛv ixSav, 
At sal minimo pretio prostat. Hom. Odyss. p 455: ov vv yi 
X i^ olxou cr^ iviçir^ oui* xK» ioltfç. Secundum Horatium 
cum sale panis latrantem stomacbum bene leniet. Kiviuvsùouviv 
01 iXiç Tuv ixxoûv oxfjuv o\l^ov ilvai xoù ijivvfia , ut scribit Plutar- 
chus Quaest. Conviv. p. 685 A. Etiam in tenui victu sal sup- 
petit, sed, uti aequum est, parce utuntur omnes. Sunt longe 
dissiti mortales oî où U»vi ûiXacr^ay ivipeç oùii 6' oiXivvi (ai- 
fiiyfiévov sTiotp îiovffi. Itaque si Thrasycles ille — cuius sunt 
apud Lucianum verba ad Timonem — salem ad mensam ad- 
hibet, uondum Tpv^qt, sed facit quod omnes divites et pauperes 
semper faciunt et nemo prorsus est, cui non Ja/^öv tcùv ixâv 
satis sit; nam diutumo tempore, opinor, opus est ut rov ipu- 
\ovfi6vov TÛV ixSiv fiHifivov comedas. Praeterea hoc certe apparet 
ex Arist. Eccl. 813 cavisse aliquando Athenienses ne sal carius 
veniret: hoc enira condimento omnes quotidie fruebantur. Item 
Romanos summa ope hoc cavisse videmus Liv. II. 9. Quid 
autem Thrasycles? E/ itots rpüCpwj^, ad mensam adhibebat non 
ixiyov TÛV i}i&v, sed ixiyov tSv iXaûv, Etiam olivae, quam- 
quam sale sine dubio cariores, exiguo tarnen pretio Athenis 
prostabant. Notissimum est quod Plutarchus tradit Moral, p. 



8 LUCIANU8. 

ubi nescio quia (nnlreti oxHh rûv irohurtXûv iAA* £prov i^ àyth 
pig xx) i^fOVf elirore eùtifiëplctç ifiipav iirtrsXolti , ipu^itiU V 
0auxtaç. Yilem banc speciem fuisse dixeris, quocirca erravit 
Lexiphanes § 5, quum facit adulescentem luxuriae deditum 
MlovTct 0au\lȍ, Obiter notabimns hand dissimilem corruptelam 
in Lysiae Oratione inp) rod trtiKov § 18: ifio) roivuv rovrav oi 
fiiv ^iKotf o\ ïi hcL^opoi frsp) rûv ifiâv ruT'^^ffvovo'iv Svreç, In 
nupera editione Herwerdenus retinuit verba ^ep) rm ifiav quae 
olim deleverat; Weidnerus aut^m commendavit : inp) rûv ifiépuv. 
Si qnidem verba corrnpta videbuntur, longe facilins rescribere 
poteris: ^ep) ruv iXauv (EAAHN — EMHN). Of. etiam VoU- 
graffius Mnem. 1899 p. 223. 

Philopsmdcs, 

§ 1 : 9roAAff , a Tuxtccifi , iç)v x rohç ivSpûirouç ivlouç ivoty- 
xi^ei rà \p6vitj xiyeiv, Olim correxeram ivlore idque Mehlero 
probavi. 

§ 3 : rd 32 k») TréXnç Ijiti ko) Uvui iroXXà xoivf xa) itifAOfflqt 
rpgùievSaïf irâç où yixoiov; Malo : tivti S\», 

§ 7: éî rohuv — tov iiévTX r^ç fivya^ijç — Iviiiffeiev êïç 
iipfix xiovroç apri ivoiapivroç — ctùrlxx ira 6 er ai rh 
ixy\i(iet, Gommendo: iiroixpiv et iraivercti, 

§ 20. Primo obtutu mira videntur illa: iroXXoi Ixttvro eßoXoi 
irpiç ToTv iroioTv xùrov xoù iXX» vofAKTßiTia àpyvpci irplç riv 
fiifphv xtip^ xexoXXyifitv» xa) TriraXa iÇ dpyupov itaque hic haesit 
Herwerdenus et in Mnem. 1879 p. 94 commendavit irpoç riv 
(Â^va vel /xifwVxov. Mehlerus ei de cormptela assensus est, reiecit 
autem correctionem. Scilicet neuter memor fuit Rutgersii in 
Variis Lectwnibus p. 461, qui iucerandi morem copiose illustra- 
vit itidemque Luciani rationem habuit. Quoniam hodie multi 
sunt quibuB non est aditus ad doctissimos Kutgersii commen- 
tarios, lubet potiora quaedam exceri)ere. Veteres ubi vota conce- 
pissent, concepta tabellis inscribebanl. Festus: Vota nuncupata 
dicuntur quae consules, praetores cum in provinciam proficiß- 
cuntur, faciunt; ea in tabulas praesentibus multis referuntur. 
Suetonius Augusto c. 97: Vota quae in proximum lustrum 



10 LTJOUNUS. 

cesBiintur ftinditores ivh rov TaXa^lov § 16. Alibi copiis praeest 
i ex rov 2qih»K0v ro^ér^ç ^ § 18. Urbs est § 29 fiera^ù rov 
U^itiiuv xcb) Tov 'Tiioûv iipoç. SimiliteFi uti coniiciOi bellatores 
illi adveniunt iirb ruv ùirip r^v Katr^ti^etxv âçipuv. Quod 
ad yeterem nominis formam attinet , itidem pro Imag. 7 K as 0-- 
viiirux appellatur, non Ketvfftiinj, Sic duplices formae sunt 
*I0i^Jvif et 'l^iyivita, ^Hpiyévti et ^Hpiyivetoi' quocirca saepe 
BTiBpicatus sum Penelopen dictam fuisse Utivexiirtiv et n*ivëXiv6tot¥. 
*AvTiyiviiç est, sed 'Avrlyovoç et 'AvTiyJvjj* analogia late patet. 

§ 17: ace fie eïxH^tiv fiij ipa rotoùrou rtvbç xcù irixm iva 
(iyâvoç) yevofiivou ''Ofmpoc iiriXaßev otTfiart v^xi rhv ^la, Haec 
Bufficiunt et languent verba quae sciolus inseruit: iTr) tç5 roû 
ZapTTiiiiifOç tavircfi, 

§ 21: eùSvç ii rh rgJxoç xatipptlro xotï lifAxç Tobç eAxßot- 
X&rouç irHotrav. In Graecorum narrationibus omnia fiunt mira 
celeritatei Sxttov voiifiaroç. Yalckenaerius ea de re egit ad 
Eurip. Hippol. vs. 1186, Boissonadius ad Eunapium p. 210, 
Gobetus ad Gharitonem in Mnem, 1859; ipse quoque idem ar- 
gumentum attigi m Meiern. 1873 p. 149. Hinc commendo: 
xat^ptiTO, Similiter habemus Tyrannic. 8: ^ fiiv rvpctwU Hiti 
xotiißpfiro. 

§ 30: îotxe Y dpxh xctxûv fieti^évoùv ylyvevôai voXXixiq ii vphç 
Th ßiXTiov fAeT»ßoXii. In talibus Graeci particulam addunt: 
îoixe y {ip») ipxh xctxûv fieiÇivuv ylyvBVÛxt, 

§ 32: f/ TTore imxivot to xijToç. Bellua hoc certis interval- 
lis faciebat, unde apparet verum esse: i^ire Avaxivoi, i. e. 
quoiieacumque, Sed recte II. 1, dum flamma iam viscera con- 
sumebat, ipyérepov âvixccvxe xx) tlirore xvax^^^h '^»X^ 
ffvvifive, 

Ferar, Hutor, II. 

§ 25: lléxei ii xixtiv^i ravTX, oÎx^(t6xi xviévTxç U tivx râv 
iirtxëtfAivuv viiaoov. Immo: ire pixêifiivav. 



LÜCUNÜB. 11 

§ 25: fyà fihv où irxpiifiiiv ' iriyxotvov yàp iv r$ ^vfiTTO^l^ 
xoifiaßtvoc. Vix intelligitur, verba Mehleri sunt, qui fieri potue- 
rit, ut in cenatione obdormiverit et ut dormientem in ea reli- 
qnerint convivae: nox erat et fecit quod reliqui omnes, dormie- 
bat in buo lecto niniirum, ut Menelaus qui irep) rh fA€ffovvxTtov 
àviypêTo, Fieri potest ut recte Mehlerus vident sintque verba 
iv rqü ffufivo^lcp perperam repetita ex proxime praecedentibus ; 
mihi tarnen tunc placuit et nunc quoque placet: h rqü ^Kifi- 
TT oil Cf. Cf. Philopseud. 11: tov MUav iupâfAiv aùrhy im ^KlfAiro- 
ioç ÙTO Tûv ifAoiovXuv ^poffKOfit!^ifi6vov, Etiam Gellius, Noct. Att. 
XIX. 10, offendit aliquando Frontonem meum cubantem in 
scimpodio Graeciensi. Idem vitium recurrit Dial. Meretr. XV. 1 : 
ràv Tépyov ivi tov ^VfiToalov Kara,9viv»ç tcov rpix^v, ubi 
omnino legendum: iirh tov ^xi/zTroitov, Cf. Dial. Meretr. III. 1 : 
iir) rod 7r\ti<riov ffxlfivoioç xctTixetao ^iov^x koù Xuttovvol ixéïvov. 
Ebrii tan tum iv r^ ^ufiiroalcp quiescunt, cf. Deor. Dial. XXIII. 2 
et Navig. 13. 

Somnium s, Gallus, 

§ 1. Qallus gallinaceus fCp* hTcipxq eùûùç ^hv. Necessarium 
duco: «$' hvipxç, Pariter apud Aristophanem Vesp. 100: oç 
fy i^' iffiripaç, Leeuwenius primus intellexit verum id esse 
quod in Cod. Rav. et Ven. invenitur: d(p' h^épaç, h. e. statim 
post solis occasum. 

§ 1: vvv yip fiot ^piyfixra icotpi^eiç fisTctTriiiûv iv r$ 
9%iT(fi. Uter verosimiliter /st£T«Ti^Si}o"f ta/ , gallus an Micylus? 
Si gallus, recte se habet fitrctvtiicûv, sin autem Micylus, quod 
equidem malo, necessarium erit rescribere fA6TCLiry,iccv, Quo 
eensu vpiyfiara vapixsiv cum infinitivo construatur, Cobetus 
ostendit Mnem, 1857 p. 300. In Vespis 312 est: /V è(jt,o) Trpiy- 
fMtra /SoVxéiv ^apixv^, quem locum felicissime expedivit ut sibi 
ipse plauderet, sicuti apparet Prae/. Nov, Led, p. xxi. Eodem 
modo est in Xen. Cyrop. IV. 4. 46 : vpccy(jt,ara vapi^ovvtv iici- 
fiiXi^êai , Anab. III. 2. 27 : ox^ov Tapixouvtv âyeiv, Plat. Fhaed. 
p. 115 A: Trpiyfiaret r»U yvvatÇ) ^apixftv vexphv Xotieiv, neque 
hie usus hodie obscurus est. MeTXTTfiiiv autem usurpatum est, 
qnemadmodum fieTotrpixftv, (A€Tiiv»i , fASTavifiTnvûai et in omni- 



12 LUCUNTJB. 

bus hisce compositis eadem cernitur vis praepositionis i^rà. 
Vide modo Appian. Hannib. 23: t^o-iv iviviTroif x») fisrsTriiicsy 
i^itiâç, quem locum Passovio debeo. 

§ 5: trt ykp trh ivairefiiriZv '^^^ Sifitpov; Bequiro: fn ykp 
yyv eademque utar correctione § 32: In yap ffv êvêipuTraç rhv 
tXovtov ; 

§ 11: «/V^ffiv oiv fAÂTifv XÙKoç ;^âsv«v wotp» (nxpév. NoyimuB 
proverbium Xùkoç ïx^^evj quod usurpatur M rôov r^ç ix^lioç 
àworuyxavivroiv, uti scribit Diogenianus Prov. 520. Idem pro- 
yerbium Photius quoque enotavit et vide quos ad illum locum 
laudayi. Apparet quod nescio quomodo doctos viros bucusque 
videtur latuissci interpolatum esse id quod est fiirnv. LupuB 
in fabula ^^^o-xtfv semper frustra est. Eecte legitur /xirifv iwh 
XotvivTsç Dial. Mort. V. 1. 

§ 14: rdv ytlTO¥X youv (aoi rov oiAértx^oy oMa rhv ZlfAOivct, 
(ri y) où frpo iroXXoû htwviivavTa voLf ipLoL Vides quid exciderit. 

Abbiuc sequar vulgarem dialogorum ordinem. 

Somnium s. Vita Luciani, 

§ 2: ßixc îf ÎTrirovç tj xx) vij A/' ivêpuTrovç iviTrXarroy elxi- 
T63Ç, âç iiéxovv rq3 varpi, Gontuli Piscat. 38: îin^e rovç ay- 
ipotç ivapyâç xottàinp èirl Ttvoç ypcc^ijç rà Trivrx iotxérctç , nec 
potui non suspicari praestare: êlxiraç eademque illa forma 
etiam altero loco fortasse reponenda est pro iotxérxç. Hic 
convenit mibi cum Hartmaimo p. 52. 

§ 6: ipTt y »y avili; viri rijç hipotç elx^f^^^' Malo: éiA- 
xéfitiv, 

§ 7 : ovTCors ivu M r^v ikXoiaTriiv, rijv if %r plia x») rovç 
oîxirxç xxrxXf^àv, oiVi i^r) xéyoïç iv xiv ivovrxl (tb TrxvTêç, 
Hic interprètes iam olim haeserunt et lacunam agnoscere sibi 
visi sunt itaque quae deerant sunt supplere couati: oùV i^) 
Xéyoïç («AA' sir tpyoiç). Fritzschius commendavit: oùV iri xi- 



LTTGLiNUS. 13 

yoiç (yiXtiT» ècp^iianç àw" iv ipyoïç) iTMvhovrotl ffs, Neque 
haec Bnpplementa mihi magno opère placent, nec tarnen Hem- 
sterhnsinm sequar, oui ,,oratio est morata, quae, sicut in dra- 
maticis nsu venit, ipso gestu et yxdtu ad irridendnm composito 
inyari debet." Yitii sedes alibi quaerenda est: commendo: oùV 
tw) xiyoïç iviiaoï^rxl ffot vivriç, quae verba ut inteUigas 
gestu yel yultu nihil opus est. 

§ 14: rctuTCt hi ?^eyoiJfftiç avrijç où vepifiêlvaç iyà rb rixoç 
râv Xiyav ivaçàç ixêCp^iviiAtiv x») — fierißotivov irpoç r^v 
Tlaiielav, Quid hoc est ire^iivififtvl Correctio i^tiXifitiv satis 
semet ipsam tuebitur. 

§ 17. Apparet quid sic ;i^«iAe«piyd# Svnpoç, qui scilicet multum 
differt ab a Midsummer Night's Dream , sed prorsus otiosum est 
quod additur: on fiijxtçal f/V/v al vùxTêç, Gerte non persuasit 
Fritzschius Quaest. Lucian. p. 33. Vide quoque Hartmannum 
p. 52. 

Prometheus es in verbis. 

§ 5: iliotxa fMi X») roùfiov xifmXoç iv hlyuirrloiç i y o] Y 
ivêpoùTot rhv ;^âsAivdv Uti aÙTîjç tavfAa^uffi. Gorrexit Fritzschius 
i¥T* auTîfç, sed simplicius erit ix* »ÙTfjç. 

Nigrinus. 

Epistulam ad Nigrinum Lucianus ita orditur: j lûv Trxpoi- 
fü» cpmrl' yXatvx* eîç *A$iivctç, &ç yixotoy h si riç ixeT xofiH^oi 
yXaivxxç. Satis hoc est, nec feram in textu quod interpretationis 
causa adscriptum fuit: ort TOAAa/ icap' olùtoU shh. 

§ 3. Nigrinus eloquii dulcedine Lucianum deyinxit ut iam 
non pateretur se abripi et rotrccvrtiv rtvi fMu ruv Xiyoav ifißpo- 
ffietv xaTiffxHaffëv uçi xct) ràç Zitptivac txeivaç xct) tAç itiié- 
vaç xa) rh 'Ofiiipov Aurdv ipxalov iiroieJÇar ouru ii^irhia 
i^êiyÇaro. Quorsum hic pertinet lusciniarum mentio? Hoc nemo 
facile dixerit itaque fuerunt qui corrigèrent ràç K^Xtiiéifctç ' sed 
Fritzschius recte reponit apud Homerum, de quo hic uno quae- 
ratur, neque luscinias &bulosas neque KfiXtiiévxç exstare. Minime 



14 LUGIANUS. 

tarnen Bequar eundenii cum contendit expuncta conianctione 
xoti ipsas Sirènes luscinias fuisse dictas; quod enim eo nomine 
appeUantur apud Lycophronem, id nihil ad rem et inepta pro- 
pemodum appositio est: riç Zeipijvaç ko) itiUvaç, Sed rem 
apud animum tuum reputa. Sirènes retinenl cantus dulcedine 
praeternavigantes ; lotus facit ut iidem patriae obliyiscantur : 
estne apud Homerum tertium exemplum rei tam firmiter ad- 
haerentis ut avelli nequeat ? Est : nempe Odyss. e 432 : 
cùç Y oTi TTOu^^ùvoioç SotXififiç i^tXKOfiivoto 
irphç xoTvXtiiové^iv vuxivx) KôuyyBç Ixovtoli, 
Itaque corrigendum est : xa) rkç xoTvhyiiév»ç (xorvAHÀON AS 
— AHAONAZ). Quid ipx^Tov oit Hemsterhusius docet, quem 
praeterea conferre poteris ad Dial. Marin. 4. 3, ubi codices 
xorùXxç habent, Gobetus autem xoTuXy{iôy»ç reposuit, de qua 
correctione Fritzschius baud sine causa ambigit quid pronunciet. 

§ 7 : rovç Xéyouq ovç rére îiko\j7» , vuvcty ilpay xoù ^piç 
ifActuTov ivocruXlrroiv où fiixpàv ix^o Txpxf4,vêlxv. Hic sciendum 
est in optimo codice <l> legi ^uvsyëlpuv eaque lectionis yarietas 
manu ducit ad <r\jvei pay, Aéyovç eipsiv et avvelpetv idem fere 
est quod Ai^f iv * ostendit boc Gobetus ad Philostratum in Mnem, 
1859 p. 122. Pellucet tarnen ubique primitiva nectendi signifi- 
catio. Aflfert Gobetus Demosthenis locum ex Orat. de Corona 
p. 328. 12 TTiCpoivxvxyixuiç xa) ^uyetXox^Ç piifietT» xa) Xiyowç 
ffifvelpst TOÙTovç ŒxCpùç xa) iweuçl, qui locus itidem Polluci 
obyersabatur lY 27; xéyov iixTnpivxffûxi , slpat, 7vvBÏpai iirvivç) 
Tëptoiovç, ivriêsTct xri. Ita Lucianus quoque loquitur; Piscat. 
22: ^uvelpêTi r^v xxntyopiav xx) heXéyx^'''^' Timon. 9: Xiipovç 
(AëyiXifi Tîp ^avi ^vveipévTuv, Prometh. s. Gaucas. 5: ah fiiv 
^ep) Tfjç x},ov}jç îjiii (TÙvêtpe, Latet, nisi fallor, mendum Yitar. 
Auct. 23 : KsiTToy pi^oiç ßißxlotq Trxpxéviyovrx rviv Ixptv xx) <rxi^i» 
fTvvxytipovrx xx) ooXoiXKFfJLÛv efAirifLvXifAByov xx) iréTTuv pti- 
fixTuv, malo enim avvilpovrx scribere. Imprimis perfectum 
passivum calamitosum est milleque modis corrumpitur; yeluti 
in Toxar. 43 recte legitur: hx tûv iiivrav fAerx^v htlpav roù^ 
ixxTÙXojjç y sed § 33: xTroTplet Tijv xXuatv ^ iiiiêVTo i^fjt;, râv 
x?^otûv il:; xùriiv i tei pofiivuv, prorsus necessarium est }/éip- 
fiivuv. Apud Ammonium in voce XxXelv* ri fûy iie^tivxt xéyov 



LUOIAiïUS. 15 

avvatpovret xiyetv $«0-/, miror Valckenaeriiiin non attendisse 
»nimnm nec correxisse : ^vvelpovra. Unam praeterea Euripidis 
locum enotabo: is legitur Troad. 1039: xi Kv^p/^ xéfAirou 
xàpw — xéyotç IveîTûti, sed elegantius duco ijulprat, sicnti 
Bomani sunin inserere nsurpant. Gff. praeterea Fritzschii Quaest. 
Lncian. p. 41. 

§ 9. Sine sensn editur: iKeîvo fiiv tçu ^pix^tpov, &ç ifieivov 
ify K») &\\aç ^oiiiTiiç Uuç hi^iêt. Ipse contextus evidenter 
flattât: ùç ifieivov àv xa) aùrhç o voihitijç. 

§ 13: ^ffvxi T<^ ^v ù^t^êiy^ctTO irpo77foio6fievoç ^^avûeivetv. 
Otiosa particnla est; reponam: ^wxv ^'^ ivêuTe^Hy^aTo, 

§ 14: 0avijv ixou^cci frâyruv l^ni xotvfj vpoißivcav, Stultum 
hoc est pro irpo'iifiivuv. Nec dissimile yitium est §35 x«- 
êlxëTo pro xaiîxTO. 

§ 38. In Ubris est sine sensu : oùxouv xcc) xùrhç fitih ipiy 
IfjLoXoyëU) Fritzschius post xMç inseruit rûv otùrùv recte ad 
sententiam, sed parum eleganter; quodsi in tempore meminisset 
confnndi solere aç et x»l , non dubito quin maluisset: oùxodv 
iaavraç vifilv ipiv i(MXoyeïç'y Itidem Hemsterhusius conferen- 
dus p. 294 Ed. Bip. 

Judicium Vocaliuin. 

% 2. Levé est reponere neutrum genus (puxiatrov et iyayév, 
uti et § 6 àirexi^av et iKitû^av de ea re iam Hemsterhusius 
dixit itemque Schwarzius Mnem, 1885 p. 91. Verum quid illud 
est quod sequitur? Sigma dicit: ù^ ixiyo\j ieîv ^(tvxI»v iyo^ 
yivT» {Ay oty ivt) fitiii iv ypififjLot^iv iptußeTaeat , h hep il 
xsîffêat Tov rpi^ov, Postremus qui quantum novi hune locum 
attigit Herwerdenus est Mnem. 1879 p. 211^ qui ita disputât: 
„Becte quidem editores repudiarunt alteram lectionem roD ^é- 
ßcu, sed tarnen valde suspectum habeo genetivum cum Hem- 
sterhusio et Lehmanno, quorum hic toTç \pi^oiç , ille t^ \l/é0cp 
corrigebat. Mihi prae utrovis placet : iv h(p il xiîaêal rcp x^fé^ep**. 



16 LTJCIANÜ8. 

Niminim Lucianus ei respicere visuB est Plat. Theaet. p. 174E: 
ré re vlyfiot x&v i^Ù¥u¥ ici, xj/é^oç rtç fiivov, neque Hemster- 
husius hoius loci immemor fuit; desidero tarnen equidem iocum 
paolo salsiorem. Aut omnia me fallunt, aut \ljé^ou malesana 
correctio est; proficiscendum est a lectione rov ^eßou, quae per 
se spectata absurda est, sed quo magis est absurda, eo Terisi- 
milins videbitur intus celare id quod verum est. Sed quid cesBO 
meam suspicionem expromere? h Iffu ii xgTffôat r$ KJsrx«. 
Etenim inier rh xéirv» et rh $7 exiguum discrimen est; alibi 
abiit in syllabam al' cf. Bast, ad Greg. Corinth, p. 82. 

§ 3: Hkcciov ovv oùx ùf^iç ot iiKcH^tre vûv, ÀAAa ko) rà Xoiirà 
ypikfifi,arot rtiç icelpaç îx^iv rivà $uA«xify. Lege: fiévov, 

{Ad Timonem vide supra p. 5.) 
PrameiAeus s, Caucasus, 

§ 3. Exclamât Prometheus: oJa viiroyi» i Kaxoictlßm oiüh 
iit¥0¥ Ipyxaißtvoc, Cui Mercurius: oiiih ieivh B\pyà9Cù\ 
Ita lacobitzius edidit, quum olim recte legeretur êlpyotaiAi- 
voç' itidem requiritur perfertum êlpyot^at, sicuti in para- 
graphi fine recte scribitur: ieivà t\py»<r(ihoç ^iiq fi^iih iitKiiff»ç 
ieiiaSat, non ipyaaifievo^. 

§ 7: xtipitrofixi itetXùaxtricti rà iyx^ijfAxr», Dicitur hoc 
magis àvo>kU(rafftxt, 

§ 21: slif y S^if (rot riv BijßaJov ov $^ç to^Jt^v êTi^xvtivai, 
aç TTotvtretiv avotnßvifievov inri rov ipviov. Scripsit Lucianus , 
Bcribere certe debuit: oç frxitrti tr* ivctrefivifieifov, 

Deorum Bialogi. 

IV. 2 \ rot a Tpeßotr» huç oî Xtixoi itapviaovrai fjiti. 
Non diripient, sed discerpent, dilacerabunt ; scribam igitur 
itxffyriffovrai. Vide modo XII. 1: iihx fiii xfAéuo-y robç 
Koptißayrac ^uXXxßevrxc 7i hctaTriffCù^êctt , XVIII. 1: iiaawaffSij' 
vai votiiffaç ù^b rijç (Avirpéç , XIX. 1 : h rh Tiprxpoy ifißx^odva 
9 aùrvi iieffTctafAivij, alibi. Geterum quod oUm edebatur impTi- 
ffctvro, etiam alio nomine vitiosum est. 



18 LTJCUNUB, 

vaç iir" ihlyov àviivieti fier ixlyov. Aliter usTirpatum est ver- 
bum iù^alfitiv iv Hermotim. 25, Harm. 1, Eon. 13 et Amor. 50. 

XX. 2: iéxipf^i» xoù ToûTov oçiç x¥ Jß, Quam est otiose ad- 
ditum: rhv Uiptv. 

XX. 4: âxxuç ixthih [oi% i^erlrtiieç] lipeTO. Vides quid 
suspicer. 

XX. 11: ùç il ipqt 93« yiiioÊÇ , x«} yXA^upév ti koù xpov- 
»yayov ifAeiilci7iv, Malim: ùç Y äpetla, âç y iiiuç, — 
Similiter, ut nunc demum yideo, Leeuwenius in Mnem. 1893 
p. 288. 

Dialogi Marini, 

VIL 2. Mercurius (leTxßißXviKey iauThv koù ivr) veavlov 
KvvoTrpéffCûTToç yeyivtjTai, Supple: ivTt veccvlou (y evvalov), cf. 
XIV. 1. 

XI. 1: Karaaßeffiv (lou rà r paùfiara, Scamandri sunt verba 
ad BiXaTrav, quae deinde eum interrogat: riç <r€ xxrUetvviv' 
unde rescribere malim iyjcxvptotra, sicuti infra legitur: Bwaç 
itÂKeifiat ù^h râv eyKaufiirav et Gatapl. 24. 

XL 1 : sire) yctp ^ovsùovrx rchç ^pùyxç ÎKêrsvaaç oùk Ivawx 
rîjç ipyijç , «AA* ùvi tSùv vexpôiv ivi^parri fiot rhv ßovv. 
Gommendabo : BveCPpxrré imv, 

XII. 2: Toîq ixuufft TovTotç ifiß»Xod<rxi etc rà iUrva, Per- 
peram adhaeret roîç ILipt^totç. Interpolatio ipsa sede ar- 
guitur. 

XIV. 4: ^ fiiirtip ifieya^aux^îro ko) ij^tov xaWlotv êlvat. 
Supplendum: (j/utfv) xaXXlav. 

Dialogi Martuorum. 

I. 2: jcipara cpioufnv iAAijAoïç x«) KpoxohlXouç ^oiovfft. In- 
telligam: Trporelvoufft. Cf. Vitar. Auct. 22. 



LUOUMUB. 19 

in. 1 : rà liÀXXovra rpoiMnç xet) frpouTctîv iwifiëvoi 7o7ç 
tpofiivoiç. Melius est, credo, qnod in uno codice invenitur: 

Xni. 6: Kct) yàp HiXtlrov ixelyov ipu x») KahXi^Hv^v. Lege: 
ixêl. Item XXIII. 3 malim rescribere ixél quam cum Fritzscliio 
delere Ixelvyi. Becurrit idem vitium Necyom. 10; de quo tarnen 
loco aliter iudicat Fritzschins Quaest. Lucian. p. 69. 

XXI. 1. Narrât Cerberus quomodo animatus Socrates ad in- 
feros descendent: xiyà ht hctfiixXovTx »ùtov iaxùv râ xuvetqf 
xarivvotfT» rôti iroiiç. Hic nemo non baerebit et quaeret quo 
tandem pertineant verba t^ xavelcj)' sed primum expendamus 
Fritzscbii adnotationem : „ixxùv tç} xavelat' haec verba cohaerent. 
Cerberus (sive ut in Demon. 45 Charon) mordere dicitur mori- 
bundos i. e. mori cogère, ergo Socratem cicuta mortuum non 
dente (ut alios) momordit sed cicuta. talis verborum lusus fre- 
quens Aristophani." Poterunt fortasse baud dissimiles ioci ex 
Aristophane excitari; sed quid hoc ad rem? Unice quaero quid 
deceat, quo nihil est 'ArTixärepov. Ipse carnifex recte fortasse 
dici poterit Socratem r^ xatfel^ iaxeîv quid hoc ad Cerberum? 
Sed locus ubi descensus est ad inferos rh çifitov appellatur; 
yelati XXVU. 8 philosophi eo conveniunt spectatum: hinc 
Diogenes : iiti Itt) t^ coßlcp hfiiv et § 9 : i^lufnv fjifi , fiii 
xal TIC iifiZç vTrliiirai âç iiréipx^iv ßouXevovrac , bp5i¥ inp) rd 
çéfAiw ei?iOUfAivovç. Ibidem Socratem Cerberus momordit. Vide 
etiam verba quae proximo praecedunt: iire) ii xxTsxvrpev ehu 
rod ;^â0'iX«r0ç xcù elië tov ^iCpov, xiyà hi hxfJLixXovr» xùriv 
iaxùv It) r$ çofilcp xArhirac» roû voiéç, xri. Quam belle 
haec concinunt. 

XXn. 3. Charon minitatur Menippo: xce) fiifv &v ae xißu 
TTori. Cui Menippus: av xiß^c , & ßiXrics. Et hoc quidem 
recte, sed languide additur: i)ç 3* oùx kv xißotc. 

XXm. 3. Plutonis verba sunt ad Protesilaum: ^v ii ßifiiftiffo 
IJilav xotßav iißipoty^ sed praeferam Xax^^^ 

XXVI. 1. Exsequitur Chiron cur mori decreverit: où ykp h 



20 LüCIAMUB. 

r^ »vT^ ie) ixK* iv r^ fitra^x^'^^ ^^^^ ^^ npirvhv ^v. EQc 
omnes interprètes haesemnt, sed Guyeto et Hemsterhusio p. 531 
Ed. Bip. emendatio non successit. Wetsteinius scripserat: iv r$ 
fAsraax^Tv i^Xuv, Fritzschius iv Tq3 fisrxaxtTv Tro^XûVf sed in ea 
lectione desidero iustam Oppositionen!. Eo nomine multam praestat 
quod Herwerdenus excogitavit Mnem, 1879 p. 220: où yap iv 
rqü de) âK\à x») ivlore fitj fisra^x^^^ ^^^^ '^^ npiryhv fy, sed 
nimis operosa ratio videtur. Mihi plurimnm arridet, ut in in- 
certa re: iv r$ [Aii fivux^K^^^ ^^^^ ^^ rspirvhv Hv, 

XXVin. 2. Kogat Menippus Tiresiam qui ex muliere in ma- 
rem conversus fuerat: ;^pov^ ii troi )} (Avirpa ii^otvMvi xai rh 
yuvaiKslov i^e0pxyti xa) o} fictço) iTTiVTriviyiv otv xa) ri 
ivipeTov xvicpv xa) Tcoyava i^iivsyxaç îj aùrlxx ix yuvoLtxiç iviip 
âve^iviiç; Hic haeret Fritzschius: lectio aTrttrviviyi^xv aparte 
falsa est, nee sunt meliores scripturae i^sçUti^civ, iTreçirni^xv 
Tel àTTiTUn^av* itaque tanquam ad incitas redactus edidit 
ffuv6ff7riffS*iffûtv quod tolerabile est; sed non sunt peiores con- 
iecturae âveçi^^^av et xveTixijVûtv. Aliud quaerere certum est. 
Verbum est scarificandi medicis fere proprium o";^«v vel o";i^«féiv, 
de quo verbo nuper Leeuwenius luculenter egit Mnem. 1898 
p. 223. Forte fortuna yocabulum satis rarum Aristophanes ter 
usurpavit in Nubibus et primitiva significatio imprimis apparet 
vs. 409: 

ävTCiv yaçipct roîç ^uyyivhiv x^r oùx tfrx^v âfiê^iitraç. 
De hoc verbo (rxciv vel (TX»^ftv cum compositis ätoö-i^äCpiv et 
xät«ö-;^äC*/v, multa contulit Lobeckius ad Phryn. p. 219. lubet 
Hippocrates p. 545. 15, quem locum Stephano debeo , ut tumo- 
res subsidant, î)v oiiiiv^ rà otMolx xot) roitç fA*ipovç iotpviaç 
xxTOLŒxoiy' Hinc scribam apud Lucianum iirarxàvi^vobv vel 
fortasse melius xxT£(rxi^^n<r»v\ ßcil. per papillas misso 
sanguine. Eadem corruptela recurrit apud Hippocr. p. 57 C 
iTéçûtffiç ßpxxlovoc pro iirà^x^^^^* 

Menippus s, Necyotnantia. 

§ 7: ixiivipi Ta fis xoù ivifia^s xx) Trepuiyvtae ixi) xai 
ffxlx\ifl. Malo: vsptifixii, quod compositum in lustrationibus 
certum locum habet. 



LUCIANUS. 21 

§ IS: T0y yap ZtKeXtdfTtiv ùnoviviov froXXà xa) ivivi» vTri 
Të Aiuvoç xxTTjyopffêivTa xa) uro riiç cxiZç xaTCCficcprvptitivTût , 
TraptXêày ^Aplçi^TTOç — fiixpoû iiîv rji Xifialptf. vporêiivrx 
%apèxuvê rijç xxToilxiiç. Syntaxis laborat, cni stibyenies scri- 
bendo: (^piç) toAA«. Praeterea miror curFniz^chmsTporsuivT» 
ediderit; lîbri habent TcpocisHyra , quod equidem cum Solano 
scribam: xapctiottvrx, 

§ 19: èiFii ykp ctÙTâv xxryiyip^TO iroXXà x») ieivi, ßlx xxi 
âXaÇoifila xx) ùinpo^lx xx) iitxl». Quater reponam 
pluraleni numenim ßlxi, cet. 

Charon s, Co7item^lantes. 

§6. iDYÎtatuB ad coenam nescio quis respondet : (axMçcù' K«» 
Satis certuni est reponendum esse x«AA/çff. Hoc est gratias 
agentis; deinde addit Sj^a ut significet se adfuturum; nam quo 
BensTi xixxtça dicamus, quum oblata occasione nolumus uti, 
id nuper ad Plutarchum me dicere memini. Hinc necesse fuit 
addere Ij^u. 

§ 20: iî raÛTX ifißoiiffxtfii xùtoTç , oùx xv oUt fAiyxXx äcpeXti' 
êijwxt rhv ßlov xx) ^aCPpoveçipovç xv yiviffêxi; Minime dubium 
est quodnam subiectum verbi äcpeXtiSijvxt esse debeat itaque 
corrigendum: (irpbç) rèv ßiov, 

§ 21 : TOffouTCfi xifpi Ißuffxif xÙTci ' hoc quidem recte , sed 
languet interpolatio : oJév^ep ^Oiuaasvç roùç hxlpouç Hpxffe iiti 
rijç Heipifvuv xxpox^eaç. 

§ 22: ohê* ouv il iùvxtvr xv In xveXÔeTv xttx^ viroxUv^oi 
yêvéfiêvoL Redire, ut opinor, est ifrxviXÛêlv, 

De Sacrificiis. 

§ 2: eïxx^^itv a XP^ voXXx iJvxt xxi xXsxTpvévoç xx) çe^xvov 
xa) XißxvuTod ßevou icxp^ xùtûîç mix. Corrigam: /<ißxvuTov 
xa) T07rx¥ov, coll. §12: 5 ii rtg Xißxvoarlv i; irévxvov. 



22 -r.TA^-a. 

i 5: TàÂnx ftpi^sk^s^i» si tz^t^mI têsî ru» Imv ksi ff-0Aà 
Tv/tm Itsirêfx xês, n 'HC^?» ■'^ Il/apurfisf. Immo: 
fitz^irißx' s«d 3lAtfiTigîa§ h>: iun >^r;ipaTic emendare. 

% 7. De Bh«a i'^ legimof: râ; s^^s is^tVxncF &si iëivà 
TiuT. ysx^ç fÙ9 îHn vu I^mjg; mx: BeT-xa: mihi in memoriam 
uit Ixns Tçrba qviae lepmtTir De«jr. Dial. XXIL 1. CoUoquan- 
tor yLfsmrjii et Pan âlirii, quem ant«a nnmqnam viderat. 
In'.err'jpLi pa*.er: rir »Is,; f;tr; fj. Pan respondei: làsixfiiiç 
êlfiit iÇxlsirsç 9u yncfU9c^. Hie o>ÜL-e6 in diversa abeunt, 
nam alii L>: ip^om i^xi^rs^ hab«n? . alii i^ i^otr^ç, Cobetus in 
ad::o:. a^ Ora:. Inaog. p. 132 nno verco significat ?ibi placera 
IftrtioTiÄm «Ç Umr^. Contradiri: Friîxeohius et reponit onmes 
mc^rtaleë JÇ ipxr^ nec sane » fiirzuz nasoL Assentior, nec 
tarnen fr-jftertiA veram esse concesêerim alteram lectionem IÇ- 
mi^ém. Secondom Fritzâchiam, sîcnt Agamenmon Gasandrae 
9JMZOT l^r i^xifiTsy ftxiyàic^ 'jriçn , Ear. Troad. 416, lia 
hzm in pellicata nati recte dici po^sont iSxIferoi, Ego vero 
plane non asâeqnor qaid faciat Eoripidis locas ad vexati lod 
iniutlligeniiam satüqne apnd me constat ntramque lectionem 
improbandam esêe. Qnid si veram est: iÇxpsç ^si ye^éfievoçl 
iam adnlta aetate est et grandis natn barbatns Pan, qui nnnc 
primam in patrîs conspectnm renit. Est tamen cur dubitem. 

< Continuabuntur), 



DE EÜGAMMONIS CYRENAEI TELEGONIA. 

SCRIPSIT 

J. VÜETHEPM. 



Bampsinittis rex Âegypti cum tantas divitias coacervasset 
quantae nullî post eum contigerunt principi, ut ingentem illam 
yim argent! tutam a praedoDibus servaret, cellam lapideam a 
perito architecto aedificari curavit. Hic autem yafer homo parie- 
tem externum ita exstruxit, ut unus lapis facile extrahi posset, 
quo remoto introitus clandestinus in thesaurum regalem pateret. 
Gum in eo esset ut moreretur, duobus filiis aditum secretum 
indicavit^ quo prudenter usi reliquam vitam curis vacuam de- 
gèrent, quippe qui essent rafilat rûv ßaatxiog ;^|9if/x«r«y. Bex 
Yero, cum cottidie opes suas imminui videret et quomodo sur- 
ripi possent miraretur, decipulam posuit, qua mox alter frater 
liaesit. Qui cum expedire se nequiret, fratrem caput sibi prae- 
ddere iussit, ne ipse agnosceretur iUumque simul perderet. Quo 
tristi officio functus frater auAigit caput amputatum secum 
portans. Cetera huius historiae ab Herodoto (II, 131) lepide 
narratae cum minus ad rem meam faciant mitto, paucis modo 
yerbis de narrationis fine adiectis; nempe regem filiam suam 
uxorem dédisse furi, qui cum Aegyptii ceteros mortales astutia 
superarent, Aegjptiorum omnium vaferrimus esset repertus. 

Similis narratio invenitur apud Pausaniam (IX, 37, 4 sqq.)> 
qui Callippum Orchomenium auctorem adhibuit secundum Ro- 
bertsium (Commentât. Momms. 145). Legimus enim Trophonium 
et Âgamedem, ßlios Ergini regia Orcbomeniorum , architectos 
celeberrimos regi vicino Hyrieo thesaurum aedificasse, et eum 
eodemmodo esse depeculatos; tandem Agamedem decipula vel 



34 DB HUaAMMONIB TBLBOONU. 

aUa quadam. machvna (viyxç vi ri k») i^Xo) captum esse; deinde 
Trophonium proprio motu fratri caput praecidisse, ne hic igno- 
minia afficeretur ipse vero coiiscius appareret; quo facto prope 
Lebadeam terra scissa devoratum esse. 

Tertium mythum subsimilem tradidit Charax sacerdos Per- 
gamenusy qui non multo ante Pausaniam sed post Neronem 
vixit. Traduntur enim in Schol. ad Nub. ys. 508 haec: i»Aga- 
medes archon Stymphali Arcadiae urbis in matrimonium ducit 
Epicasten, cui filius a-xértoç erat Trophonius. Hie com yitrico 
thesaurum aedificat regi Elidis Augiae, quem deinde eo quem 
vidimus dolo usi despoliant, comité adhibito Gercyone iuyene ex 
Epicastes et Agamedis iustis nuptiis nato. Sed Daedali auxilio, 
qui forte ad Augiam deyerterat, illaqueatus est Agamedes, 
Trophonius autem mortuo caput desecuit et cum Gercyone fugit 
Orchomenum. Quos cum Augias Daedalo monente persequeretur 
vpiç T^y Tcov alfiiroùv lxAvo-/y, Cercyon Athenas evasit, Tropho- 
nius Lebadeam, ubi in spelunca usque ad mortem vixit; mor- 
tuus quasi deus colitur." 

Quid sibi velint verba vpic r^v râv cttfAarav h^u^iv, non 
video; nam Augias rex spoliatus non erat is, qui mortem prae- 
donis vindicare deberet vel interemptorem ad piaculum lustran- 
dum cogeret. Oifendit quoque plurale alfAiruv; quare propono 

Fuit hand dubie eiusmodi fabula quam insculptam fuisse 
craterae qua Polyxenus Augiae nepos Ulixem donavit legimus 
apud Proclum in Ghrestomathia ; sunt verba haec: 

TyiXiyovlaç ßtßxicc ivo EùyififAuvoç Kupvivotlou TTspiixovret riiê' 
ol fiyyivryipiç îtTci rm vpovyixévrav Httovtxi , kx) ^Oiva^êùç iùvxç 
MfA^atç eU ^HAiv àvovXêl itrtaxiypûfisvoç rà ßovxextx, k») ^evl- 
^erett vapà ïloKu^ivcp iûpov re Xxfißivet xparîjpx, xx) M roirt^ 
rx vep) Tpo^ivtov xx) ^Ayxfiiliiyiv xx) Aùyixv x.r.A. '). 

E tribus his narrationibus quae prima sit orta atque apud 
quem populum, utrum ex Aegypto in Graeciam sit importais 
an e Graecia profecta late vagans in Aegyptum penetrarit, 
dubia res est et varie varii de ea disputarunt viri docti et 
disputant. Sunt etiam qui orientalis originis indicia in fabula 



1) Vide infra pag. 14 (Annot). 



DB BÜGAMMONIB TBLBGONIA. 25 

Herodotea inyeniri perhibeant; historiam enim versuti architecti 
in Uteris Sanscriticis , apud Turcas, apud Russos esse notam. 
Nos banc partem quaestionis certis terminis circamscribemns ; 
mittimaB rogare e quanam longinquiore fortasse regione sive in 
Aegyptnm sive in Graeciam venerit fisibula, hoc modo scire 
cupientes sitne per Âegyptum invecta in Graeciam an per Grae- 
ciam in Aegyptum, an — nam tertinm quoque datur — simi- 
les in Graecia et in Aegypto notae fherint narrationes, sive ex 
Oriente et hnc et illuc illatae sive in ipsis illis regionibus 
sponte exortae. 

Nam licet libenter concedam K. 0. Mnellero (Orchom. I p. 88), 
nihil obstare quominus haec fabula origine indo-germanicafuerit, 
tarnen non video cur Masperonem ducem sequi recusemus suo 
iure originem aegyptiacam ei tribuentem (Cont. XXXIX sqq.). 
Neque nescio Steinium Herod. P p. 136 annotasse fabellam 
origine non aegyptiacam videri, lepidum enim illum furem 
militibus qui fratris corpus custodirent barbam dextram rasisse 
dici, Aegyptios yero barbam non aluisse; sed adversarium ido- 
neum hie invenit A. Wiedemannum (Herodots zweites Buch 
mit sachlichen Erläuterungen 1890), qui annotayit iam regem 
Amenophim lY milites barbatos habuisse stipendiaries, Libyes 
yero conducticios inde a dynastia XIX» barbatos in imaginibus 
apparere, necnon Herodoti tempore hunc morem in exercitu 
Aegyptiorum yaluisse. Idem Aegyptologus alia quoque docet, 
qnibus uti potest, qui originem Aegyptiacam nostrae fabulae 
defendere studeat. Nam ceUae occultae, quales depingit Hero- 
dotus, ibi plurimae sunt repertae, quas intrare nisi lapide re- 
moto nemo poterat; yetns quoque textus superest cuius est 
interpretatio haec: „Krypta profanis est ignota; qui ianuam 
qnaeret non inyeniet praeter deorum prophetas.'* Mos quoque 
obsignandorum locorum, quae inire non licebat, per Aegyptum 
erat yulgatus. Fures autem, ut de rege Amasi taceamus, magno 
ibi in honore ftiisse jrel hinc patet, quod usque ad medium 
hoc saeculum in Aegypto exstitit certus ordo praedonum cui 
praefectus praeerat, qui bona surrepta possessoribus redderet si 
quartam pretii partem fiiribus solvissent. 

Sed hac de re iam satis est; nunc videamus et perpendamus 
quae ab auctoribus praesertim recentioribus de nostra fabula 



36 DB BUaAMMONIS TBLBOONIA. 

sint prolata. Inter qnos, qui primarium locum occupât, E. 0. 
Mueller sic ratiocinatur (Gesch. Hellen. Stämme u. St. I p. 98): 
„antiquissimo tempore colonia Minyarum Orchomeno profecta 
in Triphylia consedit ibique Septem urbes occupavit Eleis vici- 
nas nee dubitari potest quin ab hisce colonie historia de furto 
a Trophonio et Agamede in Hyrieum commisso translata sit in 
Elidis regem Augiam. Quae colonia cum in Triphylia consederit 
uno alterove saeculo post immigrationem doricam, fisibula quo- 
que tunc temporis translata fnerit necesse est; unde sequitur 
hanc narrationem Graecis notam fuisse antequam melius iis in- 
notuerit Aegyptus." 

Pergit y. d. p. 101 : „statuamus igitur lepidam fiibellam 
tunc demum in Aegyptum esse transvectam, cum regio illa 
sub regibus Saiticis graecis moribus imbueretur; cum vero 
semel in annales regios irrepsisset, esse pervulgatam a sacer^ 
dotibus interpretibusque qui coram peregrinis Aegypti gloriam 
quoquomodo augere cuperent." Deinde p. 103: ^^Psammetichus 
lones stipendiarios in intimam partem imperii duxit, qui pueros 
aegyptios linguam graecam docerent; ex his pueris genus illud 
interpretum est ortum a quibus peregrini mythos aegyptios 
acceperunt. Ducentis annis post Herodotus venit in Aegyptum; 
quid mirum si fabeUae graecae, quas milites illi discipulos suos 
docuissent , tunc penitus in Aegyptiorum mentes penetrarant atque 
a sacerdotibus bono Herodoto pro meris Aegyptiacis sunt venditae." 

Muelleri opinio , quam alii v. d. *) pro maiore parte sunt 
amplexi, cum ob ipsum auctorem tum ob argumenta, digna 
est quae accuratius perpendatur. Minyarum coloniam Orchomeno 
profectam in Triphylia consedisse docet vel nomen fluvii Minyei 
(A 722), quod Strabo (VIE, 347) probabiliter admodum deducit 
a Minyis, qui ex Orchomeno Minyeio cum Chloride Nestoris 
matre in Peloponnesum immigrarunt. Nestoris vero patriam 
fuisse Pylum TripA^Uae, nemo negabit qui in Muelleri libro 
(p. 364) disputationem de hello cum Epeis e libro undecimo 
, Iliadis noto perlegerit. Quis, ut unum argumentum aiferam, 
credat pecus, quod in Elide coegerant Pylii, una nocte in ur- 
bem Messeniacam agi potuisse (cf. A 683 sq.) ? 

1) V. Gutschmid Philol. X p. 654; Dûmmier Ann. d. Instit. 1886 p. 130 sqq.; 
Stadniczka Kyrene p. 6; Svoronos 6ax. Arch. 1888 XIV p. 867 sqq. 



DB BÜ&AMMONIB TBLBGONU. 27 

Hi igitnr Minyae narrationemne de rege Hyrieo sectim e 
patria attnleront et in Triphylia pro nomine Hyriei illud Au- 
giae poBuerunt? Bsto. Sed cur fecerunt? Cur in Triphylia potius 
Yolebant narrare quomodo Augias quam qui Hyrieus esset 
spoliatns? Nemo non respondebit: quoniam in Elide easdem 
partes adversus eos agebat Augias quibus Hyrieus in Boeotia 
semper erat functus. Erat enim uterque Minyarum hostis per- 
petuus, hostis opibus abundans. Significare igitur hoc mytho 
yolebant Minyae Augiam licet opibus praevaleret, ingenio certe 
ipsis esse imparem, quemadmodum furtum a Trophonio in 
Hyrieum commissum celebrarat malus Ingenium, acriorem sa- 
gacitatem Orchomeniorum. Nam fabula de astutia Trophonii 
magis reconditum qnidem primitus habuerat sensum, qui in 
tenebris temporis ante-historici pro parte adhuc latet, sed iuxta 
hanc significationem quam ipsa naturae phaenomena praebuerunt 
inventa est alia quae populo pedetemptim a mythis physicis 
alienato et ad rationalismum propenso satisfacere possei. Qui 
enim erant architecti illi Orchomenii; quid sibi volebat Hyriei 
illa gaza? Thesauri e cella subterranea protracti proprio sensu 
erant fruges quas mortales arte ac labore terrae e gremio sibi 
parant; Trophonius vel Tr^honius ab origine erat deus aliquis 
xi^vtoç , qui post longam siccitatem ut pluviam mitteret ab 
hominibus — rbv oùpiviov et riv ;^4Jy/dv êeiv unum eundem- 
que habentibus — rite orabatur. Sed indigetando ex uno 
hoc love (vel Mercurio) *) dii très sunt facti , e quibus unus 
Clymenus (i. e. Ztîtç KXufievoç vel UsptxXvfisvoç) avum reprae- 
sentabat^ secundus Trophonius antique nomine servato vates 
fiebat , tertius Agamedes (i. e. sagacissimus) indolem prudentem 
Tov xtoyiou êsov indicabat; deinde e dis mutati in reges mythi- 
cos (ut Amphiaraus ille) a poeta quodam seriei regum Orcho- 
meniorum sunt inserti , ut apparet inspecto Pausania IK, 37, 4. 
Narrât enim periegetes regem Orchomenum Minyae filiumjoro- 
geniem tum reUquisse, imperivm igiiur transisse in Glymenum 
oriondum ex Athama Laphystii rege; post mortem vero Tro- 
phonii et Agamedis iterum tra^isisse regnum in novum genus ortum 



1) Preller Or. Myth. II p. 846; Cic. de Nat. Deor. Ill, 22; Arnob. adv. Nat. 
IV. 14, 1. 



28 DB IUGAiaf05I5 TKLIG05IA. 

e Marte deo. Idem fortasse poeta qüartüm heroem inyenit Er- 
ginuniy patrem Trophonii et Âgamedis. nee obscaram videtur 
qaare earn créant. Qua de re panlo fnsins mihi agendom est, 
cum ipsam haius qnaestionis cardinem tangat. 

Inde a tempore antiqni^imo Trophonios et firater âtractores 
periti Tidentur esse habiti : scriptores tarnen qni ante Pansaniam 
vixerunt mimm de ea re serrant silentinm. Hvmn. Apoll, yb. 296 
legimns qnidem: 

Xiivov oùiiv UiiKê TpoCpivicç iiY 'Ayetfuiitiç 

vUU *Epyiv9V, cpikoi ieatvaroivi êêctanf, 
nbi de solo lapideo in ApoUinis Delphici sacro sermo fit, sed 
neque Herodotus, licet duobus locis {J, 46,12; VIII, 134,3) 
oraculum Trophonii conmiemoret, licet uberrimus sit in narra- 
tione de thesauro Bhampsiniti , quae homini vel maxime oblivioso 
Ustoriam de architeeto Trophonio in memoriam reTocaredeberet, 
neque tragici ullum verbum de hac Trophonii Agamedisque 
peritia dicunt. Euripides tantummodo loquitur (Ion. vs. 300) 
de v^xoU Tpo(paivlou, i. e. de sacro loco. Comici quoque, qui 
vehementer in yanitatem huius superstitionis invecti sunt '), de 
arte aedificandi cviiyx kéyov. Suspiceris fere totam antiquitatem 
yersuum ApoUinis Hymni fuisse oblitam usque ad scholiastam, 
qui Nub. 508 obseryat : [Tp. xxi 'A.] tow h £^eX<PoU 'AtJaAwvoç 
vniv iifyoXAßfifrav. Dixeris Trophonium Graecis Periclis aetatis 
merum yatem fuisse, quinimo audacius conieceris yersus lau- 
datos sero in hymnum esse illatos yel totam hymni partem, 
quae de deo pythico agat Gynaetho (Kvya/éor Xloç oç top êU 
*A7réX\uvct ye^pafifiivov ufivov xfysTdi TreTTotfixivat Schol. Pind. 
Nem. II, 2) esse recentiorem *). Sed scholium quoddam recen- 
tissimo tempore inventum tantam audaciam repellit. Scripsit 
enim E. Bohde in Philologo XXXV p. 199 haec: „Im Codex 
Palatinus 73 der yaticanischen bibliothek findet sich zu Lucians 
Dial. Mort. Ill zuerst ein Scholion, welches mit Schol. G. bei 
Keiiz I, p. 338, 11 übereinstimmt. Dann heiszt es aber im 
Palatinus weiter: tovtgv y»p Tiv TpoCpûptov xa) tov a\Xo¥ (eo- 

1) Vid. ap. Meioekium fragm. Cratini, Cephiaodori , Alexidis, Menandri a. ▼. 
Trophonius. 

2) Vid. Die Homcriachen Hymoen Gemoll p. 114: »Oder sollte der sogenannte 
pythische Hymnus erst nach Thucydides fallen?" 



80 DB BUGAHMONIB TVLBOONU. 

lapideo circumdatum seris saeculis speciem praebuit vetustiBsimae 
aedificandi artis. 

Quae fama Trophonio unde yenerit, qnis dixerit; fortasse 
originem duxit e singnlari stmctara speluncae quam deus Le- 
badeae non modo habitasse sed etiam constmxisse dicebainr. 
Nam subterranearum praesertim cellarum aedificandamm perittis 
esse ferebatur. ütut id est — et nnnc tandem ad propositum 
revertimur — nomen patris ^Epyivov sive architecti tunc demnm 
inventum et seriei regum Orcbomeniomm insertum esse yidetnr, 
cnm Trophonius iam vulgo ut architectns celebrarelur ; e qna 
peritia Agamedem quoque nomen snum duxisse inre fortasse 
aliqnis contenderit. Tunc Daedali cum üs coniunctum est nomen, 
quem prope antrum Lebadeae statuam posuisse — priscae reli- 
gionis documentum — apud Pausaniam (IX, 39, 8) legimus. 

Vidimus igitur lovem rpocpûyiov x^^^^o^ ^ spelunca sua in 
lucem quasi protractum in duos heroas abiisse, quemadmodum 
Âmphiaraus est natus e love Ampbiarao et subterraneus luppi- 
ter plurimis locis co^nominibus variis invocabatur, qualia sunt 
Ztvq Eößov^oc yel Eußou^evc , BouXaîoç , Kxifiivoc; quae nomina 
ex eupbemismo nata licet in propria non transierint, fieri tamen 
id potuisse docet nos Dionysi exemplum, qui solo cognomine 
(EtSiog, Bpeßtog) saepius advocatur, vel Orci qui apud Nicand. 
Al. 14 bréyi EußovXsvg appellatur. Observavimus deinde deum 
frugum altorem ^) praeditum fuisse arte futura praedicendi in- 
citatum vi ilia terrae quae Pythiae quoque mentem divino 
afilatu concitabat ^). Nam sicut ceteri dii chthonii oracula ede- 
bant yel potius sopitis insusurrabant , sic Delphis ipsis ante 
ApoUinis adventum ftiit fJLavreTov ;^Wy/oy, quod 
TotKiXévuTOç oïvuTrbç ipixuv 
vxtepSt Kctrix^^KOç êù^vXXcj) H^v^ 
yâç xeXäptov ripaç ifi^ere ^). 
Trophonii autem oraculum mansit quod initio fuerat ac per 
omnia saecula incubatione futura praesagiebat, ApoUinis vero 



1) rpé^ttv. Memoriam haias dei servat Paosanias IX, 40, 1 : cnm enim Bœotia 
diu pluvia caraisaet et incolae Apollinem remediom rogarent, vpoa-éres^tv h Tlvé/a 
vretfià Tpo^ûvtov «c Aiß^ittav ixêoCa-tv evpéa-9ett ^atpk ixtlvov rà 'letfiet. 

2) Cicero, de Dinn. I ^88. 
S) Iphig. Taar. 1245. 



DB BUGAMHONIS TBLBOONU. 31 

Bacrom Dionysi cultnm ecstaticnm in se recepit et responsa 
dabat vigücmtibus per sacerdotem instinctu divino forentem '). 
Unde statnere licet oraculum Lebadiaenm ^ qnod iam tempore 
AriBtophanis irridebatur, utpote obsoletam et hac de causa — 
at fit — puerile habitum, antiquius fuisse Pythico oraculo ec- 
statico, licet et huius origo in tenebris mytholo^cis lateat. 
Admirationem certe movet constantia Trophonii cultus; nam 
fuerat aequalis illius Aesculapii quem Thessali Triccae locis 
Bubterraneis implorabant, saeculo autem Hadriani immutatus 
imminutus etiam apud Graecos et barbaros yixit floruitque*). 
Agamedem autem et Trophonium heroas factos et ob artem aedifi- 
candi apud Orchomenios celebratos a Minyis in Triphylia quoque 
esse cultos nihil obstat quominus credamus. Neque aliam ob 
causam cum Augiae nomine in nota &bulà coniunctos esse ar- 
bitrer, quam ut iUustraretur Minyarum Ingenium magis acutum, 
quo inyisus ille Augias lepidissime esset fraudatus et ludificatus. 
Quae enim alia causa Minyas permovere potuit ut nomen 
Hyriei cum Augiae mutarent? Facile igitur Muellero assentirer 
perhibenti Orchomenios fabulam de Hyriei thesauro in Triphy- 
liam introduxisse atque ibi cum Augiae nomine coniunxisse, si 
reyera Agamedes et Trophonius illi, qui Augiam deceperunt, 
fuissent idem heroes Orchomenii qui deluserunt Hyrieum. Sednon 
fderunt. Teste enim Gharace ^) *Ayctfiiiiijç ipx^^ Zru/x$)fAou 
r^^ ^Apxailac fyifiei ^E^txiantv, iç xalç ^v TpoCpâvioç 
cxirtoç. ovTOi iv ''H^ih rafitêTov xP^^ovv(l) K»TeffKevaffctv Aù- 
yticf, — îxXtVTOv rûv ;|jpif/x«T«i/ a fia Kepxvévi oç vjv yviljfftoç 
^AyafAijiovç xa) *£Tixio'rifç vUç. Agamedes igitur StympAalius 
cum privigno Trophonio et Cercyone, noto praedone quem The- 
seus h *£Af vo-Tv/ xctraxctXalffxç ivtïXe ^), scelus commiserunt. 
Quid autem Minyis cum rege Stymphali, urbis procul a Tri- 



J) Cf. £. Rohde Piyche U 59. 

2) Neqae comicoram insectationes ad yim huios religionis minuendam qoidquam 
▼aluiase, neqae Dicaeaichi Ketraßaatv tlç Tpo^v/ov eius anctoritati nocaisse, docet 
K. O. Maeller Orcli. I p. 151, qai laadat oracala data de exita pognae Leuctricae, 
de morte Philippi, de yictoriis Sallae; necnon commémorât lados pablicos aetate 
Hadriani Lebadete habitos, et oracala de civitate romana quae Eotychides in anam 
Tolamen collecta a Tr. accepisse dicebator. 

8) Nab. 508 in Schol 

4) Plut. Thés. il. 



32 BB BÜGAMMONIB TBLBOONIA« 

phylia in Arcadiae parte orientali sitae? Quid MinyiB cnm 
Cercyone, quid cum Trophonio illo non legitimo coniuffio otto? 
Equidem certe minime credo Minyas Triphyüam incolentes 
finxisse mythum in quo Stymphaliv.* rex, alienae igitur gentis 
homo e regione quam maxime remota regt EUdis thesaurum 
aedificasse diceretur. Nam quo consilio 9uum Trophonium 
cum filio spurio obscurae cuiusdam reginae^ Agamedem suum 
cum ignoto rege urbis procul absconditae mutassent? Gloria 
autem quanam Minyae poterant affici si Areas quidam üleum 
spoliaret? Immo omnes hae mutationes, nomen Cercyonis per- 
peram introductum, mentio Daedali forte fortuna apud Augiam 
degentis, produnt imitatorem, qui hoc episodium finxit ad 
exemplum sive narrationis aegyptiacae sive fabulae Hyriei — 
siquidem haec iam exstabat, qua de re mox videbimus. 

Quis autem fnerit ille imitator dubium esse non potest, cum 
ex Proclo constet Eugammonem Cyrenaeum in Telegonia hanc 
fikbulam Augiae tractasse ; ab hoc igitur Charax postea materiam 
suam mutuatus est. Antequam vero efficere conemur unde Eu- 
gammon argumentum petierit et cur Cyrenae potissimum Tro- 
phonii historia sit tractata, praemittendam puto aliam obserya- 
tionem, qua, nisi fallor, Muelleri argumentatio etiam magis 
debilitatur. Nam quod narrât de Psammetichi stipendiariis , quos 
mythum Graecum in Aegyptum introduxisse et divulgasse per- 
hibet, nulli credo lectori placere potest. Narrât enim Herodotus 
II 154: roTfft ii ^'laffi xa) roTai Kapa) roltri ffvyxaTip^ctvafiivotai 
avT^ ^ctfifiijTixoc ißufft x^po^^ ivoiKtjffat — xa) Of xcù Traliaç 
vctpißaXs etÙTOÎfft Aïyvxrlouç r^v 'E^Xiict y^ûwccv ixhiàvxevêai, 
Begnavit hic rex ab anno 664^ usque ad 610™ a. G. n.; sti- 
pendiarii eius lones et Cares documentum reliquerunt in colosais 
templi apud Abul Simbel: notam inscriptionem lonicam qua 
antiquior nulla exstat '). Aptos igitur fuisse hos milites qui 
ludimagistrorum vice fungerentur, nemo negabit, nam lonice 
loquebantur itemque arte legendi et scribendi valebant. Ad- 
dit yero Muellerus: „mythos quoque Graecos martiales illoB 
magistros docuisse'', quod licet de fabulis lonicis fortasse sit 
consentaneum , minime concedere possum de fabula, quam in 



1) De aetate nd. A. Kirchhoff Stad. z. Gesch. des Griech. Alph/ p. 87. 



DE BUGAMM0NI6 TBLBOONIA. 33 

Triphylia vixisse ipse censet Muellerus. Nam Eugammon ille 
Ju^Me regis non Hyriei tracta vit historiam, itaque si Muellerus 
verum vidit, fieri non potest quin milites mythum TriphffUacum 
discipnlos docuerint. Meo autem iure rogo unde lones illi, qui 
tot annos in Asia, Âegypto, Nubia stipendia fecissent, âibulam 
e parte occidentali Peloponnesi notam habuerint. Aliter res se 
baberet si fabula de Hyri^i tàesauro ab Eugammone esset nar- 
rata; tune cum specie aliqua posset contendi nautas Boeotios 
mythum illum in loniam traduxisse, lones deinde milites eum 
transtulisse in Aegyptum et Cyrenen. Quod nunc contendi ne- 
quit, nisi quis putet iam tune temporis commercium fuisse 
inter Triphyliam et loniam. Id vero nemo contendet. Eeiicien- 
dum igitur puto hoc Muelleri argumentum ; quo nihilo validiora 
sunt quae de aflinitate Augiae cum Hyrieo p. 99 protulit. Ob- 
servât enim matrem Augiae Hyrminen fuisse filiam Nyctei, 
qui ipse Hyrieo pâtre uteretur; deinde exclamât: „Was kann 
offenbarer sein, als dasz zwischen den Sagen von dem Schatze 
des Hyrieus und dem des Augeias ein tieferer und in alter 
Stammverwandschaft begründeter Zusammenhang statt finde." 
Quae affinitas cum non apud antiquiorem auctorem sed in scholio 
ad ApoUod. I 173 referatur, nimiam vim huic argumento tri- 
buisse mihi videtur Muellerus; veri enim similius duco tum 
demum excogitatam fuisse banc affinitatem, cum et de Augia 
rege et de Hyrieo eadem narratio esset tradita, quae res poetam 
aliqnem instigavit ut vinculo artiore eos coniungeret. Annon 
eadem mythologorum antiquorum libido, qua in my this reno- 
vandis, mutandis, amplificandis pro sua voluntate utebantur, 
Augiam in heroem Minyarum vertit ^), licet Epeorum regem 
antiquissimo tempore Minyarum hostem acerrimum fuisse doceat 
Homerus? Nonne recentior aetas Orionem Hyriei filium cum 
iisdem Minyis coniunxit, perhibens eum ex Euryale Minyae 
filia ab Apolline esse procreatum? Tales igitur auctores Muelleri 
causam tueri non possunt. 

Nunc eorum argumenta perpendamus, qui licet concédant 
&balam de Hyriei thesauro spoliato a Minyis Triphyliae colonis 
in Angiam fuisse translatam, novam tamen viam quaesiverunt, 

1) Apollod. n, 7,2. 



34 DB BÜGAMM0NI6 TELBOONIA. 

qua fabulae tralationem e Tripliylia in Cyrenen atque inde 
in Aegyptum satis apte explicare possent. Legimus apud 
Pranciscom Studniczkam ') in libro utilissimo et iucundissimo 
de urbe Kyrene condita: „Ein deutlicher Zug peloponnesischen 
Einflusses (sc. in bistoria tradita de urbis Cyrenes origine) ist 
es auch, wenn in der Telegonie des Eugammon die altminysche 
Sage vom Schatzraube des Trophonios und Agamedes nicht auf 
das Schatzhaus des Hyrieus, sondern auf das des Augeias be- 
zogen wird. Das hat seine Befremdlichkeit verloren, nachdem 
Svoronos (Qaz. Arch. 1888 XIV p. 257 sqq.) uns belehrt hat, 
wie ein gut Stück der von Eugammon verarbeiteten Odysseus- 
sage in Arkadien heimisch war, und zwar gerade in Mantinea, 
woher sich die Kyrenäer eine Generation später ihren Gesetz- 
geber Demonax und wohl auch den Zeus Lykaios holten." 
Primum igitur de Svoroni disputât ione erii agendum, ac simul 
occasione oblata utar ut de tota Telegoniae materie et compo- 
sitione quaedam adiiciam. 

„Procos cum interfeceris, inquit Tiresias ad Ulixem A 119 sqq., 
remo sumto terram perlustra, donec veneris ad eos, quibus mare, 
naves, remi plane sint ignota. Dabo tibi certum indicium, nam 
simulac viator aliquis dixerit ventilabrum humero tegestare, sta- 
tim remum in terra infige, suovetaurilia Neptuno offer ac domum 
redif ubi sacra facian omnibus diu immortaliùn^ qui coelum hicolunl" 

In Telegoniae autem parte priore — nam Proclo teste erat 
divisa in libros duos — legimus haec: „Procis interfectis 'Oîwo-- 
ffêùç êuŒotç J^vfiCpûitç eU '^HA/y XTTOTTXeT iTrtffxeypéfjievoç rà ßouxeXia 
Kx) ^evO^iTxt TTxpà UoKv^ivcp iupov T€ XxfJLßivii xpxT^pa xa) Itt) 
TovTcfi rot ?rep) Tpo^aviov xä/ 'Ayctptfjjiïjv ko) Aùyelxv, tin ira 
eïç 'lêixifv xarxTrXtuffxç , txc ùvoTttpêfflovpiiiêl' 
ffxç TiXil ou (rix g'' i.e.: „Deinde Ithacam reversus sacra 
fecit, quae coelicolis offerre Tiresias eum iusserat." Quando yeio, 
rogat Svoronos, donium redire et sacrificare debebat? Scilicet, 
cum hominem invenisset qui rerum maritimarum prorsus esaet 
ignarus. Quare si iam nunc Ithacam reverti et sacra fecere 
potest, necesse est in Feloj)on7ieso hominem illum invenerit. 

Sic igitur Telegoniae priorem partem compositam fuisse Svo- 



1) Kyreoe eine altgriechisehe Göttin 1890 p. 120. 



DB BUaAMMONlB TELBGOMU. 35 

ronos probare studet: „Ulixes procis interfectis Nymphisqtie 
placatis nayigat in Elidem ut annenta sua inspiciat; a rege 
Polyxeno qui craieram ei dono dat comiter exceptas, denuo 
navem ascendit ut Lebadeae Trophonium consulat ubinam ter- 
nuram hominem rerum maritimamm ignarum inventurus sit. 
Trophonii iussu in Arcadiam ad Agamedem Stymphali regem 
reyersus , invenit ibi honiinem quaesitum ; Neptuno sacrificat dein 
Ithacam redit , sed in itinere apud Augfiam devertitur. Post haec 
Tiresiae monitorum bene memor, omnibus dus sacrificia offert." 

Ad banc explicationem stabiliendam affert y. d. nummum 
quendam Mantineae, cuius imaginem interpretari numismatic! 
hucusque frustra tentarunt. Percy-Gardner ') autem sie eum 
deecribit: „male figure , bearded, wearing pileus, short chiton 
girt up and boots with long ends turned up, holds in eather hand 
jayelin. Described as a fisherman by Imhoof ^). This description 
cannot be considered as satisfactory, but a better explanation is 
not yet found." 

Syoronus yero asseyerat hominem qui in nummo cemitur 
esse ITlixem; yestem insolitam indicio esse heroem modo in 
Trophonii antrum descendisse , Kexofffntfj^ivov lep^ ^x^f^^'^^ ^) f ^^ 
quod sinistra manu teneat non telum esse sed remum, quem 
magna yi in terra infigat; calceos denique recuryos esse ixtxa- 
plaç illas xptiTlixç quarum Pausauias IX, 39, 8 mentionem facit. 
Obseryat deinde Syoronos Epaminondam ante pugnam Leuctri- 
cam in condonem militum introduxisse yirum ivi Tpa^ovlou 
vpov^iroiç ayaßeßyitteroL qui diceret, or/ v/xifv 3/3»o'i h êtiç roïç 
ipxovvt rijç /lix^Ç ^)* Mantineenses igitur, cum Lacedaemonii 
ad Leuctra essent profligati et ipsorum urbs denuo aedificare- 
tur, hand dubie novum nummum cudisse, in quo gratos se 
Trophonio significarent. Hanc ob rem imaginem Ulixis illo 
nummo expressam qui et ipse — ut a maioribus accepissent — 
antiquitus eodem deo monente in Arcadiam yenisset. 

Specie acutae huius disputationis abreptus Studniczka 1. 1. 
pronuntiat: ,,Syoronum nos docuisse Ulixis iter in Peloponnesum 



1) Catal. Greek Coins Pelop. p. 184, 6. Exstat exemplar hoins nummi Hagae 
Comitii in palchra collectione Bibliothecae Regiae. 

2) Monnaies Grecques p. 201. 3) Cf. Said. s. v. Tpo<^«v<oc. 
4) Diod. Sic. Xy, 68; Poljaen. Strat. IT, 8.8. 



36 DB BUaAMMONIB TBLB60NIA. 

et cum eo biBtoriam Âugiae, priorem igitur Telegoniae partem, 
per Peloponnesum divnlgatam ac praecipue Mantineensibas no- 
tarn fuisse." Ex Herodoto autem (IV, 161) cum appareat com- 
mercium fuisse inter Gyrenaeos et Mantineenses , credit y. d. in- 
yentam esse yiam qua fabula de rege Augia in urbem Cyrenen 
atque inde in Aegyptum translata fuerit. 

Sed multa obstant quominus huic argumentationi fidem habeam 
equidem. Nam quod ülixes perhibetur ad Trophonium iter 
fecisse, in Arcadiam rediisse, commoratus esse apud Agamedem 
Stymphali regem apudque Augiam Eleum — dudum opinor 
yita functum , quippe cuius gener Molius a Nestore adolescente 
interfectus esset — proyenerunt ea omnia ex infelici inter- 
pretatione Prodi yerborum male distractorum. Verba enim 
xa) ^evH^erai ?r»pà UoXv^iuCf) iupov re Xafißivet xpctTÎjp» xa) iir) 
TOvr(f) rà ^épi T po(pdviov xct) *AyctfAiii}iv xet) Aù^'iav 
perperam yertit: „Ulixes hospitio Polyxeni utitur, crateram ab 
eo dono accipit, deinde sequuntur (seil, in Telegonia) itinera ad 
Trophonium y ad Agamedem'' Significant autem yerba tradita: 
Ulixem accepisse crateram in qua fabula de Tropbonio, Agamede, 
Augia esset insculjda ^); neque aliud quidquam discimus e Procli 
yerbis, quam in priore Telegoniae parte fuisse haec: „proci 
sepulcro conduntur, sacrificat ülixes Nymphis, in Elidem pro- 
ficiscitur ad armeuta sua yisenda, bospitio excipitur a Polyxeno 
rege qui Eleorum ad Troiam dux fuerat , dono accipit crateram in 
qua fabula de Augiae thesauro erat insculpta ; denique reyertitur 
Ithacam, ubi Tiresiae mandata exsecutus onmibus caelicolis 
sacrificat." Plura equidem ex Procli yerbis eflicere nequeo; nil 



1) Nusquam in Procli excerptis ex cycli epici carminibas coUectis fT< roi/rf 
Bignificat mdeinde*; Tocabula, qnibus grammaticns utitur ut indicet narrationem 
progredi, sunt 'éTttr» vel xai fierk raCrcc (Inspice Apollodori bibliothecam I ed. 
Ric. Wagneros inde a pag. 288). NuUqb igitur dubito quin sit ▼ertendam »m cum 
fait insculpta fabella etc/', licet et ego pro 8t< roöra exspecta?erim t v roörip Tel 
It< rovrou (sie Dübnerus, alii). 

rk Tf p} Tpo^uvio V : siquis forte neget tali modo graece exprimi posse »historiam 
Trophonii", inspiciat Kv^pfaç argumentum, ubi inveniet rk Tipt Olit'KOvv xeù riiv 
*HpxKAéouç fiavfxv km rk ^€pt ^aéa nul ^Kpiâiwiv ; i. e. «bistoria Oedipodis etc." 

Apollodori fragmenta Sabbaitica et yaticana (vid. ed. Wagn. 1894 ap. Teubneram ; 
Bucheler Mus. Rhen. Vol. XLVI p. 161—102) annis 1887 et 1886 inventa, com 
iter in Elidem non contineant, hac de quaestione nil nos docere pouunt. Ininrit 
igitur £. Meyer (Hermes XXX p. 260) haec fragmenta testet in iadiciam Tocant. 



DB BUaAMMONIB TBLB60NIA. 37 

ibi inyenitur de ülixis in Ârcadiam itinerei nil de navigatione 
ad Trophonium. Concidit igitnr maior pars explicationis quam 
Syoronos de nummo Mantineensi praebuit. Nam ut explicet cur 
potissimnm DUxes in nummo illo slt depictus, e Telegonia 
efficit Ulixem iter in Arcadiam ad regem Stymphali fecisse; 
porro, ut vestis insolitae qua homunculus in nummo est indu- 
tus, rationem reddat, ex eadem Telegonia probare studet, Ulixem 
ad Trophonium profectum esse atque inde sacra veste amictum 
in Ârcadiam venisse. Sed cum iam satis constet Ulixem neque 
Trophonium consuluisse neque inde redüsse in Arcadiam , fulcra 
quibus Svoroni explicatio nititur concidunt; sed simul concidit id, 
quod contendit Studniczka, maiorem partem argumenti Telego- 
niae in Peloponneso iam ante Eugammonem fuisse yulgatam. 
Quid enim yulgari ibi potuit? Fabulane de Augiae thesauro? 
Bed e Syoroni disputatione illa fabula eyanuit. Cur igitur cre- 
damus Eleam fabulam in cratera insculptam Arcadibus et 
praeaertim Mantineensibus adeo fiiisse notam ut e Peloponneso 
in Aegyptum eam transduxerint? In Telegonia certe nulla sunt 
indicia quae eo ducant; nummus laudatus imaginem praebet 
obscuram, mira yeste, calceis insolitis, capitis tegumine extra- 
ordinario omatam, quae sine temeritate pro Ulixe accipi nequit ^. 
Neque satis intelligo quid Mantineensibus quarti saeculi cum Ulixe 
esse potuerit; cur eum potissimum post urbem restitutam nummis 
suis insculpsisse credantur, et praesertim taliyesteindutum; nam, 
ut yidimus, episodium de pugna Leuctrica ovih irpiç "Oivfffri». Ad 
quam rem explicandam minime sufficiunt quae refert Pausanias 
sepulcrum Penelopes Mantineae fuisse ^), Ulixem autem aliquando 



1) Iniaria Percy-Girdner ▼estem nancnpat «short-chitoii girt ap'*; est minime /«»tVa 
tmeeineta, »ed formam praebet illius vestimenti qaod saltatrices noitrae in theatris 
gerunt. Calcei ^ero üb sont sabsimiles qaos Cicero De Nat. Deor. I, 29 repandoa vocat. 
(Vid. Chëruel). Remnm nam sinistra teneat ^alde dubito ; tegnmen capitis pileus non est. 

2) yill 12,9. — £. Meyer Hermes XXX p. 264: *Die Heimath Penelopes ist 
ja nach der Sage zwar nicht Arkadien, aber das benachbarte von Arkadischen Galten 
und Mjthen stark durchsetzte Lakoniën. In Sparta ist sie geboren, hier lebt ihr 
yater Ikarios, hier freit sie Odysseas (Paus. Ill, 12,1 — 4). In unserer Odyssea ist 
das Terdonkelt, tie nennt zwar Penelopes yater Ikarios oft genug, aber wo seine 
Heimath ist sagt sie nicht, oder vielmehr sie denkt sich ihre Eltern auf Ithaka 
wohnend. Daran haben denn auch schon die Alten Anstoss genommen; sie wundem 
sich datt Telemach in Sparta seinen Groszvater Ikarios und seinen Oheim nicht be- 
sucht, dass Eumaeus {68 der Helena, der Base seiner Herrin flucht." 



38 DB BUaAMMONIB TBLBGONIA. 

Pheneum venisse et Aseae templum Minervae ac Neptnno sospi- 
tatoribus condidisse *). Nam Ulixem in Arcadia ut alibi notum 
fuisse non nego; sed alia res est earn ibi fuisse cognitum, alla 
„fabulam insculptam in cratera qua donavit Ulixem Polyxenus 
rex" ibi in ore omnium ita vixisse, ut coloni Mantineenses 
nihil antiquius haberent, quam ut banc fabulam in Aegyptum 
transferrent. Non fuit, si quid video, Augiae fabula ab initio 
coniuncta cum Ulixis erroribus, non commigravit ex Elide in 
Arcadiam, ex Arcadia in Africam; sero demum tempore nexu 
laxiore cum Ulixe est coniuncta et ab eo quidem, qui primus 
Ulixis in Elidem iter fusius tractavit. Is fuit Eugammon, 
poeta ut videbimus minime ditis ingenii, sed qui Homerum 
suum cognorat et eum more poctarum eyclicorum ita amplificavit 
ut e versibus aliquot Odysseae novum episodium fingeret. Iter 
igitur Ulixis in Elidem ante Eugammonem in Peloponneso 
celebratum esse non credo; est mera amplificatio Odysseae ex- 
cogitata a sero poeta, Homeri amatore et imitatore, qui loco 
quodam Homerico fundamento usus novum carmen superstruxit. 
Eugammon enim Cyrenaicus bene memor Ulixis verborum ad 
Penelopen tf; 354 : 

ßviX» V ci fiot ßvtjdTijpec VTTip^laXot xxrixetpotVy 
9roAAà fiiv etùrhç iyoa ^ii l ffffOfioti , iXXx V *A;^âs<0} 

nee oblitus Noemonem 3 635 inter procos dixisse : 

XP^où V ifil ylyvBTxt «ütiJ^ (navis) 

*^HA/3* eç iùpùxopov iiaßiifievai f Ivùx fioi Iwoi 

iiiex» ùviXiixi x.T.A. ^). 
hoc iter Ulixis in Elidem excogitavit '), praemissis precationibus 
ad Nymphas quas heros spoponderat v 356 — 360, adiecto hospitio 
Polyxeni Eleorum ducis e catalogo (B 615 — 624; noti. Simul 



1) VIII, 44,4. — £. Meyer p. 263: »In Arkadien besteht überall der Poseidon- 
calt in voller ÜlQthe. Daas ist so auffallend, dass es auf die Vermutung führt, der 
Arkadische Poseidon, der rossgestaltige Gott der Stiere und Pferde, der Gemahl der 
Erdgöttio, sei urspriinglich nicht, oder wenigstens nicht ausschliesslich, der Meer« 
gott gewesen.*' 

2) Cf. «426. 

8) Cf. Paus. Vm, 14,4. 



DB BUGAMMONIB TBLBGONIA. 39 

adinnxit descriptionem craterae, quam Polyxenum Ulixi dono 
dédisse finxit^ ut Menelaus Telemacho 3 615 sqq. offert x^tfrîfpa 
TeTvyßivov ripyov *H(l>xlffToio. Toreumatis vero argumentum 
selegit furtum Augiae thesauri a Trophonio cum fratre com- 
misRum, i. e. : narratiunculam de regis aegyptii ßhampsiniti 
thesauro a yafro architecto despoliato translatam in praediyitem 
regem Elidis inque praeclaros Graeciae architectos Trophonium 
et Âgamedem ^). Immensae opes Augiae ex armentis praesertim 
agrisque constantes apud omnes Graecos inde ab Homeri tem- 
poribus erant notae, labore quoque Herculis in stabulis Augiae 
purgandis consumpto ubique divitiae Elidis regis inclaruerant. 
Quis igitur e priscis heroibus prius quam Augias Graeco homini 
in mentem venire poterat, cui Rhampsiniti partes tribueret? 
Vel qui architecti ap7id Mint/as Cyrenes condiùores maiore fama 
fruebantur quam Agamedes et Trophonius? Cui rei accedit quod 
iam apud Homerum nomen Agamedis cum Augiae nomine fuit 
coniunctum; nam filia celeberrimi regis ibi audit „Agamede"; 
quinimo ut ultima dubitatio toUatur, ne patria quidem regis 
Agamedis, Augiae inimici, diu erat quaerenda, cum Stymphali 
in urbe Arcadiae Agamedis nomen in série regum appareret. 
Huic autem nulla opera Trophonius filius ^xérm adiungi poterat, 
certe a poeta sero et neglegentiore. Quid mirum igitur in urbe 
Cyrene i. e. in ipsis finibus Aegypti Graeciaeque fabellam Ae- 
gyptiacam fuisse mutatam in Graecam, architectos Minyas in 
urbe a Minyis condita in se récépissé partes hucusque ab ignoto 



1) Cf. A. Welcker Griech. Trag. p. 304 : »Vermathlich war es dieselbe Aegyptische 
Geschichte vom Schatze des Rhampsinit, die wir aus dem weit späteren Herodot 
kenneD, übergetragen auf diejenigen mythischen Personen des Landes, die als grosze 
Baumeister schon berühmt waren.'* 

Wilamowitz Hom. Unters, p. 186: »aber das darf man glauben, dass es die no- 
Teile vom Schatzhaus des Rhampsinit war." 

£. Meyer Hermes XXX p. 262: »auf dem Krater (war) die Erbauung des Snhatz- 
hanses des Augias durch Tr. u. A. dargestellt, anf die der Kyrenäische Dichter das 
Aegyptische Märchen vom Schatzhaus des Rhampsinit übertragen hatte.*' 

J. Boehlau Aus ionischen und italischen Nekropolen 1898 p. 127 tab. X. 4 affert 
imaginem in vase picto, quae baud dubie Truphonium thesanrum hedificantem re- 
praesentat. 

Licet vas repertum sit in necropoli samia, dubium esse non potest quin Cyrenao 
sit pictum. 



40 DB BUGAMM0NI8 TBLBOONIÂ. 

Aegyptio actasi regem vero Aegyptium cessisse Augiae principi 
notissimo ac pecuniosissimo. 

Quae disputatio maiorem etiam probabilitatem obtinebit si 
haec pauca subiunxero. Dissidio orto inter Dores et Minyas 
Theram insulam incolentes, hi Cretensibus nautis ducibus usi 
circa annum 630 a. C. n. Cyrenen condiderunt. Tertius rex 
Battus II Eudaemon Hellenas invitavit ut in regione Cyrenaica 
considèrent, ubi agros se iis assignaturum spopondit; cuius 
consiliis cum oraculum Delphicum enixe faveret, magna yis 
colonorum e Peloponneso, Greta, aliis insulis Cyrenen immi- 
grayit. Mox ortum est bellum cum Aegypto, quoniam Bat- 
tus, ut omnibus peregrinis satisfaceret , Libyam spoliabat; sed 
cum anno 570 Aegyptii essent profligati, milites tumultuantes 
ducem suum Amasin regem salutarunt. Qui quomodo Cyrenaeis 
amicis usus sit, quinimo uxorem Cyrenaicam Ladicam nomine 
duxerit, ex Herodoto (II 181) notum est. 

Kegnantibus autem Batto II eiusque filio Arcesila II vixit 
Eugammon, qui quantum scimus, Telegonia carmine r$ iviK^ 
xiixA^ finem fecit; hic enim cyclus continuabatur in Procli 
chrestomathia fiexp) tîjç ivoßiaeuc ^Oiuffffiag Tvtç éïç ^liinviv Iv 
j[ Koà vvl votiiiç TtiXiyivov iyvoovvroç xretveTxi *). 

Quod Eugammonis opus a viris doctis cum contemptu tractari 
solet, utpote carmen sero natum; cui tarnen sententiae subscri- 
bere nequaquam possum. Non quod Cyrenaeum poetam eum fuisse 
credam, qui merito inter priscos illos vates locum suum sibi 
vindicare possit; quid enim pro fragmentorum inopia de eiuß 
poesi iudicare licet? Neque quod e parvis Procli indiciis ima- 
ginem operis ab omni parte rotundi ac bene compositi pellucere 
putem ; immo , contrarium defendere malim. Neque quod nesciam 
poetam nostrum dimidio plus totius materiae ab aliis esse mu- 
tuatum, ne gravius quid dicam. Sed quemadmodum in eins 
patria est ortum hominum mixtum genus, cum Graeci se icon- 
iungerent cum puellis Libycis, quae 

oué^ hrâv vx^tfißifioüc i^l^fiffctv iioôç, 
ovTi ielirvav olxopiZy fieô^ êrccipiv Tip\l/i»ç , 



1) Phot 239 p. 319 Bekk. 



DB BUGAMMONIB TELBG019IA. 41 

0otfryivcfi n (i»pvàii€v»i Kspcci^ov typlouç êijpxç ^) 
qnemadmodnm vasa Gyrenaica, e.g. patera ilia Ârcesilae quam 
Welckerus ob singularem picturae festivitatem pro „caricatura" 
habebat ^\ graeca argumenta libycis mixta praebent , sic ars 
poetica ibi non sinceroB protulit fructus, sed mixtum quoddam 
genus y tam Graeciam quam Aegyptum sapiens. Huius autem 
speciei exemplum offert Eugammonis Telegonia, carmen quod 
lore Cyrenaei cultus imaginem voces, magni banc ob causam 
aestimandum omnibus, quibus cultus Graecorum non modo in 
Graecia sed etiam extra eius fines operae pretium esse yideatur. 

Initium igitur Telegoniae fabellam aegyptiacam ab Eugam- 
mone in graecam mutatam continebat; quod yero Herodotus 
sic lepide in aegyptiacis narravit historiam Bhampsiniti , nuUo 
yerbo de simili furto Trophonii adiecto, id satis testatur Eu- 
gammonis carmen antiquis hominibus aeque fuisse despicatui 
ac hodiemis; latuit per multa saecula, donee Boeotus quidam 
Callippus eundem mythum transtulit in regem Hyrieum , atque 
ita a Pausania sedulo noyorum atque yeterum mythorum scru- 
tatore posteritati est traditus. Charax quoque, doctus sacerdos, 
post Neronis aetatem Telegonia fonte usus eandem materiem 
tractayit. Hinc apparet fabellam non e Boeotia per Peloponnesum 
in Aegyptum transisse; immo, in oriente ortam ac prim um a 
poeta semi-graeco tractatam deinde per obscuros auctores seri 
temporis in Boeotiam yiam suam inyenisse. 

Quod yero ad finem Telegoniae prioris partis adtinet (cratera 
accepta Ulixes redit in patriam, ubi sacrificia a Tiresia man- 
data omnibus coelicolis offert), statuimusne cum Syorono ülixem 
in Arcadia yel in Elide, certe in Peloponneso inyenisse hominem 
ilium rerum maritimarum plane ignarum? Ad banc quaes- 
tionem dirimendam utique opus est ut prius inspiciamus quae 
Eugammon in parte altera carminis sui narrayit. Vocatur haec 
pars „Thesprotis", cum Ulixis iter in Thesprotiam contineat. 
Quo de libro mirum testimonium invenimus apud Clementem 
Alexandrinum Strom. VI, 751 : „Evyififiav i KuptjvaToç ix Mou- 
votlov rh vep) Secrfrpurcov ßtßxlov iXÔKKvipov ù0e?^éfi€voç aç Hiov 



1) Pind. Pyth. IX, 18 sqq. 

2) Baumeister Denkmäler II p. 1664, 1729. Cf, Kyrene p. 6. 



42 BB BUGAMMONIB TBLBGONU. 

i^ijveyxev.'* Oompilavit igitur Cyrenaeus, si fides auctori itsp) 
xXovriç scribenti, Musaei libriim de Thesprotis, et licet „Clemens 
in odorandis veterum scriptorum plagiis nimis videatur sagax" ^), 
non video cur nunc quoque Alexandrino omnem fidem deroge- 
mus, dummodo caveamus ne hic sicut alibi pro Musaeo Ono- 
macriti nomen substituamus ^). Eugammon enim circa annum 
560 carmen suum panxit; Onomacritum autem, qui sub 
Pisistrato Musis operam dedit — i. e. intra annos 560 usque 
ad 527 — , iam tunc aliquid in lucem emisisse parum verisi- 
mile est. Sin vero ante annum 560 carmen ediderit, consen- 
taneum non est poetam Gyrenaeum id in usum suum yertere 
potuisse vel ausum esse. Qua re puto fiiisse veterem aliquam 
BevirpuTii» , quae sub nomine Musaei ^) circumferretur. Hanc 
Eugammon compilavit, ut postea videbimus; hanc Pausanias 
quoque sive fama sive testis oculatus notam habebat*). 

„Unmöglich, inquit Wilamowitz Hom. Unters, p. 187, kann 
diese geschichte (loquitur de Thesprotide) in Kyrene entstanden 
sein. Jedermann sieht, dass sie auf thesprotische localsagen und 
genealogiën ausläuft. Der dichter der Telegonie muss also sei- 
nen Stoff, doch vermuthlich in epischer gestalt, aus fremder 
gegend erhalten haben. Die sage ist offenbar älter als die ko- 
rinthische besetzung der epirotischen küste. Die Thesproter er- 
hielten die person des Odysseus übermittelt von den Vorläufern 
Korinths: das waren die Chalkidier.'* 

Wilamowitz igitur nucleum Thesprotidis in ipsa Thesprotia 
natum putat ; credit continuisse genealogias i. e. conamina eorum 
qui Ulixem a Chalcidicis invectum cum Thesprotorum princi- 
pum genere coniungere vellent. Videamus autem carminis argu- 
mentum : 

KOÙ fiera txûtx (i. e. postquam in Ithaca insula sacrificavit 
Ulixes ex EUde reversus) êU SeaTrpuTOÎjç x^txveîrat xa) y at fie J 



1) Verba sunt Lobeckii Agi. p. 310. 

2) Cf. Paus. I, 22. 7. 

3) Fuisse Musacum et Orphcum Athenientet ^ Orpheo autein Thraciam originem 
a receutioribas demum esse tributaio, cuutenderunt alii et nuper Weberus (Platonische 
Notizen über Orpheus vod Fr. Weber Programm des K. Luitpold-Gymnasiuma in 
München 1898/0; cf. Wilani. Horn. Unters, p. 211 sq.). 

4) Vid. Paus. VlII, 12. 6. 



DB BUGAMMONIB TBLBGONIA. 43 

K«AAiS/xify ßa9i},li» TCÛV StcrirpuTÛv. iireir» iFiXêfioç auvtarx- 
rat rolç SevxpùiTolç vphç Bpùyouç , 'Oiuffaicoc liyovfiivow ivTXvê» 
"A^jfç rovç T€p) riv "Oiva^i» rpiverat, xx) «utç5 €tç fiix^^ 
'AinivSt, XAêlffTctTxt' roùrouç (ih 'AwrfAAwv haXÙn. fiera H t^v 
KakXtUKJiç TfAfur^y r^v fiiv ß»aiKeiav hxiixerxt noAu^ro/rifç 
'Oivaaiaç vléç , airiç y eïç ^lôixtiv i^txvsÎTotr xiv roiirq) Tif- 
?iiyoyoç ir) ^lirti^iv rov narph 9r/iioiv, i^roßac sU 'liix^v rifivit 
r^v vficrov' ixßotieiiaac V *OiuŒff€vç Ù7rh tov Trcciihç ivaipàîrat 
xar* iyvotav, TviXiyovoç V ivtyvohç rnv ifictprlav ré re tov va- 
rphç vâ(i% xa) riv T^>^ifAXXOv xa) r^y IlifyfAJ^ifv ^pbç rtiv [i^- 
ripa ßieicrrticriv' j ii iéavirovç voul ^ xa) avvoêXêJ rfß (ih Ilif- 
¥êX6T^ TtiXiyovoçj Klpxiß H TtiXifiax^^- 

Duas diversas fabulas hic esse coniunctas, quarum altera 
ipsam Thesprotidem I altera Uliiis mortem contineat, nemo 
negabit; iunctura autem cernitur ante yerba xùriç V iU 'l6ixfi¥ 
x.r.A. Pro certo igitur constituere possumus antiquum Musaei 
carmen, quod Eugammon compilasse vel imitatus esse dicitur, 
priorem modo fabulam continuisse; hanc Cyrenaeus poeta, ut 
fuit yeterum poematum consartor, haud dubie eo consilio inter 
expeditionem in £lidem et herois mortem interiecit, ut carmen 
maioris fieret ambitus. Unde sequitur Telegoniae partem prin- 
cipalem non , ut quidam putarunt ^) fuisse Thesprotidem illam 
surreptam atque interiectam, sed ut ipsum nomen carminis 
indicat , Vlixiê fnortem a Telegono filio illaiam. 

Eugammon , ut supra vidimus , argumentum itineris in Elidem 
non de buo excogitavit, sed Homeri indicia est secutus neque 
osquam a duce suo deflexit nisi quod Augiae historiam addidit. 
Hanc rationem anxie observatam tune quoque adhibuit cum Thes- 
protidem interponere vellet. Homerus enim inquit A 135 sqq. : 
êclvxTOç ii TOI i^ ixhç aùr^ 
iß^nXP^^ At«Aâs roîoç iKeùaerxt, oç xi ae Tri^vtß 
y lip a ùxè Xtirap^ iptifiivov, 
i. e : homine illo invento, sacrisque omnibus deùt oùlaiis mors tibi 
continget senectuie canfecio. Ulixes autem ex Elide reversus ne- 
quaquam aenex nedum senex coufectus vocari poterat; manebant 
eum plurimi anni, quos secundum Homerum tranquillus quie- 

1) Weleker £p. Cycl. Il 302. 



44 DB BüGAHMONIS TBLBOONU. 

tusque in Ithaca ijsque ad suam mortem degeret. Hosee annos 
i. e. spatium temporis inter hominem àixXirTêUTOv inventum 
et Ulixis mortem, Engammon Thesprotide explevit. 

Ubi igitur ülixes hominem illum secundum Eugammonem 
invenit? In Elide, ut qui vis videt. Quod et hoc modo demon- 
strari potest: locum huic episodio praebebat vel finis itineris 
in Elidem vel finis expeditionis in Epirum. Initio vero huius 
expeditionis aptum non erat, nam homine illo invento Ulixi 
siatim Ithacam erat redeundum ut sacrificaret omnibus coeli- 
colis; permultos autem annos, ut Proclus narrât, in Epiro degit 
heros. Fini igitur itineris Epirotici? 8ed neque e Proclo id ef- 
fici potest neque verisimile videtur regem ventilabro armatum 
regnum suum perlustrasse. Contra , nisi in Elide hominem illum 
invenit , non video quomodo Prodi verba Ittsit» (i. e. ex Elide) 
eU *Itfiicif V KxrairXeù^xç r»ç vTri Tetpeatou pijêe Icraç rsXei 
6u7lxç explicari possint. Quare statuendum videtur Eugammonem 
episodium illud in Elide coUocasse. Cum vero Telegonia, ut 
iam supra vidimus minime vulgatum inter Graecos fuerit car- 
men, mirum non est iam antiquos nescisse ubinam rod iihou 
patria esset quaerenda. Homerum autem certam aliquam regio- 
nem in animo nunc habuisse veri nihilo similius videtur quam 
in ceteris Iliadis Odysseaeve partibus, ubi gentes describuntur 
longinquae et fabulosae. 

Eustathius igitur ad A 122 sqq. rogat: rlveg Y iv eJev ot fiii 
iliéTiç Uoaeti&val et addit: ol ü vethaio) ßapßxpo^ävouc réirovç 
(MSS. ioùirovi) îffTopoM , BovvlfAetv xiyoyri<; tiv» !j KfAxiâsy iy 
oU ^Oivweùç rhv Uo^eiiSov» hlfitt^e. 

Steph. Byz. s.v. Boiivetficc: xékiç 'Hinlpov oùitripoûç^ xrhfMt 
^Oiuwiuc , yjy txTtvi vXijvlov TpxfA^rùxç , Xaßm XP^^f^^^* ixtilv 
irpiç ivipxç 0/ oùx hctffi tiXavvav * ßoijv ouv êùffaç , ixTiai '). 

Tzetzes ad Lycophr. Alex. vs. 799 : TpifATrui» vixiç "Hveipov, 
hûx fiera vitrrov 'Olv^aevg «9rî}A4f, xaôà xx) "Oß^poq ypi(Pêi 
x.T.A. irifiiro H iv r\j Tp»fi7rv\i xa) i ^Oiva^eùç. 

Paus. I, 12,5: ^HTreipûrat , ot ß^ü ixoùtrfiç 'l^lou, êi^xo'aav 
oï voXXol y fi^tl iXvïv iJTrlffrotvré voù xP^^^^^' fiaprupeT H fioi xa) 
^Ofiiipov Ittoç Iv "OivŒŒelqL jc.t.A. 



1) Bunima, ut monet Wilam., apparuit in lapide dodonaeo. Caoer del. 247. 



BB BUOAMMONIB TBLBGOMU. 45 

Unde discimns plerosque veternm de loco aliquo in Epiro 
cogitasse; atque id suo iure. Nam cum argumentum Telegoniae 
notum non haberent, Homerus vero certum locum non indi- 
casset^ EpiruB prima iis in mentem venire debebat, tam ob 
nomen „continentis", quam ob singularem famam, qua ülixis 
iter in Thesprotiam post Sophoclis tragoediam „Niptra" editam 
apud antiquos florebat. De qua tragoedia mox plura. 

Antiquos autem Telegoniae argumentum ignorasse luce clarius 
apparet ex Epitoma Sabbaitica Âpollodori, ubi de Ulixis in 
Elidem itinere nulla fit mentio. Heros enim procis interfectis 
stalim per Epirum ad Thesprotos proficiscitur^ ubi de Tiresiae 
mandatis Neptuno sacrificat. Neque me fugit E. Meyerum 1.1. 
asseverare Apollodorum rà h "HXiit fortuito transiisse, sed tale 
argumentum ex silentio paucos ut spero inveniet admiratores. 
Apollodoru£ baud dubie sub oculis habuit non Telegoniam sed 
Thesprotidem illam, quam Sophocles tragoedia sua diyulgayit. 

Bectissime'igitur Svoronos 1.1. e Procli verbis efiecit Ulixem 
antequam ràç uvb T upevlou ptiêelaotç éuvlxç iv 'Iôxk^ 
(TiXfvs, hominem maritimarum rerum igndiTxxm iam rej)j)€riêêe. 
Hac tarnen in re erravit quod in Arcadia id factum esse puta- 
bat, nimio scilicet ardore hypothesin suam de nummo Manti- 
neensi defendere conatus. Profectus est Ulixes secundum Proclum 
in Elidem; ex Elide in patriam rediit; invenit hominem suum 
antequam Ithacam revertit: ergo in Elide rhv iÜTiiv ofiendit. 
Ita voluit non Homerus sed Eugammon Cyrenaeus. 

Nunc Ulixis iter in Thesprotiam, quod Eugammon non de 
suo finxit sed Telegoniae amplificandae causa a Musaeo est 
mutuatus, propius consideremus. „Heros, Proclus refert, in 
Thesprotiam venit CaUidicenque reginam uxorem ducit. Oritur 
bellum cum Brygis, qui Marte duce Thesprotos repellunt, 
licet Minerva his opituletur. Apollo demum finem bellandi 
facit. CaUidice mortua Polypoetes filius Ulixis regnum ac- 
cipit, heros ipse Ithacam revertitur/' Sic poetam aliquem 
antiquum Ulixis iter in Thesprotiam cecinisse non est quod 
miremur. Meminimus enim versuum ^ 314 sqq., ubi heros 
fallacissimus , errores suos Eumaeo describens, audacter casus 
Thesprotios annectit, quos numquam passus erat. Hic igitur 
campus patebat incultus per quem Ingenium cuiusdam epigoni 



46 DB Bü^AMMONIB TBLBOONIA. 

libère vagari posset. Admirafcionem vero movet quod ülixis 
illa expeditio antiquitus sub Musaei nomine circumlata fiierit. 
Quid MusaeOy oç votpaXùvëtç xx) riXeràç Koi xaôxpfiovç avvitfi' 
xev (Schol. Ar. Ran. 1030), quid Tq5 xP^^f^^^^^V f Orpbei imi- 
tatori (Paus. X, 7, 2) cum UUxis erroribus, cum carmine epico? 
Fere semper Musaeus cum Orpheo coniungitur; etiam Piatonis 
tempore (Rep. 364 E) venditabantur /3/j3ao/ *Op(pioûç ko) Mov- 
ffctlou x»ê* xç ôuij^oxovfft ] quid igitur Musaeus ediderit nisi libros 
rituales, expiationes, initiaiiones, vel xocraßoLaiv aliquam iU 
''AiÎow? Paulisper igitur moremur ut Thesprotidis argumentum 
exactius consideremus. 

Post mortem Callidices, ut legimus, Polypoetes regnum 
Thesprotiae in se recepit. Quis fuit ille Polypoetes? Respondet 
Proclus, fuisse filium Ulixis '). Nos vero Homeri versuum 
B 740, M 129 memores scimus eum fuisse Lapitham Pirithoi 
filium ex Hippodamia ortum^); quod confirmât Pausanias (X, 
26, 2), qui in Lesches descriptione se vidisse ait Polypoetem 
Pirithoi filium isiifAivov r^v xi^ocXiiv raivl^, xa) irctp* xùriv 
*AxcifAaç hriv i Siiffiuç, Erat igitur Polypoetes origine TAessalus '). 
Quaeritur igitur, quomodo Thessalus in Thesprotiam aberrarit, 
cur Qraecus in Troiani filium sit mutatus. 

E loco Pausaniae hucusque, quod sciam, non satis obseryato 
huic quaestioni responsum est petendum. Legimus enim Paus. 
I, 17,4: iç a Tiiv TfAfWT^v T^v &)jcriuç ^roAA« jîif xcc) oùx 
ilAoXoyovyra êlpfjrotf ieUffêat ri yàp aÙTOv xiyowt iç tHê %»ç 
û$* 'YipaxXioDç âvotx^^l^' TriôavÛTxrot ü uv yixouvot' Siicreîtç 
iç Sevn'puTOÙç ifißctXdv, rov ßctffixiuc rûv Sewparûw 
yuvalKX ipirivaVf ri voXh Tîjç ^rpotriàç ouruç dn'éxXucri, 
xa) »ùréç rs xai Ueiplêouç ijXojffccv^ xa) (r(pàç i %i9v pariç 
iiJŒaç eJx^^ i^ Kix^PV' Theseus igitur et Pirithous in Thes- 
protiam invaserunt regis uxorem rapturi; sed a rege capti in 
vinculis sunt servati donec ab Hercule iviix^^^^v. Unus- 
quisque autem recordatus quomodo Theseus quondam cum Pi- 



1) e Callidice scilicet, cum postea in regnam ei as successerit. 

2) Cf. argument um rßv 'Söa-rm, ubi Polypoetes Troia revenus cum Calchante et 
Leonteo (B745) Tiresiam sepeliunt. (Kinkel Frogm. Epic. Craec. I ad loc.). 

3) Wilam. Horn. Unters, p. 213: «Wo ein Heroenname festsitzt in der Genealogie, 
da hat man den Heros zu suchen.*' 



DB BUGAMMONIB TBLBGONU. 47 

rithoo descendent ad inferos ut Proserpinam raperet, meminit 
heroes fuisse yinctos in saxo, nbi Theseus sedisset in aeternum 
(Verg. Aen. VI, 617) nisi Hercules eum i^huffe eU ^ioq vexpâv 
xipa (Eurip. Here. 1222). E quibus apparet iter illud in Thes- 
protiam nil aliud esse quam Kotrißxviv bU "Atiou, yel ut idem 
aliis verbis dicam, TAesprotiam terram fabulosam, remotam, 
incognitam, antiquissimis Âtheniensibus fuisse regnum Hadis 
inferorum regis. Quod si quis adhuc dubitat, evolyat mihi 
Plut. Vit. Thesei c. 31, ubi leguntur haec: xùtoç (^tiaeiiç) ii 
llêipiê^ rii¥ ÙToypylctv i'O'oiihùç , eU ""HTeipov avva^eiiifitiaev 
ixi T^v *Aiiaviuç ùuyotripx, tov MoXoffffûv ßctai^iuc' oç rjî 
yuvxix) Uê pcr€0éviiv Svopt» ôipLSvoç, Képijv is Tip ôuyarp) ^ r^ 
a xw/ Kipße pov, Toùg vep) riv Tletplêovv (Le. Pirithoum cum 
Theseo) où (JLvuivriipxç iJKstVf i\\* ipTratrofiévovç TruvtavéfAevoç O'uv- 
ixotßi, xa) TOV fûy Uetplêouv eùêùç vi^piviffe hà toû xuvoç , tov 
ii BffŒi» xxêilp^xç è<pùXKTTBv» c. 35: i 'HpâtxA^ç tIv Syiffi» 
TxprpTilTO. vuyx^P^^^^^^ ^^ ^^^ 'Aiiuvloiç Xvieiç i Siitnùç ifrav- 

^\i€ SÏÇ TXÇ ^AÔljVûtÇ, 

Quid quod ipse Homerus nunc ad partes yocari potest; apud 
quem 0* 79 sqq. Antinous Iro minitatur : 

vifjt,\pa ff* ijTitpivie ßxXav iv vtf) pte^uclviß 
€Îç ^^Ë^fToy ß^ffeMja, ßpOTGuv itikijfAOva TavTuv, 
Sç X àiro pîvx Tifiipai xx) ovxtx vij^ii x^^^V 
lA^isi r* ixFepvffXç iajp xuœ)v ùfix ixffxffêxi , 
quos versus si conferimus cum 1.1. Plutarchi, apparet regem 
ilium Echetum (= qui servat nec remittit), viventem in Epiro, 
perdit orem omnium Aominum, qui mortales cani obiicit (i^xvl^ei 
iii tov xuvéç), nullum alium fuisse quam 'A'iluvia, 

Quinimo nomina quoque fluminum inferorum antiqui trans- 
tulerunt in Thesprotiam teste Pausania I, 17, 5 : n'pèç ii Tîp 
Kix^PV (Ephyra) Klfivui Ti iaTiv 'Ax^powlx xaXoupLivij xx) ttotx- 
/loç *Axh^v^ peî ii xx) Kâ^jcurd^ viup xTspvhTXTov, Nam super- 
Tacaneum duco ostendere, quomodo intellegi debeant, quae 
addit bonus periegetes: "OfAvipiç ri (aoi ioxsî roeDr« éupxxùg U 
Ti Tfiv £AA)fy iroin^iv xiroToXfAtivxi tûv iv "Atiou, xx) i^ xx) Ta 
ivifJuxTX Tolç TOTXfAOÎç xiri TÛv iv Qe^TTparlii éiaéxL 

In Thesprotia igitur, i. e. in regione occidentali , iam anti- 
quissimi Graeci inferos quaesiverunt ; hinc intellegimiis Eridanum 



48 DB BüGAMMOMß TBLBGONIA. 

quoque &ctam esse flomen infernam ^) ; bine r^v Aeuxii» xirpnv 
{66 11) non solum ob nominis sonnm ab antiquis esse quaesitam 
in xirpefi Aft/xy rifv xpi*^ vpoxiifiivjf t$^ Asvxiioç '). Quod igi- 
tur fecit Sertorins sub finem rei publicae romanae^ cum tu 
'HA'Jo-ioy iTiiloy quaerebat in man occidentali '), iam mnltis 
saeculis ante cogitabant auctores, qui Kotrdßxvty eU "Atiou pio 
animo pangerent^;. In Thesprotiam igitur, i. e. in regionem 
occidentalem j ut mortuos visèrent, missi sunt Theseus et Piri- 
thous Tel ab Hesiodo, qui cecinit äc On^fv; fV rh "Aiinv èfioû 
n€tpiê:p xxTOißxiti ^j, vel ab incerto auctore % qui Minyadem 
scripsit èv i iç ^n^ia e^ovra xx) Ueiplêovv ''). Cum magno exercitu 
heroes descendisse, ut asseverat Plutarchus 1.1., dubium videtur, 
neque tarnen soli ibi erant, nam xarxßivem numerus semper 
accrescens multitudinem rây xio^oirùv augebat et vel e paucis 
Minyadis fragmentis^) apparet hoc praesertim carmen copiam 
descendentium non parum amplificasse '). Ideo suspicor tunc 
temporis Polypoetem quoque, Pirithoi filium, locum 9uum inter 
notos Aeroes iv *'Aiiou degent€8 obtinuhse, ita ut Musaeus, cum 
Ulixis iter in Thesprotiam i. e. deacensum ad inferos componeret 
et solito more varios heroes novis genealogiis inter se coniun- 
geret, Thessalum invenem cum Ithaco coniungere posset. Cum 
yero ülixes Ithacam reverleretur Polypoetes remansit ac rema- 
nere debebat, quippe qui certum iam in Orci dicione haberet 
locum '®). Nunc quoque intellegimus Callidicen (= quae bene lus 
dicif) ^*) ipsam fuisse Proserpinam. 



1) Schol. Ëarip. Or. 981 : f/c Tdv ^Hftiocvèv vorxfiov Kpiiiareu 6 T&vtxKoq. Cf. 
Verg. Âen. VI, 669. 

2) Strab X, 452 A. 

3) Plat. Sert. 8. Sali. fr. I, 61 Kritx. 

4) et Griechiiche VolksgUabe ?om Todenreich in Nekyia Dieterich. p. J9aqq. 
6) Faas. IX, 81, 6. 

6) Prodico Fhocaeo? Cf. Fans. IV, 88, 7. 

7) Paa>. X, 28.2. 

K. G. Moellerum Orch.' I p. 12 iniuria Minyadem et *0^'mc Karaßavn tlç 
"Atiov pro uno eodemqae opère haboisse contendit £. Rohde Psyche I 802*. 

8) Kinkel I p. 216. 

9) Rohde Psyche I 308 sq. 

10) Wilamowitzio, qai credit Polypoetem pro Ptoliporthi nomine irrepaiise (Horn. 
Unters, p. 188), neqaaqaam assentior. 

11) Cf. Eurydice = quae late ins dicit. 



DB BüGAMMONIß TBLBGONIA. 49 

Bellum denique cum Brygis haud dubie a Musaei opere 
alieuum erat. Bed postquam Orci regnum velut ad auras 
ascendit et certum locum geographicum occupavit, recentior 
auctor Eugammon, cum veram vim Musaei carminis non per- 
spiceret, facile adduci potuit ut de perpetuis Thesprotorum 
cum Thracibus certaminibus aliquid intermisceret; in bis quoque 
Homerum imitatus , qui N 302 describit Martem cum Thracibus 
Bphyris bellum inferentem. Brygos autem, qui Marte duce 
pugnant, foisse Thraciam gentem magna cum probabilitate 
coniecit Wilamowitz ^). 

Ad summam, vidimus Eugammonem, ut Ulixis annos poste- 
riores rebus gestis expleret, in suum usum vertisse Miisaei 
xotrißx^iy sic "Aiiou, quae ob causas supra expositas vulgo di- 
cebatur Bs^TrpcûTiç] dementem autem Âlexandrinum optimo 
iure Eugammonem furti accusasse, nisi quod vocem „ixÔKXvipov'' 
melius omisisset. Transeamus igitur ad partem tertiam Telego- 
niae, abi Ulixis finis tragicus narratur. 

Proclo teste Ulixes Ithacam revertitur. Interea Telegonus pa- 
trem quaerens in insulam escendit, ubi Ulixem agros suos a 
populanti advena defendere conatum inscius interficit. Sceleris 
autem nefarii conscius factus patris cadaver, Telemachum, Pe- 
nelopen secum ad matrem abducit, quae immortales eos reddit. 
Deinde Penelope Telegono nubit, Circe vero Telemacho. 

Statim adiiciam e scholio Eustathii ad ^118 hasce observa- 
tiones: „i îi roxtç "Siffrovc Troiiicrxg KoAofl)w v/o^(?) ^) 
T^xifAotx^^ ß^^ ^^^' "^hv KlpKiiv uffT€pov ynfiotiy TyiXiyovov ii riv 
Ix Klpxiiç ivTtyijfictt Uiive^iinjv", e quibus fortasse efficere licet 
coniugia illa non esse excogitata ab Eugammone, sed fuisse 
inventum prioris aetatis. Deinde : „o il r\nv Tij^eyeveiuv ypirpaç 
KvpfivAÎoç 6K fisv Ka},v^povç T^},iyovov uiiv 'Oluageî iuaypd^ei 
if Tii\iixfiov, ix ii Ufivikifnic T^XifAotxov xoù " ApxevlXaov' '). 

„Nomen TifArtâjCto^ epico versu dici nequit, levi manu mu- 
tatur in TjjAÖätöc", sic Wilamowitz 1.1. p. 183. Sed quid 



1) u. p. 187. 

2) Cf. Proclam: vvvaxrtrett il rovrotç rk r&v N^ctwv ßtß^ta e' 'Kyiov 

S) Arcesilae nomen addidit Eagammon ut Cyrenaeoram regam genas exquuite 
lioDoraret. 

4 



50 DB BUGAMM0NI6 TBLEGOKIA. 

vetat pronuntiatum esse Tttkiiafioç a radice iaß = dom^re, xxt 
'IfTToixfioç A 335? An forte Ttixif^axoç formari potest, Ti^- 
^ii&fAOç non potest? Signifîcat utmmqne: ,,is qui eminus 
dimlcat." Accedit quod nomen Teledamns exstat Paus. II, 
16,6, ubi sic vocatur Cassandrae filius, héros ex epico aliquo 
carmine. Quare nil mutemus. Gravius est quod Telegonus vel 
Teledamus hic vocatur non Cireeê sed Calypsus filius. Cum 
vero e Prodi chrestomathia appareat Telegonum e Circe ortum 
esse, Calypsus autem filium duo nomina in epico carmine 
habuisse non sit verisimile, libenter credo Wilamowitzio con- 
tendenti, nomen Telegoni Teledamo esse superscriptum ab ho- 
mine cui proprium nomen Teledamus ignotum esset. 

Restât ut de Ulixis morte nonnuUa observemus: 

Verba Homeri sunt, A 134 sqq.: 

êivctroç ii roi i^ iAoç ^) ccùr^ 
iß^tlXPoc ^) fJt'i^ct roloç ikevtrerat , oç ni ai vi0v^ 

ixßiot e<r70VTat, 
Si Telegonia, si omnes fabulae de Ulixis interitu plane nobis 
essent ignotae, quale mortis genus expectaremus? Quem finem 
Homerum heroi suo post tot labores et errores destinasse inter 
omnes, nisi qui sensu poetico prorsus essent destituti, conve- 
niret? Nulla mora uuusquisque exclamaret: „mortem placidam, 
lenem: cum in ea sola lectoris animus acquiescere possit." Quid 
si Humerus rhv ToAurAifTev, qui tot pericula et aerumnas ex- 
antlasset ut inter suos quietus reliquam vitam degeret, ab ipso 
filio trucidari cecinisset? Taedii pleni ad unum omnes carmen 
e manu eiiceremus; nam licet et vita cottidiana et theatrum 
hodiemum nos doceant, improbum non semper puniri, probum 
saepe merito praemio privari, carmen epicum, quo describuntur 
res non ita ut smU sed quomodo poetae imaginatio eas sibi 
proponit, exigit ut ignavus spernatur, fortis celebretur, heros 
in certamine cadat vel victor mérita quiète fruatur, ut iuniores 
narrandis ac depingendis rebus a se gestis ad facta non minus 



1) é^xXoç una voce Herodianas. 

2) ceßAnixpoc cil. 178 sißnificat «debilis, ienis": sie iam Eustathius ad AlS4: 
»ß^^IXpoc iè ûivûiroç ô xerUviiç koii yipef^aioç et» to 'dvoaov ôtoIoç 6 iv y^pti (iÂ?ua^a 
Ätxapu. Est mors qua senex velut exstinguitur omni dolore et agonia vacaoa. 



DB BU6AMM0NIB TBLECtONIA. 51 

fortia excitare posait. Et velut diem laboris et dimicationis 
plennm sequnntur ivcceiißotra tüc i^nh^ ko.) uttvoç y>>vKvç, sic 
tranquilla senectus obitusque placidus finiunt herois vitam 
laboriosam. Quod si ipsae res gestae dulce illud epici som- 
nium perturbant, herois mortem extra bellum vi nefaria 
allatam paucis sed moeatu verbis refert ^) ; nam amplae huius- 
modi descriptiones tragicorum sunt, adyersam bominum fortu- 
nam, vanas spes, inanitatem vitae nobis ante oculos ponentium. 
Cuiusmodi moeroris cum in Homeri verbis laudatis nec vola 
née vestigium appareat, statuendum est, Homeram mortem 
miiviiimam post senectutetn cur is periculisque soluiam inter populum 
beat um ac prosperum heroi suo destinasse. Nec seen s fecit Goethius, 
qui Faustum suum post varios casus et labores a populo in- 
dustrio ac felici circumdatum, dulcem mortem obeuntem pul- 
cherrimis versibus cecinit ^). Et quis verus poeta aliter fecit 
unquam ? 

Libenter igitur mea facio verba F. G. Welckeri (Der Epische 
Cyclus 1835 p. 302 j: „ein sanfter Tod auszer dem Meere werde 
dort ihn im Alter, nachdem er unter sich die Völker glücklich 
gesehen, beschleichen. Diese Yoraussagung verbindet sicli mit 
dem Schlüsse des Gedichts selbst, der sich auf das Gegenwär- 
tige beschränkt, zum erfreulichsten Ausgang, und irgend etwas 
Anders als das Glück der gefahrlosen Ruhe auf dem Land und 
in der Heimat bis zum Lebensende nach langen Gefahren des 
Kriegs und der Seefahrten , wusste oder wollte der Dichter der 
Odyssea nicht,' ^ 

Haec poeta voluit; expressitne quoque suis verbis? In versi- 
bus supra allatis nihil est quod tali sententiae adversetur, nisi 
fortasse verbum Tricpv^, quod vulgo usurpatar de nece quae vi 



1) Cf. -/193, a 91 sqq.. A 404 sqq. 

2) Faost und Helena sub fin. 

Solch ein Gewimmel möcht' ich sehn 
Auf freiem Grund mit freiem Volke stchn. 
Zam Augenblicke dürft' ich sagen*. 
Verweile doch, du bist so schön! 
Ks kann die Spur von meinen Erdetagen 
Nicht in Aeonen untergehn. 
C. Crnsius Rhein. Mus. 87 p. 811: «nach Tiresias' Weissagung entschlummert 
Odysaeaa eines ruhigen Todes als mächtiger Vulkerküuig.'* 



52 DB XÜGAMMONIS TSLBGONIA. 



» 



infertur ^). Nam qaid obstat qnominüs i^ i\é^ accipiamus pro 
l{» ixiç^ ut iam mnlti feceniût, inter quos Nitzsch, Ameis- 
Henze. Car hie talis interpretandi ratio coniorta appellator cum 
tale quid non audiat H 130: 

airoi fiiv ix^if^t^» iniiorviroç \ ix ßiXiavl 
Significat enim hie yersus: ipsi a pugnando abstineamus atque 
yersemur extra arma i. e. laten wij ons bewegen buüen hei 
9trijdgewoel = terwijl wij buiten het strijdgewoel zijn ; eodemque 
modo yerba iivxroç ii rot i^ i\oç aùr^ èXiivirxi sunt yertenda: 
mors tibi ipsi yeniet cum extra mare yersaris = terwijl ge 
buiten de zee ziji *). 

Quod ad sensum, quid yerisimilius quam Tiresiam yoluisse 
„si Neptunum perpetuum adyersarium sacrificiis placaris, nul- 
lum e mari periculum tibi postea erit timendum?'' Sin yero 
intelligimus e mari Ulixi mortem esse yenturam, primo syntaxis 
offenditur, cum locus ipse yocabulorum i^ ixoc positorum inter 
rot et air^ indicet ea non cum yerbo ikevaerctt sed cum rot 
aÙT^ esse coniungenda ; delude Homero obtruditur dictio pythica, 
quae prorsus a lingua eius natiya est aliéna, nam cur non 
addidisset quid illad periculum foret; tertio parum apte ülixi 
promittitur lenis mors, quarto ineptissimum fit sacrificium Nep- 
tuno oblatum. Immo, prorsus mente captus fuisset sapiens 
Tiresias, si ita esset locutus: ,,si tandem aliquando maris peri- 
cula efi'ugeris, iterum tibi erit yagandum, donee in locum ubi 
Neptunus adhuc est iguotus, cultum eius introduxeris. Quod si 

feceris et sacra deo placando idonea ei obtuleris nefanda 

mors ex ipso mari tibi erit exspectanda/' 

Certissimum igitur habeo Homerum de morte yiolenta Ulixi 
a filio illata, nedum de radio raiae pastinacae, omnino non 
cogitasse. Tunc demum intelligimus quietum responsum Pene- 
lopes y^f 385, quae postquam Ulixes Tiresiae dicta ei rettulit , 
suaviter obseryat: 



1) Non tarnen argendam poto hoc verbum; deut enim mortem immittit tecandam 
Homerum et de hoc actu divino 'éTe^ve dici potest. Sic e. g. Apollo et Diana 
Hts^'jov mortales, quamvis id àyuvola-t ßixtvvt fieret (vid. fl 605). 

2) Cf. annotationem , meo quidem iudicio, minus rectam in editione Y. L. et M. d. C. 
Vocabulam »hrZ cur tentarit Herwerdenui non video; sensui est: «mors tibi ipti 

extra mare adveniet ut olim coraitibui in mari advenit." 



DB BUOAMMONIB TBLBQONIA. 53 

„êï fiiv ifi yiipiç ys êso) rexiowviv ipetov, 
rtXirapii rot iintrot x»xuv iviXu^iv hevêai'* ^). 

Hactenns de Homero. Âpud Engammonem autem Ulixem a 
Telegono filio esse interfectnm , Proclus tradidit. Nihil quidam in 
Procli chrestomathia inest de radio raiae pastinacao; sed poster! , 
Hygino excepte (fab. 127), iuvenem tali tele usum fuisse ad 
nnum omnes asseverant; e.g. BchoL ad >. 134: riv varipx iiot- 
Xpii^a^i»i rpvyévoç xiyrpcp. Ex Aeschyli quoque parodia*), qui 
radium non hastae affixum esse fingit sed per ardeae alvum in 
Ulixis caput immittit, efficio hoc telum non foisse additamentum 
recentiorum, puta Sophoclis, verum genuinam partem antiquae 
Telegoniae. 

Est autem opinio admodum vulgata e verbis è^ ikiç perperam 
explicatis ortam esse illam fabulam de Ulixe a filio crudeliter 
necato; Wilamowitz vero iure negat fabulam tam tragicam a 
recentiore auctore excogitari potuisse. Sunt eins verba haec: 
«der Sohn im Kampfe mit dem Vater, ahnungslos sein Mörder: 
das ist der Sage von Hildebrand und Hadubrand von Welcker 
mit Recht zur Seite gestellt, obwol die Âehnlichkeit keine in- 
nerliche ist. Die Gabe der Mutter, der zauberische Eochensta- 
chel, verderblich dem Vater, den der Sohn auf der Mutter 
Geheiss zu suchen auszog: dass ist ein Motiv von so gewalti- 
ger dramatischer Kraft, dass ein Spätling des Epos es nicht 
erdacht haben kann. Eben so wenig kann es aus einer Erklä- 
rung des i^ ixiç herausgeklûgelt sein." 

Bevera argumentum illud patris a filio inscio trucidati, ab 
antiquis non tam alienum erat — ut vel docet Oedipodia — , 
quam a mythis germanicis et celticis ^). Necnon arbitror nimiam 
fidem etiamnunc haberi scholiastis asseverantibus , multoa my- 
thes, qui tragicis fabularum materiam praebuerint, ex uno 



1) Optime igitar schol.: mWK oT^tv ô ^roofTÎfç rà Kara rdv TifAsy ovov xeû rà 
nark rd tcivrfov r^^ rpvyévoç. 

2) H^vx^ttyot fr. 275 Wecklein. 

3) A Welckero et Wilamowitzio oomparatar carmen Hildebrandi; moneo autem ibi 
non patrem a filio led a patre filiam esse occisum. Insp. Grundrisa der Germ, phi- 
loi. Ill Band 8e Liefer. Bog. 83.48 (anni 1898) ubi v. cl. B. Symons p. 630: 
«Daaa das Lied in aeiner alten Fassung tragisch mit dem Tode des jungen Helden 
endete kann nicht bezweifelt werden." 



54 DB BüGAMMOSIS TBLB60NIA. 

vel duobus Homeri verbis male explicatis faisBe ortos. Quae 
opinio ex errore nata est; scholiastae eoim illi putabant 
Homernm in Iliade vel Odyssea esse complexum quidquid 
de Achille, de Agamemnone , de Ulixe aliisque antiqnissimo 
tempore in areibus tSîv àvixroiy a rhapsodis caneretnr. Ab hac 
autem eententia vel cyclicorum fragmenta nos deterrere debent; 
faerunt sane fortes ante Ag^memnonem qui vatem suum in- 
venerunt, licet Homerus de iis sileat, sed fuerunt res quoque 
ab Agamemnone geüae quas Homerus non tangit. Sic fabularum , 
quae de TroXuTpOTCfi ülixe in populi ore vigebant et vivebant, 
partem aliquam in Odyssea sua optimus sed non uuicus poeta 
posteritati tradidit. 

Qua re et ego puto — nam pro certo aliquid statuere quia 
in tali re audeat? — Telegoniae argumentum fuisse peranti- 
quum et minime esse ortum e vocabulis i^ ihéç male explicatis, 
sed duobus hisce vocabulis a posteris data opera significationem 
„e man' esse attributam, ut Telegonia apte Odysseae adnecti 
posset ^). Simul fortasse tunc verbum xi^vj? pro alio verbo a 
sciolo est invectum. 

Eandem materiem Sophocles tractavit in tragoedia Niptris, 
quod nomen licet semel tantum apud Suidam et Photium re- 
periatur, cum alibi tragoedia audiat 'OivvfFehç ixctveorXii^ vel 
'O. Tpxuiiarixç y vulgo defenditur Ciceronis auctoritate allata, 
qui Tusc. II 48 docet, Pacuvium Sophoclem imitatum esse in 
tragoedia Niptris. Eugammonis vero Telegoniam tragico ante 
oculos fuisse mihi quidem vix videtur credibile; argumentum 
autem tragoediae Sophocleae inspiciamus: 

Ulixes prorsus incertus de sensu Tiresiae verborum adiit ora- 
culum Dodonaeum rogaturus, quanam in regione hominem 
rerum maritimarum ignarum invenire posset. Simul responsum 
tulit, ut a filio caveret mortem. Homine illo haud dubie in Epiro, 
fortasse ad montem Oetam, invento Ulixes suis ignotus Ithacam 
revertitur, sed ngnoscitur ab Euryclea, ut in Odyssea est descriptum. 
Eodem autem die Telegonus missus a matre ut genitorem 
quaereret terapestate in Ithacam est delatus ibique agros popu- 
läre coepit. Clamore orto Tlixes cum advena arma confert, qua 



1) Sic iam antea AVclckcrus Griech. Trag. p. 245. 



DB BUGAMM0NI6 TELBGONIA. 55 

in pngna graviter a filio inscio vulneratur; sancius deinde do- 
mnm translatns increpat oraculum Dodonaeum; se enim semper 
mortem a Telemachi manu exspectantem laetale vnlnus accepisse 
radio yenenato a peregriDO pirata in se coniecto; quare nemo 
tarn sit ineptus ut divinis responsis fidem habeat. Âdvenit Te- 
legonns, fit avxyvaptfffiéç , Ulixes caeca fata vitae humanae 
lamentatus e vita discedit, quo facto filius moestus ad matrem 
Circen revertitur. 

Secutus sum tam fragmenta Sophoclis quam quae tradi- 
derunt Hyginus, Oppianus, Dictys. Addit Hyginus sub finem 
&bulae apparuisse Minervam, cuius monitu heros mortuus 
in insulam Âeaeam sit deportatus^ ubi sepeliretur. Eiusdem 
deae iussu Telegonum Penelopen, Telemachum Circen uxorem 
duxisse. 

Talis vero finis mihi magis Euripideus quam e Sophoclis in- 
genio videtur, quare potius facio cum sero auctore Odysseae 
periochae a Buttmanno editae, cuius ultima verba sunt: ßxiuv 
ovv TviKiyovoc Sti riv ^aripx ivslXe ^ Treyivi^xç aÙTOv TTiKpSùç 
ivixipyitrê tuç 'Itixvic; (Vid. Welcker Gr. Trag. p. 243). 

Utut id est, unusquisque iam observavit: de itinere in 
Elidem nullam fieri mentionem; Sophoclem de suo addidisse 
val aliunde desumpsisse oraculum illud Dodonaeum, quod ut 
Pythicum illud in Oedipodea, totius tragoediae cardo factum 
est. Eadem igitur narratione antiquissima utitur Sophocles ac 
Eugammon olim erat usus, sed uterque pro suo ingenio datam 
materiam tractavit. Nam valet hic quoque notissimum illud: 
„duo cum idem faciunt idem non est." 

Welckerus autem quamquam 1.1. Pacuvii fragmentis adhibitis 
fabnlae Sophocleae lineamenta ducere est conatus , supervacaneum 
non duco hac quoque de re pauca disputare, cum Wilamowitz 
Horn. Un t. p. 195 sqq. quaedam contraria in medium protulerit. 
Opinatur enim Welckerus Ulixem, qui in initio tragoediae 
ignotus suis in Ithacam redeat et lavatus ab Euryclea agnosca- 
tur, non primum, post Troiam captam reverti sed iterum. Heroem 
scilicet post primum in Ithacam reditum, quem Homerus 
describiti procis interfectis in Epirum esse profectum ut oracu- 
lum Dodonaeum consuleret; hinc nunc in patriam redire aeque 
ignotum eodemque modo agnosci ac antea. Cui obloquitur 



54 DE XrGA3DI05I« TELI605IÂ. 

Wi2aiD0iri:z Limis &îgidnm fuisse si Sophocles quae egregie 
fj^^e^ii de primo re«li:ii nane qa«>{ue de seeondo narrayerit. 
F'Aci: érg^j T.liiem rcTer.i noa iUruu sed primum post Troiam 
dele:aiD. poüit primam àifxy^x^iVfuii cum Penelope; in priore 
par.e faoulae, secundum cum Telegono. in posteriore ac negat 
Procorum cae<lem locum suum in hac tragoedia iuTenisse. 
Telegoni enim adventum spectatorum mentem ab Odysseae 
argumente aMuxisse. 

Xegari non potest Eurycleam iterum dominum suum ablu- 
entem et agnoscentem hodiemis, quibus in scena bis repetita 
minime placent, admodum esse molestam vel ridiculam. Sed 
tragicum r^ u>ii7Ttips^syix9 prorsus omisisse minus Tidetur 
yerifiimile. Quare etsi Wilamowitzium sequendum ducimus, 
tamen credimus procorum mortem in fabula fuisse enarratam 
pliait àyyêhtxi. £ fragmentis certe Pacuvii minime apparet, 
licet Welckerus id contendat, fabulam initium sumpsisse a 
êecundo Ulixis reditu in Ithacam. Qninimo si Welckero credimuB 
altera quoque difficultas oritur; nam e fragm. Soph. 405| 407, 
840 (Dind.; et Pacuvii 6, 7, 5 ^Ribb.) t. d. statuerunt Ulixem 
in hac tragoedia errores suos ex Odyssea notos enarrasse; quod 
si verum est, statim rogamus, quibusnam hominibus heroem 
Herum redeuntem de Cyclope. de Sirenibus. de introitu ad in- 
feros narrant , an non sit yerisimilius talia Ulixem post primum 
reditum suis exposuisse? Qaod autem perhibet Welckerus, 
Ulixem nunc cum Telegono casus suos communicasse ut antea 
cum Penelope fecerit, id panels credo placebit. Sed iam satis 
est. Welckeri, Ribbeckii, Wilamowitzii opera cui non sunt prae 
manibus? ineptum igitur foret iterare quae de hisce fragmentis 
chartae mandarunt. 

Restât ut commemorem Sophoclis tragoediam Euryalum, 
cuius amplum argumentum servavit Parthenius Erot. c. 3 (Ilfp) 
Eùlxxffç): Ulixes oraculi cniusdam caum in Epirum profectus 
violât Euhippen Tyrimmae hospitis filiam, e qua nascitur 
EuryaluB. Hune adolescentem mater Ithacam mittit symbola 
quaedam ferentem iv iiXTcp KXTev^pxytffßivx (leg. -ßiv^). Ulixe 
forte absente, Penelope interrogat advenam et de Ulixis adulterio 
certior facta apud redeuntem marltum Euryalum ac<;u8at, ut 
qui sibl vim afi'erre voluisset. Tune pater iguotum filium inter- 



DB BUOAMMONIB TBLBGONU. 57 

ficit, sed non multo post wphç Tîfç ctùriç »ùrov yêvtiç rpuitU 

Hanc fabolam Niptra praecessisse res ipsa loquitur. Mirum 

autem exstat scholium Eustathii v 118 p. 1796: l.o(poKhiiç li 

ix rgç aùrnç Eùiirx^ç EùpvaXov hropet , ov àviKTUVê TnXifAot- 

ZoÇf ad cuius auctoritatem servandam Partbeniique damnandam 

omnes y. d. parati esse yidentur. Rogamus quo iure; bonum 

enim Eustathium in tradendis nominibus non semper dignum 

esse fide indubitata supra vidimus, cum de nomine Teledamo 

ageremus. Cui accedit, quod nihil est in Parthenii narratione 

quod ofiendat, immo omnia procedunt ut procedere debent. 

Nam laesa uxor sic demum de marito adultero poenas severas 

sumit si filius ex pellice ortus ipsiu8 patrie manu trucidatur. 

Sic demum mors a Telegono patri illata spectatoribus videri 

potest débita poena pro scelere in filium Euryalum commisso. 

AgnoscimuB enim studium illud poetarum iniquum aliquod 

oraculum ita supplentium ut spectatorum rationi mentique 

satisfaciant, quod deprehenditur in Âristophanis grammatici 

azgumento ad Euripidis Phoenissas. Ibi enim, ut lectores Py- 

thico oraculo concilientur, quod quondam ÂpoUo Laio Oedipodis 

patri dedisset, traduntur haec: ,,cum Laius in Elidem venisset 

»more incensus Chrysippi Pelopis filii, adolescentem vi Thebas 

rapuit ac in deliciis habuit. Quo nuntio accepto Pelops cor- 

ruptori est imprecatus ut sine proie moreretur, vel si genuisset 

filii manu interiref Fatum igitur Oedipodis nunc poena videtur 

pro contumelia Pelopi olim illata. Credo igitur Parthenium 

argumentum tragoediae Sophocleae fideliter servasse. 

Quod ad Âeschylum, iam supra monuimus eum Telegoniae 
materiem, quatenus XJlixis mortem tangit, tractasse in ^vx»- 
y^yolç. Annotât N. Wecklein *) : „Non sine probabilitate videntur 
Äbulae ^ux»yo»yol , UtiviKévii , 'Oaroxéyoi ad eandem trilogiam 
referri posse Ulixis fata complex am. Argumentum primae fabulae 
ex Necyia Horn erica. ïlPiviXéini agnitionem Ulixis uxorisque et 
nt videtur caedem procorum proponebat, in ^Ovrohéyoïç Ulixi 
res erat cum propinquis procorum ad exemplum Eupithis 

1) Verba rfêU)Q ixâyêp rpvyévoç daAaia-a-/aç Benarium efficere obserrat Meinekiai, 
qoem Sophoclis esse posse. 

2) Aescbyli fab. Fragm. p. 661. 



5ë Bi irGA]aco5is nuGosoi. 

Homerîd ' jt 422 sqq.) sangoinis poenas ab Ulixe petentibus." 
Post omnia quae supra scripd satis habeo n^are argnmentum 
ex Necria Homerica esse petitnm: fons erat vel Engammonis 
Telegonia, rel, quod potins credo, antiquns mvthns cai at 
Eogammon argomeatum snnm debebat. Deinde, licet obloqnantnr 
Welckems et Nitzsch, iacio com Hermanno, qui Opnsc. lUp. 40 
banc &bxilam satyricam fntsse optimo inre effecit e firagm. 180: 
ST irriv oç %or »li^* ifisi ßexoc 

Ipptypiv evi* nputçTfy e. q. 8. 
Item e Psycbag. fr. 275 egregie a Yalckenaerio resiituto: 
ipahhf ykp ù^iêéif Torxßevoc 

iK TOUT ixx}4x frevTteu ßoaxiiutruc 
sthpêt TttXathf iipßa mm rptxoppvi^ M 
efficio et banc fabnlam fuisse êatyrieam. Aescbylus ut monet 
echoliasta ad A 134 yi A. i3/«^ xiyn x.r.A.) snnm ingenium 
secntus radium per ardeae alTnm in Ulixis caput calynm et 
senile immittit, nt totam Telegoni fabnlam Indibrio habeat. 
Ârdea quae Telegoni yice fnngitnr aeqne est festiva ac ifiiç 
qna Enrymachus rov irroxixeptsy Ulixem petit. Trilogia ig^tnr 
a Wecklenio dubitanter proposita utiqne est reiidenda; pro 
pancitate antem fragmentomm multnm dispntare sed nibil nltra 
pro certo affirmare licet. 



1) Fabolam de morte Aetchjii (Vitt 55) ex hoe dramite satrrieo etie ortam 
eoniecemnt O. Crnsiiu (Mos. Rhen. S7) et Lecawenioi (Mncmos. 1890 p. 72). 
Addidit Crosios (ad verba sehol. 6 aItx^^z îètmç xéytt)-. •rielmehr scheint der 
Dichter hier wie so oft einen altertümlich-rohen noch aas der Tor-epischen Phase 
der Odysseossage stammenden Zog bewahrt ta haben, denn ganz ähnlich töten die 
StjBsphalische Vögel •chthonische Ungethöme** aaf der Todttninsel Arctias (H, D. 
Müller Ares S. 12. 101 ff.) ihre Opfer. Cf. Serr. Aen. VIII SOO. Und an ihre 
Stelle treten aaf dem gleichbedeatenden Eilande des Aresteros Diomedes nach Inba 
die f;«di0/ (Klaosen Aeneas S. 1177).** Nimia, opioor, doctrina nocait Cnisio; ardeae 
enim ob alrum namqoam non solatam ita iocosae Tidebaator antiqais ot teseeniiet 
in TRsis pictis appareant. Minime igitur e mytho perantiqao et abicondito Aeschylos 
ardeam illam petiit,' sed e popelli sermonibus, e figaris qaas poeri in maris delineare 
solebant, in drama satyricam cam transtalit. Tanc enim nascitnr vis comica si Ter- 
bam solitam in&olito modo adhibetar, vel si rei cottidianae i>artes extraordinariae ae 
solemnes tribauntor. 



DE LÜCILII SATIRARUM LIBRO PRIMO. 

SCRIPSIT 

J. J. HARTMAN. 



Bibbeckias in nobili de poesi Bomana libro primum Lncilii 
librum sic enarrat: 

In jener Satire des ersten Bnches nimmt der Dichter an 
dass der Tomehme Sünder Lupus noch lebe , und beschreibt 
eine Qötterversammlung (in den Formen einer Bömischen 
Senatssitzung), in welcher unter dem Vorsitz luppiters über 
Wohl und Wehe der Menschheit, insbesondere über Sein 
oder Nichtsein des Bömischen Volkes beraten wird. luppiter 
will mit einem gewaltigen Ungewitter (wie es in der That 
im Jahr 628/126 Bom erschreckte) dreinfahren. Dagegen 
ist der Antrag gestellt, gleichsam zur Sühne den elenden 
Lupus zu vertilgen, vielleicht von Apollo, der sich über 
geringschätzige Behandlung von Seiten der Sterblichen, 
d. h. Bömer, beklagt. Alle anderen Götter werden von 
diesen Vater genannt, für ihn habe man das zweideutige 
Beiwort „der Schöne", welches ihn in die Beihe wollüstiger 
Zierbengel stelle. Neptun, entrüstet über das treiben der 
gottlosen Verschwender und Schwelger — Neptunssöhne 
werden sie auf Erden spöttisch genannt — schlägt vor 
den nichtigen Gauch bei einem üppigen Mahle von Fisch- 
delicatessen umkommen zu lassen, wie ihm durch einen 
SchicksaUspruch vorausgesagt ist. Die Satire hätte keine 
Spitze f loenn Lupus nicht wirklich an einer Unverdaulichkeit 
gestorben wäre oder nicht wenigstens dies als Ursache seines 
Todes gegolten hätte. Vermutlich wird nicht nur das Ende 



&i LUCILIUB. 

H(l priorem actionem pertinuerunt nullum in fragmentis servaiur 
indicium , sive quod sic tulit satirae ratio. Certe deorum unus *) 
sic orditur: 

Vellem concilio vestrum, quod dicitis olim 
caelicolae factum, vellem adfuissemu' priore 
concilio. 
Alius quidam deus his verbis conqueritur de sua sorte: 

Nemo ut sit nostrum quin aut pater optimu' divum 
Aut Neptunu' pater, Liber, Saturnu' pater Mars, 
lanu', Quirinu' pater siet ac dicatur ad unum. 
Ex nostro libro haec esse diserte testatur Lact. inst. IV, 3,12: 
itaque et luppiter a precantibus pater vocatur et 8at^^ 
nus et lanus et Liber et ceteri deinceps, quod Lucilius in 
deorum concilio irridet. 
Hie deus quis sit non est obscurum. Apollo hie se ferre non 
posse déclarât quod, cum ceteri dei honorifico patris nomine 
appellentur, ipse tamquam imberbis puer pulcher dicatur. Cf. 
Serv. ad Aen. HI, 119: 

pulcher Apollo: quidam [pulcher Apollo, an del.?]epitheton 

datum Apollini reprehendunt ; pulchros enim a veteribus 

exoletos dici. nam et apud Lucilium Apollo pulcher diet 

non vult, 

quem locum Bouterwek m. Rh. XXI ad hoc deorum concilium 

retulit, quem recte, ut opinor, Muellerus secutus est. Hie Apol- 

linis questus quid sibi in iudicio de Lupo velit satis probabili 

coniectura assequi mihi videor. Lupus, ut post eum Verres, 

aut in provincia fanum ApoUinis spoliaverat aut alio modo 

hunc deum laeserat; nunc accusator ille in eum assurgit et in 

hunc modum déclamât: „sat mihi contumeliarum iam est per- 

ferendum, ipsum nomen, quo designari soleo, contemptum 

significat, nunc hoc etiam accedit." Eiusmodi locos aptissimos 

esse ad misericordiam indignationemque movendam quivis per- 

spicit. Et omnino probe tenent dei flosculos oratorios, quibus 

in foro uti consuerunt Romani. Velut hoc est quod tradidit Nonius : 

Gangrena est cancer. Lucilius satyrarum Lib. I: 



1) Non esse Io?em hunc recte statait Muellerus. Nostro libro versas a lalio 
Rufiniano servatos assignat lanus Douza; vix Hubiam quin recte 



LÜCILIÜ6. 63 

serpere au gangrena malum atque herpestica posset. 
Opinor hoc qnoque ex Âpollinis oratione esse; conquestus erat 
deoB quod Lupus non statim post iniuriam illam sibi illatam 
poenas dedisset, turn sic fere pergit: ,,at vos del (vel ,^tu lu- 
piter") ei pepercistis („pepercisti") serpere uti e. q. s." 

In deliciis enim est omnibus patronis et oratoribus ilia imago 
de yitiis hominnm in dies morborum instar ingravescentibus. 
Neque deest Tullianum illud exordium: 

Yellem cum primis, fieri si forte potesset 
(pseudo-Asconius : incipiebant autem veteres — aut ab invoca- 
tione deorum — aut a reprehensione superioris temporis ut ait 
Lucilius: ^^ yellem e. q. s.'' Nostri esse libri versum iure statuit 
Muellerus). Neque dubium est quin orator Lucilianus in hunc 
modum perrexerit : „sed quoniam e. q. s.". 

Âgnoyimus ergo e verbis, quibus utitur, ApoUinem. Neque 
minus certum est quis sit qui sic loquitur: 

porro quicunque et cuicunque, ut diximus ante, 
obstiterit, preimo cerebrum huic refert minui re ^). 
Herculem enim hie audimus censentem ut dei omnes, vel qui- 
dam ex eorum numéro, nefarium hominem digna afficiant 
poena, eumque, qui alicui hoc peragenti negotium obstiterit, 
mactent infortunio. Quis hie non de Aristophaueo cogitât Her- 
eule, qui rogatus quid Pisetaero sit faciendum nihil aliud 
nisi iyx^iv ßouxofiai et iyx^'^ A^^' '^^'^ respondet? äed alii 
quidam versus magis perspicue etiam nobis facetissimum ilium 
Aristophanis locum ante oculos ponunt; illos ipsos versus volo, 
quos in initio huius disputationis a Ribbeckio prave acceptes 
dicebam : 

ad cenam adducam e. q. s. 
Equidem certe audire mihi hic videor aliquem Lupi patro- 
num, sive deum sive hominem e terris arcessitum, operam 
dantem ut Lupum ex instanti eripiat periculo: cenam enim 
opiparam promittens deos, imprimisque Herculem, mitiores 
erga reum reddit. 

Sed quod vel iocosissimum fuit in nostra satira idem cui 



1) £ primo libro hosce esse versas testatur qui affert Nonios. 



64 LUcnjuB. 

Âpollinifl debemus qnerimoDias senraTit Lactantius. Sic enim 

narrât ille: 

Cameades academicae sectae philosophus, cuius in dis- 
serendo qnae vis fuerit, qaae eloquentia, quod acumen qui 
nescit ipsum ex praedicatione Ciceronis intelliget aut Lu- 
cilii, apud quern disserens Neptunus de re difficillima 
ostendit non posse id explicari 

-v^v> nee si Cameaden ipsum Orcu' remittat 

Nam hoc quoque fragmentum lano Dousae obsecutus iure nostrae 

esse satirae censet Muellerus. Causa ergo ilia contorta et inex- 

plicabilis Lupi causa est. 

lam satis, ut opinor, nunc intelligimus quod fuerit satirae 
consilium et quantum ilia habuerit leporis et urbanitatis. In 
terris Lupus, licet omnes homines eius iniurias notas haberent 
et abominarentur, tamen salvus eyasit; idem ei in caelo evenit. 
Omnes dei aeque irati sunt homini scelesto impioque; eorum 
unus indicta causa et ipsi et defensoribus eins cerebrum yult 
comminuere, ceteri onmia promunt artificia oratoria reo per- 
dendo idonea; sed iudicum hie spe lautarum epularum corrum- 
pitur, hie „res est difficilis, amplius quaerendum censeo" ait, 
denique ne apud superos quidem res eo adduci potest ut Lupus 
dignas det poenas: ea optimatium est potential 



ovmnjs. 

METAM. V, 85BQQ. 

Inde Semiramio Polydaemona sanguine cretum 

Sternit (Perseus). 
Ineptum, hercle, illud Polydaemon nomen regulo datur. Sed 
aptissimum, quod lenissima correctione restitui potest, Folg' 
degmon\ cf. vs. 242: te tamen, o parvae rector, Polydeeta 
Seriphi. J. J. H. 



THÜCYDIDEA. 



SORIPSIT 



I. C. VOLLGKAFP. 
{Continuantur e T. XX FIJI p. 61.) 



-•oj*5o«- 



Thuctdidis Historiae. Receosuit Cabolüs 
HuDE Hauniensis. Lipsiae 1898. 



m c. 3 § 1. 

Ol y *Aiiivct7oi (fjactv yip TiTctXxivcupiifAivoi ùtô re TÎjç vivov 
taà rod iroXifAOv xpri xaiiarotfj^ivou x») ixfiil^ovToç) 
1 fifyx fjLiv ipyoy iyoûvTO tîvai Aiaßov TrpowoXefAàvAtrixi xts, 
I Quid est rov %o>^i(iov xaitffrxßivovl quid nisi èello oriente, 
> iniiium capientet siquidem xcciiarivai latine audit conatituere , 
ifuiiûuere, incipere, unde xariaTctvtç constitution histitutio, insti- 
tutuml nec facile quisquam in principio operis totius — in vv. 
ip^ifjLfvoç iùiùç xxt larafiivou tou TToXifiov — contradicet 
Scholiastae participium per »px^^ XafjLßivovroc interpretanti. 
Itemque huius libri c. 68 (yofiH^ovTtç iç rov TriXsßov aùtovç 
ipri rér i xxê lar ifcfv ov ù0sXlfiouç elvxt) vertendum videtur : 
ad bellum quod tum modo gerehatur et V c. 51 (xä/ «u^uç rf 
xaê tffTXfAêv^ riß viXn ijvAVTtovvTo) : civitati statim nascenti , 
urU simulatque condi coepta est, Geterum — quod bona bonorum 
interpretam pace dictum sit — longum bellum per tot lustra 
duratnrum etiam quarto quintove anno proprie vereque nuper 
(iprt) inchoatum esse dicitur. Quid vero significat ixfiil^oyroç 
(rov ToXifiov)1 Nonne Axfii^stv omnium consensu dicitur quid- 
quid in ipso flore virium est, quidquid ad summum magnitu- 
dinis yigorisve fastigium pervenit? Gerto igitur discrimine 



66 THUCYDIDBß, 

distant inter se Kctihrxffixi et itcßi^eiv et ita quidem nt illnd 
de primo semper, hoc de summo gradu usnrpetur. 

Quorsum baec disputo de quibus inter onmes constare debe- 
bat? propter ea quae annotata reperio in commentario Classe- 
niano: scilicet manifesto nostro loco, ut et III c. 68 § 4, par- 
ticipium praesens xx^tnifiivoç eandem fere vim habere ac 
partie, perfectum KOLdefrrvixùç : apte componi posse II c. 36 § 3 
{yifielc olie oi (liXttrret iv ry xaeiaTtfxvix s}Ai«/f) itaqne ty. 
xaôlffTXffêxt et ixfiil^iiv quodammodo esse pro aynonymis '). 

Est haec certe, ut vides, interpretatio admodum improbabilis, 
cui tarnen ansam dedit, nisi fallor, levé scribae erratum unam 
sed necessariam voculam casu praetereuntis. 

Bestituendum esse coniicio: 

rov xoXifiou ipTi xxôiffTXfiivov *») <9)if> ixf^i^ovroc. 

Ibidem § 2. 

Ko) vifAVOv^iy i^xmvalaç TsavapixovTa vavç , »I truxo^ irsp} 
UiKo'^évu^aov tt otp iVKiv »v fiàv xt vXelv. 

Miratiouem movet quod h. 1. legimus, Âthenienses subito 
timoré perculsos, ut anteverterent Mytilenaeos, confestim XL 
naves misisse quae forte circa Peloponnesum ad navi^andum 
(quonam navigaturae ?) paraiae erani. Nam aliter vertere vix ac 
ne vix quidem licet. Equidem crediderim potius hoc voluisse 
Thucydidem: naves illas forte fortuna tunc temporis in portu 
Âtheniensium ad navigandum circa Peloponnesum paratas fuisse 
ideoque transponendum esse: x*i ervxov vxpfffxsvxffpiipat 
îrAéJv 5r#p) Uê Xoxévviiff ov. 

m c. 4 § 4. 

Kx) xvoKuxhv 7roi^7XfjL€yoi véfAiroutnv iç ràç ^Aôyjvxç oî Muri- 



1) »Etwas derartiges {Üpri xaha-rx/Jiéyov) konnte ?on dem Kriege mit Beriehong 
auf dessen viertes and fünftes Jahr unmiigUch gesagt werden , ganz abgesehen daTon 
dass an unserer Stelle xadta-rxfjievov hei einer solchen Auffassang (d. h. = sieA gm- 
stellen, eintreten, atuhreehen) im entschiedensten Widerspruch za iK/iâ^ovroç stehen 
würde. Offenbar sind die beiden Stellen (III, S. I und III, 68.4) mit II, 86.8, 
wo Perikies sich und seinen Altcrisgenossen die KotU^miKvia viXixta beilegt, la ver- 
gleichen Der Sache nach unterscheidet sich xa^ta-retfiivov an unserer St. miekt 

wesentlich von àKfià^ovroQ, womit ebenfalls auf die mittlere Periode des Kriegca 
hingedeutet wird. 



THUCYDIDBB. 67 

AifVAToi Ttfv Tf itaßaXXivTOiv rmalim iictßxXeyroiv) ha ^ 
fifrifAiXtv ffivi, Koti ixxowç ^ ei vac TTiltreixv ràç mvç iirsX- 
êëlv aç ff^ûv oùiiv vioùTiptoùvrav, 

Vere Classenius : „die Verbindung von velinv mit einem Inf. 
mit eigenem Subjekt ist ungewöhnlich'\ Non tamen a Gobeto 
mihi persuaderi patior nimis violenter y. ivsxêgîv in iviynv 
yel iTOTrifiirttv mutante. Nam salva res est. Integram paene 
serrant scriptoris manum literae n6IC6IAN unde nuUo negotio 
eruimua nOIHCeiAN. 

„Induciis factis Mytilenaei Âthenas legatos mittunt, si forte 
facere, ejficere, impetrare possent ut naves a se recédèrent etc.". 
lam, cum de usu dicendi maxima concordia constet inter 
omnes , ecquid attinet laudare e. g. Oratorem Atticum vel Xe- 
nophontem vel ... piam Penelopen Od. XXIII, 257 seqq. sic 
canentem : 

iùvii fiiv iii ffoi yê rir* hatrai^ iwére êvfif 
0*$ iiix^ç , iTi) ip ff€ êêo) Vo/if0'«v Ixiaêxi 
foÏKOv èh xrlfiiyoy k») viiv êU TarpH» yalav. 
Quis enim apud Yeteres, quis nostrorum hominum non ita 
loquitur? 

m c. 10 § 1. 

Hip) ykp Tov iixaloy xx) ipiTtjç TpSuTov, akXaç rs xot) ^vfA- 
pMX^^^ ifàf^fvot, roùç Xéyovç voitt^éfAii» , eiiénç oört cpixictv 
thÛTCùtç ßißatO¥^) * yiyvofAiv^v ours xoivcùvlav iréXiviv iç oùiiv, 
tï fiii fi€T iptrîjç ioxiiaêCûç ^) iç iXXijXouç [ylyvoivTol xa) rixk» 
ifiotérpoiFoi $lév. 

Cf. Stob. Flor, n, 33, 11. 

a) ßeßatav Stobaeni; b) coll. II, 35 med.; IV, 18 ext.; 87 §1; 126 §4; VU. 
67 4 1 cam Herwerdeno icripsi ^oxtfff'fMC*, codd. omnes: ionoCvnn. A substanÜTO 
eniB pendere potest 1$ «AAifAot/^, a verbo non item. 

Locus paulo impeditior, de quo inde ab Henrico Stephane 
ambigitur inter Editores necdum composita lis est. Maior pars 
(Poppo Krüger Goeller Boehme Stahl alii) intelligit: 

W (JiM (liT ip» lox. iç àXXviXovq ylyvoivTo {CpiXix xtz) xoivuvl») 
xa) rixXcc ifLOtirpoiroi iJev, 

Inter quos operae pretium est audire Goellerum: „post yl- 
yvoiVTO, inquit, cum Poppone cogita 0ixlx xx) xoivuvlx vel 



68 THÜCTDIDES. 

potins supple 0ikst qnod ex ÇiA/jb repetendum est". De 
qoa eiplanatione qaomodo iudicandnm est .' nonne sno arbitratn 
Çi^si pro Çt?Jx xxt %:tißSi>ix sabstitnens singolari ac minime 
licLto artificio ntitur Goelleriis? Qnod, credo, non alia de causa 
excogitavit quam ut iç «AAifAfu^ illud — nota molestum pro- 
nomen auue. generU! — baberet quo commode referretur. 
Alii contra, Teluti Steupius '), interpretantur : 

yvCim-O KT€, 

Sic Tero statim novus scrupulus iniicitur. Namque a^t' âpernç 
isxtivêaç yiyysffôxi iç àkXnhcuç , quod Steupio auctore significat: 
êick mit der gegenMti^^en VoraMsetzung der RecktsckaffenkeU 
gegenüber stehen, id nullo idoneo exemplo confirmatum ne Grae- 
cum quidem esse apparet. Quamquam fac probatum scrip torem 
dicere potuisse: Kvpoç xx) KpoJvoç fitr* xpiTijç ioiuiasaç êU «A- 
Xii>^vç lyivorro Tel simile quid: nonne incurrit in oculos 
nostro certe loco optativum yiyvoîvro pro yivotyro propter 
ihy quod continuo sequitur, in orationis contextu omnino ferri 
non posse? 

Dicam quid sentiam: ut loci compositio bene Qraeca i. e. 
elegans et perspicua évadât et Thucydide digna, necessario ex- 
pungendum erit yitiosum istud yiyyotrro quod orationis fulciendae 
gratia nimirum temere de suo infersisse videtur corrector Sto- 
baeo aliquanto antiquior non animadvertens sententiae concin- 
nitatem sic funditus everti. Fraudem arguit vel ipsum imper- 
fectum perperam pro aoristo positum. 

Si scribimus : sî fiii fJLsr ipiTijç ioKiiaeuc U i^^ijXovç kx) txXKx 
ifjtoiiTpoirct eJev i. e. êî fiii ioKoîev ^AAifAotç avipiç iyxioi ihxi 
Kxi xfAA TxKXa ifjLGiÔTpoitoi iliv ad orationis sanitatem et perspi- 
cuitatem nihil desiderabitur. 

Praeterea obiter moneo paulo supra ad participium yiyyoiAivtiv 
utique revocandam esse particulam xv, cuius tenue adbuc yeeti- 
gium agnoscere mihi videor apud Stobaeum in mendosa lectione 
ßfßxixy nata, ut suspicor, ex ßißxioy iy. 



1) «Es muas zu W /Lcîf yiyvoivro nicht ^txix xxi xotvMvia sondern UtÛreu 

Hoî ^âxttç verstanden werden, wie ànê bei f7fv keinem Zweifel anterliegt." 



THUOTDIDEB. 69 

Ibidem § 3. 

^fAftaxot fiivrot fynféint» oùk iTr) xctTxiovXûffei riv 'EXXiivav 
*AiiiPalot^ , iAA* fV iXêvêêptiffêt àvh roû Mtjiov [rolç'^E^Xiifftv]. 

In hac Benteutia uterque dativns ÇAêtivaloiç to7ç "'EAAifo-iv) 

pari modo pendet a vv. ftS/x/ct«;^oi iyiv6(Jt,itx nee aliam interpre- 
tationem admittit tradita lectio i si quid video, nisi hanc unam: 
„(Nos Mytilenaei) tarnen, nequaquam ut Graecos in Servitu- 
ten! redigeremus, societatem fecimus cum Atheniensihuê, verum, 
<Graecorum> a Persarum dominatione liberandorum causa, cum 
Graecut'. 

Forsitan contenderit quispiam: cum manifesto falsum hoc 
esse turn mirabiliter dictum: rohç "EXXvivaç enim necessario 
significare Graecos universos ') ; reram veritati autem repugnare 
MyiilenaeoB contra Persas cum universa Graecia societatem 
iniisse : aliud profecto voluisse Thucydidem in hunc fere modum : 
jyNon eo animo Atheniensium socii facti sumus ut Graeci in 
servitutem redigerentur, verum ut a Medorum dominatu liberi 
fièrent". 

Equidem minime negaverim. Sed enim ut ita loquantur 
Mytilenaeorum legati, ultima vocabula (rolç *'£AAifo-/) reddenda 
esse videntur rhetori subinepto qui loci compositioni nonnihil 
ad absolutionem déesse ratus ut suaviter, quemadmodum apud 
Isocratem in Panathenaico, omnia omnibus paribus paria res- 
pondèrent similemque in cadendo sonum referrent extrema, 
verborum evidentiam interpolando obscuravit. 

m c. 12 § 1. 

riç oZv avTvi ^ ») cpiA/a [iylyyiro] vj iXtveeplx vivrvi, h 
f irapx yvifAViv àXXiiXovç UTTtipx^ß^^^ ^^ ^»^ ^^ f^^^ ^fixç iv r^ 
iFoXàfi^ iêhéTiç itëpivsvoVf iifieïç V ixBlvovç iv ry vjtrvxi^ Tccùrèv 
iTOtovfASv; 2 Ti rolç iXXotç (liXtvrx ivvoix [t/Vt/v]«) ßgßotioT , 
ifûv TovTO i cpeßoc ix^P^v ''^otpéîx^i 3^" Té to tfXbov i} ^iXlq^ 
KXTixàf^fvoi iifi(i,»xoi mêv. 

a) ly acr. L. Dindorfiai ; in textam recepit Bekkeras b) vm^px^t^*^* ^^- Haasias; 
vxÊitxàlu^» eodd.; (c) 'Khrtv exp. Stahlius. 

1) Qaod in commentario annotatum invenimus: -Unter oi '"EAAifvec sind 

hier nur die Staaten der delischen Konfederation zu verstehen*', est hoc sane, ut 
Francogalli et Broxellenaes loquuntar, une explication inventée pour le heaoin de la caute* 



70 THUCYDIDBB. 

Utilissimum est contaminatam librornm scripturam, qnam 
alii aliter sublevare conantur, diligenter componere cum DiOK. 
Halic. qui A. R. VI, 78 locum ad verbum fere, ut solet, 
imitando expressit: 

tIç ovv ^ T0/«ÜT)f Cp/A/« xa) frlartç, iv ^ Trccpx yväfAffv iX- 
\ii\ovc êepccvetieiv ivayxocaeniaoßeect; 

ex qua comparatione probabile fit: 

1) in codice quo utebatur Dionysius, sicuti in omnibus 
nostris libris, if (non îf) (p/A/d^ exaratum fuisse; 

2) verbum in illo codice ad Substantiv urn $fA/« auditum , non 
additum fuisse; 

3) Dionysium in suo libro Cp/A/« repperisse et ttIvtic ^), non 
yero ixevtepia, 

Quapropter apud Thucydidem neque 4 cum Dindorfio in $ 
mutaverim neque tcivtvi — quam saepe H et IC a librariis 
inter se confusa sint norunt harum rerum periti — fidenter 
cum Cobeto expunxerim, verum deleto tum iylyvsro (quod 
vitiose pro Jv *) usurpatum ab eodem stipite profectum esse 
videtur qui similem in modum capitis X initium defonnavit), 
tum ihivtepla (utpote vocabulum hie minus conveniens quod 
male pedem intulisse suspicari licet, postquam solemni scriba- 
rum errore niCTIC in mCTH abiit, videlicet ut adiectivum 
suum sibi qualecumque substantivum haberet), hisce igitur 
deletis ego loci initium sic constituerim : 

rlç ovv ctuTti ¥1 cpiXlx kx) irlvriç , iv f 
Tctpà yvufiffv ^AA)fA0uç bir^ pxif^^^ot xa) ol 
fiiv iifjLciç iv T^ TToXifia lêiiéreç ieepifrevov, 
^fiéïç 3' ixelvovç iv Tjf ^auxl^ «tI. 
Pro verbo ùwehxéf^ei» frustra a nonnuUis defenso, ex Haasii 
emendatione quae mihi quidem felicissima videtur, scripsi 
vvtipxif^^i»» Hand raro enim et apud probatos scriptores 
viFipX^^ioLi et êepccTêvstv ut Synonyma sic coniuncta invenimus. 
Veluti apud Demobthenbm, ut hoc utar, Or. contra Ariatocratem 
§ 8, ubi legimus: ^ufißißijKs yap ix tovtov ccùtoîç fiiv àvrtvà- 



1) A lectione yrto-rtç quoque in extremis credibile est flaxisse glossema v/a-rtv 
quod praecunte Stahlio iure seclusit Steupius. 

2) Ingeniosius quam verius Classenius, ut mihi quidem videtur: miy/yvero, 
nicht ^v, zur Bezeichnung des immer wachsenden Mi8traaeDi'\ 



THÜCTDIDBB. 71 

Xouç iJvctt TOÙTOUç (tovç Sp^Kti^ ß.ctaiX,ictc), vfiiç ii ùvipx^^^^^ 
Ka) êêpaiTiVëtv. Gdterum dabitantem adhuc confirmare potent 
collatio cum Scholiasta, cuius verba haec sunt: 

„ol ßiv *Aiiivût7ot i^oßotjrro roltç MuTtXtivaloyç iv Tro^ißcp, fiii 
ixoffrâfft xx) itepiir ivov ctÙTOvç' ot ii MvTt^iivaTot i^oßovvTO 

TOVÇ *Aitl¥Ctl0UÇ Iv ^aVXlff ßh SoVAcio'MO'IV aÙTOÙç, X«) itX TOtJTO 
ÙTêÎKOV aÙTo7ç*\ 

More suo vocabulis non suis sed scriptoris, quem explicate 
ntitur homuncio, nisi quod, ne omnia omnino eadem essent 
nimirum, pro ithivcùi maluit dare Cioßelatxi verboque 6ipa- 
W6tj6iv tamquam synonymen opposuit ivelKsiy i, e. honoris 
causa loco cedere, obsegui alicui. Fieri potest ut minus recte; 
verum unde hoc sumsit? quid tu censes eum in exemplari quod 
ad manum habebat, legisse: utrum UTniex^ßfi», recipieba- 
MUê, an multo magis ùiffipxif^^i^f cokbamus et obsequelamur? 
Facillima me quidem indice est optio. 

m c. 19 § 1. 

Athenienses quibus ad obsidionem Mytilenae non satis pecu- 

niarum erat l^i^€fjt\ltxv xcit iTrî tovç ^vfißctx^^^ dpyypo- 

XéyoDç yoAç iHitxci xaï Auvixxia TrifiTTOv ccùrhv ^Tpctvfiyiy, i T 
i^Xa re fipyvpoxéyn \kou irepiivXei] xai rviç Kctplag Ik Mvovvtoç 
ivctßctc (^iXP^ '^o^ Zapilou xi^ov iioc^êelpsrat xri. 

Maie abundat et verbo autecedenti inepte adhaeret xa) Trtpii- 
xAtf/. Bcribere sane potuit Th., si quid addere voluisset: h 3' 
akXa rs vepurxiuv ijpyvpoxiyti — Bothius tentabat dç irepii- 
TXit — sed nihil opus erat. Cf. II c. 69 in. : 'AêfivaToi vûtvç 

ivTSiXotv tixovt ßiv TCip) UeXovévv^voy iripccç ii e^ iir) 

Kapiaç xa) Avxlctç Svaç ravri Tê ijpyvpoXoyûat xrè, 

nec non VIII c. 3 in.: eùêùç oZv ^Ay/ç t« t* t«v ^vfA- 

fjLix^y iipy^^poxiymaev iç rh yoLvrixh xri, 

m c. 21 § 1. 

ri il reîxoç Jiv {rûv UeXovovvKivlav] roiévie r^ o'iKoioßiiasi * 
slx^ A^^y Sv0 'fovç veptßiXovg , vpéç re UXxtxiùv xa) il tiç e^cû- 
êiv av ^Aêffycùv i^loi * hsîxov ii oi TrepißoXot ixxalisxa ttS- 
iaç fiiXtara av* aXXiiXav. ri ovv fierct^v tovto [oî ixxaliexa 
^ôisç] rolç cpùXa^iv oixvißxra iiavevefiijfiivov &) i)Koiifi}jTO xrl. 
•) 04«vfvfffiiffwv0v em. Badhamus; $tatvtvgfj,iii4,évx libri 



72 THUCTDIDBß. 

Qnantocyus dele emblema tûv Ui^orovyiialav qnod olim ad- 
scriptum aut suprascriptum inde in textnm sese insinuasse 
ipsa perversa sedes indicio est. Th. cert«, si opus fuisset, de- 
disset: to li reîxoç rwv IT. Jjv xtL Ât prorsos supervacaneum 
erat qnandoquidem in praegressis de nullo alio mnro agitur nisi 
de hoc uno: vsp) tou rûv iroXgféiluy i. e. U6?^oirovinialuv rslxovc. 

In fine sententiae iam Haackius quem merito secnti sant 
Editores tantum non omnes , resecuerat oi iKxaiiexx iréieç utpote 
sine Tilla utilitate pueriliter repetitum ex iis qnae proximo 
antecedunt. Quocirca satis mirari non possum opinionem Steupii 
Yiri eruditissimi : „die Worte kannten fehlen , aber eine Not- 
wendigkeit sie zu beseitigen, besteht keinesu^egs'', 

Quantum operae curaeque in scribendo posuerint veteres, 
quam saepe stilum verterint, neminem latere potest qui longa 
consuetudine interiorem cum antiquis Graecis fiomanisque scripto- 
ribus familiaritatem contraxerit idque nuper post Blabsium in 
praeclaro libro, qui inscribitur die antike Kunstprosa , exquisite 
demonstravit E. Nordbn. Num igitur ingratae nescio oui ipsius 
hislorici negligentiae deberi et hoc et talia sexcenta censebimus? 
quibus perit omnis orationis nitor et laeduntur aures tritiores 
quarum, ut scite Cicero, est iudicinm superbissimum ^), 

Ceterum utique corrigendum erit: rd oZv (Asret^h toutuv. 

m c. 28 § 2. 

Ol ii vpi^ayreç irpoç tovç Aaxeiaifiovlovç ficcXiara rûv Mvti- 
Xtivctluv TTêpiieeîç Svreç , ùç ^ arparià iaîj^êev, oùx iiyivxoyTO 
(yipiaxoyro cit. Herwerdenus seil, rrp ^vfjtßiaei) «AA' ifr) tovç 
ßafjtovg [ofjtuç'] xaêH^ouatv, 



I) Ânimi caasa hic apponere lubet quae Mùc. Ont. ad Dewiotih, Or. VII fnfü 
^AXovvfia-ov $4 annotavit Cobetus: 

Ti xuÄvtt Ksct ^l rtvx r^i ^Kttik^q hrfio-r») rÔTeoy xxratÄaßottv .... koc/ rtvgç 
rovTovç [tovç Ajjcricj £xx^4/f/«y, evûvç xat} ràv tStov toCtov [oS l^a-ecv oi Âj?«*- 
T«/~ Tflv TtfMupija-afiévuv rovç Aifsa-rxç yfyvio-Sxt i 

mAgnoscisna sfilum futiUum magittrorum? Am/ivi virum perelegantu ingénu et 
Gràece perdœtum Parisietuefn pro/euorem ita dieentum: le jugement de l'oreille n'a 
pas d^autorité quand il 8*agit d^une langue morte. Lubenter i-x eo quaetiverim nikUne 
cum iu vulgata offandat possiique aaquo animo et aurt illaesa audire ^^vrect, AipTrdc, 
?,yrTxt, AjîTTfléçV Uim: auHem scio num']uam tum ipsum iu scrikendo faiia commis» 
surunt." 






THTJCYDroBB. 73 

Frustra desudant viri docti per longam periphrasin utcumque 
planum facere conantes quid tandem sit M tovç ßotßouc ofiaç 
xaêi^oy^iw. Veluti Goellerus annotans: „verbis oficùç xxtl^ovvi 
dicit Th. : (etsi fides data erat ab Atheniermhua incolumitatis , 
d^mec legati rediùsent) nihilominus supplices ad aras cansede- 
runi et similiter Classenius: „obgleich ihnen zunächst Sicherheit 
zugesprochen war u,s,w'\ 

Quid tibi videtur mi lector? Unine adverbio perverse loco 
interposito tot vocabulorum sententiam subiectam esse credibile 
est? Concisae brevitati studet Th.: nemo hercle infitiabitur. 
Verum enimvero, quod alicubi dixit Wy ttenbachius , verba eins 
singula fere totidem habere sententias, id sane quodammodo 
cadit in fictas conciones quas historiae immiscuit: in ipsam 
rerum gestarum expositionem non item. 

Neminem vero animadvertisse monstrum lectionis otiaç post 
ßtifioifc natum esse e dittographia! Quo féliciter expulse gaudeo 
et volupe est mihi videre quanto melius procedat oratio. 

ni c. 38 § 1. 

*E^à (ih ovv i ctùriç «//»/ riß yvdfi^ xct) totufià^u fiiv rciv 

TfioiévTUV otvêiç TTsp) MuTiXijvalûûv xiyeiv xa) ;^pJv0U hccrptßiiv 

ifiTOififfivTuv, S hri vpèç TÙif ^iiKHiKérav ficcXXov — i^) yàp 

Txêàv T$ ipivavTi ifj^ß^vripixs. Tfj ipyîji ive^ipxsrcci, <tJ> c) 

ifAuvaaêai ii rf vaislv on iyyvTiroa xelfievov civri^aXov [Sv] ^) 

fiiXtO'Ta. Ttiv Tifiuplav XaiJLßivei — iavficH^a ii xrJ. 

a) <itt> 6 avràç corr. Naber; b) oVru ykp ô '^acdùv cit. Doederlein; c) add. 
Naber coll. Plutarchi p. 548 D; d) del. Haase. 

Quid tandem significent vv. i yàp iratàv xrè. et quomodo 
cum prioribus cohaereant nemodum quod sciam probabiliter 
explicavit. Causa fuit, ut opiner, quod et in se ad intelligen- 
dum paulo minus aperta sunt et scribae errore vitium concepere 
cuius sedem sagaciter depreheudit Doederlein. Quamquam noli 
cum D. legere ovru yàp i. «-. verum revocata particula nega- 
tiva quae sexcenties in libris excidit: 
Oy> yàp i iraiùv kts. 

Quo facto locum difficiliorem in hune fere modum interpre- 
tando explanaverim : 

„Ego vero", dicit Cleon, „in mea pristina aententia permaneo 



74 THUCYDIDBß. 

et miror qni de Mytilenaeis ad vos iterum retulernnt ac moram 
interposuernnt. Nam cunctari et cessare iis certe hominibuB 
conducere potest qui alteri iniuriam intulerunt; <nos vero mi- 
nime decet, Athenienses I>. Non enim vulgo, si qnis <nt noB 
nuper> iniuriam pasaus est, languidiore animo de ira in illom 
qui fecit, ultro remittere solet: <non ita fert humana natura>, 
verum ulciscendi cupido cum acceptae iniuriae dolore arctissime 
coniuncta pro magnitudine culpae iustas poenas repetit". 

m c. 39 § 2. 

ivhr^^xv H^ijTfiffxv rs fiera râv TCoXifAiariroùv vifiiq 

arivreç iia0êi7pcti ; 

Duo Yocabula prope finem a librariis maie transposita sunt. 
Quis admonitus non videt rectum verborum ordinem esse: fiera 
TÛv itoXefiioiTiTOèV arâvreç, ^fiiç hct^êeîpctil 

m. c. 40 § 1. 

oÙK oZv lel vporelvoti ») ixHia ovre xiycfj t/ct^v oÖTe ;^pif/Bi«o'/y 
uvmryjv, dç ^uyyvàfi^v ifixprelv ivipuirlvoiç Xiirj/ovTctt. 

a) Tporiivcct {ottentare) em. Herwerdenas; rpoét7vat et xpo^êtlvat codd. 

Parum placet quod nonnuUi supplent: <roD> ifiotprelv. Ego 
coll. Schol. ubi legimus: o vovç ovraç' oùk hriv iXiriç aç ci/y- 
yvdfiiiv Xiirl^ovTcti tttccIv xvreç àvêpuTlvaç , longe praefero mu- 
tata terminatione rescribere ifiapréyreq yel potius <St£> 
ifietprivreç ivipuTtvac. 

m c. 42 § 3. 

XOt^^ewÛTaTOi ii xxt o/*) iv) xP^f^*^^ frpoKxrfiyopouvreç^) iirl- 
iei^iv Tivx *. el fiiv ykp' xfixilxv xxTißTicivTO , o fih velaxç 
â^yveTÛTepoç xv ié^xç elvxi ij xiiKÙrepoç ivex^pe^' xitxiaç V 
titi^epofiiyftç Trehxç re Uttotttoç ylyverxi kx\ fiii ruxùv fier* 
A^vvealxç kx) xhxoç, 

a) i^ ixelvot oi speciose Badham; b) TpoxtfnfyopoCvTfç cod. C; 'KpoctutniyopoÜm^ 
cetcri libri ; c) cT/^ff/|f/v cit. Classen ; àvr/ètt^tv cod. 6 undo àvrtXé^ttv acr. Badham. 

Acute observarunt yv. dd. post partie. TrpoKxntyopovvreç propter 
sequeiitia requiri inJlnUimim futuri, Ceterum minime probanda 
est mutatio êvi^s l^eiv , quandoquidem Oratores facundiae 
ostentandae gratia verba facientes ab Atheniensibus certo et 



THÜOYDIDBB. 75 

perpetüo ubü non iTiinKviivai dicebantor sed ivdelKvnvtai, Quo- 
modo igitur locus mutilus in integrum restituendus est? Dare 
potuit Th. iviiei^êffêat , sed tradita lectio facit ut credamus 
scriptorem hie ut alibi passim praetùlisse frequentissimam illam 
in Graeco sermone periphrasin cum verbo iroieîaiai (cf. t. c. III 
c. 16 § 1). Quamobrem non tangendus esse videtur accusativus 
ixliei^tv sed revocato necessario verbo unde pendeat, reponendum : 

XstXivararot ot M XP^f^^^^ irpoKariiyopoûvreç irlht^lv 

rwx ^voiiiaevêaty xrj. 

„nii yero in concione populi in paucis molesti sunt, qui, 
antequam adyersario facta sit loquendi copia, ultro insimulant 
eum pecunia corruptum sane quam pulcherrime dicturum esse." 

m c. 49 § 1. 

puiéeiffûv ii TÛv yvafiuv tovtuv ßiXtaTX ivTiTct^oiv Trpiç ^A- 
AifAdE^ 01 *AêijVCù7ot ifA^ov fiiv êç àyav» Sfiuç &) Tfjç iiÇ*iç xct) 
iyivoyro h ry ;^f/por0v/f iyx^f^'^^oi , ixpiryiat S) ^ rov Aïoiérov, 

a) HfdMç codd.; âfio/êtç cit. Bredow; {fA«« Uaack; ifAvc Badham; éfiôfft Weidgen. 

Neque variae doctorum yirorum coniecturae ullam TrsitctviyKtiv 
habent neque admodum féliciter meo quidem iudicio Steupius 
membranarum scripturam tueri conatur interpretans : nachdem 
diese Ansichten so vorgetragen waren , dass sie sich ungefähr die 
Wage hielten (mit fast gleicher Wirkung sich gegenüber standen)^ 
gerieten die Athener zwar dennoch in einen Kampfe Zwiespalt 
der Meinung, 

Laboranti sententiae, si quid video, non mutando sed trans- 
ponendo succurrendum est. Gommendo: 

pijistaûv ii tSv yvoifJLùùv roùruv ol *Atfivct7oi ij^iov iç 

iyûpct t9ç ié^*iç fca) iyivovro fiiv iv Tf ;|^c/pcTov/^ iyx^f^^^^h 
ixpirnivi a Sfioiç 4 T0t; àioiérou. 

m c. 56 § 7. 

xmtToi XP*I * 7XÙTà icep) tûv ccùtûv [ofAotuç'] ^) ^ctlveatcci y/- 
yvûffxovraç ko) ri ^vfi^ipoif fiii ix>.o ri vofihxi vi * rûv ^v^fii- 
Xav ToJç iyxêoîç oi iv^) àei ßißxtov rviv ;^«p/v rijç ipeTijç îx^^h 

XXV c) TO VCtpXVTtKCt TFOV [y/X7v] <jE*i>d) ii(J>éhlfJLOV KxêitrriiTcti. 

a) 6fto(ttç incliuit Herwerdenus; b) oV &v Badhamus; 'dracv codd.; Brav . . .'éxovvt 
(dat. plor.) perperam Heilmannoi cai astipalantor Classenias et Hudins; c) k^v scr. 
Dobraeus; km codd.; d) fifj add. Dobraeus. 



li Su.. «MDB. 

Egree^As I>jbrk«?: B^uimi Herverdeo: cfme dto silentio, 
i: =>:1?; . preiLi: Hi:<i:îi5 - . EgD ^:*n:n imbabuf miiiilmB am- 

Pri«r»r*a josr prM^r^Anxin Dobnei icTennnn inter tou et 
^U9.y £1«^:: sdimo reserare 1:<?«1 ifi7> quod unde ortüm sit, 
ÎAm i^eiLinnc, c^s^:o, Ia:ec:t: :nm loci initio, addita Yocola 
'Tziin 'l'eTÈTum q^iAe saepiiâme in libris MSS interddit, re- 
^rrlb^enium ese« pîi:o: ^juiy txùtà Tip r£y xursv; denique 
yjv. TT. ;ftsr îâj^ Ti >:m7xi 9 in manifest licuna necesse est, 
Id qn-x fAgi:a: s«nTentia, c:d\mra%di Terbom inserere: ßaiistv 
Te: potius ^'j;iuxxfT> ad honcce modnm: 

i^^j'xxxxMy T» Svßujixst> nlr xyxisîç 

;; 2> i«; ßi^xtziß rr^ Z^r^ ^^ if^? 

tx^st. xky ri Txpxvrixx x;v ftv x^XtfUw 

xxitTrnrxt, 
i. e. «probis sociis ob perpetnam virtnns laudem ^opem ferrey^ 
etiimsi forte in praesens id bono non esse Tideatnr". 

m c. 75 § 1. 

Upcvvnrpxvii ^) n Sri pvp fùv vxpxiéîyii,* toTç toXXoTç r«f 
*E/J,ii>st> xyipxyxtixq ifSfii^ê^ée' 6Ï ii Tep\ niAX9 yvâaiffiê fiii rà 
sïxirx — cù yxp àÇxyii xpnàïrs r^> }/xirv ri}»)«, sTXiveiifAivoi ü 

Têp't OÙY ifLÛlf fCi pt TT Û y ipXTi GTS? ßk OÙx iToUÇoVTXi ^), 

iriipiv iyxtxif Tepi xùtsî/? * xpLst^svç hrxç irpiTiç rt yvweu^) xri. 

a; xf999»i'lxTU (praeterea eoutidcrm/e) Herwcrdeaai et MeinekioB; xporKtißtu-U 
Ulri; b) ixs^fçffvrx« corr. in eod. C: iTsié^ênrsu ceteri omoes; c) yvérvâu Hadiu ; 

ixtyifSivau coda. 

Cum Nabero haereo in iTxtvovßeyct Tep) oui* tifiHv 

ßeßTTUy. Quamquam qaod proponit N. Tsp) GÙixfAUç pUßTrSy, 
licet bene Graecnm sit, quod ad sensum nihil praestare arbitror. 
Multo gravius ulcus, ut opinor, locum déformât. 



i) Valde contortam adqae ÎDtelligendam difficillimam ritiatae periodi cxplanationem 
eihibet commeotarius Classenianus , abi legimos*. 

ml\ir miibst aber doch in eurem Urteil über dieselbe Handlangsweiae each gleich 
zeigen, und euri:n wahren Nutzen in nichts anderm erkennen alt wem» tick emeh, 
indem ihr gejeu icackert Buitdetnenouen die Damtàarkfit für xkr WohlvetküUem 
iteti trat btwahrt^ auch der augeublicklichc forteil eitutelU". 



THüCYDIDEfl. 77 

ixxt¥OUfievot ii Trtp) vifiSîv <i}> fisfjtvro) ^y lyyé fi$voiy 
dédisse Thucydidem et hoc fere dixisse Plataeenses suspicor: 

„Âd hunc nsque diem, Lacedaemonii , vcs uniyersae paene 
Graeciae virtutis et probitatis exemplar videbamini. Quare ca- 
yete ne nunc iniqna sententia ferenda in omnium reprehensionem 
Yeniatîs. Qnidquid enim siye iure sive iniuria de nobis statue- 
rids, latere non potent: aut laudabimini propter nos aut vitu- 
perabimini*'. 

Ad yy. xirovç aßeivovc ivraç in fine sententiae scholiasta 
tnnotat: irr) rod ùfiiç roùç ActxfiaifAOvlovç, "Opx ii ttuç xo- 
XAtsùit XccyêayévTuç rovç Aixavcùç, At in antiquos Flataeensium 
mores non cadit tam foeda adulatio. Ego longe praetulerim: 
aùroùç <ovx> ifjtelvoyç Svtkç, 

m c. 62 § 4. 

,,Gloriantur Plataeenses'', aiunt Thebani, „ex omnibus Boeotis 

se solos cum barbaris non fecisse; nos yero hoc nomine duris 

yerbis increpant nihil tale commeritos. Namque ciyitas nostra 

tunc temporis neque legitimo quodam paucorum dominatu neque 

populari imperio regebatur, sed — quod ad tyrannidem proximo 

accedit — paucorum yirorum potentia (iviix^rela ixlym 

âvipây) reip. gubemacula tenebat": xa) ovroi lilxç iyvifietç 

ikirivayrsç hi fiSiKXov ^x^^^^^t ^' ^^ ^^^ Mijiou xpxTijfftie , xxri- 

Xoyrsç hxit rb iTXijéoç iicuiyiyovro avrév kai i} ^ufiiriva 

TÔXiç oÙK airoxpirtip ovax ixvrijç tovt iTrpx^ev, 

oùy i^ioy xùrf iysiiiaxt uv fAÎf fiêrx vifiav !ifixpT€v, 

Quia omnis culpa tribuitur solis iuvxarxiç illis, fieri non 

potest ut Thucydides scripserit : ^ ^ufiTrxax véhiç 

Toyr' iirpx^iv, Quamobrem Herwerdenus emendayit: <oü;^> vi 
Ç. ir, oùY xùroxpxTOùp ovvx ixuTîjç; Cobetus: ^oùx^ 4 Ç* ^* 
aùroxpxTup ovax ixvrîjç; Steupius: ^ $. ^. ovt xÙToxpxTup ovffx 
ixvrijç TOVT* ÏTrpxÇëv ovr x^iov xts. 

Mihi in mentem yenit transponere: 

xx) oùx, xÙToxpxTup ovffx ixvTtjÇf fi ^vfAvxax vé- 
Xtç TOVT* hpx^sv oùY x^iov xrj. 

in c. 66 § 2. 

STtêiftê'aOt a irxpx riiy ^Vfjißxfftif, cvi ßh h ;|j«pfl'/v xTTBxreiyxn 



76 THUCTDIDJBß. 

Egregias Dobraei Badhami Herwerdeni curas alto silentio, 
ut solet, premit Hudius ^. Ego contra ambabus manibus am- 
plector. 

Praeterea post praeclarum Dobraei inventum inter irou et 
^fihy fidenti animo resecare licet ùfiîv quod unde orium sit, 
iam neminem, credo, latebit; tum loci initio, addita Tocula 
trium literarum quae saepissime in libris MSS intercidit, re- 
scribendum esse puto: <if}> raùrà irêp) tûv aùtùv; denique 
post VT. fiii iAA0 Ti vofjtlaai ij in manifesta lacuna necesse est, 
id quod flagitat sententia, adiuvandi yerbum inserere: ßo^ieJv 
vel potius ^wfifiax^^^ ^^ huncce modum: 

xai ri ^Ufi^ipov fiii ixxo ri vofilaxi ü 

ot civ ië) ßißaiov r^v %ip/y rîjç iperijç 
ÏX^^^y ^otv ri TTOtpxurlKa tfov fiii co^i>^ifAOv 
KaôtaTîjTCùi, 
i. e. „probis sociis ob perpetuam virtutis laudem ^opem/errey, 
etiamsi forte in praesens id bono non esse yideatur''. 

m c. 75 § 1. 

Upoa'aKi\lj»aêi *) Té ort vvv fiiv TrxpccieJyfA» rolç voXXoïç rûv 
*EAAi$v«k ivipayctêldç vofJtH^etrêe ' €i ie irep) ^fiûv yvooaeffee /x^ rà 
elxeT» — où yàp x^xvÇj Kptveïre r^v 3/xi^y rijvie, ivxtvoufiêvoi ii 
Tcep) oùY fifJLÔîv fisiAirrSôv — ipxre oiraç iavi oùk ivoii^ovrxi ^), 
ivipStv iyxtm Tript xùtovç * xfiilvovç Hvtxç XTrpêTriç u yvuvxi ^) kts, 

a) Tpoa-a-xé^cca-ôe {praeterea eontiderate) Herwerdenas et Meinekias; xpoe-xt^i^ae-ùt 
libri; b) àvoié^ovreci corr. in cod. C; àTom^uvraci ceteri omnes; c) yvSvett HjkàiuB ; 
fxtyv&vat codd. 

Cum Nabero haereo in iTXivovfisvoi rrep) oùi^ ^fiâv 

ßt flirr âv, Quamquam quod proponit N. vep\ ouixßug fisfATTrcûv, 
licet bene Graecum sit, quod ad sensum nihil praestare arbitror. 
Multo gravius ulcus, ut opinor, locum déformât. 



1) Valde contortam adqae intellifi^ndam difficillimam Yitiatae pcriodi explanationem 
ezhibet commentarius ClaMenianus, ubi legimoi: 

»Ihr mûsst aber doch in eorem Urteil über dieselbe Handlungsweise coch gleich 
zeigen, und euren wahren Nutzen in nichts anderm erkennen aU tcenn sieh euch, 
indem ihr gegen wackere Bundesgenosten die Dankbarkeit für ihr Wohlverhalten 
stets treu bewahrt, auch der augenblickliche Vorteil einstellt" . 



THüCYDroEfl. 77 

iiretivoiifievoi ii vtpi ifiav <j}> figfiirro) ^y lyvi (isvoiy 
dédisse Thucydidem et hoc fere dixisse Plataeenses suspicor: 

„Ad hunc nsqae diem, Lacedaemonii , vcs universae paene 
Ghraeciae virtutis et probitatis exemplar videbamini. Quare ca- 
yete ne nnnc iniqna sententia ferenda in omnium reprehensionem 
yeniatis. Quidquid enim siye iure sive ininria de nobis statue- 
ritis, latere non poterit: aut laudabimini propter nos aut yitu- 
perabimini". 

Ad yy. aùtovç ifiêivouç hrotç in fine sententiae scholiasta 
annotât: im rov ùftàç toùç ActxêiaifAOvlovç, "Opx ii tfûç ko- 
XétKsôsi XavêavéyTuç roùç AiKavaç, At in antiquos Flataeensium 
mores non cadit tam foeda adulatio. Ego longe praetulerim: 
aÙTOvç <0vx> ifAilvouç ivraç, 

m c. 62 § 4. 

„Gloriantur Plataeenses"i aiunt Thebanii „ex omnibus Boeotis 
se solos cum barbaris non fecisse; nos yero hoc nomine duris 
yerbis increpant nihil tale commeritos. Namque civitas nostra 
tunc temporis neque legitime quodam paucorum dominatu neque 
populari imperio regebatur, sed — quod ad tyrannidem proxime 
accedit — paucorum yirorum potentia (iu^tx^rel» ixlym 
dvipây) reip. gubernacula tenebat": xa) ovrot lilxç iuvifieiç 
èkTchctvreç hi (jl&XKov (rxi^^i^t ^/ to; roït MifSct; xpxTiivsie, xotri- 
Xorrsç hxii tJ vXnioç i^ityiyovro aùrév xa) if ^ufiirZva 
tSXiç oùx aÙTOxpxTup ova» êccur^ç tovt l^pa^sv, 
oùy i^tov xÙTff èveiilaai uv /xif fisTà vifiuv iffiotprsv. 

Quia omnis culpa tribuitur solis Iwxvtaiç illis, fieri non 

potest ut Thucydides scripserit: i} Cü/xtäö-« iréxiç 

tout' iTrpcc^iv. Quamobrem Herwerdenus emendavit: <öü;^> ^ 
Ç. 7. OÙY aùroxpaTup ovacc iavrijç; Cobetus: ^oùx^ i ?• ^* 
aùroxpirup ova» ictVTÏjç; Steupius: li $. tt, ovt »ÙToxpârup ovax 
iavTÎjç TOVT* iwpx^iv ovt i^iov xri. 

Mihi in mentem yenit transponere: 

xx) oùx, xÙTOxpiTûjp ovax ixvrijç, ^ ^vfiicxax Tcé- 
Xiç rovr^ iitpx^sv oùV x^tov xtL 

III c. 66 § 2. 

iiriêifiiyot ii irxpx rifv ^vfjtßxaiv, ovç ßh h j^fpo'iv xTexTeivxTi 



78 THUCYDIDBB. 

oùx ifioluç àXyoïjfjLiv {xarà vifiov yàp iii riva îvctax^^)» ^^^ ^^ 
XfTpaç icpoÎ9XO(JLtyovq [kä)] ÇwypiJo-AVTfç uvoax^ß^^ol re fifilv fiii 
xriveJv varepov^) Trxpstvéfiaç ii€0êêlpare , vug où istvà êipyavêi; 
a) n*i KT fve7v Vcrtpov transp. Hadias; Vo'rtpov /ixif xrtvtlv codd. 

Dele Kcc) cui coniunctioni inter robç x^'^P^^ vpoio'xoßiyovc et 
partie. Çwypijo-AVTéç nullus locus est. Ceterum de totius loci 
compositione accurate egit Steupius. 

m c. 68 § 1. 

Non mea hcio yerba Gboth censentis: „to consume this pas- 
sage is very difficult if not impossible; we can only pretend to 
give what seems its substantial meaning^'. 

Si me audis, sufBcit levés quosdam et tralaticios scribarum 
errores corrigere et ineptum emblema inducere ut totus locus, 
licet paulo longior et intricatior sit, tarnen clams fiat ac per- 
spicuus. Age faciamus periculum. 

LIBRORUM BCRIPTÜRA. RBBTITUTA LBCTIO. 

rototvrx i i oi BiißaToi tJirov. roixvra iii^^ol BiißaToi eJirov, 

0Î ii Aûtxeiatfiéviot hxxara) vo- ot ii AaKsiaifiivioi itKccvrx) V0- 

fAi^ovreç rh iTepärijfia acplaiv fil^ovreç rh ixeparfifia a^lffiv 

ipiâç e^êiv [eJ rt iv r^ TO^ifitp èpêut; ?;^jé/vï>), hért rév n äA- 

û«** etirâv iyxêhv ^€7révê»<n'] A^v ;^p^y0v <nA«r«f9$ oûx>c) 

a) Biji Uerwerdenas; ii codd. praeter 6 qui habet fiév. 

b) 'éxttv scripsi qood rea ipsa clamât reponendam esse. Censebant Lacedaemonii 
omnino recte habere id qaod primo itatim iadicio (III, 62.4) qaaesiTerant itaqne 
ne none qaidem qaidqaam addendum aot mutandum eiae. Futuro igitur non est 
locas. — Quae inepte repetita e praecedentibus continuo seqauntor: </ n iv 
TÛ TToXiiiu ùx ahrßv âyatéèv xfxôv^xvi (cf. 62.4: ti rt AûMii»sij.ovfovç xeù 
rovç |vfA/<ci%0vç iv rS» xoAifJLta r$ JtaUa-QSirt âyacûàv tlpyoto'fiivot f <V/y et 64. 2 : 
a Ti A»KtBatfiovtovç xatt rovç ^uiifiix^^Ç ^^ '''9 toAcV^ f^^' àyaêàv z-tTOtfiKafitv) 
impeditam sententiam impeditiorem reddont lectoribusqae non nimis tardis et hebe- 
tibus et hoc agentibas — qaales sibi proposoisae rerom scriptorem credendom est — 
taedium movent. Âccedit quod eadem fere, ut vides, iterum recnrrunt in fineperiodi. 

c) qui totum locum cum cura perpenderit, ille, sat scio, mihi dabit: l** viz fieri 
posse ut verba jf^/ot/v et iié^avro diversum habeant sttbiecéum; 2** probabile non 
videri subiectum illnd ab ipso scriptore negligenter omissum esse. Atqni v. iié^svro 
Bubiectum habere Plataeentet constat inter omnes; quod idem ut sibi subiectum 
habeat alter iudicativus, revocasse suffecerit particulam ncgativam quae casu omissa 
pepcrerit pronomen avro^ç, a correctore — propter II, 71 seq. credo — temere 
additnm ut quodamuodo constaret tententia 



THUCYDIDBß. 79 

4e 

ÎiJti riv re «AAov ;^pJvöv * ifÇ/owv jîÇ/ouv 3Ç<f v xät« tä^ vxXctiàç 

iiéev [aÙTobç'] Kara ràç vet- Uavvctvlov ßeri riv Mijioy arov- 

Xxtàç Uau(r»vloy fierx rhv Mij- ixg ^auxi^^iv ft») — S ^) vvnpov 

iov aroviàç ijaux^^^^^ ^^^ ^^' ^P^ tov vêptTsixl^taêai ^posl^oy- 

Zvrefiov [5] îrpà rov vepiTttxl- to xùtôîç — Koiyovç elvat kxt 

Çeffêai irpoeixoyro avroTç koivovç inelvxç ^) oùk sii^ayro , viyoù- 

iJyxt KXT ixelyx aç ovk Hi- fievol <t5> rg xùrâv iiKXiu- 

^xvro fiyotifAsvoi * rf ixuTuv 9ii%) ixviroyiot vii^ ^yeyeiAtvoiy^) 

iiKxlqL ßouXvivet extrirovioi ùr xùtcûv xxkûç TêToyêivxi, 

Ijiff * VIT* XÙTCÛV KXKÛÇ TiTTOy- XvitÇ IvX SKXffTOV T X p X- 

iivxi xviiç Th xÙTh svx sKxarov yovreç^) kx) r^ördv^) ipa- 

vxpxyxyéyrsç (vxpxyovrsç râyr«^ il r/ AxKtixifioylouç kx\ 

codd. GMf) Kx) ipurâvTeç êht tovç ^ufifixxovç xyxêov h t$ 

Axxeixißovlovc kx) tovç ^vfifAX- iroXifJLCfi ieipxKénç eîalv, iiren 

Xovç âyxêhv h r^ TroXificp is- /x^ ^xlev, xvxyovrtç xicixnivov 

ipxxiriç ihlv, iirOTs fiii 0x7ev kx) i^xlpcTOv irrolijaxy oùiivx, 
x^xyovTSç xTexreivoy kx) i^xl- 
pëTOv iTTolijaxv oùiivx, 

d) ▼▼. ^rt Tpotfxovro aùrolç, a Thucydide, nisi fallor, in parenthesi po- 

sita, levé mendam haud leyiter tarbayit. Scribae erratum est Urs pro 'è {id quod); 
infelidnime Poppo : Ürt. Vera lectione restituta sequitur ut Ik post Vcrtpov delendnm 
ni; aZ ser. Oertzius. 

e) Reeepi egregiam Badhami emendationem x«r' ixt ha ç (seil, rkç rroviâç) pro 
aurr^ cxsTva âç. 

f) cum Terborum structuram banc esse appareat: o/ A. itKua-rat voi4,{^ ovrtç 
— ^ypöfitvoi xri., post alterum participium ante r$ necessario restituenda est 
partienla coniunctiva rs. 

g) T$ «vrfiy itHatûa-si praeennte Stahlio probabiliter coli. Thnc. III, 88.4 
Raochenstein (Philol. 85. 580). 

h) malim quod cum scholiasts supple?! *éxa"^Qviot .... ^ytvâfigvof^ quamquam 
ieri potest nt partidpium omiserit Th. 

i) tam ob ty. Tiv» 'éxaa-rov quam propter seqnentia partie, praetcntia ipur&vrtç 
et àxdyorrtç minime negligendum esse duzi libr. 'GMf. lectionem 'recpdyovrtç, 

k) <cc> Tcâràv commendat Naberus; x»t ante ipurûvrtç exp. Reiskius; ego 
trantposui: aZêtç 'éva 'ixavrov '^apàyovrtQ xai reevrhv fpwr^vrsc. 

„Âtque haec qnidem Thebani dixerunt. ludices vero Lacedae- 
monii, quoDiam neque superioribus temporibus Plataeenses 
aequum duxerant nimirum ex vetere Pausaniae foedere post 
Medicam bellum icto qniescere neque etiam posthac condicionem 
accipere voluerant ut ex foederis formula neutrarum partium 
ac medii forent (id quod ante urbis obsidionem disertis yerbis 



80 THUCTDIDBB. 

illia obhilerant Lacedaemonii), rati proraus recte habere inter- 
rogationem quam primo statim indicio fecerant atque illorum 
arbitrio libidineque se iam a foedere exclusos et violatos existi- 
mantesy rursus singulos productos iterumque interrogatos num- 
quid in praesenti bello de Lacedaemoniis eorumque sociis bene 
meriti essent , ubi negarent abdnctos interficiebant sine exceptione 
omnes". 

Ill c. 82 § 1. 

OVTUÇ cufAfi <ii>*) vrivtc ^povxap^ff^t *«' äf^^ff fiikXov, iiéri 
iv roU TpuTti fyiviTO, m) varepép yi xx) v&v àç êiTreîv ri 
'EAAi^wJcdv iKtviiêfij itct^opûv oàauv ixxarax^^ '^^^^ ^' '^^^ iiifACùv 
TTpovriretic roùç *Aêtiyxlouç iiriyevêcùt xa) rolç ixlyoïq roùç Aa- 
xeicùtfAOvlovç, Kx) iv ßiv slpiiv^ eux iv ixi^Tosv vpicpxatv, oùV 
irolfjLOiv vxpaxxXiJv xùtoùç' iroXefAOVfiivav Si, xx) ^vfAfixxl^tç 
cifAX ixxripotç ^ooafiç i9ri>^) r^ tûv ivxvrluv xxxiaet xx) 
vCpifTiv xÙToîç ix Tov xÙTOv Tpowotiiaa, pfiluç xl iitxyuyx) rolç 
vearepit^Biv ri ßoyXofjtivoic iicopl^ovro, 

a) ^ idd. Kraegerus; b) o\iv^^ hfr) sappl. Herwerdenns. 

Docet me apparatus criticus Hudianus pro corrupto adiectivo 
irolfACiv Classenium proposuisse „ireXfiav vel êroîfi iv'\ 
Equidem vero iam Mnemos. N. S. Fol. X p. 418 seq. ante 
Classenium ; ut opinor, dedita opera explicavi unice verum esse 
i T J A iX « y. 

Sententia quae incipit a verbis xx) iv fiiv ilpiiviß — sicuti 
rectissime interpunxit Imm. Bekkerus, quem utinam et hic et 
semper fere secutus esset Hudius — duobus omnino colis con- 
sistit inter se contrariis, quorum utrumque in principio habet 
genetivum absolutum, alterum autem clauditur in irxpxxxXelv 
XÙTOÙÇ , alterum in ifropl^ovro. Quae cum ita sint , iusta partium 
compositio utique poscit ut imperf. indicative ivopi^ovro in 
superiore colo alter imperf. modus indicativus respondeat, übi 
vero ille indicativus delitescere potest nisi in molesta ista voce 
iroifjiay] quidve tam literarum ductibus quam orationis con- 
textui magis consentaneum est quam iré^fioivl 

Verto : 

„Ac pace quidem <optimatium factiones populorumque duce3> 
socios suos arcessere ne animum quidem inducebant, quippe 



THüCTDIDBß. 81 

qui nullam idoneam causam potuissent praetendere cur ita 
&cerent; hello vero coorto, cum omnes fere Graeciae ciyitat^s 
ant ad Âthenienses aut ad Lacedaemonios se applicarent, no- 
varum rerum cupidis suorum invocandorum ampla dabatur 
occasio. Quorum auxilio eo animo usuri erant ut oppressis ad- 
versariis sibimet ipsis potentiam compararent". 

Ibidem § 6 (ubi quae de sodaliciis malo publico institutis 
scribit vir summus, in nostrorum temporum pravitatem per- 
versitatemque scripta esse iureiurando confirmaveris) : 

xa) fi^y Ko) ri ^vyyeviq rotj sraipiKOv ikXorpt&Tipov iyivijo 
ità ri hoifAirepov <toDto> ») ihxt iirpoCpafflvTOiç rokfiZv où 
yàp fiera râv xnfiivav véfiuy ä0t\l ag^) Obi roictvrai ^vyoioi, 
ixxà TTotpà rohç xaêsaruraç TA^ov^Ç/f. xx) ràç iç vCpiç xih 
rovç Tchruq où T$ êelqi véficp fJiàkXov iKpccrvyovro 9 t$ xcivfj 
r/ irapotvofiijvûiL 

a) àvrrotfJtârtpov cit. Badhamas; hie rd iroifMÖrtpov ^Thireitptxhv> itvect Steapias; 
iik ro irotfLÖTSpov ^touto^ that ego : b) m^i A/f cit. Poppo. 

lam ante multos annos Stud, Palaeogr. p. 50 demonstravi 
emendandum esseï où yàp fur» rûv Ksifiivay vi^av àcpiXiioLi 
olI roiavrai ^vvoioi, âxxà Trccpà rohç xa6i<rrSùrctç TrXiOvs^lxt. 
Âttento animo componito mihi aliquis Dion. Halic. interpréta- 
tionem (p. 890): 

i ßiv yàp yovç hri roiéviê' où yàp Stt) ralç xctrà vifiov 
â(pëXilûttç ctî rûy iraipuâv iylyyoyro aùvoioi, «AA* iir) r$ 
Tapa robç yifiovç vksovsxnlv. 

nec non Ibooratib Phil. § 40 (qui locus fugit novissimi Edi- 
toris diligentiam) : 

oTia yàp ivivciç ràç véXnç ifiaXiafiivaç ùirl ruy ^upt^opcov, 
uaê* fiyodfiai voXv fiiXkov aùràç aïpilivifrêeti ràç Ix rviç ifiovolctç 
a(p€\6lxç jf ràç ix râv rire ^pxrrofiivav TXeove^laç. 

In extr. pro où r^ 861X11 vifiq) iam Valckenaerius in Schedü 
ineditia quae asservantur in Bibliotheca Lugduno-Batava , coll. 
Dionysio ubiextat: où r^ 6 61 ni x«) vofilfiC}) féliciter restituerat 
où r^ OCini (ialcp) xa) vofil ficfi idemque postea in mentem 
Tenit Dobraeo (vide Adverss. I p. 58). 

Maie factum quod horum omnium nec vola nec vestigium 
apparet in editione Hudiana. 



AD AESCHYLÜM. 

DE lOANNIS HENRICI SCHMIDTIl IN ARTEM 
METRICAM MERITIS. 

scRïPsrr 
CAROL. LOESCHHORN. 



In quaestionîbus lyricis et tragicis meis (Argentorati 1871, 
éd. n Magdeburg! 1892) p. 13—31 demonstravi, quid disqui- 
sitiones loannis Henrici Schmidtii tribus operibus: Die Eunst- 
formen der griechischen Poesie und ihre Bedeutung 1868, Leit- 
&den in der Rhythmik und Metrik der klassischen Sprachen 
fur Schulen, die antike Kompositionslehre aus den Meisterwer- 
ken der griechischen Dichtkunst erschlossen prolatae ad metra 
canticorum Aeschyleorum melius cognoscenda contulerint. Quae 
de hac re docui, tum a viris doctis in Universum comprobata 
sunt; ipse autem nunc plures melioresque causas ad sententias 
in hoc genere firmandas meas cum afferre possim, nemo mira- 
bitur, quod rem denuo adumbrare studeo, praesertim cum 
omnia quaestionum illarum lyricarum et tragicarum exemplaria 
hodie divendita sint. 

In dissertatione mea, qua quaestianes t/ietrieae IractafUur, a 
Rossbachio (Rossbach u, Westpiai', Griechische Metrik mit besonderer 
Bücksicht auf die Strophengattungen und die übrigen melischen 
Metra, 3. Aufl. 3 -Brf., 2. Abteilung, bearbeitet von August Ross- 
bach 1889, S, 675 in adn.J cofnmemorata saepius repetivi, me 
paucas tam extensas, quales constituit Henricus Schmidtius, 
proferre non andere vituperavique in Universum disputandi 
rationem a Schmidtio adhibitam , qua antiquorum rhy thmicorum 



ABSCHTLUß. 83 

et metricornm doctrina prorsus omissa, arüs musicae hodiernae 
ope notis numéros graecos et romanos exprimendos esse docet; 
nequiquam enim Schmidtius demonstrare studuerat, ubique uni- 
taiem rhyihmicam in numeria per se diversissimiê restüui posse* 
Nihilo tarnen minus nonnumquam recte perspexit, quas leges 
Aeschylus in yersibus canticorum fingendis et strophis concin- 
nandis secutus sit, id quod nonnullis exemplis illustrare conabor. 

Agam. 975—1034. 

Yereor, ut ordines tItts ßci réV HfiTêioy isTfict TrpoarctTiiptov 
coniungi queant, cum rhjthmum finiri post Ifivsiov ex pauea 
absque dubio appareat. Forro ordines trochaici, iambici, ana- 
paestici uno quasi tenore decurrere cum soleant, dipodica men- 
sura in üs statuatur necesse est. 

xxpilaç npcùffKéTov vor cirai «v^-w-vy-wi._|-A recte metitur 
Schmidtius; non puto, legem a me modo constitutam bac 
mensura migrari, cum pausas in clausulis eiusmodi yersuum, 
ubi diminuitur orationis praestantia, agnoscendas esse mihi 
persuasum sit. 

Prorsus eandem rationem in sequenti yersu diiudicando mihi 
ingrediendam esse constat, cum pausae in fine ordinis dactylici 
propositae mihi arrideant. 

Quod contra priorem meam sententiam retinens non unum 
ordinem oiiH' àvovrÙ9»ç Vxav iuffxplruv lifetpiru¥ coniunctum 
statuere conor, sed bene tenens, pausa clausulam trochaici or- 
dinis indicari, cum ipsa sit in fine eins posita, duos ordines 
separatos ac ne minimum quidem inter se commune habentes 
in medium proferendos esse censeo. Qua in re secutus sum 
plerorumque editorum sententiam, inprimis Godofredi Hermanni 
et Guilelmi Dindorfii. 

Falso Schmidtius cum semper studeat omnia ad unum nu- 
merum referre, trochaicos ordines restituere conatur. Itaque 
êip^oç éùvsiêiç non scribendum est, sed cum Hermanno et 
Dindorfio restituenda lectio êÙTtiiç, postea etiam a Eossbachio, 
Qriech. Metr. 3. Aufl. 1889, S. 210 in adn. commendata. Oui 
meae sententiae favet etiam illud, quod duplicis numeri pausam 
in ev nuUo modo queo agnoscere. Versus mea quidem sententia 
est pherecrateus qui dicitur -v^-s^w-- primaria forma servata. 



84 ABSCHYLUB. 

Kectius deinde Hermannus quam Dindorfius metrum consti- 
tuit, cum 0pe¥iç 0l\ov êpévo¥ sui iuris sit ordo. XP^yog ii rot 
dipodia iambica est nee confundenda cum sequeutibus iambis 
^pufAVif^lav ^vv ifißokalc, cum senarius in choro inesse non 
soleat. Quod sibi finxit loannes Henricus Scbmidtius trocbaicum 
senarium catalecticum , viro docto suffragari non possum. Ana- 
crusi enim praemissa eaque ab ordine ipso separata totius 
strophae rhythmum pervertit, Ubique enim hoc uno loco ex- 
cepto statuit ordines trochaicos, in quibus a trochaeo ipso fit 
initium. Solent quidem iambici ordines intermisceri trochaicis, 
non tamen senarius , qui ad dialogic non chori indolem est 
aptus. Deinde Scbmidtius ordinem construit hoc modo formatum : 
\pctfifilac t^ dKTäg ßißnKev, iuê* vtt' ^'IA/ov mensuramque eins 
hanc esse censet: 

In quo iusta reprehensione sine controversia dignus est vir 
doctus. Primum enim caesuram versus ponit non, ut oportet, 
post yocem , sed post s jUabam brevem in ßi \\ , quo quid fingi 
possit absurdius baud facile dixerim. Vitupérât Scbmidtius 
vehementer lectionem yj^ccfifilaç aKirotç vapyißm^ty -w-v^w-vy--v^, 
^afifiicL enim ixira coniunctionem substantivi cum adiectivo 
esse propter sensum plane intolerabilem. Equidem lenius de 
eiusmodi dicendi genere iudico; agnosco enim imaginem a na- 
vigando ductam. Comparatio instituitur inter litus etnaviculam; 
navicula ad litus est appulsa. wapiißiiffsv vox non ea est, quae 
propter sententiarum connexum videatur reiicienda. vap^ßoiv 
enim de tempore dici potest; significat hoc verbum eum iaven- 
tutis statum, quo puerilibus annis superatis iuvenis propriam 
ac peculiarem sibi comparavit vitae condicionem. Deinde non 
satis bene demonstrat Scbmidtius, cur vapitßäv falsa lectio sit 
habenda; ne minimis quidem argumentis stabilit ac confirmât 
sententiam suam, qua traditam lectionem pu tat corruptam. 

Sextum canticum constat ex versibus 1407 — 1411, quibus 
per antistropham respondent 1436 — 1430. 

Miror Schmidtium non vidisse, metrum huius cantici simpli- 
cissimo modo ita posse constitui, ut ubique agnoscantur doch- 
miaci versus (cf. Kossbach, 3. Aufl. S. 78). Inde emergit hoc 



ABSCHYLUß. 85 

metrum versus primi: vysLv^-w«vy>Lwwv^w« i. e. dimeter doch- 
miacus. Versus subsequens ex dochmio sequente iambo constans 
facile potest haberi. Satis notum est, dochmiacum numerum 
extendi, ita ut iambus aut complures iambi adiciautur. Quis 
non noverit yersum Soph. Antig. 1275, ubi dochmium très 
iambi excipiunt? Numerus ipse quodammodo concluditur ex- 
sistitque tranquillum metrum gravitatem numerorum antece- 
dentium mitigans. 

Versus tertius is est, ut eins metrum queat agnosci hoc: 
wv^w-w-^v!/w-w-. Perbene unusquisque potest intellegere, 
utriusque dochmiaci yersus exsistere plane eandem formam; 
est enim prima syllaba longa in duas breves dissoluta. Atque 
haec quidem mea sententia eo firmatur argumente , quod rhyth- 
mus paene similis in ordinibus dochmiacis sequentibus non dif- 
ficili negotio potest agnosci. Equidem versum subsequentem 
iafMÔpéouç r dpàç i^iiiKêç; ivéiafioç AttoXIç t hit itadiiudico, 
ut eum constare censeam ex tribus ordinibus dochmiacis, quo- 
rum unius -v^w-w-, alterius >^^^^^^~, tertii wv^vy-^-. me- 
trum constituam. Haec metra ita censeo esse comparata, ut 
primus ordo dochmiacus habeatur ad praecedentem i^ â^iç Up- 
fAsvov proximo accedens, excepto quod in priore ordine sjUaba 
prima est brevis, in posteriore longa. 

Concluditur sjstema versu pherecrateo. Ita arsium duarum 
concursione, quarum altera in trimetro dochmiaco ha inest, 
altera in fronte pherecratei agnoscitur, fit numeri iusta et ad 
rei gravitatem apta conclusio. 

Geterum Schmidtius rectissimum de hac stropha tulit indi- 
cium, non tamen contumeliis acerbis persequendi erant inter- 
prètes, e quibus G. Hermannus rhythmicam strophae indolem 
quamvis minime agnovisse censendus sit, metrum tamen non 
ita falsum constituit. Ordines enim duo primi 
r/ Kccxiv, a yiivat , 
Xtovorpt^U iiotvh 
quos plane simili modo conformâtes esse constat, meri habendi sunt 
dochmii nee iambus adiungendus est, ut Hermannus censuit, cum 
unus iambus dochmiacis versibus non affingatur. Ceterum eorum 
coniunctio magis quam separatio arridet, cum subsequatur tri- 
meter dochmiacus ict(Aoêpiouç r* ipàç iTriiixfç; ivélotfAoç ivoXlç 



r hti, alteram cantici partem inchoanä atqne ita nümerorum 
sunnatnir aeqaalitaä quaedam. 

T-jcem Tgßi$pG¥x ita positam, nt in clausula yersus legatur, 
r«preheniiendam esâe rectissime vidit lo. Henricos Schmidtius, 
mrci in dochmio propter nxinierorum concnrsionem s^_ I -^^« , ne 
dc»carriIacTia nnmenis ipse plane deleatur, extremo loco syllaba 
ar.(!epi> ferri non qneat. Deinde Hartmigins insta reprehensione 
•:i^«îia est. qaod yi post aTfixre^ inserit; nnmems enim paene 
LnLIxii existit, si cnm eo stamus ac sentimns. AiBsentiendnni 
potitLS est Schmidtio Hartxmgiom propter metrornm indolis 
i^orationem perseqnenti. 

T. 144S— 1576. 

Herrrianni mensura mihi Tidetnr retinenda. Commendatur 
erAiTi simplicitate nee, yerum si quaerimus, numerorum pnl- 
cbritndo, qaamris singula Tocabula vitiose sint tradita, difficili 
negoiio cognosci potest. Schmidtii sententiam, qua yersus stro- 
phae paenultimus oç roXkà rXàç i* ywetiitiç ßlw pro numerorum 
similitudine ita accipitur, ut post rxàç pausa statuatur, equidem 
probare non possum, cum numerorum concursio, qua arsis arsi 
occurrit, ad hominum rerum grayitate concitatorum animos 
expingendos sine dubio yalde yideatur apposita. 

Ceterum causam non yideo, cur Schmidtius a traditis lectio- 
nibus et Hermannniana metrorum mensura nimium quantum 
recesserit. Dochmiacus enim numerus in versu primo, qualem 
Bchmidtius constituit, restitui nullo modo potest neclogaoedicus 
arridet, cum duo primi ordines a dactylo incipiant. Inde appa- 
ret, ordinem fj^viil iêfAvtoTtjfitiç per se esse spectandum nec cum 
praecedentibus coniungendum ; est ordo pherecrateus. Fortasse 
versus ßoTp* àrixeuroy vvvov ictfiirroç ita videtur esse accipien- 
dus, ut habeatur compositus ex dochmio et dipodia trochaica, 
quae metrorum coniunctio a yersuum dochmiacorum fingendo- 
rum apud antiquos consuetudine non abhorret. Quamquam satis 
exploratum esse credo, trochaicorum ordinum dochmiacis ad- 
iunctorum formam usitatissimam esse dipodiam catalecticam 
sive creticum; quo ex génère exemplum mihi praesto est AeschyL 
Sept. c. Theb. 95. Oeterum hoc loco idem obseryari posse 
existimo, quod in ordinibus glyconeis, quorum nonnullae formae 



ABSOHYLUß. 87 

ita sunt instructae, ut ordini glyconeo ipsi adiungantur unuB 
ant coinplures trochaei aut ordiDes trochaici. 

In strophae ipsius distributione Schmidtius a scopo aberrasse 
mihi non yidetur; adiumentis quae aderant cum cura atque 
diligentia in usum vocatis anapaesticum systema quoad eins 
fieri poterat restituere conatus est, nisi forte coniectura htifft» 
repreheudenda est> quae mihi yalde prosaica ac ieiuna yidetur 
esse. Desideratur verbi forma, qua actio mali immittendi signi- 
ficetur, ut tytiKctç. Satis exploratum est^ textus formam prima- 
riam esse hanc: 

TToXùfivaaTOV iv^vthoù iC oäyC ivtirrov, 

iplifiATOç r* ivipiç SiJ^vç. 
Genseo assentiendum esse Schmidtio versuum metra in Uni- 
versum recte restituenti, cum ad anapaesticum numerum ordi- 
nés antea confusos et metro carent^s concinnet; Hermanni sen- 
tentiam esse reiiciendam apparet, cum versus 

If voXùfJLvotvToy iwijyêlffa oäfi ivivrov 

iplifiaréç riç tvipiç Sil^iç 
a rhythmi legibus abhorrere mihi persuasum sit. Primi versus 
metrum si statuitur -ww-w«-K^--.vy-v., quis non videat, 
numeri admitti' interruptionem quandam vix ferendam 7 Prima 
ordinis pars monometer dochmiacus fortasse haberi posset, si 
extrema sjUaba esset longa, cuius regulae exceptio nuUo modo 
est admittenda, sive probamus Heph. p. 5, sive Aristid. Quint, 
p. 39, sive Hermanni elem. p. 240 et epit. p. 86 (II. edit.), 
sive Boeckhii de metr. Pind. p. 45 et Eossbachii p. 184, sive 
Brambachii in libre qui inscribitur Metrische Studien zum 
Sophokles S. 59 sententias. Hanc partem sequitur creticus, ter- 
tio loco dipodia trochaica. Alter versus logaoedicus est per se 
probandus vri^» tôt' h iéfioio'iv, quantum tamen equidem in- 
tellego, logaoedici ordines dochmiacis, interseri non soient. 
Porro rectissime contendit Henricus Schmidtius, anapaesticum 
systema tetrapodia brachycatalectica , ut ait ipse, — melius 
tamen, ni fallor, dipodia catalectica dicetur, cum anapaestos 
secundum dipodias metiendos esse constet, — concludi debere. 
Yereor tamen, ut recte iudicaverit Schmidtius, cum non dubi- 



88 ABBOHYLUB. 

tayerit hiatum longae vocalis et litterae consonantis admittere. 
Quare scribendum fortaese censeo iwiivêtasv, nisi forte hac con- 
ieotura, in qua non ita multum poetici nitons inesse satis ex- 
ploratum est, orationis elatio migratur. Bed utut res sese habet, 
laadandus est Schmidtius, quod metri integritatem restituere 
studuit. 

Geteras mutationes Schmidtius tot tamque probandis stabilivit 
argumentis, ut res disputatione non egeat. Quod tarnen primo 
loco de correptione syllabae longae in clausula positae sequente 
Yocali agens, deinde ab oratione digressus banc rem ad vocis ii* 
indolem depingendam adhibet, vitupero. Deinde miror Schmidtium 
versum äfioi (loi Kolrotv rivV aviXivUpoVf ioXlep n (iép(^ iotiAsiç 
ita esse mensum, ut priorem eius partem brevi sjUaba rt 
definiat, id quod mea quidem sententia cum legibus rhythmi 
pugnat. Accedit quod numerus hoc modo plane tollitur. Equi- 
dem credo, versum ita posse accipi, ut habeatur compositus 
v^v^-w-wvy-ww-vy- OX molosso ad rei gravitatem de- 
pingendam et ad ea quae sequuntur bene praeparanda sine 
dubio aptissimo, gljconeo, ordine anapaestico-logaoedico. At- 
que huic quidem meae sententiae commendationis accedere 
cumulum quendam exploratum est, quod fisTaßoXfi puêfioû ad 
animorum concitandorum sententias adumbrandas, nisi fallor, 
baud inepta hoc loco elucet. (cf. Mar. Victorin. p. 2539), cum 
ordinem anapaestico-logaoedicum ioXl(p ts fiépep iafitlç subsequa- 
tur dactylicus ipsiusque Schmidtii mensura versu tIç i* i^t- 
rvßßioc aJvoç i^' ivip) Seltp ^ùv iccxpùoiç îccxxûif comprobari 
yideatur. Gui meae sententiae ipse Schmidtius tacite fay ere yi- 
detur p. 77. 

Glausulam sjstematis talem esse absque dubio constat, ut 
numerorum forma rei magnificentia depingatur. Trochaei enim 
primo et altero loco positi irrationales sunt habendi, ita ut 
facile similitudo cum sequentibus trochaeis queat agnosci, id 
quod Schmidtius rectissime intellexit. Hermannus mensuram 
versus ^ev, tU iv iv rix^t, fiii Tipiûiuvoç secutus cum dime- 
truni dochmiacum constituisset , hac eadem ratione in altera 
syzygia ordinem ictTfiov, og ifixlrvetç iûfiaat xa) ii^ulotat Txv- 
rotX[ioti9iy metiri coactus erat. In quo mea quidem sententia 
rectissime iudicavit vir doctissimus, cum ordinem pherecrateum 



ABSCHYLUß. 89 

docbmiaco admisceri solere non credam neque exemplum eius 
generis ad meam peryenerit cognitionem. 

Geterum logaoedica mensura, quam Schmidtius tribus locis, 
in yersu primo, tertio, sexto inesse censet, mihi non arridet, 
cnm doehmios in extrema tragoediarum parte usitatissimos esse 
inter omnes constet et ad mutationem rhythmi efficiendam facile 
haben queant aptissimi. 

In tertia syzygia constituenda non yideo, cur Schmidtius a 
traditis lectionibus et Hermanni textus forma metrisque statutis 
recesserit. Ooniecit vir doctus, cum coniecturis non esset opus 
omisitque quaerere, quomodo logaoedicum systema apte coucludi 
posset. Forro coniecturam olxi'tov improbo, cum earn ducam satis 
ieiuuam. ioclßova enim Atridarum domum iniuriis persequentem 
oîxfiov esse per se apparet neque yidetur enuntiandum; deside- 
ratur tamen in lectione Schmidtii ea res, quam deus perdere 
studet. Ordo ir^pàç tu%«ç xKophrov >^--v^-^w«. ig est, ut 
in clausula admitti nuUo modo queat, praesertim cum ordini 
pherecrateo et glyconeo basis non praecedat, cum tale quid 
nnsquam, ubi de eiusmodi versibus fit mentio, commemoretur 
(Heph. p. 56, Herm. elem. p. Ô20). Iambus igitur sine dubio 
ad Tersum proximo antecedentem referendus est. False metitur 
Schmidtius yersum sequentem /if 2^ iia) ^ihg ^»vatrlou irctvêp- 
y ira, cum caesuram post primam syllabam irctv in yoce ^avcth 
rlov statuât. Quae tamen eius sententia ideo potest excusari, 
quod trochaicum numerum restituere ausus est. Quae tamen 
res omnino necessaria non est, cum pausa post iKophrou sub- 
lata longa syllaba, non breyi, ut perquam inepte censuit 
Schmidtius, arseos cum thesi fiat iusta concursio. Ordo igitur, 
de quo exponimus, constat ex duabus tetrapodiis ad unum or- 
dinem coniunctis; ita enim eum accipiendum esse intellegitur 
ex syllaba vay initio alterius partis usurpata. En*ayit extreme 
loco Schmidtius, cum ultimam syllabam in éVrlv ducat pro- 
ductam. Ordo est dactylico-logaoedicus in trochaeum, ut per se 
apparet, exiens. Yocabula enim r/ TavY ad yersum praegressum 
refero, ita ut eius extreme loco existât creticus, ad sententiam 
firmandam in usum yocatis duobus locis Antig. 359 et 369. 
Id quod baud bene intellexit yir doctissimus, cum ordinem 
constituerit yalde confusum, ne dicam plane absurdum. Quid 



90 ABBGHYLUB. 

enim sibi yelit pausa post primum trochaeum^ intellegere non 
queo; intemimpitur enim ea admissa omnis logaoedicorum ver- 
Buum indoles. 

NonnuUos alios versus ex ceteris Aeschyli tr^goediis eximam. 

Suppl. 80. Probo Schmidtii opinione numerum trochaicum 
in ordine xiv vkotc^ fieXahx ^uvtuxI^ fitpoTre^at Xaoîç. Versus 
constat ex tetrapodia trochaica catalectica et dimetro anapaestico- 
logaoedico. Cuius generis versuum simile exstat exemplum 



mV^..V^.V^V^»S^. 



Suppl. 146. Reiicienda est Schmidtii alterius strophae partis 
mensura anapaestica, cum ordo oùp»yé¥iKov' ^âcAf^oS yàp paroe- 
miacus paenultimum locum obtinere non queat et si dimeter 
anapaesticus habetur, propter syllabam deficientem iusta repre- 
hensione non careat, cum eiusmodi ordines illo loco positi nus- 
quam, nisi fallor, exstent. 

Suppl. 346. Non accedo Schmidtii sententiae ordinem iambi- 
cum ira^alxtovoç a dochmiacis subsequeutibus seiungentis, cum 
dochmiacis versibus iambicos praemitti coniicere liceat ex sen- 
tentia Seidleri de versibus dochmiacis p. 9. 

Suppl. 347 — 349. Arridet mihi Schmidtii mensura dochmiaca, 
cum numeri aequalit-as in stropha ab eo restituatur. Miror tamen, 
quod negat, quartum et quintum strophae versum ad dochmia- 
cum numerum concinnari posse. 

Suppl. 616. Schmidtius cum trochaicum ordinem riv Uê- 
Xavylety iré^iv constituât, dochmiacum numerum evertit. Am- 
plectenda est Hermanni mensura, qua dochmiaci ordines exsi- 
stunt. 

Choeph. 4L Schmidtius cum ßpisi ;^pov/ÇovT* ix^^ scribat, 
extremo versus loco syllabam brevem constituit, sine dubio 
reiiciendam, cum metro postuletur Choriambus. Scribo igitur 
cum Hermanno irvx^i» Accedit, quod ut in metro choriambico 
extrema syllaba producta sit versus indoles postulat. 



ABSCHYLUß. 91 

Choeph. 78. Metrum vpivovr àpx^riv ßl^ a Schmidtio pro- 
latnm Tidetur laudandum, quod recte trochaicum numeruin 
agnoyit vir doctiBsimus iambico congruentem. Cui meae sen- 
tentiae adstipulatur etiam illud, quod in versibus praece- 
dentibus iambicorum cum trochaicis ordinibus fit concursio. 
Beiicienda igitur est Hermanni opinio, trimetrum iambicum 
ilxatct xa) fiii 'fiaîç Trpivov rvx^tç ßlou statuentis , quia eiusmodi 
ordo peculiari modo est effictus nee congruit cum formis, quas 
modo descripsi. 

Ghoeph. 83. Frobo eadem de causa opinionem ßchmidtii, qui 
yersum rùx^^t Kpv0lotç 7rivê€(nv ^râs^voiz/ctivi^ afiert, non sena- 
rium, ut Hermannus^ ruxcuç , xpv^xlotç wivêê^iv T«;^yot;/xiyif. 
Tola stropha est iambico-trochaica. 

Choeph. 327. Mihi amdet Schmidtii sententia ^oivàv scriben- 
tifl; eiistit enim glyconeus hypercatalecticus et cum in glyco- 
neis yersibus basis trochaica sit, rarius spondaica, nisi ratio 
habetur Horatii, ubi semper spondaica est, reiicienda videtur 
lectio Hermanni forip. 

Ghoeph. 346. Schmidtius cum ordinem Mvrpo^ov a}â xrlo'xç 
in medium afierat, recte intellexit, iambici ordinis cum tro- 
chaico hoc loco statuendam esse concursionem , quam strophae 
indoles indicat. Hermanni lectio xtIvolç èirivTptvTh xïû iambicam 
speciem prae se ferens reiicienda est. 

Eumenid. 321. Considerate Schmidtius unum constituit or- 
dinem fixrsp, i pC hiXTsç , a fiirep NtiÇ, àXcLolvi valde pro- 
bandum , quod duae arses a et (làrip congruunt pherecrateusque 
tetrapodiam trochaicam excipit. 

Dedi WoUiteinii in proTincia Posnensi. 



AD CHARITONEM. 

SCRIPSIT 

S. A. NABBR. 
— •-♦-• — 



FiliuB meus qui totus defiiuß est in studio voluminum papy- 
raceorum, quotquot ad universi juris Cognitionen! aliquid con- 
ferunt, hisce diebus mihi legendam dédit eommentationem Ulrici 
Wilcken, Archiv für Papyrurforschung I p. 227, de fragmento 
quodam Charitonis, quod paene prius periit quam luci redditum 
fuit. Quoniam multos Mnemosjnes lectores fore suspicor, quibus 
ad illa studia Aegyptiaca aditus non datur, quemadmodum me 
certe doctum et elegans Wilckenii opusculum fugisset, nisidomi 
apud me habuissem qui commonstraret quod paucis diebus 
ante — ipso die aequinoctiali — hue perlatum fuisset, operae 
pretium duxi, reliquis sepositis, statim ac sine mora paucis 
referre de re quae prorsus inexpectata ad nostras aures accessit. 

Itaque quum Wilckenius m, Nov. 1898 Thebis in Aegypto 
commoraretur, oblata ei fuerunt septem folia membranacea 
palimpsesta, quae Üben ter sibi comparavit, postquam intellexit 
Bub scriptura Goptica delitescere Graecas literas. Delude quum 
domum cogitans in navicula secundum flumen navigabat, fecit 
quod potuit, ut, vetere scriptura venenorum ope nondum re- 
focillata, legeret et transscriberet quod sic satis pelluceret. In 
quatuor foliis statim agnovit fragmentum Gharitonis; duo erant 
Bcriptoris ignoti de amoribus Chiones ; septimum folium omnino 
non attigit quippe lectu longe difficillimum. Factum est insigni 
fortunae beneficio quod per longum in Germaniam iter ea ex- 
cerpta semper secum portavit , nam navis quae folia ipsa aliaque 
ex itinere tropaea in Europam advehebat, postquam salva per- 



CHARITON. 93 

yenit in portum Hamburgensem , ibi cum omnibus mercimoniis 
incendio periit. Ingenue admiror singulare Wilckenii acumen^ 
qui solus sine iibris, nam vix tandem in urbe Eahira nactus 
est Didotianam Eroticorum Scriptorum editionem, tarn multa 
féliciter enucleare potuerit. Faucissimos esse arbitror, qui aliquid 
huiusmodi praestare possint et tale cpiXorexv^iß» Nilus, credo, 
raro vidit. 

Hoc habent membranae: quae pars olim carni proxima fuit, 
glabra est; a parte exteriore quae pilosa fuit, aspredo lectionem, 
in palimpsestis utique, impeditam reddit. Itaque Wilckenius 
quatuor illorum foliorum non nisi alteram partem attigit, quam 
paulo faciliorem lectu esse cognoverat, ut quae in exteriore 
membranarum latere exstabant, Yratislaviae venenis admotis 
per otium exscriberet. Unaquaeque pagina habebat binas colum- 
nas atque sic ex colunmis quae in quatuor foliis sedecim fuerant, 
bis quatemae seryatae sunt. Multae literae agnosci non potue- 
runt , sed postquam Chariton Didotianus consuli potuit, pleraque 
omnia suppleta fuerunt et iam habemus fragmentum TAebanum, 
sic enim commode appellare licebit, ab pg. 149. 19 (in editione 
Hercheri) (ptia) Atovvvioç usque ad pg. 149. 31 Xatpiag ijyuae 
riv et a pg. 151. 13 'EpfioKpirtic usque ad pg. 152. 27 in xAoD. 
Hoc maxime modo nobis redditae fderunt très fere paginae 
Teubnerianae. Coniecit Wilckenius ipsum Godicem septimo yel 
octayo circiter saeculo exaratum fuisse , i. e. uno duobusye sae- 
culis post ipsius Gharitonis aetatem. Geterum satis mihi est 
credibile unius eiusdemque quatemionis folia duo interiora esse 
senrata, ut hodie habeamus paginas 6, 7, 10, et 11; Wuckenius 
autem legere non potuerit pg. 5, 8, 9 et 12. 

Noyimus hodie multorum scriptorum Qraecorum non integrum 
textum superesse sed epitomas, quae saepe imperite et inae- 
quabiliter factae sunt. Yeluti, ut de aliis taceam, apud Xeno- 
phontem Ephesium res incurrit in oculos et baud pauca ut in- 
telligas, statuendum est quaedam fuisse resecta. Eadem sors, 
quod nunc liquido apparet, Gharitonis fuit: codex Thebanus 
modo plenior est quam unicus codex Florentinus; modo Flo- 
ren tiae plura seryata fuerunt: unde consequitur, quod Wilckenius 
diligentissime demonstrayit , integrum textum periisse, fuisse 
autem olim duo excerpta, quorum ope, dummodo codex The- 



94 OHABITON. 

banns integer Buperesset, prîmitivnm textum propemodum 
redintegrare possemuß. Quoad licuit, hoc quoque Wilckenius 
praeßtitit et ut intelligatur cuiußmodi reß ßit, breviter exßcri- 
bam quae dißputavit de pg. 149. 9 — 29, nam hic locuß maxime 
luculentus eßt. Ne quiß autem de novo codice nimiß magnifiée 
ßentiat, ßtatim disertis verbis declarabo inventa quidem nonnulla 
fuißse quae deßint in codice Floren tino; ßed ut plurimum Codex 
Thebanußy quamquam multiß saeculis vetußtior, longe ftiit 
deterior. Nempe codicibuß non magis quam ßenibuß quibußdam 
aetaß valet afferre ßapientiam. 

Brat Oallirrhoe, pulcherrima virgo, filia Hermocratiß cele- 
berrimi duciß Syracußanorum quem ex Thucydide novimuß. 
Haue duxit Chaereas, ßed poßt brève intervallum nova nupta 
a praedonibufi rapta et abducta fuit in Aßiam; emit autem 
Dionyßius omnium Mileßiorum divitißßimus et nobilißßimuß. 
Mox amore percituß gravi, quum iußto matrimonio captivam 
ducere vellet, Oallirrhoe — erat autem e Ohaerea gravida — 
cesßit optimi viri precibuß, ne quod in utero geßtaret in ßer- 
vitute naßceretur; deinde ßeptimo mense poßt enixa eßt puerum 
quem Dionyßius nimiß creduluß ßuum eßße deierabat. Sed tan- 
dem aliquando poßt multaß ambageß, quae nunc nihil ad noßtram 
rem pertinent, Chaereaß in Aßiam profectuß ßuam uxorem ré- 
cupérât indeque filiolo nescio quare apud Dionyßium relicto, 
quum primum posßunt amanteß laetiß ominibuß in patriam 
revertuntur. Vix aliquid otii nacta erat et Oallirrhoe Arado 
epißtulam dedit ad alterum ßuum maritum perferendam, cuiuß 
sequitur exemplum, p. 145.15 eßt Hercheri: 

KAAAIPPOH AIONTZin/ ETEPFETHi XAIPEIN. 

Zu ^ip [iùepyirtiç ifihç inßeruit Hercheruß], 6 ko) X^çilxç 
xa) iouXilaç fi6 iicaXXci^xq. Aiofictl ^ov , fmih ipyivêfç' eîfù 
yàp Tjß ^VXV ßSTa ffoû iià rhv Koivàv utév, ov TrapxKaTxrl- 

êfifil voi iKTpi0êt¥ Tê X») TTXiiivitv i^iuç fjfiav "'Orffv 

iviip yiv^roti . . . wifi\l^ov xùriv ë}ç Zupaxovffxç îva kx) riv irxfr- 
Tov itxtnjTXi .... TxÛTx voi yiypx^x rtß ifi^ %«/p/. ^^Eppaao , 
àyxil AtovvŒis, xx) KxWippéfjç fivfjßeveue rijç aÇjç, 

P. 149. 9 tandem legimuß quo animo Dionyßiuß literaß tam 
amanter ßimulque tam subdole ßcriptaß acceperit: ùvoçpi\pxç ii 
xx) xxrxxXihxç iaurév, yvaplaag rx KxWippéfiç ypifi/zxTX rpa- 



CHARITON. 95 

rov r^v éT/çoAijfy xotrt^lXtia-ev, ilr» ivol^aç t^ çiiêit vpoçitltti 
iç ixiivtiv vxpouvaVf kcù iir) woxbv Xfi^^o^ xarelx^v, àyotyivévxBiv 
fiil iv¥i(JL6voç hà rk iixpux. ^Avox^xiaotç il fié^tç ivaytyivKsty 
tip^atro K»)*vpârév yi KaXXtppé>iç ToSvoyt,» xxn^lxtifftv, 'Eve) i* 
ÎA^év eU rh AIONTSin/ ETEPFETH/, „olfiot", Cpuirlv, „oùxir 
ivipl." 2ù yip êùipytri^ç i(Aéç. „Tl yàp i^m iirol^vi ^ot;" 
^Ho'êii ii Tfjç imçoXîjç ry i'froXoyIqL k»i iroXXixiq àvêylvuffxt r» 
etùri' vTéSifAou yàp âç âxouffa otirh xotraxliroi. OSta; xov^év 
IçiP îpuç xcCi ivanlêêt f^iluç àvnpivéxt. Sex^ifievoç H rh ttxi- 
iiov xaî xii^ctç rctïç x^P^^^f „ivtXeva'\i Trori fAOi xcà av , rixvov, 
rpiç Ttiy fifiripot' xoù yàp aùrii rodro xixi^evxev iyà ii IpyifMç 
ßiuo'Ofiat rivrav aJnoç t/zavr^ ysvéfisvoç. 'AvàXsvi fiê xtvii 
ÇifAuTt/T/« xa) ^ù, BaßuX&v.*' Tavrct sÏTràv ffU¥effxevi!^€TO riiv 
Taxl^nv xaTutßalvity êîç 'Icavlav, fiiyx vofill^uy vxpxfiuêtov xoAA^v 
iiiv xx) iréXeu¥ ^ye/iovlxv xa) riç ev M/Aifr^ KaX?itppéiiç oïxijffstç. 
Haec est Florentina recensio quam editores hucusque fere sine 
offensione legerunt et in plerisque probarunt; sed nunc mihi 
quia cognoscat particulam firagmenti Thebani maxime memora- 
bilem. 'Txoçpi\paç ii xx) xxrxxXtlvxç ixuTOv, yyuphxç rx KxX- 
>appétiç ypifAfixTx vpârov rijry fV/çoA^v xxrt^lXfivt xx) xvol^xç 
r^ çtiiet 7rpo9svri^XTO âg ixelv^v Trxpovaxv. *Et} toAùv 
a Xpiyov xxrixoay xùtx x¥xytvâffxer „KâsAA/ppJif" 

— xxTiCplXfi^i Toövoßx — „^tovv^l^ eùipyir^'* — 

„oJfAOt T^ Xvip) OÙX IX^'* — „XxlpSlV*' „TÛÇ i V V X- 

fAxl a-ov iie!^€vy fiivoç'* ; — „Zv yxp i/ihç êùtpyirfiç*' 

— „tI yxp i^tov êirolfiai aou'* ; Ha.iTO ii rijç ivtçoXfjç vpiç 
r^y ivoKoylxy xx) voXXxxiç xvêyhuaxe r^Droi rx pJjfixrx, 
*E[TlaT\ê}i yxp Sri xxovffx xxriMwsv, Ovtu [X^? 0ua6i xo]u- 
(pév içiv i ipuç xx) xvxTsliei ßcfülac àvnpxtrêxt, {Sê^xaifisvov 
a ri TXiilov riv vxripx .xffovrx(t) vpoaîjxêsv xùr^ 
xxi „ïlod fioi vxnp^^ tlictv „ij /ziirtip; 'Airlufiêv Trpiç 
xùriiv.*' „Zù ßiv xTeXevff\i rixvov eùrvx^Ç) xx) yxp 
xùrii rovro xtxiXtvxev. ^Eyoa ii iptifioç ßtdaofixi, vxvtcùv 
xîrtog ifixvT^ ysyéfievoç. 'AvJùXiai fiê X6vii l^yiXorvwlx xx) vu, 
BxßvXuv" Txdrx iiTTÙv wxpiff xiux^iro rhv rxxlç^v ßtv- 
txyxv(l) ¥OfilÇa¥ irxpxßiiitov ToAA^y èihv xx) toAAmv iriKêm 
nysfiovixv xx) rxç iv MiAifro; VixXXippé^ç ëlxévxç, 

Befinxi et correxi Âegyptiacam orthographiam neque indicaTi 



96 CHUUTOK. 

prorsus certa Uranolamiii supplementa , ne muläplicibns tmci- 
Duîif Idrûcoem imp^iiiam redderem: pneterea notavi Uteris 
dîduciû ea quae a Florentina recensione recédant. Qui antem 
horom omniom aocnraüssimam cognitionem leqninmt, eos ad 
ipsom Wilckeniam ablegare satiiu est. Est enim haec mea 
tumnltnaria opera. 

Quod in ociil(» incnrrit, in magno numéro diâcrepantiamm , 
saepe qoidem veriora habet Florentina recensio, sed hic illic 
longe praestat recens repertum firagmentum. Telnti quod supra 
nobis appamit et natarae conveniens est, Callirrhoe literas suas 
inscripserat : KxkXtppifi Atovuvr^ Euspyirjß x^ipav. Legit Diony- 
sius dilectum uxoris nomen et exosculatur: ixe) Y maIcv elç ri 
Aiopuvi^ Eùêpyir^, „oïfiot", (pifo-iV, „oixir Mpr. Hic quidem 
rectissime se habet illud oùxir" àiiipl et absurda est noya lectio: 
olpLOi rjf àififi oÙK ex^- Terum: eTi) Y fkiiv eU Th Atovv^i^ 
Eùipyir^ tum demum bene dictum foret, si Gallirrhoes et Dio- 
nysii nomina in epistula aliquo interrallo discreta fuissent. 
Quanto hoc rectius in Thebana recensione: „Atnvvi^ Eùipyir^^' 
— olfAOi, deinde rû ivip) (oùxiri). Imprimis omnes Teritatis 
numéros habent verba: „Xxipstw'' — „tûc iwx(d,ai vsv iie^suy- 
fiUvoç, quae in Florentino codice omissa fuerunt. Deinde pergit 
legere reliquam epistulam cuius prima verba erant: vu yotp 
Ifihç sùepyirtiç, quibus lectis eiulat Dionjsius: r/ yip i^tov 
irolijvi 9 0Vj nam 9ou sane melius quam 901. 

Etiam ea quae proximo sequuntur, examinanda sunt. Libra- 
rius Florentinus dedit: êexaifuyoç ii rb TcttHov xa) vviXaç 
r»lç x^P^t^' iUûd T^\aç t»U %«^/V, quod certo certius ex 
Homero ductum est, debet quam maxime genuinum videri 
neque scribarum est taie quid interpolare; sed ceterum Thebana 
recensio longe praestat. lam inest aliquid offensionis in ûsotvi- 
ftivoç ii rh Txiilov quomodo enim Dionysius qui xaréxXitffev 
iavrév, repente filiolum conspexit, quum tota mente recoleret 
Gallirrhoes imaginem? Quomodo puerum, quem nobis absentem 
fingimus, ulnis iactare potuit? Hic deest aliquid quod dabit 
novum fragmentum : teaaccfievov H to TratHov rèv varspa . itrovrx, 
TpovijXêev aÙT^' quanto cum affectu rogitat: voû fiot, virsp, 
jf fuiriip; ^Avlufit¥ Tpiç xùtijv. Sic demum pater putativus 
puerulum Astyanactis instar t^AA«/ txîç x^P^^^ ^^ exclamât: 



CHARITON. 97 

fl-v pLiy aveXeuaiß et quae sequuntur. Wilckenius non habet dicere 
quid sub illo . xaoyrx lateat ; equidem scripserim êsavifiivov ii 
rh Tratilov riv vxTip» nXiovr». Utraque recensio fortasse in 
unnm conflari potent , ne nobis pereat illud Florentinum irviXaç 
TxTç ;cépo-/v hoc Wilckenius praestitit, sed mitto quod neces- 
sario nimis incertum est. Verum tuto recipi poterit quod de 
Dionjsio legimus eum ab rege Fersarum accepisse non véxtav, 
sed vo>^Xây TTÔhioùv ^ysfiovlav, de qua correctione iam Beiskius 
cogitarat. Item legimus Dionysium desiderayisse ràç iv MiAifr^ 
ViaXT^ippénç oÎKiirstç, sed quam est egregia lectio: elxévxç* 
banc quoque Beiskius iam animo praeceperat et baud satis scio 
an nemo umquam fuerit ad talia observanda perspicacior. Alibi 
saepe nihil est cur Florentinae recensionis patrocinium deseram: 
veluti quod est p. 149. 14, profluentibus lacrimis prohibetur 
Dionysius quominus Callirrhoes epistulam perlegat: dvoK^aù- 
VXÇ a fié^iç ivaytyJù9Kity fip^»ro' quid hoc est iTroxXauffagl 
Qniyis necessario respondent eum àiFOKKitty qui flere desinat; 
non esse quidem vulgarem verbi significationem , sed satis esse 
praesidii in analogia. At, inquit Wilckenius, in Stephani The- 
sauro non nisi unicum exemplum huius usus invenire potui, 
seil, apud Lucianum , sed ibi media forma invenitur ivoKXisvixt. 
Bepono equidem non tantam esse auctoritatem scriptoris qui de 
Syria Dea scripsit; sed, quod longe maioris momenti est, in 
talibus compositis activa forma multiplici usu stabiliri potest. 
Sunt iTTothyily, iTroirovsYv, aToavouii^itv, XTroKpcciirctXav, iiro- 
pLxvêiviiv, iTTo^otrxv, ivoKxprBpely, xTrofiipfiiiplaar quin et iiro- 
ixKpùiiv eo sensu enotatur in Anecd. Bk. p. 427. 20. Ubique , 
uti vides , activa forma in usu est. Nee tarnen minus idem ille 
Chariton alio sensu scribere potuit p. 78. 4 : ivoKXxùtrxç il 
ràç ixuTou aufi^opiç, 

Complura minuta silentio praeteribo; sed imus locus remanet 
quem verbo indicabo. F. 151. 30, postquam amantes Syracusas 
advenerunt, universus populus spectatum concurrit, i^éxAu- 
OVTO ii àX>,yiKoiç vuvi^nßoi Kx) vuyyvfJLVXçal i Kxipixv xffTTX^xtrêxi 
HXovreç, KxWippéijv is xi yuvxîxiç, Absurdam lectionem Its- 
kXvovto correxit Beiskius scribendo: iTTiKêXivovro eamque cor- 
rectionem Hirschigius et Hercherus receperunt in textum. Veris- 
simum autem est quod Thebis repertum fuit: i^éxuA/ovro. 

7 



98 OHABITON. 

Fierine potest ut hoc ipsum Florentiae in codicelegatur? Operae 
pretiam erit aliquando locum conferre. 

lam qnoniam constat tenere nos Gbaritonis textum decnrta- 
tnm, non alienum erit attendere ad p. 134.29, de quo loco 
Gobetus ita disputât Mnem. 1859 p. 298: „In ipsa rei narra- 
tione magna est confusio nee satis quid agatur ubique apparet. 
Gonfunduntur regina Persarum et Gallirrboe et alia quaedam 
impedita sunt." Assensus est Bobdius, d<^ Griechische Roman ^ 
p. 488, et significat se libenter sequi Hilbergii opinionem , qui 
Philolog. 1874 p. 696 demonstravit unam alteramque paginam 
intercidisse; neque boc yeri dissimile est itemque fieri potuit ut 
nimio plura neglegenter resecta sint ab eo qui genuinum textum 
compendifecit; est certe bic septimus liber onmium brevissimus. 
Nunc autem quum certo certius sciamus mutilam es^e Floren- 
tinam Gbaritonis recensionem, aliquid ponderis accedit iis quae 
suspicatus sum Mnem. 1878 p. 213. Laudaram p. 156. 14 : 
iXiùa iT»i xa\ ixXoç çoXoç iÇ ^luvlctç ùfiirepoç' i^Bi V »ih 
Tov i 'Ep/AOKpirouç iyyowç' deinde quum non satis appareret 
quorsum ea Gbaereae ad populum verba pertinerent, scripsi ea 
quorum me nondum poenitet: „Quando yeniet Syracusas illa 
classis? Nempe post annos minimum viginti, postquam adole> 
yerit Dionysii Milesii alumnus , Hermocratis nepos. Primum 
igitur reponendum censeo wçepov pro ùfiirepoç, nam vçepov 
paene necessarium est addere et ùfjt,hepoç propemodum absurdum 
est. Deinde pro ixsitrerai multum malo: vXiiverai. Legitur 
quidem icXtùveiy p. 44.17 et 48.23; sed sincera forma ^Aév- 
vtviai p. 41. 30 et 57. 16. Gur autem Gbariton Gbaereae et 
Gallirrboes filiolum Mileti reliquit? Mater eum secum duxerat 
Babylonem et Statira regina infantem libenter yidebat p. 146. 3. 
Bex autem secum traxit ad bellum x«} yuvalKxç xa,) rixva, 
ut est p. 121.21. Itaque urbe Arado capta statim cum matre 
patri reddi potuerat, sed Gbariton maluit puerum Dionysio 
Milesio tradere educandum. Fuit fortasse ea de re aliquid dictum 
ea pagina, quae secundum Hilbergii yerissimam coniecturam 
excidit post p. 134. 28. Videor autem mihi intelligere cur 
Gbariton rem ita finxerit depinxeritque Gallirrboen noyercae 
quam matris similiorem. Nempe bunc Gbaereae filium, qui a 
pâtre adoptiyo Dionysii nomen nactus erat, Gbariton eundem 



CHARITON. 99 

esse Yoluit ilium Dionysium maiorem, qui postea Syracusis 
rerum positus est. Fecit igitur Hermocratis nepotem qui, uti 
notum est, Hermocratis rou wdvu gener fuit, cf. Diod. Sic. XIII 
96, filius alteriuB cuiusdam Hermocratis, itidem Syracusani, 
qui ignobilis fuisse fertur. Atque hoc quidem Gharitoni, qui 
tam multa improbabilia fingit, fingere licuit, nam in Hermo- 
cratis historia multa obscura sunt et perplexa, quod bene notant 
Georgius Grotus in Historia Graeca Vol. X p. 420 Edit. Amer." 

Sequuntur unius eiusdemque Codicis duo folia, quibus parti- 
cula exigua quaedam continetur fabulae de Ghiones amoribus. 
Fragmenta sunt lacera admodum et nihil sani inde extundere 
licet; fecit tamen Wilckenius quod potuit et ceterum exspec- 
tandum num forte aliquando aliunde lucis aliquid oboriatur. 
Equidem nihil adnotabo praeter haec duo nimis fortasse pusilla: 
quod scribitur col. HI vs. 16: iv ii toùtc/j ffot Kiyoiy id sane 
corrigendum est: bv il rouri aot xiyoi. Alter locus legitur 
col. ni vs. 4: Mêyafiiliifiç n vpoaiixtfiic htv, iifAilç li ßixP^ 
vvw Trivr» kolKov(J) ks tvovvTsç äg êliny oviiv iv) vùir^ploty 
vtyofiKAfjLiv. Quam miror Wilckenium p. 262 multa molitum 
liaec tamen expedire non potuisse. Nihil admodum hie corrup- 
tum est sed emendandum: irivra xixuv xivoûyreç dç sh 
TPêlv. Proverbium est vivroL xixuv aêltiv usurpatum M rcov 
iriff^ vpcevfilqL xP^f^^^^^' wapijxroti ii iici rûv ri Apfitvx x^' 
kûvrav, ut scribit Zenobius Prov. 462, ad quem locum vide 
quid editores adnotarint; ipsum autem vivra xiKm xiyth exstat 
apud Gregorium Cyprium ProY. 127 in Cod. Mosq. 

Sunt in Wilckeniana commentatione alia multa de amatoriis 
narrationibus , quarum particulae exiguae hisce postremis annis 
in Aegypto effossae fuerunt: eorum omnium nihil tangam et 
de Gharitone quoque Wilckenius complura habet, quae ueque 
affirmare nee refeilere in animo est. Satis habui quo primo 
tempore potui caput rei cum Mnemosynes lectoribus communi- 
care, ut doctam et elegantem Wilckenii disputationem, si quidem 
talium rerum curiosi sunt, ipsi adeaut. Quemadmodum ego 
magnas gratias habeo scriptori qui insperato fortunae beneficio 
egregie usus est, sie illi quoque, sat scio, habebunt. 



292783 



AD HORATII CARM. IV, 7.21. 



SCRIPSIT 



J. J. HARTMAN. 



Cum semel occideris et de te splendida Minos 
Fecerit arbitria, 

Non, Torquate, genus, non te facundia, non te 
Bestituet pietas. 
Nolo quidem Aristophaneo illo iv fjtxxp^ xpàvtfi yùxrxç h^ypiwfiv» 
!^itTÛv uti, sed diu tarnen multumque quaesivi Minois splendida 
arbitria quae essent, neque apud doctos commentatores quidquam 
inveniebnm quod satis placeret. Hic mihi versus citatos mecum 
reputanti in mentem venit quiddam quo admodum gauderem; 
per multos tarnen annos inventum meum premebam et inlucem 
proferre verebar: nam nescio quo modo risum movere solet si 
quid poetae per tot saecula doctorum manibus versati versum 
notissimum semperque probatum non solum corruptum esse 
déclarât sed etiam medicina a se reperta sanari et posse et 
debere affirmât. Tandem aliquando fiduciae aliquid mihi attulit 
praeclarum illud Luciani Mueller! opus, quod, si recte auguror, 
melius etiam quam ceteri eius libri summi philologi, de poetis 
Latinis unice meriti, servabit memoriam, maiorem dico Gar- 
minum Horatianorum editionem. Quae licet fiducia alio eiusdem 
libri loco baud leviter imminueretur, nolui tamen diutius reti- 
cere quod aliquo certe modo tanti viri nactum esset appro- 
bationem. 

Cuiusmodi illa res sit narrabo. In „Introductione*' ad carmen 
nostrum et alia multa utilissima de Torquato Muellerus scribit 
et haec: 



HORATIUB. 101 

„Er batte nichts za schaffen mit den altadeligen Manlii Tor- 
quati, auch nichts mit Nonius Asprenas Torquatus (Sneton. 
Â.ug. 43), stammte vielmehr aus einer alten Bitterfamilie, lebte 
splendid, befand sich also in guten Yerbältnisseh.'' 

Quibus ego lectis exsultabam, putabam enim idem quod mihi 
Muellero in meutern yenisse, et mecum tacitus optima quaeque 
illi precabar qui ante me meum aut inyenisset aut certe pu- 
blici fecisset iuris. Ât pars laetitiae mihi eripiebatur iis quae 
ad nostrum versum annotata videbam: 

„splendida arbitria: kann weder ein für Torquatus schmeichel- 
haftes Urtheil des Minos bedeuten, da M. ja eben gesagt hat 
mit dem Tode sei Alles aus , noch gar darauf gehen dass nach 
Homer Minos ein goldenes Scepter hatte ^), sondern bedeutet 
seinen berühmten Schiedsspruch. So steht splendidus oft genug 
auch bei Horaz. Vgl. lU, 16, 25 contemptae dominus splendidior 
rei, Epist. II, 1, 236 f. — Gemeint sind die zahlreichen Fabeln 
der Dichter von berühmten Belohnungen oder Strafen, die Mi- 
nos jedem nach verdienst ausgetheilt haben sollte. Zum Aus- 
druck vergleiche man noch Ennius Fab. 35 iudicavit inclitum 
iudicium inter deas tris aliquis. G. I, 4, 16 fabulaeque manes." 

Quibus licet optime refutetur (ut unum nominem) Eiesslingii 
annotatio: „Den beredten Sachwalter des Forums führt Horaz 
in das feierliche Gericht über die Toten, in welchem Minos 
als Bichter seinen Wahlspruch, der natürlich „glänzend" aus- 
fielen wird, über ihn abgiebt," ipsa tamen traditae lectioni 
tuendae minime sunt idonea. De loco G. Ill, 16, 25 statim 
dicam. Vluà fabulaeque manes hue non facit; Epist. H, 1, 236 f. 
ubi legitur 

Sed veluti tractata notam labemque remittunt 
Atramenta, fere scriptores carmine foedo 
Splendida facta linunt, 
non solum illud splendida imagine defenditur qua illustratur, 
sed plane necessaria ea vox hic est, siquidem poeta hic vere 
splendida facta cogitât, i.e. res, quae splendorem afferunt ei, 
a quo gestae sunt. Farldis denique iudicium inclitum vocari 



1) Serione hoc ab aliquo commentatore dictum? Vix credibile, sed Muellero aflir- 
mauli fides habenda. Quid ergo posthac illustrandi causa annotare vetabimur? 



102 HOBATIUB. 

minime mirnm est: clare enim illad cluebat, poetammque 
yersibus, qnibns narrabatur, celebratam erat. 'Eüsrnne sj)l€ndidum 
hic ab Ennio appellari poterat? Non opinor. 

lam meam coniectnram proferam, non quidem magnopere 
iam yeritus ne deridear (quid enim mihi yelim dudum, lector, 
suspicaris), cautus tamen et circumspectns , eamqne baud infir- 
misy nt opinor, defensurus argumentis. Legendnm enim arbitror 
splendide. Egregie hoc adiectiynm Torquatnm nostrum decet, 
opulentum hominem lauteque yiyentem, estque equitis Bomani 
fere legitimum epitheton. Splendent divitiae, splendet homo 
diyes, auro et pretiosis lapillis comp tus, C. lu, 3, 25: 

lam nee Lacaenae splendet adulterae 

Famosus hospes 
(ubi famoêus rectissime adhibetur eodem modo quo Ennii yersu 
supra allato, eodemque quo nostro yersu splendida positum 
esse Mûllerus contendebat). Atque tum quoque, cum de pretioso 
opulenti hominis omatu non cogitatur, ob solas diyitias splen- 
didus ille dicitur. Sic Carm. HI, 16, 25 : 

nil cupientium 

Nudus castra peto et transAiga diyitum 
Partes linquere gestio, 

Contemptae dominus splendidior rei 

Quam si quidquid arat impiger Âpulus 

Occultare meis dicerer horreis 
Magnas inter opes inops. 
Egregie hie i aùripKiiç, diyitiarum contemptor, splendidior di- 
citur quam is qui diyitias suas amat, quoniam is splendidus 
yulgo dicitur, at philosophi Horatiani yirtus reyera splendet 
auro magis. Nam yirtus si splendere dicitur ab auro sumitur 
metaphora, propter quod, sine metaphora, diyites splendidi 
appellantur. Sed quam longe haec omnia nos abducunt a splen- 
didis Minois arbiiriis, quae finxit Mûllerus, ne de iis loquar, 
quae nobis Eiesslingius yenditat! Nam si Eiesslingiano more 
poetas interpretari licebit, posthac ne Ântigonae quidem Sopho- 
cleae iuitium corruptum putare fas eîrit. 

Sed iam satis de yocis splendidus, quaeque ei sunt cognatae, 
usu. Nunc hoc obseryatum yelim, fere numquam Horatium 
aut hominem sibi notum, aut Deum, aut locum vicinum 



HOBATIUB. 103 

alloqui qam nomini addat adiectivum vel substantiyum adiectivi 
yioe fangens. Ut lectori persuadeam hie maiorem eerie partem 
locorum deecribo, ubi illud usu veniat: 
C. I, ly 1 Maeeenas atavis édite regibus. 

I, 2, 36 auetor — heu nimis longo satiate Indo. 

I, i, 14 beate Sesti. 

I, 10, 1 Mereuri facunde. 

1, 12, 24 nee te me tuende eerta — Phoebe pharetra. 

I, 12, 50 orte Satumo. 

I, 18, 11 candide Bassareu. 

I, 20, 6 Care Maecenas eques. 

I, 32, 5 barbite — Lesbio primum modulate civi. 

II, 2, 3 inimice lamnae — Crispe Sallusti. 

II, 3, 4 moriture Delli. 

n, 6, 1 Septimi Oades aditure. 
U, 7, 5 deduete — Pompei. 
• n, 9, 5 amice Valgi. 

U, 19, 7 Liber — metuende thyrso. 
n, 20, 8 dilecte Maecenas. 

III, 8, 5 docte sermones utriusque linguae. 

III, 13, 2 fons Bandusiae — dulci digne mero. 

IV, 5, 1 divis orte — custos. 

IV, 5,5 dux bone (iterum vs. 37). 
IV, 14, 6 Auguste — maxime. 
Ep. 4, 3 Ibericis — peruste. 
9, 4 beate Maecenas. 
12, 12 invicte — nate puer Thetide. 
14, 5 candide Maecenas. 
Epist. I, 1, 1 prima dicte — summa dicende Camena -— Maecenas. 
I, 4, 1 Albi — candide iudex. 
I, 16, 1 optime Quincti. 
I, 18, 1 liberrime Lolli. 

I, 19, 1 Maecenas docte. 

II, 2, 1 Flore — amice Neroni. 

Haud inutilem esse puto banc enumerationem ad causam meam 
defendendam. Haec enim primum nos docet quam hic sint in 
deliciis Horatio adiectivorum vocativi in e exeuntes, vel potius 
quam sint eae formae cuivis metro habiles. Deinde cognoscimus 



104 SOBATIUB. 

in Yocabulis disponendis summa hic uti libertate Horatiam, 
nam modo nomen modo adiectivum praeponit, modo artissime 
ntrumque inter se iungit modo paucis pluribnsye vocabulis di- 
rimit; quin etiam, quamquam raro id fit, nomen omittit. 
Ergo, ut tandem sit disputandi finis, utque lector penitus 
sentiat quam vere sit Horatianus color loco a nobis emendato, 
quaeso nostrum 

cum semel occideris et de te, splendide, Minos 

fecerit arbitria, 
non, Torquate, genus, non te facundia, non te 
restituet pietas 
cum his potissimum conférât locis: 
C. II, 7,1 sqq: 

saepe mecum tempus in ultimum 
Deducte Bruto militiae duce, 
Quis te redonayit Quiritem 
Dis patriis Italoque caelo 
Pompeif meorum prime sodalium. 
et Epist. I, 1, 1 sqq. : 

Prima dicle mihi, prima dicende Camena, 
Spectatum satis et donatum iam rude quaeris 
Maecenas, iterum antiquo me includere ludo. 
TTtrobique enim sat longum est ab adiectivo ad nomen spatium. 



AD PLUTAECHUM. 

Plutarchus in vita Thesei c. XII (Sint.) haec narrât: 
Âegeus, Medeae aurem praebeus, hospitem, qui modo adye> 
nerat, quemque Theseum esse non suspicabatur, de medio tol- 
lere decreyit; prandium ergo ei parari iussit, ad quod Theseus 
cum accessisset, ne ipse quis esset declararet (a pâtre enim se 
agnosci malebat) upsâv vapxxsifAivuv wavifAsvoç r^v fd,ix»ipav, 
uç TotvTct rifjtvuv, iislKvvêv aùr^. Ineptissime in haclectione 
t«i;t« abundat, yitiosum est participium praesentis temporis, 
denique nihil dicitur quod in rem praesentem faciat. Scripsit 
Plut, ùç reiùrxi refiûv, Cultro aguoscendus est Theseus, ilium 
ergo destringit, sed destringendi praetextu opus est: fingit ergo 
se illo cames appositas esse secatunim. J. J. H. 



8TUDIA LUCRETIANA. 

soRiPsrr 

J. WOLTJEB. 

(Continuantur ex Fol, XXFII pag, 72 j. 



Ill 580 Denique cam corpus neqneat perferre animai 
discidium, quin in taetro tabescat odore, 
quid dubitas quin ex imo penitusque coorta 
émanant uti fumus diffusa animae Yis, 
atque ideo tanta mutatum putre ruina 

585 conciderit corpus, penitus quia mota loco sunt 
fondamenta, foras manante anima usque per artus 
perque viarum omnis flexus, in corpore qui sunt, 
atque foramina? multimodis ut noscere possis 
dispertitam animae naturam exisse per artus, 

590 et prius esse sibi distractam corpore in ipso, 
quam prolapsa foras enaret in aeris auras, 
quin etiam finis dum vitae vertitur intra, 
saepe aliqua tamen e causa labefacta videtur 
ire anima ac toto solui de corpore velle 

595 et quasi supremo languescere tempore Yoltus, 
molliaque exsangui trunco cadere omnia membra, 
quod genus est, animo male factum cum perhibetur 
aut animam liquisse; ubi iam trepidatur et omnes 
extremum cupiunt yitae repraehendere vinclum: 

600 conquassatur enim tum mens animaeque potestas 
omnis, et haec ipso cum corpore conlabe ûunt; 
ut gravior paulo possit dissoluere causa, 
quid dubitas tandem quin extra prodita corpus 



106 TiUORBTIUS, 

inbecilla foras , in aperto, tegmine dempto, 
605 Don modo non omnem possit durare per aoTom, 
sed minimum quodyis nequeat cousistere tempus? 
nee sibi enim quisqnam moriens sentire videtur 
ire foras animam incolumem de corpore toto, 
nee prins ad iugulum et snpera succedere fauces, 
610 verum deficere in certa regione locatam; 
ut sensus alios in parti quemque sua seit 
dissolui. quod si inmortalis nostra foret mens, 
non tam se moriens dissolvi conquereretur, 
sed magis ire foras vestemque reiinquere, ut anguis. 
Contextus coegit me totum locum exscribere. 
Christ, Quaest. Lucret. p. 19, arbitratur yss. 592 — 606 col- 
locandos esse post vs. 579; Munro eosdem posuit post vs. 575, 
Brieger seclusit, Heinze eos servat suo loco, eiistimans enim 
vs. 607 non pertinere ad ea quae proxime antecedunt, sed ad 
totam thesin gemeralem; Giussani post vs. 591 collocavit vss. 
607—614, tum vss. 798, 799. 

Qui viri docti hac in re mihi videntur errare omnes, quod 
putant vss. 603 — 606 referendos esse ad versus qui antecedunt, 
esse conclusiouem argumenti. Rem autem ita se habere nego. 
Poterat ita esse, si antecederet sententia condicionalis. Ex. gr. II 
47 legitur: „quod si ridicula haec ludibriaque esse videmus cett., 
tum sequitur apodosis vs. 53: quid dubita^ quin cett. Simili 
modo III 580 antecedit sententia causalis: Benique cum corpus 
nequeat perferre animai di^cidium cett., sequitur autem vs. 582: 
quid duhitds quin cett. Hoc vero loco, de quo nunc agimus, 
eiusmodi sententia condicionalis vel causalis abest, quam ob 
rem existimo recte Bockemuellerum vs. 603—606 coniunxisse 
cum iis qui sequuntur vs. 607: nee sibi enim quisquam cett. 

Poeta inde a vs. 603 sic ratiocinatur : NuUo modo dubitan- 
dum est quin anima extra corpus prodita ne minimum quidem 
punctum temporis possit durare. Hoc enim si possit, debebat 
certe Integra et salva corpus reiinquere. Sed ne hoc quidem ita 
fit, nam nemo moriens videtur sentire animam suam e corpore 
exire integram, sed sensus in sua quisque parte evanescunt. 
Si autem. corpus intégra non relinquit anima, quo modo possit 
intégra consistere extra corpus, in aëre, nulla re tecta? Cf. 



liUORBTITJS. 107 

VS. 526 sqq., ubi idem argumentum in alio contextu est allar 
turn de alio homine , cum hie unusquisque de suo sensu iudicet. 
Verba quae sunt nee sibi enim quisquam vs. 607 cum anteceden- 
tibus eodem modo sunt coniungenda atque vs. 919 huiusce 
libri cum iis quae ibi antecedunt; subaudiendum est ita non eH; 
nee sibi enim quisquam cett., quae verba e forma sententiae 
antecedentis facile sumuntur. 

Ut supra iam monui Heinzius aliter censet de significatione 
verborum quae sunt nee — enim vs. 607. Sunt haec ipsius 
verba (p. 137): „Begründet wird durch neque — enim nicht ge- 
rade das unmittelbar Vorhergehende, sondern die ganze bereits 
mannigfach erhärtete These , die vs. 589 ff. nochmals formuliert 
war". NuUo modo quicquam detracturus sum de meritis com- 
mentarii huius viri doctissimi, quae et magna sunt et multa, 
attamen arbitrer eum in errorem excusabilem incidisse. Hanc 
quaestionem autem de usu particulae etenim (neque enim) cum 
latius pateat, pauUo copiosius tractaturus sum. 



ETBNDf SIONIFICATNB PBABTERBA, PORRO, BT PROFBCTO, 
GBRM. UND FÜRWAHR, UND IN DBR THAT, UND ALLBRDINOß? 

Madviffy quod sciam, primus docuit etenim significare idem 
fere atque praeterea, porto, Scripsit enim (Opusc. alt. pag. 30): 
„Hanc vim habet etenim ^ in quo enim refertur non ad proximum 
superius argumentum , sed ad totum id quod propositum est 
ad demonstrandum , ut saepe nihil paene sit aliud nisi porro , 
praeterea y tantum quod argumentationis significatio subest''. In 
Serie igitur argumentorum particulam etenim significare dicit 
praeterean 

Conferri iubet Cic. pro Balbo §24 et 32; Verr. III 178, de 
Finn. I 3, Tusc. III 20, de Nat. D. II 77. 

In enarratione § 3 libri de Finn, hoc ait: „particula etenim 
utimur non tam cum proxima confirmamus, quam cum in 
uni versa argumentatione progredimur, ut saepe fere idem sit 
ac porro, praeterea'. Praeter locos supra laudatos, conferri iubet 
de Div. II 89 et 142. 



108 LUCBBTIUB. 

Raphaël Kühner ad Disp. T. III 20 adnotavit: „Et copulat 
hanc enuntiationem cum antecedent!, enim autem asseverandi 
vim habet {und fürwahr), nnde fit ut etenim saepe non tarn, 
ubi proiima confirmanda sunt, usnrpetur, quam nbi oratio in 
universa argumentatione progreditur, ut saepe fere idem sit ac 
jporrOf praeter ea, und fürwahr , und in der That'\ Haec yerba 
non difierunt a verbis Madvigii, tantum quod Kühner vim 
affirmandi ponit in enim et inde in etenim, Locos addidit: de 
Nat. D. II 42; Tusc. D. IV 40, V 45, 54, 67, 117. 

Schoemannu^ quoque ad II 42 de Nat. D. enim particulae in 
etenim vim asseverandi tribuit: „Die ßechtfertiging dieses Ge- 
brauches ist aber aus der eigentlichen Bedeutung des enim zu 
entnehmen, welches ursprünglich gar nicht begründend, son- 
dern nur asseverirend ist'*. Locis laudatis adnumerat II 86, 
III 30, 34. 

Mayor in comment, ad Gic. de Nat. D. addit II 16. — 
C. F. W, Müller in comment, ad Cic. de Officiis adiecit I 153, 
160, III 24. 

Denique Heinze eundem usum sibi visus est reperire in Lu- 
cretio III vs. 440 {quippe etenim), 800, 607 (nee — enim). 

Ab hisce viris doctis cum prorsus dissentiam, operae pretium 
erit rem accuratius exponere. Difficile est statuere quae prima 
fuerit significatio particulae quae est enim. In dialectis Italicis 
exstat particula quae videtur eadem, apud Oscos ini7n, ini, in 
tabula Bantina vulgo in, quaeque significat et; apud Umbros 
est enem, enom, idem quod Latine tum, deinde, deinceps *). 

In antiquissiiua illa inscriptione Latina vasis ad collem Qui- 
rinalem anno MDLXXX reperti, quod vas Dueni vocant, eino^n 
scriptum legitur, quod viri docti plerique putant idem esse 
atque enim et significare et (Gonway), igitur (Lindsay*). Signi- 
ficatio huius vocis tamen cum dubia sit (Comparetti einom putat 
esse oinom, unum), nihil inde derivandum est. 

Si vero inim, enem, enom idem est quod enim, non facile per- 
spicitur quo modo ab significatione et^ tum ad antiquissimum 



1) Cf. ConwajT. The Italic Dialects, pan II, Glossaiy; M. Bréal. Les Tables Ea- 
gubine» p. 4é. 

2) Latin Language p. 603 f. 



LUCRETIUB. 109 

qui in littoris Latinis, apnd Plautum et Terentium, exstat 
Bignificatum vero, profecto perveniri possit; ab hoc au tern ad 
significationem explicatiyam et causalem, quae florentibus lit- 
teiis Latinis erat unica, via baud est obscura, cum eadem sit 
ex. gr. in Oermanorum lingua, ubi ja non tantum alBSrmat, 
sad etiam causam et rationem indicat; cf. Angl. indeed. 

Neqne a significatione quae est et, tum, deinde ad eam, quae 
rationem causamque coutinet, via est obscura, nam apud Grae- 
cos ivei , apud Latinos guando, cum, apud Oermanos dann, 
denn, apud nostrates want (itoan = ioanneer), dewijl, facilis est 
transi tio a tempore ad causam; humanum est concludere: post 
hoc ergo propter hoc, 

Haud raro fit ut duae diversae significationes uuius yocis 
simul sint in usu, quod superiores istae particulae docent. 
Possit igitur enim in uno scriptore modo esse particula asseve- 
rans, modo causalis, ita yero ut significatio siye e positu in 
enuntiato, siye e nexu facile appareat , ut fit ubi cum aut 
quando modo est particula temporalis, modo causalis. Se yera 
tamen res ita se non habet. 

In antiquissimis scriptoribus , Plautum dico et Terentium, 
enim nunquam est particula mere causalis, est asseyerans, affir- 
mans '). 

Naeyius semel usus est in [firagmentis, quae exstant, sensu 
affirmanti at enim fr. 59. Asseyerans etiam est apud ' Caecilium 
Statium frr. 119. 230, 246. Ribbeckii coniectura ad fr. 273 
non est probabilis. 

Ennius raro utitur hac particula. Ann. 287 (ed. L. Mueller; 
Cic. Cato m. § 10, de Off. 1, 84) in omnibus codicibus legitur 
non enim, quod Lachm., quem fere omnes secuti sunt, metri 
causa mutayit in noenufmj; Baehrens yero (Fragm. poet. Rom, 
pag. 86 fr. 191) seryayit non enim, quod legi iubet non eni. 
Si enim recte se haberet hoc loco, sine dubio esset particula 
causalis. Supra yero (Vol. XXVII p. 58) iam dixi Lachm. yerum 
restituisse: noenum. 

In fragm. fabularum, ys. 114 L. Mueller legit cum scholiasta 



1) Quod dico aactore Spengelio ad Terentii Ândriae^ vs. 91. Conf. praetere« 
Lat. Syntax vod J. H. SchmaU ed. 3 p. 849. 



110 immrr*- 

GroüiC/T. fwU ^im ^%y%^ <^. s*d EbbscÜ-a*. ?>üm5 Ci«, p. 
Evr^. Am. î îfO Luiv^^Ji*: tsTÙVJT^ qmiâ i:-. ».r*« ?«:- '^r- 59 L. 
Mu*;]l*fr «rum vjriaiLî I:iri= ^« n^?/«^. It : ":»oî:k:'if t«. ISS cum 
deteriorilus -e^wiBi »>f^»r. Vi. 352 L. M. 12S iL »îô- qnidam 
habent tn'xm , qu>i T«rjr *TÜ:ore= Kr.r;r: e; Ciseriiris i-mirroEî ' . 

lam restât ueti* :>rtif EnLÎ&stis, ob: ^i» iiin pi-'uesr addn- 
bitari, feb. fr. 1-iï €?d. Mueli. ï«»i> «^« r-<r: o?:i. Hic «i« 
est asseverans. 

Ennias igitnr fiacit cum Planto ei TereLîio. 

De PacuTii unico Icpco, ubi «im legirur Bibt. fr. t«. 377», 
dubîto annon altera par« rerstiî, quae in s^baii« Pomp. Laeti 
tantum exstat, sit PacoriL Fortasse %^U nmm quia f^impêtrit 
legendum est, oam enm enxm caïuale n5arp«asâe, non credo. 

Lucilius Tero, quantum e fragmentis cognosci Miesî. :oiu3 
pertinet ad noTam aetatem; urbanitatem eius summam Cicero 
laudat; primus condidit stili nasum, ut Plini dictum sumam. 
Lucilius autem particulam tnim semper usurpât €am*ai^fm^ 

Fr. 99 Baehr., ts. 1151 Lachm.: 745 B. ts. 937 L. cuius 
coniectura etenim omnibus numeris Msa est : 199 B. ts. 209 L. 
(yalde dubium est an non enim sit legendum . — In nochaico 
metro fr. 468 B. ts. 548 L. 498 B. 533 L. 543 B. vs. 652 L. 
(qui pro ego enim legit ^go animam : 610 B. vs. 739 L. 

In lexicis Forcellioi, Klotzii, Georgesii multi afferuntur loci 
e scriptoribu» qui classici dicuntur. ubi «ii/w significationem 
asseverantem habeat; idem Handius et multi Tiri docti in com- 
mentariis suis aiunt. Ipse accurate iterum iterumque tota re 
perpensa nego apud illos scriptores ulium esse locum, u6i enim 
tngnificaiiimem, mere affirmaiivam haheat^ ne apud Vergilium qui- 
dem. In hisce scriptoribus enïm ubique ca%*am, raiionem signifi- 
cat. Non nego posse aliam significationem subesse; nam bac 
natura sunt coniunctiones in omnibus unguis ut ex aliis verbis , 
vel verborum radicibus, nominibus, adverbiis, praepositionibus 
derivatae magis nexu sententiarum cogitato quam ipsius voculae 
vi rationem inter duo aut plura enuntiata obviam significent. 



1 ) Enim ood io bicce fragm. tantam e*t incertom , sed ex. gr. in Cic. de Fion. 
lib. I et II ho« repperi loco« abi uuus alterve codex etûm omisit aot etiam po«uit 
cum e«M!t oioitteridum: I 43, 58, II 9, 19, 24. 25, 27. 28, 44, 46, 53, 82, 90, 93. 



LUCRBTIUß. 1 1 1 

Nego yero enim Ulis locis de quibus wane dico non habere ynl- 
garem istius aetatis significationem ^ sed aliam obsoletam. 

Quod ad Gaesarem, semel tantum enim ab int^rpretibus ex- 
plicabatur tamquam asseyerans: B. G. V 7, 8: „Ille enim re- 
vocaius register e ac se 'manu def ender è . . . coepit, Madvigius 
autem Âdvers. II p. 253 de hoc loco scripsit: „Necessario in 
asseveratione scribendum est: ille enimvero revocatus. Nam 
eadem vi enim poni nemo nunc credat". 

In hisce verbis vero incertum est utrum Madvig censeat ea 
vi enim non poni a Caesare, an alü quoque scriptores abstinnisse. 

Clarius autem dicit in Emend. Liv. p. 244 prioris, p. 298 
alt^rius editionis: „qno significatn h. 1. accipitar enim (in vehe- 
menti indignabundi confirmatione) nusquam positum puto, a 
Livii aequalibus certo scio non it a poni". Hisce verbis igitur 
damnantur interpretationes lexicogrophorum ad Livii III 39, 9 ; 
Vra 32, 13; XXn 25,3; XXilV 7,14. De Cicerone et de 
poetis Madvig non dixit diserte. 

Baphaël Kühner ad Cic. Disp. T. I § 76, locum valde vexa- 
tum et ab ipso Lambino, Bentleio, aliis, parum perspectum, 
adnotavit partie, enim h. 1. vim affirmandi habere. Idem alii 
aiunt, contra quos recte C. F. W. Mueller in adnotatione critica 
pag. Xîxm éd. Teubn. : „Quod quoniam longum est ratione 
refellere, tantum dicam, mea sententia nec probari nec reici 
per enim sententiam alterius, sed suae causam reddi, quae 
utrum aiat an neget, facile intelligitur ex eo ipso, quod res- 
pondetur". PauUo post §78 legitur: „in his est enim aliqua 
obscuritas". Klotz in lexico suo vertit mrkUcA. Georges quoque 
ait enim hoc loco asseverare. Re vera, ut sescenties, per ellipsin 
sententia explicatur: „Movemur enim saepe aliquo acute con- 
cluso, labamus mutamusque sententiam clarioribus etiam in 
rebus; (multo facilius igitur in his rebus) in his est enim ali- 
qua obscuritas". 

Cic. de Off. I §29: „est enim dilEcilis cura rerum alienarum". 
C. F. W. Müller adscripsit: „Man hat eni?/i in autem, tamen, 
quidem ändern . . . endlich enim mit profecto erklären wollen. 
Die kausale Verbindung ist oft eine ziemlich lose. Hier bezieht 
sich enim auf nisi amahimus mit dem Zwischengedanken : „Was 
freilich oft genug vorkommt'', 



112 LUCRBTIUß. 

Idem ad libri I de Off. §139: „ornanda est enim dignitas 
domo", cum Forcellini et Klotz aiant enim esse affirmativam, 
adnolavit: „Mit enim wird die Gerechtigkeit der ignominia und 
calamitaa begründet". 

Klotz et Georges aiunt in Cic. orationis pro Deiotaro § 33 : 
„multorum enim capita civium viderat" enim esse particulam 
affirmativam et vertendam Germanice: geunss, ohne Zweifel, Est 
tarnen causalis particula. Recte Halmius verba Matthiae ad 
hunc locum laudavit dicentis: „Ironia in eo posita est, quod. 
causa affertur rei, quam falsam vel absurdam esse omnes sciunt". 
Germ, est vertendum ja , Beigice immers. 

Simili modo est intellegendum quod legitur de Nat. deor. 
Ill §40: „Omitto illa, sunt enim praeclara", ubi Mayor in 
comment, vertit verily, quod falsum est. 

öupervacaneum arbitror plures locos Ciceronianos afferre. 
Neque operae pretium est inquirere in versus Horatianos qui 
in lexicis afferuntur, Sat. II 3,124; 5,79; Epist. I 19,44. 
Recentiores interprètes omnes, quod sciam, enim istis locis 
causam sive rationem significare recte censent. 

Difficilius vero est usum Vergilianum explicare. Hodie quo- 
que sunt viri docti qui apud eum enim usurpatum esse pro 
profecto , vero , quidem putent, ex. gr. Aen. 8, 84 : 

quam pius Aeneas tibi enim, tibi, maxima Inno, 
mactat sacra ferens". 
Servius extra terminos suae doctrinae grammaticae progressus 
inops profitetur: „vacat enim et tantum ad omatum pertinet". 
Absurdum hoc quidem est, sed non magis probabilis est eorum 
sententia, qui aiunt enim efficere ut gravior accentus cadat in 
tibi, aut eorum qui enim hoc loco vero, utigue aut quidem signi- 
ficare credunt. Quod ad formam similis est versus Ovidii Me- 
tamm. XV 581 : 

„rex" ait, „o salve! Tibi enim, tibi, Cipe, tuisque 
hie locus et Latiae parebunt cornibus arces, 
sed vis causalis particulae hie non est obscura. Eö loco vero, de 
quo nunc agitur, haec vis potius e longinquo , ut ita dicam , sen- 
titur, quam praesens cognoscatur. Nihilo minus vis causalis subest. 

Aeneas suem mactat lunoni. Bis de hac sue in antecedentibus 
sermo erat III 390 et YIII 43, bis quoque de lunone ante 



LUOBBTIUB. 113 

omnes invocanda III 437, VIII 60. Neutro loco tarnen dictum 
erat suem lunoni esse mactandam. Hoc tantum monuit Helenas 
m 437: 

jylunonis magnae primum prece numen adora, 

lunoni cane vota libens dominamque potentem 

supplicibus supera donis". 
lisdem fere verbis monuit Thybris VIII, 60. 
Parum recte igitur interprètes aiunt suem lunoni deberi ex 
praecepto Heleni. Neque poetam hoc in mente habuisse ex 
ipsius verbis apparet VIII 82: 

,, Candida per silvam cum fetu concolor albo 

procubuit viridique in litore conspicitur sus. 

Quam pius Aeneas (tibi enim, tibi, maxima luno) 

mactat sacra ferens" 
id est: banc autem Aeneas mactat; sponte, lubens hoc facit. 
Non erat iussus Aeneas suem mactare lunoni, sed cum luno 
donis esset placanda, suem ei mactabat, quippe cui sues mactari 
Bolerent (Ovid. Am. IH 13, 16, Macrob. I 15, 19). Verba quae 
sunt tiài eninif tibi^ maxima luno per parenthesin addita esse 
puto et subaudienda erat maetandum. Attendas velim quam 
paucis verbis poeta factum esse narret (vs. 84, 85) quod tam 
multis erat praedictum; inde brevitas et obscuritas excusantur. 
Facilius perspicitur vis causalis particulae quae est enim eo 
loco ^) qui legitur Georg. II 509 : 

. . . hunc plausus hiantem 

per cuneos (geminatus enim plebisque patrumque) 

corripuit. 
Becte Luc. Mueller in Nonio ab ipso edito (p. 318 M. 1. 
33. 34) verba geminatus enim uncis inclusit, ut significaret ea 
per parenthesin esse legenda. Quaeritur tantum an verba plebis- 
que patrumque cum geminai/us enim sint artius coniungenda, quod 
equidem censeo. 

Aen. VI 317: Aeneas (miratus enim motusque tumultu) 

„die" ait, „0 virgo, quid volt concursus ad amnem? 
Servius interpretatur : „ordo est: Aeneas ait, die, o virgo: 



1) Vol. XXV II p. 64, abi de metro agebam , non agebam de significatione, vulgari 
interprelatione dactus, falso dixi significationem es&e asseverantem. 



114 LrCRBTira. 

cetera per parentbesin dicta sont." Beete, nki fallor. Certe (acile 
agnoacitnr enim habere Tim caasalem. 

Cam hoc loco comparand am est qaod legi tar Aeo. X S74: 
Atqae hie Aeneam magna ter Toce Tocavit. 
Aeneas «adgnovit enim; laetosqae precatnr: 
Verba qaae sant adgnoni enim per parenthesin dicta esse facile 
concederetar, nisi proxima conianctione que essent coniancta. 
Similis const rnctio invenitur V 704 — 703, seJ ibi que facilias 
excasator post longiorem parenthesin et sabiectnm repetitam: 
Tarn senior }iauteê, onam Tritonia Pallas 
qaem docuit mnltaqae insignem reddidit arte 
^hac responsa dabat yel qaae portenderet ira 
magna denm vel qaae &toram posceret ordo) 
\sque his Aenean solatns Tocibos infit: 
Ribbeckias in editione critica minore confert VI 317, locam 
sapra a me laudatam, sed ibi que copalat dao participia neque 
offendit constructio. Miror aatem Serviam locam, de quo nunc 
dico, non interpretatam esse, quamquam alios locos, abi enim 
difficaltatem habet, non praetermisit. Aliudne legit fortasse? 
Détériores quidem libri cum Palatino dicnntur habere enm pro 
entMy quod totam difficaltatem tollit, nee alteram affert, nam 
casus obliquus huius pronominis nonnunquam alibi quoque legi- 
tur, ut notum est, Aen. I 423, IV 479. 

Si vero, auctoritate optimorum codicum freti, enim servan- 
dum putamus, hoc sane constat non aliter banc voculam hoc 
loco esse intellegendam atque in his locis Ovidianis: Met. XI 622: 

cubitoque leyatus, 
quid yeniat (cognovit enim), scitatur. 
et V 280: 

„Mnemonides" (cognorat enim), „consistite" dixit, 
ubi, quod ad metrum, eandem sedem parenthesis occupât atque 
in versu Vergiliano, de quo agimus. 

Qui hoc loco et similibus putant enifii vim habere affirmandi, 
non possunt negare particulam nam quoque habere eandem vim, 
id quod Handius demonstrare conatus est, vol. IV pag. 9 seqq. 
Kühner Ausf. Gr. II p. 721. Quod quam falsum sit non opus 
est nunc ostendi. 



LUORBTIUS. 115 

lam, si quid video, demonstravi particulam enim florentibus 
litteris Latinis perpetao habuisse significationem causalem, nan- 
qnam affirmanten) et asseyerantem. Quod cum constet, iam 
yideamus vox etenim quid significet. Apud Plautum oon legitur, 
Tereutius primus earn usurpayit, sed raro et ubique, nisi fallor, 
signiâcatione causali: Ândria 442, Eun. 1074, Heauton tim. 548. 

In primo opère soluta oratione scripto quod quidem exstet, in 
Catonis dico libro de re rustica, neque enim, neque etenim inYenif 
quamquam particula nam in eodem duodecies legitur. 

Neque apud Lucilium elenim reperitur. Nam loco illi libri 
tricesimi (vs. 937 Lachm. fr. 745 Baehr.) non debebat Muretus, 
quem Lachm. et L. Mueller us (in editione Nonii 513, 28) se- 
quuntur, coniectura etenim inferre. Becte Madv. et Baehr. seit 
bene enim legunt. 

Hoc igitur, si quid video, constat particulam etenim tunc 
demum ortam vel certe usu receptam esse, cum asseverandi 
vis particulae, quae est enim, obsolescere coepit aut iam obsolevit. 
Quam ob causam probari non posse existimo id quod Kühner 
et Schoemann ad usum particulae etenim, de quo supra dixi, 
explicandum attulerunt. Putant autem enim in hac particula 
composita habere vim affirmandi. 

E contrario mihi quidem videtur statuendum esse in parti- 
cula composita etenim non posse enim significationem habere 
quam per se non habeat: eni^n non habet significationem asse- 
verantem post Terentii aetatem, itaque neque etenim, quod tunc 
demum oritur, potest significare et vera, et pro/ecto. Quod si ita 
est, miror omnes illos viros doctos qui de etenim scripserunt, 
non inquisivisse in particulam enim essetne eodem modo usur- 
pata, ita scilicet ut non referenda esset ad proximum superius 
argumentum. 

Nam Schoemannus iUe quidem 1.1. scripsit: „So braucht C!ic. 
etenim und ejiim häufig. Vgl. Madvig zu de Finn. I 1. 3", sed 
neque ipse ullum attulit exemplum, quo hanc opiniouem stabi- 
liret, neque Madvigius quidquam de enim addidit. Quam ob 
causam ego paucos afieram locos, quibus appareat enim, quod 
ad hanc rem, vix differre ab etenim. Considerandum vero est 
enim minorem vim habere quam etenim ideoque hanc vim non 
tarn longe patere. Cicero de nat. d. II § 31 et 32: „Absurdum 



116 LUCBBTniB. 

est igitur dicere, cum homines bestiaeque hoc calore teneantur, 
et propterea moyeantur ac sentiant, mundnm esse sine sensu, 
qui integro et puro et libero eodemque acerrimo et mobilissimo 
ardore teneatur; praesertim cum is ardor, qui est mundi, non 
agitatus ab alio neque externe pulsu, sed per se ipse ac sua 
sponte moyeatur. Nam quid potest esse mundo yalentius, quod 
pellat atque moyeat calorem eum, quo iHe teneatur? Audia- 
mus enim Platonem, quasi quendam^deum philosophorum : cui 
duos placet esse motus, unum suum, alterum externum: esse 
autem diyinius, quod ipsum ex se sua sponte moyeatur, quam 
quod pulsu agitatur alieno". 

Becte animadyerterunt interprètes sententiam quae est Audio- 
mus enim Platonem . . . non esse referendam ad proximam su- 
periorem Nam quid potest . . ., sed ad illam quae antecedit 
praesertim cum is . . .. Verba quae sunt Nam quid . . . teneatur 
quodammodo in parenthesi sunt addita. Cf. praeterea de Off. 
I 74, III 105. 

Non video ullum esse discrimen inter modum, quo etenim 
est usurpatum in loco a Madyigio allato, de Div. II 89 et 
rationem qua particula enim est adhibita de Off. Ill 100. 

Praeterea quod de etenim aiunt, aequo iure affirmari potest 
de particula nam. Ex. gr. affero Disp. Tusc. HI § 19 et 20. In 
§ 20 etenim noyam inducit argumentationem , quam ob rem 
Kühner ait significare et pro/ecto, Sed § 19 nam post conclusio- 
nem simili modo est usurpatum; pro hac particula quoque 
possit et profecto vel praeterea substitui. 

Quod igitur aiunt proprium esse particulae etenim^ non est 
proprium eius, sed commune ei est cum enim et nam. Ut 
autem antea ostendi etenim pro enim metri causa a poetis di- 
dacticis scribi, sic in prosa oratione nullum aliud puto discri- 
men esse inter has particulas, nisi quod loco quem in sententia 
occupant, efficitur. Quod ut luculento exemple illustrem exscri- 
bam Cic. de Fato § 12 et 14. Priore loco, legitur: „Vigila, 
Chrysippe, ne tuam causam, in qua tibi cum Diodoro, valente 
dialectico, magna luctatio est, deseras. Si enim est verum^ quod 
ita conectitur: „Si quis oriente Canicula natus est, in mari non 
morietur'', illud quoque verum est: „Si Fabius oriente Canicula 
natus est, Fabius in mari non morietur". 



LUORBTIUfl. 117 

Altero vero loco eadem fere legfuntur hoc modo: „quae est 
tota Diodori yobis inimica sententia". Etenim si illud vere co- 
nectitur „Si oriente Canicula natus es, in man non moriere'*, 
primumque quod est in conexo „Natus es oriente Canicula" 
necessarium est ... fit etiam quod consequitur necessarium". 

In hisce locis igitur enim et si sedes mutayerunt; ubi enim 
priorem occupât etenim est usurpatum; aliud discrimen, quod 
yideam, non exstat. 

Quod si ita est non licet particulae etenim aliam significatio- 
nem tribuere, nisi quae sequitur ex coniuncta utriusque parti- 
culae yi. Potest yero fieri ut et in initio sententiae positum et 
cum enclitica particula enim coniunctum , cum emphasi quadam 
pronuntietur et licet signiflcationem particulae etiam non habeat *), 
tarnen ad eam accédât et a nobis possit yocula ook^ Germ, auch, 
reddi. Etenim tunc redditur Belgice (en) immers ook, Qermanice 
(uTid) ja . . auch. Ex contextu yero apparet sitne id quod se- 
quitur ad proximum superius referendum, an ad id quod iam 
maiore spatio est remotum. 

Quod ad Ciceronis locum de Finn, libri I § 3 attinet, qui 
Madyigium adduxit ut iUam significationem , quae est praeterea, 
parro tribueret, iam restât ut ostendam eum locum ilium non 
satis accurate interpretatum esse. Cicero agit de iis qui Qrae- 
cam philosophiam Latinis litteris mandare non reprehendunt, si 
remissius agatur, sed tantum studium tamque multam operam 
ponendam in eo non arbitrantur. Inde a yerbis „Qui autem" 
cett. in medio § 2 usque ad finem § 3 redarguit eos, cum „rebus 
infinitis" qualis sunt philosophiae res, „modum constituant in 
reque eo meliore quo maior sit, mediocritatem desiderent". 
Deinde sic pergit: 

„Siye enim ad sapientiam peryeniri potest, non paranda no- 
bis solum ea, sed fruenda etiam est; siye hoc difficile est, tarnen 
nee modus est ullus inyestigandi yeri, nisi inyeneris, et quae- 
rendi defetigatio turpis est, cum id, quod quaeritur, sit pul- 
cherrimum. Etenim si delectamur, cum scribimus, quis est tarn 
inyidus, qui ab eo nos abducat? sin laboramus, quis est, qui 
alienae modum statuât industriae?" 



1) Cr. contra Mad?igiam alioaqae C. F. W. Mûlleri ado. ad Cic. de Off. I $ 188 et 143. 



118 LrCBETIüB, 

Verarn est rationem quae incipit ab etenim non explîcare 
earn quae antecedit; sed non est vernm illam ad hanc non 
pertinere. Hae duae rationes quodammodo nnam efficiunt; sed 
altera pertinet ad cogitationem , altera ad scriptionem , qnae 
Ciceroni dnae sunt partes eiusdem rei. Est „ars qnaedam phi- 
losophiae et reram ordo et descriptio disciplinae", Acad. post. 
I § 17. Cf. Disp. T. n 6; de N. D. I 8; de Off. H 2. 

Quis non videt ipsam structuram sententiarum indicare dnas 
rationes efficere unnm argumentum ? In priore : Sive perveniri 
potest . . . sive hoc difficile est ... in altera : 8i delectamur . . . 
sin laboramus . . . Totum argumentum bipartitum igitur hue 
redit: Sapientia, summa res et pulcherrima, digna est quae 
investigetur nee licet industriae eius qui eam describere cupit 
modum yelle imponere. Sic refellit eos qui reprehendebant non 
tantum quod nimiam operam daret philosophiaei verum etiam 
quod tot libros de ea scriberet. 

Apparet igitur hoc loco in particula etenim nullam vim in- 
esse quae non sit in et et enim coniunctis. 

De reliquis locis huius generis scribere longum est; omnes, 
nisi fallor, eodem modo explicantur; etenim Belgice redditur 
(en) immers ook, Germànice {und) ja auch. De uno pauca 
addam, cum vim huius particulae planius mihi ostendere 
videatur. Libri II § 16 de Nat. D. Cicero Chrysippi argu- 
mentationem refert, quae primo obtutu parum est dilucida. 
Dicit haec: 

„Si enim" inquit (seil. Chrys.), est aliquid in rerum natura, 
quod hominis mens , quod ratio , quod vis , quod potestas humana 
efficere non possit, est certe id, quod illud efficit, homine 
melius: atqui res caelestes omnesque eae, quarum est ordo 
sempitemus, ab homine confici non possunt: est igitur id, a 
quo iUa conficiuntur, homine melius. Id autem quid potius 
dixeris quam deum? Etenim si di non sunt, quid esse potest 
in rerum natura homine melius? in eo enim solo est ratio, 
qua nihil potest esse praestantius. Esse autem hominem, qui 
nihil in omni mundo melius esse quam se putet, desipientis 
adrogantiae est: ergo est aliquid melius: est igitur pro- 
fecto deus". 

HactenuB Cicero. Quaeritur autem utrum verba inde ab Etenim 



120 LUCRRTIÜB. 

de etenim affirmavit; hoc tarnen non licere, nisi res denuo sit 
demonstrata, perspicuum esse puto. Inter locos e yariis com- 
mentariis collatos, quos supra laudavi (p. 107 et 108), nullas 
est, ubi neque enim legatur. 

lam video in egregia ilia Syntaii Latina, quam nuper ter- 
tium edidit, Schmalzium affirmare etenim vix respondere parti- 
cnlis quae sunt nam et enim. 

Si recte vim verbomm teneo, idem fere ait quod Madvigius. 
Haec dicit: „Was die Bedeutung von etenim anlangt, so ent- 
spricht es kaum der von nam et enim; es dient mehr zur Er- 
läuterung und enthält nicht den eigentlichen Grund, sondern 
eine Beziehung zur Begründung (pag. 350)." 

Non video quo modo hoc in etenim inesse possit, sed id 
utique falsum mihi quidem videtur etenim semper idem signi- 
ficare, non ipsam rationem sive causam, sed id quod ad causam 
pertinet. 

Ut paucis comprehendam , quae videor mihi hie demonstravisse 
haec sunt: 

1) Plorentibus litt^ris Latinis, post Plautum et Terentium, 
enim nunquam habere vim affirmandi aut asseverandi, semper 
rationem vel causam significare, etiam in carminibus Vergi- 
lianis ; 

2) Etenim proprie esse idem atque et et enim coniuncta, ita 
vero ut enim maiorem vim habeat; 

3) Haue ob causam interdum idem esse atque etenim, ubi 
scilicet haec particula in ineunte enuntiato sedem habere debe- 
bat, et apud poetas metri causa; 

4) Interdum et in etenim habere emphasin quandam ut signi- 
ficet: non hanc tantum exstare causam sive rationem, sed haue 
alteram quoque cum illa coniungendam. 





* ■ 


\.-. 


.. 


HOMERICA. 


I 


SORIPSIT 





c/ 



J. VAN LEEÜWEN J.f. 
{Continuantur ex Vol. XXV pag, 281). 



XX. 

DB BQÜO TROIANO ^). 

lyGraecos de belli Troiani exita nihil per hominum memoriam 
olim accepisse traditum, luculenter testa tur dolus quo urbs 
tandem capta esse fertur. Fortissimi scilicet heroum in alyo 
equi ingentis e ligno aedificati se abdiderant, quern Troes in 
arbem pertraxerunt I — Sic respondetur puerulis vel stultis; 
serii, nedum yen, nihil isti ioco inesse quivis sentit". 

Verba haec sunt Muellenhoffii in opere notissimo de Archaeo- 
logia Germanica. Oui postquam adstipulatus est Paulus Cauer 
in libre bonae frugis pleno, quem scrlpsit de Quaestionibus 
Homericis *), addit hinc quoque apparere — id quod cum aliis 
censet ipse — antiquissimos Graecorum poetas multa quidem 
de Achaeorum Troianommque proeliis cecinisse, finem vero belli 
diutumi nullum notum habuisse, certe nullum commémorasse. 

Quae quomodo aut aliis aut ipsi Cauero, viro sagacissimo et 
elegantissimo, placere potuerit sententia miror. Nam cum minime 



I) Quae Mqaantar ea ipia tant qaae patrio sermone uaper ditpatan in Aeademia 
nortra Regia. Vid. Yenl. en Meded. der K. Ac. t. Wet. Afd. Letterk., Februar. 1901. 
%) Omndfragen der Homerkritik p. 141. 

9 



122 HomaiCA. 

il\ iibiüJi; q^iü e:iain a::::q:i:55-mi rates carminibus suis ea 
'^feltr-raTerlL: q::a/e :pr:ri:m arr:a:«m ionge aniecederent, mihi 
cer* t:i e: te rix qaideai cre^iibile videtur nollam iis in 

si ei ::§ q^aerereiur quemnam ex- 
An credimus anditoribus, 
q^: ei :ll'-»rTim ore pendebaut. sive in Tfa^^ssalia sive in arcibos 
\r*:\'jyji^z.hû sive in A*iae oris sire nbicncqae hi sont qnaerendi , 
a/y>rp:um ftiis:^ «carmen qnod ad eTentcm tesiinare ne posset 
f^^iAhiu . cum ingens ilJa hominunique deorumque contentio 
nii]luiii eTentum, qoi quidem carmine referri pK>sset, haboisse 
patare:ur? 

Qair credar Graeconim illornm. quorum lucidum ingenium 
informia inconcinca obscura quaeris arersabaiur. priscos abavos 
iütiu.tmodi speciminibus artis poeticae fuisse contentos? Quis 
cre^iat adultos illius aevi pueros non ut puerulos nostros puel- 
lasque fabulis romanensibus intentas ante omnia scire cupivisse 
quf;m eziturn habuissent res quae sibi narrarentur, Menelausne 
sua Helena, Achaei ipsa urbe essentne potiti? 

PIgo certe illam opinionem vero nimis nimisque dissimilem 
duco. Quo^l cum profiteor, minime simul impugno sententiam 
quam de equo ligneo iecit Mnellenhoff. Immo tam invictum 
e»t IfifjLx illud ßpxz^ icx) ^uvsjTpxfifAsvcv quo fabellam inanem 
petivit, ut ei, qui ipsam originem equi lignei a Muellenhoffio 
Cauerove indicatam esse persuadere sibi nequeat, necessario sit 
quaerendum quod ipse respondeat rogantibus unde igitur ducta 
sit mirifica ista narratiuncula , quam puerulis stultisqne scriptam 
iure ille dixit. 

Quod ne impie yel per calumniam dictum videatur, reputemus 
oportet quam sit mirifica. Id quod ex ipso Homero minus ap- 
paret; nulla enim in Iliade, rara in Odyssea quaeque paucis 
lituris removeri possint equi lignei sunt vestigia *). Commemo- 
ratur autem, non describitur; Troiae excidio quomodo inservierit 
aut omnino non indicatur aut parum luculenter. 

Aeneae demum apud Vergilium narratione machina ilia clara 
in luce ponitur. Equum nimirum ingentem postquam Graeci 
extruserunt manuque lectissima implerunt, castris incensis alta 

1) O.l a?.71— 284, d 492— 520, A52S— 632; viii pag 131. 



HOMBRIOA. 128 

petnnt. Troes turn laeti visere littus desertum; qui equo reperto 
dum dnbitant quid faciant, — oinittere nunc licet quae de 
Liaocoonte referuntur, — Sinon unus e Öraecis transfugam se 
mentitus iis persuadet ut equum in urbem pertrahant, sic enim 
posthae tutam fore a geutibus ezieris. Nocte silenti ex alvo 
equi in arcem recepti postquam prorepsere milites ^ portam 
urbis recludnnt sodalibus qui clam Troianis redierunt. 

Sic Vergilius, priscam 'lA/ow vip^iv nunc deperditam liberius 
fidAÜusye interpretatus. Si quis autem ab Aeneide ilia, quacum 
a pueris consuevimus, non ita recens tamquam si nostrae aetatis 
carmen esset eam legere et mente perpendere conatur, fieri non 
potest quin displiceat ei , certe mentem eius feriat fabulae ubertas 
quaedam inutilis, quam Vergilius, dum traditam materiem rara 
arte effingit , celare quidem studuit et tantum non celavit obductis 
Sinonis subtilissimis mendaciis, removere tamen ne ille quidem 
potuit. Non dolus est, duo sunt dolt qui enarrantur. Nam prae- 
ter equum ilium ingentem, cui Troes nimis creduli moeuia sua 
nitro recluserunt, habemus proditorem, qui urbis civibus impo- 
nlt, suis infestum se fingens. Quod aliunde qnoque bene notum 
eet argumentum multisque in fabulis celebratum. Fraudulenti 
enim Sinonis aemulus est Ulixes i frroXiiroptoc ^), qui olùtôv fiiv 
9'ktiyiffiv dr€ixi^l^7i ixfjt,iwaç corpore laniato laceraque veste 
hostes adiit utque in Troiam admitteretur efiecit ^), Aemulus 
est Zopyrus, qui ^Babylon ut capi posset nasum auresque sibi 
praecidit ipse ^). Simillimam autem rationem nonne Sextus 
Tarquinius iniit, ut Qabiis potirentur Eomani? Et quid nisi 
hoc ipsum sexcenti moliti sunt speculatores , ex quo bella geri 
urbesque oppugnari sunt coeptae? 

Callida fraude circumventi Troiani proditorem urbe recipiunt, 
qui Graecos extra Troiam opperientes nocte intempesta yocat 
face ex arce sublata. Quorsum vero fax ilia Sinonis, quam 
Vergilius prudenti pressit silentio, antiquiores vero poetae uno 



1) Smon, perinde atqae Sinit S TirvoieifiTnf c , nomen habet a Terbo laedendi, 
rtvgfém, Ulixii aatcm — apad potteroi certe — erat consobrinus (yid. tchol. Ly- 
eophr. 844). A Sophocle fabala est celebratas, et ab Aristotele (Poet. 28) inter 
earminam epicoram Taria argumenta commemoratai. 

S) Od. a244iqq. 

8) Herodot. Ill 164. 



124 HOMSBICA. 

ore commémorant ? ^). Quorsum , si ipsa arx a Graecoram agmine 
tenebatar? 

Ât clara et concinna fiant omnia, si equum illnm ligneum 
aliquantisper semovere licet. Gives securi postquam somno se 
dederunt , proditor noctis silentio ex arce Graecis ostendit signum 
quod inter eos cjnyenerat, dein Scaeam portam olim a vigi- 
libus occupatam, nnnc yero per insperatae pacis otia desertam, 
iis reserat *; : intrant Qraeci , urbe potiuntur. Simplex haec est 
et perspicaa rerum enarratio, nimis simplex fortasse, non tarnen 
simplicior quam sunt ea quae de aliarum urbium expugnatione, 
exempli gratia de Baby lone a Gyro capta ^), narrata accepimus: 
neque in fictis tantum poetarum fabulis sed etiam in ipsa vita 
talia baud ita raro acciderunt. 

Hoc igitur dico: ipsos fontes talem nobis praebere rerum 
decursum, in quo montis instar equus minime requiratur ad 
urbem expugnandam. Itaque qui Muellenhoffio Gaueroque con- 
cedit fabulam de equo ligneo absurdam esse, minime cogitur 
simul concedere ipsum urbis excidium priscis vatibus ignotum, 
certe ab ipsorum carminibus alienum fuisse. 

Unde igitur ducta est narratiuncula tam inutilis quam ridi- 
cula et operose conficta? Numquid acquiescimus in verbis Muel- 
lenhoffii, perhibentis excogitatam esse ut stultis os obturaretur 
quae sciri nequirent sciscitantibus ? 



1) In 'IA/ov ^tpvst Arctini S/vwv rovç nvpo'ovç ivio'xtt toTç ^Ax»*o7çy Tpértpov 
itvtAtiAvSùç ^poTTOtiiTÔç t qaac Procli sunt ?erba in Chrestomathia. Non Graecum 
autem hominem sed Antenorem Troiannm urbem prodidisse face ostentata equoque 
recluBO, refert Lycophron S40 cum scholiis. Facit autem etiam apud Tryphiodorum 
et Quintum fit mentio. Vergilius vero cum neque omittere eam posset e fabula no- 
tissima, neque Sinon quid ea faceret Tideret, priscum argumentum ita mutavit ut 
melius quadraret in rerum ab ipso enarratarum compagem: ex Graecornm nimirum 
Tenedo redeuntium na?ibu8 fax ostenditur Sinoni in arce eos opperienti. Aeschylum 
denique facis in Troiae excidio sublatae prorsus aliter fecisse mentionem in Agamemnone 
tragoedia, nota res est. 

2) Apud Vergilium kurat claustra Sùtom non portae sed equi lignei. Quae satis 
inutilis videtur cura ?eraeqne KXKO^tfX/aÇj si quidem arte subtiliore constructa com- 
pages non carebat ianna scalisque ceterisque, in quibus exornandia recentiorum 
heluata est in?entio. 

8) Herodot. I 191. 



HOMBBIOA. 125 

lïon multos esse arbitror quibus Muellenhoff videatur rem 
sen tetigisse. Quapropter periculum faciam possitne probabilis 
magis proferri explicatio. Non quo Iliadem Odysseamve post 
multos destructum eam, meliorem dein restituturus , aut my- 
tborum naturalium aliquam farraginem meos in usus convertere 
stndeam. Nibil tam magnum molior, neque altiora nimisve 
longinqua petam; sed Homerus nunc quoque adest Homeri 
interpres, solus autem sufficit ad indicandam originem equi 
ingentis quo Troia fertur capta. 



In cautibus orae Aegaeae spumeus frangitur maris aestus. 
Novi semper fluctus provolvuntur urgente procella, no vi semper 
undarum montes in duro saxo elisi ruinarum iragore et mare 
et littora complent. En fera ardentiaque agmina Neptuni, en 
equi indomiti ') taurique ftiriosi ^) ex immensis eius regnis in 
terram irruentes trementem. Begnat ibi ex quo magnus bic 
saeculorum ordo est natus, maris dominus unicus^ ut luppiter 
coeli Orcusque sedum caliginosarum unde non reditur. 

At aemulus ei est exortus, qui lacertorum quidem robore 
parum valet, at mente valet. Qui taurum e nemorum latebris 
protractum sub iugum misit, ut unco vomere glebam sibi 
rescinderet famulus docilis; qui equo per latas planities lasci- 
vienti frenum iniecit, ut cursu citato se raperet cum ventorum 
flabris certantem; qui magnae matris gremium messes sibi 
parera iussit ministrumque sibi fecit ignem coruscum lovi sub- 



1) Flactos irruentes tant equi carsantes Neptoni roC Kv»vox»irov^ roV tfovtIov 
$toC, ^ç xvccvéaiç '/xrotc it^ptôtt äxtov iré^ctyoç. Claris aatem laminibus infentionis 
poeticae insignis est Iliadis locas, abi maris rex pingitur cursu per caerula vectus 
(N23 sqq.; cf. Apoll. Rh. I 1158). De 'Itt/ov cognomine roC xovrofiéiovroç Hvxktoç 
nota sunt omnia, nee non qui?is meminit Neptunum et primum eqaum créasse et 
eqnos complures propter celeritatem inclatos (Arionem illam, equos Pelopis Idaeque, 
nec non eqnos Achillis apad recentiores) mortalibus dono dédisse ?el etiam procréasse. 

2) Tauri imagine significatnr caecas maris tempestate sascitati furor. Ut mittam 
minotaarnm qaem Theseus, alternmque illum taurum Creteniem quem Hercules oc- 
cidit, at tanrns certe Marathonins a Theseo necatus, belua quae Hippolyti eqnos in 
fogam coniecit, monstra quae Uesionam Andromedamqne sunt aggressa, a Neptnno 

erant omnia, eidem aatem sacri erant tauri quos domuit Jason. 



126 HOMBBIOA. 

ductam. Noyns hie terrae dominns, âpi^paiiiç âyiip, Neptnni 
qnoqne dominiam appétit. Longins longiusqne relicto littore 
verrit aeqnora gracili cymba confisus, donee orae assuetae obli- 
tU8 alta petit uno veato itineris comité. Nereides Tritonqne et 
ipse Neptunus stupent mortales per ipsorum regiones yectos 
mirantnrqne noyas formas et non sua monstra. 

Maxima haec est hominis yictoria; non glebae adscriptns 
posthae in angasto aliquo terraram angello delitescet: cnncti 
iam orbis ei patent opes. lam nayes ipsius ingenio direetae et 
yeluti ipsius mente agitatae longinquas oras petunt, ceu acci- 
pitres, quorum oculis eminus monstrata est praeda, ceu equi 
generosi, qui yoce aurigae incitati peritaque eins manu ducti 
in scopum et colla et corpora tendunt. 

Nae pelagi equi, i\cç îirxoi '), nomen unum omnium hoc est 
aptissimum carinarum, quibus terrae proles Neptunia regna 
yisere sustinet, 

SfAfAOLT h ivrpoiviy ^vx^^ Î' i^ xévrcp Ixova» ^). 
„üt quadrigae sub ictu flagelli animose se attoUentes, sie nayis 
exsurgens pectore in maris undas se coniecit iter initura" : 

}f y, SöC T h Tsilqi TSTpiopOt ipff€¥€Ç îlTTOt 

inpéff* àtipéfJLëvoi plfA^x vpiljwouŒi xiXfutoy, 
uç ip» Tijç xp^pti fih delpsTO, xûfix V ixiaêi 
TTop^vpsov fiiy têv€ TOkv0kolffßoio êxkdffffflÇ. 
ij ii fjt,ei)C âff^akicQç *êiiv îfAxeiov oùii K€v Tpti^ 
xlpxoç ifiapriiffstev, èXa0p6Txroç xiTeffvuv ^). 
Cuius imaginis ^) inyentorem in Thessaliae potius saltibus 
quam in littoribus loniae esse natum affirmare audeo: peperit 
eam admiratio, qua feriuntur qui torrarum interiora incolunt 
cum primum adspiciunt navigia per undas cursitantia. 

Ceu generosus equus nayis Phaeacum proyolat spuma con- 
spersa. Solo quidem neque piano utitur neque firmo, ut homi- 
num curruB qui per campos ruunt, nam per spatia mobilia et 



1) Odyss. i 708; ct Horn, epigr. 18: Yxroi ^ o^ xt^/ov Kao'iioc, yîffç $i 

2) Ari»teas in Arimaspe». 

8) Odyu. V 81 sqq.; qoem locum imitatus est ApollonioB Rh. lY 1604 sqq. 
4) Non dico versos supra allatos, sed ipsam nafis cam eqao comparationem. 



128 HOMBBIOA. 

marinas iactorum, dum molesto cnidam mortali negotia fa- 
cessunt '). 



Uli robur et aes triplex circa pectus erat, qui primus Neptunia 
regna visere sustinuit. Humanae autem non erat fabricae tenuis 
ilia carina fluctibus inequitans, cui terrae filius se credidit. 
Quippe diis curae esse se tunc quoque sensit: hac quoque in 
arte ipsos deos habuit magistros. Primam ei navem aedificavit 
Minerva umnium artium patrona. 

Primam navem cum dicimus, Argo dicimus, qua terram 
recenti sole rubentem aureumque illud vellus petivit lason cum 
suis comitibus. Fabula autem quae est de Argonautarum itinere 
quamquam minime pura qualisque ex ipso fonte prodiit sed 
variis incrementis turgens et turbida ad nos pervenit '), unam 
tamen virtutem per longa saecula servavit intactam. Nempe 
dum sensim in eius alveum, veluti in fAtayi^Ktictv aliquam 
multorum rivulorum capacem, confluxere quae in fabulis de 
Atridis Aeacidis Ulixe Theseo Cadmo aliis fontes suos habe- 
bant ^), talis tamen mansit ipsa &bulae summa qualis primitus 
fuerat , mansit simplex et una , mansit igitur integrier puriorque 
quam sunt ea quae de Agamemnonis Achillisve facinoribus ad 
nos pervenere carmina. Una nave, una vevTfiKovTépcg) , in Terram 
illam ignotam lason est profectus victorque inde lolcum 



1) Praeterea hnc pertinent animaliam nomina eantharut navigiis Naxiis, tut Sa- 
miis indita (y»\jç hé rtç àKVTopoç Zetfiiij a-vàç iJhoç 'éxovaa Choerilns Samins), et 
quam maxime hac faciunt naviam epitheta Uomerica hp^Kpaipet reetit eomibuë or- 
nata et fAtyaKfirtic vatta (0 222 etc.), qaae item animalibas potiMimam sont apta. 

2) ÂrgQS apud Homerum nuUam mentionem fieri haad iniuria dixerit qnispiam. 
Nam anicas locas ubi commemoratnr est fi 69—72, is autem cum vicinia tantam non 
aperte pngnat, ita ut minime dubium videatur quin postmodo sit insertus. »Cave" 
Circe ait ad Ulixem »propins Planctas praeterveharis , nulla enim nayis ad infames 
iUos scopulos accessit, quin sit elisa". — «Una Argo iliac incolumis fecit iter" ad- 
ditur, quasi nihil antiquius habeat poeta quam ut ipse sibi obloquatur. Reputemna 
autem oportet Planctas sive Symplegades secundum recentiores certe poetas ex quo 
Argo eas praetervecta est navibns non amplius fuisse timendas. 

8) Inversa autem ratione ex Argonautarum fabula quaedam fluxisse quae recen- 
tiores de Achille aliisque heroibus Homericis cecinerunt, nota res est sed ab argn- 
mento meo aliéna. 



HOMBBIOA. 129 

rediit ^). In eadem autem regîone fuit patria Âchillis ^) : ad bellum 
gerendum etiam Nereidis et monticolae hie filius in longinquum 
orientem profectus est , ... sed in carmine epico , quo eins 
fortitado celebratur, ipse latitat inter reges permultos e multis 
Graeciae gentibus collectosi et navis qua Troiam pervenit una 
est e plurimis, quae densis ordinibus in Sigei littore stant 
Bubductae. 

Siccine primitus celebratae fuerint res ab Achille gestae? 
Minime rerum. Sed ut ante eum Hercules una navi ^) Laome- 
dontis'urbem cepit, ut lason Aeetis regnum una, sua nimirum 
nayi invasit , ut fabulae quae sunt de Minoe et Aegeo et Theseo 
unam tantum navem norunt, sic etiam heroi Thetide genito 
quin una in antiquissimis carminibus navis. fuerit, haudquaquam 
est dubium. Antiquissima dico carmina, illud igitur aevum 
cogito quo fabulae Peliden célébrantes natae sunt ad radices 
montium Pelei et Olympi celsae deorum sedis, necdum coalu- 
erant cum laudibus Atridarum Ulixis ceterorum heroum quot- 
quot fuere , quae inter alias gentes cantabantur *), Aevum quo 
Argos Ti IfPirorpi^oy in Thessalia erat situm neque alibi usquam 
a poetis epicis quaerebatur '). Aevum cuius plurima eaque cla- 
rissima vestigia servat Ilias nostra. 

Ilia igitur navis, quae Achillem cum suis vexit«), est lignens 

1) Sic in fabalis Thebanis teptem illi heroes celebrantar, de copiis eoram aut 
nihil dicitar aat paacissima; mens aotem poetaram aaditoramque cernit Capaneum 
moenia oonacendentem , cernit Tydeam BaDgainis sitientem, non cernit milites ab iis 
dactofl. Etiam Uercnlea Tel Theseus tolus perpétrât facinora qaibus inclarait, tic 
«vAAi?y ivrâ^ioç. Solut Ulixes certissimis sais telis adversaries confodit, nullo ad- 
iaTante, hxiva^ îhro Tétvraç ireefpovç, — sic certe priscas rfiç T/a-tuç poeta 
Tolaerat, licet recentiores filiam ei famalosqae adianxerint cum clipeis galeisqae, 
cam hastis et ensibas, ne opprimeretar scilicet procoram numéro. 

2) MvpfAtiévttv Tf wéXtç x^ttTfi r *1»o^hoç Hes. Scut. 3S0. 

3) Sex commémorât Ilias (E 641), apud recentiores (Apollodor. II 6, 4 f l) duode- 
Tiginti ei tribauntur. 

4) Ecqaid prisci temporis echo etiamnunc percipitur Iliadis locis qnibusdam, ubi 
non naves Achillis commemorantar sed una eius navis? Vid. A 329 (in vicinia plu- 
ralem legi non me fugit), 1187. 

5) Sic optimo iure statuit Basolt, cui Beloch Cauer alii sunt assensi. 

6) Achille« deae marinae filins expeditioni maritimae ipsis natalibns Tidetur fuisse 
destinatas. Non quo negem in antiquissimis Thessalorum mythis pugnas heroum cum 
Centaoria aliisque montium et nemorum monstris célébrât as fuisse potius quam bella 
eam gentibus extemis gesta , sed in priscis illis fabnlis etiamne fllii Thetidis aliquae 
faerint partes omnino neseimos. 



ISO HOHSRIOA. 

equuB , i?ihç îwvoç ^), qui Priami nrbi perniciem est illatunis *). 
Ipse Neptunus moenibus olim earn cinxit'): post certas hiemea 
equus a Neptuno missus venturus est ut ea diruat ; sic fata ferunt *). 
Mare tutabatur Troiam quamdiu navibus per fréta non ibatur: 
at idem mare hostem est allaturum nave praedatoria vectum. 

8ed dum per multas hominum aetates prisca tela novis iden- 
tidem coloribus distinguitur et — secundum Hesiodi illud prae- 
ceptum ad frigora a corpore arcenda — raro stamini densa 
densioraque semper inseruntur subtemina; — dum perspicua 
simplicitas fabulae primitivae molesta rerom abundantia obrui- 
tur; — dum nulla non Qraecorum gens suas sibi partes fiagitat 
in bello ab atavis exantlato, et campus Troianus oppletur infi- 
nitis militum copiis, littus Troianum classe tegitur innumera, 
quaiem postea habuit Xerxes; — dum castra cinguntur celso 
vallo cum turribus et propugnacalis , militibusque induuntur 
loricae; — dum Ilii arx templo Minervae, templum palladio 
donatur; — dum nova semper inventa efflorescunt et extra 
prisci carminis artam compagem eluxuriantia omnes eius iunctu- 
ras laxanty — tandem eo est perventum ut simplex ilia et 
pulcherrima equi Neptunii imago parum intellecta non iam 
suo pretio aestimaretur: passa tunc est eam sortem quam Hei- 



1) Operae pretiam videtnr recordari, ani inter Thetidis sorores Hippo faisse 
Domen. Dignissimas auiem qui conferatur est rt^piirjFoßafiuv ille «"r^Aoc« qao HiKo^ 
iFM^âytvi ^nè/^ptva-g (Eur. Or. 800). 

2) Si cui minuB sit persaasam, primos poetas epicos Achillem cam ana nave 
Troiam misisse, causa ei haec esse non debeat cur aspernetur meam argumentationem. 
Nam id quidem consentaDeam est, navem qoa ipse vehebatar dax belli, rtfv vrpet- 
rviyfi» vaüv, prae ceteris semper fuisse commemoratam , isque etiamnuno in Iliade 
nostra valet mos; rfjv ?ttov autem Graecos collective dixisse — ad eqaitum tormas 
significandas — nemo nescit. Quod ad me tamen adtinet, banc explicandi ratiouem 
eo tantum consilio indicavi at claris verbis eam damnarem. 

8) Vid. Iliad. <I> 446 sq.; ad idem fabularum genus referendas est Hercales 
belua a Neptuno missa sub Troiae maris oppressus, a Minerva autem servatus, 
T 145 sqq. 

4) Apud Trypbiodoram Helenu» vates Troianus, qai arte Cassandrae, nomine 
Helenae mirum qaantnm est similis, Graecis nunciat qua fraade capi possit Troia; 
apud Quintam autem Calchat auctor exist it equi lignei aedificandi. Alia fabula Pa- 
lamedem, sollertem ilium Ulixis acmulum, eqaum fecisse ferebat ab aagare Frylide 
edoctam (schol. Lycopbr. 219). Etiam liiadis locus notissimus, ubi Calcbas dicitur 
Acbivis viam indicasse F/Aiov ihoê rijv ^t^ iietvroo-vv^v (A 71) dignas est qui iq 
memoriam bic vocetur. 



HOMBRIOA. 181 

nii carmen canorum ') habuit apud nostratem quern meminimus 
Batayum Droogstoppel. „Tu scilicet lineamenta due rosae aure 
praeditae!" — Fuere tunc qui auritam pingerent rosam: aedi- 
ficatuB est equus Troianus et ianua scalis pedibus pedumque 
rotulis instructus. 

Etiam in Odyssea nostra ^) ingens ille equus commemoratur, 
cuius alvo lectissimi Graecorum heroes se abdiderunt '), inter 
eos yafer Ulixes. Narratur quomodo hie caverit ne ipsi se yoce 
sua proderent socii; narratur quomodo Helena cum ad molem 
fallacem accessisset, paene effecerit ut fraus a Troiauis detege- 
retur, — siye socordia sua sive perfidia; nam si quid yideo, 
illo quoque loco Homerico, ut aliis bene multis, permixtae 
sunt ambae quas tota noyit antiquitas Helenae imagines , alteram 
ab altera quam maxime abhor rent es: fidae coniugis, quam 
praedo yi improba multis cum opibus abripuit, et adulterae, 
quae formosum iuyenem sua sponte in Asiam est secuta. Etiam 
nomen artificis Epeum audimus et miramur; qui licet ipsam 
deam Mineryam operis sociam habuisse dicatur, in priscis fa- 
bulis ne commemoratur quidem*); e recentioribus autem') 
discimus nepotem fuisse Phoci Aeacidae, herois eponymi Pho- 
censium *), Delphos igitur et oraculorum dictionem allegoricam 
eius nomen nobis in mentem reyocat ^). Denique discimus equum 



1) »Aaf FlQgeln des Gesanges". 

2) Loci videantar supra pag. 122,1. 

'S) Qaot faerint non dicitur illic, sed quinquaginta videntar cogitandi, qai et in 
navibas solitos erat Tiroram numéros — tot enim lasonis comités faere, tot Phaea- 
com sunt remiges (d 35), tot Philoctetis naves singnlae habebant milites eevrtpéraç 
(B719), — et sollemnis fere est in haiusmodi fabulis: quinquaginta bostes in insidiis 
eoUoeatos profligat lydeas (A 393), qainquagena capita sant gigantibas centimanis, 
qaioquaginta Nereo Aegypto Danao Priamo Lycaoni aliis bene miiltis sunt liberi. — 
Centum heroas in eqai alvo lataissc ferebat Stesichorus, paacoram tantam nomina 
indieans; qaos posteri nominatim enumerabant canctos (vid. Athen. 610^). 

4) Qaod in Patrocli ladis funebribas inter lactatores nominatur, id nihil nunc 
ad rem. 

6) Vid. Asius apud Pausaniam II 29 f 3, Euripid. Troad. JO, et cf. schol. Ly- 
eophr. 58. 

6) Pansan. I 28 S 10. 

7) Hinc nisi fallor solvenda est àTopfa quam movit mihi amicus collega Symons, 
fieri Tix potnisse ut navigii cum equo comparotio, quae et in Graecorum et in Ger- 
manornm poesi semper vixerit , male aliquando intellecta illam quam novimns pareret 
labulam. Minime sane neglegendum argumentum; cuius tarnen pondus magna carte 



132 HOMBRICA. 

tunc, cum Helena ad eum adiit, in Troiae foro faisse coUoca- 
tum; quod cum fieri non potuerit nisi ipsi Troiani enm illuc 
protraxissent, apparet eo tempore quo Odyssea hodiernam saam 
formam induit, lineamenta fabulae quae est de equo Troiano 
ea fere fuisse quae e posterorum poetarum carminibus novimus. 

Talis autem per totam deinde antiquitatem celebratus est ille 
montis instar equus. Talem repraesentabat aes yotivum in Atbe- 
narum arce coUocatum , a Pausania autem commemoratum '), 
ex • cuius latere Menestheus et Teucer et Thesidae foras 
prospiciebant. Talem pinxit Polygnotus in lescha Delphica'). 
Talem hodie quoque cemimus in pariete quodam aedium Pom- 
peianarum et in tabula Iliaca xxrà Zrtiaixopov. Talem scenae 
nostrae nuper eum ostenderunt '). Sedula autem cura sen poetarum 
epicorum nepotes descripserunt ingens illud opus. Ligna unde 
ducta, quomodo iuncta fuerint, molis praegravis qui motus 
fuerit, qui introitus et exitus, quae aëris meacula, qui ornatus, 
cuncta haec multaque alia quam accuratissime sunt picta, dum 
in adultorum ludibrium couvertitur id quod ex ingenio prisci 
yatis afflatu divino instincti ante multa saecula emicuerat. Sic 
deluvii fabula praebuit quod inter puerulorum nostrorum pu- 
pulas et crepundia suum sibi locum inveniret. Inter ligneum 
opus Epei et i\oç îittov quem vetustus poeta cantu celebraverat 
ea fere intercedit ratio quae est inter Noachi arcam illam qua 
omnes lusimus olim et carmen yenerabile ^sp) rijç rod xéafjLou 
Tevéveaç. 

At magna est yis yeritatis. Nam quemadmodum in anîmalibus 
quae hodie yiyunt aliqua semper deprebenditur proprietas, cuius 
causa et ratio latent dum solum per se spectatur animal, clare 
yero elucent cum ipsa primordia speciei inyestigantur, sic equus 
Troianus per longa saecula aliquid sibi servavit proprium, quo 
luculenter etianmunc indicatur eius origo; et ne tum quidem, 
cum a Tryphiodoris comtus prodiit, infîtianda sanequam parenti 



ex parte elevatur, si samimas in oraeulo obscurias enanciato navem hostilem sub 
eqoi imagine primitas fuisse desigoatam. 

1) Paosan. I 28 f 10. 

2) Paasan. X 26. 

3) Le cheval de Troie, 



laOMBRIOA. 133 

sao proles, spiracnlis tmgularumqne rotulis oculisque beryllo 
fnlgentibus ridicnle exornatasi ne tum quidam proles est infi- 
tiata parentem. Nam nomen certe servaverat intactum, nomina 
autem si odiosa sunt, at diserta quoque esse soient Qraeca 
praesertim nomina. Ligneus saepe quidem dictus est ille equus 
et nunc quoque Yocari solet, at ipsi Graeci nomine nonnihil 
diverso eum designabant: lirvoç ioupireoç, ioupetoç, ioôptoç inter 
eos audit, iipu autem est trabs, palus, vallus, hostile, vivens 
quoque arbor propter proceritatem insignis ita dici potuit ^), quem- 
admodum a nostratibus pinetum dici solet ,,silya malorum"^): 
non significat tabulant lignumve in Universum, ùkorjp» vh^irs veSov 
Koti viriprx xi\uvTûti putres iam sunt navium trades lacerique ru- 
denies, sic loquuntur vates epici. Serus autem imitator, qui ioupirsov 
^Kj^ç commemoravit ^), idem igitur quod iptiivov vel ^vKtvov in 
lingua poetarum adiectiyum ioupireoy significasse ratus, clare 
ostendit parum se cognitam habuisse illam linguam ipsoque 
TOÛ ioupariou Ittttov nomine in errorem esse abreptum. Qui 
nihilo minus ridiculus est error quam fuit eorum qui Klaatvov 
vxù^oç f poculum hederaceum, tribuerunt Cyclopi, inani scilicet 
Bonorum similitudine eo abducti ut xivtrußiov illud, cuius no- 
minis latet origo, e Ugno kederae vel etiam — nam per me id 
quoque licet, vix enim magis videtur absurdum — ex hederae 
foliis confectum fuisse sibi persuadèrent *). 

Homero iépu viiiov est trabs quam parat faber opus baud in- 
vita Minerva aggressus, ut navi quam aedificat ea possit ap tari *), 
Troiano autem equo nomen est trabali vel tignario •). Quam 
vocem panim sane latinam nunc eo consilio adhibeo ut clare 
indicem quam insolitum ad ipsorum Graecorum aures nomen 
illud accedere debuerit. Parum persuadeo minusve perite nomen 
Graecum vertisse videor? Reputemus igitur quid ipsi designa- 



1) FaiwM Delia noto looo (^167) sic Tocatar. Qaeroum vero frondosamve plata- 
nam at ea Toce designarent, id poetis in mentem venire ne potait qaidem. 

2) MastbotcÂ; quasi latine — îmmo barbare — dicas maUtum. 

8) Vid. Athen. 498/. fiodem redit res ac si nostrum quis een balken beker — 
poctico scilicet sermone ususl — diceret pro: ee» houten beker. 

4) Vid quae ad Odyss. < 846 in editione nostra annotavimus. 

5) Iliad. O 410 sqq. 
A) Het halkenpaard. 



134 HOXBBTCA. 

Terint Graeci. Quibus pro proprio equi Troiani nomine fiiit 
illud iovpnoi vel isupts? ^), Euripides antem vocem iipu hastae 
Bensa accipiens, quem solum inter ipsius aequales habebat, de 
nominis origine et signifîcatione in quodam dramate doctius 
quam pnidentius aut venustius disputavit; ei enim est 

iotipetG^ Tttto^ xpuTTGv àfiiriax^^ ispu ^), 
eguuê hoêtatuê yel àaêlariuê ^), sic dictus ab hastis insidiatorum 
in eiu^ alvo lalitantium. Quae verba scenae tragicae dignitati 
parum congma observationem grammaticam licet dicere trimetro 
expressam : ^^epicum nomen isùptiov Ttxov non significare id 
„quod vulgo credatur equum lijneum'' ^). Cui ex asse adstipu- 
latus Ëuripidem veram interpretandi yiam quantumvis obscure 
importunoque tempore indicasse gaudeo. 

Euripidis igitur aequales frigiebat quid poetae nomine rot; 
iovpehu ÎTTOV significassent olim. Nempe fabulas epicas oculis 
diffidentibus scrutari severaque exigere tmtina, id non cadebat 
in illud aevum, quo impietatis esse videbatur fidem abrogare 
priscis yatibus musae interpretibus. Equum igitur illum, quem 
epica carmina celebrabant, non verum olim fuisse equnm e 
tignis tabulisque ligneis in quadrupedem figuram compactum, 
ea ne nascebatur quidem tune temporis suspicio. Sed ipsa 
imago, qna usus fuerat is qui navem bellicam primus vocavit 
equum ligneum, neque tune erat intermortua neque postea 
periit unquam. Eodem enim loquendi génère usa est pythia 
Delphica cum ligneU moenibnê barbaros ab Atheniensium arce 
propelli iussit, et licet tunc quoque multi fuerint, in bis ipsi 
XP^^f^oxiyoi , qui dei interpretem per imaginem locutum esse 
non sentirent, Themistoclem certe iptarov illum elxaariiy verus 
locutionis poeticae sensus non fugit. 

Propius etiam ad KoT?iOw illum xéxov rod ^sffrou Tittou acce- 
dunt verba vaticinii aliquanto minus noti nec tamen ignobilis» 
quo Siphnios a Polycrate cavere iussit pythia: 



1) Vid. e. g. Ariftoph. At. 1128. 

2) Troad. U. 

3) Hgi êpeerempaard. 

4) Suspicari igitur licet iam iUo aevo, ut postea» Tocem in yAwa«-«!« *Oiitiptiuui 
faisae tractatam; vid. Apollon, lex. s. v. iàpv. 



I^OMBRIOA. 135 

ieî voKv^piifiovoç iviphç 
^piwxffiAi ^ûXtviv T€ Xi^oy KiipvKX r ipvôpév, 
nayem /x/Arif Af^Ç dicens ^). 

Non eandem autem sed tarnen siznillimam imaginem praebet 
somnium, quo Ârgonautae apud ÂpoUonium Bhodium et quos 
ille sequi tur Hesiodum Pindarum Ântimachum iussi sunt navem 
suam per terram firmam ex Oceano in Tritonidem lacum fabulo- 
sum transportare : „matrem, quae per longos menses utero vos 
gefisit, impositam iam humeris iliuc deferte quo vocabit equus 
a Neptuno missus" *). 

Et prorsus intégra compluribus saeculis post repetita est 
imago a Plauto, vel potins ab eo cuius verba Plautus refert 
Diphilo, cum sacerdotem fecit naufragas duas verbis sublimio- 
ribus sic aliocutam: 

nempe equo Ugneo per vias caeruleas 
estis vectae ^). 
Et nonne etiam in verbis Bacchylidis, navem qua Theseus 
Gretam petivit aKÙTOfiirov iépv vocantis ^), echo quaedam perci- 
pitur priscae locutionis? Sed plura addere nolo, ne eos quoque 
locos creberrimos poetarum afferendo ubi iépv, veÔKif, pintts , 
irabê audit navis, nimia probare velle videar. Satis autem su- 
perque opinor iam apparuit, quam penitus veterum menti insita 
fuerit navis cum equo comparatio ^). 

Ecce autem, quem longo annorum decursu confectum multo- 
rumque ctfioùacav protervitate lassatum hauserat somnus morti 
siniillimus, laetus ille ad lucem aurasque vitales resurrexit 



1) Herodot. III 57 >q. 

2) Apollon. Rh. IV 1347 sqq.; cf. schoL ibidem vs. 259. 

5) Rodent. I 5, 10. — Inversa aatem imagine usas Tryphiodoras eqaum Troia- 
nam assimnlavit navi*. »Epeas eias molem fecit tantam quanta esse solet vtàç àii" 
^gA/ra^ç*' (v8. 63). Et Quintas eqaum versas arcem protractum esse dicit »ita at 
naTis dedacitar in mare" (XII 425 sqq). Cui dudam praeiverat Earipidea, apadquem 
choras Troadam dicit cives Ymrov illam %^t/0'0^iAffpoy radentibua vaàç äcti 
^xd^oç Ki^cttvév traxisse in arcem templamqae Palladis. 

4) Bacchyl. XVII 90. 

6) Etiam in Germanoram prisca poesi pervulgata olim fait illa comparatio, nec 
non in dictione hodiema vestigia qaaedam reliqait; dicitar euim navis to ride at 
{àis) oMcAor, het tekip rijdt op Mtjn ankert, et — qaam Stoettio viro doctissimo 
debeo obtervationem — locatio popularis gooalt hij {z\f) reilt (» rijàt^ en teilt 
primitus de navigiis fuit dicta 



186 HOHBBIOA. 

priscae poeseos fetus, cum ex veri poetae contactu — ut An- 
taeus e terrae matris gremio — novas hausit vires. Poetam 
dico nostratem Vondelium. Cuius Gisbertus van Amstel quam 
presse vetusta exempla sequatur tragoedia , dolus autem quo 
capitur Amstelodamum quam sit similis cum callido consilio 
militum qui Bredani praesidium fefellerunt, tum vero fraudi 
per quam expuguata est Troia, inter populäres certe meos 
notiora sunt ea omnia quam quae fusius nunc exponantur. Quo- 
modo autem vocatur hostium ilia navis, quae Qisberti urbi 
perniciem intulit? Equum marinum habet nomen, àeû Zeepaardl 

En renata aevi vetusti imago ipx^^V ^X^f*^'^' XxßTrpil En 
ioôpeioç tTTiroc in pristina iura revocatus denuoque factus ille 
qui fuerat olim tviroç i\iç, Neptuni equus hostem victorem 
afferens. Quid quod ipsi Sinoni — Vosmarium dico speculato- 
rem — suam facem, qua Vergilius quod faceret non habebat, 
reddidit Yondelius: ad arcem Amstelaedamensem incendendam 
ea utitur homo fraudulentus. 

Alter adest iam Tiphys et altera quae vehit Argo 

delectos heroas, 
dicamus licet, poetae Romani verbis leviter mutatis usi. Equus 
Troianus est Ar^o altera , vel potius Argo prior '), est ^ iv va- 
icoLivi n)fA/ot; TfAifêëîffx ^ft/xif '), quae Argi Pelasgici incolas 
Argivos vel Achaeos vel Myrmidonas vel quomodocunque in 
carminibus antiquissimis appellati fuerint, laudis opumque avi- 
dos vexit versus orientem ilium, qui lasonas olim Atridasque 
nihilo segnius allexit quam postea Agesilaos et Alexandros. 
Est navis heroem bellicosum per undas Neptunias veheDS,quam 
circumsultant Nereides , ducit Tritonia Tx^ukûtiç '"Arpuravyi , 
proram autem tenet Achilles flava deae soboles. Solus ') aut 



1) Nominibas la-aoni et loroleo indicari laoDum gentem, ipsam igitar loniam et 
recentiora poeseos epicae tempora, haad temere ut arbitror statneris. 

2) In transita bic commemoranda est altera ilia Pelii arbor ad Troiae excidiwn 
fatality quam Cbiron deas montanus dono dedit Peleo. Hoc quoque fait i6pv Ilif- 
Aifiov. Quae notabilis profecto est analogia, in hac tarnen dispatatione Yix ei locus 
est; nisi quis ausit suspicari, non PeUadem has f am sed navis earmam ex Cbironis 
illo dono primitns fuisse oonfectam. Bgo ad argumentationem stabiliendam mens con- 
iecturis non utar. 

8) Find. Nem. Ill 59, IV 64 sqq., Isthm. VIII (VII) 87. 



HOMBRIOA. 137 

cam panels sodalibus ') eius pater Peleus olim expugnavit lol- 
cum: paucis comitantibus et ipse in bella et proelia ruit^), 
mox saltu audaci oram longinquam occupaturus '), ubi vita 
breyis eum maneti at gloria longa. 



Finem lam haberet haec mea qualiscunque dispntatio, nisi 
Buperesset rogare, fabula ita degenerata sitne insoliti quid et 
plane inauditi, an plura buiuscemodi labis in carminibus epicis 
deprehendantur vestigia. Âd quam quaestionem baud difficile 
profecto est responsum, et verendum est potius ne materie 
uberrima obruamur quam ne nimis rara sint quae ad rem faciant. 
Passim enim occurrunt imagines a priscis poetis inventae suo- 
que loco adhibitae, a recentioribus autem non agnitae parumve 
intellectae. 

Gomitem equo marino extemplo licet adiungere Neptuni 
taurum, qua imagine masculo vigore insigni olim pictus erat 
furor effrenus aestus in littora irruentis. Ebeu quantum mutatus 
ab illo fuit Pasiphaae ille taurus , cui Hgneam vaccam, condignam 
profecto aemulam equi ab Epeo concinnati, struxit Daedalus 
summus artifex, ut regina beluae amore perfrui posset scilicet ! ^) 

Immanes autem tauri, qui longinqui orientis thesaurum ab 
lasone petitum tutabantur, tauri illi ;^«A>crfT0Ï£^ *), aeripedes •), 
quos dixit Sophocles et diu post eum dixit Apollonius, prisco 
epitheto designans ungulas claro sono durum solum percutien- 
tes^), — quorsum tandem abierunt apud Antimachum! Mutati 



1) laaone socio usas seeundam Pherecydem in schol. Find. Nem. HI 59. 

2) QainqaaginU quae naves habere solebant capita (vid. supra p. 131, 3) fortasse 
indicantar in precibas, qaibas Peleas flaviam patrium adiisse dicitar Iliadis loco, 
qui inter antiqaissimos est (^147): *o Sperchie, incolamis si filias ad me e beUo 
redierit, qoinqaaginta pecora tibi sacriflcabo gratam testantia mentem*'. 

3) Ex antiqaissimis fabalis saperesse mihi vîdetnr fama ro(7 rpmKoG ^iijfiaroç, 
ÎDgentis Saltos illias, quo ex nave iittos petivit Achilles; cuias mentionem fecerant 
Soripides (Androm. 1140) et Antimachas (schoi. Lycophr. S46). 

4) Qaod ilii taaro, de quo in fabala Minois et Pasiphaae est sermo, camNeptano 
primitos oerte nihil foit commnne, id neglegere nanc licet. 

6) Vid. sehol. Pind. Pjth. IV 898. 

6) Verg. Aen. VI 808. 

7) Eqoi sic dicontor Iliad. e41 N23; cf. x^Äxenporoi 7TX0i epitheton cognatnm 
Ar. Eq. 662. 

lu 



138 HOMBRIOA. 

sunt in verum aes, in artis Vulcaniae opera, in Olympia quae- 
dam cciréfjLotTOL — et periit venustas priscae fabulae, quae he- 
roem ostendebat cum feris beluis conflictantem. 

Quamquam vera fabulae Tis etiam Sophoclem latuit. Nam 
truces illi tauri Neptuni, quos perdomuit lason, primitus neque 
animalia fuere quae quadrupedante sonitu terram quaterent, 
neque aerea signa ex officina coelesti, sed fluctus erant pelagi. 
Campos caeruleos arare, per iypk Kixevêx sulcum ducere iussus 
est heros, ut in regione longinqua spe posset potiri. Non ager 
lpiß<»Xoc sed maris aequora in prisca fabula ei dabantur colenda '). 

Nunc denuo inspiciamus Odysseae locum, quem supra teti- 
gimus ^). Ubi Pleiades stellae dicuntur columbae coelestes , quae 
per Planctarum hiatum nuUis mortalibus superandum lovi am- 
brosiam ferunt. Mira profecto haec est imago quaeque ut satis 
clara in luce coUocari hodie possit vereor. At poeticam certe 
esse imaginem veroque yate baud indignam sentimus; quibus- 
libet autem ingenii dotibus splendere atque lucere videtur, si 
confertur cum aridis Âpollonii versibus ^) narrantis quomodo 
itineris per scopulos letiferos periculum fecerit lason: vera 
scilicet columba ex Argo, ut ex area Noachi, emittitur. 

En alia imago poetica, quae a mentis dominio postquam ad 
ea quae oculis cerni possunt aberravit, veluti veris lineamentis 
et coloribus est expressa. Netissimo Iliadis loco Anal Preces 
dicuntur lovis-ßliae clavdae^ rugosae, luscae*), quoniam is qui 
culpae conscientia premitur, tardo gressu fronte contracta oculis 
demissis adit eum quem iniuria affecit. Foterantne minus ve- 
nuste pingi lovis illae filiae? Poteratne infelicius pingi mens 
conscia pravi? Nonne rosam auritam banc quoque iure dixeris? 

Luculentum hoc quoque eiusdem rei exemplum. Cursus ra- 
pidus coelitum nuUis locorum spatiis tardatorum — nam 
dicto citius adsunt ubicunque et ut primum est labitum — 
paucis sed vividis verbis a priscis poetis solet indicari. „Ceu 
falco", „ceu hirundo", vel etiam „ceu Stella coelo lapsa" ruunt 



1) Sic et DOS dicimns de zee bouwen, de baren doorploegen, similia. 
8) OdysB. /^62—65. 

8) Apollon. Rh. II 828 sqq., Apollodor. Bibl. I 9, 22 f 8. St sio CabaUm olim 
mntaverant tragioi, testibns toholiis ad Apollonii 11. 
4) I 602. 



hombrioâ. 139 

quo placet. Inter recentiores vero fuere bene multi, qui huius- 
modi comparationes ad litteram accipientes Olympios in falcones 
hirundinesqae identidem mutates esse fingerent. Neque inter 
auditores tantum vel lectores carminum epicorum vitium illud 
iudicii serpsit, sed luculenta quaedam eius documenta in ipsa 
carmina irrepserunt. „Ceu fulica'\ aliul^ reriKvîa, mersa est 
Lencothea dea marina, postquam Ulizi cum fluctibus colluctanti 
opem tulit : ceu /ulica mersa est atque abdita ponto. Sic priscus 
yates. „Aîêul\i Y eÏKvTx" — ipsi versus numeri interpolatorem 
produnt — „ex undis emersit", fulicae nimirum simulata fi- 
gura: — haec verba initio narrationis inseruit ni'jr^oç nescio 
quia y qui ambigua verborum a]6vi\i reriKuTa potestate in errorem 
abreptus putabat deam specie avis marinae induta oculis Ulixis 
se obtulisse, cum eo esse confabulatam , velum suum — fulicae 
scilicet velum! — ei dédisse. Non senserat igitur homo ineptus 
quam venuste quamque vivide vetusti carminis imagine pinge- 
retur maris incola subito sub undis evanescens ut mergus per- 
territus, — et sic fabulam pulcherrimam misère corrupit nihil 
mali Buspicatus *). 

In veros autem alites mutates Olympios praebent ipsorum 
carminum Homericorum loci unus et alter; qui loci non post- 
modo crassa minerva sunt mutati, ut is quem modo tetigimus, 
sed e recentiorum poetarum ingenio tales quales etiamnunc 
leguntur olim prodierunt. Sequiores igitur poetae illi imagines, 
quas priscorum vatum praebebat dictio, perperam interpretati , 
Somnum ostenderunt in verum accipitrem mutatum dum lovi 
insidiatur inter celsae arboris folia abditus *), in veram hirundi- 
nem mutatam Minervam dum procorum caedem despicit in 
tecti tigno sedens ^). 

Yates antiqui deos ad suam ipsorum imaginem ita conformave- 
rant ut in mains meliusque mutarentur omnia : recentiore aevo in 
praestigiatores malignes et immanis staturae monstra abierunt, 
iidemque in rixatores amatores nugatores. Aut moechus tunc 
monstrabatur Mars in Vulcani laqueis haerens cunctorumque 



1) Odjss. f 858 et 837. 

2) Iliad. E290. 

8) OdytB. X ^^' " Qqm omnia apte disposita prndenterqae dindieata inveniantar 
apod Caaeram Vorfragen p. 286 sqq. 



140 HOMERIC A. 

Olympiorum cachinnis expositus , aut in coelitum pugna vnlnere 
accepto per septem iugera prolapsus magnique agminis clamores 
voce edens. Monstrabatur in eodem illo proelio dea deae alapam 
infringeus, monstrabatur Neptunus Âeneam ut servaret per aëra 
iactu ingenti ceu pilam mittens. Monstrabantur . . . sed quid 
plura! Passim enim per recentissimas carminum epicorum par- 
tes apparent aevi labentis vestigia. Mortalia facta periere per- 
euntque, nedum verborum honos et gratia stet^rint vivaces. 
Nostrum tamen est cavere ne plura quam fatum abstulerit 
nostra socordia pereant, longique aevi pulvere ne offuscetur 
priscae poeseos splendor. 



ADDENDUM. 



In argumentum huius disputationis cum ante biennium in- 
cidissem, dum Homerum discipulis meis interpretor, delude 
circumspexi an apud alios occurreret observatio de equi lignei 
origine, nam philologos ad eam nondum attendisse vix videbatur 
credibile. Nihil tamen eiusmodi cum invenissem, nuper hunc 
commentariolum scripsi. Ecce autem his diebus amicus coUega 
Hartman indicavit mihi Baumeisteri quaedam verba, quae me 
fugerant. Vocat vir ille doctus equum ligneum „ein naives 
symbol far die schiffe der eroberer, da bekanntlich Homer sel- 
ber oft genug die schiffe als meeresrosse bezeichnet" (Denkm. 
I p. 741). 

Fraeterea in transitu commemorata certe esto observatio quam 
debeo Vuertheimio viro amico. Equus ligneus Palladi — ob 
raptum palladium succensenti — destinatus fertur; templum 
autem Palladis recenti demum Uiadis loco (in libro Z) comme- 
moratur, ibique simul pepli pompa sollemni in illud delubrum 
delati fit mentio : quae omnia non possunt non in mentem nobis 
revocare donum, quod cives illius urbis, quae Palladi una 
omnium maxime fuit propria et cara, quinto quoque anno in 
eius arcem deducere solebant : navetn dico panathenaicam, Obser- 
vatione acuta quaeque baud exigui momenti mihi videtur ipse 
fortasse Yuertheimius utetur posthac, equidem nunc satis habeo 
paucis verbis eam indicasse. 



AD CHARITONEM. 

SOKIPSIT 

S. A. NABER. 



'A£\7rrév htv oùih oùY iirafiorov' vixdum lectores in superiore 
Mnemosynes fascicalo cognoscere potuerunt, quae disputaram 
de Charitonis fragmento Thebauo recens reperto ^) et , ecce , 
post brevisBimum intervallum fortuna iterum fevit Charitoni 
omnibusque nobis, qui non dedignamur in illo Graecarum 
litterarum angulo versari. Res est eiasmodi. Quod copiose ex- 
ponitur in libro nuperrime edito cui titulus: Egypt Exploration 
Fund, Graeco-Roman Branch, Fayum Towns and their Papyri, 
By B. P. Gren/ell, A. S, Hunt and D, G, Hogarth. London 1900, 
duo Britanni perdocti, Hogarthius et Grenfellus, bieme quae 
fuit a. 1895/96 in Aegyptum profecti partem eiplorarunt tov 
^ApvtvoÎTou ¥OfAov, qui vofAoç secundum Strabonem aliquando fuit 
x^to^oy^ÛTctTO^ râv iirivTCûv xotri rs Tifv !\lftv k») t^v àperiiv 
Kx) T^y xcùTotffKeviiv, Itaque dum complura loca deinceps effodie- 
bant, Totxoipvxovpreç tandem prope riiv 'Ap^ivoirûv sive KpoKO- 
3f/A«vv iréxtv in vico, cui nomen Kapxv)ç fuit — hodie est Kom 
Uêhîm — cum alia multa volumina papyracea repererunt, quae 
nunc nihil ad nos, tum unum folium tribus columnis perscriptum. 
Huius folii editores exhibent photograptam imaginem, in qua 
Otto Onisius agnovit Charitonis particulam. Summo opère ad- 
miror doctissimi Germani acumen, quo neminem arbitror ocu- 
latiorem dari; etenim nunc, etiamsi sciam quid quoque loco 
scriptum sit , tamen vix hic illic volitantium literularum umbras 



1) Occmsiose data corrigam qaod perperam retuli p. 93 ; dod enim novum fragmea- 
tam incipit p. 149.19 Hercheri, sed p. 148. 19; verom levis error attentum lectorem 
fngere non pot oit. 



142 CHARITOK. . 

agnoscere potni: omnia fluxa sunt et incerta saepeque nihil 
prorsus dispicio, quibns locis Crusius veterem scriptaram com- 
mode agnoverit. Fieri potest at photographos claram et perspi- 
cuam imaginem non valuerit exprimere ipsumque folium trans- 
missum fuerit in Qermaniam ad Crusium; itidem fieri potest 
ut septuagenarium me mei ocali deficiant; sed quid refert? 
Nullum dubium quin Crusius verum invenerit omniaque recte 
descripserit. Merito plaudimus. 

Pertinet fragmentum inde ab Hercheri pag. 72. 3 : €Ïpyci]^êro 
fiévoç usque ad pg. 74. 27 : itrÛK^vxv et satis bene convenit 
cum textu qualis in unico Florentino libro servatus est, a quo, 
ut nuper vidimus , Thebana recensio aliquantulum recedit , quum 
modo plura habeat, modo pauciora. Adnotabo potiores discre- 
pantias , ut statim appareat nos vel parum vel nihil illinc lucrari. 
Veluti p. 72.8: oi toiovtoç oîoç, papyrus habet ixoToç, quem- 
admodum p. 73. 5 etiam Florentiae scriptum est rotavrtiv ixolav. 
Pg. 72. 10 Mithridates est uxpiç re xa) Xeirréç, oïa 3^ rpavfix 
1%^^ ^^ ^V i^^Xi 6tpiÂ,éy re xx) yXwxi^ sed in papyro est 
Ipifiù, quod sane non deterius est. Pg. 72. 12 pro irvyx*^^ 
nova lectio est Irv;^«. Pg. 72. 17 editum est: oi yap xtivsç 
^vXcivfToyrsç ifiiiywxv xùroiç , Hercherus autem inseruit 
articulum {oi) ^uxiwovrtc. Adnotant edit ores nihil se vidisse 
praeter literam N, sed breve spatium quod praecedit, vlx capere 
potuisse Septem literas <I>TAA££0 , multoque minus latere 
articulum quem Hercherus inseruisset. Itaque eos fugitüobetum 
Mnem. 1859 p. 233 correxisse ù^dffvovTiç eamque etiam papyri 
lectionem fuisse suspicor, ut in angusto spatio non septem sed 
sex literae delitescaut. Pg. 72. 20 : /zee' if^ipav ii i oixoyi(jt,oç 
ifAijvvje T^ ieffiréT\i rh JVfAßiv * papyrus repraesentat lectionem : 
i o]xo\yi(Aoç ifiijvvffe Mi'\epiiciTiß [ri avfißiy], sed praecedit lacuna , 
ut fortasse scriptum fuerit: ßee' ^ßipxv ii rcü ie^Trér^ i oixovà- 
fioç ifilivvffe MiêptUT^ ri ffVfißiv, quae sane peior lectio. Pg. 
72.28: Xxtpéxç fih oZv ivxyifAevoç , nova emergit scriptura 
ffvvxT xyéptevoç, Pg. 73. 4: h Trapxieivcp rivi, in novo 
fragmento rivl deest. Pg. 73. 9 in Florentino codice est : rîfv 
yàp Tifyiiy »yeùp^xx rod (leyixov atfAxroç' Eeiskius correxerat 
Aïf/XAToç idque Hercherus recepit; Cobetus autem Mnem. 1859 
p. 279: „Suspicor**, inquit, ToXfAijfAûtToç verum esse, quod 



OHAKITON. 143 

et rei egregîe convenit et stabilitur loco vicino p. 72. 32 : 
yuvotiK» TJfv ffvvitiu7xv rolç nroXfjmfAivoiç^^ : haec suspicio nunc 
confinuatur auctoritate fragment! Garanitani^ ut stultus sit qui 
de Verität« dubitet. Pg. 73.10: i K»rip»roç ivôpuTroç, ulti- 
mum Yocabulum deest. Pg. 73.16: fiiciytc ^toZvto xa) wup 
icpipiTo, noYum fragmentum, ut videtur, habet iTre^ipiro, 
quod speciem habet. Âd pg. 73. 21 : kx) àrux^î rtvx Ho^iv 
ifjLCùvufilav tz^'^ ixihifl yuvoCix» , adnotavit Cobetus 11.: ,,Non 
inseruisset Hercherus articulum in yerbis : ifAavvfilctv tx^tv ixilv^ 
(thv) yv¥»lK», si vidisset irvx^ '^iva yuvctTxa coniungenda esse". 
Nunc autem sciendum est in papyro exstare: xa) ârux^ rtvet 
Rc^tv ifAOùvvfAlxv Tûv yuvxtKûûv, quam equidem lectionem non 
amplectar. Denique in tertia columna quae pessime habita est, 
p. 74.26: iià yvvctÎK» lixXXippé^v roöyofix yjv ié^aç iiroTiéyyi' 
xivai tê»\l/e TroXuTi^âç , nova sese offert lectio ié^xvotv, Sed 
pauca haec sunt^ uti vides, et pretii perexigui. 

Yerum aliam causam habui cur novum inventum lectoribus 
commendare voluerim. Quando vixit Chariton? Respondet locu- 
ples imprimis auctor Erwinius Bohde, Ber Griechische Roman 
p. 489, Charitonem, si imitatus fuerit Achillem Tatium, non 
vixisse ante initium sexti saeculi vel extremo saeculo quinto. 
Verum etiamsi mittamus Achillem Tatium, quum Chariton 
lamblichum, Heliodorum et imprimis Xenophontem Ephesium 
perpetuo imitetur, consequitur eum non scripsisse ante tertium 
saeculum propemodum exactum. Âd banc opinionem, uti credo, 
Rohdius magis ferebatur in Museo Rhenano XLYUI p. 139, 
ubi ostendit Charitonis et Athenagorae oratoris nomina itidem 
inveniri in Inscriptionibus Âphrodisiensibus; sunt autem illae 
inscriptiones quinto sextove saeculo certe baud parum anti- 
quiores eodemque itidem ducit plenum nomen OùAx/ot; \o^ 
piruvoç 0. I. Gr. n. 2846. Contra exortus est Schmidius in 
Encyclopaedia Pauly-WissowanOf qui quum totum hoc de Eroti- 
corum Scriptorum imitationibus incertum esse pronunciaret , 
Buspicatus est Charitonem floruisse sive saeculo secundo sive 
sub ipsum initium saeculi tertii. Adeo in illorum scriptorum 
temporibus defîniendis omnia vaga et incerta sunt. 

Quid autem editores Britanni? Fidenter affirmant ex ipso 
scripturae génère effîci novam papyrum referendam esse ad 



144 CHABITON. 

tempora Commodi, certe non esse posteriorem initio saecnli 
tertii, quum praesertim in reserato sepnlcro simnl alia qnaedam 
documenta inventa sint quae luculenter confirment quod primo 
papyri adspectu iam potuissent agnoscere. Itaque, inquiunt, si 
exeunte saeculo secundo Chariton iam lectitabatur in remoto 
Âegypti angnlo , inde tuto efficies eum vixisse initio illius saeculi 
yel fortasse etiam sub finem primi saeculi hnius aerae. Atque 
bine intelligimus, quidquid olim de Eroticorum Scriptorum aetate 
disputatum fuerit, id omne diligenter esse reconcinnandum. 

Accedit argumentum quo Britanni nondum uti potuerunt. 
Novum fragmentum repraesentat , uti vidimus, in plerisque 
omnibus Florentinam Gharitonis recensionem. Sed quemadmodum 
nuper demonstravimus, ab ea aliquantulum discrepat recensio 
Thebana, quae modo plenior est, modo in breviorem formam 
contracta fuit. Itaque, nisi vana species nos ludit, Florentinus 
codex ac proinde fragmentum Caranitanum exhibent non primi- 
tivam fabulae formam sed retractatam, nonnuUis minus neces- 
sariis omissis. Hinc evidenter consequitur non floruisse Gharito- 
nem post initium saeculi alterius poteritque eius aetas satis tuto 
referri ad tempora Traiani; atque sic commode explicatur ülpii 
Gharitonis nomen in inscriptione quam supra indicavimus. — 
Hie equidem subsisto; sed periti indices aliquando quaerent 
quomodo id quod posuimus, conveniat cum iis quae de reliquis 
Eroticis scriptoribus sive ex certis indiciis sciamus, sive pro- 
babiliter ratiocinando coniecerimus. 

lUud quoque. Tout se tient, ut Galli loquuntur. Incipit 
Gharitonis quintus liber: 'fiç fih iyxMdvi KaXXippéyi Kxipi^ 
Kaxxlçfi yvvot,tKCù¥ ivip) (àvipâvl) xxXXlçtp, aliaque omnia quam 
plurima quae describere non vacat, Taurx h r^ wpeaesu xéycfi 
isifixcûTai. Etiam octavus liber similiter incipit et haec si pueris 
in gymnasio darentur legenda, statim agnoscerent Xenophontis 
imitationem. lam sunt baud contemnenda indicia, quae secuti 
viri docti sibi persuaserunt illas ivotKe^aXaiûvetç in Anabasi 
esse spurias, qua de re Birtius consuli poterit Dos Antike Buch- 
wesen p. 464. Equidem non repugno; sed nunc demum apparet 
quam sint illae interpolationes vetustae, quae Traiani certe 
temporibus iam in codicibus circumferrentur. 



DE VERSU QUODAM FÜRII BIBACULI. 

SORIPSIT 

J. J. HARTMAN. 



De Orbilio apud Suetonium (de V. I. p. 107 R) et alia legi- 
müs et haec: 

Fia:ii prope ad centesimum aetatis annum, amùm pridem me- 
moria, ut versus BibacuU docet: 

Orbilius uhinam est, literarum obUvio? 
Qui locus mihi quidem permagnas parit molestias. Primum 
neque Horatins neque Domitius Marsus tristissimi illius morbi 
facitmt mentionem 9 sed de plagoso magistro scribentes nullo 
yidentur misericordiae sensu tangi^ cuius tarnen expertes esse 
yix potuerunt, si eum tam diu illo laborantem yidissent. Uter- 
que enim aliquot post Qrbilium annis diem obierunt supremum. 
Sed hoc leyius yideri possit^ cum Marsi tam pauci supersint 
versiculi, et omnino illud quod ,,ex silentio" dicitur argumen- 
tum parum habeat ponderis. Aliquanto grayius illud est quod 
temporis nobis affert ratio. Eodem enim Suetonio auctore Or- 
bilius : 

professus diu in patria (Beneyenti) quin^agesiwo demum anno 
Romam consule Cicerone transiit. 

Natus ergo est a. 113, mortuus haud multo ante annum 13. 
Magistro eo Horatius usus est fere usque ad annum 50; is 
autem, ut opinor, neque literarum neque errorum a disci pulis 
commissorum immemorem eum expertus est. Et omnino multis 
demum annis postea morbus ille natus est, siquidem 

iam persenex pauperem se et Aabitare sub ieguUs quodam scripto 
fatetur (Suet.) 



146 TTKIUS BIBACULÜB. 

et libros in lucem emittere certe non est plane decrepiti. Atqni, 
si pauciâ ante mortem annis yexari miserrimo isto mentin yitio 
coeptus est, Bibaculo innote&cere ea res aut omnino non potuit, 
aut tum innotait cam ipse iam esset aetate admodam proyecta. 
Auctore enim Hieronymo Bibaculas non plus decern annis natu 
minor fuit quam Orbilius ipse. Sed faciamus iam decem annis 
postquam Horatium discipulum habuit decrepitae senectutis 
deprensa quaedam in Orbilio esse indicia — et supra illud 
tempus adscendere nobis certe non licet — erat tum ipse Bi- 
baculus in senectutis limine, sexaginta très annos natus: eius 
autem aetatis est metuere senectutis vitia, non ridere. 

„At erravit Hieronymus: vix enim credibile est hunc canto- 
rem Euphorionis annis fere viginti maiorem natu fuisse quam 
Gatullum, illius disciplinae principem". Lubenter assentior: sit 
ergo Bibaculus fere aequalis CatuUi. Statuamusne igitur lepi- 
dissimum poetam et vix ipsi Catullo imparem senem ob mor- 
bum senilem derisisse? Crudele istud est, si verba Suetonii 
„amissa memoria'* ita interpretamur ut Orbilium inde a certo 
quodam tempore et sui nominis et ipsorum vroix^lav oblitum 
fuisse statuamus (et eiusmodi aliquid sibi yoluisse Suetonius 
videtur). Sin rem iusto grayioribus verbis Suetonius enuntiavit 
et Orbilium (in versibus puta recitandis) interdum fefellit me- 
moria, quid ea res habet ridiculi? Nonne id et senioribus et 
iunioribus frequenter evenit? Estne venustissimi poetae aliquem 
eo nomine ludibrio habere? 

„At summa est perversitas in eiusmodi rebus nostro uti iu- 
dicio et id quod nobis minus urbanum videatur antique poeta 
indigimm putare*'. Sic fere declamare soient qui a se suisque 
amicis hoc ipso tempore „unice veram philologiae methodum" 
inventam gloriantur. Inepti sane homines, sed quod monent 
minime ineptum: probe illud praeceptum Cobeti et Bentleii 
tenuerunt et quisquis unquam de nostra arte bene meritus est. 
Etiamne antique sermoni vim inferamus ut tueamur quod ab 
aliquo grammatico antique, quamvis docto, sit traditum? Hand 
opinor. Aureaene ergo Latinitatis est (auream enim dice qua 
hie poeta utitur) llterarum oblivionem eum dicere qui literarum 
sit oblitus? Hoc quoque nego. 

Hominem cum oblivionem appellamus, non ipsum immemorem 



ITIRIUB BIBACULUS. 147 

dicimns, sed acerbo maledicto signifîcamus quidquid ad illnm 
devenerit ex hominum memoria tolli et aeternae tradi oblivioni; 
ipsum quodammodo facimus Tijç Aiftfi^ç ialfiova. Nonne ergo et 
face te et y ere literamm oôlivio morosns dicitur grammaticus, 
qui stridula yoce miseris pueris poemata récitât suasque ad illa 
annotationes ferola sua inculcat? lam tune, ut opiner, taciti 
dant iusiurandum illi se, simulatque ex umbra scholae in vitae 
lucem exieriut, nunquam posthac scriptores illos poetasque, qui 
sibi tantum taedii et doloris exhibuerint, adspecturos sed quan- 
tocius in angulum coniecturos, ubi lateant pulvere et aranearum 
teliâ absconditi. Hoc qui credere nolit, is secum reputet qui fiat 
ut nostra aetate antiquae literae non negligantur solum et con- 
temnantur sed etiam plerisque odio sint. Grave erat poetis 
Bomanis in vicum deferri vendentem tus et odores, sed gravius 
in Orbiliorum pervenire manus. Hos ergo omni persequuntur 
iocorum génère, sed nemo salsius quam Bibaculus, qui iilorum 
priiicipi hoc dederit nomen „literarum oblivionem", quique non 
minus famosum ilium Yalerium Gatonem duobus lepidissimis 
carminibus perstrinxerit. 

Nostro sermone si Bibaculi convicium ita reddere vis ut 
suam sibi servet acerbitatem, imagine tibi utendum est, appel- 
landusque Orbilius „een doofpot der poezie" (jîjç xoivi^euç 



AD PLUTARCHTJM. 

Plut. Solon, 14 (Sint.) Gommemoratur sententia quaedam 
quam Solon pronuntiavit de divitum pauperumque litibus: äg 
rè Iffoiß irJXefiO¥ où Troteî x») toTç KTnifiotTixoTg apivKeiv ko) 
Toîç iKTifßoa^i, TÛv fih i^lef, k») iperff, tûv ii fiirpcp xa) àptêfi^ 
rh hov fÇf/y xpovioxdvTuv, Quis bine sensum aptum extundat? 
At nuUo negotio restitui potest locus sat lepidus. Legendum 
enim est itéxifiov iroieT (delete où) ... àpiaxov : causa belli est 
ri Uow, hoc enim utrisque placet, hoc utrique expetunt. Nonne 
hinc omnes nascuntur lites quod eadem re duo potiri student? 
Et nonne salsum est Airpo9i6xjiTO¥' „aequitas bellum parit"? 

J. J. H. 



DE TRIBUS LOCIS INTERPOLATIS 
IN EVANGELIO SECUNDUM MARCUM. 



SCRIPSIT 



I. 0. VOLLGEAFF. 



Ultimis morientis eaecali diebus quidqaid vacai temporis 
concessum fuit totum fere dedi Ie9u Chriêti Domini Noêtri Novo 
Tâêlamento graece, in quo ad antiquissimos testes recognoscendo 
perutilem haud ita pridem operam posuit popularis noster 
Baljon. Inter legendum autem — quidni fatear? — animas hanc 
temporum tristitiam reputans cum aliis locis compluribus gravius 
commovehatur tum praecipue immoratus Luc. XIX : 41 seq. abi 
dulcissimas lésas, hominum Serrator, pancis diebus ante mor- 
tem sanctae urbi eiasque peccatis illacrimayisse narratur excla- 
mans: ,,si vel nosses hoc saltem tuo die quae ad pacem tuam 
pertinent: sed ea nunc occulta sunt oculis tuis". Ita enim 
mecum ipse cogitabam: fac Filium hominis tot saeculorum 
intervallo repente divinitus e coelo in hanc vallem lacrimarum 
rediisse. Quid censes? num laetiore yaltu quam olim inclita 
Hierosoljma hanc miserum orbem christianum aspiceret? Disci- 
pulos quique posthac per illos in se credituri essen t uni versos 
ideütidem cohortatus erat ut spretis gloria potentia diyitiis ter- 
restribus unice quaererent regnum Dei eiusque iustitiam. Omnium 
temporum omnium nationum hominibus utpote carissimis eius- 
dem Coelestis Patris filiis hoc imprimis praeceperat ut „ex toto 
corde, ex tota anima, ex tota cogitaiione" Deum illam, proxi- 
mos suos autem fratemo amore ut semet ipsos diligerent. Ipse 
exemplar reliquerat „ut vestigia saa subsequerentar". Quid igitur 



BYAHaBLIUM BBC. UABCUM. 149 

a gentibus ipso Sole lustitiae illuminatis iam merito expectari 
non potuit? .... Hodie vero — pro quanta tenebranim potentia 
esse yidetar ! — o quam turpe , quam luctuosum coelo terrisque 
offertur spectaculum! 

Pravis prayorum hominum Pecuniae cultorum, auri gemma- 
rumque appetentium consiliis incitatus magnus populus opibus 
affluens, mari plurimum pollens inque paucis potentissimus 
decemplici copiarum numéro bello nefario persequitur parvam 
colonorum nationem, viros antiquos, bonestissimos modestissi- 
mos pientissimos , alios procul uegotiis bobus suis paterna rura 
exercentes, alios venationi deditos aut vitam agentes pastoriciam. 
Quorum misera patria quousque tandem cruento Martis opere 
flagrabit? Incredibile dictu est quot hominum milia iam in ipso 
flore virium aut pugnantes in acie ceciderint aut yulneribus 
morbisve absumpti sint. Gaedibus incendiis minis vastantur 
omnia. Immani crudelitate beroum pro aris ac focis certan^ 
tium ne uxoribus quidem et liberis parcitur. Mirandumne est si 
provinciis Âsiaticis^ magno semper immensi Britannici imperii 
omamento habitis, nunc peste &meque graviter conflictatis, yix 
ac ne vix quidem subveniri potest? scilicet deficiunt opes: 
tanto Stat calamitosum bellum cuius vel post tot menses elapsos 
exitus manet incertus. Victoriam ergo sperant adhuc utrique: 
bostes — quos ridicule iam semel atque iterum quasi debellato 
triumphasse legimus — freti ingenti militum mercede conducto- 
rum multitudine : acerrimi patriae propugnatores , quamvis pauci 
numéro , solo Summo Numine .... et ducibus longe peritioribus. 
Socios atque amicos enim^ inter quos, donee felices erant, vel 
potentissimum quemque terrae principem numerabant, in re in- 
certa non nimis certos esse nuper eheu! quam tristi experientia 
edocti sunt*). 

Nos quoque Te, Deus Omuipotens, qui de coelo reapiciena 



1) In qaorandam haias belli dactorom ferocitatem dictom esse Tidetar qnod habet 
SiifECA de Clem. 1,87: 

•Âaget haec cradelitas inimieoram nameram tollendo. Parentes enim liberiqne 
eoroDi qui interfeeti sunt, et propinqai et amici in locam singalornm snocednnt". 

2) Verissime CoBifmcnTS ad Herenn. 4, 17, 84: 

•Qui fortnna alicuius indncti amicitiam eins secnti sunt, hi, simnlac fortana delapsm 
est, derolant omnet". 



150 BTAHOBLim BBC. HABCÜM. 

vides omnes ßiio9 hominum , sappÜces obtest amnr at tandem 
institiam discant snperbi. Tu horrido hello, Tn durae serritntis 
pericülo miseros nostros fratres lihera: Ta almam pacem rednc 
in terras: Tn 5al?am fac Liberam Bempahlicam Africanam! 

Hat misericordia tua, JJomine , super eoê, quemadmodum apera- 
verunt in te ^). 

Novam Balionii recensionem , egregiis qaibnsdam emendatio- 
nihns sive in ordinem receptis sive in calce adiectis conspicaam, 
diligenter cam vetere Tischendorfiana comparans laetas comperi 
complures locos, temporam hominamqae ininria labem passos, 
triginta his proximis annis, theologoram philologoramqae tarn 
nostratiam quam exteroram soUertia, féliciter restitutes esse in 
integrum. Cuius rei animi causa, ex Âpostolorum Epistolis 
maxime, afferam unum et alterum luculentum exemplum. 

Ep. ad Hebr. XI : 4 in omnibus libris MSS. vitiose exaratum 
est: T/o-Tfi nA6IONA êv^lav "AßsX Tapk Kâh wpoffijviyKiv r^ 
êe^. CoBBTUB yidit corrigendum esse HA6IONA i.e. fîilovûc, 

Ep. ad Xom, XII : 3 sensu cassum est quod exhibent codd. : 
Xiycf yip ilk TJjç ;(^«p/ro^ r^ç ioêeUtiç ßot wavT) rû ivrt iv 
ùfAÎv f^ii ôirêp^fiGVêÎ¥ TTctp* iiî 0povf7v. Rem acu tetigit Ba- 
LiONius coniiciendo: ira^r) ry ivri ^rty Iv ifilv. Idem 
teste Yalckenaerio in Schedis MSS. ineditis olim repererat Ye- 
HEMA. CJonferri potest Act. Apoêt. V : 36. 

Ëp. I ad Cor. II : 4 yulgo editur : ueù h Xiyoç fiov xa) rh 
Kiipvyf^i lAOu oÙK iv irttéolç ao^iaç xàyotç {Xiyoïç libri 
nonnulli omittunt, alii habent ^iyou, xeymv yel rûv xéyuv) 
«AA' iv àfroiei^et xvfVßXTog xx) iuvifAsaç. C!oBETüS praeeunte 
Bbntlbio inducta voce Xiyoïç restituit: oùx iv wnêoT vo^ixç. 
Nota Ambrosiastrum in Catamentario ad Pauli Epiêtolas vertere : 
non in persuasione ^humanaey sapientiae. Cf. etiam Origenes in 
Celsum (L. I p. 48) qui Pauli verba suis verbis intexuit. . . . 
are rod xéyov ivroç xa\ rov xtipvy f^aroç iv intêoT rijç 
iv ^piffst xoÀ vvvêia^êt ruv xi^eav ffo0lxç et paulo infra: xa) 
ijv XV s} irlffTiç ifioluç r{| râv rov xèvfiov 0iXoff60oiv wep) tSv 
ioyfixTOiv xlvTii iv ffo^lqL àvtp&roiv xx) aux iv ivvxput itou. 

1) Fs. XXXI [. 



BYANaHLItTM BBO. MAROUH. 151 

Ep. Icte. ni : 1 (nbi omnes Codd. fideli concordia conspirant 
in fA^ iroXXo) iilivKakoi ^Iviaôs , iis^Cpol ßou , ilÜTec oti 

(lêl^ov xplßct XttfA\ljißeeoi gl TIC iv \iycf) où irraln , ovtoç 

rixeio^ âviip) crux interpretum est, at aiunt. Quam vim enim 
habeant yy. ne estote multi doctores baud facile quispiam dixerit. 
Infeliciter sane Lachmannus: (a^ iraXot ivffKoXot yi¥ivti\ 
aliquanto melius , ut opinor^ Naberus proposuerat: mv wXetvo- 
iiiiffKaXoi ylviffie, Sed Yerum Yidit y an db Sandb Bak- 
BJJYZAS (ut et alii quidam docti theologi BataYi) qui collata 
Yersione latina, ubi ex tat: nolite multiloqui esse, fidenter 
rescripsit: f^n toXùXaXoi ylvivês. Probabile est in Yetusto 
archetypo in media Yoce nOATAAAOI duas pluresYC literas 
eYanuisse, deinde librarium lacunam suo Marte coniectando 
exploYisse. 

Ep. ad CoL II : 18 extat in libris : ßfii€)c ùficiç x»rxßp»ßeviT» 
tffA«v(?) h roLiriivo^po9Ùvjfi ko) epfjaxel^ji tùv iyyiXaVf à 6opaxi¥ 

iflfixTiÔCûV^) ilxfß 0VfflOUfl€¥OÇ Ù^i TOÛ ¥0iç Tiiç VCtpxiç OÙÙTOV 

xri. Sub praYa lectione êixav quid lateat adhuc frustra meo 
quidem iudicio quaesiYerunt yy. dd., sed pro A60PAK6N6MBA- 
T6TjnN Tatlorub acutissime deleta una litera O perspexit 
legendum esse: iip» xivefißctretiav. Est haec emendatio in 
paucis palmaris; iamque apparet, credo, quam temere a cor- 
rectore qui locum corruptum non intelligeret ^ ante I6p»xëv par- 
ticula negatiYa lin inserta sit. 

Sed imprimis notatu digni sunt loci complusculi nunc demum 
purgati omni génère additamentorum , quae partim in margine 
librorum apposita deinde a scribis suscepta sunt in textum, 
partim non sine magno detrimento sententiae infersit correctorum 
loYitas. 

Constantino Tischendorfio iuYene anno r. s. mdccgxli Lutetiae 
degente ibique indefesso labore exemplaria sacra nocturna Yer- 
santé manu Ycrsante diuma, in eandem urbem studiorum causa 
Yenit iuYenis Cobetus. Parisiis ut posthac Yenetiis in bibliotbeca 
publica quotidie fere una sunt: iungunt amicitiam: multum, 
ut fit, inter se colloquuntur de Uteris communibusque studiis 



\) % nil iépcum ifißmre^my oodioam oomploriam scriptara eit qaam seqaitar 
TitobeDdorflat. 



152 BYANGBLIUM BBO. MAROUH. 

doctrinae; hie« ut olim Tib. Hemsterhusius , „difficilis, suspi- 
cax, semper verens ne quid sibi fallaciae vel a librario vel ab 
interpolatore strueretnr'*; ille admodum durue in criticonim 
coniecturis probandis, in lectionibus vero quae ex membranis 
ducantur, admittendis , facillimus. Ad manum habeo literas in 
quibus Geelio amico Leidensi narrât Cobetus se forte disputasse 
cum Tischendorfio de Pauli Ep. ad Gal. IV ; 24 seqq. ; locum 
se quidem iudice procul dubio interpolatum esse nee ullo modo 
explicari posse nisi resecto inepto scholio geographico in hunc 
modum: ociTon yip f/Viv iùo iiaêijKxt' filet fiiv iirh !pouç T,iyà, 
eU iouXêicLv yêvvûaoù, Jt/ç hrtv "'Ayap, [ri (yip) Siv« !poç 
iffT)v iv riß 'Apaßlx] vuvvroixfl [3i] riß vOv "UpovtraXiifi^ 
iouXêiet yip fiera rûv rixvodv dùryjç. if il âva 'IspovvaXiifi 
iXeuêip» «Vr/y, vinç hriv fuir^p vifiSùv) Tischendorfio vero se 
contra vetustissimorum codicum testimonia nec hoc nec quid- 
quam aliud huius generis umquam persuadere potuisse. — 
Idem reperit Naberus {Mnemoê. 1878 p. 102) cui facile credimus 
affirmanti stultiorem interpolationem se numquam vidisse. 

Ëp. lac. II : 2 seqq. quo loco tradita lectio est : Ikv yàp 
tlaixeiß sic 9W»yay^¥ ùfiâv àviip XP^^oixKrv^toç h hêîfTi^^ecfiTpqi, 
ehi^ê^ ii xa) vroùxoç iv pvwapf Mijri , ifnßxi^ptiri ii iw) rov 
^opovvrct riiv hêijra r^v Xctfiirpàv kx) slinirf av Kiêou uië 
[ic«a5ç] xa) rçp Trruxv *?^fT*' ^^ vrijêt ixêl i) xiiou ôiri ro 
ùfTOfréitév ßov^ où iiexplêtire iv ixuroTç xa) iyiveaêe xptra) itx- 
XoyiafiSùv Tovfjpâv ; NaberüS merito suspicatus est xxxâç illud 
annotationem esse éjectons cuiusdam, cui apostoli praeceptum 
impense placeret". 

Operae pretium est cum hoc loco componere Ev. sec. Marctm. 
VII: 5 seqq. „Interrogaverunt lesum Pharisaei et scribae: hx 
r/ où TTsptTxroûviv oi fixêtirxl a-ov xxrx rifv icxpiioviv rZv irpsa- 
ßvripuv xXKx xoivxlç x^P^^^ hêlovaiv rhv xprov; i il slwiv xù- 
rcTç ' xxXùç irrpo^iirivvev ^Ha^xTxç TTsp) ùfiav râu ùxoxptrûv, ùç 
yiypxfFrxi ?ti oùroç i Xxiç roîç %f/Afff/v fis rtfiqi, 9 ^î xxpilx 
aùrûv irèppo» xirixa à^* ifiov* fiirviv il aißovrxl fie itidaxovreç 
itixffxxXlxç ') ivrxPifixrx xvipâxav, [i^ivreç r^v ivroXiiv 



l) Excidit, niai faUor, conionctio kcù et coll. venione iaxU LXX nbi extat it. 
iâa-KOVTtQ ivrâXfjuirai àvêpuToiv xat itieta-KaXfctQ^ oorrigendam erit itiaa-KuXfac 



BYANGBLIUM BBC. MARCÜM. 153 

Tov êeoù xpaTiÎTi r^v t »piioa-tv rûv xv6 pÛTT ay], k») 
IXiysv otÙToîç' [ic«Awç] x^eTilre tv^v hroK>iv tov 6sod, îvct t^v 
Txpiiovtv vfjLcov TvipvifrfiTs, Scilicet hic quoque to naxZç male 
pedem intulisse recte observavit v. d. van db Sandb Bakhuyzbn ; 
hie quoque^ ut vides, plausus quern in ora libri Bustulerat ali- 
quis arbitratus lesum de Pharisaeis verissime iudicavisse, in 
orationiö contextum migravit. Ceterum nota tautologiam. vv. 
icpivTfç riiv ivroXiiv tov êsod xp xtsTt € tviv irxpiio- 
fftv TÛV ivê p(!>iru¥ incommodo loco coliocata si abessent, 
nemo certe desideraret. Quid censes, mi lectori nonne haec tibi 
nata videntur ex iis quae continuo sequuntur: àêsTfÎTs t^v h- 

roAHV TOV êêOV , 7vX TliV irXpxiofTlV ÙptÛV T^pVlfTfjTS ? 

Ev. sec. Matth, 1:18 in cunctis libris scriptum invenimus : 
TOV il 'Ii^o'oD XpiVTOv fi yivetTiq ovtuç Jiv, fiv^aTsvêslfffiç Tijç fifi- 
Tpoç avTOv Mxpixç r^ *lâ;0'if(p , Trph vi vvveXielv xvtovc , evpii^ 
h yxffTp) ixow» \ß^ wsvßxTOc xylov] KT6, Qui totum 
locum diligenter consideraverit cum Ybnbma Marklando Bak> 
huyzbnio verba uncinis inclusa a textu aliéna esse censebit. 
Nempe Mariam praegnantem esse e Spiritu Sancto, antequam 
angelus losepho in somnio apparuit — cf. vs. 20: to yxp iv 
avTiß yêyyyiéh ix Trvêv pLXTéç ivTtv àylov, unde vv. seclusa 
desumpta sunt — nee ipse losephus nee quisquam alius ullo 
modo scire poterat. 

Ev. sec. Matth. 711:18 seqq. tradita lectio est: ov ivvxTxi 
iivipo¥ âyxêbv xxpirovç Tovtipovg heyxelv ovil isvipov axvpov Kxp- 
irovç xxXovç iviyxily. [irxy iivipov fiii ttoiovv xxpvov xaxh ix- 
KÔ^TiTxi Kx) €}ç wvp ßxXKiTxi], xpxys XTrh tuv kxpttûv xùtûv 
iTTtyvûffsvêe xÙToùç, Totam sententiam ttxv ihipov .... ßixXtTxt 
post Mabklandum expunxit Bakhuyzenius. Verum quidem est 
arbores steriles excidi solere et in ignem abiici, sed hie nihil 
facit ad rem. Adscripserit aliquis in margine id quod de arbo- 
ribus sterilibus se legisse meminerat Matth. Ill : 10 (JUiivi It vi 
i^lvvi Tfpoç rtfy ^/Ç^v tSàv iivipoiy xeÏTxi * tt xv ovv iivi pou fiii 
iroiovv KXpxiv xxkiv ixxevTeTxi kx) etc xDp j3iA- 
A é T « /). 

Ev. sec. Ltéc. VII : 44 seqq. (verba lesu ad Simonem qui 
eum ad coenam invitaverat) secundum Codd. ab omnibus editur : 

Viû9p (AOl ifl) Xiixç [oVK] iiuKXÇ , XVTVI H TOlç UKpVVlV Ißpi^i 

11 



154 ETANeBLIUM BBC. HAROUM. 

fiov TOVÇ Triixç ko) ralç ûpt^h aÙT\iç i^ifAotÇsv, ^Ikfifii fioi [ovk] 
ïioiKCtç' avrii i\ ciCp" viç slaij^êov, où 3<éAiTé xATot^iXoïi^i fiov 
Tobç icéioLç' ikxicfi r^v tci^ctXviv fiov [oùk] Ij^sirpaç* »uTfi ii 
fiipcfi viXti^i rovç Tréiaç ßou. Ëquidem vero satis mîrari nequeo 
Balionium in calcem relegasse Nabbri emendationem unam 
omnium pulcherrimam, qui triplici negatione eliminata — in 
scriptoribus profanis quoque qnam saepe librarii particulas ne- 
gativas aut perperam omiseriut aut falso invexerint quid harnm 
rerum peritos opus est docere? — venustissimae narrationi 
inveteratis sordibus obscuratae pristinum nitorem reddidit (vide 
id apud ipsum Mnemo8, 1881 p. 283). 

Ev. sec. Liéc, XVI : 20 seq. contra de divite et Lazaro (wt«- 
X^Ç a Ti^ iyéfAari Aii^apoç ißeßXyiTO icphç riv wXav» etÙTOv 
il^KCû fiivoç xxt in-tôufiâv xopravéiivai xTri rûv TniTTivTUV ixh 
TÎjç rpxTi^ijc Tou TT^ouaiou, aWà kx) ol xùveç ipxif^evot xTri^uxov 
(libri variant inter xiriKsixo^, iTriKtixov^ vs piixaxovn IXsix^v) 
[ta fAicif xir oli] Balionius agnovit praestantiam coniecturae 
Peerlkampianae. tx ?Ax)f xùtoû propter partie, antecedens 
iïXKCûfjLivoç temere de suo addiderit quisquis ille fuerit, sive 
lector sive librarius, verbum obiecto suo carere ratus nec 
animadvertens quam commode mente suppleri possit : t« t/îttovta 
xici riiç Tpx7ri^}iç. — Blassium (in editione eius) si audis, 
etiam vocabula ;^opTÄO'^Sv«i xvh spuria sunt. Ceterum for- 
tasse expectaveris: xXXx xx) ^txvtx^ ol xiiveg xTriXuxov: sed 
HABO quoque canes delingebant. 

At lubrica res est et periculosae plenum opus aleae sacros 
Bcriptores emendare velle pbilologo linguae Eebraicae et theo- 
logicae rationis ignaro et in graecitate seqnioris aevi nonnisi 
mediocriter versato etiam magis quam literatis theologis qui in 
hoc studiorum génère haerent et habitant. 

AcL Aposl. VII : 20, ut hoc utar, eruditi lectores bene multi 
offenderunt in verbis: iv ^ xxip^ iyevvii&vi Muvtrij^ , kx) yjv 
àffTeîoç T$ êf^, Veluti Cobetus qui pro x^tsToç coniecit 
iixrbç quoniam adiectivum xareToç cum dativo coniunctnm 
nihil esse videtur; contra optime graece dicitur iêxrhv shxl 
Ttvt f gratum atque accepium esse alicui, Laudat ille eiusdem libri 
X : 35 : oùx hrtv irpo^airoXii^irTiiç i 6iiç ^AA* iv T«yr} Uvn i 



EVANGELIUM BBC. MARCUH. 155 

^oßovfitvoc olvtIv k») ipyx^ifJLiyo^ iiKatoffvyffv ieKrhç xvt^ etrriv; 
monet in scriptura unciali ACT6IOC et A6ICTOC parum dif- 
ferre facillimeqne confundi posse idque manifesto factum esse 
ostendit apud Alciphronem (III, 70), ubi genuinam lectionem 
sine controversia esse: oùniê* ifiolag ivreloç (codd. iêKTÔç) 
oiill ;^â(p/fi^ lÜKow, Primo obtutu coniecturam Cobetianam 
omnes veritatis numéros habere dixeris: nihilominus qui cum 
Blassio (in calce editionis eius p. 99) comparât Ep. ad Ilebr. 
XI : 23 (irlvTêi Mcùvvijç y«vvjftfé/^ ixpiißii rpißfivov VTrh tuv irxri- 
pav »ÙTOu, 3/Jt/ eTiov ivT SÎOV (i. e. xäAJv, /ormosum) ktL), 
quod petitum esse apparet ex Uxodi II : 2 (ko) h yxtrrp] Ixotßi, 
Kxi STiKiv ipfTiV ïiivTsç Vs xùrh àtrTêîov (/ormosum) strxéTrxtray 
xÙTh fAvivxç rpsU), simulque cogitât dativum cum adiectivo 
i^Tiloç coniunctum commode per hebraismum explicari posse, 
quemadmodum e. g. apud lonam prophetam (III : 3) iuxta LXX 
Interprètes iuvenimus: ï} il N/vfi/if Jiv ttôXiç yi.êyxXvi t^ tf^^, 
ratiouibus subductis satins esse existimabit traditam lectionem 
intactam relinquere *). 

Aliud exemplum mihi praebebit Naberus, vir, ut philologus, 
in Novo Foedere emendando saepius et egregie versatus (cf. 
Mnemoê. 1878 p. 370). Ep. ad Heèr. IX : 7 de pontifice maximo 
semel tantum quotannis sanctum sanctorum intrante codd. ex- 
hibent: où x^P^^ ccîfiûtToç (seil. sWépx^Txi) S 7rpov0ip€t ùwip ixv- 
Tov ko) tûv tov Xaov ccyvoiifiiTav, Quid mirum si doctissimus 
quisque philologus suspectam habet vocem xyvSit fAût=zz erratum, 
peccatumt Cum apud nullum alium scriptorem, ut videtur, rm 
àyvoiif^iruv fiat mentio. Naber coll. Act, Apost. XV : 20 com- 
mendat : ÙTrip iaurov xx) tûv tov ^xov ixi^yfißaray atque 
ipse olim cogitaveram de dvof^fj fAXTuv quo vocabulo frequen- 
ter utuntur scriptores christiani *) hodieque utuntur oî Txîhg 
TÛV '£AA)$y»y, ut testis auritus affirmare possum. Cave tamen 
quidquam mutes. Forte fortuna nuper apud Hesychium incidi in 
glossam âfixprâv âxoXovôûv* âyvoijaxç, Hesychium autem 
ut Suidam, Etym. M. alios v. xfAxpTxveiv imperite confundere 



1) Cf. Naber Mnem. 1900 p. 89. 

2) In TulgQ» notai est monachoram Insas: 

v/^/ov àyofitffiût fiii flava V i^^/iv. 



156 ITAÜGBLIÜM BBC. MABCUM. 

Bolere com v. bomerico i/Axpriitv = âKoXouêsh eomüari — partie. 
ofiapTéti¥ occurrit Cl, 438 — vix opus est monere (cf. Ebelingii 
Lexicon m voce). Verum quid tibi videtur? noone bic certißsi- 
mnm tenemus testimonium verbum iyyoily cum derivatis apud 
Graecos aetatis receutioris Tim babuisse errandi atque peccandi ? 

Occurrunt sane bic illic leviora quaedam damna quae vel sine 
tbeologorum ope sarcire audemus. Apud Marcum e. g. lY : 3U 
coli. MaUk. XIII : 31 seqq. in propatulo est triplici dittograpbia 
expuncta rescribere: xxi iXiyiy vag ifiotû^têftêv r^v ßxviXtixy 
roy êeoû; <&rfy> ccg xixxoç *) atyiTSOiç oç , Sraw virxp^ \èic) 
T^ç yS^], fAtxperepoc iràrray tûÎv vfrepfAaTOiif éVr/ T«y éTÎ r^ç 
yiiç JMfi, ôrcty [»"«"Äpg] awxßttiy^^) [xxt], ylvêrai pLët^oy y«vT«v 
rÛ¥ Xaxiyay uri. 

Âpud eundem Vin : 27 seqq. omnes editiones babent : xx) 
i^Xêiy i *l}i9oZç . . . xcù iv ry hi^ ixtipârx toùç fixêifTxç xth- 
Tov . . . r/vft fJLS Xeycuvty ci ayêpwct styxt; ot iê êlirxy xùt^ 
Xiyoynç on *luayyjiy roy ßxxri^ryiv xx\ xKXoi *Hxiay, ixXoi il 
on €Îç rây xpo^rùy, xx) aùroç imipârx aùroù^' ùfjulç il rlyx 
fi€ xiyerê eîyxt; Non me fugit quo sensu iv rfj xoty^ SiaAixr^i 
aliquando usurpetur xùtoç. Cf. v. c. Ad. ApoêL III : 10 ; rerum 
xùroç ixyipira aÙTovç — vertunt: ipse interrogavit eos — in 
boc certe orationis contextu absurdum est Sententia enixe fia- 
gitat: avêiç, rursus, 

Apud eundem XI : 31 seq. (xx) hêXoyi^oyro irpoç ixvToùç Ai- 
yoyrsç' ixy elxufisy i^ oùpxyov , ipêî' itx r/ oùx iinvrsùvxTe 
xùrip\ ÀAA* * elTTOifisy' i^ xyêpèvuy — i^oßouyro roy Xxéy) 
luce clarius est cum minusculis nonnullis ioserendum esse: 
«AA* <£«y> élTOûfAêy idque miror Balionium praetermisisse. 

In Ev. sec. MaUhaeum VII : 9 seq. editur : 3 nç i^ ùfiûv 
iyêptiTroç , ov xhtjffit i yîoç xùtov iprcy, fiii xlêoy iTiiû^et xùt^; 
S xx) * Ix^^^ xhiia-êt , pLfi i^ty ixiiûvéi xùt^\ sed scriptor 
procul dubio dederat: n xx) <él> Ix^by xhiivet. Ceterum eadem 
medicina sanandus est locus parallelus Luc. XI : 11 seq. in bunc 
modum: riyx ii i^ vßuy [roy vxripx'] <«î> xtnini i vibç 



1) k6kx^ codd. 

2) avaßaUvtt codd. 



BVANGBLIUM SEC. MARCUM. 157 

At sunt hi loci, ut quisque videt, sicut alii huiusmodi, 
Synopticonim praesertim , complures, ad intelligendum aperti 
aique perspicui et leviter taiitum contaminati ; unde fit ut 
semel sede vitii reperta nullo negotio persanari possint. In 
abstrusioribus vero et perplexioribus si forte fraudem detexisse 
et verum videre tibi videare, nihil praecipitare praestabit et 
suspiciones tuas nonum premere in annum. 

Ego certe, ne ipse inepte committam quod in altero repre- 
bendere soleo, scidulis in aliquod tempus repositis, hodie satis 
habebo vv. dd. T«y èirmévTOùv toùtoùv wipt iudicio très tantum 
locos ex Evangelio 8*. Marci permittere, ut mecum considèrent, 
nisi molestum est, num mirum in modum interpolati sint. 

Ev. sec. Marcum II : 9 seq. Codd. exhibent : 

ri hrtv eÙKOTrdTêpov ilfnYv r^ irxpxKvriK^* à^Uvral vov »l 
ifAetprlat, i) iWflv îysipe kcù ipoy riv Kpißßxrev aov kcù wept- 
virei] Tva ii eliyJTe ?ti i^ouvlav Iz^^ ^ ^'^^^ '^ov »yôpairou iCpti- 
ycti ifixprlxç M t^ç 7^^ 9 [^iyët t^ irapa^^urtxa'] ffo) 
Xiyoa' iyupi , ipov riv Kpaßßarev ffou ko) livûtyt eîç tov oTxiv 
(Tov ktL *). 

Quem tandem usum iv rolç ŒVfA^pct^ofiivoiç habeant ty. 
xiytt r$ iFotpoLXuT iK^ haud facile dixeris. Quin prorsus 
supervacanea sunt. Quemadmodum enim, ubi 7voù li iiHire ait 
lesus, sane quam absurdum fuisset in media sententia inter- 
ponere rovro xiy€t roTg y pafjLfAotrëvv 1 vel simile quid, 



1) BuLSSTUS hQiic locQm secandam formam qoae videtar Romana, ita constitoit: 
r/va ^i c{ vfi&v rdv 'rraripu 6 vlàç atr^a-tt /^dt/v, nat ivrt îx^^oq ^^tv abr^ m- 

2) Similiter, nisi quod initio post ▼. f?Tf7v melius omittont r^ '/rapxXvr xt^: 
Mütlh. IX: 5 seq. r( yap iartv iVKO^unpev tlfreiv à^Uvraf vov act àiiaprim^ 

^ tlxt7v Hyitpt xai irtpfjr&rti \ /v« ^à c/d^rf Hn i^ovvieev lixtt i vfàç roC Mpatfrov 
CT/ rifc y^Q â^tévat ctfjutprfac , [rart Aiyêt r^ ttoc pei^urtKia']' iyepùitç ip6v 
a-ov rtjv JcA/yifv xat V^ecyt iîç rdv oIköv a-ov. 

Lue. V . 23 seq. r/ ea'r)v tvKOxunpov tlirtlv à^éuvra/ a-ot al âfiaprixi a-ov ^ 
tixtlv 'éyttpt Kult xipiTrànt; Yva èi stè^n Hrt ô vidç roC àv6pu7rov h^ova-iav 'éxt* 
CTi rifc y^ç à^iivott dpieipr/ecç [sTtsv r^ vapaMÄVfJiivifi']' voi xiyw 'éyttpg 
tuet Up»ç rd xAiy/3<^y O'ov Toptvov tlç rb¥ oÎh6v a-ov. 



158 BTAüGBUn SBC. XABCTV. 

sie, cum dich vo) ^iyv, nemo sanas non sponte intelligit ad 
paralyticam earn verba tacere. Accedit quod „ut autem sciatis 
Filium hominis habere potestatem remitiendi pecoata in terra , 
ait paraliftico: tibi dico : surge etc." admodum vitiose dictum est. 
Emblema >Ayti rx xxexi^vrtx^ «quo deleto ad sententiae 
integritatem nihil quidquam deerit> imperito lectori debemus, 
si quid rideo, qui orationem non satis firmiter constare suspi- 
catus pro sua graecitatis facultate fulcrum addidit. Ceterum 
quod eadem fere verba eadem perversa sede etiam apud Mat- 
thaeum et Lucam occurnint , id commodam habet explicationem , 
si recordamur plurima passim per leetores et librarios ex altero 
in alteram Evangelium invecta esse '). 

Ev. sec. Mareum 1 : 27 (cf. Luc. IV : 36 *) nee non 31 seq.) de 
daemoniaco quodam sanato in libris exaratum est: 

xxi iiifißiijxv ixxyrii t Sjre vwl^tirsTv xùroù^ Xiycrraç' ri 

l^TtV TGÎJTO; [ilixX^ XaiVl}] XXT iÇcVVlxV KX) TOÎÇ TVêifJtaVt 

Tolç âxxtxfiToiç iiririwBi xx\ ùtxxcuouviv xùt^. xx) i^ijkiew if 
ixey, xÙTOÛ eùivc txvtxxsv fU Sxsv rtiv Têpixospov rij^ TxXiXxixç, 
lure rogaveris uec dubito quin S. Scripturae interprètes saepe 
frastra quaesiverint quid hic sibi velint vocabula inclusa. Cedo, 
quaenam hic nobis nova ^öff^riÄa significatur? Fecerat miraculum, 
spiritum impurum eiecerat Dominus: praeceptum vero dederat 
nullum. Itaque necessario concludendum est vv. iilxx^ xaivm 
a textu aliéna esse. Detexisse autem mihi videor unde se in 
hanc sedem insinuaverint. Non nescii sunt quibus codd. MSS. 
complures versare contigit, saepe fieri solere ut lectores quid- 
quid in quocunque génère rerum sibi notatu maxime dignum 
videretur, in ora librorum breviter indicaverint. Sic, ut supra 
ostendimus, ut nobili loco nos attendere moneant, apponunt 
xxXâç, ipSâç, ùpxTov; sic interdum satis pueriliter adscribunt: 



1) Cf. Blassii Prae/. ad Ev. sec. Lucmm p. xnr seq. 

2) Luc. IV: 36 hierere me fateor in Terbis r/ç 6 Atfyoço^roc; ot omnia 
recte procédant, vide nom coll. ▼. 31 seq. {xaù lurHfAJrv Wç Kâc^pvaoCfc leéXtv rifç 
TotktKxia^. Kxi Sfv iiiâvKuv alrov^ iv to7ç TaßßxTtv ko) l^rr Air rrovro Iti rf 
hèxxv '^^o^t '^^i ^v i^ova-fa tfv é Xâyoç ccvroC) forsitan transponendam sit: 

Kxt tyivtro Sdifißoc Iti xâvrxç km TVvtXâXovv vpoç iAAifAov; Aryovrfç* r/ç 6 
XàyoQ oZroQ hv hj^ov r /x xxt èv¥dfiti Un êxiràmt roiç juuiSipro/ç xvtvfixTi 
K3Ù è$rp;(<ovrxi ; k3Ù il^txopivtro JfX^ç Tfp) cùroU iiç xâwrx tôttoy rîfç xtftx^fov. 



EVANÖELIUM BBC. MAROUM. 159 

yvufJLixiv, i^k^iyoptkév, v apoi filet , ivoplx, ^éyoç , ii^yvifAirioy et 
quid nou? hand raro etiam ipsius scriptoris verbis plerumque usi 
paucis complectantur sententiae caput, cardinem quaestionis, 
summam rerum in orationis contextu expositarum sim. 

lam operae pretium est cum loco nostro componere id quod 
paulo supra (v. 22 = Matth. VII : 29) narrât Marcus : Jesu Ca- 
pernaumi in synagoga docente, inquit, auditores „percellebantur 
super doctrina eins: docebat enim eos ut auctoritatem habens 
et non ut scribae*'. Ecce verba quibus, nisi egregie fallor, 
probabile est lectorem quemdam annotatiunculam allevisse in 
hunc modum: 

fv yàp iiii^KOùV xÙTovç iç àÇou^lav 
ix^v x^' oùx dç ol ^pcùfifictreTç, 
Quid deinceps factum sit fecile intelligimus. Scilicet librariorum 
Bocordia more suo codicem, ut erat in ora hic illic paucis qui- 
busdam notis instrnctus, fideliter sane sed negligentius descri- 
bentium, futilis annotatiuncula in margine primum paululum 
descendit, deinde alienissimo loco, ut fit, irrepsit in textum. 

Tertius locus mea quidem sententia manifesto interpolatus in 
eodem Marci Evangelio legitur VII : 18 seq. (= MatiA. XV : 17 
seqq.) „Nihil est extra hominem , dicit lesus , quod Ingrediens 
in eum possit eum poUuere". 

Marcub Matthaeub 

où voeln 7t< voiy to l^uéev où voeïre Srt irav ri elwo- 

êi^^opivéfifvov €]ç rhv ivipcûTTOv pevéfievov eU ri ^réfia , tU t^i/ 

où iùyarai otùrh xotvûû^ai , Su KOiXlotv x^P^^ ^^^ ^'^ à^sipûy» 

oÙK êhvopetieToti xùtov fU rtfv ixßi^^eTott ; ri ii ixTropivé/nivct 

Kotpiloty iAA* b]ç r^v KOiXiotv, ko) ix rod vréfAXTOç sk rviç xapilctç 

eU fèv i^sipâvct iKTopsverat i^ipx^'^^t , KixeJvet KOtvoî rèv 

\_xottctpl^CQV^) Trivrob rà ßpa- ivSpaTOv. 
/xätä]; iXs^êv ii Srt rè ix tov 
âvépéTov ixTopevéfisvov, ixtlvo xoi- 
vol riv âvêpairov. 



1) xa^aptl^Mv ezhibet ▼etastissimuB quisqoe codez; Kadatf/^n cod. Begae Cantw 
brigientes saec VI; nccôcep/Çov libri saec. IX compluscoli. 



160 BYAHGKLirM SBO. MARCüM. 

Primo obtata qui hoc agit, perspicit yt. xatapH^av vivra 
ri ßpufixr» in sententia omnino non habere quo referantvr. 
Plane absurdum igitur est quod uerbum verbo latine redduut: 
non etiim injredltur in cor eins sed in vent rem: et in s sees s urn 
abit pur g ans omnes escas. Qallice autem qui vertit: parce 
que cela n entre pas dans son coeur, mais çu*il va au ventre et 
qu'il sort aux Heus secrets avec tout ce que les aliments 
ont d'impur, is circuitu usus, ut vides, scopulum caute vi- 
tavit. Alii interprètes aliter: in loco impedito explicando frustra 
se torquent omnes. 

Hic mihi cum Nabero res est. Rectissime, ut arbitror, Naber 
qui semel atque iterum de hoc loco disputayit Mnetno9, 1878 
p. 95 et 1881 p. 281 : „Participium illud xaiapl^av non habet 
quo referatur itaque correctum fuit ut esset xaiapl^et vel icä- 
tapl^ov**. In ceteris vero a viro eruditissimo et sagacissimo 
dissentire liceat. 'jcàuret rcc ßpufiara necessario coniungendum 
esse cum verbo ixTopsùêreu censet Naber ideoque sub scriptura 
Kaêotpl^av aliud quid delitescere suspicatus est. Cum autem ad 
verbum iKvopsvêvèxi satis bene conveniat adverbium ^upci^e 
{foras) — id quod idoneis argumentis demonstrat — pro ix- 
vcpiùsrxt xalxpU^av commendat ixiropêverxi êvpa^e, Quodsi 
rogamus quid vocabulornm tantopere inter se dissimilium per- 
mutationi ansam dederit, respondet antiquum adverbium êupa^e 
— pro quo semper et ubique IÇa dicebaut homines recentioris 
aevi — a scriba qui quam vim haberet ne coniectura quidem 
assequeretur, temere refictum esse in verbum bene graecum 
quidem, sed quod huius loci non esset. 

Hoc vero, ut dicam quid sentiam, vix credibile est. Ut 
éùpai^e illud saeculo IV p. Chr. n. e Qraecorum loquendi usu 
prorsus evanuerit: attamen quid êvpx esset, credo, ne tum 
quidem obliti erant homines; rà iùpatev Synesio (Ep. 45) 
sunt externa bona; pagani et gentiles vel saeculo duodecimo ex- 
eunte Const an tinopoli vocabantur ol êùpxiêy. Quin ipsi librarii 
interdum priscnm vocabulum per î^u interprétantes documento 
sunt TÖ êvpxi^s sibi non monstrum lectionis esse at multo magis 
verbum obsoletum quidem sed tarnen, ut a êvpx derivatum, 
satis darum et perspicuum. 

Equidem ad vv. xxexpH^a iriyrx rà ßpwfjLXTx primum omnium 



BTANaSLIUM BBO. MAROTJM. 161 

rogavi: i xaictpli^av ovtoç tU hriv; ad quam qnaestionem coll. 
AcL AjposL X : 15 de Petro visione animalium piirorum et im- 
purorum tacto (« i êehç iKotêipivev o-ù fih xolvov) utique 
respondendum esse videbatur: avToc i Kvpioç. Quodsi verbo 
4*êxpl!^eiv ipse Christus pro subiecto est, quid inde sequitur? 
Sequitur profecto verba quorum apud Matthaeum nullum vesti- 
gium appareat quaeque cum praegressis neutiquam cohaereant, 
ab orationis contextu abhorrere. Interstrepit , ut opinor, et vo- 
cem suam nunc in medio Evangelio interponit aliquis, qui in 
margine exemplaris sui summum et priucipium eorum quae 
discipulos docere instituerat Dominus — erat haec quoque xatvii 
itiatx*! — sic breviter sed verissime comprehenderat: (.Dominusy 
purgat amnes escas: xcùéccpiÇcûv (vel xctôûtpil^ii) irivrx rà ßpafiAva. 

AD PLUTAROHÜM. 

Numa 9 (Sint.). Nominis pontifex ridicula datur etymologia : 
est potifex, eiusque compositi primum haec profertur explicatio 
ut homo potens eo significetur. "Ertpoi ii ^ct^i vphç ÙTsÇotlpefftv 
yiyoyivoti rouvofta TUvivvotTUv, Immo vero t«v âivviruv: potifex 
enim nunc dicitur qui /acit qfwd potest : ei ergo „impossibilia** 
demuntur, quod disertins etiam demonstratur sequentibus: &ç 
row vofioUTOv ràç iuvotràç iTrireXelv Upoupytotç roùç Upeîç xéAétî- 
oyroÇf otv ii Jf r/ xikufia fuît^ov où avxo^ctuTOvvTOç , 

Numa 20 (Sint.). Numa régnante per totam Italiam quies erat 
et feriae; ipsius Numae sapientia et iustitia omnia pervadebat, 
et quae erat in ipso serenitas, ea in omnes partes diffundebatur *), 
SffTe xct) riç iroi^Tixàç ivtpßohac ivielv irpiç rviv rére xotrivTaviv 
xiyouviy iv ii viiotpoHroic Trepirx^iv ciiôàv àpax^àv 
ipyet. (Sequuntur alii poetarum loci in eandem sententiam). 
Ipse, ut opinor, Plutarchus déclarât ne versus quidem poetarum , 
quibus plena et perfecta pax depingitur, sufficere ad laudandam 
Numae aequalium felicitatem; non alii hoc ei dixerunt. Non 
enim Plutarch! tempore saepe homines loquebantur de Numae 
regno. Ergo pro xiyov(n rescribamus Xiyoùirxç: sic demum 
recta poetarum loci annectuntur. J. J. H. 

I) hax'^M'^^i ^x ^K^P^ Bryani emendatione pro ha^xofiévtiç. 



OBSERVATIONES CRITICAE 

AD 

LUCIANUM. 

SCRIPSIT 

S. A. NABEB. 
(Continuantur e pag. 22). 



« ♦ ' 



Vitarum Audio, 

§ 1 : MfryLVi^oLc vpérspov aç eÙTpé^uirot ^avovvToti ko) ort 
ir><€lçovç ixi^oyrcti. Praestat: sùirpo^onriraToi. 

§ 3: Koi }^ yéfAifrov tiivi K£K»Sdpicti fie. OptimuB Codex <^ 
magis ducit ad iKXixaicipSat, Cf. §18: iKKotiapatrov 
ßlov. 

§ 8. Diogenis verba sunt: tout/ fioi Xeovrîj. Adscripsit quia: 
rh rptßdviov, recte ad Bententiam, sed inutiliter. 

§ 9. Rogat emtor: ttûç tovto ^iiç ri fih ikyeTv ßxctyotifisvoy ; 
où yàp x^^^^^^ ^ Kxpißou iipfict tts ptßi ßXif fixi. Multo ele- 
gantius erit: veptßeßXijvofAai. 

§ 10: ovTùQ yàp iiroß^^iy^^ovrctl va k») iyipelov ùiro^iiypoyTat, 
Praestat, opinor, viroßxi^ovr al vi, 

§ 15. Socrates professus fuerat se optimum fore iuventutis 
praeceptorem : A[Aix§i x£y viri rotirh Ifiiriev (loi KxraKiavTctt , 



LTJOIANTJS. 163 

àxovo'yi etÙTÛv XêyévTuv fitfiiv ùt* ifiov ietvov wctieîv. Oui emtor, 
iviçat Xiyêiç, inquit, ri Tctiiepotçvfv tyra ßij vipa rHç ypvx^Ç 
ri 'jToXvTrpayfAOvêîVj kx) rxïtrx lir" i^ovffixç. Et hoc quidem recte, 
sed languet quod adscriptum fuit: ùri rû aùr^ IfAxrlc^ xara- 
xeifjLëvov. Ducta haec sunt, uti vides, ex Platonis loco in Symp. 
p. 219 B : ifi^ii^ctç rb ifiirtov ri èfixuroû rovrov — xcti yàp 
jv %é/iC*«i/ — viri riv rplßoiv» Kxr»K^ive)ç riv rovrovl , inpißa- 
Xùv rà x^^P^ roiircf) r^ iotifioylcfi ùç iXijêûç xcù ictvßctc^ xare- 
xiifmv r^y yvx6* ox^v, quae verba dum describo, satis mirari 
non possum, quomodo Alcibiadem deorum hominumque non 
puduerit talia narrare, etiamsi sciam eum ebrium fuisse. Eodem 
Platonis loco cum alii usi sunt , tum ipse Lucianus Amor. § 49 
et 54, cf. Cobeti Var. Led, p. 150. Tale veaticontubemium, sie 
enim Petronius appellat, memoratur quoque Alciphr. I. 31: 
xnri rovßiv iiyiira KotßUßivii ;^Aaw3/oy ro A/rdv rovro et Athen. 
I p. 23 D, ubi teste Aristotele Tyrrheni iei'jrvovffi (lerà. y^vctixSsv 
!)vi r^ aùr^ ißarlcfi, Sed diversa ratio est eorum quae Lysias 
habet in oratione adv. Alcibiadem I § 25, ubi legimus Alcibiadis 
impuberem filium cum Archedemo perpotavisse : wo^Xuv ipûvruv 
linye vvi rû ctvri IfjLxrlffi xctraxilfievoç , Ixifia^i il fitS* 
fifjLipxff, quae ita eduntur ex Dobraei coniectura, nam in Heidel- 
bergensi libro est : ùto r^ »ùréfiari. Sunt etiam aliae coniecturae : 
iri r$ »vr^ cpäßxrt , cpußxrsT , etfiari , olxiifAxrt , ieräßari , 
quas omnes cum contemtu abiecit Gobetus post Orat. Inaug. 
p. 88, sed septendecim annis post, quum Lysiam edebat, Do- 
braeum secutus est. Quam vellem scire, quid iudicaturus fuisset 
de mea suspicione: iir) ry «üt$ cpafAxri, h. e. uno in lectulo, 

Piscatores. 

§ 14. Est Lucianus secundum Platonem vivrav Upo^ixav 
atre ßicaroc , sed rectius dicetur iveßicepoc, Discrimen 
apparat. 

§ 19. Nee magis Lucianus fuit ^ôpoç ruv 'EwevCPpartUcQv, 
sed 'ETev^pctr tiûv. 'ETsu^pxrßat nunc dicti quemadmodum 
Evvxrpiicti, 



164 LUOIAKUß. 

§ 27: xa) ri i^iovfiev rt fiupfiaeiw tiizTv. Prorsns necessarinm 
est Tißapij^at, cf. Beitz. p. 481 Ed. Bip. 

§ 34. Ridentar philosophi ad divitum mensas adhibiti, iripa 
Tov KaXSàç ix^^'^^Ç ifACpopoùfjLtvoi koù fAifA^lfAOïpot cpcttvéfiêvot xx) 
iTi Tijç xv\txoç àrepxfi x») œtuià 0iXovo^oÛ¥Teç xaù riv ixpctrov 
où ^ipovTiç. Ultimum hoc nescio quomodo mihi displicet. 
Sunt Uli Yoraces et ultra quam decet genio indulgent, sed 
temulentia nunc quidem non arguitur. Malim: tov ixpxrov 
poCpovvreç, 

Cataplus. 

§ 1 : lç< rd iropéfAiïov rp)ç iitf rtjiMepov iv »TurXsuxiv et t 
iuvifievov, Malo : itavevXivxipxt , coll. § 20 et 21. 

§ 29: ieiiatûj fzsfivti f^ivoç Sv lîrpa^e irapà riv ßlov. Sup- 
plendum : fiefivfißivoc (à t /). Aliter Hartmannus Stud. Lucian, 
p. 64. 

De mercede conductis, 

§ 7 : hctffi yàp iv t« rux^îy Tijfv hàxu7iv tov ipuTOç yivyivo- 
fiivifv * raurtfv ovv àx oxXilovv i xx) l^ti\orùxuç ^vXirrovri. 
Verum si quid ^vxiTToizev, non excludimus, sed occludimus: 
unde praestare dixerim: xxrxxXeiovvL 

§ 12: ivvéijaov xvipx iv ßx6il xuyavt xx) iroXiqi r|} xefAip. 
Immo: h fixésl (r^) xûyun. 

§ 17: toDto viplIv xpiç rolç xWoiç ietvo7ç iXslTero. Verum 
esse coniicio: ieivév. 

§ 17: xxhoi ri içiv i^' OTCfi xpoTtfiavTxt lißcov; où ßtißXTix 
iùçifvx xiyovTêç clovTxl Ti TTxfAfjièytitç Ù0€\t7v; Fritzschius rec- 
tissime sensit hic aliquid déesse ad loci integritatem , sed quod 
expuncta negatione in textum intulit: fiûv ptifixTix, in ea re 
eum ratio egregie fefellit. Latet vitium admodum vulgare: oî 
p^ifixTix. Verbum non addam. 



LTJCIAlfUß. 165 

§ 20: (Tcilvetç 5' oßa^ riiv yToV;^éa"/i/. Stulta lectio est, nee 
qnidquain proficitur Fritzschii coniecturis: vAivtic 5* o(jL<aq vpoç 
T^v viréffx^ffiv vel ö"«/v|j S* ofjLCiç riß uTToax^^^^' Aliunde affertur 
varia lectio sTratvgîç eaque mihi verissima videtur. 

§ 20: eWàv ixix^^ov xa) ßiXtca irpiç rotç ^iç èxeivctç eXyrl- 
htç. Bectius erit: irxpk riç aàç ixftvxç iXTUxç vel fortasse: 
nxiça Tfiàç. Ânceps haereo utrum praeferam. 

§25: av fjih yip svêxa râv (Axé^ fjt^irav iiriuvßslv ^ijffctç 
Tûtpel\ti^i as, èxiyov otùrf ßiXst. Cobetus in Variis Leciionibus 
p. 296 delenda censuit vocabula sysxa. tûv ^xiiifiiruv, qua 
coniectura •Fritzschius scribit se nihil vidisse infelicius. Scilicet, 
ut pergit scribere, Lucianus utitur pervulgata attractione, pror- 
8U8 ut Sophocles in Antigone vs. 400, ubi Scholiasta versum 
Cratini apte contulit. Sunt, fateor, huius constructionis alia 
exempla, sed nil tale locum habet in simplicissimo minimeque 
fucato diceudi genere, quod Lucianus sequitur. Id tantum con- 
cedi fortasse poterit genuinum esse svexx, sed vocabula tuv 
liMtfifJLiray male abundant. 

§ 26: où fiMy oùV if «AAif vßpic »ttsçiv, äAA' oöre aov ix^'Ç 
fiivoç, xri, Etiam pueri qui primum Horatium perlegerunt, 
proverbium norunt ab ovo usque ad mala, h. e. inde a principio 
usque ad finem. Itaque obscuri nihil habet quod iocatur Cicero 
ad Fam. IX 20: integram famem ad ovum affero. Etiam Graeci 
hanc morem cognoveruut, quamquam nostro palato minime 
conveniat; legimus certe in Lysistrata: xxv q)èv $ ßijxov xiß^, 
K/vifWf tout) yêyoïTOj ^^frL Nee tamen minus incommoda est 
ovi mentio; cur enim Graeculo illi denegabitur ovum, cum 
tamen apponatur veoTTbç ^ßhofioc tj ^»TTot Tic ùxéaxXvipoç^ Quid 
ovo villus? Aliud quid latet. Aqua nivea est, quae convivis 
praebebatur, de quo more Athenaeus pluribus egit p. 124. Strat- 
tidis fragmentum est: 

olvov yàp irtiîv 
oùY àv iïç ii^xtTo tepfiiv, iwà toXv TOÙvcttfTtov 
^vxif^^yov h r$ ^pictTt xa) ;^<^y/ fisfAiyfiivov. 
Pariter Alexis: 

xct) ;^/Jy« ßiv viviiy Totptffxsvi^Ofjtev, 



166 LüCIAJflJB. 

Âthenis nix interdain deficiebat; yide modo Xen. Memor. II. 
1.30: Tov Hpovç ;^i^v« inpiiiovax ^^tsJ^, itemqae Eathyclem 
apad Athenaeum ibidem: 

irpâroç fiiv oJiev ft ;^i«y iç àvlot, 
nam hoc malo oliev, cum eÜBv edi soleat. Contra Romae, ubi 
conviyium habitum quod Lucianus exagitat, iixopia ^uxP^^ 
miyuv ToAA^ xa) ;^/^yo^, ut Ghilenus scribit t. vvvi. (fiotpfji,. r. 
xark réieovç. Ed. E XII 508, quem locum Friedlanderus mihi 
indicavit. Hinc rescribam: iAA' oötb %/rf/ ix^iq fiivoç estque, 
uti vides, unius literulae mutatio (HION — XION). Graeculus 
yile potat olvxpiov modicis cantharis; ab initio sane nix ei ap- 
posita ftdt; tanti enim res non est quae abunde suppetebat. 
Sed miserum hominem famuli negligunt, praeterrident et nivi 
iamdudum liquefactae non novam substitnunt. Eiusdem negli- 
gentiae luculentum exemplum apud Athen. 1.1. : Kûtxxiçparoç iv 
ißiofjufi ^vfjtfitxruv ^iiffh, àç êçtûptevoç icxpi Ttvt ^ifi^avUtiç i 
T0iifT^ç xparatov xavfiaToç apoL xa) râv ohoxà^^ '^olç xXXoiç 
fLivyéyTay, aùr^ Y ou, ixtfTx^^i^^^ '^i^^ to iviypotfißa , quod 
non opus est adscribere. 8ed aperta res est; cf. praeterea Neu- 
mann. Physikal, Geogr, p. 61. 

§ 26: ri yàp rû fiiv ùirip ve r^v Xoirelix xxpeçivxt , sç 
iv iirxyopBÙvifi è[i,^poiftevoç , ai y outu rxxioiç Txpxipx/MsTv, 
rivi (popjfràv iXevUpqi xifipi; Adscribit Fritzschius: „patinam no- 
minat pro patinae ministro", sed haec durissima metonymia est. 
Lux orietur si scripseris: icxpiqxvxt. 

§ 27 : vie* aliovç xxrxifivxùç çivetç dç ri iïxiç xx) vexurèv 
olxTeipuç. Commonstrare haec verba poterunt quid verum esse 
censeam Ver. Hist. I. 30. Ingens bellua in mari apparuerat: 
^fieU fih ovv rb vçxtov xXXijXovç Trpoffsixévrfç xx) inptßxXev- 
reç ifiivoftêv' ri i* ijiff Txpijy. Quanto significantius erit: 
içivofiiv. 

Apologia. 

§ 3: If hopix iroXXn xx) ^ ifùTretplx rûv rpxyfiituv. Nonne 
praestat TotxiXtil 



LUOUNUS. 167 

§ 3 : xxrà vavTOv i EêX^spoCpévriiç ysypoL^ùç ri ßißklov, Arti- 
ealam delendum esse ostendi Mnem. 1899 p. 163. 

Hermotimu8, 

§ 8: iiiri S ri Ka) hiynç, Legam equidem: tixeiç, 

§11: T0AA« Kot) ftévov ipitß^ votpotXotßoiv rot Kpia. De eo 
more iam dixit Solanus et post Solanam Fritzschius, sed ut in- 
tégra sententia sit, snpplendum : fidvov (pùx'O àptdfjt,^, 

§ 19: âvipiivrav rctùniv i^irccŒtu xiyetç. Relege totum locum 
et mihi, uti spero, assentieris insiticium esse quod adscriptum 
est : rifv i^è rûv o-;^!} Acir^v. Itidem paulo post interpolatum est 
oî rv^xol, sed hoc Schwartzius iam yidit Mnem, 1885 p. 440. 

§ 32: i yàp iiii^KotXoç KcixiTv» fiêroùÇù iti^etfft irpiç vifiSiç 
xa) ivarpivei yi »ùrà Tpovêi)ç aùré^. Quantum video, 
Fritzschius vulgatam scripturam frustra tuetur, nec concedam 
participium tantumdem valere quantum h Trpoaôiixiiç fioip^' 
contextus aliud quid postulat. Latere dixerim: ivriirap»t§)q 
air à, nam nominatiyo xvréq locus non est. 

§ 34: i UXiroiy V iv fiot ioxeî xaù it^yii^afféotl r/ râv ix 
ZtxiXiaÇf aç iv ftiùç rà ixeî irXeîça. Itaque Plato aliquid nar- 
raturus est: quid tamen sequi tur? r^' yàp ^vpcùxoal(p TiXuvt 
(pctvi iuffcûiêç €Îy»t ri çéfia, xri. Âpertum est requiri: (pfi^et, 

§ 59: on »HofioXoyoùfiBvov vpàyfix Xaßoov xa) yvûptfiov 
Ziratat rèv oJyov eixil^eiç otùr^ rà ivoßoterarot. Hic levé est 
expungere riv ohov, quod inutiliter additum est; sed quid est 
»veoßoKoyoufAevovl Âmplexus est Fritzschius Bekkeri correctionem 
xvêiç ifjLoKoyoùfiBvoVi sed obloquitur Madvigius Advers. p. 686, 
qui commendat ivSofioXoyoùfiivov, Neutra correctio mihi arridet. 
Gontuli in eadem paragrapho post pauca: riv ohov (pviç riv iv 
râ icittfi aùriv ctùr^ Sfioiov iJvctt et § 74 : ^y r/ roicdrov Sfiotov 
Tapaêeupiiff^q aùr^ et omnino verum esse suspicor: Srt ctùri 
xùr^ ofjLotov irpàyfA» Xaßiv. Poterit tamen mutatio paulo 
violentior videri. 



168 LUaAKTB. 

§ 61. Certiad est interpolata verba esse: âuFm? fiiy yap {i 
Ttf» Sx>x7ixif tUsc) to ifitßxXXsfiePSP CÙ 9V9ê7xf9, âX^à itippêi 
iùé-jç' hribêt> ^i ^y xd>.^^ ri, tXîo rs Xsit99 yiywerai. Ipsa 
imperfecta vwfêJxf* et itippsi iam debent offensioni esae. 

§ 68: éxKXi xps3f/<^^iyri ttxskzvêêt> S^Têp ri wpaßara, 
Haec dam scribebat Lncianus , eum ante ocnlos habuisse dixerim 
Platonis loeaiti Pbaedr. p. 230 D: xvTëp si rk Tënû^ra êpift- 
fixTx tx>,kh¥ 9 Ti>x KxpTow wpovêicTTtç iy6v€t et pamm abest 
quin credam corrigendum esse x povëtvéiifrt. Luculenter de 
hoc yerbo fiuhnkenius scripsit ad Timaeum p. 136 multaque 
alia praeterea TpcviTê/iJTpiist Cobetus h r^ '^Pfti Aoyît^ p. 509. 
Scio quidem Hemsterhusium apud Buhnkenium tueri vulgat&m 
lectionem xpcietzéépTi yereque scribit utrumque recte dici êxk- 
xhv rpsvêiiiy et éx>j^v Tpchixvùifxt , sed quum evidens sit Pia- 
tonis imitatio, dixerim Lucianum dediese Tpoveivtiyrt. 

§ 68: àotxàç hfi — xxKapup m) iir* 1x^9 rxpxTorapilqL xt- 
^vKûTt Kx) Tpbç xÂv TO Tvêop KXfATTOfiha. Xotabile est eandem 
proverbialem locutionem inveniri apud Lucam Ëvang. VII. 24. 

Zeiuns. 

§ 3: tvfXëtx¥ 'lirvoKirrxvpov i ZéûÇiç êToltfVsv, Ârridet: 
ivivémvêv. Sic rnç ivnoixç ri ^hov dicitur § 7. 

§ 7 : xÙTOÙç iax^^^^ ^ xtTiteviç xaivli civx xx) axxyei rijç 
rix^^i t ^^ ^^ Txpèpycp riéiaéxt Ttfv axplßfixv rSn xpxy pLxr uv. 
Hoc quid sit non concoquo: intelligam: rifv ixpißttxv tûv 
ypxfiptâv. Itemque paulo post: t^v xxpißtixv rûv Ipyoav 
TxptvloxifjLil 4 riiç ÙToûèffêuç xxtvorofjLix , fidenter utar prorsus 
eodem remedio. 

§ 11: aï^x^^^f^^^^ ^^^9 ^ çpxTtSîTxt, Indicativo opus est. 

§ 12: Tx y ixxx fiiniv ipx rf ZevÇih ir iirolfirxi. Ele- 
gantius scribetur: xërévuirxi. 



LUCUNUß; 169 



Harmonides, 



§ 2: 01 (ih TokXo) $6 »Tai Iva^i Kporvi^al Tron. Melius in- 
telligain: flàiavt. 

Scjftàa. 

§ 5 : vifAi^e ri xe^iXxiov ^Sif ctv iiiivai rSùv r^iis iyaêuv, 
Otiosa est particula iv * simplicissimum est corrigere : ii€ tiivoti. 

Q^omodo Âistoria conscribenda. 

§ 1 : fi£Çfi jfv )f T^A/ç âxP^^ XTT ivrav ko) ^eirräv. Lectio 
est aperte yitiosa , cui Fritzschius transponendis vocabulis frustra 
conatus est mederi. Corruptelae sedes est in ipso a-jrivTcov, quod 
equidem refingam ut fiat: ireptTObTotivrav. 

§ 2: i iciXsfAOç i irpiç robç ßxpßipovc x«< ri h ^Apfievt^ 
rpavfùa xa) xi vvvfx^^^ wxä/. Verum est: in Armenia clades 
accepta fuit , de qua clade Dio Gassius retulit LXXI. 1 ; sed 
minus recte perpetuae yictoriae cum clade sie simpliciter copu- 
lantur. Plackt: ri h ^ApfLtvitf ç pdreufia. 

§ 4: dç ftii fiévoç i^avoç eltfv iv ovra Tro^v^ivcp t^ xatp^ 
^ifSé avirep xafziKOv iopu0épij;ix ksx^v^Ç (TtUTr^ 'Txpa0epolfiiiv, 
TJnice commendo: t^ X^PV idque etiam Jongio persuasi ve- 
rum esse. 

§ 16: àp^ifAivoç iv rf ^lait ^uyypdCnv, oùk ojy S ri ié^av 
aùrlxx fiiXct iir) rijv KOtviiv fiiTÎjXêsv, ItjrpiKfiv ßiv Xiyoov xxi 
Xilptfv Tta) Sxév» xa) voûaoi, Gorrexit Dindorfius yripifv, sed 
'jrirpuiv longe verisimilius est. 

§ 17. Becte scribitur: iiévç iv rg Trpùr^ rov irpooi filou irepiéiu 
vvntpârtiŒB rohç avxyiyvi^xovrac xéyov viv^o^ov itemque post 
pauca: rx iyx&fiia ^oprtxà xa) xofiii^ ßufAO^oxtxi t oùx àffvX- 
xiyiça. ßivrot «AA« avvijpurytßiva xixeîva , sed quod interpositum 
est: !xaç iv i^xvn ax^ptotn ffvvijpdriiro xùr^ ri Trpoolßiov, 
praeferam: vuy xexpérfiro, quemadmodum est Eun. 13: xa- 
rnyoplxv vvyxportî. 

12 



170 LroAîçrB. 

§ 20: h-i a Kjti h Tx ri» 9tx^ àfiêfi^ tcvto fith »ai Tapa 
TA yeypxpLfii>* h ral^ tx> i^x^ynrv mçskaîç hlnövaro» Imo: 
iris rà y€y:x'u,'Ma et apparel etiam reteres novisse quid esset 
wk^miir comm^ ■« ^v/:V/i«. quod argameniam nuper strictim attigi 
JtfÎKv. 1S99 p. 291. née qoidquam est cur hxsce diebus hoc 
miremnr, quam aride sciscitaniess numqoid novî ex Africa, 
adulterata niXty^^fcara nos ludibrio habent semperque , dmn 
secondiâ rebus metuimus » speramus magis quam confidere au- 
demu5 N;sv» irrt m» consedisse Praetoriae '). Ceterum de Par- 
ihica Tictoria literas laureatas Aridii Cassii Bomam attulit 
lucius Maximus iribunus. ui scribit Fronto aJ Amie. I 6. Hoc 
qoidem Maius vere: sed Lucianus in Universum ridet duces 
gloriosos et mendaoes: hino plurali numéro rxv àpxi^'^^'^i uon 
rzït i^jf^rvr:;* nec supra cetenos nunc Aridius Gasdus taxatur. 

^ 20: TxW six sTia il rty xv ^ $M>inr ivxT^oiro. Athe- 
niensium usus postulat, rix si¥ i> el rt: «v Opc^xv àyà^xp^ro^ 
ride Cobetum in Mnem. 1S5$ p. 127, qui seribit post multo- 
rum annorum sedulam investigationem se haius locutionis octo 
tantum exempla potuisse reperine. Itaque fugerunt eum duo 
Platonis loci. Symp. 210 A et Aloib. I p. 114 B. qai eodem 
remedio curandi suât. Reote praeterea Luoianus Conriv. s. La- 
pilli. 2: nz zùx ziV i> r.,- il.st^ li^ziyi et Tim. 26: rAJfv à\kà 
xxi yà 1> fj ziix :t: :;isk:yifSfix^ y ubi «olemnis Terborum ordo 
formasse restiiuendus es:. Adde prae:erea Elmsl. ad Earip. Med. 
TS. 911 et Friîisohium Quaest. Lucian. p. 207. 

§ 23: iz f» iAÀjir iti^sfiêp. Lucianus in tali re perpetuo: 
itiÇifiip. 

§ 26. Bsvxsâiiin^ tTtrxCis* t:9x ein rcTc rs^irstç rsZ Tskißsv 
iKê;>rj 9€Kp:U. Inserenda praeposiiio: eiTs ^«ti\ 

§ 26: 1 znrxp i ^ACpx^t:^, Expungendum nomen proprium 
maie additum. 



1} SeriptoB 14 Dec. 1899. 



TiUCIANTJS. 171 

§ 31. N/iMB/Av [iirh TJfç N/xjfç] XP^ ivofii^efféat. Vides quid 
insiticium sit. 

§ 37: ohç xa) irpiyfiafft XP^^^^^^^ ^^t ^' firnpctvelii. Plane 
Don perspicio, quid xv particula hic significare possit. 

§ 38: ^iXtTTiroç exxeKOfifiivoc riv i(p9a>^fJLèv ùiri *Açipoi rov 
^AfA^tToXlrov rod rc^érov iv ^OXuviep. Quod ad ipsam histo- 
rian! attinet , adeundus est Palmerius in Luciani Ed. Bip. p. 522, 
sed Asteris Amphipolitani nomen expungendum est. Sic solet 
Lucianus; yeluti § 62 appellat tov Kviitov ixeJvov ipxtTexTov», 
neque addidit ipsum Sostrati nomen. 

§ 38: ixrhç e] fiii sS^a^éat iiov z'xpiXiirev, Quod omnes yi- 
derunt^ hune flosculum Lucianus decerpsit ex Demosth. Olynth. 
m 18: oùxin Tovê* è Xiytov àiixeî* xA^v g] iiov eS^xatcii irapa- 
Xëlirer sed quid hue facit adverbium ^xi;? 

§38: irepincXelv ILixêXloty xaï *lTa^l»v, Lege: TotpairXtly. 
Italia certe nequit circumnavigari. 

§ 50 latet sat grave vitium. Agit Lucianus de officio histo- 
riamm scriptoris: çviŒotç hradûâ irov ravra ix* ixeha fiêTx- 
ßxtviru , ijv xetrsirêlyifi * tira iTotviru Xuûelç ivéroty ixiîva xxÄfj, 
Quid tandem est Xuielçl Uneiales literae lucem dabunt: emen- 
dandum est avétç. 

§50: fAeraireriata àir* ^Apfievlaç eïç Mif2/«v. Inauditum 
compositum est; quidni dicemus Lucianum simpliciter dixisse 
xxTairiri^éu. 

§ 62. Pharus non fuit x«AA/çov ipyuv iTrivTcov, sed îpyov. 

(Ad Veroê Historias vide supra p. 9.) 
Abdicatus. 

§ 5. Sine sensu editur: fACtprvpiîv y»p »ùr^ ixoi» Con- 
textuB postulat: ptiprvpa yàp dùriv 1;^«. 



172 LUCIANUB. 

§ 6: XV ii Tiva taTpov i3y xa) tovt ixouv^ (làvov. lam olim 
interprètes hic haeserant: mihi haad displicet: ti xaï rovvofi 
ixouvjß fiovov. 

§ 17: Stx¥ yovy TOXXixiç TOiij^afAiv $2if xAifff/ov yevMai 
Tov rtxotàÇf xri. Minim nondum correctam fuisse: oltitûftëv. 

§17: ol (jLefAHiverBc itk T^¥ iXivtiplxv rod votj iv^ayuyot 
xa) it/tf'if v/^;^i;ro/. Àbsonum est libertatis vocabulam ; scripserim : 
ità rifv éu;|^ipé/âEy toû voû, 

§ 27: rà voviifAora iratpà rovç ùiroiëÇctfAi>ovç ré^ovç ^ ev^op» 
xa) êirpocp» S ixccrra ylyverxi. Insiticia sunt verba xa) ivrpoCpa * 
apparet causa interpolationis. 

Phalaris I. 

§ 7. Insiticia verba sunt: xeù yàp où iriw xepp» rijc irikeaç 
êlveti xiytrm i Tirpx. Quam est ridiculum Phalaridis legatos 
hoc Delphos docere velle! 

Alexander. 

§ 2: iv T»viiifi(p TIW iteylçc^ itirptp ipivtnt ivi Ttûijxav ij 
ixuvixuv vTFxpxTTifiëyov, Vides quid displiceat: Hartinannus 
delet id quod est fieylçqt * equidem legendum arbitror ftiXtça. 

§ 8: iupcùv r^v irpiyvuviv àv »y xetior irviv re xa) Toôetyo- 
ràrniv ovvav. Absurde: sententiae utique suffîcit: eùxTenoTi- 
rinv , nec fortasse nimis violentum remedium est. 

§ 14: ri q>hv ixeJvo — xtip^ Xivxâ xa) yjjtßvul^ r^v àpfAoyhv 
To5 çéfiaroç ^uyxexoWijfAivov. Ovum os non habet et proclive 
est restituere rov Tufiaroç, quod etiam a Godicibus haud 
parum commeudationis habet. 

§ 24: où yàp ifio) xreivoiv (tiXerat iyav iAA' ùvo^iirov. 
Elumbis versiculus; omnino praestat: fiixerai rivov. 

§ 25: iv ralç iréXifftv iire^äiparo ^pifia ifivi viva i fACtyya^ 



LUdANÜß. 173 

vf/âs. Âliqnid excidit et snpplendum : iv ralç {UovTtxaTç) ira" 
\t9iv. Sic recte mox: fiâ^iça râv Uovrtxûv iréXiOùv itemque§41. 

§ 25: ipm ràç ipuniattg ruv TrpoatavTuv awiràç xx) TreTrai' 
hvfAivaç. Item aliqoid excidit: legendum: (ovra) avvsric. 

De Saltaüone. 

§ 11. Disseritnr de duabns Spartanonim cantileois : xxliinpoy 
ii T&v ^ffßiruv — ivo yàp iiiTctt — xa) itiavxa^lxv îx^' ^^ 
XP^ ipX^^^^^^' ^ipp^ y^Pf ^»viv, a TTxTieç, frei a fAirißxrt 
xcù xo»iÂ,à^ars ßi^rtov, Touriçtv ifietvov opx^^^^ii. Et 
sensu yacna verba sunt et credibile est Doricam dialectum 
latere nec apparet cur explicetur adverbium ßixnov, quod ne- 
mini obscurum esse potest. Est correctio facillima: véppu^ S 
votîieç , TTtiißctTt xa) xtù fia^slrê ßivrtov, rovriçiv ifur 
vov ipx4^^^^^* I)e praepositione Trtii Âhrensius dixit p. 360 
et de forma ßivrtov p. 110. 

§ 19: i^tov a, iiTi) rijfv "Ivitxiiv Xût) riiv Alttovlxv SféÇéAifAu- 
âafAiv, xa) iç r^v ytirova aùrâv AÎyvTTOv xctrxßtjvat r^ Xeycp. 
Yel puer corrigat: ßsraßijvat, 

§ 24: 'Uffloioç îiàv xùroç eùêùç ipxovfÂ>iv otç riç Moiivaç, 
Yidit sane Musas saltantes, quod ipse narravit et Hesiodi testi- 
monium mox ipse Lucianus afiert, sed yidit, credo, eùêvç iypé- 
fievoç. Gonf. M. Gaesaris ad Frontonem Epist. I. 5. p. 11. 

§ 25. Socrates wap" hctlpaç yvvatxbç oùx âtr^^lou woviaTiv Tt 
ixovaai. Haud uno nomine displicet quod adscriptum est: r^ç 
"AffTaalaç. Grediderim equidem Diotimam magis intelligen- 
dam esse. 

§ 29: V xcifMfiila rh xarotyixaçov fiipoç rov repvvov »urfß 
vevéfitxsv. Prorsus non intelligo cur editores recesserint ab 
lectione quae olim circumferebatur : vevifjtyixev, 

§ 41: Kiifiou iirtififila xx) ßooc ixXoLviç. Hic venit mihi in 



174 LTJCIANUB. 

mentem eorum quae leguntur Schol. Hiad. B 494, nbi de eadem 
ilia bove sermo fit: li H ia^tova» frivav Boiarlav ôxviivav» 
iv€x?kld}f , sed necessario corrigendum est: JxAio-aso-«. 

§ 79: Sç€ iv ipuv rig tU to diarpov vapixioi, twCppovlaefi 
îiùv Off» ipuToç Kccxà riAif. Âpparet foede corruptum esse 
optaiiyum vctpixiot, sed satis certain correctionem non video, 
nam plus mia probabilis via ostenditur; sed affirmare ansim 
Bcribendnm esse: Sa» Ipaç xxxà re^êl, 

§ 83. Fit sermo de histrione qui quam Aiacem fbriosum 
ageret, oùx ùroxplva^ôcti fiapiav «AAà fAxivtvêat aùrèç elxeruc 
iv 7t¥i lioÇtv. Plaudebat populus, sed spectatores intelligentes 
erant toïç iirctivoiç xa) aÙTo) rifv ivoiav rijc ipz^^^osç iirixct- 
XùiTTovrêç, Imo: rny àvlav. 

§ 84. Breyi post ille histrio resipuit, &çt xai vovif^ai ùrh 
At/srifc dç «Aif0»ç im fActvl^ x»r iyyavfiiyoy. Hune locum 
sedulo perpendant interprètes quibus sana videntur Âpostoli 
verba quae inveniuntur in Epist. ad GFal. II. 11, cf. Mnem. 1878 
p. lOâ. Ad commendandum illud quod illic conieceram, cf. 
etiam Schol. Arist. £qq. 46. 

Lexiphanes. 

§ 1. Ut appareat quid velim, necessario paulo plura mihi 
describenda erunt. Ridicule dixerat Lexiphanes: ypdfiß» h) 
Tijrtviv Ti TÛV ifiSv xofiiij vsoxf^év. Delude Luciani iocus per- 
facilis intellectu est : ffiyi yip ti xa) xsp) xixfiay iiptTv ypicpeiç ; 
Gui Lexiphanes, où iiJTa, inquit, ovii avxf^ov eWov iAA' upa 
vot ri ipuypct^U oZrti xaXilv. Hie ut lepidus locus sit, non 
Vitium sermonis eximendum, sed ultro inferendum est, nam 
quoties Lexiphanes os aperit, turpiter labitur. Quid igitur 
dixerat? *AAA* cipxvi ri apriypot^U ovra xxXa, Scilicet Zpavtv 
Ixiffiai recte dicitur, sed stulte pro vuv usurpatur. Plane eiasdem 
generis vitium Lexiphanes committit § 2: ix^iç H x^f^^K^ 
Txpct riiv iyyveiixtiv iv* ißoXa. 



LUOIANUB. 175 

§ 2: ohêcc ii àç Iv xpvet v^oip^ ylvirat rà xavfiaTct. Malo: 

§ 11. ^afiaaUc i irixai fiiv iô^tfriiç xa) Tro^vvlKifç. Non 
noTi hoc Yocabulum: arridet: Treptoiovlxtiç. 

§ 11. Hic igitur Damasias iÇotKiàïv îfAs^he nifupov sic âvipoç 
r^v ôvyaripx Kcti tfiti ixiÀ.\vvev ctÙTiiv, sed quoniam hoc est 
omatricum officium , non patris^ scribendum est: ixiwvvov. 

§ 11. Interea sponsae frater yitam suspendio finire decrevit, 
sed eum Eudemus servayit : i7r) ttoXv âx\i^ vxpaxaeiifiivoc , 
i^tvùavav rov ivôpuvov, ßavxctXav xa) haKuioùvti^aVj fiili ry 
9vvixnÇ fil*l Tiiv ^ipuyyot, rh il fii?,içot Ivîjffav ixiîvo ifv, ort ht 
àfJL^ripaiç xctTct^xày ûtùroû ri ixpx itivlivx. Totum locum 
descripsi, ut appareret quam clara in luce versaremur, nam res 
tanquam ante nostros oculos posita est. Terum quid est Trctpat- 
xaêiifievoçl Planissime requiritur: 7reptK»6ii fiivoç et contra- 
rium Vitium noto loco obtinet apud Gharitonem. Mire quoque 
dictum est: iiFivuvvav rh civêpuTov. Potuitne I^eziphanes fortasse 
usurpare Trtviiffxav yel ^tvùtrauvl Cf. Âesch. Pers. 830: ixsî- 
vov .... TTtviiffxer iù^éyotç vouoinißotat, Tel Treptvrvway'l 

§ 11: iroriipta iÇvéçpxxa, tÙTrvviixara. Malo appellare: 
êù puvuviixûirût. 

§ 15: \vxii»ç viiiipeiç âcpelç. Necessarium est: xctêêlç. 

§ 19. Advocat Lucianus medicum eumque rogat ut Lexipba- 
nem sanare velit; tum hic: fiit ifii, ZuTroXt, xKXà rourov) 
Avxïvov. Excidit particula: fi^ ifii y* a ^uttoXi, 

De Ästrologia. 

§ 3 : ïlévrsç ovv rijfv ai^tjvtfv , , , iv ixxor^ iXXjp fiop^\j rpe- 
TOfAivfiv. Terius est: çpi^ofAivtjv. 

§ 23. Stultum est quod editur: oHn iréXixç ^xt^ov ovre nlx^a 



176 LTOAsrs. 

Ts^të^xkXsrrs sirs Ci^sv^ isyi^svrs srjTë yvmÎKM^ i^àfiëu», 
x;;> 3» in Tx^ ^uarsuy imsvrau Isjt;«. Fadle est remedinm : 
suri iifisvç ipysi^sm. 

% 2d: rs xZp su If* itux^ xjuci sùii si ftéXn rsZ ifurspsv 
ii?,Tss4f i^ifix9 is siiëfun9 irsffùnw isxif^^^*'? Praefero 
famnim is^if^si*. 

iMmomadU FUa. 

§ 1. De Sos-.rato Ladanos peculiarem libram soripsit^ qui 
perîit. Kxi isiisA^strxi fûyeii^ rs xùrr:^ màt isx^i vTSfßs^Ji Kxt 
i vTXiéfsç h r^ Uxfißxs^ iixrrx Kxi i Itîtswsç riwn xxi 
rp9$xï îpasi. Hand ita multa sunt qnae de illo Soetrato in- 
Tefïtigari posânnt, sed hoc certe Tidemns enin in montanis 
regionibuâ aetatem exegisse, rsù; ^f^k^ âofxtpevrrXf sUsrstswrx 
ri i0xrx, yeÇvpsûrra ri Orrspx^ nnde etiam Hercolis cogno- 
men inTenerit; qnocirca infeliciier exeogitatom est qnod coniece- 
mnt lensins et Gesnems n ixï xéxç si^n* sed mnlio infelicins 
Cobetuä commendaTit: if ix iipeç m^f decepms, credo , pa- 
laeographica correctionis elegantia. Consentinnt tarnen omoes 
cormptnm locnm esse itaqae Fritzschins transponendo ita corrigi 
posse ratus est: ir Zxaitps^ h ri Uxpifxw^ eù*ii kx) 4 /r/rovo^ 
iixtrx. Est hoc sane aliqnid et efficitur ex Philostrati fieibnlis 
aernmnosum vitae genns illi Sostrato placnisse. Velnti plenim- 
que inde a mense Novembri stani dno Parnassi cacomina alla 
nive Candida neque nives illae evanescnnt ante mensem Aogns- 
tnm saepeqne etiam perennant. Sed Sostratns, cui ingénies et 
pins qnam hnmanas corporis vires natura tribnerat, omnes illas 
inexfiuperabiles molestias contemnere potuit : vide modo Philostr. 
Vit. Soph. p. 552. Hinc eqnidem if ixiTcvoç «v»ir corrigere Telim 
m fiat i Izi 'E\txÛ¥oç iùwii, Mntatio etiam lenior videtur 
quam Fritzschiana. 

§ 24: Pollux mortuus est et Herodes ij^iov tx^iJLa Çsvyvvvêxi 
avr^ xx) Tttouç Txpiçxvêxt iç xvxßnvciiiy^, Âd ipsam rem 
conferri poterii Philostr. Vit. Soph. p. 55S; malo tarnen «»«- 

ßlSiVOfjUvtf. 



LUOIAKUB. 177 

§ 30: hi Tîjç *E^^uoç sic riiv *A.vlotv xT^it. Dicitur hoc 

§ 49: TTo^^obç râv ié^tiTuv làpot KaxopLaxovvrctç. Inaudi- 
tnm, credo, hoc verbum est: malo: Kctxofmx^^^^^'''^^' 

Amores. 

§ 1 : viiiça ouv ioxiî fioi (seil. Hercules) rûv xéyoiv ràç ê v- 
vlxç Trpotnivttrêat. Mire hoc dictum, etiamsi dialogi personae 
iopTAÇtKijy iyatnv ^fiipxv 'Hpix^na êùovTiç, Placet tûv Xéyoùv ritç 
éolvAç appellare. 

§ 6. Memorantur Liburni qui satis noti erant, ut minime 
necesse sit explicare: îdvoç *lovl(p xeXiroi 7r»ptpxt(rßiyov, 

§ 6. Lucianus parat iu Italiam profîcisci Trivraç inixt^ploijç 
éeoîfç Tpovxuviiffciç xa) A/âs ^iviov ÎMu truviCpi^afféat tSjç avoiiifiov 
çpctreiûtç ivtxxXivifiivoç. Sed nihil minus cogitât quam çpa- 
Tiviffêcti' rhetor erat et eum prosequebatur vaiielctç Xi'jrapviç 
ix>^oç' unde scribam: Tîiç iiroiiifiov vopilotç, 

§ 6: podltp rf Tuv iXanipav fitrà iitxpiv ivh rijç yîjç àvaX' 
iivTiç. Requiritur joai^fa^m , i.e. xarà fitxpév. 

§ 10. Describuntur adulescentes flore iuventae fiixp^ '^oû vpu- 
rov x/iroy p»(piyroç ctùroîç ^^voD Trapxfiivoynç, Mire hoc dictum 
est, sicuti alia multa in hoc opusculo, quod omnes magno 
consensu Luciano eripiunt; sed, nisi &llor, praestat ÙTro^ct- 
vivToç. 

§ 12: ri yàp aJêptov oùx stç ïia0oç iyovov fiixiç» Xldav 
vXa^i Xslaiç hpaßivov. Uti vides, ut intégra sententia sit, ver- 
bum deest, quod nuUo negotio recuperabimus , si pro fiixt<:» 
rescripserimuB afiixiço. 



178 LUCIAHUB. 

§ 12. Continno sequi tor: iirav wf yévtfiov ifiipcÊ9 Kapirûv 
X rotlç KOfjtatç BÙÛatXiviv ixpt véppoê ßpvorra rhv fript^ iipat vvih 
upo^ouv. Substantivum neutri generis reqniritar et corraptum 
est id qnod est xxpTÛv. Terum esse arbitrer ixpoipvuv, quod 
non fnictnnm tantum nomen est, sed etiam ipsamm arborum, 
yeluti Xenoph. Oecon. 19. 12. Similiter in einsdem paragraphi 
fine erratum fuit in hisce: t^apx) x^ivlat — elç &, sed 
Cobetus correxit l\apà kXivIx. Beitzius in adnotatione diver- 
sissima miscuit. 

§ 15: i a Trpi^tç ivivvfAOu aùriv iviymvs. Sermo fit de 
adulescente , cuius nefandum flagitium in hoc opusculo tractatur ; 
sed quid est iviyvivel Nonne latet iToittael 

§ 16. Hic recte editur: ry ii rpctTri^^ rirrapaç içpayi^ovç Ai- 
ßuKijc iopxiç iTaptêfiliffaç iie^irrsvt rifv iXvlia, ko) ßaXiiv fih 
i^lffKOTTûty fJtÀXiç» Y eiiFors r^y tiiv air^v evßo^iiffgtg, vpovixivci 
Tuiç iTtevßlac Tsii^iffdctt vGßl^uv, Etenim Herwerdenus in Mnem, 
1879 p. 357 rectissime eieeit quae postfùjSoAijfféifadditafnerunt: 
lAviiivhç àçpotyàhou ireaévroç hep ^x^f^*'^^ ^^ ^^ Yulgus notum 
est quem Venereum iactum yeteres appellarint; yeluti Martialis 
epigramma est XIT. 14: 

Gum steterit nuUus vultu tibi talus eodem, 
Munera me dices magna dédisse tibi. 
Necdum tamen talorum ludus ab omni parte recte explicatus 
fuit, cum viri doeti non satis attenderint ad theoriam probabi- 
litatum. Veluti fuit anno 1873 vir elegantis ingenii Becq de 
Fouquières, Gallus natione, qui spissum librum in lucem emisit, 
plus quam quadringentum paginarum, de Ludis Veterum: Les 
Jeux des Anciens. Complura apud eum inveni quae vitiosa nuce 
non emerim et scriptor utriusque sermonis mediocriter peritus est, 
sed de ludo duodecim scriptorum, uti et de ludo latrunculorum 
ad calcem voluminis eximie disputavit, nec video quid de levi 
argumente amplius requiram. Yeluti hic primus felicissime ex- 
pedivit obscurum Agathiae epigramma, Anthol. Gr. Ill p. 30 
n. 72, quo narratur quomodo aliquando Imperator Zeno praeter 
omnium exspectationem victus sit ludo duodecim scriptorum. 
De talorum autem ludo Becqius non satis&ciet, neque inteUexit 



LUCIANÜB. 179 

qüidnam omnium maxime respiciendum esset. Nee magis anno 
1879 Marquardtus rem expedivit in libro de Eomanonim Vita 
Privata p. 826. Dicam equidem quid compererim. 

Tesserae sunt, quas Graeci generali nomine Kiißovc appellant, 
de quibus nunc quidem tribus verbis omnia absolvere potero, nam 
plane eaedem sunt quibus nos utimur. Plerumque veteres lüde- 
bant tribus tesseris , etiam in ludo duodecim scriptorum — tric- 
trac: bine proY erbium: ij rpU ê^ $ Tpe7ç xvßoi, nam xüjSo^ est 
itidem nomen puncti s. tnifAslov binc notum illud: ßiß^tfK* 
*A;^<AAfùç iuo Kußu Ko) rhtrctpa , b. e. puncta tulit sex; binc 
celebrata custodis verba in Aeschyli Âgamemnone: rpiç e^ j3a- 
Xouvvic Tvivîi ßot ^pvxTuplaç, Ludebant sic simpliciter v^ticoßo' 
xivi» , vel alveum lusorium adbibebant, cuius duodecim scripta — 
quae nos retinuimus — inventa fuerunt ut quae quis tulisset 
puncta perite notaret et arte corrigeret fortunae invidiam. 
Postremum boc Becqius acutissime perspexit. 

De usu talorum est intricatior quaestio. Est autem talus ossi- 
culum in pedibus posterioribus bovis, c^prae, ovis, damae, cet. 
CognoBcat ndbi quis accuratam Âristotelis descriptionem Hist. 
Ânim. II. 2: râv 3/;^)fA«y iroXXà ix^t iç piy »Xoy iFoXMax^^U 
Y ou6h UTTûtt roiouroy bxov àçpiyotXoy, So'Vêp oùY ivipoivoç, 
iAA* 4 A«|y AÙ^Ç ofiolov ^fitaçpxyi\(fi , i ii \iuv otéyvsp vxir- 
Tovvi Xaßvptvediiti, nivTct ii rà ixovra içpiyotXov iv rolç liritrêëv 
Ix^f o'KiXêfftv ix^f ^* ip^^^ '^i^ àçpiya^ov h ry xaßxf y rd ßiv 
vpatvU Hco, ri Y vittiov ihw not) rà f^iv x^a hrh IçpafAfiivx 
Tphc «AAifA«, rà ii x'^a xaXovfAtva l£u , xx) ràç xtpotlxç ivu. 
Habet igitur talus s. içpiyotXo^; latera sex, quorum duo reliquio 
angustiora xipaJcti dicuntur: in barum altera talus omnino 
nequit insistere ; quodsi autem in alteram ceciderit — quod raro 
quidem fiet, sed tamen aliquaudo evenit — , irritus iactus habetur. 
Restant latera quatuor, quorum primum irpaviç , Latine pronum y 
dicitur; forma convexum est. Oppositum est latus vvrtov s. 
supinum] forma est concava. Tertium latus ;^7oy dicitur sive 
xtiofy, Latine planum. Quartum denique nomine et forma tortuo- 
sum est , Oraece x^ov. Non erant talorum latera numeris notata, 
quemadmodum in tesseris necessarium est; sed habebant tamen 
iptêfAov ié^etv, ut scribit PoUux IX. 99: rh ii ^x^f^^ '^ov x»rx 
riv âçpiyxXov irr a fiaroç ipiêfiov ié^av iJx^v. Scilicet J9^i^m 



180 LUCIANUB. 

unum punctum yalebat, 9up%num tria, pronum quatuor, iortuosum 
sex ^). Itaque deficiunt puncta duo et puncta quinque idque 
diserte traditur ab Schol. ad Plat. Lysid. p. 206 £ : 1} Iwàç koù 
iTëvràç M TÛv xußuv fiévuv votpaXaßßiytTOti hà rh ixelvovç 
tTTtCpavelag ix^tv ?|* in talis autem, uti dixi, tûv xspattcov nec 
ratio habetur nec potuit haberi. 

Natura talum non exactissime libravit, nam si ieceris, sae- 
pius ostendet ni vel IV quam I vel VI; pergam enim sic 
loqui, neglecto yeterum more, id ante omnia agens ut perspicue 
scribam. Hoc vitium ut corrigèrent, talum aut lima deterebant 
aut plumbum affundebant; quae multiplicis fraudis causa fiiit 
magnaque semper copia fuit talorum nequam, nam sic vocabant. 
Vocabantur tali detriti xlwot, cf. Schol. Arist. Ean. 848; A*f- 
fAoiußiufiivouc autem Aristoteles appellavit Problem. XVI § 12. 
Fabricabantur etiam tali ex ebore, ex auro, ex aère aliave 
materie; sed servabatur forma quam natura primum monstrarat. 

Ludebant talis quatuor, sed reliquae ludi leges non semper 

fuerunt atque ubique eaedem. Simplex genus est in convivio, 

ubi sortiebantur quis avfivoviapxoç sive magister bibendi de- 

signaretur. Vincebat autem qui Venerem miserat , i. e. unionem , 

trinionem, quaternionem , senionem (1. 3. 4. 6). Huius iactus 

K Kv* ,4X3X2X1 24 3. , , 
probabihtas est ^^^^^^^ = 256 "" /»«' ®' °^ ^''' 

decimve iactuum imum fore Venereum probabile est. Neque igi- 
tur diu exspectandum erat donee Venus prodiret et si convivae 
musarum numerum exaequarent, plerumque satis erat unum- 
quemque semel agitare fritillum. Ipse quoque Cicero dicet, de 
Divin. IL 59 § 121, Venereum iactum non fuisse rarissimum. 

Itidem simplicissimus ludendi modus fuit, quo aliquando 
delectatus est Imperator Augustus, sicuti scribit ad privignum 
apud Suetonium in Vita c. 71: „Coenavi, mi Tiberi, cum iis- 
dem. Accessere conyivae Vinicius et Silius pater. Inter coenam 



1) Hie notandas levis error Marqaardtii qui contendit in libro de Vita Frivata 
Bûtnanorum p. 881 not. 1 : •dass die {nacA unten) gekehrte Seite die Geltung be- 
stimmte". Ëtenim vide Lacianum Saturn. 4: tl ^tf vo( yt iitxpàv ioKtt ro v/xâv 
Kvßtöovra ftat ro7ç H^^otç èç r^v fiovà^a KVhtofiivov roG xvßov ç-ot rijv é^àèa 
t/Tcp^vM ait ^/vta-ÙM. Et mox apparet rêvera illic de talis esse sermonem, non 
de tesseris. 



LUCIANÜB. 181 

lusimus yepovTixuç et heri et hodie. Talis enim iactatis, nt 
quisque caDem aut senionem miserat, in singulos talos singulos 
denarios in medium conferebat, quos tollebat universos qui 
Yenerem iecerat." De huius ludi legibus dubitatur et sunt adeo 
qui corruptum locum esse existiment; sed hoc certe videmus 
lusisse convivas yepovTiKÛç, quod nunc quidem tantumdem est 
quantum /ruçaUtery nam pro mensa principis exigua pecuniae 
summa erat quam in medium aleatores conferebant quamque 
toUebat qui in ludicro certamine victor fuerat renunciatus. 

Sicuti yariis modis bene fit, sie etiam yariis modis talis lu- 
ditur; facile nobis persuademus de plebe pueros non lusitayisse 
eodem modo quo princeps ludebat. Est y. c. yerbum irëyreXtùi- 
Çay, quod quid sit Pollux docebit IX 126 : rà ü TnvriXit» iiroi 
Xiûlit» $ ^ii^oi i) àçpiyaXot ^ivrt àvsppiTTTOvyTO ^ uçi iTTtçpi- 
yj/avTut rifv X^^P^ ii^avêxi ret ivotppt^êivrct xarà rh iirivHvxp. 
Nihil hoc mirum : etiam apud nos quam yarie luditur chartulis 
pictis! Modo laxae leges sunt omniaque ad risus iocosque com- 
posita, modo leges sunt quae tam severe observantur, ut col- 
lusoribus yix hiscere liceat indeque ludus nomen inyenerit. 
Aleatores autem et dissoluti homines xarxKvßeriovTsc rifv oùalav 
missis talis plerumque ad tesseras recurrebant, sed interdum 
etiam solebant àçpayaxll^ity, Yeluti foedum exemplum est He- 
gesilochi Bhodii et amicorum, de quo Theopompus retulit ap. 
Âthen. X p. 444 ë : iU tovto ii irpoißvivotv i^sXyelaç , Sçg xa) 
xvßfuttv vjÇiuvav Tphç «AAifAou^ Tnp) tûv yuvaixûv rm €)iiv6ipav 
ko) iiufAO^oyovvTO Tovç ixirTOù ToJç àçpayixoiç ßixXovTac, iivTtva 
XPh T«v ^oXitHuv r$ vixâvrt eU (rvvovtrlav iyctyeïv, oùiefilav 
ÙTe^ctipovfAêvot Trpé^ctaiv, xri. Quaeritur iam quibus legibus 
seyerus ludus regatur. 

Secundum formulam ^ . . ^ . . ^ . , . =: 35 diyersi sunt quatuor 
1X2X3X4 ^ 

talorum iactus, neque ea res yeteres latuit yel potuit latere; 

scribit enim scholiasta Platonis eo loco quem supra excitayi: 

eM y at vùfiTavat tûv àçpotyihoùv vräaeic ifiov rtvvipoùv ira- 

px^xfißavofAivuv frivn xa) rpiixovra. Minime inutile est 

omnes describere: incipiam ab optimo quoque iactu atque sic 

descendam ad pessimum, quem Aisce legibus animadvertes fuisse 

Venereum. 



182 



XrCtASUB. 



I 6+6+6+6 


xvn 


6-1-6+4+4 


XXm 6+6+4+3 


U 4-1-4+4+4 


XVm 6-1-6+3+3 


XXIV 6+6+4+1 


in 3-3+3+3 


XIX 


6-U6+1 + 1 


XXV 6+4+4+3 


IV l+l + l+l 


XX 


4-1-4+3+3 


XXVI 6+4+3+3 




XXI 


4+4+1+1 


XXVn 6+6+3+1 


V 6+6+6+4 


xxn 


3+3+1 + 1 


XXVm 6+4+4+1 


VI 6+6+6+3 






XXTX 6+3+3+1 


Vn 6+6+6 + 1 






XXX 6+4+1 + 1 


VIII 6+4+4+4 






XXXI 4+4+3+1 


IX 6+3+8+3 






XXXn 6+3+1 + 1 


X 4+4+4+3 






XXXni 4+3+3+1 


XI 4+4+4+1 






XXXIV 4+3+1 + 1 


Xn 4+3+3+3 








XTTÏ 3+3+3+1 






XXXV 6+4+3+1 


XIV 6+1 + 1 + 1 








XV 4+1+1 + 1 








XVI 3+1 + 1+1 









Etenim, quod omitterem si mathematicis scriberem, qnatnor 
primorum iactuum probabilitas est '/,,s,simte]iim quatuor paria; 
sequuntur duodecim quorum probabilitas est ^'ssc' etenim sunt 
tria paria cum uno impare; deinde ab XYII usque ad XXII 
sunt sex iactus, quorum probabilitas est '/f^ey sunt scilicet bina 
paria; tum vides duodecim quorum probabilitas est ^'/ss6> ^^^ 
sunt duo paria cum duobus im paribus; denique agmen claudit 
Venus, cuius probabilitas est, ut supra dixi '^/fje- Batioapparet 
et, sicuti computatio flagitat: 

4 X \/„. + 12 X */,,. + 6 X •/„, + 12 X "/m + "/»5. = 1- 

Ni credas yeteres plane caecos fuisse, statuere debebis secundum 
banc similemve tabulam eos talis lusitavisse. Id quoque vides, 
quod infra etiam melius apparebit Plauti in Curculione testi- 
monio, non punctorum summam initam fuisse, ne iactus qui 
inter omnes bonitate quartus est (1 -|- 1 -j- 1 + 1), propter exi- 
guum quatuor punctorum numerum detruderetur ad extremum. 
Id mordicus retinebimus, quo quidque in talis mittendis rarius 
obveniret, id etiam pluris fuisse habitum. Sed probabilitatum 
euumeratio rem extra omne dubium ponere debet. Quatuor 



TiUOlANTTß. 183 

uniones, vel sicuti veteres loqauntur, quatuor canes yiciesquater 
rarius mittentur quam Tenus: dicemusne cum Becqio et Mar- 
quardtio et reliquis doctis vins omnibus hune tarnen iactum 
fiiisse potiorem? Multi sponte obliviscuntur Graecos, mathema- 
ticarum disciplinarum peritissimos, etiam quaestiunculam de 
eombinationibus et permutationibus solvere potuisse. 

Multorum iactuum nomina, quos triginta quinque numéro 
fuisse vidimus, nota sunt; quin et longe plura novimus, usque 
ad septuaginta, sed quorum iactuum ea nomina deinceps propria 
fuerinty plane ignoramus. Id tantummodo videmus, quod ex re 
ipsa apparet» quid quisque iactus valeret non pependisse ex 
punctorum numéro; veluti scribit Piatonis scholiasta Euripidem 
qui dicebatur valuisse quadraginta ; at punctorum maxima summa 
est viginti quatuor. Hinc explicandum quod habet Ovidius Trist. 
IL 1.472: 

Sunt aliis scriptae, quibus alea luditur, artes: 
Haec est ad nostros non levé crimen avos. 

Quid valeant tali; quo possis plurima iactu 
Fingere; damnosos effugiasve canes. 
Itaque qui talis ludebant, ad manum tabulam habebanti in qua 
tabula perscriptum erat quid quisque iactus valeret. Secundum 
illam tabulam qui v. c. Euripidem ^) miserit , ex pecunia in 
commune coUata accipiet quadraginia sive nummos sivedenarios 
sive aureos fortasse, prouti constitutum fuerat. Quo proprio nomine 
Latine ea pecunia ab aleatoribus posita dicta faerit, nescio; sed 
Graece IkAevic dicitur. Alciphronis locus est III. 54: ivlKfjfra 
xußivav, CÛÇ fiiiTOT* ä0€\ov' — tve) yàp eiç ifictVTOv oXaç ràç 
txêivêiç ffvviXiÇdfifiv, âTTopi» 3* ijv aùroîç irctvTi^iiç dpyvpiou , tir* 

Sed in eodem illo enchiridio, secundum Ovidium, post illam 
tabulam de qua vidimus, itidem perscriptum erat quo iactu 
plurima fingere posses vel danmosos canes effugere. Non est 
hoc referendum ad simplicem ludum tesserarum, ad quem ars 
inutilis est, nec quisquam sine fraude plura finget quam iecerit 
vel uniones in seniones convertet. InteUigitur Indus duodecim 



1) lU: iactoi dioebaiur Etiripidât, non BuripidU: of. Mnem. 1899 p. 190. 



184 LUCIANUß. 

scriplonim: inerant, credo, in eo libello leges qnibus Indus 
regebatnr, uti et alia praecepta in nsnm tironnm. Dias leges 
instaurare nobis non concessum est, sed efficimus tarnen ex 
Âgathiae epigrammate quod supra laudavi, fuisse eas diversas 
ab iis quibus nos bodie ut plurimum utimur; illud convenit: 
in calculis promovendis — sed proprie hoc appellabatur dare 
calculas, qui utrimque quindecim eraut — curandum erat ut 
iiÇvygç essent, nam, plane quemadmodum apud nos, adversa- 
rius calculum cH^vyct sede pellere poterat et cogère ut a car- 
ceribus cursum instauraret. Qui autem in hoc ludo aliquid pro- 
fecerat, effugere poterat damnum quod canes, h. e. uniones, 
attulerant calculos perite dando, non ut metam celerius attin- 
geret — hoc enim fieri non poterat, — sed ut praepediret 
adversarium et bellum gereret adversus hostiles i^uyxg. Tarn 
est hoc apertum ut magis non possit. Quanto autem studio 
incubuerint ei ludo, imprimis apparet ex Âgathiae descriptione 
nee miramur expetita fuisse praecepta tironibus utilia, neque 
ingrata iis qui iam aliquantum profecissent. Nunc etiam melius 
intelligimus quod Terentius habet Âdelph. IT. 7. 21 : 

Ita vita est hominum, quasi cum ludas tesseris; 
Si iUud quod maxime opus est iactu, non cadit, 
Illud quod cecidit forte, id arte ut corrigas. 
Arte, non fraude; nam Micio cogitât ludum duodecim scriptorum. 
Quanti esset bene dare calculos , effici potest ex Platone Bep. II 
374 G : vêTTSUTtxhç ^ KußevTtxhg txavûç où^ av bÏç yivotro /xif 
etùrh TOVTo ix Traiièç iiriTtiievav ÂAAà Tapipyu xP^f^^^^^* n^jn 
de hoc ludo apud Graecos tantum non perpetuo xvßelac nomen 
in usu est. 

Quod laudato loco apud Ovidium proxime legitur, in eodem 
ioculari libello perscriptae erant leges, quibus latruncuUs lude- 
batur; sed de hoc argumento omitto dicere, quum Becqius rem 
egregie explicaverit. Itidem animadvertenda sunt Ovidii consilia 
ad amatorem Art. Âmator. II. 203: 

Riserit, arride: si flebit, flere memento. 

Imponat leges vultibus illa tuis. 
Seu ludet, numerosque manu iactabit ebumos; 

Tu maie iactato, tu maie iacia dato, 
Seu iacies talos, victam ne poena sequatur, 



LUCIANUß. 185 

Damnosi facito stent tibi saepe canes: 

Sive latrocinii sub imagine calculus ibit: 

Fac pereat vitreo miles ab hoste tuus. 

Hie nil quidquam nobis nunc remanet obscuri: tu male iacta 

dato: ut tua arnica vincat, quidquid ieceris male dato: b. e. 

imperite calculos promoveto. Bed redeo ad talos. 

Memorabilis locus est in Plauti Curculione II. 3. 80. Hie 
Gurculio narrât patrono suo Phaedromo se lusisse cum milite: 
Postquam cenati atque adpoti, talos poscit sibi in manum, 
ProYOcat me in aleam, ut ego ludam. pono pallium: 
Ille suum annulum opposivit, invocat Planesium. 
Tnm Pbaedromus: Meosne amores? Eespondet Gurculio: 

Tace parumper. iacit vulturioa quatiuor, 
Talos arripio, invoco almam meam nutricem Herculem(?). 
lacto dasilictim, propino magnum poclum: ille exbibit, 
Caput deponit, condormiscit. ego ei subduco annulum. 
Quod plurimum miror, bucusque nemo locum baud nimis diffi- 
cilem bene expedivit. lecit parasitus basiUcum: est hie iac- 
ins y quod ipso nomine arguitur, omnium optimus^ nimirum 
6 + 6 + 6 + 6« Q^id ante iecerat miles? Quatuor vulturios, h. e. 
nisi omnia nos fallunt, iactum proximum ab omnium optimo, 
nempe 4 + 4 + 4 + 4. lure suo spem conceperat miles se ab- 
laturum esse parasiti pallium et tamen victus fuit. Non valde 
verisimile est fieri aliquando posse ut basilicus quatuor vulturios 
yincat, nam probabilitas est propemodum nulla, seil, -«zi^jl 
sed tale quid comoediam decet. Nunc etiam intelligimus quar- 
tum iactum , 1 -j- 1 + 1 + 1 , dictum fuisse quatuor canes et 
mirum ni 3 + 3 + 3 + 3 dicti sunt quatuor lupi. 

Hinc lucem accipiet Suetonii locus in Vita Tiberii c. 14: 
„Quum Illyricum petens iuxta Patavium adisset Geryonis ora- 
culum, sorte tracta, qua monebatur, ut de consultationibus in 
Aponi fontem talos aureos iaceret, evenit ut summum 7iuMerum 
iacti ab eo ostenderent: hodieque sub aqua visuntur hi tali''. 
Itaque iecit summum numerum , h. e. 6 + 6 + 6 + 6 , h. e. 
barilicum, qui ei portendit imperium. 

Non minus memorabile est quod Pausanias tradit Achaic. 
25. 6 : xctTetßiifTuv Y ix Botipag dog iv) êi^curvav, irora^éç re 
BoupcUKhç ôvofAO^éfitvoç xet) 'HpctKXîjg où fiiyotç içtv iv vini^xlcfi' 

13 



186 LUClANUß. 

ifrlxXfivtc fiiv xa) roôrov BoupxÎKiç. f/jCtrrslxç ¥ ùto irhotxl rf 
Koù içpotyi^otç tçt Kxßilv, eöx^Tai fi,h yàfi TPph rod ayiXfiaroç 
i T^ êe^ xP^f^^^^^f ^^^ ^^ ^S ^^Xi Aâc/3ùv içpayi^ovç (ot S* 
â^Sovot Trapà t$ 'HpxKMî xeîvrat) riwapaç i^ltitnv It) rnç rpa- 
^i^^Ç* fVi ii xavr) içpxyiXtf) vx'iPf'OLr» yeypxfißiya iv irlyxxi 
inhnieq i^iiy^vtv Ixn roû vx^ß^'^oc, Erant igitur in ea tabula 
triginta quinque herois responsa, nam plura ei edere fas non 
erat. Quantum autem sortitionibus veteres tribuerint, tum hinc 
concludere licet tum ex sortibus Praenestinis , de quibus Bitsche- 
lius luculenter retulit in Jfuseo Rhenano XIV 389, tum ex in- 
scriptionibus semibarbaris quas invenies C. I. G. 3956^, 43 10 et 
4371°. In Universum rem descripsit Schol. Pindar. Pyth. IV 337: 
iliêxffi hi x^^iipuv fAXvrevêffôxt , olov iàv ßiXXovTec fiov riiê 
avaßfj , ivonXivtyKTirai réie' iàv iï fiti , oùx XTOTgXêvêiiffêTai, 
xa) iv ToTç tepotç âçpiyaXos xàlyrou, o7ç itxfiayTêvovrai ßaXXovrec 
il* aÙTÛv. 

Unicum novimus exemplum quinque talornm. Est inscriptio 
inventa Âttaliae in Pamphyliae urbe, quam Eaibelius tractavit 

in Herrn, X p. 193. Fuerunt oracula ^^^.^ .=56, 

nam Kaibelius in numeris computandis erravit. Supersunt oracula : 
1 + 6 + 6 + 6 + 3 = 22; 4 + 4+4 + 4 + 6 = 22; 4 + 3 + 

3 + 6 + 6 = 22; 1 + 6 + 6 + 6 + 4 = 23; 6 + 6 + 4 + 4+3 
= 23; 6 + 6 + 6 + 3 + 3 = 24; 4 + 4 + 4 + 6 + 6 = 24; 

4 + 6 + 6 + 6 + 3 = 25; 6 • 6 + 6 + 6 + 1 = 25; 6 + 6 + 
6 + 4 + 4 = 26 , nam ubique numerorum summas lapicida ad- 
scripsit, credo, ut is qui oraculum consuluisset facilius reperire 
posset quodnam tulisset responsum. Itaque supersunt oracula ab 
XLIVto usque ad LUI««»; sed in fine tria desunt : 6 + 6 + 6 + 6 
+ 3 = 27; 6 + 6 + 6 + 6 + 4 = 28et6 + 6 + 6 + 6 + 6 = 30, 
nam quinque tali numquam ostendent puncta 29. De ipsis ora- 
culis malo tacere quam nihil dicere, nam lapis tam maie habi- 
tus est et tot tantaque sunt Graecitatis vitia, ut plane quo me 
vertam nesciam, nec Eaibelius multa contulit ad barbari ser- 
monis intelligent iam. Illud vides vix quartam inscriptionis par- 
tem servatam esse. 

Hic iuvat aliquid addere de Platonis loco qui invenitur 
Theaet. p. 162 £: r$ tlxén xp^^^t, a êi i$i?^i eiéiapoç 9 âwoç 



ïiUClANTJB. 187 

TIC t5v yioùfiirpSùv xP^^f^^^oç yiuß^TpeTv, i^toç oùievhç fiévov 
iv sU. Haec sensu yacna sunt et olim legebantur alio modo, 
nam sclioliasta adnotavit: ix îi rîjç rûv xußevivrav ffvvijôeUç 
ixxße rè oùifvhç fiévov, Srav ixeî 7rh\i h rj3 ttxI^hv êv rh 
iAi;^/ç0y. Non est abiicienda haec adnotatio, nam satis antiquam 
earn esse et e bonis fontibus ductam, apparet e sexto lexico 
Bekkeri, ubi haec leguntur p. 413. 8: ''A^/o^ oùH ßSvov xvt) 
TOÛ oùievéç' ht ii àiri rûv Kiißcdv êip^fiivov, Itaque Plato yerbo 
quodam nsns est ex talorum tesserarumve usu repetito, quod 
librarii negligentia periit. Cobetus in Mnem, 1860 p. 349 de 
nostro loco agens: Obscura, inquit, et impedita res est, unde 
me non extrico. Fortasse ridiculum est in Graecis scriptoribus 
in teiligere velle yideri, quae Cobetus se inyestigare posse 
desperet; sed suspicionem meam non premam, ut alii quaerere 
pergant, si ipse minus yidear assecutus esse id quod yerum est. 
Apud Photium inyenio: Mivtfç' ßexoc CpavXoç. Itidem apud 
Hesycbium: Mivifç' KvßeVTtxou ßexov tyofia, xxôiTnp Evßovxoc 
Iv Kvßivralc vocpiçnivi. Eundem Pollux quoque habet: ßeXtoy 
32 ivofiara rûv fih $«i;A67y Tf xa) ivvßi^ouv, i^* oJç ri ivaxv- 
ßiTv, Miiaç, Mivfiç , multosque alios desumtos ex Eubulo. Est 
utique yerisimile yeteres grammaticos apud Platonem legisse; 
â^ioç oùih fd^ivou iy elij et diligenter yidendum num ea lectio, 
quae certe speciem habet, etiam probari debeat. Sed tandem 
amoto quaeramus séria ludo. 

§ 17: (Atrct^v row Xéyov i laßoiitrac eïvéy h Xâcp/ieAîf^. Âlie- 
num yidetur participium; hoc sensu omnibus dicere consuetum 
est: ayaßoiivac. 

§ 31. Âppellat Lucianus rviv iTnixoéy Tore rûy ZuxpaTixûy 
Xéyav TXariytçov, ^AxctitifjLiiaç x») Avxêlov iiyipov iùrvxhepov. 
Nonne requiritur: iiyipayt 

§ 31 : aÙTti rix* ^^ awtp vi iv Auiaviß (pijyoç ix rûy ôpo- 
iifivcûv Ispày àiroppii^aaa 0oiyiiy roùç ^atiixovç êù^iifA^asv 
Iparaç. Praestabit: icpüfivfiffev. 

§ 33 : rovro ¥ ^fuv àici râv iyr s^sçipay nx^ûy iveçiy 



188 LiJCiAinrB» 

itKâ^êiv. Gonsentiunt omnes de Tnlgaribüs ac TÜibus artibas 
hic agi; unde necessariam est eunXicipuv. Ct Seitz. p. 582. 

§ 34. Pri8ci mortales vOtivxv ietvrolç ;^A«y/}«^. Vita descri- 
bitur hominum qui nondum «vr/ A/t^ç i^nç ro xiAAioy iroUiXav. 
Hi ;^AAiv«ç magis habebant quam ;^Aâ(w'3«^. Cf. Cobeti Far. 
Led. p. 150 et 364. Etiam conferri poterit Trypho ap. Am- 
monium p. 146. 

§ 39: ypàiç ïh xai iëpaTotivliav i av fifAop0oç ix^^Ç ^^ 
xvxXcfi Tepteçàat mulierem cubitu surgentem; sed quid est aùfA- 
fcop0oç Sx^ç'l Vertunt interprètes: similem ancillarum gregem, 
quod sensu vacuum est. Incidi equidem in: 6 vvp^eriç J^Aoç. 

§ 42. Describitur mulierum àxKivfiéç. "Axpotç iaxruxotc in- 
y picpovv at rûy Totpaxfifiivuv exctçov avoyivovrai vÙKrotç ix) 
roùroiç imyovfAat ka) rovç in péxP^'^ otç vxvovç. Interpres 
hoc sibi intelligere videtur vertitque: „summis digitis per ap- 
posita quoêi scribendi causa ductis singula dégustant, noctes 
inter haec enarrantes et diversi coloris somnos." Aegri somnia 
haec sunt nec nimis difficile est reperire quod latet. Primum 
mulieres appositos cibos dégustant extremis digitis non iviypi- 
0ovffat, quod nihili est, sed ivt^aùowAi» Deinde post àvo- 
yeùovrat plene interpungendum est et supplendum: (t/) vvxtxç 
ix) TovTotç itiiy ûfActi xoti Tovç ivê p6 XP^'''^^ vvyouç ; Postre- 
mum illud ivepéxpooTctç Cobeti est, ?'ar. Led. p. 258. Veteres 
interprètes, Guyetus et Gesnerus, in clara luce caeci duces 
fuerunt. Cf. praeterea Dial. Meretr. VI. 3. 

§ 44. Hic paulo difficilior locus est. Sermc est de adulescente 
qui mane cubitu surgit: Ipiptoç âvaçàç ix rijç al^ùyou xolrtiç rov 
ix) TÛv ôfifiâTuv iTt Xoixo¥ uTTvov axovt^fifisvoc viûtrt A/rqS xa) 
r^y ispiv x^^f*^^^ t^'V ixoùfjt,loiç xepévaiç vvppi^ctç âxi t^ç 
xxTpûaç êç!xç i^ipx^Tai. Sic locum edidit lacobitzius, sed quum 
olim editores iam mirarentur quaenam ea esset îepà ;^AA.at;ç, 
quum in aliis libris legatur ;^/T«v/0'xoy ;^A«v/3âe, post Graevium 
Beitzius edidit: ;^fTA}y/0'xoy xx) ;^AAy/3âe. Non est sane ea lectio 
yerisimilior, etiamsi x^^^^^^ fortasse, quod nescio, pro x^^f^^^^ 
reponi debeat; sed cur tandem ea ispi dicitur? Commendatur 



LUCIANUß. 189 

mascnla Venus et mulieri puer multum praefertur; discrimen 
au tarn inter viros et mulieres non tantum faciebat vestis forma 
sed etiam materies. Yirorum vestes ex lana erant, mulierum 
autem ex lino idque multis exemplis facile comprobari potest. 
Unum dabo locum quoniam valde luculentus est; scribit Plinius 
H. N. XIX. 1 : „Varro tradit in Serranorum femilia gentilicium 
esse feminas linea veste non uti." Tides quid sequatur de reli- 
quis et complura ßraecorum testimonia tendunt eodem; prae 
ceteris celebratur Thucydidis locus quo docemur, quam vere 
nunc non disputo, Âthenienses relicta lintea veste assumsisse 
laaeam. lam vides non lepiv earn x^^^l^^ fuisse, sed ipe&v, 
Abominatur qui hic loquitur linteam vestem quippe muliebrem. 

§ 47: 5 cpiXletç ipuç &xpt éavirou vyveCiTVeua s. Yerius 
arbitror: vuviiiTveuvi. 

§ 54: Toriç yi fiiiv Ôvo/ÂX^Ofiivouç icAf ^EXAifo*/ xw/cca?«^ oxXkv 
«AA* 9 })fAouç ipotçiç voßt^a. Neque hoc intelligo nec mul- 
tum placet iiffjLspaçciç , quod propter Platon. Âlcib. Ip. 132 A 
nonnemini verum videri poterit. 

Imagines. 

§ 2. Supplendum: touto fiévov (ort ix) rnç 'letvlaç hl. Cf. 
Hartmannus Stud. Lucian. p. 70. 

§ 7: Tréêsv ovv k») ravra Topivctlfieê* iv; ij 'jc»potKa\h»ifjt.ty 
ivi Toùç ypa^iaç. Solemne vitium pro: xapaKa^iaciifiev iv. 

§ 7: Ka) iii xlxpaxeKXiliffêa no><vyvoQTOç xa)Eù0pdvup. Mihi 
certum est requiri: vapAxexXiiveoov notabile est nunc certe 
Lucianum usum fuisse sincera imperati vi forma, non Macedonica. 
Eodem ducit Navig. 14: ^iroLyaysiTUv. 

§ 9: fjf,iy» ri [6 a v fia x«)] êiafiût vcivcty t^v ivêpaTrlvtjy êù- 
liop^iAv ùnpireTaixéç, Vides quid couiiclam. 

§21: Sçe fiivrot vort^ê^ôai avToU if) tà vTfpi, Pro fiivrot 
corrige: iviore et isl sponte excidet. Cf. consimilem locum 
Somn. s. Gall. 23. 



190 LUCIAIÏUB. 

Pro Imaginibus. 

§ 2: otovretî yàp û^d rûv ixalvw iWayfivt^iai 0-^/0-1 koï ràç 
fcop^iç ko) aÙTo) iwißii^eiv ctvôtç aaxsp i ïli^laç cpiro, Postre- 
mum Yocabulum inutiliter adhaeret. 

§ 3: iroXXcîv yip ctv i tirotivoç nv rlftioç^ si r/ xa) Ipyov 
aÙToy ixoXxdaat iwariv Jiv. Malo irsév, 

§ 27. Memorat Lucianus Âegyptios roTç ieloiç ôvi^ao'tv iç 
xépov iirixpoàl^i^ouç. Dicendnm hoc fuit: iiroxp^ßivovc. 

§ 28: «AA* ovUTa oùii rhv ipiçov räv ^iXov60ooy iifAOvavTo 
elxévx êêov riv ivipairov sMvtx shat. Non hue quadrat adyer- 
bium nondum; corrigam: iAA' oùii yàp oùii. 

Toxaris. 

§ 3: r/ ixxo ày»6h ùfixç elpyia-ctvTo , àv9* Srov TaXxt où 
ôëoùç eJvxt itKxtdfffavreç xùroiç y vvv rh IfiiraXiv — têohç vêvo- 
PLlxccTe; SchwarziuB Mnem. 1882 p. 250 et 1886 p. 227 recte 
observavit illud où itoiç ferri non debere, sed quod utrobique 
commendavit ôuriovç , id mihi non magno opère arridet; cogi- 
taram equidem de correctione: diiovç shat iiKxiivxvTeç. 

§ 3. Laudat Toxaris Orestem et Pyladem /x^ KXTXTrXayivTxç 
(Ann Tohç fJLÙiovç Tobç fV aÙT^ ßiliTe t^v Tpoatjyopiav kxtX" 
islaxvTXç ort xÇevoç iKaXilro. Schwarzius 1.1. accurate 
ostendit insiticium esse participium KXTxiêhxvrxç eliminandum- 
que esse ne peccetur in syntaxin; sed praeterea delenda viden- 
tur inutilia yerba on i^evog iKxXêîTO. 

§11: où fihv iyivmç yt ovtuç xxTXTrpoiovç Iv ßpxx^T ri 
*E\X}ivtKov ciitxv ùwoxapiiaofAxl ffoi. Âbsonum hic est illud iv 
ßpxx^'ff b. e. ôrevi. Requiritur particula liJt,ßp»x^ 9 de cuius 
abusu apud sequiores acutissime disputavit Cobetus Var, Lect. 
p. 207 sq. Sunt itidem considerandi loci qui sequuntur : Bacch. 3 : 
iv ßp»x^^ TTxaav r^v *Iv}/x^v cpxoyiç ifiveirXfixGuc. Âdv. Indoct. 
22: vivTx iv /3p«A^«7 irap" »ùroù io'eaêxl ffOi vofill^eiç. Navig. s. 



LUOIANUB. 191 

Vot. 26: tKirsaévraç h ßpax^T rûv àyxiSùv iicivrodv. Dial. Me- 
retr. 6. 4 : s] iiXtiç h ßp^x^T Xiyetv xvdffctç hia^iaccç vt t$ 
îfliieTuAy. Conferantur loci quos Cobetus iam attulit Peregr. 13 
et Bhet. praec. 3. 

§ 13. Aliquid supplendum est: vvviinviv aùtoJç (k»Itoî) où 

§ 14. Traditnr quomodo Chariclea nefaria mulier perdiderit 
Diniam, adalescentem praedivitem et miDime malum, sed eù- 
e^ûtirinirov. ïlspUxovaa ^avrax^^^^ ^ iiav elpctva on ffi^ 
^avrâiraatv êxpiret , aùnlj Te ivùXêTO viri rijç iypxç kx) t$ 
KaKoixlfiovi Af/v/^ fAvplav KaKÛv oilrlx tyivtro. Hic prorsus non 
intelligo verbum hxrelpttv et leniter corrigam : ItxTretpxax^x. 
Eodem modo losephus scripsit Antiq. XV § 97 de Cleopatra: 
itêTiipx^ev tlç auvovfflxv ixiëîv t$ ßxviXtl (Herodi). 

§ 15. Chariclea iAA' M toùtoiç tirtvin (Jji) xx) riv iiXiov 
àxâXXus. Vides quid desit. 

§ 16: ixxov Ttvx KpîjTx vexvhKOv rûv ùttoxP^^^^ iHpx. 
Herwerdenus Mnem. 1879 p. 97 coniecit voXuxpi^ fi^v idemque 
ego sex annis ante commendaram Mnem. 1873 p. 161 ; sed 
sero yenimus, nam Graeyius hoc iam viderat, cuius animad- 
versiones supersunt in farragine adnotationum , quibus Beitzius 
editionem suam oneravit magis quam ornavit; quotus enim 
quisque est qui spissa volumina sustineat perreptare ut ex in- 
genti quisquiliarum strue unam et alteram glandem expiscetur. 
Equidem legi et excerpsi, sed, fateor, bonas horas utilius de- 
bueram coUocare. 

§ 16: xv6iç If xßpx Kx) rx ypxfAfixrix kx) fiifiypiç dri fin 
voXXoû XP^^ov i^lxero. Immo: fiifAyffetç. 

§ 18. Toxaris ingenue admiratur Âgathoclem, qui sese tam 
constantem praestitisset in amicitia: v?,iiv, inquit, ouv iiitx fin 
7i¥x Kx) ixxoy SfAOiOv itv^ç xÙTv* Plane contrarium requiritur: 
TA^y où iiiix, sed occupayit corrigere Schwarzius Mnem, 1886 
p. 230. 



192 LrciA5rs. 

§ 19: âro '^iAif^ riç xtpxix^ vXisrrx^^ tri xxî vwiipctç 
rnx^ ixivufiCfLhcuç. Quae sint vvilpxt et qaem usum habeant, 
luculenter expedirit Breasingias de Rebu» SauticU p. 179, sed 
aciendum est îam Geânerum p. 439 -iStv vxstpshf militatem recte 
explicavüse. 

^ 22: hxêfiKxç xTs^iTs. Dicendum hoc fait: xarix^vê' 
YÎde modo § 23. 

§ 23: il TiôsfAëv Kx) TGVTGv h rxU TiXsixiç ypfi4>otç fiiav 
TÛv wtyrê elvxt; Coniunctivo opus est: Tiiûfiiv, 

§ 24: fAxXiçx Y xùriv fjvix tuyànnp Myxita^ j^if ixroeKxiii- 
xiriç cvax. Ita lacobitzius expuncta coniunctione , corn olim 
ederetur: xx) ixraxxiitxiriç. Nonne latet: àq ixTuxxiiexiTiçl 

§ 26. Scythae rxç taAAax«^ dxptßuc ràç xxXXiçxç ixki- 
yivixi xiyovTxt. Dele quod inutiliter additum est : rxç xaxxiçxç. 
Interest aliquid ac multum qnidem inter ixxtynv et ixxiytvéxi, 
cf. Cobetus i¥ r^ 'Ep/xy Xoylt^ p. 444. Saepe ixxiytiv usurpatur 
pro ixXiyeffexi, minime vero contra. 

§ 24. Ërat illa Menecratis filia tnrpicnla, fjv oùii ftsTx vivfiç 

TÎJÇ OÙfftxç TGV TTXTpéç JfÇlWéV X¥ TtÇ T»V yé SÙySVÛV XXÎ 

jrev*iTav poLilaç icxpxXxßelv ovraç xxxoixifiO¥x ovaxv r^v l^^nv. 
Correxit Graevius iysvvùv, quod fortasse rectius scribetur «y#v5v 
idque lacobitzius etiam recepit in textnm; sed elegantius erit 
evTsXiv. Particula y€ mire abundat. 

§ 27. Duo sunt amici Demetrius et Antipbilus qui studiorum 
causa in Aegyptum proficiscuntur ; Luciani verba sunt: ^uvex- 
rXêvvxç yàp h t^v Alyvirrov h ^^fjL^Tpm 'Avri^lkcfi itaque cre- 
dibile est eos Alexandriae remausisse. Non multo post Demetrius 
cupidus spectandi vetera regionis monumenta profîciscitur : xx) 
iiiroTi i fih ^fißiirpioc irux^v h r^v aI^vttov àToimiSùv xxrà 
êixv rû¥ TTupxfiliuv xx) Tov MifAvovoç. Bequiritur autem iç r^v 
Kovrév vide simillimum locum Philopseud. 33. 



LUCIANUB. 193 

§ 27. Hic aatem Demetrius quamdlu Âlexandriae commoratus 
est, philosophiae operam dedit r^v i^n^tny r^v Kuwx^v àtrxoù- 
fuvoç ùri Tq5 *Po3iV iKslvcfi o'o^tçf. Quis ille sophista fuerit, 
ignoramus, nam praeterea in ea narratione de homine altum 
silentiom: hinc malo: ùiri t$ 'Pdilcfi iKeî ao^iç^, 

§ 34. Supplendam est: avrovç &v aoi tovç \éyovç itt^îjxûov 
ro^Xovç (xa) kxXoùç) Kay »tovç !vt»ç, 

§ 38: ire) xx) to\jto iv dpxJß iiafAoXoynv ifAnv. Beqniro: 
iiufAO\oyii^afi6v, Qt pluralis numerus sit. Verum quidem 
est apud alios hofio/^oyelvêat frequentius legi quam iiofioXoyilv^ 
sed apud Lucianum activa forma invenitur Nigr. 26. 

§ 41. Sauromatae apud animos suos reputabant Tcplç olovç 
iyipaç ix vap»7Xêvnç fiaxovvTcci , si x») h t$ ifrpoaioxtJTcp rérë 
vvipivxov. Yerumenimyero Sauromatae non yicti fuerant, 
sed vicerant ipsi: hinc corrigam: oi x») h rqS àwpoffioxiÎTcp 
roioÛTOt ÙTtipz^^' 

§ 55: :Ltvh»voîfç tifiTv x^^P^^*^^^^ (sed recte Cobetus 
X^ip^^i^i^i reposuit) ù^êçtiactv ix tto^^oû inçÛTaç. Defe- 
cerant, opinor, h. e. â^eçÛTaç, 

Lucius s, Aêinus. 

§ 1 : xal iraç hvxov x») iwoi àviévrtç iç "TiraT». Erant 
eins urbis incolae, qui Lucio itineris socii fuerunt: hinc com- 
positum verbum iirtéiniç non optime convenire dixerim et 
verius videtur «/x* Mvnç. 

§ 1: ici yàp ^tXapyvpÛTXTOç ietvâç, Âdverbium ietviç 
baud satis recte copulatur cum superlativo et scribam: cpi^ip- 
yrjpoç. 

§ 2: xai xore i^tX6o\fva xbXbùsi tifiiç iWtivat, Très literulae 
interiisse videntur: xx) (Jtp^) xort è^ê/^êouva. 



194 LuciAin:?. 

§ 2: TSfATf xÙT6¥ iU ßx>Mnls9, Diceodüin hoc atique fîiit: 
TctpiTeßTs , nam Palaestra mi aeqnom est, iubemr hospitem 
comitari usque ad ianuam balnei. 

§ 6: 0Ç sùpvêfiaç r^y Tvyipf rf xirps^ ifiov vufATepi0ifiëiç 
xai xxiveiç. Facile est reponere vvftTifiçpi^gt^, sed etiam 
Yerbum xAiVfi^ absonum est. Conieci: xuklac. Eadem verba 
iuncta invenies § 31 : ixùktop irrauêx to çvTTtîsy xx) it¥ûv xcù 
çpi^uv iptaurév, r^ xifA^ xxrhßsvct to iipptov ixélvo cpopTiGv. 

§ 7: Tov vTvev KATa\l/€Uffifiewç àylçxpuxi xai Ipy^ iviitv tvia 
^KGw. Non intelligo illud îpyt^' convenienter dictum erit Sp- 
yû¥, de quo verbo vide Ruhnkenium ad Timaenm p. 193. 

^ 8: Tff SyéfiaTx tûv TaXatafiâTov uv iêiK» sùpovva ipû. 
Imo: elpouaa, de quo yerbo sapra quaedam adnotavimus. 

§ 11: xal T0T€ ir) yovy (lOt vjXtt to ptxêtîv w hsxx ixiov. 
Hic post Beitzium probata fuit dnorum codicum scriptura 
iûxow, ne scilicet idem verbum nimis brevi intervallo recurreret. 
8ed satis est incommodnm illud ^tfAouv et vide infra §22^ 
xxTxéifievot xvriiy iappeîv ixi \iuov xx) r^v ypxvv ixixsvov 
iê) Mov fiiyny et §34: r^y yùxTx ok^v ixiôvTeç Ho y àpyxXixv 
xx) Tptâv isAAwv tifiepâv r^ oiov ivùo'xvTêç xTê. Cf. praeterea 
Bohde de Jsino p. 34. 

§ 17. Hic duas odoror interpolationes. SpiUxav fitv xx) px- 
0xvliuy xx) vexivuv iveirXiiffôiiv* hoc qnidem recte, sed nihil 
attinuit addere: oax èfix ivilsi xvêpeaToç, quam adnota- 
tiunculam in usum asinorum adscriptam fuisse dixeris. Deinde 
post pauca offendit Lucius poioix^v^v, xxxh Ipiçov Ivcp tovto 
vxvt) xx) ÎT^qj. Satis hoc est disertum, sed otiose additur: 
0xff) yxp Th cpxyévTx xvoêviia'xsiv xùtIxx, quae verba neminem 
minus decent quam Lucium, cui comperta res esse debuit, ut 
non necesse esset provocare ad aliorum testimonium. Ceterum 
ipse quoque Plinius H. N. VI 20. 33 cum Luciano et Apuleio 
consen tiens, scribit rosas laureas iumentis, capris et ovibus esse 
venenum. 



LUOIANTJB. 195 

§ 19: tfAê y aÙTOv tiaovat xeîo'ôai roîç Auxo/ç. Perpetuo 
hoc nisi fallor, dicitur ixxeYau»!, 

§ 25: t/ 7roiovfjL£v, f^tj rtç aÙTÛv, t^v ipctvlriy] Perpetuum 
hoc yitium est pro: t/ ToiQfiev; Nunc quidem apert^ res est, 
nam respondet alius: t/ y i\\o 9 rfj yp»i r»ir^ xirv ivippl- 
%f/ufieif avTiiy; vides coniunctiyum, non futurum. 

§ 38. Edebatur olim: on fiixpt vdv àvixofi»i xaxûv, ivaßoij' 
axt nêi^^iiva. Scripsit lacobitzius xa) fiixP^ vuv, sed facilius et 
verius esse arbitror: t/ fiixP^ ^^^» 

§ 42: TivTct ix il y a fisçà ^v i\€iipuu. Praefero: ixs7. 

§ 42 : fyà ii ^Triçifctiv Ittoûç xph àxetv iroXXixiç v»tiv ^ 
irpovfjroioiifmv y àyvoslv. Supplendum: viviçifAnv ßiv et rescri- 
bendum voxxixiç fixeiv, sed haec et alia multa iamdudum 
ab aliis mihi praerepta esse suspicor. 

§ 44: T^éwîéT«/ aç rsêvijxùç iv txJç TAify«7ç. Nihil hic prae- 
positio signifîcat; scribam: ùç reivijxùç elii. 

§ 46: ovToi fiera ri ieTirvov roït ievrirov töAAä Xil^otv» 
&fi^a ihu ixéfiil^ov. Cur &fA0ut Quaero an non rectius fuerit 

§ 47: rh aûfii fiov tx tîjç o'uvijêouç rpo^îjç vaXiv xaxiv 
iytyévet. Emendo: Triyxotkov» 

§ 48: X») ffxevti fioi viv iroXureMj xa) çpdfAar» 7rop0\jp& iiri- 
ßixxofAott xa) ;ij«A/voiç eWeiexiß^v. Displicet verbi praesens 
tempus et reponam: iirißxkXefAiva, 

§ 50: il auyx^P^i^^'^^ ^^^9 ^^^ ^f^^^ '^^^ vùxtx àvxvaù- 
9 §7 6 XI. Absurdum est futurum pro praesenti tempore. 

§ 51: ToM yC Aq iioç oùx^ fiirpiov liye, fiii où x^P^^*^^ 



196 LUdANUB. 

If yuvii hct^Txaofß Kiyà mvtp ivipoCpévoç xaXiiv id a» S/xif v. 
Corrigendum: ivipo^évoç (ßvoc) xaiv^v iû ilxnv. Sed de 
ea correctione iam alibi me dicere memini. 

§ 51: r$ ;^p«r} rot; ii,ipov oïçptifiéyoç. Sine sensu; Guyetus 
ipuTi coniecit; malo equidem: r$ ;(^«p/«yri. 

§ 52: Tpoffiivxi T€ ixi^evov xa) tp«t;f/y tfMu, Gonyenientins 
yerbum esse iudico «ToA^ué/v. 

§ 56 : KiXevei fis râv vi too y fisriapov xofit^êîivai IÇ« r^^ oU 
xlaç. Necessario legendum est: ruv âruv. Plane idem yitium 
deprehendi in Sophoclis fragm. 619 et in Babriana fabula 95. 59; 
cf. Mnem. 1881 p. 243. 

lupiter confutatuê. 

§ 1. Supplebo: XP^^^^^ ^^^ ßavtXelct^ »hâv, »vep êùxTatérara 
rolç ixxoiç xa) vo) où p^hx (tÂ0-/) Totpotvxii^' 

§ 14. Pueris fortasse utilis adnotatio: ificpu yàp Hvetrcti i 
XP*l(rfAéç. 

§ 19: où Tivu oùy auTctt ùxh XP^^i EtptapfAh^ß iyevv^tyivxv. 
Haud parum melius intelligam: iw) XP^^i» 

( Continuabuntur), 



AD PLUTARCHTJM. 

Publ. 12 (Sint.). Out« ii inp) t»vt» itißOTixhc ysvofJLiyoç vo- 
fAOÔiTfiç xa) fiirpioç iv râ fJLtTplcp Tfiv Ttfiaplav vTrspiretvêv, Sanum 
esse non potest /Aerplcp , neque tamen Schaeferi probo coniecturam 
iv T^ fiipei, Quod yero Sintenisius proposuit îv ri iiirpiov tÇç 
TifAcopUç a nostrae aetatis yiro ùvspvé^cfi inyentum dixeris. 
Scripsit, ut opinor, Plutarchus h r^ ^^ ßtrplcp: yehemens fuit 
Publicola in coercenda et punienda re quae modum excederet: 
statuit enim indicta causa occidi posse qui regnum affectasset. 

J. J. H. 



DE ORPHEI PATRIA. 

SCRIPSIT 

J. VÜRTHEIM. 



Anno 1899 Fredericus Webenis in Programmate Gyninasîi 
Monachensis publici iuris fecit disquisitionem literariam „de 
Orphei origine thracia, quatenus hac de re olim indubitata sed 
nostris diebns in indicium vocata certi aliquid nos docere pos- 
eint Platonis opera". Adiunxit autem v. d. huic disputationi 
Platonis sententiam de Orphei aetate, institutis, operibus cum 
Herodoti Aristotelisque iudiciis comparatam, eo praesertim fine, 
ut de arte critica-historica quam philosophus in re literaria ad- 
hibuerit , meliorem opinionem rectioremque adipiscantur philologi. 
Aegre enim, ut asseverat Weberus Bernhardi verba sua faciens, 
desideratur opus, quod de Us quae antiqui in historia literaria 
critica vel praestiterint vel neglexerint clariorem nobis depingat 
imaginem. 

lam antequam Weberi disputatio emissa erat in lucem, yir 
cl. W. von Christ fructus huius investigationis transtulerat e 
schedis auctoris in tertiam editionem Historiae suae literarum 
Graecarum (p. 455), immo, quod est maioris momenti, disci- 
puli sui opinionem rem absolutam vocare non dubitaverat. 
Quam ob rem non inutile duco Mnemosynes lectoribus quibus 
programma laudatum prae manibus non est, paucis exponere 
argumenta quibus firetus Weberus ad sententiam suam vulgatae 
repugnantem pervenerit. Cum vero, ut monuimus, v. d. duas 
tractant res, Orphei originem tbraciam et Platonis de scriptis 



«-li î«*::«c:-ain . *«-:■ :-:cie iiz-r T*i:cj»iiL s^entn« tac dispn- 
•Ar.i-'nlÄ ag-ua i* ill*, pié^crisr« d* isAir gTiaestione. Xanc 

.E=.:Tir frier, ir:-:: W^bens p. 21. îa: Plaion eine thrakische 
Ai-é-^mmi::? ces Orrhe:i5 niri: gemm: c-der er hat sie nicht 
g^^laîi'--: viiL'i ür. na.:h wie Tir. der al:en Ueberiiefening fol- 
g«:«!. ali Grie»:!«?:: 'c«:ri«:h:e: , so gn: wie den Homer und 
Hftsici 

Arg^mec:a ^■1:15 opîniiniî brere in spatiom coacu «nnt haec : 

1'. PIa:o n-iqriam «Irrpheom ,Thi*«m'" roeat p. 15). Licet 
fere semi^T •iial:g':rnm p-erscci*. praegertim p<regrini5 Tel qni 
aemel biiTe r:oin:nar.:ur, a^üunga: p-auiae nomen, Orpheus, 
tziz* ter iecies menûo fi: . semper e: ubique aeque ac Homerus 
Hi6Êio»iriîque deâtiruitor lali addiramento. 

i"-. .Saepia= apad Platonem Orpheus arcte coniungitur unoque 
fpiritu nominatur cum celeberrimis Graeci« . puta cum Homere , 
Heêio-ioy Simonide y Alceêude. Achille, Musaeo «.p. 1S>. 

'y\ Thraces.. gentem barbarissimam , phüasophus ut aequales 
eui contemnit. Sic Antisthenem , utpote e serTa thracia natum , 
Indibrio habe:, Theaet. p. 174 sq. Orpheo igitur, cuius originem 
diKinam irridet, Tim. p. 40 DE. nequaquam tkraciam originem 
condonasset, si talem fuisse sciTisset p. IS-. 

4''. Unam Tirtutem Thracibus adimere non potest Plato; sunt 
enim fortes mortemque minime effogiunt '.Bep. 435 £"1. Orpheus 
autem in scenam producitur citharoedus effeminatus , qui où rcXfjuJL 
iißtxat Tsy Ipurcç ciTshifvxétip, Svmp. 179 D sqq. (p. 20). 

5^ Vocat quidem Plato Orpheum Oeagri filium, Coût. 179D, 
ut ante eum fecerat Pindarus, âr. 139: est quidem teete Serrio 
ad Georg. IV 424 „Oeagrus fluTius de quo Hebrus nascitur, 
unde eum appellavit. Vergilius Oeagrium"; nuUus autem auctor, 
qui ante Servium scrip&it, Oeagrum flumen Thracium habebat. 
Orphei pater alibi est Apollo; Oeagrus nomen est Graecum 
teste Arist. Vesp. 549. Unde sequitur Oeagrum tum demum 
&ctum esse Thracem , cum Orpheus ipse , qui apud mythologos 
quosdam filius eins habebatur, in Thracem abiisset (p. 23 sq.). 

Quinque haec argumenta stabilire conatus est Weberus hisce 
obserrationibus. Monet enim Orpheum primum Tkraeem vocari 
apud Euripidem , Aie. 967 sq., et apud Bhesi incertum aucto- 



bB ORPHBI PATRIA. 199 

rem, vs. 944 sq.; Platonem autem tragoediarum maiorem par- 
tem legisse minus verisimile ducit, cum in operibus suis super- 
stitibus quattuor tantum et viginti läudarit locos e tragicis 
poetis petitos ; exiguum numerum , si eum conféras cum trecentis 
versibus Homericis Hesiodeisque quibus dialogos omarit. Haud 
dubie igitur non legit Rhesum, non legit Alcestidem Plato 
(p. 32 Ann.). Quin imo alio quoque modo opinionem suam de- 
fenders studet Weberus. Ânnon apud Platonem (Symp. 179 D) 
Alcestis iam ad inferos descendit, unde in lucem a diis mortem 
Yoluntariam admiratis remittitur, cum apud Euripidem in ipsis 
sepulchri faucibus ab Hercule Morti eripiatur mulier? „Das 
spricht nicht gerade fiir die kenntniss der euripideischen Al- 
kestis". 

Aristophanes autem et Isocrates nonne semper Orpheum cum 
poetis graecis coniungunt? 

Quare tute statues Piatoni fuisse perinde ac si nemo ante 
eum Orpheum yocasset Thracem. 

At Aeschylus in Bassaris (fr. 20), Eratosthene auctore, Or- 
pheum in monte Pangaeo solem i. e. Apollinem orientem ex- 
spectasse ibique a Bassaris discerptum fuisse, ceciniti 

Bespondet Weberus: „Die Tötung des Orpheus durch die 
Bassariden, die Dienerinnen des Dionysos, auf Befehl dieses 
Gottes der seinen Verächter strafen will, scheint eine poetische 
ümbiegung der Sage durch Aeschylus zu sein, die zunächst 
auf ihn beschränkt blieb." 

Transit nunc y. d. ad vasa picta , de quibus haec legimus : 

Nulla exstat Orphei imago ante initium quinti saeculi depicta 
(Furtwängler, 50® Winckelm. Progr. p. 157); 

'EAAifv/x^y ii rh ffx^f^^ '^^' '^V "Op^el in Lesches inferorum 
pictura (Paus. X, 30, 6) ; 

apud Robinsonium, Catalogue of greek, etrusc. androm. yases 
Boston 1893, invenitur sub num.® 432 vas circa annum 460 
pictum, Orphei thraciae originis antiquissimum documentum, 
yas autem sub num®. 419 paulo yetustius quam num. 432 ex- 
hibet Orpheum graeca yeste indutum. Yasa cetera, quorum 
nullum annum 460 superat, Orpheum yel Thracio yel Graeco 
omatu amictum ostendunt; inde yero ab initio saeculi quarti 
neque Oraecus neque Thrax sed Orientalis depingitur Orpheus, 



200 Dl O&PHX! PATSIA. 

Bfttione igitrir subdocta sommA Tide'or esf€ hiee: nsqne ad 
aannm 460 ircifices Orpheam onmes pro Graeco homine ha- 
baenmt; inde asqae ail annam -iS*!) Orpheus Tel Graecns vel 
Thrax in arte pingeniü est habitas: âaecnlo quarto fit OrientaliB. 
Volventi igitur saecnlo quin to raconim p*icu>res sententiam de 
Orphei patria motasëe Tidentar. Erat antem ils quoqne ab ori- 
gine GraecM. 

lam habes Weberi argumenta, fondamentum cni snperstnixit 
aedificinm a Christio y. cL laudattim atqne probatum. Bene 
antem monait Godofredos Hermannns * Orphica p. 680 ) : 
^onmino nnlliuB hominis apnd eos, qni libenli snnt indole 
praediti, tanta debet esse Teneratio, nt eins in Terba inrare, 
quam ipffi rem cognoscere malint''. Vereor enim nt iis lectori- 
bnsy qnibns anctoritas Christii non pins qnam pondns argn- 
mentomm, qnibns nsns est Weberos, ad assensionem yaleat, 
argnmentatio illa vel „negatira" vel âri râr> vtstrufAhsnf satis- 
fecere possit. Eqnidem in Weberi sententiam pedibns ire valde 
dnbito. 

Nam, Platonem saepins inter celeberrimos Graecos posnisse 
Orphenm licet minime negem, pemego hnic observationi inesse 
qnantnlametmqne rim ad dirimeodam qnaestionem de Orphei 
origine thracia Tel graeca. Non enim vatis nomen nominibus 
Graecorum immiscnit Plato nt enm cum iis coninnctnm oppo- 
nerei harbarÎJif sed alias ob causas, quae a virorum illorum origine 
vel graeca vel barbara prorsus alienae stmt. Sic Apol. 41 A 
laudantur Homerus, Hesiodus, Musaeus, Orpheus utpote viri 
quibnscum vitam apud inferos degere dulce erit sapientibus. 
Sic Prot. 316 D recensetur Orpheus inter eos, qui tempore 
antiquissimo sophistica arte sint usi, quique hoc Studium non 
palam profîterentur sed dicis causa in artem poeticam, magicam, 
gymnicam incombèrent. Xominantur autem Homerus, Hesiodus, 

Simonides , Musaeus , Orpheus necnon Iccus Tarentinus , 

Herodicus Selymbrianus. Conv. 179 comparatur cum Alcestide 
et Achille; hi enim mortem inire yeriti non snnt, ipse autem 
amoris causa e vita discedere ausns non est. 

Aliam igitur ob causam alio loco in dialogis apparet Orpheus , 
nnsquam vero ut cum ingennis Graecis conianctus barbarae 
genti opponatur; quod si factum fuisset, Webero aliquid de 



DB ORPHBI PATRIA. 2U1 

patria yatis inde statuera licuisset. Nunc vero statuamus necesse 
est, Platonem, cum Orpheum inter claros Graecos poneret, de 
patria eius plane securum fuisse, aeque ac Aristophanes hac de 
re ne somniavit quidem cum pangeret versus notissimos Ran. 
1Ü33 sqq. 

Quinimo int^rdum nimio studio abreptus non videt y. d. se 
Ipsum adversario arma suggerere. Pagina 19 e. g. legimus: 
„Mit Musaeus, an dessen griechischer, attischer Herkunft selbst 
noch Ehesos 944 ff. ausdrücklich festhält, erscheint Orpheus bei 
Piaton öfter verbunden ohne eine Spur von Andeutung, dass 
er kein Grieche sei." Habuit igitur auctore Webero Musaeum 
Atheniensem divinus philosoplius. Unde hoc apparet? nam licet 
Rep. II 364 E Musaei origini divinae fidem se non habere verbis 
uç ^affi indicet, quid rêvera crediderit nusquam nobiscum com- 
municavit. At poterat scire Plato e Rhesi versu 945 Musaeum 
fuisse Graecum, Atticum; afferat ur igitur hie versus pro phi- 
losophi sententia. Concedo; sed versu 944 eiusdem tragoediae 
Orpheus vocatur Thrax! licetne hunc quoque versum pro Pla- 
tonia opinione afferri? Minime! respondet Weberus, nam Plato 
Rhesum ne legit quidem I 

Plato an Alcestidem Rhesum que legerit necne, quis pro certo 
affirmare potest? Statuere autem duas has fabulas ei fuisse igiio- 
tas atque hoc decreto pro fundamento uti quo alia non minus 
iocerta nitantur, Weberus, opinor, nunquam suscepisset nisi 
optima perspexisset tragoedias illas sententiae suae esse moles- 
tissimas, illud igitur impedimentum quoquomodo e medio esse 
tollendum. Nam quod iactat extare discrepantiam inter narra tionem 
de Alcestidis reditu apud Platonem atque fabulam Euripideam, 
philosophus et tragicus eodem mytho populari pro suo quisque 
ingenio ac fine usi sunt, quemadmodum sculptores graeci ar- 
gumenta mythologica vario modo tractarunt saepissime. Nemo 
autem asseverabit Euripidem non legisse Homerum neque to. 
KÙTpix, licet in fabula sua Helena Paridem non Troiam sed 
Memphim absportasse Tyndaridem enarrarit (cf. Herod. II 112 
sqq.). Accedit quod Plato argumento Euripideo uti non polerat; 
nam cum ibi Hercules mortuam Morti auferat ut hospiti gra- 
tiam suam testetur, in Convivio philosophus notissimo exemplo 
illustrare voluit, deos ipsos inferos verum amorem quam maximo 

14 



202 DB OEPHE P1S8UL. 

praemio dignom duxisse. Quare inferos ipeos Aloestidem in locem 
emifiiâisse Tolniu 

luTEt hie paolisper morari in &bularam mytholopcarum 
campiù laetissimo. Qui quam varus äoiibos splendeat yidentea, 
Tidentes ant^m antiquos jioeias maxima Übertäte per lata illa 
spaiia circumvagantes , dum apis mntinae more modoqoe sua 
sibi perunt suosqne in usus adbibeni , non potest quin Weberum 
parum caute egis&e censeamus. qui perhibuerit Platonem alios 
angulos ne Tisisse quidem, quod ex uno aliquo angulo mel 
duxisse eum constei. 

Legimus autem apud ApoUodorum JH 122) haec: ,,Iuppiter 
Teritus ne homines , quibus Aesculapius medicamentum parabat 
quo ex ipsa morte resurgerent, TiimiaTn potestatem adipisceren- 
tur, fulminibus medicum percussit. Quare Apollo Cydopes, qui 
fulmina fabricaTerani , loTi filii ob mortem succenseos interfecit; 
quod scelus baud dubie in Tartaro Itiissei, nisi pater lAtonae 
precibus rictus Admeto eum servire iussissei." Pergit ApoUo- 
dorus il lU4^* ^Admetus autem uxorem petebat PeUae filiam, 
qui Procorum simuliates vitans, constituerai ei se Alcestidem 
daturum, qui aprum et leonem ad currum iunxisset. Time 
ApoUo Admeto opitulatus bestias itmxit , itaque mox nuptiae 
sunt secutae; sed baud felici omine. Nam Admetus pro nuptiis 
suis caelieolis sacrifieans Dianae oblitus erat, quae irata thala- 
mum eins anguibus implevit. Iterum autem Apollo subvenit, 
qui «riv i^iXàrtuvixi ri» é«>, ^t^tjlt: Txpà fietpx^ t¥X, ôr»¥ 

vxip XÙTSV hiiTxity JAiyrxi. Cum rero dies mortis adesset, patre 
matre recusantibus . Alcestis pro marito mortem obiit. tuù au- 

En babes in fine duas leotiones, Platonioam, ut ita dicam, 
et Euripideam iuxtaposiias. quarum utra sit antiquior mox vi- 
debimus. Videtur etiam tertia fuisse, qua Hercules non in ipsis 
sepulchri faueibus mulierem Morti eriperet. sed ad inferos 
de=cenderet mortuam a Plutone et Proserpina deprecaturue. 
Vestigia enim supersunt in versibus Euripideis 850 sqq. : 
4» y civ ifAapTM T^^y iypxi^ xxi fi,n ptik^ 



DB OBPHBI PATBIA. 203 

Trpog alfAXTtiphv TriXotvcv, eJfJLi tuv xiru 
Képtiç ivoLKTÔç r* i]ç iv^hlovç iéfjLOVç 
ctirvifTOfjLal n • *) 
supersunt quoqae in verbis „vplç otùriv âv sxêfjLiae,** quae 
Fischerus e 2ienob. I 18 post nomen 'HpaK^ijç in ApoUodori 
textum inseruit. 

Quin etiam aliae discrepantiae exstant. Cum enim apud Apol- 
lodorum ApoUo Parcis supplicarit (inivctro), ut Admeti mortem 
prolatarent, bis apud Euripidem mentio fit de dolo quodam 
malo, quo héros Parcas delusisse dicitur (vs. 12, 37). 

Neque ignoramus hune dolum. Aeschyli enim in Orestia 
(Eum. 731) chorus Apollini obiicit: 

ffù rot Tra^cttàç iictvofjtàç K»T»^$lffaç 
olvcfi TTctpyiiràr^vxç dpx^l^Ç lêdç. 
Scholiasts insuper ad vs. 726 annotavit: ohcp yàp txùtolç tûv 
Xoyivßay àTTotyctyàv i^^ßniffaro '^AifAijTOv, 

Postremo observandum est in fabula Euripidea frustra quaeri 
intempestivae Admeti mortis argumentum, quod e Bibliotheca 
ApoUodori cognovimus, nempe Dianam in sacrificiis nuptialibus 
esse praeteritam. Quinimo Euripidem aliam rationem secutum 
esse apparet, qua Admetus vel eius uxor non statim post 
nuptias laesi numinis iussu e vita discederet, sed aliquot annis 
post, cum duos iam liberos genuissent. 

Videmus igitur discrepantiam a Webero post alios in Piatonis 
Convivio observatam unam esse e mullis variationibus, quae 
pedetemptim, volventibus saeculis, in fabulae argumentum ad- 
modum simplex irrepserunt. Magna enim huius mythi erat 
fama, quodque chorus Alcestidi mortuae valedicens cecinit 
(vs. 445 sqq.): 

(AiX^fovai xaê* inTiroyév r' àpelxv 

xi^v^ iy T* ixùpotç KXiovTêç vfiyotç 

'LvipTCf, xÙkXoq ivix.» Kxpvelov 'jreptvlvveTxt ap»ç . . • 

Xi'jrapotTo'l r* sv o^ßloitc 'Aêivatç, 
aetas probavit. Testimonio sit populäre carmen cuius initium 
servavit Aristophanes Vesp. 1239 (cum scholio): 

1) Haec fabalae imago invenitar in aarcophago Ostiensi. Inspice Arohaeologiache 
liaenhen, G. Robert, p. 171. 



204 D3 OBPHBI PATRIA. 

^AifAijTov ^éyov uTctîfie fiaêù^ roùç i^ûtêovç 0l^€t , 
riv istXûv y iyrixov , yvohç Sn ist^ûv ixiy^ X^P^^' 
Nec mirum igitur Bobertium (Thanatos 29) hinc effecisse, 
Bolemiiem poesin atticam vel laconicam fuisse huius fabulae 
foutem ac principium; qaa tarnen in re strenuum adversarium 
invenit Wilamowitzium (Isyllos p. 65 sqq.). Hic enim per- 
hibuit Eoeas hesiodeas fabulae nucleum continnisse, nisus hoc 
praesertim argumento: Admeti fabulam in Bibliotheca arcte' 
fuisse coniunctam cum Coronidis Aesculapii matris historia, 
hanc testibus fragmentis 147/8 (Rzach) ab ApoUodoro ex Eoeis 
esse petitam, inde sequi illam quoque eodem ex fonte fluxisse. 
Equidem oiliv ipl^u ; est enim ut quivis videt res magis io^xvTtKij 
quam iTtffmfiovtKii ^). 

Est alia quoque controversia inter eosdem y. d. orta, utra 
sit antiquior narratio, Platonica illa, qua Alcestis ab Inferù 
in terram remissa dicatur, an Euripidea, quae mulierem ab 
Hercule Morti esse ereptam doceat. Perhibet Robertius (Thanatos 
p. 30): 4,die Lösung eines Konflikts duch physische Kraft ist 
in aller Sagenentwicklung älter und ursprünglicher als die 
Versöhnung durch das Eingreifen ethischer Motive"; cui asti- 
pulatus est C. Dissel (Der Mythos von Admetos und Alkestis 
1882 p. 2 Ann. 9). Obiicit autem Wilamowitzius (Isyllos p. 71): 
„die grimme herrin von Pherai (Artemis, BptfAÛ) forderte des 
bräutigams leben. Als die gattenliebe sich selbst dahingibt, 
demütigen sinnes der gewalt der göttin sich beugend, da schrei- 
tet die göttliche gnade ein. Die herrin des totenreiches (auch 
eine Bpifiu, oder vielmehr wider die hptfid) sandte Alkestis 
wider zum lichte empor. Diese identiiät läszt die einfache frei- 
lassung der Alkestis als das ursprüngliche erscheinen." 

Dianam {ipraßii») hie vice deae feralis fungi consentaneum 
est; credo autem aequo plus sibi poscere Wilamowitzium, si 
hanc ob rem exigat, ut Dianam et Proserpinam unam eandem- 
que deam fuisse concedamus, praesertim in fabula tam antiqui 
temporis ab omni syncrasi alieni. An forte Apollo , qui in Iliade 
Qraecis pestilentiam inmittit, pro Plutone est habendus? Oblitus 



1) CoDcedo Wilamowitzio Yersibas Earipideis 128 sqq. respici ad Aescalapii thaa- 
matargiam atque sie ad Eoeaa. Cf 969 sqq. 



DB ORPHBI PATRIA. 205 

erat Âdmetus Dianae sacrificare. Quid sibi volunt sacrificia lila 
nuptialia Dianae oblata? Narrât Pollux III 38 virgines, quae 
matrimonium inibant, plaçasse Dianain et Parcas; quae deae 
nostra quoque in fabula simul nominantur. Qui vero nescit, 
quo titulo tali occasione invocetur Diana, inspiciat prooemium 
Pindari (Nemea VII, 1): 

*E\6lêutct, iripaipa Moipciv ßxtv^pevav 
TTotl fAêyotXovéivioç , XKOUJOv, *'Hpctç , ysvirttpx rixvuv, 
Ilithyia igitur est, „valetudinis et virium corpori insitarum 
auctor, Parcarum socia naturalis" (Dissenius Comm. p. 441). 
Quare minime Wilamowitzio concedo Dianam, quae irata Ad- 
meti vitam postularet, quaeque ApoUinis precibus cedens vicaria 
anima contentam se fore dixisset, fuisse eandem deam ac in- 
ferorum reginam, cuius misericordia Alcestis marito redderetur. 
Attamen mihi quoque videtur Hercules in mythi forma an- 
tiquissima locum non obtinuisse; perspicuum enim est Ad me tum 
et Alcestidem fuisse ab origine Plutonem et Proserpinam, quod 
tam docent nomina xifA^roq et 'AifAiliTOu Képa=Bpifjtè (Hesych. 
s. Y.)f quam totius fabulae tenor ac finis. Sed cum rez indomitus 
inferorum Tbessaliae rez fuisset factus, cum ficta esset nova 
ratio, qua reginae reditus explicaretur, scilicet Apollinis Admeti 
hospitis int^rcessio, opus erat forti heroe, qui eam ex Orci 
vinculis liberaret; nam Apollo ipse, i.e. Sol, ad inferos descen- 
dere non poterat, Atque hie heros fuit Hercules , qui ad Theseum 
liberandum iam tali oflScio fuerat functus. Hinc intelligimus 
apud Phrynichum ^), quo duce Euripides usus esse videtur, 
iam inveniri Herculis cum Thanato certamen; quam tragoediam 
satyricam fuisse, ut recentiores perhibuerunt , neque negare 
neque perhibere velim; si fuit, non fuit banc ob causam, quod 
Parcae ibi inebriarentur, ut putat Wilamowitzius , nam Aeschy- 
lus iocum e satyrico dramate petitum profecto non inseruisset 
in tragoediam tam seriam quam fuit Orestia. 

üt tandem aliquando ad propositum redeamus: tragoediae 
forma antiquissima videtur fuisse ea, qua Hercules Alcestidem 



1) Saidas s. v, Heijchios 8. v. idaixßecy Servius ad Verg. Aen IV, 694; emendavit 
labn, Naack. 



206 DB ORFHKI PATBIA. 

libérât ums ad inferos descenderet; secuta est illa, qua mulierem 
Morti in sepulchri faucibus eriperet; mythuê antem originalis 
nondam continebat Herculem intervenientem , contra, Âlcestis 
ibi ab Inferis sponte in lucem remittebatur, ut olim Proserpina 
nulla vi adhibita Cereri reddita fuerat. Atque Anne mifihum 
Plato in usum suom convertit, non quod tragoediarum Pry- 
nichi Euripidisque nescius vel immemor esset, sed quia docere 
volebat, deos ipsos inferos Âlcestidis eximium ob amorem fuisse 
commotos. Nam Kcti ol êeo) r^v Trsp) rdv Iparx wouiiiv n x«) 
àpêriiv fii^t^Tct rtßufftv (Conv. p. 179 G). 

Restant Weberi argumenta ex Aeschyli Bassaris atque e vasis 
pictis petita, quae paucis verbis refutare posse mihi videor. Fuerit 
sane in scena Aeschylea Orpheus Graecus non Thrax ; depinxerint 
per me licet artifices prions partis quinti saeculi Graeca veste 
indutum Orpheum — t/ radr» vph top llAirMv«? Ânnon ipse 
Weberus nos docet pictorum sententiam volventibus annis mu- 
tatam fuisse, ita ut Piatonis aetate Orpheus sive Thrax sive 
Phryx in vasculis appareret? Quid legimus pag. 27, ubi 
laudatur auctor rerum archaeologicarum peritissimus Furtwäng- 
1er? Bassaridum scenam, ubi Orpheus Graecus procedebat, per 
sexaginta modo annos artificibus saeculi quinti fuisse exemplo, 
postea vero pictores aliam iniisse viam. 

Aequales igitur Piatonis, scriptores, pictores Orpheum pro 
Thrace habuisse Weberus negare non potest; banc opinionem 
Piatoni minime fuisse ignotam, cum in theatris, plat eis, elibris 
earn accipere posset, infitias ire v. d. non audebit; philosophum 
vero hanc sententiam aspernatum prorsus contrariam sibi infor- 
masse, cum e scriptis eins nusquam clare appareat, Webero 
tum credam, si alia argumenta protulerit quam infirma ilia et 
negativa, quae supra refeilere conatus sum. 

Statuo igitur v. d. opinionem suam non talibus documentis 
probasse ut digna sit quae in historia literaria tanquam res in- 
dubitata locum sibi inveniat ^. 



l) Cf. verba Weberi p. 6 : «Professor Dr. W. von Christ der das Ergebnis 

meiner Untersuchung durch seine Aufnahme als richtig anerkannt hat". 



QUO DISCRIMINE DEI ET HOMINES INTER 
SE DIGNOSCANTUR. 



SORIPSIT 

J. VAN DER VLIET. 



Perlegens baud sine fructu specimen inaugurale v. d. K. H. 
E. de Jong^ quod inscriptnm est : de Apuleio Isiacorum mysteriorum 
teste, incidi in locum Heliodori (III. 13) ab auctore citatum, 
(p. 85) quo dicuntur dei et daemones nonnumquam induere 
corpora animalium, plerumque vero hominum: robg fjt,h iii 
ßtßiiKoyc Kxv iiotXitotiv, rnv li vo^ciù yvà^iv oùx »v iiot^ù^ouv, 
âxxà roJç T* à^tctXfJLOlç xv yvufT^iïêy ÀTeviç itéXov ßxiirovrec xx) 
rh ßxi^xpoy ou ttot lirifjLÙovreç x») rf ßotilfffAxrt T^iov, où xxrx 
iiivrii^tw TOÎv TToioîv oùii fieriôs^tv dvvofjtivcp «AAÀ xxri tivx 
çùfAfiy iiptoy xx) ipfiliv àvxpxvSiivrov TSfAvévruv ßxXXov rh ve- 
piix^y fi itxTTopêuofAivuv. Observât autem speciminis scriptor 
Plutarcbum idem referre de mortuorum umbris (Qu. Gr. 39): 
TCû¥ y àTToixyiyroùv ol ïlvSxyoptxo) Xiyowtri rxç \l^vxàç fiif noteïv 
ffxtxv ßtiii ffxxpixptvTTiiv. (De ser. num. vind. 22): rh txç 
^f/vX^^ '^^^ TsêvfiKéTuy fjtijTi axtxv Ttottlv fiiÎTs fTXxpixfJLirrtiy, 

Horum locorum tenor in memoriam revocat festivissimi illius 
carminis epici, quod Mabâbbârati nomine fertur, episodii, quo 
narratur, quo modo Damayantï, regis Bhîmi filia, sibi maritum 
elegerit. In tali electione undique reges et principes a pâtre 
puellae, quae matrimonio destinaretur, ad magnum conventum 
invitabantur, ut ôlia ex eorum numéro suo ipsa arbitrio unum 
sibi sponderet. Regis Bbîmi invitationi responderant non multi 
tantum reges, sed quattuor etiam numina Indra, Agni, Varuna 
et Yama. Cum vero Damayantï introducereiur in locum, ubi 
dei cum principibus aderant, nusquam iuvenilem conspexit 
principem, quem sibi ipsa iam animo maritum destinarat, immo 
quinque eius ex omni parte similes deprehendit homines. Qua 
similitudine in summam inducta dubitationem, meminerat qui- 



208 QUO DIßCRIMINB BTC. 

dem signa quaedam, quibus, quod ipsa a vetastioribns andivi»- 
set, a mortalibus numina discerni possent, sed ne ilia quidem 
signa in qninque illis sive deis sive hominibus erant conspicua. 
In hac difficultate eos ipsos deos , quos personatos adesse sciret , 
precibus adiit, ut sibi sponsum suum ostenderent. Dei autem, 
humanissime airginis precibus exauditis, ilico ei reddidernnt 
signa divina videndi copiana: „///a conspexit omnes deos sudoris 
expertes y fix is oculis, coronis horridis (i. e. recentibus, inte- 
gris) ornatos, nulla puhere maculatos, s tante s quidem, non 
vero solum tangentes, Nishadhi contra filius (i. e. Nala , 
qaem adamabat DamayantI) coronas habehat flaccidas, umbra 
sua duplicaèatur, pulvere et sudore erat conspersus, in ipsa 
stabat humo et praesertim palpebrarum motu mon- 
strabatur,*' Inter deorum notas absentia umbrae non qui- 
dem disertis verbis recensetur, ex Nali vero descriptione facile 
efficitur. Yidemus igitur Graecis et Indis communem fuisse 
sententiam, deos et daemones r$ ivxapixfjLvxri ßxiicuv, incessu 
quodam supra terrae superficiem nee non eo, quod umbra care- 
bant, ab hominibus posse discerni. Huius persuasionis apud 
posteriores relictum est vestigium, utpote qui credant diabolum 
umbram suam non sequi. 

Obiter observo in inscriptione Latine, sed ita ut verba ali- 
quot Graeca intermisceautur, conscripta litteris Graecis, quae 
in specimine supra laudato^ adfertur (p. 94): 
0-/ (juvouq ie^x^^^o '^ Ä- 

iVTOVÇ Oo'iptÇ ST itWOXOUOtfA êsv 
êUTTSeif ST fJLlTTXfJL Ové X ^OVX 
X ^XOVfAtVS CpSpctTOVp 

syoù êvifJL voufJL (JLctyyovç iex^^ovç ist fA»yyt, 
non recte inseri « (pouA., neque verum vidisse Maspéro cum 
scriberet: „« (povA., a ful{mine) a été rayé dans Toriginal." 
Fulmen a sententia prorsus est alienum, sed is qui devotionem 
scripsit, cum per errorem pro x cpxou scripsisset « cpcwA, mendum 
correxit expunctis quae perperam se habebant. Magus igitur ad- 
iuratis deis, ut voti se compotem facerent, eis minatur, si minus 
flibi essent obsecuti, se ad sepulcrum Osiris esse descensurum et 
corpus in Nilum esse immissurum, ut flumine avehatur. 



VARIA. 



SCRIPSIT 



H. VAN HERWERDEN. 



I. 

AD ASBCflTLI BUMBNIDBS. 

Vs. 242 Orestes: 

vpévBifJLi iûfiot K») ßpirac rb aév, éei, 

xÙTod ^uXiaaav âfjtfisyû riXoç Hk}jç, 
Locus ex mea quidem sententia parum recte compositus. Nam si 
distinguitur post iûfAot, hoc substantivum maie caret pronomine^ 
si contra iungimus iâfix xxt ßpirag ro aéy, obiecto caret part. 
0u\âvvuv et iDgratissimum nascitur asyndeton. 
Corrigendnm arbitror: 

Trpéffitfjti iifjtx <Trf3f>, ßpirac re o-öV, $€» , 

aÙTOÛ ^vXivfTûiy âfAfievû réXoç Hx^ç, 
Cf. locus geminus vs. 439 : 

iiinp TreTTOtiùç ry Hki/i ßperxc réie 

vivat ^vxiwuv krlxç ifAÎjç TriXxç , kts. 

Vs. 647 Minerva: 

iwipiç Y iviiiàv oilyC ivccffiriv^ß kÔviç 
&7raÇ êxvévToç , oCriç hr ivâffrxfftç, 
toùtu¥ ivcpiàç oÙK ivolii^sv Trarijp 
oùfiéç , rà V iXXa iriyr ivu n kx) kxtu 
vrpi^uv T ISifa-iv f oùiiv âffê /zxl vuv (livn. 
Ex omnibus quae propositae sunt in locum conclamatum con- 



210 VARIA. 

iecturis nulla seutentiae melius prospicit quam Baucheiisteiniana : 
riôijfft , Koù^iv èv rotÙTq) (làyst et Koùiiv certissima est cor- 
rection sed quomodo èv TctÙTÛ in àffêfAalvuv abire potuerit nemo 
facile dixerit. Fieri potest ut sub eo participio lateat adiecti- 
yum , inconcusêum , non labef actum aut simile quid significans , 
quod si ita est, nihil melius reperio quam 

Mxiiikv iv^cc^TOv ßivet. 
Oui coniecturae ne quis obmoveat ab eo vocabulo abstinendum 
fuisse poetae propterea quod nota materies itr^KXrov dicebatur, 
satis habeo monere similem causam neminem movisse, ut adi. 
ciaßsffTOc ne uteretur. 

At haec scribenti mihi effluxerat me in Mnem. Yol. XXVIII, 
p. 394, proposuisse koùHv ipêfiiov (livet sive ipfAivov, 
i. e. ipfjtéiiov, ijpfjLOfffAivov, quae lenior est et fortasse probabilior 
emendatio. Alii iudicanto. 

Vs. 789 et 819: 

iùaotvô* aTTCtiûv, 
Depravatum esse iroxhotiç optime sensit Blaydes. Apprime loco 
convenire videtur v poiiiXuç, palam, insigniter. Cf. Soph. 
Ai. 1311. 



II. 

AD BOIEOGLIS 0BDIPX7M RBGBM. 

Vs. 85. 
Oed. ivoL^ 9 ifihv KijisvfAa, val ^ivoixlaç, 
rlv iifAh vjKSiç rod Osov ^lifÂtjv ^ipuv; 
Creon hSXijV Xéya yàp kx) t« i6ff^op\ et rùxoi 
KXT ipéiv i^tXéàvT» , vivT xv eÙTvx^l^v. 
Non recte coeunt notiones diversissimae iùv^opoç et eÙTvx^^^t 
quare nescio an praestet verba sic distinguere: 

èa-ÔXiiv' Xi^u ydp , kx) tx iiiv^op* si rùxot 
KXT ôpShv i^êXéivTX , ^xvr xv sùtvx^^v, 
i. e. ê} Kx) rx iùv^opx rvxot kxt^ ôpùov i^êXÔévTx , ut saepe 
vooabula, in quibus est praecipua sententiae vis, ponuntur ante 



PINDARUß. 211 

coniunctionem , v. c. in hac ipsa fabula vs. 249 sirëùxof4>»i i\ 
aJxct^tv SÏ ^vvêffTioç yivotTO , Txôeîv ciicsp toIvV àprlc^g fjpctffdfAtiv, 
Âiac. 521 ivipl rot XP^^^ ßviifitty vpovelvat, Tspwhu iJ ti irou 
Trdêoi, Trach. 584 0lXTpoiç Y iâv vm r)}vS* UTnpßct^ufiee» rifv 
iraî^at, fiefjttix^^*!'^^^ Tovpyov, Aesch. Ag. 555 ßexiovg yap et 
xayotßt KcCi ivffav^lctç ktL, 563 x^^f^^^^ ^* ^^ ^iyoi riq diavoKTi- 
vw xri. Et ita passim omnes. 

Vs. 1007. 
Oed. äAA' ovvot slfAi ToU ^vt ei^ct^h y ißov. 
Aperte vocula ye in hoc versu nihil significare potest. Manifeste 
corrigendum : 



m. 

AD FnfDARÜM. 



Ol. Il i3 — vioiç iv iiéxotç. 
Adnotat 0. Schroeder, novissimus editor „viuv Herwerden 
Studd. 9: at A«^ vpiffßvTipav ipiêfiov iicoKê , ôufAi, irp&^iv ipse 
monet poeta fr. 127." Quid qnaeso ad rem, totocaelodiversam? 
Figurato enim sensu irpivßuc passim de rebus usurpari nemo 
ignorât. 

01. II 56 

el a y IV îx^^ 7<^ f^^^v T^ ßixXoVf 

ort SavivTUv fjtiv àviiY xùtIk àvih»(jLvot ^piveq 

voivàç IreifTxv — ri V iv r^ie ^thç ipx^ 

iXirpà Kara yàç iixâ^et rtç ix^^ 

^iyov ^piffctç iviyKcj^* 

l^xtç li PVKTiwtv ûtlel, 

Iffatç y ifiipxiç SXtov ixoyreç , ivovevrepov 

iffXo) ÜKOvrai ßloTov, Kri. 
Nunc mihi cum Schroedero convenit post si — ßix\o¥ sumen- 
dam esse aposiopesin , nee minus verba rx V — «vayxöt facere 
parenihesin, corruptum autem esse MaV, De reliquis dissentio. 



212 TARJA. 

*KTiXctpL¥9t enim oppositnm Tocabnlo hxoi Tidetur, neque im- 
becilli significare, sed aivxpoi sive trcvnpùi, nt apad Theognidem 
281 et Enripidem, Gycl. 281. Sospicor antem corrigendnm esse 

on êxvérruv fcévet rH" ' aùrix» àxàxxfjuifot xrl. 
i. e. poêt mortem kaec manere, cett. In genetivo absolato. pro 
qno ace. ponere potuerat, nemo haerebit. 

Quod attinet ad verba Uoti^ il xrl., per leges sermonis nihil 
aliud significare possunt quam noctium numernm, qaibns sol 
splendeat in sedibus beatomm, eundem esse qui dierum. Qualis 
artificiosior dicendi modus pro hoc „sol ibi noctu non minus 
quam interdin splendef' prorsus convenit Pindari stilo insolita 
venantis. Temere haec verba sollicitari recte monuit editor. 

01. V 13: 

KoXX^ re vrotilay SxXißuv ratxi^Ç Ù4flyvi0¥ ix^oc. 
Tametsi abblanditur, quod, coll. Bacchyl. XII 71 (Bl.) wJaiv 
ùiftiywaty, in men tern mihi venit xt^lfàyvioy ixvoç , acquiescen- 
dum tamen arbitror in Boeckhii traditae lectionis explicatione. 

01. XI 19: 

rd yap ifi/pvU out aJ$uv iXuTit^ 
ovT ipißpofiot XicvTêç iiotXXx^aiyrc Jjeoc, 
Lehrsii coniectura iictXXi^avTo a Schroedero recepta refelli- 
tur verissima ipsius observatione ^êcc (consuetudinem) nusquam, 
iêex (sedem) semper habere digamma. Nisi igitur, quod non 
suaserim, haxxi^ayré y scribere velis, nihil aliud relinquitnr 
quam vetus, sed egregia^ Hartungi correctio iixxxi^x tyr 

01. Xm 18: 

ra) Atovvffov Tréêêv i^i^awsv 
0-Dy ßomXircfi A^âsp/rf« huvpißßcp) 
rlç yip tTTTsiotc h hrêtraiy fiirpa 
9 Seûv yaoÎ7i oinySäV ßafftXia iilvptoy 

Schroeder adnotans: „rie 3' ip' Hermann 0pp. VIII 124 in 
altero interrogationis membro is requirens ; at cf. 0. II 2. P. VII. 
I. V 39", nequaquam tutatus est ineptum particulae yip hoc 



PINDARUS. 213 

qnidem in loco usnm, praemissa altera interrogatione , ubi, si 
metrnm pennitteret, ea vocala recte »e haberet. Ambigo autem 
atrum cum Hermanno 3' i p" corrigam , an etiam lenius r i p\ 
TAP et TAP praesertim in Homeri codicibus passim confasa 
esse nemo ignorât. 

Pyth. I 6 iv- 

3é/ Y ivk ffKi'TTTcp Athç atsTéç , aKsT- 
XV vripvy^ àfi^oripooûiy x*^^^^ ^^' 
Qaamdiu nullum repertum est verbum x^^^K^^^ P^o ;^:«Aäv, 
suspectam habeo formam ;^ÄA«$a/c, pro qua Pindarum x*" 
xi^fTxiq dédisse suspicor. 

Pytb. n 88 XP'^ 5i ^P^^ i^ov oùk ipl^etv, 

vuu, réé" avê* iripotç 15«- 

Kêv fiiyx Kvioç , ^AA* oùii ravTx véov 

\xlvsi ^êovepûv, arâêfAxç ii rivoç IXxéfAevoi 

TreptvfTxç ivivx^xp ?A- 

xoç Sivvxphv iqi Trpiffis xxpil^, 
Adnotavit Christ: „^rxêfAXç — xspiavxeî'^ homines dici videntur 
qui iusto maiora moliuntur; unde autem locutio ista tracta sit, 
obscurum est; scholiastae ad lineam agrimensorum referunt, 
Hermannus Opusc. YII 131 ad funem , quem in palaestra pueri 
iXKvvrlvix ludentes utrimque ad se trahere conantur." Scholiasta- 
rum explicatio nihil explicat, Hermanniana ita tantum quodam- 
modo iutelligi potest, si ponimus alterum puerorum ordinem 
interdum, quando victum iri se sentirent, repente communi 
consensu funem manibus emisisse, ita ut adversarii nimium 
tendentes supini terrae illiderentur. Attamen istiusmodi casus in 
palaestrae pulverem non admodum gravis esse poterat, itaque 
parum conveniret verbis Pindaricis sXkoç i^vvxpév, nisi forte 
(additur enim If Kxpilqt) putamus moris fuisse ut casum istum 
passi in ludo pro victis haberentur, itaque ludentibus cavendum 
fuisse ut in trahendo modum quemdam prudentiamque obser^ 
varent. At quo pacto id fieri posset neutiquam perspicio, ut 
mittam nihil de eiusmodi ludendi legibus usquam traditum esse. 
Fortasse igitur malit aliquis cogitare de fune, quo operae 



214 YAHIA. 

accisam arborem evellere conentur, nimia tentigine rapto, ita 
nt in aspernm saepe solum cadentes Tulnerentor. Quod si ita 
est, verba sqt xxpiicf, non ad ipsam imaginem pertinent, sed 
tantummodo ad invidiosos, qui invidia sua ipsi sibi Yulnera 
infligunt. 

At enim tarn Hermanniana explicatio quam haec prorsus 
eTertitur ipso yocabulo aTießti, quod non de quocumque fune, 
sed de sola amussi usurpari posse videtur. Gf. Thesaur. s. t. 

Verum quaecumque fuit imaginis qua poeta utitur origo, 
meo iure videor contendere sensu carere idoneo adiectivum 
Tiptffvâç et necessario corrigendum esse 

ardifiaç H rtvaç iXKifievot 
Treptwûç, 

Pyth. in 57 iv y ipa pmkuiéxt^ 

Tïviâyi riwxtç âuv vxoû ßx^iktvc, 
Ao^ixç , KOtvivt vap* tùivTirtfi yvûfiav vtêûv, 

\l/6viiuv y oùx S^Terxt , xXi^nt re wy 

où ûioç où ßporic îpyotç ovre ßGuKxlc, 
Ne quis forte putet, parum ad rem hic praedicari Apollinis 
yeracitatem , fortasse non prorsus inutile est monere , sententiam 
banc esse yideri: „Quem, ut ipse est yeracissimus , ita nemo 
decipere potest." Cf. Pyth. IX 42. 01. VI 67. Repudio igitur 
quod yenerat in mentem 

^eùiê ovT oùx x^Terxt 
quam (mentem) non iangunt mendacia, 

Pyth. IV 257 

Kx) AxKëixtfAOvluv fi,(jE)tx^imç xpipûv 

iêsffl TXV TTOTS Kx?^\lffTX¥ XT UKljV X¥ XP^^V 

vxfToy, 
Cum praesertim duo boni codices exhibeant iv^xt^xy^ incer- 
tum est utrum poeta xTcpxiuxv (sc. €Îç KxXkivTxv) scripserit, 
an potius, quod mihi praeplacet, xTUKi^axv cum obiecti 
accusatiyo. Neutrum yerbum alibi in Pindaricis occurrit. 



PINDARUB. 315 

Pyth. IX 23 rhv ii aiyxoirov yXvKvv 

ir»vpo¥ M yXi^ipoiq 

Yitiam metrlcum alii aliter curare conati sunt, sed nemo de 
simplicissimo remedio cogitasse videtur, quod affert forma ixcùfict 
in titulis vetostis saepius lecta pro âvi^oofi», unde apparet 
extitisse quondam verbum iXouv sive ixlaKstp. Quare corrigo: 

Ât fallebar, nam haec ipsa scribenti mihi allata est Schroederi 
editio Pindarica, qui banc lectionem a se quoque repertam in 
textum recepit. 

Pyth. IX 67 

7rp»^tç iiol Te ßpax^ton, xtlvo xe7v* aßctp italra^ev, 
Interpretari soient peregit, perfecit ex Hesychio citantes iiai- 
riv haviietv. Etenim apud Grammaticum exstat iiottraly 
(sic) • iixTpix^t^y itaviittv, quam glossam leviter depravatam esse, 
non ex iianiv, sed ex it^TTstv decent explicationes , quae 
res non latuit iam M. Schmidtium. Nee vero verbum itxirxv, 
diudicare, arbitrio dirimere significans, in notionem penitus di- 
Tersam abire potuisse certum arbitrer, Potius igitur interpre- 
tandum diremit, i.e. probavit, ostendit, paullulum deflexa verbi 
notione, ut subsit cogitatio ,,si quis forte dubitat." 

Pyth. IX 121 

hi* 'AXe^liûbfAOç, Ive) cpvyi Xûbt\l/}iphy ipéfiov, 

irxpiivov Keivky x^P^ X^^P^^ ^^^^ 

iysv tTTTTivräv l^oßüciv it* ofiiXov, 
Boeckh: „celerrime emensus erat et ante ceteros absolverat." 
Sine exemple verbum ^êùyetv ita usurpatum videtur, nee hue 
pertinet qui comparatur locus Nem. I 36 iearav ig afyxav valç 
^tiç äihx ^eiyaVf ubi solito verbi sensu Hercules dicitur par- 
tus dolorem fagiens in lucem prorupisse. 

Scribere poterat poeta ir ^vv^s, sed imagine uti malmt. 
Scilicet cursor antecurrens et post se relinquens competitores 
Buos similis est fugienti persequentes , itaque sie scribendo Pin- 
darus re vera dixit ,,po8tquam céleri cursu victoriam reportavit." 



216 YARIA. 

Pyth. IX 79 iyvov ttotè kx) 'IJAäov 

OÙK irifAiv ayri vtv ivrciTvXot Sijßai, 
Ita libri praeter B^, qui àTtfiûaavTX exhibet. Verbum irtficiv 
pro iTißi^eiv vix Qraecam videtur et iure expulsum est ex 
Homeri carminibus. Pindaro reddatur àrifJLiwxvra sive 
ccT tfid^ovra, 'AtijcaoDv, quo interdum tragici usi sunt pro 
iTtfAi^stv, non est Pindaricum; est aTtßd^etv, ut apparet ex 
dr ifiaaêsl Ç fr. 123. 

0. Schroeder Proll. Pind. II p. 17 sq. pseudodoricas ducit 
formas Pind. P. XI 38 iitviêifv. I. V 6 aKthvirotc. Simul Theocr. 
XXIV 10 iivxtre iuxta formas vulgares II 30. XV 28. Bacchyl. 
V 2 habet itto3/vjjtu;v, et XVI 18 5/v«(y>y, ubi valde incerta 
lectio. Tueri tamen yidetur yocalem â forma itviKoi lecta I.G-.A. 
113,0, 4 in lege Elidis Saec. a. C. VI. Accedit quod etiam 
aliorum verborum terminationes variant in dialectis, ut rifiiu 
doricum est pro Tifjtiu , voviu aeolicum pro Troviu. Fieri igitur 
potest, ut ratione inversa formae vulgares a librariis depra- 
vatae sint. 



IV. 

ARISTOPHANIB EQ. 1399. 

Tx KÙvêix fiiyyhç role; ivslotç ic piy (a xfT tv. 
Semper male me habuit permirus hie usus vocabuli TpiyfAx et 
nuper inspecta novissima Leeuwenii huius fabulae editione vidi 
neque huic sanum videri. 

Nata mihi est suspicio, quam non sine dubitatione eius et 
aliorum iudicio submittam, poetam dédisse: 

T« KÔvsix (JLiyvhç Tolç ivsioiç ^a^ iy fjLxtr tv 
i. e. farciminihuê carnis asininae, Optime quidem scio subst. 
veiyfjt,» nusquam eo sensu usurpatum hodie legi, sed ita usur- 
pari potuisse fidem facit creber verbi ^xTruv usus farciendi 
sensu adhibiti. Vid. Stephani thesaurum s. v. II p. 97 sq. 



HBSTCHlüB. 217 

V. 

AD HESYCHU LBXICON. 

Latere participium verbi iix.slv = ßixxeiv intelligons nuper Kai- 
bel correxit liiiy fA,ivoy, Sed nihil credere vetat Taren tinos 
pronimtiasse 3«3i;^/xiv0y. Iniaria enim solis Aeolensibus anti- 
qai gramnoiatici tribuebant usum litterarum XM pro FM, in 
haxf^i^i h^Xf^^^ 9 ^^Xf^^^ f sî"^'» ^^ î° epica et lyrica poesi 
TTXoyfAéç , luxf^i^ , lA^Xf^i^ » »f^^Xf^^^ > pciJXßoc. Nam etiam Dores 
ita pronuntiasse argnunt v. c. Epidaurica vocabula ^ipxf^» et 
irdpistxf^^» Cf. etiam Gollitz 1411, 13 ix^^'^ÔTaç a verbo 
iyveJv = iytveJv, vptjxf^» 9 &liä in titolis et yid. Kühner-Blass. 
Gr. gr. I p. 265. 

^ àvov ifAiKTOv' iXiyip{p)uTOv SJwp. 

Corrigendum arbitrer ivtial-fAtxpou (sive -(jlikkou), Noto nsu 
verba avtivai et ivxhiôvai de aqua (aliave re) e terra surgenti 
adhibentur. Minus recte olim ivctfflfAtxKov, i. e. fiiKpov ä^e^ouv 
proponebam. 

Correxi : 

Glossa petita e comoedia Sicula, ni fallor. Dictum de homine 
pusillanimo et nimis cauto. 

iiiopKût' iré'JTOtvov Trap» Zvpaxovloic TiTpuvfißivov, 3/* ou hrt 

Fortasse iicLiopxi, Cf. 0opßi, ^ropyà, sim. 

ieiptäv Xotiopiîffixt, Aaxaveç. — istpsîai' Xollopot. oî 
AÙToi. Infra ieplctf Xoiioplon, 

Tam diphthongus quam brevis vocalis incredibilis. Lacones, 
opinor, dicebant i^piîiVf itipiToi, i fi pi et. Ci notum verbum 
ifiptiaSûbi et gl. Hes. itiplrTety ipi^etv, quod Greticum esse 
Buspicor = itipll^tv; nisi quod hi itiplmjv pronuntiabant. 

ipiç' iùvafAiç. Fortasse subest glossa Laconica i ßlc=sii rlç. 



218 VATIU. 

sfATriXoapoç* iyopxvifioç. Aixoùvsq, Infeliciter Schmidt ifnri- 
papoQ coniecit. Latet ifAirOXapoç ab ifiToXii. Cf. Âr. Ach. 816. 

êviÔTocç' aùXariç vrifAvoç. H. Qaid sit non expato, sed 
legendum suspicor aùxurlç Kfifiéç, coll. gl. au Xu to) 0ifÂ,ol' 
oî KijfAoi , iii rh roU KijfMlç KÛiuvûtç Trpovîi^iai kts. 

Suaivl2aç' i ^livvffoç irotpct ^Poilotç , toùç O'vkIvouç Cpâ^Ai;- 
Tȍ. H. Grammatico redde ^Kurivouc Cf. Ar. Lys. 119 cum 
scholiis. Apad Antiphanem lu 64, 4 earundem est lectionum 
confusio. 

îxptyfiév x^P^^ '^^' êpovv. Kpfjreç. Corruptnm fortasse ex 
ôûtpiy fiév. 



VI. 

*'At«xt«. 



In papyro magico bibl. nat Par. éd. Wess. 1. 2644 legitur 
hic versus: xiyoç vrlotp r^ç ^otKtXfjç ko) aî^a kx) iivxy fi,», 
Dubium non est quin genuina lectio sit fivvxy /â,». Ibidem 
1. 184 KOx^^^oKÙfjtav est falsa lectio pro ieA;^A«ÇoxJ|5««v. 

Philodemus de Rhet. éd. Sudh. p. 376, 9 : dç &px irivTsç oî 
X^yvàrepot TëXvTTXi i /jlttX i[^ovT xt /x^AAov XP^[^^^' ö'ü]veT«- 
ripotç [jcp/T]«7ç. Imo vero èiÂ,vx\^']ovr xi, curant , ut saepius 
verbis poeticis utitur Philodemus. Si litera A rêvera legitur in 
papyro, dittographema est sequentis A. 

In lexico Sabbaitico p. 21, 1 1 incerti comici leguntur hi trochaei : 
Kx) rpißaviov vovtipiv oJov ivpty t^Ktivi tv, 
coUato Plut. 145 sq. Aristophanis fragmentum esse suspicor. 

Theophylactus Simoc. Hist. YII 9, 9 : xl ii rotirav (se. râv 
iroTXfAÛv) ix^oLi rolç Kvxxpirroiç &ç ivoç bïtcbIv xxrxveôovrxt, 
Dederat, ut arbitror, kxtxvs^ovtxi, aut, si mavis, xxrx- 
ve^ovvTxi, quod non optimum quidem est, sed condig^um 
Bcriptore inepto ac semibarbaro. 



AD CATÜLLI CARM. LXIIII VS. 178. 

scRiPsrr 
J. WOLTJEB. 



» ♦ • 



Ariadne a Theseo Diae destituta qaeritur: 

lam quo me referam? quali spe perdita nitor? 

178 Ydoneos ne petam montes? a, gnrgite lato 

Discernens pouti truculentum ubi dividil aequor! 
An patris auxilium sperem, quemne ipsa reliqui?.. 
Vs. 178 Ydoneua est in cod. San-Germanensi , in cod. Oxoniensi 
est Idaneos, quod idem esse alii docent loci, e. gr. vs. 17 
nimpAas 0, nymphas G; — vs. 20 himeneos 0, hymeneos G, 
quamqnam baud raro G in yocabulis Gxaecis babet y, ubi i est 
legendum, e. gr. vs. 15 Nereydes, vs. 52 dya, vs. 65 strophyo 
cett. 

Quod in G superscriptum est aP Idmoneos meram esse con- 
iecturam viri docti iam diu perspexerunt. Mitto coniecturas 
permultas, quas recentiores commenti sunt, probabile nibil con- 
secuti. 

Ex ilia lectione codicum, sive est ydoneos^ sive idoneos eru- 
endam esse veram lectionem, quivis doctus non temere, sed 
via ac ratione procedens, concedet. Hanc ob causam Baebrensius 
in Interpretationis volumine pag. 410 coniecit legendum esse 
Sidoneos, quod licet forma commendetur, re tamen nuUo modo 
probari potest. 

Apud Nonnum in Dionysiacis, XXXIII 374, legi Ariadnam 
dici Cydoneam: 

ivnpiiv fiiya v^fiA Kviojvotlijç *AptiivfiÇy 
quod epitbeton, proprie pertinens ad urbem Gydoniam in occi- 
dentali parte insulae Cretae sitam (Strab. p. 479), boc loco 
generalius significat Cretensem, et mibi in mentem revocavit 



220 CATÜLLÜB. 

locum Gatalliannm. Tdcneoê nihil est, sed littera prima redtitüta , 
Cydoneoê monter, nemo est quin intellegat: snnt ant montes 
Cretenses generaliter, ant montes in regione nrbis Cydoniae siti. 

Quod si ita est hoc adiectivam, metri condicioni non aptum, 
locum tenet alterius adiectivi, ad quod explicandi vel determi- 
nandi causa adscriptum erat. Quaeritur quod fuerit hoc adiectivum. 

Confundi a Catulle poterant duo montes, quibus nomen erat 
Dictaeum, nam mons Dictaeus dicebatur esse in regione Cy- 
doueorum et ad orientem versus notior situs erat iUe mons 
Dicte. Notum est Callimachum in hymno in Dianam vs. 199 
montem illum de quo nympha Britomartis in mare desiluisse 
dicebatur montem Dictaeum appellayisse: 

^iKTaJov KotXiouffiv, 
et banc ob causam a Strabone (p. 479) vituperatum esse (cf. 
de hoc nomine Röscher Âusf. Lex. der Gr. und Rom. Myth. 
Vol. I col. 822). In eundem errorem incidit auctor carminis 
quod Oiris inscribitur, qui vs. 300 Britomartin compellans his 
utitur verbis: 

Biciaeas ageres ad gramina nota capellas. 
Quoniam constat doctum CatuUum probe Callimachum cognitnm 
habuisse atque nonuuUa carmina eins Latine vertisse, probabile 
est eum promunturium Cretae, quod ceteris prominentius est, 
cum CatuUo Dictaeos montes appellavisse. Consentaneum porro 
est eum narravisse Âriadnae ex insula Naxo (cf. Baehr. interpr. 
ad vs. 52) evadere cupienti primum huius Dictaei moutis in 
mentem venisse. 

Hisce omnibus perpensis arbitror Catullum scripsisse: 

Dictaeosne petam montes? a, gurgite lato 

discernens ponti truculentum ubi dividit aequor! 
delude virum doctum quendam, Callimachi verborum supra 
laudatorum memorem, adscripsisse in margine Cydoneos, huius 
autem vocabuli litteram primam cum margine extremo periisse, 
tum hoc vocabulum mutila tum in locum nominis quod erat 
Dictaeos venisse. Sic certe lectio codd. perspicitur et restitutum 
est nomen quod et forma et re probatur. 



HOMERICA. 



SCRIPSIT 




J. VAN LEEUWBN J.ï. 
{Continuantur ex huius voluminis pag. 140). 



XXI. 

DB ULIXIB ABDIBUB. 

Quae de equi Troiani origine nuper disputavi, artissime co- 
haerent cum aliis eiusdem generis observationibns. Mam quae 
simplicia essent et alma luce ingenii poetici illustria, ea dum 
recentiorum inventis obruuntnr, deformia sensim et obscura esse 
facta, et ego tum demonstratnm ivi et multi ante me demon- 
stramnt. De UUxis antem rate quaedam quae eodem pertinebant 
in Mnemosyne scripsi antehac *), nunc redit in mentem com- 
mentarioli de UUxiê aedüiis, quem ante triennium recitavi in 
coetu philologorum nostratium Amstelaedami^ congregatorum. 
Typis is extat excusus in Actis illius conventus *) ; sed quoniam 
patrio sennone est scriptus et aliquanto fusius quam tempus 
tunc sinebat res exponenda videtur^ repetam bic quae tunc 
disserui. 

Fabulapum Homericarum tempora si quis dudum praeteriisse 
queritur, legat ille vitam Schliemanni , et nostram quoque aetatem 



1) Vid. Hnemotyne anni 1891 pag. 121—141. 

2) Vid. Handelingen ▼. h. Eente Nederlandsche Philologen-Congres, 1898, pag. 
71— 8Ä. 

16 



222 HOMBRICâ. 

miraculorum feracem esse videbit. Annon fidem superare dixeris 
quae narrantur de iuvene illo neque corpore neque re familiari 
neque ingenii culta satis valenti, qui in mercatoris Amstelae- 
damensis taberna — yi^irspoç yàp ksïvoç aliquantisper fuit tto- 
Afsfri^ç! — longos per annos delituit, mentis autem acumine 
féliciter usus postquam dives est factus, spretis vitae lenociniis 
in regiones longinquas parumque hospitales est profectus , virque 
eo pervenit quo tetenderat puer, ut Homeri patriam viseret 
Troiaeque detegeret rudera. 

Cuius yiri fides infracta quantos montes removerit, caeca ilia 
spes quam multa. detexerit quae acutissimos oculos latuissent, 
hominem antiquitatis minus peritum quam sagacem fecerit amor 
ille ov ^v^ifAOv oùiiv, quid attinet pluribus hic persequi; omnes 
enim iam suspiciunt et admirantur novae artis patreni. Qui 
postquam longorum saeculorum oblivia dispulit et e Graeciae 
Asiaeque solo quid disci posset stupentibus aequalibus ostendit, 
iuniores quique ad eiusmodi studia melius parati essent multi 
ad eius exemplum se acciuxerunt; iamque vita heroum prisci 
temporis documentis e terra protractis abunde illustratur. De 
armis et vestibus, de vario vitae quotidianae instrumento et 
supellectile aliisque rebus sive maioris momenti sive levioris, 
plura sciri possunt hodie quam olim, et responsum iam est ad 
quaedam, quae si quis olim quaereret, risum potissimum inter 
viros doctos movebat. 

Etiam de ipsis domibus potentissimorum illorum regum, qui 
olim in Graeciae arcibus vixerunt, multa iam habemus com- 
perta; carmina autem epica, Odysseam praesertim, cum evol- 
vimus, licet minime obliviscamur cum poeta nobis rem esse, 
non a teste oculato res gestas enarrari, fieri tamen non potest 
quin nostros in usus convertere cupiamus quae Troiae Mycenarum 
Tirynthis rudera effossa testantur de prisci aevi regiis. Nam 
Ithacae dum moramur in Ulixis domo, iuvenum protervorum 
nunc lustro; regem dum videmus squalido vestitu abditum 
suisque in aedibus hospitem; dum scelestis capitibus imminet 
pernicies tandemque poena ab iis sumitur tarditatem gravitate 
compensans, inter turbas autem quas ciet lascivia interque diri 
furoris clamores dum Ulixis coniugem videmus versantem ceu 
almum genium loci, priscorum heroum vitam aliquantisper 



HOMBRIGâ. 223 

vîvimus et ipsi, a vate in musanim dominium abrepti; cum 
Ulis diligimus et odimus, speramus et reformidamus , laetamur 
et lugemus. Aedium quoque celsa vestibula, splendidas porticos, 
atria late patentia, thalamus pudicos, firmos thesauros oculis 
lustrare manib usque contingere posse nobis videmur. Moi autem 
fert animus ad verum ea omnia delineare, iamque abundant 
chartae aedium Ulixis vel aedium Homericaram in Universum 
exhibentes diagrammata. 

At sua pericula afferunt fortunae dona insperata. Intentata 
prius dum tractamus, metuendum videtur potius ne nimis 
multa iam habeantur pro claris et perviis et certis, quam ne 
nimis cauti abstineamus a rebus nondum satis compertis. Me- 
tuendum videtur ne oculi subito fulgore praestricti nihilo clarius 
nunc distinguant quae longo aevo sunt dissita, quam olim in 
caligine dum micabamus. Non enim omnia habet Archaeologiae 
ilia ars , non omnia potest expedire. übi perventum est ad poetae 
locum ubi Nestoris poculum ülixisve fibula vel comtus Andro- 
machae commemoratur, laeti exsultamus si ostenduntur imagines 
simillimorum poculorum et fibularum mundusque muliebris ex 
sepulcris antiquis protractorum. Parietum ornamenta, tectorum 
caminorumque structura, ianuarum claustra, haec aliaque multa 
cuiusmodi olim fuerint grati discimus a claris novae artis ante- 
signanis, et talia fere priscorum vatum menti obversata esse 
ea onmia intellegimus , qualia nostra aetate e terrae gremio 
resurrexerunt. Bed caveamus oportet ne gaudio splendidorum 
inventorum abrepti nimis facile nobis persuadeamus ope artis, 
quae veterum vitae optatissimam lucem afferat et ad multas 
minoris ambitus quaestiones dirimendas sufficiat, etiam intrica- 
tiores quosdam nodos solvi posse qui cum ipsa structura prisco- 
rum carminum cohaerent. Gavendum ne, terra quouiam pocula 
fibulasque tales reddidit quales pingebant veteres poetae, temere 
inde concludamus etiam aedes ulixis vel Priami tales fere 
fuisse qualis Tirynthis ilia regia fuit, cuius rudera ad oculos 
iam patent. 

Et Priami nunc domum mitto; cuius non tam multis locis 
fit mentio quin satis concinna aliqua eius imago videatur posse 
delineari. Sed de aedibus ulixis quid statuimus? Etiam harum 
dispositionem in albo accurate describi posse? antiquiora recen- 



S24 HOMBRIOA. 

tioribus commixta praebere Odysseam nostram , plurima plurimis 
locis sibi repngnare, et tarnen bac de re quaecunque narrentur 
sibi coQstare? plurimos cantores per multas hominum aetates 
ülixis fata cecinisse, eandem autem eos omnes sibi mente in- 
formasse imaginem vetustae illius regiae in longinqua insula 
sitae, quam plerique ne oculis quidem usurpassent unquam? 
eandem conclavium seriem eodem ordine se excipientium , eas- 
dem singulorum mensuras, eandem supellectilis speciem, eun- 
dem porticuum vestibuli aulae ornatum ante mentis oculos 
habuisse? Nae nugari mihi videor talia rogans, prorsus enim 
absurda sunt quae dico, et patet a sanae mentis hominibus 
nihil eiusmodi posse perhiberi. 

Superest igitur ut aut ex unius hominis ingenio Odysseam 
totam fluxisse sumamus, aut concedamus fieri non posse quin 
ea quae singulis carminis epici locis de aedibus regiis dicantur 
magnopere inter se discrepent, delineari igitur aedes illas satis 
probabiliter haudquaquam posse. Et quoniam hodie yix quisquam 
extare videtur qui sustineat Odysseam esse unius poetae opus 
idque integrum ad nos pervenisse, satis opinor patet quem 
UBum praestare possit tabula ,,Ulixis domum" per lineamenta 
describens. 

Uactenus igitur expedita profecto est res. Bed satius est, 
in nostra praesertim arte, quae vel sic nimis multa habet 
dubia, argumentationibus non ita multum tribuere ubi rerum 
adsint testimonia. Experimentum igitur faciamus ipso Homero 
duce, ab ea potissimum aedium parte exorsi quae ceteris no- 
bilior perque varias vitae communis vices celebratissima fuerit. 
Quam ubi quaeramus non diu est dubitandum. Nam plurimum 
cum poeta versamur in spaiiosissimo illo conclavi, quod dicitur 
ri f^iyapov. Hunc igitur regiae nucleum si varios poetas varie 
sibi finxisse appareat, quis est quin concédât fiix^o^ xspivvou 
Kov^évov T* €Ùiiêi»ç esse rectis lineis figere velle quae aquae 
ritu undare videamus, et ixlx^r» ituKeiv si quis uno adspectu 
comprehendere conetur quae toto coelo sint dissita. 

Non quo negem vatum esse suorum interdum verborum ob- 
livisci, et in litterarum quoque re publica praetores non curare 
minima. Sed quisquiliae profecto non sunt quae cogito. Hoc 
rogo, unumne yiiyotpoy habuerint ülixis aedes an duo? Haec 



HOMEBICA. 225 

leviuscula non est res , qnamve nnus idemque poeta alio tempore 
aliter mente sibi potuerit informare; vetus carmen si ne hac 
qnidem in re sibi constat , fines libertati poeticae concessos illam 
neglegentiam excedere negari neqnit. 

Lexicon Homericum cum adimus , in voce (JLiyipc^ quadraginta 
fere locos invenimus laudatos, ubi virorum conclave, dein triginta 
fere locos nbi muHerum domum aut solum aut potissimum significet, 
turn quadraginta sequuntur loci ubi aedes universal indicet, tan- 
dem observatur allatisque locis demonstratur vocem ducentis 
fere locis in numéro plurali esse adhibitam ad totas aedes 
designandas, bac igitur in re similem latino huic nomini cogna- 
taeque significationis yocibus iefAOtvi, iûfAûtvi, foixloivt. 

De feminarum autem ilia domo inter se consentiunt fere viri 
docti, certe quod ad summam rei adtinet; nam ambigitur tan- 
turn utrum conclayi virorum contiguum fuerit fiiyapov femina- 
rum, ita ut per fores duplices ex altero ad alterum esset 
aditus, an a virorum fieyipcp semotum et in aedium interioribus 
abditum. 

Multi autem priorem opinionem sunt amplexi, ita igitar rem 
sibi mente informantes ut is qui per vestibulum aedes ingressus 
virorum conclave transiret, extemplo ad conclave mulierum 
pervenire posset, nisi forte occlusae essent valvae alterum ab 
altero séparantes; riv ivipâv» igitur exceperit i yvvatxciv, ut 
recentioris aevi bisce vocabulis ego quoque nunc utar. Eam 
igitur conclavium dispositionem habuerit Ulixis regia, quae 
hodiemarum domuum esse solet. Nam et nunc sic construuntur 
aedes, ut duo — vel plura — inter se cohaereant conclavia; 
at in tua quoque domo , amice lector, conclavi vitae quotidianae 
usibus destinato contiguum opinor est alterum conclave, ali- 
quanto mains fortasse magisque ornatum , quod amicis praesertim 
excipiendis solet inservire. 

In bipartita igitur quam illi sibi fingunt domo ubinam degere 
solebat materfamilias ? 'Ev rfß yvvotiKwvlTih opinor; ibi autem 
quaerendus erit focus in quo parabantur cibi. 

At alia omnia ex Homero novimus, et aut nihil constat aut 
id certe constat, focum, tjjv Io-t/äv, fuisse in conclavi virorum. 
Penetralia autem aedium ut alium focum, fortasse plures babue- 



226 HOMBRICA. 

lint, ubi famuli cibos sibi pararent, nihil ant istos focos aut 
ipsa mancipia moramnr, neqne poeta moratar, qni matrem fa- 
miliaB ostendit in viromm conclavi, h r$ ßsyipu, assidentem 

Et hac certe in re prisci poetae sibi constitemnt. Âlcinoi 
regiam adeamns. In ceko ibi conclavi, qnod vario pretiosissi- 
mornm metallornm ornatu refnlget, regina Arete sedet iuxta 
focnm spatiosum , cnins caminns colnnmis est snffultns ^), lani- 
ficio cnm feminis snis operam dans. Totidem verbis eins filia 
id dixit Ulixi: 

ore xiv vi ießot xexùûa^t xa) aù\ii, 
axet fjiix» fAiyipoto itiXÙifMv\ !(ppx x* 7^*l^i 
ßfirip* Iß^y. S Y n^rai ir* h%ip\i iv Tvpoç oLÙyîji , 
iiXixxTa crpoCpiovff* iXivip^up», êctvfMt riiicêoti, 
xlovi xexkifiinf iptq)») ii roi fjar ixivti. 
hôct ii TCùTpoç ifjLolo ûpivoç irorixixXirai aùrfj , 
— sed e loco notissimo^) plnra excribere inutile videtnr. Illic 
igitnr reginam invenit Ulixes, cum nrbem ipsasqne aedes regias 
clam ciyibus intra vit, cava nube protectns, quam circnmdederat 
Minerva. Illic eins genua snpplex adiit; illic cenae mox vesper- 
tinae adhibetnr ^. 

In beata autem Scheria si splendidum illud conclave, ubi rex 
solebat degere et cum principibus suis versari, etiam reginae 
eiusque anciUis locum praebebat, ne Ithacensium quidem regem 
pepulisse uxorem ex suo conspectu in mulierum aliquod ßiyotpov, 
satis videretur certum — si ea de re coniectura esset facienda. 
At nihil opus. Nam telam illam Penelopes meminimus, Poly- 
phemi ariete Aeolique utre nihilo minus olim claram et inde 
a prima pueritia nobis quoque notissimam. Procos ut falleret, 
laborem infinitum suscepit Penelope. Ubi? In virorum nimirum 
conclavi, ubi cum iuvenibus eins manum petentibus solebat 
coUoqui. Ibi igitur proci regiam visentes quotidie eam viderunt 
festinantem, ut vestem, quam in fuuus Laërtis parare se di- 



1) Etiam regiae Tirynthiae fiiyapoy medium tenuisse focom qaataor colomnis 
circumdatam res est in vulgas nota. 

2) X 304 sqq. 

3) If Ul sqq. 



HOMBRICA. 227 

cebat, ad finem deduceret; noctis autem silentio resolvebat 
quae per singulos dies, maltorum in se intentis oculis^ confe- 
cisset. Car noctu? Quia tum demum non verendum ei erat ne 
a visitoribus deprehenderetur. Sic iuvenes per trienniumdecepit: 
tum fraus indicio ancillae est détecta. Nocte igitur intempesta 
proci in regiam ipsumque yirorum conclave reversi, quod pau- 
cis horis ante reliquerant, illic invenerunt reginam opus suum 
retexentem. Penelopes telam in aedium interiora transporta et 
lepida fabula abit in meras nugas. Quae situe originis coelestis, 
ita ut olim lunam comua reparantem stellisque stipatam indi- 
caverit, an interpretum hic sit error quo magis ingeniosus eo 
magis fallax, id nunc ad rem nihil facit; saepius autem dixi 
me quoque sagaci illa mythi vetusti explicatione captum teneri. 
Sed lunam ut olim significaverit fida Ulixis coniux et Stellas 
proci, in Odyssea sunt yeri mortales; veram telam texuit 
retexuitque regina, illo autem aedium loco opus suum peregit 
ubi ferebat ratio, loco quem designatum sibi habebat mater- 
familias, loco quem et olim tenuerat dum aderat maritus, et 
tune iure suo tenebat. 

Post ea quae diximus dubium esse nequit quin in yirorum 
conclavi siye f^eyipqi Helenam texentem inyenerit Iris, cum 
Laodicae specie indu ta eam adiit ut ad moenia eam abduceret: 

Nec minus certum est ubi fuerit Andromache cum ciyium 
per urbem Hectoris necem lugentium ad eam penetraverunt 
clamores ^) : 

ifjL^) wp) ^rnvai rplvoia fiiyav, S^pa TriXotro 
"ExTopt tepßi xiërpx fiix^^ ?* »öö-Tjfo-ÄVT/. 
Habemus matronam cum tela, habemus ignem foci, etiamne 
rod ßsyxpov fit mentio? Fit. Nam postquam tristi nuncio ac- 
cepto semiauimis est coUapsa rursusque ad se rediit, 
fieyipoio itiffavro (Aotivih rhij ^). 
E virorum conclavi per prodomum in plateam provolavit. 



1) r 125. 2) X 440 sqq. 

S) TS. 460. 



228 HOMBRIOA. 

Neqae est cur aliter interpretemur Hectoris verba in sexto 
Iliadis libro: 

Tji ißyi ^Avipofiix^ Xiux&Xëvoç ix ßeyipoio; ') 
Haec enim rogat Hector iw^ oùihv la^: in limine consistens 
yacuam inspicit fAiyapov, dein ancillas iUic sine domina versan- 
tes rogat quo abierit uxor. 

Hecuba autem cum ad maritum dicit: lugeamus Heciorem 

tjfitvot h ßtyip(fi^\ 
non in aedium penetralia abdere se vult, sed palam in magno 
regiae conclavi coram frequentissimo famulorum civiumque 
coetu parentalia ferre filio dilecto. 
Et ülixes cum de Elpenore dicit: 

vâfJLm ykp iv Kipxtiç fjuyipcfi xxTiktlroßev ^fiiç ^), 
verum Circes (liyctpov quominus intellegamus nihil obstat. Ipsa 
sane Elpenoris umbra fatum suum his verbis mox refert: 

ictlfAOvoç iavi yC »hcc xaxii xa) iûh^ctroç vt¥Oç' 

Klpxfjç 3* i¥ fAëyipcp xetretxiyijuvoq oöx ivéni^ot, 

irpoppov xaT»ßiißi¥* tùv eïç xxlfiax» fixxpiivy 

iX,kà xetT ivTtxpvq reysoq ^vhov *), 
quae verba ne verti quidem possunt nisi ßiyapov totas nunc 
aedes aut cubiculum aliquod in parte superiore interpretemur; 
sed tam obscure haec sunt enarrata ut errore aliquo videantur 
laborare. Nam rpvxeoç îfielputf qui xanXi^xro rotvoßapiluv % is 
mirum nisi sub divo, M rod riyov^ , obdormivit; itaque Elpe- 
noris verba melius aliquanto intellegerem equidem, si diceret: 

„Kipxfiç y iv riytl xxraXiyfAivoç 
imprudens sum delapsus". Aut igitur huiuscemodi aliquod Vi- 
tium in hunc locum postmodo irrepsit, aut — id quod multi 
suspicati sunt — confectus est a recentiore cantore priscae 
dictionis minus perito. 

Neque poetarum loci, ubi pveri iv fnyipep apud matrem 
eiusque famulas educati esse dicuntur, cogunt nos feminarum 
aliquod (jUyapov sumere. Immo in contrariam partem nos ducunt 
quae Odysseae initio narrantur. Ubi invenimus Telemachum illo 
ipso die quo in nostram notitiam primum venit pueritiam 



1) Z 377. 2) A 209. 8) A 68. 

4) ibid. TS. 61 sqq. 6) k 566. 



ZOMBRIOA. 229 

exuentem, a Mente sive Minerva commonitnm : puer autem ille 
asfiidet cenae commani in virorum conclavi, nnllnmque adest 
indicium unde efficiamus eum antehac in alio conclavi cenare 
fuisse solitum et dies transigere, vel potius breves eas dierum 
partes quibus non sub dio versaretur. 

Phoenicem autem hospitem regis Pelei, qui eum 

i^vithv eêiiKi , voXvv ii roi uirctfft Xccév, 
ecquis credit inter ancillas esse relegatum e virorum conclavi , 
ut ibi carnibus et vino satiaret Achillem puerulum iv v^iril^ 
dXeynpf tunicam sibi commaculantem ? Bona verba! et ne du- 
bium quidmn id reliquit poeta^ qui haec dicentem fecit Phoe- 
nicem: „0 Achilles, nolebas olim 

OUT i}ç iaJr* iiJLivai out* iv fisyipoiat Ta^x^êat 
nisi me comité/' Hominum adultorum cenae puer adesse nolebat 
nisi Phoenix eum /^' hoT^t yoùvtwt collocaret ^), 

Neque Hercules — ut posthomericam addam fabulam — e 
feminarum aliquo conclavi Âiacem protraxit puerulum ut leonis 
Nemeaei pelle eum circumdaret, sed Telamonem eius patrem 
offendit 

iaivißtvov vapà rf r* i^éxv x«} roîat rixt^^t^ 
ut Alcinoi de Ulixe nunc verbis^) utar; a quo cenae adhibitus 
puerum cum parentibus assidentem fulvis exuviis texit. 

Quae cum ita sint, estne causa cur aliter iudicemus de locis 
qui sequuntur? 

TXtiviXifioç Y iTTe) euv Wpi0* iv) ßi^ip^ iv Tifxr^ ^), 
et: Tti^ù^iTOç a rot vthç iv) ßiyipoji ih vtiKr^ 

ixjjlyovoç rpi^iTXi *). 
Quidni etiam Tlepolemus et Demophoon nutriti fuerint in con- 
clavi ubi cenabant parentes? 

Ulixes cum viri Cretensis filium se fingit, ivipoç â0vetoîo, 
cui etiam multi alii 

vîiç iv) ßeyipcj) ifjtiv Wpclcpov i}3' iyivovro % 
quid tandem obstat quominus ßiyapov interpretemur virorum — 
vel potius totius familiae — illud conclave spatiosum? 

Mercator Phoenicius, qui domum patris Eumaei olim intravit 



1) I 488—491. 2) d 248. 8) B 661. 

4) U. Cer. 164. 5) % 201. 



230 H03USRICA. 

Xpv^éov ipiiov Ix^^f quem deinde iw fiêydp^ ifi^a) xxi rirvta 
ßf/Tfip sunt admiratae, in abditamne aliqaam aediüm partem 
penetravit? Minime, sed matronam adiit Bolito loco prope fo- 
cum h r$ fuyipv sedentem, ut pretiosnm monile ei offerret 
emendnm 0- 

Mater autem familias nbi locum säum habebat , Jiliae car ex 
ea aediam parte arcerentnr nnlla esse potuit cansa. An putamus 
balneantibus iuvenibns innocenter eas operam praestare potuisse, 
non potuisse pndice snb matris ocnlis inter eos yersari? Non 
tarn anxie aevo heroico sedudebantnr pnellae. Itaqne certa stat 
sententia de locis nbi filiamm h ßiyipcfi educatamm vel relicta- 
mm fit mentio: non ignotum aliquod conclave in aedinm pene- 
tralibns latitans sed illa ipsa qnam novimus aedinm pars pri- 
maria significatur locis qnos indicatnrus sum: 

rpelç ii fiol ëtci dùyaTptç h) fisyipc^ iv Ttfier^, 
sunt verba Agamemnonis ^). De Hippodamia Ânchisis filia di- 
citnr: 

T^y Tip) x$p* iCplXti^i Txriip xxi Térvict fiijTtip 

iv ßsyipv '), 
nbi patrie mentio ne dnbitare quidem qnemquam sinit. Rexeno- 
rem principem Phaeacnm immatura mors abripuit 

i¥ pLtyiptp fjtixv oiifv iratia XiTévrx ^), 
^evannit e conclavi suo adolescens, neque filios ibi reliquit qui 
ipsins nomen ad posteros propagarent, sed filiam unicam." 
Versns qnam ieîunns fiat si fAiyapov alîquod solis mulieribns et 
puerulis destinatum cogitemus, qnid attinet pluribns verbis 
demonstrare? 

Itaque facile intellegitur qnid sit statuendum de Veneris 
mortalem puellam se mentitae verbis: 

Tpaxç f4,iydp^ fit Tpo^oç Wpi^ev ^). 
Et tnta bac certe a parte est coniectura eorum, qui in Aga- 
menmonis verbis 

ifiinpctl T* iXoxoi xa) vfjina riKva, 

ijar iv) ßtyipotc TOTiiiyßsveti •) 
recentioris aevi dativo fuyipoiç substituerunt singularem ßeyipcp. 



1) 459 tqq. 2) I 144; item ▼&. 286. 3) N 480 w\. 

4) Y 65. 5) H. Vener. 114. 6) B 186 »q. 



nOMBRICA. 231 

Prorsus antem idem valet de ceteris einsmodi locis, quoB hie 
excribam; 

Z 62 : HvTt a Tot ^Ixoi vïeç iv) lAtyipc^ yiyixat. 

HI 190: ^ilvov iv) (liyipcp ^uvUvofAtv . 

Ö 77 et 94 : itlwov M fieyipep TervKiTv. 

T 33 : H (JLOi It* iv fieyip^ ßi^fip ßivit. 

p 390: Utivexiirsiot 

l^iit M ßByipcp ko) T^^if^ax^f ûeorêiiii^, 

;i^ 217: olx ßivoiv^g 

rspiifiiv* iv ßsyiptfi. 

Z 369 : ÏKSipov 

KTiifiaT* iv) fzi^ipv. 

X 417: ywolxaç iv) ßcycipcfi KariXiÇov. 

His quoque locis pluralis numerus iziyipotç extat in codicibus, 
singularem autem et fert contextus et âagitat ars grammatica *). 

Neque ambiguus iam videtur locus Odysseae, ubi Penelope 
iubetur â\p tßtvxi tU ßiyxpov vxrpiç ') : llluc redeat ubi olim 
habitavit puella. 

Itaque , ut et nos illuc unde profecti sumus redeamus , in magno 
conclayi^ ubi heroes et ceteram yitam cum suis transigunt et 
cenant, suus locus prope focum est matri familias eiusque an- 
cillis^ suus est locus filiis et tiliabus. 

In IJlixis tamen aedibus aliter res sese habet; et festiva fa- 
bula quae est de tela Penelopes ^ licet a vitae priscae tenore 
minime , ut supra vidimus , sit aliéna ^), in Odysseae tamen 
nostrae compagem non satis apte quadrat. Per se spectata non 
potest non placere : cum cetera narratione ut concilietur, artificio 
aliquo opus est. Nam sumamus oportet reginam per triennium 
illud, quo procos callida fraude fefellit, vitam suam aliter in- 



1) Vid. MnemoB. 1889 p. 240, 1, et cf. Prolegom. OdjM.* p. xxm de { 886, 
quem ▼enam infra tractavi p. 285, 1. Praeterea huo facit o 281, ubi Melampna fv^ 
fuyâpotç ^vAâitoto | ho'id,^ Iv àfiyaAéifi dicitar èeèéo'éat; ibi qooque cam Naackio 
■cripsimos singularem, sed dabiam ease rem concedo et ferendum fortaase esse in 
noviciis his versibus dativom deourtatum in -o/ç. 

2) a 27C; cf. T 390. 

3) Etiam r 588 fortasse ita interpretandas est. Qtiamquam fieri potest at ibi no- 
ricios de qao mox agam obtineat usas. 



232 HOMSBICA. 

stituiBBe qnam postea. Quae quamqnam non omnino absnrda est 
explicatio, — licet enim perhibere reginam, cum fallai consi- 
linm deprehensam esset, in aediam interiora exinde confugisde, — 
praestat tarnen fateri non eidem poetae deberi facètam illam 
narratiunculam et imaglnem Penelopes quam ex cetera Odyssea 
noyimiLS. 

Qnicquid id est, matrem familias loco pulsam ostendit Odyssea. 
In illo conclavi, nbi iavenum petnlantinm qnotidie bacchatur 
caterva, commorari noluit, marito qni ab intempestivis iocis se 
defenderet destitata. Itaque aufogit in aedinm superiora, ilç tc 
îurtpèiov. Belicto ßsyipcfi, quod cuiuslibet protervitati patet, 
petivit éixotfjLoy, — non ilium thalamum, quem in firmo solo 
olim aedificavit Ulixes, ibi enim torus genialis absentem herum 
opperitur vacuus, — sed aliud quoddam cubiculum. Claustris 
ibi forium bene firmarum protecta lentos transigit dies inter 
famulas, iro¥ xXalovva iréviv, nee nisi raro descendit Kara rijç 
KXiiAAMç, ut cum procis filioque per brève tempus colloquatur. 
Oui si in aedium interioribus suum fuisset fiàyotpov, cur confu- 
gisset in tabulata? 

Intellegi igitur non possunt quae in Odyssea narrantur, si 
sumitur id quod assolet, Ulixis aedes habuisse duo conclavia 
sive fiiyotpa, alterum virorum alterum mulierum vitae quoti- 
dianae destinata; immo luculenter patet priscam fabulam ipsam- 
que aevi heroici vitam unum tantum eiusmodi conclave cognitum 
habuisse proprioque fieyipov nomine désignasse, ünum fjUyapov 
idque spatiosissimum habebant regum aedes splendidae: (i,iy»pov 
suum quantum vis artum habebant pauperum tabemae, habebat 
Bumaei tugurium % habebat Achillis tentorium *). Quippe ha- 
bitatur et cenatur etiam in re tenui et in aedicula simplicissima; 
et banc voci, cuius origo latet, primitus propriam fuisse potesta- 
tem, ut cenationem significaret, suspicor equidem ^). Quo nomine 
aliae aedium partes indicari non poterant, quemadmodum in 
aedibus Britannorum — ut hoc utar exemplo — aliud conclave 
dicitur the hallj aliud nomen habet the drawing-room, ridiculus 



1) T 165. 2) n 647. 

3) Vocem iiiyapov Graecmm esse, quod malti perhiboerunt, ab adiectivo figya^^ 
earn repetentes, confidenter nego. 



HOMBftlOA, 333^ 

aatem foret qui utravis voce locum utrumque designari posse 
contenderet. 

Unum fiéyapov, deauo id dico, etiam ülixis habuerunt aedes. 
Praeterea in domus aliquo recessu ab ipso Ulixe structus est 
thalamus I qui torum habet e trunco olivae trisaecularis elabo- 
ratum ipsisque arboris radicibus solo iunctum '). Commemo- 
ratur etiam cella quaedam ù\pipo^oç, item eixotfioc dicta, ad 
quam per gradus aliquot descenditur; ibi seclusae iacent regis 
opes et arma et vinum et vestis pretiosa ^). Superior autem 
aedium pars habet cubicula aliquot , ubi dormiunt coelibes ^) ; 
totam denique domum aulamque quae ante eam patet firmus 
cingit murus, per cuius ostium curribus est aditus. 

Famulis yero sua alicubi fuisse cubicula, neque defuisse 
laratrinam quaeque praeterea ad vitam quotidianam sunt neces- 
aaria, per se intellegit qui ad eiusmodi nugas animum advertit. 
Bed eorum descriptionem minime desideramus, neque in carmine , 
quod poeta non architectis cecinerit, talia neglecta esse aut 
miramur aut dolemus. Ea autem per diagrammata designare 
Telle quae ne ipse quidem vates ante mentis oculos habuerit, 
id molestae profecto foret iioXe^xioLç, Itaque nescire nos quo- 
modo e megaro ad thalamum vel ad cellam fuerit perventum, 
scalae quot gradus, circuitiones quos ductus habuerint, et palam 
profitemur et earum rerum ignorationem detrimento nobis baud- 
quaquam ducimus. Omnia denique , quae Homeri lectorem mente 
cernere expedit, habet Iliadis versus, ubi regia, quam Paridi 
aedificarunt structures Phoenicii, tribus verbis sic indicatur: 
ôikafioç xa) iâfia kx) ctùXii ^), locus ubi dormitur, locus ubi 
cenatur, locus subdialis ad varios vitae usus patens. Ceterae 
aedium partes veluti nebula circumfusa incertas Üuxasque oculis 
praebent figuras aut omnino latitant. 



1) Notissimas et cam ipsa fabala arte cohaerens est locns 4^ 184 iqq. 
8) ß 337 sqq. ; quo loco verbum naraßethity non deteendere sed aliud qaid tigni- 
fiemre mnlti perperam perbibnernnt. 

3) Cnbicnla ilia roG ùxi^âov cam e recentiornm Oraecoram vita bene novimns 
tnm ex ipso Homero: B 514. Ab amatornm nimiram aadacia tutandns erat virginam 
aomnus. Qaamquam a coelitibus ne ibi qaidem tatae erant; Mercnrins certe ibi Tisit 
Polymelam, 11 184. 

4) Z 316. 



234 B0MBRIOA. 

Aliter tarnen visum est recentioris aetatis hominibus. Tolamne 
obiisse reginas lanamqae cum ancillis duxisse in conclayi ubi 
rex nobilissimum quemque excipere soleret? Aevo illo heroico 
a mundi natalibus prope distanti, quo viri fortiores essent quam 
postea, femiuae dignae essent quae a coelitibus amarentur, 
aedes auro gemmisque resplendentes Helenis Hecubisque ne 
id quidem praebuisse quod postea vel pauperrimae cuique 
matrifamilias in Asiae Qraeciaeve aliqua urbe habitanti praesto 
esset? Quo tempore etiam homines, quibus tenuis erat res fa- 
miliarisa duplici uti poterant domo, qualem e Lysiae prima 
oratione novimus, cuius conclavia duo inferiora t^v ivipavÎTtv, 
superiora t^v yuvatxuvÏTiv efficerent, credibile non videbatur 
Andromacham yel Penelopen cibis parandis vacasse ceterisque 
operibus muliebribus praefuisse in eodem conclavi ubi cum 
principibus deliberaret coniux, mox in cenam eos vocaturus. 
Tunc igitur nata est opinio, quae recentioris aevi moribus multo 
magis erat consentanea, matronas Homericas cum liberis suis 
et famulis in aedium aliquo recessu latitantes procul a viris 
yitam transegisse. 

Itaque sicubi prisca carmina matrem familias ostendebant iv 
T$ (isyipcfi officia yitae quotidianae obeuntem, Iv r^ yuvotixodvlriii 
eam yersari putabant cantores recentiores et homines quibus 
illi canebant, et sic sponte sua eo deducebantur ut yoce fAsyipcp 
conclave in Universum significari arbitrarentur, non certi cuius- 
dam conclavis esse nomen proprium. Exinde igitur in hominum 
mente vixit yvvatKav fiiyotpov nescio quod a conclavi virorum 
diversum, idque etiam hodie in aedium Homericorum diagram- 
matis solet indicari. 

Cuius erroris luculenta quaedam Odyssea habet vestigia. 
Audiamus verba Helenae Telemacho valedicentis : 

iàpév TOI xai fyû , riKvov ^tXe , toûto iiiufAt , 
fiviifi *E0Xiy^ç X^^P^^t ^oXuijpxTOu sic yißou &p^v 
o-y ixàxv ^opiii¥' rtjog ii ^lX)ß ^api fi^Tp) 
xslffêa iv) fisycipcp ^), 
quo loco non minus quam duri versus numeri ^) displicet mentio 



1) 125 sqq. 

2) rüoc ii (p/Äp. 



^OMBRIOA. 235 

T9Ü fiiyipov; commemoraDdas enim erat êi\afioç^). Nam poeta 
qui Iter Telemachi ceciait quamnam aedium partem cogitaveriti 
intellegimus collato Iliadis loco receati admodum, ubi Hecuba 
postquam iussa est in Minervae templum ferre 

iriirXoy, i rot ioxiet ;^«pii0'TâeT0^ ijii ßiytffTOc 

ifAfitv iv) fAtyipq)*)^ 
descendit ilç eiXafiov xffiêvr», 

ht» T ivxv iciicXoi irxfiicolKiXoi ^). 
Yidemas igitur promiscue illic usurpatas esse voces (tiyapov et 
Hxaptov, sive ipsius poetae culpa, sive postmodo hoc Vitium 
irrepsit. Facile enim potuit fieri ut alterum pro altero substi- 
tueretur nomen *), et loci quem modo attuli verba minus sunt 
certa; nam versus 

xirii V iU êdXafJtoy xareßiitreTo xtjaeyr» 
lectio altera Aristarcho nota erat et hodie in Ambrosiano extat : 

9 y eU folxov lou(ra votphraro ^uptafAoTaij 
nihilo tamen ilia melior quam est vulgata , immo multo deterior. 
Non enim id displicet quod e thalamo sive cella Inpepê^eT regina 
petit vestem pretiosam, — immo unice apta hie est mentio 
Tov exXißoVf — sed quod fiiyotpov ille thalamus vocatus est 
antea. Altera autem lectio nasci tum demum potuit cum pu- 
tabant homines verba roîxévie ïfiëvxt in ore priscorum poetarum 
non solum domum ire significasse sed etiam potuisse dici de 
muliere quae virorum conclavi relicto suum peteret cubiculum; — 
nam hie quoque error quantumvis apertus in complures Odysseae 
locos irrepsit*). 



1) Idem Titiam agnosco in versa simillimo | 326 a r296: 

}i99ct FOt iv fity^ptfi KtifAfJAi» \t7ro ràvaxTOç. 
Qao loco in pleriaqae sane codicibos est plnralis h fuyàpot^^ in aedibus, sed optimas 
testis 6 exhibet singalarem qaem poscit ars grammatica (vid. snpra p. S31, 1). 

2) Z 90 sq « 271 sq. 
8) Ibid. TS. 288. 

4) Vid. e. g. lectio altera p 506 vel ^ 178. Dici antem potnisse Ktivirat cy éet- 
Kdfiu Tel iv 9»Aàfitfi xf/o-tf« Odysseae loco, et 'ififitvat iv 9»xâfit/t in Ilifde, qaivis 
Tidet; sed neqoe his coniecturis quidqaam tribao eqnidem neqae scire magnopere 
Uboro qais quando vitiam commiserit qaod indicavi, si modo vitium esse evincam. 

6) Vid. ^ 350 et 854; quo loco at voci tic foIkov saum sensam tribnerit priscos 
poeta, qoae Kirchhoffii est coniectara probabilis, in nostra tamen Odyssea absarda 
est, qaoniam in ipsis «edibas — at nano habet carmen — hoc temporis momento 
Terseri flngitur Penelope. Cf. etiam 4^292 et I. a. a 360 9â\afi6vh pro vitioso roix^y^c. 



230 soxniCA. 

Voces eiXatpLOw et füyxpaw prorsiu Mdem modo perrnntaus 
habet locus Odvaeeae . obi Penelope h êaxÀfM^ sedere dîcitnr '), 
dein uiymin illod cnbicnlnm Tocamr^', non Tiromm antem 
conclaTe intellegendnm eaee illie, sed molieram aliqnod ftêyxpev^ 
oontextns dooet; tandem illo thalamo Tel megaro relicto adscen- 
dit in aedinm snperiora: 

Certisaimnm usus noTicii exemplnm praebet eôam locns qni 
Beqoitnr. Penelope more sno aedet in cabicnio th r^ êxÀÂfi^ 
rev ÙTêfi^ov), nbi aonmns dirinitua miasns eam mox est oppres- 
Buroâ; Enrrnomam aatem anom qnaedam com ipsa collocntam 
inbet ad se Tocare ancillaa. lamqne andiamos poetam: 
yfivç a 2r & fuyipot" ißeßnKti 
àyyiXioov» yvwcu^ umi irpuview» viëvôxt *), 
Hic qaoqne ftfympov dici cubicnlom qnod iixx/ioç potins esset 
Tocandam, Incnlenter apparet; nam aliter haec non possnnt 
accipi qnam sic: anus abiii e cuiieulo ut nnncinm ad ancilloM 
perferret eoêque urgeret. Patet aatem nnllo negotio rescribi posse 
}r U ÔAkifAoto, sed pericnlam est ne ipsnm homm versnnm 
poetam sic corrigamos; nam eiosdem snnt aevi vox fiJyapov de 
qnoyis conclayi adhibita et verbum viivêtu non redeundi sed 
veniendi sensn usnrpatnm: neutmm certe est dictionis vere 
epicae. Itaque ant mains qnid ansi scribamns iC ix ê»\ifioio et 
irpuitêouva xivt(rtai, ant — idqne aliqnanto videtur tntins — 
ntrumqne textus traditi vitinm aeqno animo feramus, cnm 
praesertim simillimi in vicinia extent errores. Vocatae enim 
ancillae 

îlXto¥ ix fieyipoto , 

0êéyycff /5rép;tJ/xéVAi *), 
qnamm voce postqnam expergefacta est regina, xaraßahsi 
ÙTspûta ffiyotxitvret ^). Nunc igitur ßiyapcv, ex qno ancillae ad 
reginam veniunt, est mulierum illud conclave in inferiore aedium 
parte situm, quod perperam finxerunt recentiores. 

Mox antem redit versus eodem sensu adhibitus. Nam Penelopae 
paucis bons post in Tirorum conclavi cum mendico colloquenti 



l) a 718. 2) V». 744. 8) Vs. 761, 760. 

4) <r 185 sq. 6) Ibîd. vt. 198 sq. 6) Ibid. vs. S06. 



HOMBBIOA. 237 

^molestae fiunt ancillae illuc irnientes ix fieyipoto ^), e mulierum 
igitar conclavi, quo vespera ingraente abierant ab ipso mendico 
dimissae. Beginam adire tunc eas iuBserat his verbis: e virorum 
conclavi faceasite ad dominam , 

ripireri V aÙTViv 
îifiivxi iv ßeyip<p, i}* ilpta velxert Xiptfl^). 
Postero die Uliies cum in virorum conclavi procis supplicium 
parat, mulieres iubet clausis rotj fAty&pou foribus intus manere: 

xX^liTAi fiiyipoio iùpctç iruximc ipapvlaç ,. 
et clamores si audiant 

ßii ri êvpot^i 
irpoß^(pffxety, à\\* »vit ixiiv ifisvai irxpit fkpycfi ^). 
Perpetrata autem caede donnientem Penelopen e somno ex- 
citât Euryclea, laetum ei nuncium afferens; cui regina „quin'' 
ait „x^ (jt,iy»piifii Aine te jororipis" — vetulam delirare rata *). 
Yidemus his quoque locis iiiyxpov more recentiorum dici 
conclave ubi solae mulieres soleant degere. 

At in proxima vicinia leguntur haec verba Eurycleae proco- 
mm caedem enarrantis: 

iifAêlç il fivxV 6»^ci/^Cdy iù ^tfXTÛv 
ijfieê' iùTv^éfASvat , (rctvîieç 3* exov . êv âpctpuïat , 
irpiv y on iii fii viç viiç àici fiêyipoC ixiXeffffe, 
quae prisco generi loquendi omnino sunt consentanea: mulieres 
procul a virorum conclavi in suo cubiculo — suisve cubiculis — 
sedebant seclusae, dum interfecti sunt iuvenes, dein Telemachus 
megarou egressus ') eas ad se vocavit. ut tamen nunc habet 
Odysseae contextus, vocem ia^âfiovç hoc loco adhibitam non 
possumus non mirari, désignât enim locum qui modo ^iyxpov 
fuerat vocatus. 

Suum vero sensum — quod sunt qui negent — vox fiiyapov 
obtinet libri u initio. Insomnis iv irpoiéfiq) iacet ülixes, 



1) r 60. 2) <r 815 aq. 

8) ^ 286 sqq. ^ 882 aqq. 

4) 4/ 20 et 24. 

6) &7rè fuyâpoto non aneillarum ratione habita est dictum, sed TeUmaehi, prae- 
poaitio igitnr à'reâ ita hoc loco eat adhibita ut v 166: ôteôrt Trporßuvrect heto) «Td 
flrrrfA/oç, vel x 72: ohio^ àfrh ^ta-roO ro^âa-a-frect. Si dicere voluisset poeta: fiUus 
tmu evœavit me e eonelavi in quo eram, ntendam erat praepoaitione éx. 

16 



S38 HOHBBIOA. 

Tct) y ix fityipoio yvvaixeç 
ijtffaVf aH fAvtiffTÎjptnv ifiKryhxovro irxpec Trsp ^). 
Non mulierum nunc aliquod intellegendum est (liyapovy sed 
yirorum illud conclave. Nam ancillae iuyenes sunt conyenturae, 
qui ifh Tor) iufia fixotvroç abierunt; procorum autem domus 
ubi sitae fuerint quamquam poeta non indicavit, in ipsis certe 
Ulixis aedibus nemo eas quaeret. Cemit igitur Ulixes puellas, 
quae ptiyapov egressae per ^piiofiov, ubi ipse cubat, aulam 
petunt, ut foras abeant ad suos amicos ^). 

Neque priscae dictioni vis infertur cum Ulixes post procorum 
caedem dicitur sulfure lustrasse 

fiiyoLpo¥ X») icißx xa) aù^iiv ^), 
non enim mulierum conclave in his verbis t^ râv àvipâv iâfiotri 
opponitur, quod nonnulli interprètes sibi persuaserunt , sed prius 
ipsum locum ubi stragem edidit lustrat héros, ri ßiyoipov igi- 
tur, quod solum modo commemoraverat ipse, dixit enim 

olve Si fjt,oi TTvp, 
t^pa iêitciffu ßiyctpov ^), 
dein totas aedes sive tI iâfi», tandem aulam subdialem. 
At tertio abhinc versu offendit locutio novicia; nam anus abit 
iyyexiovaa yvvat^) xa) irpuviovffx vieaeat, 
xi Y U»v ix fjLsyipoio Hoc fiera x^P^^^ îxovff»i. 
En iuncta vievêctt venire et f^eyctpov mulierum, ut supra*). Quam- 
quam posteriorem versum spurium duxerim cum Duentzero, 
quoniam alibi •) apte adhibitus verum significat fiiyxpov, ut 
modo vidimus ^). Sed nihil id refert ad argumentum meum ; 
non enim nunc rogo quam saepe ita sit erratum, neque quo 
tempore in singulos locos eiusmodi errores irrepserint, sed satis 
habebo si demonstrare mihi contigerit manifesta esse quaedam 
aevi recentioris vestigia, multo tamen rariora quam ex Lexico 
Homerico sffecerit quispiam •). 



1) w 6 dq. 

2) Ëadem ratione ezplicanda est mentio roG fityâpov n G47 ^ 300 »f 339. 
8) X 494. 4) X 482. B) Pag. 236. 
6) n647 ^3U0 If 330. 7) Vid. huius paginac nota 2. 

8) Praeter locos qaos tractavi haec taiitam invenio ezempla singalaris fJLsyàpov 
non de viroram conclavi dicti: t 341 p 604 h. ApoU. 110 Merc. 66, 146. Seqaentibas 
antcm loeis, nbi aedes unioertas singularis significare dicitur in Ebelingii Lexico, mihi 



HOMBRIOA. 289 

'Nunc aliqnanto gravior nos allicit quaestio. Ad virorum con- 
clave patuisse aditum per fores prodomi, cum per se intellegi- 
tur turn abunde constat : sed poteratne etiam ex interiore aedium 
part« illuc perveniri, an caeci erant eins parietes laterales et 
posticus? 

Huius qnoque dilemmatis utraque pars aut affirmanda est 
aut neganda, prout antiqulorum aut recentiorum locorum ratio 
habetur. Priscum r^ç Tlviaç poetam si interrogamus , non est 
dubium quin unicum t^ fisyipcp aditum tribuerit ilium, qui 
fuit per yestibulum; ip(ro66pij autem ilia et ^âyeç, quarum in 
(inivTfipoCpovl^ fit mentio ')i neque ad antiquissimam referendae 
sunt &bulam, neque si quam maxime constaret huic quoque 
eas fuisse proprias, mutanda essent quae modo scripsi. Nam 
iustum aditum neque ßuyxc praebuisse neque ipvodùpviVy sive 
ianua haec fuit sive fenestra potius dicenda est, ex ipsa nar- 
ratione luculenter apparet. Homeri autem studiosis quomodo 
prodesse possint Schliemannorum labores, ex hac praesertim 
parte quaestionis in qua versamur coUigere licet; ad Tirynthiae 
enim regiae fiiyapov nonnisi per prodomum potuisse perveniri 
testantur rudera. 

Clansas vero esse fore^ ante procorum caedem qui finxere 
recentiores, putabant virorum conclavi contiguam fuisse domum 
mulierum, per valvas autem alterum conclave ab altero sépa- 
rantes penetrare potuisse gemitus morientium; quas valvas si 
reserassent mulieres, stragem eas per rimam potuisse adspicere •). 
Sumserunt igitur recentiores hi cantores, ancillas virorum con- 
clave per posticas illas valvas intrare fuisse solitas; tunc quoque 
cum e megaro foras progredientes eas vidit ülixes in vestibulo 
noctem transigens, per fores posticas illuc intraverant ^). 

Penelope autem cum procos filiumque in virorum conclavi ver- 
santes adiit, quomodo illuc pervenit? Id quidem tute perhibueris, 
earn neque per iproêùp^v illuc irrepsisse , neque per pûyaç veluti de 



haadqoaqaam videtur dobiam qoin primariam illud conclave siva eenatio — nam 
mentaram praesertim ipsiasqae victns diarni eiasmodi locis ratio habetur — sit in- 
teUegenda: «370, 416 ^248, 411 187, 625 n06, 432 x432 v 877 t 348 p 167, 
398 <r24 t/ 104, 165, 343 <^ 262, 296. 

1) X 12<^ sqq- ^) Vid. pag. 237, 8 et 4. 

3) Vid. pag. 288, 1 et 2. 



240 HOMSBICA. 

nabibus esse delapsam. Sed relicto cnbicülo , qnod erat in aedium 
parte äuperiore, descendit rify KXifictxs, dein intravit ro ßiyxpov 
yera regioa incessn pateos, Vrii ii xapx ffrxeficv riyio^ irùxa 
xoifiTolo ^ . . . nbinam ? In froote concIaTis , per Testibalnm in- 
gressa? Fieri sane potuit at poeta, qni reginam in iuYenum 
coetum prodenntem eecinit, illic earn coUocaret clara Inee perfu- 
sam et omoium ocnlos aoimosque in se conrertentem. Nee tarnen 
inepte poeta per fores posticas intrantem earn finxerit, — si 
einsmodi fores r^ fnyipv ille tribuebat. Utra aotem potior sit 
opinio nescio, et vereor nt ad liquidum haec res perdnci possit. 
Ne id quidem certnm est, de omoibns locis, nbi Penelope de 
Bcalarnm gradibns descendere, dein viromm conclaTe intrare di- 
citur, idem esse statuendnm; nam credibile est hac qnoque in 
re antiqniores carminis partes a recentiuribns discrepare. 

Leyior est qnaestio qnam nltimam indicayi: nam mnlier for- 
mosa dum et iuyenum et nostrum captât animum, non magnopere 
cupimus scire qua yia in conclave peryenerit. £n vero alia^ quae 
multo maioris est momenti. TTlixis arma ubi fuere seposita? 
Priscus quidem poeta quem iis assignayerit locum dubitari 
nequit; nam in thalamo si ye cella, quo per gradus aliquot 
descensus erat , cum ceterae asseryarentur Ulixis opes *), non erat 
cur in superiorem aedium partem relegarentur eius arcus sagittae 
secures, sed una cella cum aurum argentum aes tenebat tum 
arma et tela; haec autem in solo ipso aut infra solum fuit 
aedificata. Ibi demum iv êakifAsp ùrpopi^qt vùx» irot^T^ tuta erant 
regis xiifAfiXta a furibus et incendio. Illuc descendit regina ut 
arcum inde promeret ') ; illuc ea quoque arma , quae in parie- 
tibus rod fjt^yipov suspensa fuerant, detulit Telemachus. 

Ât in alia omnia ut abeamus cogunt nos quae sub Odysseae 
finem narrantur. Nam cantor qui carmini caedem procoram 
celebranti inseruit quaecunque ad Melanthium spectant, iv t$ 
ÙTepul(p ilia arma nescio ubi iacuisse sumsit: 

ivißatve MsXivêtoç ouwéXoç aiywv 
sU 6»Xà(Â0Vç ^Oiufffjoç ivà pâyaç fuyipoio. 



1) a 838. 2) Yid. pag. 283, 2. 8) 4» 8 iqq. 



HOMBRIOA. 241 

xa) réfftraç Kvviaç x^^^^P^^^ liriroiatrslaç' 
*ßfi y IßiVAi , ßiXa V axa ^épav ^vfiffrîjpfftv îiaxi, 
Adscendit homo per pcûyxq illas in aedium superiora bU ûcùXi- 
fMuç . . . quonam coasilio ? ut facili alicui puellae illic cubanti 
oscula figeret ? Minime ! aed sequior poeta — si ^modo poeta , 
nam venam poeticam quis hic non aegre desiderat! — yocum 
similitudine deceptus thalamos roû ÙTTêpoilov, ubi dormiebatuFi 
cnm thalamis inferioribus ^ ubi regis iacebant opes, mente per- 
miscuit; itaque Melanthium misit eU ri ÙTrepûtov, ut talem ar- 
morum vim illinc afferret procis qualem homo quantumvis 
robustus una certe vice secum trahere non potuit, si praesertim 
par angustas aliquas rimas ei esset perreptandum. Numquid 
igitur unum alterumque versum hic delemus, Aristarchi usi 
observatione? Non ita, sed agnoscimus sero nati cantoris yani- 
loquentiam. Nunc profecto suo se strepitu prodit sorex; aut 
nullum est discrimen inter simplicem ßuiov rîjç àXvi6si»ç et 
ampullas imitatorum, aut hic agnoscitur. 

Priscus autem poeta, qui primus riiv Tlviv cecinit, nihil eius- 
modi in se admiserat. Inermes ut occuparet iuvenes, Ulixes 
eorum arma curayit abscondenda: nunc in conclayi unde exitus 
nullus est nisi per limen, quod ipse tenet, nihil mali suspicatos 
eos oppnmit telis suis, ut primum tenet arcum sagittasque, 
sine quibus eos ulcisci non potuit. Solus autem eos aggreditur, 
yenit enim in patriam ixivaq iiro itivraç irxlpovc, yel sic 
tarnen sibi sufficiens (loûifoç M TrXeéveffvt ^), quippe elç iroXXoùv 

Haec fuit fabula primitiya, tam perspicua quam natiyo quo- 
dam candore placens. Sed quod de Achillis rebus gestis totoque 
bello Troiano nuper obseryayimus , id de Ulixis quoque facinori- 
bns yalet : recentiori aetati simplicitas illa carminis . yetusti 
Bordebat, et quo tempore credibile non yidebatur reginam in 
mariti conclayi cum ancillis lanam fecisse ^), fidem superabat 
yir unus tot adyersariorum stragem edens. Nonne impetu facto 
obruere oum poterant numéro priusquam alteram arcui sagittam 
imponere posset? Ergo socii ei adiuncti sunt Telemachus Eu- 
maeus Philoetius armisque muniti; dein yero procis quoque 

1) X 13. 2) Vid. pag. 234. 



242 HOMBRICA. 

arma hastaeque praebere visum est, et sic pngna per ülixis 
fiiyûtpov aestuans noyis identidem noTisque inventis est aucta 
eo aevo quo etiam docum militumque Troiam obsidentiura 
crevit numerus ^). Obscura autem et perplexa et tantum non 
absurda narratio tunc est facta, dum operam dabant can tores 
ut probabilia redderent omnia, eas quoque partes clara luce 
illustrantes quae in umbra olim bene latuissent. 

Quae igitur doctrina, quae ars, quae soUertia efficiat ut 
coeant quadrata rotundis? Patet eum qui „Ulixis domum*' 
linearum ope oculis ostendere conetur, id agere ut cum ratioue 
insaniat. Nam quemadmodum „heroum homericorum arma" 
pingi nequeunt, potest vero talis fere delineari miles qualem 
prisci cogitabant poetae, itemque — sed aiia imagine — talis 
qualem recentiores; — quemadmodum „Qraecorum ante Troiam 
castra" nemo unquam probabiliter describet, at possunt indicari 
navium in littore subductarum ordines tales fere quales canto- 
res antiquiores mentis oculis videbant, alia autem in cbarta 
duci possunt lineamenta castrorum fossa et moenibus moenium- 
que propugnaculis cinctorum, quae ab imagine iuniorum animo 
obversanti non nimisabhorreant; — quemadmodum „Ulixis ratis" 
imagine referri nequit, potest vero aul simplex strues trabum 
rudi arte coUigatarum , quam cogita vit priscus vates, aut navi- 
gium costis et tabulato ornatum quod recentiorum debetur in- 
ventioni; — quemadmodum ne „xAif/îcç" quidem „Homericae" 
figura ostendi potest, quoniam primitus oôicem, postea clavem 
ilia vox valebat, — sic „aedium Ulixis" diagramma confici 
nequit. Possunt sane duci lineae paucae et simplices, quibus 
summatim indicetur domus subrustica, qualem mente sibi in- 
formabant prisci poetae; potest etiam — sed haec quo magis 
elaborata eo minus clara fiet imago — talis fere ostendi regia 
qualem cogitabant recentiores: nequeunt uno adspectu compre- 
hendi diversa. 

Nunquam igitur invenientur „Ulixis aedes", sive Ithacae 
evertetur solum, sive Leucadis, sive alios terrarum angulos 
adibunt viri docti qui terrae aenigmata et arcana scrutantur. 

I) Multa qaae hoc pertinent et alii observarant et Seeck in libro de Odysseae 
fontibuB. 



HOHBRIOA. 243 

Non frustra illi elaborarunt aut elaborabunt : multa invenerunt, 
plara invenient posthac, nisi vana anguratur mens; — sed 
aedium, quae nuUae extra poetarum ingenium fuerunt, in 
terris non extant vestigia. 



ADDBNDUM. 



Je ne savais pas dire si vrai, „Plura mox invenientur" scri- 
bebam: ecce autem affertur libellus a prelo recens, cui titulus: 
Homers Odyssee , ein mysteriöses Epos] in Mnemosyne autem 
huius operis mentionem fieri cupit editor. Legere igitur coepi 
et nova profecto didici: Troiam esse Hiericunlem, Ogygiam 
autem urbem Gilgal) Ulixis verum nomen est Josua — sed 
aliquaiito doctius id scribitur Jehoshiiagh, — fidus autem eins 
canis est Kaleb ille, cuius nomen canem valet Hebraice; et 
Calypso est Rachab muliercula pauUo dissolutior, a qua losuae 
exploratores celatos esse meminimus. Haec mysteria quis ubi 
revelavit? In patriae nostrae urbe Venloo — a Lugduno Bata- 
vorum longius dissita — repperit losephus Schreiner Collegii 
Albertini sodalis. Qui postquam demonstravit haec omnia aliaque 
multa, — sed cuncta afferri nunc non sinit spatium, — Schlie- 
manni praesertim fret us inventis, „ha er at iifixp" exclamât, 
saperbiam sumens quaesitam meritis, „Utrerai vjfixp Srxv vor'* 
èxdXifi 0xffß»T ôvelpav", non suum dicens opus sed nugas eorum 
qui pro Graecis Ulixem ceterosque heroas habuerunt hactenus. 
Dignum mehercule opus quod adiungatur aliis huiusmodi elu- 
cubrationibus, unde pauca delibavi in Enchiridii mei annotatione 
quadam (Proleg. p. XLiv, 3), quam contulisse fortasse haud in- 
iucundum fiierit. 

Nil mortalibus arduum: manibus tenui nuper cognati argu- 
menti libellum typis elegantissimis excusum tabulisque geogra- 
phicis compluribus splendide exomatum , qui Atlantidis historiam 
habebat inde a saeculo si satis memini rerpaxtfffiuptoffrcii ante 
Christum natum. Editus erat nostra aetate . . . non 7r»pà roïq 
XxtaTTOfftv, sed in Britannia a Societate Theosophica. Fortasse 
igitur spes est fore ut etiam ulixis mox rpux*! accita regiam 
Ithacensem in charta nobis delineet, multis dubitationibus finem 
sic factura. 






'«»r^amfi, R/t^ttm jaârar» iiirT^, JL: «sxc siorxEBis fm^clmliiiii 

'^itî ^rr** iÄii" PiJkCi fin ittneoL jirîiri'am «see fnaât et 
^^Tjuk ififtjiarrj^ Asol 'lia T^mm rn^tz JXa Casszss &4.?7: 

Ar."içia vrjt^a. Be^ rôf feisiàe susisaL «se! Hse qrnoqne 

^/"^lacß/^-nam , d^m T>«m E^r^ÊM Gnece rerîece cocamr, pro 
^r;mo F^iüti&rü mxiiiiii domom p^isiis Begt« sAsonmi. quae 
V/^^ ^mmma ^j/^a Fia ab ea dirîmecaûzir. Ctl Fes^rus. apad quem 
hd^ If^ftimm: a Begia a»! d'^mum Begif Sai!riâraîL De Dionis 
aIionii)û/]ri« errore ride egrcg iom loeam apud Bi^kmim p. 
22^ jt^jq. primae editicmü. 

Im parte Palatii Teetae dedicau haec Oridiuâ cmnit (^Fast. UI, 
425 «/^y: 

OrttiB ab Aenea tangit cognata sacerdoe 
Namina: cognatnin, Yesta, mere caput 
et VmL IV, 951 »q. 

PboebnB babet partem; Vestae pars altera cessit: 
Quod gnperest ilÜB tertins ipse tenet. 
Ab et} ergo inde tempore quaecunque olim in Begia fiebant 
fi^^iani in Palatio, eoqae conyocabantur Pontifices qnoties de 



DB RsaiA, 245 

sacris reipublicae erat deliberandum. Quid autem recentiores de 
XJrbe Borna scriptores? Addunt saepe tarnen postea in antiquam 
Begiam convenisse Pontifices. Dubitanter hoc Beckerus concedit 
p. 236, affirmant qui post eum de hac re egerunt, quorum 
honoris causa unum upmino qui ultimus hanc tractavit materiem, 
Thédenatium in praestantissimo libello „le Forum Bomain et 
les Forums Impériaux'* (p. 99 prioris editionis). 

Mihi tamen parum verisimile illud videtur. Si semel pars 
Palatii Begia facta erat, quid sibi volebant ilia Pontificum 
consilia in antiquo loco habita? Quid quod inde ab anno 13 
vix ibi haberi poterant. Quid enim ? Augustus Begiam Vestalibus 
dedit. Auguste, ut opinor, illae circa vetustum suum atrium 
habitabant; ergo novum locum nactae propere illuc congesserunt 
omnem supellectilem qua rarius utebantur, fortasse etiam fabros 
advocarunt qui ilium sibi commodiorem redderent. 

Quid autem adduxit viros doctos ut saepe factum docerent id 
quod sine maxima molestia fieri non posset? TJnus Plinii mino- 
ns locus, ad quem provocant omnes. Is autem Ep. IV, 11 
Domitiani nefarium hoc facinus narrât: 

Cum Oomeliam, Vestalium maximam, defodere vivam con- 
cupisset, ut qui illustrari saeculum eiusmodi exemplis arbitra- 
retur, pontificis maximi iure, seu potius immanitate tyranni, 
liceniia domini, reliquos pontifices non in Begiam sed in Al- 
banam villam convocavit. 

Si sic Plinius narrasset: „non in Begiam sed in Palatium 
convocavit", iure ex hoc loco efficeremus certas quasdam fuisse 
res, de quibus etiam post a. 13 in an tiqua Begia esset delibe- 
randum, et Virginum Vestalium vicem doleremus, quae ab 
Augusto tam precariam accepissent possessionem. At nunc inter 
se opponit : Albanam villam et Begiam i. e. eam Palatii partem, 
qua inde ab anno 13 pontifices pro Begia utebantur. Si in Pa- 
latium pontifices convocasset Domitianus, nihil quod quereretur 
Plinius habuisset; at nunc saevum tyrannum eo perstringit 
nomine quod cum ceteris pontificibus de dirissimo deliberaturus 
supplicio, tam gravem rem tam parum cordi habuerit ut ne 
propter illam quidem villae suae amoenitatem rolinquere vellet. 
Et Regiam scripsit pro Palatio, quo magis appareret sanctam a 
Domitiano violatam vetustatem. 

17 



K-^r^ÄÄH srtv,ra i»»^:*:« i-LfcT^:if:r £±s MCd Tmißsm rtrrw ad- 



iTjtitsj;!«. j>K. î*5ïi'ioi.^ia[* . ?5w» t« ru-iSiéi «»cw iw-frÄw. modo 
*: i-Hiî 3L>iTx. *c^zt:. Pii?« MCôsiiîi. ioe. ^mm n^imemm 

ai.TU >ïiifli '^'jT'T^' ^%riffm ztlzèZ iZ'ifZazî ^*« Pi^ii partim 



nVl.-^^* p«ÇT irbnn io^t^mn Tirjmni rrcpoeoi: mocnmenta, in- 

puLTt^t^xi Mttxz t»: TS KSÂi». ,Beba5 in qnAS n^iqoe incnnis 
t* inv&r qiiaé riri» ^«^fT' nihiii e?: loeuûo, ceqne KJtTx^xtfUL' 
riî^êxi Mmx^ rgi^ rs mjuls» s«n:ennaiii pnebet hnie loco 
aptam. .Srripdt Piatarchn«: I^xs-Ijh xx} xxTx^xfeutrP^TUM 
T^iç ri xx}Jy: larenes nbiqae I>?oram ea monumenta lidentes 
«t in medilä illis virenies non pj;erant con admiratione tangi 
*f/|ae et îp=<#5 ad Tirtatem conformare. 

Lyc. 6 '.Sint. . Loco, nbi comitia popnli habentor, neque 
colamnae aunt neqne alia ornamenta. Non enim pntabat Ly- 
cnrgiJB Ï3XZ prodesse publicae deliberationi , immo nocere (pA:/- 
xpiitiç àirtfyxH^éfUifx xxi x^ùpcv^ Çpcif^fixTi Kf9^ riq iutwiat^ 

Quid est rûp ^yfirepeusfilvssw^ An „eorum qni per nrbem 
ambnlabant" ? Sed ne simplex qoidem verbum xopiië^ai am- 
hulare flignificat, multo minnâ compositum wf^Tcpsve^eai. Neque 
hic de ciTibos ambalantibus agitur, sed de sedentibns et orna- 
menta admirantibus quae non de ria conspiciuntur sed aedifi- 
ciomm continentur parietibus. V. sequentia. Non ergo dubito 
quin legendum ait râv av^roKinuo/Aiwav : sic enim recte appel- 
lantur qui in comitiis una êedenieê délibérant de repuàUea. 

J. J..H. 



f 

I 



OBSERVATIONES CRITICAE 

AD 

LUCIANUM. 

SCRIPSIT 

S. A. NABER. 
(Continuantur e pag» 196). 



> ♦ » 



lupiter tragoeduB, 

§ 1: axpiq Tt (Tov eJxe Tcapniq. Norat certe Lucianus dicen- 
dum hoc esse: axpiç ri (rs. 

§ 14: i^ûivénpoi yeyiv^vrxl troiràv vo^tçâv. Excidisse videtur: 
rûv (Tlvêctyopsleùv) ffo^tçâv. Vulgata fem nequit. 

§ 14: Ik»¥cûç xx) TFpiç ifiiç 7FsiFxp(jiiijrctl (rot rk Tpârx, 
nam sic cnm Solano scribendum est pro vulgata lectione tts- 
xap<pvfiTCùt , sed praeterea corrigendam : aç vphç ijficiç. 

§ 15: xctriêvvi — Mßavurou x^^^P^^^ rirrxpxç êv [làx» eu- 
puTiâvrctç aç otirUot i'jrtvßitFtijvxi rf ivipctxt. Video de hoc 
composito dubitari; si quid mutandum, commendaverim : ivo- 

TTOffßsffe^yCtt. 

§ 40: il yê fi\i rh Bptaptav 4 Birtç i%àXiffBv dç voiivettra 
ri yiyvéfiêvov. Si quidem fide digna haec lectio est, quam la- 
cobitzîufl recepiti cum olim legeretur ixeijcratra, corrigere prae- 
Btabit KATet¥o4^a^et. 



248 LueiANüß. 

§ 52: iei\oä ffTehxvecti îjifi vpiç vi iv xùtSîv ye tQv ßufJLOuv, 

&Ç fAf1K€Tl Têp) TOÙTCùV l fi l V l ß S V. Malo .' KCt) ßifKiTl ITêp) TOÙ- 
TùlV iplffOfAêV. 

(Ad Somnium ê, Galium, vide supra p. 11.) 
Icaromenippus. 

§ 12: &TXÇ i TÛv ivêpca^uv ßloc tit^ fioi KotTi^xlvero, où k»t* 
iêvii (jcévov Kxi iréXeiç f iXXx ka) otùroï ax^ûç oi icXicvreç , ol 
ToXsfJcotjyrsÇf oï ysupyovvTê^ , oî iiKx^ifisvot , rà yùvctia, ri 
ê il pi a ka) vive* ivhôdç ivévx rpi^et l^sliapoç ipoupx, Haec 
verba componi possunt cum Trygaei verbis in Pace 821 : fiiKpoi 
Y hpciv ivuêev ^ç€ , sed quam miro modo inter litigantes et 
bestiolas recensentur mulierculae quae Athenis certe, ubi Me- 
nippus Tovç iiKûi^ofAiyovç conspiciebat , non sicuti apud nos per 
otium deambulabant in plateis, sed domi latitabant in umbra 
et sub tecto. Est autem legendum: oî iiKx^éfAêvoi , r» rvv- 
vxvra êiipU. Adiectivum est apud Aristophanem aliquoties 
obvium, V. c. Nub. 392: à'jrh yaçpiilov rvvvovrovl, Ran. 139: 
Iv TXoiotplcfi TvvvovTcpl, dc quo adiectivo dixi in Mnem, 1882 
p. 372. Praeterea cum nantis et agricolis minus recte bellatores 
componuntur; malim fere: oî ir^iovreç , oî iioiiropovvTeç. 

§ 15: rhv ZêXeÙKOu ii ^Avrloxov ZrparovlK^i hûtvevovT» 
Xißpa Tj; fA^Tputqt. Quod ipsa incommoda vocabuli sede arguitur, 
Lucianus in tam nota historiola non operae pretium habuit 
ipsum adscribere Stratonices nomen; sic enim uolet, veluti §2: 
où irivv ioïKxç sKelva r^ ^puyl , nam Ganymedem omnes norant, 
et multi eiusmodi loci conquiri possunt. — Notissima est illa 
de Stratonica historia, quam deperibat Antiochus Seleuci filius. 
Hic commode mihi in mentem venit Pauli Apostoli, qui ita 
Bcribit Ep. prior, ad Gorinthios Y 2: oXcoç àxotieroti iv ußlv 
Topvsia ko) TOiaÙTif icopvsl» tjTtç ûùY iv rolç têveo'iv, Sçs y v- 

VXlKi TtVX TOtJ TTXTphç l^^f/V Kx) ÙfJCSÏÇ VS^VŒtOJfJLivOt Içi , 

Kx) oùxi fixXXov iirevêiiaxTê, 7vx xpéfj ix (livou ùfiSùv i ri 
ipyov TOVTO iFpx^xç, cum quibus verbis cf. 2 Corinth. VII 12, 
ubi intelligimus Gorinthium illum pâtre vivo novercam adulte- 
ravisse magis quam specie iusti matrimonii ad stuprum allexisse. 
De eo loco egi Mnem, 1878 p. 98 et studui ostendere corruptam 



LUOUMU0. 249 

6886 l6ction6m eTTgvêiiffXTs f cum lug6ndo in 6a r6 nihil profici 
posset; etenim manu et consilio opus erat ut ea labes exscin- 
deretur itaque commendavi irsvoiliffXTe, cum praesertim eadem 
corruptela etiam alibi recurrat, cf. Mnem, 1857 p. 278, ubi 
admodum luculenta sunt quae Cobetus observavit. Bed cuiusmodi 
illud est quod scribit Apostolus tale âagitium ne inter génies 
quidem reperiri? Est, fateor âagitium si quis cum noverca rem 
habet; verum si quis cum nuru? Non levins crimen est. Attuli 
tunc ex Theophrasto locum, ubi i^ihç describitur, qui ri Trott- 
ilov TÎiç tMïiç i^exéfjuvoç fiavdfievoç ffiTÜ^si aÙTOç ko) inroKOpl- 
^êTctt ^o'fnrv^eûv koï tt xvoupyttfict tov tcù^ttov Kx\t7' sic enim 
legendum esse frxvotjpyfiß» ex emendatione Cobeti. Quod autem 
Bcribit Paulus inauditum facinus esse inter génies, primum apud 
Israelitas ipsos norunt omnes historiam de luda et nuru Thamar, 
Genes. 38. Sunt praeterea leges Levitic. XVIII 8 et 15 : „Tur- 
pitudinem uxoris patris tui non discooperies; turpitudo enim 
patris tui est. — Turpitudineni nurus tuae non revelabis, quia 
uxor filii tui est, nec discooperies ignominiam eius." Verum- 
enimvero talibus legibus potuisset supersederi, nisi fuissent qui 
banc nefandam Venerem sectarentur. Quid autem leges sine 
moribus vanae proficiunt? Fugato pâtre, 2 Regg. XVI. 22, 
tetenderunt Àbsalamo tabernaculum ingressusque est ad concu- 
binas patris sui coram universo Israel. Legimus apud losephum 
Antiqq. lud. XVI §206: i yàp ^spipaç ixdày irapà riv 'AAi- 
Çotvipov êXOVT» T^v ^Apx^^iov dvyotripot TXot^ùpav, Za^a/Ziiç l(J)i^ 
XeyotJufiç iKijXoivm Thv 'Hpâiniv ^TT^ffêat rou rîiç TXot^vpaç Spu- 
Toç Kût) iwxxpotyipiiTOv xÙT^ Tijv iinivfilxy ehxi. Item Bell, 
ludaic. I § 186 : Ptolemaei Mennaei filius Philippion i^oavi^xc 
rijç 'Apicoßoo\ou yuvaiKhç ^Ayrlyovov kx) txç xie>,Çxç xùrou xphç 
rdv xxripx xviyxytv, 'AAoùç Y IpuTi yxfiu r^v vsuripxv kx) 
ftsTX Txvê' u^rà TOV vxrphç 3/' «ût^v KTelvsTxi. yxfieî yàp Uro- 
MfAxToç Tiiv "AXs^xvlpxv. Itaque nihil mirum est Pseudo-Phocy- 
lidem corruptis moribus operae pretium habuisse disertis verbis 
praecipere vs. 179: 

fA^rputîjç fjiii \pxve rx ievTêpx xUrpx yovîjoç. 
Addo Vatic. Amos. II 7: kx) vthç kx) xxriip xùtov iUsicopeiovro 
Trphç T^v xùriiv xxtilaK^v, Stfuç ßeß^XSuvi rh Hvofix rov ôsoû xih 
râv, Apud gentiles multi infames fuerunt in novercas et nurus 



Eijrô CjrL: T*l*zürii5 '::r*ünr £:iiiâK Opäi- =«d apud He- 
r'>i:':^:.•^ IX 1»>^ X*n^ üri:-^ *.:tif--iir»fi55* narnm: ^fx ts 

(iz'A :* C-^llii l-rgimii ai-i A^iitrif^Kn -fe ilys:- 124: yji:u,il 

%7!7tsx aUrrii^ h^ße kjl. rjy^mi: i Txrra^ rxiEzkiXTMm Mptxec 
rf sttrrst mjü rf hfjrxTfl mx: bJz^^ ^ ^ sIm^x if^Çerifxç , con- 
krri Y*'JA\ -\ir>i de A. AîiriD MeÜn:« :r*ünir. Cw, Ciuent. §14, 
qri: 'i^ir^ep« d'iii: e: C^-KHiam eî SaâsïAin. Clnentiae matreni. 
TarpiTU etiäin est qa>i apn-i And-^ridem sc»^ixi:iir § 129, ut um 
Tenile crimen rideatur quod habemos in On:, c. Xeaenm § 67. 
De Periele legimoi apud PlatArchom in Vita c. 13: Zitt^/m- 
ßfcrsi i Bivi^ xsißnfLX mxi ft^ixig^ i^§9€yx£j9 hsXfuiJfv ëiç 
ritt ytrtßxTxx tc^ uisv xxrx r^ Ilé^izAin^ eandemque calomniam 
re[fetitain vide c. 36 et apad Athen. XÎTT p. 5S9D. Apnd 
Diodorom .Sîcnlam XX 33 de Areliagatho sermo est Agathoclis 
filio: hjsAifn^iir i AvxItksç rs9 'Apx^^^s^ êU tsv rtj^ finrpwxç 
pictx^ixv' iÜKet yxp f;j^«» Xxîix rsi; xiiTpä? dpr *AXxixv. Quin 
ab eiaêmodi tnrpitadine rhetores rep>etebant declamandi argu- 
mentnm, cf. Apsin. p. 117 Bk. Yix amem quisquam est qui in 
maledicendo longins processerit Libanio, qui Vol. 11 p. 361 Rsk. 
de nescio quo: ä Vi kx\ rpiv) ywxiÇi s yëwxls^ vwfOtKêî, f t* 
t>,xßi Kxrx robç vàficuç xJv n rcJy vlct¥ «yjfyay«. Nec qoidqnam 
attinet nunc addere qnid Mohammed aliqnando deliqaerit, cf. 
Coran. Sur. XXXUI. 4 sq. et Weil. Mohammed der Prophet p. 145. 
Yenio ad Romanos. Qnam spnrcnm argumentum Plautus 
tractavit in Asinaria, in qua fabula Demaeuetus senex reprae- 
Bentatur, dum una cubât in lecto cum amica filii: 

Neque novom neque mirum fecit nec secus quam alii soient. 
Eodem pertinent verba quae caterva pronunciat in Bacchidibus: 
Hi senes nisi fuissent nihili iam inde ab adulescentia , 
Non hodie hoc tantum flagitium facerent canis capitibus: 
Neque adeo haec faceremus, ni antehac vidissemus fieri, 
Ut apud lenones rivales filiis fièrent patres. 
Apud CatuUum sunt carmina 74, 88, 89, 90 et 91 in Qellium 
quendam: quis ille fuerit, dicet Valerius Maximus V 9.1: „L. 
Qellius omnibus honoribus ad censuram (anoo 70 a. Chr.) de- 



LUCIANUß. 251 

fnnctus cum grayissima crimina de filio in novercam commissum 
stuprum et parricidium cogitatum propemodum explorata haberet, 
non tarnen ad vindictam procurrit continuo, sed paene uniyerso 
Senatu adhibito in consilium, expositis suspicionibus , defeDdendi 
Bè adulescenti potestatem fecit. Inspectaque diligentissime causai 
absolvit eum tum consilii tum etiam sua sentential' Esto: fuerit 
hoc felsum crimen itemque falso obiectum fuerit quod Aristae- 
netus praetor Achaeorum dictitavit in contione, Liv. XXXII. 21, 
Philippum Macedoniae regem filii uxorem libidinis causa in 
Macedoniam asportavisse. Ne ad rem pertineat Clematii socrum, 
cum amore flagraret, misceri sibi generum non impetravisse , 
Ammian. Marcell. XIY init. Sed luculentus locus est Marciani 
libro XIV Institutionum Dig. 48. 9. 5 : „divus Hadrianus fertur, 
cum in yenatione filium euum quidam necayerat, qui noyercam 
adulterabat, in insulam eum déportasse, quod latronis magis 
quam patris iure eum interfecit: nam patria potestas in pietate 
debet non in atrocitate consistere.'' Sed iam yides nimium id 
esse quod Paulus asseyerat talem fornicationem ne apud Gen- 
tiles quidem inyeniri. Patres Dordraceni excusabilem Pauli er- 
rorem frustra excusant: „Namel. zonder detestatie ofyerfoejinge: 
want hoewel hier en daar in de Griekschci Someinsche en 
andere geschiedenissen zulke yoorbeelden geyonden zijn, zo 
worden die nochtans yan dezelye als onbehoorlijk en onwettig 
altijd yeroordeelt/' Primum quod subintelligunt: zonder detestatie 
of verfoejinge^ nulla prorsus causa est cur hoc cogitando sup- 
pleamus. Deinde quam multi de Stratonica dixerunt, quam 
raro castigantur nefaria indulgentia patris et effrenata filii cu- 
piditas et profiigata pudicitia noyercae, quam Combabus cum 
suo malo iam expertus erat, si quidem fides est penes Lucian. 
de Syria Dea 17. Omnium instar est Plutarchus Demetr. 38, 
qui copiose totam rem enarrayit nee quidquam addidit ut 
pateret id flagitium fuisse yisum. Malus etiam est quod pro- 
nunciat Appian. Syr. 59: Seleucus Antiochum t?ç iyoà ym 
ßavi^tvsiv dxi^fivev âvé' èavTOV, k») ei Tcp fieycthe^pov êîvott TÖh 
(paiveTUi xa) ßa^iXiKev, fieya^oCppoviçepov hi x») vo^uTspov 
ijveyxe riv tpuT» rou ^ottlhç xa) rtiv giç to vidoç aÙTov ffu^po- 
fftivfiv nam adeo Appianus factam rem non improbat, ut c. 61 
extr. appellet ipyov âoliifiov xct) ivvxrèrepoy tûv iv icoXifioiç 



A4 

r£ Z#>^«3 yacsùpae: C^n g ' ^s . Lrt'fasrag Q'scaa. ^fs^ 35 et 

;«r :?* i:3t±::3i T-Sjr.k^. Fyry: '^'■fAm ii'ija^.i^ Demosdi. 

TiUJ^if'M'd ry yv9 fr* fyr: ks. v^vt., ^ikxckt rrrs xirxt. xxi 
î-^ ;c^$» hîiiê rsvrx xr^^vr:» xJ xfÀ rxr iryms^Mi hrrtç rxvrx;, 

uR/zt\0, %xi x;â>à; 1> 1%^ ^^ (ItcT» r2i^T3s^. Sed sonüuin 

i 21. Lnsâ« rerba ^^mrr. si yi: rys^^Ltu wpmtw MTssxxiijxt 
xzt hMCsrrirxt rx; vjmstyi^ /»;'»&; itMTsi3ii mxi rs9 hr) 
^Knyn^ ixi^s-j |3/:v àxxà mSa r.-^ji Tim xùrm fisizf^str» $ 
K}jTrsrrx n ihXs rt rskfi^yrx »vxré^rMrrjrrrv, fiHi tTiTTXJX- 
fu^n ti^sç hixx>j/4fXiLi!if. Coiiees partim hftbent (ri rxir»Y^f 
]>airtim /ri rv? f'JDr>ir?' Mac Geenems ooniecit vrs rv^ tsvm? 
ct Sornmerbrodtins ixà nqp^T. Coairadicii Friiischius: »3 /xi 
9xn>ii^ ßis^.*' inqoiCy ^est rits simxilaûoDLs plena: opponi ezdm 
ixt rii4 9K3iirn^ et ./tj rn^ àk^Uix^ Solanus demonstrarit .. at i 
ùri 7Kypfnç ß'm est Tita occulta, nam nt fri ^xr^n? metapho- 
Tice positnm etiam in propatuh significat vel apnd ipsnm La- 
ciannrn de Morte Peregr. § 21 : ita -ire rjpri^^ erit in occnlto. 
vide Philostrainn» Vit. Soph. I. 9 init. : he) «"«if»?^ t* xx\ xnro 
ffxft^ifç i. e. ei in seena et po9i êcenam, itaqne hoc loco atramvis 
poni recte potest." Nihil horum Fritzschius probare potnit 
Madyigio, qui p. 695 hand ita féliciter correiit: éxi vxàxniç. 
Aliud latere dixerim quod neque per se obscumm est et prae- 
terea conferri potest cum Bis Accus. § 11 et Catapl. s. Tyrann. 27. 
Yidet Luna turpem ix/ xXiy^ç ixxçGv ßiov. 



ft % 



§21: ToXXixtç ißGvXtwi(ifi¥ fAiTOixijvxi ort xopparira , 7v 
xùrSûv riiv inplepyov av yXârrxv iii^vyn. Non opus est dicere 
cur abesse debeat particula Iv. 

Bis Accusatus, 

§21: iel yxp oiY ifioi ^oXXâv rûv xiyuv, Ita Fritzschius 
edidit mutato verborum ordine, nam in libris est: oui xoAA»y 
tAoi, Non intercedo equidem, corrigatur modo : hîyàp oàiiv if^oi. 



LüOIANTJß. 258 

§ 21 : it yoûv nç aùroTç rhv tov Tvyov }«icrt;Aiov Haxev il 
riiv rov ""Kiioç xvvijv. Apertum hoc est et facile carebimus verbis 
quae post ticaxev insertâ leguntur: dg nspiês fiivovg fiii 
ipaaixi. 

§ 23: fiârifv ovv iytXfiXvèireç avi yipovTtq ivipeç our a (aol- 
xpàv r^v ayißxtnv. De vera loci sententia si quis dubitat, 
consulere poterit Schwarzium in Mnem, 1885 p. 106; sed unde 
coniunctivus pendet? Nimirum particula excidit: (jva) fiirijv. 

De Parasita. 

§ 8: Kx) fAtiv xvßipviiTOuc fiiv iyaêoùç xa) ijviéxovç r£;i^v/T«ç 
ixTitrévTxç rûv ilÇpoov oîia fyù iroXXcixtç, Hic déesse aliqaid 
interprètes animadverterunt , sed quantnm comperi, nihil attu- 
lernnt quod satisfacere possit; solus est longius meus p. 72 
qui locum depravatum esse negat ipsumque scriptorem negli- 
gentem et socordem fuisse pronunciati qui duas imagines maie 
confuderit. Non concedo: post âyaéoùç participium excidit , quod 
facili opera recuperabimus. Etenim paucis interpositis sequitur: 
Tapctalro}^ ii vaviyiov oùli)ç ix^i toiovtov iï^eîv, quod facit ut 
suppleam: xvßepviiTac fiiv àyctêoùç (vauxytiffctyroùç). 

§ 9: 090V ix TovTûu sixâ^a, Legendum est etxx^tiv, nam 
non est ea coniectura eius qui loquitur. Sed longius hoc iam 
vidi t. 

§ 10. Parasitus postquam Homeri versiculos nonnullos in 
epularum laudem excitavit, ita pergit: xa) ùç oùx Ixxvâç T«9râ( 
êûtufii^uv fJLciXXov r^y xvtoû yvûpLiiv ^oteî ^xvipuripxv ev }ii'' 
yoûv* roJni rt fzot xiwiçov Iv) (ppêah iHerat eJvai, Verum est 

§ 10: elfrep ißoiXiro *Oiuvv6Ùç ri xxrx rovç Ztcùîxoùç i^ai- 
VBÏv rixoç, iitivxTO tccvt) Xiyeiv ors rhv 4>/AöXTiJTifv âviiyxyev. 
Quantum video, sine sensu; coniicio: in pirroxoyilv, 

§ 26: îîfAov OTi rSùv ixxay nx^üv iéÇu Trpo^e picxTfi 



2&4 u^cuszm^ 

i Z4, PI^mS iu7 ëU T:v*Kw9 krl rxirm. Hy JKamm non 

âiMoêiM^ M^în^ i^irtfrig fed mit p;»eTer:ii HerverdcBO« Jfs^v. 
1^7& p. S74- 

Î 42. Elemoos:?»^ pArksirtks quam imbp^Lee et îgsaTi oniores 
fî&t: Hjpmfifê et Lj^nrgn* nTim>^-:am id beHam «nnc jvofecti; 
iMinnosf.heùeè antem rsA^ir^jr« s-jmaI^^ i; tS|» Burrixw, an- 
t«^aam noaco« ctxisertrm^, ^ fngam eapcsâTit. AËquid excidit: 

(43: ^ 9^À/ H Tsvrsyç fx^'^ »rrëê imtht»? àtrûUêat. 
y lie an non conTenientin* âcrifaamr i^ëtç, 

i 44. AchîHes erat ri rSfut yëvtëLisrmroç juù it*aiiraTOç. 
TJüo postrema Tocabula Cobetn« eiecit : eqnidem snpplere malim : 
ri ^sifi* yëvPtuirxToç *xi (rnv ^vxn^) itMJudrjiT94» Sic § 46 
PatrocloB dicitnr ouUtiç rsh ixxetv 'EAA^y ^amkirëpoq oSrë 
Tn> 'pvxwf ^^' ri vsifLx. Xon persnaât Madrigind p. 698. 

% 45. Nestor Tidetnr oiH* iv Tav^xsiau wmpa^tTêip et ptii i 
*AyxfiifAPtn âviêa¥ë¥. £xcidit praepositio; lege: wpoawi- 
txvë¥, 

§ 46. Patroclns Sarpedonem interfecit; sed evidenter inter- 
[lolatnm est qnod additar: i ^apâ^troç rov *A;)^fAAé«^. 

§ 51. Notatnr philosophns inter reliquos convivas h rpißuviqt 
KëlfAëvoç. Perpetno hoc xarxxslf^iyoc dicitnr. Cf. Philo- 
psend. 24: hxTpißowiv ix) roïf iv0oiixov xxTaxëIpuyot et ubi 
non? Becte antem se habet simplex verbnm Dialog. Meretr. 
XY. 2: i Tépyoç ixalsTO ko) èirxTelTO ;^âs/xâs} xêipuvoç. Vides 
discrimen. 

§ 55. Sequitur difficilis locus. Secundum Parasitum sunt phi- 
loBophi meticulosi: rovç yi rot v^eiçouç aùrav ëvpot riç £y (leTà 



LUCIANTTS. 255 

^v^ov irpoiivTxç , oÙK &v iijTrov €i fAfi i^oßovvTO. Et hic quidem 
expeditum est eiicere quod in fine adscriptam legimus: »^A/o-- 
fiivovç, sententiae inutile pondus. Post pauca autem sequitur : 
^iXové^ovç Y $3if iyà icohXiKiç gJiov, oùiivoç Hvtoç hi^oû, ri^a 
ivêffKevxŒfjLivovç, Hic omnes haoserunt, nam nusquam legimus 
philosophos cum arcubus prodiisse et res per se nimis impro- 
babilis. Herwerdeuus olim coniecerat Çt;A« vel ^évaXot, quod 
Mnem. 1879 p. 375 repudiavit, cum praesertim alio duceret 
usus verbi ivvKeuoH^êffêxt. „Suspicor nunc", inquit, „êâpxic». 
Nempe loricam induunt vadeutes 3/* tp^filxg , nam clavas gerunt 
semper et ubique kcc) eîç ßxXavilov ixtivreç kx) iir^ apiçov,** 
Vera quidem haec, sed nimis violenta mutatio est rescribere 
é&paK» pro ré^A' equidem satis loniter reponam: oTtX» ivsvKsv- 
»fffAivouç, etiamsi nullum instet periculum; ÇuAâs enim semper 
habent ko;) ê'tç ßxX»velov ccTiivrsç ko) iiF* ipiçov. Scilicet confia- 
tur philosophis invidia, nam verum id esse quod calumniatur 
parasitus» non credo. Quodsi miraris quomodo oirXa in tS^» 
abire potuerint, sciendum est A et S literas baud raro confundi: 
sic ut uno exemplo deftingar, apud Pbotium in lexico r obérai 
facti sunt ToXirooL 

AnacAarsis, 

§ 15. Memoratur ab Solone çé^»voç où xItvoç oùii kotIvov 
ij ffêXivav, «AA* oç iv aùri vvXXaßuv îx^i r^v ivêpûiruv eu- 
ixtfiovlotv. Intelligam: r^v (i^ ivêpd^uv iùlxifAOvlav. Notum est 
quo sensu rx i^ iyêpi^uv kxxx dicantur, at IÇ ivêpuxuv vX^iyxlf 
sim. Quae de ea locutione coUegeram, lectoribus consideranda 
exhibui Mnem. 1873 p. 352. Observavi praeterea illud iÇ iv- 
ipairav ut plurimum adiunctam habere notionem rei molestae, 
odiosae, iusuavis. Notavi tune duo apud Heliodorum exempla 
qui scripsit p. 247. 20 : rh iÇ ivêpuirav Koixxoç et p. 260. 40 : 
rà iÇ avépûvuv ;^j^>fjtAÄT«. Accedit nunc Luciani locus, ubi iti- 
dem alio modo atque apud veteres illud iÇ ccvêpti^uv usurpatur. 
£tiam grammatici sic loqui consue verunt , veluti Schol. Hom. 
Z 131 : eicùKê riiv i^ avêpu^uv 3/xifv. Si quaeris unde origo re- 
petenda sit satis mirae dicendi formulae, dixorim fontem ftiisse 
Homerum /3 136: vifisfftç H fAOi i^ Àvôpdxuv haerai, sed di- 
versus sane sensus est. 



256 LUOUNÜB. 

§ 19: Xiyovfftv h r$ fAipn i fiiv iiéxav S ii 0tôyuv ^ aùro) 
9 pijTopxc ivaßtßi^oyrxt tovç ipouvTotç ùirip aùrûv. Aptius 
erit participinm ivaßißi^ovnc. 

§ 20: T^v fih iii TTpirfiv àvœrpo^iiv aùrûv (seil, pueroniiu) 
fiijTpxffi Kot) tItôaiç kx) icxîiœyoiyolç ivnpi^ofiev ù^h watisiatç 
iMuêeplotç »yeiv re ko) rpi^eiv aùroùç. Non intelligo; nam, quod 
etiam per se apparet, posiqnam ad pubertatem pervenerunt, 
tum demum TrxpaXaßevTgg xùroùç iiiiffxoßev ixx» ptiv Tijç rpu- 
X^Ç fAxêiifAXT» X») yvfivxaix ^poriii^Têç , xXXodç Vk wpiç tovç 
Trévovç xa) r» ffcifixT» idH^ovreq, Quid igitur? Num sub nutrici- 
bus et paedagogis iam iXsvèepluç i'jraihùovTol Quaenam ea t«i- 
iitx fuit? Ut mens sana in sano corpore nasceretur, educabantur 
credo tÎTi Trxiiiaïç i\ev6sploiç. Oderant Graeci pueros praecoces : 
audi modo Galliclem apud Platonem in Gorgia p. 485 B : orxv 
TTxtiiov lia, a ht ^povijxet itx>,iye9êxi ovru , ^£hXil^6fÂ.fvov xx) 
^x7^ov, x^lp^ ^' ^^'' X^pl^^ A^^' ^xlvêTxt xx) iXeuêipiov xx) icpi- 
TTOV T\ß Tov irxiiiov ifAix/fy Stxv a ffx^ûç iixXeyoßlvou xxoôffu , 

IFlXpiv Ti fAOl ioXtl XP^f^^ ^^^^^ ^^i ^^<f f^^^ T^ ^^^ ^^^ /^^^ 

ioxst iovhoirpiiriç ti êJvxt. 

§ 24: xTOToy yxp eî tx vxini vo/zH^ofiev ÙTrh r$ i^xlcp fAxXxr- 
TÔfJtevx — hxpxiçêpx ylyvevêxt, ro S* hi !^a}jç fierixov ffûfAX 
fiil XV xßiivov fiyolfAsix ùirh tov iXxlov itxTséijVêvêxt. Àdmunitus 
quiyis sentiet resecandam esse particulam xv. 

§ 24. iiyoùfJLéix iroXh ifislvovi XP^^^^^^^ '^^^^ ovtuç x^xvi- 
êe7a'iv. Mirum nondum correctum fuisse XP^^^^^^'' 

§ 26: è\pi TS XV liUtv i toioutoç ip^xno xx) iXiyxxiç ctv 
xffêivâv 0xvelfi, Ineptum est illud x^ôevuv, quum praesertim 
praecesserit : iix tovto ùyixivav xvxyxyi' quae enim haec sca- 
brities est: semper rede valebit et raro infirma utetur valetu dine. 
Lucem dabit Bhet. praec. 10: xxtxKittùv xaeßxlvovTx xx) /Spar/ 
ToAAqi (TuvévTX, uti et § 20 : tov lipÛTx liévTeç xx) Ti x^êfix, 
Itaque vides hic quoque yeram lectionem esse: ôXiyxxiç &v 
xa é fixlvuv ^xvelii. 



liUCUNUß. 857 

§ 27: i ipéfioç où irpbç rh çêppèv ko) ccvtItvttov, iAA* iv 
4^ifAfAcp ßxesl^. Corrige: Kxrà ri çsppiv. 

§ 30: oMfJLBvoi ^ùXotKAç iifiïv Tfjç '/fixeoùç iyaiohç ysviatoti 
Kxi iv iXiuieplcfL ßicavsaeAi, Lege: y fviiv Bvèeti. 

De Luctu, 

§ 8: iici yuTÛv hêiéfievot ko) rpoxv ^vfiirspt^epifievot k») 
xléovç ivaKvXloyrtç, Malo: rpoxolç. 

§ 10: i^sTao'xvTeç ovolov rd véfiio'fix vofAl^erat [kx) hax^P^^ 
irxpà roïç Kiru. Insiticium est: kx) itxxcipsT. 

§ 10: ovra yxp &v où vxpxie^ofiivov tov Tropêfj^iuç xvxv6(ivi(i,oi 
irxXiv iç rh ßlov x0ikvovvto. Legenduiu: x^txvoîvro, 

§ 17: oÙK îpuç V€ xyixvsi oùil vwvov^lx itxçpiypet oùii aTTx- 
ê^a^stç M Tovrcp i)ç ij Tp)ç rijç if^ipxç. Non nimis difficile 
est corrigere Itt) roS^tfi' sed etiam vvxifivèlç displicet; cogitavi 
aliquando de TrxpxTxetjtrst. Gerte non praeferain lacobsii cor- 
rectionem: oùiï çxôevv^ ht Xovrp^. 

§ 19: rh ßiv yoçifiéTxrov ruv ^xpiffKiVXfffiivoiv o KXTrvhç vx- 
pxXxßm xvu iç rov oùpxvhv olx^'^oti fmiiv ri ^ptxç ivîjaxv toùç 
Kxru. Praeferam: dvyjvov. Aliter Hartmannus Stud. Lucian, 
p. 80. 

§ 20: OÙK XV olâfAeêx iiKXierxr^ &v xùrhv eÏTrsTv; Iino: 
oîéfAêôx, Quantum video, erra vit Fritzschius Quaest. Luc. p. 198. 

Rheiorum praecejstor, 

§ 1: vioç riç xùriq S)v êpsyifiêvoç râv iplçoùv. Gorrigo: vioç 
roiouroç av. 

§ 10: Sttou rx ixelvuv riuç HéKet xP^^'f^^' Longe melius 
hue quadrabit: ?o-«^, quod Godex G habet. 



258 LÜOIANÜB. 

§ 23: fJiii alievê^ç eî ko) wphç ivipûv iir) r$ eTiptp IpZ^êxt 
ioKolifç. Non intelligo; nimis etiam bene intelligo: M t$ 
ipycgi. 

§ 23: tçùsaxv ol k») M rovrep wvevrec' !iv li ßii uatv, ol 
ohiTûti ixavoL Emendo: oï xx) Stt) rovTcp ôfAvvovreç. 

(Ad PAilopseud. vide supra p. 8.) 
Hippias, 

§2: ivivolcfL Kctrinv rov çparoiciiov fiiqi vvkt) rhv "Ahvv 
veptiliyAyev. Dicitur hoc magis icspivolcfLy cf. § 4 et 8. 

§ 3: ày^piç Xiyoïç (ih icnf Svrtvct ßouXn r»v 'irpi aùrov y e- 
yvfivctfffiivov. Longe praefero: iyyeyvfAvxafiivov. 

§ 4: T« y iiFoixoiofiiiêivTct — rhv râv ^ureov xiyov ^uXir- 
rovrot. Melius intelligam rh tûv ^uTctycoyâv, cf. §7 et de 
Domo 6. 

§ 8. Memorat Lucianus upuv inràç iti^^iaêiç , riiv fiiv iC 

vixTOÇ KX) fZVKIjfJkOtTOÇ, T^V H 3i* ^KIoV STTtieiKVVflêVOV. HuUC 

horologii mugitum Gesnerus et Beitzius conati sunt expedire, 
sed hodie vix cuiquam persuadebunt ; nam etiamsi sonitus, 
^i^oç, excitatus fuerit a calculo singulis horis in pelvim deci- 
dente/ non mugitus is dicendus fuit. Ante pedes positum est 
rpuvfifJLxroç. 

§ 8: ei ii ôehç ^rapiax^' ^ Xoùvavéal jrore. Prorsus ne- 
cessarium est iXXoùvctvtai. 

Bacchus. 

§ 5: iyr) tou xittow ffli^pov eùpévTgç oùY out a g ivotivelv 
ToXfAUat. lam Gesnerus hic haesit, sed nihil protulit quod pro- 
bari possit. Sententia postulat: oui' outoi èviivxt roX/zû^i. 

Hercules, 

§ 4: ol àyopviroù ruv Tpim r^v tira t^v Xsipiisovotv i^ià^ty 
{oh y) eùavêîj t<v«. Vides quid exciderit. 



titJOiAiitm. 259 

§ 8: T$ Kiytj) a vvv iv (i,ixiçx iv^ßxv k») ivSeîv k») »k- 
fti^êtv kolV apxv eltf. Post ivtißciv postulatnr compositum yer- 
bum ivxvêsîv. 

De Electro, 

§ 1 : tiXvil^ov — iiroii^evieti ray ixxptiouy ixlyx. Pueriliter 
additum est: &ç IjxgxTpov Ix^tf^t' 

§ 2. Dicitur Phaethon xhîjaat Trapà tov varphç ikivcil rl 
cipfix, àç ^oiiiffêtê Kx) xùrhç filxv ^fiipxv. Hic contra aliquid 
supplendum.esti nimirum: àç ($»0 Trotiiveie. 

§ 3: oöre fjvloxôv rivx sKirlirrovrx êliofisv oön rxç xïyelpovç 
xç ^iiç ix^fiev. Restituendum : oHxßev. 

Muscae Encomium, 

§ 5. Facilia verba sunt, sed sententia non bene procedit: 
r^v fÂ,h yxp xvipilxv kx) rijfv «Ax^v xùrijç oùx if^ciç XP^ Xiynv, 
äAA' i fieyxXo^odvérxroç rûv ^ottiTuv "Ofitfpoç' nusquam enim 
pertinet nominativus "OfiTjpoç. Sequitur autem: rhv yctp xpiçov 
Tcûv ^puuv ivxivhxt I^ijtûv où XiovTi yj %opH\€i tj \n r^v xXKiiv 
xÔTov ehx^ei. Hinc lacobitzius nescio qua fortasse codicum 
lectione fretus coniunctionem yxp eliminavit fecitque ut cou- 
structionis yitium minus appareret. Equidem statuere malo ali- 
quid intercidisse in hune modum: x\Xx (Xeyiru) i fnyx^o- 
(pcovirxToç TMV vot^rSiy, 

Adversiis Indoctum. 

§ 3: ^iiç xx) Txtjtx fiii fjtxêùv iifAlv eïiivxi, TJniuscuiusque 
est reponere rxÙTi. Itidem post pauca: ovil toixùtxç hxrpt- 
ßx<; }ifi7v iv irxtah iiroiov , legam: ràç xùrxç, 

§ 4: r/ &p TXiov ix tovtov eïç vxthlxv Krii^xto, k&v ujroßx' 
XitAtvoç xùrà iirtKxeeviißc if ^vyK0XKTli7Xç xx) v epißxXe [as- 
yoç Tipivoçfjç. Ad rem ipsam pertinent quae Gobetus MiscelL 
Crit, p. 159 ex Libanio excerpsit. Erant magni ponderis libri 
quos servuli humeris gestabant; sed alterius generis librum 



2ß0 IiUOIAKüS: 

brevem , levem , habilem ad manum descripsit Libanius Tom. I 
p. 100: iv fiot il SouKviliov vvyypa^ii ypififiara. (ùv h f^tKpé- 
TtiTt x^P^^^'^^t '''^ ^^ vifiirotv ovToa p^hov 0ipiiv uç »ùrhç î^spov 
Txiihç iKo^ouêouvToç Kût) rd 0opTlov rip^iç viv. Nec tamen satis 
apposite scribitur Tnpißaxißsvoc et multo magis placet Tspis- 
xit^svoç, Sed quid praeterea est ^vyKoXXvivaçl Nihil ad locum 
explicandum confert § 16, ubi recte usurpatur compositum h»- 
xoKKccv, nec Birtius in utilissimo libro de ße Libraria Veterum 
lucem dabit. Num fortasse latet ^vyKOfilvxçl 

§ 7. Indoctus librum récitât ßctpßxpl^uv ko) KaTXivxivoùv 
xot) iixçpi^uv. Scilicet lingua perpetuo titubât et indistincte 
loquitur; bine malo /3att«^/Ç«v. Sic Timocles in love Tra- 
goedo 27 ßctTTxpt^et xa) rapiTTsrxi. 

§ 27. Bogat Lucianus indoctum quando légat; num interdiu? 
äAA' où^U iapocKê TovTo TotovvTct. Suppleudum : «^V oùislç (o-') 
eipxxe. 

§ 30: TTêp) ii Tuv ihXoèv Svx KxrivTwç» xot) iiroyeßicx TOieTç , 
xvêtç ixoùffëi To^\ixiç. Lege: elaxtjôtç. 

Calumniae non temere credendum. 

§ 3. Apelles Colophonius, ut videtur, qui Alexandriae in 
aula magna gratia florebat, dicebatur particeps fuisse coniura- 
tionis contra Ptolemaeum Philopatorem. Confudisse credo Lu- 
cianum ea quae apud Polybium legerat IV. 86. 8 et V. 40. 1 ; 
sed hoc nunc non ago. lUud me advertit quod de ipso rege 
legimus: oùii rh ^xpxTav s] i^ivXiv^ev 'A^fAAi?^ iç Tùpov 
t^sTciaxç, eùéùç Bxie (a^vIsiv xa) ßofjc iveirlfATrh^ ri ßavlXsix, 
Scribit Cobetus Var. Lect. p. 195: „foedum ulcus est sxhs 
ßfIvUiv, in quo subesse suspicor ifi^fjUvsi. Verbum àitffi,ovs7v non 
abhorret ab huius libolli oratione et stilo, in quo multa sunt 
vêtus ta vocabula studio quaesita.'' Equidem non assentior. 
Etenim quid regem fecisse dicemus? Excanduit ira et hominem 
miserum et innocontem carnifici traditurus erat, donee ab uno 
ex aulicis meliora edoctus fuit. Quid autem significat aiitßoveTvl 
Animo concidere et Aifopilv et ißtixxvelv, sicuti Photius recte 



liÜCIANUS. 261 

ßcribit. Hoc sensu, ut unum exemplum afferam, de Olynthia 
muliere Demosthenes scripsit de Fais. Leg. § 127: iifuxoyovaiic 
ii Tîjç âvêpcûTTOv Kx) ouTê HsXoiv^ç OUTS iictçotfiiyyiç f vßpiv rh 
vp»yfAot i^xtrav iheti. Multo melius convenire dixerim: iiat- 
(jLÔyet, Cf. Plut. Marc. 20. 8 : è^HpoifAey ours ^»yîjç tivoç ovre 

KtViiffSUÇ VpSTTOÙffilÇ ixtflOVCuVTl Kx) ^XpX^pOVOVVTI ^SlffiflSVOC. Plut. 

Pericl. 6. 1 : to7^ ^sp) rx ôeîx ixifiovuffi xx) TxpxTTOfAivotç, Axt- 
(Aoyqi qui quacumque de casu extra semet ipsum effertur. 

^ 9: i$ x^xvûvç voésv ro^evuv, &ç (j^vi^i xvTiTi^xvSxt iuvxriv 
eîvxt fJt,yiy àvTxyuvlvxvôxt , «A A* h xiropiqi kx) ayyoiei toû tt o- 
XéfAOv itx^ôelpevSxi, Lego: voKs (aIov, 

§11: oùY ety kxtIœx^^ "^hv irxvrav îo-^^ju^ori^AV iXilitsixv, 
Praefero: /Vi^üpöt^ti^v. 

§ 12. Malus cursor in circo rovro ptévov iÇ xvxyTOç (TKOTrêT, 
Siruç riv rpixovTx iTTi^x^^ 5 ifiToilaxç iviçofAisT. Immo: rhv 
TrpoixovTXf sicuti continuo post sequitur: i yxp vpoix^y 
xùtIkx iicißov>^6Uerxi, 

§ 16: el ye fih x^fiêêiç suôev l^ti n xxvTOiy ipavrav kx) 
Xxßiov TxpxyTiviiioy iKVßßdXtae. Supple: hii re (oJvov). 

§ 17: viffovç Tolyyy oté/zeéx rûv ^A^s^xvipov ^Ixay xvo\xÙ7xi 
rîjç 'H0xiçlayoç ôeéTffroç; Sic olim recte; perperam lacobitzius 
oldfieôx. Recurrit idem vitium de Domo 4. 

§ 30: rà lùv i^tx irpovUvêxt kx) irxpxß xXXivdxi , rx 
^xljxx a àicoKXslsiv kx) iwcûSstv, Intelligam : irxpxHx^^^oti, 

PaeudologUta, 

§ 5: j Trpéhoyoç viifi ^na) txvtx. Nemone yidit haec verba 
interpolata esse? 

§8: X TTOislv ikiysTù kx) x ifoiûv kxtsIx^itto, Concedes 
omendandum esse: à eivsTv i^iyero» 

18 



26â LÜCIA5UB. 

§ 9: ikikiiiii ii xar aùroït ri vçxtov rtxiAnptsv ixaîUùvtoiç 
iK^àpmv. Mnltam praefero: ro l^x^'^^^ TeKfitiptsv, cf. long, 
p. S3. GraäLa antem faciei m etiam lenior medicina sit: roö- 
^ ;t « r ». 

§ 11: UTepßuiv» rchç Spcvg tovç *ATrixoùç, Scripsissem 
equidem: tovç Spouç riiç ^Arrixiç, 

§ 20: râx* ^* ^ tovç aXXùvç rovç h 'Zvpitf, TrpovxAßoic èf^o- 
jpii^ouc, et xiyitç i^nih 9ovnpiv — ßeßiaffiai ^ot. Syntaris 
postulat: éî xiyotç. 

§ 23: xaii fciktça Tpiç oùç ^xiç* ^xp^v [k^<] tovç hfAiktiTiç. 
Vides quid yelim. De locntione Trplhç oxtç tixtç* ixP^v Cobetus 
dixit Mnem. 1858 p. 45. 

§ 27: Kx) yàp oviiv iroTOv ùirip voit Xtyorrx ^vxpokoy êîv. 
Gorrexeram xt^xP^^^O^^^^* ^ P^^ Gnyetnm sero yeni. 

§ 27: dç ivt vXxrÙTXTOV Kêx^^àç ^vsixou rvCpXoi fi€¥Oç vt* 
ctÙToïf riiv yvxèov. Hoc qnidem sine sensu editnr; sed qnid latet? 
Cogitaram de rvXovßSTfOC' sed in bis sordibus volntari nolo. 

De Domo. 

§ 3 : Tovro fÂ.h yàp huç iKiivcfi r^ vitvidriß ßgtpxxlcp lirpsTre, 
Notabile est non fuisse additnm proprium Telemachi nomen et 
eiusmodi locis utendum est quo firmius tibi persuadeas alibi 
propria nomina saepe inutiliter interpolata fuisse. Ecce exempla: 
ady. Indoct. 3: el fAfj wore irxpx rSiv Movffuv kXuvx ix^viiç 
KxtAirtp i Toifiijv ixëïvoç Xxßiv satis hoc erat, nam Hesiodi 
omnes lectores meminerant. Scyth. 9: olév rt xx) o vifo-^urifc 
ixeîvoç vexvlaxoç èinvéyûêt ^poç r^v roû Mevekxov olxlxv. Pariter 
Philopatr. 23 : xtxvtx hxoirix^ov ovx i vit^tuT^ç ixêîvoç yexvhxoç. 
Hinc Ver. Hist. II 5: xupx reptivvevvev ^ifiàç, oîxv ^ti^h i 
^uyypx^ivç 'Hpéioroç xiréÇiiv rijç eùixifiovoç *Apxßlxc. Simi- 
ter adv. Indoct. 7 primum describitur icxyyixoioç ivtpoiwoç 
itiçpo(poç rh ffufix xx) XsKußiifiivoc ' deinde pergit ita: ixilvoç 



LUOUNüB. 263 

rolvvv i BipalTiiç i TOiOÛTOç xtI. Utrobique proprium nomen fur- 
cellis expangendum. 

§ 4: ovK ^0-%uyfTO o^ipuv ivêpavoç TTccpaKaXQv vapSivovç avv- 
êo-o ftivccç Ta ^cctiepxçtxi, Gorrexit Dindorfius ^vveivoßivac 
itaque edidlt lacobitzius; equidem supplere malim: ^vve^o^ivccç 
{iir)) rà ^»liepaçiK». 

§ 7. Plura describenda erunt nt confirmem id quod velim. 
Sermo fit de meretriculis : >jyovvTcti yap ko) t^v ixivny aÙTctTç 
çiXvvoripxv ^xlvevêxi vvvûLiroKi(JLirov7Xv r$ XP^^V ^ '^^^ voiiç 
ri ßii evveplypa^ov Xii^eiv ùri XP^^V ^oùviiXtfi ko) Ti vpévaTOV 
tLxni ip»7fAiàrepov yevijareffêat t$ 0xeivoriT(fi ^vvopdfAsvov. Quem- 
admodum futura sunt Ai}o-£/v et yeviia-eaSxi , pariter requiritur 
CPaviJarêai, 

§ 15. Supplendum: xàfio) iinrpi^XTB XP^^^^^^^ '^V {»vr$) 
TrapxitlyfixTi. 

§23: ixeTvoi yip ifiolxv iypxrpiTfiv eiKovx. lam Solanus 
vidit postulari sKilva. 

§ 32: ToU ovTCû iwKÔXoiç ixuTiv èKÙv cpipuv iirißxXe, Dele 
Ikuv et vide de participio ^ipm Hemst. ad Dial. Mort. YI. 3. 

MacroUi, 

§ 3: iPitxyh Y &v tJff xvipx êsoTç ivxKil/zevov kx) Kxêxpu- 
ripoL iixlriß xP^P^^ov riv T BipBvlxy M fA^^içov ßtuvxt. Prae- 
stabit KxêxpuTXT^ et expungendum proprium Tiresiae nomeui 
de quo in praecedentibus sermo fuit. Sed Fritzschius cfdus 
Quaest. Luc. p. 4. 

§ 7. Appellat scriptor quisquis fuit sua-eßecdTfiv (isyixou 
âiioTXTov aÙToxpxropoç tvx>iv\ Parum nitida haec compositio est 
et Gesnenis iam hic haesit. Leniter refingam: ifieripou êeio- 
rxrov xùroxpdTopoç. Sed yide Fritzscbium Progr. Oct. 1853 p. 13. 



264 LUCIAKU8. 

§ 25: Kparîvoç i* i rîjç xufi:fitxç ToniTiiç iirT» Tpiç heyii- 
Kovra ertaiv ißiotvt xx) Tphg r^ riXti toû ßlou itii^xç r^v 
UvTlvifv Kx) vtxiivxç fier* où xs>,îf inkevTx. Hoc si probabitur, 
quum Gratinus rii/r/vifv docuerit anno 423, sequitur natum eum 
esse anno 519; sed ante sedecim annos in Actis Academiae 
Begiae suscepi demonstrare banc TiT^xafiiviiv esse irxpiiovtv 
nuUaque fide dignam. Praecipunm argumentum repetendum 
duxi ex Aristopbane, qui in Ëquitum parabasi ys. 518 ita 
scribit : 

vfAXç Ti xixat itxytyya7xay ëTeTeiouç r^v (puvtv Hvraç 
xx) robç Tpcripouç t»v TOifiTÛv xfAX tu 7^p^ irpoitiévrxç. 
Quod ut ostendat, afiert exempla Magnetis et Gratini, quem 
cum cognoverimus praecedenti anno, quo anno Aristophanes 
Acharnenses exhibuit, secundum in poetarum certamine fuisse 
renunciatum, sequitur non senem nonagenarium Gratinum fuisse, 
qui yictoriam reportaverit. Grediderim equidem poetam natum 
esse circa annum 480, ut sexaginta fere annorum fuerit, quo 
anno Aristophanes Pacem docuit. In ea fabula poeta de aemulo 
loquitur tanqnam mortuo, sed Gobetus ad Platonem Gomicum 
p. 87 festivissimum iocum felicissime expedivit idemque ar- 
gumentum Zielinskius retractavit in Museo Rkenano XXXIX 
p. 301. 

Patriae Encomium. 

§ 8. Qui peregre inclaruerunt , eos Uiv Msly sU t^v icxrpiix 
vivTxq ijTityofAivovç, Hoc quidem nimium est et praeferendum : 
TTccvruc. Gontinuo sequitur: èç oùx iy iv xKXoiç ße^rlotnv 
i^iiei^ofAivouç rx xùtûv xxXi et miror lacobitzium qui 
talia non correxcrit. 8ed constructionem excusat Hartmannus 
Stud. Lucian. p. 23. 

§11: i TÎJÇ VATplio^ XÙTU XXTTvhç XXfJLlTpirepOÇ Ô^êljfftTXt 

Tou vxp ihXoiq vxàpiq. Malo: ^xy%\7 er xi. 

De Bipsadihua, 

§ 4: ßoavtv Sffvtp 01 h icvpqi xslfiivot. Mirum ni verum 
e&t: xxéfiêvot. 



LUCIANUB. 265 

Navigium s. Vota. 

TO içu. Verior scriptura est: v poe>.)i>,v6ivai, 

§ 7: àvipavTaç où icivtj ßtotlcp wevfiûtri. Supple: ßixlej) 
(t$) icveifjLXTi, 

% 10: efißoiliffafiBy oZv 'Aitlfiavrs, vi (ptifAi riv Mvppivoi- 
viov, rhv ^Tpofißlxou. Expungendum Âdimanti nomen et dixerim 
Lucianum memorem fuisse eorum quae legisset initio Convivii 
Platonis: râv ouv yvaplfiuv riç Xinaêsv KotTiiâv fii Trippcùêev 
ixiXive , Kct) TTxl^av ifACt rjf xAifo-f/, 'O ^xX^peùç, t^n t outoç 
'AîToAArfJwpo^, où irtpißBVBlc] ubi plane non perspicio quid 
ApoUodori amicus iocatus fuerit, nisi sumam insiticium esse 
nomen ''Aicoxxéiapoç. locus erit de eo génère quo etiamhodie 
populäres mei interdnm utuntur. 

§ 14: oç yip Ir/ ivoç irXoiou TO\jrov\ h went ç Siv TFccpviKovsç 
ßoavruv, el vivre Krilivecio vphç rovrcp rptipfieva vivra xec) ivdh 
\eêp», oùy !\pei itj^xiii tovç 0l\ovç. Mire languet additum 
rovrovl, quod non delebo, sed corrigere praestabit: tuvvovtouI. 
Cf. ad Icarom. 13. 

§ 16: ivtiei^iç Uxi ri vpZyfAX, oçiç iv ipiçx XP^^^^^^ '^V 
TT^ovTCf) Kx) rjf eùxV' Hic quam inutiliter additum est quod 
additur: itiXi^et yxp ohç xv kx) vXouriiorxç iyivero» Sed etiam 
expunctis illis r^ vXoùtu kxI , simpliciter scribere malim : 
oçiç XV xptçx xp4^^''^o Tj} eùxi' 

§ 19: T^v UxpvijSx ixelviiv, et tiheiç , oX^v XP^^^^ voivi^xq Ix^ 
Kxyiù aiuviiaro/zxl voi. Non intelligo: num forte xxyîù ixcii- 
a 0(1x1 voit 

§ 19: iAA' ùvlp xa'0xXelxç tysi^i TÎjç aîfç tovt êwootax- 
fAifv, At Lucianus nil quidquam fecerat nec magis curarat 
faciendum, nam sic Fritzschius mediam verbi formam interpre- 
tatus est. Conieci equidem: vpoùv o^a xfA*iv. 



266 LüCiA5r8. 

§ 19: «J hx07veç yip au to uroiimc iÇolaou^tv M riiv yijv. 
Ëlegantius scribetur: avro) ùroiôvreç. Vide modo Herodt. 131: 
ùroivvT€ç xÙTo) ùxi T^y ^iùyXifv iJ^KOV riiv SfiaÇxv, Item De- 
monact. 67 praestat: aùro) fihrot ùxcivyre^ ixéfAi^ov aùrov, 
prae ovtoi. 

§ 22: fyù ii TpoKVfffûtç Sffirep â jfAio^ ixtivuv f^h oùY ixi- 
ß>^i\pofiat ivlovç. ut hoc lepide dîctam ait, inseram: uffTep o 
iXP^^orjç) nXioç, De compendiolifi quibus xP^^i^ ^^ ^>^ioç Bcri- 
buntur omnia nota. 

§ 29: tI xpZyfia oùx if^oluç tiiù, uffxep Srav f nç aùrhç ii* 
aÙTOv KTfivifJLevoç rtiv iuvotçélotv. Ita Fritzschius edidit „ex prae- 
clara planeque certa Sommerbrodtii emendatione." Non assentîor : 
libri habent : otav f3y riç et ot* »v Hiit rtq * ducit haec scriptura 
ad: oTxv f2 3y riç. 

§ 29 : iH>,a yàp tilivai — ix/ r/v«c itxlovç xpâroug i^i^e^te. 
Mirum ni verum videbitur citxovç, 

§ 32: eiTiw^ifisvoi r^ ß»viXel(fi uni, Dici solet Zevg ßx^t- 
Xivç non ß»viXeioc, 

§35: KXTà fisviifAßpletif yxp îiiti fidxtç». Omnino legen- 
dum: îçxTat fnafifAßpl», quem flosculum Lucianus decerpsit 
ex Plat. Phaedr. p. 242 Â, ubi hoc ipsum legitur cumglossula: 
}f a Kûtxoufiivif çaêipi, quam Buhnkenius expunxit. Ipse vides 
quantillum intersit inter tçccTxt et kcct», cum millies confundi 
soleant K et IZ. 

§ 38: ûfiâv ii Kxrà riv *E^\iivuv véfMv êJç çpxntyhç ôvo- 
fix^éfAivoç, Haud displicet: ^rpaToçpirtiyoç. 

§ 39: Txpà ToAù iTiTOvearepa kxI ßixiirepa tûv *AieifAciv- 
rov. In optimo codice ^ legitur ßsßxiiTspx, quod ducit ad iße- 
ßxterepx, sicuti recte scribitur § 41. 



LUOIANTTß. 267 

§ 40: xoCi yip ovv kcù tHê vâq où TctTretvév; Corrigit Fritz- 
schius ko) yàp »v, sed lenius est: k») yàp iij, 

§ 46: Koi oùiriç eä^^ r/ fjitf xori. Requiritur imperativus 

Dialogi Meretricii. 

IV. § 3 : Supplendum : x«t« 9oixov Tiviç thsyt xATaysypi(pêat 
(roùfiiv) ivofi» h Kep»fi€ix^. 

IV. 5: T^^ <Poißlioc, i vvvîjy, ^o^xà aiToùaitç. lam Solanus 
hic ofiendit: ^^Mendose", inqnit, ^^n omnibus legitur »hovaiiç, 
aut certe aliqua vox excidit: nam toAA» ahoùaifç est Graece 
magna petere, cum dicere debuerit: enixe ut apud sese maneret 
oranUy Nec tarnen coniecturam periclitatus est, nam Guyeti 
ahttuvtiç nihili est. Equidem coniicio: Xiiroipoùvnç, 

YI. 1 : àXX» (rà) itjo Irif ravr» iÇ ou rliv^xsv h ßecxaplTvic 
irotriip , oÙK olfrêcc Stuç i7rs^)iffxfAtv, Dele negationem. 

VI. 3: oÖTt xxiov rov Hovtoç (pêiyyeTXi ours iTO^xiTTe t 
U Tiv» râv TTûtpévTùiV, iç fiivov ii riv fiiorêuvifievov ß^ivei. Con- 
yenientius est: àiro^xoirBl, 

VIL 1 : r» iùo lapiHpoux — & aot ô Xîoç Upa^lctç hifiiffe 
TTom^ccfAevoç êv *E(piffcp. Malo v ptifiivoç, in quod etiam 
Guyetum incidisse video. 

Vin. 2: (leyiXoi ipanç ylyvovrott, êï irvêoiTO âfitXsJaêûit, 
Herwerdenus Mnem. 1873 p. 391 riq inseruit, sed non satis 
hoc est: legendum: eï Ttç oJoito. 

IX. 3: oSre yàp tovtov âTOvifi\pxi xaXiv riXccvrov hayx^^ 
ieiaxiroc xxï rihXa IfjLTopov Hvrec xoù 'noXXà VTri7XffOÙ(iivov, Phi- 
lostratus rêvera mercator erat, quod efficitur ex § 4, et tarnen 
malo: euifopov. 



268 LÜCIANUS. 

IX. 5: ffù yàp i\€Krpviy» vajrort iwixrtivaç 9 véXiiMv sJitç ; 
Legam : o ù yàp àx, — iîisç. 

X. 3. Aliquid excidit; sermo est de literulis quas meretricula 
accepit ab amatore: Xiyn Vi* vâç (liv i^ixai^i ve, i ^povl, 
rouç êioùç TTOiovfAXi ßipTupccc. Supplebo in hune modum: }^iyei 
ii aii vuç' &ç iJLh Icplxiivi vt , xri. 

XIV. 2: Narrabam Mnem. 1895 p. 253 apud Venetos et 
reliques omnes qui galeas armabant, etiam in Freto Gbllico, 
rémiges nudos remigasse; suspicabar autem apud illos demum 
creberrimum flagelli usum necessitatem attulisse nudandi corpora, 
apud veteres autem remigum conditionem fuisse tolerabiliorem. 
Nunc demum locus sese mihi obtulit quo suspicionem illam 
comprobarem. Dederat meretricula amatori iamiam profecturo 
ri fAixphv ixsïvo %/T«iwov rh (lixP^ '^^^ f^^pSi^f àç ix^'^ ipir- 
rav, ^ExtKOÙpov toû xpapsaç ixXxiofiivotJ ctùrh vûtp^ iifitv. 

XIV. 3. Rogat nauta quaenam dona alius amator dederit: 
respondet Myrtale: tout) xpûrov ip^ç ri %iT«wov. Supple: (3) 

De morte Pereprini. 

§ 11. Hic locus admodum memorabilis est. Postquam Père- 
grinus Christianus factus est, h ßpax^^ vallaq aùrovç ci7ri<p}jvg 
wpoCpiIfTifç xa) êictffipx^Ç ^ ^uvayuysùç xx) nivTa (livoç ccùriç 
av. xx) TÛy ßlßhay rxç fiiv i^ijyeÎTO xx) itsa-ci^et , iroXXxç il 
xÙTOç xx) ^vviypxCps xx) àç êsov xÙThv ixêîvoi tjyovvro xx) 
vofAoêir^ iXPÛVTO xx) npoç xr^y in iy pxCpov, riy fiiy xv 
yovv ixiîvoy tri ^ißovai rhv xvipairov rhv iy rg UxXxiçiy^i 
ivxarxoXofnvêivrx f Iri xxiviiv rxvTtjv re\eriiv eWiiyxyev eîç riv 
ßlov. Hune locum, etsi paulo longiorem, xùroXe^e) descripsi, ut 
luculenter appareret quidnam ad integritatem deesset. „Librarii*', 
uti Cobetus contendit in Variis Lectionibus p. 207, „his verbis 
plus detriment! attulerunt quam fanatici homunciones Christiani : 
hi enim summa ope delere librum nequidquam conati sunt, illi 
ita afflixerunt ut quid Lucianus dixerit non intelligatur. Ac 
primum quidem transpone xx) xùroç ^uviypxCpe pro xôrhç xxl , 



LUOJANUS. 269 

deinde expende an haec vera lectio esse videatur: x») äg Ssiy 
aùriv ^iodvTO Kot) vofAoêir^i ixpôovro xa) irpoçiTviv ifctypi- 
0OVTO, fiera yovv ixelvov tri a^ißov^i rhv ivipavov XTe," Sciendum 
est Lionellum Levi illud ipsum xa) aùri^ invenisse in Cod. 
Vatic. 87 et Palat. 174, deinde Pritzschius qui cum discipulo 
lacobitzio Gobeti correctiones strenue solet impugnare, hic 
tarnen, quod ad summam rei attinet, significavit se facere cum 
collega Batavo. „Pro /xiyav youv', inquit, „correxi (i§t» yovv 
et verba too-ovtov ;^prfvöv supplevi ceteris non mutatis: i^s^px- 
(povro, fjLirà yoïtv (joaouTov ;^p^vov) ixeîvov tri aißowi rhv ivêpa- 
irov. — Et META quidem in Uteris MEFAN latere Cobetus 
recte vidit. cuius tamen coniecturam: iTreypi^ovro, fiera yoxiv 
ixeîvov ïri vißova-t rhv avopufrov non intelligo, ut Oedipo opus 
sit interprète'' — „hinc post iveypicpovro signa posui lacunae." 
Nempe hoc habet Fritzschius: dum nimis etiam anxie tuetur 
traditos literarum apices, libenter ac saepe minus necessario 
contendit lacunam in textu delitescere. Bquidem concedo non 
commode posse intelligi id quod rescripsit Cobetus; sed licet 
Oedipus non sim, credo tamen me nodum solvere posse. Ut 
perspicua verba fiant, ausim coniicere Cobetum delere voluisse 
verba It/ (rtßovvt , sed hoc casu quodam adnotare neglexit. 
Scilicet postquam fiera in fiiyxv abiit, post eireypi(povro plene 
interpunctum fuit et verbum déesse videbatur, deinde perperam 
suppletum fuit îri ^ißouvi. Hoc scribit Lucianus soli Christo 
Peregrinum posthabîtum fuisse. Hic etiamsi Cobetus animum 
non iittenderit, plane non dubito quin certa correctio sit. Vide 
etiam particulam youv, quae in Cobeti scriptura Fritzschio 
merito displicebat , me si sequeris rectissime posita erit. Equidem 
quum Farias Lectiones primum legebam, i. e. ipso anno 1854 
quo prodiere, in eam suspicionem iam incideram; sed uti fit, 
semper distuli scriptorem de ea re interpellare ; post occasio 
cal va est. 

§ 24: ofcoxj fifji* ûtùrâv riç rûy fiaêifrâv ^fi^ciareiev &v. Prae- 
stat: eJç. 

§ 25, De Brachmanibus ita legimus: exeîvoi yàp oùx ifiTrtfici' 
viv e\ç ri TFttp, äAA' iveîictv vvi^avi vXvivlov vapxçivreç ixlvti- 



272 LUOIANUß. 

§ 8 : âç fiii iviàaêcci irniêivTx fitjii icùxpvtiv a s ) iairoif Svrot 
ßivov TÛv ixxav. Dele inutile àil. 

§ 9: ÏKotvi yxp i^oKixpi^eti kx) t» ^ parût, Emendandum 
est: Tpoç rà vjpantfiiya. Cf. adv. Indoct. 5. 

Cronosolon. 

§11: aç Tfiy TTsvtav iv^x^P^l^otfii où kxt» t^v up»v (aovo- 
xlrcQV. Cum Guyeto in fine supplendum; au. 

§ 11: Tov àriç fJLOV XctßefAsyoc xa) itotaitaetç, Sa-yrep fioi vpoa- 
ttxiÇêtv eluêê. Guyetus et SolanuB commendarunt TpoarviXi- 
Çfiv eamque coniecturam lacobitzius etiam recepit; equidem 
cum Gesnero scripserim : vpovwxi^etv. Cf. de Domo 24 : 3 
Bpi^X^^ ^t) virpxç xotùe^éfievoç âvix^i Xctyùv xa) vpovTFeciî^si rov 
xùvA^ ubi notabilis est constructio cum quarto casu, quam im- 
mutare non ausim, cum alia exempla non desint; vide copias 
Lobeckii ad Phrynichum p. 463 et Stallbaumium ad Platon. 
Euthyd. 285 Â. Itidem Trpowrùeiv cum accusativo construitur 
Conviv. s. Lapith. 33. 

§ 12 : ysXoloç £v bIviv rhv fiiu xaripa ixTOßl»v VBVOivixiç . . . 
expungendum quod in fine adscriptum fuit riv Oùpxvàv. Sed 
cf. de Sacrif. 5 et de eo loco Fritsch. Quaest. Lucian. p. 4. 

Epistulae Saturnales. 

§ 20: ¥ifJt,iîç Y ctÙTo) fiiv ovii uixvßioc xv slxiraç loxolmisv. 
Vide apud Boeckhium Oec. Civ. I p. 46 quam vili pretio 
plumbum olim vénale fuerit. Hoc pretium per saeculonim 
decursum nescio quomodo mirifice fluctuavit. 

§ 21 : «AA* iich (leilfJLvaif T070Ùro»if XP^^l^^ %0/wJué ye ^fiûv 
ici y ray xaravxsiivai. Apposite comgetur: icivraç. 

§ 23 : tIv xivx i\ ir xpsivirsvovvxv rh iWxvra i\ov xxrx" 
(pxyêJv, Bectius erit irxpeiavxlffx^xv conferantur loci quos 
Beitzius collegit tum ad hune locum tum ad Conv. s. Lapith. 12. 



LuoiàNUS. 273 

§ 25: ri J^ èripov xy êlfi , row vuy ipxovroç. Suppleo: rà 
a iripou (Seou) xv elfj, 

C&nvivium *. Lapithae. 

§ 16. Procedente convivio Alcidamas Cynicus etiam mulieri- 
bus quae aderant, molestas est, èTciràxit yip tjiti. Scilicet 
iam nimio potu se iagurgitarat , h. e. uxsTrexUKet. 

§ 17: i ii 'IçixToç i ypxfifixTixhç ippx\l/^iei tiçtpoç kxtx- 
KslfASVoç Kx) ffvvi^spev eU to xùri rx Uivixpov kx) 'Haiiiou 
Kx) *AvxKpio¥Tûç , àç i^ xvxyTiOV^ (jlIxv ^î^y Txyyixoiov xttots- 
Xiîvtxt. Diyersissima commiscait in imum, h. e. auyi^vpâv , 
quam correctionem etiam longio probavi, qui p. 97 praeterea 
addit Bothsteinium correxisse: ippx\pcphi vvrioç KXTxxsifiiyoç, 

§ 17: i Z^vétifAiç V àvsyiyatTKs vxpx rov Ttxtièç Xxßav 
XêVToypxiAfiiy ri ßißxloy. Herwerdenus in Meiern, 1879 p. 96 
mavult legere XevToypißfixTiy t/ ßißxloy esto hoc; verum 
auditorum quid interest utrum aliquid praelegas ex codice mi- 
nutis Uteris perscripto an grandiusculis, quales Paulus Apostolus 
usurpabat? Aliud latere certum est. Confer autem Suidam qui 
de grammatico Nestore retuUt, qui floruit sub Rege Seleuco et 
scripsit *lA/^3a KiTroypxfifJLxroy tiroi xçot^^icùToy hfjLoiaç 3* xir^ 
i TpvÇ>ioicûpoç lypxxpêy ^Oiù^^iixv' €Çi yxp iy rf vpdùTifi ßii 
iiplaKfffêxi A , kx) kxtx pxyf/c^iixy ovraç ri èKXÇiiç iKXtfixxytt 
çotxêlov. Paulo aliter Eustath. ad Odyss. p. 1379. 55: Tpv^ié- 
iupoç ^Oiùvff €ixy KiiFoypxiifixToy votîjffxi içépfiTxt , xirsXxvxç xih 
r^ç ri aiyfAx, Itaque hoc intelligere mihi videor recitasse Ze- 
nothemin Xiiroy pxfjL(jt,xT iy ti ßiß}^loy. Denique cf. Dion. 
Halic. de Comp. Verb. c. 14: «/0-2 Y ol àvlyfiouç q)ixç Sxxç 
iwoiouy. Patrum memoria etiam apud nos fuerunt qui taie quid 
luderent. 

§ 20. Appellat Uo^uTpivoyrx riy xù^tfTijy. Est hoc nomen 
mihi caeteroquin incognitum et contra analogiam videtur for- 
matum. Portasse latet Uo^viripxoyrx, vel, si hoc mavis Tlo- 
kvvv ipxoyrx. 



274 LUOlANUß. 

§ 31 : KeXeua-cct ol i^ii rhv hwertiv h r^* koiv^ ivxyvévra eU 
iicvjKOOv &7racrtVf iirlaa »vêtç iva>,KirTe96»i. Apposite scribetur: 
iirlvta iùthç iira,XXi7T(v6»i. 

§ 23: eïirxTOi tiç ccùtûv, t/ içi 0Uoa-o^tx; j} ta irpârx 
Tccvrcc, t/ itct^ifisi o-x^^t^ ?f««^; Malim : t« icpix^tp» ravra, 
quemadmodum recte legitur § 34. 

§ 33: ÀTreXavare ii kx) i ''luv rîiç ystTOviia-eaç oùk ivi^ioç av. 
Non coDcedo Fritzschio banc sinceram scripturam esse; nondum 
enim Ion commeruit ut tam contnmeliose tractaretur. Malim: 
oÙK i^toç äv non enim necesse yidetur cum longio corrigere: 
oùih oùlrioç &v. 

§ 35: dviçpATTTO ovv rb irpiyfia. *AvTtçpo0ii ea erat, nam 
pbilosopbis rixantibus o} îitÛT»i modeste ac silentio „rumorem 
in casa" spectabanl. Hinc malo: àvriçpûtvTO. 

§ 38: fiifivtiaé ßoi toùtuv iiéTi iii ici ko) iv axtrolç XP^^^' 
(Aov iv ToU ^éyotç. Quantum video, Fritzschius a vero prorsus 
aberrayit; scripserim equidem: iv rolç XP^^^f^^^i ^- ^* XP^^^' 
(lirctrov. Cf. Fritzsch. Quaest. Lucian. p. 220. 

De Syria Bea. 

§ 12. De Deucalione legimus: iq ravT^v itrßißiaac Trxtiiç 
Tt Kcc) yvvxîKccç iuvrov ia-ißfi. Habuitne praeter Fyrrham 
etiam alias uxores? Nonne verius est yuvaîKûcl 

§ 13 : iU ixâçov hsoç ix tccXiv^nç viup iç rhv vtfhv iinxvitr»i. 
Non sponte provenit illa aqua, sed undique comportatur, unde 
malo: iytviiTxt. 

§ 14: Ta a yiyvéïitva ioxia aùroTat TOtieaecci âkepHerovg 
xa) "Lé(Atpi(i,ioç éTvsKût, Lege: loKia. 

§ 13. Traditur Stratonices historia. Medici verba sunt ad 
patrem: Ifiê i} vovaoç riiv i iraJç 8ii ippuçin, où vovaéç içiv 



LUOIANUß. 275 

AAA* üikIvi. Quaenam ilia iniuätitia est? Nihil lacis dabunt 
quae adduntur: Sie yip rot iXylei fiiv oùiiv, ipooç ii fitv xa) 
(ppevoßxAßsia, ix^i. Nisi me omnia fallunt, latet yocabulum 
fiaXaKtif , de cuius potestate vide quae habet Stephanus. 

§ 20: €1 fin iyaye vx^m »Wltiv kccxov iirotviaofiai, Prae- 
stabit: âiruêij<rofixi. Cf. yarias lectiones Epist. Saturn. 16. 

§ 22: iwet^oôffiiç ii iilya ri Kaxbv iaurtiv ipyà^ctvtxi. 
Satis est locum describere: apparet quid velim. 

§ 27: Kx\ In iç rtfiiiv h r$ 7p$ Kifißaßoc x^^^oç, Immo 
legendum est eçfixsv, cf. long. p. 98. 

§ 41: h ii Tg aù\i t^sroi vißovrai ßesc (leyiXoi k»\ Iwoi 
x»i xliTo) KCb) ipKTOi Kx) xiovTBç, ßidicula aquilarum mentio; 
scribe vocabulum uncialibus Uteris et l>,x(poi emergent. 

§ 42. Sacerdos irop^uplviv tb fiouvoç oStoç 0opiet xcci Tiip^ 
XP^^h iv »Hb rati, Praestabit perfectum ivaiiisrxt. 

§ 48. Omnem fidem superat quod legimus: Uiv i^sxrpvày 
Ipéçj ohiet ¥ iv) rf >^lfAVi(i, oç èvsàv (r^iav ii^fiToa rà iyyijta 
Tijy Té a^piiyJi» ipi, xtI. Plane requin tur: ici TiXXog estque 
ea in paucis memorabilis corruptela. lam Palmerius simili 
modo earn sanare voluerat. 

§ 49: iivipe» (isyixa ixKixpxvTeç iv rjj ccù\f icä^t, Quidni 

§ 51: Tx ii TOAAÂ Ire», ifio) ioxiet, iià rouro içtfxe. De 
gladiis hoc dictum; sed quid est hexl Intelligam: ôpSâ. 

BemosthenU Encomium, 

§ 2: ioK» fAOi Tfjc €Ùpolxç rhv "Ofinpoy i7nypx\l/xaéxi. Lege: 
ivtypiyl/êaêxh 



276 LUCIANUß. 

§ 24: riv ov¥ Uûtvaav» toû vIvolkoç tx fiSTiapa Kira irépi- 
ayctyévTX t^ vûcti) rijv ypA^^v iiniel^xi KsXevvctt. Hic primiim 
evolvamus Cobeti /ar. Lect, p. 90, qui apud Lucianum adv. 
Iiidoct. § 1 : oUi (ûv y »fi h Tcctisiqt, Kot) aùrhç iJvxl rtç i6^€t¥ 
airovii auifuvotjßfvoc tcù niXKicx rûv ßtßxiav. ri H aot tt i p) 
roc Kircù x^P^^f reposait : vep) Kccru x^P^^» quemadmodum 
TTspiiivxt, veptlçaffSxi M rx X^h^y ^U rovyxvrlov et similia di- 
cuntur. Affert praeterea Strattidis fragmentum ap. Athen. XI 
p. 467 E: 

oïvf* ^ wpovioiKev, a Kpiav, rè ßpiyfix aov; 

iy^ix , iivcf) TTsp) Kxrco rêTpxfifiivcp, 
PLotius quoque testis est in voce: ^ep) xxru rpxiniasrxt' àvr) 
rov TFspirpxTc^^Brxi xxroiy auvijêuç xiyovvi. Quo hoc Cobetus 
tempore scribebat, in uno praeterea loco fraudem deprehenderat, 
nempe apud Aristophanem in Eccles. vs. 730: 

XÔiptt ^^ ii^po Kivxxip» KX>,il KXXÛÇ 

voX^oùç Kir a iii év\XKOvç çpirpxa ißouq y 
sed quem vis Aristophanis amicum adigit scripseritne : 

voKXohç vep) Kxra êuXxKOvç rpiypxtr^ ifiouç, 
Octo annis post, Mnem, 1862 p. 174, novum locum indiC/avit, 
nempe apud Platonem Bep. p. 59 B : ^iovxîç re kx) Xix^tlxiç 
TFsp) rx Kxru çpi(poyai riiv tj}ç ^ü;^;?^ !\lnv, ubi itidem emen- 
davit: ^rsp) Kxru çpi^ovart , nec videtur animadvertisse haue 
ipsam esse lectionem codicis Parisini. Superveuit Madvigius qui 
Advers, p. 27 Cobeti immemor primum Platonis locum ex Pa- 
risino libro similiter perpurgavit; deinde indicavit Plutarch. 
Moral, p. 943 D, ubi editores ex interpolatis codicibus exhibuerant: 
ivlxç ii Kx) rûv Usl {'fpyx^^) ^^pl '^ à Kxrco rpsTrofiivxç oîov 
êU ßvoov xvôtç ipâtri xxrxiuoßivxc , donee Bernardaces post 
Madvigium edidit: TreptKxru, sic enim amat scribere ut 
unum vocabulum sit. Itidem in Adv. p. 576 tractavit Plutarchi 
locum in vita Alcibiadis 13: Kxrx rov 'Tvipßixow riiv içpxxo- 
cpoplxv irp€\psv. „Codices", inquit, „r^ 'Tfrepßih^ Kxru riiv iç. 
!rp,, quod ex illo non ortum esse manifestum est. Aut r^ 
*T'jrtpß6K(p inpixxra t^v ôç. Irp. Plutarchus scripsit, aut, quod 
minus credo, Kxru irpe\lfsv eodem ferme significatu dixit." Sed 
nec mihi haec correctio placet et scribit Cobetus Mnem. 1878 
p. 166: ,4° omnibus libris est r$ uinpße^^ Kxru, in quo quid 



LTJCIANUß. 277 

lateat neque Madvigius reperire potuit et ego diu frustra quae- 
rivi." — Quae hisce duumvirum copiis addere possum, pauea 
sunt. Videor olim alium praeterea locum in Plutarchi Moralibus 
invenisse, ubi eadem locutio restituenda est, sed multum quae- 
rens nbi legatur investigare non potui. Âpud Dionem Gassium 
XL 18: ig rhv TForxfih iici rijç ye^ôpag vspir potirlv ivivevs, 
baud satis scio an verba ad eandem normam refingenda sint. 
Sed in Luciani loco, a quo banc disputationem exorsi sumus, 
minime ambigo quin scribendum sit: rà ßsriup» ^ep) Kira 
àyxyévT», 

§ 27: oviiv r/ vipir piyf^xç «AA* fV »irm tuv ivofixrav 
TS Ko) ffifjLciTav ùfitv ivxXi^ofjLxi, Lege: v »pxr pi^xç, 

§ 36. Appellat scriptor quisquis ille fiiit riv ^ij^ov rav Mx- 
pxéSùifi Kx) ZxXxftTvi KxrsipyxvfAivav. Âdyerbia Mxpxôcivi , 
^EXêVŒÎvi , cett. satis nota sunt, de quibus tum alii dixerunt, 
tum Cobetus Far. Zed. p. 201 et iv r^ ^oylq) *Ep/xg p. 242. 
Contra 'LxXxfilvi perraro invenitur: très locos novi, quamquam 
ad eam rem per multos annos attenderim : Demostb. Symm. 30, 
Platon. Menex. p. 245 A et eum quem hic invenimus in De- 
mosthenis Encomio. Cf. Mnem. 1882 p. 364. Itidem ^x>,xßm 
videtur inveniri in inscriptione vetusta C. I. A. IV. 1 p. 57 : 
dÏKêlv ixv ILxXxfAlvti cf. ludeicb. Mittheil. Archaeol. Instit. 
Athen. Abth. XXIV p. 321. 

§ 43. Stulte editur: kx) vnislç oi TeSsxfiivoi itx(pipofi€v où^iv 
ixTAjf^éi Ti Kx) iiricicf, tQv ipivrav. Supplendum : o] {èyyho) 
Têêexftivot — râv (^éppaôev) ôpûvrav. 

§ 46. Demosthenis postrema vox est: où kxtxi^x^^^ ^^^ 
^Aêijyxç. Eequiritur futurum xätä/o-^üv«. Eodem modo Her- 
mot. 84 correxit Fritzschius Quaest. Lucian. p. 165. 

§ 47: ^iffioaêivfjç ii BÙ^x^f^ovoç ôxvxrov ßiov wpoKpiviî x^x^' 
ßovx Tuv aevoKpxTOUç kx) U^xtcùvoç ùvip xê xvxar Ixç Xéyav 
h^xôéfieyoç; Immo: ÙTrip evixvxvlxç. Solemne hoc vitium 
est. Legitur in Vatieano palimpsesto Polybii p. 79. 32 Heysii : 

19 



278 LUCIANUß. 

AvKÏvoç KXKiçoç S)v K»Xôùç Kxrhps^e riv ßlov açe rovç TrXelçouç 
€\k6tuç ivêtiiXnv T|f Tvxv iiiri ri râv iyaéûv ivipâv iéXov, r^v 
eùêavafflav, roîç ;t«/p/ç'o/ç ivlore vepiTlSijffiv MaiuB absurde 
ediderat r^i/ itavAfflav, cf. Cobetus Mnem, 1862 p. 34. Idem 
Cobetus h T$ 'EpAAj} Aoylcfi p. 226 indicavit locum dementis 
Alexandrini: /Avpla Sa» hiâpijTai vifAlv i teiç uv ctùroç ißSTOxoc, 
yivêfftv fih iyivnroç uv, rpo^iiv ii ivevieiiç av ko) oti^^(riv h 
WrifT/ &y, iùy^plav n koù id »vavlav iéivariç ts ku) iyvi- 
poùç iiripxooVf ubi vel caecus videbit êùê avxtrl av necessarium 
esse. Âddo testimonium Imperatoris Augusti apud Suetonium 
c. 99: Quoties audisset cito ac nuUo cruciatu defunctum quem- 
piam, sibi et suis sùtxvctvlxv similem, hoc enim verbo uti 
solebat, precabatur. — Etiam alios locos addere perfacile est: 
vide V. c. discrimen Deor. Ooncil. 6: *HpxK\îjç oùk àxlyo^v Tcé- 
voùv hpiaro riiv iêavctvlav. 

Deorum Concilium, 

§ 6: «A A« Kcù &XXo T/ 'Kep) ffov xiyouvi. Lege: iAA« k») 
ixXoTe iXKo ri. Cf. infra: h i\Xors £aa^ (rx^it^oLn et § 3: 
aç iro>iKohç ehi^eiv ko) i0xpfjté^€tv iXXors ixhov roîç \eyofihotç. 

§ 7. Momus loquitur: «AA* ifAvifrXiiKciç ye rh oipaviv fifiiéiuv 
roùrav où yàp iv iXKoaç eÎTTOifii, Convicium non est rovç yj/it- 
tiovç lifiiSiovç appellare et coniicio legendum esse: rûv iißtivuv 
rovruv. Sic demum recte sequitur: où yàp xv äAA«^ êlyroifit, 

§ 14 : iTTiXiiroive il vi ifißpovta Kct) rh vixrap , açf [Avàq viivi 
rviv jcoTuAifi/ êhai, Haec recte; sed perperam e margine in tex- 
tum illatum fuit: S/à rh TrKîjêoç rm vivivrav, 

Cynicus, 

§ 13: i a Bijrevç où ßxfftXsbc ijv vivrav ^Aivivalav, 
Praefero: liKvctd^valouv, 

Pseudosophista, 

% 3. Luciani verba sunt: vh Y ùirh rîjç iyxv vxthlxç iii- 
^dopxç, Sçê fUjT xùrh rovro vo^oiKt^ovra Kxrxvoîjffai, Soloecista 
non intelligit quid peccant, nempe hicpôopxç pro iiicpiapcxt et 



LUCIANUß. 279 

reponit : tovto fiiv oùk oTSx ttûç xiyeiq • lyà Si voXXohç Siiij vo" 
hotxit^ovrxq KanvévifTx, Itaque non fuit Lucianus qui post x«t«- 
vùiiaai addidit: où yip vpéffêçtv xùt^ rh riva, neque explicavit 
quodnam in hicpéopxç inesset vitium. Vide nubem exemplorum 
apud Graevium et res est hodie in vulgus nota. 

§ 5. Erat quidam Socrates i ivo Méyjjov dictus. Hic lepide 
redarguere solebat rov; (toXoikH^ovtxç* veluti quum dixisset quis: 
\iififix Tripeçiy aÙT^ , iti rûv iûo MM, Oùkovv, l0ii, ^ii\ljeTai 
«/ ^Çjfipta xÙT^ Tipeçtv. Tum lectoribus tum auditoribus 
inutiliter additum est: 3/i twv iûo MM* praeterea Socrates 
ille breviter et acute vitiorum quaeque notabat, quod exemplis 
ostenditur : hinc expungam quod languet : et Kî^fif/,» aÙT^ 
vipeçiv. Ceterum vide illud ipsum Aîjac« wxpeçi Arist. Nub. 
457 itemque quae copiose adnotavit Graevius. 

§ 6: èpofiivou a Tivoç f/ ßeXiTijffet o iêîyx, ïlâç ouv, ï^ti , 
ipojTÔûv il fiêXeTijffOfiat , xiyeiq Srt ô iêîvx; Facile hoc intellectu 
est nec locum descripsissem , nisi etiam hodie esse viderem qui 
dubitarent de formis secundarum personarum in verbis mediis. 
Âperta tamen res est: indicativi modi formae sunt ßov^euofiai, 
ßovXsvei, ßovKtuerxt' coniunctivi autem ßovXivufixi, ßov?.€v\f, 
ßovXßvtjTXi, vocalibus productis. Qui aliter statuunt, non in- 
telligent quid Socrates dicat. Sed continuo sequitur: xttikH^ovtoç 
ii TIVOÇ Kx) Tsdvii^et êtvivTOç iv) tou rphov , Bi^Tiov, î<p^ , 
xa) ivTxvöx fiii xTTtKt^eiv xxrxpufievov» Contendere ausim haec 
verba non intellexissse Cobetum quum scriberet adnotationem 
post Orationem Inauguralem p. 46. Etenim , quod nemo dubitat, 
Atticae formae sunt tsûvij^cû, Tsivij^eiç, Tetv)i^éi itaque recte ille 
qui iyr) tov rplrov dixerat reêvii^ei. Socrati tamen, quamquam 
hoc optime nosset, errasse visus est. Cur tandem? Scilicet 
ooviciae formae sunt Graeculis usurpatae: rsêvii^ofixt , nuyvi^et 
vel Tstvvj^iß si hoc mavis, Têùvvi^irxi. Itaque qui ea aetate dice- 
bat TeêviîÇet, etiamsi iv) tov rphov usurparet, videbatur kxtx- 
pxvêxt ei quocum colloquebatur : hinc Socrates ei auctor fuit 
ut, spreto Atticorum usu tertia persona pronunciare mallet: 
Tsivii^tTxi. Hoc est illud: ßixriov hrxvix fiij «tt/x/^^/v. Hinc 
ipse Lucianus Dial. Mort. VI. 2 : reevij^eTxt râv yspivrav skxçoç. 



280 LUOIANUß. 

§ 8: Kày^ù fih KxXSù toxjç ße^rlcovc eîvxi Sxovç. Lege: tovç 
ßiKrlcovc êsîv. Respicit metaphoram quam § 4 ab lepore duxerat. 

§ 9. Interpolata verba sunt: Îoiks ii voXoixbcLi ri vvv)^ ys- 
vvifrofioLi, Yerbum non addam. 

Philopatris, 

§ 3: K») yàp KviifAnv y »ci pet rsiiaffctt kx) x«0«A^y xiiovvctv 
K») àvipelav ^vriv iç yvvxiKslav hep'yoßxrovvav, Fraefero: 
yȍpoKviif4,lxv. Cf. Ver. Hist. I. 22. Ostendi Mnem. 1900 
p. 87, quomodo librarii composita in partes dissecare soleant. 

§ 4: 2 y ßh Trivrx Trapiipxfiëç rà tov Aiéç , «AA', e1 troi cpi- 
XoVf &K0V6. Melius: Eu fih irxvrx, 

§ 13. Supplendum: xa) (ßehc) Uiv h oùpav^ ßxiirav hxxlowç 
Te xa) iiixovç, 

§ 29: rovTO ipxsT toTç iraialv, »\ ifiipxi tov xÙTOxpccTOpoç. 
Scribam: sùtifiepla tov xvToxpxTopoç , i. e. Imp. Nicephori 
Phocae. 

AD TAOïmM. 

Ann. VI, 4 Seiani filiola, ubi ad mortem agitur, lamentatur: 
negue facturam ultra et posse se puerili verbere moneri. Mire 
dictum videtur puerile verier, sive scriptor ipse hune flosculum 
excogitavit pro vulgato ferula , sive eiusmodi locutione puellam 
fingit utentem. Neque sine causa suspectam esse lectionem duae 
res indicio sunt: P rarissimum est verher in sing.; apud Tac. 
praeterquam hoc loco bis tantum invenitur : Ann. VI, 24, G. 19 
(utrobique de poena gravissima). 2^ in codice e&i puerilimo 
verbere moneritj quorum vitiorum nasci non potuisset prius (nam 
monerit e dittographia ortum) si vera esset lectio quam praebent 
editiones. Quid ergo scripsit Tacitus ? Nempe puerili modo moneri. 

verhere 

Medicei librarius ante oculos habebat puerili m moneri et cuncta 
fideliter exscripsit. En iterum emblema ineptissimum in Tacito, 
quod manifesto tenetur (cf. de Emblematis in Plat. p. 3). 

J. J. H. 



AD TITULOS ACRAEPHIENSES. 

SCRIPSIT 

H. VAN GELDER. 



Tituli Acraephienses cum iam pro exiguitate urbis'sat multi 
exstarent, hisce postremis annis ils, qui antea innotuerant , 
numenim repente adiecit minime contem'nendum vir doctissimus 
Paul Perdrizet. Duce fortuna usus, quae in talibus rebus viam 
saepe monstrat, lapides baud minus trigint^ eruit, quos deinde 
qua solet esse diligentia et acuta sollertia commentario instructos 
copiosissimo edidit in diario, quod inscribitur Bulletin de Cor- 
respondance hellénique (22.241—260; 23.90—96; 193—205). 
Laudandus profecto est, qui inscriptiones vix in lucem extractas 
publici iuris esse voluerit, qui multa congesserit ad eas inter- 
pretandas utilissima. Cum tamen plurima elaboravisset , non- 
nulla, quae leviter perstringere maluit quam penitus in illa se 
abdere, aliis retractanda reliquit. Si verbi causa studiosissime 
titulos nuper a se repertos cum iis contulisset, quos iamdudum 
Acraephienses esse cognoveramus , de temporum ratione, quae 
inscriptiones huius urbis baud paucas inter sese coniungit, 
plura ac certiora profecto nos docuisset quam quae nunc inve- 
nire ei contigit. Coniecturis deinde emendare et suas lectiones 
et eorum, qui ante eum titulis Âcraephiensibus operam dederant, 
interdum potuisset satis certis. Quae quamvis parvi sint facienda 
ad ea, quae nobis largitus est, observatu tamen non prorsus 
sunt indigna. Titulis Acraephiensibus identidem exploratis uni- 
versis paucula in sequentibus proferam ad interpretationem 
emendationemque horum lapidum pertinentia. 



282 AD TITÜLOS ACRAEPHIBNBBS. 

Initium faciamus a catalogo epheborum, cui inter «»Inscrip- 
tiones Qraeciae Septentrionalis" locum bis millesimum septin- 
gentesiiuum sextum decimum Dittenberger assignavit (= Michel 
Becueil no. 624). Praemittitar catalogo hoc caput: „^opxiiXu 
ip^ovroq] BotUTOÎç , f[T) ii toA/]ö^ N/[x]Ä^i[T]a , | ToXefictpxiô[y- 
t]«v *Apyi>kl»o A«ov/[x/«], ^ApiffToyhoyoc \ s.€vavlu, TlTuioKXiToç 
*Aiavo{iu]plu, ypxfi^fjLXTiiîhovTGç \ Uo^v^ivu ^ioysviixo," Sollemnia 
talia exordia sunt in titulis décréta publica Acraephiensium ex- 
hibentibus; nec desunt in aliis civitatibus Boeoticis, occurrunt 
quoque apud Orchomenios, apud Hyettios, apud Lebadenses. 
Dubitari tarnen hoc loco potest, utrum tcv xotvov ruv Boiarâv 
hi polemarchi fuerint qui enumerantur, an singularum civitatum 
in quarum titulis sese offerunt. Vulgaris opinio haec est, civi- 
tatum magistratus eos fuisse, in quarum titulis memorantur. 
Quam opinionem, ne ceteros viros doctos laudem, qui in Stu- 
dium titulorum Boeoticorum incubuerunt, tuentur HoUeaux et 
Dittenberger; nec quemquam invenio, qui in contrariam viam 
abierit. Est sane haec sententia verisimilior, certa tarnen non 
est. Praecipue ea re commendatur, quod disertis verbis in titulis 
qui aetatem tulerunt polemarchi Acraephienses laudantur (IGS 1 
no. 413I24; 41387), quod nulli polemarchi hucusque innotuerunt 
qui ffiifAvxvi BoiuTOîç praefuerunt. Obstant tamen alia vi non 
omnino carentia. Suspicionem primam mihi movebat, quod 
semper in titulis Acraephiensibus , Orchomeniis, Hyettiis, Le- 
badensibus très numéro hi polemarchi fuisse inveniuntur; quae 
res per se intellegitur, si magistratus fuerunt rov KOiyov tûv 
Eoiuruv, minus facile tamen explicatur, si magistratum gesserunt 
in singulis civitatibus. Supervenit alia res paulo gravior. Duo 
sunt praescriptionum genera, quibus tituli Acraephienses, Or- 
chomenii, Hyettii, Lebadenses omantur. Alteram quomodo sese 
habeat, modo exposui, cum caput exscriberem inscriptionis 
IGS 1 no. 2716; plures tamen tituli sic incipiunt (exemplo 
mihi sit exordium tituli IGS 1 no. 2718): „'Ayaffffiylrovoç 
iEpA^oVTOç, I iroXelfilctpxiévTav KccXokkHao M«v|[T]/Çiv[û;], N/xwvoç 
MfA/Wo;, 'AfA^tKphu T^x^lolpyixo, ypxßfAaTliiovTOc Xapo^iXoù 
^iXofi€l>,\\a,'' Videtis quid intersit: in altero génère ipxav me- 
moratur Boeotorum, deinde ipx^v Acraephiensium etc., in altero 
non nisi unus ipxav designatur. Explicari res hoc modo solet: 



AD TITULOB ACRABPHIBNBBB. 283 

tituli , quibus longior praescriptio praemittitur, ceteris autiquiores 
esse videntur. Quae explicatio probabilis admodum est, neque 
ideo certa. Posais etiam sic explicare: tituli, qui praefectum 
Boeotorum memorant, deinde praefectum urbis, illis temporibus 
inscripti sunt, cum toû koivou tûv Eotarâv omnia in Boeotia 
essent, cum a Thebanis ceterae civitates penderent; tituli, qui 
praefectum Acraephiensium tantummodo laudant, illorum tem- 
porum memoriam servant, cum liberi a Thebanis Âcraephienses 
essent, cum nuUam vel exiguam vim haberet foedus Boeotorum. 
Unde facile efficitur, polemarchos scribasque, qui in altero 
génère inscriptionum enumerantur, trvfivavTuv Botarûv fuisse, 
alteros contra Acraephiensium. Non affirmaverim, hanc expli- 
cationem veram esse; gravissimum tamen huius rei subsidium 
peti videtur ex titulo, a quo haec disputatio initium cepit, ex 
inscriptione IG8 1 no. 2716. Nam polemarchorum trium, qui 
in capite huius tituli recensentur, *Apyi\lxç Aaovlxtoç Orcho- 
menius fuisse videtur, non Acraephiensis. Recurrit enim in in- 
scriptione Orchomenia nobilissima IGS 1 no. 3206i3 (= Michel 
no. 1112). Quod nuUo negotio explicatur, si tov koivov tcùv 
EoisùTuv fuerunt hi polemarchi, nuUo modo, si Acraephiensium. 

Titulum illum memorabilem Orchomenium IG8 1 no. 3206 ') 
équités nonnuUi lapidi incidi iusserunt, qui cum Alexandro 
rage rem in Asia gesserant („To/ liriretvi to) iv t«v 'Aa/«v 
ffrpaTsuffâfAevot ß»(nKtloc 'AKs^iyipu frrpotraylovToç'*), Longa série 
multi homines enumerantur; quorum duos, Sotvavx Tifioyirévioy 
et MvxffiitKov 'Ktotvoiùpm, in aliis lapidibus Boeoticis recurrere, 
iam observavit Dittenberger (ad IGÖ 1 no. 2723 et 3175). De 
nostro homine, in titulo IGS 1 no. 2716 recurrenti, vocem 
premit; nisi quod in „Indice nominum propriorum", quem 



1) Hanc titulnm sic cxplevit Dittenberger versa sexto : «Aopxc/^âcç M(Aâc/(«|3/[;i^/oç, 
noAo]li/|«voc tevor/fAtoç**. M.t?i^iMßtxoc nomen proprium est, qaod non niai »emel 
occarrit (in inscriptione Lebadensi IGS 1 no. 8065); verisimilior est restitutio Mt- 
Ai/t«|3/[oç]. Versa septimo ^Avrtytv/iciç S//t*ot/[Â/oç] suppletur. Quidni S//t«ot/[A/v/oç] 
▼el 7:tfiov[fiTioç]? Nomen ad nos pervenit Zifiupriov 'Aûciv/eto ^EpxoH'tv/ov (I6S 1 
DO. 3180). Nostro qooque loco civis Orchomenii nomen requiritur. Admirationem 
deniqae movet, cum équités omnes patronymicis designentur, solum *AToAAtfdwpoy 
TtXivrao (vs. 11) ab hoc usu recedere. Fuitne re vera 'ïtKtfToio in lapide, sicat 
tradidit Foacart? 



284 AB TITULOS ACEASPHIIKBS8. 

copiodissimnm „Inäcriptioiiibüs Qraeciae Septentrionalis" ad- 
iuDxit, diversum hone ab illo fuisse censet, alteram 'hpyixlxv 
Axcvixtov Orchomenium fuisse iudicans, alterum Acraepbiensem. 
De hac re tarnen statim addubitabam , num yerum yidisset vir 
doctissimus. Nam casui non nimis multum dandum est in rebus 
humanis, nomina propria pauIo rariora sunt et ^Äp^iklag et 
AxéviKGç, Qnis facile sibi hoc persuadeat , cum apud Orchomenios 
fuisse 'Äpyixlav Aaovlxtov aliquem, tum apud Acraephienses ? 
Optio est facienda: aut Acraephiensis erat aut Orchomenius. 
Argumenta tarnen etiam validiora desiderabit quispiam. Quid, 
si secundo exemplo uti licet hominis eiusmodi, qui in catalogo 
nostro Orchomenio enumeretur, deinde polemarchi munere fungi 
tradatur in titulo, qui profecto Orchomenius non est? Est ti- 
tulus Copaeus , quo tirones recensentur civitatis Copaeae (LOS 1 
no. 2781 = Michel no. 625), cuius initium hoc est: ,,[0i]oV. 
MeXavrlx^^ ipX^^^^ > "^^^ i^^pci^»^TO sv oxXhxç , ToXißxpXiiv- 
Tuy Txvx^luyoç Zauviao , etc.". Nomen proprium rarissimum 
Zxûyixç est, rarum Tava^iuy. Hunc autem Txva^lav» Zxdvixo, 
quem polemarchum fuisse invenimus in titulo Copaeo, iterum 
laudat lapis idem Orchomenius: hic quoque inter équités fuit, 
qui in Asia sub Alexandro Stipendium meruerant (IQS 1 
no. 3206,3). Ne mihi obiciatur, in inscriptione Copaea, cuius 
subsidio nitor, ipxo^TOç Boeotorum omnium omnino mentionem 
non fieri , polemarchum igitur roïf xotvov tùv Bcturûv nuUo umquam 
modo esse potuisse Txvx^tuvx. Haec observatio valeret, si de 
titulo Orchomenio sermo esset, de titulo Acraephiensi , Hyettio, 
Lebadensi. Apud Copaeos contra , Plataeenses , Thespienses , This- 
benses, Haliartios, Coronaeos, Chaeronenses , qui aeque The- 
banorum legibus interdum, ne dicam vulgo, subjecti eraut ac 
ceteri Boeoti, in praefationibus titulorum, quotquot aetateiii 
tulerunt , nusquam xpxo^v Boeotorum memoratur, nec causa certa 
ergo impedimento est, quin archontes, polemarchos, scribas ibi 
laudatos foederis Boeotici magistratus fuisse sumamus. Verisi- 
milius quidem videtur, singularum civitatum eos fuisse, possunt 
tamen toû koivov fuisse. Ut ad Txvx^luvx nostrum redeamus, 
etiam de hoc homine Dittenberger in „Indice" scripsit, duos 
fuisse Txvx^luvxç Zxivixo, alterum Copaeum, alterum Orcho- 
menium. Gui tamen sic scribenti fides est deneganda: aut Or- 



AD TITULOB AGRABPHISNBB8. 285 

chomenius fuit Tavx^luv, aut Copaeus, nulla optio reliuquitur. 
Si tarnen Orchomenii fuerunt 'Apy/A/«ç Aaovlxioç et Tava^iuv 
Zaûvixo, polemarchi, qui in praescriptionibus celebrari soient 
titulorum Boeoticorum ^ polemarchi non sunt intellegendi civi- 
tatum^ in quarum titulis occurrunt, sed tov xoivov tûv BoieûTuv, 
Quae res, si vera quidem esse potest, veritatis speciem tarnen 
prae se non fert. lam dictum est de testimoniis titulorum ipso- 
rum , quae obstare videntur, iam dictum de virorum doctorum 
sententiis, quae omnes discrepant. Altera ratio restât, qua diffi- 
cultates tollere posse videmur. Fac, Orchomenios non fuisse 
'A/»7iA/«v et F«v«Ç/«vA, fac, alterum fuisse Copaeum, prio- 
rem Âcraephiensem. Nec vero hanc viam expeditam esse mox 
patebit; lubrica est, sicut altera. Orchomeni euim repertus 
est titulus IGS 1 no. 3206; et omnes, qui hune catalogum 
ediderunt, qui ei operam dederunt, in ea re consentiunt, 
Orchomenios ibi recenseri, ac solos Orchomenios. Cum quibus 
libentissime facerem, nec dubitarem, quin hanc opinionem 
altera longe verisimiliorem , quin fere certam esse acciperem; 
sed refragatur, quod tune nuUo modo Âcraephiensis fuit *Ap- 
yixUÇf Copaeus Fotva^luv, Causam probabilem frustra quae- 
rimus, quare Copaeus, quare Acraephiensis in hoc titulo Or- 
chomenio occurrant, quare Orchomeni in urbe catalogum ipso- 
rum dedicaverint équités Boeotici cuncti, qui anno 329 ex Asia 
redierant; sic tamen rem sese habuisse, non solos Orchomenios 
enumerari, credendum est, nisi forte altera via ingrediendum 
esse censueris, polemarchos, in praefationibus titulorum laudatos, 
Boiurây fuisse ffVfATrivTuv. Verum utro verteris, difficultas aliqua 
remanet, quam facilius digito monstraveris quam prorsus elimi- 
naveris. 

Hac disquisitione ad finém perducta iam revertamur ad eins 
originem, ad inscriptionem IGS 1 no. 2716. Nulle certo indicio 
nisus Dittenberger praeeunte HoUeauxio medio saeculo tertio 
earn assignavit. Nunc autem apparet , antiquiorem titulum esse. 
Nam IQS 1 no. 3206, catalogus ille equitum, qui Alexandri 
fortunam in Asia secuti erant, pretiosissima inscriptio hoc no- 
mine praecipue nobis est, quod inter paucas illas est, in Boeotia 
repertas, quarum aetas accurate cognosci potest. Anno 329 



286 AD TITULOB ACBABPHIRNBS8. 

exaratam earn esse certis argumentis evicit Foucart, qui solus 
nostrorum hominum lapîdem Dnnc deperditnm vidit; neque 
umquam quisquam oblocutus est. ^ApyixUç igitur AccovUtoç , 
qui anno 329, ex Asia redux, donarium in templo Orchomenio 
vovit, non ita multo post annum 310 polemarchus sive Acrae- 
phiensium sive foederis Boeotici fuit. Nisi forte nepos potius 
intellegendus est titulo nostro vel pronepos ^ApytXixo Aaovixla, 
qui nomine designabatur eodem, circa initium ergo saeculi tertii 
incisus est IQS 1 no. 2716. 

Idem valet de titulo Acraephiensi IQS no. 2724 b (== Michel 
no. 1107); quO; uti iam annotavit Dittenberger, Solvuv Ttfio- 
ytrévioç 'Epxofiivtog laudatur, cuius nomen in catalogo equitum 
recurrit (IQS 1 no. 32O69); idem de titulo Copaeo, qui Fav«Ç/- 
avoç Zxûvicto memoriam seryavit (IQS 1 no. 2781). Solebat 
hucusque haec inscriptio ei temporis spatio adscribi, quod est 
inter saeculi tertii initium et medium illud saeculum. Paulo 
antiquiorem tamen lapidem esse iam patet. 

E numéro inscriptionum , quas nuper ex Ptoi mentis visceri- 
bus effodit Perdrizet, catalogi epheborum Acraephiensium octo 
sunt (BGH 23. 198 sqq. no. 1 — 8), de quorum aetate nunc 
disputare libet. Paucula quidem iam Perdrizet disseruit, haec 
tamen non omnia aeque féliciter. Sic verbi causa catalogi eius 
tironum, quem edidit BGH 23.198 no. 6, aetas non recte 
definiri videtur „aux alentours de 215" (LI. p. 205), paulo 
antiquior habendus est lapis. Namque ex polemarchis tribus, qui 
olim in catalogo illo legebantur, unius tantum nomen integrum 
ad nos pervenit; TlTmox^sîç is est ^Aôavoiûpa, Hune hominem 
tamen agnoscere videmur; in catalogo enim IQS 1 no. 2716, 
quem modo demonstrabam anni fere 300 esse, eius nomen 
recurrit (vs. 3). 

Recurrit quidem nomen; recurritne quoque homo idem? Nihilne 
distabant TlTmoKXeJc ' hèxvoiûpioç et ïïrmoKXiîç ^Aûxyoiupul Cre- 
diderim fere, alterum alterius fuisse nepotem, inscriptionem 
igitur IQS 1 no. 2716 anno ± 300, BGH 23. 198 no. 6 anno 
± 240 esse assignandam. Argumente primo eiusmodi utar, 
qualia hucusque in aetate titulorum Boeoticorum definienda 
usurpari vulgo solebant: alteram inscriptionem alteri aetate 



AD TITÜLOB ACÄABPHIBNBBß. 287 

paululum antecedere perhibuerim , cum dialecto, qua enuntiatae 
sunt, leviter inter sese différant, cum in priore titulo formae 
grammaticae occurrant vere Boeoticae, magis a communi Qrae- 
corum sermone abhorrentes, cum patronymica adhibeantur in 
hominibus designandis, quae in titulo altero omnino desunt. 
Âccedit tarnen etiam alia res. Folemarchus fuit UrmoKXeiç 
*Aêxvdiâ>pioç , polemarchuB quoque Utuïok^sîç . ^Aêavoiapa, De 
quo magistratu nihil fere novimus; ne hoc quidem constat, 
sintne polemarchi intellegendi Acraephiensium an cunctorum 
Boeotorum. Liquido tantum apparet, maximi momenti fuisse 
magistratum. Si unus homo est accipiendus in inscriptione 
utraque, aut prorogata polemarchia ei fuit aut bis hoc munere 
functus est. Quae quidem absurda non sunt neque est quin 
fieri potuerint; verisimilius tarnen videtur, magistratum maximi 
momenti in civitate libera Graeca nec prorogatum umquam 
fuisse nec bis terve homini eidem concessum. Verum si haec 
recte coniectata sunt, TlTa'ioKXeîç alter ab altero diversus est, 
alterius nepos fuisse videtur. 

Hic titulus BCH 23. 198 no. 6, uti recte iam scripsit Per- 
drizet, non amplius uno anno distat a catalogo epheborum 
BCH 23. 198 no. 7; nam titulum utrumque lapis idem exhibet. 
Paulo recentior tamen catalogus est, cui locum omnium ultimum 
assignavit vir doctissimus (BCH 23. 200 no. 8). ^iXoKXfiotç 
enim 'AffKXctvIvu, qui in catalogo BCH 23. 198 no. 7 tiro est, 
prima stipendia meriturus (vs. 17), catalogo, qui locum octa- 
vum obtinet, in capite praemittitur, scribae munus administrans 
{„ypxfAfjLXTli^ovrot; ^iXoKXliao ^ KvkXoltcIvu' ; vs. 3). Circa annum 
210 lapidi ergo commissus est BCH 23. 200 no. 8. Aetas 
deinde cognosci quoque potest catalogi eius, qui legitur BCH 
23. 193 no. 1. Nam polemarchus, uti docet BCH 23. 200 no. 8^, 
circa annum 210 fuit 'AfiivoKKelc ^ifiavoç. Quem hominem re- 
currere videmus in titulo BCH 23. 193 no. Iq, qui decimo fere 
anno ante incisus esse inde efficitur: scriba polemarchorum 
tune erat. 

Catalogus epheborum BCH 23. 193 no. 2, quem iam vidit 
Perdrizet unius anni intervallo separari ab catalogo praecedenti 
no. 1 (marmori enim eidem insculpti sunt), ansam nobis praebet 
discernendi, num vere haec omnia hucusque disputata sint. Si 



;?% All Tin:L#>5 AC^ftlfr 

Ten <&t argnmeciavlo , qua u:eb&r. circa annam ââO incisuâ 
fö: hie ea^^-vgn« BCH 2S. l'î*3 no. 3. circa ansam 240 catalo- 
gs BCH 23. 19S no. C. In :i:uIo prior« p:>lemarchiim , id est 
bominem a«taie proTecûorem . ofenümiis lETizipi Atsvjuvsç 
<T3. C, ; in al'.ero catalogo ephebi alicuins menuo ât \1si99noc 
^ILtix^hz^ t5- 7 . qui ace dabio j-olemarchi supra laudati 
filiu» znaximus natn fuit. 

Int«;r epfaeboB , qni memùraninr BCH 23. 19S no. 6, memo- 
rabilia qnoqne is est , qni locum ultimum obtinet , *aIji»/xif volo 
UrAmii TS. 9 . !Nam in catalogo , de cnins aetate hncnsque 
nihil omnino indagari poterat, in inscripüone BCH 23. 195 no. 3, 
nomina eadem recnrront; UzrAluit ibi landatnr *AIjbWsc. Qoem 
quia dnbitaTerit nostri hominis sire patrem siTefilinmagnoecere? 
Filinm enm fuisse, ex sequent ibus apparebit. Xaros est "Aix^iag 
circa annum 260, natas n:viix¥ filios circa annnm 235. Pole- 
marcham hnnc fuisse docet BCH 23. 195 no. 3, ; insculpta est 
ergo haec inscriptio circa annum 180. 

Ambagibus longioribus opus est , ut demonstrem ïlcvêla^a 
*Aixifixo polemarchum 'Aix^ixs nsutix>sç tironis filium fuisse, 
non patrem. Exjionendum est, hunc ïlsvûixwx, cum polemarchi 
munus suscepisset, collega usum esse *ATs?,XGiif:fi Txtrivipoa ^ 
hunc * ATG>,Xoi6êpoir iterum memorari in inscriptione I6S 1 no. 
2720, banc inscriptionem sub annum 210 exaratam esse, prima 
stipendia tunc meruisse 'AtsAAäJäp^v, aetate igitur fuisse pole- 
marchiae gerendae apta circa annum 180. 

Inter singulos catalogos epheborum IGS 1 no. 2718, 2719, 
2720 et 2721, qui lapide eodem continentur, singulos tantum 
annos intercedere, rectissime iam observaTenmt Dittenberger ei 
Perdrizet. Nee minus recte Perdrizet annotavit (BCH 23. 204), 
aetatem tituli IGS 1 no. 2718 pendere ab aetate tituli BCH 
23. 198 no. 6, sic tamen ut haec illi tempore praecedat. KaXc- 
xXiixç enim M«VT/Çiv«, qui in altero titulo tiro est (vs. 8), ad 
polemarchi honorem elatus recurrit in priore (vs. 3). Circa an- 
num 240 incisam esse comperimus inscriptionem BCH 23. 198 
no. 6 ; exeunti saeculo tertio tribuendi igitur sunt catalogi IGS 1 
no. 2718-2721. 

In catalogo IGS 1 no. 2720 praeter ceteros adolescentes, qui 
militiam capessunt, ora nostra in se convertit *Airo^\6iapoç 



AD TITÜLOS AGRABPHIBNSBB. 289 

Ttffivipu (V8. 15). Namque, uti dixi, recurrere eius nomen vi- 
detnr in titulo recens reperto BCH 23. 195 no. 3, quo titulo 
polemarchus quidam laudatur ^Avo^.xiiapoç Tot^ivipoù (vs. 4). 
Hanc lapidem Perdrizet exscripsit, illum Lolling; utri vitium 
ocnlorum imputandum sit, quod x cum / confuderit, diiudicari 
adhuc non potest. Lapides iterum perscrutandi sunt; fortasse 
tanc patebit, lectionem utriusque valere, sed lapicidam iam 
antiquitus in altero lapide peccavisse. Nam — hoc mihi fere 
constare videtur — error latet nescio quis, hominem eundem 
in inscriptione utraque tenemus. Quod certe mirum in modum 
conspirât cum iis, quae supra de aetate tituli utriusque appa- 
ruerunt. Catalogus enim IGS 1 no. 2720 circa annum 210 
incisus est, polemarchus itaque fuit * AvoXXéicapoç Tccvivipu 
cii'ca annum 180. Tlotjéluv 'Aêavixo, qui polemarchus simul cum 
eo fuit (BCH 23. 195 no. 3,), sive filius sive pater fuit "Ata- 
vlcto Uovtlavoç, quem anno circiter 240 ephebis Âcraephiensibus 
adscriptum esse novimus. 

Bestat, ut de aetate dicamus catalogorum BCH 23.196 no. 4 
et 5. Quae inscriptiones idcirco tempore inter sese non distant, 
cum in lapide eodem sese excipiant. Initium disputationis est 
feciendnm ab inscriptione IGS 1 no. 4127 (= Michel no. 234). 
Demonstravit enim iam Perdrizet, supparem esse aetati tituli 
BCH. 23. 196 no. 5 hune titulum IGS 1 no. 4127. Quae aetas 
tarnen unde cognoscitur? SoUerti HoUeauxii ingenio, qui pri- 
mus lapidem edidit, iampridem contigit, cum hac inscriptione 
aliam conferre. Vidit enim, Atvéfiax^^ Xiovvliao polemarchum, 
qui in capite tituli IGS 1 no. 4127 laudatur, Xtovvliao A/vo- 
f^ix^, cuius legem inter Âcraephienses ferentis memoriam ser- 
vavit inscriptio IGS 1 no. 2708 (= Michel no. 233), sive patrem 
sive filium fuisse. Filium, non patrem fuisse nunc ostendam. 
Titulus IGS 1 no. 2708 aetate non diversus est ab titulo praece- 
denti IGS 1 no. 2707; nam lapide eodem continentur. Frustum 
inscriptionis IGS 1 no. 2707 est: non amplius nomina quinque 
ad nos devenerunt. E quorum numéro ZesKpireiç 'Eùfitlxot est 
(vs. 2). Hune autem hominem aliunde cognovimus; recurrit 
enim in titulo IGS 1 no. 2721 (vs. 6). Aetas iam supra in- 
notuil huius tituli: circa annum 210 lapidi commissus est. 
Quae probant, circa annum 210 exaratos esse titulos IGS I 



290 AD TITÜL06 ACBABPEHNSBS. 

no. 2707 et no. 2708, circa annum siye 240 3ive 180 scripto 
mandatos titulos IGS 1 no. 4127 et BCH 23. 196 no. 5. Utra 
optio facienda sit, apparet ex observatione , a Dittenbergero 
rectissime ad titulum IGrS 1 no. 4127 iacta: annotavit enim, 
hoc titolo triginta fere annis recentiorem esse inscriptionem 
IGS 1 no. 4148, „quae inscriptio,'' ut rerba eius laudem, 
„cum aliis de causis tum propter denariorum mentionem (vs. 9) 
anno 146 a. Chr. n. antiquior non est iudicanda.*' 

Alia sunt, quae confirmant, circa annum 180 incisos esse 
titulos BCH 23. 196 no. 4 et 5. Iterum demonstratio procedat 
ab titulo cuius aetatem tenemus IG3 1 no. 2721. Tiro ibi lau- 
datur BtoriXstc MvxffiTxu (vs. 3); qui adolescens, postquam de 
patria bene meruit, deinde, uti docet inscriptio IGS 1 no. 2714,, 
sagittariis praepositus est in exercitu Acraephiensium. Aetatem 
hinc deprendimus tituK IGS 1 no. 2714: circa annum 180 
exaratus est. Diyersus ab hoc aetate non est titulus IGS 1 
no. 2715: marmori enim eidem insculpti sunt. Hie catalogus 
mutilissimuB , cuius non nisi praescriptio superest, nomina pro- 
pria duo exhibet, huic disquisitioni utilissima. Exordium enim 
tituli hoc est: „llTuîavoç ipxo^oc, yroXêfAOtpxicvTOiv H*v[ö] jcA/«ö 
^ApxifTiXia, ETpuvoç s.6vxprlxoi'\ etc. Lectionem meliorem Bsvoty- 
rix» (asvctprlxa est apud omnes, qui hucusque lapidem edide- 
runt) felici Perdrizeti acumini debemus, qui simul yidit, S^^äv- 
rixoy Eipuvoç, qui in titulo BCH 23. 196 no. 43 ephebis 
Acraephiensibus aduumeratur, ETpcovog nostri sive patrem sive 
filium fuisse. Quem accipe filium, non patrem fuisse, et omnia 
optime sese habebunt. Nam anno circiter 180 incisus est tituhis 
IGS 1 no 2714, anno fere eodem, uti modo inveniebamus .. 
titulus BCH 23.196 no. 4. Quis autem dubitet, quin, quo 
anno polemarchi munus administravit E7puv sevavrlxoi pater, 
eodem fere temporis spatio militiam primam susceperit zeviv- 
TIXOÇ Eîpeùvoç filius? 

Etiam tertia argumentatione idem de aetate edocemur titulo- 
rum BCH 23. 196 no. 4 et 5. Fuit tiro aliquis inter Acrae- 
phienses, cui nomen erat A/oS«p^ Kx^iffoicipu. Occurrit in titulo, 
quem circa annum 210 exaratum esse comperimus, IGS 1 
no. 2720,^; laudatur autem in titulo BCH 23.196 no. 4^ 
Kx^tffSiapoç ^toidpu tiro. Filium agnoscimus Diodori patris 



AD TITULOB AORABPHIBNBBB. 291 

noYoque gaudemus testimonio, circa annum 180 incisos esse 
titulos BCH 23. 196 no. 4 et 5. 

Titnlus est IGS 1 no. 4132 (= Michel no. 236), quo publici 

honores decernuntur civi optime de Acraephiensibus merito 

ztvoxXsî *ApK€7i?^iov. Hic titulus e parvo numéro eorum est, 

qui sernionem vulgarem exhibent, quo omnes Grraeci utebantur. 

Hanc ob causam alteri secundi a. Ghr. n. saeculi parti inscrip- 

tionem vindicavit HoUeaux , qui primus edidit. Neque oblocutus 

est in re incerta Dittenberger neque Michel, neque ego habeo, 

qaod melius proponam. Hos viros doctos tamen nescio quo casu 

fiigit omnes, hominem, in cuius honorem scriptus est titulus 

recens repertus IGS 1 no. 4132, iamdudum innotuisse, velsaltem 

ianotuisse videri, per catalogum tironum Acraephiensium , quem 

ceteris ordine praecedere voluit Dittenberger, IGS 1 no. 2715. 

Investigatum iam est de huius tituli aetate; incisus est circa 

annum 180. Exscriptum quoque est huius tituli initium, quo 

polemarchus laudatur sevox^laç 'ApKevi^ia. Differtne Bevox^lctg 

*Apxê^tXiu ab s,€tfOKXê7 'Apxeatxiovl Nemo pro certo dixerit. 

Hoc constat , communi Graecorum sermone certe titulum IGS 1 

no. 2715 expressum non esse. Coniecerim, "Bivoxxloco ^Apxstn^ico, 

qui circa annum 180 vixit, aevox^i» *ApxêfftXiov , qui altera 

secundi a. Chr. n. saeculi parte floruisse videtur, fuisse nepotem. 

Quod si ita sese habet, circa annum 120 scripto mandatus est 

titulus IGS 1 no. 4132, 

Novem tironum catalogos effodit Perdrizet. E quibus octo, 
quorum aetatem iam exploratam habemus, edidit BCH 23. 194 sqq., 
omnium primum tamen edidit catalogum , qui legitur BCH 23. 92 
no. 3. Huius tituli versus secundus memoriam servavit 'HfTxpiMxo 
UpoL^iy^Km. Hominis nomen recurrit in titulis IGS 1 no. 4147 
et 4148, qui scripti sunt in honorem AhxP^^^^^^ Upa^lXhouq. 
Hos titulos iam supra circa annum 140 incisos esse invenimus. 
Iterum ancipites haeremus, fueritne diversus ab Ahxptavicf, 
llpa^lxxovç 'Ho-;cp/«vî«ç Upa^lxxioç necne. Cum vulgari Graeco- 
rum sermone édita sit inscriptio IGS 1 no. 4148, Boeotice autem 
loquatur BCH 23. 92 no. 3, crediderim fere, alteram hominem 
alternm avum salutavisse, alteram ergo inscriptionem anno esse 
conscriptam circiter 200, cum prior anni sit circiter 140. 



292 AD TITÜLOS ACBASFHIBliBBB. 

Haec etiam aliunde confirmantur. Aetatem enim catalog! 
BGH 23.92 no. 3 iam sic definivit Perdrizet, at panlnlum 
diBcreparet ab titolo seqnenti BCH 23. 94 no. 4. qui necessario 
ante annum 171 exaratas est; deinde saeculo alteri ineunti 
tituluxn assignandam sibi yideri scripsit. Qnae vera nimirum 
sunt. Accedit porro, quod Mxvriatc ^EwixXloc, quern haec in- 
scriptio BCH 23. 94 no. 4 célébrât (vs. 12), filius fuisse yidetur 
*ETtKXloç Myxwlao, quern saepius in titulo altero offendimus. 

Filius *H9';^pi£iv}«0 Upa^U^icç eins, qui titulo nostra laudatur 
BCH 23. 93 no. 3, ïlpaÇiXXeiç ^H^xP^âviao fuisse videtur, in 
cuius mentionem incidimus in inscriptione I6S 1 no. 41272, 
quam circa annum 170 insculptam es&e iam comperimus, item- 
que in inscriptione BCH 23.196 no. 5,3 ; scriba publicus is 
erat apud Acraephienses , deinde polemarchus, sicuti pater 
fuerat. 

De tempore dictum est catalogorum , quos Perdrizeto debemus. 
Bestant quaedam alia, quae annotare lubet. Sic verbi causa in 
hac inscriptione BCH 23. 92 no. 3^ mentio fit adulescentuli 
alicuius Acraephiensis UraTuolo'} Eipavog. Admirationem moTet 
nomen ignotum UTuhoc (cf. Perdrizet BCH 23.203); nullam 
tarnen hoc loco video causam nominis mutandi vel abiiciendi. 
Subsidium ferre videtur titulus alius. Catalogus, a quo haec 
disputatio originem cepit, IGS 1 no. 27 long, tironem laudat 
Eîpav» Ut Oui or I (la. Si hunc ephebum cum altero comparas, 
Urihov et TlTméTtfiov formas diversas nominis eiusdem esse fere 
dixeris. In brevius abisse Urouierifioq videtur, cuius rei exempla 
pullulant in nominibus propriis Graecis, evasit deinde forma 
contracta Uruivoç, 

In catalogo BCH 23. 193 no. 1 versum decimum sic expie vit 
Perdrizet: „[ßW^oroc 'Oväo-/;^«". Cum tamen in catalogi eius- 
dem versu vicesimo primo legatur »[4>/]Aû;y Sio^Stu", veriorem 
esse nominis formam existimaverim „[^léllioToç**, ne laudem 
„fIo'/]8oToç" vel „['Io-J]SöTöc", quorum nominum ad nostra tem- 
pora in Boeotia singulare tantum exemplum repertum est. 

In catalogo eodem in nomine haereo paenultimo. [<P/]A«y ibi 
memoratur ö/öCJt«. Verisimilis quidem haec lectio est, certa 
vero non est. Nam F/a«v nomeu proprium bis in titulis Boeo- 



AD TITÜLOB ACRABPHIBNSBS. 293 

ücis occurrit; quod quominus suppleatur quid impedit ? Laudatur 

T/XA«v T€t\e(pâv€ioç Bsißvioc in titulis IGS 1 no. 2431, q et 

no. 2724 dg , deinde ""ixoivoc Eretriensis memoriam servat titulus , 

qni invenitur 'E(p. àpx. 1887. 86 (= 'Ecp. ipx. 1895. 134) Il^g- 

Quid sibi velit nomen decurtatum . tfifjtsiç Usi(rl»o , hoc tiiulo 

traditum, baud facile pro certo quispiam dixerit. Conjecturam 

tarnen proferre liceat fortasse non prorsus inutilem. Litera quae 

deest partim exstat; bine efficitur, aut A earn fuisse aut A aut 

A. *Aslfiv}i7Toç nomen proprium Graecum est. Inde derivatur 

nomen muliebre "A'ißvitTTct, cuius apud Tanagraeos invenitur 

exemplum (IGS 1 no. 748), quod in brevius contractum in 

formam abit ^A'ifAvco (exemplum iterum praebent Tanagraei, 

IGfS 1 no. 555). Uti 'Aïf4,vâffTa in novum nomen corripitur 

*A'ifivif sic 'AÎfiv»7TGç (quae forma bucusque nondum reperta 

est) nullo negotio in nomen brevius comprimitur, quod Boeotis 

*Aîfiv€iç est. Huius nominis exemplum primum boc loco fortasse 

tenemus. Ne multa dicam de litera N, ab viro doctissimo, qui 

lapidem exscripsit, nee tarnen perspexit, quod nomen require- 

retur, iniuria in M mutata; quis enim miretur, hunc errorem 

akcillime nasci potuisse? 

In catalogo BCH 23. 194 no. 2 polemarchi mentio fit N/ . . vo . 

Nomen patemum obliteratum est, nominis polemarchi ipsius 
pars quaedam superest. Quid sit explendum rogamus. „N/[k«]- 
vo\_poçJ' edidit Perdrizet. Haec coniectura incerta est, nam aeque 
bene loco nostro convenit N/[jeö]i/ J[jcaoü] ; verisimilis idcirco non 
est , cum inter milia multa Boeotorum , quorum nomina aetatem 
tulerunt, très tantum quattuorve "Stxcivopx nomen, per ceteros 
quidem Graecos late diffusum, gessisse inveniantur. Âmbagibus 
longis opus non est: apud Acraephienses enim, quoad appella- 
tiones eorum ad nos devenerunt, si unum nomen 'ATro^^Hcùpov 
excipis, nullum fortasse usitatius erat quam N/x»v. Quare non 
multum haesitaverim, loco nostro N/[aû;]i/o[ç] reponere, quod si 
non verum, at certe longe verisimillimum est. 

Huius inscriptionis versus octavus Mävt/äv laudat UutTpoK^eliov, 
Scriba is erat publicus civitatis Acraepbiensis. Patrem hunc 
hominem fuisse tironis eius, qui in titulo memoratur IGS 1 * 
no. 2716n,6i scripsit Perdrizet. Coniecerim equidem, filiumeum 
fuisse. Nam circa annum 220 incisum esse diximus catalogum 

20 



294 AD TITULOB ACRABPHIBNBBB. 

BCH 23. 194 no. 2. Qui tune scribae publici munere fungeba- 
tur, provectior utique aetate erat: natus esse videiur circa an- 
num 280. Commissa lapidi videtur esse inscriptio IQ8 1 no. 2716 
circa annum 300; tirocinium igitur posuit UxTpoK^eîç Mxvrlao 
pater circa ilium annum. Natus est circa annum 320 filiumque 
procreavit MavTixv ïlarpoK^eliov circa annum 280. 

In titulo BGH 23.195 no. 3 in adolescente haereo, cui 
nomen indidit Perdrizet Zie«Af/ 'A^aôdpx^ (vs« H)« Suspicionem 
movet nomen prorsus ignotum ZKaXstc. Explicare conatus est 
Perdrizet allatis locis Hesychii et Athenaei. Cui interpretation! 
unum tamen obest: quod in imagine lapidis, quam rlr doctis- 
simus, uti facere soient ii qui lapides edunt, transscriptioni 
suae praemisity sine ulla controversia non est ZieiA«/^, verum 
ZOKAAEIZ. Sane quid sibi yelit ZoKx^eiç nomen proprium, 
non magis intellego; leviter erra visse videtur Perdrizet, cum 
titulum exscriberet, nee facile diiudieaverit qui lapidem ipse 
non vidit, utrum in eo scriptum sit ZxuK^eîç an ^ctfiox^eU. 
Horum nominum utrumque in Boeotia offendimus. 

In catalogo BCH 23. 196 no. 4 versui duodecimo hoe modo 
subvenit Perdrizet: „' Alpuro^KXêîç 'E^ncoôitoç , ^[fà^^^lo^] Bêvo- 
iéita>^\ Quidni 'A[pi^TO-Yél-/Âeivo]K^eTç'{ Certe ' hfisivoxXeîç nomen 
proprium est apud Boeotos tritissimum. Deiude veram formam 
substitue : ö[/ JÇé]v[oç]. 

Catalogi, cui locum quin tum assignavit Perdrizet (BCH 
23. 196 no. 5), versu vicesimo tertio adolescens laudatur 'A/ea- 
^talaç T,Kx(pl»o, Quo uno adolescente nomiua propria duo lu- 
cramur omnino incognita. Originem tamen structuramque horum 
nominum non satis perspicimus. Annotavit Perdrizet: „La lec- 
ture est certaine"; cui sic scribenti fidem denegare hominis 
esset inhumani nimisque suspiciosi. At si quis contradixerit 
contenderitque , haee nullo modo stare posse, scriptum esse loco 
nostro \K»\0t7ix7ç Ka(pi{a'l)ao , vel saltem sic Bcribendum fuisse, 
ego certe non vehementer obloquar. 

Tituli eiusdem versum ultimum sic tradidit Perdrizet: „N/- 
xifActxo^ TctTrlouoç, N/k/ä^ AéÇ/AAa". Ad formam inauditam 
TcùttIouoç haec scripsit: „La lecture de ce génitif est certaine, 
et l'estampage la confirme." Itane vero? Si KxTciovoç scriptum 
esset, .genetivum intellegeremus nominis proprii KSiicuç, quod, 



AD TITUL08 ACRABPHIBN8BB. 295 

ab voce „KîjTroç'' derivatum, terminationem exhiberet baud ita 
raram „vç" (cf. ïlpxTuç, NFäü^, Biyuç, '^Ittttvç). Magis etiam 
placeret lectio KotTrluvo^; KxtIuv enim nomen proprium est^ 
apud Boeotos freqnentissimum. In re tam dubia omnium opti- 
mum tamen esse videtur, locum laborantem indicasse, deinde 
manuft abstinuisse. Patrem N/jc/äö non magis comprobo. Taceo, 
quod Ai^i^Xoç nomen proprium est, hucusque, quoad scio, 
nondum repertum. Namque hoc casui dandum est uescio cui: 
etenim nomea ^i^iXiuç , nemini ignotum , in brevius contractum 
necesse est in formam abeat ^i^iXXov. Sed gravius hoc est, 
apud Âcraephienses ; uti tituli demonstrant; usu floruisse no- 
men proprium ùks^lxxov, Quare non dubitaverim, cum tam 
multa aut minus bene incisa aut minus bene lecta sint in ti- 
tulis Acraephiensibus , N/x/^ nostro patrem adiudicare âis^lxaov, 
non ^i^iXXoy. 

In catalogo BCH 23. 198 no. 7 unus ex adolescentibus ap- 
pellatur . . éfiûtxoç Xiovvllxo (vs. 13). Ad locum annotavit Per- 
drizet: „La restitution \^ùiiv]ifjt,xxoç XiovvUxo (cf. IGS 1 no. 2708; 
no. 4127) excéderait la lacune". Quod vi non careret, si accu- 
rate insculpti (vel lecti) hi lapides essent. Cum tamen vitiosi 
esse inveniantur (hic ipse titulus, ut ceteros praetermittam , 
vs. 15 formam exhibet TaiiviKOç, quam non admittit Perdrizet, 
vs. 20 formam 'Aôxvaiipu, quae etiam certius damnanda est), 
non video, quidni [^tv^éfiax^^ reponamus. Atveßxx^^ XtowHao, 
in cuius mentionem hoc loco incidimus, avus fuisse videtur 
/^ivofiix^ Xiovvllxo eius, quo polemarcho circa annum 170 ci vi 
Romano honores habiti sunt ab civitate Acraephiensium (IGS 1 
no. 4127); deinde Xtovvliaç AtvofAcix^ t quem inscriptio laudat 
IGS 1 no. 2708, (circa annum 210 hoc decretum editum esse 
demonstravimus), Aivofiàx^ nos tri, nisi valde fallor, filius maxi- 
mus natu fuit. 

Catalogi epheborum Acraephiensium sex hucusque ad nos 
devenerant, novem adiecit Perdrizet. Formula, qua conscribun- 
tur adolescentes tirocinium posituri, constanter haec est: tu? 
àTTtypi^Avéo hç (h) i^iißuv (i^ilßav) h Tre^TO^épxç (ôupex^épuç), 
deinde sequuntur nomina. Praepositio hç ter temporis vitio 
interiit, decies aetatem tulit; bis tamen, si Perdrizeto fides est 
habenda, i^ i^tißuv in lapide superest. Hanc veram lectionem 



296 AD TITÜLOB ACBAAPHIBNBBB. 

esse tradit in titulo BGH 23. 196 no. 52, , deinde in titulo 
BOH 23.92 no. 33. Priori tarnen loco, cum lacuna sequatur, 
nuUo negotio subsidium fern potest. In apographo est EH 
— {(pilßuv; haec supple: ££[Z E]0elßav. Alter locus num recte 
circumferatur addubito; quern enim fugit, quam facile 2 et H 
confundi potuerint? 

Praeter catalogos novem tironum inscriptiones quoque alias 
Acraephienses edidit Perdrizet. Sic verbi causa titulus est BCH 
22.243 no. 1 (= Michel no. 1110), in quo explendo paululum 
a vero mihi aberravisse videtur vir doctissimus. Haec est in- 
scriptio: „^AKfiit^teTsc [Elltpm Urmoif ip^ivrav Eùfiiptoç \ Kx^i- 
(foiapla, ^OXvvTrlcavoç Auff[a,']vla , MeXlrcovoç \ 'OfioXuixl^ 1 Ka^h 
ffoiipcù Urmoiuplu, \ ^Aêcti^oiupu uketfAOtyxiiou, — || Mtvhrparoç 
"AtijvxToç sTrétiffs, Fern non potest huius tituli restitutio At/o*- 
lcc]vlu. Nam fac genetivum hoc loco requin nominis proprii 
„AwxvloLç'\ at is nimirum Boeotis Avvxyiao erat quo tempore 
haec inscriptio lapidi commissa est; fac adiectivum patronymi- 
cum desiderari — quod longe verisimilius est — , id vero 
Auaavtîjoç tunc erat. Exempla huius rei pullulant ex titulis 
Boeoticis petita paulo antiquioribus; qualia sunt ^Ayotaivioç (IGS 
1 no. 27284), 'Aixvl^oç (löS 1 no. 3175^3), A«a**j}ö^ (IGS 1 
no. 1740,), 'Itrfiemm (IGS 1 no. 24308), K«AA/5ö^ (IGS 1 
no. 2781,9), A»fA7rptÇjoç (IGS 1 no. 2427,), Mf/A/iJö^ (IGS 1 
no. 31753J,), etc. Pater igitur Olympionis nostri, quisquis fuit, 
certe Lysanias non fuit. Quid tarnen reponendum sit, pro 
certo indicari nequit. „Ayo"[/]w«" loco laboranti medelam fert; 
verum obstat, quod singulari tantum exemplo nomen Auaîvoç 
in titulis Boeoticis invenitur. Etiam magis „Auj[cä]vla'' placet: 
AuffGûv certe e nominibus propriis est, quae saepius apud Boeotos 
occurrunt. 

Elogium est inscriptio BCH 22. 252 no. 2 ; defuncto nomen 
fuisse scribit Perdrizet Xccpfjtéxv. Oui dubito num fides sit 
habenda. Suspectum enim hoc nomen est, cuius nullum exemplum 
datur. Contra apud Boeotos aliquoties occurrit Xipfiixoç (v. c. 
IGS 1 no. 2718,8, in titulo Acraephiensi; WF Inscr. Delph. 
no. 623). Vereor, ne leviter erraverit sive is, qui lapidem inci- 
dit, sive is, qui nnper exscripsit. 



AD TITÜLOS ACRABPHIBNSES. 297 

Elogium aliud superest (BCH 22. 252 no. 7), quo mulier, 
cuius nomen lapis exhibet, teste Perdrizeto dicta est Kepaiû. 
Admirationem moYot nomen incognitum Kepctici neque eius 
originem perspicimus. Verum novimus , apud Boeotos in honore 
fuisse lovem Kapatév (Hesych. s. v.), nec pauca nomina ab illo 
derivari. Kapcci'xoç nomen est (v. c. IGS no. 31742), KapccTuv 
(IG8 1 no. 3175.,o), K»p»)'é7^iiToç (IGS 1 no. 1757io), K«p«v 
(IGS 1 no. 1737io), KapxJoç (GDI no. 3398 b.s), Kapaîç (IGS 1 
no. 4175,). Suspicor, mulierem nostram quoque Kctpatè nomen 
gessisse. 

Ad eas inscriptiones Acraephienses transeamus, quae, iam 
antea publici iuris factae, in Corpus Inscriptionum Graeciae 
Septentrionalis sunt receptae. Catalogus epheborum qui designa- 
tur IGS 1 no. 2717 aetate non multum distare videtur ab 
no. 2716, cum in latere lapidis eiusdem scriptus sit, qui in 
fronte titulum exhibet no. 2716. De huius tituli aetate investi- 
gavimus; circa annum igitur 300 incisusquoque titulusno. 2717 
esse videtur. Versu octavo catalogi no. 2717 tiro laudatur 
f AAt]oyv[/];Cö^ 'A^roAAöJwp«. Infelici coniectura v['A.fA]ovv[i]xoç*' 
reposuisse videtur Dittenberger; etenim nominis proprii rarissimi 
'AfAuvixotj ne singulare quidem exemplum apud Boeotos exstat, 
saepius tamen invenitur nomen proprium [^p]oûv[i]xoÇ' Ad hune 
hominem monitum velim, in inscriptione IGS 1 no. 4259, cuius 
aetas obscura est, irpé^ivov kvi iiepyiTctv ru koivû BoicorSiv renun- 
ciari 'Aa-öAAjJwpöi/ ^pouulxov 'Aôavîjov; fieri potuit, ut huius ho- 
minis filius inter ephebos recenseretur civitatis Acraephiensis. 

In titulo eodem IGS 1 no. 2717 nescio deinde an pater 
reiiciendus sit adolescentis ^Aôcùvoicopu 'Ocp[é]iA^A«[«] (vs. 13). 
Namque inauditum nomen ^O^elXsfjLoç est neque uUo loco huo 
usque repertum ; accedit quod lacuna fortasse spatium literae 
unius excedit. Causa tamen, cur praecipue nostro loco „'0$é- 
Aé/V[«]" recipiendum esse suspicer, spreta forma „'0$[6]/A^iC*[«]", 
quam Lolling exscripsit, haec est: apud solos Boeotos non mi- 
nus sexies nomen propium *0^i^sifioç exstat (IGS 1 no. 2786; 
2788; 2814; 3068; 3179; 3180), deinde occurrunt '0(pe\eißlc 
(IGS 1 no. 4160) et 'OCPeX^fi» (IGS 1 no, 2999). Apud Thes- 
salos in huius nominis formam incidimus „Où^ixifioq*' (GDI 



29d AD TITULOS ACUAEPHIENSBfi. 

no. 325 1,7). Nomen 'O^iXfifAoq elegantiäsime explicayit Bechiel 
GP> 227. 

Expositum iam est de aetate titnlorum IGrS 1 no. 27 IS — 
2721: circa annum 210 inscnipti sunt. In catalogo, quern 
numéro indicamus IQS 1 no. 2718, N/jcai> Mtxhvu tironibus 
adscribitur (vs. 16 A), quod nomen recurrit in inscriptione IQS 
1 no. 2716 (vs. 2). Explorata quidem aetas non est catalog! 
IGS 1 no. 2716; yidetur tamen initio assignanda esse saeculi 
tertii. ^Uavoç igitur alterius, qui polemarchus fuit circa annum 
300, alter, qui prima stipendia meruit circa annum 210, pro- 
nepos fuisse videtur. 

Uni ex ephebis, qui titulo IQS 1 no. 2718 enumerantur, 
nomen indidit Dittenberger [N]J[/:i]â;y/ KXiap\tiaTiiao. Quae con- 
iectura, nisi fallor, reiicienda est. Nam l^éfionv nomen proprium 
Graecum non exstat, certe hucusque inveutum non est. Circum- 
fertur quidem, homini cuidam Rhodio fuisse nomen fiifiotvi 
Mevexpirêuç (Newton Inscr. Brit. Mus. no. 344 U^q); lapide 
retractato yeriorem tamen nominis formam esse Kéfioùva inyenit 
Hiller yon Gärtringen (IGI 1 no. 4 Ilgo). Nee dubito, quin 
nostro quoque loco substituendum sit „[K]J[/e«]«v". Cuius nomi- 
nis baud inusitati apud Rhodios, Coos, Cnidios, Mylasenses 
exemplum quoque exstat apud Boeotos (IG8 1 no. 538,). 

In titulo IGS 1 no. 2719, qui mutilissimus est, adolescens 
laudatur — ATI02 'AyXaoiûpoi. In promptu sane non sunt 
nomina propria Graeca in irioç desinentia. In Boeotia tamen 
nomen occurrit 'ExH'rioç (IGS 1 no. 1712), ceteroquin incogni- 
tum; memoratur deinde *Ex6*'ri» aliqua in inscriptione GIG 
no. 5146j3. 

Catalogum, qui dicitur IGS 1 no. 2720, circa annum 210 
conscriptum esse supra probayimus. Res tamen etiam aliunde 
constat. Subsidio enim est adolescens, qui yersu duodevicesimo 
laudatur, Miv»vipoç *AvTiyivtoç. Quem recurrere yidemus in 
titulo BGH 23. 194 no. I4. Hunc autem titulum exaratum ease 
inyenimus circa annum 220. 

Subsidio quoque esse potest alius adolescens, qui titulo eodem 
tironibus Acraepbiensibus adscribitur, Aoifiirpiov yolo Ka^t^lao 
(IGS 1 no. 272O9). Hie enim filius maximus natu fuisse videtur 
ephebi eius, quem catalogus laudat BGH 23. 193 no. 221 , 



AD TITULOS ACRABPHIBMBEB. 299 

Kx^iatao âiXfixTptcto. Lapidi mandatum esse exposai titulum 
recens repertum BCH 23. 193 uo. 2 circa annum 220. 

Hinc apparet, lapicidam, cum genetiyum plane inauditum 
^otfiMTpiao insculperet^ errorem commisisse (nisi forte errorem 
imputare mavis ei, qui nostris diebus lapidem exscripsit); 
nulla est causa, cur novum nomen hucusque incognitum »A«- 
ßXTplxc" hinc colligamus. 

Inter tirones, qui titulo nostro enumerantur, Ka(pi7éiapoç est 
Mva^loto (IGS 1 no. 2720,3). Natus hic est circa annum 230. 
lu catalogo epheborum IGS 1 no. 2717, quem lapidem initio 
saeculi tertii incisum esse conieci, polemarchus quidam memo- 
ratur — upoç Mva^lcco, Natus is homo itaque est circa medium 
saeculum quartum. Nisi valde fallor nomen ei fuit Ka^t^oiupcfi 
Mvxtrlao proavusque fuit hominis eins, qui nomen cum eo 
commune gerebat. 

Tironum, qui enumerantur in catalogo sequenti IGS 1 no. 2721, 
primus est —fioiupu. Nomen patemum Dittenberger nescio qua 
de causa non supplevit. Dubitatio non admittitur quin Uotcù- 
fiéiapoç fuerit, quod nomen in Boeotia tritissimum est. Suspecta 
deinde mihi Dittenbergeri coniectura est (vs. 4) Mvi^otpxoç 
'Pi[vê]avoç (quid enim hoc nomen Tarentinum, ceteroquin igno- 
tum, inter medios Boeotos?), suspectius etiam supplementum 
(vs. 5) [K]«T«v ^iùivoç. Nam facile dictu certe non est, unde 
derivetur nomen prorsus incognitum Ki^uv, Âdolescenti, qui 
. ÛTcavi Ziuvoç ordine praecedit , nomen est 'Aai^ruvt ^Ixavoç. 
Crediderim equidem, nostro quoque tironi nomen idem 'Aaiiruvi 
fuisse. Sed si re vera spatium unius literulae lacuna non ex- 
cedlt, BoûTrciva novum nomen hoc loco introduxerim , non K^- 
Tuv», Hoc nomen certe sensu vacuum non est; nam quid sit 
êaveùsiv nemo ignorât, et innotuit iamdudum nomen affine 
BaTTiaç (WF Inscr. Delph. no. 284). 

Huius tituli versibus nono decimoque haec leguntur: AA- 
MATPI02AMIN0NI . . XH — | . . . ZAHN . . . APXI . JLABA — . 
Quae sic transscripsit Dittenberger: „^a^arpioç *Afitvov[iKl]x» , 

lUo\\v](rciGiv [k^] *ApxlM^ *A6ûc[v J." Hic in duabus 

rebus haereo. Primo loco 'Afitvovlxixoc nomen Graecum huc- 
usque repertum nondum est, nec me indice umquam reperie- 
tur; nam quae sunt nomina Qraeca, quae in Uixoç desinunt? 



300 AD TITÜLOS AORABPHIBNBBS. 

Delude offendit Uo^^vffiuv x^ 'Apxlctç* In catalogis eiiim ephe- 
borum Acraephiensium , quorum plus vigiuti aetatem tulerunt, 
si fratres enumerantur, non inter se coniunguntur copula xif, 
sed singuli recensentur iterato nomine patemo. Hanc lectionem 
equidem commendo: „^»fiàrpioç *Afe/vow[x«] , Xoi[ß6^t\Xoc(i)'\ 
2«^yp«ö], 'Apxi[(x>]ç 'Atf«v[oS«/9<y (?)]." 

In catalogo IGS 1 no. 2734 Motplxcf^ Eußäfia UXaraisTog 
memoria servatur (ys. 5), in titulo IGÖ 1 no. 2724 b fratris 
eius *Hpoiupu Eu(ß)a fAOù UXcùtccsToç, In inscriptione utraque Dit- 
teuberger contra lapidum disertum testimonium Eû/3«(A/)cy mu- 
tavit; quem, quam vis sit vir lapides edendi unice peritus, 
tamen hac in re iure non secutus est Michel, qui noyissime 
hos titulos retractavit (Recueil no. 1106 et 1107). Nec rem 
repeterem, mea sententia iam absolutam, nisi homines inveni- 
rem tantae auctoritatis in rebus grammaticis, quantae sunt 
Bechtel et Fick, cum Dittenbergero facientes. „Dittenberger 
hat evident Recht, das überlieferte ETBUMH in das patrony- 
mische Adiectivum ETBUAin zu ändern'* (GP* 82 arm.) Rem 
aliter sese habere, nullam ei fuisse causam nominis traditi 
mutandi, statim efficitur, si totum lapidem accurate perlegimus. 
Sane in catalogo nostro tironum patres adiectivis patronymicis 
indicari vulgo soient; nec tamen eam constantiam in hac re 
sectabantur Boeoti antiqui, qualem nostri homines hodie desi- 
derarent. Quod nuUo negotio arguitur. Titulus noster homines 
sex enumerat, quorum patres adiectivis patronymicis signifi- 
cantur; recedunt tamen ab hoc usu ^ AfAêiyoKXeïç ^AfjLsivixo Ta- 
vxypîjoç (vs. 7), Mo^xtvoç ^eiapliao (vs. 8) et Molptxoç noster 
EitßafJLOu, Sic in catalogo simillimo IGS 1 no. 2723 (= Michel 
no. 1105) hominibus octo adiectiva patronymica adiiciuntur, 
sicubi nominibus patemis opus est; differt ab hac consuetudine 
N/x/(uv TpvXloQvoç (vs. 3). Sic, ut exemplum quoque afferam 
catalogi, qui rationem inversam exhibet, in titulo IGS 1 no. 
2716 nomina propria quinque adiectivis patronymicis ornantur, 
contra nomina propria sunt non minus triginta duo, quae 
nomina paterna casu genetivo exprimunt. Et in Universum , rem 
subtilius si exquiris, nullam huius rei severam diligentiam 
in titulis Boeoticis invenies. Quare noli cum Dittenbergero 
lectionem bis traditam Eußificu soUicitare. 



AD TITULOS ACRABPHIBNBBB. 801 

In titulo dedicatorio IQS 1 no. 2724 a bis UoXvKXela editur, 
cum reqniratur UokvKXetîa ; delude 'Ho'XPKivixo Bioftvaarla Sußfioo 
mentio fit, qui in titulo sequenti (no. 2724b,) minus recte 
(nam 'Ho';^p/ûiv>«ç nomen proprium saepius in Boeotia occurrit, 
numquam autem 'HtrxP^viaç) 'HaxP^^^^^ dici videtur. Vitione 
haec danda sunt lapicidae antiquo an homini certe doctissimo, 
qui nostris temporibus lapides exscripsit? 

Inscriptio eadem versu quinto viram primarium laudat [K]p«- 
ruAAov ^ Afi^îiifAiov ^fipuTnov. Nomen hominis incertum est; 
[*£]p^rt;AA0^ fortasse fuit. 

Titulus IGS 1 no. 2724 d nomen célébrât Eù^afilicto Sioyl- 
v[}oç . .]pavê7oç. Âdmirationem moyet lacuna non expleta, unius- 
cuiusque enim est lKo]puveïoç reponere. Graviore tamen incom- 
modo haec inscriptio laborat. In fine (vs. 7) occurrit ^xfAiivêToç 
•lö'ö'%/[v]«ö Tavaypijoç. Plane inauditum est nomen 'laxi^ocç. Si 
tamen mente revolvis, homines, qui Athenis „Ai^x^v^ç;* appel- 
labantur, sermone , quo Boeoti utebantur, „'Haxlvotç'' dici solere, 
statim „'Ha-ö-^^/vÄo" rescribere paratus eris. Accedit, quod 'Htrxi' 
vetç, uti Indices demonstrant, quibus ,,Inscriptiones Graeciae 
Septentrionalis" ornatae sunt, nomen est in Boeotia celeberrimum. 
Denique, si forte paululum dubites, num formae traditae IZZ- 
XI . AO nomen tritissimum) HZZXI . AO substituas, velim in 
mentem tibi veniat coniecturae elegantissimae , quam ad tituli 
eiusdem versum quintum fecit Dittenberger. Traditur versu illo 
„' ApiffiTToxpiTtoç Knmn"; lenissima sed certissima medela re- 
posuit vir summus „K^Tnlju". 

Inscriptio, quae designatur IGS 1 no. 2727, sic incipit: 
„'AvtIou ipxovToç". Dittenberger homini nomen fuisse scripsit 
'AvTiV (cf. Index nominum). Non nego, nomen proprium 'Av- 
rloy Graecis in usu esse potuisse; exemplum tamen hucusque 
nullum repertum est ("Avrtoc is , cuius mentio fit App. B. C. 
4.40 Bomanus est, non Graecus). Contra 'AvtIxç nomen est 
.minime ignotum (v. c. CIA 2 no. 1915); unde vere me indice 
iam Benseler genetivum nostrum ^Avrlou derivaverat (Pape- 
Benseler' 94). 

Titulus IGS 1 no. 2756 elogium est, unum vocabulum ex- 
hibens „''Aôctviç", Mulierem 'Aêavtict fuisse scribit Dittenberger; 
pro certo equidem affirmaverim, defuncto nomen fuisse virile 



302 AD TITULOB ACRABPUIBNBBB. 

''Aêoiviv. Nam nomiDis muliebris 'Aêavliog ne unum quidem exstat 
exemplum; nemini contra incognitum est nomen masculinum 
"Aêctviç, rerum scriptore Siculo et statuario Ohio insigne. 
Accedity quod nomen integrum 'Aêavtxç, nnde originem petit 
"Aixviç, apud Acraephienses celebemmum fuisse invenitur (IGS 
1 no. 2717,3; no. 4138,, no. 4141, et BCH 23.195 no. 3,; 
no. 41593; Michel no. 624 I^^^; BCH 23. 196 no. 4j,; 23. 196 
no. 4^3; 23.196 no. 5,^; 23.198 no. 69). 

Inscriptio brevissima IGS 1 no. 2776 hominis memoriam 
servayit, cui nomen fuit KAi9$«v[f/]. Defendi tamen potest, 
hominem nomine gayisum esse KA/o(p«y[T^]. 

Inscriptio est IGS 1 no. 4132 (== Michel no. 236), qua 
versu tertio laudatur Seiiupoç Tifiipxov» Anno circiter 120 iu- 
cisum hune lapidem esse supra ostendimus. Tituli BCH 23. 195 
no. 3, quem circa annum 180 exaratum esse inyenimus, yersu 
quarto decimo Btéiupoç occurrit Ttfiipx^^» Q^iß alterum alterius 
ayum fuisse addubitet? 

Haud iniuria ad titulos IGS 1 no. 4135—37 (= Michel 
no. 700) Dittenberger annotayit, omnium inscriptionum , quas 
Francogalli in delubro Apollinis Ptoi eruerunt, has sine con- 
troyersia grayissimas esse et maxime memorabiles. In iis enim 
agitur de prima origine ludorum, quos in honorem Apollinis 
Ptoi Acraephienses instituerunt. De tempore, quo lapidi com- 
missi sunt hi tituli, omnia adhuc obscura erant. Fortasse tamen 
aliquid certi indagari potest. Besponsa exstant, quibus Orcho- 
menii, Thisbenses, Haliartii, civitates aliae inyitantibus Acrae- 
phiensibus se cum iis ludos sollemnes nuper deo oblatos célébra- 
turos pollicentur (IGS 1 no. 4138 — 44). Quae responsa apparet 
eo ipso tempore data esse, cum Ptoia instituerentur, „ita ut — 
yerba sunt Dittenbergeri — hi omnes tituli aetate suppares ha- 
bendi sint decreto Amphictyonum no. 4135." Ex his autem 
efficitur, quo anno Ptoia prima acta sunt, prophetam Apollinis 
fuisse Uuûluv» "Aûavlou. Conferre iam licet cum hoc yiro pri- 
mario polemarchum in titulo laudatum nuper a Perdrizeto 
reperto Uovolcov» 'Aixvleto (BGH 23.195 no. 3,). Quid obstat, 
quin polemarchum et prophetam Apollinis eundem hominem 
Aiisse accipiamus? Gatalogum autem BGH 23.195 no. 3 circa 
annum 180 exaratum esse supra demons tratum est. Haec aetas 



AD TITÜLOS ACBABFHIBNBBB. 303 

ea ipsa est, quam HoUeaux et Dittenberger solis argumentis 
petitis ex sermone titulorum IGS 1 no. 4135 — 37 et ex 
scripturae génère dubitauter his lapidibus iam antea vindica- 
verant. Gerte recentiores esse mihi quidem non posse videntur 
anno 171. Nam nisi omnia me fallunt, in inscriptione mutilis- 
sima I6S 1 no. 4143 b responsum latet ab Haliartiis Âcraephi- 
ensibus datum; quam urbem anno 171 funditus everterunt 
Romani. 

Inscriptio, quae dicitur IQS 1 no. 4161, 'Ap/ori — XpualTTTrov 
laudat, civem Acraephiensem. Lacunam hoc modo explevit 
Dittenberger praeeunte HoUeauxio: „*AplffTi[7r7rovy Spatium 
tarnen lacunae nomina propria quoque admittit 'Ap/0'r/[}ai/] et 
'Ap/ö'T/[«v«]. ' ApiaTlloùvoù] ideo prae ceteris coniecturis speciem 
veritatis fert, cum titulo IGS 1 no. 4147,3 ^^ mentionem in- 
cidamus 'X.puvhxou ^Aphravoç *Ax/9«/0/£^ poëtae epici, quem 
iam Dittenberger fortasse patrem fuisse scripsit hominis nostri. 
Quae coniectura sane multo probabilior erit, si filio nomen 
fuerit ^Aptarluvi Xpualvirou , patri autem Xpu^iTTTrq) ^Aptvrluvoç, 
quam si alten 'AptarlTTTrcfi XpvtrlvTTov, alteri autem XpvalTTTrcp 
^Apltrravoç. At si res ita sese habet, necessario levem errorem 
commisit sive lapicida siye yir doctus, qui nuper lapidem 
utrumque exscripsit: aut legendum est „XpùaiTTTroç ^Apitrrluvoc 
^Axpcti^ieôç" in titulo IGS 1 no. 4147,3, aut „'Aplarlavot] 
XpvalTTTTov'' in titulo nostro IGS 1 no. 4161,. 



AD PLTJTARCHUM. 

Lyc. 14 (Sint.). Virgines corporis uti exercitationibus iussit 
Lycurgus, ut fortis ex iis nasceretur progenies xùral r« fiêrà 
pûfme; Tovç rÔKOuç ÙTrofAivovffctt kccXSç Zfix koI pefiioùç iy^OQvl^tvTO 
irplç ràç aihcbç, Prorsus idem est fiera pifiitç roùç tSxovç ùtto- 
fAivetv et xûtXâç iycovii^ê^ôai Trphç ràç aiivotç. Non tSkouç sed 
Trévovç scripsit Flntarchus; sed librarium in errorem induxit 
Tocabulum quod ei , totam narrationem legenti in mentem yenit. 
Fortiter certaminum et exercitationum labores atque dolores 
perferre discentes etiam puerperii doloribus ferendis pares fiebant. 

J. J. H. 



DEORÜM CORONAE. 



SCRIPSIT 



8. A. NABER. 



CoUega mens aestamatissimus lohannes Ylitias, hnins volu- 
minis p. 207, postqnam lecta dissertatione Academica docti 
invenis Caroli Henrici Eduardi de Jong incidit in Heliodori 
locnm, quem statim afferam, contulit celebratissimam Indornm 
fiibnlam de amoribns Nali et Damayantidis. Notum est quod 
ibi traditnr, nam etiam ii qni extremis labris ex illo largo 
Sanscriticamm literamm fonte paucnlas gnttas hansemnt, ge- 
nerosam Tirginem admirati sunt^ qnae Heleuae et Agaristes 
ritu maritum invenit et brevi post Penelopes exemplnm longe 
creditnr saperasse. Sed quum pater filiae maritnm dare Teilet, 
convocavit undecnmqne adulescentes qni conditionem expetebant. 
Cnm alii tunc adyolamnt, tnm Nalus qni iamdudnm Damayan- 
tidis amore captus erat; ipsa autem Damayantis non leviore 
nrobatur amore Nali quem miris modis quamquam absentem 
cognoverat. Postqnam dies advenit^ cum reliquis procis stabat 
Nalus in aula, sed praeterea aderant quatuor de coelo delapsi 
immortales dii, qui humanam Nali formam induerant. Hie tnm 
Damayantis trépida et anceps haerens quem ex quinque illis 
eligeret — suspicabatur autem quatuor adesse deos qui sub ilia 
forma latitarent — precata est ut coelestes se darent agnoscen- 
dos. Tandem dii enixe petenti morem gereutes ostenderunt signa 
quibus a mortalibus internosci possent atque sie regia virgo, 
Nalo agnitO; laetis ominibus voti compos facta est. Fuerunt 
autem ea signa secundum yeterem poetam quinque numéro: 
I. Dii sud oris expertes sunt nee vestes pulvere commaculantur. 



DEORÜM GOBONAS. 305 

IL Non nictant. III. Labuntur magis quam humi incedunt. 

IV. Coronae qaas capite humerisque gestant^ uon marcescant. 

V. Nulla eos umbra sequitur. 

Hunc igitur locum Vlitius admovit ad Heliodori Aethiopica 
p. 278 Ed. Didot. Disputât ibi Calasiris, qui — quod minime 
negligendum — apud Aegyptios sacerdos erat, in hunc ferme 
modum: Seo) Kct) ialfioveç iTri^oiTÛvriç t iç iifA»ç xa) âro^ot- 
rûvT€ç , eU ^AAo fih ^uov iir^ i^ax^çov, sic ivûpuTrovç y iif] 
ifXsîçov xùrobç elioTTotoûfft , r$ ifiolcj) vXiov tifiiç sU r^v ^»vr»- 
alxv ùirayofievoi, Tovç fiiv iii ßeßiixouc k&v hxXiiouv, r^v Vs 
ao^oû yycùviv oùtc »v iix^ù^oiêv, d^Xà rolç r* i^ôa^fMÎç kv 
yvaaôsTsv irevU iié>^ou ßKiicovTtq nxi rd ßxi^apovoÖTTOT* 
iTifiùovreç xa) r$ ßxSiafA»rt T\iov, où xxt» hiçfiatv rolv 
^oioîv oùii fisriiifftv ivvofiivcji , ikX» xotri riva ßii fjLiiv 
âipiov xa) ipfAifu iirapx^iiiçov re fAvôvroùv fjtaXXov ri vépti- 
xov îi ita'TTopeuofiivuv, Quod apparet, hic habemus secundum uti 
et tertium Signum et operae pretium est videre quod Aegyptiis 
sacerdotibus ex Ghaeremone laudi dat Porphyrins de Abstinent. 
IV. 6 p. 311: TTopelx rs yàp evraxroç iv xa) ßxifißa xaieçtjxbg 
iireriiisôsro ^ dç ore ßovXvi6eUv /x^ (TxapiafAÙmiv. Etiam ea con- 
sideranda sunt quae apud Heliodorum continuo sequuntur: Aid 
Ol xa) rà àyiXfiara rùv Ô€Ôûv AlyÔTrrtot rù TÔie ^ev^vùvrsç xa) 
avKep lyovvreç Uâ^iv, ''A >i xoù "Ofi^poç êliâç , are Alyôirrtoç 
xa) riiv iepàv yralieu^tv ixhiaxié)ç vufißoXixäc rolç ixeatv hair- 
éôero , rolç iuvafiivotç avviivai xarakiirèv M fièv rîjç *Aôiivâç' 
ietvù ii ol h^e ^aauôev, êlTTuv, /t/ ii rot) noveticôvoç ri' 
"I^^vé« yàp fieréirtvie TToiâv fiii xv^ifiiav 'PeV tyvooy ixtévroç' 
oîov piovroç h riß vopel^nL., nam est ea mirifica, uti vides, boni 
sacerdotis opinio adverbium peV vapà ri ßelv esse ductum; 
hinc addit: roûro yip ici ri ßeV iiriiyroç xa) oùx oiç riveç ijirci- 
r^vraïf peßlouc îyyuv ivo\afJt,ßavoyrec. 

Primum signum de sordibus divino corpori non adhaerescen- 
tibus apud Aegyptios memoratum non invenio et in ea re 
Graeci certe ab Indis dissidebant; etenim lunonem, H 171, 
yidemus Xtif^ara iravra xaêalpovaav xa) âxei^ofiivifv A/t* iXaiefi^ 
Vulcanum autem, 2 414, ö-Ä-Jyyy «/x$} irpéauwa xa) ificpa xelf 
âvofAopyvûvra, 

Quinlum signum est de umbrae defectu, de quo ipse quoque 



306 DBORUM CORONAS. 

Plutarchus dixit de Sera Numinis Vindicta p. 564 D : aufxßoXov 
H ffoi vDv X») auôiç Ua to txç ifvx»ç ruv nêv^ixiruv fiiJTe 
axiàv TToteïv fnirs (Txetpi»(iv7Ttiv, quem locum lon^^us excitavit 
et praeterea Wyttenbachius confem potent p. 433 Ed. Oxon., 
quern tarnen miror non esse assecutum quid esset quod manes 
non dicerentur axapiaßurTsiv ; idem tamen multa congessit ut 
probaret tum secundum Persarum magos tum apud Pythagoreos 
beatorum animas post mortem axtàv fiii roieTv. Contra si vivos 
umbra non sequeretur, vetus erat opinio vulgi divinam poenam 
esse 9 qua de re cum multi alii testes adduci possunt, turn Po- 
lybius XVI 12. 7 et Pausanias VIII 38. Atque sic superstitionis 
historia aliquando ab aliquo Gaxtone pertexi poterit ab illo 
Damayantidis svajamvara, nam proprium nomen nee Ghraeci nee 
Romani habent, usque ad Petrum Schlemihl. 

Denique yenio ad quartum signum corollarum deorum non 
marcescentium. Nimirum quantum mihi comparait; nondum 
observatum fuit ea in re Indis con venire cum Aegyptiis, quem- 
admodum certo conyenit de secundo signo et de tertio et for- 
tasse etiam de quiuto. Hic proyoco ad Hellanicum qui secundum 
Athenaeum XV p. 679 F 'jrtpi tûv As] âvêoùvrav çe0ivuv haec 
scripsit iv Tolç AtyuTTTtaxoTc ' Ué?<iç àinvoraiAlyi Tlviiov Xvoficù, 
obvTij êêûv ifAviyupiq xa) lêpiv f^iyx xa) âyvhv iv fii^^ r{f WAéi 
>,tôivov xa) ôûpsTpob Xlôtvx, Iffa tov iepoû »xxviat TFt^ùxatri Xeuxa) 
xa) fj^iXaivai. iv etùralç ol çi^avoi i7rißißXyi¥Tat ivu rviç ixiv- 
êov Toû ivûou^ X») potijç ivêouç xa) ifi^ixov viTFXsyfJLivoi. xa) 
ovTOi as) àuôiouai. Tobç Çê^ivovç àxiôsvTO ci iso) iv AtyvTrq), 
Tvôifityoi ßaat^etietv Baßuv, Sc ht Tv0âv. Locus male habitus 
est; sed satis intelligimus coronas quotidie ab sacerdotibus re- 
noyatas fuisse , scilicet ne marcescerent quas dii aliquando . 
gestassent. Nempe apud eundem Athenaeum V p. 196 E legimus 
in Aegypto ovrs péiov oure Xevxiiov oir aXXo paiiaç avêoç ixXi- 
Tslv ovih oùUttot stûiôivai atque sic etiam xarà fihov x^^f^^^ 
omnem narium copiam conyiyis praebitam fuisse. Multiplicem 
florum et corollarum usum apud Aegyptios exposuit Franciscus 
Wönig in libro de Flora Ae^yptiaca, Lips. 1886. 



OBSERVATIONES CRITICAE 

AD 

DIONYSII HALICARNASSENSI8 

ANTIQÜITATBS ROMANAS. 

scRiPsrr 

S. A. NABEB. 



« » » 



Complures codices sunt, quibas Dionysii Antiqai tales Romanae 
continentur, sed omnium iadicio inter eos duo longe eminent ^ 
qui decem priores libros nobis servarunt, Chisianum (A) dico 
et Urbinatem (B). Quodsi autem quaeris quid nterque liber 
conférât ad cormptoram locorum emendationem , cum admira- 
tione audies viros doctos magis inter se dissentire videri quam 
reyera dissentiant. Ita tamen est: Ritschelius summa cura totam 
quaestionem pertractavit et re ab omni parte considerata et non 
sine anxia diligentia pensitata, eo fere pervenit quo reliqui post 
eum omnes; sed discipulus eius Kiesslingius et post eum Co- 
betus impugnaverunt quod non cognoverant et post multas 
ambages id statuerunt, quod Ritschelius aut potuisset probare, 
aut certe non vehementer improbasset, quamquam optimo iure 
queri posset se intricatam rem iam multo plenius examinavisse 
quam ab aliis factum esset. Mihi operae pretium yidetur quaes- 
tionem in clara luce coUocare et yeniam dari mihi postule, si 
rem propter magnorum ingeniorum incuriam paulo fusius quam 
pro instituto meo enarrayero. Id tan tum enixe peto , ut lectores 
si quos habeam ad annorum notationes attendere yelint, sine 
quibus yix intelligi poterit unde axictfictxl^ orta sit. 



308 DI0NYSIU8 HALI0ARNAB6BNBIB. 

Adolphus Kiesslingius est, qui apud Teubnerum anno 1860 
Dionysium edere aggressus est. Hie postquam breviter retulit 
de yeteribus scriptoris editoribus quid quisque ad textum melius 
constituendum contulerit vel etiam non contulerit, tandem in 
praefatione incipit narrare quae subsidia eaque prorBUS egregia 
Ritschelii insigni liberalitati debeat. Primo loco enumerat duorum 
librorum praestantissimorum , Chisiani et Urbinatis , diligentissime 
factas collationes; accesserunt praeterea alia minime spemenda, 
Bed quae nunc nihil ad nos; deinde ita pergit: ,,Cum autem 
Chisiani libri antiquissimi auctoritas apud Kitschelium Ambro- 
siumque tantum yaluerit, ut ad eius praecipue fidem scriptoris 
verba exigi posse existimarent , mihi res longe aliter sese habere 
yidetur. Urbinatis enim praestantia, quamquam levions cuius- 
dam interpretationis commaculata yestigiis, ea est, ut emenda- 
tionem totam fere ab hoc libro repetendam esse mihi persuasum 
sit. Eam igitur legem mihi proposui ut Urbinatem quantum 
fieri posset fideliter exprimerem." Non sunt sane haec verba 
ambigua: sordet Chisianus, urbinatis est quoddam quasi t^^xv- 

Septendecim annis post, anno 1877, secutae sunt Cobeti 
Observationes ad Bionysium, Hie narrât se luven em multum et 
diu versavisse Sylburgianam editionem; aliquanto post demum 
nactum esse Reiskianam editionem et eomperisse bonam partem 
eorum quae correxisset aut ex optimo codice Urbinate esse in 
integrum restitutam aut ab aliis, praesertim ab Reiskio, occu- 
patam. „Tandem**, inquit, „prodiit Kiesslingiana editio, in qua 
non pauea eorum quae per multos annos eraendaveram et alio- 
rum et ipsius Kiesslingii ingenio et doctrina iampridem mihi 
praerepta esse cognovi." Nee sane est cur hoc miremur, nam 
Kiesslingius omnium primus uti potuitcoUatione eodicis Chisiani, 
quam commodaverat Ritsehelius. 

Postquam Cobeto satisfaetum fuit de doctrina Kiesslingii et 
de fide, qua is retulit de lis quae iampridem ab aliis allata 
erant ad Dionysii textum perpurgandum , evenit id quod ex 
multis et elaris indieiis demonstrari potest: nimirum in Obser- 
vationibus conscribendis Cobetus senex — nam senectus ei multo 
prius obrepsit quam putaverit quispiam — nullum alium librum 
ad manum habuit praeter Kiesslingianum exemplar, nee suspi- 



DIONTBIUS HALICARNASSBKBIS. 309 

catns est non impune negligi Beiskianam operam. Erat Eiess- 
lingius ei omnia:- „est ea eximia laus Kiesslingii iuvenis, quod 
ausuB est modeste dilecti praeceptoris in ea re auctoritatem 
deserere, quia optime intellexerat Urbinatem librum fide et 
auctoritate longe longeque Chisiano praestare. Itaque rectissime 
ille quidem omnem Dionysii emendationem et textus constitu- 
tionem Urbinati libro tanquam stabili fundamento superstruxit, 
sed non semper in ea re modum servans et contra vetustissimi 
monumenti auctoritatem rationi parens nonnumquam optimas et 
yerissimas lectiones et certa lacunarum supplementa in codice 
Chisiano servata inconsulto sprevit/* De Germanis nescio et 
Buspicor fuisse, qui statim Ritschelii causam adversus Kiess- 
lingium tutarentur; sed in his terris anno 1877 paucissimi 
erant qui animadverterant divinum quod in Cobeto fuisset in- 
genium iam vergere ad occasum; Cobeti fide stabatur satisque 
credebant literati homines Kiesslingium iuvenem devicisse Eit- 
Bchelium septuagenarium , qui ultra Plautinas comoedias sapere 
voluisset. 

Meliora nos docere poterunt Ritschelü collecta Opuscula Phi- 
lologicay quorum primum volumen prodiit anno 1866, h. e. 
undecim annis ante Cobeti Observationes. In hoc volumine in- 
yenimus p. 471 duplicem commentationem de Emendandis An- 
tiquitatum LibrU Dionysii Halicarnasseitais : program mata smit 
quae appellare consuevimus, primum édita annis 1838 et 1846. 
In nova editione repetita ea tantummodo sunt quae aliquem 
nsum habitura erant; summa autem disputationis est quam 
legimus p. 484: „Eeliquum est ut qui plura bona Codex 
habeat, indagetur: quo is, etiam ubi integrum esse, e pluribus 
quid potissimum eligas, videatur, propius abesse ab ipsa scrip- 
toris manu existimetur. Et banc quidem laudem inter Dionysii 
libros mss. non dubito equidem Chisiano potius quam Urbinati 
codici déferre/' Itaque nunc fortasse dices victricem causam 
fuisse Kiesslingii qui Cobeto indice et reliquis doctis viris 
propemodum omnibus banc opinionem recte reiecerit et susce- 
perit patrocinium Codicis Urbinatis. 

Duae commentationes Bitschelii quas dixi, prodiere 1838 m. 
Aug. et 1846 m. Oct. Sed secuta est anno 1847 tertiadisputatio 
de Codice Urbinate, quam nunc vide in Oj)usculis Philologicis 

21 



310 DIONTBIÜS HALICARNABSBNBI6. 

inde a pag. 516. Hanc commentationem Cobetns numquam 
yidit; Eiesslingius autem aut non legit aut indiligenter legit; 
certe mox oblitus est. Operae pretium est cognoscere quid boni 
nnus annus attulerit Ritschelio , postquam lacobum Bernaysium 
adulescentem in opens societatem adscivisset. Primum narrât 
hoc paucorum mensium intervallo duorum doctorum virorum 
indicia sibi innotuisse, Cobeti et Sintenisii. Diieris in priore 
utique commentatione Ritschelium satis magnifiée scripsisse de 
Godice Chisiano: non satis hoc fuit Sintenisio, qui ,,comprobato 
eo indicio quo promiscuam Chisiani Urbinatisqne virtutem 
dixeram, in eo tarnen se dissentire significavit, quod panlo plus 
quam debuissem Urbinati tribuissem, detraxissem Chisiano: 
hune enim non tantum in singulis diligentius scriptum esse, 
sed etiam ab eis interpolationibus liberum, quibus Urbinatem 
laborare recte ipse dixissem. Vere ille quidem utrumque: et 
tamen de Urbinate multo quam aequum fuit contemptius." 
Miror hoc Ritschelii indicium, qui tamen ante scripserat, p. 
est 487: „Maior in Chisiano est bonarum, in Urbinate maior 
numerus pravarum scripturarum." Itidem p. 488: „A Chisiani 
parte stamus quamdiu possumus, nec tamen veremur ad Urbi- 
natis fidem confugere, ubicumque id ipsa ratio vel poscit vel 
nonnumquam tantum suadet." Vix intelligo quo pacte Sinteni- 
sius in ea opinione in qua tunc erat, Ritschelii rationes proba- 
biliter impugnare potuerit , nec magis video quo iure Ritschelius 
ttmc quidem id regerere potuerit quod audivimus. Sed suorum 
quisque verborum optimus interpres est et praeterea verba quae 
laudavi, scripta fuerant anno 1838; octo aunis post, in altera 
commentatione iam elevari coepit Chisiani libri auctoritas, Ur- 
binas autem fere eodem liabetur loco ac pretio; p. est 492: 
„Mira quadam et aequabilitate et varietate vel potins aequabili 
varietate per binorum testium inter se discrepantium memoriam 
fides verborum Dionysianorum tanquam diffusa est. Quod apparet 
non posse non in causa esse, cur saepius quam velles fluctuet 
indicium deque multis scripturis in utramque partem disputari 
possit pari probabilitate." Sed misso Sintenisio, qui ipse quoque 
postea Chisiani libri patrocinium deseruit, sciendum est brevi 
postquam anno 1846 prodierit altera Ritschelii commentatio, 
Cobetum occupatum fuisse in componendis adnotationibus vere 



DIONTSniB HALIOARNABBBNBIS. 311 

aareis ad Orationem Inauguralem. Itaque p. 134 poetquam 
yituperavit nimiam Ritschelii diligentiam in orthographicis 
quibusdam quisquiliis enotandis, pergit in hunc modum: „quan- 
tivis pretii codicem quern in Chisiana bibliotheca Bomae vidi 
saeculi fere XI in membranis nitidissime scriptum, babemus 
omnium auctorem ac testem idoneum." 8upra vidimus triginta 
annis post Cobetum longe aliter iudicavisse, sed iam statim, 
anno 1847, nimia Cbisiani laus Kitschelii visa est, qui in dies 
didicerat pluris facere codicem Urbinatem. Nee quisquam negabit 
eum illo anno 1847 pressius ac doctius disputare quam fecisset 
anno 1838 vel etiam anno 1846. Summa rei baec est: lacobo 
Bemaysio in operis societatem assumto , credo etiam post saepius 
repetitam lectionem praeclaraeorationisLeidensis, „cognovimus," 
inquit, „raram ac prope singularem Urbinatis codicis indolem, 
qui et correctors manum passus manifestam et cetera negligen- 
tius ab librario habitus, tamen utrumque vitium tam eximiis 
dotibus compensaret, ut si paucis volumus rei summam com- 
plecti, delerioris generis melius exemplum CAisianus, deterius au- 
tern melioriê generis repraesentare Urbinas existimandtis siV Est 
igitur secundum Eitschelium inter eos codices eadem ratio quam 
Cobetus docuit, quum anno 1882 ostenderet quanti esset haben- 
dus Herodoti liber Bomanus cum libro Florentino compositus. 
Hoc credo interest: duo Herodoti libri longe maiore inter se 
intervallo discriminantur, quam Dionysii Urbinas et Chisianus. 
Ceterum Cobeto venia dari poterit, quod programma Bonnense 
anni 1847 non cognovit, quum satis crederet Kiesslingium de 
Ritschelio recte ac vere retulisse; sed vix ac ne vix quidem 
excusabilis Kiesslingii socordia, qui quum praeceptorem suum 
impugnare et redarguere vellet, non an tea diligenter legerit et 
relegerit, quae fugere eum vix potuerunt nee sane debuerunt. 
Hinc factum est ut anno 1866 ipse Ritschelius in Opusculis 
p. 518 adscriberet ad ea verba, quae modo tantum non ccvto- 
AéÇri laudavi: „Scripsit Adolphus Kiesslingius mira sive obUvione 
sive ignoratione commentationis meae." Sed nonnihil irarum in- 
tercessisse suspicor, nam neque in praefatione tertii voluminis 
quod prodiit anno 1867, neque in praefatione quarti voluminis, 
quod prodiit anno 1870, Kiesslingius a se impetrare potuit ut 
votXivtfiiotv caneret: satis habet morbum excusare. Bene &ctum 



312 DI0NTBIT7B HALICARNABSBN8IB. 

quod hodie post tot annorum intervallum illae lites compositae 
et sepultae sunt: officio hoc ex praefatione Garoli lacoby, qui 
anno 1885 novam paravit Dionysii editionem. Hie cum Bitschelio 
de duorum codicum propriis dotibus prudentissime iudicavit: 
vellem tamen reliques quoque minime contemnendos Codices 
paulo constantius consuluisset et interdum etiam secutus esset, 
nam etsi bonitate cédant duobus optitois libris, est tamen ubi 
eos cum fructu audias. Ac fuit quidem lacobius longe quam 
Eiesslingius accuratior: supersunt tamen baud ita pauca quae 
melius constitui potuerant, qua de re infra quaedam adnotabo. 
Quemadmodum dixi, Eiesslingius unice fere sollicitus fuit de 
lectionibus Codicis Urbinatis, a quo non nisi rare recedit nee 
nisi ultima necessitate coactus. Etiam scripturas Gbisianas afiert, 
sed de reliquis libris est plerumque altum silentium. Gognoscat 
nunc mihi quis, quid Gobeto inde accident. Fuit tempus, quo 
nihil mihi praesto erat praeter Tauchnitzianam editionem anni 
1829, in qua editor, quisquis ille fuit, fideliter sequitur textum 
Beiskianum; Reiskius autem per Hudsonem cognoverat quidem 
scripturas codicis Urbinatis; sed ceterum nihil erat curvulgatam 
sive Sylburgianam recensionem reiiceret. Etiam emendationes 
Beiskianae in marginibus delitescentes novum editorem Lipsien- 
sem tantum non semper fugerunt. Gomperi autem id quod dicam, 
quum Gobeti Observationes cum Tauchnitziano exemplari baud 
incuriose conferrem. Sicuti supra dixi, hie sibi persuaserat 
duorum praestantissimorum codicum ope Dionysii textum sat 
bene constitui posse, nee curavit, quod fugere eum neutiquam 
potuit, Kiesslingium tantum non ubique acquiescere duorum 
librorum auctoritate et rare nee nisi parce aliquid afferre aliunde. 
Itaque Gobetus, dum studebat emendare Dionysium, eadem 
opera suam probavit festinationem suumque quo etiamtunc 
valebat, ingenii acumen; nam locis non minus quam GXXY 
incidit in ipsas verissimas lectiones quae ante Kiesslingium vulgo 
circumferebantur. Sed satis de his: reliqua ordiamur. 

Dion, Malic, Antiq. Rom, I 1 p. 3 Esk. : Trsptouffictv aTroiei^aveat 
Tijç ^ep) Xéyovç iwif^gaç ßov^ifievoi. Schwarzius in Mfiem, 1885 
p. 12 sie simpliciter commendavit iTrtiê iÇxŒÙat' recte ill ad 
quidem , sed baud alienum erit horum verborum discrimen , 



DIONTBIUB HALICARNABSBNSIS. 313 

qaae turn apud alios omnes turn apud Dionysium crebro legun- 
tur, pauIo diligentius constituere. Initium mihi sumam ab 
Schneiden adnotatione ad Xen. Memor. IV. 4.18: „Verbum 
àiroiitiKvv^tai iuDctum vocabulo yvußyiy, nti iTro^ahs^êat , dici- 
tur nti latinum sententiam dicere, declarare: iviielxw^txi vero 
de factis dicitur, ubi virtutis vel morum aliquod specimen vel 
documentnm editnr." Est hoc qnidem aliquid, nee tarnen ab 
omni parte probari potuit Ritschelio Opusc. I. p. 495, qui mihi 
Schneiden locum indicavit. Sed quum Ritschelius paucos tantum 
locos attulerit ipseque nihil certi admodum pronunciaverit , 
equidem complusculos ex Dionysio excerptos locos delibabo, 
nam plane infinitum est percensere omnia. Res redit ad id quod 
dicam. Qui yvuß^v ciTrohixwrai sententiam dicit vel in Senatu 
vel alibi. Qui fortia facta edit vpi^sig ^xfiTrpci^ ÄTrdiilxyuroLi 
vel ysvvalov ipyov àvoielKvuTat. Potent hie virtutis suae testes 
habere, sed etiamsi solus esset relictus vel rem in umbra ge- 
reret, tamen capitis periculum non detrectaret; quidquid enim 
facit, id facit minime dXxÇovevéfigvoç. Contra qui aliquid «V/- 
itixwroti artis suae specimen coram populo exhibet ut placeat. 
Omnes gloriosi aliquid cupiunt ivtieUvuvêoct, Hinc ut hoc utar, 
mathematici i'jroisl^eiç TrotovvToti et démonslrant, rhetores dum 
declamitant Iviiel^eiç ttoiouvtai. Qui ixiielKwrxt , idem necessario 
etiam iTrohlKvvTai , non contra; unde minime mirum est diro- 
ieiKvuffûai longe frequentius legi quam iTnhixvvffùat. Dabo 
exempla. lam statim yvuf^ttv âvoiei^x^êoit saepissime invenies, 
veluti V 57 p. 983; VIII 5 p. 1513; VIII 74 p. 1688; X 43 
p. 2104 et XI 15 p. 2191: non opus est immorari, nam de 
ea locutione nulla umquam dubitatio fuit. Sed I 5 p. 15 Dio- 
nysius dicturus est yrep) tûv TpâÇeuv ccg sùtvg fitTct rhv olxtafiov 
àiTêiel^xvTO ii qui Romam condiderunt. Narrabit IV 1 p. 634 
rlvciç iTTsiel^aTû irpi^eiç Servius TuUius Miâr^q âv In. Omnibus 
magnis vins, V 17 p. 887, ixv vpi^sic àvoiel^avTai KotXâç , 
Romani hoc concessenint ut pro rostris laudarentur. In populi 
contione, X 36 p. 2085, multi Tpo^ipovroti ràç èxvruv Trpi^êtç 
àç iv Toîç TToXißctc iveiêl^xvTo. Scribit Pyrrhus rex in epistula 
XIX p. 238. 1 Ksi., non iguorare Romanos rivxg ivoiiiêiyiAai 
vpiÇeiç. Hinc coUigimus recte edi I 2 p. 5, ubi quaeritur ecquod 
imperium ipx^^ ^^ fitylçifv iKrvivxro xx) irpi^siç xvshi^xTO 



314 Dio!rr5ir8 uaucaksabsessib. 

XxfjLTpzTXTxç , com perperam legatar in Chisiano iTiiii^xTO, 
Atus regia Tnlli Hostilii mohtur. Ill 1 p. 405, usj^ixa Ipyx 
xTsiêt^xfASvoç h TxU TfO^ Zxßho'j^ iJLXXxig ipaeqae rex seq. 
pag. ätatim postquam renim potitns est , plebem sibi conciliavit 
6pyo¥ xTxvTuv fjLtyxXoTpsxiçxTov xTciet^xßevs^. Sabini, ut est 
III 64 p. 573, meto percolsi eùiiv ht yêinfxlov Ipycw xTsiil^xvTO , 
quae verba recummt lY 52 p. 769. Etiam Horatias Cocles 
describilnr V 25 p. 902: ixvptxçsw Ipyoy xTeist^xfieifC^. Nunc 
facile est ad intellegendum cnr iTiiëi^xvixt onmino recte posi- 
tnm sit I 3 p. 12, nbi Dionysius profitetur esse se scriptu- 
mm Tifi) xpiiiosy x¥ xv l%o/ Ttç iripxç ixtiêiÇx^ixt Xxfixporipxç, 
nam Bomani sont qui res gessernnt et xTTêiiiÇxrro , quas histo- 
riaram scriptores iTtieiÇovTXi. Huic rationi pauci omnino loci 
repugnant, qui proinde corrigendi sunt. In contione tribuni 
pi. de patriciis ita legitur X 37 p. 2092: oùih Ix^mç iirt- 
iet^xffixt fiiyx kx) vêxwtxov tpyov xvxirxwrov^t , verius iudico 
xToiêl^xfftxi. Consul, uti legimus Y 54 p. 973, indicibus 
quibusdam maria ac montes poUicetur, ixv kx) tx Ipyx Sfioix 
roTç ?Jyotç iTtisl^u¥Txt , sed Garrerus recte rescripsit « «■ o- 
iil^avTxt. Item II 30 p. 299: xl véXetç oùk xv vvvixiotêv 
xÙToTç Xxytvph Ipyov It tiiiny fAivotç oùiév, idem Ghtrrerus 
correxit xvoisiéiy iiivoiç, Denique VIII 69 p. 1674: rolç 
To?,\x iwolxç ipyx iTTtiet^xfiivotç , satis fîdenter emendo 
xTToie t^xptiv Oi ç. 

Quemadmodum hic habebamus eùvoixç Ipyx xTrohlxw^txt , 
itidem legitur sSvotxv xxcifUywrtxi VIII 24 p. 1554; VIII 42 
p. 1603; suvoixv kx) xpouvfilxv X 16 p. 2028; %pouußlx¥ autem 
VU 52 p. 1431 et VII 54 p. 1435; quocirca VII 41 p. 1401: 
vêp) rviv xTxXXxyi\y tûv voXifACûv irXelç^v ivtiet^xfievoi irpo- 
tufiixv, fere malim: x'jroiet^xfiêvoi. Sed pergo reliqua 
annectere. Quod legitur I 1 p. 2: tovç ifixvrov J^oyi^fiovç xiro- 
istxvvfisvoç et III 12 p. 441 : r^v xÙTtiv sKXTépou rûv çpxryiyûy 
iiX¥otx¥ xTrohixvufiivou , hi loci satis ostendunt I 6 p. 19 Rit- 
schelium recte scripsisse xvoiêt^x^ê xi r^v ifixvrou iiivotxv, 
cum in libris sit ivtie l^xcêxt. Itidem probabimus V 12 
p. 873 de Valerio Publicola: (JiiKovoCpix Ttç iyivsro Trip) xùrov 
Sv iv fToXMîç xveisl^xTo ^pxyfixŒiv, nam in iinhl^xro foret 
yanitatis significatio, a qua ille vir quam maxime alienus erat. 



DIONTBIUB HAL1CABNABBBN6IS. 315 

Horatium Coclitem videmus V 25 p. 902 roixirviv dperiiv àiro- 
iëiÇdfieyov itemque Coriolanum VIII 30 p. 1570. Confer prae- 
terea V 48 p. 956: 5/ t/ Troxhevßct xaxh »Tiiei^aro , VII 12 
p. 1340: ix^xyhcu» kx) rére rifv sxuTijç iùvxfitv âTsiel^XTO , 
VII 33 p. 1383: xxfiirpèv oùôiv xTroist^x^êm , VIII 54 p. 1633: 
ràç êùepyêvlxç xvoiet^xfisvov et X 38 p. 2094: TOvxvTijv iêtvé- 
TjfTÄ iiroiei^ifjLevov, Atque haec qiiidem omnia recie se habent, 
sed vitiosus locus est VIII 1 p. 1505, ubi Coriolanus ab Tullo 
Attio petit ne velit $U tovç xtvxovvtxç xx) lerxvêivufiivovç 
â^oiêlKvvffûxi Tffv /V;^uv. In Ghisiano libro est iTrix^ohlKW- 
fftxi, quod et ipsum indicio est roscribi oportere: sTTtislKw- 
ff tat. Quid intersit longe melius sentiri potest quam tribus 
verbis declarari. Sed etiamnunc dubito de III 13 p. 443: voKxSùv 
où Xéycp ffTTOuix^évTUv fiévov iXXx xx) îpytfi 0t\OTtßlxv xtto- 
istxvvfAivuv , ut tamen non ausim asseverare correctionem 
prorsus esse necessariam. Alii videant. 

Nondum exhausta omnia, nam describendi loci nonnulli, e 
quibus etiam melius apparere potent quomodo verbum ivihix- 
vvfrtxi ab Dionysio usurpetur. Veluti Attus Naevius III 70 
p. 587 ißoXoyeiTxi fAiylçou tvx^Tv iviiAXTOç «ttIçovç Ttvàç ÙTrsp- 
ßoXac Tîjç olcûvofAxvTixijç imçiifiiiç iyrthiÇxuevoç. Eodem modo 
paulo infra regis verba sunt III 71 p. 590 : vuv xxtphç iTnhi- 
^affûxl ffê Tfiv xxplßeixv Tijç fixvTixijç. Itidem rectissime VII 62 
p. 1458 Coriolanus r^v hû^Tx Treptppij^ifiivoç iveiel^xTO rà 
çipvx rpxvfiiTuv ßecx, Praeterea quod legitur VU 23 p. 1365: 
tribun! pi. iweiel^xvTO xùtxinxv T€ xx) ixofffilxv, scripturae 
ßinceritas confirmatur infra VII 34 p. 1385 de Coriolano: TOixô- 
ntv xùôxieixv ivsiel^xro xiyay, Sed confiteor me alibi ancipitem 
haerere quid statuam. Veluti X 5 p. 1994 Cincinnatus Caesonis 
filii causam perorat, pleraque inh Cpi^oTtfilxç fAetpxxtiiovç ysyo- 
vérx iTtisixvùfisvoç. Magis etiam displicet XI 34 p. 2245: 
ràç iv) Toû réxou vxpxyivofjiivxç xxi Tixreßivov ri ^xiitov tiovffxç 
iveielxvuvTO. Itidem IX 46 p. 1870: toùç vifiovç ivêiel- 
xvvTO ovç i iijfioç èvéxùpoùffiv, Vel III 2 p. 409: rpxvfixrlxç 
ffvxvoiff i^iietxvijßivoc, Sed utcumque de bis locis existi- 
mabitur, plane non dubito quin eo loco a quo disputandi initium 
fecimus, erat autem I 1 p. 3, Schwarzius recte reposuerit: 
Têptouffixv éTTiiêl^xffôxi rifç TTsp) Xôyouç iuvdfieaç ßouXefievoi. 



316 IHOVTSirB ILàUCiaSàBBESSSB. 

niad qüoque addam. Vix Terendnm est ne quis confandat 
actimm yerbmn xreiêtxirjvxi nun medio xTsiiixw^iat , nam 
dûcrimen in aprico est: sed aliqnando confiisa fuenmt verba 
irtistKfVPxt et iTiiiixrjvtxi. Primnm dabo aliqnot exempla ubi 
recte actirnm inTenitor. Velnti I 5 p. 15: 'EAA^y^i^ xùtovç 
ima^ eTiiei^êtv ixtv^^ûfLxt. Ill 10 p. 433: oin av Ix"^^ ^'^ 
ëTtiël^st 0vK6v cnipiTûiv qt ty? TcXirsix^ furaiiieixxfuw. Hl 11 
p. 437: i TsXXoitç Txripa^ iTiXG^pisvç ëTtiêî^xi iuvxfuvo^, X 33 
p. 2080 : Toùç 'jTnifirxç kxkx^ itxKêtfAiPsvç iriieiKwu^xv. Denique : 
X 38 p. 2092: ri iixxrcif ixtiëi^xTsg fiipcç xv ifûif ùriiët^x 
iyi. Sed alibi fluctuant codices et editores titnbanmt. Ânimad- 
Terti V 48 p. 956: scriptores debent imperatornm toùç ßicvc 
ëî fiirptot iiëri\ë7XP iviieixvuvixr hic miror Eiesfilingium 
qui coniecerit ëTtiëtxvùwxt et tamen 1 S p. 23 ediderit: 
Skov iToiëixvvfit row ipx^Tsv ßiev rij^ vikësiç , cum in Chi- 
siano sit eTtiëlxyufii. Itidem II 64 p. 364: ßouxefuvov ix/- 
iëi^x^ixt rolç ivtçov^n hxpyiç ri (AnwfAX rijg vpoç rh ixi- 
fiovx ifjtt\lxç, yerior scriptnra est: ëTtiëî^xt, coll. Cobet. 
Observ. p. 52, sicuti habemns IV 35 p. 729: rny tsvtou ^uxo- 
0xvtIxv ëTTtiëi^xfftxi ßovxofupoc , nbi Cobetos probavit quod 
Eiesslingios correxit ëTiiëî^xt, Sed ohe, iam satis est! ter- 
centos insero. 

I 3 p. 12: ^ëp) xéXëOÊç ypi0a rijc Tëpt^x¥ëçxT}jç, Dionysius 
scripsit praefationem aut certe se scripsisse simulât ante reliqua 
omnia. Hinc habemns c. 1 p. 2: rtiv ifiTTëtpixw ixxßw tûv 
ypx^^vofiivav, C. 5 p. 15: iv Txuriß itiXava rjjl ypot^i. Ibid. 
xTri rSjç fiërà rxùrviv àp^ifiëvoç ivxypx^ç i0fiy tj ffofixt. C. 8 
p. 24: )f Içoplx vëp) Toioùroiv yëvtfVërxt TpxyfAxruv, Unde con- 
sequitur rescribendum esse: vsp) xôxeaç ypi\pu rij^ Tspi^xvë- 
çxTijq. Vide etiam futura yfvj}«T«i et Tëv^ëTxt I 8 p. 24. 

I 5 p. 16: «/ îà xTctçxi row xéyov rà iiricptovov. Hic haereo. 
Nulla urbs, inquit, viros domi praestantiores quam Boma tulit, 
nulla militiae, ëi i^ xTriçxt rov xiyov ri ivl^êovov. In Codi- 
cibus parum est praesidii: Chisianus W ii habet, Stephanus 
coniecit ëJyë , quo non multum proficimus. Scripserim equidem : 
ëï ii .... àviça rov xéyov ri èwicptovov, quibus verbis inter- 



DIONYSIUS HALIOARNASBBNßlß. 317 

pellat se ipsum: hinc recte sequitur: îx^^ 7^P ^' **' Tomrov 
*i ruv Trapaié^cûv sea) uavßutcuv iiro^x^^^^* 

I 5 p. 16. Nulla est Graeca de initiis rerum Romanamm 
historia^ on f^ij xeCpxXatûiéiç iyrtTOfAa) wivv ßpaxeTctt, Inseram: 
i'X'tTOf^i (jfiévctt). Idem vitium Stephanus sanavit I 8 p. 23. 

I. 15 p. 41. Gutiliae lacus est in quo fluctuât insula, sicuti 
Plinlus scribit H. N. Ill 12, cui lacui hodie nomen est La^o 
Contigliano. Describit autem Dionysius his verbis usus: rxvT^v 
(Tfiv Xlfivifiv) Ixo^^^^ ''"' ttowpewiç Upàv rviq Nlxtfç ol iTTtxdptot 
vofci^ovfft xx) vepielp^otvTiç xuxAqj ciptfActat tov ßviiiyx r$ vißaTt 
'jTêXi^ëiv iß »TOV ^uXiTTOuatv. Plane non perspicio quomodo 
infulae homines avicularum instar arcere potuerint; hinc cor- 
correxeram çxupûfixŒi Mnem, 1893 p. 352; sed quatuordecim 
annis ante, quod nunc demum comperi, eodem modo Diony- 
sium sanaverat Petrus lacobus Smit in dissertatione Academica, 
Non intelligo cur anno 1885 lacobius tam evidentem correction 
nem ne memoraverit quidem, quum tamen in praefatione Smitii 
mentionem faciat. Nempe cognovit quatuor dissertationes Aca- 
demicas Batavas: ex his hand raro utitur in adnotatione critica 
observationibus Garreri et Reudleri. Smitium non inspexisse 
videtur et certo certius numquam vidit eum qui in eo numéro 
quartus est, Schwartzium dico, qui fragmenta collegit non 
huius Dionysii sed ÄeUi Dionysii, cuius lexicon rhetoricum 
Photius et per Photium Suidas partim certe ab interitu serva- 
verunt. Sed illuc redeo. Noli mirari confundi vocabula çxupôç , 
çavpufi», çôfix, çpxTsvfia, çpâfix' praeter exempla quae illic 
attuli, vide çxvpdpLXTX et çpufixTx confusa apud Polyaenum 
Vm 23. 9 : yg0ùpxç hxKêJcoptfiivijç , tx pt,h çpifixTx vtinjyiT» 
Bxoi^^ç 9 Txç Y ivxvGù ioxlixç xCp^ptifiivxç , ubi vel puer emen- 
dabit çxvpdfixTX. Sunt omnes illae corruptelae repetendae 
ab noto compendio, quo çxvpiç iam antiquitus scribi solebat. 
XrxvpûfAXTx praeterea Dionysius appellavit I 26 p. 70 et VIII 
67 p. 1668. Est autem toto coelo diversum quod Strabo tra- 
didit Y. 3: tx Iv KuTt^lxtç ^vxpà vixTx, icp" av xx) ttIvov^i 
xai iyxxôl^ovTêç ùspxvsiiouvi vivouç, Ceterum lacum illi non 
ißxTov servabant, sed i^pe^ßxTOv, 



I 17 p. 45: Rëlxyzz T mz/tt^z seil P»7apg3£ se 'Ap«jBr«Ç 

r-iiUxxi xzrx z: ry^yaiz ulàâ^^^ S^z«£mi!aAai es: fêrûcuh 
zxi fi»epKi*r Tii*:iL.iî nm »p-î iLÎie ion *jod IKoaydimi 
«EiuL^iiocni jLsî *■: pr*ep:>£::ijci5 «xri fusse comi^ocia âmil- 
lriL& - cxi«r »r'aro in^^rÎTiin sir.-* renigii j«k2K«- Telnti I 20 
p. 52: TSiCj;ù>:ii legitnr pro Kzr^rnc&xiicsr . rf. Cobeî. p. 24. 
Id*m Oiwrro^. p, 36 delevi: »«:' I 27 p. 72: Wà^i; ri; Iri 
zxt zzr xyrb /»F r^jir. I:em I 46 p. 115: sjù rx y^pxià 
^ipLXTx^ olim eiebft:Tir w sxr.sTY^xii- Daiique II 6 p. 249: 
iur/i^^ Kxi xxTx rir» iuk» nAixIxw^ Ambrosuf coonmctioiiein 
eipalii et nbiqae krg» esi uJium copia. Hoc semper fîigit 
lacobiom. Tebin IT 30 p. 717. 

I 20 p. 53. Exemple ponit Dionysius roeibulonim , quae 
Oiim a fronte Aeolicam literam hatuenmt: nkhn^ w'is nitKsç, 
rxiip, Kx't Ts)JJt rssxvTx, Ita lacobios edidii cum codice Urbî- 
nate , nam in Chisiano rxvtip est : nec lamen opus est œtendere 
nnmqnam haec Tocabnla habnisèe digamma. Qoam est mimm 
anno demum 1894 Leeawenium ridisse Enckind. didion. epic. 
p. 131 scribendum esse fxpny\ Qoid potest esse eridentios? 

1 28 p. 73. Sont dtiae gentes, Lydi et Torebi; qnarnm 
senno, nt scribit Xanthos, ikiyzv Txpx^ipëtf «iù »t^ Iri o-iA- 
?.ov7ty iXXijkovi :iifixrx sùx oxiyxj smfi ''Ixyë^ xx) Soifiiitç. 
Grayem comiptelam multi tollere conati stmt, nno excepto 
MeutznerOy qui illnd vtXXcîfVtv nescio qoibas argatiis défendit. 
Bitschelius antem coniecit irvXâvtVj Beiskius ^ifXffi/o-iy àkkixeifç 
il; pyifAxrx , Sintenisins ifAsXcyoûviv âAAif Ac/? , Meinekins ^mov^iv 
i?,xiix,Gtç , lacobina vw^iou^tv. Cobetns p. 26, postqnam adscripsit 
Heinekianum inventum, quod lacobins neglexit, de emendatione 
desperasse videtur, com ne de sententia quidem constet. „Nam''^ 
inquity „si utrinsqne gentis lingua pantm diêcrepai, stultum 
est addere non pauca vocabula eos communia habere." Esto 
boc; tarnen quaesivi quid tandem sub illo viKXcûvty lateret, 
nam facile nobis persuademus coniecturas quotquot hucusque 
prolatae sint, stare non posse. Equidem incidi in ^uviàviv 
dK>.iiXay, vel, si hoc mavis , lonice ^uvtiî^iv. Cf. 1 35 p. 90. 



DIONTBIUB HALICARNABSBNBIB. 319 

I 34 p. 86 bis. NonnuUi eorum qui Herculem comitabantur, 
perdomita Hispania per Italiam in Graeciam redeuntes ülic 
remanserunt TrapctiTijffXfisvoi tv^ç tt poty fiotr slaq i^etijvait. Si 
dixero me corrigere velle: rîjç çpctrtlctç dcpêôijvat, etiamsi 
digitum intenderim in ea quae seq. pag. inveniuntur: i^eviv 
rijç çpxTêlaç ah^trifjtevov, multi tarnen fortasse refragabuntur, 
quum nimis violentam esse correctionem contendant. Sed quam 
est utile in tempore meminisse si qua forte literarum confusio 
etiam alibi inveniatur. Apud Platonem autem in Theage p. 129 D 
itidem çpxnlx et TTpayfianl» confusa fuerunt et vide praeterea 
Bastium ad Greg. Cor. p. 931. 

I 34 p. 87 bis: ifiifitxTo ii Tt x») Tpaixhy aùroTç. Legam: 
iviftifiiKTo, quemadmodum est I 60 p. 153: oTg xa) Tpoiixév 
rt ißfiifitxTXi. Hoc habet Dionysius supra ceteros plerosque 
omnes: eadem semper enunciat modo eodem. 

I 34 p. 87 bis: wiv si rt xctfiartiph vi r^ frXiyifi àxUfAfvov 
jjv. Non est dubium quin multi ex flerculis comitibus longinquo 
itinera et immensis laboribus fracti fuerint; hinc corrigam: 
täv Tl. Eadem correctio etiam magis necessaria est I 46 p. 116, 
ubi Aeneas secum absportasse dicitur râv ixxm il rt vXehow 

I 37 p. 92. Etiam Dionysio Italia est la bella, digna quam 
laudibus in coelum efferat. Uolaç fiiv yap, exclamât, Xilirsron 
fftro^ipou fiii ^orxfioîç ixxà toîç oùpavlotç vixvtv ipiofiiviiç 
rà xctXovfAêvx KxfiTravûv vtila; xrê. Ipsa praestantia duorum 
Codicum, Chisiani et Urbinatis, fecit ut post annum 1860 in 
oblivionem abiret vulgata scriptura ipiéfievx, quae yerissima 
est. Dionysius Campaniam Aegypto anteponit, quam Nilus 
irrigat. 

I. 38 p. 97. Hic haereo et mirificus error est, credo, ipsius 
Dionysii. Narrât de festo quodam, quod peragebant f^txphv 
uçspov ixptvîiç îffrjfisptxç h fitiv) MxTcp rotlç xxXov(Aiyaiç eïioïç. 
Itane fAixph uçTtpovl Intervallum est dierum LV et solstitium 
iam propius instat. 



320 IHOKTBirB HALICAIUI 

I 39 p. 98. Cobetos mnltis locis oetendit pro pnepositioDe 
Tip) reponendum esse ùrip et notnm est eas Toeulas perpetoo 
Bolere eonfandi. Sed praeterea Bciendum est, quod argamentnni 
Cobetns, si bene memini, non attigit, Dionysinm sexoenties 
praepositionem ûrép osurpare, nbi mnlto satins fmseet Tip) 
ponere. Panca qnaedam exempla dabo. Eo loco qnem snpra 
indicabam: rûv uxip rod ixiptopog Xtyofihttw, YI 92 p. 1254: 
vvip ov irpinpoy l^ify. YII. 40 p. 1399: ri Tpiyfimrtt ixip 
ay ?J^ofi£Pf qnamqnam praecedit Tsp) TitkixeÔTtn xiytn et YU 
39 p. 1398: icspi iv Sjxouffty ixàXêvw xtyM. VIT 41 p. 1400: 
ÙTip Sfv }JyoiA€v et mox Tsp) sä¥ ovx ih) véfici. YII 46 p. 1413: 
yirip ay iyexxXcvyro. VII 47 p. 1416: Appii Clandii yvépui 
est vTip ray Tpoç roy iijpLOv haXv^iOiy. X 11 p. 2010: rifv 
ÙTsp ray fmyuofüyay ^^Ttiffiy. Ex qnibns exemplis, qnae nuUo 
negotio angeri possunt, hoc qnoqne apparet hnnc abnsnm non 
esse repetendum ab horrore hiatns^ quern Dionysins non nimis 
sednlo vitavit etiani Benselero indice. Alia, qnod minime mimm, 
corrigenda sunt; veluti V 65 p. 1002 Toxifiovç appellat rspl 
riiç nyff^oylxç, qood dictnm oportuit irip. Contra VI 75 
p. 1213: vt\p iyipxToitvfiov xa) KxravxaCp^ç rûv riXêuy, 
praestat Ttpl. Itidem considerandns locns est VI 40 p. 1130: 
S ii fMi ioK€JTê St) Tràyruy ùvoTTêtiêty, toxn où itxaimç ay 
uTTOTTTtuotTi KO.) V 6 p) ifAOu. Scd in talibus componendis vix 
devoro taedinm. 

I 39 p. 98 : xêXeuffêiU ahy roîç itxoiç xoù riç ßovc âTêXi^ai, 
Itidem minutum est rescribere: iv roîç. 

I 40 p. 102. Arcades cum Evandro omnium primi Herculem 
Caco interfecto deum êySfAitrav. Hoc si fecerunt, errarunt, 
nam quod legitur sup. pag. hafJt,Bl^paQ demum rviy tv^r^y cpùvty 
immortalis fiiturus erat propter virtutem. Itaque venus iudico: 
âvi fia^ XV, 

I 42 p. 108. Offendit in Italia Hercules Oacum ipußvoTc 
X^piotç i^txxùijfisyov, sed quoniam Cacus semper in spelunca 
habitasse traditur, malo: iyxxôiifAêvov. 



DIONTBIÜB UALICARNASBBNBI6. 321 

I 46 p. 116. Omnium postremus Aeneas Troianam arcem 
relinqnit, ivoi^aç ràç ^vyiiaç vùXaç. Hic omnes interprètes 
haeserunt: Urlicbsius corniptum vocabulum delevit, Meinekius 
(pyiyiixç scripsit, Madvigius (pyy«3/x«^, lacobius post Kiess- 
lingiam alio amandavit. Quaero equidem an non probari debeat: 
ràç ^pvylaç vùx»ç ^ coll. I 53 p. 137. 

I 50 p. 126: ôôovviv ^ACPpoilriß Trphç r^ xarotVKsvavtiyri 
îëp^ ôufflcLv, Palam est hic aliquid excidisse et supplendum est 
r$ KarotffKêVAffêivTt (veuç)) Up^, Fecit in insula Zacyntbo 
Aeneas quod ubique facit et templum Veneri dedicavit. 

I 51 p. 130: ffbv aÙT^ rivsç tûv cplXoùv ÙTrifietvctv iv r$ 
çoXcp. Haec vulgata scriptura est, sed Urbinas et Gbisianus 
habent h r^ fflXu, quod Madvigius correxit iv rçu tA$. 
Hanc emendationem lacobius adscribit in margine nec lectionis 
praestantiam agnovisse videtur. Saepe animadverti nuperrimum 
editorem palaeographicae artis non esse peritissimum. 

I 53 p. 136: é/V) 3* oi tov i^ ' Acppoihviq Ahelccv xiyoviri 
xaTxçijvavT« rhv \éxov élç ^Itx}^Ixv ivxxofliffêijifai TriXiv olxxie, 
Pflugkius correxit tov ix>»ov' equidem commendaverim : vh 
çàxov. 

I 54 p. 139. Hoc capite quaeritur cur tam multis locis 
Aeneae ri^oi commonstrentur ; quippe riv (^er" xvêpcâTrav ßiov 
IxXt^ùv ^pciotç ixofffieÎTO xa) fiviif<ûiTuv xxravxeuaîç tcoXXxxV* 
Valde notabile est in Codice Chisiano fipioiç legi. Memoratur 
quidem Uphv Aeneae I 53 p. 134 et vip^ov I 50 p. 127, uti et 
I 64 p. 163, sed erat x^f^^'^^^^ ^^ ßiy* xx) Trep) xùrè iivipx 
çotx^iiv TTeÇvxérx êixç x^tx. Harpocration vocabulum apud 
Lycurgum invenit: secundum eum ^plx eîah oî ri^or $«o-} 
3i riveç XQivértpov fiiv ttxvtxç toùç tx^ouç ovtuç ivo/zx^effôeu , 
xari i^xlpeTov ii tov^; fih iv St^ci tx olxciofuifiarx 
ixoyrxç. Conferantur ad hune locum Hemsterhusius et Yalesius. 

I 56 p. 143. Aeneae audita fuit divina vox quae poUicita 
est vxivh xÙTov xa) fyyàvotç Uivtxi àpx^y y^êylçnv xx\ M 



322 movrars bâuclms: 

TKêTçe9 ZßC9C9 ixùuinuyinvsftiniv ÙTip^Mt. Violstur sjntaxis et, 
à rmn ëTlIburgio vriç^et» gcrîpgeriSy elumbis aententia eTadet. 
Optimum, eredo, remedmm: hiiuiwtnenvoßiniw ÛT^p^iw. Vide 
hoc Toeabnlmn quo opes et fkcultates significantur, spud ipsum 
IMoDTiiuiii T 43 p. 956 et YII 8 p. 1330. Bedit locutio êU 
iLxzfig9 iKfinxÙPsiif xM*^ VI 83 p. 1231. 

I 71 p. 178: Tikivnisau T oiroç h iutx$ 'jratpk rorafi^ 
yniftAvfß xtyirai, Malim: h f£ix9 iroLpoLTormßl^. 

1 72 p. 181 : TOLÎmiv ii Xiyn rcûç ixxstç Tpaio'i rapaxëXeu- 
VAfUwnv KOtfi fUT* AvTÔP ifATpijffmt ri vxi^ ßapuvoßiviiv 
rf s-Aiyy. Scripsissem equidem: ßxpvvofiivav. 

1 73 p. 184: é« votXaiSn xeyuv tiutçiç n TOLpotXaßav 
ivtypa:if€}f. Commodior script ura: liutçiç nç a TmpiXaßtv 
iyiypa^tv, 

I 75 p. 191: Tolç Ire^iw oU sKOLÇOt »ari^x^^ ^^ ^PXi^* 
Hiccine poterit uUo modo probari pluralis numerus? Cf. Cobet. 
Obêerv. p. 39. Sed est fortasse quaedam ipsius Diouysii Incuria; 
veluti in 7 p. 420 non minus absonum est: ixiripci hêXfyorro. 

I 78 p. 197: ixetiii riiv viaov ai yvvotlxêç aTipptiTOV ivipa- 
TOiç ^TtûvTo êhat. Non probo Kayserum qui àvipiviv correxit, 
nam requiro emendationis &cilitatem et sponte sese mihi obtulit 
àiréppvirov ixxoiç. Poterit etiam quis cogitare de: àirépp^rov 
xvTolç, i. e. medicis quos ad puellam miserat rex Amulius. 
Sic II 4 p. 244: a^ioç ùv* ivtpàvay xptêeiç Cobetus Observ. 
p. 40 correxit: ut* xùrâv. Malo tamen: rolç &\Xotç, quoniam 
continuo sequitur reginam yuvatxtlqt rsKiiipvft rh d^aviç toîç 
iXXoiç ivevpeîv, 

I 78 p. 199: Tfiv yvéfAviv toû ßaviXiuc ifiaêov oî o'vvêipot 
âTTccpaiTiircf) rp Ipyfß xp^f^^^^^' Lege: xP^f^^^ou. Quis um- 
quam vidit yvifi^v èpy^ XP^I^^^^^^ 

I 79 p. 201. De fiscella sermo fit in qua gemini expositi: 




DIONT6IT7B HALIOARNABBBNBtB. 323 

rod pelSpov kxt» fiifcpov iirox^povyroç ix t«v Ttp) Iö';^j«t« 
Xlêov TTpowTaldSi TTspirpavsTffa iKßiXXti rà ßpi^tf, Gorrigo: ix 
TÜv T«p/£0';^«T«v. Vocabulum Dioaysius ab Herodoto V 101 
mutuatas est. 

I 79 p. 202. Gonspiciunt pastores lupam uaTrep riKvx TTipti- 
Tovaav, T« ii ug (A^Tpic i^ex^f^^^** Suppleverim: S^Trep (/xif- 
ripat) riKV», 

I 81 p. 211. Numitor ßornuli rou ffcifixrog rifv tù^pi^eiav 
iiciêxùfix^ev. Nitnis tenuis ea laus est et rescribam: r^v ix- 
7rplvei»y, Habebat adulescens iroXv rd ß»ffi\tKev. 

I 82 p. 213. Fostquam Numitor Eemum agnovit^ mittit 
certüm quendam hominem, qui Bomulum arcessat: TrifiTreral 
riç i^€vpsis)ç oç iiiK€i virfiperilitraiv. Falam est aliquid ex- 
cidisse: hiac Beiskius supplevit: oç (rpoêùfiuç Koti tiçuç) èUKst, 
Meinekius autem hiatuum minime fugitans: (iv) ù'jriipeTiivetv. 
Verum hoc misso, quid significat è^evpeêelçl Gravis, utiarbitror, 
latet corruptela et reposuerim: vifiTrsTxl riç i^e^eùtepoç. 
Dionysius appellavit ro i^e^eueepixiv (pDAq^ libertinos lY 22 
p. 692. 

I 85 p. 223: rd x^pl^v ivêx ifJt^eX^op lipvvstv r^v t^A/v où rh 
aùrh ifiptlro iKXTepog. Malim sane: ^pi^ro. Similiter IV 10 
p. 661: 7)iç ßov^yjc ov xvr^ ^poiapelro vapayoùfftiç M rà 
^pdyfixTx^ verlor scriptura videtur Trpo^p^ro, Itidem IV 65 
p. 799 Lucretia coacta fuit ^epuhîv xùrbv & ^po^ipsîro 3/«- 
'xpa^cifAevov, commendo Trpo^ptiro et cum Beiskio it»' 
TpeùTrifievov, Magis etiam necessaria eadem correctio est 
V 60 p. 990: iir* êKtlvcp tJjiv i^ouvlctv iTrolijtrav «t«vt« irpirrav 
öV« ^rpo^psÏTO. Contra plusquamperfectum displicet III 47 
p. 539. 

II 1 p. 235. DicuntuT Oenotri nomen habere iv' Oïvûrpov* 
contra I 13 p. 35 Olvurpoç est à0* oS Olvurpot nomen habent. 
Hic quaeritur utrum praepositio ivi se rectius habeat an sttL 
GoUegi ex Dionysio aliquammultos locos ut viderem numqoid 



324 DIONTBIÜB HALICABNAB6BNBIB. 

inter M et ixé interesset et comperi personas plernmqae dici 
âri Tivoç, loca yero iirl rivoç nomen habere. Pauci fortasse 
loci refragarentnr, nisi duo essent capita I 72 et 73, in qnibus 
octies adeo invenitur ciiré, ubi exspectabam ivL Geternm ratio 
satis constat: ïlevxiTioi sunt dxi ïleyxêTioy I 11 p. 32 et I 13 
p. 35, Aufcioytç âxh Avxiovoç I 12 p. 33, 'Ir^A^} i^r* ^IrxXov 
I 12 p. 34, ixb ZtX€}iod ot ivêpaxot xcù if vîjvoç I 22 p. 57, 
Tuppifvo) âirh Tvppnvov I 27 p. 70, cet. Contra Aùvévtoç xéxvoç 
M T&v Aùaévuw I 11 p. 32, Tpivaxplct iiri rod ^x^îf^^'^oç I 22 
p. 57, nxXxTiov stt} ïli/iXavTOç l 32 p. 83, "Ira^ix M rod 
Tccùpoy l 35 p. 90, Mons Caelius iTt Katxlov II 36 p. 3 13, to 
^povptov iir) Tou iroraiMÛ Kpeßipa , IX 5 p. 1781, alibi. Nec 
mimm bas praepositiones alibi hand ita raro confhsas fuisse; 
jplerumque tarnen discrimen obtinet quod dixi. Rem ulterius 
indagabunt quibus maius est otium. 

Il 18 p. 272: (Tu^poaùviiv rs kcù hxxiovùvfiv. Est sententia 
paulo longior quam quae hic describatur, sed quod praecedit: 
r^y irxpx tùv ôeûv evvoixy et quod sequitur r^v sùixifiovixv et 
r^y ysvvxiÔT^Tx^ luculenter ostendunt articulum abesse non 
posse et legendum Qsse: (r^v) (ruÇpoavvijy. Sexcenties vidi apud 
Dionysium articuluna ab librariis perperam omissum esse, sed 
semel hoc dixisse satis habeo. Alibi maie insertus fuit, veluti 
VI 73 p. 1206: tx (pxvepurxrx et VI 80 p. 1223: rèv xviçiov. 

II 19 p. 276 : vêpixyovfftv iyx r^y iréXiv ovrot fitiTpxyvpToùyrec, 
Est operae pretium de hoc loco paulo diligentius exponere. 
Laudat Dionysius Romanos quod nuUas norunt ôeo^opiiffeiç , non 
xopußxvrtxfffMijc , non x^^upfAOÙç , non ßxxx^lxc xx) TsXêTxç 
xvoppfiTovç, cetera id genus. Imprimis admirabile est, etsi tot 
barbarae gentes Romam confluxerint et peregrinae ceremoniae 
etiam divino iussu receptae sint, quod illa fiunt Romano ritu; 
civitas Tolç éxurîjç xùtx r//xf vofiifAOtç ixßxXotfax rspôpelxv fcu- 
hxfiv, Ëxemplo sunt Megalesia: etenim Magnae Matri ùvvixq 
xx) xyivxç iyoxiviv xvx irxv Itoç ol çpxr^yo) xxrà roùç 'Pu- 
fixluv véfAOVç , ïepxTxt 3* xùt^ç xviip ^pv^ xx) yvyii ^puylx xai 
vepiiyovviy xvx t^v Tréxiy ouroi fJLfirpxyupTorJvrsç, Despicatis- 
simum sacerdotum genus optime novimus ex Apuleio et ex 



DIONTBIUB HALI0ARNA8SBKBIS. 326 

Luciani Âsino. üterque circiimforanea mendicabula iisdem colo- 
libus depinxit. Erant , ut Apuleius perhibet , de triviali popula- 
rimn &ece qui per plateas cymbalis et crotalis personantes 
Deamque Syriam circamferentes mendicare compellebant et 
stipes aeneas, immo yero et argenteas, multis certatim offe- 
rentibus, sinn recipiebant patiilo. Âpud Lucianum describitur 
senex tuv t^ia êeiv r^v Zuplav e}ç rkç KUfictç xa) rob^ âypoùç 
Tepi0epévTuv xa) t^v êsbv ivairàïv àyayKat^évrm. Dicebatur hoc 
ayelpeiv et Treptayelpttv, a quo aliqnantulum differt medium 
iyelpsaêai et irepia^elpeaêxt , nam sacerdotes qui Deae suae sti- 
pem petunt àyeipovvi et irepiayêlpouvi • qui autem sibi munuscula 
petunt mendici iyelpovrcti et vspixyelpovrai, Itidem medium ver- 
bum, uti aequum fuit, in usu fuit de iis quos palma nobilis 
ad decs evexerat. Platonis librorum de Republica ultima verba 
sunt : hx .... iiniixv rx xùXx xùrîjç xofit^cùfisêx , aaTTsp ol 
pixti^ipot ^eptxyeipifiivoi , xx) ivêxie xx) h rfj ;^/A/irf / leopelef , 
iZ TpxTTCùfiev. Est de eo loco perdocta Boethi adnotatio apud 
Photium in voce, quam cognoscere pretium est, quum nos 
hodie non nisi ambubaias et balatrones et funambulos noverimus 
T€pixy€ipofiiyovç. Itaque Boethus scribit: a^TTip oî vtxyt^épot leepiX' 
yeipéfiswt xêXfiTxl' UoXiTslxç i M Ti^si, xiyerxi yxp on ri 
fAiV i^xpx^Ç »6^» ^povTlêiffxv roîç xymil^ofiêvoiç ^ %y rpéTrov xx) 
"Ofmpoç xx) xXXoi iroi^rx) Içopovtnv iTre) 3' fip^xyro x^P^^ xiXav 
dyavl^sffêxt , toù^ vixvi^xvrxç ol fiiv xxrx (ptXlxv ij ffuyyivetxv 
Trpovvixoynç ç£0xvotç iviiouv râv 2* £aA»v ol ßiv viviyyvç xx- 
tviftêvoi xx) Treptowixî^ovréç vXiovoç x^tx iTrerlêêaxv' ol ii voppoù- 
ripa xyêeai xx) 0uAAo/ç ißxXXoy TrspiBpxofiivouq * ùç xx) yïty rolç 
lici^xyûç iyayivxfiiyoïç iirtßx^Xouat irerxvovç xx) ^iyxç , ol ii 
XtTÛyxç, *£« TovTOu fftiytfûsç iyhero xvxXtfi Trepivopiuoßiyouc robç 
âêXvirxç TTipixyilpëiy xx) Xxfißxyeiy tx iiiôfisyx, xri. Profecit 
Boethus ex Eratosthene, cuius doctrinam servavit Scholiasta ad 
Euripidis Hecubam vs. 569, ubi poeta narrât de Polyxena, 
cuius cadaver 0ôx^oiç ißxXXoy* tovto vxpx rohç ;i^prfvöü^. 'Ep«- 
roaêiyfiç yxp Tip) tÇ^ (pvhXoßoXlxc (p>jer)v âç txXxi X^P^^ it\oùy 
âyuvl^ofiiyay râv àytpuirciy r$ yixii^xyTi xxêx^ep ipxyov sU^i- 
povnç tpptTTToy Tuy êêXTÛv 2tov sxxçoç ijùirépet. ol fiiv ouv ißTro- 
ptvéfisvoi iii^opx iûpx, TÛy ii Xoivây ol fih iyyvç xxHfiivot 
çê^xyovç iTTSTiûeffxVf ol Y iyaripu Tovê* STnp Jiy Xoiiféy, IßxXXov 

22 



326 DIOKTBIÜB HALI0ARNAS8BNBIB. 

ToT^ ivtavi Kx) ^vXKoiç xcù vvv iîr) rolç iTTi^ctvâç. iycovt^Ofiivoiç 
xpoßixxovvi ;^/t£v«ç, viTivovç^ ;^/T«v/o'iwyç , xpmniatç' 3/à iM 
^ùvifêiç ifv xÙKKtf) TTspivoçovyrccç iydpnv tx iiiifiêvx , kts. Est 
etiam alius Platonis locus non minus luculentus, Bep. Il p. 381, 
ubi vetat ne quis poeta /xif3* iv rpxytfiilxtç ß^i* iv rolç Toivt- 
ßxvtv ihx^iß "Hpxv ijX}^iufiiv}iv àç Upnxv ày slpowxv 

^Ivxxov ^Apyslov ^OTXfioû vxiah ßioiipoic. 
Ëtiam pauperum pueris solemne erat yerno tempore tI ^spix- 
yêipiviai. Bhodii hoc appellabant ;^5A/Soy/^«/y, apud Athenaeum 
Vni p. 360, cuius loci quantum commemini nuper Gelderus 
immemor fuit in docto libro de Rebus Bhodiorum. Cantilena erat: 

xxXxç Spxç xyoDvx 

KxXohç ivixvrouç, 
et quae sequuntur. Nihil erat admodum cur quis lepidis pueris 
succenseret nec dissimiles mores sunt, qui in his terris etiam 
ad nostram aetatem perdurarunt; sed propudiosos illos sacerdotes 
Romani vehementer perosi erant. Veluti quod scribit Dionysius, 
egregie confirmatur Plutarchi testimonio in vita Marii c. 17: 
x^Iksto Kxt BxTXKijç Ik ïliWivovyTOç i rijç MsyxXifç M^rpbç 
Upehç XTTxyyixXav ùç ^ êêhç ix tûv xvxxTépuv xùrâv ê^êiy^xTO 
vlxifv xx) xpxToq iTOXifAOv *Pufixlotç ÙTTxp^eiv, Tijç ii auyxXiJTOu 
Trpoaiefiiv^ç xx) rf iê^ vxhv iirtvlxiov îipytFxaixi \l/ii0tffXfAiviiç , 
riv BxTixifv elç rhv iij/ÂOV TtpoeXÔivTx xx) râ^ùr^ ßovXefAivov si- 
TTsîv ixdùhutre iijfixpxciv AvXoç UofjtTDÏioç ^ xyvpTtjv xvoxxKôùv xx) 
TTpoç vßpiv xTreXxôvuv tov ßiifjLXToc. Hinc facile intellectu est 
quanta cum indignatione homines spectaverint Ptolemaeum il- 
ium, ad quem venit Spartanorum rex Cleomenes, Plut, in vita 
c. 33 : h yxp ßxaiXsbc ovraç iti^txpro r^v ^v;^^v ÙTrh yvvxixàv 
xx) vircûv, Sç€ , ÔTrire vii0oi (jlxXiçx xx) aTrouixtérxTOç xùtoû 
yivoiTO, TtXeTxç rsXeîv xx) rufiTrxvov ixoov iv rolç ßxciXetoiq 
ày il PB IV. Sed haec iam plus quam satis sunt et alia multa 
invenies apud Ruhnkenium ad Tim. p. 10 et p. 216, uti et 
apud Cobetum Mnem. 1860 p. 431 et 1862 p. 387 et iv t$ 
'Ep/xg \oylcfi p. 473. Quodsi autem addidero apud Photium in 
unico Godice Galeano legi: vtxif0épot vsptxyéfievot, certatim 
autem ab omnibus correctum fuisse tts ptxy êipéfAsvoi, vix 
quisquam hisce perleclis dubitabit quin apud Dionysium itidem 



DIONYßlüB HALICARNABSENSIS. 327 

rescribendum sit: irspioty slpovv iv iv» t^v véxiv ourot fAvirp»- 
yuprovvTBç pro T€ p lâyovffiv. 

Cum hoc verbo i^êlpêiv coniunctum est substantivuni uomen 
àyupfjtJç, nam ita scribitur eo Dionysii loco a quo tota haec 
disputatio profecta est , in Codice Urbinate , non iyepfiéç. Itidem 
sunt ffwayvpfio) rpoCpyjg in Excerptis Escorialensibus Dionysii XII 
p. 171. 13 Ksl. Etiam Plato Politic, p. 272 C vvvayvpfAOv 0po- 
viivsuç appellavit et avvayvprbv yiap hegg, VIII p. 845 E. Hinc 
fortasse elui poterit mendum quod Cobetus neglexit tollere, 
quum agebat de loco dementis Âlexandrini qui legitur Paedag. 
II 8 p. 212: iv ii rolç iyâvi irpârov ^ r«v »ÛXm iéaiç iv, 
isvrepov ii i i^ay epfAO^ , rplrov vt ^uXXoßokl» ^ ts\€vt»7ov 
i çicpavoç , iiriio(nv Xctßouv^c êU rpu^^v rîjç 'E^Xiioç fiera 
rà MfiiiKci, In omnibus Codicibus inventum erat iveyspfjLÔç ^ 
quod Ferrari us emendavit ut fieret iirotyspfiiç, Cobetus studuit 
ostendere yocabulum alibi nusquam lectum scribeudum esse 
7rêpi»yap(d,6ç' mihi necessaria forma videtur ^spixyupfiec , ut 
triplex fuerit in uno vocabulo vitium. 

Ceterum hic notandae sunt duae mirificae correctiones Mad- 
vîgii in Adversariiê I p. 713. Duo sunt loci apud Diogenem 
Laertium IV 16 et VII 12. Priore loco docemur Polemonem 
adeo fuisse ixéxxçov uçe koù ^epi^ipetv ipyùpiov Trphç rkç 
IroifJLOuç Xvviiç TÛv ifnêufAiûv alter locus de Zenone est: Tronj^ctç 
li TTore xoîXov iiTli^fAOt rtß XfiKÙtcfi tts pii^spe vifiiff/ia , Xùaiv 
IroifAoy tS)v ivxyxxiuv Iv l%oi KpxTifç i iilâaxaXoç. Dixeris 
neque hune usum verbi Trept^ipetv obscurum esse et alterum 
locum altero egregie confirmari. Stultae fabellae sunto; sed 
probe intelligimus quid Diogenes dicat. Madvigius tarnen ver- 
bum Treptayelpeiv , reposuit , quod vere ut dicam , nec coelum 
Dec terram tangit. 

II 20 p. 247. Sunt Qraecorum fivêot Tap»x»ç t^xipoùfitvoi 
^\iX^Ç ^^ i^lfAott» K») ii^aç Kctêaipouvreç oùx vyiêU. Est 
yerbum Kaêxlpetv, quod duplici modo cum quarto casu construi- 
tur^ nam tum ipsum corpus xxicclpofisv dum sordes eliiimus; 
tum luno apud Homerum Xifiara 'irivrot xâèvipiv* est notum 
hoc. Hinc malo ié^xç KxêxlpovTsç oùx ùyielç et noli credere 
banc nimis temerarlam coniecturam esse, nam est ipsa lectio 



n 25 p. 2^5. Mimm es; Iiei:>bîiim cum Uroina^e Codiee 
$v/jB^ in>.yr,»i«e scribcre, qmm cum rdiqnis omnibus Ixm^. 

n 25 p. 290: ^ xirrs> Ixàx^sv» istM^r^fiàTsw ^XAjr^-f 
ic^u9 3» -yrizxßf^f '* ^'? ^»^ fiztUln tis^x yvwi* ^^ très 
lr>ri coD&reodi «unt quoe Cobeîn« correiîî: IT 16 p. 677: v^ 
Çdnxrs» ixxrzsn TsXiTëVfiàrsv «y ^ y y r ^ r f CobeCas: XQhl- 
nvfLX. TI 66 p. 1190: h^ htw ifgrez mni rx^ iXtêçurriuiv 
rîty i^êfMTÎPsty 9ésx9' Cohetus »ss-ffv. Tu 7 p. 1328: ivo ri 
Mxxiçx rsh h àtêfiru^ xxêiçmrxi TskiTevptarsv' Cobetns 
TsktTëùftarx. Ob eandem esn^m eademque open: 11 16 
p. 268: xcXiTê'jput Kfxriçs> àrirTtn TsXirëVfiiraw vràpx^^t 
dele id quod est TsXirevfLxra^. Q 27 p. 294: àTàrrvv 
xpxTiçsit nysvué^ci 9 c ft Si 9, ÎAUï SvIbuTg^iis coiTexit idque laco- 
bina recepu vi ft, et. H 76 p. 401: rh » yij^ tKsvtsw ÀTdrrmv 
ivra TXoùraw iiKxtirxTsw, Kiesslingius delevit rXovTùtv. 
Sic recie legitar V 15 p. 731: fiiytçsç iTxrram àyxw et V 54 
p. 974: TdKêficv xTAwratv ßxpvrxTcv. VI 20 p. 1034: rvpxinfj 
êfipieâv ixirrxiß âyptstrxr^, scribe éiipix, Edidit lacobius cam 
codiee Urbioate I 16 p. 44: iyevc eùiëpo^ eXxrrev tcvto ri- 
êi(jLi¥oi, malo cam reliqais libris «rs?. II 30 p. 301: rpixuv 
avfjLxiyrsi¥ ixtCpxyiçxTGv, recte in Chisiano legitar: rpixcv, 
ßicati recte scribitar III 1 p. 406 : Ip^Gt xxarrxt ßeyxXcxpexi- 
çxTOv indeqae malim III 23 p. 474: xxrr:s¥ xaxov îj%xto¥, 
non XXKÛ9 — itemqae eo loco a quo exorsi samos: xàmoêv 
tKxxtçov xftxpr^ifix, sed panlo post optime scribitar: xfcxp- 
nifi^Tuv yvvxîXêloav xl^x'^* vel fortasse l^;^ara. 

II 26 p. 291. Saepias quam patareris etiam in novissima 
lacobii editione suç cam conianctiro constraitar sine particala 
iv. Observavi locos qai seqaantar: II 26 p. 291; III 7 p. 423; 
in 17 p. 452; m 64 p. 574; IV 4 p. 643; IV 5 p. 646; 
IV 79 p. 827| V 8 p. 862; V 9 p. 863; V 42 p. 941; VI 62 
p. 1180; Vn 3 p. 1315; VH 8 p. 1328; VH 9 p. 1333; 
VIII 2 p. 1507; Vm 41 p. 1602; VEI 47 p. 1614; Vm 75 



DIONTSIUB HALICARNABBBNBIB. 329 

p. 1692; IX 2 p. 1742; X 18 p. 2035; XI 13 p. 2163; XI 
32 p. 2240. Plerumque &v particula sic simpliciter inserenda 
est; interdum optatiyo vel etiam indicativo opus est, veluti 

IV 79 p. 827, Ym 35 p. 1586 vel X 1 p. 1984. Rarius fit 
Tit iv perperam optativo additum sit, sicuti V 13 p. 874, VII 1 
p. 1309 vel II 28 p. 298. Multo turpius est, sicubi rivc pro 
euç legitur: Cobetns quatuor locos correxit I 33 p. 86; I 38 
95; I 69 p. 174 et V 44 p. 945; enotavi praeterea VI 68 
p. 1194. Longe vero turpissimum quod lacobius baud raro, 
ubi eaç recte legebatur, soloecum rioûç per malesanam coniec- 
turam in textum intulit; fecit hoc I 55 p. 141; 11 46 p. 332; 
II 54 p. 351; IV 46 p. 757; IV 57 p. 778; V 33 p. 918; 

V 44 p. 945; V 70 p. 1015; VI 1 p. 1037; VI 14 p. 1071; 

VI 68 p. 1195; VIII 20 p. 1546 et VIII 64 p. 1651. Nimirum 
hiatus horror eum adegit ad id quod absurdum est indeque 
Vn 48 p. 1418 coniecit quidem riaç , sed quum forte conso- 
nans litera praecederet, non opus habuit suum inventum textui 
obtrudere. Verum quis nescit hiatuum omne genus apud Dio- 
nysium crebro inveniri eoque minus offensionis est in sac, 
etiamsi vocalis litera praecedat, quum inter utrumque vocabu- 
lum necessario interpungatur vel certe vox aliquantulum sub- 
sistât. 

n 28 p. 296: êî il fmiiv êU rh kuXv^ov, Simili modo Diony- 
sius saepe loquitur et formulam adamasse videtur; enotavi certe 
locos plus quam triginta. Sed baud raro factum est ut praesens 
pro futuro irreperet, licet optio numquam ambigua possit esse. 
Sunt eiusmodi correctiones apud Dionysium etiam evidentiores 
quam apud plerosque alios, quum semper eadem eodem modo 
dicere amet. Legitur HI 28 p. 495: oùiiv av ri jcwADov jJv, 
Bed vide futurum II 67 p. 369: oiHh fjv ri xu/^vcov, quae 
verba recurrunt V 61 p. 993; IX 9 p. 1760: ßnih lu rb 
xu^^vffov içw IX 14 p. 1775: ouih £y rd xa^vffov viv âyrokhêAi, 
Hinc itidem parata medicina III 6 p. 419, ubi eadem verba 
leguntur, quae modo habebamus HI 28 p. 495. Legitur VI 19 
p. 1082: oùiiv hiaôat rà kuXûov, sed vide futurum II 72 
p. 373 et X 28 p. 2064: est hoc Dionysio in deliciis, qui 
itidem scripsit IV 83 p. 836: où ^eßoc i xxSi^oûv hai. Non 



330 DIONTBIÜB HALICARNA6SBNSIB. 

aliter iudicandum de VI 71 p. 1200: oùiiv In ri xuXvév içtv 
et VI 72 p. 1205: oùiiv Icp^trev sJvai ri kuXvov. Legitur VIII 
25 p. 1558: r/ ovv kuXùsi ag iiroXutߧh\ sed in interrogatione 
Diouysius futunim habet VI 86 p. 1239: t/ xaAiîaé/ iiroxitrêxi 
T^v vé\iv; VI 78 p. 1219: ri xu/^vvet ifcvpaêijvai t«Dt«; VIE 8 
p. 1520: t/ KOiXitru ivoçvivxi] Exstat X 11 p. 2011: t/ o5v ri 
KuXvov U»i et XI 5 p. 2170: t/ ri xoùXvoy Iç«/; sed verior 
scriptura est XV p. 211.13 Ksi. : r) S^ xeù ri xuKvffov Içxi. 
Invenio XI 20 p. 2205: ri xaXuov oviiv èyivero tiav ipx^^ 
xvpaêîjvai, sed Wde futurum in simili locutione II 67 p. 379, 
quem locum supra exscripsi et VII 51 p. 1425: t/ ^ip iv ri 
xuXvvov ijv; Confer praeterea XI 35 p. 2246: oùiiv îçxt ri 
xuXvov rà aura TaêeTv, sed recte futurum usurpatum videbis 
Il 72 p. 393 et X 28 p. 2064. Denique, nam lectoris satietati 
occurrendum est in re perquam levi, VII 58 p. 1446: (Atiih 
ha ri xa}^uov, praefero futurum quod in eadem ilia locutione 
recte usurpatum est IX 9 p. 1760. Sentit mecum Reudlerus in 
dissert. acad. p. 26. 

II 32 p. 304. Caeninates aliique populi Sabinis belli princi- 
patum deferunt: ixelvovg ï}Ç/ovv riiv iiysfiovlxv rod voXifAOu Trctpx- 
Xaßelv .... XP^f^^^^ 7rXe7çov ivvxfd.ivovç xpx^^v ^^ i^tovvrxç rûv 
TTX^vioxàpo^y ^») oùx ixix^^* ^^^ iXXav Teptußptffßivoyc. Bedit 
nota compendiorum confusio et corrige: ùç oùx iAi;^/ç«. 

Il 34 p. 306. Duabus urbibus devictis redit Komulus in 
urbem iyuv axuA^i rs iiri rwv veTrruxiruv xcirà riiv fiix^^ ^^^ 
ixpoêlvia Xa^ùpodv êeoîg xat voXXxç oifA» roùroiç êualaç êirotij' 
ffxro. Pompa describitur indeque continuo sequitur: reXturxîog 
3i rîjç TTOfjt'jrijç xùriç êvopivero itaque quum plane absonum sit 
illud êualaç ^oieîaêxt, nam sacris demum rex operabitur post- 
quam perventum erit in urbem , remedium quaerendum et nihil 
invenire potui lenius quam: xx) ttoXXxç xfix rovroiç Xsixç xç 
iTTOiiiffxro. 

II 34 p. 308. Komulus in aede lovis Feretrii dedicat spolia 
regis Caeninatium, quem ipse obtruncarat, ov xùrox^^plcf, xx- 
reipyxdxro, Imo: xxreipyxço. 



DI0MYBIU8 HALICARNABBBN8IB. 331 

II 40 p. 321. Complures loci animadverti ubi vptvraxôie^ 
legitur; bis omnino apud Dionyaium invenitur Trivroêsv, nempe 
hie et Xn p. 172. 31 Kßl. 

II 41 p. 322: 0povpiou ^evéfisvot Kaprepov Kvpioi, Ultimo 
vocabulo expuncto lege: xaprepol. Vide quae Cobetus obser- 
vavit p. 29 et alibi. 

n 43 p. 326. Codex Urbinas interdum habet noviciam for- 
mam Ixavisiç, Non satis exputo cur lacobius ubique earn 
lectionem reposuerit, cum in plerisque aliis sincerum iXoLÛeiç 
legatur. Etiam in re critica yalet régula iuris in dubiis pro 
reo pronunciandum esse. Qui autem scribere solet i^e}iaaû}jvai , 
cur idem retinuit i^iXatilivsviai IV 9 p. 657? 

II 43 p. 326: Xltov ^Aif^^ i^cctalq) xxra xporâ^ov hex^hroç 
i% TCùv ivcûêsv KdKuSelç. Proprium est in ea re verbum x«- 
paêelç. Cf. III 19 p. 458: roîç £aaw rpaùfAût^t Kixapufiiyoç 
fiivi. Eandem corruptelam odoratus sum apud Flutarchum in 
Vita Ciceronis c. 35. 2, vide Mnem. 1899 p. 423. 

II 43 p. 326. Curtius o-uv XPi^V o-^Çet«/ rs ix t^ç XlfAv^q 
r» ottX» lx»v x») eîç rbv x^P^^^ iviy^eroùi. Hic rectius sese 
habebit compositum ÙTri^erat, recedit, Becte Romulus vulue- 
ribus confectus mox sU ri reîxoç iTro^épercci, 

II 44 p. 328: h j3ouAj} fyhovTO ^irepov iirolcowtv iir* 
oixou ràç ivvdfAiiç .... tj vpovfAëTxirifiiravrKi çpariàv iripav 
olKoêsv Koi) Trpofffj^ivoovi, Cobetus p. 48 commendavit ÀTri^ovviy* 
mihi expuncto ràç ivvifieiç praeplacet iirluviv, nam con- 
innctiyus propemodum necessarius est. 

II 44 p. 329: t$ il voXXà xx) invà iTrtisïv. Manifestum 
est requiri iviisYv. 

II 45 p. 332. Superiore anno, Mnem. 1899 p. 405, plurimos 
ex Plutarcho locos collegi ut ostenderem quam fuerint yeteres 
proni ad lacrimas. Nunc corollarii loco idem faciam in Diousjsio 



332 iHonaca haucj 

ex dabo omnes locos qai nostm aaribas pengnnani s<niant, 
qaam faarbati rlri, ne qnid de imfaedllo sexn affiimem, lacri- 
mas aai reônere soleant aat eene diâsimulare. Eeee poüoim 
exemplar II 45 p. 322: proenrnmt rrnptae rirgines adSabinomm 
castra H'jféfu^xi Xë km TporriTrswi rsïç tSp àr^rramn yi- 

^xffi njù rx ixKfvx Ksri^'iv iiiëU î*m»h jv- UI 18 p. 455: 

Horatii et Cnriatii TiptißxßJLSv àkk^Xsuç nXjunrëç koù tùTç 
ißicm hifLXJiiß âpXMxXs^TTë^ , S^f ëU }is^iB TfSTtwëJw mrxrrxç , 
abi obiter notandum miro iadicii err3re lacobinm spreta mlgata 
lectione i>JLti}^v^, ex solo Urbinate récépissé danrnm aXXn- 
Xsiç. IV 12 p. 667 monao Tarqainio Priâco Serrins Tollins 
in contioDe recasat imperinm Kpxvyrii rë rxßi Tdrrmw i^xUioç 
tyhirs xai iën^ëti fiëfuyfihxt Us^r^i». IV 84 p. 837 posiquaia 
popolus in contione Bramm aoiÜTit de Lacreda, de Tarqüinüs, 
de reliqois, rsî^ TXëiorip ixxpvx i^* iis>iiç Ippët êxuftaçvp xx) 
irß^lcxiTsn âxGvsu^i kiyan. Sed est hoc fortasae ferendam; 
mnlto aotem magiâ minim quod de Tarqninio legimus Y 3 
p. 849 apnd Etroâcos: itêÇiXSxt 3* sië rxvrx fiëvi voXXûv 
eSxroip Te xx) ixxpvuw ÎTeiTë rèv Hj/ieif xpi^ßeic xxoçëTkxt, YI 18 
p. 1080 legati Latioonim in Senatum introdacuntnr xx) vvfi^opiç 

xvix>^tG¥ Txç KxrxXjTpsiLhxç Tsb4 ßifih fifAXfiTTfxirXÇ .... Sçê 
TTxéiïy Ti Tpiç Tx iixpyx xx) riç iëiijëiç xùrûv ri vwUptov 
xTX¥. YI 26 p. 1101 est plebs furore concitata in patricios et 
in foro consul TpsxvXtsfAevoç râv itificrixiv Ixâçev furà ixxpioiv 
xÙTGÙç êTëtJfv ixëlvuiy filv Tir y tifiipxv ixt^x^^^f '^^^« ^ ^^ 
p. 1190 quum multae ac dirersae in Senatu eententiae dictae 
essent, seniores Patrum eU ixxpvx xxî ieiivetç rûv ivxmoufihoiP 
TêXiVTKmq iTpxTTGYTo. Qoo tompore plebs seceesionem fecerat 
in Aventinum, YI 81 p. 1225, Brutulus — nam hoc ai cogno- 
mentum inditnm fuisse suspicor — longam orationem habnit: 
ixt) Il riç ußpitc reXsurûv iiijkêev, .... ùùhU n^ ^^ppoç oZra 
rifv iixvoixVf oç oùx i^sx^Tro roTç ixxpufft xx) x¥ëX?Mero rà^ 
Koivxç <rvfi0opxç * xx) roûr* oùx xùroîç fiévoiç ouvißxive Txestw, 
i\\à xx) ro7ç vxpx riç ßouXijc SfxGUVty oùii yxp ol xphßeic 
rx iixpux xxrix^iv Uxü^^- Similiter Menenius Agrippa plebem 
comroovit YI 87 p. 1240. In contione Yolscorum, YUI 5 p. 1512, 
rogatus sententiam Coriolanus stabat xxr%i0yiç xx) hixxpufiivoç. 
Idem ills Coriolanus, YIII 45 p. 1610, matrem in castris ex- 




DIONTBIÜB HALI0ABNA6BBN6IB. 338 

cepit et f^ixp^ to^Xov xXxiav rs kcù ^eptiTrav kcctsTx^v itcXeXu- 
lAivnv, cum quo loco convenu VIII 54 p. 1632. Q. Fabius 
Consul copiosa oratione populum ad virtutem cohortatur, IX 10 
p. 1763| iroXX» (Aira^v tûv Xéyoav txxi^y ÜKpva, Omnium 
autem maxime memorabile est quod de Siccio legimus X 45 
p. 2112^ qui iussus ab imperatore certum mortis periculum 
adire, idxpiiaxc roôç n avy)iêeiç ivavrxç iw»vifA,syoç ^x^'^^ 
Tovç ixraKoaiovç ccvipaç iycov xctrvi^etc ko) ^tiaKpvfAivovç, Sp. 
Virginius adulescens, X 49 p. 2112, quum videret sodalem 
saum M. Icilium ad certam mortem sponte proficiscentem , 
narrât sibi obortas esse lacrimas r^v avfj^^opxv rov irxlpou vpo- 
avxKXatofiiy(f). Quibus auditis unirersus populus ad lacrimas 
nsque commotus fuit. Claudius decemviri patruus, XI 15 p. 2192, 
surgit in senatu Kxrij^iiç xx) fisçoùç ix<^^ '''^^^ i^ûaXfiovç ix- 
xpùay et significat se BegiUum secedere velle, ni decemviri se 
imperio abdicent. Numitorius XI 30 p. 2235 de misera Virgi- 
niae sorte dissent xvxxXxvaxfievoç ryiv vßptv êlç Sv ÜßeXXev fi 
w»h TTxpxioêiiffsffôxi. Nec diverso affectu fnerunt qui circum- 
stabant, XI 35 p. 2246, xx) rb tjJç rôx^Ç xvexXxIovTO Trxpx- 
XoyoVf ubi malim tIv vxpxXoyov appellare, quemadmodum 
Thucydides loqui solet. Quum vero cliens Appii virginem ab- 
ducebat, XI 37 p. 2250, ol xXXoi çivovreç xx) rx ßiruTrx irxl- 
oyrfç xx) rx iixpvx xxrix^tv où ivvxfAevoi irxpsx^povv ex rîiç 
iyopxç. Neque opus est dicere patrem Virginium perpetrata 
filiae caede ubertim flevisse, nam hoc sponte sequi tur, sed, 
postquam in castra perventum est, exponit quid rerum actum 

sit et XXTXfAXêÙV lXO0VpOflivOV^ TS TTOXXOVÇ xx) IxxpÙOVTXÇ êlç 

îxêtrlxç xx) iiijffsiç xùruv IrpxTrtro, Denique XIII p. 192. 1 Ksi. 
Camillus urbem relicturus rohç vxpévrxç xaTrxffXßsvog Ixo^upo- 
fjLivovç xx) ixxpvovrx^ oîov çipevêxi fjtéxxonv xvipéç , ttoXXx xxrx 
râv TTxpeiûv x0ê)ç ixxpux xx) r^v xxtxvx^^^^^ xùriv iax^f^^^^' 
vifv ivxxXxvvxfjLsvoç immortales deos testatus est. 

Nec tamen minus summae laudi ducitur, si quis invicti animi 
in extreme dolore mente solida quati non potest. Hnius rei duo 
sunt apud Dionysium exempla. Alterum Bruti est et est operae 
pretium integrum locum lectoribus apponere, V 8 p. 862: 
ÙTtlp xirxvrx ii rx wxpxio^x xx) êxvfixçx rod xvipiç rè xnyhç 
rîji; l^soùç xx) xreyxrov ifv* 2ç ye râv Axxcov xirxvruv ovot r$ 



334 DiOTTSirs kaucaxsabeesssb. 

Tàiii Txpgyhsrrs zXxUvruif fiitsç sSr Â^xmXxwifUPOç i^n riv 
fiipsp Tsh rixtsn eSr iTstpui^xç ixvrhf rii xxiê^vniç rhv oJkov 
ifilftîxç evr ixks ßxkxxep cùih Msv^ , âXX* iixxfuç n xxi ici- 
9XKTCÇ Kx) àrnif^ iixfû^ssv ëÙKxpiiatç tpfsyxê r^v vvfiLi^opàv, Hinc 
miaus mirandom qood de Coiiolano legimns VlU 41 p. 1600, 
qui matri, oxori, liberie Taledixit iixxpvç Swêp kUoç xx) 
dTê>iiç. Sont haec omnia rhetorice amplificata et hiâtoriae fides 
prorsus nulla est; sed intelligimns qnid Dionjsii aequales pro- 
bare et admirari consneTerint. 

n 46 p. 333: fiafiGvç ir) roîç spxotç îipuvâfiivot. Reiskins 
coniicit /xi rotç spotç' facilius etiam poterie: iw) ro7ç iploiç. 
Vide T. c. n 72 p. 392. 

n 52 p. 346: xyxifxxT^vxrrGç rov TX^êevç ix) r$ fiii Txpx- 
iiioffêxl v<Pi9i rohç ivipxç. Malim fere: Txpaiêiéffêxi, 
Freqaentissîma haec confosio, sed nbi perinde est atro modo 
Bcribas, Dionysius perfectam adamasse yidetur; imprimis hoc 
apparet ex perfecto actiYO, in quo minus est errandi periculum, 
cf. Cobet. p. 38 et Gbrrer. p. 55. Esempla habes II 56 p. 354, 
n 59 p. 362, IV 7 p. 651, IV 64 p. 797, V 17 p. 885. Hinc 
fortasse corrigi debebunt UI 1 p. 407, IV 6 p. 647 et IV 39 
p. 738. 

n 66 p. 376: r^v H 0uA«x^y xùrod Txpêivotç àyxxàlatxi 
(AxXXoy ij xifipxfft TOiovvTxt KXTx TO êlxiç. Intelligam: 
iy ovvr »i. 

II 67 p. 380: TpoirsßTreyrav 0l\av re xx)vuyyBvâ¥. Solemne 
Vitium et articulus inserendus est: (r«v) ^ixuv. Pari ter requiro 
n 71 p. 388: Tccç n iv (rqü) \7r1roipefAcp xx\ txç h rolç ôeirpoiç 
yt¥Ofd.ivxç. Item III 2 p. 408: toîç ixopurâroiç (jay) ^AXßxvsiv. 

II 71 p. 388: i^tßouxac rxç xt' txhôôv. L.: ùt txtpav. 

II 76 p. 402: M iixirtiTi Nofiqt rxç ix^pctç hxXuetv. Non 
negligenduni est eo sensu Dionysium i^ri saepe iungere cum 
tertio casu : sic IV 42 p. 748 : xxrytyipovv èv xùrâ iixxçf. 
Item X 48 p. 2120: M iixxcfß t^* imtp. 



DIOMTBIÏÏB HALI0ARNA8SBNBIS. 385 

III 8 p. 425. Mettus Fuffetms commendat itoù^Xxyiç, iv »îç 
oùiiv içtv iyxoTov oùii fiviialKxxov. Malim : Iveçiv, sicuti est 
III 14 p. 445: T« yàp »XXx xiv toôtoiç heçi rciïç àvipiai , 
uti et IV 61 p. 789: êv 3' «ut^ rpêJç huai aijKoL 

III 8 p. 426: yvdifii^v êhêat TTép) fi^hvèç vifA»^ iXXiliXoiç 
fAvtiatKOùxeîv. Plurimum miror; noune necessarium est fAVfi- 
fftxaKiiaeivl Idem Vitium videtur redire III 26 p. 489. 

Ill 9 p. 427: vfri rav is pay iTrén ri TrpoiroXifii» êùoifASv, 
ixa^uéfAcS» ipx^tv (Aix^ç, Etiam supra, II 63 p. 371, idem 
mendum ab Geleuio sublatum fuit, nam legendum est: ùirh 
TMv ispiuv. 

Ill 9 p. 430 : où yip iit Zxßlvoic ßiv .... xxXuç iJx^v .... 
fAsraêiaioLi rohç ßioug àç ^ftciç , vfAÏv V ip» .... Txùri toûto 
yëvàfisvov ovx H^i xxXcùç, Haec sine vitio olim edebantur, sed 
Smitius p. 9 perperam signum interrogationis in fine addidit 
eaque in re, quod miror, lacobium habuit erroris socium. 
Uterque tamen potuerat legere apud Cobetum p, 142: Consue- 
tudo frequens apud Atticos, frequentior etiam apud Atticorum 
imitatores ex praecedente où yxp, où yocp iii, où yxp iii'trov ita 
suspendit per /xév et il duas propositiones aientem et negantem 
ut appareat fieri non posse ut altera vera sit, altera non sit. 
Multum haec compositionis forma Dionysio placuit.'' Quam de- 
miror rem minime obscuram fugere potuisse, non dico adules- 
centem, sed doctum virum, qui suscepisset edere Dionysium. 

UI 10 p. 431: via» iucttps laôa voxifiov vpé^otaiç. Est 
haec lectio Godicis ürbinatis, quum olim legeretur quod etiam 
in Chisiano est: âvippiliata, quod equidem malo, coll. XÜI 9 
p. 428: i^eiaûoa 3if Tràa» iyx\iifi»Toç irpicpxaiç. 

m. 11 p. 439: i\ fjt,ii ri àvipiîov iviplmviy »ùrtf, Prae- 
stabit: iy »ùrîji, 

m 13 p. 444. In Codice Urbinate et hic et IV 4 p. 642 et 



336 DIONTBIUB HALI0ABNA8SBNSIS. 

IV 28 p. 710 rectissime legitur iviyviitrë, quod lacobius ultro 
corrupit scripsitque hêyyiijve. 

ni p. 447: oiiY âç xvayxiffuv »ùroùç .... Trpoaevxsvxv i- 
fiifv. Omnino lege: Trape^xeuxa frnv. 

m 15 p. 448: eÏTrep ovv i\(r)v oîovç ixoùofiev ixlyoïç toT$ 
ipiçot 7re0vxi(Fiv ofiotot xx) rx TroXifitx xyxioi' xxloç yxp xvtuv 
xx) vphç vifAxç èxvikvie rfjç xpiryjç. Haec est omnium Codicum 
lectio; Keiskius autem coniecit (iv) ixiyoïç, Buchelerus xéyoïç' 
equidem incideram in: olovç xxovofify i^lyovç, Gravius est 
quod in fine post iper^ç tum apud Eiesslingium tum apud 
lacobium casu exciderunt verba : TrpoêufAérxTx xv H^oivto rhv 
VTrip rijç vxrplioç xyûvx xx) /miêvhç xvxyxxtrxvroç , quae verba 
aliquando in textum debebunt recipi; corrigatur modo ii^xtvro. 
Redit XV pessime cum futuro iunctum III 20 p. 460. 

m 19 p. 456. Describuntur afiectus populi qui spectabat 
pugnam Horatiorum et Curiatiorum: erant 0avx) cuvex^lç , al 

fliv Vplç TX ipâfAtVX T€ xx) Ô p Û fA 6 V X 1)0* SXXTipCûV, Xi ü 

vpoç TX fii^\oWd Ti xx) vTTOTTTeuifAevx, Quum satis noverimus 
confundi solere verba ipxv et ipxv, proclive est suspicari insi- 
ticia vocabula esse t« xx) ôpûfAevx, Deinde continuo sequitur: 
xx) viv vXela rx eïxxl^éfievx re xx) ipéfievx rûv ytvofiivuv, 
Haec quum ferri nequeant, Reiskius infelicitor coniecit ßii 5p«- 
fitux, lacobius autem simpliciter eiecit vocabula re xx) ipifiêvx. 
Scribam equidem: xx) Jjv ir^ela rx elxx^ifievx tb xx) ôpâfjuva 
rûv ytvofiivuv, nam ipsum intervallum fallebat visus hominum 
et quod quisque sperabat, id etiam cernere se oculis credebat: 
9 T€ yxp i^iç ix TcAAoD iixçiifixTO^ ytvofiivit ttoXù ri xax0êç 
eïz^ ^^^ '''2 Trpoç rovç olxslouç xyoùviçxg ixxçoiç ffVfi^xêiç M ri 
ßeßovXi^fiivov iXxfißxve rà vpxvaifievx, 

in 20 p. 460: où yxp ùtt* xfd.<poripav iiu^êvêxi t«v 'AA- 
ßxvav. Habet hoc Dionysius quod reliqui sequiores omnes: 
saepe obliviscitur quae activa verba habeant futura media; 
hinc futurum iid^ivêxi ei nunc pro passivo est. 



DIONTBIUB HAUCAHNABSBNBIB. 337 

ni 23 p. 476 : t^v tùv ivriTriXav iV;^vv x«) rtix^v .... 
T€ipûtvifAeêa Kaêxipeîv. Hic non perspicio quo fortunae mentio 
pertineat. Sunt fortasse vocabula xaî riix^v ex dittographia nata 
(I2XTN-TTXHN). 

m 31 p. 504: ùvb ri}$ hx^'^^^ i^oixlffeooç xaêaipeêiîaa, 
Fugit lacobium evidens medicina Cobeti qui p. 26 correxit 

III 32 p. 508: oùie)^ airolç oÙKiri vep) rijç x^P^^ ^H^^ 
(Aax^^if^^^oç. Sufficit simplex negatio et corrigam in. Cf. III 39 
p. 524: iyùv oùit)ç aÙToîç lu yrphç iAAifAovç vvviçti^ Bedit 
idem vitium VI 29 p. 1109 et X 21 p. 2043. 

m 33 p. 509: o-uviçsf 'Pufiatot^ lephç ràç Aarlvav vixtiç 
xoivfß ffuviipirxyßivxc iréXêfAOç. Quod miror, ita scripsit la- 
cobius cum codicibus reliquis omnibus, spreta auctoritate ür- 
binatiSi qui solus habet vvyiça(jt,iv»ç. Non peiorem banc scriptu- 
ram esse dixeris; malim tarnen corrigere (ruvrerxyfiivctç, 

III 43 p. 532. Describitur Aventinus : vvv 3* oîxiûv ici *irXiliptiç 
iirxç , Ma (TÙv voXXolq iXXoiç K») ri r^c ^Aprifiiioç iepov 
îipvTxi. Hoc quidem apparet: si Dionysii tempore Aventinus 
continenter habitabatur, praeter fanum Dianae necessario erant 
etiam multa alia aedificia; novimus quoque complura in monte 
memorabilia; hinc facile est yeram scrip turam restituere quae 
fait: (TÙv voXXotç ixxoiç xot) x»Xolç et reyera in Chisiano uti 
et verosimiliter in Urbinate legitur o-uv voXXolc xxXoîç. Id du- 
bites sitne fortasse melius: h6x èv toAAoT^. 

III 52 p. 551: aï véxtiç ri^v vpotré fAOupov xvpov^av au- 
rah x^P^^ ii^ow. Incommoda baec scriptura est quam lacobius 
haud nimis féliciter excogitavit et in textum intulit. Omnium 
librorum lectio est 7rpoffOfiopov<rav, in qua nil quidquam 
desiderabis; solus Urbinas idque in litura habet TrpovofAopovvav 
xupouaav, quod vitiosa nuce non emerim. Hanc solum mutandi 
causam lacobium habuisse dixerim, quod verbum 'irpoaofAopiTv, 
quamquam secundum analogiam formatum, ceteroquin, si qui- 



338 DIOHTBIUfi HALICARXAS8K!rBIB. 

dem fides est penes Henricnm Stephannm, numquam occnrrit. 
Bed quis ansit sine grayi causa priscmn et lonicnm Terbum 
*vptt¥ obtmdere Dionvsio? Contra apnd Herodotum lY 173: 
'SavxfjLÎîvt a TfiGffàfiovpoi êWi l^vX}.oi, nonne licebit suspicari 
Dionysiom leg^isse: TpovofiovpiovviJ 

III 53 p. 553: y/xi^v iwœtpiJrœt ßxvtXevc Tapxvpioç iTtCpave- 
çirfiv, fiç aÙTOç airioç ûficXo^êîro ùwh Târray ytyiyvi^ûxi. Si 
bene attendi ad Dionysii nsnm loqnendi, xItioç is est qnî vnù 
eus rei auctor est, amÛTaroç autem qui inter reliquos onmes 
principem locum tenet. Veluti IV 3 p. 639 Servius TuUius 
atrtûrxroç eîvœt io^xç Tapxvyisp ko) rairnç riiq iwxçtiaç roTc 
Ixmxloiç çt^ivoiç àvtiiîTo ùr* ctùrov, Menenius Agrippa, VI 88 
p. 1229, roû TifiCpiijvM rnv airoxpârop» Tpivßtiav r^v yvâfiny 
àxo^nvipttpoç airiiretroç ynf» Marcius Coriolanus rviç vlxiiç dvxfi- 
(PtKiruç eùrmraroç jjv, VI 93 p. 1258. Contra, VI 26 p. 1100 
App. Claudius ithaç rifv i$* ixvriw ipßhv roû TXijieuç , ineiiii 
rûv KXKÛv viv xiTioç Kcti iC êKiîvev Héxei ravrx y^yovtvai, cpsù- 
yav ix rfjc âyopoiç ux^to eumque Servilius collega, VI 27 p. 
1102, appellabat aùçijpiv xx) aùêiiij xa) râv Tetpévrav ry TÔKa 
xaxûv xhtov. Hoc igitur discrimen si ubique obtiuet, Tarquinius 
ahtârxTOç ufio^oyiîTO vxh xiyrav ytyf^ijffêxt , ne quid de mili- 
tum virtute detraheretur. 

III 56 p. 560: inXiiKyêet ii rèv ix tûv iviJy tot apt ûv 
(Anienis et Tiberis) ha ytvéfAevov iv ^xicpaiç. Graecitas, niai 
fallor, postulat vor a [1,6 y. 

III 56 p. 560: oi iuinjôivreç ÙTêpiVfx^^^^^ ^^^ Uvaç xare- 
iréê)jffav. Quaero an non rectius fuerit legere: raJç ilvaiç. 

III 61 p. 569: oiéh il xoùXiiêi ri ßh evpviiix Tvpp^vâv sJvxi, 
XPii^xffêat y aÙT^ Tpârov 'Pcû/tv\ov vctp* ixshcuv Xaßevra, 
Mihi quidem magis placet pLxêéyra, sicuti supra legitur: 
^£AA)^v«^ ii riißivvov xaKovffiv, oùx oli' iicétiv pLatéyrtç. 

III 71 p. 592. Bex Tarquinius cote novacula discissa tÇç 
xûtnxovff^Ç riiv dxivfiv X^^P^^ iTirépLVit ri ptàpoç* Intelligo 



DIONTBIÜB HALICARNABBBNBIB. 339 

quid sit riiv X^^P^ iTtrifAveiv, non intelli|ÇO x^'P^^ f^h^Ç i^rtrißviiv. 
Sic dicitur iviTifAvetv rifv xe^a^ijv, rovç ßpo^xlovccg, afiixpiv rov 
o'ûfAûtToç. Scilicet rex incredulitatis poenas luit et novacula ri}^ 
X^tp^^ »TrorifAvsi r/ (Aipoç, Eem per se iam satis magnam 
Dionysius äuget in maius. 

in 72 p. 593: x«t* iXirli» rov n spiTre^iTv iîç »ùtovç ix- 
wttrivroç IksIvou t^v iuvaçslotv. Minime ferendum illud irepiTreviîv • 
corrige: vspiextslv, 

IV 2 p. 637. Tanaquil et Ocrisia vopsvifisyxi hà rîjç 
vaçiioç iêeiffavTO âammam in vertice Servii TuUii. Legam: 
7cpo77copev6(Aiv»if sicuti mox : if fiiÎTfip irpovipafiovaa itavi- 
çmvtv »vriv. 

IV 3 p. 640: ovTOùç i^ite potviveyjaxv ut' ccùtou (a Servio 
Tnllio) ta7ç êîtipyivlctiç, Verbum est Dionysio saepissime usar- 
patum têpûCTtvetv, uti et inifAxyaytlv, sed^ quantum comperi, 
nondum satis explicatum fuit quid inter haec simplicia verba 
interesset et composita ixtepctTeveiv et ixStifia^où^sîv. Scilicet 
qui studet populum sibi conciliare ôepxweùit et infAxytàyel' is 
demum Ixéspctyrstiet et ixiytfixyayeT , qui rêvera sibi comparât 
populi obsequium eumque sibi devinxit. Exemplorum plena 
sunt omnia. Sic v. c. ut de simplice verbo defungar uno allato 
loco, IV 8 p. 654, Servius Tullius M rà i^ifiaycayeh Kct) 
êtpaxiiiiy Toî/g â^épovç tûv voXirSav irpiTrero , h* ixslvuv ixirlactç 
Tfiv ipxh^ KûiêiÇeiy. Sed multo plus refert aliquot locos colligere, 
nbi compositum verbum recte usurpatum est. Veluti V 76 
p. 1031 T. Larcius Latinos iÇsêspiTrevffg ko) haçijvat vplç tcùç 
fjyêfiivxç ixolfivBf quippe captives, ut est seq. pag., iK tûv 
rpcùVfAXTuv ivxX»ßuuv net) raïg ix>^ctiç iKêtpairevaaç (pi^avôpvTiatç 
Tnsculum dimisit. Coriolanus, VII 25 p. 1370, tribunis pi. 
minatur, sî f4,ii 7ravff€76f , }^iyo6v, TapirToynç rifv iriKiy xct) ix- 
inifAayûiyoïfVTiq rovç iicipovc y oùxiri X^iycp iiohofAXi irphç vfiZç , 
^AA* ?pyy. Aristodemus Cumanus, VII 4 p. 1320, è^ei^ifAayiyti 
rh 'JFXntoç ^oXireùfAotai taxo^pt^f^ivotç ayxXafißcivuy, quae verba 
recurrunt de 8p. Cassio VIII 71 p. 1679. Itidem Genucium 
videmus, IX 37 p. 1845, ixK^tjalxç avvâyovra ixacori kx) txr 



340 MOHTBirB HAUCABKAflBinaa 

itifiet^sffyGvvTst tovç iTépsyç, Semel tantnin, quantum nori, 
errat nr, nempe XI 39 p. 2256: rcvç in hiêtifyrraç i^tin- 
liatyayovyy sed qnoniam identidem confhndimtiir ETI et EH, 
ante pedes posita est correctio: rcvç ipiotà^orrmç fri iinfia- 
yiyovv. nind qnoqne notandnm diTersa significatione nsnrpari 
compositnm âTGêtpxTsiênf exempla rem optime dedarabont. 
Valerius est, IK 5 p. 1882, âwoêipaTivvmt roO itifiov rvv ipynv 
ßovx6fu¥oc. App. Gandins decemyir, XI 38 p. 2253, stnlte 
nolnit âwoêspaTêVitv rov ^%àov ipyiç iïXii^rA iixmlMc wpécpaviv. 
Hinc colliges etiam IV 47 p. 758 et VII 37 p. 1393 recta 
dici iToêepxTiùiPf enm, qni popnli iram placare stndeat, nt 
secnm redeat in gratiam. 

rV 9 p. 659. In oratione Servii Tnlli ad popnlnm haee 
qnoqne legnntnr: ùirip ivxyrgL ii ravr» lyvnv xa) Uny koï 
jMivify Toiêlv rifv ToXirtixv, Dnplex mendnm toUee scribendo : 
iyvaxa ?0ify. 

rV 11 p. 665: xiv ri ê^\u y hoc h àvipaffSitiv Totijaaffiai 
x6y(f. In longiore sententia infinitiyns pendet a Terbo é^AA^, 
sed sicnti ày»p7rivêvéai et ipàï^êai fntnra snnt, eodem modo 
reqniritnr ^otiiffivêat. 

IV 13 p. 669: fiixP' ^od Trpoßahovvci In xihtc hi. Alibi 
invenitur fiixpt rhoç , velnti IV 23 p. 692 et IV 29 p. 713, nnde 
dixeris praestare t^ixP^ roZ. 

rV 21 p. 690: iyvav raîç »px^tipt^ictiç aùrâv ToXKixiq xor 
piv, Elegantins, credo, erit avrôç. 

IV 22 p. 690: vvyiXéàîv tU rh (liyiçov râv xpi rnq iré?i€»ç 
Teil UV, Longe malo: Teiiov» 

( Continuabuniur), 






PU3L-'.. ; .:■ 

1 



? 






DE CRANTORIS FRAGMENTIS MORALIBUS. 

SORIPSIT 

K. KÜIPEß. 



I. 

Yeteris Academiae laudi ac memoriae duae res praecipae ob- 
Btiterunt: gloria Platonis et prava quaedam scriptorum recen- 
tionim diligentia. Primum enim quos ipsius philosophorum prin- 
cipis ars divina delectabat, ii neglegebant fere eius discipulos, 
Yix desceudere cupientes ad libros quibus Speusippi Crantoresque 
liquid turpe, quid utile quid non" ezposuissent. Sed magis 
quam haec neglegentia gloriam Academicorum obscuravit ad- 
miratio recentiorum atque sedula imitatio. Solet enim fere, 
praesertim in eis scriptis quae de vita ac moribus agunt, re- 
centissimum quidquo maxime placere, quo fit ut imitationibus 
repellantur in oblivionis tenebras antiquiora, quamvis meliora. 
Superesset fortasse Crantons „aureus ille libellus" mp) vêvéovç, 
si numquam Cicero Consolationem scripsisset, neque forsitan 
haec periisset, nisi postea Seneca, Hieronymus alii suo quisque 
saeculo melius subveniri novis Consolationibus putassent. 

Antiquarum litterarum damna ex illo imitandi studio orta 
resarcire non desinimus pbilologi. Verum nusquam difficilior, 
nusquam incertior, erroribusve magis obnoxius fuit labor resti- 
tuendi quam in libris moralibus. Nam in historico opere hoc 
saltem plerumque fert mos, ut scriptores cum antiquiora adhi- 
beant testimonia, veteris auctoris verba sive kolt» xi^tv référant, 
sive leviter tantummodo mutata. Sed in scriptis moralibus 
merito valet ratio longe diversa. Afferunt quidem auctores anti- 

23 



342 ORÀNTOB, 

quiorum verba, atque imitando exprimunt, sed pro sua quisque 
lubidine exornant transponunt alienis sua intercalant, denique ita 
mutant, ut in recentiorum libris antiquiora fragmenta certis 
suisque finibus circumscribere perquam ait difficile. 

Quam necesse sit summa in hoc investigationis génère uti 
cautione, docere possunt Grantoris reliquiae. Sedulo multi operam 
navarunt, ut undique coUectis librorum eius fragmentis imago 
philosophi inter veteres Academicos laudatissimi nobis redderetur. 
Merito illud quidem; nam arte ac iudicio hand parum yaluisse 
videtur Grantor. Quam acute de antiquioribus iudicavit, Euri- 
pidem laudans ^i^uv ipySHsç shxi Iv r^ let/p/« rpaytKUg ifJL» 
X») 7v(Airot6Siç ypà^xi ! Quantopere ipse aequalium laude florebat , 
siquidem merito de eo praedicavitTheaetetus: ,,9v3«vfy ^v4j9»t0/ç, 
8 Y iTr) vKiov rivlxvs Moù(raiç''\ Verumenimvero non soluna 
paucae tantum Grantoris reliquiae nobis traduntur, sed no 
paucae illae quidem sine controversia ei tribui posse mihi vi- 
dentur. Incertissimis itaque testimoniis, siquid video, nititur 
iudicium, quod de arte ac dictione Grantoris hodie ferri solet; 
et omnino necesse est accuratius fragmenta quae tamquam 
Grantorea circumferuntur perscrutari, ut ad fines angustiores 
revocentur. 

Ex certioribus initium faciendum est. Superest apud Sextum 
Empiricum {Adv. Math. XL 53 — 58) diatribes quoddam fragmen- 
tum, in quo a Sexto ipsa Grantoris verba satis accurate servata 
esse constat. Âptum itaque, ex quo aliquateuus opinio nobis 
fiat de iugenio eius ac scribendi ratione. Sed ecce, quam diverse 
de hac diatribe indicant viri tam philosophiae quam litterarum 
periti! Quod enim Zellero satis placuit, quippe quod venustate 
quadam oratoria scriptum esset („mit rednerischer Anmuth")> 
id coudemnavit Wilamowitzius propter tumidum ac vulgarem 
Asianismum („halb gespreizten halb banalen Asianismus"). Quae 
indicia quamvis inter se distarent, conciliari tamen posse vide- 
bantur Susemihlio, ita sententiam de nostra diatribe ferenti: 
„mit rednerischer Anmuth und Fülle, aber auch nicht ohne 
eine gewisse Gespreiztheit geschrieben". 

Asianismi nomine parum secundo et minime perspicuo li- 
benter hodie utuntur homines, vel potius abutuntur. Quoniam 
vero propter hoc Vitium in crimen vocatur Grantor, reum ipsum 



CEANTOE. 343 

andire praestat. Ecce totus locus, quem ex diatribe irepl Ukov- 
TW Kxi ^Hiov^ç Kx) 'Tyislxç ko) 'Avipelaç Sextus attalit. 

Grantor ^ip) tXovtov xta. 

EÎ yap voyi9»ifAiv KOtvév r/ rûv Uctve^^iivav tiarpov iJç rovré 
Të exoLVTOv Tûàv iyaiûv Trapièv ko) tûv vpoùrelm àvriiroiov- 
fiêvov ifxetVy eùôùç k») t}ç hvoixv ttv»xi^^iß^i^ tîjç h toîç 
àyatolç itaCpopâç, ^pSoTov fiiv ykp i vXovtoç yrapairtiiiiffaç 
5 ipeî' „iyù a ivipeç TïotvixXviveç xeffßov veipix<^v irxviv »y- 
ûp&voiç K») r»ç htffTaç xx) rkç VTToiiaetç kcù r^v ihXviv 
iiri\avffiv XP^^^^^^ ^^/^^ voaovfft ko) ùyiotlvovvi, xa) iv ßh 
tlpiîvifi TTxpixoi Ta TepTTvà, iv ii TToXifAOïq veûpa ruv xpi^sav 
ylyvofAOti** , TOVTav yàp 3ij| t«v KiyoiV àxoivotyreç o) lïxvix- 
10 X^iveç ifioôvfAoiiv xiKiùvouviy àisoiouvcti ri icpoùTtlx t$ tAoJt^. 
iAA* ikv TOÔTov ^3if avetxfipvTTOßivov ivivràv» ^ ^iovii, 

ry ivi fAêv ^t^értjÇj ht i' TfJ^fpoç, iv Y ixpivrhç 

vccp^aatç, 9 r* ix?k€\pe véov vùx» wep ^povêévTOùv, 
Kiyyi a êlç fAhov KXTXffTxaa, on aÙTÎiv Hxxtév iaTiv iva- 
ib yopsieiv, 

„i yàp ixßoc où ßißxtoc, AAA* i^vifiepoç 

i^iiTTar olxav (Aixpiv àvtilivxç xP^^^v" 
iiuxiTxl T€ irpiç TÛv ivôpâwav où ir ixurhv «AA« r^v i^ 
aÙTOv vepiyiyvofAiyyiv àTékavaiv [x») tjioviiv'], Trivruç ol n«v- 
so iWtivsç, oùx ixxaq ix^iv ri jrpxyfia i} outojç UTTO^xßeyrtc, 
xexpi^ovTXi iiJv riiv tiiovifv VTê^xvovv, àKK» x») txÙtviç ri 
ßpxßslov ^ipeatai fjLsWoiiviiç , iviiv «/V/3«AAy jf ùylst« ßiTX 
rûv avviipuv aÙTfj êsûv xx) iiix^x^ aç oSn ifiovfiç ovts 
vKoÙTOt) Icpekéç r/ fVr/v xn'oÙŒyjç xùrviç , 
95 (r/ yxp fjLS TkovTOç ä^iXil vovovvtx y s] 

filxp* XV ei^oißt xx) xxi' ii(jf,ipxv tx^v 

xWirov olxiîv ßlorov ij ttKovtSùv voaslv) 
ixoiiaxvTiç 7ri?,tv ol ü^viAAi^ve^ xx) xxTxKxßivTec aç oùk 

ivëffTt XXlVOTTtTfi \XX) VOffOVffXv'} ÙTTOffTijVXt T^V iÙixifJLOvixV, 

30 ^liaovat vtxxv riiv ùyletxv. xXKx xxi riiç vyielxç Ijiti vixdfftiç, 
iiràv slffi?iê^ ^ xvipêlx ^oAù arî^oç ipivriav {xx) ^péav"] 
Ixoi^^x ^ep) ixvTiiv, xxtxvtxœx Te ^iy^' „ißov ßii TTxpoiiffffç 
a ivipiç ''EAAjfkfç, xX^orplx ylyvirxi >5 XTÎjaiç tûv vxp 
ùfAÏv iyxtSùVf to^xivré r xv oî Tro^ifiiot vêptovaixi^itv vßxc 



344 GRANTOB. 

85 TTûi^t Tolç àyetSolç aç (AehXvi70V7eç ùfiûv Kpot7iW\ koù toutuv 
ovv iKoiiffxvTeç di ""EAAifvc^ rk (jlIv wpoûTiï» ry iperfj ixoidh- 
aovffi, rk a hvTepêî» ry ùyielqL, rà ii rplr» rf ijiov^ , 

AÙTo?i€^i) haec referens Sextus hic illic tarnen ni fallor, ite- 
randi studio quo ardent seriores Graeci, Plutarchus, Philostrati, 
Lucianus, induisit paucaque quaedam de se inseruit; nisi mavis 
librariis additamenta illa imputare. Nam sive Sexto debetur, 
sive lectori male sedulo, alienum a Grantore yidetur quod ad- 
ditum est post xXtvoveTîi vs. 29 „ko) voffovffxv*' et post ipivriuv 
vs. 31 „Kcti JÎ/jûSwv". Minime autem Sexto tribuerim quod in- 
sulso additamento pessumdata sunt Toluptatis verba, mérita 
sua extoUentis vs. 18 „rlv S^ßov où Sr icùvrov hixifftat, àxxà 
h» rnv i^ ctÙToù iTréx»v7iv \xa) viiovviv]. Quis credat baec extrema 
adiecisse t^v 'Hiovviyl 

Quod autem ad dicendi artem attinet, frustra quaero tumorem 
(„die Gespreiztheit") frustra Asianismum vulgarem („den bana- 
len Asianismus"). Ubinam, quaeso, scriptor accedit ad artem 
„Asianae gentis tumidioris atque iactantioris, vaniore dicendi 
gloria inflatae*'? — ut Asianismum indicemus Ciceronis verbis 
quae ne ipsa quidem ab Asiauismi culpa prorsus vacant. Nusquam 
in hac diatribe brevissimae illae ac discissae sententiarum par- 
ticulae, quibus delectantur oratores Asiani, nusquam rhythmicae 
orationis studium immodicum, dictio tumida, odium hiatus. 

Mihi quidem Crantoris stilus ac ratio dicendi in hoc fragmente 
simplex non modo videtur sed laxa quoque et fere neglegentior. 
Cuius rei indicia sunt viKtty illud in prima sententia ita addi- 
tum ut et numéros infringat et supervacaneum sit; item negle- 
gentius '^apxreTxyfiivxt et per particulam t€ iunctae huius 
enuntiati partes. Accuratissimi oratoris non est futurum indica- 
tivi ivxx^^^ißii» post optativum e] yxp voijo-atfjieif, Accuratus 
non magis est usus substantivi Ki^fioç (vs. 5); quod qua vice 
fuugatur, merito dubites, nam pro obiecto accipi nequit, quo- 
niam sequitur kx) ràç hôîJTXç xa) ràç ùvoiivBiç (quae ipsae 
quoque xéo-ptoç sunt); si autem, id quod fere necesse est, appo- 
sitionis loco id adhibitum putas, fatearis necesse est neglegenter 
ita scripsisse Grantorem, nam ut convenit vestimenta ac calceos 
dici KOvfAov, ita vetat ratio r^v iripotv iwéxauffiv eo nomine in- 



GRANTOR. 345 

dicari. — Fastidium movere omnia enumerando nolim , sed 
abundant neglegentiae indicia , neque tantum in sermone sed in 
rebus quoque et cogitatis. Mitto quod satis inepte Plutus, qui 
mehercle omnes mortales opibus ornare numquam solitus sit^ 
dicitur xciffiv ivipâvoiç Kivfiov cpipnv ; verum subtili disputa- 
tori condonandum esse non concedam, quod Plutum noster di- 
centem facit f,xP^^^^^^ ^'/^^ vovolvi k») ùytalvovvi*\ cum tamen 
in praecedentibus non nisi ea enumeravit commoda quae validU 
Usui sunt; neque scriptoris mihi videtur t^v vpo^u^rovoiTav bene 
servantis Plutum deum talia proferentem facere: „h voXèfAc^ 
¥êvp» TÛv ^pa^iuv ylyvo(Aoii^\ 

Scriptori Graeco eiusmodi neglegentiae non nisi imprudenti 
excidunt; et quamvis ieiviç ôvofÂUTOTotîjvat fuerit Grantor, fortasse 
tamen non magnopere offendit quod homo Solensis errorem in- 
terdum commisit, qualem in Attico auctore vix ezpectes. Sed 
alia insunt, non imprudentiae peccata sed quaesitae simplicitatis 
indicia, quibus multo magis diatribe accedit ad colorem sermo- 
nis cottidiani quam ad fucum Asianismi. 

Hue pertinet quod nusquam hiatus vitatur — versu 11 
quinquies deinceps admittitur: toutov 43if ivccK>ipuTTOfj^ivov ixi- 
ffräact il viiovvi — quod praeter necessitatem verbum iteratur et 
Beuten tiae structura mutatur veluti vs. 11—14 IvtarSiax ij 

iiiov>i hiy'ifl y €tç fihov KccTctffTia» , quod temere versus 

homericus mutatione quadam accommodatur ad verba scriptoris, 
id quod fit vs. 12 Tg hi fiiv cp/AöT)^^ etc. Neque minus hue 
referam, quod scriptor memoriter versus Euripideos reddit 
coniungitque quae diversarum sunt fabularum; nam ita, opinor, 
diatriben suam similem fore putabat non dissertationi scriptae 
et cum cura compositae sed vero cuidam coUoquio. Ex versibus 
itaque vs. 16 sqq. relatis prior ad Phoenissas (558) pertinet, 
alter ad Electram; memoriae autem lapsu Crantorem haec in 
unum coniunxisse non est quod mirerour. Vide enim quanta sit 
eorum quae in Electra fabula praecedunt similitudo cum versu 
ex Phoenissis: 

El. 941 ^ yàp 0v7tç ßiß»ioc, où rà XP^I^^'^^' 
S fjt,iv yàp aU) TrxpotfAivow »Ipei Kotxà, 
i V ixßoc iiiKoç Kx) fjLtrà ffKatûv ^vvùv 
è^ivrar^ ohuv (Atxpbv àyivi^xq ;\^p0vov. 



346 GRANTOR. 

Plura dicere de huiiis diatribes sermone vix opus erit. Nam 
quod praeter Atticae dictionis usum vpoç dixit pro praepositione 
ùirè (vs. 18 iiÛKiral re rpèç ivôpdwav) id ipsi non imputaverim 
rhetori; versus enim fuisse videtur: „«AA' où J/' avrhy Trphg 
ßpoTuv iiiKerat'*)] quod vocabulum ßpaßatov adhibuit uec dixit 
irpcoreTov, quod i\7ßxX>,ti ^ uyietx itemque quod wotpxTr^iqi 
i UxovToç, baec in oratore qui post Alexandrum vixit non admo- 
dum offendunt; quod autem in extremis, postquam Tîjç ivipeiaç 
mentionem fecit, subito pro Fortitudine Virtutem (jiiv iptriiv) 
substituit sine qua Academici (A^iiivor av euictifioiflxv ÙTipxav 
iudicabant (Clem, sirom. II. 419 A. Cic. ßn. 18.49) ea non 
sermonem Crantoris sed philosophiam spectant, quam obiter 
attingere nolo. 

II. 

Multum abesse nonnulli putant, ut parvulo hoc et satis exili 
fragmento contentus esse cogatur, qui Crantoris artem cognoscere 
velit. Extant enim — rem notam omnibus, argumentationesque 
baud minus cognitas brevissime referre satis erit — extant 
fragmenta quaedam ex Crantoris libro vêp) Trêvéovq in Conso- 
latione ad Apollonium, quem libellum inmerito quondam Plu- 
tarcho vindicatum esse, hodie vulgo conceditur. Constat prae- 
terea Cicerouem in Consolatione libellum Crantoris adhibuisse, 
eundemque in Tusculaoaruni Disputationum libri primi parte 
altera argumenta quae protulisset in Consolatione, brevius denuo 
exposuisse. Porro pseudo-Platonicum Axiochum nemo unquam 
legit, quin viderit quanta inter bunc librum ac Consolationes 
Tullianam ps.-Plutarcheamque intercédât concordia. Ex quibus 
hoc efficere studuerunt, qui de hac re scripserunt: tam in 
Clceronis Tusculanis quam in Consolatione ps.-Plutarchea ac 
Axiocho multo plura deberi Crantori quam ab ipsis indicatum 
sit scriptoribus, multaque delitescere fragmenta, et praesertim 
in opusculo ps.-Plutarcheo magnem partem libelli vep) ^ivôovç 
nobis esse servatum. In agnoscendis autem locis ubi Crantorem 
non nominatum secuti sint scriptores quos dixi, alii aliud con- 
stitueruut viri docti, et alter altero ulterius processit; hoc 
autem hodie plerisque placuit indicium: ubicumque conspirent 



GRANTOR. 347 

Âxiochi scriplor, Cicero in Tusculanis, ac pseudo-Plutarchus in 
Gonsolatione, communem eorum auctorem esse Grantorem. 

Quae investigandi ratio ^ in fontibus scriptorum tain histori- 
coram quam philosophorum indagandis hodie multis pergrata, 
mihi semper et ubique periciilosa videtur, in quaestione autem, 
quae ad Grantorem pertinet non modo incerta, sed etiam falsa. 
Antequam enim quidquam certi de Axiochi et Gonsolationis 
pseudo-Plutarcheae fontibus constitui posset accuratius disquiri 
oportebat de horum libellorum — quorum alter altero nequior 
est — compositione. 

Axiochus, quem dialogum frustra olim multi viri docti et ante 
paucos annos Carolus Bureschius in libello de Consolationibus 
{Siud. Lips, IX. 1886) conati sunt vindicare Aeschini Socratico, 
quibus temporibus scriptus sit, accurate definire vix potero, sed 
pessime illud opusculum esse compositum argumentis demon- 
strabo; quod mihi necesse est, ut appareat quam sit indignus, 
ex quo sive Grantoris sive cuiusvis artem illustremus, libellus 
ille non a philosopho scriptus sed ex scholae nescio cuius cona- 
minibus contaminatus a discipulo, placlta Stoicorum, Socrati- 
corumque et Epicureorum indoctissime conglutinante. 

Raptim dialogum perlustremus. Socrates itaque a Glinia 
Axiochi filio exoratus senem Axiochum adit aegrotantem et 
mortis metu vehementissime commotum. Quem revocare ad vi- 
rilem fortitudinem duplici studet ratione, primum monens in- 
dignum esse infracto quem olim habuerit Axiochus animo, si 
nunc mortis formidine angatur, deinde homini sapienti hoc esse 
cogitandum : vitam non nisi vapiinififiiav esse. Quod ita conce- 
dit senex, ut tamen se horrere mortem fateatur: etenim hacce 
yita privatus iiiiiiç kx) Avu^toç Keheron $]q gykàç (JLiT»ßi\Xouv, 

Ad hune timorem dissipandum argumenta adhibet Socrates 
mire confusa. „Inanis'' ita fere idem qui modo socraticum illud 
„ßloc irccpixtiiißl»' (cf. ps.-Plut. Gons. p. 107 D) professus erat, 
„inanis metus iste tuus, nam àyeviXoyhTuq rg ivottffiijffl^ ahiti' 
at¥ ^uvÂTTeiç" (p. 365 D). Quibus addit argumentationem , varie 
a ps.-Plutarcho in Gonsolationis capite 15, a Gicerone in Tus- 
culanis et praeclare a Lucretio (III. 830) adhibitam, quorum 
omnium argumenta ad unum Epicurum referenda esse apparet 
ex Sexto Empirico Pyrrh. III. 229 (cf. Diog. Laert. X 124— 



848 ORANTOB. 

136): „i tivxTOç ovih Trpiç vifAciç' rb yotp iictXviiv âvai^êtiTëT, 
tS y iifûùiadijToyv oùiiv irphç Hf^ie;", Verum idem ille Socrates 
Epicureus , qui p. 365 D vehementer improbat Axiochum , quod 
mortem timeat S^rep e}ç enpov ^ijv ivoôccvoùfjtevoç , extern plo 
animum mutât et in Stoicas delabitur expectationes haecce ad- 
dens: „irivTa roiyotpovv riv raévie ^^votpbv iiroaKÜot^at , rovro 
ivvoi^ctç ort riiç avyKplffsuç »ttx^ iia^ivtêhtiç k») Tijç ^vx^^ ^U 
rbv oÎKeîov liputibyiç réfrov, rb ùiroXet^tiy 7Sù(a» yeSiitq ov Kpà 
i\oyov oÙK îffTiv h avipuTTOç, vifieiç ßh yip iafiév ^lfvx*! t Zv^^ 
àtiv»Tov iv SvtiTi KatstpyfAivov ^povplcfi", Hanc doctrinam, 
Stoicis cum Âcademia communem, sed Stoicorum nunc dictions 
enuntiatam, pugnare cum Epicureis quae praemisit, compilator 
ignarus neque videbat neque curabat. Invenerat fortasse in 
scriptore quem sequendum sibi proposuerat, utramque doctri- 
nam expositam, sed ita ut demonstraretur numquam mortem 
esse timendam, sive cum Epicureis animum cum corpore inter- 
iturum censeres, sive Stoicis crederes animum esse „Deum in 
humano corpore hospitantem" (Sen. Ep. 31. 11. cf. Oie. Cons, 
fr. 13 Bait.; Tusc. I. 66). Baptim autem haec in brevius con- 
trahens eoque corrumpens auctor tamen tam Stoicorum quam 
Epicureorum formulas loquendi fideliter servavit, quo fit ut facile 
deprehendatur mox rediens ad Epicuri doctrinas. Epicureus enim 
ille est animus quem 366 B agnoscit Socrates per corpus divi- 
sum, vxps77txpii,ivviv rolq Trépotç, et satis fideliter respondet ipsius 
Epicuri verbis: aûfi» XevTOfiipiç vap" o\ov rb iipoi^fA» Tape- 
ffrapfjiivûv". Quod tamen non impedit quominus haec ifvx^ 
ö-yvÄAyoüO"« rbv oùpivtov ttoôsî cùêipx , desiderio vix epicureo! 

Ad extrema tantum verba Socratis respondens Axiochus 
mirari se fatetur, quod Socrates ex vita tam odiosa non excédât 
sua sponte, „xa) ravrct ^povTivriic cov kos) ùirip toùç to^Xovç v^ 
hcL^ipm'\ — „Equidem*', ita pergit Socrates, „minime, ut tu 
credis, super ceteros sapio; neque mea est sapientia quam 
profero, sed Prodici". — Ecce, denuo ad inopias redigimur 
misera scriptoris incuria. Quamnam sapientiam Prodico deberi 
dicit Socrates? „Via) tccvt» ü ci /.iyu Upoiixou tov aocpov hri 
iviix^l^*'^*'*} ita ait. Quae primum audiens non potes non referre 
ad praecedeutia , cum praesertim altam quandam sapientiam hic 
spectari uecesse sit, quia Socrates addat: „iyà il éù^otlfi^v iv 



GRANTOR. 849 

T« xoiwà ravTx ëîiiv«i • Toaovrov ivoiia rccv vsptTTûùy'\ Attamen 
rem accuratius spectans videbis ne hunc quidem compilatorem 
tarn ineptum fuisse ^ ut fingeret Socratem cum elpaysixg risu 
quodam ad Prodicum sophistam referentem inamortalitatis spem 
iUam, qua sanctius in vita nihil haberet. 

Nam disputatio, quam debere se Prodico mox indicat — audi- 
Torat autem eam in Galliae aedibus, ut quam simillima omnia 
essent Protagorae Platonico! — non immortalitatem attingebat 
sed yitam humanam. 

Âb Âxiocho enim rogatus Socrates ille rctpaKiKOfifj^ivog nunc 
refert Prodici disputationem tetradrachmo opinor a se emptam. 
De qua vitae Karaipofi^ paucissima dicere praestat. Quam inep- 
tum enim est eiusmodi diatriben tribui Prodico Ceo, in qua 
ephebiae memorentur instituta qualia demum exeunte saeculo 
a. C. quarto nota erant Athenis! Quis credat , Prodicum jcoo-iCAijTwv 
mentionem fecisse, et memorasse pueros Athenienses Lyceum 
atque Academiam adeuntes ut philosophos audirent? Neque 
Prodicum refert neque sua dat scriptor, sed infeliciter admodum 
imitatur Cratetis disputatiunculam quam servavit Stobaeus 98. 72, 
et tam neglegenter imitatur, ut in humanarum calamitatum 
enumeratione adultae mala aetatis prorsus omittantur. Etenim, 
post ephebiam (p. 367 B) statim /.cciov ùwîj^êe to y^p»ç, Iniuria 
itaque Axiochi p. 366 a Mullachio aliisque additam esse Prodici 
fragmentis mihi quidem non dubium e^t. 

Fere scurrilis haec dialogi pars et satyrae Menippeae quam 
dialogo Platonico propior. Sed ecce, immutatur ratio dicendi et 
a dictionis laxa et turbida rusticitate ita adscendit ad maiorem 
grayitatem ut alium subito librum evolyere tibi yidearis. „Id- 
circo", ita Socrates pergit c. VI, „matura morte fruitur qui- 
cunque a dis diligitur"; et iam sequi tur series ilia, quam yix 
ueglegebat quisquam antiquus philosophus, yerba de morte 
contemnenda facturus: Agamedes Trophoniusque, Cleobis Biton; 
iam afferuntur poetarum sententiae quae apud omnes redeunt 
(cf. ps.-Plut. Cons. c. 14 et 17, Cic. Tusc. I. 113) sed raptim 
corrasa et contracta in breyius per solitam illam formulam lo- 
quendi „fAaxpbv av tlni ht^tivat'*, denique adeo turbata, ut non 
nisi data opera agnoscas, ex communibus illarum consolationum 
thesauris haec quoque hausta esse. Ceterum brevitati consulens 



350 GRANTOR. 

dum exclamât in fine capitis „àxxà Trotvofiat fiii TPon xapà ritv 
ùviax^^^^ M^iyoù K») hipuy fAtfAvtiaKéfievoç", vix sibi constat, 
nam caput sequens statim orditur novas querelas afferendo: 
„TTolotv ii ne; ikéfisvoç iviTviisuviv ^ rix^^v où ßifjL^srai*' ; 

Ad hasce querelas autem si propius attendamus, yideamus 
necesse est, parum haec omnia pertinere ad ea quae dicta sunt 
capite VI, sed tam rebus quam dictione continuari expositionem 
quae capite quinto incohata erat. Liberior sermo, verborum 
copia fere vulgaris, ita ut modo Lucianum, modo Menandrum 
legere tibi videaris; quin sua sponte ad comoediae numéros 
quoque oratio redit. Gum enim ita loquitur Axiochus: „itjfioç 
yàp a $iA£ ^äxpctrec , âx^pt^Tov ixjjlxopov äfiiv ßivKotvov aval- 
ievTOv, éç oLv 7vv)jpccvt7fAivov ix av^'K^vioç Sx^ov", quis non audit 
fabulae trimetros: 

àxàpi^'^ov ufAoy i^lKopov xat ßivKotvov, 
êK ŒV^KAvicov !x^oç avvfipuviffptivoç, 
Parum accuratam hoc eodem capite p. 368 E temporum noti- 
tiam prodit scriptor qui Axiochum , propter crimen mysteriorum 
profanatorum — uti notum est — exulem, fingat cum Euryptolemo 
post pugnam ad Arginusas factam fuisse in numéro rûv iixct 
arparviySùv. Sed hoc non nisi obiter moneo, nam graviora manent. 
Contaminationis enim indicia nusquam certiora quam in sequentis 
paginae conturbatione. Pag. 369 B ita pergit Socrates : „oiréri 
ouv, CO ^A^iéx^f T^y iKsudsptcoTir^v ifrivTVifAfiv Ttêiffcti tûv Xaircùv 
iTrevKTXiOTxryiv, r/ rkç Xoitcxç sTiTiihvffêtç ivvoiiffOfisv ; où ^svKriç ; 

ijKOUffX ii TOTê KX) TOV YlpoilKOV XiyOVTOÇ OTl i éiyCLTOÇ OVTê Tsp) 

rovç t^mriç hrtv ours Tnp) toùç Te6v^K6Taç'\ 

Ecce iterum Prodicus, et nunc quidem Epîcureus. lam enim 
sequitur eadem immortalitatis oppugnatio Epicurea, quam ca- 
pite III audivimus , sed multo accuratius exposita et abundantius 
enarrata. Unius atque eiusdem exempli utroque capite dari imi- 
tationem nemo monitus negabit, quod exemplum — ut alios 
taceam — Cicero quoque Tusc. I. 87 — 90 secutus est (cf. quo- 
que cum Axiochi responso Cic. Tusc. I. 83 et cum Socratis 
ipsius verbis Lucret. III. 870); melius autem quam Axiochi 
scriptor, Cicero ordinem servat. Luce clarius, dixerim, hoc est, 
non uni atque eidem scriptori adscribi posse utrumque caput. 
Nam ita convenire ea videbis, si capitis decimi iuitium cum 



CRANTOB. 351 

initio iîapitis tertii compones ut vel ex verbis appareat unius 
exempli diversas esse imitatioues. 

Licet vero tota argumentatio, qua carpitur homo stultus qui 
„non radicitus e vita se tollit et eicit", multo melius servata 
sit ab eo cui cap. IX — X debetur quam a scriptore capitis 
tertii, perspicuum est illam meliorem imitationem esse additi- 
ciam. Nam ut initio huius pericopes (îiKovaa ii etc.) subito 
abrumpitur filum orationis, ita finis quoque abruptus docet 
haec postea ac neglegentissime addita esse. Ecce enim quam 
m.iTe pag. 370 ß ex tenacissima immortalitatis negation© deduca- 
mur in spem meliorem ita pergente oratione: „Trphç tç5 iro?^?kOÙç 
xa) xakovç sTvcùt xéyovç vep) rîjç itctvavlaç tHç ifvx^iç'** Quae 
verba, Stoicorum referentia opiniones (cf. Tusc. I. 61 — 63; 
Posidon. apud Sen. 90 : 7. 20. 21) ut acerrime pugnant cum iis 
qnae proxime praecedunt, ita conveniunt cum argumentis c. Ill 
fin. et c. VI prolatis. 

Quae sequuntur recte procedunt. Profligatis enim quae contra 
immortalitatem allata erant argumentis, iam exclamât scriptor: 
„oÙK êU iivxrov «AA* êU àixvctfflav u *A^téxe**l et, quod solet 
in eiusmodi dialogis (cf. Tusc. I. 112), tam plane Axiocho 
persuadet, ut ille fateatur: „oùxirt fioi êccvirov iioç Ivivri «AA* 
ijf^jf xa) 7riiog'\ Gui desiderio ut etiam magis indulgere possit 
senex, more Platonico, ut sibi quidem videtur, Orci descriptio- 
nem, Qobryae debitam, Socrates ille pseudo-platonicus addit. 

Quo fere tempore dialogus, aetate Èpicuri omnino recentior, 
scriptus sit, nunc non quaeram. Meum enim erit modo demon- 
strare, in Crantoris reliquiis investigandis Axiochum ps.-Plato- 
nicum nihil afferre lucri. 

Ex parte iam, ni fallor, dialogi enarratione id factum est: 
Stoicam enim atque Epicuream tantummodo sapientiam deprehen- 
dimus, non Academicam. Et, etiamsi quid insit fortasse quod ex 
Crantoris libello originem capiat, indignus tamen hic Axiochus 
est cuius ope utamur, quoniam opusculum est maie consutum 
ex duorum hominum disputatiunculis , quae in rhetoris cuius- 
dam scholis compositae deinde, a tertio quodam discipulo, ita 
in unum coniunctae sunt corpus, ut ex utraque diatribe pars 
quaedam abiecta sit. Agnoscuntur autem etiam nunc manus 
diversae; nam uni rhetori debemus: 



852 GRANTOR. 

A. cap, I— III (mortem, neque si mortalis sit animua, quod 
Epicarei perhibent, neque si immortalis sit, quod cum Aca- 
demicis Stoici consent, malum esse putandum, sed potius 
malorum refugium). 

cap, VI (Ita quoque deos iudicare qui matura ex vinclis 
vitae libèrent, quos diligant. Id vero aeque demonstratum 
esse multorum testimoniis, atque simul 
{cap, Xà) philosophorum argumentis hoc probatum: animum, 
qui cogitando supra mortalia surgat, interire non posse. — 
{cap. 'XI) Adicitur, quae non nisi laxo vinculo cum hisce 
cohaeret, Orci descriptio. 

B. Alter autem fuit — qui nescio qua de causa, Prodico se 
sua debere finxit — cui referenda sunt 

cap, IF, r, ril, nil /X, X usque ad 370 Ä 
Quae quod tam male inter se cobaerent, id diasceuastae in- 
curia factum est, qui fortasse addidit quoque capitis lY iuitium 
ineptum. üontaminatum autem dialogum et tam Platone quam 
Aeschiue indignum parum prodesse ad Crantoris artem cognos- 
cendam, pluribus demonstrare supersedeo. 

III. 

Ad Crantoris libellum restituendum baud multo magis pro- 
ficiunt Ciceronis Tusculanae. Fac euim verum vidisse eos, qui 
contendant in libri Tusculanarum disputationum primi parte 
extrema inde a § 87 suam Consolationem excerpsisse sive in 
breviorem formam redegisse TuUium, quod in Universum non 
negaverim, quid lucrabimur? Purum pu tum Crantorem a Ci- 
cerone redditum esse in Consolatione , nil nisi Crantoris sapien- 
tiam in illo libello componendo acceptam ei fuisse, quis nobis 
persuadebit? Affe runt, sat scio, Plinii testimonium , in praefatione 
ad libros de Naturali Historia § 21 disserentis de „Ciceroniana 
simplicitate , qui in libris de Republica Platonis se comitem 
profitetur, in Consolatione filiae 'Crantorem' inquit , 'sequor', item 
Panaetium in Officiis". — Eone testimonio uti licet, quo effi- 
ciamus, in Ciceronis Tusculanis Crantorem Latino sermone red- 
ditum nobis servari? Indigne de Cicerone indicant et Plinium 
dicentem faciunt quae numquam dixit, qui in Consolatione uuicum 



GRANTOR. 353 

ei fuisse fontem Crantons librum propter Plinii verba credunt. 
Qui de Cicerone ita censent, ils in memoriam revocanda sunt, 
quae diserte ipse Tullius dixit in libre I de Officiis 2. 6 „seque- 
mur hoc qaidem tempore et in hac quaestione potissimum Stoicos, 
non ut interprètes sed ut solemus e fontibus eorum, iudicio ar- 
bitrioque nostro, quantum quoque modo videbitur hauriemus". 

Verba satis cognita refero, attamen digna quae etiam atque 
eliam relegamus. Nam nescio quo modo, magis magisque ho- 
mines docti nostrae aetatis, dum historicorum philosophorumque 
antiquorum fontes indagant, sibi fingere coeperunt scriptores 
Oraecos Bomanosque Byzantinorum magistellorum ad instar tota 
capita deinceps ex antiquiorum libris exscribentes ut parvo ne- 
gotio speciem eruditionis sibi compararent. Cicero saltem mihi 
yidetur non tam impudenter philosophorum Graecorum thesau- 
ros expilasse. Ita vere atque accurate indicavit, quatenus in 
libris de Officiis Panaetium esset secutus: „Panaetius*' inquit 
(Ofi*. n. 2. 7) „qui sine controversia de officiis accuratissime 
disputa vit I quemque nos, correctione quadam adhibita potissi- 
mum secuti sumus". Conveniunt haec verba cum eo quod de 
Ciceronis diligentia in perscrutandis auctoribus notis atque 
ignotis cognosci potest ex epistulis ad Atticum. Quos enim 
libres non petivit ab amico? Nonne, cum in componendis Tus- 
culanis versabatur, ita scripsit ad Âtticum (III. 32 cf. 31): 
j^Dicaearchi irepi ifux^ç utrosque velim mittas et Karaßaasac; 
rptiroXirtKOv non invenio et epistulam eius quam ad Âristoxenum 
misit''. Credasne igitur TuUium cum Dicaearchi opinionem de 
immortalitate animi referret (Tusc. I. 42) non ipsum adiisse 
scriptorem quem tamen vocaret „delicias suas*'? Minime equi- 
dem. Quod autem ad nostram quaestionem attinet, cum ipsius 
M. Tullii testimonio constet, eum, in Consolationis compositions 
occupatum , nullum scriptorem qui de luctu scripsisset neglexisse 
— scribit enim ad Atticum „nihil de maerore scriptum est ab 
uUo quod ego non domi tuae legerim*' — concedamus necesse 
est, ad Crantoris librum de luctu cognoscendum parum adiu- 
Tare disputationum Tusculanarum compara tionem. Nusquam, ne 
tum quidem cum arcte inter se conveniunt Cicero, ps.-Plato et 
ps.-Plutarchus , affirmare licebit Crantorem iis ftiisse fontem 
communem, nièi Auius nomen ab uno eorum additum siL Nam 



354 CRANTOB. 

ipse nobis Cicero affirmât alios quoque in Consolatione sua a 
se adhibitos esse auctores (cf. e. g. ad Âtt. XII. 23). 

IV. 

Eo itaque res redit, ut Kbello ^ep) frivêovç haec modo vindi- 
cari posse yideantur, quae nomine auctoris laudato sive a Cicerone 
sive a ps.-Plutarcbo afferuntur. Ât ne sic quidem omnia plana 
ac certa erunt. Nam diatribe, quae Plutarchi nomen fert, tarn 
misère composita est, tantopere conturbata, tam yariis poetarum 
versibus sine uUo ordine onerata, ut inspecto semel libello con- 
cédas necesse sit, iam per se dubium esse num usquam auctor, 
ubi referat Crantorem, ipse philosophi librum inspexerit. 
Quoniam yero hie quoque yiri docti eam plerumque viam in- 
gressi sunt, ut sicubi constaret capitis initium ac finem deberi 
Cran tori totum caput ei pbilosopho tribuerent, singulos locos 
quibus Crantorea afferuntur tractabo. lis autem me continebo; 
molestus enim fiam lectoribus si accuratius exemplis demonstrare 
yelim, quam saepe, quamque neglegenter rhetor quisquis fuit 
dicta dicat, a proposito aberret, sibi contraria proponat, diversa 
ex diversis auctoribus venditet. 

1. Cap. III. Exitu demum capitis nominatim Crantor testis 
laudatur: „fiii ykp vocroïfiiv, cpijcriv i ^AKa^fjfitxiç KpivTcop etc. 
quae auToXe^e) ex Crantoris libro relata esse testatur Ciceronis 
versio elegantissima Tusc. III. 6. 12. Sed iam ipsum capitis initium 
(rd (ih ovv iXyelv ko) iiKvscrêai reXsvni^Avroç vUv 0va'tKiiv ix^' 
riiv àpx^y Ti}ç xùttdiç k») ouk i0' ^fi7v) Crantoris si non verba 
attamen sententiam reddit, cf. Tusc. III. 29.71: „natura affert 
dolorem, cui quidem Crantor, inquiunt, vester cedendum putat". 
Nec minus ea quae statim subiunguntur Crantoris sunt: Où 
yàp lyooyi au(A<pipo(Acti rolç tviv iypiov ôfivovŒi xa) (mX^pàv iiri- 
êitav, f^cù Kx) Tûû iuvxToû Kx) Tov cTVfi^ipovTOç ovffxv, quae 
accurate respondent verbis Ciceronis (Tusc. HI. 6. 12) „nec ab- 
surde Crantor ille: minime, inquit, iis assentiorqui istamnescio 
quam indolentiam magno opère laudant, quae nec potest uUa esse 
nec debet; ne aegrotus sim; si, inquit, fuero etc.;'* sequuntur 
enim verba quibus vertitur fiii yàp vovoT^ev etc. Haec inter 
utrumque scriptorem concordia sufficit viris doctis, ut assen- 



GRANTOR. 355 

tiantar Bnreschio, qui iuxta positis hisce ps.-Plutarcheis ac 
Giceronianis ita iudicat : „nemini dubium fore totum caput tertium 
esse Crantons ; qnamvis in fine demum laudati''. Mihi yero non 
tantum dubium est id quod plaudentibus ceteris posuit Bure- 
Bchins, Bed etiam confidenter id nego. Crantorea esse ea quae 
in hoc capite conyeniunt cum sententiis quas nomine addito 
affert Cicero, quis tarn stolidus sit ut hoc neget! Sed addita 
quaedam habet rhetor, quae desunt apud Ciceronem; ea neque 
Crantoris sunt neque cum eius philosophia conyeniunt. Neque 
yero Crantorem ipsum inspexit ps.-Plutarchus — quo factum 
est nt in fine demum capitis nomen eius afierret, tamquam 
turn primum eius yerba referens; nam ne ipse quidem noyerat 
eidem philosopho deberi quae in primo ac medio capite rettulit 
ex fonte suo — sed auctore usus est alio ac recentiore ex quo 
Crantons yerba desumpsit, eaque aucta et omata ex Stoicorum 
sapientia. 

Argumentis banc opinionem meam firmare non difficile est. 
Capite primo rhetorem adhibuisse auctorem Stoicum yix potest 
quisquam negare. Ipsum Ghrysippum fuisse ilium auctorem non 
contendam, sed Chrysippea eum referre perspicuum est. Cum enim 
Bcriptor Gonsolationis exponat, qua causa praesertim prohibitus 
sit quominus patrem afflictum statim adiret, haec addit: Oiii 
yap ol ßiXrivTOi rScv }»Tpûv irpiç txç âêpéaç rûv pevfiâroùv iyrh 
(Popàç eùêùç xpoff<pipovfft Taç hi tûv (pxpfiaKuv ßo^jieixc. Quam 
sententiam, eadem imagine illustratam, ex Chrysippi libro fluxisse 
constat ex Cicerone, Tusc. lY. 29 de Consolatione sua ita scribente 
j^quodque yetat Chrysippus ad récentes quasi tumoresanimi rem e- 
dium adhibere, id nos fecimus''. Sententia Chrysippi capite II aliis 
yerbis iteratur et explicatur; simul autem iUustratur yersibus 
Aeschylcis ex Prometheo (379 sqq.) quos neglegentius coniungit 
rhetor Graecus, accurate Cicero laudat Tusc. IV. 31.76. „Uter- 
que yidetur ex Cran tore sumpsisse" ita iudicabat olim Wytten- 
bachius. Equidem potius Chrysippo deberi putayerim, nam ad 
eius sententiam potissimum illlustrandam yersus eos Cicero afiert : 
,,sumendum tempus est non minus in animorum morbis quam in 
corponim, ut Prometheus ille Aeschyli e. q. s.". Si autem con- 
stat in manibus fuisse pseudo-Plutarcho sive Chrysippum siye 
Posidonium siye recentiorem quendam Stoicum cum capita I 



356 CRANTOB. 

et II conscriberet, iam oritur suBpicio, hominem istum parum 
doctum, qui, ut ubivis apparet, alienam sapientiam leyissimo 
labore congerat, nou deposuisse auctorem ilium in capiie III. 
Augetur ea suspicio , cum totum caput perlegimus. In quo — ut 
mittamus flosculos et circumlocutiones, quibus secundum suae aetar- 
tis mores ps.-Plutarchus sermonem Orantoris omavit (veluti â?,y€7w 
xx) iixvêcrêat, iyptov k») axX.fi pip) — uno praesertim maiore 
additamento offendimur. Nempe indolentia seyeriore ilia improbata 
causam propter quam improbanda sit his verbis addit: i^aiptj' 
aeTai y»p ifiôiv avTti r^i/ ix rov cpiXeTcreai x») ^iXsîv eÖ¥Ot»¥ 
jfv votvTiç fAxXXov itaaqil^etv ivayxûtîov. rd H yrip» rov ßerpov 
yrapex0ip6aêxt x») avvai^itv rà xhêfi xxp» cpùatv ihal 0fifAt 
xa) viri rîiç iv ^fiJv ^xùXijç yiyveaêat ié^tiç, Ati xai 
TOVTO fiiv iariov &ç ßKotßeph xct) ^ctvXov xoù crfrovixloiç iv* 
tpâtroiç îjXicrTx icpticov, Haec quoniam non habet Cicero qui in 
Tusculan. III. 6. 12 coniunctim refert ea quae hisce in ps.-Plu- 
tarcho praemittuntur atque ea quae statim sequuntur, alterum- 
utrum sumamus necesse est: aut Grantoream quidem hanc esse 
sententiam, sed a Cicerone consulto in versione omissam, aut 
non ex Crantore sed ex alio fonte a ps.-Plutarchi auctore earn 
esse desumptam. Mihi quidem optio nequaquam dubia videtur. 
Nam non solum tam bene cohaeret oratio in Crantoris fragmento 
quod Cicero 1.1. laudat, ut admodum fiat improbabile aliquid 
omissum esse; sed additamentum ps.-Plutarcheum non Âcademiam 
sapit, verum Stoam. Stoicae dictionis iam initio capitis vestigia 
deprehendimus , nam ea quae Cicero Tusc. III. 29.71 ita vertit 
„natura afiert dolorem'' vix a Crantore hisce verbis dicta erant; 
„cpuaix^iv ix^i iviyxiiv'\ praesertim autem Stoicum est illud 
„xa) OÙX icp' lifiTv", Firmatur haec suspicio in sequentibus. 
Cum enim in fine capitis mediocritas ilia a Crantore eo commen- 
detur argumento, quod ea si absit „immanitas in animo, stupor 
in corpore nascatur*', vix verisimile, iam antea alia in eandem 
rem argumenta a scrip tore fuisse allata. Qravius vero est, quod 
haec argumenta non cum Âcademiae, sed cum Stoicorum placitis 
conveniunt. Nam quod primo loco afiertur, ixiieictv illam benigni- 
tati obesse quae ex mutuo oriatur amore, id plane recentioris 
Stoae est praeceptum. Communis enim recentiorum Stoicorum, 
iam minus quam Zeno atque Clean thés fecerunt indolentiam 



CRANTOB. 357 

laudantium, haec est opinio, quam eloquenter exponit Seneca 
Ep. 95.52: ,,omne hoc quod vides unum est: membra sumus 
corporis magni. Natura nos cognatos edidit, cum ex isdem at- 
que in eadem gigneret. Haec nobis amorem indidit mutuum et 
sociabiles fecit'' etc. quibuscum apte conféras quae Cicero ex 
Panaetio sumsit Off. I. 20. 50. 58 ; — eövotav autem , quam 
vcivTûç fJLxXXov itccffâ^êtv iubet noster, a Stoicis inter praecipuas 
yirtutes esse positam, yix est quod commemorem. 

Sed Stoica quoque verba sunt quibus deinde nimii affectus 
oppugnantur: iwrciiaav enim nasci docet scriptor UTrh rîiç h 
fifAÎv 0aù\fiç iô^ifç. Nonne haec verba et antiquiorum Stoi- 
corum sententias in meutem vocant, et praesertim Chrysippi 
quam servavit Plutarchus FiH. Mot. c. 3. ri tcMoc; shûti xéyov 
irov^piv ko) ànéXavTov ix (poùtiXitç kx) ii^pTyffiivfiç Kptcrguç a^O' 
ipiriiTa Kx) pôùfJLviv vpovXxßevTxl Neque vero in sequentibus 
deficiunt dictiones Stoicae: memorantur oî avouixToi, refertur ad 
rè TrpiTov, tandem vero in capitis quarti initio ita disseritur 
^sp) ryjç eixoyivrlaq — quae virtus prae ceteris Stoicorum fuit 
(cf. Cic. Off. I. 43) — ut hie quoque ex Ohrysippi sectatore 
quodam nostrum haerere fere certum sit. Non ipsum itaque 
Crantorem inspexit refertve cap. Ill ps.-Plutarchus, sed Stoicum 
scriptorem qui et alios auctores et Crantorem sectatus erat, 
quapropter ex hoc capite ea modo Crantori tribui possunt , quae 
Cicero in Tusculanis ex eo attulit. 

2. lam sequitur alter locus capite VI. Quoniam sunt qui 
credant Crantoris librum continue in manibus fuisse rhetori 
nostro, moneo transi tum ad eum sibi para visse auctorem senten- 
tias undique ex omnibus congestas nulle ordine proferentem : 
variam esse et mutabilem sortem hominum, quam vis stulte 
mortales saepe fortuna secunda superbiant tamquam si fixa du- 
raret; nullum tam validum esse ihvvlac cpipfixKov quam cogi- 
tationem hancce: iv^Txç ràç tvx^Ç äcrirsp roùç ôvijtûvç ivêpÛTrouç 
sJvxi; quod ipsum praeclare illustrari posse verbis quibus Demetrius 
in libro ^ep) rvx^Ç usus sit. — Afferuntur deinde ipsa verba 
Demetrii, dictumque illud de versibus Euripidis „fAiKperara r» 
vCpiXhovTX KXi fiP iifiipx r» fiiv KxieJXsv ùrf/éêev, rà Y $p* iva'* 
quos versus tum demum summo poeta dignos fore iudicavit 
Phalereus, si non „fil* vifiipx'^ sed „crrtyptij xpovou'^ diceretur. 

24 



358 CEANTOB. 

Unde haecce noster habeat, pro certo non facile dicas; sed 
propter Stoicorum anctomm vesti^a quae deprehendimns in 
capitibus prioribus operae tarnen pretium yidetur adnotare, 
Senecae Stoico eandem Demetrii sententiam baud igno tarn fuisse; 
nam scribit is in epistula 91 : „Longam moram dedit malis pro- 
perantibuB qui diem dixit: bora momentumque temporis ever- 
tendis imperiis sufEicit". — Tenendum autem est, haec omnia de 
sortis inconstantia dici. Nunc audiamus iterum scriptorem Crantoris 
verba laudantem: TovTOtç i* è^of^ivaç kx) i Kpirrap, Trap»- 
fiuêoùfitvoç stt) rp TCÔV rixvuy TsXeuTf rev 'iTiroKXix (ecce, tarn- 
quam nunc primum Crantorem memorans titulum operis addit !) 
(pifflr/- „TxuTx yxp" (quidnam? Sortem inconstantem esse?) 
„irxax il ipx^i» ^Srif ^t^o^o^lx xiysi r s x«) TxpxKs^sverxt' 
uv s] iij Tt xX\o fiii iirohxôfisêx , to y s icoKXxxi ^^vxi ipyuiti 
Kx) iiiaxo^ov rhv ßiov xyxv xXijêiç' kx) yxp i\ fih (pv7Si roiov- 
rov Ixti rlv rpéxop, ÙTré yi fifiav eU tovto x^lxTxt iix^êopxç ' 
ij re xiijXoç xuTfi rùx*l xippcoisv vkaIv kx) In iv 
àpX^^ il^oXoitviKêv^ oùY i^* iv) ùytêl, 0vofihotç re 
filyvvTxl TIC iv irxffi kxkou fAOipx* rx yxp rot vTripfixra sùêùç 
êvijTX ivrx TXV7VIÇ KOivoùVêî Tfjç xhlxç , i^ ijç icpmx fih ^uxiç, 
vécrot T€ Kxi Kliisx kx) fioTpx êviiTÛy Kslisv fifilv €p7r€t*\ Ulterius 
progredi verba Crantoris, ut plerique edit ores censent, negave- 
rim. Verba enim quae sequuntur „tov îJjf x^P^^ hpxTàfieêx 
hypo etc." compilatorem sapiunt diversa testimonia, vinculo 
baud satis apto, connectentem. Desinit autem fragmentum versu 
ignoti cuiusdam poetae: kx) ßoTpx êvfiTÛv Kclisy îjfAtv epTsty quod 
non pugnat cum more Crantoris; rêvera autem poetae cuius- 
dam esse, nec ipsius Crantoris, arguit KeJêsv, adverbium post 
verba iÇ ijç supervacaneum. — Ceterum vel obiter locum in- 
spicienti perspicuum, ni fallor, erit verba ? ts xiii^oç xvnj 
Tvx^ xippcùôev vifilv kx) Iti «tt* xpx>iç fiKo^ouêtjKsv Crantori 7iou 
deberi, sed sive ab ipso ps.-Plutarcbo sive ab auctore quem hic 
exscripsit addita esse, ut arctius haec cohaererent cum tota dis- 
putatione de fortunae vicious ificertis, quae incohata capite IV 
continuatur quoque in sequentibus. Nam verba quae indicavi 
neque apta sunt Crantoris argumentationi neque conveniunt cum 
Academiae placitis. Cranter postquam docuit, hominum vitam, 
eliamsi non ita comparata sit ab ipsa natura, utessetmiserrima. 



CRÂNTOR. 359 

a nobiê ipsis in tautam corruptelam esse devectam, addere om- 
xdno non potuit ex parte quadam hanc miseriam àeben fortunae. 
Neque id fecit. Nam quo iure tarn severe de natura humana 
iudicet statim adicit, de fortunae partibus ne verbo quidem 
mentionem faciens. Quam argumentationem — dummodo demas 
qnae de fortuna dicta sunt — cum philosophematis Academicorum 
atque ipsius Crantoris optime convenire nemo negabit. Constabat 
enim Academicis animum hominis compositum esse ex diversis 
elementis , t«üt« 3' eJvai rirrxpx — iam ipsius Crantoris verba 
refero, servata a Plutarcho de an. proc, in Tim. c. 1 — TJjfv 
voijT^v ^ùfftv iii KctTX TX xùtx kx) äc xÙTûiç îxow»Vi text r^y 
iTêp) TX aäfixTx TTxôiiTiKTiv Kx) ßerxßx^T iKviv etc. Porro quoniam 
cum Piatone ac Pythagoreis Grantor quoque censuit, poenae 
causa animum descendere in corpus mortale, consequens est, 
mala quibus vita humana oppleta sit, nullo modo ab eo 
fortunae cuidam tribui posse, sed unice naturae humanae ipsi. 
Id autem luculentissime sie exponit Academicus: „Mali enim 
pars quaedam fatalis nascentibus nobis admiscetur. Quippe semina 
cum siut mortalia, statim partem huius causae obtinent, ex 
qua" — minime ergo ex fortuna extrinsecus nobis allata, sed 
ex vitio quod inhaeret naturae nostrae — „ingenii tarditas, 
morbi, curae, denique mors". 

Si quid video, cum hac doctrina omninb non potest conciliari 
placitum illud de fato. Quod si , uti suspicor,. ab alio auctore — 
parum apte — adiectum est verbis Academici, ex hoc denuo 
exemplo apparet, quam difficile sit quamque incertum, ex frag- 
mentis ps.-Plutarcheis indicium facere de Crantoris arte ac dicendi 
ratione. Quam viam — ut alios non dicam — olim Wytten- 
bachius ingressus locis quibusdam in Consolatione ps.-Plutarchea, 
ubi Crantoris nomen additum non esset, fragmenta libelli vip) viv- 
ÛOVÇ dignoscere posse sibi visus est ex dictionis quadam varietate. 
Et saepe ille quidem Crantori talia tribuit, quae mihi Stoicam 
originem tantum non diserte fateri videntur. Ita — ut uno 
exemplo defungar — caput X sic verbis dictionibus compositione 
a reliquo opusculi stilo differre iudicabat Wyttenbachius (adn. ad 
Plut. mor. VI. 2. 721) ut ex libro Crantoris descriptum illud 
caput censeret. Affertur eo capite disputatio Heracliti de mortis 
atque vitae simili tudine , quae disputatio, licet Heracliti placi- 



360 CRAXTOR. 

tum notissimum accurate reddat, ipsis Ephesii verbis relata 
non est; multo enim fusius in ea exposita omnia sunt quam 
consuetudini tou ffKoretvou convenit. Sed Heracliteis illis haecce 
Bubiunguntur: „ito xct) ßoipütov XP^^Ç ^^^^' Kiyerat rh (fwy aç 
ixoioêtiaéfievov o eixwêlaavTo ot xpoiriTopsç", Sententia notissima 
et fere communis Consolationum scriptoribus , quae et apud 
Giceronem redit, eadem imagine adhibita, Tusc. I. 93 „natura 
dedit usuram vitae tamquam pecuniae nulla praestituta die", 
et apud Lucretium III. 984 .^yitaque mancipio nulli datur, 
omnibus usu*', et in hac eadem Cousolatione c. XXYIII loco 
aptiore. Nulli autem minus apte quam Grantori banc tribuas 
sententiam. Is qui scripserat: „iroXXoTç kx) vo^îç âvipifftv, où 
vvv àh\x iciXxi xiKXxvTxi rivêpiinvx rtfiaplav viyoufiivoiç rov 
ßM\ eamque antiquiorem opinionem non oppugnavit sed Pia- 
tonicis argumentis firmayit, idem eandem vitam fMtplitov xP^^f 
dicere onmino non potuit. 

Neque vero Crantoris, sed Stoicorum sapientia capite K et 
XI denuo traditur. Apte enim cum Heracliti sententia Stoicus 
quisquis fiiit scriptor doctrinam de elementis coniunxit. Hera- 
clitus docuerat: „>5 0ùfftç ix rtiç xÙTîjç ÎAifç täA«/ fih rovç 
xpoyéyovç ^fiûv xvhx^Vt ^^î"* cruvex^Tç xùtoTç iyivy^vs Tohç îta- 
Tspxç , iJrx ijfixç , frr* ixxouç ÎT xXXoiç xvxKUK^iicrei*', Hanc 
Heracliti doctrinam — Stoicis verbis relatam — cum suis 
„elementis'' conciliât Stoicus scriptor cum ita pergit: to ii 

wipfix ^vx^Ç fj^ipoç Kx) xvéfficxff (JLX kx) tov criripfiXTOç 

Toy Tûv Trpoyévtav^'f remque illustravit imagine toD ixveiaftov. 
Non fortuitum mihi videtur quod haec coniuncta quoque redeunt 
apud Philonem, sedulum Stoicorum discipulum, qui ita scribit 
(de posL Caîn, Wendl. II. 2) ttxvtx yxp uv yivsalç iartv oùpxvoû 
xuK^hç ivriç ixvTOv Kxrsx^i. xx) yxp xï tûv Ters^svTfixéruy 
avxaToix^ioußtvxi ßo7pxt icxXiy sU txç tov xxvrèç ivvxfistç i^ 
cùv wvhT^frxy iiroxpluovTXi toû ixveicrôivTOç kxxaTCfi ixvglafixToç 
xxTx irpoêsafilxç ivlaouç xtrohiofiivou t^ cruf^ßx^ou^^ (p6- 
aet iTTÔTs ßouXfiieli^ tx hxvTÎiç XP^^ xoßH^eaöxt (cf. ps.-Plut. 

conv. c. XI riify Cpùaiv H^^ov ^oiijcrxt r^v toû ôxvxtou 

xpoieafilxv), Sicuti autem capite X, ita ubivis Stoicas dictiones, 
argumenta exempla in Consolatione deprehendas. Quin etiam 
cum Piatonis affert sapientiam Stoicis incipit verbis eam referre, 



CROTOR. 361 

ut cap. XIII Piatonis locum ex Phaedone relaturus ita loquitur: 
TO yap ßh hiou^ûcrêxt vapx) Kct) toJç iriôsa^t txùtviç iiiystv jkp' 
av KXTXVv&fievQç i vovg TÎjç iv^rijç iv»vl(i7rXxrxi ^Xvxplxç, 

3. lam paucis me continere licebit in dicendo de tertio quod 
ex Crantoris libello refertur fragmente cap. XIV de Euthynoi 
Itali mira historia. Versamur eo capite in loco Consolationibus 
omnibus communi, nempe mortem maturam probis dari ab 
immortalibus (cf. Axioch. VI. Tusc. I. 113), exemplaque enu- 
merantur quae in ea re soient enumerari. Haec nunc pessime 
interposita esse disputationi , quae in Socratica argumentatione 
versatur, id nihil ad nos. Sed duae sunt res quas scire attinet, 
primum, num historiam Euthynoi (quam Grantori deberi ap- 
paret ex Tusc. I. 48. 115) ipsis — uti perhibent viri docti — 
Crantoris verbis enarret scriptor; deinde num merito contendant 
editores cetera quoque quae afferuntur exempla, Oleobidis Bi- 
tonisque, Agamedis ac Trophonii, Pindari, ex Crantoris libello 
hausta esse. Quae quaestiones arete cohaerent; nam si apparet 
cetera a scriptore non esse desumpta ex ipso Crantore, iam 
oritur suspicio, ne Euthynoi quidem historiam ex ipso libello 
Tsp) Triviouç ab eo exscriptam esse. Et rêvera multa sunt quae 
huic opinioni favent. Cicero enim Tusc. L 113 de Argiva 
sacerdote fabula relata, § 114 Trophonium atque Agamedem 
memorat, deinde de Sileno fabellam tradit (quam saltem non 
ex Crantore sed ex ipso Aristotele exscribit auctor Consolationis 
c. 27). — Tum vero addito fragmente ex Cresphonte Euripidis 
ita pergit: „simile quiddam est in Consolatione Crantoris", et 
sequitur Euthynoi historia. Nonne ex ipsis verbis apparet, ea quae 
praecedunt apud Ciceronem ex alio scriptore originem ducere? 
Ex quonam? Indicia fontis non absunt. Nam fons est idem ex 
quo Axiochus c. VI derivatur. Chrysippi est sapientia quem 
eosdem ex Cresphonte versus laudasse novimus (Sext. Pyrr, III, 
229 — 233). Ex eodem autem fonte Stoico sua hausisse videtur 
scriptor ignotus quern cap. XIV exscribit ps.-Plutarchus; sed 
aliunde sumens narratiunculam de Euthynoo a Crantore relatam 
huius nomen addere neglexit. Quo factum est ut ps.-Plutarchus, 
qui ostentandi causa nomina scriptorum libenter addit, iam 
nescius, cuinam deberetur haec fabella, sileret nomen auctoris: 
Tx a ^sp) riv *'It«Aci/ Eùitjvoov toixvtx (pxai yevhêxi. — Haec 



362 GRANTOR. 

qui secum repntaverit baud ita facile indacatur, nt credat ipsa 
Grantoris verba apud ps.-Plutarcbum esse servata in narratione 
quam tanto brevius rettulit Cicero. 

4. Vii opus est verbum addere de capite XXV „Ti yap fin 
iC otirh KXKug xpimtv h fAev Kpàvrup cp^vh où fitKpov elvat 
Kou^tafix xphç TXÇ rùx»^"» Iterum enim loco minus idoneo hoc 
inseruit scriptor qui male dispersit partes Stoicae argumentatio- 
nis, melius et rectius ordinatas a Cicerone Tusc. m. 34 (cf. 
Tusc. III. 34 cum ps.-Plut. 25 et 32 et Tusc. III. 29 c. ps.- 
Plut. 21). — Sed haec mittere praestat. Nam totam Consolati- 
onem ad Stoicos referre fontes labor est non gravis sed ingra- 
tus. Quod ad Crantorem attinet hoc mihi videor demonstrasse : 
parum valere argumenta eorum qui contendant in Consolatione 
saepius etiam quam ubi nomen addiderit auctor, Crantoris ser- 
vari fragmenta, immo ne ea quidem quae xùro^s^e) referri di- 
cuntur suspicione vacare. Quae si lectoribus persuasero, opus 
perfecero neque mihi pergratum et lectori fortasse molestum, 
sed neutri nostrum uti spero plane inutile. 



AD PLUTARCHUM. 

Comp. Thesei et Rom. C. VI (Sint.) Raptus Sabinarum non 
solum eo excusatur quod unam tantum earum uxorem sibi 
sumpsit Romulus, sed etiam honore qua raptas postea affecit 

â7riisi^€ Tifv ßlxv iKch^v xx) r^v xiixlxv kxXXi^tov Ipyov xx) 
TTO^tTtxiTXTOv ê}ç xotvuvlxv ysvofiiv^v, Ovra awifit^sv «AAijAo/^ 
xa) Œuvèvii^e tx yiyvi xoCi vxphx^ ir^yiiv rîjç iîç xvêtç eùvolxç 
xx) ivvxpuuç TOÎÇ icpxyfAX^Fiv 

Primum Romulus earum fnit nuptiarum auctor, quae viros 
Romanos et mulieres Sabienas artissimo amoris et benevolentiae 
inter se iungerent vinculo. Ea autem benevolentia causa («-jfyif) 
facta est ... cuius rei ? Iterumne benevolentiae ? Non opinor. 
Et quaenam intercedit ratio inter benevolentiam et potentiamt 
Nulla, nisi fallor. Denique quid hoc est: reipublicae {rolç 
Tpxy fixai) praebere fontem eùvolxçl Sed scribe svvofilxç , habebis 
rem verissimam recte enuntiatam: firmae illae nuptiae, artum 
illud gentium vinculum, effecerunt ut tota respubUca bene esset 
composita et sic ad magnam pervenire potentiam posset. 

J. J. H, 



DE COMPOSITIONE POENÜLI. 

SCRIPSIT 

H. T. KABSTEN. 



Nemo hodie affirmare dubitabit Plaut! Poenulum ex diiabus 
graecis comoediis esse compositum idque post multos alios, qui 
de hac quaestione bene meriti erant, Langeni imprimis di&- 
putatione effectum esse *). 

Argumenta a viris doctis adhuc prolata praecipue haec sunt: 
Intentio fabulae, ut puella amata cum sorore ex lenonis 
potestate in amatoris manum transeat, peragitur rationibus dua- 
bus tam diversis, ut altera alteram excludat, nempe primum 
per dolum servi (act. I — III), dein per agnitionem patris (act. 
IV et V). Originis duplicitatem porro probant repugnantiae in 
sororum condicione , quae in prima fabulae parte sunt meretrices 
huiusque quaestus sibi consciae ^), in altera hoc ipso demum 
die mutato nomine inter meretrices recipientur seque ingenuas 
esse sciunt et libertatem ab haruspice praedictam exspectant 
non amatoris sed deorum vel parentum interventu. Accedit quod 
in illa duas tant um leno meretrices habere et fabula agi videtur 
Athenis (v. 153, 497 et 372), in hac autem, quae agitur Ga- 
lydone ^), multo plures (v. 830). 



1) In atraque re sequor Fred. Leooem Plant. Forsch, p. 153 sie scribentem : 
«Tch betrachte es als ein völlig gesichertes Resultat der zahlreiche Untersuchungen... 
i»dass das Stück aus zwei griechischen Komödien zusammengearbeitet ist". Et in 
adnot. 3- «überzeugend nachgewiesen ist es erst von Langen Plautinische Studien" 
p. 181 sq. 

2) Cf. 1.1. a Langeno p. 183. 

S) Cf. Langen p. 185, Leo p. 154 adn. Reliqnae auimadyersiones, quas protnlît 
Langenus p. 190 sqq. non tangunt fabnlarum commixtionem sed utriusqneoeconomiam. 



364 PLAUT! POBNULUß. 

His aütem controversiis , quas plenissime exposait Langenua 
probavitque deinde Leo, adicieudae sunt nonnullae, quas viri 
docti adhuc praeterviderunt , positae in personarum characteribus. 

Beete olim sie scripsit Reinhardtus in Studenoiundi Studiis 
a. 1872 p. 108: „duae omnino viae contaminationis probandae 
^patent; aut enim personarum condicioneDoi vel ingenium in 
^ydiversis fabulae partibus diversa esse aut argumentum subito 
„interruptum aliaque ratione, atque qua initio propositum sit, 
„continuatum esse docendum est". 

Et ille et reliqui, qui de Poenulo antea scripserunt, huius 
fabulae contaminationem probarimt maxime inde, quod in ea 
„duorum fabularum argumenta discernere haud difficile est*' ^) 
et characteres personarum aut neglexerunt aut propter externam 
quandam eorum similitudinem per totam fabulam contra con- 
taminationis crimen in censum vocarunt. Hos Langenus optime 
redarguit, sed non tamen omnia quae banc rem attinent per- 
secutus est, nam et omisit reliquarum personarum mores in 
utraque comoediae parte contrarias et de sororum diversitate 
non omnino recte. iudicavit. Igitur quae ille disputavit partim 
corrigere partim supplere conabor. 

De sororibus. In bis praeter diversitatem quam notavimus 
in condicione natali et meretricia, alia est non minus gravis. 
Cavendum est ne in errorem nos inducant, quae leguntur apud 
Langenum p. 182: „Die beiden Schwesterpaare haben nur das 
„mit einander gemein, dass die erstere (Adelphasion) einen 
„edleren Charakter hat und mehr Gewicht auf Vorzüge des 
„Geistes legt als auf äussere Beiwerke, besonders Kleiderputz, 
„an welchem dagegen die Zweite besonderen Gefallen hat". 

Indolem illam nobiliorem ') Adelphasii nequaquam in utra- 
que fabulae parte pariter conspicuam esse facile ostendam. 

Adelphasion I ') cognoscitur ex I 3, ubi peculiarem hetaerae 



1) Reinhardt, p. 109. 

2) Cf. p. 187: «Die Uebereinstimmang der GesinnaDg der beiden Schwesterpaare, 
•die cino edleren Sinnes, die andere Gefallsüchtiger, scheint mir, auch wenn dafQr 
•keine Erklärung denkbar wäre, nicht so schwer zu wiegen, als die Widersprüche, 
•die oben hervorgehoben sind". 

3) ^fumeri additi nominibas indicant personas cognomines in priore et posteriore 
fabula. 



PLAUTI POBNULUB. 865 

speciem exhibet doctam et argatam. Per totam scenam rheto- 
rissat de ornatu muliebri iucipiens a comparatione : ,,negoti sibi 
^qui volet vim parare, navein et mulierem haec duo comparato" 
(210 sqq.)* Sororis oppositus genainae et simplicis réfutât ada- 
giis: „modus omnibus rebus optumumst habitu, nimia omnia 
„nimium exhibent negoti hominibus ex se" (238 sq.) etargutiis: 
x^nam pro erili et nostro quaestu satis bene omatae sumus. 
x^Non enim potis est quaestus fieri , nisi sumptus sequitur, scio: 
„et tamen quaestus non consistet, si eum sumptus superat, 
lysoror: eo illud satius si satis quod satis est habitus plus quam 
„sat est'* '), et sententiis moralibus: „bono med esse ingenio 
„quam auro multo mavolo'' (301), „meretricem pudorem gerere 
„magis decet quam purpuram" (304), „pulcrum omatum turpes 
„mores peius caeno conlinunt: lepidi mores turpem ornatum 
„facile factis comprobant*' (306 sq.). 

Hanc autem sapientiam non genuinam esse, sed ficticiam et 
ex amatorculorum sermonibus sublectam ostendunt versus in 
quibus vera meretricis natura erumpit, invidiosa erga aemulas 
et lucri cupida erga amantes, velut in putidis conviciis quae 
iactat in illas 265 — 270, 319 — 323 et in responsis ad Ago- 
rastocli verba 346 *), 362 sq. Hinc quoque fit , ut inverecunde 



1) Venam corraptam sic constituit Leo: 

*eo illad satiast, satis quod habitu <hAad satis est quod> pins quam sat est". 
Sententia aperta est. Kespicit quae dixit v. 286 et ludit in ambigua Toce satius 
hoc modo: illud »satis** (ex t. 285) satiust habitu (= sutiicit habere), quod satiust 
(sB nimium est) pins quam sat est (ideoque damnandnm). £t versus fortasse sic 
eonstituendns 

/reo illud satiust »satis** habitu, qudd satiust plus quam sat est**. 
De metro confer e.g. Cist. 7, Most. 567. 

2) V. 345 sq. 

Ag. Sunt mihi intus nescio quot nummi anrei lymphatici. 

Ad. Deferto ad me: faxo actutnm constiterit lymphaticum. 
Non aliter de mulieris indole iudicat Leo in his p. 159: »Auch für die Characteri- 
• sirung der Adelphasion als Hetäre ist es wichtig dass sie den Liebhaber schlecht 
»behandelt eben um ihn den Absichten des Kupplers geneigter zu machen**. Dissentio 
ab eodem in iis quae subiunxit: »Mann gewinnt den Eindruck (ex ▼. 845) dass der 
•Liebhaber zu den geizigen gehört und auf Mittel sinnt, wie er die Geliebte sich 
•aneignen kann, ohne das Geld für sie auszugeben.**. Equidem in hoc versu nihil 
sentio nisi temptamentum adolescentis nt mulierculam spe lucri a lenonis partibus, 
cui obsequitur, ad suas traducat. 



366 PLAUT! P0ßNTJLü8. 

prorsuß tractetur et compelletur ab amatore 843 sqq., 349 sq. 
et magis etiam ab eins mancipio 375, 387 sqq. 

Adelphasii naturae versntae et snperbae opponitnr sororis 
nativa simplicitas, quae in hac qnidem scena festnm Veneris 
impense laudat (255 sq.) et qnantocius templum adire gestit 
(261 sq.), dum soror tergiversatur et tnrbae despicatae immiscere 
se abhorret (263 sq.). Qnod autem contrariom prae se ferre 
Tidetor in 339 sq. (apud aedem Feneris . . . conveniutU mercatoreê, 
ibi ego me ostendi volo), id spectat nt Agoras toclis inyidiam 
suscitet et ad emptionem quo vis pretio eum perducat antequam 
ematur ab alio. 

Ab hac autem Adelphasio in I 2 prorsus diversa est altera 
in Y 4. In hac enim scena non soror minuecula, sed ipsa esti 
quae sincere collaudat Aphrodisia et ipsas meretrices Wl^ fuit 
hodie operae preiium . . . ocuKs epulas dare . . . deamavi ecastor 
illic ego hodie lepidissima mwiera meretricum, digna diva venustii- 
sima . . . iantus ibi clientarum erat numerus e. q. s., dum Antera- 
stylis eas vilipendit et derisas esse gaudet a iuyenibus, quocirca 
a sorore sie corrigitur 1201: non eo gener e sumns prognatae, 
tametn sumus servae , soror, ut deceat nos facer e quicquam quod 
homo quisquam derideat, cf. 1185 sq. Hie quoque subiungit qni- 
dem sententiam moralem, 1203 sq., sed unam et quae conve- 
niat, non pugnet cum reliquis dictis factisque eins in hac 
scena. 

Errarunt igitur qui cum Franckeno^) sororum paria in 
actibus I et y tam similia esse contenderent , ut hae scenae 
„unius quasi corporis membra" esse viderentur et „plane ridi- 
,,culum fore duas exstitisse fabulas Graecas in quarum utraque 
„sie animatae sorores et ad amussim convenientes inventae 
„fuerint", immo tam diversae sunt sorores ut haec quoque 
discrepantia duplicem fabulae fontem coarguat. 

Non levior est repugnantia inter ea quae dicunt aguntque 
Agorastocles et Milphio I et II. Argorastocles I adolescens est 
petulans et vehemens, qui fidissimum servum modo blanditiis 
modo verberibus aggreditur, 136 sq., 143, 357, 382 sq., in 
mediis curis dicax tamen et iocosus et largiloquus, 149, 



1) Miicmosyncs Vol. IV 1876 p. 168. 



PLAUTI POBNULUS. 367 

275 sqq., 279, 282, 290, 309 sq., erga mulierculam parum 
modestus, 343 sq. 349, 404. Agorastocles II inde a y. 961 
indolem ostendit tranquiUam , nihil festinantem , modestam et 
benevolam 971, 1005, 1191, 1197 sq.; ipse nihil iocans aliorum 
ioca vix intelligit, 980 sq., 1146, servulique impudentiam coer- 
cet 1035 sq., yigilans tantam in hoc ut puellam ac dotem sibi 
concUiet, 1055, 1225, 1279. 

A Milphione I, callidissimo doli inventore quo capitur leno, 
non minus differt Milphio ü, cuius auxilium utrum ab ero in- 
vocatum sit non constat 0> sed si invocatum est, nihil utile 
invenire potuit, quin etiam desperabat lenonem everti posse: 
S y. JSrt^ si tuos vult facere frugem meum erum perdet. Mil. Qui 
id potest? (892) Praeterea facetiae eins nuUae sunt in longissima 
scena IV 2, insulsae et plumbeae in Y 2 si comparantur cum 
assidua et mordaci dicacitate cognominis in I 2 et 3. 

De lenonum diversitate postea videbimus. 

Non desunt sane in utraque fabulae parte aliqua similia, quae 
multis V. d. scrupulum moverunt, quominus e diverso fonte 
derivandas esse crederent. Fuerunt in utraque graeca: 

Adolescens diyes et sui iuris, qui lenoni obnitenti puellam 
eripere conatur, 

Sororum par, quae diversam indolem coUoquio aperiunt auscul- 
tante amatore a latere et admirante sapientiam maioris qua 
deperit. 

Bes agitur die festo Veneris, cuius templum puellae adeunt 
ut sacra faciant; in altera fabula primis hostiis deam plaça verant 
(847, 1133, 1175), idemque in priore usu venisse credibile est. 
Leno quoque in utraque comoedia sacrificasse narratur sed Ve- 
nerem propitiare nequivisse (449, 746, 791, 847). ütriusque 
servus exta vel vasa ex templo domum refert. 

Yideamus de singulis. 

Similitudinem argumenti triti et vulgaris praetereo. Debet 
autem utrobique adolescens liberum divitiarum arbitrium ha- 
Luisse, ut non paupertas sed lenonis duritia tantum a puella 
eum arceat. 



1) Leonis descriptio p. 154: »Dies xa ermitteln denkt der Liebhaber mit seinem 
ivSkUven aaf einen Plan", non convenit in Carchedoniam , quantum nunc apparet. 



370 FLAm POBNTLÜB. 

ad anonymam, sacrificiam a Syncerasto memoratnm in lY ad 
Carchedoninm. 

Leonis loci qni hnc âciimt sunt hi: 

p. 155. ÂoâBer den An&ng (I li kann mann nor daas erste 
Auftreten des Knpplers and die Fignr des miles (II) zunächst 
nicht mit Bestimmtheit dem einen der beiden Originale zntheilen. 

p. 156. Hier mnss die Untersnchong an der Scene ansetzen , 
die nicht mit Sicherheit zn 6 (anonymam) gerechnet werden kann : 
es ist der 2. Akt, das erste Auftreten des Ljcus und die Un- 
terhaltung mit Antamoenides. 

p. 157. Der yom Opfer zurückkehrende Kuppler (U) kann 
daher in dem einen Stuck so gut wie in dem andern seine 
Stelle gehabt haben , wie auch der in die jüngere Hetäre Ter- 
liebte Oflizier (Antamoenides) ob er nun das Afädchen erst eben 
im Tempel gesehen hatte (wie man aus 467 sq. 497 sq. den 
Eindruck gewinnt), oder sie schon länger kannte (wie 1288 sq., 
1305, 1322 Yorausgesetzt ist). 

Aber es liegen yerschiedene Indicien yor, die die Scene 449 sq. 
(i. e. act. U) bestimmt nach der einen yon beiden Seiten weisen. 
Der mit den beim Opfer gebrauchten Qefasse (847, 863) aus 
dem Tempel zurückkehrende Syncerastus gehört nothwendig in 
den Kapx^iiévioç und zieht das hübsche Motiv, dass der Herr 
im Aerger über die Bosheit der haruspices (449) yom Opfer 
weggeht und sich die exta nach Hause bringen lässt, nach sich 
in dasselbe Stück. Dass der Sklave im Original (Kapz^iievioc) die 
exûa, nicht die vasa allein nach Hause bringen lässt (v. 491, 617) 
ist nicht unwahrscheinlich, vielleicht hat Plautus das geändert, 
da er inzwischen den Scherz angebracht hatte, dass Collabiscus 
V. 803 von der Mahlzeit nascht, die v. 617 noch nicht im 
Hause war. Ich meine auch dass das sehr gute Auftreten des 
Syncerastus besser wirken würde, wenn nicht zwischen II und 
und lY 2 die gedehnte Handlung des 3. Aktes stunde und dass 
nach der Oekonomie des Originals die Scenen H und lY 2 
aufeinander passten; doch darüber lässt sich streiten (Langen 
S. 189). Dass aber die beiden Scenen in dieselbe Erfindung 
gehören, das beweisen die Stellen über die verschiedene Yor- 
zeichen, die sich dem Kuppler und den beiden Mädchen aus 
ihren Opfern ergeben haben. Dass der haruspex den beiden 



PLAUTI POBNULUS. 371 

Schweâtern verkündet hat, sie warden in wenigen Tagen die 
Freiheit erlangen (1205 sq.) ist offenbar für die Scene der 
ivxyvapiviç erfanden {id ego nisi e. q. s.) ; und so bringt Syn- 
cerastus es vor als Gegensatz gegen den üblen Erfolg seines 
Herrn (847 sq.); dieser aber berichtet ausföhrlich über die 
Sache 449 sq. So gehört diese Scene (II) unweigerlich mit der 
zweiten Hälfte des Stückes von Ursprung zusammen; wahr- 
scheinlich wird es dadurch, wenn auch nicht gewiss, dass der 
Miles eine Figur des Kapx^iivioç war ^). 

Totus locus describendus fait, quia v. cl. thesin suam défen- 
dit, et nimirum defendere tantum potuit, argumentatione tam 
subtili et tortuosa , ut si unam conclusiunculam omitterem neque 
intelligi neque conyenienter redargui posset. Quam antem de- 
bilis sit tota structura non argumentorum sed indiciorum, ut 
modeste fatetar, apparet si singula indicia accuratius examinamus. 

Primum hoc a Leone conceditur, lenoni a sacrificio redeunti 
et militi (des vom Opfer zurückkehrende Kuppler . . . wie 
auch der . . . Offizier) in utraque fabula locum faisse. Dein tribus 
indicüs probatur utramque personam e Carchedonio desumptam 
esse, quorum primum hoc est: 

Sacrificium in actu IV memoratum factum est a lenone Car- 
chedonii, huic sacrificio alterum in actu U tam simile est 
ut ad eandem fabulam referri debeat, ergo et leno et miles in 
actu n sunt ex Carchedonio. 

Positionem maiorem non nego, sed refuto minorem de sacri- 
ficiorum similitudine. Secundum Leonem haec in eo posita est, 
qnod ex utroque sacrificio res quaedam domum referuntur, in 
IV vasa a servo Syncerasto (847, 863), in 11 exia a puero non 
nominato (491, 617): altera relatio alteram secum trahit in 
eandem fabulam (zieht . . . nach sich in dasselbe Stück). Si 
obicimus ewta non esse vasa, reponit in originali Graeco proba- 
biliter in v. 491 et 617 etiam vasa commemorata fuisse, a 
Plauto omissa. Si denuo obicimus eœla etiam nominari in v. 804 
(quae scena secundum Leonem quoque ex anonyma est) et in 
hoc versu vasorum mentionem fieri non potuisse (extis sum satur 



1) Cf. Leo p. 191 de prologo, abi ▼. 102 sq. militis mentio fit, de qua re in fine 
bail» commentatiuneaUe dicam. 



372 PLAUT! POBNULUß. 

foetus probe) f Tjeo hoc eludit coniciens hunc iocum a Plauto 
insertum esse. Si porro quaerimus, cur Plautus in 491 et 617 
vasa omiserit, haec ratio redditur; quia etiam omiserat et 
omittere sane debuit in 804; verum haec ratio manca est, nam 
nihil obstabat quominus illic vasa ex graeco retineret, etiamsi 
hie in suo ioco omitteret. Sed gravius est hoc. Cur v. cl. silentio 
transmisit quartum versum eumque primarium, in quo exia 
nominantur et unde tota extorum commemoratio pendet, ys. 466 
votui exia prosicarier: eo pacta avarae Veneri pulcre adii manumf 
Probant haec verba relationem extorum nihil commune habere 
cum vasorum relatione in lY. Yasa domo allata domum semper 
reportabantur, sed exta diis semper reddebantur nisi ab impiis, 
qui post caesas frustra victimas deos iusto epulo fraudebantur '). 
Hoc igitur in II leno iratus servum facere iubet atque vasorum 
mentio et hie absurda fuisset et tribus illis locis qui hinc pen- 
dent, locus autem lepidissimus in 804, ubi CoUabiscus lenoni 
denuo surripit, quae ille Yeneri surripuerat, non est cur a 
Graeco auctore abiudicetur, immo cum tola re arte cohaeret et 
lenonis poenae cumulum continet. 

Âlterum indicium, scenam lY 2 optime sequi post II, minoris 
momenti est, cui cum Leo ipse non multum tribuerit (darüber 
lässt sich streiten) eumque ad quaestionem quam tractamus di- 
rimendam vim non habeat, hoc nunc omitto. 

Tertium indicium hauritur ex responsis haruspicum quae ac- 
ceperunt lenones et puellae in 449 sqq. et 847 sqq. 

Couceditur a Leone in utraque comoedia graeca sacrificium a 
lenone fieri potuisse. Cum autem huiusmodi sacra semper essent 
consultatoria ^) et responsa lenonibus semper, ut vidimus , in- 
fausta, sequitur ut sacra lenonia in omnibus fabulis essent si- 
milia, neque necesse est, ut sacrificium a Syncerasto memora- 
tum in 847 ideo referatur ad Lyci narrationem in 449. Ëadem 
ratiocinatione efficitur puellarum quoque sacrificia in utraque 
fabula prospéra esse debuisse, tametsi hoc traditur tantum de 
altera v. 848 ^), nam erant consultatoria et responsa utrobique 



1) Marquardt III 176 sqq. 

2) Marqaardt 1.1.: »Alle Opfer mit Ausnahme der Sühnopfef .... sind nämlich 
»conaaltatorische Opfer'*. 

3) Vs 849 nam meretrieit nostrae primis hostiit Venerem placavere ezfemplo' 



PLAÜTI POBNULUß. 373 

propitia propter laetum fabularum exitum. Nihilominus Leo 
sorores non, ut Franckenus, uni sed diversis fabulis attribuit. 

Viri cl. indicia igitur caduca sunt et minime probant lenoniß 
personam esse unam in II et IV et desumptam ex Garchedonio. 

De milite peculiarem quaestionem non instituit, sed hoc 
tantum dixit eum sortem sequi lenonis in actu II ^). Si nos 
tarnen eam instituemus apparebit et militem et lenonem et totum 
hunc actum in fabula anonyma eundem locum occupasse, 
quam occupant in Poenulo. Incipio ab argumento extemo, de 
quo L. omnino tacuit. 

Baro licet in comoedia ut persona proscenium relinquat idque 
yacuum maneat dum eadem redeat. Ubi hoc admittitur, persona 
non longius abit quam in aedes quas conspiciunt spectatores 
idque pauxillulum temporis, ut intus aliquid dicat, audiat, 
eonspiciat. Fit hoc in Asinaria 809, Cistellaria 630, Heautonti- 
monimeno 873. In Pseudulo 573, ubi servus diutius domi mo- 
rabitur ad dolum concinnandum antequam redeat, sie prius 
monet spectatores: non ero vobis morae: tibicen voa interibi hie 
deleciaverit, Quoties longior est absentia in foro vel alibi, 
novus actus incipitur aut temporis intervallum expletur scena 
intercalaria. Huiusmodi autem scena est actus II, qui si cum 
Leone toUitur, hoc vitium oritur, vacuum proscenium relinqui, 
dum Agorastocles abit forum, advocatos ibi coUigit non paucos 
(582) et cum his tardigradissimis hominibus in scenam redit. 

Âccedit aliud argumentum multo gravius, nempe hoc, militi 
Antamoenidi convenientem locum non fuisse in Garchedonio. 
Quas ibi partes egisset? Secundum Leonem, ut Agorastocles 
maiorem , sie ille minorem sororem amabat Anterastylin eamque 
uxorem ducere cupiebat^). Sed pugnat hoc primum cum iis 
locis in posteriore fabulae parte quae pertinet ad Garchedonium 



Opponuntar hie lenoni male sacrificauti non sorores tantam, sed omnes merotri- 
ces, quas habebat complures. Erravit igitur Leo in verbis snpra citatis: «rUnd ao 
»bringt Synceraatas es vor als Gegensatz gegen der üblen Erfolg seines Herrn" 847 sq. 

1) Pag. 158. Cur autem dubitanter sie scribat: »Wahrscheinlich wird es 
irdadnrch u. s. w.", non intelligo, nisi fieri potuisse credat, ut actus II a Plauto 
eonglutinatus sit ex diversis fabulis. 

2) Pag. 158: Er scheint dort ein ähnliches Verhältniss zu Anterastylis gehabt zu 
haben wie Agorastocles zu Adelphasion. Die Vermuthung Franckens (Mnemos. IV 
p. 170 sqq.), dass auch jene ein Paar wurden , gewinnt dadurch an Wahrscheinlichkeit. 

25 



374 FLàm PcsDnrs. 



•'zBacm ft Fhazo haee omzâ^ isao^ teee naqnennt *, aU müeB 
Aa^ené^Iin «OfOipella: tnctaîre pro mnka mscaiarn ISSSaq. 
12Ö9 <f. 4d^ , aai ubi <am nxaran pec«re u e gli git qundo 
ofpynunTAs datnr 1325 sq. ec pro amisi AntcnêtrH mltcnm 
ami/^ni & îenooe posmla: 1414. deiode pognt cant dnnrtare 
miHü« Anuanoeoidi«: stapidof et Tamloqaiis iXM^iw, qnmlem 
se pnebe^ in II ec V 5 — 7, spoosii« esse non potest Tirginû 
honeëue et ingeaoae. Fr^nckenam hoc non fogit ideoqne 
snspiatns est Antamoenidem gnecmn fîiiàse personam nobilio- 
rem, AnterastrE oxore non indignam, rerom hmosmodi militem 
eomoedia, qoantnm noTimQ;^, in aeenam non prodnxit, nbi 
semper taliâ est, qnaKs deseribitnr a Bibbeddo ')» qiuJisqiie 
egregie eonrenit in altera &bala, nbi rem habet com meretriœ 
non com ingenoa. Restât igitnr m cum Langeno lenonem 
Lycom et militem Antamoenidem et totnm actom II adâgne- 
mnâ anonymae, in qna post actum I exploTit temporis inter- 
yallom snpra indicatnm. 

De prma SC15A, V. 129—202. 

Dixi snpra Leonem hanc qnoqne scenam non cmn Langeno 
re^ocaâse ad anonymam (qnam L. désignât per litteram 6), sed 
ex daaboâ exemplaribus a Plauto confictam habere, enmqae 
Tare tria yitia in his tss. detexisse quae debentnr non poetae 
vel poetis graecis, sed Plauto. 

Primum vitia tractabo, dein qnaestionem de contaminatione 
hoios Bcenae a Leone motam. 

In y. 129 sqq. Agorastocles blanditnr Milphioni, ut sibi con- 
ciliât nimimm, nam hoc non diserte additur, huius operam in 
adipiscenda Adelphasio. Milphio et antea et heri etiam ab acri 
iuvene pessime habitus repellit blandimenta, dein rogat y. 152 
êed quid nunc tibi vis F et accipit rem iampridem sibi notam, 
erum amare lenonis meretricem maiusculam, sed ab eius pos- 
sesHione probiberi a lenone, quo non lutunut luiulentiuê y. 158. 
Post hune yersum expectamus aliquod indicium, car leno di- 



1) H. P. U. I 66: der Unge SchUgetot, der den LSwen spielt und ein Hasenhen 
in der Hnift trägt, eine yogebchenche, die rieh für ein Adonis hilt 



PLATJTI POBNULUS. 375 

tisBimo adulescenti et emendi cupido pueUam assidue deneget ^). 
Hanc omissionem reprehenderunt iam Franckenus (p. 158) et 
Langenus (p. 192), sed huius negligentiae culpam imputarant 
poetae graeco, qui credidisset ipsos spectatores facile intellectu- 
roB esse, Lycuiu insatiabili ayaritia maius semper pretium ab 
adolescente extorquere voluisse , ut est in GurcuUone v. 61 : 
tdicLê me poacit pro ilia XXX minas, alias talentum magnum neque 
quicquam queo aequi bonique ab eo impetrare. Equidem assentior 
Leoni, hanc explicationem in Poenulo non magis quam in 
Gurcolione omitti debuisse, neque defuisse in exemplo graeco, 
sed neglectam esse a Plan to post v. 158. 

Alterum yitium primum Leonis doctrina monstrayit, nempe 
intricatum dolum Milphionis ad perdendum lenonem praepropere 
sequi in proximis yss. 159 — ^189. Consuetudo comicorum et sana 
ratio postulat, ut Milphio in auxilium yocatus aliquantisper 
secedat et domi otiosus dolum excoquat. Ita res geritur in om- 
nibus fabulis ubi nodus nectitur per dolum, qui aperiri demum 
potest post scenam secundam ^). 
Tertium yitium hoc est: 

Postquam Agorastocles servi consilium cognovit et probayit 
atatim sic pergit y. 190: 

Ego in aedem Veneris eo, nisi quid yis, Milphio: 

Aphrodisia hodie sunt. Mi. Scio. Ag. Oculos yolo 

Meos delectare munditiis meretriciis. 

Mi. Hoc primum agamus quod consilium cepimus: 

Abeamus intro, ut Collabiscum yilicum 
195 Hanc perdoceamus ut ferat fallaciam. 

Ao. Quamquam Cupido in corde yorsatur, tamen 

Tibi auscultabo. Mi. Faciam ut fecto gaudeas. 

(intrat Agorastocles domum) 

Inest amoris macula huic homini in pectore, 

Sine damno magno quae elui ne utiquam potest. 
200 Itaque hie scelestus est homo leno Lycus: 

Quoi iam infortuni intenta ballistast probe. 



1) Eadem omissio est in ▼. 364, abi Âgorastocles ipsi paellae eiaadem rei rationem 
postolanti respondet tantam*. Ferii. 

2) Cf. Leo p. 190. 



376 FLi.rn poistlts. 

Quam ego hand molto post mittam e ballistario. 

Sed Adelphasiiim eccam exit atqoe Ânterastylis. 

Ebec eel prior quae meam emm dementem &cit. 
205 Sed eTocabo. HeoB, i foras, Agoras tocles , 

Si vis Tidere Indos iacondiaeimos. 

Ao. Qaid istac tnmnltiâty Milphio ? Ml Em amores taos, 

Si Yu spectare. Ag. multa tibi di dent bona, 

Qaom hoc mihi optnlisti tam lepidam spectacnlum. 
In his Leoni merito displicuit Agorastoclem solom abire et 
Milphionem in proscenio remanere, com ipse dixerit: abeamns 
nt Gollabiscnm perdoceamns. 

De his igitor vitiis Leoni assentior, sed ab eodem dissentio 
de cansis onde exstiterint, qoas nimis intricatas et longe quae- 
sitas protolisse mihi yidetor, com mea sentenüa origo satis 
simplex sit neqne tertii errons desit fecilis medela. 

Bem igitur sic institnam at exponam meas opiniones, refiitem 
interdnm Leonis argumenta quae nitro se offeront, reliqua in 
postemm seryatums. 

Incipio a tertio vitio, quod vir cl. recte ita definiyit p. 160: 
,,Milphio bleibt obwohl er in Plural gesprochen ohne Motivi- 
erung draussen". Quod tamen paulo post adiunxit : „Agorastocles 
,,mu88te noch v. 189 auf der Bühne bleiben und nach v. 409 
„(seen. 3) das Geld holen" '), hoc verum esse nego. Immo audito 
et probato dolo nihil prius agendum erat ero et servo, quam 
ut eins perficiendi initium facerent; id iustissime hortatur Mil- 
phio, cui morem gerit erus v. 193 — 197, igitur ambo domum 
intrare debuerunt. Si autem iusta aliqua causa intercesserit , cur 
servus dominum non statim sequatur, omnis loci offensio tolli- 
tur. Puto autem talem causam rêvera intercessÎBse hoc modo. 
Adolescens amans in comoedia iners esse seiet et nihil agere 
quod non iubetur a servo vigilanti, itaque Milphio ero praecepit , 
ut postea de testibus v. 424, ita nunc de pecunia promenda. 
Hoc autem praeceptum intercidit post v. 197, comprehensum , 
opinor, uno versiculo huiusmodi : /, prome argenium Collabisco, ego 
te sequor^), Kihil obstat quominus, dum ille Philippos promit, 

1) Nempe apparet ex r. 416 Agorastoclem domom intrasse nt argentam promeret 
Collabisco idqae ei dédisse. 

2) ËtiaiQ post 1101 anam ?. intercidisse iure statait Leo. 



PLAUT! POBNULUß. 377 

Milpbio paulisper etiam in scena moretur statim secuturas. 
Betinetur tarnen adyentu inopinato sororum, quo lepido specta- 
culo erum evocat ut fruaturi unde oritur scena 2, qua sane 
diu interrumpitur doli praeparatio, sed eiusmodi moram non 
curat comoedia, quae numquam festinat et in temporum ratio- 
nibns negligentissima est, ut docent exempla a Langeno con- 
gesta ')• B.2LC simplicissima correctione levé Vitium explicatur et 
sanatur, debitum non poetae sed librariorum incuriae. Leonis 
coniectura, Agorastoclem in &bula graeca proscenium non reli- 
qnisse, cohaeret cum eins opinione de totiusscenaecompositione, 
quam mox separatim considerabimus. 

Transeo ad primum Vitium, nempe Plautum ex graeco fonte 
omisisse rationem , cur Lycus adolescenti puçllam tradere perti- 
naciter recuset. Mibi autem praeter boc etiam alia desiderari 
videntur, a Plauto neglecta, scilicet preces, quibus Agorastocles 
servi operam invocaverit, et huius promissio se operam praesta- 
turum. Neutra res in graeco colloquio abesse, credo, potuit; in 
latino incboatur quidem altera per Milphionis rogationem v. 152 
Sed quid nunc tibi vvtl', verum non absolvitur. 

Cobaerent bae omissiones cum altero vitio, quod nempe Mil- 
pbio callidissime inventum consilium non ante domi meditatur, 
sed statim in promptu habet et ordine enarrat. Intercidit igitur 
insuper ante v. 159 brevis scena secunda, per quam dolum in 
aedibus excoquit. Qualis ea in anonyma probabiliter fuerit, do- 
cet Persa, ubi in simili rerum condicione Toxilus I 1 v. postremo 
sie loquitur: wtque ero domi dum lenoni excoxero malum, dein de 
reversus I 3. 1 : omnem rem inveni profertque excogitata. Dum 
abest, soliloquium fit a Parasite triginta fere versuum. Tale 
ßoliloquium in Poenulo aptissime dixerit Lycus, quem in actull 
redeuntem videmus e templo, abeuntem illuc non vidimus^). 
Erant tamen quae apposite cum spectatoribus communicaret , 
hoc praesertim, cur nulla parsimonia Veneris voluntatem con- 
ciliare sibi in animo haberet (aperire iubet baruspicem sex 
agnos), scilicet ut dea mentem Âgorastoclis inclinaret ad 
puellam quovis pretio emendam, quo argumente facundia 



1) Stodia Plaatina p. 119 sqq., 125, 184, 136, 138, 158, 15G sq., 158, 193, 208 eto. 

2) Sorores ante et post ▼isitationem templi in scenam produnt. 



378 PLAUT! POBNULÏÏS. 

comica facile viginti vel triginta versuum spatinm expleverit. 

Fuerunt igitup in fabula anonyma, quam Plautus in hac 
quoque Bcena me indice seen tus est, post v. 158 hi loci; de 
contumacia lenonis, imploratio Agorastoclis , promis- 
sio Milphionis, dein ambo domum ibant et sequebatur scena 
2 soliloquium Lyci, tandem illi in proscenium redeunt, 
sed, ni fallor, Milphio paulo ante dominum et pauca prae- 
fatus, ut Toxilus in I 2.1 — 8, exeunti Agorastocli inventa 
sua enarrat incipiens fere ab iis quae leguntur v. 159. 

Haec omnia, finem scenae primae, scenam alteram et initium 
tertiae, quae 50 vel 60 versus occupaverint , Plautus omisit 
non aliam ob causam quam ne nimis longa fieret fabula. Quaevis 
contaminatio parit .omissiones; severior poetae alia praeteriisset, 
velut nugas prolixas advocatorum in III se. 1. 2. 3, potius 
quam ut oeconomiam fabulae corrumperet, sed Plauto nugae 
semper potiores fuerunt quam iustus rerum processus. 

Longe aliter de horum vitiorum natura et causis iudicavit 
Leo, cum sibi persuaserit inde ea orta esse, quod Plautus totam 
hanc scenam conflaverit ex fragmentis maie dispositis maleque 
consutis utriusque fabulae graecae. Constat secundum eum bis 
partibus : 

a. V. 129 — 155 circiter, qui sumpti sunt ex 1» scena Car- 
chedonii. 

ô, V. 158 — 189, ex 3»» scena anonymae post v. 415. 

c. V. 190—202, ex anonyma post v. 409 (igitur ex se. 3^»). 

d. V. 203 — 209, ex 1» scena Carchedonii. 
Persequamur singulas. 

a. Sententiam de initio scenae vir cl. nulla argumentatione 
stabilivit, sed posuit tantum bis verbis p. 160 infra: „Im 
„Anfang des Kapx^^ivtoç klagt der Jüngling dem Sklaven seine 
„Liebe wie im Curculio und Pseudolus'*. Sitne hoc verum, 
nusquam apparet. Immo talis querela, prorsus necessaria in 
anonyma, ubi Milphionis opera imploratur et acquiritur ut in 
Curculione et Pseudolo, abesse potuit in Carchedonio, ubi, si 
tamen adfuit, quod neque afSrmo nee nego, nullam saltern 
peperit fructuosam servi operam. Itaque Leo rem invertit, cum 
in fabularum descriptione p. 154 adsereret de Carchedonio 



PLAUT! POBNTJLTO. 379 

id ^) quod adserendum fuit de anonyma. Cum igitur res ipsa 
suadeat ut v. 129 — 155 revocentur ad anonymam, accedit quod 
eras et serrus in his vas. characterem produnt acrem et vehe- 
mentem, quo insignes fuerunt in anonyma, non laxam et tran- 
quillam quam ostendunt in Garchedonio, ut supra vidimus^). 

b. Locum de dolo, v. 158 — 189, a prima scena alienum 
esse, recte Leo sic statuit p. 159: „Dass der Plan nicht an 
„seiner ursprünglichen Stelle steht, wird sich aus der Betrach- 
„tung der Prologe (p. 190) mit Sicherkeit ergeben". Sed falli- 
tar in conclusione, quam subiungit: „Somit ist es nicht Yer- 
„muthung, sondern Gewissheit, dass PL in die Exposition des 
„KapX' ^6 des anderen Stückes hineingearbeitet hat; die Fuge 
„ist um V. 155, der eingelegte Abschnitt reicht zunächst bis 
„V. 189". Omisit vir clar., narrationem praematuram esse posse 
vel propter transpositionem ex posteriore scena, ut ille voluit, 
vel propter scenae omissionem sine uUa fabularum contaminatione, 
ut ego supra censui. 

Deinde sie legimus p. 160 infra: Wenn PI. die beiden An- 
„fangen verbinden wollte, so musste er den Herrn vor dem 
„Auftreten der Mädchen (I 2) im Hause treten lassen; dass 
„hat ihn vielleicht darauf gefuhrt, den Ueberlistungsplan so 
„früh anzubringen, der in keinem der beiden Stücken so im 
„ersten Anfang gestanden haben kann, und im Stücke 6, (ano- 
„nyma) zu dem er gehört, sicherlich erst um vs. 415 (I 3) 
„vorgebracht wurde. Plautus hat also die Verbindung zwischen 
„den Anfang des Kapx- (129 — 154) und dem Auftreten der 
„Hetären in d (I 2) in zwei Stücken selbst hergestellt; das 
„eine etwa 155 — 189, haben wir oben ausgesondert; das zweite 
„reicht von 190—202". 

Prima et postrema coniecturam continent prorsus incertam 
banc, Plautum id egisse ut duarum fabularum initia in unam 
scenam coniungeret, quod quantum pertinet ad v. 129 — 155 
modo refütavi. Nunc media verba volo , locum de dolo , v. 155 



1) «Dies xa vereiteln denkt der Liebhaber mit seinem Sklaven auf einem Plan*'. 

2) Attende etiam convenientiam v. 134, ubi Ag. libertatem et multaa gratas gratias 
pollicetar Hilphioni cam t. 420 et 428—441 ox anonyma, et v. 156 meretricem 
maiutculam cam. mer. minuteula in 498. 



380 PLAUT! POBNULUß. 

— 189, in anonyma (à) stetisse „circa v. 415". Hoc fieri non 
potuisse docent cum ipsa verba Agorastoclis in v. 415: „Tre- 
„centos Philippos Collabisco vilico dedi dudum, 
„priusquam me evocayisti foras'\ quae dicta esse 
nequeunt in eadem scena qua dolum et nummos dandi consilium 
a MilpMone accepit , tum y. 421 sq. : „mi Milphidisce . . . fac, 
„quod facturum te promisisti mihi, ut ego hunc lenonem 
„perdam", quae similiter promissum spectant iam antea datum. 
Nisi ergo sumamus banc scenam (I 3) a Plauto, postquam 
locum de dolo inde dempsit, tam scite refictam esse, ut nulla 
rima, nulla repugnantia, nullum exemptorum yersuum indicium 
relinqueretur — quod negat Leo p. 161: „da er den Stoff nicht 
„umschmolz und die Fugen nicht yerkleidete" — fatendum est, 
dolosum seryi consilium in anonyma expositum fuisse ante I 3; 
cum autem in ea comoedia scena 3^* statim exceperit 2^°^ et 
in 2^ dolus dictus esse non potuerit, superest ut ante 2*™ hoc 
factum sit ea fere ratione, quam supra indicayi. 

c. y. 190 — 202. De his yss. nihil certius monemur nisi hoc: 
„Plautus hat also die Verbindung ... in zwei Stücken selbst 
„hergestellt ... das zweite reicht yon 190 — 202'\ Haec si recte 
intelligo, hi quoque yss. a Plauto hue translati sunt ex ano- 
nyma, ubi steterunt nimirum etiam in scena illa misère ex- 
pilata I 3, et quidem post dolum enarratum et ante dolum 
incohatum ys. 415. Valet igitur contra banc coniecturam, quod 
modo protuli contra praecedentem , et accedunt haec: y. 191, 
quo Milphio quasi noyum aliquid admonetur hodie esse Aphro- 
ditia, ineptus est si legitur post I 2 ubi horum ludorum iden- 
tidem facta est mentio; porro y. 190 — 193 inepti sunt post 
I 2, ubi Agorastocles iam delectatus est munditiis meretriciis 
neque amplius cogitare potest de yisitando templo; denique 
soliloquium Milphionis 199 — 202 non decet nisi in fine alicuius 
scenae post eri profectionem. 

(L V. 203 — 209. Hue pertinent yerba Leonis p. 160: „das 
„zweite Stück fing mit einen Monolog des Sklaven an . . . dann 
„erschienen die Mädchen und der Sklave rief seinen Herrn vor 
„die Thür", et paulo ante: „wenn PL diese beide Anfange 
„verbinden wollte, so musste er den Herrn vor den Auftreten 



PLAUTI POBNULUS. 381 

„der Mädchen (I 2) ins Haus treten lassen; dass hat ihn viel- 
„ leicht darauf geführt , den Ueberlistungsplan so früh anzubrin- 
„gen*'; denique haec quae praecedunt: „das Herausrufen des 
„Agorastocles ... ist ein hübsches und wirksames Motiy, das 
y, beizubehalten PL beabsicht haben mag als er die Umgebung 
„gestaltete wie wir es sehen". Igitur secundum Leonem Plautus 
ideo maxime transpositiones illas ex posteriore scena anony- 
mae in priorem molitus est, ut lepidam illam revocationem 
posset adhibere in fine scenae primae: nempe hanc ob causam 
primum inseruit locum de dolo 155 — 189, deinde abitum Ago- 
rastoclis 190 — 202. Quanta^ ambages, quanti fluctus insimpulo! 
Sine uUa locorum transpositione poeta efBcere poterat ut Ago- 
rastocles solus e scena decederet ante revocationem, veluti ea 
ratione quae obtinet in Pseudolo v. 118 sqq. Et quid assecutus 
est hoc locorum molimine? Ut scenae finis oreretur inconcinnus 
et propter ipsum importunum abitum et reditum damnandus. 

Si autem rogamus cur Plautus hanc scenam illamque frag- 
mentorum dispositionem tam mire administraverit , vir clar. 
provocat ad arcanam quandam voluntatem vel arcannm fatum 
quo poeta compelleretur ut sic ageret, p. 161: „Auf die be- 
„rechtigte Frage , warum PI. ... nicht einfach den Anfang von 
„6 beibehalten habe, ist zu antworten, das er den Poenulus 
„mit den Anfang des KapX' beginnen wollte; femer dass er 
„den dialogischen Anfang der Prologrede vorzog*' ^), et p. 160 
passim: „ Agoras tocles muss te auf der Bühne bleiben . . * Den 
„Schluss der ersten Scene muss PI. aus einem äusserlichen 
„Anlass so wunderlich unzweckmässig gestattet haben; dieser 
„Anläse muss derselbe gewesen sein, der auf den ersten Theil 
„der Scene gewirkt hat, die Verbindung der Exposition von ô 
„mit der des Kapx^^ivioç . . . Wenn PI. diese beiden Anfange 
„verbinden wollte, so musste er den Herrn ... ins Haus 
„treten lassen'' ^). 

Nemo sane negabit poetam scripsisse quae voluerit aut quae 
debuerit, sed ad comoediae compositionem coguoscendam hae 
rationes philosophae parum valent. 



1) De initio per dialogam alterius fabulae vel per prologum alterias nihil constat 

2) »Der Philosoph der tritt herein, und bcweis't euch es mOsst' so sein*'. 



382 PLAUT! POBNULUß. 

Actus IV scbna pbima. 
V. 817—822. 

De breyissima scena, qaam Langenus inter utriusque &- 
bolae partes a Plauto insertam esse credebat ut eas conecteret, 
haec suspicatus est Leo. 

P. 160: „Bbs zweite Stück (i.e. anonyma) &ng mit einem 
,,Monolog des Sklaven an, einer Einleitungsrede, die im Inhalt 
,,der sehr ähnlich gewesen sein mag, die wir jetzt in lY 1 
„lesen"; et verba supra allata p. 161 „. . . femer das er (Plau- 
„tus) den dialogischen Anfeng (Carchedonii) der Prologrede 
„(anonymae) vorzog. Diese hat er dann fur den Monolog IV 1 
„verwendet". 

Hanc suspicionem iam tum redargui cum ostenderem initium 
comoediae v. 129 — 155, dialogum Milphonis et Agorastocli, 
non derivatum esse ex Carchedonio, sed ex anonyma. Addenda 
sunt alia argumenta. Versus sie se habent: 

Expecto, quo pacto meae techinae processurae sient 
Studeo hunc lenonem perdere: ita meum erum miserum 

macerat : 
Is me autem porro verberat, incursat pugnis, calcibus. 
820 Servire amanti miseriast, praesertim qui quod amat caret. 
Attat e fano recipere video se Syncerastum, 
Lenonis servom. Quid habeat sermonis auscultabo. 
Prima verba, Expecto — simty ex nullo possunt esse prologo 
(Prologrede), cum agant de techinis s. dolis iam incohatis. Duo 
vss. postremi referri nequeunt ad anonymam, cum adnuntient 
personam alterius comoediae. Supersunt ires versus, quorum 
primus: Studeo e. q. s. ad utramque fabulam trahi potest, itaque 
apte confictus est a Plauto ad utriusque argumentum complec- 
tendum. Keliqui duo quemcumque decent servum erilis filii in 
comoedia amatoria, sed appositi sunt imprimis si dicuntur ab 
eo, qui coram spectatores plus semel pugnas et calces eri pas- 
sus est, quod non cadit in Milphionem Carchedonii, quantum 
novimus, sed in Milphionem anonymae, cf. 138 sq., 143, 147 sq., 
150, 381 sqq., 413, quos locos Plautus respexit cum haec de 
suo insereret, ut prioris fabulae argumentum aliquatenus cum 



PLAUTI POBNULUß. 383 

posteriore conecteret, quod tarnen irritum cecidit. MilphioniB 
verba exspecto — sient inepta sunt , cum prior techna , dolosa 
fallacia per advocatos, iam absoluta sit suumque habuerit suc- 
cessum^ altera autem nondum instituta sit, sed incipiat dem um 
a verbis Syncerasti v. 892 sqq., neque vero techna est, qua 
leno tangitur in altera fabulae parte, sed casus a Fortuna ob- 
latus (v. 973), adventus Hannonis. Etiam magis absurda, quae 
sequuntur: Studeo hunc lenonem perdere, cum prior leno iam 
perierit, de altero nihildum acceperimus. 

Actus V bcbnab 5, 6, 7. 

Ea quae leguntur inter IV 1 et V 5 nemo dubitat quin hoc 
ipso ordine faerint in Kapx^iovlcfi , nisi quod postea, in dispu- 
tatione de prologo, videbimus e Graeco exemple hic illic quae- 
dam omissa esse a Plauto. 

De postremis scenis tribus duplex quaestio est, quandoquidem 
et contaminatae sunt et retractatae. De retractatione prorsus 
constat propter duplicem fabulae exitum, 1370 sq. et 1422, et 
propter assiduam rerum et dictorum repetitionem, sed anceps 
decisio est, quae partes revocandae sint ad Plautum, quae ad 
retractationem postplautinam. In editione stereotypa a. 1896 
pro noviciis secluduntur cum Brachmann o 1353 — 1358 et 
cum Camerario tota scena 7, 1372 — 1422. Mihi tamen 
textui Plautino prudentius consuluisse videntur üssingius, 
Langenus et Leo in ed., quorum opinio, quamquam in qui- 
busdam dissentiunt, fere inclusa est his verbis Langeni in 
Stud. Plaut, p. 344: „Mir scheint es mit üssing nicht zweifel- 
„haft, dass es sich nicht darum handeln kann entweder (1315) 
„1322 — 1371, oder 1372 bis zum Schlüsse (von einzelnen spä- 
„teren Zusätzen abgesehen) *) fur das Ursprüngliche zu halten : 
„sowohl der erste wie der zweite Scbluss, wie sie uns jetzt in 
„den Handschriften in verworrener Gestalt vorliegen, enthält 
„echt Plautinisches und Âenderungen der nachplautinischen 
„Bearbeitung : dazu kommen noch einzelne spätere Zusätze oder 
„ Interpolationen' ' . 



1) Leo in Quaest. Plant, p. 168 adnot. cogitat de dnabns retractationibni. 



384 PLAXJTI FOENULÜB. 

Sad ad quaestionem de harum scenaram contaminatione iusta 
partium Plautinamm et retractatarum diyisio parum refert, 
nam in utrisque permiscentùr res et personae ex utraque fabula 
graeca sumptae, quod evitari non potuit in duarum comoedia- 
rum et duorum nodorum solutione una. Igitur omnia quae in 
scena 5 Ântamoenides ^ miles ex anonyma, loquitur cum Han- 
none, Anterastyli, Agorastocle v. 1292 — 1328, quippe perti- 
nentia ad argumentum Garchedonii graeca esse nequeunt. Ex- 
ceptionem £äcio de primis eins verbis 1280 — 1291, quae Lan- 
genus immerito etiam a Plauto inventa esse credidit, etenim 
fieri non potuit quin in graeca quoque fabula Ântamoenides 
post longam seclusionem in domo Lyci aliquando in scenam 
redierit ut ea fere ratione qua nunc legimus bilem evomeret 
in lenonem et in amicam, quam una cum lenone verba dédisse 
sibi putabat. 

Similiter in scena 6 primi vss. quatuor, 1338 — 1341, referre 
possunt quae in anonyma quoque Lycus in scenam reversus 
dixerit de consultatione cum amicis, sed reliqua omnia quae 
confabulatur atque litigat al ternis vicibus cum Ântamoenide, 
Hannone, Agorastocle utriusque fabulae elementa continent tam 
perturbate commixta et tam negligenter enuntiata ut nihil 
graecae originis in his dignoscere amplius possis. 

De Poenuli compositione igitur sic concludo. 

Actus I II UI continent initium fabulae anonym ae praeter 
actus primi scenam alteram et finem primae ini- 
tiumque tertiae. Gonstitit haec pars omissa sexaginta fere 
versibus, quibus si adduntur vss. superstites anonymae 688, a 
V. 129 — 816, et duae vel très scenae breves omissae in fine, 
quae catastrophen spectatoribus anteoculosponebant, pervenimus 
ad versuum numerum anonymae fere 800 vel paulo amplius. 
Quid actum sit in scenis iUis finalibus facile inteUigitur. Post- 
quam Lycus confugit ad amicos (v. 795) et Agorastocles atque 
advocati abierunt (v. 808 et 816), Antimoenides exit e domo 
lenonis, furens propter amissam coenam et minam et amicam. 
Lycum ab amicis redeuntem ut domi se suspend at fortiter 
aggreditur; mox Agorastocles prodit, qui post multas minas 
transigit rem cum lenone, receptis sororibus, Gollabisco, nummis 



PLAUTI POBNULUß. 385 

aureis. Miles abit cum alia arnica pro Anteraatyli. Haec igiiur 
pro parte conveniunt cum iis quae leguntur in scenis 5, (5, 7 
actus V. 

Alteram graecam fabulam, cui prologus docet nomen fuisse 
Garchedonium , secutus est poeta a lY 2 usque ad Y 5. Huius 
igitur protasin praetermisit et fortasse etiam partem epitasis, 
in quibus quid actum fuerit, difficile dictu est, sed vix multum 
a yeritate aberrabis si conicias huiusmodi scenas praecessisse 
antequam Syncerastus in proscenium prodiret. 1. Colloquium 
eri cum servo de curis suis, in quo tarnen hic nihil auxilii 
promisisse yidetur. 2 Sorores in templum iturae domo exeunt 
lenonis cum Giddeni nutrice, quacum pauca locuti abeunt ré- 
manente nutrice. 3. Syncerastus exit cum yasis, quae in actu 
lY ex templo reportât et ea loquitur cum Giddeni ex quibus 
spectatores nobilem sororum originem iam quodammodo augu- 
rantur. 4. Prodit leno et ferocem indolem ostendik in abigenda 
nutrice et in propulsando seryo, de cuius ignayia cf. lY 2, 
845 sq. Sic furor et yindictae Studium Syncerasti in actu lY 
praeparatur. 5. Agorastocles templum aditurus domo exit et 
Milphioni mandat ut cum Syncerasto aliquid moliatur contra 
lenonem. 6 Milphio solus pauca locutus reyertentem excipit 
lenonis seryum. 

Gum igitur exitus anonymae et prooemium Garchedonii nul- 
lum haberent leporem rerumque iucunditatem , Plautus utrum- 
que abiecit et noyam comoediam conflayit, in singulis scenis satis 
lepidam et iocosam, sed in turbarum incremento et processu 
atque in nodorum solutione inconcinnam et mancam ac debilem. 

Db PROLoao. 

Superest ut pauca disputem de prologo, qui tenue etiam con- 
taminationis yestigium exhibet et praeterea non una de causa 
admirationem moyet. 

Primam partem, y. 1 — 45, in qua leguntur imperata pro 
imperio histrico , non graecae esse originis sed latinae mani- 
festum est. 

De altera parte, y. 46—128, si omittimus paucas breyesque 
interpolationes et dittologias, Leoni adsentiendum est perhi- 



386 PLAUTI POBNULUS. 

benti p. 191 : „es ist ohnedies deutlich dass wir die plautinische 
„Bearbeitung der Vorrede des Kapx^iiôvioç vor uns haben", in- 
sunt enim in argumenti expositione de personarum rebus ante 
actis quae poeta latinus ipse excogitare non potuit, sed ex 
graeco fonte transtulit, neque est cur ab ipso Flau to hoc 
factum esse negemus. Hoc autem imprimis memorabile est 
totam argumenti expositionem ad solum pertinere Carhedonium, 
igitur ad eam Poenuli partem, quae incipit a lY 2, deque üb 
quae praecedunt altum esse silentium exceptis vss. 103 et 104 
niam minorem in concubinatum sibi 
Yolt emere miles quidam qui illam deperit, 
qui pertinent ad actum II anonymae et, secundum ea quae 
supra disputayi de hoc actu et de persona militis, alieni sunt 
ab argumento Garchedonii et procul dubio postea interpositi, 
atque miror Leonem hos quoque versus pro genuinis et graecis 
habuisse, cum ipse tamen contenderet militem Antamoenidem 
Bororem minorem Garchedonii non in concubinatum emere, sed 
honeste in matrimonium ducere voluisse. Mentio autem minoris 
filiae hoc loco non magis necessaria est, quam in ipsa comoedia 
V. 1095, ubi leguntur v. consimiles atque in prologo 96 sqq.: 
earum Aie alteram efflietim périt, neque eam incestavit utnquam et 
omnis abest Ânterastylis memoria. 

Glim igitur considero, argumentum fabulae anonymae, hoc 
est partem Poenuli priorem et longiorem ad v. 816 in hoc 
prologo prorsus negligi, alteram contra breviorem tam prolixe 
enarrari, ut in ipsa actione nihil fere novi spectatores amplius 
didicerint, immo in prologo multa commemorari quae in fabula 
aegre desideres, veluti de patre Agorastoclis aegritudiue mortuo 
propter filii amissionem v. 69, de moribus senis qui hunc 
adoptavit v. 74, de aetate puellarum v. 85 et praesertim de 
lepida ratione qua Hanno filias terra marique quaesitaverit 
V. 105 — 113 0> porro levés esse discrepantias inter prologum 
et Poenulum v. 66 septuennis et v. 902 fere sexennis, v. 86 a 
MagaribuSy v. 879 de praedone Siculo, et si denique attendimus 
Plautum Garchedonium primo vertisse non Poenuli nomine, sed 



1) Cf. Leo p. 191: »Vermathlieh ein Motiy, das er (Plaatus) hat unter den 
•TiMh fallen lassen, als er das Stück sustatite". 



PLAUTI POBNTJLUS. 887 

alio, quod incertain latet in corrupto y. 54, si igitur baec 
omnia considero, suspicio mihi oritur, Plautum bis tractasse 
argumentum Garchedonii et edidisse fabulam semel puram et 
intaminatam cum prologo, qui superest, deinde, cum argumen- 
tum ieiunum et parum hilare minus placuisset, iterum mixtam 
cum anonyma omissis tunc quibusdam et mutatis, quorum 
pristina vestigia servavit adhuc prologus '). Hanc autem noyam 
dedit sub nomine Poenuli et sine prologo, cum fieri non pos- 
set, quin in nuda rerum Poenuli relatione statim proderetur 
ambigua fabulae natura et argumenti repugnantia, quae lecto- 
rem yel spectatorem longae fabulae praetereunt. Noya fabula 
prions memoriam oblitteravit. Cum autem post Plauti tempora 
Poenulus agebatur, recitabatur unicus qui supererat prologus, 
auctus y. 103 et 104 et fortasse aliis, yeluti 118 — 120, atque 
hie illic retractatus, ut docent y. 199 sq. et 124 — 127, et sic 
transiit comoedia cum alieno prologo in editiones aetatis Yar- 
ronianae et posteriores. 



1) Velati de iw qaae sunt in prologo v, 105— -118 in prima editione ipsom Han- 
Donom egisse pato in ea Bcena qaae none est V 1. 



AD PLUTAKCHTJM. 

Themist. 3 (Sint.). hoùfiâç ù0t<rT»TO ràç trpU rohç iuvafiivovç 
iv riß frixei xat irpoùTevovTctç ifrsx'^ilûtç , fiiXiffr» ii ^Aptareßfjv 
Tov Avaifjtix^^f ^^^ ivccvTlûtv àei TropêvéfAiifov aùr^, Dixerit ali- 
quis — id quod minime sit ineptum — ante 'ApivTilifiy repe- 
tendam esse praepositionem ^péç. Equidem tamen alia ratione 
locum emendandum censeo: pro (lixivra ü rescribo fAiXKrr» 
Sf*: inimicitiae, quae ei erant cum Aristide, causa erant cur 
omnium fieret nobilium adyersarius. 

Public. 14 (Sint.). Novissimi Capitolii kIovs^ cum Athenis 
mensura elegantissima Mssent caesi, Bomae iterum caesi et 
politi oi TOffouTOv hx^v y>^»0tjpi»ç Saov ^TciXstretv trvfifisTplaç 
TOV Kot^ov iiixsvoi %x) Kxyapo) ^»vivTêq, Insère vip» ante tou 
KxXoû: iuato graciliores et exiliores fuerunt. Etenim avfißsTpUc 
TOU KciXotj nihili est. J. J. H. 



DE AETOLOBÜM INSTITÜTIS PÜBLICIS. 

SCBIPSTT 

J. BBEEN. 
— ■ ♦ ■ 



L 

Aetolomm instituia et Bocietatem tnctsturi ante omnia quae- 
rimoB onde originem ilia societas haboerit. Sed tarn obecnra 
est haec de origine quaestio, ut dirimi onoinino non poesit. Nee 
magis liquet quo modo diversae illae genieß in nnnm sint con- 
ionctae, qnaenam foerint eamm officia erg^ commune, qnaenam 
iura socÜB tribnta faerint, quo tempore primnm a reliqais 
gentibuB Graeci nominiâ societatis ratio habita fderit. Testimonia 
enim de Aetolia ante tertinm saecnlom a. G. n. adeo rara sunt, 
at ne coniectura qnidem de indole priscomm institntomm 
qaicqaam constitnere liceat. 

Apad Homerum in catalogo sociomm Aetoli commoni nomine 
commemorantur, et ita quidem ut appareat eos in arbibus sedee 
habuisse , nam Pleuronis Calydonis aliamm fit mentio *). 

Post Troiam autem eversam hae gentes ab Aetolis sedibus 
suis pnlsae sunt; inde usque ad Thucydidis tempora regiones, 
quae a Strabone ipxotla. AlraXla, vocantur ^), indicatae sunt no- 
mine Aeoliae ^). Ceterum Thucydides *) communi Aetolorum 
nomine complectitur gentes Aetoliae adiectae quam dicunt, quae 
Graeci nominis gentibus proprio sensu non sunt annumerandae : 
Apodotos dico, Ophiones, Eurytanes, longe maximam gentem, 



1) II. B638, cf. s 116 sqq. Strabo 429 et 463. 

2) Strab. 460. 8) Thuc. III 102. 4) m 94 $ 6. 



DB ABTOLORUM INßTITTJTIß PUBLIOIß. 389 

quibus postea accesserunt Agraei aliaeque. Hae gentes Graece 
non loquebantur; sermone utebantur qui ipsis Graecis difficilis 
erat intellectu. Vicatim per agros dispersi vivebant, vici nullis 
moenibus erant muniti; fortes autem saevique erant et latroci- 
nabantur ubicumque poterant *). Neque postea mores suos mu- 
tarunt; tarn famosa autem suut eorum latrocinia, ut opus non 
sit de bac re quicquam dici. 

Sed alia res tanti momenti est^ ut non liceat silentio eam 
praeterire. Etenim e sequioribus rerum scriptoribus apparet 
Aetolos posterioribus quoque temporibus xarà KtifA»ç habitasse. 
Thermus exempli gratia, locus principalis Âetoliae^ ubiingentes 
thesauri per rapinas coUecti custodiebantur, a Polybio semper ohlat 
vel TflVö/ dicitur*); constabat autem e compluribus vicis, circa 
templum ApoUinis sitis ^); neque Gallium oppidum, quod anno 279 
a Gallis vastatum est, moenibus firmatum erat *), neque Geniadae *). 
Nummi quoque Aetolici demonstrant gentes illic sedes habentes 
yicatim , non in urbibus vitam egisse ; omnes enim ad unam nor- 
mam percussi sunt, tota Aetolia hac in re unius urbis instar fuit. 

G^tes illae quando in unum coniunctae sint nescimus, ut 
iam Bupra dictum est; sed quinto saeculo aliquod certe inter 
eas fuisse vinculum apparet, nam Thucydides uno Aetolorum 
nomine eas complectitur ®). Gommuni tunc consilio bellum gesturi 
erant contra Athenienses ; singulae tamen gentes legatos miserunt 
ad Gorinthios et Lacedaemonios auxilium rogatum (a^ 426). 

Idem docet Xenophon, qui tradit gentes Aetolicas anno 391 
id studuisse ut Naupactum occuparent ^) ; idem Diodorus, nam 
refert universam Aetoliam anno 370 pactionem fecisse cum 
Epaminonda et Thebanis *). Neque Philippus II Macedoniae rex 



1) Thuc. Ill 94. Polyb. XVU 5 $ 8, Liv. XXXII 84 $ 4. Cf. Valcton de Polybii 
fontibaa p. 241 ann. 1. 

2) Polyb. V 6 $ 6. 7 $ 2. 

3) Polyb. V 8 $4; ibidem $7: »7 t€ wept to /jpôv olx/cct xat wâvnç ol viptli 
T&Kot, Steph. Byz. v. Qipfioc: ^oX^x^tov A/rwA/aç éç TloÄvßtoc. Woodhoase Âetoly 
p. 281 : »We mast regard Thermen as the National Agora round the temple of 
vApollo. During the intervals between the Assemblies the place woald be practically 
^deserted." Idem scriptor ràç Tspi rd /ipdv oix/aç ita interpretatnr : «These seem 
»to have been rather storehonses than dwellings". 

4) Pans. X 22 $2-^. 6) Polyb. IV 65. 6) Thnc. Ill lOa 
7) Hell. IV 6 $ 14. 8) Diod. XV 67 $ 1. 

26 



890 DB ABTOLOBUM 

post pugnam apud Chaeroneam Naupactum Âetolis tradere 
poiuisset, nisi vincalo aliquo fuissent coniancti '). 

Neque monumenta publica hac in re negligenda sunt. Etenim 
Strabo commémorât statuam Âetoli, cui haec inscriptio insculpta 
erat: 

*Evivfiluvoç vetty Aïra^bv révY ivi6iiK»v 
AhaXo) v^irêpaç f^vfifA âperîjç hopày ^). 

Kâtr* iivfi tamen^ ut olim tempore belli Peloponnesiaci , 
anno 335 legatos ad Alexandrum Magnum miserunt Âetoli '). 
Quapropter sollemne hoc fuisse, ut singulae ciyitates foederatae 
legatos mitterent, censet y. d. Dubois^). Insuper Hvik») ;^pé7«i 
illae belli Lamici , quae Aetolos a Lamia domum revocaverunt '), 
testantur etiamtum fuisse res quasdam omnibus Aetolis commu- 
nes; quod confirmatur etiaïn Diodori loco, ubi de Aetolorum 
praetore Alexandro sermo est'). 

Sed ipsum commune Aetolorum a nullo rerum scriptore 
commemoratur ante annum 314, quo anno Aristodemus Antigoni 
in Graecia praetor auxilium petiit ab Aetolorum plebe. Hie 
primum apud Diodorum fit mentio tov koivou tûv A!r«A«y ^). 

Quae cum ita sint, concludere licet iam antiquitus gentes 
Aetolicas vinculo aliquo fuisse coniunctas, non tamen adstrictum 
esse illud vinculum ante tempora successorum Alexandri; tum 
demum eas in unum coiisse. Quam opinionem egregie confir- 
mant nummi, nam ante annum 314 nummi Aetolici percussi 
non sunt'). 

Exeunte igitur saeculo quarto societatem Aetolicam constitu- 
tam esse scimus. Sed de Aetolorum institutis ante tertium 
saeculum nihil ad nos pervenit, nisi quod Thucydides servavit 
memoriam regis cuiusdam Agraeorum®). Tertii igitur saeculi 
instituta et prioris partis secundi sola hie possunt tractari. 



1) strabo 427, Demosth. Phil, m $84, Paas. VI 16 $8. 

2) Strabo 468. 8) Arrian. I 10 $ 2. 

4) Dubois Lea Ligues Étolienne et Âchéenne p. 28. Cf. Freeman History of 
federal govemment p. 266 ann. 1. 

6) Diod. XVIII 13 $4. 6) Diodor. XVIII 88 $1- 

7) Diod. XIX 66 $ 2, XX 20 $ 8. 8) Barclay Head Hist. Namm. p. 283. 
9) Thttcyd. Ill 111 {4. 



INBTITUTIß PUBLICIS. 391 



IL DB FANABTOUCO. 



Summa potestas in Aetolia fiiit penes populum, qui quot- 
annis statim post aequinoctium auctunmale Thermum conve- 
niebat ^) ad magistratus creandos, ad deliberandum de variis 
rebus ad societatem pertinentibus. Vocari autem solet hie con- 
yentus in titulis publicis rb Koivh tcqv AhuXâv, oi AhaXot , sed 
inyenitur etiam nomen rh Uotv^irouXiKeVf Polybius autem appellat 
T^v ruv AÎTuXûv aùvoiov sive rifv ixK^iialav, Ordinarium hoc 
erat concilium; quae aliis anni temporibus conyocabantur, extra- 
ordinaria erant. 

Thermum solebant conyenire; anno tamen 231 praetor Aeto- 
lorum creatus est in castris ad Medeonem ^), anno autem 200 
Panaetolicum habitum est Naupacti % cuius rei causam fuisse 
calamitates quibus Aetolia tunc afflicta erat, probabiliter statuit 
Dubois. 

Vero non est simile, Aetolos ad conyentus ordinaries esse 
conyocatos; dies enim in omne tempus fixa erat^). Non publicae 
autem res illic tractabantur solae, sed etiam mercaturam facie- 
bant, festa agebant huius conyentus participes^). Quae yero 
tractandae erant res publicae, antequam plebs conyeniret pro- 
mulgarentur necesse erat •). 

Praeerat concilie praetor^). 

In Panaetblico concilie creabantur magistratus; de ratione 
autem suffragii ferendi opiniones yirorum doctorum yariant: 



1) Poiyb. IV 37 ^2, II 2, IV 16 $8. V 8 $6. Strabo 4ß8: Iv eépfioiç r{?c A/- 
TuAlûcÇy dfrov rkç àpx^P^^^^Q Totiila-oat xârptov aùroiç io'Ttv. 

2) Polyb. II 2. 

3) Liy. XXXI 29 $ 8. 

4) Cî. Polyb. 1.1. Diod. XVIII 18 $ 4, Liv. XXXI 29 H : «coDciliam Aetoloram 
itata die qaod Panaetolicum vocant faturom erat." 

5) Polyb. V 8 $ 5 : xaû^ 'éKota-rov yitp 'éroç iyop^ç rc xat xuv^yvpui i'ift^uvtvréi- 
T«ç , 'ért ii xai ràç r&v »px»tpivitiv HaT»Tràv§t^ f v roCrtfi t§» toV« tf-t/vri A0t/vr«v. 
Cf. Woodhoose p. 281. 

6) Polyb XVIII 4 $2: ro a-vvéxov ccvto7ç tîJç iKxXiia-/aç. 

7) Lit. XXXV 12 $6. Dittenberger Syll.* 206, 206, 280 rd ttotvàv rSiv AirMAfiv 
Koci 6 a-Tpaniyec. 



392 Dl AKToi/mra 

qnippe aihü de ha^ le constat. Aaaectk^r lamen riris doctiß 
Freeman et Gilben siatiientibof magistzm^ros forte non eese 
creatoé ' . Panaetolicom decemebat de pace et be3o ^*: refierebant 
ad popnlam secaroB et praetor, ant magistrani« extraordinarii 
legibos seribondis, qni comographi dicebantnr ':. 

Agont P^naetolicom et praetor com dritatibiis extemis, 
amidtiam et pactiones fi^innt, legationes «um eerds mandatis 
mittnnt *■. Sic anno 304 ad Demetriom Poliorceten missi stmt 
legati, qnibo^ mandatom erat nt paoem restinierent inter eum 
et Bhodios; sie post Gallicam inTasionem diitatibus Graedae 
per l^;atos nnnciaront Soteria a se insntiiu ease% Interdnm 
com liberis mandatis mittebantar legati*^?. Prindpes antem et 
legati extend in Panaetolico rerba £Kiebant: qtii nt admittaren- 
tor, decretum fieret necesse erat ^). 

Etiam honores extemis prindpibos et gentibns tribnebat 
Panaetolicnm '), id cnrabat nt singnlae nrbes officüs snis erga 
extemos perfongerentnr ' ), asyliam dabat , carebatqne ne regiones 
qnibus asvlia data erat popnlationibns rexarentor ^% proxenia 



1) et Dabois p. 195. GUbnt Grieck SUatahertk II p. 26 ibb. S. Fn 
254 mnB 5. Opisionui hacc perturbatio oooria est ex üef^riiü uwolatioBe: 'Kuxfuf 
irxTfiu' Sa^xAIt; MâAixy^m, m^ juù ruh AitmJlm» rk^ J^fX^ muMfUvàvrmf ' lifxAv- 
pev0 ii «vrxc KuxfiM xxi 6 ts* Acvssv As^ir* 1 Aiy^jDo, qsaai sie ûterprefari 
Telia : -qoa» Aetoli £i]ris magistratns cmmt^. £k qoae teqoantor tpectant ad 
Atiemie$ueMy qai certo« ma^istratas fitbis tortiebaator. 

2) Poljb IV 15 $ 8, Ux. XXXI 32 $S: .caa Icgtbas caataa evet, ne de paee 
»belloqoe nisi ia Panaetolico et Pylaico eoadlio a^retnr". (Niasea aotem potat 
PoWbioB srripaiase: «K rSk Tlx»xrrmXiKM juù rf OffftucMv rv»o^^**). CL etiam 
Kabn üb. die Entst. d. Städte p. 131 sqq. 

3) Poijb. XX 10 $n« xni 1« H; ^^- >n^ p^* ^^2. 

4) Dittenb 205 14. 206.8, 247. 9. 234: (imin TXfjty^6iuni)t irptvß^vyrm 

xju itxXv{TàÀ T»pk tSv AiTm)Aâh ro i^à^Tid)x ro irafk r«v AirmAMv àif{é' 

imxxv KJÙ mrroi) iitxéycvrc Öfuut toÎç c> rtSt i^fx^rfixn .... 

5) Died. XX 99 ^8, Dittenb. 205 et 206; cf. Poljb. XVIII 48 ^9. 

6) lir. XXX Vin 8 $ l et 5: «Pbaeneas et Damoteles qaod e re Aetolomm, at 
*in tali caso fideqoe sua esse censerent, agerent". 

7) Polyb. XVni 48 $6; XXVIII 4 Uet2. Lir. XXXV 43$7»qq : -Aetoli poat- 
»quam Demetriadem reniiae Antiocbum allatam eat, concilio iadieto, decretum qao 
«accerserent eom, fecenint" Dittenb. 280. Haec eadem consoetodo etiam aliia in ei- 
Titatibos rigebat. Cf. Dittenb. 117. 5 de Atbenis {mTfOsoiev shxt"). 

8) Dittenb. 295. 

9) Dittenb. 295.23. 

10) Dittenb 280.11. 295. 



INBTITÜTIß PÜBMCIS. 393 

et ciyitate universae Aetoliae ornabat viros bene de ipsa me- 
ritos '). 

Post Gallicam invasioDem ludos Âetolicos, qui Soteria yo- 
cabantur, Panaetolicum instituit *) ; praeterea agnoscebat ludos 
ab externis institutos ^ , tbeoros illuc mittere decernebat *) , 
praetori autem curam theororum committebat *). Quid singulis 
civitatibus in commodum commune esset conferendum statuebat *). 
Rebus internis sociorum sese immiscebat, indices dabat ad lites 
inter socios ortas dirimendas ^;^ numerum senatorum singulis 
urbibus constituebat, praescripta dabat de aere alieno, omnibus 
rebus ad administrationem singularum urbium pertinentibus 
prospiciebat •). 

Panaetolicum etiam praescripta dabat de rebus publicis sin- 
gularum urbium , e. g. de condicione eorum qui Delphis e Ser- 
vitute manumissi erant«). Nee non in ipso Panaetolico manu- 
mittebantur servi ^^). 

Decernebat Panaetolicum quibusnam in urbibus columnae 
legibus inscriptae essent exstruendae. Vulgo Thermus et Delphi **), 
nonnumquam etiam Calydon indicabatur ^^) , et si continebat 
columna decretum ad urbem aliquam pertinens, haec ipsa urbs 
addebatur ^'). Causa fuit quod Delphi fuerunt caput Aetoliae , 
quantum ad res sacras pertinuit, Thermus autem, novum caput, 
repraesentabat Aetoliam Epictetam, Calydon denique Aetoliam 



1) Dittenb. 927: ie(iâx^»* AlyrwXo7ç STatvé^-ut Zcta-txAea ncti * Aptvràiafiov 
lAdyivffraç .... xeit ^{iocdett avrcftç Tecpà) roC 'édvsoç Tpo^tvfcn not iFoXtrsletv 
xaerà ràv v6{fiov), 

2) Dittenb. 206. 6. S) Dittenb. 295. 8. 4) Ibid. v. 23. 5) Ibid. v. 24. 

6) Liv. XXXiri 8^7: »ibi concilium Aetolorum Heracleam indictam tenait 
/»consaltantium qaantis auxiliis Romanam ad bellam seqaerentar. Cognitis sociornm 
decretis . . .". 

7) Dittenb. 425. 1. 8) Ibid. 9) Dittenb. 485. 

10) Inscriptio apad Woodhoaae p. 245 sic audit: noÄv^f)wv ACmv 'A . . . «-«v 
TJfv /^/«v ofgTT(îfv iT«A)fi/fl(^f)«fl-«v t«rô A/ff rifv *'HAiov fivi^t{y} (iy)ih •^poa-tJKOva-av 
xarà Toùç Air«A£(y) véfiovç ^a'OTt^,^ xai 'évntfji^ov. Annotavit aatem v. d. Woodhoaae 
ad banc inscriptionem p. 285 : »The inscription before as is doabtlesa ... a solemn 
«engagement before the people or their official representatives ... It should also be 
«noticed that the upper part of the block contained an illegible inscription of which 
»Lolling (Mitth. d. Arch. Inat. IV 222) deciphered perhaps enough to show that it 
«was a decree of the league". 

11) Dittenb. 296, 923 i. f. 12) Dittenb. 423. 33. 13) Ibid. 



894 DB ABTOLOBUM 

Antiquam ^). Huius rei cura ant certis magistratibus extraordi- 
nariis committebatur nomographis ^)^ aut praetori ceterisque 
magistratibus '). 



in. DB CONCILnS BXTRA0ADINABII6. 

Panaetolicum ordinarium, ut supra dictum est, non coibat 
nisi semel quotannis. Si vero res societatis flagitabant ut sta- 
tim yel intra baud ita longum spatium décréta fièrent, cum 
res sese offerrent quae usque ad proximum Panaetolicum difierri 
non possent, concilium extraordinarium convocabatur a praetore, 
auctoribus sive apocletis*), sive ipso populo, si forte congre- 
gatus erat et res flagitabat ut brevi post iterum concilium 
haberetur '). 

Quorum conciliorum convocandorum cum fere semper bella 
gesta yel gerenda causae essent, ipsa res ferebat ut non idem 
semper esset eorum locus, sed plebs in eum locum convocaretur 
ubi maximus numerus intra breve tempus adesse posset, id est 
in urbem aliquam a qua praetor cum exercitu non multum 
remotus esset, vel quae opportune sita esset legatis extemis. 
Sic anno 191 Hypatae concilium extraordinarium habere sunt 
conati®), annis 217 et 193 Naupacti^), anno 197 Heracleae 
conventum extraordinarium habuerunt*). 

Causa convocationis simul cum loco et tempore promulganda 
erat; de nulla autem re deliberari licebat nisi de ea cuius 
causa conventus convocatus erat*). Iura huiusmodi conciliis 
eadem fere erant quae concilio Panaetolico; nam de ipsa pace 



1) Woodhoase p. 101. 

2) Dittenb. 280 i. f.; vid. infra pag. 402. 

8) Dittenb. 296. 26. 4) Liv. XXXVI 28 $ 8. 

5) hiv. XXXI 82 ^ 4: .»décernèrent extemplo, at praetor sine fraadc, com de 
»bello et pace agere velit, advocet concilium, et qaod tarn referator decematarqae 
»ut perinde ins ratumque sit ac si in Panaetolico aut Pylaico concilio actum esset'*. 

6) Polyb. XX 10 $14, Liv. XXXVI 28 $9. 

7) Polyb. V 108 $ 2, Liv. XXXV 12 S 8. 

8) Liv. XXXIII 8 $7. 

9) Polyb. XX 10, XXXVm 4 $ 1, Liv. XXVIII 5 $ 18, XXXVm 4 $ 6, Duboia 
p. 186. 



INBTITÜTIß PUBLICIß. 395 

ipsoque hello licet non décernèrent^ attamen omnes res ad bel- 
lum et ad pacem pertinentes tractabant. Magistratns tarnen 
creare üs non licebat. 

Concilia extraordinaria agebant cum legatis, cum regibus 
ex ternis, cum sociis, cum bostibus. Sic anno 211 foedus factum 
est cum Romanis in concilio extraordinario , anno 207 Heracleam 
cum Attalo rege magistratus Aetolorum convenerunt, qui con- 
sultarent de summa belli ^), anno 217 Naupacti cum Philippo 
rege tractarunt*) eiusque condiciones comprobarunt; anno 197 
Heracleae ab Aetolis decretum est quantis auxiliis Somanum 
ad bellum sequerentur ^) ; anno 193 Thoas praetor Aetolos in- 
citavit ut legatos mitterent ad reges, qui eos ad bellum contra 
Romanos moverent^); anno 192 Antiochus rex in concilium 
extraordinarium admissus est ibique verba fecit*). 

£x his exempUs satis apparet cuiusmodi res illis conciliis 
fuerint tractatae, nempe res subitae ad bellum vel ad pactiones 
pertinentes. Ductus autem loco Liviano, ubi ante concilium 
extraordinarium habitam res in illo tractandae a Panaetolico 
constituuntur ^), suspicor omnia décréta concilii extraordinarii in 
proximo Panaetolico firmanda fuisse; nee rei causam desidero, 
in extraordinariis od im conciliis eaedem res gerebantur atque 
in ordinariis. 



IV. DB BENATÜ. 

luxta populum senatus Aetolorum, rc vuviiptov sive « /SöwAä ^) 
suum locum tenebat. Senatui praeerant duo Tpovrirctt, quibus 
adiunctus erat i ypafifiareùç. Senatonim , qui ßovXstnou •) sive 
avvêipot •) dicebantur, permagnum fuisse numerum , cum aliunde 
efBcitur, tum ex inscriptione quae continet condiciones sympo- 
litiae inter Melitaeam et Peraeam '^) constitutae ; in qua in- 
scriptione vel Peraeae, vico nullius momenti, suus senator at- 



1) Liv. XXVra 6 ilS, Polyb. X 42 $4. 2) Polyb. V 108. 

3) Liy. XXXin 8^7. 4) Liv. XXXV 12 $ 6. 

B) Polyb. XVIIl 48 $6, Liv. XXXV 48 ^1. 6) Liv. XXXI 82 ^. 

7) Polyb. XXI 3 $ 8 et 4. 8) Dittenb. 426. 18. 

9) Dittenb. 247; 295. 10) Dittenb. 426. 



396 DB ABTOLOBUM 

iribnitiir, si qaando a Melitaea se s^^gaverit. Instinns auiem 
loquitur de „Aetolorom oniversanmi urbium senatn" ^), et Ld- 
yius tradit in Aetolomm senatu quingentos qninquaginta prin- 
cipes ocdsofi esse^). Senatores creabantnr in singulis nrbibus, 
eommque nameras constitaebatur pro arbis magnitadine. 

In certam aatem tempas non in yitam deligebantar; sie enim 
est intelligendas locas inscriptionis supra laudatae, ubi inter 
testes pactionis enumeratur ri awf{ipto9 Ztw to iic) ypafifi»rioç 
AÙKOV. Simul cum scriba videntur se dignitate abdicasse. Etiam 
alia inscription hue pertinet, in qua commemorantur ê vrpa- 
rnyoç xa) ol avveipoi àê) ol Ivapxot *). Optime autem haec res 
congruit cum studiis Âetolorum democraticis , sie enim caveba- 
tur ne senatores nimis potentes fièrent. 

Geterum de iuribus et officiis senatus nonnisi paucissima hodie 
sciri possunt. Duo ei praeerant praesides ^); a scriba nomen 
habebat*). Yidetur autem certis temporibus esse convocatus, ut 
rogationes ad populum ferendas praepararet. Urbes foederatae si 
contra leges et contra foedus ab ipsis Âetolis populationibus 
vexatae erant, senatui committebatur ut multam sontibus con- 
stitueret ^. 

Senatus rebus extemis praeerat*), av^iXeiavy àriXêietVy «o-i/- 
xloL¥ dabat ^), protegebat peregrinos in civitatem Âetolicam ad- 
scitos *^)i Utes inter Aetolos et peregrinos apud eum agebantur 
ex auctoritate Panaetolici ^^). 



)) lastin. XXXm 2 $ 8. 2) Li». XLV 28 ^ 

3) Dittenb. 280. 4) Cf. Dittenb. 247. 6, 280. 14, 306. 42, 74. 

5) Dittenb. 425. 34. Miror quomodo v. d. Dubois p. 189 ex ipsa hac inscriptione 
eflScere potaerit apocletos senatui praefectos fuisse, cum plane et aperte iuxta ipaum 
senatum testes commemorentor duo praefecti senatus, torn scriba et hipparchua» 
postremo aotem loco très prirati homines. 

6) Ibid. 

7) Dittenb. 247 : s/ ié r/ç na Hyet roùç Kb/ovç . . . xeû roùç avvéipovi xaruhxi- 
^ovracç to7ç Ks/otç {ràv râ)v eHyàvruv av)ro{vç ^a)fi(xv écy xat ioxtfiâ^otm xvp/ouç 
ilfisv. Cf. Dittenb. 280. 14. 

8) Dittenb. 247.22. 9) Wescher et Foacart inscr. d. Delphes n^ 1. 

10) Bull. C. H. 1882. p. 460, Dubois IV p. 221 sq. 

11) Dittenb. 295.22. 



INßTITTJTIß PUBLIClß. 397 

V. DB APOCLBTIß. 

Quemadmodum iuxta Panaetolicnm Thermicum habebantur 
concilia extraordinaria, sie iuxta senatum locus erat collegio 
apocletorum. Dubitant autem yiri docti quinam fuerint apocleti 
illi. Gilbert simplicissimam viam secutus, collegium apocletorum 
idem esse ac senatum perhibet, a Poly bio enim senatum tan- 
tum non semper âiroK^ijTouç siye &pxovTxç nominari, ubi in- 
scriptiones nobis offerant ßouXeuTac sive trvviipouc ^). Neque v. d. 
Kuhn p. 138 multum ab hac sententia recedit. Y. d. Dubois 
vero p. 201 apocletos concilium fuisse contendit, cuius socii 
crearentur suffragiis populi; quae autem senatui et populo agenda 
assent ab hoc collegio omnia esse praeparata. Apocleti secundum 
eum etiam senatui praeerant '). Denique J. B. Bury in secunda 
editione libri a v^ d® Freeman conscripti p. 651 senatum sive 
TO ffuviipiov hinc distinguit a civium coetu Panaetolico^ illinc a 
collegio magistratuum e praetore, hipparcho^ scriba, apocletis 
composite. 

Equidem a me impetrare non possum ut cuiquam harum 
opinionum assentiar. Meo quidem iudicio apocleti fuerunt col- 
legium extraordinarium e senatu ab ipsis senatoribus delectum ^), 
quod belli tempore pro senatu cum praetore res quotidianas 
administraret , semper autem et ubique praetori in castris praesto 
asset ad consulendum de rebus publicis. Âd quam opinionem 
hisce argumentis ductus sum. 

Ante omnia recordemur oportet, gentes Aetolicas non in 
urbibus sed xarà kùiaolç habitasse, nuUum igitur centrum im- 
perii fuisse. Senatus populusque certis temporibus conyeniebant 
ut de rebus publicis deliberarent , ut magistratus crearent, qui- 
bus commune commodum committeretur. Fieri autem non potuit 
ut magistratibus illis ea esset auctoritas quae ibi esse solet ubi 
aliquod est centrum civitatis, immo ipsa civitas. Quamdiu erat 
pax, res ad commune Aetolorum pertinentes solae iis admini- 
strandae datae erant, auctoritas autem necessario erat exigua, 
cum cives varus locis dispersi essent. 



1) Gilbert H 28. 2) QÎ, supra p 396 ann. 6. 

3) Liv. XXXV 34 $2: «ex delectis constat viris". 



398 DB ABTOLORUM 

At simulac bellum gerebatur, omnia statim mutabantur. 
Tum pactiones cum externis gentibus faciendae erant, cum 
legatis agendum erat, legati mittendi, exercitus cogendus et 
alendus. Tum praetor summae rei praeerat, populus autem 
quocum ageret perpetuo ei erat praesto: ubi exercitus, ibi 
Aetolia erat, quoniam ipsi cives stipendia faciebant '). Sed 
praetori etiam coUegio opus erat quod consuleret de rebus quo- 
tidianis, quemadmodum in pace senatum consulebat, antequam 
ferret ad populum. Cum autem universa Aetolia in exercitu 
adesset, populus penes quem summa potestas erat, et magistra- 
tus, cur tandem pro senatu aliud collegium res gereret? Fieri 
tamen non poterat ut integer senatus in castris adesset ; imbecilla 
enim corpora hominum aetate provectiorum obstabant quominus 
universi adirent belli pericula et labores. Qnapropter statuo 
certum senatorum numerum, eumque non ita parvum, désigna- 
tum fuisse, qui cum praetore et populo in castris universi 
coUegii loco agerent, neque alio modo quam prytanes Athenis, 
pro universo senatu res quotidianas administrasse, banc autem 
partem senatus àTroxXiiTovç sive ipxovrxç fuisse dictos. Sic 
demum Aetoli ^aviiifiê) egredi vere dici potuerunt. 

Mea qnidem sententia hue potius nos ducit ratio, quam ut 
suspicemur ad res subitas, quas bellum ferre solet, peculiare 
quoddam apocletorum collegium fuisse institutum '). Semper 
enim in rebus bello, non Thermi peractis apocletorum illorum 
fit mentio. Sic commemorantur anno 211, cum deliberarunt 
Aetoli in concilio extraordinario de societate cum Bomanis in- 
eunda ') ; anno 207 Heracleam convenerunt Attains et principes 
Aetolorum ad consultandum de bello contra Philippum Mace- 
donem*); anno 192 Lamiae triginta principes designati sunt, 
qui cum Antiocho rege agerent*); in concilio quoque extra- 



1) Cf. Polyb. II 2. V 108 5 2, ibidem $ 6 : o/ ^' AîrcaKoi ;^«p/ç ruv H^Kuv ffxov 

2) Ad hanc rem etiam attendendum est, quod Livius vocem »principes" non 
solum ad apocletos indicandos usarpat ; XXXII 32 $ 10 e. g. toik; ypetfifjucrtlc dicit 
principes, ibid. ^ 11 Phaeneam praetorem principem vocat (cf. Polyb. XVIIl 1 ^2). 
Semper ferc vacillât in bains vocis usa. 

3) Liv. XXVI 24 $ 1. 

4) Polyb. X 42 $4. Liv. XXVIII 6 5 18. 
6) Polyb. XX 1, Liv. XXXV 44 et 46. 



INSTlTUTIß PUBLIClß. 399 

ordinario anni 191, quod Hypatae habitumest, adsunt apocleti *). 
Mulla alia huius rei exempla facile coUigi poBsunt, semper 
autem agunt apocleti de rebus ad bellum pertinentibus; in pace 
vero, quantum apparet, munere senatorio fungebantur ol criivé- 
ipot ^), quorum nulla usquam fit mentio in pactionibus belli 
tempore factis a conciliis extraordinariis. 

Itaque consentaneum est concludere , apocletos fuisse collegium 
senatoria potestate praeditum , ea autem dignitate ab ipso senatu 
esse donatum; quem postmodo eorum décréta confirmayisse 
yerisimile est, quemadmodum concilium Thermicum confirmabat 
décréta conciliorum extraordinariorum. 

lure igitur y. d. Dubois p. 202 scripsit: „II semble même 
„que les Étoliens aient enyoyé auprès de leurs alliés en temps 
„de guerre une délégation spéciale d'apoclètes détachée du co- 
„mité ordinaire, us rendaient ainsi les négociations et les 
„opérations d'ensemble plus faciles". Modo quod ille dicit „co- 
mité ordinaire'', intellegamus senatum. 

Quo apertius autem pateat apocletos illos muneribus senato- 
riis perfunctos esse, addam iura et officia nonnulla quae iis 
attribuebantur, Apocletis auctoribus praetor plebem conyocabat 
in conventum extraordinarium ^) ; aliis quoque in rebus praetor 
eos consulebat *) ; agebant apocleti cum legatis^); cum extemis 
gentibus sive per legatos^), sive per praetorem ^), siye per 
certum numerum apocletorum *). Bes autem ab iis cum extemis 
gestae, a populo confirmarentur necesse erat"). Quamquam 
constat suo interdum arbitrio eos rem gessisse *°). 

Quae munera cum senatoria sint omnia, satis apparet apocletos 



1) Polyb. XX 10 5 18, Liv. XXXVI 28 5 9. 

2) Dittenb. 426: to (rvvéipiov &r»v; 247.8; 280.18. 

3) Polyb. XX 10 5 14, Liv. XXXVI 28 5 8. 

4) Liv. XXXVIII 8 5 2. 6) Polyb. XXI B 5 2. 

6) Ibid. 4^8: KccTtff-T^ofia-av oi a-Vfifif^ovrtç to7ç 'Vufjuefotç. Liv. XXXI 46 §2. 

7) Polyb. XX 10 sqq. 8) Polyb. XX 1, Liv. XXXV 45 $ 9. 

9) Polyb. XX 10 5 11 : ^»tvéaç 'i^ yàp etùrh xat rovç à^OKAffrovç Totija-ttv rà 
'Tpoa'TceTrâfAevay fepofflttcéeti $i ko} rSâv toAAAv, st fiékXtt Kvp»ôîivact rà feapcty- 
yeWépttva. 

10) Liv. XXXV 34 52: »coociliam qaidem aniverste gentis post dîmissos Romanos 
«non habaeraot, per apocletos aatem id agitabant quomodo in Graecia res nora- 
•rentnr". 



4l AI DB AROLOSm 

pro âenatu res egisee, neqae est qaod su^picemiir âenatam alii 
eoUegio inn «ua conœsâiase et aitribniiee. 



YL DI JLàGI&T&ATIBUë. 
§ 1. ife PraHore. 

Praetor praepoeitua erat sodeuti: creabator Thermi in con- 
yentn cifinm statim post aeqoinoctinm anctnnuiale qnotannis 
habito ^), extemplo antem mnnas snnm inibat ^. Mnnnfi erat 
annnnm. Si moriebatnr praetor, conrentns extraordinarins con- 
Yocabatnr ad noynm praetorem creandnm, qni usqne ad inse- 
qnens aeqninoctinm anctnmnale mnnns obiret *). 

Praetnrae candidatis censnm legibns constitutum fnisse non 
patet , licet t. d. Gilbert snspicetnr rem ita se habuisse ^). 
Praetorem trigesimnm annnm peregisse oportebat'). 

Unns semper praetor fuit*), a quo annus nomen babebat^; 
noTus autem annus simul cum noTO praetore incipiebat, et 
lege cautum erat ne per duos deinceps annos praetura continu- 
aretur^j. Soli autem ciyes Aetoli praetores fiebant; nam quod 
legimus anno 209/208 Attalo regi summam rem Aetolicam 
commissam esse, id noD nisi hoDoris causa factum est neque 
hue pertinet , Pyrrhias enim legitimus praetor huius anni fuit •). 
Idem honor Antiocho anno 191 est habitus ^^). 

Praetor praeerat exercitui, iussu eius exercitus cogebatur ^^). 



I) Strabo 463; cf. sopn pag. 391 aim. l. 2) Polyb. O 3 5 1, IV 67 5 l 
3) Lit. XLII 38 S ^- ^) Gilbert D p. 26. 

5) Niese II 215. H. GilliicheirBki : De Aetoloram praetoribiu p. 19. 

6) a. Gilbert II 27 ann. l. 

7) Cf. teriem preetomm apud Dabois p. 198 et inscriptioDes ibi citatas, item 
Dittenb. 845 et 846. 

S) Cf. Dubois p. 198 et Gilliacbewski p. 60. 

9) Ut. XXVn 29 $10: 'Attalam qooqae regem Asiae, qaia Aetoli sommom 
#geiitis eaae magistratam ad earn proximo annoo concilio détaleront, fama erat in 
#£aropam traiectaram*' et 30 $ 1 : «Aetoli doce Pyrrhia, qai praetor ia earn anoom 
•cam absente Attalo creatas erat". 

10) IJT. XXXV 45 $9, Appiao. Syr. 12: "Avrtoxf ^' ffcov AhctAÜv vpitrßtlc, 
&v S6aç ^PX^y ecuroxpâropà rt ffrpttnryèv A<r«Airv 'Avt/o%ov àxo^aivorrtç. 

II) Polyb. IV 67 §1. V96 M. X^ 25 5 4, Ui. XXVI 26 59, XXXVin 4 $6. 



IN8TITUTIS PUBLICIß. 401 

Bello indicto summum Imperium penes eum erat, omnes res 
ad bellum pertinentes administrabat 0> praedam dividebat *), ius 
dicebat in rebus ad praedam non legitime factam pertinentibus ^). 
Etiam id curabat, ne Âetolia nimis militibus nudaretur delecti- 
bus, quos principes externi in Aetolia habere solebant*). Cum 
externis gentibus de condicionibus pacis agebat, qua in re 
apocietos consulebat ^). Apocletis auctoribus convocabat populi 
condones extraordinarias, quibus ipse praeerat*); in concilio 
apocletorum et in concione sententiam dicebat^); si tarnen de 
bello gerendo ageretur non licebat ei sententiam suam.proferre •). 
Praetor legatos in concionem introducebat *) ; etiam id curabat 
nt theori mitterentur ad ludos a gentibus sociis et amicis in- 
stitutos ^®), utque hospitio reciperentur theori externi in civita- 
tibus cum Aetolia coniunctis ^^). Nonnumquam ei commissa est 
cura deferendi novas leges ad eum locum ubi ceterae leges 
conservabantur ^*). 

Praetoris nomen inscribebatur yariis titulis, praecipue edictis 
manumissionum quae Delphis, Naupacti, aliis in urbibus sociis 
fiebant '^). 

§ 2. De ceteris magistratibus, 

luxta praetorem praecipui magistratus nobis traditi sunt: 
praefectus equitum {h ivxipx^^)} Bcriba publicus {h itifAê^toç 
ypxfAfiaTêvç), quaestor publicus {i rafAlxç), nomographi (yof^o- 
ypJUpoi), 



1) Plaut. Capt. 450: (Hegio) «Eadem opera a praetore samam gyngrapham. 
«(Tynd.) Qoem syngraphum? (He.) Qaem hie ferai secamad legionem, hinc ire hoic 
mvX liceat domom". 

2) Polyb. n 2 ^ 9. 

8) Dittcnb. 247 : f / ^s t/ç hu 'dyst rovç Kthvç , t3v ffrpaniyov àti rov hâpxorra 
T» Iv AiTuKfxv xaracyefnvec {KaretBt)üiC)oyra K^ptov ttfisv, 

4) LiT. XXXI 43 $4 sqq. 6) Polyb. XVHI 1 5 4. 20 ^0. 

6) Polyb. XX 10, Li?. XXXI 32 ^ 4. 7) Liy. XXXV 12 ^ 6. 

8) Liv. XXXV 25 5 7: »bene comparatam a pod Aetolos ease, ne praetor, cum de 
«bello coDsuluisset, ipse sententiam diceret". 

9) Liv. XXXV 44 ^ 1. 

IG) Dittenb. 295.28: r&ç de sxtovtSc i^t{fn)\€7a'êect rhv a-rparcey^v itt rdv 

)évecpxoV' 

11) Ibid. vs. 24 et 26. 12) Ibid. vs. 29. 

18) et Dittenb. 845 et 846, Woodhouse p. 341 et 881. 



402 



DB ABTOLOBUM 



Hipparchus, ut nomen indicat, eqnitatoi praeerat^). 
autem loco quo hipparchas, a Poly bio et Livio scriba ] 
commemoratur; uterque ezcipitur, ne obses Romam n 
Deinde scribae publici fit mentio in Aetolorum pactic 
Ënmene rege Pergameno anni fere 175, ubi dicitnr ly^ 

Videtur hipparchus in re militari, scriba in rebus c 
yicarius fuisse praetoris. 

Quaestor publicus, quantum mihi quidem apparuit, 
tantum locis commemoratur % ubi sumtu publico dec 
lumsis insculpenda curare iubetur. 

luxta hos magistratus haud negligendi sunt praes 
scriba senatus, qui nomen synedrio dabat^). Duos autem 
nonnumquam fuisse suspicor^). 

Superest nomographorum munus extraordinarium. t 
leges alicui civitati dandae erant, nomographi creari s< 
quibus haec res committeretur, ut patet ex epistola I 
regis anni 303 de ffuvotxt^fAU Teensium et Lebedensium *) 
aliter rem se habuisse in ipsa Aetolia, discimus e I 
qui refert anno 204 Dorimacho et Scopae commissum 
tabulas novas darent^). Praeterea nomographis cura 
lapidibus et columnis insculpendarum erat commissa, i 
tum novarum legum ab ipsis datarum, sed etiam alian 
antea perlatarum necdum lapidibus incisarum >). Qui 
maximi momenti erant leges et décréta , y. c. decretun 
norem Eumenis regis Pergameni anno fere 175 factum 
praetoris et reliquorum magistratuum statim ceteris 
adiungi solebant. 



1) Polyb. XXI 3E 510; cf. XXXVin 11 $7, Dittenb. 425.36. 

2) Dittenb. 296.32; cf. ibid. 923 2 et Dabois p. 222. IV n. 2. 

3) Dittenb. 296 : rd ^2 ytv6fjLtv{ov iv^xufjuc) rdv rccfiiav rSç kuä . . . 
rd ii à)vâX»iÂ,ec rd cv ràç vrâXaç èôfuv rb{v r»iiietv). 

4) Dittenb. 426.33: rh a-wéèptov Hxetv rd m ypetfifjucrsoc Avkov. 

5) Dittenb. 927: ypafifjucrtvevratv roi^ {a-vvé^potç 'T)feetretiov. 

6) Dittenb. 177 5 8. 7) Polyb. XHl 1 et 2. 

8) Dittenb. 280. 1 7 : {frwç il neu eÎQ roùç véfiovç Karecxupto-eijt {â) àvt 
â àa^vXia^ rovti Karxffraôévraç vofioypâ^vç Kotrax^p^^t* i^e^ fut ai vc 
y/v«vT«/, èv rov^ vâfAOvç. 

9) Dittenb. 295. 



INSTITUTIS PUBLICIß. 403 

VII. DB GBNTIBUß ABTOLIAB ADIUNOTIß. 

Distinguendae sunt gen tes et urbes Aetoliae finitimae, socie- 
tati adiunctae^ ut Âcamanes, Locri Ozoli, Phocenses, Malii 
etc.; et gentes in Peloponneso et qoibasyis alÜB locis habitan- 
tes, quae vinculo aliquo cum Aetolia coniunctae fuerunt, gentes 
externae, ut ita dicam. Alia enim intercessit ratio inter Aetolos 
et gentes finitimas, alia inter Aetolos et gentes remotioribus 
locis sedes habentes. De gentibus Aetoliae finitimis prius di- 
cendum est. 

Eodem iure omnes societati Aetolicae subiungebantur ^) ; Ae- 
toli enim fiebant , tarn ii qui sponte ad societatem accesserant '), 
quam ii qui vi armisque subiecti erant ^). 

Simul tamen suae patriae manebant cives, duplex igitur sta- 
tus eorum fiebat, ci vitas autem cuius cives erant, toti Aetoliae 
subordinata erat. Sic legimus de Agelao Naupactio praetore 
Aetolorum*), de Alexandro Calydonio^); praetorum autem series 
multos continet, qui non Aetoli proprio sensu, tamen societati 
praepositi fuerunt •). Victores quoque Olympiad Aetoli dicuntur, 
etiamsi oriundi sint e locis postmodo Aetoliae adiectis; Erythrae 
Eupalio vicinum oppidum vocatur Aetolicum '). 

Hanc ob rem conciones extraordinariae iure et legitime haberi 
potuerunt extra fines proprio sensu Aetolicos dictos, Naupacti, 
Heracleae, Lamiae, Hypatae, quae profecto illis in urbibus 
habitae non essent, nisi pro Aetolicis fuissent habitae. 

In bello autem quod anno 191 cum Bomanis gestum est, 
omnes urbes Aetoliae adiectae (ut hac voce utar) cum Aetolis 
contra Romanos pugnarunt. luvenes Thaumacii urbem suam 
extra moenia contra hostem defenderunt *), Hypataei responderunt 
consuli flagitanti ut sese dederent: „nihil nisi ex communi 
„decreto Aetolorum fecturos" •). Item sese defenderunt contra 



1) Polyb. II 2 ^6: /lcstc^civ T^/fft rîfç «èr^ç ^oAtrtfuc. 

2) Polyb. XXI 26; cf. Liv. XXXYin 3 de Ambraoia, Amphilochis , Dolopibus , 
XXXI 41 $ 5 de Maloeis. 

3) Polyb. XX 5 $2 de Boeotis: Trpoffivstfiuv AJr«Ao7ç rb 'éùvoc^ II 2 $6 de Me- 
deonüs. IV 25 $7, Pau». 1 25 5 4. X 21 5 1. 

4) Polyb. V 107 5 6. 6) C.I.G. 8046.1. 6) Daboii p. 198 sqq. 
7) Liv. XXXVIII 8 58. 8) Liv. XXXVI 14 M^sqq. 9) Liv. XXXVII 6 $2. 



404 DB ABTOLOBUM 

Bomanorum vim Naupactus et Amphissa '). Locutiones igitur: 
(rtiVTiXflv èq ro AÎtûïAikJv, (Airixiiy Tijç AhuXàv ^oXiTelaç , ifpov- 
vifAiiv AWaXoTg to lêvoç , nihil aliud significant, si quidem usur- 
pantur de gentibus Aetoliae finitimis, nisi societati Aetolicae 
adionctas esse. 

At quaeritur quomodo Aetoli tarn celeriter non solum anctori- 
tatem suam firmaverint, sed etiam gentes sibi addictas rêvera 
Aetolicas reddiderint. NuUo enim modo eo adduci possumus ut 
suspicemur Aetolos solitos fuisse regiones externas societati suae 
obnoxias facere pellendo incolas , cum uno tantum loco eiusmodi 
quid nobis traditum sit: Oeniadae anno 330 ab Aetolis vastati 
sunt f ciyes sedibus patriis pulsi '). Consentaneum yero est 
Buspicari eos praesidia coUocasse in terris nuper adiectis, tum 
ut cohiberent novos cives, tum ut externa pericula ab iis ar- 
cerent. Sic post annum 338 praesidium Aetolicum Naupacti 
invenitur ') ; Heraclea Trachinia anno 280 occupata sequenti 
anno ab iis contra Ghdlos defensa est tamquam urbs Aetolica*); 
anno 220 Ambracia et Phoetia urbes a praesidio Aetolorum 
contra Macedones et Philippum sunt defensae ') ; arx Metropo- 
leos eodem tempore ab Aetolis occupata est, cum ipsa urbe 
excédèrent*). Conope eodem modo a militibus Aetolicis est 
defensa^); complura castella et arx Oeniadarum ab Aetolis oc- 
cupata erat*). Sed Melitaea anno 217 praesidio Aetolico vacua 
fuisse videtur, in elaborata enim descriptione oppugnationis 
apud Polybium ne verbum quidem fit de Aetolis, ipsi Melitaei 
oppidum contra Philippum defendunt •). Thebae Phthiotidis 
vero ab Aetolis occupatae erant ^®). 

In terminis igitur regionum ad societatem Aetolicam perti- 
nentium praesidia militum Aetolicorum sunt posita. Perspicuum 



1) Liv. XXXVII B $ 7. 2) Diod. XVIII 8 5 6, Plut. Al. 49. 

8) Paas. VI 16 ^2: Koi ^povp&ç iiyeftevec h tiavfe&xrtù ^tX/x ytviffêûu r^ eç 
AirwAot/c. Cf. Demosth. Phil. Ill $ 34. 

4) Pans. X 20 $ 9: oi AîruXot vvvrsKuv rov^ 'HpccKXtùrccç iivàyxaa-ecv èç to 
AiVwA/x^v, rôrs oZv i^fi^vovro &q -jctpi 'râXtuç ohiiv ri 'Hp»KMuTctiç ii&Xkov ^ 

5) Polyb. IV 68 ^3 et S: rotpeKaßi jc«fl' ôfjLoAoyfeiv x^itç ÙTOff^àvSovç rovç 
kvàvrecç r&v AlruÄÜv. 

6) Polyb. IV 64 $4. 7) Ibid. 8) Ibid. 65 ^6. 

9) Ibid. V 97 $ 6 sqq. 10) Ibid. V 99 $ 4. 



INßTITÜTIS PUBLICIB. 405 

est Aetolos id praecipuum officium suuin habuisse, ut fines 
siios, imprimis nuper adiectos, contra hostes externos défende- 
rent; praesidia autem illic coUocasse dnplici consilio, ut supra 
dictum est , in universo autem liberaliter sese gessisse erga 
civitates nuper subiectas. Quae aequo profecto iure in societatem 
accipiebantur ; et facile id fieri potuit, nam ipsis Aetolis Kara 
xifAxç habitantibus ingratum esse non potuit si etiam eiterni 
Panaetolico concilio intéressent *). 

Aequo iure, ut modo dixi, in societatem admittebantur socii. 
Nam non solum Panaetolico intererant, sed etiam senatores ab iis 
creabantur ') ; cunctis rebus ad commune pertinentibus inter- 
erant. Sed etiam munera publica iis suscipienda erant. Com- 
muni Aetolico obtemperarent oportebat. Acta publica yulgo 
nomine praetoris Aetolici edicebantur; tributa ferebant, quorum 
summa fixa erat ad numerum senatorum qui ei iis creabantur ^). 

Verosimile est singulas civitates certum numerum civium indi- 
casse , qui in bello stipendia facerent % In singulis Panaetolicum 
magistratus instituebat, qui id curarent ut cives praescriptis 
Panaetolici, quantum ad commune pertinebant, oboedirent ^). 

In universo autem urbes gubernabantur resque internae adi 
ministrabantur secundum leges et instituta patria, auspiciis 
quidem praetoris Aetolici, sed a suis magistratibus. Exempli 
gratia Naupacti fuit collegium Theororum cum scriba •), Lamiae 
praetor, hipparchus , très archontes ^), Delphis archon cum tribus 
senatoribus {ßouXeuTocTc) «). 

Praeterea in quavis urbe erat concio % ubi creabantur sena- 
tores ^^) et magistratus municipales , ubi disputabatur de rebus 
Thermi et in conciliis extraordinariis tractandis**). Singulis urbibus 
suum erat aerarium ^^); impensa in quemque annum statuebantur, 



1) Cf. Kohn p. 123. 

2) Dittenb. 425. 17: xa< 'éxovriç axoTroptviffuanf ßov^tvrav %v» (de Perensibas). 
8) Ibid. TS. 20 : Kotl ifi^tpévru rk iv rovç AlrofXovç yiyvéfitvoc xarà rbv ßovXtvrav, 

Aelian. apad Said. ▼. àvi^veca-dati, 

4) Cf. Poljb. V 8 M <le Elide. 5) Dubois p. 211. 

6) Dittenb. 247. 10. 7) Lebas laser. Thess. 1148, 1179 

8) Dittenb. 268. 9) Dittenb. 306. 10) Dittenb. 426. 17. 

11) Polyb. XX 10 n6: hocSoêsfcrtfç Si rHç (p^i^fiç oVrtoç à^s^ptm^ rd 

TAîfâoc i&trr oh^ ÙTovr&v obèttç gTtßaXsro rpdç rà StaßovXiov. 

12) Dittenb. 425. 

27 



406 DB ABTOLOBUM 

aes aliennm contrahere ils licebat, contribuebant in Soteria '). 
Lites et controversiae inter socios dirimebantur a iudicibns qui- 
bus haec res erat commissa, senatus auspiciis^). De statu vero 
metoecorum deque rebus publicis sociorum interdum decernebat 
concilium Panaetolicum , servi antem manumitti solebant nomine 
praetoris Aetolici '). 

Aliis in rebus sociis libère agere licebat *). Sic v. c. Delphi 
promantiam dederunt Alexandrinis , honoresque in extemos reges 
contulerunt. 

Hoc quidem in universo statuere licet, socios Aetolicos, 
quantum ex inscriptionibus appareat, instituta sua seryasse, ita 
tamen ut eorum res administrarentur auspiciis Aetolicis. Quae 
minime dura erat condicio, quoniam ipsi socii auspiciis Ulis 
intererant, omnibus enim tributum erat ius suffragia ferendi 
magistratusque creandi in Panaetolico concilio, creandi senatores 
in municipio suo. Pro sua igitur parte omnes summae admi- 
nistrationis participes erant, ipsa autem re tuti erant ab inya- 
sionibus civium Aetolorum, et ab extemis hostibus si yexaban- 
tur, uniyersa societas eos defendebat. 



VIII. DE GBNTIBUß BXTBRNIB. 

Gentes extemae quae Aetoliae adiunctae erant, distinguendae 
sunt in: 

1) (/entes sodas {(pix»ç xoCi (rvfAfAxxovc), — qua in condicione 
fuerunt Elis, Messene, Teos; 

2) ciyitates quae sympolitia fruebantur {vvfifiix^^^ ^^'^ ^^ß' 
iFoXirevotJLiyȍ\ qui fuit status Orchomeni, Tegeae, Man- 
tineae, Phigaliae usque ad annum 221, Cei, aliarum; 

3) civitates subiectas , quibus praeerat praefectus Aetolicus 
(TXTTOfjtivxç ût' AhuXoiiç). Hac condicione fuerunt Phigalia 
post annum 221, Chalcedon, Chios, Lysimachia. 

De ultimis quod addam non habeo, sed de gentibus sociis et 
de sympolitia nonnuUa sunt obseryanda. 



1) Dittenb. 425. 2) Ibid ys. 82. 

3) Dittenb 486. Cf. sapra pag. 398 ann. 11. 4) Dittenb. 488 et 922. 



INSTITÜTIB PUBLICIS. 407 

^ l.De sociis. 

Inter socios prae ceteris commemorandi sunt Elei. Qui anno 
271 sese Aetoliae applicuerunt et per longum spatium temporis 
foedere cum Aetolis coniuncti fuerunt, numquam tarnen in 
Aetolorum commune sunt recepti. Suo enim nomine semper a 
rerum scriptoribus designantur; neque nummi indicant eos ali- 
quo modo Aetolicae societati adiunctos fuisse *). Amici Aetoliae 
erant, nihil amplius. Vulgo suis ducibus utebantur, interdum 
autem eorum copiis praeerant praetores Aetolici ab ipsis arces- 
siti^). Fuit etiam cum suo marte bellum gérèrent, nam bello 
Chremonideo interfuerunt sociis Peloponnesus ^), licet ipsi Aetoli 
a bello abstinerent; anno 227 Lacedaemoniis adversus Acbaeos 
opem tulerunt ^), nee tamen Aetoli illius belli participes erant. 

Quae cum ita sint, suspicari licet Aetolos et Ëleos foedere 
aequo coniunctos fuisse, ceterorumque sociorum condicionem, 
ut Messeniorum vel Teensium, band ita multum ab ea dis- 
crepuisse. 

Non tamen ab Aetolorum licentia et latrociniis foedus illud 
socios protegebat; id quod Messenii experti sunt anno 221, cum 
Dorimachus eorum agros vastavit^), iterumque anno sequenti, 
cum Acbaeos, tunc temporis Aetolorum ipsorumque Messenio- 
rum socios •), non tantum ab horum societate detrahere conati 
sunt Aetoli, sed etiam minati sunt, bello se illos persecuturos , 
ni societatem cum Messeniis dissolvissent. Quae peculiaris pro- 
fecto fuit societas et amicitia. Sed omnia apud Aetolos niti 
videbantur singulari institut© quod Polybius dicit r^v i^ovalav 
iyetv xicpupov àvi \x0vpou, quae res tam inyeterata erat genti 
Aetolicae ûç 'jrpÔTspov rJjfv AhuXlxv ix rifg A/t«a/«ç ipsîv i) 
TouTöv Tov véfjLOv, Sic autem rem Polybius explicat: „Aetolis 
„non tantum mos est eorum quibuscum ipsi bellum gerunt 
„agros diripere, sed etiam si aliae gentes amicae et sociae 
„inter se belligérant, licet Aetolis, nuUo decreto publico edito 
„utrivis parti opem ferre, vel etiam utrorumque agros diripere; 



1) Namism. Chron. 1879 p. 262. P. Gardner Coins of Elis. 

2) Polyb. V 8 §1, 80 $2. 8) Dittenb. 214.24. 
4) Plat. Cleom. 5, Arat. 36. 6) Polyb. IV 8 ^ 9. 
6) Polyb. IV 16 $10. 



408 DB AETOLOBÜM 

„ita ut apud Aetolos neque amicitiae neqne inimicitiae sint fines, 
lyOmnibüs enim gentibus de qualibet re dissentientibas prompt! 
„ei parati hostes adsnnt" ^). Ex quo loco luculenter apparet 
meram societatem parum yalaisse ad protegendos Aetolornm 
amicos ab eorom latrociniis. Arctiore aliquanto Tinculo ad earn 
rem opus erat, nempe sympolitia, 

§ 2. De êympoKtia. 

Sympolitia mea qnidem Bententia fuit pactio^ qua Aetolorum 
civitas civibus alicuius arbis aequo iure dabatur, haec autem 
urbs Aetolifl omnia iura tribuebat, quibus ipsius cives in patria 
sua fruebanlur. Erat igitur foedus aequum^ quod iure tamen 
magis quam re ipsa valebat, quoniam fieri non potest ut in 
duabus simul civitatibus iure civitatis utatur quis. Quaeritur 
igitur quo sympolitia ilia spectaverit. Bern autem explicat in- 
scriptio, foedus Ceensium cum Aetolis et Naupactiis eihibens, 
qua inter Ceenses et Aetolos manifesto constituitur sympolitia *). 
Hac enim ex inscriptione discimus Naupactios in animo habuisse 
civitatem suam Ceensibus tribuere. Duplex autem quoniam gen- 
tium Aetolicarum erat status, ut supra vidimus, — cives enim 
cum Aetolici erant, tum patriae suae, — nullo modo Ceenses 
illi Naupactii fieri potuerunt , ni antea Aetoli facti essent. Hanc 
ob causam Naupactiorum decreto praemissum est decretum Pan- 
aetolicum, quo Aetoli sunt facti Ceenses. In Panaetolico autem 
illo decreto Ceenses vocantur Aetoli {iç AhcûXûv ivrm tuv 
Keiuv), Non tamen potuerunt fieri Aetoli proprio sensu; nam 
cum ipsa Ceos societati Aetolicae non esset adiuncta, cives 
huius civitatis Cei sedes habentes nullo modo simul civitatis 
Aetoliae participes esse potuerunt. Sed suspicari licet decreto nostro 
Ceensibus concessum esse ut , cum sedes in Aetoliam transtulissent , 
cives Aetolici haberentur omniaque iura iis tribuerentur, quae 
ipsis Aetolis tribui solerent; quemadmodum civis Romanus e 
captivitate redux ubi primum in patriam revertisset, hoc ipso 
facto in libertatem restituebatur iure postliminii '). 



1) Polyb. XV in 4^8. 2) C I G. 2850—2852, Dittenb. 247. 

3) lost. I 12 (5: »postliminium flngit earn qai captus est, semper io oiviUte 

•fai»»c". 



INSTlTUnS PÜBLlCIß. 409 

übicumque autem terranim vitam agebant Ceenses, pro 
Aetolis hfibendi erant; itaque si Aetoli vel ol iv AlrwA/f toA/- 
nôovTsç , qui item sympolitia fraebantur '), populationibus eos 
vexarent, poenas ab hisce repetere iussi sunt praetor et senatus 
Âetolorum. 

Ceenses autem universis Aetolis concesserunt omnia iura, 
quibns ipsorum cives fruebantur *). Hoc etiim sympolitiae proprium 
fuil, quod mutua erat: Ceenses Aetoli fieri finguntur, Aetoli 
Ceenses. Et maximi momenti hoc fuit discrimen, quo discrepa- 
bant a civitatibus Aetolorum communi adiunctis; hae enim 
Aetolicae fiebant, Aetoli vero Heracleenses — ut hoc utar — * 
non sunt facti cum haec urbs Aetoliae adiuncta est. 

Sympolitia erat foedus aequum. Itaque principatum in civi- 
tate sympolitica obtinere non poterat Aetolia, neque vere 
Aetolicae fieri poterant eiusmodi civitates quam diu foedus illud 
vigeret. Cives civitatis foederatae quamdiu in patria sua habi- 
tabant, illic iure civili utebantur; si vero Ceenses in Aetoliam 
migrabant, statim Aetoli fiebant et iisdem iuribus ibi fruebantur 
quibus Aetoli genuini; itemque Aetoli, qui Ceum sedes suas 
conferebant, Ceenses fiebant. Luce autem clarius est sie neutram 
eivitatem ab altera opprimi potuisse. 

Aequum autem foedus fuisse illam sympolitiam insuper 
testatur Livius, qui Polybii verba: ttomv ii fifthfAlatv ix^tv h 
ri (TtifAiroXiTelqL^) sic reddidit: ;;Urbem ne quam formulae sui 
„iuris facerent*' *). 

Sed omnium optimum exemplum rationis, quae inter Aetolos 
et socios sympoliticos intercedebat , praebet decretum quo Mes- 
senii lo-OToAirWf kx\ iviyetfjii^ cum Phigalensibus sese con- 
iunxere '), Phigalia enim, parva et nullius momenti civitas, 
eo tempore quo hoc decretum datum est (ante annum 221) 
sympolitia cum Aetolis coniuncta erat*); Messenii autem cum 
Aetolia foedere coniuncti , Phigalensium vero hostes erant. Nunc 
pax inter Messenios et Phigalenses est restitueuda. Aetoli ex 

1) Cf. Niete II p. 214 ann. 3: »solche, die keiner einzelnen Gemeinde angehörten*'. 

2) Dittenb. 11.: then Atru^o7ç xohtrtixv iy Kern xat y^ç oîx/aç 'éyitnifftv, Koct 
Tûv xAAuv fitréx*^^ »ùroùç xàvroiv Sfixtp xat Ktioi uerézovo-iv. 

3) Folyb. XXI 30 $4. 4) Li?. XXXVIII 9 $10. 6) Dittenb. 234. 
6) Polyb. IV 3 56; paallo post praesidiam ab Aetolis ibi est colloeatnm (ibid.). 



410 .DB ABTOLORUM 

decreto reconciliatores cum certis mandatis non ad Phigalenses sed 
ad Messenios mittönt^ item id studentes at pax inter semet ipeos 
et Phigalenses restitaatur '). PhigaleDsiam qaoque adsunt legati, 
decretum de isopolitia et de epigamia faciant Messenii, firmant 
Phigalenses ^) ; deinde atraqne pars inre iurando sese obligat ')• 
Columnis deniqne in templis erigendis foedus inscribi inbetnr. 
Nihil igitur de Aetolis^ qui conciliatores erant, fortasse etiam 
amicitiam cum utrisque firmarunt*), in ipsa yero pactione 
statuenda nullius momenti fuerunt. Haec enim fiebat inter 
Phigalenses et Messenios, licet illi Âetolorum sympolitae essent 
ipsorumque Aetolorum adessent legati. 

Optime autem haec omnia congruunt cum iis quae supra 
dicta sunt de sympolitia; luculenter haec inscriptio docet civi- 
tates sympoliticas aequo iure cum Aetolis coniunctas fuisse. 

Praeterea ex inscriptione nostra apparet , civitatem sympolitiae 
iure fruentem non nisi cum ipsis Aetolis et cum ceteris urbibus 
sympoliticis hoc vinculo fuisse iunctam. Nam si hoc ipso in- 
stituto etiam cum ceteris Aetoliae sociis coniuncta fuisset, su- 
pervacanea fuisset haec pactio, tunc enim re ipsa Phigalenses 
cum Messeniis utpote sociis Aetolicis amicitia coniuncti dissent. 
Badem igitur ratio intercedebat inter sympolitas et Aetolorum 
socios quae inter ceteros socios; nam ne hos quidem societas 
quam cum Aetolia habebant, cum reliquis Aetolorum sociis 
coniungebat ^). 

Quae autem civitates sympolitia Aetoliae iunctae erant, eas 
inter se eodem vinculo cohaesisse testatur pactio inter Aetolos 
et Ceenses inita ^), quam supra laudavimus ^). Hac enim cautum 
est ne Ceenses aut ipsi Âetoli diriperent aut oi voXtrevéfAevoi h 
A/TwA/f , qui sympolitia igitur fruebantur, ut ipsi Ceenses. 

Contra pactionem autem si Ceenses ab Aetolis aliquo damno 



1) Dittfnb I.l. : {eTStSif 7r»pxyev6yLtvo)i xpt9ße{v)rou xat èmXv{rctt irufà r&v Ai- 
ru)Ä&v .... rd xl/i^io-jx)« rà Toipk réSv A<r«Aâv »^{tioitutv kcù ecvrot) euAeyovro 

povTiç Bi KOit réSv h ^iaXsia^ .... 'i^o^i rai {frôXi r&t I^ea-av/uv cet. 

2) Ibid. : 'éio^i èi Koi to7ç ^tttAé{otç yroitlv xaeaxtp o)i tAsvvavtot 84^«^/|ayr(o). 

3) èfi6{9'at àpL^rBp)uç. 

4) Vid. qaae Ditteuberger sapplevit in fine inscriptionis. 

5) Cf. Polyb. IV 16 ^8 sqq.. 6) Dittenb. 247. 
7) Vid. gnpra p. 408 annot. 2. 



INBTITÜTIß PüBLlCIß. 411 

afficerentur, praetor et senatus designati sunt qui rem tractarent 
et litem aestimarent. 

Gratisne ' accipiebatur sympoiitia? Ex inscriptionibus quantum 
scio nihil de ea re disci potest, sed suspicor sympolitiam, si 
sponte a civitate aliqua petebatur, tributo militibusve alioye 
pretio esse redemptam. 

Hoc autem commodum eiusmodi foedera afferebant Aetolis^ 
quod in regionibus remotioribus loca iis praesto erant, unde 
proficiscerentur, si alias gen tes diripere in animo haberent. Sic 
anno 221 Dorimachus Phigalia profectus^ Messenios populatus 
est '). Et in uni verso constat hoc génère societatis Aetolorum 
rem firmissimam stetisse. Sic enim socii arctissime inter se 
coniuncti erant; qui suis legibus libère utebantur, tuti ab Ae- 
tolorum latrociniis, bella autem si gerenda essent, sibi inyicem 
opitulabantur. Itaque anno 189 Bomani in condicionibus pacis 
cum Aetolis, metuentes ne denuo nimis crescerent , constituerunt 
^urbem ne quam formulae sui iuris facerent", id est sympoiitia 
societati suae adiungerent ^). Nam hoc praesertim genere societatis 
eos maximam illam potestatem sibi comparasse probe intellexerant. 

Neque negligendum est aliud commodum sympolitiae pro- 
prium, quod item ex inscriptione nostra cognosci potest. Nempe 
Bympolitia yiam aperiebat ad civitatem in qualibet urbe Aetolica 
adipiscendam , quemadmodum v. c. civitas Geensibus a Naupactiis 
concessa est ^). Nee nomen hoc erat sine re , nam huiusmodi 
decretis civitates suis invicem civibus iura privata tribuebant. 
li demum qui iuxta sympolitiam eliam civitatem alicuius urbis 
assecuti erant, omnia iura Aetolis communia exsequi poterant; 
non solum Panaetolico, quod ius iis praebebat sympoiitia, sed 
etiam eius municipii comitiis intéresse iis licebat cuius civita- 
tem adepti erant. üno verbo, omnia iura et privilégia ipsorum 
Aetolorum iis concessa erant*). 

Supersunt urbes quae licet sympoiitia fruerentur, praefectum 
sibi habebant praetorem Aetolicum ^). Haec Phigaliae condicio 

1) Polyb. IV 3 sqq. 2) Cf. gapra p. 409. 8) Dittenb. 247. 

4) Ibid.: BtBoa-eat èi ecvrolç tuet froXtrefatv év NocvTT^KTUi tut} yäc Koi oÎk/piç 
'iyxrvivtv^ xeù r&v ÜAÄuv â^àvTMVy Svxtp o/ ^AAo/ tJccv^^Krtot fJLtrixovo'tv^ roùç 
Kttovç fieri xetv. Cf. Caner Délectas Inscriptionam Graecaram 229 BS. 

6) Polyb. XVm 8 ^11, XV 23 ^8. 



412 DB ABTOLOBUM INBTITUTI8 PUBLICIS. 

vldetur fuisse post annum 221^ hoc modo gubemabantur Lysi- 
machia, Ghalcedon, Cios; yero autem est simile multarum 
civitatium, quae postea plena sympolitia fruitae sunt, prima- 
rium hunc fuisse statum, cum recens subiectae necdum pacatae 
essent. Polybius autem cum de Cianorum civitate locutus anno 
202 praetorem Âetolicum ei praeesse anno autem 197 sympo- 
litia eam frui dicat ^), pateatque eo tempore huius urbis statum 
non esse mutatum, adducor ut suspicer huiusmodi urbes con- 
dicione usas esse baud ita multo détériore atque eas quae plena 
sympolitia fruebantur. 

Et congruunt haec omnia cum indole Graecorum. NuUus 
umquam dominus Graeciae ita dominari ausus est, ut autono- 
miam singulis civitatibus adimeret. Hanc iis reliquit Philippus, 
reliquit Alexander, reliquerunt diadochi. 

Aetoli autem ea ratione usi qua Philippus et Alexander et 
Antigonus Doson Graecos in unam societatem coniunxerunt , 
urbibus dicioni suae subditis omnia iura dederunt, quibus ipsi 
fruebantur, prisca earum instituta non tangentes, eademque 
iura dari fingebantur civitatibus remotioribus. Quae ciyitates 
cum Aetolos uniyersos tum eorum sympolitas aequo iure in 
suam ciyitatem admittebant; id quod res ipsa ferebat, ne socii 
mera privilégia ab Aetolis acciperent, nihil iis relinquentes nisi 
ius et officium ipsos protegendi. 

Hoc modo facile explicatur quomodo factum sit ut Aetolia 
tantopere creyerit et tam firmiter steterit societas. 



1) Polyb. XVm 8 $ 11: Ktxvoùç TctpceTAfia-/Mç fitr'' AtroaXßv a-vfjLToXirevofievovc 
et XV 23 $8 de Cîo: a-rpotniyoO Tccp^ AJrwAâfy iv etvr^ hecrpißovroc xeù xposcrü- 

TOÇ TMV KOtV&V 



PARALIPOMENA LYSIACA. 



SORIPSIT 



H. J. POLAK. 



Lysiac Orationes, in qaibus etiam Amatoria a 
Platonc servata« cum fragmm., brevi adnotatione 
iDBtructa, scholarum in osain edidit Henricns van 
Herwerden. 1899. 

Lysiae Orationes rec. Theodorus Thalheim. Editio 
maior. 1901. 

Ad Lysiam ut redirem, quaeque per multos annos adnota- 
veram in unum collecta eius studiosis disceptanda proponerem, 
duae fecerunt eximiae editiones his annis in lucem emissae; 
fecit quoque recordatio eorum quae qui mihi in cathedra 
Qroningana antecesserunt viri egregii, Franckenium dico et 
Halbertsmam , non sine magno oratoris fructu et de ceteris 
quaestionibus hue pertinentibus olim et de eius textu melius 
constituendo commentati sunt. Editiones quas dicebam sunt 
Herwerdeniana quae ante duos annos prodiit, et Theodori Thal- 
heimii ante paucos menses ad me perlata, utraque variis dotibus 
insignis, atque ita comparatae ut altera recte alterius quasi 
Bupplementum dici mereatur. Nam Herwerdeni, cuius praeter 
cetera indefessam etiam in seuectute industriam stupemus, re- 
censionis praecipua laus in divinatione posita est, codicum 
lectiones pro editionis suae consilio neque proposuit intégras 
neque post operosam Scheibii diligentiam denuo sibi investigan- 
das putayit. Huic desiderio satisfecit Thalheimius, qui quidquid 
de recensionis fundamento, id est de lectionibus librorum manu 
Bcriptorum, nostra scire interest, religiose admodum est per- 

28 



414 LTSIAß. 

Bcrutatus, ut nunc certe nbique, paocissimis exceptis, tuto nos 
iiicedere intellegamus. Idem yirorum doctorum paene innumera- 
bilium , qui inde a renatis litteris Lysiae divinandi ope prodesse 
sunt conati , coniecturas quae quidem aliquid probabilitatis habere 
viderentur, perscripsit, — in quas doleas récentes Herwerdeni 
curas non esse adscitas, — ipse in coniectando parens et cauti 
admodum circumspectique iudicii. Ita editionem eius yel obiter 
perlustranti quantum in Lysiae textu emaculando praestitum 
sit luculenter apparet, praesertim cum novo consilio usus quae 
certa coniectura sanata pro hallucinationibus librorum in textum 
sine dubitatione recipi merebantur et magna ex parte iamdudum 
recepta sunt, diductis litteris significaverit. In terius intuen ti simul 
apparet, quantum post multos multorum felices conatus agendum 
supersit. Nempe ita se res habet: Lysiae prodesse qui yult 
praecipue ingenio utatur necesse est; traditas apud eum lectio- 
nes qui utcunque tueri vellet intellegentibus risum praeberet. 

Grisin Lysiacam in paucis orationibus iudicialibus quae ad 
nostram aetatem pervenerunt totam niti uno libro Palatino veï 
Heidelbergensi n. 88, quem Bekkerum secuti littera X insig- 
nire solemus, ceteros codices qui quidem hucusque innotuerunt 
huius esse apographa, quorum ob ingeniosas complures emen- 
dationes optimus sit Laurentianus G (plut. 57, 4) cui tarnen 
Bekkerus nimium tribuebat, ab Hermanno Sauppio a. 1841 tarn 
luculenter demonstratum est, ut de hac re inter eruditos pror- 
sus constet. Palatinus „optimus liber'' audit a Scheibio (Praef. 
p. y), ob fidem puto, quam ad inopiam redacti uni huic 
habere cogimur; „emendatum" librum dicere Scheibius non 
magis quam audacissimus quiyis coniector in animum induxit 
suum. Gobetus, paullo yehementius, „(Lysiae) unus tantum 
Godex Ms. ex communi monumentorum yeterum naufragio ad 
nos peryenit isque infinitis modis tam turpiter corruptus ut 
praeter Theophrasti Gharacteres et particulam e Dicaearchi libro, 
quern ßlov tîjç '£AA«3oç inscripsit, nullum Codicem Ms, Graecum 
deterwrem et omni génère mendorum et vitiorum inquinatiorem super- 
esse existimem^' (Praef. p. ij. Gfr. V. L. 37). Inter détériores haben- 
dum esse Palatinum, praesertim si cum Parisino Demosthenis 
yel Urbinate Isocratis yel Bodleiano Platonis comparetur, nemo 
sanus infitias ibit. Sed hoc addendum, ne iniqui simus: iam 



LTBIAB. 415 

antiquituBi diu antequam Palatinus liber exararetur, fortasse iam 
com sylloge conderetur cuius reliquias terimus, textus Lysiae 
male fuit habitus, et sic ut aliae orationes aliis inquinatiores 
fuerint traditae. In fontibus unde Palatinus manavit iutegerrima 
fuisse videtur, quaniquam et ipsa minime vitiorum immunis, 
Oratio funebris, quod et per se patet, et comparatione instituta 
cum aliis libris, quibus in hac una oratione utimur a Palatini 
scriptura non pendeutibus. Itaque si eius lectiones conferimus 
cum iis quae enotatae sunt e Goisliniano 249 (Y), cuius aetas 
non clare traditur, — „saeculo decimo, quo scriptum existi- 
mabat Montefalconius , longe recentiorem" pronuntiavit olim 
Bekkerus, repetivit iisdem verbis Thalheim (Praef. p. vj), — 
et e Marciano 416 (F), quantum ad Lysiam pertinet saec. 
Xlir, — comparatione, inquam, instituta inter horum librorum 
lectiones et Palatini, hie plerumque longe integrier iudicabitur. 
Perquam rari neque magni momenti loci sunt ubi contra X 
verum ex FV repositum est , bene si numeravi , decern. At quales 
sunt illae lectiones potiores? Est in FV § 13: t^irà râv iv 
ituhtfi r^ XPÔycp UiXoirôvviitTov ixévTCùv, in X deest ^v. In § 15: 
hi ii riiv Tov irarpiç ipsTiiv ixtlvovç (Herculis filios) toT^ xùtûv 
Kivitivotç hTs^ivu^av. Ita F; in VX perperam est: hà riip toû 
T, àpertiv ixêlyovç ii toTç »ùt. xtvi, hTf^âvuffxv, unde efficias 
in archetype a quo omnes Lysiae codices fluxerunt ii incerta 
sede volitasse. Praeterea § 30 êU riç vaZ^ ifißivrec unus habet 
F, minus rectum in hoc scriptore ehßiyrec VX. lidem § 32 : il fiiv 
xotTk yviç Tolç ßxpßipotc iirxvTijffovTai, ridicule ; F recte xccrà y ? v. 

Tum § 34 necessarium : tIç eux av liàv i^oßiieti, à ç fii^ctç 

xlvivvoç iiyoivhiyi in uno est F; Jtc maie V; *^ X^ et am. 2» 

oloç aperta coniectura; unde colligimus in communi omnium 
archetype vocalem fere evanuisse. Requiritur § 43 : utrre hxotioiç 
fih iv»fi0tffßfiTtiT» râpiffTeJx Ttjç yotvfixxl»ç Ixaßov, atque ita 
F; prava parechesi dederunt dvafjtcptjßtfTiiTCuc VX. Sequenti pa- 
ragraphe F: Tg /3/f ipcT^ xoivijv TJfv iXêvSepixv xx) toTç iXKoiq 
ixTijffxvrOj in VX xx) deest. Ibidem S/ at«/;^/ÇJvt«v, quod praebent 
FV, collate Isocrate IV § 93 verisimilius est quam simplex 
ut est in X, probantibus tarnen Scheibio et Herwerdeno. Simi- 
liter et ipse ut Thalheimius praetulerim § 54 xxt^ exxarov ßiv 
ovv où pijiiiov ex FV, ovv omittit X, quem nunc quoque ex- 



416 LYBUS. 

presserunt Scheibius et Herwerdenus. Tandem i. f. § 67 in uno 
F est necessarium ^avêpàv tviv aÙTuv ipiTiiv itrtiil^avT o^ 
in VX vetusta varia lectio quam F quoque in margine exhibet : 
iTTiiitÇxvTeç^ unde frustra insertis verbis supervacuis <^hKxiuç 
iiraivotJvTotiy Erdmannus tolerabilem sensum elicere est conatus. 
Hi igitur loci ex F et Y emendatiores expressi sunt. Sed longe 
saepius Y cum X sentit, F singularis est, sed fere propriis 
nitens et vitiis et omissionibus. Pauca de plurimis dabo yiùfjL»- 
roç x^P^^' I^^ ^ prima paragrapho omittit non solum ivipûv^ 
quod speciem habet, sed etiam sub finem »ùtoùç, quo omisso 
sententia pervertitur. Ceteras omissiones, — sunt autem uni- 
versae, recte si numeravi, numéro ad undetriginta, — non per- 
scribam, hoc monuisse satis habens quater (§§ 25, 44, 58, 65) 
totum déesse versum 39, 37, 41, 42 litterarum, semel (§ 65) 
in margine suppletum, deest quoque § 64 incisio oöt' xvTot 
vXtov ix^^^ itéfiêvotj unde cum antecedat oÖTi iXotrroMai iwa- 
fAêvoi fortasse efficiendum hoc iam defecisse in Marciani arche- 
typo in laterculos diviso versuum 24 vel 26 litterarum. Contra, 
sed multo rarius, in F adsunt quae melius abessentc Sic § 24, 
ubi fih per errorem bis scriptum est; § 38, ubi sine sensu 
habet xx) voXêfJLiay ka) vavaylav; § 42, ubi tuv £aa«v iiciyh- 
Tuv vufifiix^^ (^^^ Gobeti etiam editio), ceteris et codicibus et 
editoribus recentioribus vocem ivavTcoy recte omittentibus ; § 60, 
ubi praebet: t$ II (Persarum regi) ixxm ip^ivrcov oùis)^ 
ÇjAoç syylyverxi tviç twv Tpoyivuv iiavolaç , quam negationem 
ceteris codd. ignotam miro iudicio tuetur Schoellius; § 62, ubi 
inter iou^elxç et oùx Jirrov prave inseritur iq\ § 70, ubi in 
&W6p XP^ ^^^^ iyaèovç ivipxç substantivum recte omittunt 
ceteri; tandem § 77, ubi unus F mire habet: où yàp iXayeivo- 
fi6v lifzciç aÙTovç «taÇ cvTêç SvfjToL Praeterea saepius ordinem 
verborum suo Marte invertit, maie plerumque, et quod inpri- 
mis notabile , § 40 pro lectione ceterorum librorum t«ç 3' aùrâv 
\ljvxàç ixiyoLç ovffxç âvriTx^xvrsç t^ ^rKiiêei t^ rîjç ^Avlxç 
praebet TrXiîêet toœoutcp ex correctione tam infelici quam arbitraria. 
Sequitur ingeiis cohors mendorum omne genus , ex quibus potiora 
tantum delibabo. Legitur § 2: xx) toîç tcouIv iuvxfiivotç xx) 
ToTç ^oteTv ßowX^dslviVj oportet: roïç eWêlv ßov\,; § 7: Upûv ii 
fih yevofiévuv pro fitxivofiivûsv; § 9: icxrpiix où Ttfiijç 



LTSIAS. 417 

«Tt;;ijifo'«yTfç pro voLrpiov rtfitjç; § 14: tovç fih kuXvsiv i^h 
XiipotJVTiç ^ ToJç y iinx^^P*^^ i^iovvTsç pro iiciKOvpilv «$.; 
§ 15: "Ad^valoi V ovV <âv> vi^louy Eùpv(rSéx airhv ixiTev- 
ovra Toifç ixsT evovT aç v »p savrâv i^ct iTiTv, Id ceteris 
est Tobç ÏKiTxç aÙTuv iÇeXeïv, in Universum recte, ut nunc 
quoque in F ad Vitium casu commissum accesserit impudens et 
infelix correctio. Hoc tantum deliberatione dignum, annon eius 
i^otiTihf licet corruptum et ipsum, auctoritatem efferat coniecturae 
Halbertsmae i^atpeJv suadentis propter antecedens sùplaxeaixi, quod 
Herwerdenus propter i^eXilv in altero membro in evpitrtxt re- 
fingebat. Sed pergam irKvifAtAshvifiotrx quaedam insigniora codicis 
Marciani indicare. Habet § 16: Eùpyaôia, ii kx) alaxP^^ '^^^ 
pro ix^pov; habet § 25: virip ii rijç dpiTtjç i^i\o\ljvxii^»vTiç 
pro où 0t\o\f/vx4^»] habet §48: fi,éyx fih xirctyréç ^povovvTiç, 
fiixpav YfyKXijfiirav &v»vm ieéfievoi pro skouvtoi iiifi. ; § 49 : 
xcc) Tviq KiXtKiaç iiri^ijç pro x. t. tjXixlaç aTou^tiç , 
evidens inprimis indicium ex archetypo litteris iam minusculis 
exarato F esse descriptum; § 50: fiifiyfjcttrScui pro fisTciTrifiyfjxiT' 
éai; § 53 cum V: oui* ovvu ivvifiivot pro oî 3' oviru; § 71 

TOVÇ VpOffliKOVTÛtÇ ûtÙTOTç ixêsîv pro T, ^pOCDJjC. avTÛv iXsêlv, 

Omitto minora vitia. 

Summa disputationis hue redit: sit Palatinus X quantum vis 
corruptus, taïuen Lysiam multo etiam corruptiorem legeremus 
si in exemplaribus dubiae fidei, quale est Marcianum F, ad 
nos propagatus fuisset. Neque tamen haec sic accepta velim 
ac si quae Palatini scriba deliquit aut levia tantum menda 
aut numéro exigua habenda sint, sed ut non omnes errores 
quibus liber scatet ipsius stupori imputandos existimem. De 
extemo libri habitu nobis pretiosissimi, — ßlßxoc Ssoiûpov ypx" 
Cpeîffx %é/p/ est in indice codici praemisso, — haec traduntur. 
Membranaceus dicitur saeculi XIV, formae quadratae minoris, 
öene scriptus etsi atramento saepius pallidiore. Quod si ita est, 
neque habeo cur oculatis testibus fidem denegem, mirum accidit 
quod in libro a compluribus viris doctis tractate et retractato, 
inter quos fuerunt legendorum Graecorum codicum peritissimi, 
ne nunc quidem omnia dubia remota dici possint. Excussit Pa- 
latinum I. Bekkerus primus, sed sic ut C. L. Kaysero in Scheibii 
gratiam codicem iterum conferenti largam messem addendorum 



418 LTBIA8. 

et corrigendomm relinqueret. Eaysenim haud raro errons ar- 
gait 8pir. P. Lampros (Hermes X p. 257 — 280), qui ipse a B. 
Schoellio pamm palaeograpliice peritns dicitor, ita ut Palatino 
malta triboerit quae aliter ibi se habeant (Herrn. XI p. 202 — 218). 
Versayenmt deinceps libmin aut totam aut ex parte Eîrdmanaus, 
WeidneraSy Pertzios, Fubrius, tandem in Thalbeimii gratiam 
hic illic inspexit Stadtmäller. Putes omnia iam certa esse et 
àvafi^ikexTa, sed non prorsus ita est. Inprimis certiora nobis 
tradita vollem de vitio satis singulari, quod Lamprum si audi- 
mus 1er in libro nostro commissum est. Nempe Or. Il § 76 
irotolfAtvêa in X esse perhibetur, Or. YII § 18 iiroxpvTTéfAivêa, 
Or. XXX § 22 iwafAiifêa. Breviter rem negavit Scboellius, 
maie legisse Lamprum adseverans. Ât repetivit miram scrip- 
turam in adnotatione critica Thalheimius bis, II § 76 et Vu 
§ 18, de tertio loco silet (XXX § 22). Itaque vix ausim con- 
iectare teuere nos hic specimen yitii antiquissimi, ex papyracea 
vel consimili scribendi ratione explicandi. Nempe, ut notum 
est ex papyris Hyperideis, solebant scribae nonnulli etiam in 
medio vocabulo, quin etiam in media syllaba, ubi ad finem 
versus perventum erat et deerat spatium — vel déesse vide- 
batur — iustae litterae pingendae, aut signum aliquod ponere 
ad versum rite explendum aut lineolam transversam tov 6 ultra 
modum porrigere. Sic etiam in vetustissimo Lysiae exemplari, 
cum V. c. TToioifie in fine versus scriptum esset tali sive signo 
sive lineola adiecta, sequens versus a syllaba ex inciperet, fieri 
sane potuit ut scriba recentior id perperam pro N habuerit. 
Sed, ut dicobam, in tanta exemplorum paucitate atque etiam 
ambiguitate periculosum fuerit hinc aliquid certi de remotissimo 
Lysiae archetypo concludere. 

Certius erit nunc aliquot insigniora exempla proponere cor- 
ruptelarum quibus Palatinus liber infamis est per certa genera 
distincta, paucissima de multis, — quid enim Thalheimii ap- 
paratum criticum describere totum attinet? — sed quantum 
satis videtur ad cognoscendum quid nobis liceat in libro tam 
male habito. Initium faciam ab erroribus e male intellecta 
scriptura unciali et continua natis, quae omnia fere iamdudum 
correcta sunt emendationibus tam pulcherriniis quam certissimis. 
Celebratum est quod Cobetus repperit Or. VI §4 ova lac 66- 



LTBIAS. 419 

an pro êuaiiaovat, olim imperite in tvaiian mutatum. lb. §22 
X praebet fiapryplov, necessarium j} ipyvpiov Taylor! est, 
cuius inprimis multae et evideutissimae in Lysia correctiones 
sunt. Post pauca § 24 ^tpav habet X^ sed correcto in margiue 
iipuv quod requiritur. lb. § 43 iiv xofAl^tiTi K, necessarium 
xoA«ÇjfTf praebet C ex felici scribae correctione. Or. VII § 2 
ivohJ^at X, iTTêXiy^xiet Westermannus proposuit et Bau- 
chensteinius, cum yel Dobraeus multa moliens locum persanare 
non valuerit. lb. § 11 olxov X cum apographis, verum a^xop 
apud Suidam est i. y. Mopl»t. lb. § 17 sIkotuv X, o]xiTSiv 
Palmerius. In fine orationis § 42 i$ ipa X ab apographis ulterius 
depravatum, Tcotpx reposuit olim Contins. Or. VlII §11 i^' m 
y s X per7ulgato errore, v^av yi Dobraeus. lb. § 16 X flagi- 
tiose corruptum xctmaxç ^iirrth oviiv, me quidem indice rectis- 
sime a Bartelto restitutum qui hinc exsculpsit kxkuç ii) 
xiyen IC oùiév, etsi aliter sentiente Thalheimio. Or. XII 
§ 6 rifv fih icékiv yevtatoti X, Marklandus 7rivea6ai. lb. § 52 
rirs iiriielÇotffSoùi Tijv ctvTov (rvvovalav X, êSvotctv repperit 
idem Marklandus, felicissimus et ipse Lysia coniector, prae qua 
emendatione sordent Eeiskianum vpoêvfilav, Fritzschii i^ovaiav. 
lb. § 86 ißoy^iefmv fievTCùv xùtovç ovra Trpoiùfiovç ihxi aq>^itv 
Thv iré^iv, Sffvep ovTOt à^oiouvcùt X, ab eodem Marklando in 
i«"oAAtiv«/ correctum. Or. XIII § 70 J iîjfioç X pro i iîjfioç. 
Ib. § 71 iXX» ToÙTCf) Kpxtryii ylyvircti X, Zfix roùrcp requirebat 
Scheibius, pro quo tamen sunt qui ^AA* iv TovTcp malint, ut 
coniecit olim scriba Laurentiani C et edunt i. a. Herwerdenus 
et Thalheim. Sed Or. XVII § 4 post Reiskium nemo dubitavit 
quin pro uç ovTot (sic audacter sane in loco vexatissimo rescripsit 
Ëmperius pro verbis insanis quae habet X r^i/ vivrx tx, alii 
aliter) "Ep»Tuvoç diréypct^ov ko) Xiy u tto^vv jîif ;^pJvov xixTfifiai 
verum esset xct) à iyà ktX. Or. XX § 24: iveti^i li hé^éipvi 

(ri arpctriiTêiov) jJAît/ÇJ/cojv ôpfiifisvoç ivTivSev xx) toùç 

TFoXsßlouc KXKÛç iiTolouv. Pto vorbo hic nihili ijXTn^éfitiv C ten- 
tavit ivXil^éfAyiyj infeliciter, verum est ix^l^éfmv (iXtii^ifiitv), 
quod post Contium repperit Taylor, et scribam Palatini, fidum 
ceteroquin hominem, nunc videmus maie intellectae scripturae 
correctorem agere, etsi huius rei culpa fortasse iam eins fuit 
qui Palatini exemplum exaravit. Or. XXVI § 19: âxxx xa) 



420 LYSIAß. 

rh iXoyov ioxil ilvai icctpi ri^iv X, Lanrentiani codicis librarias 
nimio molimine ioKouv rescripsiti yitiam in verbo quaerens; 
simpliciuB et vérins Stephanus: i\xà xcù) o ixoyov ioxeT. Or. 
XXX § 17: Tàç tvfflaç ràç ix tûv xupßeav xa) rm ev^^cov. 
Sic X bellissime pro x«) tûv ö-tjjAwv, nt optime vidit Taylo- 
ruB; Lanrentiani librarius, infeliciter nnnc qnoqne, xa) ru¥ 
OTcXuy dédit. 

Affine bis yitinm est natnm ex immntata recentiomm pronnn- 
tiatione, e syllabis ininria ant extritis ant repetitis propter 
consimilium vicinitatem, e prava vel coniunctione dirimendorom 
yel continnandorum diremptione. Frequenter admodum in his 
impegit Palatini scriba. Sic v. c. Or. II § 71 dédit rov i^iKù- 
Tow ßlov, ivi^olirov ipse correxit. Sic Or. IV §18: hn /xh 
ù^i Ajy», ubi C fiiv omittit quasi ita verum sit restitutum ; 
melius baud paullo Marklandus: iartv, ip viFoxéycp, Ibid. 
§ 19: àhXk xéyu ro rûv irivruv, nnde Sluiterus emit dKX* 
àXoyuiT arov vivra y. Or. VI § 22: ha <A*^> fiffvvriiç 
yhoiro Stephanus. Or. Vil § 22: xxlroi ù 9^0" /x^ lilv rifv 
(Aopiav i^xvH^ovra xrA. X, ^li^aç fi lieîv Beiskius. Be^iivaç 
dubitatur, /x* ïisîv nuUus editor Qraece callens repudiabit. Ibid. 
§ 34 : xx) eTOifJtoç îifjt^yiy X. Gum Lysiam ttßfiv dixisse parum 
sit probabile et absonum indicativi imperfectum, Scheibius c/- 
(jl) proposuit , nam aut hoc requiritur aut eli^v. Or. VIII § 5 : 
oix ixêîvo vaç (ttôûç sec. Scheib.) dirx^^^^xyijri fiov X, oùx 
l%£/v ofruç (Urbin. 117), manifesta coniectura sed felici. 
Or. IX § 21 Trpccxiitç X, frxpxxhU Markland. Or. X § 22 : 
fieyiffTifç y ouffyiç fioi rîiç ffVfi^opiç e} iico^iv^irat , roiirCf) y 
oùhvo<i i^tuvei xxxviyopixc ixatrerctt prorsus sine sensu in X; 
sententiam récupéra vit Marklandus (Contins) coniiciens: tout« 
y oui, i^laç, €1 Kxxviy, xKÛ^erai, Paragrapho sequenti i \6- 
yoQ sv TÎfi iréXsi xctTia xe vxo'Tat X, xxr sŒxiixaTxt Bru- 
lart et Reiskius. Or. XII § 27 Ivura X, ivsl toi Taylor, 
quod tamen non omnium editorum plausum tulit. Sed tulit 
Canteri coniectura ad § 29, a codice Veneto Taylori post cor- 
roborate , cuius scriba in idem inciderit : vvv îl Trap» tov ^rore 
xa) \ti\lf€(r6s Hxiiv, cum X praebeat vap" aùrov Tron. Multifariam 
corruptum est Or. XIII § 8 : eCP" oU ^Ttp^oTev t^v slpfiinjv voteTtrdai 
\aKsiai(jUvioi pro: icp' oïç sroifAoi sJev, quod apographorum vi- 



LYSIAS. 421 

detur. Ibid. § 24 pro /^ré/Sif H ixlvvivoLv restituit ixel i^av 
Taylor, melius quam G inih^xv. Ibid. § 34: koù toiovtov 
ieiviv ry WAé/ iyiviTO X, r/ où t&v iiivuv Sauppius. Ibid. 
§05: euplaxuv re avr^ . . . Sinotv X, sùpljxovTai Beiskius. 
Or. XIV §§ 20, 21 bis tralaticium mendum ^parTéfievct pro 
irpotTT xTTé fieva. Quidquid latet in conclamato loco § 25, hoc 
certum est vere correxisse Reiskium Hirtvsv pro ht fih codicum. 
Ibid. § 29 'JToXovri'j fiipoç tûv iïiôûv rûv sauTÛ vpovyiKevruv 
triplici vitio X, pro quo oportet voKXovrh /lipoç tÛ¥ ^^iv^ei- 
iSùv Tcùv socvrq) TrpoffévTCûv, quorum primum levissimum per 
se corrigitur, graviorum illud Marklandus, hoc Cobetus procu- 
raverunt *). Or. XV §4 où^èv ieii^et X, oui. iiol^tt flagitante 
sententia Bekkerus. Tum § 5: Sti ^ivuv tov îvirov licxêuç 
ixe^ripn t^v icéxiVy ubi dubius haereas utrum rectius refinxerit 
hoc Laurentiani (G) scriba in à^aipâv an Marklandus in iÇeXùv ^). 
Or. XVII § 4 : iÇ aÙTuv ivoy pi^u X, iÇ airâv <;t « v> « ^ o- 
yp»(J>uv post Schottum Beiskius. Ibid. § 9 Tohç vvv aÙToilxaç 
X pro vxvtqHkxç, Or. XVIII § 19: ir^sluv ^vyyyûfji,^ [/ce^] 
lAvvifftKaKiïv \ negatio perperam adhaesit Palatino neque abesse 
videtur a G. Or. XIX § 13: etXKo n (sic Kayser ap. Öcheib., 
Thalheim enotavit ix^ore) X, iAA' ore Sluiterus. Similiter ib. 
§ 36 eh»i Iff» praebet X, oportet, quod Gobetus suasit, shai 
ff à. Ib. §42: yîjv filv xa) oivioLv X vitio peryulgato, x. oîxlxv 
Markland. Ib. §61: t^ XP^^Vf S vvy eïç vot^hTotTOv ixsyx^^ 
Tov i\^6ovç vofAlffctrs X, absurde pro oy vfiêîç ffa^iararov 
IXiyX^^ *'^^«> q^od vidit Reiskius. Or. XXI § 15: Iva tcov 
fiiv iripav ivtûvfiiiffufft X, requiritur rûv fûv <^ùfi>eTi- 
pùùv <Cßh> iTTiêvfi.f in quibus ßh Gontio debetur, ùfieripay Do- 
braeo '). Or. XXII § 5: é/VI vu êfiol , fihotxoç elvcti. Sic X, cor- 
rexit manus secunda ßir. il\ N « /. Or. XXIII § 3 haud aliter 
X: ri xoupeîov ri irapi toùç ip (aolv ivâ. ol iixeKslç vpoff0oi- 

1) Minus recte Thalheimias ToAAo0-rdv fiépoç àvsiBSv r&v iuvr^ t poa-ôvruv omiiso 
aute àvttèâv articalo, qui et per se necessarius est (cf. v. c. Or. XIV ^46; XIX 
^35) et certe in hac senlentiae conformatione ubi appositio sequitur. 

2) Ob sequens tarnen i^eXecvvuv et totius enuntiati tenorem Laurentiani scribae 
ratio praeferenda videtur. Rectius enim «equam adimendo" quam «equo ademto**. 

3) Cobetus (Hartmannus) iAAor^/wv praetulit, sed iam olim recte Dobraeus: 

mérépeav per se bonnm, ut capiatur pro iWorp/uv, sed ob vicina legendum 

vfxtrépm". {Adw. I p. 242 = 248). 



422 LT8IA6. 

TUffiK Correxit olim nescio quis: r. x. to rxpà tovç 'Epfiiç, 
Î¥a oi AiKêKsU Tpov^on.; malant nunc Weidnero dace Her- 
werdenns et Thalheim r, 'Epfiä^ oi AsxêXemç {-^ç) xpoa^n. 
Or. XXV § 32: x«/ îiÇ«i r oLv X, in apographis, ut yidetur, 
correctnm in x. ii^airr" av quod requiritnr. Or. XXVI § 20: 

roixÙTAç olptç fyù iroxptvofiai X; toiäDt« aot fyù 

iroxpivofiai editores Turicenses; Palatini lectionem ineptam, 
maie cum antécédente sententia connexam, in qua erat vwinxaç 
unde error, retinuerat — mirum dictu — vel Bekkerus. Or. 
XXIX § 12: ikiyov uç nvraxiaioi fih xùtoîç ol iaaw X, el^- 
a XV StephanuB, quod etiam in G esse yidetur. Or. XXX § 4: 
/t/ rà hùêpifTfAivx X, îretra iiupiff fiivov corrector Aldinae, 
a quo ceteri editores egregiam emendationem grati acceperunt. 
Ibid. § 20: xai oùx oliv n àlxiîy &ç oùx Ixxvà êJvxt rpo^ixéê 
ry tJa«i X, ad sententiam recte olim Contins Ivra suaserat, 
sententiae et litteris simul satisfecit Markland fjv a xpoa. scri- 
bens; Cobetus unus^ quod sciam, «7if a maluit. Tandem Or. 
XXXT § 12: ovre yàp r$ aufiari àiùvatroç $ raXatirapei X; 
necessarium xiùvaToç iv raxatirupilv restituit Taylorus, nunc 
quoque rem acu tangens. 

Sequantur tanquam satura exempla quaedam, nunc quoque 
paucissima de multis, vitiorum omne genus, quae non tam 
facile in certa genera distinguuntur. Or. I § 20: Âncilla xarn- 
yipeve (de quo post agam) — diç ixiivfi tw XPÔ^V rpoffêelti X 
cum apographis tantum non omnibus, ut videtur. Optime Beis- 
kius Teiffûelij, — felicius Taylori invento vpoêelfi , — quod 
post confirmavit H, i. e. Marcianus 422 a H. Schenklio excus- 
sus, qui codex „orationum Lysiacarum nuUam nisi primam 
exhibet", hic quoque baud dubie felici coniectura usus. Or. Ill 
§ 14: xa) TctvTcù fiiv, îvx ^i^o*/ 2.lfAùiv t^v ficcx^^ yivhixi X, 
xivTxvtx (jiiv xtX. post Contium Markland. Ib. §20: Bxnitu 

V iji^êeTo xocxcùç iyavi^ifiivov i^ àvriiàveuq , xxTX^povii- 

asiç fiov oÙTGùff) TO/.fiifpiç xrA. ; ita e parechesi X, in apogra- 
phis iam correctum videtur. Ib. § 45: ii^aç xovßturxToc 
ihcti xx) irovvipiTXToq X; apertum est contrarium requiri, itaque 
post Taylorum Emperius ixov (jt,irxroç proposuit. Or. IV § 13 
i. f. : où yxp xpyypiov Xxßalv ^ poêvfiovvTxt , «AA* ix Tfjç xxrplioç 
ixßxXslv xùriv xoiovvTXi X. Aùtov sine coutroversia corruptum 



LTSIAB. 423 

est^ tentayerunt alii aliter, unus omnium felicissime Scheibius 
comgens Ipyov ttoiovvtoùi. Or. V §4: tùv vctpovrav xaKm iuv- 
rot I avi^XXctyßiyoi X, itrovrai xiryiXhAytA. editio Aldina. Or. 
VI § 36 : TJjç Y ipx^^ **' '^^^ KOÙKÛV ùfieîç ahiot hn X, t^ç 
il TxpoLx^ic X- T. Kotxm Schottus et Palmerius. Ib. § 33: 
irxpxffKivU^êTcùt Tfß iréXet xot) ^pâTTSi X, ri irohiTixà 
vpdrreiv baud pauUo melius Yalckenaerius (Diatr. p. 254 G), 
Bekkerus nunc quoque vitiosa dudum correcta retinuit. Or. YII 
§ 40 : 01 if^i Ijifi xctKÛç >.iyo\jviv $ v^iç ctùrovç iiratvoïifft X, 
ifîiov Taylori est. Or. Vin §8: vpÛTov fih yàp iliréynç 
ipfiffiaêe rhv slirévr» fioi X, eïiéreç ipii^evêe Beiskius. Or. VIII 
§12: ipil^éfjtsvoç i UoXuKXijç iJvey X, at dixerat iraùus, ip- 
ytl^éfAsvoç, quod vidit Markland. Ib. § 19 idem f/^ii ffuvû 
(fwvâ) pro Palatini vitio fitivvvu, a Laurentiani scriba inepte 
in epicum fJLvtvha olim mutatum. Or. IX § 17: iAA* oiire 
iXiyipcùç Kx) vctpavifiuç Trpoaijvixi^o-otv, Immo, quod in Âldina 
est, ovTuç oXty, x. irxp»v. Ib. § 22 i. f. iiiKviftxtri vspurs- 
ffévTaç X, baud paullo rectius irvx^f^^^^t Beiskius. Or. X 
§ 16 : iàv fjttj vpoTifzijffip fA^Xiaia (sic) X, iày vpoa rifAvivip 
^ nXtœla editiones, fortasse ex apograpbis. Or. XI §4: iàv 

fiiv Tiç ifXTpxKolxy KxXi^rß X, KxXjß ve Markland. Or. 

XII § 24: Uov X«} siKTißic X, ofriov Stepbanus. Ibid. § 30: 
Eratostbenes Polemarcbum oùx h t^ ohtoL «AA* h rf ii^ au- 
^ovr« xùriv kx) tx toùtoiç i^i^cpiv (Ji,ivx ov vvXXxßav 
iiriiyxysv. Ita X prorsus sine sensu. Non ab omni parte certum 
est, sed ceterorum conaminibus verisimilius quod Sauppius 
proponebat: v^l^^iy re xùrhv k. tx toùtoiç iyl^tf^itrfiivx ^rxpiv^). 

Ibid. § 66 ridicule de Theramene X: êveiiii iripovç eupx 

wpxoTipovç xÙTov yevofiivovç. Melius Canterus v port pou; , 
etsi lacobsio et Dobraeo non satisfecit. Paullo post, § 69, de 
eodem Theramene X: oficoç iir i fi\pxTs xùt^ ttxtpHx kx) tcxI- 



1) Residet tarnen scrupalns an Graece dicatnr a-aÇetv rà rovrotç g^^ta-fiévu , 
ai ait oàtequi deeretiSy niAil contra ea eommittere, fi*l Trecpaßec/vstv, et si quam maxime 
ita recte dicitar, mire in his qaalia Sauppius constitnit naturalis et tropicus usus yerbi 
0-M^s/v in eadem sentenlia copulantur. Neque hoc Rauchensteinio dederim, a-^^ttvrà 
§4^^. satis defendi talibus qualia sunt a-aÇstv roùç vôfiovç , rèeç évroA^c aimm. , 
neque quod addit: «so dass für den Griechen hier kein Zeugma ist." Qaapropter 
hand scio an praestet servata universa Sauppianae emendationis forma sic potios scri- 
bere a-at^nv aùrèv Kara rà roorotç iilni^ta-iÀSva Kjfctf^ôv, 



424 LTBIAß. 

ixç, pro quo Contins iir'iTpé\l/aT6. Ibid. §86: «AAA xa) rwv 
ffV¥êpyovvTU¥ aÙTOîç o^iov êavfAcH^iiv. Reiskins (rv^ipouvrav. 
Ibid. § 96: tovç ii iirh rixifuv xa) yoviuv xoti yvvaiKuv i^iXiv- 
TSC X; praestat Beiskiannm iÇixxovTsç. Or. XIII §51: 
iiitéTiç fAfi xaraWêeliiffxv i iyifAOç X. Immo xxt ccwteifi 
»V, snadente Marklando. Ibid. §56 Menestratnm non t$ ifiß^fi 
xxpiioTi, sed r^ ififiiv , nt vidit Schottus. Ib. § 81: ixeiiii 
xphç ralç (pvKaîç na »y X; yemm est Palmerii inventnm irpU 
ralç TvKatç. Or. XIV § 10: x*) snpoi fih oùiéici'jroTi oxXtni- 
aavreÇf 7ttov Ivnq il xrA. X; Stephanns liCTsùv»vriç 
correxit, îtt«uovt*ç Emperius. Ib. § 33: ifiiç ^sùyovTaç 
(pv\axfi¥ xoLTxXotßsly X, 4>t;A^y xxrxXxßelv optime G. Or. 
XYI § 8 : Savr e\ fÂi^ih iiaßiWofJLxt iiyslvie TXÙTtfv iroieîvSxt 
Tiifv iiFoXoylav X portentose \ avre (i,yiiïv li «AAo fis iiyê7(r6e 
xtA. Taylor. Ib. § 13: fyù ^rpo^eXtàv Îti t^ 'Opio/SoiîA« X, 
Î0}fv C. Idem scriba Or. XVII §5 pro xtyiuvot (sic) féliciter 
repperit Ktxvvvoî, Or. XVUI § 22: oùiiv yip av iifiôiç xaxùot 

iiXioteirovç elvAi X; iêXiarârowi; Stephanns. Or. 

XIX §6: (JMhi^TA ïi 7otjTo îx^^ ^^ ^'^ ieivér xrov orav iroX- 

Ko) sU iyùvA KXTx^Tâvtv X; ïiiîu otolv secundum Schei- 

bium Marklandus correxit , secundum Thalheimium iam Contins. 
Idem ib. § 29 irpenpov (jtM ùvxpxoù<T}jç oval xç , confirmatum a 
C, Palatino perperam xhlxç praebente. Ib. § 41 : xùriç yàp h 
rfj véacp S>y fv ^povùv ^^jfro X; de Cononis testamento agitur; 
itaque recte Taylorus et post eum Emperius iiéêsTo. Ib. §43: 
eiore xùt^ txç iéxx fivxç X; vxvç sententia duce Taylorus, 
confirmatum a C, ut videtur. Or. XX § 20: oùx ot xvxvtsç 
TOÙTuv xhioi ihiv, iirit xx) tovç irxpévTxç ùfieîç XTêXÙ^xn X. 
Marklandus et Taylorus viderunt ol iirévTsç requiri. Contra 
Or. XIX § 51: tl *Aêiivxiav xicévrav xxvixoéroQV X; apertum 
est xvxvTOùv requiri I atque ita ßeiskius, nunc quoque adsti- 
pulante Laurentiano C post excusso. Or. XXIV § 8 : ta tovtoic 
ix^f^^^^ x^jcâj X; BvéfAevx C. Ibid. §23: voiç oix xy S/- 

xxiÔT xr 0Ç iti^y et rûv fiiv xxXXhTav XTe^TeptUÂivoç elfjv] 

X. Immo ieiXxtérxToç legendum cum Marklando. Or. XXV 

§18: viyovfixi ii oüii toùç fiif 0vyovTxç ix rod vofiü^stv, 

xXXx TOÙÇ xjfjLx^ ixßixxovrxq X. Leve est, ixßxXevTxc necessa- 
rium esse; gravius pro ix tov requiri substantivum. Coniectura 



LYSUß. 425 

verum adßecutus est C: sxipohç vofiH^stv, Ibid. § 21: ^youfiß- 
vot riiv ^fj(,€Tipav Ofiévoixv fiiyivTov iyxéiv shat rj} ufiiTip^ 
(puyf X. Immo fiiytvTov xaxiv, ut est in C et codice Vindo- 
bonensi. Ibid. § 28: voxxixtç ijiii r^ ùfieTipep irhilièei iieXù- 
^Avro Toîç opKotç xx) TaTç (Tvyévixaiç ißfiiveiv X; iisxeXeu- 
9»vro Taylor. Ib. §34: roïtro (ûv ovv où x^^^^^^ ^$ ßouXofiivcfi 
x»Tviyopfiv»i X, xctTœvoijff ai 0. Vel peius Or. XXVI § 10: 
uç l^ireuxéTOç aùrov STr) tcùv rpixxovTX ipfia h toîç ^»vhiy 
heyiypavTO X; Svofix Schottus, roövoßx Beiskius, quod 
necessarinm videtur, etsi non omnibus editoribus ita est visum. 
Or. XXVII §5: tovç irivraç vaifrovrxi X; rére irivreç 
iravffovTat Stephanus; etiam C hoc habere videtur, vitiumque 
pro parte saltern ex unciali seriptura maie intellecta repeti 
potest. Sed merae neglegentiae tribuendum Or. XXVIII § 13: 
Toùç vifAOvç fo-^é/v ßovXofAsyoi^ pro î^x^^'^t quoi Marklandus 
reposuit. Neque minus Or. XXX § 14 nomen Graecis inauditum 
rrpoficttxli^^ j qui ZTpofAßixH^^ absque dubio vocatus erat. Ibid. 
§ 35: TOVÇ rifv ^ fieri pav vouS s^ Ixv i^»vi^ovT»ç X, pro riiv 
ùfieripxv vofi,oêe(rlav, ut Taylorus suasit. Tandem commemoro 
Or. XXXI § 20: hi fiévoù tavtcù \xxviv ihat iToioxifiûtadîjvctt , 
ubi speciem habet îlxaiov eîvxt ab Emperio repertum, et ib. 
§ 17: ipufisvoç y»p i^ *£lpuTov X (ipwfisfioç Thalheimii 
typothetarum vitium videtur), sed oportet ipfiäfiivog, ex 
apographis, ni fallor, ab editoribus adscitum. 

Lacunarum, — praeter eos locos qui nobis lacunosi sunt ob 
laceram unius codicis nunc condicionem , sed quos scriba integres 
dédisse censendus est, — haud exiguus est numerus; pleraeque 
tarnen paucis litteris vel ad summum vocabulis constant, ita 
ut sarcire defectum plerumque facillimum sit. Quippe longe 
maior pars constat omissione vocularum qualee sunt 5^, yi, iv, 
if, i7r\ Hv, äAA', ovVf êvf Te, fui, où, articulorum et pronominum 
variae formae, simm. Talia numeravi in Thalheimii editione 
numéro supra ducenta. Graviorum defectuum anceps admodum 
est Buppletio. Âliquoties fit ut apographa opem ferant, sed cum 
haec quoque supplementa e coniectura profecta sint fides fere 
deest. Satis certa sunt quae leguntur Or. X § 21 : iiofixt vfiûv 

Tx iUxta yfjijCpiffXffixt , hovßoufiivovc on iroxh fieJ^ov xxxiv 

iffTtv xxoû^xi Tivx Tèv TTxripx <C^7rexT0vivxi >i riiv àwlix^ ixo- 



426 LT6IAB. 

ßißXnxayxt. Verba inclusa desant in X, habet C, ae saÜB de- 
fenduntur epitome (Or. XI) § 7 '). Ita Or. Il § 47 in hoc ennn- 
tiato: XCÙ xe^Ofiax^^^^^ <x«i vâ(v/se«;|<otfrrc^>, x^i xpiç ^Tovçy 
ßxpßipouc KOI Tpiç Tovç "EXXiivxç, inro rivrav n^tihi^av^ Terba 
xai y«i;/E««;toDvr«^ ob Oppositionen! necessaria manns secnnda 
Palatini adiecit, rohç non minus necessarium addidit Reiskins. 
Sed sunt talia rarissima, ac plernmque satis feeisse Yidemnr 
nbi sententiam amissomm ntcanque snpplevimns. Est qnoqne 
nbi vel haec spes nobis denegetnr nec quidqnam certi dispiciamns 
nisi hoc nnum, déesse aliquid ad loci integritatem. Hnins ge- 
neris exemplum sit quae legnntnr Or. I § 32 : tuù furà raxnx 
iiiyhorro iifjiipai riaaxpêç (malim cnm Herwerdeno rirrapeç) n 

wirrs «^ fyà puyâxoiç vßtw Texfmplotç ixtifi^ài, Manifestam 

laconam primus indicayit Reiskins^ vel Bakium si sequimur 
{Schol, Hyp. n 198 seqq.) Taylorus, et mirari subit eam ante 
hos nunquam fuisse animadversam , quin vel Bekkerum etsi ad- 
m'onitum aurem non praebuisse. Sed quid latet? An quod Beis- 
kius proponebat: xai st xùro<pâp(fi rèv ßotxov Mov Ixaßovi Vel 
quod Reiskiano supplemento commemorato addit Thalheim: 
„possis : êaç iyà riify ix tûv ¥Ofiav 3/jcify IkxßoyV^ Vel quod Bakio 
1.1. placebat, „si ludere conceditur": xph i(ù roêxùrtu vßpitic 
ilKtf¥ XxßeTv, oÙK i^ ixtßovXijc , ovts /3/f s oSn tx'ipxç oùiêfiw 
hexx, àç iyà «ta. ? Quis dicat ? Hoc tantum video, vere mo- 
nere Bakium supplementa qualia et Reiskins excogitavit et 
nunc Tbalheimius male quadrare cum illis quae orator commé- 
morât iieyxXoiç TfXfÂ^ploiç. 

Lysiae textum non effugisse communem antiquiorum scripto- 
rum calamitatem, interpolationem dico, per se intellegitur. De 
singulis locis saepe anceps quaestio est, ac negari nequit anti- 
quiores criticos , et nostrates et exteros , hac in re fuisse saepius 
iusto severiores. Verum hoc quoque negari nec potest nec debet, 
eipungendi materiem neque in Lysiae textu déesse, et laetus 
vidi nuperrimum editorem, quam vis caute rem agat, centum 
fere locis uncinos damnantes apposuisse. Emblemata haec magna 
ex parte non procusa esse ex monachorum medii aevi cerebris, 



1) Id htc contra deest àxoOveu, qaod servavit oratio intégra. »Âlterios sic altera 
poccit opem"', et atinam ceteramm quoqae epitomae saperettent. 



LTBIAB. 427 

ut censebant olim eruditi, nunc satis coustat, eosque fuisse nt 
plurimum genus homiiium ut stupidum ita spectatae plerumque 
fidei libenter agnoscimus. Interpolationes scriptorum classicorum 
qui dicuntur pleraeque quinto sextove post Chr. saeculo louge 
sunt antiquiores. Non aliter rem se habere in Lysia unum 
exemplum ostendet. Or. I § 7 : uxor mea — Euphiletus inquit — 

h T$ TrpUTq) XP^^V täo-wv Çv ßiXrl^T^ * ko) yàp ohové- 

fioç ietvii Koù ^ftiuXiç àyxivi kk) ixptßac vivra hotxou^a. Ita X. 
Expulit iyxêii ut glossema praecedentium Dobraeus ; fieri potest, 
quod censet Herwerdenus, ut potius „fluxerit e vs. Phocylideo 
fr. 1,7 (immo fr. 3, 7B: tj ü fiexltr^fiç, \ oiKOvéfioç t iyatii 
xeti ixlararat ipyH^s^êai,) a lectore quopiam notato in mg.*'; 
vel etiam, ut vetustissima sit varia lectio ex hoc ipso loco 
Phocylideo orta; sed utut hoc est, recte videtur praecepisse 
Dobraeus et adsensi sunt praeter Bekkerum editores recentiores 
omnes. In Hartmanni editione ây»Oii ne scriptum quidem est. 
Leg^t tarnen , Herwerdeno monente , in suo exemplari Choricius 
Ghizaeus lustiniano aequalis et in rem suam convertit in Epi- 

taphio Mariae Marciani episcopi matris : xtysrat ivißa^av 

vavraioç ohovéfioy n xpfivrviv vs^vKivai xeù ^€iiu?^èy iyaSiiv, 
unde discimus illis temporibus vocem ^eiiuXéç pro substantivo 
esse habitam. Contra est in eadem oratione pauUo post (§ 9), 

ubi X : xpÛTov fih ovv, a Avipeç , olxtiiov hri fioi iiirXov¥, 

Iffcù Ixov rà ivo» roTç xiru y xctrà riiv yvvxixeùvÎTtv xct) 
xarà riiv »vipuvÎTtv. Ita Thalheimius quoque nihil his 
ofiensus. Negari tamen nequit ultima septem vocabula habere 
quibus offendaris. Quamobrem Weidnerus xa) rifv yvv. x») 
Tifv oivîpoù¥. proponebat. Ipse cum Hirschigio et Hartmanno 
delere malim, cui sententiae non multum quidem sed tamen 
aUquid auctoritatis accedit ex eo quod verba me quoque indice 
snperflua desunt apud Demetrium qui dicitur vsp) ipfi^v. § 190 
(t. III p. 303 Sp.) locum nostrum afferentem in capite ïlêp) 
iö-j^vow sic : éV) ii tov hx^ov %«p«XTÇpoç îx^t^êv »y xa) icpiyfiaTa 

tvm Tivà fAixpi olov ri Trapà Ai/c/f • „olxliiov hri fiot it- 

tXovv, Ua txov rà »va roU xira*'. E ceteris noto Or. XXVII 
§7: ixv ii xxT»yp}j^iffifiêyoi tctvirov rtfiii^ifTe y rff »urf ^pii0(fi 
rouç re ^AAou^ xofffituripouc voui^ere [}j vvv e'lffi] xa) irapi too- 
Tuv ilx}jy six^^éreç Uivii. Inclusa verba, vel pueris insulsai 



428 LTBIAB. 

certatim expulerunt P. Müller, Oobetus, Franckenius, Herwer- 
denus, Thalheimius. Plura non addo nisi hoc, mirari me ex 
iis quae Gobetus et alibi et inprimis in Fariis Lectionibiis p. 
376 sqq. delenda proposuit haec Thalheimii adsensum non tulisse 
minime tarnen traditorum yerbornm asseclae. Or. XII § 22: 

avi* ' IjKOUvtv iiroXoy^vifJLtvoi [x») Xiyouviv] dç oùiiv xaxiv 

iïpycùfffiivot sltrlv. Affine est, etiam ipso monente Cobeto, Or. 
XXIX § 1 : voXXo) yap ^vccv oi àictixoijvriç [koï ol ^ivKOVTSf] 
^iXoKpirouq KKT^yopn^ity, ubi mihi certe, quemadmodum olim 
Cobeto, parum placet duplex genus inimicorum Philocratis, 
quorum alterum minatur alteram proßtetur se ei diem dicturum, 
quasi quidquam intersit. Praeterea Or. XIII § 62 : roU iiaiexo- 
ßivoic [jTTpxTfiyoîç'] v»pëiliov»y, ut diu ante etiam suaserat 
DobraeuB. Or. XVIII § 5 \}vfrruxoïtyroç rov ivjfiov]. Or. XX § 14: 
aör^y fiviyKOt^ov inßoXac tictßiXXovzic [km) l^ififjLioïtvrsç], Or. XXI 
§ 19 : il» rixouç [rhv wivra ;^p^yov] KÔvfJLtov ehcti k») vûcppoy» , 
„in paucis manifestum emblema", Gobeto iudice. At non per- 
suasit neque Herwerdeno neque Thalheimio , quoram ille hà 
Tixouç iei profert Platoni inprimis frequentatum , Thalheimius 
ad eundem nos ablegat Platonem, apud quem eodem prorsus 
modo est in Timaeo c. 11 (p. 380): i V av ità tiXouç rov 
i% OLvra, ;^pJyoj/ ytyoviç r« kx) cùv xa) héf^evoç , et ad Isaei 
Orat. XII §§ 8, 38. At in Isaei verbis , — altero loco (§ 8) est 
ix^P^Ç l;i^oj/r«^ rhv yrivr» ;^pJy0v iieTé^evctv wpoç i?^Xii?^ovç, altero 

(§ 38) i T«THP ctÙTod Tptiipcùpxâu riv vivra ;^pJvov iiêrixs- 

<rev, — non satis videtur praesidii; de Platonis loco non aper- 
tissimo difficile est aliquid certi constituere. Sed hoc teneo, si 
quam maxime Plato ita scripsit, nondum causam esse cur ex 
hoc unico altero exemplo Lysiae simpliciter scribenti eandem 
hoiuvcùfioùvruv cumulationem tribuamus. Neque adest in simillima 
sententia, quam ex Isaei oratione deperdita attulit Stobaeus 
FloriL V § 54. Itaque cum Cobeto et Hartmanno statuo, îi« 
rihovç iii tolerari posse, conferendum cum rix 1^^^ f otiéiç 
«5, xÙTtxce, Txpaxpîif^x, vihtv i^ ipx^^ simm., iii rtXovç rhv 
Trivrx ;^poVov aut glossema videri, aut, quod malim, nunc 
quoque vêtus tissimam variam lectionem. Quod vel magis apparet 
coUata Or. VI § 30 : ko) rov ivipa, où itj/ioç , oùk ixiyapxiot, , 
où rùpoLvvoç, [où 7r6Xi{] èiixsi ii^avêxt Iti ri^ovçj iXXi 



LY81A8. 429 

T«vT« riv XP^^o^f ^Ç ^^^^ i^ißijffev, ixifisvoç itiyei, ubi 
eipungendum esse où irôMç post Herwerdenum sero vidi. Nempe 
recensentur très reipublicae regundae formae Graecis familiaris- 
simae quibus absurde superadditur iréxtç quasi a iîjfAoç différât, 
et frang^tur nominum k^T(a»^ quae dicitur. Non minus mibi 
quidem admodum arridet quod idem Cobetus proposuit Or. 
XXVIII § 6 : ivetiii rixt^ra iviT^}jvTO (codd. hi'jréTr^ijvTo) [kxï] 
rûv ùfieripav [äWAäwö-äv]. Adstipulatus est Herwerdenus, et 
forma ivirXvivro parum abfuit quin Thalheimii quoque plausum 
ferret. Quam autem arduum sit, inprimis ubi aliquid delendum 
proposueris, omnibus persuadere, et unicuique critico notum 
est et uno Lysiae exemplo ostendere iuvat. Or. XVIII § 18 
orator reum haec dicentem facit: ko) rxûê' ùfieîç lyvare (se. 
ifiévotav fiiyiffTov iyxêiv eJvat TréXet) vsaar) K»T6X6évreç , ipéûç 
ßovXsvefiivoi ' ÎTi yip ifii^vt^vêe tuv ysysvvifiivùiv aufi^opûv, ko) 
rolç êsoîç sU ifiévoiav t^vx^^i^ xxTccjTtjvat tijv véhiv fix>kX0Vy îj 
ït) TifACûpl»v TCûv vapiXythutéray rpaTéfisvot riiv fih 
véhiv VTXviifTcctj Tovç a XiyovTxç r»xiuç irXourvi^ûti. Verborum 
diductis litteris significatorum constructio admodum molesta 
est; requiritur vel ry M Ttficoplav r. v. Tpxirhêcci vel i^) rt- 
fiupiav T. T. rpxTcofAivuv ùf/,ûv, quod obvias ob causas scriptor 
ponere noluit. Itaque ad coniecturas descensum est, Contio olim 
rpetirofAiv^^y proponente, rpxTOfiivotç Beiskio, fV/ rifitapl^ deleta 
Yoce rpxiréfiêyoi Ranchensteinio, admodum improbabiliter, Schei^ 
bio contra in fine sententiae verbum desiderante, i^ßouXitrei vel 
simile quid. Alii molesta verba delere maluerunt, et deleverunt 
Baitero praeeunte Cobetus, Herwerdenus (qui simul cum Hal- 
bertsma prius quoque rijfv 'jréxiv induxit), Thalheimius. Adsen- 
tirer et ipse, nisi me retineret Andocidis (Or. I § 140) in eadem 
sententia locus fere gemellus. Vice) fih Oj — est in oratione de 
Myateriis 1.1. — kûù rih vfiTv i^iov a iviptc ivSufitjôîjvott , on 
vyv) Trivi roU "E^^ijatv ivipsg ApiVTOi k») sußovXirotTOt hxeTrs 
yiyivtjviai oùk It) rifia piatv t pavé ßevot tcîv y ey evij 
izévoiv, àaV iirt vuT>jplxv rîjç vé^suç ko) ifiévotav râv Tro^irâv. 
Lysiam non semel cum Andocide quaedam habere communia 
mihi quidem persuasit Franckenius in Commentt, Lyss.^p, 131 seqq. 
hac de re propter Orat. XIX §§ 2 — 4 et Andoc. I § 1 — 7 disputans. 
Itaque verba in suspicionem vocata retinuerim, aut acquiesçons 

29 



430 LTßlAB. 

in structura minus concinna, aut Beiskii mutationem (Tpcurofii- 
voiç) probans. Sed satis de his^ cum non censuram editionis 
Thalheimianae mihi scribere sit propositum, sed paucis yariarum 
corruptelarum exemplis prolatis qualis sit Lysiaci textus conditio 
post alios ostendere constituerim. 

Textus tam multifariam corrupti restitutio fere tota pendet 
a critica coniecturali. In grammaticis^ artium magistris, lexico- 
rum conditoribns perparum est praesidii. Paucae quae ad nostram 
aetatem perdurayerunt orationes apud yeteres ter tantum, yel 
ad summum quater, ita commemorantur ut quae illi afferant 
yerba codicum nostrorum lectionibus integriora censenda sint. 

Or. VII § 10: ri ;^ap/flv iirsfilaôuacù Ka^A/^tpat^ ir) Uv- 

êoiupou ipxovroç' oç W Irvi iyiipy^frsy, Ita nunc Bekkero ex- 
cepto editores ex Harpocratione s. y. Zi^xJç , quem exscripserunt 

Photius et Suidas ; X cum ceteris : ipxovroç • ivo A' i'nf 

iyêâpy, Apparet et causa erroris et infelix pusilli yitii corrigendi 
conamen, omnibus baud dubie codicibus nostris antiquius. Maio- 
ris momenti est quod sequenti eiusdem orationis paragrapho 
Suidas aiiKiu praebeat, codices prave oJkov, iam supra comme- 
moratum et ne a Bekkero quidem caeco alioquin Laurentiani 
fautore spretum. Or. X § 17: toûto to iiriopxili^avra ôfiéffctvT» 
s(TTt. Ita Harpocration s. y. 'ET/opxi}a"«vT«, ita etiam praeter Bek- 
kerum editores; ôfiivxi X. Tandem Or. XVIII § 2: ixelvoç yàp 

(Nicias) xavrxx^^ <poLvyi7eron ^öAAwv fih x » ) ây»ùuv ahtoç 

Tj5 7ri>*€t yeyêVijfiivoç , 7r\eJa'T» ii xa) ptiyio'Ta xaxà roùç ttoXB" 
fjLiovç slpyafffiivoç. Attulit ita Lysiae verba Galenus (t. XVIII, 
2, p. 657 K.), adstipulatique sunt plurimi editores; sunt quoque 
qui Baitero duce oppositionis gratia addendum existiment xx) 
<Cfjf,syiXoi)fy âyxôuv, quod et Scheibio, Cobeto, Herwerdeno 
placuit et mihi probabile videtur; sed manifesto yitiosum est 
quod legitur in X: 'jtoXKSùv ßh tilx iyaôûv, fortasse ex de- 
prayato (ic)AIAr. corrigendo ulterius deprayatum. Neque multa 
haec sunt neque unum locum si excipimus (VII § 11) maximi 
momenti. Contra quam corrupto Lysiae exemplari usus sit, ut 
unum commemorem, Suidas vel quicunque farraginem eins 
nomini adscriptam consarcinayerunt , satis apparebit descriptis 
y. c. quae ille habet s. y. *Av xTyjpov tpv;t)}v. Ibi et alia le- 
guntur et haec : xa) àviin^po^ h x^^i^ • AvW«« h r$ 



LY6IA6. 431 

Têp) Tov itiofiivcu roîç âiwirotç oßoXou * „Kcti r/ Ku\ùei ùfiaç (ih 
àcPiXilviai T^ 6ßoX^ &ç vyieïç ivTctç , roùrtfi il \p}i0laûtfféctt àç 
ivaTiipcf>; Petita sunt haec ex Or. XXIV § 13, ubi nostri codd. 
habent: ««/to/ et towto yreltret rivàç ùfiûv, a ßovKvi , tI fie KOùXiei 
xXtipoûaéut TÛv hviot àp^i^rav, ko) ùficcç ifioû ßiv i^eXitréxt rh 
ißoxiv uç ùyi»hovTOç ^ TOÔTcp 2i \p}j0l<raffêcit vivTXç âç ivx^iip!f>; 
Apparat comparatione instituta quam perversa sint quae Suidas 
praebeat, eo magis perversa quod primo obtutu speciem quau- 
dam orationis bene decurrentis prae se ferant. Apparet hoc 
qnoque, vel corruptiorem quam nunc circumfertur in nostris 
libris nos Lysiam fuisse lecturos, si quem codicem Suidas usur- 
payit ad nostra tempora solus pervenisset. Satis autem etiam 
nunc depravatum circumferri neque negatum unquam est, neque 
ipse negaverim vulnera eins quam plurima aut insanabilia pu- 
tanda esse aut sanata vel sananda, ubi quis peritam simul et 
felicem manum admoverit. Et ingenium in oratore nostro ema- 
culando ostenderunt a renatis inde litteris eruditissimi quique, 
in bis summi viri, quos recensere minime opus; pietas tamen 
postulat ut e nostratibus, qui quidem fato functi sunt, nomine 
tenus commemorem Bakium, Cobetum, Franckeuium, Haiberts- 
mam. Post omnium curas spicilegium relictum esse non est 
quod miremur, quemadmodum etiam post haec tentamina spi- 
cilegium relictum erit. 



Ad primam orationem nee multa habeo nee magui momenti. 

Or. I § 2. llep) TOÔTOV yip fiévov tov ihxijfiaTOç kx) iv 

iti pLOKparltf, Kct) iXiy apx'^^ ^ xùrii Ttfiaplx ivoiHoTai, 

Bequiro cum Contio et Augerio x. h ivi^oxparla. kcù <cy> l^t- 
yctpxitPf atque ita ediderunt Gobetus et Herwerdenus. Omisit 
cum X praepositionem iteratam Thalheimius, adlatis III § 38 
(kä) irtp) T>Jç irxTpiioç koù tîjç oùfflccg); IV § 18 (vep) rvig Ttot,- 
rptioç ßot Kot) TOV ßlov i iy&v hriv); XVII § 5 (^rpéç Te ùfiZç 
xa) Tovç ihiTaç); XVIII § 6 (ko) 5/à tovç vpoyàvovç x«) avTiv^ 
in loco admodum dubio); ib. § 13 (jcphç tovç ttoxItccç k») tovç 
Çivovç). Ut concedam, quod non ab omni parte ita est, omnium 
horum locorum rationem esse simillimam, in Universum sic 



432 LTSIAS. 

stataeadum videtur: praepositio apad oratores iteretnr necne 
annum est iadicium totiusque loci conformationis , sed in die- 
tione qua de nunc agitur, cum formulae instar sit, repetita 
praepositio est necessaria, atque in libris quoque adest Or. YII 
§41 i. f. : xivfiisy 3* ißxurov xx) iy itfßCxpxTtqi »x) iv iktyxpx^^ 

Txpavx^p, Isocr. Or. XV § 27 : gvtu ßeßisexx S^re fitfiiva 

fLOt TrâxoTë (JLiir iv iXiyxpyix fJLviT iy iitfisxpxTt^ ßfif vßptv 

ßiJT ihxlxv iyxxxhxt , id. Or. XVI § 50 : « Tetvixç xtù 

ip ifiiLonpxrlst neu iv ixiyxpxitf ßiyx iu¥iiveTxi, De Isocrateo 
hac in re usu, qui ix et iv praeterquam in ea dictione de qua 
agimus non repetere solet, ceteras praepositiones fere repetit, 
dixit Naberus Mnemos. N. S. VU p. 73 '), explicatius quam olim 
Benselerus in Praef. ad editionem suam p. y. 

Or. I § 16: ixv ovv Xiß^c r^y êëpxxxivxv r^v [êU iyopkv 
ßxilt^owxv xx)"] itxKovovvxv ifitv. Verba uncinis inclusa, male 
repetita ex § 8, cum Boehlio delenda censeo. 

Or. I § 20: Ancilla xxTniyipei {xxr^yepivi optime Cobetus, 
iniuria spretum a Thalheimio) rpuTOw fih ùç fierx riiv ix^opxv 

xitryi vpovUif lirsiTx uç èxslvn ry XP^^V Travêelti (t povô. X), 

xx) Txç ehéicvç oJç rpÔTroiç xpo^iot. Ira X, aperte yitiose, 
cum nec eWiiou^ tivi rpeTrcp vpovihxi recte dicatur et verbum 
ex proximo antecedentibus maie sit repetitum. Coniecerunt alii 
alia, in his vxpatrxoi Halbertsma, a-o/ö/if Reiskius, voidïro Co- 
betus , TrpoffloiTG Kayser, textui illatum ab Herwerdeno , Tpo^ieîro 
Thalheim , quod vel in textum recepit suum , at mihi admodum 
contorte dictum videtur („exposuit introitus, quibus modis ad- 
ulterum ad se admiserit uxor"), ipse ràç eWéiouç oîç rpÔTotç 
TTopi^oi probabilius iudico, cui et notio doli atque calliditatis 
insit et propius ad corruptum vocabulum accédât. Gontulerim 
Aristoph. £qq. 759: xix rûv »(i^x^^^^ xépovç sùfiiix»yoç xopl- 



1) Quod idem scribit: »nescio qaomodo excipiontar 3,61: év rolç ^âyotç 9 cv 
ro7c 'épyotç et 16,50: koù iv ittfjtoKpar/ei xxi iv è^tyafx^a. (add. 16 $87), obser- 
▼andum daos postremot locos sic etiam edi apad BlaMiam . primo aatem loco (8 $ 61) 
edidiue eandem f v ro7c 'épyotç /xSAAov ïf ro7ç Xâyotç , recte m. i. , etsi contra Urbi- 
natit aactoritatem. 



LTBIAB. 433 

Çff/v et Soph. Electr. 1266: el vê êehç ivéptvsv (ex certissima 
Dindorfii emendatione) ifiirêpa vphg ßi^aSpcc ^). 

Or. I § 22 : ixixevov vvyiitirvBÎv • x«) ivxßxvrsc €}ç rà 

ÙTspqfOv ihiTVoufisv, iTretlii ii kx^ûç xÙTcp slx^^s ixsTvoc fih 
xTiù» ^x^'^Of ^V^ ^* ixxeiyiov. Multo certe concinnius est quod 
require : iTrstivi ii kxXuç v^v eJxev, Becte habet xùt^ § 39, sed 
ea ipsa paragraphus cum hac comparata ostendit xvrqi n.l. ad- 
modnm mire, ut lenissime dicam, esse usarpatum. 

Or. I § 24 : eltrepxà^séx , xvBcpyfiiv^ç t?ç ivpxç kx) iiri rîiç àv- 
ßpoQTTov TxpevKeuxfffiiv^ç. Miror et ipse cum Franckenio (Comm, Lyss, 
p. 27) „praeparatas foras", quod non minus vitiosum erit quo- 
niam v. c. Tpive^xi TrxpgvKêvxafiivxt (Aristoph. Ecoles, 839) et 
Bimm. rectissime dicuntur. Proposuit itaque eiecto ùiri: kx) rijç 
àyêp. vxpsvxBvx^fiiy^ç^ ut sit intenta. Subdubito de significatione, 
et sic composita periodus nescio quid abrupti et indistincti habere 
mihi videtur. In quid enim ancillam inteutam dicamus ? Aldinae 
margo kx) delendum proponebat. Hinc mihi subnata suspicio 
est annon, paullo aliter quam Franckenius iudicabat sed tamen 
ex eius sententia, orator dederit: xvBcpyfiivviç riiç ôùpxç utrh rtjc 
âvêpûirou <C^phç TxÛTxy vxpgaKevxv/Mivi^ç : „cum ianua aperta 
esset a muliere illa, ad hoc ipsum coUocata". 

Or. I § 42: Kxlrotye et vpo^isiv, oùk xv ioxu xrA. Ita edidit 
Thalheimius, ipse nionens similiter legi Or. XXVI § 16 xxl- 
rotye xùtov xkoûu xi^êiv xtA. Quin etiam retinuit Or. VIII 
§ 11 Kxlroiy B ff^uv ys xùrûv Kxn^yépouv, credo quia orationem 
ut minime dicam suspectam iudicabat. Non admodum miror; 
Cobetum miror, qui tamen Or. VIII § 11 post Dobraeum (Advv. 
1 p. 204 = 208) optime emendavit , cumque eo Herwerdenum , 
I § 42 et XXVI § 16 in editionibus suis Kxkoiye retinentes. 
Controversia ipsa est notissima neque ut par est Thalheimio 



1) Sero yidi etiam Halbertsmam xopt^ot repperÎBBe (Ainemos. V. S. XI p. 208), 
qaod postea abiecisse videtur, credo quod alterum dictionis exemplum ab omni parte 
simile proferre non habebat. Nec mihi in promptu est, et tamen verbum a palaeo- 
graphicis rationibus non minus quam a sententia commendabile et nunc c-vvsfiTTuat 
itabilitum anice yerum esse existimo. 



434 LTßlAß. 

ignota. Monuit primus ni fallor Poreonus ad Med, 675 : „existimo 
Atticis non licoisse y s post roi ponere, nisi alio vocabulo in- 
teriecto*'; comprobaverunt auctoritate sua effatum, ut alios ta- 
ceam, Cobetus (V. L. p. 60, N. L. p. 684) et Wilamowitzius 
(JlerakL^ I, p. 41 not.)i neuter locos refragantes attingens. Sunt 
hi Eurip. Ändrom, 89, SuppL 879 dudum correcti non sine libro- 
rum veterum adiumento; praeterea Aristophanis Nubb. 876, ubi 
unus quod sciam Kockius codicum lectionem in editione sua 
exhibuit; Adam, 611 iam sanatu minus facilis; Thesmoph, 709 
et Eurip. Iph, T, 720, nondum probabili ratione in integrum 
restituti , — nam quod Weilius v. cl. ad alterum locum propo- 
nebat ingeniosius est quam credibilius, — tandem Eurip. fr. 
953, 10 N^ sublestissimae fidei. Ex Oratoribus in censum yeniunt 
très Lysiae quos attuli locos et Antiphontis Or. VI § 9, ubi 
ivti roi \yi\ lernstedt, retinuit voculam Blassius. Equidem sic 
censeo: cum satis constet coniunctionem Atticis illicitam pauUo 
post frequentari coeptam, cum ex (Lys.) Or. VIII § 11 fere 
oculis cernatur quantopere fuerint scribae ad banc copulationem 
proclives, — nam duplex yi homini Graece scribenti, quisquis 
fuit , vix imputandum , — cum et Lysiae et Antiphontis codices 
extent fidei minime spectatae, in utroque Lysiae loco (I § 42, 
XXVI § 16) y 6 ex eius consuetudine esse resecandum, in An- 
tiphonte rescribendum: s'jrsi roi kcù htviv <y'>, u ivlpeç* 
hot (Ah i^^y aùroTç ktA. Neque eo de quo agimus loco librorum 
vpo^ieiu probaverim pro ^poijiii, ut Hartmannus et Herwerdenus 
scripserunt ex Atticistarum unanimi praescripto, a melioribus 
codicibus, veluti Platonis, confirmato. 

Orationem fun ehr em (II) Lysiae non esse post Beiskium et 
Valckenaerium pluribus exposuit Dobraeus in Fraelectione inserts, 
Advv, I p. 175 — 191 (edit. Germ.). Opinioues virorum doctorum 
diversissimas recensere et expendere non est huius loci; breviter 
tantum significabo me adstipulari et aliis et Thalheimio, ora- 
tionem spuriam quidem pronuntiantibus et Lysiae per errorem 
adscriptam, sed minime posterioris multo aevi; immo ad 
exemplum Isocratis compositam *) et Aristotele certe antiquiorem, 



1) Miro iudicio BlassiuB {Die AttUehc ßeredi,* I, p. 442 seq.) yeteres qaosda 



LYSIAß. 435 

qui locum ex ea (§60) RhetU III 10 (p. 1411») citaverit. Ob- 
Bcuram et difficilem esse queritur Dobraeus (p. 187) argumente 
pauUo calidius serviens, multifariam corruptam esse acutulam 
Bcriptionem nee multum opis afferre codices a Palatino non 
pendentes et iam dixi supra et per se intellegitur. Aliquot Vi- 
tus mederi et ipse conabor. 

Or. II §9. In mythico bello quod iirr» «V) ^ilißac olim ges- 
serunt Athenienses, ut sibi placebant, sepulturam ducum Arg^- 
Yorum caesorum a Thebanis petiverunt. Où ivvifitvot li rovTOiv 
rux^^v hrpxTSVvxv iir* xùtoôç , oùhfAtiç itccÇopxç vporepov vphç 

Kûtifielouç virapxoifTviç y ixxk roùç TiêueÛTUç h t^ iroxißtp i^t- 

ovvTsç TCûv vofit^oßhav ruyx^^^^^ ^P^^ ^^^^ Mpovç iicip ifi(pOTipav 

ixtvivuevvxv, ùirip fûv tuv, îvx (iviKiTi TrXeioo irep) roùç ôêovç 

i^üßplvaatv, ÙTrip ii tûv hipav, îvx /x^ Trpérspov elç rijv xùtuv 
àTixôuffi fTûtrplov Ttfiijç iruxii^ot^Teç xx) 'EAAifv/xoD véfAOV vrep^- 
êivT6ç ko) Kotvijç ixirlioç tjpLapTfjKérêç. Sine controversia alterum 
vpérspov corruptum est. Primus, opiner, Dobraeus: „vpirepov 
Buspectum'* (I p. 191 = 195); vocem delebat Herwerdenus ad 
eensum fortasse supervacuam , necessariam ad numerum ; AüxpJ- 
npov vel TTiKpoTspov proponebat Emperius. Et apparet aliquid 
requin in banc sententiam ut sit ivtxpérspov vel XvvvipiTipov, — 
nam >^u7rpirspov Attico vel Atticorum sectatori vix ausim ob- 
trudere. Neutrum tarnen rescripserim, sed: Tv« (lii ir<Co y yi^ pé- 
ri pov êtç Tijv xvTÔùv xTrixêuffi , „ne détériore conditione domum 
reverterentur*'. Dictio conferenda cum ilia notissima ; t« vpiy[ixrx 



•ecatoB (pB.-Platarch. Vit. Isoer, p. 837 f, TheoniB Progymn, (II p. 63 Sp.) plane 
contra iBocratem ps.-Lysiae imitatorem perhibebat, banc TrpurorvTov. »Somit pflichte 
ich jetzt lie Beau nod den Alten bei , welche diesen (Isokrates) als den Nachahmenden 
ansehen*' (p. 443). Fieri nequit ut omnes utriusqne oratoris locos hue pertinentes 
hic componam et diiadicem, nee si quam maxime posset fieri yirum clarissimam ad 
meas traducerem partes, qaoniam talia sentiri possant, demonstrari pleramqae non 
possant. Qnapropter satis babco hie lebbii verba afferre hac in re meoam sentientis: 
i» There are several resemblances of expression between this Epitaphias and the Pane- 
gyricas of Isocrates, and these have often been explained by supposing Isocrates to 
have borrowed from Lysias. Bat let any careful reader note how thoroughly the more 
rhetorical parts of the Epitaphius bear the stamp of a cento, and he will prefer to 
suppose that some very inferior writer has borrowed from Isocrates". (R. C. Jebb, 
tke Attic Orators (1893) I p. 205). Similiter iudicabat olim, ut unum commemo- 
rem, Dobraeus. 



436 LTSIAB. 

Tovtipi^ Ix^i et Or. XIY § 5 et alibi saepidsime obyia et cnm 
Tpiyfcara xe^mpirtp» Thuc. VII, 48 § 2. 

Or. II § 10: ainei 32 Kaßimec rà iiXa avwëp êvttut à^lxovro^ 
[rohç *Apyêiap wêxpoùç ,] itx^av h Tf airiiß 'EAci/^/w. Périt 
acQmen loci dictione propria sic figuratae adglatinata. Centies 
sic peccatnm. Ex quibus hic nnnc profero unam exemplum e 
recentiore scriptore, Plutarcho, apud qaem editor Vit. Artax. 
c. 38 i. f. (p. 1025/6): xCp ovv ir) wvp iyhëTO r^ Pêxphxu 
(Dario Artaxerxis Mnemonis filio) ^povxêifuvoç h Tiiptß»!^oc àêL 

ci fin¥ àXXà ri (jUystoç ri rnç àpxn^ «*l ^i ^poç top '^Clxow 

roxi ^aptlov iioç ùxéêeaip rcp TijptßiZv ^otpiJxi' Kuv poy ivsia 
T où ^ifixap ipairtoç^f i} rijç *\9ifaffi»ç à^aipstnç]. Non 
tam fatnus fait Platarchns ut qaod per Tersum choriambicum 
eleganter enuntiaverat nitro cormmperet addita pedestri sermone 
concepta explicatione , qnam nemo qni antecedentia perlegerst 
deaideraret. 

Or. II § 22. Profernntnr causae cnr Persae Athenienses primos 

aggredi censnerint : Iti V aùroTç vep) Tîjç iréxeaç Totaùrti 

lé^x xapeiVTijKft , ùç tï fùv vpônpop iv £^Aify iréXiv iavw^ 
iiuivotç xa) ^Aêijvotlotç ToXsfuiaovvr tt poê6/iaç yàp roTç Ht- 
xo\j fiivoiç Ji^ouvi ßoijeijVoyTec' si Y Maie wp&TOv i^lÇop^ 

rat , oviiyxç ixxovç t«v '£AAify»y roXfifiVitv ^otvspàv îxh*^ 

irpoç èxelvovg iirip aùrav xarativêai. Non sine causa Halbertsma 
requirebat ^poêôfAuç y. r. £i, ij^nv ßovi6fi7 ovrotç. Portasse 

minore mutatione scriptoris manus restituetur sic: vo^tpLtt- 

vou<n<Cy' e7> icpo9, [y«p] î"- àiix, îj^GVfn ßoijeiiffovTsc. Cum post 
ci excidisset Ol additum y«p, ut sententiae quodammodo 
satisfieret. 

Or. II § 23. Verbo moneo mirari me cur Thalheimius non 
receperit Wiasowae emendationem où Xoyioß^ iiitérsç roùç 
èv TöA. xivlivotjç, quae mihi quidem certissima Tidetur, quem- 
admodum etiam Hartmanno et Herwerdeno olim visa est. 

Or. II § 24: Athenienses àirnifTOùv iKlyoi vphç 'jroXXoôç' ivéfti- 
Çov yàp iTTOÙavsîv (ih aùroîç (lerk irivrav vpoffijxetv, iyaùoïç î' 



LTBIAB. 437 

ihcti fiêT* i^lyoùv, Kot) ràç fih ^vx»Ç àXXorplotç iià rhv êivx' 

Difficile explicatu esse iUud h» riv êivccrov multi senserunt; 
expungendum censuere Dobraeo duce Hartmannus et Herwer- 
denusy facillimnm sane remedium, sed quod me iudice et nu- 
meri respuunt et oppositionis ratio. Sed idem cum dubitabundus 
proponeret it» rhu <v«a'/v i^sihifievov>' êxuarou Tel ità to tfvif- 
riv manu ducit ad id quod scriptorem dédisse mihi persuadeo: 
ràç fi, ^fuxàç iKXorplxç itit rh <C^oivhu> éivxroy KtKTijffôau 
Nempe xotvhv êâuxTov et alii dixerunt bene multi et ipse noster § 77. 

Or. II § 31: yevofiivov ii rod xtvivvov k»t» rhv aùrhv ;^pjv0v 

*A6iivctJot f^iv hUav r ji vctufi^x^^ p AccKiiottfiivm ii <Cjin06»piii' 

(rctv> ktA. Ultimum vocabulum recte suppletum est ex Isocr. 
Or. IV § 92, quem locum noster sine dubio ante oculos habuit, 
et potest idem etiam alio nomine nostro prodesse. Miror nempe 
quid sit 6 xlvivvoç ylyviToti, Si dixero supplendum esse quod loci 
compositio unice flagitat: yevofiévov ii ^^trovy ro\j Ktviùvov, fi- 
deiuBsor erit Isocrates: Ivxç ii ràç TiXfjt,»ç irotpxaxévrtç 
oùx ifiolxiç ixP^l^otvTo Txïç rtix^fç , ^AX* ol fisv (Lacedaemonii) 
hsCpêippiffctu • oî y ijfiiTepot ivU^^xv. 

Or. II § 33 : Athenienses patria urbe relicta naves conscenderunt 
^ynifrifJLivoi npilrrov {Kpilrrov^) shai fiir dptTîjç x») irevtaç xa) 
(pyyîiç i\euSëpiûtv ii pLsr ôveiioyç xct) tt^oùtov ioyXeictv rÇjç TrxTplioç. 
Ut oppositionis ratio constaret Schoellius delebat [xa) (pvyîjç'], 
idem suadentibus Hartmanno et Herwerdeno. At in ea ipsa voce 
praecipuum loci acumen inest : Athenienses nunc fugam capes- 
siverunt patriae salutarem futur am. Itaque aliquid deest potius, 
sie fere supplendum: vi (ibt ivißoyc xot) vXoutov <C^») fiouijç'P^ 
iovx. r. irccrp. Vox fiovii et alibi legitur et hoc loco non absimili 
Thucydidis I 131 §'^1: (Pausanias) U (ih rifv 'LicipT^v oix 

liravex^P^^ > ^^ '^ KöAwv«^ Uputs)^ ivviyyiXhsTO ccùtoîç 

oùx iv iyaê^ t^v fiovifv voiotifievoç. 

Or. II § 35. Describitur anceps pugna navalis ad Salaminem. 
Uotav li yvâfi}jv eîxov )} oî êsafitvot toùç èv rotîç votuvh ixslvottc, 
oyffijç xx) T>jç xÙTÛv ffcûTniplxç iirhTOU xx) Tov irpofftévToç xtviùvoy 



438 LYßlAß. 

ÙTip rûv iiXuv rùv h l^a^xfiTvt; oïç tovoutov vctvr»xitiv 
TTipiii^riliKei vXviioç voXs(i,loùv ktX. Quod isivov supplevit Halbertsma 
optime fecit si qoid iudico; certe praeferendum multo Emperii 
commento ivip tov irpov. ie/v3. vel Thalheimii rovoùrov vpoa. 
xtvi,, cnm utrumque prius xa} coarguat; vaXa(itvloiç codicum 
(jraXoLfilvi tantum F) diremit solita felicitate Marklandus. Sed media 
diductis litteris significata adhuc laborant , quibus yereor ut salu- 
tem attulerit Emperius verba ùicip tîjç ^t^intToc indncens. Quanto 
melius Cobetus (V. L. p. 251): vrip tûv (piXriTm tûv h 2«- 
Xxfim, Sed simulue cum eodem expungendum ùvip tû¥ idxodv 
{ixhodv F)? Minime, sed sic leniter corrigenda yidentur: vj oi 
fiiXXovTêç vccufA»x^^^*^ ^^h '^^^ 0t^7iTuVf uaxip i^^«y, rûv 
h ZxlccfiJyi. Positum est iê\ct ut y. c. Or. XXXI § 32. 

Or. U § 41 : iTÜst^av ii ^Zatf ivêpûirotç viktIivavtsc ry votu- 
fiaxh ^^' xpslTTOu fUT* ixlym ùirip rîiç iXeutiplxç Kivivvstieiv îj 
(AiTÙ iroXXûv ßccffi^euofAhuv virip rîjç xùtûv iou^elctç. Sic haec 
dédit noyissimus editor plane cum codicibus , quorum F duplicat 
aÙTÛv, quod tamen nullius momenti yidetur. Fateor me totam 
periodum non optime assequi, sed inprimis maie me habent 
ultima. Quid? sanine hominis est ita dicere: „praestat cum 
paucis pro libertate pericula adiré quam cum multis regio 
imperio subiectis pro sua ipsorum Servitut«". Absurdum est 
Athenienses fingere cum aliis pro sua Servitute pugnantes. Ali- 
quid dixisset scriptor si in hunc modum sententiam conformas- 
set: 9 TToXXovç ßxvt^suofiivouc ù^èp rîjç xùtûv lov^êl»ç, vel sic 
satis contorte. Itaque mirum non est lectionem codicum multis 
offensioni fuisse. Quorum Eeiskius vTrip tîjç <^Kotvîjç yel It^p«v> 
ikfuieplxç desiderabat, fjLsr» 'ttoXXSùv ßoLfrtXsvofiiyou ç malebat 
Erdmann , pro x^tSùv Taylorus hipm requirebat. Adscito Scheibii 
supplemento quod oppositionis ratio flagitare yidetur et confir- 
matur quodammodo coll. Polyb. IV 76 § 2 totam periodum sic 
constituerim: on KpeîTTOv (isr ixiyoiv ^Trohmuoßivmy ÙTip rijç 
<x0/v9ç> Ixevêeptxç xtvivvevetv 9 f^srà 'ttoXXûùv ßatTihevofiivoiV 
ivip TJfç £AA»y iouXêlxç, 

Or. II § 47 : iv iirxvi i\ roïç xiyiivoi^ iévrgç g^ê^x^^ '^^^ 



LTßlAß. 439 

iauTÛv àpeTÎiç , kx) fiévot xa) fisê* hipav, ùvh ircivTuv 

ii^taitivav. Quoniam in eadem paragrapho paullo ante praecedit 
HotXXhryiv TfXevTViv rolç xporipotç Kivivvoiç iirtiivreç , aut 
inducendum alterum toî^ Ktviùvotç exîstimo aut rescribendum 
iv iiravi il rolç ieivoîg. 

Or. II §§ 52, 53. Atheniensibus in bello Aeginetico occupatis 
Atticam invadunt Corinthii eorumque socii. Obviam iis ten- 
dnnt, — narravit rem Thucydides I 105/6, eiaggeraverunt et 
alii et noster, — senes et pueri, imbellis ut videbatur turba, 
qui Mupuuliou VTpxriiyouvToç iTToivTiivavTeç ctÙTo) e}ç riiv Miyot- 
ptxiiv ivlxuv (lotxiß^voi »TTct^xv r^y itivafiiv r^y ixslvav rolç ijivi 
ifrêtpiixéfft xa) roîç oÖTra ivuafiivotg, tovç elç r^v v0iripav iß- 
ßaXelv i^tûffxvTccç etc Tiiv iXXorplxv iv »vriljv »vr iç xrX, 
Nullum fere editorum offendisse videtur iTravrciy rovç i^tävccu- 
raç '). Qui attendit Thalheimius, vereor ut rem restituent in- 

terpungendo tovç ifißa^slv i^tuvayrxq (ut appositio sit ad 

xirx7X¥ Tiiv ivvxfJLiv r^y ixslvoiv), sU t, «AA. iTTxvTijVxvTiç , nam 
ipsa oppositio f/ç t^v ^(psripxy et sic rviv dxxorplxv haec arctis- 
sime coniungenda esse ostendit. Quomodo probabiliter corrigam 

non habeo , nam parum placet <^pJç> tovç if^ßx^eTp i^tu- 

axvTxç xirxvTiiiTxvTêç , et cum idem verbum paullo ante 

usurpetur, aliud nunc adhibuisse videtur orator. An Ay«ÇjjTi}- 
axvTêçl In seqq. cum Reiskio requiro: txTç ii ^vxctïç xßCerspoi 
xpslTTovç ^xvtcùv^ yivifiivoi. 

Or. II § 54 : ov ptßiov ta h xttxuti t^ XPi^V «"pA^^^iyr« 

h fJLi^ vißip^ iyjXoùêijvxL Herwerdenus requirebat iv fitxpf hf^ipxç 
fjLipst. Sed nihil mutandum. Oppositio est ex eo arguto génère 
quale v. c. legitur in Ciceronis Or. de Imp, Cn, Pomp. § 31 : 

„hoc tantum bellum quis unquam arbitraretur aut ab om- 

niôus imperaioribu8 uno anno aut omnibus annia ab uno imperatore 
confici posse?" 

Or. II § 64: Populäres reduces oUre i^xrTovvixt iuvifievoi 
ovT xÙTo) irkiov ix^tv iiißevot Tijç fih xùrcôv iXëvétplaç xx\ 



l) Unus Dobraeus : * Verba statim repetit imperite iravrSv f f 62, 68 (tea 

fortan hoc corrupte)" {Adpv. I p. 198 « 197), nullam tarnen remediam porrigens. 



440 LT8IAB. 

reU ßovXcßhctc icv}.ivtt¥ ßSTÜc^xv, rijc V ixthtn isuXtUç ttù- 
to) iitrtxßi^ oùx jfÇiW^y. Qainque verba cjt* xùrei xA. sx- 
hifiêwct desunt in F, ob ifisisriXëUTGv opinor, etsi sententia im- 
perfecta. 5ed quid gibi vult xôtg) ubi nulla est cam praeceden- 
tibuâ oppositio? Itaqne aat delendnm, ant — qaod malim — 
corrigendum: cSt* av x^isw Ix^tv ies fiepst. Et sic 1ère olim 
Wakefieldius qui au ri xA. tx» coniiciebat. 

Or. n § 74. In commiseratione parentum eorum qui pugnan- 
tes occubuerant: tûç Y xùtgvç xp^ A$Ç«i riiç Aütity; xinpov 
h T»lq rii^ TCMstç vufi^Gpxîç; «AAÂ rérê xirSn etxig kx) tgÙç 
ihkoiui fASßvijvixt. AAA* h rxlç iÙTVxl^t^ txU xoivxU; ÂAA* 
ixxvop XvTÎivxif rûv ßip a^êzipup rixpsv TtTe^iumxoTaiv, rôv 
ii ^PTuv ixoXxuivruv rijç roôruv iperijç, «AA* h roJç titGiç 
xtpiùpotç, GTX¥ ipsévt Tcvç fJLiv irpértpGv cptxç ^iXev^ 0evyovTxç 
Thv xjTÛv ivopixv, rchç l* ix^psvç (tiyx ^povoûpTxç ir/ rxîç 
ivvTvxl**Ç Txïç TovTuv; Duo sunt in his querelis per 
rhetoricaâ interrogationes enuntiatis quae non intellego. Ac pri- 
mum quidem, quid est «AA* txxvby yMxn^xît Plurimi editores 
intellexisse yidentur, etsi adiectivi neutri generis ratio nx reddi 
potest nisi sententia sic accipiatur quasi scriptor dederit: «AA* 
ïxxyh rirt xùrchç XvTtîvêxi , quod tarnen salva grammatica 
fieri quis contendat? Unus quod sciam ofleDdit Beiskius acu- 
tissime cemere solitas, qui lacunaui subesse arbitrabatur. Sed 
rem nunc minore molimine restitui posse credo, nempe ut 
scribatur: äAa' îxxvx) XvTijaxt, quod refertur ad xTuxixç 
illas xoivàç modo memoratas. Qui fieri potest — rogat orator — 
ut parentes occisorum unquam cessent a luctu ? Uirum in urbis 
cladibus? Sed tune omnes eos qui nunc occubuerunt desiderabunt. 
An contra in communibus laetitiis? Sed hae (pofius) ita compa- 
ratae 9unt ut parenUa dolore aßciant , cum perspiciant superstites 
cives frui pace per occisorum virtutem parta. Etsi fere super- 
vacuum est , iuvat tamen conferre haec Xenophontis in Hell. VI 
3 § 14, ubi Callistratus orator ad Lacedaemonios : xx) yàp Oi 
xxTx yîjv fiêv Ttç XV ùpLâv (p/Attv ovTuv txxvoç yiyoiTO iifixç 
X u TT fj trat] XXTX êxXxrrxw ye fi^v rlç xv vfix4 ß\x\pxt r/ yjßuv 
vfiï¥ iTTtTvihlm ovtuv; Si quem movet XuTreJv absolute positum, 
refero ad Aristoph. Pac. 333, ubi Trygaeus: iviiilufii toutS y* 



LTBIAB. 441 

vfJiÂv u7Ti (ivt XvTrsh Irt (ea conditione ut ne molesti aitis.). At 
Herwerdenus aut^Fv <jeA'> ?ti requirebat, pronominis omissionem 
dnram ratus. Et solet certe pronomen addere Aristophanes; omissio 
autem in Paci^ versu non est durior quam PluL 141/42: Svre 
rod ^toç I Tiju ivvaf/,iv, jfv Av^jj Tt, x»T»xùveiç fiévoç. Et nonne 
iam vêtus ille Hesiodus cecinerat: ïlç fih ykp xxi rpU rix^ TBv^txr 
îi¥ y en Au^rjjç, | XP^f^^ ß^^ où vpii^siç , vu 5' STuviot véXK^ 
iropevtntç. fE. k. 'H. 401/2)? Nonne Xenophon Memm. III 10 
§ 15 Toùç fjLij Xviroûvrxç iv rp XP^^^ (ûdpxKaç) commemoravit , 
et saepius tx Xv7roûyr»1 Molestiora sunt quae in exitu legun- 
tnr; iTr) raîç lu7ruxl»tç tûiT^ tout a v. Quorum enim calamita* 
tes commemorantur? Parentumne? At tunc oportebat M t, 
iucTTyxloiiÇ Tctîç aÙTCùv, ut statim ante ^t^ovç (pevyovTaç r^v 
»ÙTÛv iTTopictv, Et quam elumbis est ea oppositio inter pristi- 
nos amicos miseros reos deserentes et inimicos ipsorum miseriis 
exultantes. At dictum oportuit: àac eorum calamitate exultan- 
tes; nempe cum filii pro patria pugnantes occubuerint, amici 
reos deserant, spes erat inimicis baud absurda fore ut inopes 
et desertos senes facile in iudicio circumvenirent et opprimèrent. 
Itaque corrigendum: orav ipùfft tgvç fiiv Tpénpoy Svrotç cplXovç 
0evyovTaç rtjfv aÙTÛv iropiav, tovç S* ix^poifç fiiy» ^povouvTaç 
iîr) T»lq ivvêufilxiç TOLîç toôtcùv, cum accusatores si qui fu- 
turi sunt exultent in bac amicorum timiditate et perfidia. 

Or. III § 10: outu ii vCpéipot iitropoiii^v S ti xp^^^Im^ 

Tp TOÙTOV 7C »pXVOfllcgL, ZfTT îio^i (JLOl XpaTt^TOV ilvXl àlCoivi-' 

fiîjffxi. Nimia est vox 'Trxpavofitx de insano alicuius in puerum 
amore neque ex Atheniensium moribus vera. Sensit olim Con- 
tius Tapoivlct rescribens. Simplicius et verius erit iroLpxvolqLt 
quam vocein oratoribus quoque esse in usu spondebunt Demosth. 
XIV § 39, Lycurg. § 144. Contra recte scriptum est in ps.- 

Andocidis Or. IV § 33 : xvafiini^iiiTS ii kx) tovç vpoyévovç 

oÎTtveç i^a7TpxKivxv Klfiavx itx irxpxvo (aIxv, Sti rj} i3«A(pf 

Or. III §§17, 18. Simo cum et ipse Theodotum quendam 
Plataeensem puerum meritorium deperiret et is cui haec oratio 
scripta est, cumque saepius frustra huic eripere amasium cona- 



442 LTBIA8. 

tus esset , tandem ab amicis quibusdain adiutns vesperi arreptnm 
Tbeodotum per yim ad se traducere sustinet. Beluctatnr puer, 
et forte is qui causam banc dicit snpervenit amasiomque in 
libertatem yindicare parât. Tarn rixa exorta Simo einsque as- 
seclae â^ifisvGt tov peawlvxou Îtuttgv ifii. (§ 18) çiàx^ç <3c> 
yivoijUniç , a ßGuXii, xa,) tov /uipaxiou ßiXXcvro^ aincîti xa) 
Tip) TOV aèfiaToç ifcupoßiifou, xat roùruv ifiâç ßat^Xiv- 
ru¥f In ii rvxTivrav aùrov vzo Ttjç pUêtiç x») ißov ifiuvo- 
ßivovg xa) Tûv TapctyevopUvstp aç àitxovfuwotç tifiJp àwirrasv ixi- 
xovpoùvretv, h Toùrt^ r^ eopißt^ (ntvrpißefuex ràç xi^aXàç ixatv- 
Têç. Narratio confnsa, cni alii aliter Incem affundere conatisunt, 
cum in animnm inducere nequirent „ut Lysias in bac oratione, 
in qna pleraqne sunt tersa, elegantia, bene meditata, minus 
evidenter pugnam enarraverit in qua summa rei yersetur", quae 
verba sunt Franckenii in CommenU. Lyss. p. 34. Infeliciter me 
quidem iudice novissimus editor, accepto a Franckenio xipuou 
{xa) ifLOv Franck.) xtp) rod va/iaro^ ifiwofiivov, — boc quidem 
recte, — in sequentibus xixëlvov àfiuv. rescripsit pro codicum 
lectione xa) ifiov afiu¥., cetera intacta servans. Sed yellem 
explicuisset cur, si eius correctione standum est, primum dican- 
tur commissatores omisso puero reum nostrum petivisse qui et 
ipse se défendent et ab amasio aggredientes lapidibus, certe 
missilibus, arcente adiutus fuerit, tum, nulla addi ta explicatione, 
utru7/iqu€ missilibus lacessivisse (Totirav iifiac ßaXXivTav) et 
verberasse puerum (In ii mriPTuv aùrév) qui — omissanunc 
ut videtur patroni defensione — se ipse tutatus sit. Quid est 
contorte et parum dilucide narrare si boc non est? Praeterea 
non optime assequor cur commissatores in reum nostrum , quem 
tamen manibus tenebant, missilia iecerint, puerum qui paullo 
longius recessisse censendus est verberare potuerint, ut is iterum 
se defendere cogeretur (xaxiivou ifjtuvoßhoy). Tandem, cur hoc 
temulenti fecisse dicantur (ôxh rviç fiiétiç), quasi illud sobrii per- 
petraverint. Sensit bas molestias Herwerdenus, quapropter ùxi 
Tïiç fjiiéfiç proscribebat , quamquam difficile intellectu est cur et 
unde interpolatum sit, simul requirens In 5) tuvtcvtuv ^fiâç, 
vel sic bene gnarus ad locum in integrum restituendum „haec 
non sufficere*'. Beiskius, ingeniöse ut solet, irt ii xticTévrav 
aÙTÛ¥ ùxi r. ptiêiiç coniiciebat. Omnium optime rem administrayit 



LTBIA6. 443 

Franckenius et locum copiosius illustrando et sententiae initio 
xx) i fiov (xifi.) rescribeodo pro quo codd. nudum xa) exhibent, 
in eo tantum reprehendendus quod omnia ilia: xa) toùtoùv iifiZç 
ßotXXiyTOiv, It/ ü tutttôvtuv aùrhv ù^rè rîjç fiiùifç xa) ifiov ifivvo- 
fiivou una litura delebat. Nunc quoque, si recte video, leniore 
medicina utendum. Et ipse ab eo in enuntiati initio gratus ac- 
cipio emendationem xa) ifiou (vel xifiov) yrêp) r. ffufi. ifiuvoßi- 
¥0Uf ut etiam Thalheimius accepit, quo facto ultro excidunt 
verba quae pauUo post sequuntur [xa< ifiov ifivvofiivov] , — 
nempe correctio sunt antecedentium quae ex archetypi margine 
in Palatini et hinc in ceterorum textum irrepsit, — cetera non 
soUicitaverim , sed minuta insertione adhibita totum locum in 

hunc modum constituerim : fzix^ç H yivo^iv^c xa) rov fiet- 

patxlou ßiKXovTOc aÙTOvç xàfioû vsp) r. vàfJt,. âfiuvofiivou xa) roù- 
rcûv ifiiç ßaX\evTuv, It/ ii ruvrivrav aùrûv <;t/j/aç> ùiri 
Tîjç fiiéiiç, xa) TÛv irapayevofiivuv xrA. Sic apparet cur In et 
ÙTO Tîje fiiùyfç addantur. 

Or. III § 39: xa) ot (ûv ixxot, orav aTroffrepayTai av irtiu' 

fjuoÏKTi Tapaxp^f^a rtßupiTffeat ^ifTOVfftv, ovtoç ii ;^pJvo/ç vffTê- 

pov. Maie Halbertsma xal^roiy ot fih ixhot requirebat, quod 
ab Herwerdeno in textum receptum noUem. Sufficiet referre ad 
Hyperidis Euxenippeam col. XXIY, 13 sqq. xa) ol filv ixxoi 

TràvTiç xarviyopoi toDto wapaxë^evovrat rdïç iiKa^ralç , fiii 

ItiXiiy axoueiv tûv àToXoyovfiivav iâv rtveç l^u rov véfiou xiya- 
fftv • ffv a Toàvavrtov xtA. 

Or. III § 45: S 3* viyoïjfiai ùfitv Tpoffijxeiv àxoû^at xa) rexfiij- 

piov hevéat TÎjç TOÔTOV êpatrir^roç , irsp) roùrou fiyyiffivjvofAat, 

Herwerdenus in textum intulit x. rexfiiiptov ^^fiéyivrovy hêaùai , 
„non enim est unicum argumentum". Quae Thalheimius obmo- 
vit aliéna sunt (XIII § 20; XIX § 56; XXVI § 17), ut locos 
inspicientibus patebit; sed lenius sic poterit: x. rexfiiiptov <C£v'^ 

ÎŒB^iai xtA. Cfr. V. c. Aeschin. Or. II § 152: i^ö) a avipsç 

rptîç vaîiiç €Î(rt , ouç fyù ievpo iJKu fiera riv aXXuv xofil- 

!^uv, sviç ipariifAaroç svexa xa) rexfiyiplou vphç rohç itxavrâç, 
a vûv iiiij ;^p)f70jx«/. 

{Conumutàuntur,) 



AD ARÏSTOPHANIS AVES. 

scBiPsrr 
J. VAN LEEÜWEN J. t. ') 



I. 

De Ayibus Aristophanis , cuîqs fabulae editionem paro, quae- 
dam obseryaturns , înitium fiäciam ab uno et altero loco, quibas 
nocuit nimia Bavennatis codicis &ma. 
Ë versibus festivissimis 39 — 41 

ot (ih yàp ovv Terriysç evot /x^y* $ Ho 

It) tûv KpoaSùV ^ioua^, ^AiifvaJot Y ie) 

M TÛv iiKùâv iiouvi TrivTût rov ßlov, 
librarias Rayennatis yerba 'Aé^ivxTot — ^iou^t omisit, cum ab 
altero ^iouai ad alterum aberrassent élus oculi; Piccolomini 
autem fortasse bac causa motus, licet ipse ueget, yersum 41 
deleri iussit. At eo omisso uemo iutelleget cur quoye sensu 
Athenienses semper canere dicantur. Si quis autem cumula- 
tione yerborum àii . . . vivra, roy ßlov offenditur, coniciat 
potius a rot pro 3* iil quam totum yersum abiciat. Sed ne id 
quidem necessarium duco, nam apte post breye illud semper 
eadem notio iirt^^yijrixcùq denuo urgetur, ut in sermone quoti- 
dianOy additis in fine sententiae yerbis TrivroL riv ßlov, quem- 
admodum alibi iunguntur is) . . . ixi^rore ^). 

Simile quid yalet de yersu 59. Sunt Euelpidis yerba Epopem 
eyocantis : 



1) De versibus 147 et 785 sqq. quae oVserravi, repetita sunt e libro io honorem 
▼iri c1. Boot nuper a philologis nostratibus conscripto. 

2) Nab. 1279 sq. (et 1458 P). 



AD ARISTOPHANIß AVBS. 445 

iTTOTOÎ/ TTOivi^Biç roi fis KÔnretv xvétç xi; 

ivovol! 
Prior autem versus e Kavennate excidit; nec dubium mihi 
videtur quin earn ob causam, quam modo indicavi, exciderit: 
ab altero ivovol ad sequens aberrarunt oculi describentis. At 
Kock Ravennatem sequitur „languida" vocansilla „«VotoT — aV\ 
Non vocasset opinor, si satis secum reputasset quomodo baec 
potuerint debuerintque agi, Nempe lepide postquam rupem — 
ceu ianuam — percussit Euelpides, alta voce „t«7/'' iterumque 
„TFocir clamât. Nemo aurem praebet. Tunc Pisetaerus: „non 
rede vocas: iicoTol hie est dicendwn,** Itaque „ivovolT' iam 
Euelpides, et aures oraque intendunt omnes. At ne nunc quidem 
prodit quisquam; quapropter indignatus: „woni^sic; roi fie 
KÔTFTitv aZtiç äS;" iterumne scilicet pulsandum est ostium? — 
et maiore etiam laterum intentione „ivovolT denuo vociférât, 
etiam rupem fortasse iterum feriens. Tum demum supervenit 
Epopis minister. — Haece languida? Immo ieiuna nimisque 
exilia fiunt si statim post primum „irrovoV promit minister. 

Sed video viros d. Vahlen et Piccolomini hune versum ante 
me défendisse. In transitu autem observo, olim versum 1045 
eandem ob causam a Beckio perperam esse damnatum. 

Neque versu 266 Ravennatem sequar. Quo loco Pisetaerus 
ixXaç ip" ouTo4>, iç îom\ stç riiv y^éxM^ 
sUßoLc ^) ivôùt^s , x^P^^P'^^ fiifioußevoc , 
frustra igitur epops ceu charadrius in virgulto clamitavit. 

In codice autem R éTw/Çf legitur. At sic duo eaque diversis- 
sima verba confunduntur. Verbum ul^etv proprie significat oà/ 
clamare, ut in Vespis : 

liévTiç ivu (TKiXoç a" 

Çuffty oî ùecùTxl^), 
et in Clytaemestrae ad Furias verbis apud Aeschylum: 

u^etç , ÙTTvi^ffetç ^), 
hinc in Universum clamare. Sic Niobe rixvotg ItwÇ« toTç reévit- 



1) Recte tic Meineke pro ifißac. 2) Veip. 1526 

8) Aescb. Earn. 124. 

80 



446 AB ÂRISfIOPHA5I5 1.T1S. 

xi^iy ^). Lamentandi rero yerbum 0i^iy = „ä"' Xiyti9 nt extiterit 
yereor; nam qaemadmodam slßot et «ia7 peperenmt verba 
oifiiZêt9 et xïiZiiif, sic ex clamore £* nasci deboit potius tf^fiy, 
non eîl^iiif. Omnino vero a noatro loco aliéna est notio orû in- 
cuiandi, rsù roU 'i^U iTiKoên^êtii , qoam post scholiastam hnc 
traxenmt Hemsterhujs ^; et Valckenaer ^>, id antem dicebatnr 
iT^iZii¥f non ixiî^ëiv (yel iT^!^£nf)j et in Cratini yersa, nbi 
Leda iabetar ovo incnbare 

It) t^Y iru(j)i^9s àç iif ixki^; xciXov 
ifih rt Koà eavfiAvriv ix tgû¥ Ipincy *), 
pamm recte Yalckenaer rescripsit ixuZ^vv, nam metnim sic 
sanom est qnidem, ipsam vero verbam non item. Scribatar: 

iKiXTfuévoç (iffih iioiaetç roiç rpixevç 

iifjtJv ri Kx) êxvfia^riy ix tovY lpvto¥, 
Abierant litterae Ixc^ctl^ovCAW in iTux^waA^, dein metri causa 
insertum est aç (co). 

Nostro antem loco iTÛi^t manifeste vitiosum dnco. Idem Vi- 
tium habet Bavennas Yesp. 1.1., Mediceus Âesch. Eumen. 1.1. 

Ëtiam ys. 1221 Rayennatis lectio a vera via yiros doctos 
abduxit. Quo loco Iridi roganti: 

^ol^ yàp £AAy xph Tireaiai rohç êeotiç; 
haec respondet Pisetaerus: 

oùx oJia ßa A/* fyuye* rfie ßiv yip ou, 

ihxeîç ii xot) yvv. ipi y oîvêx TOvi\ on 

^ixolUtolt &y Xyi^tslva vaauv *Ip/3«y 

Quae sana et perspicua sunt omnia. Tantum abest — Pisetaerus 
ait — ut per nostram cioitatem aliorsum iter facere tibi liceat , 
ut vel nunc peccaveriê; nam id ipêum deliquiêti quod sine venia 
Aue penetrasti, et niêi dementia erga te uteremur^ morte isttid 

1) Aeftch. fr. 158. 

2) Ad Tbom. Mag. p. 362 Bernard. 

3) Ad Phoeniss. p. 260. 

4) Gratin, fr. 108. 

6) SalfU namerif leribere licet etiam: iir^âÇovo'a Kûct iKAi^nQ, 



AD ARIBTOPHANIß AVBß. 447 

sceluê lueres, Sed nescio quomodo complures editores in alia 
omnia abire maluerunt. Quorum sunt qui post ihKëlç ii inter- 
pungant, Dindorf autem iitxéî ii proponebat ingenio abusus; 
coUato nimirum Plauti quodam versiculo locum absurde sie 
interpretabatur : quid quod ne pro meritis quidem nunc puniris, 
Denique multis placuit Ravennatis lectio (is pro Vs , qua recepta 
verba „aiixilc fie** Iridi oliin dabat Bothe, nunc Thomas „«3i- 
xtU (16 X«) v5i/;" Indem rogantem fecit: etiamnunc iniuria affir 
cere me per gin? Sed «î/xf7i/ t/vä huiusmodi enunciato parum 
aptum foret, in quo ußpt^etv potius vel simile verbum require- 
retur, aptius autem foret hi quam kx) vCv. Itaque „ht ußpl- 
Çf/ç;" ex Iridis ore expectaretur fere — si uUam improbandi 
causam haberet textus Tulgatus, id quod nego atque pernego. 



IL 



Pergo in defendendo textu vulgato. Quem locis sequentibus 
immerito in dubium Tocatum esse arbitror. 

Vs. 287 sqq. Supervenit avis picta et cristata , qualem non 
tulerunt terrae, sed luxurians ingenium poetae vel rov ßifx^' 
voToiov excogitavit; iocose enim fictae sunt alitum species quae 
hoc loco describuntur „(iou9i(ixvTtç** — gallum gallinaceum 
significari cave credas interpretibus ! — et „ïiro^ ille multicolor" 
et tertius quidam, de quo Pisetaerus: quornodo tandem hie voca- 
tur? — Eespondet Epops: 

ovTOffl'j Kxrcù^xycùç, 
Novum igitur inauditumque nomen Kxru^ayciç pro 0xyàç *) 
vel Kxrcicpxyàç ^) fiugitur ad analogiam roû tcxTuß^ewä ^), quo 
nomine designabatur animal quadrupes in Aethiopia degens, 
caput praegrave aegre ferens ; id deiectum semper in terram: alias 
internedo humani generis , omnibus qui oculos eius vidére confestlm 
expirantibus % Sic scilicet de fero aliquo boum genere fabulati 



1) Cratin. fr. 461. 

2) Aeschyl. fr. 352 Myrtil. com. 4 Menand. 424. 
8) Etiam Kotrea^ip^ç adiectivum poteit conferri. 
4) Plin. H. Nat. VIII 32 Aelian. VII 6 



448 âD ABleTOTKAXlB ÂTBS. 

olim sunt homines. ForacU aatem ingentisqae haios aüds no- 
men Piâetaero statim in mentem vocat illam qaem noTimas 
O^nymum; qnapropter admirans exclamât: 

Ai ridens Eaelpides: 

TÛç »9 C'jy K?M¥u^éç 7* xv oùx aiFißxXe riw . . . xi^sp ; 
CleoHfMUM Aune esse tu puUu^ Si ita eê^et, abUciuet opiuor 
wum . . . ." et additnros erat „cliptum\ ged erutam dicit , de 
alite enim loqai se recordatnr. 

Eodem igitar redeunt Eaelpidis verba ac si dixisset: gù 3îfra 
KXêSûWfiéç êvrn ovto^ * ei yip {v, «ri/SaAcy xv riv . . . Xd0e9. 
Qoae si recte sont dispatata, apparet Blavdesiam sine causa 
ipx rescrîpsisse pro iv. 

Etiam Tersnm 479 sanum daco. Quem alii codices Pisetaero 
continuant totum, alii Euelpidi tribuunt; equidem cum sequenti 
ita distribuo: 

K0PT<I»AI02. 
yil riv 'AxoAA»/ 

ETEAniAHZ. 

(ad sodalcm) 

Tàw rolyuv XP^ P^TX^ ßs9Xet¥ ve ro AcirdV, 
Oû^ ') ixcii^ei Txxi^Ç Zibç ro ffxijiTTpsy r^ ipUKC^ixT^. 
Pisetaero igitur in fine argumentatiouis roganti: nonne opiimo 
iptur iure avium est regnum? Conrphaeus : lia mne! respondet, 
dein Euelpides: rosiro igitur ait in posterum opus erit tibi (mihi, 
spectatoribus , cuilibet), quoniam ad ares mox réduit regimen 
mundi. locose autem dicit ?ùyx^^ ßsvxeiv, i. e. ziyx^^ rpi^êty ^), 
quemadmodum harham alere et similia solebant dicere, eodem 
igitur haec redeunt acsi liyx^^ $wéiv dixisset. Prae ceteris 
vero alitibus commémorât tJv îpyK3À«TT>îv sive picum, propter 
rostrum durum atque procerum. Xam alienum hinc duco quod 
scholia observant „lovi sacram fuisse quercum", cum praesertim 
Spy; in proprio hoc avis nomine quamvis arlorem valeat more 
prisco, et picm certe martini, quam significari arbitrantur spe- 



1) Sic Bentley, codd olx. 

%) Vid. Ach. 67S Vetp. 813 etc. 



AD ARISTOPHANTß AVRB. 449 

ciem , pineia potiuB incolat ^). Quicquid id est , non dubito quin 
male explicentur vulgo Euelpidis verba; quae ad coryphaeum 
vel ad epopem dici creduntur, pôyxoç autem ßdaxetv alii inter- 
pretantur rostrum curare (= eorpusculum curare) coUato Ho- 
merico yavripa ßeffKstVf alii — codicum lectionem oùx versu 
seq. servantes — rostro producto ad vim lovi inferendam et 
Imperium ei extorquendum avibus opus fore arbitrantur. Sic 
vero rh piyx^^ necessarium foret, quapropter Blaydes tenta vit 
vivv vuv ßeffxetv XP*I ^^ P^T^X^^ ^^ '^^ /.otTrév, sed praeterea ab 
initio versus sequentis vix abesse posset particula ydp, itaque 
longius longiusque a lectione tradita recedendum foret (e. g. où 
yàp iciffet). Equidem, quod iam dixi, integrum duco versum 
479, in sequenti autem Bentleianum àç gratus recipio. 

Vs. 555. Reposcamus igiiur — Pisetaerus ait — regnum ab love, 

bellum i/unc ei inferamus. 

Hic forsitan dubitaverit quispiam an verum sit quod praebet 
Aldina '0^, i. e. i^^, mihi tamen accurate rem perpendenti 
certum visum est comicum $J voluisse, ter igitur eandem rem 
aliis verbis exprimi, ut in sermone quotidiano fieri solet ab 
urgentibus: si vero noluerit et recusaverit 7ieque statim mutaverit 
consilium (als hij neen zegt en niet wil en niet dadelijk van ge- 
dachte verändert). Id vero fidenter perhibeo, nuUam esse causam 
cur Blaydesium sequamur kviv fivi 'cptlv aÙTyjv iée^yjff^ vel xi}v 
fAii aÙTfiv àvoioW ii€}iij(riß proponentem borriHis sanequam 
numeris. 

Vs. 647. Postquam Pisetaerus in fine colloquii ad Bpopem dixit: 
loùfiêv eîffijyoîj av Xotßuy tif^äc , 
Epops addit: „W\ Qui slngularis multis suspicionem movit. 
Itaque Hamaker unum tantum huius versus verbum servans et 
e sequenti adverbium ieupo eiciens, e duobus versiculis unum 
eumque durissimum confinxit: 

lufiev irxp, to ieh', ivotviKpov7Xi viXiv, 
Blaydes vero versum sic constituit: 



1) Qacrceta habitat pieta viridit. 



450 âD AB1&T0PHA5IB ATI6. 

certo vitio , Dam ^uxXxßsTv de caßtivU potius vel rcU Bolet dici ')• 
At nihil mutandam; ne id quidem, quod sunt qni poscant, 
hi vel /T^y pro Ut necessarinm est. Nam solum Pisetaeram, 
cai subito nunc aliquid in mentem venit, in limine subsistere 
si sumimus, quid tandem molesti aut singularis hic numerus 
habet aut totus locus? 

Vs. 698. 
ovroç Yê (Amor) Xiêt xrfpéfm (iiyùç yvxh ^strk Tiprapo¥ ëùpvv 
Aves genuit. 

Integrum esse hune yersum non contendam, nam vix^oç cum 
Herwerdeno requiro. Levius tarnen hoc est vitium; multo vero 
g^vior error, quem Hermannus deprendere olim sibi visus est, 
non nisi in eins mente extitit. Nam quominus cum eo scribamus 

cvroç Xiei inpôëvri fiiyitç 
duae obstant causae; neque enim supervacanea est quam ille 
abiecit particula ii, neque alarum mentio abesse potest, cum 
cetera cuncta numina, quae hoc loco commemorautur, alata 
sint et esse debeant, ne pereat vis argumenti. Itaque ciaos 
non primordiale nunc dicitur spatium , ut paucis versibus ante *), 
sed vocis vi per artificium Oratorium mutata aerem intellegere 
iubemur, ut alibi ';. Sunt nimîrum alites aeris nubiumque veluti 
proies. 

Vs. 785 sqc^ — Locus qui sequi tur quin integer sit nullus 
dubito, licet Scaligero ßentleioque aliter olim fuerit visum; 
quos quouiam Meineke aliique postea sunt secuti, digna videtur 
quaestio quae denuo moveatur. Exordium dico loci festivi, qui 
landes habet vitae alatae: 

oifiiv hr ißetvov oùY ijiiov if (pû^at rrepi. 
oiùrlx ifßuv T«v êexTâv il tiç ?v ùfrôvnpoç , 
ilr» TTiivciv ToTç ;^öpö7o-/ tùv Tpaycfiiûv iix^^'^o, 
iKTTTéfiivoç &v oiroç viplvT^7iv ixtày oJxAii , 
K^T iv ififrXijffûiU i:p' tjfiiç avùiç av Kariimro, 
Hie genitivum Tpotyuiiav in Tpvycpiiv mutabant summi viri 
quos dixi, errantes tarnen et in partem doctiorem peccantes. 

1) Vid. ad Nab. 1168. 2) Vs. 693. 3) Vid. fs. 1218. 



AD ARISTOPHANIB AVEB. 451 

Nam fac vülgatam lectionem quamcunque ob cansam esse rei- 
ciendam: id tarnen facile eyincam, correctum sic yersum ferri 
omnino non posse. Nulla est causa cur musam iocosam spectato- 
ribus taedium ciere coniciat chorus. Qui si suae fabulae aernulo- 
rum comoedias nunc Teilet opponere, non rpuytpiav opinor voce 
nteretur, — nam ibi demum ea solet adhiberi ubi tragoedia et 
comoedia inter se comparantur, — neque omitteret adiectivum 
£aaa7v; ipsam autem Avium fabulam cuiquam taedium parère 
posse, id proloqui comico nostro ne in mentem quidem venit. 
Deinde vox ;^op0/ aptissima est ad significandam partem potio- 
rem tragoediarum , quarum praelonga et gravissima solebant esse 
cantica, — ipfACùêo] (liXm vocantur in Banis, — de comoediis 
vero si fieret sermo, dicendum fuisset fere: si rtg S;^tf*To roJç 
^oviipoTç cKUfifAOtffi Tûùv ixxuv ^otijTÛv (ycI KUfi(fiioitiaffxi}iuy); 
locus autem ut fiat eiusmodi dicterio, praeterea sumamus oportet 
Avium fabulam post aemulorum fabulas — et eodem quidem 
die — fuisse datam. Priscos denique interprètes rpoty- legisse, 
non rpuy-, perantiquum igitur esse hoc Vitium, si sit Vitium, 
docet scholion ad vs. 512: ^trtifieluffctty hi x») vuv ^voce rpx- 
^(fiiolç significaty riv x^P^^ ™^ rpayixûv. 

Molesti autem obscurive nihil habet textus traditus, quem 
recte interpretatus est Wieseler, Hoc dicit comicus: „Si alati 
essetis y o sjyectatores , necesse non foret iia ut nunc pet totum 
diem in theairo perdurare, Hodie dum tragoedias spectaàatis, fames 
fartasse ohrepsit vestrum uni et alteri inter praelonga illa cantica 
infinitosque clamores, tacdiumque est obortum: alas autem si vobis 
praebuisset natura, potuissetis per aéra domum vos recipere, et 
quo tempore iocosa nostra fabula *) tragicas illas ampullas exceptura 
erat y eadem ma redire in sedem relictam," Quae audientes recor- 
damur viri in lepida fabula Qallica (le monde où l'on s'ennuie) 
artem tragicam impense probantis et laudantis, ita tamen ut 
subducat se potius dum in conclavi vicino nova tragoedia ab 
ipso poeta recitatur. „Aa tragédie, c'est bon ...pour le peuple T 

lUa igitur aetate prius tragoedias, dein comoedias Lenaeis 
esse actas, luculenter testantur verba chori, et fabulam nostram 
„brevi post meridiem" datam esse totidem verbis dicit Pisetae- 



1) Perperam Blaydet pro m/^c scribi iaisit (/f^fiç. 



452 AD AXSfOrRAJI^ ATE. 

TUé: Prometheo er.im uixie rogmuti ^nr»-'* ^T/y ifs r$^ 9^- 
^jtr:" respoüdet: ,iTii>£zx: wjuMfi^ n puri ^es^gißfin^'* qao 
loco non renuix àiei lempus i::*ücare i'-.fc.rnm tique adeo ab- 
sopiom forei, moxqoe caelitam Iega;o5 ./r' i?*rrsp'' — non 
jri iilncp — ^ftzÀf7." Ipsa auiein Ta:io feiebat m iragoediae 
an^eeederent eomoedias, qaoniam annqniora eiant choromm 
tragioorum eenamina, reeentiora comicomm, et aptins iocosa 
post tristia quam haec posi illa spectaninr. Xondom aatem 
persnaêum est ant aliom alio temp-jre invaluiâèe morem aat 
Dionvsiü ordinem inTersam obünniise : nolim cene hac in re nti 
testimonio qaod afferri solet legis Eaegori apnd Demosthenem 
senratae S; nbi quod Lenaeomm rpxyslsi xjù mx§i^si, dein 
DionTsionim xssfi^isi zxt rpxy^is) commemorantnr, Tide ne 
librarionim neglegentia nos &IIat. Xeqne dosmodi qnicqnam 
efficitor e Socratis ad Critobulom Terbis apud Xenophontem : 

Txw ßXKfxif Siiv ßxii^cyri. Nam ei qoi e longinqno pago 
orbem adibat primo mane fuisse proficiscendnm ne sera adTen- 
taret, id per se intellegitur. 

Deinde Tersibns 793 — 796 post ea, quae ante meridiem li- 
caissent, si alati essent cives, chorus indicat ea quae hoc ipso 
temporis articulo fieri possent, modo alae essent praesto. Xmrne 
aut^srm — ait — #1 quU drum mulUrii *iii dUeciat int^r êenafih 
rtn ridfrt a**\deniem ^ libenUr opinor hinc'i ad iUam adcolartt, 
mox ad no» rediturus. 

Vs. 999 sqq. FestiTissima sunt Terba Metonis docti mathe- 
matici, qui Pisetaero roganti: quid uta sunt quae manu ienes^ 
haec respondet: 

KXifS¥eç aipcç, 
1000 xirlux yxp xiip hrt rifv \iix¥ ôkoç 

KXTx wiyix (ixki9TX. xpcviêi? GVV fyoi 
TGV xxvGv^ ivaiey rsvrov) rev xxiAvùkw, 
ivêêU iixßiiTfiv — fAxvixveiç; 
Secum Pisetaerus: où fAxwêxvu. Pergit autem Meton: 
fierpii^u nxyéifi TpcffTiéeiç , îvx 



1) Demotth. XXI $ 10. 

2) iloc qaidem loco BUydes recte maUTit pronomen, isfiSv icribeiiB pro vfiûv. 



AD ARIBTOPHANIB AVB6. 453 

1005 i KÙK>,oç yiviiTccl voi Terpij^uvoç xcù h fiiirtp 
iyopi, 0ipouffat 3* u^tv fU »ùriiv iio) 
ip6a) Tcphç cùÙTh rb fihov, U7vep Y ivripoç 
avTOv KUK^OTspov XvToç ipéoù TFavrctxi 

Quorum verborum pars posterior minime obscura est, urbem 
nimirum caelestem stellae similem se structnrum promittit, e 
foro rotundo crebris deductis plateis, quae ceu radü e centro 
communi discurrant. Miror autem quomodo interprètes quidam 
conciliare haec potuerint cum sua opinione, Metonem quatuor 
vias redis angulis inter se concurrentes descripturum fuisse. 

Priora vero Metonis verba intellegere velle, id est operam 
dare ut suo ioco frustretur comicus. Qui quomodo ea vellet 
accipi, Pisetaeri verbulo „oi fiavdivu^* satis profecto aperte 
gignificavit. Itaque non est aegre ferendum quod commemoran- 
tur nunc hicurvata régula et circuhs quadratus, sed consulto 
noster quadrata rotundis miscens verbis usus est tam egregie 
absurdis, ut ne eos quidem spectatores fallere possent qui cum 
ipso poeta ab arte Metonis essent alienissimi. Sic etiam hodie, 
si indicandum est Studium inane , aut perpetuum mobile aliquis 
quaerere iocose dici solet aut circuli quadraturam; scimus autem 
quantam operam dederint Pythagorae praesertim discipuli, quibus 
numerorum ratio pro ipso mundi principio erat, ut certis 
numeris exprimèrent rationem quae intercedit inter circuli lineae 
simplicissimae et perfectissimae circuitum et radium. Quod 
Studium licet ad scopum qui petebatur homines non duxerit, 
inveniri enim non potuit ratio quae nulla esset, egregie tamen 
profuit toti arti mathematicae. 

Quorsum haec? Ut demonstrem versum 1002 recte sic in 
codicibus interpungi, minime sequendos esse Suevernium Koc- 
kiumque, qui virgulam post Kctvév' posuere post K»fA7rù?k0v 
deleverunt; neque recte Kennedium eorum vestigiis insistentem 
&VU a proposuisse pro avuêev. Accuratius autem definire velle 
itxßiiTfiv addito adiectivo xoea^tüa^, id xaKo^ijXlctç foret baud- 
quaquam festivae, etiamsi recte dicatur Graece haßiirtic xctfA- 
TTÙXoç sive incurvatus. Et omnino , nisi absurda et ridicida sunt 
quae dicit Meton de „aëris** illis reguUs, ieiunus nimis fit 
totus locus. 



454 AD ARIBTOPHANIS AVBB. 

Vß. 1234 Pisetaero roganti: 

r/ 0"^ ^iyetç; 'troioiç êeoYç; 
respondet Iris: 

^oloiffiv fifiîv ToTç h ovpctv^ êëoîç. 
Quae sintne intégra, et si sint, quomodo sint distinguenda , 
dubitatar. Meineke pro voloiviv coniecit oîotviv, infeliciter sane; 
qui naelius certe „Sroiffiv;'* vel „iToht^iv'* ; (correpta antepennl- 
tima) poterat proponere. Bamberg yocem TFoioivtv continuabat 
Pisetaero, bis igitur idem ab hoc rogari ratus. Sed parum hi 
viri docti secum reputarunt — rem in vulgus sane notam et 
ipsis notissimam — non vere interrogantis esse illud troloiç ^ 
sed cum contemtu exclamantis et irridentis; non enim signifi- 
care: „qualibus deis.^" sed: „quid deos loqueris?r\ nuUam igitur 
admisisse interprelationem , neque apte potuisse iterari. Si ante- 
cederet: „rolç ^otoiç iëoîç;'' placide interrogantis id foret*), et 
responderi posset: „ovolotatv;'* qualesne deos velim rogas? A 
nostro yero loco talia aliéna sunt, sic autem me indice Iridis 
yerba sunt scribenda: 

„voloiviy r — «fA*7v, rolç iv oùpav^ teoïç. 
Ipsum igitur verbum, quo Pisetaerus usus est, indignabunda 
Iris nunc itérât, quemadmodum an tea, cum Pisetaerus dixisset: 
„ravTvivi riç où ÇwAAjJipf t«/ ;" exclamavit: ifii ^u\^ii\p6Tai ; ^) et 
mox roganti „Kxrà wolctç irùXxç sWijXÙeç;*' respondit: oùx oJia 
fià A/' iyaye, „kcùtx ttoIxç vùxxç'^ ! ^) Nam ilium quoque ver- 
sum sic expediendum arbitror. 

Eadem ratione fortasse interpretandi sunt Nub. vs. 664 (ubi 
aliam tamen rationem in editione mea inii) et Bccl. 761. 

Vs. 1282. De pristinis — ante Nubilocuculiam conditam — 
Atheniensium studiis haec refert nuntius: 

iXciKOùvofiavovv ivctyrsç ivupuvoi rérs , 

Ixéfiuv, ivelvav, ippùvcùv, hcoxpirav. 
Quorum verborum festiva quaedam est gradatio. Nam quod 
ultimo loco collocatum est morbi recentis nomen novum atque 



1) Vid. Nab. 1270 et ad Nab. 1233. 

2) Vs. 1206 sq. 8) Vs. 1209 sq. 



AD ARISTOPHANIS AVBS. 455 

inauditum ro vuKparSv, id cetera veluti complectitur. Quippe 
Socrati r^ i^iOUTcp ko) ivuvoOircfi similem esse, id mains etiam 
quiddam est quam capillis iucultis^ facie macilenta, veste et 
corpore sordidis obambulare. Huius igitur verbi ea est ratio 
quae vocis fcspiouvlaq Nub. 50, irXovévyieioLç Vesp. 677, eodemque 
loquendi génère usus Demosthenes III § 29 dixit Âthenienses 
missis rebus grayioribus xovioiv rag ivxx^siç kx) iTrivKsvi^etv 
rig iiovç kcù Kpijvaç xa) Xiipovç, Beete autem hooxpiruv 
habet R, in ceteris vero est -t o\jv. 

His praemissis observo nuUam causam esse cur aut cetera 
verba in dubium vocentur aut iirelvoiv. Pro quo iirYvav legen- 
dum esse — graviore igitur vitio versum laborare — fuit cum 
suspicarer ipse coUato Lysistratae versiculo, ubi Cleomenes rex 
Spartanus icivav gvTcuv àvxpirtXToq ex arce Âtheniensi prodiisse 
dicitur ^). Sed dudum vidi vanam esse illam opinionem, nee 
verbum nunc de ea facerem, nisi apud Blaydesium idem repe- 
rirem; qui temere profecto proposuit: 

ixéfieûv, iwhav, hoixpiTt^ov, ipptJTuv» 
Quae cur vulgata lectione multo sint détériora , supra ostendisse 
mihi videor. 

Vs. 1630 sq. Postquam Hercules impudenter mentitus est 
Triballum regimen mundi avibus tradi iubere, sibi autem idem 
placere baud dubiis verbis est prolocutus, Neptunus vobis igitur 
9i ita videtuvy ait, equidem non repugnaho. Dein sequitur versus: 

OVTOÇ f ioKsî ipiv TotXtT» Tov ffxiiiTTpou iripi. 
Quem Eerculi tribuunt codices, Neptuno vero continuari iubet 
Kock; huius enim dei esse ceterorum nomine verba facere. Non 
assentior, multo autem festiviorem duco vulgatam. Hercules ut 
primum ex ore Neptuni audivit illum acquiescere in ceterorum 
sententia, laetus statim — nam epulas iam sibi videt paratas — 
heus tu! exclamât, assentimur! Nempe si qua fieret mora, ne 
fraus perplueret quam maximum erat periculum ; Triballus enim 
non rêvera cum Hercule facit, sed alia omnia censet, blaeso 
tan tum ore prohibitus quominus clare eloquatur sententiam. 

Sed data opera exponendum videtur id, quod ultimum dixi; 

1) Lys. 279. 



456 AD ARI6T0PHANIB AYBB. 

minime enim interprètes ita inter se consentiunt ut pro certa 
atque explorata haec res possit haberi. 

Incipio igitur a yersibus 1614 sqq., quos legentes ne in er- 
rorem abducamur est cayendum. Neptunus ibi per se ipsum 
ridicule iurans ad Pisetaerum: 

vif tJv Uo^étiâ, TotVTay) kcc\cùç xiyeiç, 

HPAKAH2. 
K») ifio) ioKe7, 

nEISETAIPOS. (ad Triballum:) 

t/ ia) (TÙ (piiç; ^) 
TPIBAAA02. 

nEISETAIPOZ. 

ip^ç; èvmveï ;i^oi5Toç. ertpév vvv ht 

àKOÙvOLTB KTE, 

Haec si ad litteram accipiuntur, périt loci festivissimi acumen. 
Nam aut non talem qualem eum noyimus nunc se praestitit 
comicus, aut Triballum eo capitis nutu, eo gestu, eo vocis 
sono utentem fecit unde spectatoribus clare appareret eum mi- 
nime gentium ceteris assentiri, sed ad pugnos et flagra unice 
esse paratum. Quo magis est ludicrum id quod Hercules — 
nam buius haec verba esse acute yidit Bentley — lancibus suis 
metuens statim subiungit: ip^ç\ ivatyel ;^o5toç, viden? et ipse 
Pisetaero assentitur, Sbe autem inanis, ut arbitror, est vox 
vȧai(T0Lrp6v, sive graeci aliquid in ea latet, certum est frustra 
fuisse interprètes qui „ivccßcofiev oî Tpeîç'' (}) vel simile quid 
inde efficere sunt conati. Nam id quod dicit in lingua Triballica 
„7r(if4,xX»*' vel „où iîjT iyuye" significare credere iubemur. 

Sententiae postquam sunt dictae, itur in suffragia, et primus 
Hercules (vs. 1626): effo sceptrum avions reddendum censeo. Dein 
Neptunus: Triballum autem roga quid censeat, Cui Hercules: 

TptßaX^ec , o}ficù^6iv ioKsT vor, 
aperte nunc quoque illudens caeliti barbaro. Qui licet non satis 
bene graece sciât, dudum tamen optime intellexit rideri se a 
sodali, itaque scipione opinor ei minitans balbutit quaedam. 



1) Non PUetaeri sed Neptuni haec verba esse arbitror. Quae tamen qaaestiancula 
impiine nunc potest negligi, quoniam rem in qua versamur non tangit. 



âd aristophanis avbs. 457 

quae in codicibus sic sunt tradita: vavviKX ßotKTaptKpouara. 
Posterius autem verbum yiri docti dudum recte interpretati 
sunt ßotKTviplx Kpovva, prius yero corrupium habetur, proposita 
autem sunt KauviK» iveatem) et vxh K»p» (tuum caput), Sed deo 
Scythae quid cum Toce sive persica (Kawi^ifi) sive poetica 
(xpxTt)1 Equidem integrum duco id quod praebent codices, nisi 
quod addito potius accentu ö-äD y«x« scribo. Male dispereas, — 
barbarus dicit ita ut potest , — tibi ficste excutiam pellem : ^od 
r^v vxKflv (vel ri vixog) rjf ßotKT^plcf, Kpoùva. Qui similis est 
barbarismus atque legati Persae in Acharnensibus , Scythae 
lictoris in Thesmophoriazusis ; pellis autem aut leonis Nemeaei 
dicitur aut ipsius Herculis cutiê, quemadmodum alibi in con- 
viciis de homine usurpatur vox ßiip^» ^). 

At Hercules, nunc quoque liberius aliquanto verba sodalis 
interpretatus : $jfo-/v ev Xiyeiv irdvu , omnino mecum se facere ille 
ait. Dein sequitur Neptuni versus unde disputandi feci initium. 
M ox Pisetaerus insuper in matrimonium poscit Bcc^l^etocv 
deam; qua de re postquam Herculi callide persuasit, „lyuye 
irxpxiiiafil troC^ clara voce hie exclamât; Neptunus vero rivâsyr/â» 
t^if^/ÇfT«/. Itaque Pisetaerus : „iv tç3 Tpißxhh^ ttSv tJ irpiyfAx'*, 
et ad ipsum Triballum conversus: „t/ vu \iyeiç;" — Tunc 
ille, vehementer nunc quoque negans (vs. 1678): 

KxXivi xépxuvx Kx) (i€yx\x ßxviXivxv 

ipviTo 'jrxpxidoùfii, 
Quibus auditis Hercules veteratorio denuo artificio usus statim 
exclamât: ,,7rxpxiovvxi xiy€t'\ at optimo iure Neptunus conten- 
dit barbarum truculentum alia omnia censere. Nam hoc est 
quod dixit : pulcram - rnagnamque pt^llam avibus tradi nolo , t^v 
KxXviv Kx) (AsyxXi^v Kipifv l^xalXuxv où icxpxiliußi ToTç tpvi9iv, 
Sed blaeso ore ita hoc dicit ut linguae Graecae eum sinit im- 
peritia. Scribamus modo 'üxtrlXtv «ô, usi observatione prisci 
interpretis in scholiis ad Ach. 104, ubi 'Ixov xö pro 'Ixovxu 
probabilité! proponitur. Negationem enim omnino requin arbitror. 
Quod ante me sensit van Herwerden, non tamen in hoc versu 
eam latere suspicatus sed éfpv/r* i i=où) Trxpxiliußi scribens in 
versu sequeuti coUata Photii glossa sublestae ûdei: hvKhToiAxi 

I) £q 8C9. 



458 ID ARIBTOPHANIB AYBB. 

(J xlTTOfiat Alberti cum Hesych.)* ^ô viltof^ctr k») tovto Boiw- 
riov *Apta'TO0dv)iç ^EKKX}iffict!^oÙ7otiç , — ubi et in lemmate et 
in fabulae, fortasse etiam in poetae nomine afferendo errorem 
commissum esse yidemus ^), neque de barbarorum sed de Boeo- 
torum lingua fit sermo, ita ut vix satis firmum hoc yideatur 
fundamentum cui superstruatur coniectura. 

Si quis autem neque Herwerdeni neque meam lectionem 
probat, sumat Triballum cum indignatione rogare: „puellamne 
et regnwm avibus nos tradituro8?r Sed forma irapcfHHoifii quid 
&ciam sic non habeo equidem, neque satis perspicuus satisve 
£Bkcetus me iudice fit locus. 

Id yero certum duco, loci leporem non agnosci ab iis qui 
Triballum reyera — id quod sumi solet — condiciones Pisetaeri 
probare putent. 

m. 

Venio nunc ad locos, unde grayius leyiusye yitium coniectura 
eximere conatus sum. 

Versuum 64 sqq. ordo turbatus mihi yidetur: 

BEPAnnN. 

ETEAniAHS. 

iX}C OUK io'ßiv ivöpi^u, 

BEPAnnN. 

t/ 3«/; 
ETEAniAHS. 
65 'TTToisiiùç iyayt, AißvKov cpveov. 

BEPAnnN. 

oùih Xiyeiç, 

ETEAniAHS. 
Kxi ßifv ipou ri vplç voiûv, 

GEPAnnN. 

Siî ii iii tIç hriv tpvtç] oÙK ipeïç; 

nEIZETAIPOi:. 
*E7riK6X0^0i)ç iyoiye ^»^ixvixiç, 
ETEAniAHZ. 

kTotp o'ù r/ i^piov iror eJ, yrpoç rûv ôeûv, 

1) An ^Afto'To^nji (gram m.) iv yKuffvcu^l 



AD ARISTOPHANIß AYfiB. 459 

Haec quo rectius procédant, versum 66 post 68 coUoco. Non 
sumus homines! Euelpides clamât. Quid igitur? rogat Epopis 
minister. Formidonius sum ego ^ avicula Libyca. — M tu? — 
Cacatulius PAasianus, — Nikil diets (nunc demum ludi se in- 
tellegit minister). — Non credis ? specta modo quae ante pedes 
sunt posita. At ipse qui sis tandem ales die quaeso. 

Verum nimirum iTFinèxoiirot, Pisetaerus modo se praestitit, 
perinde atque Dionysius in Banis *) et meticulosus homo ille 
in Amphiarao qui „viisv &v xißoifAi ßv^f^a r^ yrpcoKT^ ^XioùvT 
exclamabat '). 

Vs. 108. Epops unde hominum? rogat hospites: 
TToixxù ri yivoç; 
Cui Euelpides: Sêev xi rpiiipeiç aï k»x»L 

Quae integrum trimetrum non efficiunt. Quapropter Dindorf 
post yivoç inserebat îi (ut Pac. 186). Sed très anapaesti cum 
nusquam reperiantar deinceps positi, — si negligimus Vesp. 979, 
cuius versus singularis est ratio, — multo praestat lectio Gobeti: 

Toi»iroi Y] — Sêevjrep al rptiipsiç xl kolXxI, 
Longius tarnen a verbis traditis haec recedunt, neque abicien- 
dum videtur quod codices habent, rà yhoç, Quapropter potiue 
deleto altero articulo scripserim: 

Toiairà ri yivoç; — oôev rptiipetç al nxXxl, 

Vs. 147. „Qualem petitis dvitatem'* — Epops ait — „probe novi 
in ora maris rubri,^* — „Bona verba!" statim exclamât Euelpides : 

flilixf4,CùÇ 

Yifjfitv ys TTxpà iihxTTxVf Tv* ivxxi^sTXi 

KXyjTyjp* xyovff ïaûsv ^ ILxXxfiivlx. 
Locus notissimus sane, sed intellegimusne illud sutsvl Vertitur: 
„un beau matin, op een goeden dag, some morning'*, sed et Graeca 
exempla huias locutionis desidero et ipsum adiectivum pulcrum 
bonumve, quod habet versio, non habent Euelpi dis verba. Itaque 
corrigo iKeîùev. Ut xùrhç servis est herus, discipulis magister, 
sic sKeT Atheniensibus peregre versantibus est ipsorum civitas, 
et e nostro cum alia huius generis loquendi afferri possunt 
exempla tum ipsius Euelpidis verba (vs. 340) : 

1) Ran. 479. 2) Fr. 24 



460 AD AKI8T0PHANIS AVBfl. 

iit) t/ yip fA iiCiToêv >iyeç; 
Sub fiaem autem fabulae „iKiJtev*' non Salaminia quidem «y«- 
xù^TTêt trirerais , sed multi visitores confluunt in novam urbem , 
quemadmodum fore dixerat praeco (ts. 1305): 

tj^ovff^ BKiîiev ieupo ttXbîv 9 fAVplot, 

Satis certa mihi videtur quae praecedit correctio; de proiime 
vero Ticinis versibus nonnisi dubitanter quaedam proferam; fa- 
cilius enim dixerit quispiam quid non scripserit illic comicus , 
quam quid scripserit. Versus volo 149 sqq. : 

Enoy. 

t/ où Thv ^Hhiîov Aixpêov oïxl^eTOv 

ETEAniAHi:. 
irtii ^) vif Tovç êeoùç oç oùk ïiùv 

ßhXvTTOfAai riv Ai^rpeov i'jri MêXcùvtlov. 
Zeprei oppidi Elei — cuius nomen illis annis Athenis saepe est 
auditum — nullam aliam ab causam nunc fit mentio quam ut 
Melanthius quidam foedo cutis morbo laborans possit vellicari; 
nam scholiorum et Pausaniae nu^s hue pertinentes negligere 
licet. Sed verborum sensus tralucet potius quam cernitur, nihil 
enim est oç. Quapropter multorum assensum tulit Bothii inge- 
niosa sane coniectura ocr\»), quae ferri tarnen nequit, quoniam 
Offx où (vel ßii) significat nid quod non . . . ^), cuiusmodi notio 
restrictiva hinc est aliéna. Infeliciter etiam Dobree ùç , nec melius 
Heineke ortf Bergkii autem coniecturam ipoç oùk ïiùv \ ßh^vr- 
TOfActi ri Aivpeov vii serio a tali Tiro propositam esse dixeris. 

Hisce igitur reiectis aliorum tentaminibus , superest ut meam 
qualemcunque opinionem proferam. Intellegam equidem: 

t/ où rbv 'H^sTov Aiirpêov olxl^ere 

ixiévrêç) — OTivi koùk lîàv vii tovç teobç 

ßitXirrofiai xrl. 
Oui coniecturae quadamtenus fevet quod in codice ß aliisque 
iK irXiipovç perscriptum legitur Ixiévre. 

(Cantinuaèuntur). 



1) Hrt VR alii. 2) Vid. Bar. Iph. T. 618 Thucyd. I 111 IV 16 etc. 



MNEMOSYNE. 



BIBLIOTHECA PHILOLOGICA BATAVA. 



COLLEGERUNT 



S. A. NABER, J. VAN LEEUWEN J.F., I. M. J. VALETON. 



OPEBAM SUAM POLLICITI SUNT 



J. J. Hartican, H. van Herwerden, A. £. J. Holwerda, H. T. Karsten , 
J. C. Naber, H. J. Polak, K. G. P. Schwartz, 

M. C. VaLETON, J. WOLTJER. 



NOVA SERIES. 

VOLUxMEN TRICESIMUM. 



LVC^DITNI-BATATORUn 

E- J". BB,TTiTi, 



LIPSIAE. 

0. HARRASSOWITZ. 

1902. 



1 ; . t. ; A YOH K 
U: . . ' ■ tAHY 

292784 

à» 0- LEO .''O 

TILDCN -QC -' .'NS. 

R 1003 L. 



EX OFFICINA TTPOGBAPHICA ET BIBLIOPOLIO ANTEHAC K. J. BRILL. 



INDEX 



* • Pag. 



Euhnkenius Nabero S. R D ; . . . . v — x. 

Lusus scholasticus , scripsit H. van JlEqj^tRDÈN . . . . xi — xxiv. 

NAPAOS niSTIKH, scripsit S. A. Nabiä. : . . . . 1—15. 

Emendatur Aristo telis Trspi épfjLfivsixçc'X § 5, scripsit I. C. V. 15. 
Thucydidea (contin, e Vol, XXIX pag. 81), scripsit I. C. 

VOLLGRAFF 16—33. 

Aristophanea , scripsit H. van Herwerden 34—53. 

OISOMEN — 0HSOMEN, scripsit H. V. H 53. 

De Argonautarum vellere aureo, scripsit J. Vürtheim 54—67. 

Ad Plutarchnm , scripsit J. J. H 67. 

Ad Aristophanis Aves {contin. e Vol, XXIX pag, 460), 

scripsit J. VAN Leeüwen J. f 68—89. 

Tacitea, scripsit J. J. Hartman 90 — 120. 

Ad Thucydidem, scripsit H. van Herwerden 121 — 133. 

De Hegione in Terentii Adelphis, scripsit Ot. E. W. van 

HiLLE 134—136, 

Ad Eur. Hipp. 43—46, scripsit Mortimer Lamson Earle. 136. 
Observationes criticae ad Dionysii HalicarnasseDsis Anti- 

quitates Romanas {contin. e Vol. XXIX pag. 340), 

scripsit S. A. Naber 137—156. 

Ad Plutarchnm, scripsit J. J. H 156. 

Homerica, scripsit H. van Herwerden 157 — 168. 

Ad Plutarchnm, scripsit J. J. H 168. 

Observatiunculae de iure Romano (cofitin. e Vol. XXVIII 

pag, 451), scripsit J. C. Naber S.A. fil 169—178. 

Ad Plutarchnm, scripsit J. J. H 178. 

Homerica (contin. e Vol. XXIX pag, 243), scripsit J. van 

LeeuwenJ. F 179—188. 

Tacitea (contin, e pag. 120), scripsit J. J. Hartman . . 189—209. 

Ad Plutarchnm, scripsit J. J. H -209. 

Ad Aristophanis Plutum, scripsit J. van Leeüwen J. f. . 210 — 224. 



IV 

Quis furor?, scripsit J. van Leeuwen J. f 225—233. 

Aristophan. Eq. 504 sqq., scripsit H. v. H 233. 

Observationes criticae ad Dionysii Halicarnassensis Anti- 

qnitates Romanas (contin, e pag, 15G), scripsit S. A. 

Naber 234—261. 

Ad Plutarchum, scripsit J. J. H 261. 

Ad Plutarchi Vitam Lycurgi (Cap. XXVII), scripsit K. G. 

P. Schwartz 262. 

De Amazonibus, scripsit J. Vürtheim 263—276. 

De Matre Magna Pergamenorum , scripsit K. Euiper . . 277 — 306. 

Ad Platarcham, scripsit J. J. H 306. 

Ad Alciphronis epistnlas, scripsit H. van Herwerden . 307 — 318. 

Ad Plutarchum, scripsit J. J. H 318. 

Observatiunculae de iure Romano (contin, e pag, 178), 

scripsit J. C. Naber S. A. fil 319—331. 

Ad Thucyd. VII 56, scripsit J. v. L 331. 

Tacitea {contin. e pag, 209), scripsit J. J. Hartman . . 332—347. 

Ad Horat. Serm. I, 1,15 sqq., scripsit M. Lamson ëarle. 347. 
Ad Aristophanis Plutum (contin, e pag, 224), scripsit J. 

VAN Leeuwen J. F 348—360. 

Ad Lucianum, scripsit K. G. P. Schwartz . . . - . 361—366. 
Paralipomena Lysiaca (contin, ex Vol. XXIX pag. 443), 

scripsit H. J. Polak 367—386. 

Ad Plutarchum, scripsit J. J. H 386. 

Tacitea (contin. e pag, 347), scripsit J. J. Hartman . . 387—393, 

Horapoll. I 55, scripsit J. v, L 393. 

Ad Catulli carmen XXXXVIIII, scripsit P. H. Damsté . 394—396. 
Ad Aristophanis Plutum {contin, e pag, 360), scripsit J. 

VAX Leeuwen J.f 397—427. 

Ruhnkenii uxor, scripsit S. A. Naber 428 — 434. 



Ad diem natalem Mnemosynes ante L annos conditae 
rite celebrandum cum nuper convocasset nos collega 
honoratissimus Naber lautaque cena comiter excepisset , 
inter pocula Hartman noster recitavit carmen ab inferis 
ut aiebat modo ad se perlatum. Quod cum omnium 
quotquot aderant convivarum plausu clarissimo accep- 
tum esset et veluti confirmatum, in fronte novi huius 
fasciculi inscio Nabero — non tamen ut speramus in- 
vito — excudendum curavimus , ut laeta quaedam echo 
hilarissimi illius convivii ad cunctos quibus Mnemosyne 
ipsaeque bonae litterae cordi sunt perveniret, faustoque 
hoc omine iniretur lustrum undecimum. 

VAN LEEUWEN. 
VALETON. 




EÜHNKENIUS NABERO S. P.D. 



Quid numéros mirare meos, Nabere, modosque? 

An non res illud flagitat ipsa decus? 
Laetitiae tantum certe mihi praebuit illa, 

Surgeret ut tenebris clarior hisce dies. 
Nempe per Elysios campos perque arva piorum 

Dum spatior, rerum nescioquid meditans, 
Obvius ille mihi, quo nunquam carior hisce 

Sedibus accessit candidiorque comes. 
Vix opus est, Nabere, tibi iam dicere nomen, 

Haec quia denionstrant sie quoque dicta virum; 
Addere et hoc possum : postquam ille advenit , Athenis 

Debituä antiquis hie renovatur honor: 
Vei'siculi resonant Graeci, ioca, dicta, nee unquam 

Tam prope me tellus Cecropis ante fuit. 
Hunc ego conspiciens: „ — hilaris, Cobete, videris 

Nescioqui solito nunc mihi quippe magis — 
Ede quid in mentem iucundi venerit." Ille 

— Laetus enim semper, tunc tamen ore nitor 
Drbano et lepido minis splendebat in illo — 

„0 gratare mihi, candidus hicce dies! 









EÜHNKENIUS NABERO S.P.D. 



Quid numéros mirare meos, Nabere, modosque? 

Au non res illud flagitat ipsa decus? 
Laetitiae tantum certe mihi praebuit ilia, 

Surgeret ut tenebris clarior hisce dies. 
Nempe per Elysios campos perque arva piorum 

Dum spatior, rerum nescioquid meditans, 
Obvius ille mihi, quo nunquam carior hisce 

Sedibus accessit candidiorque comes. 
Vix opus est, Nabere, tibi iam dicere nomen, 

Haec quia denionstrant sic quoque dicta virum; 
Addere et hoc possum: postquam ille advenit, Athenis 

Debitus antiquis hie renovatur honor: 
Versiculi resonant Graeci, ioca, dicta, nee unquam 

Tam prope me tellus Cecropis ante fuit. 
Hunc ego conspiciens: „— hilaris, Cobete, videris 

Nescioqui solito nunc mihi quippe magis — 
Ede quid m ment^m iucundi venerit." Ille 

— Laetus enim semper, tunc tamen ore nitor 
Drbano et lepido minis splendebat in illo — 

„0 gratare mihi, candidus hicce dies! 



VIII 

Luchtmansî meritiim de nobis, siimme virorum , 

Sit quantum gratus commemorare soles: 
niud ego expertus dudum te non minus ipso, 

Denique nunc vere conscius ecce loquor! 
Bibliopolamm quae sunt commercia mira 

— Totius haec mundi per tria régna valent — 
Haec nobis servire iubet: sic quidquid ubique 

Scribitur in nostras pervenit omne manus, 
Ordine tam certo superorum tempora ut ipsa 

De nobis quivis iam numerare queat. 
Mnemosynes mihi sic allato mane recenti 

Fasciculo, titulus vix mihi visus ubi, 
Exclamo : bis quinque igitur sunt lustra peracta , 

Strenua coniunctis viribus ilia trias 
Ex quo decrevit iuvenum contendere avitae 

Ut laus doctrinae cresceret usque recens." 
Hic ego: „laetitiam tantam novique proboque: 

Hercule rem magnam gaudia magna decent! 
Perstat enim solidum titulos augetque Batavûm 

Ardor quod felix aedificavit opus. 
Quod iuvenes posuere manet documentaque magna 

Illius antiqui saepe dat ingenii. 
Tu quo splendebas: tibi sed quid blandior? an non 

Te faciam quanti colligere ipse potes? 
Sed mihi die unum: cuius nunc nomen in ipsa 

Fronte lego libri, filius anne nepos 
Naberi illius est, socio quo Kiehlius ille 

Mehlerusque olim tantam iniere viam?" . 
Suaviter hic risit Cobetus et „o bone" clamât, 

Ipse est! o pridem quam mihi earns erat!" 
„Astvog ivr^f ego tum „quantum complectitur artis 



IX 

Ingentis nostrae, quam bene cuncta tenet! 
Omnia praeclare sunt condita mente capaci, 

In promptu mire singula quaeque iacent. 
Quos non ille sagax scriptores atque poetas 

Turpibus a menclis vindicat arte sua! 
Inde ab Homero omnes, ut iam tecum loquar, usque ad 

Eustathium: debet tantum opus esse senis! 
At miror rebus cunctis impensius unam: 

Sermonis lepidi tam iuvenile decus. 
Quaeso num senis il lud? eram quando airoç iiiavzoH 

AfitvoTaxoç, sic me scribere vix memini. 
Aevi felicis nam spirant omnia vitam, 

Flore iuventutis pagina quaeque nitet." 
„Est et^nim vere iuvenis" tunc ille reponit, 

Quaque antehac viguit nunc quoque mente viget: 
Felici nondum rapuerunt tempora quidquam, 

Nam vere felix est maneatque diu! 
Hoc etenim non ulla viro sapientia praestat , 

Non doctrina sagax, fertile et ingenium: 
PoUeat his etenim quamvis, natura benigna 

Pulchra magis multo raraque dona dedit: 
Nempe dedit placidos mores et amabile pectus, 

Unde odium mordax et livor omnis abest: 
Tam bene quis potuit duris ignoscere dictis, 

Innocuosve unquam tam bene ferre iocos? 
Haec corpus vegetum praestant mentemque vigentem, 

Praestabuntque diu, ni malus augur ego. 
Quoque magis dicam felicem: filius illi 

Est, artis nostrae iuris an ille magis 
Consultus dubito: sic extendetur in aevum, 

Mnemosynae iunctum nomen et illud erit." 



Mota^ eram dictis: ^qiiid ^ mittamns ad illnm 

Colloquium nostram! Die mihi, nomie placet?^' 
Sic ego et ille: «plaoet**. Lnehtmansi carre, yiaque 

Arcana, soli quae tibi nota satis. 
Exemplar nitide scriptam pnlchreqne ligatnm, 

Egregio dignum denique, mitte, vira. 
Hoc anam adde tamen: nnlli Romana Camena 

Kotior est qnoniam, yersibns hisee roga 
Sit lenis index; nam iudice doctior illo 

Mortalis nemo ant aeqnior ^se potest. 

Povtridie Kji. Imn. a. KDCCOcn. 



Lusus scholasticus, quo recitando Henrigus 
VAN Herwerden, Professor Rhenotraiec- 
tinus, propter aetatem rude donatus dis- 
cipulis suis magna adsidente amicorum 
et fautorum corona valedixit mensis lunii 
d. X a. 1902. 

TÊ(7(7apaxovTa (Jvw ts Atoç [isyotkov XuxajSavtaç, 
xhaapa /xsv izaî^aç rérea^ là ^i t* aXX* atÇïjoyç 

Y, noz Ohj[JLnioi$cç Movaai Xtyupwior' àa^ov 
nai^evGvoai 'Oiirjpo'j oc[iviiova Horto^ov tê, 
IlcveJapov, inâ' aXXouç, oyg atviïa' oiî xê &üvou[iiov^ 
Gij^' ei [loi ^£xa jX£v yXâaaat, ^sxa (Js (rcofiaT eUvy 
(ffùvïj (?' ârp'/jïiToç j ovù' wg ;^' 'j|xv/otjxt xor* acaov. 
N'jv J' fiyw, w ytXot cîvâpeçy iiioi ipiinpsç haipoty 
oi noT èiifiÇ àidayiYtq in^zeaQi ye Ttpofpovt 6u|xöI), 
C[ieaç vorraTtov 76 Xtkaiofjiat EXXa^t y«v^ 
npo(7f9éy^a(jOai y inei Upcd T6 (Joç^am tê Ôepcrreç 

TyjXixoç ziiii 7/jOMv, oç ^novTavw g[ioi(ùÇj 
u)ç xXiev £V P^fjtyj, xêxXïîto xe Tioczayic^poç j 



XII 



*O7(70V vvv TS TiaXat t' dc[ifpig [lipomc opo'jio'jTi'j/ 
ei TOTE jxfiv ioTieoy aui (fpfjcç inepé6e<jSai 
éiCkozép^v^ époLZVJ à' oi[ia xai Trp&jj« xac ômaaw 
npsaßCzBpotj N/(7T«p ts Xcyyç IIuXwjv cxyopYizxç^ 
2) t' >;^ Jvo fJLSV yri^sai fxspoTrwv «vSpsaTiwv 
^(p9{a9\ ot rot TzpoaOe)^ iii hpttfO'j rt$* iyévovro 
£v niX« iny(z9éin^ /xst« (Js TpexaTotor' ird)^ac;7ej 
Osfmeaiotfj ei /^ïj réiiiavj nciScdOat Oiir.poVj 
TipTôotç noLVxaç àyopft xa« jSouXç evt'xa. 
'AXXà TtYj [lOi zoLxnoL (fCkoç (JecX/ÇoTo ôufxoç; 
NeijTwp oÎÎt' eyw stjtx', oiÎt' et $ùvaii(ç ye napîiYj^ 
ßov'kotiiiov XÊV yYipakiovs iufioKj' ïx vmY.ai 
àrh^ ccnipponov c()(Ogç^ o ^sùsrat ia/Coç ax^>jç, 
oirj 6* GKkoTipoia\ ola ouilol tê yoiîva t' ikacppä. 
AldOoivGliai yàp (i<p ov yi [ic yf^paç l/st xara hjypov^ 
oXoiiivov^ y.aii(x:zY}p6vj s tc Tojyioyja drfoBoi mp^ 
ßpaaaova yiyvoixsvov ts voov |XÊtw ùi tê fxiÏTtv, 
xÄ« [VJ'rniYiV iiivCOovaoTJ dndifTrjç [Vfixipa Ts/yYjç. 

Oi [ilv iiioi yC^sOV iaz iiiiOev tiipi orfopiza^ai 
(xxnol\ «XX' OLfiY.o^zoL (i iysXxsTat oi[ioç oioidHç 
y,atp6ç Tj o(fp einvrjç $i(XfEm^ xoîa, oCkoi^vj. 
KXvt' apa fxot xa« [ir; /^okeTzaivsxé fx* àfpadiovu. 

^'Ecni Ttç £v ^ptjtVj TToyToxXioT';) ev« /ji^pf 

x^jX)?, T^^v av(J/9£ç BiocneparcHyxi^j xaX/oujt,. 

o{î Te jULaXa ixer^cch} y\ aXX' oi^' skay^la TmixTat, 

ùèv$pYiia(j\ ai^a t' av ipazovg Xfitfxdjvaç i/ov<j(Xj 

h à' avipeç yaiovai noXCpprjveç no>:jßoUTai. 



XIII 

"EvOa (fOLoaSi [i lijxe [loyocrzoTtoç EcXetöuta 

iaO\oÎ7iv Toxee^a', d^vfiiioai $1 /j)vaoioj 

*H(7X£ naxYip Upevçj ivakiyiiioc aÖovaTocat, 

BoTTflrjoç ^) ^evci; , [L'riVfip àé [lOt sx/naxipeia 
Fepiiavic y^ya^^^iaa èvUa fûXa ^uvaixâv 
TîavTot'j; t' apfitij xai repyoïatv yjxpiin(su 

o?ypovö|xwv jULÊT« ;ratV ^««(jxov /x' £^j;ca£or9ae , 
àivàpioL -z ajxSatVfitv ungpaXXgjôûtt' tê yiapa^paç^ 
oTci Celiac (jOvjapov ye vooto t£ xfxuv aVÇoc. 
Aîrràp £7î£c htoç inkOi nspmlofiiv^ov iviocüxäv 
eß^oiiov^ ïi TOTE âin ayt ^oi^iacao Kep^iov en/at, 
/UL)7 /jl' sTt, wç TO noipoç j TTûcv >;fJLap vî97rta;(Êvetv, 
aXX' a^a xa« Tt $(xréiJÂv\ g x' av/p eovTa fx' ovvjaot. 
Kat' /3' avTGç (x i^i^atjxe narinp^ aTs /uiupta fÊteJûSç. 
'AXX' oi dv; jui' idt^aa/^^ a tê üy^Xst^v ttotê ^otvcÇ, 

|U.i9wV T£ pr\TCip ï\Ll)iOLi Uptl^XTipOL T£ F£p7«V, 

œj$0Lrùv à' (ip)(ai(i(ôv (rzoïy^ciOL npiiTa^ 
(pfjüvr^v 9' infieTepYiv xac rKnopiYjy [idXa ttoXXî^v, 
0(7(7« T£ Ht$i[uv(Zi /^sii T.v ' AKa$Yiiionokk(zç. 
Kai x£ TO y' i^çxik&jcs\ et iivi (foiziç fx£TO (^Çjulov, 
XatXaTîog y; t£ Jf/xag TravTwv tot£ Ôufxov optvfiv, 
£t$ 'Axa^jX£(a$ (potTav cTt où ofjuttç fiorrat, 
o(7T«g |X3^ xptvôiî £y $io[Loairii ^oxniaaOeiç. 
Taïka $cuiç [i " hGfnriv èv vatofjL£vov KzokUBpov 



1) Metri causa pro Bar»ß6c sive B»râovoç. 



' K'TTO^é AsS-c^ Bxrariv -cs/ä ^^^yrrjuzs 
M7y;xw>, sâcw> PifvÄ X2^ xaii i^za^ 



> • 



• • • • 

f/j/0r/ cTÙ.ozifC'jCj '/Mzoa. èi zi Pi-pa^^^ ^-f^'^j 

Tsev /iira tio)./' ïzoâoyj hii zi zpayzprrj zi '^ai vypa^v 
niTcy:(xzovj éxdpovj riofiY/Ç vjvavj y* hcùrt^iiq. 



1) » Kichl. 2) = Rinkes. 

8) i. e. OroDÎBgtDÎt» iU diet» tb Haute, ptrro flamine. 
4) «■ Dorieo. 



XV 

KecVrac (?' aXXot corot [loi JjtJD^Xcxeg , oiîç, Stt ttoXXöv 

^ropoTspov Çworart /xsTcWoröat tot* owv. 

'AXX' oî/rwç Ae'' s/xeXXsv vnepiieveï ytXov ccvat. 

' AkßeprzdiJ.av xai ifiSj aofiYiç ïpoq aivoç îXîcfkî 
[xbO^ovgç i^dyar^iv x sic aXkoOpoovç avÔpwTiouç, 
naxpi^a [ih TipoXtTrovô', Sxmsp TioXi/jLifjTtç 'O^Graeuç, 
âç toXX' âvQp^^n(Miv ri^e r(i(nea xai voov lyvo), 
Trpâia (?£ AouT£Tt>jv(J', 5iv avOpomoi Ba|3uXäva 
TToXXoi xtxX>î(7Xou(7', «XXoc (J' £(Joç où/9avt^')vwv. 
Iv6' apa KwßjjTOw ftX« , AUßviop tê xai ^Aaoç ^), 
•yîîpaï xufiç â |ui£V (rrjixoivTtôp ßvßikioOmioc ^ 
&LßvYip (J' oTiXoTspog ysvsij, nenvuiiévoi a/x^w, 
vdjt |X£7* o)yY}(joiv ye vow xai èntfpovi (3ouX:p, 
vwt' T£ xaè Avpif^a^ oç Ccnepov fxsto xê^ê. 
Tcç (?' a^* £Yiv ßioc Yifiiv ijowiaçj Unpétù aoi. 
Gcppa [isv Yièiç Yi)f xac aVCero tspiv >;jxap, 
TOfjoa jüLöfX' T.'^'ziypa'ffaL mpiemoiiev èv TtoviinatVj 
yponnLoß' cTTwç |oa TiaXacà $avjxzç fJAjptoiiopcpa 
ypaTTToav sXxs' sWscTa ^vatfxeôa f^axwrajôat* 
?/uiog (?' ïî/Xtoç fxajov oxjpavov a]uLçt|3£|3>;x£C , 
«lOTöj T£p(j;avT£$ öufxov yXuxfipö!) T€ yaXaxTe, 
xapTiaXefxwç fTic npyov VAaaoyaQ' vTCipov avziç. 
r^fioç â' Yiikioç y.axi$v xac ini xv/yaç r^'kOsy 

1) 1 HaaM. 



in 



o'j Tjyoij CTj^i Tt Svaig i^risrs doxzlq iri^ç. 
cr/zip hzi Tzi^og xai i^îçr^ iç Ipoç «fis, 

x'idcjuxà îtac -z^ar/VÂi zvjol zai'j'JLScza rrzop tevsv. 

cr/yi'fù.iç Zj aUi TZpo/dTuh nSoç r/j of/a rzTrj 

*Ev5ry ^* 'iToJiVjv hâuù^oy cc^afcxovcv 
xac *Xfapr/nva)V crj^prJi^j ^fiov Tc ko)jv tc, 
5'^ Tup dr, zhz £jx£eva tsÎx^ûgv ctg /vco-jtsv, 
fi/T/a Te ^at^a)^a Sijri/xryoç itiora îizvra 
xac ;r£/5è ^C^hjyj ip/odr^^j fp£7i [upurtpCC^^yj^ 

Avcàp îma iiç xpôr' àyi^r,v '/avr^ç i:o):j:f6p^o:j. 
1Q Pitjx, Upr, £<rjSyj r^apà SCii^âoç Cdropj 
nùç apoL 'S 'jtvjYiTrù 7:a>T<k)$ g'yyjxvsv ioysœjj 
TTsX)/ micç 'Kai tz6}X IrraScç xac izo/X i^uGY>;7ag, 
vvv ^£ T* It' a(2!)vrv)v ivjTzr.pia roXX* ova^acvctç, 
5a5(x' ip^foxùiY^ ^^^ rcotifjTVjacv aoe^/;. 
'Og T£ ^' aTiol TpsfcVjg xp'i^vijc Iker^ jULsi.ov JeJws, 
X>7(7£Tac oîÎTroTÊ (Jcr*, oi<?' £e liivà Cdarza Ar,Or,ç/ 

Uo/ld y' Irt molieSpa nohj^mipvu^j œjOp^j>TZ(ôv 
lio'jvoç fàv ft^ov >î^' ireSr.nea inl /x£t' aXXwv 



1) = let Boalerards. 



XVTI 



v;^' Irt rspfxavwv, nolvrtipiec ol 7i£p laacv, 
(wv £y iiéivjYiiLOLi aveJpwv 7roX4)v t£ xai sVôXiv), 
Tiptv 7' ànovoTcvjfjai pa ytXïjv sec Ticapiàa yatoo^ 
reiy.oaivcmar£TY}ç J (fpovtii'yiTepoc ovx oXryov Tisp, 
si ye xaT 'Eiinedoxifja y^iioiOyj'' àv^poç ^yvoov oä^u 

ISofjTindaç J' ap' IpsÇov, xac npotjOev tzox spe^a^ 
ypoLmiaza nsfpaâsfisv EXXïjvexà in^s Aorfva, 
TipiTöV fxèv Ft^c');, |X£T£7rÊtTa (?£ ^jULOXf'Xgvorroç. 
Kat' 6' ail iixepiirjpi^o'j^ oaoq )(j)6'Joç ry CnoXomoç^ 
(TUYYpayawv iilzoi^i TiaXacûlv fimxsxuyoSç, 
eXxea le jxejtxacijç xtv' àvai[iaxoc i^axi^aaOaij 
'^ paiJ.iiaxiy.fi "zeyiyri xai n^puiofi nenotQ^c^ 
vvKxa $1 optpvaiYjy^ oze G' eCiovaiv [ipoToi aXXoc, 
TioXXaxt $Y} (uioy/wv, £t f/pyou TrXijÔoç âvrayoï. 
n£ipa6iiY}v yap ^y; ypa^iixsv it aÇtov cfij 

lJ.Vr,[lYiÇ^ Y.aJi T« S/OêÇ', CTS /Ul£V TWTTTWy CTÊ (J' ovxt, 

— oieJ/ Tt TO^ozat axpot aec Ti;jov 01; (no/a^avxo^ 
TToXXo« Y«^ vapQYj}(-0(p6poi izaxipoi ùi t£ |3ax;jot5 — 
of XX' avdpeç ye ao(foiy oifj srra^ev old t epe^a^ 
TtoiYiadv [i ap iovza viov eu iwde xaOiipa'j 
Kaprcevioio 6a'j6vzoç ayaxXutov ehavaßrivai. 
'EÇïjxgotw (?' oifv fkèi npo^ehilùOe r,^ 
xhpazGV aiiivoç Tzpcrzépoi^ ore yjixvuaiov te 
xat tîgXcv é}inpo'kmè>v ^Ayyjç eyw ivOccâ' Txavov, 
npùTov fièv (ît(7(73^v aofftYjVy [leTeiteiza àe /xoivov 
EXXvîvwv (Jûiorcov ndpa yp(i[i[iaTa TtoxtpoxipoiatVj 
Tptar(JexaTGj f/rei fiem layr' sTrsXeuaofjt/voto 



XVIII 

Mwaacov o^p wio)(pç r; ixoXkh ajxctvwv. 
Hizpiaic yap i/ovGiv iiioi no\v jxctÇov' voyya^ 
ai 9' 'EXe)câvoç i)(0]j(jai *OXi]ULnou t' ainà Koipfiova 
ffgÇai TT/ooç Aovaouç in oipixaaiv h xarejSaevov 
xXetou^at tê Oeouç >5<?ê Ovi^töSv xX/e' orveJpoiv. 

Movaoç Tt/JL>5(7at jSporoS av/pt f>j(>y i/ruxtae 

répyoVj t' ov fspfïot xev äfisDfov ^ et, cxaXa «(Jptç 

av(^f3$ 5îv fc(7av, vo/ot vo£€ev te (JtJaörxoe 

aXXouç okpt^éfMïÇj a ts iCkxoia iyxe)(oipaKxau 

UdfTrjç âvj cfOfiYjç dpyicaokoyoïo Qéfj.îO'kov 

ypaixiiaxiKYiv (Jox/cov — xai Gitfifindovai GOfoi [loi — , 

aUv^ hei Qaiid [loi épfir^iiaxa vovaoç iTzia-zvj* 

YjIikpj ydp T* àpsTUç ânoaiwTai îvpvrona Zeyç 

dvipoçj vjxi x/ /xtv xorà vovaepov r^iiap iXicatv. 

'aXX' IjXTiyjç ov Tzoiiinav àyinvuroç IVxs ttgvoç fxot* 

yotiyjTai yàp ifioi r;^ nokàç u xai iaOloi 

Tiai$iioLç TAr^mpCß) ys TsitfJiyjVTat nspi TiavTwv. 

'Hv xpovoç , 01/ TiöXXöäv ys nepni'koiiiv(^v svcon^rav, 

ffgvô' ?TÊ Jcç xac xpcç jULOt ày.oviiXBvai fiefia^izèg 

a7^ou<^î5ç oeanfiorajc iiinXr^iievoi inyepiOovzo* 

ßdOpa (?£ viîv XÊVsa. >; loe ta y(js.piioyoL vtxa' 

etjüie (J' o|uioroç iyo) ye (Jt(Ja(7xaX« , oç ttots ^ocoyç 

(fOiXYirripaç £/«v /uioivouç, ot' ap' -^psTO jutev teç, 

oTiTroaot elvj roi y dmiuißezo* j^lvv ys OeoiGiv^ 

w ftA, fi;^« (Juoxatacx — €;jêv oê a£X £v iisyccpoiai 

Mouaawv nohj^aiiaX' ayaXjutara xa« ^oe'jSoto. 



XIX 



^éyyo[iai oîç ô/fxtç eW, ôùffaç (J' ini6i(j0e ßzßrjXoic* 
Ticcmn <^ ^ ^ciico iiivvdei (pikoixovaoç dcpiQiioç 
dp)(ai(M}V ÔtajwTawv. — Tt vuv afreov cWv; 

>î£ (Je' fveJeeav ßtoTOU xaî yocfrzép oo^OLkxov 
nocopùzîpoi [kémoyja dper/iVy ^ norripeç iîfjtwv 
vexov f gdvEa rcavra TroXuoTtgpcwv àvOpdiTKôv j 

(TQÊTe (?' ày.p6nohv^ x/jV ^îiiidixsvoi noxe xefvoc 
vixiv Tet/iddat nape^ov xaivoîai Xe'ôotGrtV 
vfimpov Toie répyov' ivi (TTYjQetjai d' l'ôyjxe 
iai[Lfùv vfierepoidi fxivog xai ayvjvopa ôufxov. 
Oix êruiiov renoç ïtn ivàpùv CnepYivopiovxtôv 
TjouÇovTwv jüLOTOjv Tivoc y' l|XfX£vac ap;^aea«v 
ocù^ditôv Ttovov dcpycxXiov^ xai f/pya TraXatà 
oiî Tt ovYidiixevai yÎjxov |3eov. — Ef ^ê |3tov fjtèv 
toc' 76 liyovfj' ê(jOeiv xai TîtvffXÊvat, Tt' jmaXa /^039 
«vTtXsystvj £t (J' an vo/stv (ppovàiv ts, Tt' aXXo 
ßskxgpov Til ao(foîai (xaX* aveJpaat vcoXe/Jifiç atst 
liiaye(jO\ wv iivQoKJi ycf-pig hsvYjVoOe noWin^ 
eiT apa TieÇot t'aa, £tlS' âpiiaaiv eixßeßdaaiv^ 
pYjvrjptùv npùxoi xat aoteJâv tÊpo^oJvcovj 
Oi(J' «y ryw-yf' Tt' fï^ju-t tsXoç yuxpiétrzîpov ihai 
m nockoLV^îvérùV Y.(xx Jatfxovt'wv avôpoSTTMV, 
xatvufjLÊVcov (joyt'yj ;rX£t'(7Tovg oi vöv ßpoTot' etartv, 
fîjôe' ipsüvviaai ßioxov 0\ gç y sxpecpe xoiovç/ 
Mî9(J* (xu oisxe xodka rdhç pzy(ßfiVai ùi: aXXwv, 
vöv (J* o\f Tt joeÇat TTÊptefXjuisvat GnXorepoiatv. 
MuptÊT>7ç 7Ê TTovog àp/^aioloyoïa IVt nàatv, 



XX 



Tzphj ày; apryvota xal axeor' apa Travta Ti/XsGrSat. 
Avj^pioy WÇ £71« xXwvi iJ.sXi(jao[(>iv a'cJtvawv 
f/6v€* aVlerat, wç ànopr^iiaxa èii[iîV£ç aUi 
ypafiixcxiiKovç xXovwvt' £7«(7ÊVÊTat ocXXoÔev aXXo. 
Ivy^pafpÉaç t* oiî tto) Xryofxev, wv ßußXta rcoXXà 
i(p6t(jôai ^oxsovTOL 'Okùfimoç ^xs (pdotjâî^ 
Bax)(v\{dr]v ini' HpoSv^v (Jtov 9' Tmpeiâinv 
aXXouç t', ov(J* apa toyç fiovv^ôaiiii'jai /JLtv à«. 
Itydofiev dé 6' cara iD^Yjiiipoia eyx6;^apaxTat, 
c(7(7oug t' AryuTTroç /aeJev >7£ x£;^ov(j£ nampovç. 
IIoXX' £Te Ttç X* £(77rot 7r£p£ TûSv* i)(0p6v dé [iGi £(rrtv 
aVTtç apcÇ>:Xw$ HrpYnié)^a ixvOoloysvetv. 

0\j TOI iyè) /x£T£7r£CTa ytXoca' cJov yîY£/xov£î>(7« , 
v:Ç£t (?' £e$ ii|ULaç ttç öfvj^p wç t£ fJi£7a$ t£ ^) 

£X VOTiYJÇ yaiYjÇj dxàp y3/X£T£pO$ TToXtyjTVîÇ, 

fOivriTcp noT iiioçy dtà. vvv deyßat £/jl£ fJifi^Xwv, 
âç (TCißapotat ßpa/iOG' c'Xwv to^£ oßpi[iov oc)(Qoç 
viiaç £Wpiv£t£ ôooyç £|X£V* «ç TO ndpoç mp* 
avToç d' Zaaa x/ juLot aV It* Jj/xora iyyvaki^ri 
Zevç C^ißpz[ieTY}c viieaç It* ovijaat cTocjuloç 
ripyoïG* Ti rsmtjiy (movd-^ç t* lao/xat napddeiyiiay 
o(fp 'jjULtv |X£T£« xat' jULOt ftX.« yoùvocz^ opcipyj. 
'AXXà (70(p(wç yàp £f£C7r£V av^p KpavaGç Ttç «£t(?«v' 
5,r7rfro) 7>jpa(7xovTC Ta ]UL£tova xixX' £W|3aXX£'\ 
Oj(J' aXXo 9pov£cov £(pa6* 'E<7îT£ptoç Ttç doiâoç' 
^ySipta ï.vaai yupri innov yYipi)vQ' ù(f âfxaÇyjç, 



1) J. C. Vollgraff. 



XXI 



y.ai noli errate ta* t^ ^l /£/} ndvxa niQi(jOat. 

OpaÇofXcVoç vuv fyà tcv êjxov ßtov ciiiiiopoç dvat 

Sc ^ät'' j^sTrexXworavTO Qsoi ùrîikohi ßpoxoiai^ 

doioi ydp TS ;rt9ot xaiaxstatac h Atiç oveJâ 

Mvpia fih yàp s/xoc nopev loôX' S ye, Tiavpa ùe Xvypoi. 

EorSXoyç ^âxÊ toxijaç^ â ûejtxfG) yiîpaç txejôïjv, 

Tiâe veco et sovt aAoypVj tïj t cùnaa ATr^vio 

fiprfOL t' imcnaaOai mpiKoXkia xai fpévaç iaQXoiç^ 

oîai hccj Texdßyj >îJ' ' Av^poixoi)(Yi xai ûryai;^^ 

n>jv£XG7r£t'5 ivFepysaiYia ag ttoXXov evt'xa* 

S: tpta iioi T£X£ t/xv«, aju.' ayXatyjv xai Sv£tap. 

K£Jvou$ (J* at£V fj^ov y' izdpovç X£Jvoyç t£ iiaQYjxcUç^ 

(TclLipov 2)V napîovzsç i^L'i^v [ivQ(ôv t' àîovxeç 

oix oXryot xipnovai [le ùocupvoiv yekdovxa^ 

G<ppa x£ xuJaevcxjtv ofs'XXwatv t£ fjL£ Tt|xi;. 

nXoiÏTov /5' oîî Tt onaaaB Qsoç^ ßtoxov il raXcç [loi* 

xae' 6' a/ma xv^Jfi' «Trijv Tiapa t' >:v fjtot neipaxa xé)(yYjÇj 

ßvßXicXj Tö5v aT£p o\j pêCfli x/ ttç eue?' iißaiov. 

Tc5v 6' of |ul' £v9a(J' £(7av /xapcov ^aoç ehopoiovxat 

01 fX£V £t' >î£XwU, 0? J' £V 'At(JaO ^OfJlOt7t, 

MoXory^p, ^payx/vtoç xae "'loyyog ^), ft'XxaTOc dv^pm^ 

1) p. de Jong, litteraram orienUliam professor, Molster Aatem dooebftt littéral 
Nederlandicas , Francken, cai van der Vliet saocessit Laiinas, ut nomnt omnes. 



XXII 



xa7rç>0tfji£vwv il yt^wv x^/ooç nlféô' amiç 'jn «XXwv. 

IK)ç ii xe 6v>jTo$ fwv îsXucrxov iyJ) y aXsyscva; 

Tàv «pa hjypoToiic») iviyvpfj' ini yr^paoç oûeJoI), 

[le xot' oyv FßaXfiv, xat' t' ovzaiievoç nîp ocvéaxY})^ 

viïv (loyiç* ovie yàp avsp' mtYjpscnîpov iorrcv 

aXyoç A sr x' Sîkoy(ov fxcv imfpova^ r,ç izspi ôy/x^i 

Yipoi(7ax\ odi^' oi(fikr} Qoivaxoç xa« jutor^a xporac);. 

Ov Ôvyjrâv Çuvov /jlê Xa;^©^, oara t' «XXa r£poex£ 

aviaaOat yiyip^f &VYjae tgjov tgO\ corov Tiep 

nleiovoç iniiiv tpoç (jo^piioç nohjridpurjç ze 

Teil novGç Tidkviio)(Ooçj oç dvQpémoiç [isy* oveiotp* 

^awv 7«p avyjx/oTwv vgov atev âno<jncçj 

TpwTràv eeç ta x* ov>:(7at, ayaXXwy ^j^ ßtov dvip^v. 

Oap(rrj(jaç vuv e^w ta TX>7(70/uiat aaa' ap' ifxoe' •/£ 

niTip(ùx\ o(fpa xê J>; julê o|x*i^ (Jopsç Ä|X9cxaXi>(|»>7. 

Tipy OLp Ifx' sÇs^aWc, aai^au à\ oj ftXot, i>u.aç, 
se** 7îOT£ XsuyaX/ov ;(' îÎjulwv çp/va ollyoç rArizai 
— Ttç (J/ noz' enlîzo ncHiinav aJaxpuioç xaè àitrjiKùv/ 
liyYjaaixévovç aiei rheoç xXutoO HortoeJÊtou ' 
j^rspyov i' ovdlv ovsidoç^ inp-jiri ai t' SvsteJoç/* 
'Arepyoç il x/iuxTat ^^koyaiov oc/Ooç o:poCpY}ç\ 
Inoyârj à' iyipl ßpoxä (JvXkr.ßSiov näa ccperrj '(jit, 
0Ç 7nevâri y' àyaSov, tö ^-^^ àXX* aXXotat TcTiixtac* 
se (?£ X£ ixy: (jmCâvjÇ^ ov Çojstç aXXà r/ôvyjxaç. 
luvoç Tot 7ra(7tv TiAsiat inikolai ßporoüi 
Qeatxoç oi\ wç oç xtç jULoy/st /xaXa npoopovi ÔUfJiw, 
oiî TioTS TrafXTiav gXwX', a'XX' vtnèpoVj u ye /jlj^ atij^a, 
ipOov:\ ci ùl iiYi ocjToç (ivy;p^ ysys^^ fXcTOTitjosv, 



XXIII 



nau(7G|X£voç pe;r£«v Trag xev xXstTofo "kaOoiiiiov 
àvsppç^ GV T* £V TiJeJ' ayopi; tîoÔsw Travapcorov, 
np/ßsvz' aypoiihoidi |X£T£|XfJi£vat ; àpyokérj yàp 
voij(JOç ikovd' BoLiiOLGai (fCko'j xai orfrivopa foiia, 
5ç prrswv àc^dà' iaOloç fijtxoi iniToippoQoç ?£V. 
Zrj 2>(|»t(rr6 [isyKns Tiskaivecplç aiOépi vatwv, 

si ÙE ^Tt f r,àr\ Qaviiis'j xac noTfxov imauziv^ 
nokV ye ßußXta xaXà vgc»u ttuxcvow XsXotTiàg 

TzivOoç (hdayitzov ha£x\ àxdp rov iivrjdoixeO' aieij 
X«iJ>ava y dp t' dyaOoiv )(jpé'Joç ovyi^ oUç t' dfekéaQaij 
aXX* o?p£T3^ \d[in£i ^cjtov xototsovï^oStwv/ ^) 

MoOaat 'OXufJLfftaeJeg, tXyjt/ /xot, cç uç doiàoq 
ov nep eàv t«^' agtaa £V /x/xerpotat Tcvotac, 
yripockiov azoïicaoq dfuiç ixiloç wt£ xi;xvog. 
01/ 9>7V fcpyov eWiJitg syà ^fÇw dOsiiiazov/ 

Xaipezî âvij (pikot dvàpeç éiioîi v/ot ïîcJs nalaioiy 
xa« /xv)7<7aa9' iixÉQi'jj àç oiÎtiots Xcaoïica J|xwv. 



Tribus viris amicissimis et aestumatissimis, S. A. Naber, 
J. C. Matthes, E. H. Renkema, qui postquam peroravi, 
praeter mérita, ut in tali occasione fieri solet, me 



1) et Earip. Androm. 778 sqq. Dicta haee tant de oollega aestamatitsirao J. van 
der Vliet. 



xxrv 

laudarant, offerentes mihi pretiosissimam Album gra- 
tulatorium a multis eruditis tarn nostratibus quam ex- 
traneis compositum, gratias egi recitando hance ele- 
giolam: 

oldï yjfjiç Tzipî fxoc^ xaya^ea jul' ip f/st. 

ovnoze ^ixrj ^ajxa<7ri/ jul' «/ycov hl "zol vvv. 
ï/xseç ydp jxé zofSOLim^ yt).oc, o^J^iCfxt zifiaicj 

ßarzocpiaoa tê ij/sXXoeinv tioirjé'j tu ^jvaaOai 
XJEU^CFi (forj).ov snog ,/Tfxcv iycûda /dptv'* 

yOrjXoV £710$, XE^^GV ^£ voov y' £VT0j9£ XcX£v50Ç, 






NAPA02 niSTIKH. 

SCRIPSIT 

S. A. NABER. 



Yenit nuper ad me Michelseuius meus et, qui noster mos 
est, data redditaque salute, quum nihil non percontando sum- 
matim attingebamus , mox brevi mora interposita attuli Tischen- 
dorfianum Novi Testamenti exemplar, ut experiremur numquid 
nobis contingeret conferre ad meliorem Sacrae Scripturae intel- 
ligentiam. Uti aequum est, nihil describam eorum quae amicus 
tunc ex larga penu depromsit, nam summo opere spero fore 
ut aliquando in lucem ipse proférât quae aliis debentur; sed 
tandem me rogavit ecquid esset ilia vxpioç viçixii, quam Marcus 
et lohannes Evangelistae appellarunt. Ego id saepe quaesieram 
et nuper narrationem diligenter examinaram, lecta Manenii 
disputatione in Ephemer, Theol, 1901 p. 1 de Lucae loco, qui 
exposuit quomodo in Simonis domo mulier peccatrix lesum 
laverit et unxerit; sed semper frustra fueram et omnem corri- 
gendi spem iamdudum abieceram; yerumenimvero ri i^tiToiifASvov 
ixarév et quod optanti yix ipsae Musae promittere auderent, 
id, credo, volvenda dies, en, attulit ultro. 

Omnium primum operae pretium esse duco quatuor Evange- 
listarum narrationes accurate describere, ne quid nobis pereat 
quod pertineat ad quaestionem solvendam. Ac iam statim anim- 
advertimus trium testium concordantiam , sed solus Lucas in 
alia omnia abit. Hunc igitur tribus verbis dimittemus; locus 
est YII 36: vipârx ii tic »ùriv tûv ^»pttralav ïvct ^iy\t (mt 
ctùrov' Koi iWi^ôùv iU riv oIkov tou ^ctpttrctlou K»TeK\lûtf. xa) 

1 



2 NAPA02 niZTIKH. 

ïioù yvvii rjTiç ^v êv r^ viXet ifiaproutra , kcù iwtyvovax ort 
KxriKeirai h r^ oIkIol tov ^»piaxlov , KOfilrxax a^ißxcpov fitipou 
Kx) çàffx ôirlaa vapx rohç Tréixç xùtoû KXmov(r» rciîç ixKpvtriv 

fjp^OtTO ßpex^iV '^OÎfÇ Viixç »VTOÏf KOÙ TXlç êpt^)v T}JÇ KB^XK^Ç 

xÙTViç i^ifjLxÇsv, Kx) KXTsCpUsi Tovç ttHxç xÙtov kx) ii^êt0€V T^ 
ßtipc^. Haud uno nomine est notabilis haec traditio et imprimis 
me adverterunt lesu verba ad Simonem Pharisaeum: ßxewsig 
TxvTfiv Tviv yuvxÏKx; êlffij^ûév (rou etç riiv oIkIxv, viup fioi im 
Toùç viixç IoÙk] liuKXç, xvT^ il Toîç iixpvaiv eßps^i ßou toÙç 
TToixç kx) Txlç ôpi^)v xÙTfjç i^ißx^ev, ^lX^fix fioi [oùk] fiuKXÇ, 
xvTff a àcp' iiç slaijXéov (sed malo: elfffj^^eev) où 3/fA«/^« 
Kxrx^iXovvx ßov TOÙÇ véixç, iXxlcfi r^v KS^xXijy (m\j [oùx] 
}i^€i\pxç , xvTfi ii ßupcfi tj^êi^pi flou TOÙÇ véixç , nam teneo quod 
contendi Mnem, 1881 p. 283 ter toUendam esse negationem, 
qnae stulto librariorum iudicio se in Sacrum Godicem insinua- 
verit. Quid enim? Certa sunt officia quae convivator praestare 
debet iis quos invita vit ad coenam; haec nobis philologis satis 
nota sunt; sed comperi etiamnunc esse inter theologos, qui 
addubi tarent quae minus cognovissent. Si quis quem adiret, ut 
intelligeret se amari et iucundum hospitem adesse, dominus 
eum osculo excipiebat; non contra. Feci quod potui ut hoc 
lectoribus persuaderem Mnem, 1883 p. 35. Veluti ut ex ipso 
Novo Testamento locum excitem, qui eodem pertinet: ludas 
Iscariota, Matth. XXVI 48, satellitibus ïiuKs tn^fisTov xiyodV 
ov XV (piXvi(roi xÙTÔç içiv xpxTiitrxTe xutSv. Fiebat hoc praeter 
receptum morem itaque amzeTov erat. Ipse lesus, quia ludas in- 
decore osculum prior rapuerat, cum accipere debuisset: 'ETxïps, 
inquit, i(p' 8 Trdpet; nec ferre poterat importunum hominem 
inciviliter familiärem. Hoc est quod tanquam ne nomine quidem 
notum appellat eum sTxTpov. Item de lacobo Patriarcha legimus: 
kx) TTpotreKVVijaev M t^v yijv IiftoLkiç , suç tov iyyivxi t^ xisXCPa 
xÙTOÛ. Kx) ^potriipxfiev 'Htrxv eU ffuvxvTtjffiv xÙTçp kx) irepiXxßav 
xÙThv vpoaiTretrêv M tov Tpcix*i>^ov xùtov kx) KXTe^lXnvev xùtôv. 
Hoc recte, nam contrarium non minus fuisset absurdum quam 
si quis prior Imperatorem Romanum voluisset osculari et Do- 
mitianus Àgricolam ex Britannia reversum brevi osculo excepit, 
non Âgricola Domitianum. Sed quid pluribus opus est? Vêtus 
historia plena est exemplorum. Adstabat praeterea lavacrum — 



NAPAOZ niZTIKH. 3 

lohannes in Evangelio XIII 5 riv viwTîjpx appellat et tirones 
yelim ad articulum attendant — ad pedes abluendos et caput 
etiam oleo inungebatur. Putidum est ea de re multa inutiliter 
congerere: continebo me uno loco laudando, qui legitur Plat. Symp. 
p. 175: xx) 6 fiiv Î011 xTTovl^etv Tov vxiix Tv« KotrxKioiTo, Qui hie 
loquitur Aristodemus , advenerat sane iyvxeiviToc, cf. p. 173 B, et 
lesus certe exemplo suo praeivit, quum apostolis praecipiebat : 
lAVi KTiiaiiffie X9^^iv • • • M^^ ùwdiiifiaTct ' sed etiaiusi calceatus 
advenerit, nam video viros doctos ea de quaestione dissentire, 
non tamen minus Simon facere debuit quod officii erat. Conf. 
ludic. XIX 21 : xùto) ivl\pûcvTO robç véi»ç aÙTÛv xcù i0»yov 
X») iviov, Etiam hoc persaepe legimus Graecos et Romanos 
ante epulas inungi solitos fuisse; sed idem quoque mos apud 
Israelitas obtinebat, quod cum alibi in Sacro codice declaratur, 
ut infra videbimus, tum ex nostro loco planissime efficitur. 
niud igitur teneo quod ante viginti annos perscripsi: „Miror 
Pharisaei erga convivam quem ipse invitarat, superbiam, nec 
multo minus ipsum lesum demiror, qui insignem sibi factam 
contumeliam aut non senserit aut certe dissimulaverit. Liberum 
erat Simoni lesum non invitare, sed postquam invitayit ut 
rusticitatis crimen effugeret, id omne praestare debuit quod 
moribus requirebatur. Itidem liberum erat Jesu non ire ad 
Pharisaeum, sed statim abire debuit, postquam animadvertit 
sibi débita officia non praestari." Sed loco triplici vitio liberato, 
e deverticulo in yiam ; aliud enim est , quod nunc ago. 

Relicta Qalilaea, — illic enim Simon Pharisaeus secundum 
Lucam habitabat — Matthaeum in ludaeam sequamur; legimus 
XXVI. 6: TOV ii 'lifö-öü yivofJtéyou iv Btjixvlif h ohl^ l,lfiavoç 
TOV Xtvpov, irpoaîj^kêsv aÙT^ yvvii Ix^vtrct a^ißxgpov fivpov ^oAy- 
TlfJtov K») KXTixeev iir) Tijç KêCPaXifç xÙTOv àvxKetfiivov. ïiévTSç 
ii oi ixaifiTo) iiyxviKT¥ivav xiyovTSç' elç t/ if àTFdXitx avTfi; 
iivvctTo y»p TovTo vpaivjvni voXXov x«) iotvivai vtoùxoïç* yvovç 
îî h 'lyivovç êTvev ctvTolç' t/ KÔirovç iFotpix^Te tJ yvvxtxl; ipyov 
yxp K»Xbv ilpyiaotTO eU ifii* vivTOTS yàp tovç wtux^^^ ?^*t* 
f^eS" ixvTuv, iiii V où vivTOTi. ßxXovvct yàp avTff rd fivpov 
TovTO iv) TOV (réfAOLTÔç iiov wphç TÎ ivTct^iiffat fie ivolft^ev. 
Vides haud levé discrimen; non enim est mulier peccatrix 
quae Jesu hune habet honorem; deinde non pedes ilia lesu 



4 NAPAOZ niZTIKH. 

ungit, sed caput. lUud qaoqae me maximo opere advertit quod 
lesufl addit: otov xv Ktipux^i ^^ iietyyixtov touto h Sxcp r$ 
xéafiqi , ^a^ijiiiveTai kx) o èvoifivtv avrti sig fivfffiotrvvov aÙTÎiç , 
nam hoc vaticinium per saeculorum decursum ad hunc usque 
diem ratum est. 

Quod Manenio concedendum est, ab hoc Matthaei loco pro- 
fecit is cui ilia debemus apud Marcum XIY. 3: kx) Svtoç xù- 
rod ê¥ BifJ^Bv/f iv rfj otxix Zlfiuvoç rod Afxpou, xxrxxêifiévov 
xvrov i^is yuvfi Ixo^^x aXxßxcpo¥ fivpov vxpiou Ttçtxîjç to- 
AVTe^ouç' xx) vvvTpi^xfrx rev x^aßxcpop xxrixft^ xùtoû tH^ 
Xi^xXîiç, vi(rxv H Tiveç xyxvxxTodvTsç Tpoç exuroùç' €Ïç t/ Jj 
â7raÀ,eix xSni tov fiiipou yiyovev) ifiùvxTO yxp touto to fiôpov 
Tpxêtjyxt iirxva iijvxplav Tptxxo^iav xx) ioêfivxi to7ç xtcqxoTç. kx) 

heßpi/AOuvTo xÙTf cetera quae fere cum Matthaeo conye- 

niunt. Quod autem mulier yasculum dicitur confregisse, id 
saepe mihi miratiouem fecit neque usquam alibi tale quid me 
legere memini. Unicum novi locum quem admovere fortasse 
potaro. Aeschylus qui tam erat natus ad iocandum quam ad 
saltandum camelus, dixisse traditur h *OçoXé^oiç' 

OV iç)v OÇ TOT* ijLC^* ifJt^) ßtxoc 

ye^cùTOXOtiv, rdy xxxoafiov oipxy^v 

epptxpev oùY IjßxpTs* Tep) ¥ ifA^ xxpcf, 

TT^fiyiT^* ivxvxytiffêv ôçpxxovfAivij 

XospU fiyp*ipûv TêtJxto»v ^viovff^ ifiol. 
Sophocli tamen haec impense placuisse videntur itaque imitatus 
est h *Ax»^ôiv (ruvieirv(fi' 

X^\* Xfl0) 6vfJt^(T) T^V XXXOffßOV ovpxv^v 

ippt\p6v oui* ijfAxpTe' vip) Y ifi,^ xxpcf, 
xxTxyvvTxt rd nuxoç où fiiipov irviov 
iieifAXToiiADiv V où 0/Aif^ itrptîjç v^ro. 
Adeo verum est ridiculum fieri si quis in campo non suo 
spectari velit et unumquemque iubemus Ipieiv fiy sîieiff Tixvtiv' 
facilius tamen insulsum iocum feram, si rêvera apud veteres 
raoris fuerit de casser quelqu'un rencensoir sur le nez, 

niuc redeo. Apud lohannem XII 3 convivium est Bethaniae 
in domo Lazari et Maria Lazari soror est, quae Xxßovvx x'iTpxv 
yxpiow viçixïjç voKuT'tfjt,oii fjXittps toùç véixç tov *\)i<r6ù xx) 
i^ifAx^e' Txîç 6ptÇiv xÙTtjç TOÙç iriixç xùtoù' i i* oïxlx ivXijpcQÔti 



NAPA02 niZTIKH. 5 

Ik Tîjç lafiijç Tov fiôpou, xiyei ii ^lovixç h 'IffKaptuTijc ilç ix 
TÛ¥ fAXÔijTÛv aÙTOv, i fiixxuv aùriv vxpxiîiévai' iiÀ r/ toïito 
ri fAÙpov oÙK sTTpdêfi TptaKOffluv itjvaplav k») iiéôfi tttcùxoTç; cetera 
quae fere cum Matthaeo et Marco conveniunt. 

Difficile est dicere utrum in quatuor traditionibus plura con- 
ciliant an discrepent; nee meum est post Manenium in scenam 
prodire; sed restât ununi itemque alterum quod nondum ab 
omni parte pervestigatum est. Veluti secundum Matthaeum et 
Marcum mulier quaedam oleum effundit super caput lesu re- 
cumbentis; secundum Lucam et loannem eins pedes àxtl^si. 
Quaeritur quid hoc sit àx€l0eiv et quomodo différât verbum 
Xplftv. Bespondet Gasaubonus quem omnes, uti opinor, taciti 
sequuntur, ad hunc ferme modum , Änimadv, ad Athenaeum p. 
976. 23. Ex Hicesio laudarat Athenaeus XV p. 689 C : râv fxi- 
puv X fAiv ici ;^p/>âSTâs , a i' àXtlfAfjLarx , ad quae verba Magnus 
Animadversor ita disputât: ^Proponitur unguentorum distinctio 
inter xP^f^^'^^t ^^ dXêifzfAXTx , nec dubium esse inter ista discri- 
men statuendum, etsi difficile est auctorem invenire, qui his 
vocibus non sit usus promiscue. Ne testimonia procul arcessam, 
scribit paulo post Athenaeus fivplaxaôai significare i^p/o-^^tf«/ 
iXeififixai — nec multo aliter libro duodecimo c[À,eififAxariv iy- 
Xpleiv èavrév. Tamen ut dixi magna differentia est, nam âxel- 
(pefféxt proprium voluptariorum et moUium, ;^p/é7i«/ etiam 
sobriis interdum et ex virtute viventibus convenit.'* Quae hic 
statuit Casaubonus de promiscuo usu verissima sunt^ nec tamen 
minus duorum verborum discrimen paulo pressius definiri poterit 
ac proinde debebit. 

Ab Homero principium, apud quem quantum video nihil 
prorsus interest utrum ;^p/V/v an iKêl^eiy appelles. Telemachum 
Nestoris filia, 7^466, Xovviy re xä) IxP^^^^ ^/^' èXxlcfi. Simi- 
liter i 49: rohç V ivi) ovv ifjccpa) Xovtrav xa) XP^^^^ i^^xlcfi. 
Contra K 577: Xoetr^afiivcû xa) i\s txl^afAivu A/V ix»lcp — 
iêlirvep i<pt^aviT}iy et 2 350 Patrocli cadaver /iovaiv n xaH 
tiXei^fav xh' ix»lcp, Apud Athenienses nec rarum est verbum 
Xpl^tv et paulo frequentius legitur xXsl^stv, Scribit Plato Lysid. 
p. 217 D: e1 rlç aov ^aviiç oSactç txç rplxo^Ç rpifiuilcfi âXslij^ête. 
Aristoph. Vesp. vs. 606: 

OTxv olxxi* Ju riv fiiaShv Ix^^ ^^'^* ehtixopf ifix vxptsç 



6 NAPA02 niZTIKH. 

iffTrd^ayTXt hi ripyùpiov xaï xpâra ßh if iuyirnp fie 

Gomplura exempla apud Athenaeum invenio^yeluti XII p. 553 A: 
Cephisodori : 

*'ExitT ivaXil^eaéoti to (rûfii fjuoi vpla 

fivpov Jptvop ko) piiivov, iy»f4,»i B»vélct' 

ko) toTç vovh X^P^Ç ^pl^ f^' ßiKX»piv. 
Eubuli : 

ko) roùç viixç 

i}.€l\pctr* aùrov r$ MeyaX^kêicp fivptp. 
Einsdem : 

/y é»Xiii(^ (JLOLkaxâç Karxxiiptevov, iv ii xt/xA^ viv 

TCcpêeviKo) TpvCpspx) ;|^Aâsv/o'iv ia»X»k»1ç KxriSpuwTOt 

Tov TU' âfAapxKlvotfft fivpotç Tpl\ljovffi rhv ißpev. 
Nam pednm frictiones — Malaice joidjet appellant — cum 
unctionibuB perpetuo coniungantur : 'Avn^civijç iv fûv 'AXxviçîii 
l^altj) Tivà ^oteî xP'^f^^^ov roùç TÔÎotç. iv ii MfjTpayvpriß ^t^trl' 

Tliv Té Ttati* i^tlfAflXTX 

vapà Tîjç êêou ^aßouffxv, eTrx roùç Tréixç 
ixi^ev* àXil^iiv TrpÛTOv, ilrct t» yivetra. 
&ç tirrov if Trotïç Y ^tpâ^r' »vroù rûv Troicov 
Irpiypi r\ avinljififfev, 
Kx) iv ZaKvvêcji' 

ETt* où iiKxIaç €Ïpù ^t^ioyvvijç iyù 
Kx) Txç hxlpxç iiiiaç 'irxvxç ix^\ 
towt) yxp xùri irpuTov o ab votsîç , vxûsïv, 
fjLxXxKxlç KxXxlç Ti X^P<^' rpi^iîjvxt xéixç , 
ircûç oùx't (TSfAvév ici; 
Itaque dixeris vere scribere Lactantium, cuius locum Henrico 
Stephano debeo YIII p. 1689 B, Graecos veteres ;^p/f0'tf«/ dixisBe 
ungi quod postea xXsl^evéxt et omnino concedo huius yerbi 
paulo crebriorem usum esse apud Athenienses; interest tamen 
aliquid ac multum quidem, nam pedes ^ uti et reliquum corpus, 
sicuti inunguntur et fricantur, xXêl0ovTxi et rpißovTxr effuso 
autem oleo caput proprio sensu ;^p/«râ(i. Est hoc imprimis yi- 
dere in Sacra Scriptura, in qua sacerdotes uti et reges sacro 
oleo perungnntur, quod quomodo conficiendum sit, accurate 
exponitur Exod. XXX 33; perpetuo hoc xpi^^^ dicitur et quia 



NAPA02 niSTIKH. . 7 

Bustineret lesum appellare non Xptçév sed ^AXeiTrrév; Bex est 
ac proinde Kexptrai et Xptçiç est; sed hunc usum veteres Graeci 
perpetuo ignorarunt; Ecclesia autem diu retinuit, yeluti apud 
Anglos usque ad lacobum II et apud Francos usque ad Carolum X. 
Quod ad Israeli tas attinet, legimus 3 Regg. I 39: i^»ße ZaiÙK 
i iêpeùa ri Kip»ç rod iXxlov ix, Tijç axfiviiç kcù HxP^^^ '^^^ ^^' 
?,cüfiuv. Psalm. 89. 21 : eupov ùkotvli rov iov\iv fiov, iv ixxlqi iylt^ 
expi^» »ùrév. Est hoc verbum in sacro eoàice fAupiixenTOv, 
Contra de profano usu Est h. II 12: virgines régi destinatae 
ßijvxc £^ vi\ii^ovro iv vfJLupvlvcfi iKctltfi kcù) fiîjvctç cÇ iv rcîç 
ipûfiûtat Kx) iv Tolç vßviyiixtn rûv yvvatKcov item Buth. III 3^ 
2 R^gg. XIV 2, 2 Chron. XXVIII 15 et Mich. VI fö. Hinc 
usus verbi ;cp/*/v optime vitatur Psalm. 23.5: yJToifAxaxç ivd- 
viév ßou rpxTre^xv i^ ivxvrlxç rûv iXtßivruv fAi* ixlvavxç iv 
ixalcfi tI^v Kê0x\iiv fAov et Matth. VI 17: 9v ii v^çêiiuv i Xn- 
\l/cùi (Tou rijv xf (p«A^y ko) ri Trpétraviv aov vlrf/ai et Luc. VU 46 : 
iAa/çp Tijv Ke0x?iiiv fiou iiX€i\l/xç. His tribus locis praeter 
Israelitas nemo vitasset verbum ;^p/«/v itemque de extrema 
unctione rectissime i\6l<peiv usurpatur lacob. Epist. V 14: 
d(rêeveî tiç iv ùfiïv, 'irpovKxXevàvta rohç ^psaßuripovc Tfjç ix- 
KXfjtrixç ko) ^poffeu^iffôaxrxv iv^ ccùrév, ixet^fxvreç airiv 
ixxlqi, cum quo loco conferemus Marc. VI 13: nXn^ov ixxlçfi 
voXXohç àppuçovç ko) iôspivêvov. 
Scilicet in Hebraeorum lingua — 

Nec meus hic sermo est, sed quae praecepit amicus 
Nomine Matthesius, cui sunt Hebraica curae — 
in Hebraeorum igitur lingua itidem sunt duo verba quae 
distinguuntur eo modo quo dixi; alteram est ma8Ja<ih — unde 
Messias — quocum convenit Graecum xpl^^^' s^d de profano 
usu peculiare habent verbum suk = ixtl^nv, Septuagintaviri 
Sacrum codicem fideliter interpretati sunt et semel tantum 
ixel^siv dixerunt, quod propter veritatem Hebraicam ;^p/éiv 
dicere debuerant, nimirum Genes. XXXI 13: iyd stßi 6 Biiç 
i l^êelç vot iv TQirtfi ^Boïi , ou ijxetxpiç fiot ixt! çii>^fiv, sed 
pellucet causa cur hic variatum fuerit. Contra bis terve ;^p/«iy 
habent, ubi verius fuerit ixslcpetv, Ezech. 16.9: kol) Ixowtri tre 
iv ZixTi Kx) àvivXDVX ri xtfAX trou xTrb ffoii kx) Ixpt^i ^^ iv 
ixxl(f), Vatic. Amos. VI 6: o7 irlvovreç riv iiuXivfi^ivov ohov kx) 



8 NAPAOZ niSTIKH. 

rà irpZra fiùpx xpiifiêvoî' fuisse amem moris etiam apud 
Israelitas ut convivae uncti accumberent , iam supra ex Lucae 
loco eflecimus. Etiam Ecclesiasta IX 8 praecepit: h icetrn 
xaip^ Içuvay tfiirti (rcu Xevxà xa.) l^xicv ix) K€f»?iiiç ^ev fiii 
vcepffviTu, 

Plurimae erant odorum species. Lepidus est Antiphanis locus 
apud Athen. XII p. 553 D: 

Aoûrat Y i?^fiésû^; B. i^Xà ri; 
ix ;;^pv0'0XdA.A)fr0v y€ xi^TTiioç fivp^ 
AiyvxTi(ii fiiv rovç iréictç xa) rà vxiXni ^ 
(pcmxlvG^ a rà^ yviêovç xa) rtréla, 
ffi^vfißpiv(fi il Tov sTspcv ßpatxliovstf 
ifMtpxxiytfi il ràç Ifpvç xa) rifv xéfifiv, 
ipTTnXXlißtfi il ri yévv xa) rdy aùxiya» 
Ex quo loco consequi dixeris in convivio dextram manum 
perungi solitam fuisse, sinistram manum non fuisse. 8ed de 
unguentis multo plura quam equidem scire cupio, habet Athe- 
naeus XY p. 688 sq. Etiam ex Tetere Testamente sat multa 
colligi possunt ; yeluti sacrum oleum , de quo praecipitur Exod. 
XX, fiebat admixtione ^fAÙpvyjç , xivi^afiâfiov , xaXifMv et /péwç, 
de quibus fruticibus non meum est quaerere, quum praesertim 
plantarum historiam numquam attigerim. 

Ingens erat unguentorum abusus apud veteres et, quum nota 
res sit, satis habebo duos locos afferre. Martialis YIII 3. 10 
Musam describit: 

Gui coma et unguento sordida vestis erat. 
Adeo carebat illa signo quo immortales apud Indos agnosci 
possunt. Israelitae nihil hoc melius: Psalm. 133.2: iç fttipov 
iir) x€0a?^îiç rd xaraßxlyov fV) Trâytcva, rh Trûyuva 70v 'Aapûv, 
ri xaraßalvov iv) r^v ^xv rov hiôfixTOç xùtoû,, nam tiro- 
nes yelim attendant ad participium neutri generis nec scribitur 
rdv xxTaßxlvovTx , in qua lectione delicatis auriculis minus 
fuisset offensionis. Addo Psalm. 45. 7 : ixP^<^^ ^^ ô êeiç ^ou 
f\aiov iyxXXiMiSùç xxpà tovç ftfréxovç trou. Z/zvpvx xx) çxxTfi 
xa) xxfflx iTTO TÛv tfixrlav aov. His moribus ad lavandria non 
mille Nausicaae potuerunt sufficere. 

Semper tamen fuerunt qui sanius iudicarent. Iam Ciceroni, 
ad Atticum II 1, mulieres ideo bene olere quia nihil olebant 



NAPAOZ niZTIKH. 9 

videbantur. Scilicet quam multi Gelonis instar ô^éçofiot fuerint, 

abunde monstrabit Hieroclis i ^ixéysxaç* hinc adversus oris 

foetorem plurimuB usus irini unguenti. Unde etiam Martialis 11 12 : 

Esse quid hoc dicam, quod olent tua basia myrrham 

Quodque tibi est numquam non alienus odor? 
Hoc mihi suspectum est quod oles bene, Postume , semper: 
Postume, non bene olet qui bene semper olet. 
Etiam Athenaeum conferam XV p. 691 F : wphc êêûv, ^lxoi, 

0€(rôat Tccv to aufix kx) (ixXiqx ri^v K60aXiiv, Longe autem 
disertius aequalis eius Clemens Âlexandrinus Paedag. II 8 p. 207 
Pott.: TÛV fivpuv XTetpoi itx^opxl , ßpiveeiov kx) MiyxX^^eiov, 
TXxyyéviov rs kx) xpx^ixg AiyvTTtoç — ivnijisùovat ü kx) rh 
XTi Kphav fAijpov kx) to xvi Tîjç Kiirpov , kx) ^ vdpioç evioKt- 
fAsT vxp' xÙToîç kx) rh àito tûv piiuv iXeii^fAX kx) tx iXXx , 
olç Iti ;|^pâvT«/ XÏ yvvxÎKSç, iypi r« kx) ^ffpk kx) tx 
ifrivxçx kx) ÙTroûvfztifAevx ßtipx' iirtvoilTxt yxp xvtxîç io'tifiipxt 
irpoç TO XTcX^qov T^ç iiTtêvfiixç rd xKépeçov t^ç eùuiixç , iii kx) 
vo\?kiiç XTTêipoKxXlxç XTOTpiouffiv • xl ii kx) txç iaôfJTXç 

kx) TXÇ çpUlXVXÇ kx) TOÙç oIkOVÇ ÙTOÔUfAtûùal T€ kx) KXTXp" 
pxhoVfft f fJtOVOVOVX^ ^^ ^^) ^^^ Xptlixç !^tlV XVXyKX^St TOW 

(ivpoxj yi Tpucpij. Ita enim est: sunt alia unguenta quibus viri, 
alia quibus mulieres maxime delectantur: secundum Theophrastum 
de Odor. 42: Tb péhvov kx) 4 KÙvpoç toîç xvipxtrt ptxXiçx «p- 

fJLéTTeiV ioKêî kx) ^piç TOÙTOtÇ TO KplvOV TXlç H y\JVXl^)v ii ÇXKTfl 

kx) rd MiyxWêTov kx) t3 AlyiiirTtov kx) r3 xfixpxKivov kx) tI 
vxpitvov, Uti vides, démentis aetate mulierum effrenata 
luxuria etiam acerbius notatur quam yirorum et Clementis 
testimonium confirmât Galenus éd. K. XII p. 604, quem locum 
Friedlandero debeo: tS ts kxXXiçov vxpitvov (lùpov — kx) 

fASTX TOVTO TÔ Te KOfAfJLX^ilviv Kx) Th ^GWIviv Kx) TX TOXUTSXij 

(lipx TÛV ^Xoufflav yvvxiKÛv, x KxXovffiv xvTxt (tifIkxtx kx) 
(pouXlxTx, Solae mulieres, uti audiyimus, ipsam quoque 
yestem unguentis adspergunt: credo sane, nam ex lana oleum 
diffîculter eluitur, muliebres autem vestes ea certe aetate linteae 
erant, qua de re nuper quaedam adnotavi Mnem. 1901 p. 189. 
Apud Israelitas autem, uti et apud Aegyptios, itidem linteae 



10 NAPA02 niZTIKH. 

fere restes rel byséiiiae eran:. Tarnen es* çuco mireris finsse 
qui taliboi soriihus deIe<::aLreii:tir aiqae a*i« superbiren:. dum 
toîo corpore delibu:û p-er plateau ic'rederer::. "Aajlx J' iXA^x^^ 
xzkà, Xos hoo certe lucramur ex celebra:a Hûilandonmi mon- 
ditie, qtiod illa lu^niis^ inedi>:amec:a non Talie reqnirimus. 

Variae «ont fiv^^iy, uti vidimas. sp^cies. éed inter eas u-jfsv 
pifh^sif principale es:. Hi ne Menander ap. Athen. XV 691 A: 
ifiù ri fiwf, T^tiÀsisy, nii. B. x^r yxp su: 

Xardinum nn^entum dicitnr Tel tifins* Ikxtsw Tel etiam 
simpliciter ifipisq, Xemo ignorât Horatiana illa: Assyriaqne 
nardo potamas uncti, mi et: Xardo Tina merebere, 2fardi par- 
yns onyx. Sed hic nonnullonim errori occnrrendoin est, qoos 
id qood Temm est Blnnmeroâ docere poterit Tecknoloij. lU p. 60. 
Nempe proprio ac stricto sensa onyx gemmae nomen est, quae 
inter acharas hand ultimum locum tenet: hodie ne ambiguë 
loquantur homines etiam achatonycha barbare appellitant. Yas- 
cula autem non ex gemma secantur, sed ex lapide alabastrita 
qui itidem onyx dicitur. Alabastri formam Tide apud Mai^ 
quardtium Antiqq. Privat, p. 631 estque ipiçcq tgi^ fivpstç i 
roievTo^, ut scribit Theophrastus de odor. 41. De onyche scribit 
Plinius XXXYl 12: „Nepos Cornelius tradit magno fuisse mi- 
raculo , cum P. Lentulus Spinter amphoras ex eo Chiorum magni- 
tudine cadorum ostendisset: post quinquennium deinde triginta 
duorum pedum longitudine columnas Tidisse se. Yariatum in hoc 
lapide postea est. Namque pro miraculo insigni quatuor modicas 
in theatro suo Cornelius Balbus posuit. Nos ampliores triginta 
yidimuB in coenatione, quam Callistus Caesaris Claudii liberto- 
rum potentia notas sibi exaedificayerat. Hune aliqui lapidem 
alabastriten yocant, quem cayant ad yasa unguentaria, quoniam 
optime seryare incorrupta dicitur." Hoc modo hodie Bomae 
quatuor colunmae ex onyche conspiciuntur in aede S. Pauli 
extra muros. Quin et narrant qui Montem Caroli — MonU 
Carlo — adierunt spec tasse se in splendida domo oS ü ni Xi et 
rlêtTai, duodecim ingentes colunmas ex onyche: hic certe nemo 
cogitabit de „achatonyche" : iam nimium luxuriae inest in co- 
lumnis ex alabastrita sectis. 

Nardum India mittebat; mittebat Babylonia; mittebat Phoe- 



NAPAOZ niZTIKH. 11 

nicia^ aliae fortasse regiones; sed quaenam optima faerit, dicet 
nobis Apollonius ap. Athen. XV p. 688 E: '^Ipiç fiiv iv "'HAiî/ 
XpyiçoTiTf^ KO,) iv Ku^Iku* péiivov ii Kpiriçov iv ^affijMit kcù ri 
ix l^ixç ii vixeaç xx) Kotvù^ç' Kpéxtvov ii iv Zé^otç rolç K/Ai- 
xloiç K») h 'Péitf)' vipitvov ii ri iv Tipacfi, cet. cet. quae vide 
apud ipsum. Quod ex ipsa rei natura sequi tur, addebatur oleum : 
ut artis vocabula usurpem: suco admiscebatur corpus; nam 
„destillationem" quam nos dicimus, veteres nondum cognoverant. 
Hinc scribit Plinius XIII 3: Unguenta optime servantur in 
alabastris, odores in oleo: quod diuturuitati eorum tanto utilius 
est quanto pinguius, ut ea? amygdalis, Quod ad piuguedinem 
attinet, discrepat Theophrastus de odor. 15, quantum intelligo; 
convenit quod Plinius habet de amygdalis: iroXXk il ylyvtrai 
Tep) KiXtklxv xx) voiowiv i^ aÙTÔv ;^p7/x«. (pxa) ii xx) eîç 
rx (Txouixîx TÔûv fAvpuv ipizéTTsiv, atque sic etiam melius intel- 
ligimus optimam nardum ex Cilicia provenire, cum accédât 
olei ainygdalini praestantia. Etiam pretia novimus quibus op- 
tima quaeque unguenta venalia erant: scribit Athenaeus XY 
p. 691 C: irxiAvéxxov V iirifrpivxiTo *A9iivii(nv vi tgv fAÙpou 
xoTvXii , xx) dç fjt,h ''iTTTTxpxéç cpvitnv iv UxvvvxHt icivTi (ivav^ 
ùç ii Mivxvipoç iv Mtffoyvv^i iixx. *Avti^xvijç y iv ^p€- 
xppltfi çxxTîiç Tov fAiipoy fiv^fioveiiav 0)fW* Ztxxtîi ivoTv fivxTv 
ovx xpitrxet fi oùixfAuç. Hinc vile donum quod apud Lucianum 
amator meretriculae attulit, Dialog. Meretr. 14, ixxßxcpov ßti- 
pov ix ^otvlxtjç ivo ipxxßOQv, Apud lohannem Evangelistam , uti 
et apud Marcum, est xhpx fiùpov vxpiov yenalis trecentis dena- 
riis. Si quidem metrologorum doctrinam bene intelligo, xoTÙXfi 
et xhpx tantundem fere valent, seil, tertiam kilogr. partem et 
quum trecenti denarii vel totidem drachmae très minas effîciant, 
sat bene convenit de insano pretio nardi (miror enormitatem: 
unum kilogr. quadringentis circiter florenis) inter comicos poetas 
et ludam Iscariotam , quorum nomina perraro coniuncta vidlsti. 
Neque multum abludit Plinius XIII 4: Summa commendatio 
unguentorum, ut transeunte femina odor invitet etiam aliud 
agentes: exceduntque quadringenos denarios librae, 

Vidimus supra apud dementem Alexandrinum esse ipifixTX 
ùypi, ^fipx, iirl^rxçx et ÙTroivfJttafASvx' est hoc satis apertum; 
sed apud Athenaeum II p. 46 A invenio : ixxxlvetv il is7 rà 



12 NAPAOZ niZTIKH. 

rix^ Tâv fiôpa¥ et quae sint ea, docet Basilins, cnins locum 
Henricns Stephanus attulit YII p. 650 D: n iê çxxTti xa) avril 
^ftùpvtiç ich eîioç TO XsirràTxrov ' sxeXißivro: yip rev àçiptxToç, 
Strov fiiv aÙTOv pvrév, sU t^v çâsxrjfy dvofiepi^eTxi ' re iè vxxv 
iirofiivov ^fiupvx vpoaaycpêùtrxi. Est ea observatio ex bono fonte 
dücta et verosimiliter Theophrastom anctorem habet; conyenit 
etiam Athenaeos XY p. 688 D : rx to^?.x rûv fivpav iix vfiiip- 
»if4 hxêvx^êTo xx) 9 ye çxxrii xxXcvfÂ,ivfi itx fiàvnig txvthiç, Sed 
Athenaeos X p. 438 F narrât Antiochum Epipbanem in nescio 
coios caput effandi iussisse iiphxniv ùttbp iùo x^^^ tx^uvav 
Txxioç fivpov. Tradidit hoc Naucratita secutus Ptolemaei 
Evergetae testimonium, sed Y p. 194 B, nbi eadem nobis 
historiola apponitur, substitntum fnit fiiyiçov xtpxiticv vo^vre- 
Xiçxrou fiùpou Ttiç çxxT^ç xx^ovfiivifç f nempe' ex Polybio 
XXYI 10. 3. Certe /tùpop ttxx^ intelligendnm apud Pollucem 
X 120 in Enboli fragmento: 

Ave TxXxßicix 

êxTTOv av xx) T fj ffTxêiit Toy Tcoyt^yx fiou 

xx) riiv ifcvi^fiy fAupivop. 
Apnd Evangelistas antem hand dnbie liquida nardus est quae 
memoratur. 

Yenio nunc ad Manenium qui negavit ac pernegavit intelligi 
posse lesu verba apud Matthaeum XXYI 12: ßxXovvx yxp 
xvTfi TO fjLvpov TOVTO iv) Tov vodfAXTe^ fAOu ^piç t3 hrx^ixffxi 
fie iwoiijarev, vel apud Marcum XIY 8: vpoixxßev fjLvphxi fiou 
TO (TÛfAx eU TOV ivTx^ix(rfAév, vel apud lohannem XII 7: x^eç 
xÙTiiv, îvx eU T^iv vifjf.ipxv rod ivTX^ixtrfioy fiou Tijpiiv^i xùtô, 
Fateor, quum lesu corpus sepeliebatur, nullae sunt libationes 
factae. Secundum Matthaeum XXYII 59 losephus Arimathaeanus 
cadaver simpliciter herûxi^ev (riviévt xxixp^. Secundum Marcum 
XYI 1 mulieres ijyipxaxv xpifixTx tvx ixôouaxi xXelypavtv xùrév. 
Secundum Lucam XXIU 56 eaedem ^Tolfixaxv xpufixrx xx) 
fiôpx. Secundum lohannem denique XIX 39, ifAJf H xx) Nixé- 
ifffioç cpipuv filyfix (Tfivpvfiç xx) xXiijç ccc KlTpxç hxxTÔv, ^'EXxßcv 
ovv TO arufjLX *l}iaov xxî ei^vxv xÙTO itovioiç fieTx tûv xpußXTuWf 
xxêàç lêoç iç) Toïç 'lovixloiç ivTxcptx^eiv. Nullum hic memoratur 
libaraentum, nec magis ^voviii fit in sepultura regis Asae 2 
Chron. XYI 14: ixolfitaxv xùrhv iir) rnç xxiyviç xa) ïv>,fivay 



NAPA02 niZTIKH. 13 

dpafJtiruv koI yivni fiiipuv fAvpixpuv, ko) ixoltjaav ccvt^ ixCpofiàv 
(AiyxXviv sac tr^éip». Itaque concedo, quod frustra negabitur: 
lectoribus utriusque Testament! locus necessario obscurus est; 
ipsis Graecis fortasse non item. Secundum lesum fuit ea unctio 
tanquam tùvoç tûv fisr ixlyov (jLeXXévrav^ quemadmodum 
Apostolus loqui amat. Etenim inferiae fiebant liquoribus odori- 
feris libandis, neque ea res Tischendorfium fugit qui ad Mar- 
cum XIV 3 laudat Schol. Plat, ffipp. Min. p. 334 Bk.: Ai}- 
Kvêov il iyyeïoy Cpctah irrtKol , iv qS toU vsxpoic l0spov ri fJttipov, 
Plutarchus Âristid. 21 pompam describit quae quotannis ducitur 
in honorem eorum qui apud Plataeas in proelio occubuerunt; 
peraguntur aliae multae caerimoniae quas omittere possumus 
et procedunt adulescentes ingenui portantes x^àç ohov ko) yi- 
XotKToç h ifJtCpopevffiv èXotiou re kolï fjttipou Kpu(r(roùç' tum i räy 
U\»raiâv ipx^v, postquam ad ipsum locum pervenit ubi pugna- 
tum fuit, \»ßav viwp ivh rîiç Kpfjvtiç àvoXoin rctç çijXaç kcù 
fjLÙptfi ;tp/«/. Solemnia haec erant etiam apud alios. AthenaeuB IX 
p. 410 Â affert testimonium KXeiivifioif iv r^ ivtypa^oßipcp 
*E^fiy}ITtK^' TrpoêeU yàp vep\ ivayiafAcov ypicpu riiê* "Opv^M 
ßeeuvov Trpiç hiripotv tou viifAXTOç, ïfretTCt Txpà riv ß69uvo¥ irpoç 
hTTspcùv ßxiws, viap KXTcix^' Xiyav rue' *Tpc7v iirivtfAfA» oU 
Xph xâe2 o7ç ôifAiç. IvetTct xvtiç fiùpov x«r«;^«/. Eodem pertinet 
Artemidorus Onirocrit. lY 57: M tûv voaovvruv j fiiv ix»l» 
éxvoLTui^époç ov(r» TeTiipijTcct ctÙTii re k») i xctpiriç xÙTÎjç kx) rà 
cpù^^kX, ii^vif ii (TUTiipIxç, xxi yàp sÏKég. rolç yàp àiroéxvovviv 
iXalaç fjth (rvvexCpipoufftv, iicpvxç Y oùixfAÛç. Confer etiam Petron. 
Sat. c. 78: Statim ampuUam nardi aperuit omnesque nos unxit: 
et Spero, inquit, futurum ut aeque me mortuum iuvei, tamquam 
vivum. Vide praeterea Lucian. de luctu 11, cet. 

Verum utcumque ea de re existimabitur, quid est illud quod 
Marcus et lohannes appellant axißacpcv vipiov tiç/x9^7 In- 
terprètes tantum non uno ore concedunt nondum sibi successisse 
obscuri vocabuli explauationem. Scaliger quem Lobeckius fere 
sequitur, derivatam vocem autumat wxpà ri wrlaaeiv, quam 
opinionem yix opus est redarguere. Sunt qui potabilem nardum 
interpretentur, sed neque a bibendi yerbo adiectiyum xiçtxiv 
uUo modo deriyari poterit et nardus potatur quidem, sed yino 
addita non oleo; quod ut demonstretur, superyacaneum est ad- 



14 NAPAOZ niZTIKH. 

Bcribere tostimoninm Hicesii apud Athenaeum XY p. 689 D. 
In Vulgata editione spicata narduß dicitur; — unde Franci: 
parfum d'aspic liquide; — quod ipsi supra vidimus, rêvera ab 
Galeno fivp» wiKOLra, itai ^ou^lctT» inter optima celebrantur et 
facile id verum esse credimus quod Plinius scribit XII 26: 
Gemina dote nardi spicas ac folia celebrant. Potero etiam alia 
quam plurima addere quae habet Marquardtius Antiqq. Friv. 
p. 761 ; eed nemo dixerit quomodo ffTrtKXTiiç in ^içiKijç potuerit 
abire. Equidem dum rem in omnôs partes versabam, tandem 
60 deveni ut putarem nihil aliud posse latere nisi hoc, nardum 
fuisse liquidam : effunditur certe ex vasculo. Seplasiarii ex spicis 
vel foliis expressum sucum oleo infusum coquunt: ftvperplccv ap- 
pellant. Theophr. ad odor. 14: tuv ii fivpuv )} tnivûêtrtç xa) if 
KXTCtffKevii ri oXov oJov êlç itftray p t^fiév içt tûv itrfiuy * hévtp 
eU Toä^atov riôêvrar tovto ykp ;^p0v/«Tâ(T0y koù »fi» vpoç r»fv 
Xpelctv fii^tffô' ipiAÔrrov deinde de oleo amygdalino varie pro- 
nunciat, addit tamen: ^»v) Vb k») eU fà vtfovIou» rSov fAÙpuv 
ipfiéTTeiv Strirep ko) ri èx rîjç ßx^ivov. Si quis praeterea hoc 
curat scire, — quamquam ea res ad sacri textus emendationem 
non pertineat — secundum Plinium XIII 7 résina aut gummis 
adiicitur ad continendum odorem in corpore; celerrime is 
evanescit atque définit, si non sunt haec addita. Nimirum est 
ea „fixatio" quam unguentarii hodie appellant, quem Theo- 
phrastus dixit ivjvxvpiviiéy. Quam igitur nardum mulier attulit, 
non fuit ea ^npij non ifolx^Ioi sed vypi, non sicca, non crassa 
sed liquida: libari poterat, (rTrivhvôat , nam etiam in Sacro 
Codice non inauditus usus est verbi ceteroquin frequentissimi 
o-wivîfiv et avoviij , veluti Genes. XXXV 14 : kx) hfj(rev 'laxuß 
çtfAify iv T$ réTTCp S) ixix^ae pcfr* xùroù i ôshç çifAi^v XiSlvifv ko) 
ta mettre y i^' ûtùriiy (TTroyi^v xa) èirixs^v iv aùr^y ixatov. 
Hinc ùti arbitrer, liquida nardus quae ex ampulla libatur, recte 
dici poterit vjrttçixvi et in Evangeliis utrobique commendabo : 
vipiou (TVêtçixij ç fro?,vr€Xovç vel voXvrlfAov, Non alibi legitur 
hoc adiectivum, sed est formatum secundum analogiam et talia 
pro re nata ab unoquoque finguntur. Apud Plinium XVIII 105 
panis speiisticus est a festinatione, vxpà ri (rviviety dictus item- 
que yipioç ff'jTsiçixii dici potuit wapà ri ffTriyieiv. Aristoph. 
Eqq. 1378: 



NAPA02 mZTlKH. 15 

AîjfA. ffo^iç y h ^atla^ , ie^tâç r* oùx iTriêavev, 
^vveprtichç yip ici kx) vepotvrirciç 
KCù) yvoifAOTuirticoç xa) ^a^iiç ko) xpovçiKhç 
KCtTct\i97rT txiç r* ipiçx tov eopvß^rtxov. 
*AAA. oSkovv xaTxiaxTvXiKhç au rov XaXijTtxov; 
niCTIKHC an IlEICTIKHC scribatur, in vetere codice nihil 
interest itaque corrigendo criEICTIKHC nihil addidi praeter 
dimidiatum circulum. Yetussimam corruptelam esse Tides quae 
ex altero Evangelio fluxit in alteram. 

Atque sic quinquagesimo Mnemosynes anno féliciter exacto, 
wpoaxvvû Matrem cum noyem filiabus. 

BMBNDATUR ÀRISTOTELIS ITêp) ipfmvslxç 0. X § 5. 

Nuper {AcL Acad. Reg. Belgicae a. 1901 p. 349 seqq.) Lamin- 
Nius Canonicus, vir pereruditus et luculenter Graece sciens, 
libellum de LUerpretatione, verum xeifAiiXtov, si harum rerum 
indices audis^ sed ut cetera Âristotelis opera acroamatica tan- 
tum non omnia — in quibus, ut festive ait Simplicius, iai- 
(pé/«v i'/reTiiievae hà raùryiç tovç p^xLêufioripoug iiroxpovéfJLevoç — 
reliquis mortalibus intellectu difficiliorem^ adiecto commentariolo 
critico et exegetico, eleganter vertit âallice. Idem more suc 
satis festinanter olim fecerat Barthelbmt Saint-Hilaibb v. c. 
Graece , ut videre est , mediocriter tantum doctus. Est tarnen ubi 
Barthélémy ingenio^ quo y alebat plurimum^ obscuratam corruptae 
orationis sententiam acutissime perspexerit. Ecce exemplum: 

c. X § 5 s. f. vulgo editur : ifAoicog H s^et , xav xeiiéxov rov 
èvéfJLOLToç i il xctTx^ctfftç* oîov, w Z ç iartv ivépu^oç ilxctiog' 
iTréCpûtŒtç TOVTOv, où ^iç ivriv ivépayroç ilxatoç' xàç 
iartv ivi pavoç où Hxxsoç' où iràç iariv ivi pa^oç où 
il XX to ç, ^A^v oùx ißolag rxç xxrà hxfierpov Mix^rxi auvx^ti' 
étùeiv Iviix^Txt ÜTori. xùrxt fiiv ou y iùo xvrlxiivrxi ixXiliXxiç, 

„Barthélémy", inquit Laminnius, traduit: „Ces enunciations 
sont opposées deux a deux", ce qui convient très bien au con- 
texte, mais ne rend pas exactement le texte lui-même; iuo ne 
signifiant pas deux à deux. Nous préférons donc la leçon xSrxi 
/d,iv ovv oùx xvTlxetvTxt x?^XiiXxtç" — quae tamen lectio a Carolo 
Weieio, nisi fallor, excogitata nulla nititur auctoritate idonea. 

Et recte quidem Laminnius, nec tamen falsus erat Barthélémy. 
Tu mecum pro OTN corrige CTN: 

xurxt f^iv CTliivo {aùviuo binae) xyrixnvrxt iXXyiXxtç. 

I. C. V. 



THÜCYDIDEA. 

SCRIPSIT 

I. C. VOLLGRAFF. 
(Conünnantur e T. XXIX p. 81). 



Thuctdidis Historlve. Recenauit C^rolus 
HuDR's Hàuniensis. Lipsiae 1898. 

IV c. 4 § 4 in. 

rovç ffTpctTiUTCtc — varepov xa) roTg ra^tipxoiç xotvaxrac — 
i^iX^K^^ {P^^ ätAö/«^]*), fiixP^ »irolç rolç arpctnarxiç ^x^ 
Xi^ovatv 5pßii hiirsŒe ^) ire ptaräfftv ^) ixrtixl^oti ri ;^«p/oy. 

a) vx* âTAo/»ç ezp. Dobraeus; b) iveTta-t corr. Stahlias: tvéxtvf codd.; c) xc- 
ptaraa-tv Kr. Reiskios; Tt^i orào-tv cod. C (6): xtplvTuvtv AB; ro7ç x&vtv ôfiotMç 
cit. Cobetas. 

Demosthenes subita tempestate Pylum delatos, cum neque 
ipse ducibus neque per ordinum praepositos exercitui ullo 
modo persuadera posset ut locum iam ipsa natura magnam 
partem egregie clausum emunirent, quieacebai i.e. in praesentia 
praestare ducebat a proposito desistere et per otium expectare 
aliquantisper. Namque banc yim habet rh iavxi^etv. Cf., si tanti 
est, y c. 7: i H KXiav riug fih »ifftJX^Kfv, Ivenx ijvxyKaaêti 
^otijaat Sirtp i Bpctffiixg Tpoffsiix^'^o. Itaque rem acu tetigisse 
videtur Dobraeus scribens: „saltern vi^ix^K^^) *<?^ ^i^ dubito 
quin delendum sit Û9r* àvXolaç uipote schol. ad 0';^oA«Ç0t;o'/y et 
servandum iJo*w;^«C* v". 

Non propter navigandi difficultatem otiabantur milites sed 
quod callide sic Yoluerat Demosthenes. Accedit quod yv. ûît' 



THüCYDIDBß. 17 

aTTXolxç cum sequentibus iungi nequeunt nisi durissime traiecto 
ßixP^ ^)* Emblema manifesto fluxit ex antec. c. 3 § 1 : ivriA«- 
yévroiv îè kxtx tÛx^v ;^éi/&6«v iv ly €vé fjt,evoç x«Tijvfyxf txç 
vavç ig riiv UùXoy. 

In fine sententiae , si nnum Bloomfieldum exceperis qui tueiur 
librorum C.G. scripturam ^ep) aTxviy mire interpretans : a sort 
of tumulluous impulse seized them, reliqui editores ad uuum 
o