(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Afbeeldingen der fraaiste, meest uitheemsche boomen en heesters ?die tot versiering van Engelsche bosschen en tuinen, op onzen grond, kunnen geplant en gekweekt worden ? benevens de beschrijving van derzelver kenmerken, voortkweeking, nuttigheden en andere bijzonderheden, ingericht om aan de liefhebbers van zodanige bosschen of tuinen de kennis van dezelve zo aangenaam als nuttig te maken /door J.C. Krauss."

.1 



-*■ 



'k' 













"^ 



AF 




F.>: 




i 



D IN 




FJ^r 






. K73 



f 



^; 



JSEii 



riiAAisT>n 




EST UITIIilEMSC 











EN 





:e 



E 





>: 



K 











J 




DIE TOT 'VH MISTERING VAK 










CHEN 



EN 



F»^ 




UINEN, 



OP OKZEN CHOND. KUNNEN GEPiANT 



/ 



EN 



GEKWEEKT IV^OHBEN 



/ 



SENE^HlsT S 



D>: 



I^ESCHHIJTIKG 



VAK 



BERy^EI^VER 



TOOUTKWEEKIl^^G 



♦ 



ISrUTTlGHEDE^NT 



KENMEP.KE N 



9 



EN 



ANBERE 



BIJZONDERHEBEN^INCEIIICHT OM AAN DE LIEEHEBBEIIS 



VAN ZOXSANIGE 130^SCHEN OE TUINEN DE KENNIS 



YAIS DEZELVE ZO AANGENAAM AES NUTTIG TE JSIAKEN 



/ 



^ f 



f 




DOOR 



J .CKKAXTS S 



Med.Doctor 










1 
■■ 

■3 



I 



T 



.\LISXERI>AM, BIJ 



JOHAKTTES 



A 



X. A R T 



I 



IL 



MI>CCCII. 



COIITEIITS OF FASCICLES 

OF 



^ 






No. 1 



VERZAMELITJG 

VAN 
BOOMEN en HSESTERS. 
TER VERSIERING VAN 
ENGELSCHE BOSSGHEI^T EN TUINEN 



No plates 



■-v^ _ 



Voi, No 



No. 2 



No. 3 



No. k 



1 
2 

3 




^ 



6 



1 

2 

3 





6 



1 

2 

3 





6 



Bignonia Catalpa 
Amorpha Fruticosa 
Robinia Pseudo Acaeia 
Robinia Hispiel A. 



Ace 



Pseudo Platarms 



Acer Pseudo Platanus, Foliis Var5.egatis 



Comus Florida 
Comus Mascula 
Lonicera Caprifolium 
Lonicera Capfifolium Italicuin 
Cercis Canadensis 
vSpirata Laevigata 



Comus Alba 
Lonicera Periclymenum 
Evonyraus Europoeus 
Clethra Alnifolia 

Spiraea Tomentosa 
Cytisus Labumura 



No. 




No. 6 



1 
2 

3 





6 



1 

2 

3 





6 



Aesculus Hippocastanum 
Syringa Persic a 
Syringa Vulgaris Purp, 
Lonicera Media 

Spiraea Salicifolia 

Daphne Mezfreum 



Evonyraus Verrucosus 

Lonicera Nigra 
Daphne Laureola 
Spiraea Chamaedrifolia 
Liriodendron Tulipifer^i 
Cytisus Nigricans 



No. 7 



No. 8 






\ 



1 
2 

3 





6 



1 

2 

3 





6 



Comus bencea 
Evonyimis Atro Purpureus 

Ribes Nigrum 
Periploca Graega 
Spiraea Opulifolia 
Robinia Caragana 



Comus Sanguinea 
Lonicera Diervilla 
Aesculus Flava 

Colutea Arborescens 

Acer Platanoides 

Acer Platanoides fol. Variegat. met. 



*This list copied from the 
original fascicle covers, 
which, cut down, are preser 
ved in a separate folder 
See catalogue). 



CONTENTS OF FASCICLES 

OF 
VSRZAIffiLING 
VAN 
en HEESTERS (Cont.) 



Page 2 




Vol. No 



No. 9 1 - Ribes Rubrum 

2 - Ribes Cynosbati 



3 - Evonyinus Latifolius 




Daphne Cneorura 
Mespilus Germanic a 
6 - Cytisus Sessilifolius 




No. :10 1 - Lonicera Tartaric a 

2 - Aesculus Pavia 
[ 3 - Mespilus Canadensis 

- Spiraea Media 

- Robinia Halodendron 





6 - Cytisus Sessilifolius 



No. 11 1 - Lonicera Alpigena 

2 - Ribes Floridum 

3 - Staphylea Pinnata 

- Mespilus Amelanchier 

- Spiraea Crenata 
6 - Acer Sacharinum 





No. 12 1 - Ptelea Trifoliata 

2 - Evonyinus Aniericanus 

3 - Daphne Alpina 

Mespilus Chamae-raespilus 
Robinia Pygniaea 





6 - Acer Crispum 



No. 13 1 - Comus Stricta 

2 - Comus Circinata 

3 - Lonicera Syinphoricarpos 

- Ribes Petraeum 

- Rhododendron Ponticum 
6 - Mespilus Pyracantha 





No. lli 1 - Ribes Diacantha 

2 - Mespilus Arbutifolia 

3 - Calycanthus Floridus 




- Cytisus Supinus 

- Aristolochia Sipho 
6 - Acer Tartaric urn 




No. 15 1 - Ribes Glandulosura 

2 - Rhododendron Chamaecistus 

3 - Mespilus Puraila 

- Robinia Frutescens 

- Cytisus Capitatus 
6 - Acer Striatum 





No, 16 1 - Cephalantus Occiden talis 

2 - Lonicera Xylosteum 
i 3 - Lonicera Coerulea 

- Philadelphis Coronarius 

- Spiraea Sorbifolia 
6 - Robinia Spinosa 











! 



I 



1 



CONTeJTS OF FASCICLES 

OF 
VERZAMELING 

BOOMEN en HEESTERS (Cont.) 



Page 3 



Vol. No 



No. 17 1 - Rhododendron Ferrugineura 

2 - Spiraea Hypericifolia 

3 - Spiraea Hypericifolia var» 

- Mespilus Cotoneaster 

- Comptonia Asplenifolia 
6 - Acer Monspessulanum 





No# 18 1 - Comus Paniculata 

2 - Rhododendron Maxiimim 

3 - Colutea Pocockii 

- Colutea Aperta 

- Bacharis Halimifolia 

6 - Acer Negundo 





No. 19 1 - Ribes Alpiniim 



2 - Staphylea Trifoliata 
} 3 - Rhododendron Hirsutuui 




- Philadelphus Coronarius Nanus 

- Cytisus Austriacus 
6 - Acer MontanuDi 




No. 20 1 - Cornus A.ltemifolia 

2 - Aralia Spinosa 

3 - Araliae Foliiim 

- Colutea Orientalis 

- Acer Dasycarpura 
6 - Acer Rubrum 





No, 21 1 - Acer Creticum 

2 - Acer Campestre 



3 - Cytisus Alpinus 



\ k - Ribes Grossularia 

r 

Ribes Uva Crispa 




6 - Ceanothus Americanus 



4 

r 
f 



I 

t 
f 



r 

L 
■ 






Plato 



47 



Acer (2s.TT]-;.-)Gstre 110 

" crGtioiU-i Ill 

" daG^oarpiLm 112 

" laciniatiun , . , 115 

" nonGpcGsulanun 114 

"' montaniin 115 

" nc,;^izndo 116 

" pscudo-platanus 117 

" xol. var.. 118 

" platanoides 119 

" " foliin var 120 

" riibri:a:i 121 

'^ Gachariniiin 122 

" GtriatiLn 123 

" tartaricrjii 124 

AeSoiiliis I lava 48 

" hlppooaGtaniirn .... 49 

" pavia 50 

Amorpha fruticoGa 91 

Aralia Gpir^oGa 46- 

AriGtolochia siplio 108 

BacliariG lialiinifolia 107 

Bigiionia catalpa 84 

'' radicaiiG 85 

" " var 8u487 

CalycanthuG iloriduG 82 

CcanothuG an c r : c ami g 14 

Gophalanth;iG ocGldontallG . 3 

GcrciG oanadcnsdiG [)^ 

'' G i 1 G r iia G t r mn ^5 

Clctlira alnirolia 57 

Golutea aperta 89 

arooreGconG 90 

" oric:-tali;: 92 

" :Oaoc!:ii 95 

Conptonia aGpl-ni.-olla .... 109 

GornuG aloe 4 

" altcr::iiolia 5 

" oircinata 5 

" floridiiG , 7 

" r^.asGula q 

" paniciila-oUG 9 

" Gan^vuir.ca 10 

" Gcricea 11 

" Gtriota 12 

Gytisus alplnus 94 

" ar.Gtriaca 95 

" capitatuG 6 

" seGGilifoliuG 98 

„ nij-ricanG / gi 

II P^- "Circus ; HQ 

DapIiiiG alpina r.^ 

;' eneoriin ////.'. ng 

laurco a r- 

^^^^--ao c_orican::G v^ 

" f;,"^^^''^'^^3-p<"'^^eus 1,^ 

£2£0P^eiiG^ IV 



Jjiriodendron tuli'-ifora 

Loniccra alpigena 



!f 



rr 



It 



tr 



ir 



If 



It 



IT 



If 



If 



n 



IT 



c a'o r 1 1 1 iv<_ii 



* . 



• • • . 



Tf 






alio im 



'late 
85 

20 

21 

22 



Gocriilca 25 



dicrvilla 



n o d i a 



• • 



• • 



* « 



nic 



pc r io Ir/r.ieniui 






ir 






orotina 



Gonpor-vircns 

loricar-ooG 



24 
25 
2G 
27 
28 
29 




tartaric-'^ 



xyl G t c iu:i 



« • 



Me Gp i lu G an e 1 an c. h i e i 



50 
51 
52 

64 



IT 



fl 



IT 



Tf 



IT 



Tf 



rf 



arbutiiolia 65 



oanac Gil 



O -L o 



• ■ 



• • • 



• ♦ 



gcrnanlc 
pui-jila . 



• • • • 



• • 



• • 



Porirdoc 



If 



Ptclca trlfoliatao 



bo 

67 

68 
cliauae-neGnlluG 69 

ootoncaGter 70 

71 

45 
62 
65 
15 



pyracantna 
Craoca . 



* • « « 



• • 



• • 



Ph i 1 a d 1 ] )] 111 G c r iia r i u G 



If 



iianu^ 



KJ 



ixfiododondron chtinacGictiiG 



It 



TT 



II 



It 



liirGutim . . 
riariirnzn . . . 



# # 



58 
59 

60 



P. lb OS alpimin 



p 2^ t i G ijn 



o4 



IT 



TT 



U 



Tf 



ri 



Tf 



U 



Cilcicantha 
rioridiin 



• « 



• • 



• • 



{jroGGiilaria 



• • 



• • • 



11 1 f : run 

m F 

rub ri li : 



•*/ 



• • 



• 4 



uva 



ariG-^ 



.o5 

."9 
40 
41 

/9 



Hob in la 



*-*- 



^^ 



rriitcGCGns 



If 
If 

TT 
Tf 
Tf 
Tf 

Spii^aoa 

TT 
Tf 

Tf 

rf 

TT 
IT 

rf 

ft 
ff 



100 
101 
102 
105 

pceudo acacia 104 



cara£;ana • . 

halodcndron 
hiG Ida . 



• • 



• • 



• » 



• • • 



• • 



• • 



pygnea 

GP in OGa 



* • 



• • 



105 
lOG 



Ciianacdrif olla 7 






JU 



cronata 



^.-pcriciiolla 



• * 



ff 



var 






w c^ 



.1 • 



necLia . . . . 

G orb i folia 
toncntoGa 



• • 



* • 



• « 



« • 






opulifolia 

^iloi 



• ft 



ft • 






ft • 






ph;7lif^a pinnata 

q,, . ^-rifblla 
ojT 1 n 



« • • 



• • 



• • 



• • 



.!. - 

J _ 



^ percica 



• • 



* • 



75 
74 

75 

76 

77 

78 

79 

80 

81 

45 



If 



A -^^ 



1 




; 



* 



DEN HEER. 





MART 




NU 




VAN MARUM 



9 



i 



A. L, M. PIIILOS. EN MED. DOCT. DIRECTEUR VAN DE PHYSISCHE EN NATURALZ' 



EN-KABINETTEN EN E IBLIO T HE C AR IS VAN TEYLER'S MUSEUM, SECRETARIS 



VAN DE BATAAFSCHE MAATSCHAPPIJ DER WE E TENSC II AP PE N TE HAARLEMi 



♦ 



LID VAN VERSCHEIDE CELEERDE CENOOTSCHAPPEN5 



W O R D T 



D I T 



I 



W 




R 




MET 



I 



i 



HEX DE MEESTE HOOGACIITING 



1 



f 



i 







D R 






N 



> 



' ■ 



tt 



DOOR 



V 



J. C. 



K R A U S 



y 



i 



Med. Do&. te Amflerdam, 



k- 



V OR- 



I 



t 



4 






I: 






R. 



R 




D 



E. 




edert dc fiimak in dc KedevhtndfcJie Tuinhinde , volgcns cen verlievcncr doci werkende 



geheel 



andcre wending 



hcefc 



gcnomcn 



5 



cn daar door nicer en mcer de voctfpoorcn der Natiinr 



heefc opgcvolgd; fcdcrc zijn ook de hicrtoc noodige vercischten, zo wel de aanlcgging als dc 



beplancing betrefFcndc, talrijker gcworden. 



Welcer voldced, toe hec aanlcggen van groot- 



fche en lommerijke Laanen, dc akoos lutinuncendc Fruuboomen uirgezonderd,aIlccn de Tax:s cn 
andcr bladrijk geboomte. De Tuinkunst bcpaaldc zich bij (Icchts weinige foortcn en afwisfelingcn. 
Thans heeft alles ecu gclicel aiulcr aanzien ontvangcn ; eenc gcduurig afwisfelcnuC menlgvuldig- 
heid van groencnde Sicraadcn zijn nii de bouwfioffcn voor onzc Engelfche Tulnen gcworden; 
wecb'g bloeijende en vni chtdraagende Boomen en Heesrcrgcwasfen vcrvangcn hct voorig fombcr 
G;rocn G;eboom:c ; en 



alle zoodanige gewasfcn , welke, uk andcre Iuclicfi:rcekcn op den Va- 



derlandfchcn bodcm overgcbragt, wecb'g ticren cn opgroeijen 



zijn 



de gelicfkoosde voorwer- 



le 



n voor hec kunstminnend 002; van 



de hcdendaagfchc Tuinkundigch gcworden, waardoor hec 



1 

derhalvc duidelijk blijkt, in hoe ver de tcgcnwoordige Tiiinkiindc zich luisterrijk onderfcheidt 

van de te voore gefchorcn groene hagen en ftijve bcrccaux, en hoe zecr zij hicrdoor derhalven 
mcer aanfpraak maakt op eene gclukkigcr nabootfing dcr Natuiir, 

Hctnabootfen dcr Nacuur,haare fraaije en fchildcrachtigc partijen, zodanig als zij die al f]ieelcn- 
de in hct wilde verfprcidt, in onze Lusthoven, vooral van 

De bcrocmde Tuinen van Verfaillcs, naar dcii 
aanleg van le notre, mogen, gclijk men verhaair, twcchondcrd millioenen gckost hcbben, 
him rocm raoet gcwisfelijk zwichtcn voor hondcrd Engelfche Parks en hccrlijkc Buitcngocderen, 



ccnige uitgcflrckthcid , overtcbren 



gen. 



is toch den arbeid dcr Kunst overwaardig. 



zij zLiIIcrt, daarom, ook vcrgceteii 



in alk dcclen , zelfs dcr Noordelijke Rijkcn, van Europa; 

wordcn, tcrwijl ecn bcter fmaak, welke de Nacuur gctrouwclijk voigr, akoos zai blijven bC' 

haagen. 

Nog bevaUiger wordcn onze tcgcnwoordige Tuinen door de in dezeh^cn plaats hebbende evern 



redigc famcnllelling der groeijende bouwflofTcn , zoowel met berrckking tot derzelver gedaance. 



als 



voortbrcngfels van Blocmen en Vriichten. 



Gchcel de kunst ?ier groencnde ArchltcBuur is 
krachtloos, zo niet eene regehnaatige famGnflelh'ng van gewasfcn, de onderfchciden tijdcn van 
bloeijen , en eene ftreelcnde fchakcering van kleurige bloemen, haar onderfteunen , en het gree- 
tig oog niet vcrrascht wordt door eene gedmirige afwisfcling en derhalven door clkandcr opvol- 
gcnde aangcnaame gcwaarwordingen. — • 't Is zekcr dat Ncerlands van ouds bcrocmde Tuin-Ar* 
chiteSien vcel fmaak , ovcrecnftcmming en regelmaatigheid hcbben wcctcn tc vcrccnigen, en dat zij 
hec nabootfcn dcr Natuur , zoo wel als het fimcnbrengen van Oost- en IVest-indifcha planten 
met die van ons Werelddeel, met cen kiesch oordcel vcrricht hcbben; evcnwel zaI men des- 
nietcegenftaande gcrcedelijk toeftemmen, dat het denkbeeld van die volmaaktheid, naar welke de 

Tmnkundii met andcre kimflen wedij vert, allcenlijk dan bercikc kan wordcn, wamiecr dc Tuinvrhnd 



4 



met 



J 










# 




3V 



V 



o 



o 



R 



R 



E 



D 



E. 



met 



den Kunstenaar vereenigd, verdiibbelde poogingen aanwendc, om de daartoe noodlge dee*- 



len te lecren kennen, en derzelver voortplandng op onzen grond te bcproevcn, of^ daar hec 
noodig is, te verbeteren. 



De verdienllelijke Tuin-Arch 



"begin gemaakt, door 
deezcs in het liclit ko 



eene 



G. VAN 



Alkmaar, hecft dienaan""aandc reeds een 



uitgaave van iraaje 



1 

Tinnjicraaden; wclk 



de 




Deeze p 



zai cchter ongctwijfeld 



den Dnikker 
s wcczen , zo 



dezelve opgevolgd vvordt ^^in af beeldingen en befchrijvingen dier groencnde voorwerpen 



bouwfloiTcn van de aangelegde partljen mocten dicnen 



O 



dan den B 



van Tu 



ok in deeze 



■ 

te gcmoet te komen,hcb ik bellooten , zodanige af beeldingen en befch 



van eenigen der fraaifte en mutiglle zoo in- als uit-landfche Boomcn en HeescerSjte vervaardigcn 
en men zal daardoor, vieie ik mij niet te vergeefs, eene juiste evenredigheid in de fchakeeringcn 



de hoogte en laagtc dergemelde gewasren,en de bestevoorfchriften ter aankweekin 



Het 



6 



to 



altoos, (dit is eene onbctwistbaare waarheid,) 



6 



d 



b 



afwisfelende 



r 

digheid, en deeze kan niet anders daargefteld worden, dan door eene gegronde kennis van de 



planten. Afwisfelende kleuren ftreelen 
kens hetzelfde gcwas en de zelfde bloemen 
gelljktijdig, dan verdwijnt het bedoeld g 



het oog g 



dan de eentoonigbeid 



Blocijen, bovend 
weldra gchcel er 



een tuin 



planten in 

vij houden , naa een 



kort 
feling 



Ljdsverloop 



van 



der opvolg 



g 



d 



bloemlo 



bladcren en flanimen . of takl 



de afw 



bl 



van het vroege voorjaar af tot den 



deezcn het doel van onze Tuinkunde zijn. Hebben de 



jaarsbloe 



b 



ebloeid 



toe, 
dan 



g , de dikwijls nog fch 



A 



ke 



ruchten , met de laatcr bloeijende bloempj 



ons in 



floopende jaar het laatfte kleurcooneel der gr 



fcheppin 



doch 



I fchen 
dat gc 



gen kunnen wij niet ten vollen fmaaken,zonder kennis van de planten en van derzelver bl 



te bezitten ; door die kennis alleen kan men zijnen Liisthof aangenaam en verrasfchcnd maaken. 
Die kennis nu wordc ongctwijfeld niet verkrecTen , dan door de natuur zelve, of door eene 



"bondig 



*■% 



cfchrijving, en getrouwe afbecldin 



van de voornaaml^c b 



Pl 



d 



door leert men 
famenflellii 



hupne bl 



ch 



zaaden en 



eranderinffen , hunnc geheel 



b 



b 



maar ook de beste wijze om ze voorttekweeken 



In dit Werk ziillen allc mogelijke vercischten van dien aart in 't oog 




den worden 



zoa 



wel ten aanzicn 



prachtigfle B 



en He 



dezulken wcike zulien kunnen 



dicnen ter verficring en opluistering van grootere en Boschachtige Partijcn , en der Vruchtfo 

r 

ten w< " 



■ 

Iken bij nitncemcndheid verdiencn 



b 



e 



baarheid, fmaaklijkheid 



den , zoo wegens derzelver vriich 



zeldzaamheid 



\ 



fanienp 



van 



h 



der prijsfelijkfle doeleinden van onze verbcterde Ttdnk 



nuttige en 



g 



behoeft 



, IS 

met 



betrekking tot het bevallige, Hcchts in het 



eene 



te zicn 



h 



c\ 



kkendst tooneel van fraai- bloeijende vruchtb 



3 



gelegde Pkntfoenen 
Lsfchen andcr boom- 



gewas verfpreidj waarteneemen en te gcvaclen 



A 




\ 



( 

} 



r 



■'. 



V 



o 



o 



R 



R 



E 



D 



L., 



Y 



f 



r 




\ 



V 



\ 



\ 



\ 



\ 






l» 



\ 



Aangaande de 



wijze van iiitgaave 



heb ik de volgende t 



» 



erk 



O 



de 



den zal een Cahier van zes, naar de Natuur getckende en gekleurdc, afbeeJding 



van Bo omen of H 



met dc befchr 



ip 



de 



h 



licht zien. 



m 



d 



cerste 



zcstal 



ordt , Czonder 



tocpasrelijk gekleur 



k 



O 



oop 
bezwaarend 



meer .voor te hetaajen^ gcvoegd een gcgravc 

IIcc gctal dcr plaaccn, voor zo verre dit het gc 

jiiist bcpaald wordcn , cchtcr durf ik den Lief hcbbercn v 



tjjceJ , en een 
•^\\ betreft , 

, dat het' 




weeze 



De befchrijving van ieder bijzonder geflacht zal voorgegaan worden van de eenachtskcnmerken 



t) 



van het 



wel telkens op ecne bijzonderc bladzijdc 



deez 



zullen jrevolG;d 



£3 



t> 



rdcn van 



de foorten en de voornaamfle vcrfcheidenheden. 



Daarhct ondcrtusfchen onmogelijk is,om in ziilk een uitgebrcid werk , alle geHachtcn en foorceii 
van planten, in ecne clasficaale en fystematifche orde te laaten volgen, en Kenncrs en Bemin- 
naars cvenwel zulk ecne ranq;rchikk{n2; verkiezcn, licb ik , in navoliiinire van de meestc werken 



van dicn aart, gctracht eene inrichting te treffen , naur vvelke ieder, het werk voltooid zijnde, 
eene rangfchikking kan daardcllen , die hi] voor de gemaklijkfte houdt. Om evcnwel aan dc be- 
doelde inrichting eenen leidraad te geevcn , is op iedere plaat de clasfc en orde , naar het fystema 



^ 



van L I N N .^ u s gegraveerd , 



m c t 



bijvocging van 



zijn 



n^am : ingevolge daar van is d 



befchrijving van icdcre plaat, (ccn of twee bladzijdcn druks, in groot quarto, beflaande,) 

r 

naar hetzclfdc fystema ingericht; en naa afloop des wcrks zal een,ook op dicn voet rcrvaardigd, 
clasiicaal fystematisch register gogcven wordcn. 



• 



Op iedere plaat zal afgebccld wcczen een groote bloejcnde 



tak van de plant , over wcike wordc , 
gehandeld , tevens met takken van onrijpc en van njpc vruchten, zaaden , en fomtijds ookvan bijzon- 
derc bladen ; dit alles zal voorts verrijkt worden met de af beeldingen van dc nict bloeijcnde flammcii 
of takken, icts dat men in dcrgehjke werken maar zeldzaam aantreft, en echter zijne bijzondere* 
nuttigheid heeft; immers kan men daardoor in het voor- of na-jaar de niet bloeijcnde boomcn en 



heesters 



onderfcheiden , het gecn bij de v^erplanringcn een uitneemend voordcel gecft. In de be- 



fchrijvingen zal vcrvolgens gehandeld v/ordcn over h^t Vaderland van ieder gcwas , over des- 
zelfs llandplaats, vereischten en grond; over de uitbotting, den bloeitijd , en langer of korter 
diiur van dezelvC; over ^OiW tijd der rijpheid van vrucht en zaad; over de voordkwecking , 
en de nuttigheid in 't gebruik , 
maaken. 



hetwelk men, omtrent elke plant , van dezelve zoude kunnen 
Dc bijzondere declen op dc plaaten, met de letters ^. ^. enz. gctekend, zullen in 



den tekst aangewezen worden. 

Bij den naam van den grootcn linn/eus zal 



nog 



gevoegd wordcn dien van den 



HOUTTUijN, voor dc Nederduitfche benaamina-cn ; ook zal 




iede- 



beroemdcn 

re befchrijving, bovendien aangerroffcn worden 

en //(?f^^/«//c;^e taalcn ; YQords is de fystematifche charakterfchcts van den Ileere will 



de benaaniing \Vi de Franfchcy Engelfchs 



♦ 



Pi 



2 




I 



1 



4 



Tt 



V O O II R E D E. 



(voor zoovcrre dezclve gevorderd is,) gevolgd, en dciar deeze zwljgt, de charak 



tcrfchets van PvKicHARD, en in 't Nederdiiitsch die van iiouttuijn gcbezigd. 

Allcenlijk is het bij groote plantfoencn en breede vcrzamclingen van planten , mogelijk, 
de Natuur naamvkeuriglijk te doen volgcn ; en daar inij, de gelogenheid in dcczcn , nog 



eentgzins ontbrcekc, zal ik gedeeltelijk niijn toevlugc ncemen tot de beste voorhanden zijnde 
afbcelciingen in andcre werken ; als daar zljn, wat de boomen en heesters betrefc, die van 
den lleere f. schmidt, en het nog niet afgelopen wcrk van den Heere du hamel; 
alle welke afbceldingen, wegens derzelver zuiverlieid en nGauwkeurighcid , bij de kcnners in 
liooge achting flaan; waar verder die voorraad niet voldoende is, zal de Natniir gevolgd 
vvordcn; de Heer j. moo^'en, Bloemist te Haarlem, hecft zig vriendelijk aangebodcn oni 
mij de noodige voorwerpen daartoe te verfchaffen. 

Daar al verder de voormclde af beeldingen van drooge takken niet zeer algemeen ziin , en 
cch:er alle mogelijke opiettendheid verdicnen , zal het den Leezer gewislijk aangenaam weezen,dac 
bij inmijn werk zal ontmoeten eene korte redeneering over de foortelijke kennis dier voorwerpen, 
alsmcde over de aankweeking van allerlcic boom- en heester - gevvasfen , gefchoeid op de leest 
van den gemeldcn Heere f. sc iimid t, wiens werk onzen aandacht hoogst waardig is, daar het 

voornaamlijk ten oogmerk heeft, eene opgaave van de kentekenen en de cultuur der voor- 

noemde gewasfen. 

Tot heden toe bepaalt de kruidkundige kennis van boomen en "heesters, zig alleenlijk bij 
den tijd van derzeh^er bloei ; doch die kennis is voor de boomkweekerij niet toereikende , aan- 
gezien men in het jaargetijde als men in deeze wcrkzaam is, noch bladen noch bloemen kan on- 
dcrfchciden , het gecn dikwijls oorzaak wordt van onaangenaame misv^attingen bij het verplan- 
ten, dcwijl 'c in deezen voornaamlijk aankomt op het kennen van de jonge planten, takken of fte- 
kels; om defhalven dit gebrek medc te vcrgoeden, zal ik, in mijn tegenwoordig plan, ook hec 
kcnmerkend ondcrfcheid tusfchen alle ddrre takken leeren kennen, in hoop dat eene naauwkeu- 
rigcre opiettendheid op deeze zelfde jonge looten, op hunne knoppen , klawicren, ftand, ge- 
Mte, oppervlakte, bedckkingen, ddorfncden en inwendige hoedanigheden , bovendien nog 
narileiding zal geeven tot het maaken van tiadere bepaalingen en onderfcheidstekenen van en 
tusfchen nog twijfelachtige houtfoorten. 

De docjrfnede van de Bignonla cniclata^ in den midden een kruisje vertoonende, de voor- 
beelden van de planten B'lcspUus en Cratagus^ fchijnen de gisfingen , om nog duidelijker kenmerken 
door dcze oplettenheid te znllen verkrijgcn , te bevestigen. Bij die geenen wier zaaden in*, 
ccn harde fchil befloten zijn , verfchijnen , meestal , de vrucht- en bloesfem- knoppen 
aan de tweejaarige takken, en zijn, even als de bladknoppen, rond en afgellompt; daar- 
cntcgen draagen de zoodanigen , wier zaaden door een zacht kapfel omvat zijn , hunne 
bloeiknoppcn niet alleenlijk aan het einde der jonge fchciuen van den laatst voorgaan- 

den 




1 




I 



*. 



3i. 



VOOR^EDE. 



VII 



den zomer , maar zijn ook aan hct bovenflc gcdcche geplaatst, terwijl oe bladknoppcn 
aaii het benedenfte dcr fcheuten voortkomen y en bcidcn , blad- en bloemknoppcn , lang cii 
fpits zijn. 



^ Deeze kennis wordc te noodzaakelijkcr , daar de uithccmrctic gewasfen bij ons nice b'gtlijk 



rijpe zaaden gceven, en de voortkwecking flcchts bcrclkc kan worden door incncing, door 
ftekkcnjiiitlooperSjCnz. — Deeze kiinscige aankwecking, welkc wcl bij hec aanlcggcn van groote 
houtvesterijen nict altoos plaacs kan hcbbcn, dicnc ondcrmsfchcn , in cnkcic gcvallen, tot 
vermecrdcring der vrucht- en 'Zaadboomen, en is, ten aanzicn van uicheemsch gcboomce, 
volftrekt noodzaakelijk; want daardoor gewent hcczclvc , allcngskcus, aan onze luchtHreek, en 
zoude ten laatflen nog wcl ecns rijpe zaaden kiinncn voordbrcngen, gcfchikc tcr plantinge. 
Reeds zien wij zulks, bij voorbeeld, aan de foorten dcr Robinra. 

Daar de gezegde kunftige voortkwecking dan, in vccle opzichtcn, en met bctrckking tot mijn 
oogmerk, van grooc belang is, zal het den minkundigcn Leezer almede niet onaangenaam zijn, 
clat ik mij thans eenige oogenblikken met dezelve bczig houdc ; breed er over uicteweidcn, zal 
geene plaats kunnen Iiebben; want hct voortkweekcn door zuiging, of het infleekcn van 
lootcn in boomdammen voorbij gaande, zal ik mij allcenlijk bcpoalen bij hct zoogcnaamd en 



bekend aflcggen, en bij de wijze van ftekken te plantcn , hetwelk bi] de uichcemrehe gevvtis- 



\ 



fen meestal aangcwend kan worden* 



De takken welken men wil alleggen, zoodanig, dat zij nog ecnig vocdfcl van de mocdcr- 
plant kunnen trckken, Hioeten zeer laag aan den flam zijn; of deeze moct, tegen de Natiuir, 
gebogen, en zoodanig in de aarde bevestigd kunnen worden, dat de takken met dezelve be- 
dekc zijn. Ondertusfchen is deeze wijze van aflcggen dikwijls van groote moeite vergczeld: de 



zekerfle en minst moejelijkc aflegging gefchicdt, door de hooggu'^amde boomcn, in de maand 



Maart, kort aan den grond aftehouwen, dewond met entwasch of klei te bedekken, de wor- 
telen eenigzins te ontblooten , en de aarde rondsoni dezelven lo^ te houden : ap die wijze 
zal men, in den volgenden zomer, eene menigte van jonge fcheuten tc voorfchijn zien ko- 
men, alle welken, in het eerstkamend voorjaar, zonder mocrce afgelcgd kunnen worden. 

De ftammen die men toe voQrtk\^eeking wil doen verflrekken , mocten uit zaad, of lootcn 
voortgetecid w^orden, en aan den grond, van drie tot zes duimen, in de doorfnedc, dik zijn. 
Wil men voorts het wortelfchieten bevorderen, kan men in de deelen , onder de aar- 
de, eenige dvvarsfe infnijdingen maaken; of, en h^ geen nog beter is, dezelven met 
cen dik ijzerdraad famenbinden; deeze wijze is gevvislijk de beste , ook in die hout- foorten > 
wier takken bij de gewoone aflegging, eenige jaaren lang, zonder wortclea te fchieten, in de 
aarde liggen. 

Binnen korten tijd kan men, door hec fn den grond fteeken van gchecl afgefcheidene takken 

of fcheuten, van eenige ligtlijk wortelmaakende gewasfen, eene groote meniigte van derzelver foort 



it^ 



j' 



vni 



V 



O 



o 



R 



X 



R 



E 



D 



E. 



\ 



» 



doen voortkomcn. Daartoc gcbmikt men jonge takkeii, die ten minften ccn fpan lang zijn; iiicn 



flcckt dezclven ; op ecne 



fchadii\viiclici'j;e 

O 



plaats, in den grond: hicrbij hccft men voor- 



naamlijk , te Ictcen, dat dc base niet 



gekwe 



tSt ZLj^ 



en , ten hoogften , 



ecn 



of twee bottcn, of 



oogen , 



boven den i2;rond uicdeekcn: voorts moeccn deezc kwcckclingetjes voor dc Iiecte der 



zonni 



»- ■) 



en voor 



t> 

hct uicdrooo;en bev 



t> 



elllgd vvorden. 



op 



de 



verKiczmg van 



den grond: hoogsc 



In alle boomkweeking komt het voornaamlijk aan 
nadeelig is 't als men zijnc jonge planLfoencn zet, ahvaar zij niet vrolijk kunnen groejen ; daar- 



uirerilen noodig. 



kweekc, en in bcceren grond verplant , als IFonderhoomen zullen bloejen. 



to3 hebbcn zij , even als de jonge dieren , cen zeer zachc voedfel ten 

Men vcrgist zig gevveldiglljk, als men flelt dat boomen, op een flechten grond getceld of ge- 

Bij dit alles 
beplanten, zeer jonge 
zijnde , moct . men derzelver 
zuid- of noord-zijdc zorgvuldiglijk met krijc, of een toiuvetje , maar vooral niet door eene infnij- 
ding tekenen, ten einde den jongen boom, naar den zclfden llreek, tc kunnen verplanten : 






moet 



nog aangemcrkt worden , dat 



men 



gewasfen moet verkiezan; de flamraen 



ecn' Hcchten grond willend 
eenigzins gevorderd 



genocg aangeprezen worden: even noodig is 



het aan- 



dceze omzichtigheid kan indedaad niet 
tetekenen 5 dat men de wortels van een jongen te verplanten boom, met eene evenredige me- 

omgeeven ; want ook daarvan , naamlijk van de bedekking der wor- 



cenig jong plantfoen af. 



nigte losfe tuinaarde moet 

tclen met goede losfe tuinaarde, hangt veelal den goeden tier van 

Alle de tot dus verrebekende wijzen van boomkweeking, kan men, met goed gevolg, 
migcn aanwenden ; 




fom- 




ffeldt 



eenigen geidt flechts eene^bij anderen meerdere wijzen: de Heeren du 
HA MEL, VAN M u N c H H A u s E N cn VAN BURGSDORF, hcbben de vereischten daarbij noo- 
dig, onvoorbecldig duidelijk befchreven, indiervoegen , dat de weetgierige met alle mogelijk 
vertrouwen bun geleide kan volgen. 



Het zondc overtollig weezen lets te zeggen wegens 



de verdere werktuigclijke uitvoering 



mijns 



werks: de eerlle aflevcring der plaaten zal desaangaande ter proeve verflrekken , en alle de vol- 
genden zullen daaraan gelljk ^weezen, zo tcnaanzien van de bebandcling der kunst als dc overccn- 
komst met de Natuur. Het is op deezen grond dat ik mij durf vleijen , door deeze mijne Bijdraagc 
tot de Ncderlandfche Boomkweekerij, de goedkeuring van den Beminnaar van Flora zoo wel 
als van den Kunstkenner te zullen wegdraagcn. 



? 



# 



<i 






f 



/ 



* 



• 



f. 



' 1 







i 



r- 



\ 



c 



L 



A 



S 



I 



s 



II. 



o 



Pv 



D. 




JI'' Clasfe, I' Rang, 




ringa 



9 



Sfjn/ig. 



FHeder oder Syrlnp-. 



Lilas. 



The Lilac. 



De ooifprong \m lict woord Syrivga is nlet ligt op te gcven, aangezien ceiil^en hetzelvc als van liet 



t) 



Jfrikaansch afkomflig, andcrcn van clc rocdevormigc Takkcn, en wcder aiitlcren Iictzclve van dc Iiolle 
Mcrgpijpcn dcr Takken aflcidcn. 



Ondcr de Vooijaarsblocmcn is de Syring even zo uitflckcnde als de Roos ondcr de Zoracrblocmen. 

* 

Oflchoon d3 oude Dichters haar niet zo algemeen bezongcn hcbben, als de nicuwcrcn, heefc echtcr de al- 
gemcene voortpJanting haar genocgzaam verccrd, en men ziet haar, even a! s de Pvoozen, met dezelfde be- 

valligheid zo wel de laagc Woniiig van den Landbouwer als de Bosquetten van i}it\\ Rljken vcrfiercm 

4 

Hct vadoiOan^-^wji^daaa^B^ ester is hct Oostcn, en hoogstvvaarfchijnlijk China ^ want uMja^-befpcurt dik- 

9 

wjjis van dczelve op Chineefche gefcliilderdc papiercn , ftofFen en gaazcn. Van daar kwam de plant n?.ar 

+ 

+ 

Fcrji'i^ Klein Jfte en Tiirk'^e^ van waar voor twcchonderd jaaren de eerflie plant dcr gcwoone Syring 

* 

aan den berocmden matthiolus wlcrd gczonden. . • 

Volgens hetGeflachtsfysthema vani. inn^us komt de plant in de twcede Clasfe te{laan,cn onderfcheidi: 
zicli voornamclilk door de volgende kenmerken : 



De 



ddnbladige 



gepijpte voortdurendc KeHi is zeer klein , met ecn' viertandigen rechtdaande mond. D^ 



Bloem 



Wicr 



ierdcllse onenflaande Bloemrand 



vveder oragebogen is , en lincaale ftompe lappen heefr. De twee zecr korte Mecldraadjes zijn met de Bloempijp 
famengegroeid , zijnde met Imnne IMeelknopjes niet l^mger dan de Bloempijp. Hct langwcrnig , op de Kelk 
rustend vnichtbeginfel draagt een' draadvormigen met de Mecldraaden even laiigcn Stijl, die met een rvvccfpleiig 
dikacbtig Merk bcgrocid is. De langwerpige, famengedrukte , toegepunte , tweehokkige, twcekleppige , 
KapfcIvTucbt, hccft ecn overdwars middenrif , en bevat in elk hokje twee enkde langwerpige , famengedrukte , 
aan weC^skanten toegcpunte , met e^;,' fmallen huidi^en rand omvatte Zaadcn. 



d 



De 



\ 



^ 



De foortcn dcr Syring, «^ie wij in onze Lustboven voortkweken , vcrduren zo wel in Buropa alsin JJtl 
it arengfte Winterkoude. Beiden foorten leveren verfclieiden afwisfellngen , die zo wel ten opzigte van de 
tkiir 'der Bloemen, als de gedaante der Bladen van elkander afwijken. Allen verdienen ccneplaats onder de 
fctioone Bloeingewasfen , die wlj tot onze Voorjaarsplantingen verkiezen , vooral in nict te digte en ophoopte 
groepcn , of enkel of onder elkander geplant , benevcns nog andere bloeijende gewasfen , inzonderhcid met de 

Cj///}/^- foorten vermengd. 



Zodanlg eene beplanting is bij v66rkeur gefchikt om eene gcurige fchaduvve tc 



r 

gcven aan Wandelpaden , die zich om Lusthuizen met Grasvdorpleinen heenfllngeren , en dczclven als omfinge- 



g 



ecn bevallig aanzien bljzetten; ook 



de 



bijheid van Rustplaatfen , Tempels , e. z. v, zullen ^qz^ 



groepcn in den bloeitijd hct oog des wandelaars telkens aangenaam ftrelen. 

■a 

• De vobrtkweking door Wortelfpruiten jAfleggers of verdeling der met opgehoopte aarde diepgeplante Wortel^ 

flammen , is alleigemaklijkst en zeer voordelig , en bezorgt ons daardoor eene minder kostbaare vcrfiering van " 
Veldwegen , die des te fraaijer worden , wanneer zij bier en daar met nuttige Ooftboomen vermengd zijn. Ook 

+ 

door bet in hct Najaar gezaaide Zaad kan de vermenigyuldiging gefchieden. Deze wijze van voortteling , of- 

fchoon langzaamer en minder voordelif , vcrdient echter onze aandacht , aan^ezien men daardoor verfcheidea 



varietcften te wachten Iieeft, 



Enl 



nil de cinden der VoorJ 



Taliken komen de Bloeiknopp 



voorfchiin: de Syringebo 



mag du3 niet g^fnoeid wor 



r 

oTiiginrem niervarrzijn' liioeuetrr^iT ijcruren. 



liet 



door 



der benedende Takken , dat de 




Spnng tot een' Boom k 



voerd werden; echter is dezelve niet duurzaara. Het Hout is aan de jonge Boomen geelachtig, aan de ouden 



:evlamd, en kan in plaats 



Olijfhout tot kleine gereedfchappen gebezigd worden ; hetzelve 



door koud fterkwater eene duurzaame roode klenr aan. Kleine, witte, doorzigtige, klevcrige klicrtjes , die 
aan de nieuw fpruitende Takken en Bladfleelen op Steeltjes, op de Bladen echter zondcr Steelen zitten, heb- 

ben dezelfde balfemieke hoedanigheid als 

Thee. 



het Hout, Het geraspte Hout geeft ook eene Ambcrachtige bruine 



\ 



\ 



i 



if 




f' 



F 

1 

i 



i 




t 



-I" 



\ 



■- 



»,. 



* 



I 






-" 



€ 



E 



A 



S^ 



s 



r 



s 



IL 



o 



R 



D. 




//^^ Cksfe, P' Rang;. 



Syringa Pcrfica. 



La age Si j ring,- 

Dcr PerJ:Jc}k' Frtedir.' 
Mifas de Perfc\ 

th'e Pirfian yasmhie, 
5 Y R I N G aTp l r s I c a , foliis lanceolatjs. 



L A A G E s ij R I N G , met lancetvoTiuige Bhidau 



Ecne ecuw vrocger dan de voorgaandcj-hebbeii ^^ Europlfche tuineu dezc fchoone^ llcester, hoogstwaar- 
{I'hijnlijk uit China door Perfn i\va.t Conjiantimpokn- gcbragt, tot ficraad bckomen. Door de bizarre, ge- 

waande kunst ^cr voormaHge tlj'dcii verminkt, was Iiet gewas buiten ftaat om'dcszelfs luistcr ten toon 



fpreid 



en IiGt was aHeen voor ■ onzcn 




bewaard om hctzelve in onzc de Natuiir naarbootfcude 



Plaiitfocncn In deszelfs nat-uurlijkcn toeftand te doen voork-omen.-. Thans bezrgt de Tuinliefliebbcr dezc 
Hecstcr, ben evens de laagcre foorteri van den Cytifus ^ de Coronilla , Amygdalus nana en pumik; de 



Heestcrachtige en geelc 



Jasmyn, den Philadelphia en de Alpenro'js lot ecn blocijend perk voor groe- 



pen van 



hoogcre Hcesters;- of 



hij' bcplant.. met dczelvc de met roozen en andere blocijcnde Strmkcn 



, oniringdc grasachtige nisrplaatfen , in de boschjcs aan de Godiii van Pafos tocgewijd; die door Gledltfchid* s ^ 



Rohlnia'*s ^ Soj^ horn's 



en Cercis zagt befchadawd zijn 



Ook bij grootcr partyen , of in armida's 



tovertuinen, w^arin alle de fchoonlieden van flora's heiligdom bijticngebragt zija,- is deze Heester cen 



der voornaamftc fieraaden.- 



In 



eenen middenmatig goeden-tulngrond' groeit liet gewas-^ in zifn'" natuurlijken fcaat", tot eene uit 



racerder dunna Stammen faniengeftelde veeltakkige Heester, die van 5 tot 7 voeten Iioog 



b ereikt 



Derzclver veclvnldige tcgenover elkander ftaande famengeftelde Bloemtrosfen (a a) worden dikwijls twee 
voeten lang, en bckkden- de dunne^buigzaame Takken der Scheutcn van het voorgaande jaar , hebbende 
derzelver Blocmftcclties aan hunnen bafis tv/ee fmalle voortdurende lovcrtjcs C^. Dc fchubben der Bloem- 
fcnoppen blijven met de Bloem voortdurcn, omvatten den' Bloemfteng-, en bebben eene bruinroode 
Sl^ur (?),- Langwerpi je , lancetvcrmige , . gefccelJe , geliecl tegcnover elkander ftaande, op beide vlakteo' 

glad- - 



% 



I 



gladde Bladen (//) , benevens groote, lo 



I 



a 14 



dagcn laterbloeijende, bijna doorgaans vicrfpktige Bloe 



men, (a a) ondeifcheiden deze Sijring van eene bijToort of varictcit, welke kleincr is, en nieer naar het 



blaauvve hellende drie- 



of vijffpletige Bloemen, en drie- tor zcvendclige Bladen heeft. Sommige aan 



hct bcnedenfte deel der Takken ftaande Bladen zijn geheel 



g 



vcel 



die der 



laage Syring, welke 



00k dikwijis twee- en driedeligen ontwikkelt. Dcze bijfoort wordt door den naam 



van Syrlfjga laciniata onderfcheiden , en zij veranderc dezelven bovendien even als de voorgaande met de 
witte Bloemen , die echter zeer zeldzaam is. 
Het langwerpige in bijna rolronde Kapfden (^d) befloten Zsad meet v6(5r het openbarstcn van dezelven 



in het begin van October vergaderd worden. Wanneer men 



hetzclve voorts na zljne rijphcid zaait, dan 
kiemt het in den navolgenden Zomer, en deze diis gekweekte Planten bloeijcn in hct vierde of vijfde jaar. 



E 



b 



de 



de Bloeifemknopp 



aan 



bovencinde der fopiifle Tal 



ge 



meenlijk drie in getal (g)i zij zijn vierkantig, iiit ovaal fpitfc fchubbcn fameiigeftcld, ondcr welken de 
Bloemtros verborgen ligt. Zeer zelden worden de kiemen der toekomende Takken aan dezelven bemerkt, 

r 
F 

in kleine knoppen ten voorfchijn komenC'^); 



die telkens 



onderfte 2:edeelte der ionorfte Scheuteri 



bciden flaan , gedurende den W 



de 



bruine fchors bekleede 



been 



en weder 



wrntjcs bezaaide jonge Scheuten (/) tegcn over elkander, in denzelfden fland als de Takken ton, en. 



die* ouder wordende 



gnjze 



a 



efcheurde fchors veranderen 



« 



^ ' 




\ 



1 



/ 



Nu 



\ 



► 







i /J 



li a a 0' e S t x* i u ^- 



C L A S S I S II. . O R D 




\ 



. IP Clasfe. P Rang, 

- 

Syrlnga Vulgaris Purpurea, 

■ 

Gemeene Sying. 

Der gemelne oder fpanifch& Flieder, 

Le Lilas comniun. 



The common blue Lilac, 



SYRiNGA vuLGAPvlS, FoVih nvafo - corcfatis. 
GEMEENE SYPviNG, met hartvomuge ovaah Bladen, 



Offchoon men deze Heester in bijnn geheel Europa overvlocdig ziet groeijen , is het nogchans ^efchied- 
Ivundlg zeker dat dezelve uit Iiet Oo§ten , en wel zecr waarrdiijnlijk uit China afkomftig is. Dcrzelver menig- 
vuldige aankvveking, zo wei in de Tninen der rij'ken en aanzienlijken als naast de Hutren der nljvere Land- 
lieden , is eOn ontegenfpreeklijk bewljs van dcrzelver iiitnemendheid ; en de fchoonlieid van haare Bioemen , 



zo wel als derzelver aangenaame genr in den avondftond , hebben haar het algemeen burgerrccht in onze 



Lusthoven docn verkrljgen; zodat zlj, fclioon bij de oudere dichters onbekend , tegenwoordig des te mecr 
een voorvverp van den lof der bedendaagfchen geworden is , daar alles wat aangenaam , bevallig en fierlljk hcct 

met haare Bloemoii is bekroond. » . - 

^ De Bloenien komen aan het bovenfle einde der Takken van het voorgaande Jaar gelijk met de uitbottende ^ 

Bladen ten voorfdiijn, zijnde op bijna rechtop (laande, famengen:elde trosfen Qa') vcrgaerd. Zij ontwlkkelcn 



zich dan eerst volkomen, wanneer de Stam ge'iecl met Loof 



bben eene blaauwe . witte 



of paarfche kleur, De Jonge Landbouwer verfiert met dezclven zijn' hoed , het Landmeisje haaren boezem 

w 

en de vroome Matroiie het altaar. De hier afgebeelde paars-roode foort is de fchoonfle, bereikt de 
grootfte hoogte en lieeft de grootfte Bloemtrosfen, Sommigen der Bloemen hebben een' vyf- of zesfpletigen 
Bloemkrans (IF)^ hebbende in dit geval een driefpletig Mcrk, en een driehokkig, driekleppig Zaadhuisja 

(tf}; zelfs zlet men blj dezen drie Meeldraadjes , wier Meelknopjes dikwijls in finalle gckleurde Bloem- 
blaadjes veranderen ; ook befpeurt men, hoewel zeldzaamer, agtfpletige Bloemkroonen. Niettemin geven 
^tzt afwijkingcn vruchtbaare Zaaden, waarait men, indien men de moeite vvilde nemen van ze te vergaderen 



en te zaaijcn , eene verfcheidenheid met dubbele Bloemen zou zien voortkoraen, die den Liefhebber niet a!- 

leen zo aangenaam zou zijn als de dubbele Jasmljncn , Anjelieren en Roozen , maar ook tevens den Na- 

tuur- 



i 



^ 



tuuronderzoeker eene iiieuvre selegenlield zou aanbieden om de verwantfchappen en den voortgang van d'e 



/ 



zich tot Bloeraen ontwikkelende deelen der Plantep nadcr te kuniien naarfporei 

De paarssewiize, als in het kruis ftaande , getleeldc, e(Fea Dladea hebben eene hartvormige ovaale 




daante (^e) 
kleur (d). 



eene punt toeloopt, van bovcn fchoon en aangenaam en van ondcr grijs groen va 



de over dezelven zvvevende Bloemtrosfen een flrelend gczig 



Derzelver weeffel 



js vrij djgt , en dient de Spaunfche Yliegen zo wel als de Ligusterrups tot voedfel. 



De vnichten vvordcn in Oclober rij.p ^ als wanneer zlj openbarsten , wordende derzelver langwerpig, vlalc 
gedrukt, met een' bruinen doorfcliijnenden rand omringd Zaad C/)daarna door den wind verfpreid; uit dkii 
hoofde 'moct cok bet Zaad in September, bevorens hetzelve volkomen droog is, ter voortplanting ver- 



gaderd vvorden. 



« ' 



De Sijring groeit in den natuurlijken (laat op ieder'' grond ; bet wcligst op Leem met Zand geinengd. De 



fcbieten verfcheiden SLammen 



hooffte en 6 duinien dik 



tj 



■ S 



tc. Zelfs in de digtde fcbaduwe van Boomen tiert deeze Heester* het best die met vvitte Bloemen, d 



ecbtcr in de fcba 



zelden bloeit. De paarsroode foort op de witbloem 



5 



ft 



afvvisfe- 



r 

■Rngcn ultftekende Bizarrcrie. 



De geelgroenc Knoppen (g) onderfcliciden in den Winter de witblbemige Ibort van de blaauwe en paarsroo- 

ten tijde 



de C^) 



[Ibruin en de laatfte vccl grooter zijn. Deze onderfcheidingskentekenen zijn 



w 

der vcrplanting van vcel belang , om de regelmati^Te fcha! 



De Takken van het 



j^ 



5D 



^aande laar eiadia^en meestal met twee BloeifemknopDen; echter komcn *er ook 



ceni'^e 



is 



der flaande aan de zijd 



fchijn (gkj, Altijd 



zij aan her 



bovcneinde der Takken; zij zijn dik, vierkantig, ovar.lfpits , en verbcrgen onder hnnne gefchaliede fchub 
ben het Bloemtrosie. Aan hunnen bafis lisffen tegenover elkander, ondcr een mecr breed dan lang fdnib 




de kiemen der 



ftaande Bloe 



lanzien gcven alsof 



takken verborgen , die bij hunne ontwikkeliiig de volwasfen Bloem 
dezelven ware voortgekomen. Daarentegen hecft de Natuur de kleine afgerc 



rJadknoppen aan het bencdenfle gedeclte der Takken tegenoverdaande gehedit. De Takken, wclken iiitdezen 



. T 



Yoortkomcn, krij'gen eerst ra het tweede jaar bloemdragende Knoppen. 

Niet alleen in onzc Zomerplantfoenen geniet deze Heester eene vourkenr, maar cok in onze Bloemiste* 
jijcn bekleedt zij eene voornaame plaats , vi^rmits zij , in eene gematigde trekkas in potton geplant , defchoon* 
fie Bloemen geeft, onder v/elken de verfcheidenheden voornamclijk uitmunten. Wijders kan men bij dc 



s 



nde 



de maand November en later derzelver Takken affnijd 



aan het zonlicht in liet ivater zetten, als Wanneer dezeii, offchoon geen geheel volkomen. echter naar 




oen Yrii fchoone Bloemen zullen dra 



\ 



4^ 



%^ 



X 



IcXl. cr^.Z 







f 




t^/y/'^^M^tz 



cl 7^1<J 



/ 



/2^7^ 




G 



eiiie eiLi 



S A'^rm^- . 



¥ 



I 



c 



L 



A 



S 



s 



I 



s 



IV. 



o 



s. 



d: 




• ■ 



JF^' Clasfe. F' Ra?7g. 



Ilet Gcflacht. 



Ccphalnntu*:. 



Kogelhoom. 



Knopf ha urn* 



\ 



BQUtonler, 



Button - JFoocf* 



De benaniing Cephalantin is uit het Grieksch afgeleid , en betekcnd woordlijkj vulgens die T^al, 



Hoofdbloem 



H 



het ook 



He kan d 



beiia 



verm its zij Iiet bccld van 



rioofd 



uitdrukken ,• nice gantsch 



4 

met de gedaante dcf Bloem zelve oyerc'dnbrenscn. Ilet is waar dat v^.zTi in 



de Kruidkunde zodanige Bloemen Hoofdjesbloemcn nocmt, doch dan zijn i\\ niet zo ^ 



ffehcel kcgel 




pnd als dezen. Maar LiNNiEus heefc in de bcnaming van deze Heester zijne cigen opgef!:eIde 



wet 



T L 

overtreden, van namelijk het geflacht zo veel mogclijk naauwkeurig naar de iiitvvendige gedaante tc 



-benoemen: in dit 



de 



kog 



^ w 



gedaante dc meest in het 



£> 



vallciide 



benaming 



Spharccephalus ongelijk beter en pasfendcr geweest. Houtt uyn fchijnt zulks ook bemerkt te hcbben , 



en heefc daarom met oordeel de Nederduitfche benamins in die van Kogelboom veranderd. 



& 



Tot heden is 'er flechts (?c'ne foort 



Noord- Amerlka 



bekend 



onzen ho 



verplant; linn^eus hecft haar onder de vierde Clasfe gerangfchikt , gelijk vvij hierna zullen zisn 

De Geflachtskenmerken zijn de volgenden: 
Eene menigte Bloemtjes is op een' 



koselronden Bloemzetel , zondef algemcen omwindfel of Bloembedek 




gega£rd ; ieder Bloemtie ftaat met het ondereinde in een trechtervormi 



a 



kuiltje, met een' vierfpl 



lIgC3 



/ 



\ 



^ 




tigcn rami , Iiet welk vocr de bijzondere CloembeJekkii^g of Kclk , of liev:r voor eene zaadkroon is te 



houden, naardien dit oiidereinde niets dan het vruchtbeginfel zclf i.^ 



De algemeene Bloemzetel is don- 



Z\g en 



de bijzohdere Bloembedekking van onderen hairig, De algemeene of famengcga^rde r.locincn 
zijii, als de bijzondere, regelmatig, in vier of vijf deelen ftarvormig gedeeld, trcchtervormig en fpits. 
De vler Meeldraaden zijn bljna in den Bloemrand ingevocgd , kortcr dan de Elocmrand , en de Mcel- 



knop 



lo 



vastzittende , eerst rond 



fpits en g' 



l>enedenfl:aande , de Stijl langer dan de Blocm , bet Mcrk rond en knodsvor 



Het Vruchtbeginfel is 

mig. Eene algemeene Vruchtbedekking ontbreekt, maar deze is over de kogelvormige oppervlakte in 
vierliokkige verdiepingen verdeeld , vvelke enkcle. lange, aan den bafis vcrdiinde pijramidaale gewolde 

Kapfclen bsvat, die meest vier, of bij miavoriDJDg tweevouvvdige in tweeliokkije verdelingen zittcnde 



• 




« 



) 



/ 



I 



4. 



S 



m*- 



t 



c 



L 



A 



S 



s 



I 



s 



IV. 



o 



R 



D. 




IF'' Clasfe, F' Rmig, 



Cephalantiis Occidentalis. 



Amtrlkaanfche Kogelloom* 



Der Plrginifche Knopfhaum 



• . 



Le Boiiionmer de flrgin'.e 



The Button- n'OQch 



CEPHALANTUS OCCIDENTALIS, foll'lS OppoflttS terflisque. 



AMERIKAANSCHE KOGELBOOM, met tegetiover elkattdcr fiaande en drlevoinvdlgd Bladen. 



In het NoorJliik Amerikay Caro'lna en NeW'Tork ^ grocit deze Heester aan \^'\gz. dlgtbefchaduwde 



oevers van Beeken en Rivieren in een' vochtigen gronJ , tot eene hoogte van drie 



tot vijf voetcii 



Hec is nog niet zeer lang geleden dat deze Ileestcr bij ons algenieen is geworden; en zlj is oiis destc- 



r 

meer welkom om haaren laaten Bloeitijd , alzo zij ondcr het Hcrfstblocifcl gantsch niet onaangenaarn 

r-r 

en de bloeiwijze zelve zeer bevallig is, 

De Hoofdjesbloemen verfchijncn ecrst in Augustus of September aan bet eindc der Takken van 
denzelfden Zomer op lange Steelen , zes of zevcn bij elkander flaande (tf) ; zij vcrfpreiden een' aangc- 



naamen 



reuk , en vormen uic veele kleine wittc , Bloenien famengen-elde kogcls. De rand van iedcre 



bijzondere 



Bloemkroon is in vier ovaale 



gedeeld , ' gelijk fig. b van 



de vergroote Bloera aanwijst; zij bevat vervolgens vier Meeldraadjes , cen' zeer langen boven de Bloem 

■uitftekende Stijl , met een afgeflompt knodsvormig Merk (0 , het vvelk eenigen tijd na de uitbloeijing 
aanwezig \s {d). 



Het Vruchtbeginfel 



> 



op het 



Ik de ^dnbladi 



S«^j 



vierdelige . aan den grond met fijne Ha 



Cloembedekking rust (J) , is aan den algemeene Vruchtzetel CO ingevoegd. 



Dc 



■-■^ 



De Vrucbten (g) wordeu blj ons niet ligt rijp ; zij bcftnan lut vcele omgckeerd kcgelvormige met 
de Blocmbedekking gekrooiule twee- of vierhokkige kapfelen (/^) , van welkcn iedcr hokje een langvverplg 



ad bsvat* het welk ult 



5 



Vaderland overgebragt, zeer wel lot 



bij ons is gcfcl 



De Bladen zijn ovaal langvverpig toegepunt, digt en efFcn van rand en donkergroen van klcur , ftaande 



over elkaiider g:paard (/) of ook in driecn. 




Dvi uk het Zaad voortgeteelde Gevvasfen verelsfchen in hunne ieugd 



en 



Zomers fcbad 



en 



I 



herliaalda bevochtiging, maar in Aen Winter befcherming voor de Vorst. 



Deze Ileester laat zidi ook zeer wel door Afleggers en Stekken voorikvvcken ; bij de laatflen wordt 



het 



fchieten verb 



zo men ze op 



Tunbed fleekt, het welke met ten minstcn 8 dui 



goede Tuinaarde vcrhoogd is. 



Da geh«e!e Heester groeit ftruikachLif , de oiide Takken zija bruin Q-) en de jongcn met eene rood- 
aditige Schors (/) bedekt. 



.^ 



^ 



i. 






«. 



i^< 



I 



.> 



^ ' . t- 




cu J\: c?7/.j. 




om. 



c 



L 



A 



S 



s 



I 



s 



IV. 



o 



R 



D. 




Ilet Geflacht. 
Cornus- 



\ 



1 






\ 



Kornoeljehoom^ 

Die Korneelkirfche ^ und der Hartrkgeh 

Conjouiller, 

The Comely or Dog Berry -Tree, 



Volgcnds pLiNius komt de naam Cornus van hct LatijnUiie woord Cornu ^ omdat het Iioiit vaa 



^Q:(iztn boom zoo hard is als hoorn : naar gcmelde Latijnfche benaaPxiing liebben ook andere taaleu zig gc- 
voegd, en den gcnacbtsnaam bepaald. 

De Kornoeljebooin wast zoowel onder een koud als onder een gcmantlgd climaat ; zuidelyk , groeit het 



b 



boomen ; die vvelken mecr noordclijk g 



wordcn, zijn 



of mecr heesterachtig 



Noordpool naderen, ncemen zii ook meer de gcdaante van een' Heestcr; of 



b^ B 



daante 



mm St 



llech 



gewasft 



Plinius, en mcer andere SchrijVers over het Rijk der Piantcn, hebben rccds de Europafche^ en die 



de 



deelen van Az 



voordl 



tot een zelfd geflacht vereenigd, onder welken de 



Duttfchers , de KormeJkirfche en de Hartrlegcl onderfchcidcn. 



De foorcen welken wij door laatere ontdekkingen hebben leercn kenuen , grocjen m *t Noorden van 



A, 



dat werelddecl 



Azia , brensen dezelven niet voord ; zelfs heefc 



l' HER I TIER waargenomen dat tusfcben de Keerkringen van de oude en nieuvve wereld dit gcwas niet 
te vinden is. - 

LiNNiEUS rangfcbikt het geflacht van den Kornoeljeboom onder z\]\\q. vicrde Clasfe, en verdedt de- 
zelve in twee afdeelingen; naamlijk i.) m ^ Involucrau umhellau dat is, Tot eenen fcherm vergaerde hloe- 
men J met een omwindfel^ en, a.) in Nuda Cymofe^ dat is, TophJoemen , of Bloeitrosfen zonder emwtndfeJi 
debloemen van die welken onder de eerfle afdeeling behoorcn zijn meijigvuldig, en groejen bij wijze van eenen 
fchenn, door een vierbladig omwindfel onderfteund, brengende ovaale vleesachtige vruchten voord, met een 
cirond langwerpig zaad: van deezen zijn het de Cornus mascula , florida ^ canadenfts^ en, /^(?r^^^^dr , welken 

de bloemen van die geenen wclke onder de tweede 

iff- 



door de Duitfchcrs, Korneelhrfche gcnoemd worden 



^ 



'-^ 



I 



/ 



afdeeliiig bchooren, liebben gcen omvyindfel; tnaar de vruchten zijti fappig, en liet zaad is bijnn rond: de 

foorteii van deezcn zija de Cornm fericea ^alha^ fanguinea^ftricia^ pankula a ^ circinnata en alternlfoUa y 

allc welkcn , door de Duiifchers , met den naam van Harirtegel genoemd vvorden. 

De gellachtskenmcrken zijn de volgende : 

De bloemen zijn in omwondene fchermen , of naakte topbloemen vergadcrd : bij de omwondenen bevat het 

ultgebreid , gckleurd , vicrbladig omwindfel veele bloemen ; hetzclve beftaat voords uit vier tegen elkandcr 
over ftaande , ovaale , mecr of minder uitgebreidc , geklenrde , afvallende blaadjens , en elke blocm flaat op 
eea bijzondcr kleen blQemileeitjen : de bloemkvoon liecft vier lancetvormige fpitfe , vastzlttcnde , uitgebrcide, 
tegen elkandcr over ftaande bloembladcn , vvcHven klecner zijn dan hct omwindfel: van binnen ziet men vier 

n 

priemswijze recbtopflaande meeldraaden , welken het vrnchtbcd ingeplaiit, en langer dan de bloemen zijn, 

hebbcndc voords cironde, fchiidswljz'" , tweehokkige meelknoppen : de kiccne vicrtandigc blocrabcdckking, 

of kelk, rust op een eivormig, ftomp vruchtbeginfel , dat bekroond is met cen vlak honigvat, 
betvvdk een vruchtbed evenaart; uit dat vruchtbeginfel komt een lange llijl vofjrd, die cen afgeflompt 
merk heeft , draadvormlg, en met de mceklraaden gelijk is. 



De vi'ucbt is eene fteenvrucht, zijnde voor 't overige fappig, ten halven rond, en van eenen navel voor-^ 
zien;, zij omvat eene' tweehokkige, overkmgs geflrccpte noot, welke in icdere ccl eene mccr of minder 
ronde hartswijze of langwerpige pit bcfluit : de bladen zijn cfFenrandig met kringswijze aderen , welken aan 
het ondercinde verheven zijn, maar aan den top Hmienloopen : zij ftaan op korte fteelen, tegen over ct- 

f 

kander , behalven bij de Cormis altcrntfoUa^ wiens bladen langgcfteeld , en afwisfelcnd zijn. 

> Alle foorten van den Kornocljeboom kunnen door zaad voordgeplant worden ; van de mcesten echtcr blijfc 

r 

J 

hetzelve twee jaar lang in de aarde zonder te kiemcn , althands zckerlijk zo men hct nict tcrftond naa het rijp 

\ in 

is geworden zaait ; men kan de voordplanting ook doen door afleggcrs , wortelfpruiten of frekken ■ raadzaamst 
evenwel is *t de zeldzaamfie foorten , door zooging op de gemcencre foorten , voordtckwecken. 



Icdere foort van den Kolnoeljeboom 



plantfocn 



c 



Ifs 



fcho 



bloemen , (f( 



zelfs niet zecr uitficekcnd ,) maar om zijne overhecrelijke 



om c 



volwasfen ziinde , zonder bedckkina kan voordd 



fommige Kornoeliebooincn brcn 



door 



hun liout en vrucht veel voordecl 



and 



■eemde foor 



gcacht , dewijl zij geneesraiddelen verfchaffen , en tot vcelerlei 

deezen gecft niede rijke yoordeelen. 



worden in hun vaderland hooglijk 
)ude]ijk gcbruik dicncn ; hct hout van 



# 



fC /L A -S S I S IW O R. D. 



IP'' Clasre. P' R^rrtr, 



yc. J.- j.\.ii/j^ 



Twcede Afdeelin^, of met Jiaakte blocitrosfen 



•Comus /Mba. 



IFiUe KGriwclje-Boom, 
Der \veifsheertgte Ilartnegel 
'Cornouiller h fruits hlancs. 



New - Found! and - Dog- wood. 



^CORNUS ALBA^ racemk recttrvat'is ^ foUis cvatis fuhtus canh^ cymis depresjts. 



.wiTTE KORNOELjE-EOOMj dc trosfen wederom ge'kromd; dc hiaden zfjn breed eivormig y van 

huh en grijs , en de blocitrosfen ncdcrgedruh* 



Dcze foort worJt , vvegens liaarc witte Vriichtcn , de JJ 



alle foorten Avordt dczc 



Siccstiii de Noordlijke ftreekcn van ^fta en Noord- Ar,::rka gcvocden; eok grocit zij in Siberien , van d& 
Uralinfifche Vdor-Alpcn^ tot aan den OGstUjken Occajn^ Ja, zclfs tot Kamtfchatka^ alsmcdc in Amcri- 
t.z^tw bijzonder in de Provinticn Ne^v-liork^ Canada ^ en New-Foundland. Dczc Boom bloeit , daarhijaan 
dit Noordlijke Climaat gewoon is, in zijn vaderland ct^ns, in ecne gematigde flreek twccmaalcn , en bij 

^^^ r 

ons dricmaalen in den' Zomcr. Bij ons bloeijen de eerftc Blocmcn in de maand Mai, de twcede in bet 



Diidden van de maand Jiiny, en de derde in 't laatst vaji Augustus^ welkcn ook, bij can gunstig Sai- 



foen , in de helft van de maand OcTiober rijpe Vruchten kunnen voortbrengcn. De ^^^uchtcn 2ijn van 
gedaante en kleur aan de paerlen gelijk, .en gcven, bij hct rchoone rood der Cladcn eu Takkcn 

■ 

F 

v<an dc Hcester afdekende, in den Herfst ecn v^rrukkelijk .aanzicn. 

In een' goeden Tuingrond fchieten uit den vccltakkigen AVortel vcele Sprultcn ; die Spriiitcfi zljn tot 
de aarde nedergebogcn, en worden vervolgens opgcrichte Stammen, die zelden nicer dan 3 duimcn 



8 tot 



12 voeten hoog zijn, en dlc^ vrijfbande, zich in een' omtrek van 12 tot 20 vocteu 
tiiibreiden. Dc eerRc Blocmcn ontwikkelen zich in dc tnaand Mai, en komen, aan hct cinde der voorjaa- 
rlge Scheuten op ccn' vyfdeeligen bloeltros, of blocmtiiil voort («)• De witte Bloembladcn zlj^i kortcr 
dan de Mccl Jraadjens , die wit, en met geelachtige Mcclknoppen gekroond zijn. Na dc bcvruchting 
•Tordi hct geele Honigvaatjen roozcnrood .van klcilr, en nooit purperklcurigj 20 sis bij de Cornus 




/ 



, I 



b.'' 



r , 




\ 



' ferkea plaats heeft ; het wordt bij de Bloemen van Juny geel, en bij die van de masnd At?gustus wit rsir 

r' 

lileur. De Maibloemcn g:x^n welnig vmchten ; die van Juny gcven 'er meer , en worden reeds bij hei derde 
bloeifel rijp : als men de daarvan voortkomendc Zaaden in den Ilerfst zaajt, geven zij in den volgcndcii 

h 

Zomer planten, die dan overgezct kuniien worden; evenwel kan men dczo: Ilccster ook door Stckken en 



Afieggers voorttelen. • De paerlkleurlge Zaaden zijn , even als de Bloemen , op een' tuil vergacrd (J/) 



» 



De enkele zaaden zijn paars-vvit geflreept (r). 
De Bladen, die van boven glad, op de hclft met eene roode rib getekend (^/5, en van ondcren metr 

fijne, witte hairtjens bedekt zijn (<?)» verfchillen , (gelijk op de Pl'aat is afgebeeld,) in gedaante eii 

« ■ 

grootte van elkander. 
De ongefteelde, ovaal-fpitfe en aangedrukte Bladknoppen, die met eene ddnbladige, bruingCA'oIde, 

en van boven gefpouwen knopbedekking omvat zijn , ftaan aan de Takken tegen elkander 

^ 1 

over; daar integendeel de gefleelde Bloeraknoppen , of enkel aan 't einde der Jongen Scheiuen , of ook ziJ- 
delings, en tegenover elkander voortkomen: die Knoppen bevatten deiT groeijcnden BlocmtiHl, die in een* 

■ 

ronden , kleinen Knop gedrongen is; deze is met een viertal zes-geribde famengevoiiwen , en gefleelde Bladen 



cmvangen, die met de punt naar binnen gebogcn en ovaal - lancctvormig zijn; zrj ontvvikkclen zich 



het 



bruine wol bcklced. In den Zomer zlin de fcheuten 



gaande jaar met kleine , geele punten bezaaid, die, in vervolg van tijd , tot ovaale, of ronde- 

: ■ 

Wratten groeijen , en welke wratten de fehois, der oude Stammen bo<M;ken (^,. 

: De bontc Fafleteit (g), die hier nevens op de Plaat is afgebeeld, belioudt (leclns oj> een' mage- 
reti 5 droogen grond , haare fchoone fehakering ; als zg weeWerig groeit , vcrandert dezclve in nietsbe- 
duidende groen- geele viekken. Daar zij uit het Zaad van den wittcn Kornoeljc - boom voortkomt, kanmen 
haar op de Stauimen van dien boom inenten, of haar ook door Aflcggers voorttelen. Op de Eilandeff 
van de Baikal- zfs vindt men nog eene andere Varietelt ; de Takken van deze Kggen als een nest op de 
aarde uitgcbreid , en (laan (lechts met de punten orahoog. 

In den Winter verb eft zich de hoogroode kleur der jonge Takken , alsmede der twee- tot vier-jaarigeScBeii- 
ten; als men dierhalven ^tzt foort in groepen plant, zal dezelve ontwijfelbaar op de met fneeiiw bedek- 
te aarde des Winters boven alfe andere planten uitdeken; en is nit dien hoofde ter plaatfing bij 
woonhoizen, in een' Wintertuin , by uitfiek dicnstig. - De roodc kleur, welke zo even aangc* 
raerkt is , verandert in het Voorjaar in eene groen - geele kkux. 



/ 





cX . lY. c?W,J. 




"I 






c 



h 



A 



S 



S 



I 



s 



IV. 



o 



R 



D. 




IF 



'de 



Clasfe. F' Rang. 



Tvveede Afdeling, of met 



naakte Bloemtrosfeii* 



C orni] s alcernif olia. 



JVlsfelhJadige Kornoeljcboom 



Ber Har trie gel mJt wechfelsweh fithenden Blatterm 



CormuilJer ^ feuilks placies tiU:niaimment> 



The aUerned' -leaved Dog- wood » 



CORNUS ALTEPvNiFOLiA, foUh nUemls: 



w I s s E L E L A D I c £ K R N E Lj E BO M , met afgewisfeUndJIcande Bladefi*- 



Deze Kornoeljeroort wicrd. van Penfylvamc naar Frankrijk overgebragt , en van clair door fief overi^' 



V 



Europ 



(!e foorten en de denige met lange arwisPw'Iende CladH: 



even als de bloei- en overige Takkeii afwisfelend ftaan,. 

X 

De vvortcl is even ecns als ■die:^der andere foorten;- en nit dezen fchier een Stam met uitgebreide , 



ronde , gedeelde Takkcn , die met eenc griize Schors bekleed 



De Boom 



op 



vrijchtbaar 



zandigen niet te zagten 



& 



dt 



hoog en 3 a 5 diiimen dik. 



Aan het einde der feheutea van hct vorige jaar ontvoiuven zkh tegen hec einde van Junij vlakke- 

Tuiltrosfen, vvler afwisfelend ftaande Bloemtakkcn fTnbairig zljn-, en veele met vvrtte draadvormige- 
Meeldraaden en een wit Honigvaa'Je voorzlene Bloemen onderfleunen (a^, Aan den bafis van den ins- 

geluks hairigen algemeencn Bloeitak ontvouwt zich gedurende den Bloeitijd uit denzelven Dladhoek een^ 
Tak (Z'), aan wiens zljde de naderiiand verleiigde Bloemtuil fchijiit v.oortgekomen te zljn, en uit des» 
zelfs Ijoveneinde tusfchen twee bijna tegenover bevestigde Bladen twee gladde grosne Scheuten (c)' 
yocngrodjen, vvaar van de cene teikcns langer is dan de andere (^^ , die bdden echter flechts kortge- 



41. 



I 



■ t 



^^t^ 



•^4 









at 



i;< 



« 



flccliie Bhilcn hcbben, tiisfcliea Wclken zich nog ecns twee fcheutcn outwikkclcn , in alle opzlgten ge^ 

lijkvormig aan die nit welken zij voortgekomen zijn (f)« 
De Eoom gecft flechis wciuige Vru elite n , die in September rijp worden ; zlj zijn donker paars, bij 



de voile 



id 



br 



(f) 



en be 



een grocn fap eene rondachtige noot (g"), wclkc de 



b 



tf^ 



Kortioeljefoorten , en even als die van de Corttus florida , tcr voortkweking gefcl 



Deze voortkweking kan vvijders door zoging op de^ gemeenen Kornoeljeboom bewerkftelligd worden; 
maar'. het'.enten wordt daardoor bezwsarlijk, dat de bijzondere ontvouwing der Taliken zulks niet 



gedoo 



/. 



De Dladfteelcn zijn langer dan de ongelijk ovaal fpiife, van bovcn groeil 



oncler witachtig (Jj) 






w 

de jeugd fijnhairige roodl?ruine CO Dladen 



: -i^' 



De Scliors dcr^c'e'njarige jonge Scliciiten is in den zomer grocn en met weinige wittc punten bezaaid 
dit fclioone groen vcrandert in deH winter in eene donkerbruinc glanzende klcur (y^) , en de witte pun 



r 



» ^^ 



ten worden ^2a^> de driejarige Takken tot grijze wratten, welken de Schors der oude Stammen digtover- 
trekken. De /Lloem- en Bladkhoppen zlJn ongefteeld , (laan afwisfelend , en zijn in 4eii winter aan die 



den wit tea Kornoeljeboom gelijkvormig 



« 



-»- 



i 



^ 



m 



*» ^ 



J 



i. 



I 



^ 



■•— ^ -JO-: -J 




I 



7iaj 



/ll/c^/lOy, 



^VixfelWailige EjDriioelTeljooiu 






c 



L A 



S 



s 



I 



s 



IV. 



O ?v 



D 




ir^' Clasfe, F' Rang. 



Tvveede Afdeling, of met naakte Bloeicrosfen 



Cornus Circinata. 



Rondbladlge Kornoeljehoom, 



Der riindhlattrlge Har trie gel. 



Cornouiller h fenilks rondes. 



^ 



Round leaved Dog - wood* 



CORN us CIRCINATA, lYimis vcriicofis ^ foUis orhiculatts fiihtiis tomentcfi^ canls , cymis depresjts 



RONDCLADIGE jvOrvNOELjEBOOM, me( u'fattige Taliken^ ronde^van hi'tten donzJg grljze 

Bladen en nedergedruhe Bloemtuilen. 



Deze niet onbevallige Kornoeljefoort 



Pennfyhani'i in onze Tiiinen verplant 



nIet zeer algi 



+ 

mecn, en ook bij h out tin niet bekend. Haar flam berelkt eene hoogte van vijf tot zes voeten, en de, 
dikte van een' arm , en fpruit uit een' witaclitigen getakten vvortel omhoog. De ftammen zijn in vecle te- 
genoverdkandcr ftaande iiitgebreide takken vcrdeeld, dikker dan die dcr overige foorten, en met bruinach- 



tige wratten bezet Qi). 
Aan het cind der purpcrkkurige met ftreepvormlge vlakken getekende Takken van hetzelfde jaar ontvou- 

-V 

wen zicli de Blocmen op rechtopfiaande, drie tot viif gearmde Bloeitrosfen (a^ , die, even als die van dea 
Zijdeiichtigen Kornocljeboom {Cornus fcrken) , v<56r de volkomen ontwikkeling met afvallende dekblaadjes 

wast op eeu afzonderlijk kort Bloemfleeltje , Iietvvelk met een klcin priemvor- 
jezet en eenigzins hairig is. 



voorzien zijn. ledere Eloem 
mig dekblaadje aan ^^\i bafis 



De Bloemblad 



«« 



zijn 



de 






Meeldraaden . die laa.^er zijn dan die der 



■onderfteimen geek Jvleellcnoppen. Hec witte Honigvat rust op een groen, eenigermare hairig Vruclitbe- 



ginfel 



fell i] 



de bevrucliting eenigzins purperkkurig. De blaaiiwachtige in October rijp wordende 

Vruch- 



\ 



/ 



Vruchten (F) worden door de vorst wit, en bevatten in een groen^fap eene platgedrnkte tweehokkige Noot 

(c). Naardien dezen zeldeii ten voorfchijn komen , is men in de noodzaaklijklieid cm de voortkweking van 
deze Heester, door zoging of enting'op de zijdeachtigen Kornoeljeboom (jCornus 
iisen. ... 



Scrked) te bewerkflel 



De op kortc gevlakte Bladfteelen zittende cirkelronde Bladen C^) zijn van voren flakkenhuisvormig to 

* ■- 

ferold CO? zij zip van b oven groen, en van onder zagthaidg grijsgroen, jeugdig zijnde , wollig. 

jonge Takken everiaarden die van den roodachtlgen Kornoeljeboom (Cornus fangulned) 



De bladlooze 



9 



onderfcheiden zich flechts daardoor dat zij dikker en met langvverplge vvratten bezet zljn (/) ; alleen aan 



^e 



de 



gekeerde zijde zijn 



purperkleurig (^) 



Bloemknoppen , ult hoofHe der 



Ontwikkeling 5 gelijk bij de andere foorten te befpeuren 



De-menigvuldige wratten, waarmede de jonge Takken zijn bezet, zijn genoegzaame reden dat de oudcr 

■ 

Schors grijs en fcheurig wordti . . 



4 



\ 



t 







* 






I 



i 



* 

■ 



* f 



-— ' -— ' *^<^ 




u 



l/.J. 



\ 



I 



% 




f 



t 





I 




]Ri>Iiil W -L c! 1 ft •!• 



KonsociTc 



*^ 







C L A S S I S IV. R D. 

IF'' Clasfc, F'.Rang, 

Eerfle Afdecling; of met omwondcne Schcrmblocmcn 

Comus FJoiidp. 

BJoemrljl^e Kornoelfehoom. 

Die Kormelkirfche mh grofer Blumhulle. 
Corn out Her de flrginie. 

h 

Great flowering Dog- wood. 



COPvNUS FLORIDA arlorea ^ invTlucro ma:dmo\ foiiolis ohcordath. 

BLOEMRIJKE KO R. N E L J E B M, /^^^^^;7^l het omw'tndfel zeer groot ^ v^ft hartvormige llaadjem. 
Dceze fchooiie boom,\velke tlians foiiimige Europafche plantfoencn zoo aannierkelijk verfiert , is cciivoord- 

w 

b 

trengfcl van de gemaatigde rrovincicii van Noord- am erica , Virginlht enp^;;y5'/r^«/a?/? :niettcgcnflaaiidc hij on* 
climaat ook zecr wcl kan vcrduurcn , wordt liij echtcr oog maar fchaars in onzc tuinen gevonden ; in zijn 
Vaderland grocit hy , alliocwel zeer langzaam , aan laage en afhcllende plaatfcn , in een' droogen , met zand 
en lecni vermengden, grondjhij wordt van tien tot twintig voeten hoog , en van zes tot ticn duimcn dik:zljn 
hour is briiinaclitig , taai en vast; als bet droog gchouden wordt is het ongeniccn duurzaam ; maar in nattig- 

- 

heid verrot hct fpoedig: men vervr.ardigt van betzdve wcversfpoekn , . vvlggsh, fchaavcn, en andere timmcr- 
mans gereedfchappcn ; ook gebruikt men bet tot molen- en andere kunst- wcrkcn. 

■ In dc laatde belft van April konicn de blocmcn ten voorfcliijn ; naamlijk aan bet cinde van de voor- 
Jaarstrikken , en wel alvoorens de bladcn zig ontwikkeld bcbben : die ontwikkeling gcfcbiedt zcer kiiigzaam , 

r 

in diervoegen, dat dc bbdcii reeds bljna hmine grootte bereikt hebben, alvoorens zij gcheel ontrold zijn: de 
bloemen , die kken , maar vccltallig ,. zijn , witte helmdraadjens en geele mcelknopjens bebben , f^aan in cene 
fchermswijze gedaante bijiien, op een' bijzonderen bloemfteel, ter lengte van aiiderhaif diiin (^a)\ alien ech- 
ter zijn omvangen van een uitmuntend omwindfel, evenaartende aan de bloemen der gemeenc roozen ; het is 
groot, vierbladig, wit, groen, of gedachtig van kleur, foms ecbter ook roosverwig, en zct ^tx\ boom een 



verrukkelijk aanzien bij Q P). De bladen van het omwindfel zijn tegen elkander ever flaande^ twee van 



.^ 



dezelven zijn fmaller en langer dan de ovcrigcn..- 

r 

De vruchtcn zijn in dc maand September rijp ; zij zijn ova a! van gedaante, rood" van kleur , bitter van 
fmaak, en flaan van drie tot zes fiuks bijl'en, die ook door een' afzonderlijl^cn fleel onderlleund vvorden (Or 

■ 

jzij zijn voords van dicn zcldzaamcn aart, dat zijjflaandc den geheelen winter, dat is , tot het voorjaar toe, aan 



/ 



dsn boom b1]jvcn;cn alzoo Jcn;^dv^cn tot eon bcvallig wintcrficn-Kid \?erflrc!dvcn ; nroar bovciiJien gccft zullvS 

■ 

cbt voordeel, dat hct Kvedcrd zanqerig choor van dat gewcst, gedaurcndc 't gcmeld rinv fuifucn, gcen 



vocdfd ontbrcekt; van dc bedoclde vogelcn a'crdicnt in de eerHc plaats gclbld te wordcTi, de zoo uitmuii- 
tende melodicufe zangcres , .gcnaamd , A^.n erk a an fch e Ljjster, o'tkkene Spotvogel , (Turdus Orpheus , linn.) 

r- 

De vniclit van dceze .fooit van Koriiocljeboora liccft, gclijk reeds gczcgd is, eeiic ovaalc, of eivormlge, aan 
beide einden fpits toeloopcnde, gedaante,^ bevattendc eene twechokk'ige noot, zjjude iii leder hokjen eenc laiig^ 



- > 



r 

wcrpigc bittere pit-; meestal komt allccnlijk den dier pitten tot volkomenlieid. 

9 

I3e bladcn (r) zijn als die van den Cornus mascuh; bebalven dat zij fcbooner en grootcr zyn. 

Dcczc prachtfge boom zoiide alleen (laande grocpen van voorjaars-boschjens , op het nieuwlings ontfproten 

,^grastapijt, aanmerkelljke fchoonheid bijzetten; altbans zo hij vergezcld ware van den gclijktijdig bloejen^en 

Prunus penfylvaneia^ den Cytisfus fupimts , den MespUus canadenfts , van de bcide foortcn der Cercis , Amyg- 

.^^cAm nana, den Perpxd jlore phm^ en meeranderen, alien omgcven met den Irh pumlla^ den Adonh 

r^;;//7//V jdeonderfcbeidcne foorten van Primttia , enz. : hi"] zoude odk zecr gefchikt zijn tot partijcn voor den '! 

I 

n licuTst, 61 voor den noffen winter, ware het te hoopen dat hfj ook'bij ons, naa volbragten blpei* t 



• ' , 






bar faifoen, nog met het purper van zijne menigvuldige vrucbten zoude 



'Hct zckcrst middd om liem voordtekweeken Is door zijne vrucbten ^ uit Virginien tot Gns overgebragt: 



i 



men zaait dezclvcn in platte , met zandige tuinaarde gevuldc , potten , die met moscli bedekt worden , om het 
iiitdroogcn voortckomen : in Acn zomer nioeten zij van tijd tot tijd bevochtigd , en 's winters op eene ge- 

noegzaam kiwe pkiats gebragt worden; dit is te noodlger, daar het zaad meestal twee^ ja foms zelfs drie 

r 

lajiren laiifi: in den arond bliift, zonder te kiemen; in 't akcmeen komt het niet voor 't laatst van den zomer 



■ 

le voorfehijn; alwaaroir. de jonge plan ten d.m ook te te^r zi^n , cm, zonder bedekking , den vorst te kunnen 

>;crduurcn: de voordtceliiig kan ook door 't.alleggen, maar vooral van dc jongfle looten , gefchicden: men 
.k?.n den boom ook op den Cornus ma^culfi laaten zoogen^ editor allecnlijk in !t' nuddcn van Augustus, 
^n d^n blijft de ,iiitkom£t tog nog onzeker. 

P.e knoppen en takken hcbben^ in den bladefloozen daat, vecf overeenkomst met ^^n 'Cornm mnscuU 
voornocmd; doch dc takken zijn meer brinn-rood , en de benedenfte knoppen zeer klecn (/). 

r 

■'T is merkwaardig dat men in gecne der bckende plantfoenen van Engelmid oude boomen van deezc 
foort vindt , welken aanmerkelljk hoog zijn ; daar dezelven aldaar eerder celtweekt zijn ceworden dan in 



in 



eenig ander dccl van Europa ; men ontmoet er ook elders niet -iigtlijk die eene aanzienlijke grootte bereikt 
hcbbcn: ccnc bcfchadiiwde ftandplaats is liun zeer gunftig. 

De beer schoej'F heefr, in'zijn Ma). Med. Amer.,^ \QTzekQT& , ciat Qehcwoomvsvm Carolina ^n^rgim^» 
jbn bast en d^n wortel vaa deezen Kornoeljeboom, in de plaats van den koortsbast, gcbruikent 



t 






LC. IV. iV\l,J, 






' h 







BlijfiurTL^t! Xorirorlji^-Booiii . 



c 



L 



A 



S 



S 



I 



s 



IV. 



o 



R 



D. 




W Clasfe, P' R^ng, 



4 fe 



Ecrilc Afdecling; of met 



orawcndcnc Schcrmbloenicn 



r 

Cornus Mascula. 

Cewoofte Kornoeljehoom. 

Der gelbe Korneelkirfchenhaunu 
Le Cornier, 

The Cornelian Cherry - tree. 
CORNUS MASCUL4. itrhorca ^ florihus iimhdlh involucrum cequantihis* 
G E \v o o N E K o R N E L J E E M , dk de lloemhoontjens van geVtjke grootte met het omwhiilfel heeft. 

\ 

Bijna alle- de gemaadgde Provnicicn , en zclfs ool; het aangrenzcnd gedcclte , van ^^//r , brcngcn dcczc^n 
Boom voord:. vwljgst grocit hij op de bei^en , ook in dc krcupclbosfclicn : in de Boliccmfcliewoudenontmoet 
men er, die zoo groot en fferk zyh als Pruimboomen, 

In de maand February komen aklaar de gccle bloemen voor ^(i\\ dag, alvoorens nog tin cenig blad 7a% 

r 

ontrold heeft ^ decze blocmcn habben geckacbtige hehndraadjens , en . meclknopjens , van dczclfdc 
klciir: zij (laan, van tien tot vyftien fluks, op korte c\\ eenigzins liairige bloemftcelen , in eene fchcrmjv. 
wij'ze gedaante (jta^\ zijndc bevat in een omwuiJfd, famengeflekl uit vier ovaale, holle, geelachtige blaad- 
fens : die omvvindfels zijn korter dan de blocmfleekjens , en met rocstvcnvige hairen bezct (^ 3) : de lio- 



niffvaten bevatten 



melt: op dien 



l' rijken vc 
zoude men 



raad van honic: , die 



zonnefcbijn, als paerldroppen viTzS' 



dlijk kunnen (Icllen , dat de moederlljke zorgvul 



1 



ae 



Beltjens , naa 't winterg^brek doorgefiaan te hebben j in de ecrfte bloeift 



verkvvikkend en verflerkend voedfd aanbood, hadde men nfet waargenomen, dat, integ^endecT , hct gcbrulk 
van dienzelfden honia:. de fremelde infedlen zeer nadcebV is. 



rXfc veelvuldlse bloem 



a 



van welken de bladerlooze takken van den gewooncn K'ornoerj 



zljn 5 geeven intusfchen zeer wefnige VrucTiten ; men ontmoet zeldzaara meer dan vijf fluks , doorg-iands 



y 




, r 

flechts €in eenige op elke fcherra (c): <^^^zq vrucht is donker-rood, langwerpig - rond , en valt af, zoo- 
dra zij ten vollen rijfr is; zij be{!aat voords uit een zuuraclitig vices ch , hetwelk eene ovaalc, va-i 



onderen fpitfe, noot 



tweehokl 



en VI er 



overlangs h'ggende fleuven heeft (d^: m ied 



pr 



dier hokken is een langwerpJg zaad befloten, van weikc zaaden flechts tin tot volkomenheld komt, gelijk 
zulks bij de m.^este foorten van den Kornodjebooni 't geval is; om die. reden heeft de noot ook k:t. 

voorkoineii van fieclits denhokkig te wez^-a : de vruclitea aijn in de maacd Augustus rij£^ 



De bladcii van den gcwoonen Komocljeboom zijn ovaal, en hebben aan 't eincic ccnc punt , bijna als de 
bladcn van den Pccrciiboom ; ec])tcr zijn zij ongeftedd, en met ribben geaderd (e e) ; dcrzolYi^Y klcur is van 



bovcn donkcr-5 doch van onderen blcck-groen: dc takken zijn 



knobbellg, met eene ruwe fchors 



omge- 



vcn, en 



digt met 



korte haircn bezet (g) : het 



b 



hard 



de knoppen ftaan, teg 



elkander over, aan de takken ;(/^ //); ^^s dezelven , m den Irladerloozen flnnt, naar de zon gckecrd flaan, 
zijn zij paarschverwig (/): bloemen en lootknoppen komen uit de hoekcn der bladdeelen voord, en zijn 
omvangen van twee ovaale knopbedekkingcn , die eenbladig zijn , ongelijk van grootte , van boven , tot 



op 



de 



helft, gefpouwen , en met roestklcurlge korte hairen bezct:. die omwindfelen vvclken de gefteelde 



blocifernknoppen bevatten, en de benedenfte plaats van de laagere. lootcn bezetten , dekken, des winters. 



d 



korten 



fob apli j 



fchermfleel 



ds 



de niaand Augustus gevormd 



ftaande 



hct ffcmcld ruw iaarffctifde met bet bloera - omwindfel 



& 



vcrfcheidenheden van deezen boom , die grooter zijn en ook gecic vruditen draagen (c) 

r 

dplanten , even als die met bonte bladen, door zooging op dc gemcenere foorten -wellce 



h 



zaad getecld kunnen word 



D 



foort 



andere boomxcn en heesters. 



ecne zeer b 



dez 



nder 



t> 



ander geboomte 



zeld 



♦ 



bloemen , in de laatfte wlnterdagcn ^ zoowelals wegenshaare fchoon 



9 



* ■ 



in \ najaar , onze lustpartijcn ten aangenaam fieraad verflrekken ; bet bevallig aanzicn van die partijen zoude 
bovcndicn 5 in d^n raatijd, nog opgduisterd kunnen vvorden , zoo men de Kornoelje - foorten , welke 

n ' ' ' '- ' ' 

gccl- bonte bladcn , en geeic vruditen hebben, (Otusfdien de gcwoonen in plaatftc. 
De vruditen , wrangaditig, zuur van fmaak , zijn vcrkoclend en {amentreklicnd ; zij worden raauw , 



gedroogd , 



of ook met fuikcr gckookr, gcbruikt; in diervocgcn toebercid, wordcn zij met nadruk .aange 
prezen als ecn vcrkoctend middel in hpcte koortPcn, of alsXameiitrcklicnd jer fltemminge van den buikloop 



en andcrc te ftcike outlastingen. 



De onnjpe, echter vohvasfcne vruchtenjin azijn gekookt zijnde, en in een' maatigeu pekel, met lauw- 
rierbkiden , i>cperkruid en andere 



fpecerijcn , gelegd 



hebbende:., kunnen de plaats van ingclcgde olijvcn 



vervangen. Elders is in 't midden gebragt, cm de jonge tgdcre bladen, in de fchaduw gedroogd, als 



thee te gcbruiken ; dit zoude ookTigtlijk te bcproe vcn zijn, zo in Europa een bloeifem voorhanden ware die 
voor 't minst in de plaats zoude kunnen koijien van dt Oka fragrans^ met welke de Chineefsn hunne 



* 



Thee-boci en Groene Thee eenen aangenaanicn reuk geeven. 



Daar hct bout van 



den gewoonen Kornoellcboom 



'J 



ongemeen hard .en zwaar is , wordt het gcbruikt tot 



rdig 



van 



fch 



werktuigcn,, tot den Landbouw diencnde: ook tot mo) 



de Oudcn hebben er zig reeds van bediend, tot het 



vcrvaardigcn van lanfcn , ftokkcu , nagcis en wig- 



^en, zij maaktcn cr boogen van, ook wcrpfpietfen , cuz. 



•4f 



br^ 'VI- ^ -1- 




r/ 



i » . . '\i 




c 



W///.i 



Wa. u v//^7 



CJ^Wiunu* Koi'injeLe— l^oejju 



CI-ASSIS IV. ORDi 




IJ^' Cksfe. P' R&u^^ 



r 



* 



c 



•Corniis Pmiiculata. . , 



PhitmhJoemige Korfioeljehootfi. 



Der Hartriegel mit rhpeiiformigen Blumen 



CornGiuIIer k J!eurs en Bouquet 



I 



■ ■ 



Pankkd Dogwcod. 



CORNUS PANICULATA, ramh ereciis , foliis ovatii fuhtus catiis , cymh panic ulat is. 



PLUIMBLOEMIGE KORNOXLJEBOOM, met rechtopjlaande Takkcn^ ovaak van huiten grijze 

.Bladen en pluimvormige Bloemjieelen. 



De oppervlakkige over^^ikomst van dezen met den ftijven Kornoeljeboom en dat hij hetzclfde Va- 

■ 

derland heeft, zou deze beiden welligt met elkauder doen verwisfelen, in gev^al men nie'- fommige 

J 

voornaame kentekenen tusfchen beiden waarnam. De ongelijktakkige Bloerapluimen hebben aanleiding 
gegeven tot de benaming van deze nog zeldzaame Hee!>:er. " . 

r 

Uit den vierdeligen vvitachtigen wortel, groeijen verfcheiden 5 a 6 voeien hooge Srammen , die de 



dikte van een* argi bereiken, en in veele 



overflaaiide 



In het begin van Juny, en dus laater dan de o\rerige foorten, bloeit deze Heester. De kleine witte 

■ 

Bloemen verfchijnen ten zelfden tijde met de Takken van de tvveede Sclieut (a a), De Dloeraen bC' 
vatten korte araadvormige Meeldraaden, geele Meelknopjes en een wit Honigvac, het welk het groene 

u 

Vruchtbeginfel kroont (bj, De witte Vruchten worden in October rijp, en bevatten groene rondach- 
tige Zaaden (e) , door weike de Heester , zo wel als door Afleggers of inenting wordt voortgekweekt. 
De ovaak ctf ovaal lancetswijze Bladen Q}') zijn in het eerst roodachtig , en aan vvederzijden glanzig 

het 



I 



/ 






■ 

r 



lid geen ^erTietver fchoonheld gedufen.^ de ecnle wwtcSi vjm Mii nsnmcrklijk 
ttrn laat in den Herfst af, en verfieren, in geval eene vroege vorst 



Z 



d 



de Heester 



nog 



helder groen , wannecr het 



d 



seel 



6j 



ordende Gr 



* « 



knicht heeft verloren en de 



Thujas, de Jtimperus en meer 



dere 



gewasft 



h 



bruinachiig 



eed de nabi) 



jieid van het bar feifoen vcrkondigen. Om d^zt reden ware deze Kornoeljeboom in niet te digte 



£ 



groepen te plaatfen , nevens de laat.s;roenende Bacharis halimifoVia , Lonicera periclimenum , italicum 
ie Genisfa sibirica , tusfchen welken de laatrijpende Vnichten van den Mespllus pyracantha en den 

iZif^t aquifolium uitfteken , flaaride op een glanzig tapijt van Vinca major en minor \ omflingerd van 
de Hedera helix , die^ alien alsdan nog fchoonheden opleveren , wanncer de Asters en Solidago's reeds 



ebloeid ziin. en de afgevallen Bladen 



andere Boomen reeds onder den voet fchuife 



Ook dc 



r 

Pulmonaria officinalis ^ het Cyclamen europaeum met hunne fchoongefchakeerde Claden 



s 



Fumfiria 



apnoides verdienen 



abij 



pad dezer groepen van den fchaarsgroenen November 



De 



Takken 



bij de aantiadering van den Herfst op de zonzijde eenigzins purperkleurlg (e) 



i» 



docl 



de an dere gee 



(/) 



dfen Winter zijn 



glanzig rood, hetivelk 



het V 



geelgroen verandert ,. met kleiue bruine glanzige puntjes bezet , die in gevorderden ouderdom de Schor s 



dcr Stammen 



dezelve &rijs en fcheurig doet worden 



L L 

In fommige Boomcaulogusfen wordt deje Heester Cornus 



Belgiae genoemd 



> 



V- 



/ 



t 



r* 



y 



'L^ 



ft 



«k 



I 



\ 



\ 



'". 




« 



r/: n: cvi/. I. 



I 



I 






f 



P 








c 



L 



A 



S 



S 



I 



s 



IV. 



o 



K 



D. 




^. 



L _ 



IF'' Cksfe. P' Rang, 



Eerfle Afdeling, of met naakte Bloemcrosfen. 



w 

Gomus Saiigumeiii. 



Koodtakkige Kormeljehoom 



Der gemeine Hartrhgel 



Cornoulller fa 71 gu In, 



Common Bog -wood, or Bloody -Twig. 



GORNUS SANGUINEA5 ramh reSlis^.fdliis ovatrs concolorihus ^ cymis depresjts 



ROODTAKKIGE KORNO E L jE B M, mei Je Bhemtu'tltjes hloot. 



4, 



N 



fleclits wcgens de iiitmuntende fchoonhcid, maar ook' om aan de ddnheid getrouw te bllj 



heb ik het nodig geaclit om deze en andere foorten onder de Tuinheesters op re nemen ; te meer daar de Boom 

in alle welgcregelde Plantfoenen niet allecn ecne plaats vindt , maar ook door eenige uiidckende hoedani^^he- 
den 5 veiTcTieideuIieid^en afvvisfeling oplevert.. 

Niet alleen in het ZLiidelijk gedeelte van Rusjtsch /Ifie ^ en S/Fene\ maar ook in het Noordlijk Jmerika en 
een gedeelte van Europa^ als in Dultschland ^ Zweden^ omftreeks P^rZ/V en in ^t NederJandtn- ^ vindt men 
dezen Boom in Kreiipelbosfchen wild groeijende. Da verfchillende hoogte die Inj bereikt bangt af van de 

hoedanigheid Tan ^tvi grond:, zo blijft blj bi] voorbceld in een' droogen fteenachtigen grond laag en otaaK- 



/ 



iienlijk; doch in een' vochtjgen bodera bereikt hij een§ hoogte van 10 tot i8 voeten.v 

De Stamrust op een*""zwarten fijntalskigen Wortel , doch wordt bij den besten groei nooit dikkcr dan 6 dui* 
men in de doorfnedej maar desniettegenflannde kan het Hout,.met nfne aderen doorvvcven , vvegens deszdf* 



vastheid en d 



wel van den 



als ^tYi Landm 



ebezisd worden 



De Bloemen verfchynen in het voorjaar 



einde der Takken op Bloemtuilen (/?) ; ^^z 



door 



ijdelingfche fcheuten verzeld'j of flaan in het midden van dezelven {hV)^ Dikwijisgi 



Bcurt het zelfsdat xich in de maand September voor de twecdemaal Bloemen nan ^zzz beide H. 



% 



SO- 



\ 



4 

tonen. Van alle Bloemen der Koenoeljeheesters , liebben dezcn de grootfle Elofmbladcn, die lancetvortnig , 



binneii wit en v66v de ontwikkeling van b 



Haare witte Meeldr 



hebben 



Mcclknopjes. De groene knodsvormige Stijl is door een op bet Vnicbtbeginfcl zittend geel flonigvaatje om- 



vansien. 



De aanvanglijk groeiie, naderband zwarte met dc mtgedroogde Kelk genavelde Vruchten of Bezlcn , wor- 

den in den Herfst rijp. Zij bevatten een groenaclitig, fmaakloos, oh'jticlitig fap, een bartvormig, geelachtig 
geftreept Zaad (^J , en blijven tot in het Voorjaar aan de Takken hangen. Uit dezc Vruchten kan men het 



<. 



zesde gedeelte van hun gewlgt , brandbaare Olij persfen. 

m 

De Bladen zijn eivormig , tocgepimt , geheel , fomwijlen is de rand golvende , aan wederzljden zijn zij 
zagtbairig, op de benedenvlakte met fdiuinrcbe 'Verheven ribben bedekt en de punt iets teruggebogen , 
rustcnde op gladde van boven gefleufde Bladlleelen (e])« 



De tegenoveiftaande Takken ftaaii recbtop. Gedtirende den Winter komcn de Blad- en Bloemknoppen , 
-ten aanzien van hiinnc gedaante , plaatfing en richting, ten vollen met den witter^ Kornoeljeboom over<5^n,' 

^ J J- 

zijn bloedrood (/j , met witte Hairen bezet , en alleen op die zijde , die in de fchaduwe 



D 



Takken 



(laat 



lJ- 



geel is , zijn zij met glanzend roode puntenbezniiid; dezen veranderen 



de andere Takken 



in hngwerpige , grljze wratten , en bedekken de Sdiors zodanig, dat de glanzend roode kleur op flechtf 

weinig phatfen doorfcbijnt C^). 

De bekende verfchcidenbeid met geel gevlakte Bladen Qi') beeft de^elfde boedanigbeden als de witte Kor- 
noeljefoort, en wordt door incnting op de xMoederfoort voortgeteeld. Men kweekt deze foort door Zaad en 
■Wortelfpruiten , zonder moeite voorr, Dikwijis gefnoeid wordende , kunnen de Heggen onder de fchaduwe 
van booge Boomen vrlj wd voortduren , en men heeft alleenlijk te zorgen , dat zij gecn gebrek aan vochtig- 
lieid hebben. , ■ * ' 



F 



\ 



■ 



/ 



m 



/ 



«. 






I 



t 



i 



I 



t 





/o 



I 

I 



^. -JllCJ 



u/^c/^^^/^^^ 



d , 



c 



L 



A 



S 



s 



I 



s 



IV. 



o 



R 



D. 




IF'' Clasfe. P' Rang. 

Tvvecde Afdeling, of met naakte Blocratuilcn. 



Cornus Scricea. 



Zijdeachtige Kornozljehoom. 
Dcr hiauhcerigtc Hartricgeh 
CormiiUkr a fruit bJeu. 



The blue berried Do 




' wood. 

CORNUS SERICEA, ramis patuUs, foliis ovntis fuhtus ferrtigineo-fcr'tceh^ cymh deprcsfis. 

* 

ZijDEaciiTiGE KORNOELJEDOOM, ffjef uitgehrelde Takken^ ovaale Blacku ^ die van hitUen 

zijdeachtfg roestkkurig ztjn , en nedergedruhe Bloemtuikn. 



Ctirollna^ Firgime^ NewTork^ Penfylvame en het Zuidelijk Kanada zijn liet Vaderland van dczc 



He 



Zij groeit van zes tot zevcn voeten lioogtCj en hecft zeer ved 



nkomst met onzen 



roodtakkigen Kornoeljeboom. De Bloemen komen in het midden van Junij aan hct einde der nieuvve 

Scheuten in drie- of vierdelige Bloemtuilen ten voorfchijn (a). Het is ccn vreemd verfcbijnfel dat ecnc 
enkele gefteelde Bloem in het midden van den Bloemtuil uitfleekt, en bovendien van alle de andere Bloc- 

men wezenlijk onderfcheiden is , zo door de infnijdingen der Kelk , als het tweedelig Merk en de dubbele 
Nooten, die van buiten rond, maar aan de aanrakendc z'yde vlak gedrukt zyn, gelijk b en c , als vergroo- 



te afbeeldingen van dczelve, benevens het vruclitbodcmachtig 



Ho^ig^^^t , het welk ni de bevruchting 



bruin vvordt en op het vruchtbegmfcl 



dit onderfcheid voorflelt 



De Bloemfteelcn dcr nog nlet ten vollen ontvvlkkelde Bloemtuilen, hebbcn aan hun verdelingspunt 
een priemvormig groen Lovcrtje (J) , het welk aan de bovenfte meer korte Bloemfleclen korter ;vordt (^ 



en doorgaans na de ontvvikkeling der Bloemen afvalt. 



De Bloemen hebben 



Bloembl 



gekleurde Meeldraaden en Meclk 



K 



Vruchtbeginfel zijn hairig en groen 
Vruchten (f) worden in September 



9 



en het kopvormig Merk is wit CO- De eivormige blaauwe 



en bevatten in een g 



( 




rondachtiee Noot 



o 



D 



Vruchten geven de Hcester in den Herfst een zeer aangenaam aanzien, en dienen teveus ter voortkwe- 



king 



ook even c:oed d 



Stekken en Afle 



6& 



kan gefchieden. Men 



Zaad (^raks ni d 



riipwording, hetvvelk hi den volgenden Herfst reeds plantbaare Gewasfen voonbrcngt. 



De 



I 



I. 

r 
:. 



i 



.> 



De afilaande Takken, welken zlch ten gelljkcii tijde met Sen Bloemtuil ontwikl^elcn , docn veraioeden 



dat 



het 



en 



ch 



de 



flaande Bloemtuil iiit dczelveJi is voorteek 



b 



Fijnc zijdeachtige Ilairen bedekkeii de oppervlakte der eivormige tegenoverflaande Bladen (g^, De be 



der 



Bladfrecleii 



fc> 



C^) 



ziet men dikwijls 



kleur (1 



Bladribben, en eiikcl bij fommigcn aan de Bladdeelen, op 'het einde .van den Zonier. De InbooriinL^en 
van Noord- Amerlka niengcn de gedroogde Bladen onder hunnen Tftbftk. 



De zwartpaarskleurige Jonge Takken Qi) zijn aan Iiunnen 



rp 



met langwerpig dunne wratten 



bczaaid, die bij de oudcr Takken grooter vvorden en eindclijk geheel ineenlopen. Een roestkleurig dons 



bedel 



bcfchermt 



5 



de Vorst niet-alleen bet boveiifle ..elnde .der jonge Scbeuten, dat niet uitg 



gToeit fchijnt (/}, maar ook de eeubladige van boven {gefpoiiwen knopbedekking , die de ovaalpiintige 



tcgenoverflaande ongefleelde Takknoppen bevat. JBloeiknoppen zijiT xian dcze Heester 
koude verduurt, niet aanvvezig, ■ . ; 



J 



die de (Irengde 






I 



# 



%,- 



% 







\ 



.r. i.„ 



fi 



r^.l. 



I 



I 



\ 



I 

I 








f 



aciilio'c Xor no eii e b o om 



^ 



I dEI 



-f 



c 



L 



A 



S 



S 



I 



s 



IV. 



o 



R 



D. 




//^^^ Clasfey F' Rang, 



Tweede Afdeling, of met naakte Cloemcrosfen 



Cornus Stricta. 



St'ijve Kormeljehoom 



JOcr Ilartriegel ^ mlt aufrechten TLwe'igcrt, 



CormuUk Stricte. 



The upright Dog-M'oodl 



CORNUS STRICTA, ramh ftricth , folih ovath comolorthiis tiudUiKuUs , c^^mis panicuJatis 



s'TijvE KORNOE LJE B OOM, 7nct rechtopjiaande Tah'ken^ ovaah evenkkunge naahe Bladen en 



geplmmde Bltemtuilen, 



Zuidelijk gelege'n Noord - Amerikaanfcli 



groeit deze van agt tot tien voeteir hoofje Hces 



ter , als inboorllng van dezelven j zlj fchiet iiit een' veelgetakten wortel , veele reditopgaande (lijflakkige 



Stammen, die twee a drie duimen dik zyn, en eene .fcheurige roestkleurige Schors hebben. Deze Hees- 
ter is nog niet zeer algemeen, en ook bij houttuin niet aangetekend; zij bemint eene voor de 
winterkoude befchermde ftanclplaats en een' vruchibaaren met zaad verraengden bodem«,- 



De Bloemen 



fchij 



tegen hef einde van 




-» 



op naakte 



ijf- 



del 



.* 



Bloeitrosfen (d), ledere Bloem- rust, even als bij de overige foorten , op een bijzonder, eenigermate 
hairig bloemfteeltje j zij bevat priemvormlge vs^itte M^eldraaden, met blaauwachtige Meelknopjes en een; 

roodachtig honigvat, waarmede het V^uchtb^ 



De Bloemen worden door flechts 



■b 



guifel gekroond 
Vruch'ten ver\ 



B 



deze worden 



den Herfst 



Mjn blaauw (Ji) ; zij bevatten in een wit walgachtig fap eene rondacHtige Noot (c) 5 die tot het voort 



kweken even zo dienstis: is als het Afleiiffen 



£> 



Het Zaad wordt in 
tweede jaar; maar de 



vlakke BJoemp 



oede 



zandachtige Aarde gezaaid 



en kiemt in her. 



Plantjes willen 



het b 



■b 



wel- voor de 



bevvaard zijn 



Oofc 



kan deze voortteling door zoging met Takjes b^werkdelligd worden, bijaldien men dezelv 



op de 
Cornm 



/ 



Cornui fan guinea (roodachtig 



of 



/^ 



(zijdeiichtige) aanwendt 



hoe digter zulks bij deo 



grond gefchiedt, hoe gemaklijker het afleggen naderhand is. 



De op korte Bladfleelen tegenover elkander zittende Bladen zijn op beiden vlakten glad 

r 

witachtig, en bebben eene verheven rib. 



benedeil 



De jonge Takken evenaren 



Kornoeljeboora (Cornus mascula) 



behalven dat de kleur meer roodachtig is , die van den ge-« 

en aan dezen de Bloeiknoppen , die zich op het 



ontbrel 



cinde 



het VoorJ 



de jonge fcheuten ontwikkelen en in den Zomer ontvouwen, en uic 



dien hoofde in den Winter aan den Stam niet zijn waar te nemen, fchoon de Bladknoppen zich duide- 

lljk vertonen (5). • 



Deze Heester g 



bijzondcr uitMende fchoonheid hebbende, dient dezelve 



andering 



lijk naast de Cornm clrcinata en fe 



M 

het verfchil aanmerkUjk 



*X 



'* 




% 



^ 






fi i 



} 






4 



1; 



Ir 



n. 



r 



i 



i 







^' JT ^V7/. X. 



^17C( 



^lyTc -Konioelje — l>uoin 



/ 



c 



L 



A 



S 



S 



I 



s 



iV, 







R 



D. 




/r«* ctoy^ 



> 




^ 



Het Geflacht 



Ptelea; 



/ 



.</■ 



\ 



Lederhloem* 



Ledcrblume 



La Ftelea 



Trefoil* 



Ftelea is een uit het Giiekscli overgeiiomcn vvoord, het wclk in die tnal Vkiiger betCi::nt, en met 
recht op de Vrucht van deze IJecster, welke door eene vliczige huid zich. als gevkugeld voordoet, 
toepaslyk. Diosc oriues" heeft deze bcnaming aan onzen Ypenboora, wiens vruclit insgelijks gevleu- 




Bloembladen afge- 



cld is, gegeven. De Nederduitfche benaming van LccJerhloem is van de lederacbtige 

J- 

kid, even als een Floogduitfche naam Gewurzjiaude van den aangenaamen geur dcr BJoemen, die 'savonds 

4 
r 

de lucht doordringt* 

r 

r 

Men heeft tot dus verre fledits de de'nige hicrna te befchrijven fuort Pteka irlfollata ontdcktj althaiis- 



20 men dczelye van het Geflacht Dodo 



onder het welk zij door LrNN.T:us iw het eerst gerang- 



Ibhil 



t 



wierd, vveder affch 



en byzonder ftelt. Dat deze Heester onder de Dodonea^ en vvel in de 



Vlllfte Clasfe was gcplaatst, kon men onmogclijk goedkeuren , want het gebeurt flechts zeer zeldzaam 
dat men agt Meeldraaden vindt; raaar meestal vier, en met dit al worJc zlj nog ten onrechte onder 
de IVde gerekend , verralts zij in den naanwllen zin onder de Polygamta (vcelHachtige) of XXIIIfte 



Clasfe behoort, als hebbende 



tweeflachtige vruchtbaar vrouwlijke 



en onvruchtbaar manlijke BJoeinen op 



ddn' Stam, welken echter meestal vier maulijke Meeldraaden hebben , en onderfcheiden worden als> volgt 



De Kelk 



wcl der manllike als der vrouwlijke 



vierdelig , klem, fpits-. en voorts afyal- 



knde. De manlijke en vrouwlijke Bloem heeft vier Bloembladen, die langwcrpig^ hoi openflaande,. 
grooter dan de Kelk en kderachtig zijn. De Meeldraaden der manlijke Bloemen zijn vier, fomtijds vijf-^ 



* 




r 

r 



/ 



4 

ces- of zeveiitallig , cispuntig , rechtopftaande. met eene omgekromde punt, treede aan den van binnen 



vlakklgen bafis, bijna zo lang als de Bloem, en ten halv& ronde Meelknopjes, daartegen vindt men 



de 



de vrouwiijke Bloem I 



en onvruchtbaar. Het Vruchtbeginfel der manlijke Bloem 



klein en onvruchtbaar, de Stijl zeer kort 



5 



de punt tvveedelig, en de Merken verflenst; het 



Vruchtbeginfel der vrouwiijke Bloem is mede ovaal, doch famengedrukt en grooter, Jt)e Stijl is kort en 
faraengedrukt, en de twee Merken ftomp en afftaande. De Vrucht is eene halve ronde tweehokkige 

De enkele Zaaden ziin 



drooge Bezi 



groeit famengedrukt 



huidi 



evleugelde 



rand 



]angwerpi: 



g 5 naar boven verdund. 



Somwijlen zijn de Meelknopjes , der" vrouwiijke Bloemen met vruchtbaar fluifmeel bedekt, en cm die 
reden het Gewas onder de XXIIlUe Clasfe te rangfchiivken. 




/ 



-. 






t 



^*v 



f 



Ni 



c 



L 



A 



S 



S 



I 



s 



IV. 







a 



D. 




ZT'^* Ctoy^, /^^ i?^/;^, 



Ptclca Trifoliata. 



Drtehladige LederhIocm» 



Die Dreillattrtge Ledcrhlutm* 



La Ptclea 4 trois fcuilles 



The fhruhby Trefoil 



PTELEA TRIFOLIATA, foliis terftatt's. 



DKiEBLADiGE LEDERBLOEM, met diievQWA'dige Bladen. 



I 




De eerfle Ziaden van dezc Heester, die mt Caro/hia en P7rgiti!g naar EngeJand gcbr 



ziin 



» 



wierden door felle vorst vemicid, Bcter flangckn de door c axes by in Iict Jaar 1724 aangebragren 

* 

en wierdcn ,federt veelvuldig in dc Europifche Tuinen verplanr. Thans verdraagt deze Heester de winter- 

1 

vorst, doch de overmaat van dczelve bcfchadigt de Jongftc Schcutcn. In ecu* nict lecm en Zand vcr- 
mcngden niet te voclitigen grond, groelt zlj van twaalf tot twintig vcsten hoogtc, en vier tot zzvzn 
duimcn raiddenUju. De Takkcn grocijcn gcrcgelJ, en A:l krooncn gevcn een digte lommcr* 



A an het 



de der 



Schcutcn ontwikkelcn zich in dc maaiid Junij vijf tot lientakkige H 



fen met Blocmcn die even - als de drocvige Damastblocm {Hcspcris trUtis) van 



re Ilk 



• * 



C^) 



leJe 



Bloem 



op een 



der Bloemfleelti 



wclk, even 



de Kelk en buitenvlakte der Bloe 



met 



aanliggende hairen bekleed is. De Blocraen zljn of (lijlloos twceflaclulg , of zodanigen wicr Meelknopjes 
Eonder ftuifmeel zijn, en op bijzondere Stammcn groeijen. De ccrden zijn gelijk de vergroote figuur C^) 

* 

aanwijst, en onvruchtbaar , hebbende ecu' drie-, vier- of vljfTpletigen Kelk, drle, vicr of vijf Blocmbla- 
den en evenveel met den Bloemkrans even lange priemvormige Mecldraaden, die van beneden tot op de 

helft alleen aan de binnenzijde met wiite afTtnande Hairen bcdekt zijn (c), en gcele, twcchokkige Mecl- 
knopjes dragen, Diergelijk eene beklsding hebben de korte , pijlvormlge , bladacbtige onvruchtbaare 



Meelkn 
wrfple 



(fragende Meeldraadjes der vruchtdragende Blocm (d). Dc Blotmen hebben meestal ccn* 

Kelk, vier Bloembladen en even zo 



veel Meeldraaden. Het vlakgedrukt Vruchtbeginfel 

heeft 



%b 



f 



'•^ 



I 



heeft ecu' met twee flompe Merken gcljTOonde Stijl (e), Zlj clragen Veel 2aad 



eii 



\ 



:lfs Op enkeldaani 



de Stammen , zonder invloeijing van anderen. D 



hten zijn meestal tweehokldg (/) 



K 



eeii doorzichtigen vieugelrand oravangeii {g). 



Somtiid 



de V 



drieliokkig, en dienvol 



t> 



door 
drie- 



r 



hoekig en 



driegevleuseld. 



& 



Het in ieder hokje voorhanden zwartbrnin klein zaadje wordt in Augustus rijp* 



\ 



De Bkiden zljn uit 



drie Oivaale boven en bcneden toegepunte , ongi 



tande op bcide vlaktcn gladdfr 



V 



Blaadjes faniengefleld (/^); zij ftaan afwisfelend op ronde Bladflcelen, die met Ilet middenblaadje om-- 
trent even lang zijn, en bun bafts bedekt de aanldaande kiioopen. 
In den Winter, en reeds' in de niaand Augustus worden de jonge Scheutcn bruin^cn in bet mlddem 



van het mcrkteken der aFge 



Eladen ziet men 



{leke 



k der aanflaande 



CO 



De sangenaame geur, dien de Eloemcn ^savonds uitvvaasfemen , en tevens bet aangenaam levendig 
groen, betwclk met de balfrijpe geelgroene Vrucbten, een bekoorlijk gezigt oglevert , verfchaft. deze 



Ilecster met rec\it eene plants in onze Plantfoeneu. Haar fchiel 



groei 3 gemakl 



wcekii 



t3 



door 



Zaad, en bet vvkte g 



brandend 



Hou 



maakt dit g 



ook voor Houtplantaacffen be 



langrljk, De Inboorlin 



Kanada gebrmken de vcrfche Bladen tot bet belen van wonden 



«w-^ 



.Thee tegen de wormen. 



»L .f 



Eene verrdieidenKeid met vijf Bladen, c. z. v. moet door inentbg voortgekvveekt worden, 
het Zaad alleen de oorlpronglljke vierbladige voortbrcngt*. 



aarjgezicfl . 




ii. 



''ir^:<^ 



'-T^f" -a^-H^r^-;- ■ -y^ 



, ..^^, 



'- '■■^ 



.H'^. 



-"/■"--> 




itMf .•-- 1-^....- 




<i..JTr,v„-' z 



15 



^^7Yrcu\z/<i/f. 



DrxeWalioe X ele tIIo 



eni 




c 



h 



A 



S 



$ 



I 



s 



4' 




o 



R 



D. 




r^^ c/^V^. 




-R^;;^. 



t 



• 



Het Gcflaclit. 



r 



Ceanotbus 



Ceanothus, 



Qcanothus. 



Ceanoths* 



Ceaiioihus, 



I 



i 



Het Griekfche vvoord, waarvan de benamlng van dit Gedaclit is afgcidd , bet 



Taal 



Doom, en deze benannng is door thegfrast'us aan eene Plant (wcike Is oiis onbekend) gcgeven 

* 

Welkc betrekking deza benaming op eenig gedeelte van het Geflacht heeft , dat wij te befchrijven hcb 
ben. kan ik even zo weiiiio; bevroeden; en het fchijnt mij dat dit Geflacht fkchts zodanig genoemd i 



om dat het toch genoemd moest zljn. 

A, 

Het Geflacht Ctanothu^ bewoont oorfprongUjk de heete Gcvvesten van AJlc^ Afrika ^ Amerl'ka en 

- h 

Nieuw- Holland ^ en de meesten moecen bij ons in de Orangehuizcn gchouden wordcn. De dt'nige foort 

Ceanpthus americanus , die wij hier te befchrijven hebbeif, verdraagt onder eene gocde bedekking, ons 
Winterfaifoen. 



Ten aanzien der Geflachtskeuuierken komt deze foort zser veel overe'^n met den Rhcmmus ph^lica 

m 

en Casjine ^ maar onderfcheidt zich door de volgende kentel;enen : 

De^ Bladbedekking of Kelk is tol- of peervormig en ddnbladig, de rnnd vijfuelig fpits, deze fpitD in* 

4 

fnijdingen naderen clkandcr met hunne naar binnen gebogen punten; dezelve is voortdurende. De vijf 

Bloembladeu zijn gelijk, tea halven rond, zakvormig hoi, famengedrukt , zeer flomp , openftaande , 

kki- 



:i 



kiciner 6a.n de Kelk , zitteii op de^cn , verlengcle 
iiit de infnijdhigen van den Mc, 



nag$ 



kii 



J 



dk 20 latig als^Iiet Bloemblad zljn, aekci 



1 



Vijf 



g 



chtop tegenover fiaandc Bloembladen 



geJijke lengte met de Bloem flaan 



m 

den grond van ieder Bloemblad, die den halven rondc Meelknopjes dragen. Op Iiet driehoekig vmcht- 
beginfel rust een rolronde ten halven driedcHge Stijl, die zo lang is als de Meeldraadjes, met Horn- 
pe Merkcn. 
Ilet Vruchtbeginfel veraudert in eene met eene vlccfchige zelfiiandigheid omvangen Vruchtkapfcl, die 



ftomp, terug gcdrukt 



Knopjcs onderfchciden is, en bevat in elk hokje ecn enkel ovaal Zaad 




/ 






± 






c 



L 



A 



S 



5 



I 



S 



V. 



R D. 




V^' Clasfe. F^ Ratig. 



Cennothus Amerlcanus* 



j4m€rikaanfchs Ctamthui, 



» 



Amtrikanifchir Ceaaothus oder Sekelbaum, 



Ceanote ^ Am en que * 



American Ceanothus 



CEANOTHUS AMERICANUS, foUts cofdato - Qvaiti acuminatui tr'tplinervn: , pankulh axitU' 

rihus elongatls* 



A M E R I K A A N s c H E CEANOTHUS, met dtkribhtge Bladen, 



I. 

I 



■ 

IB 



De war mere Provlnticn van Noord- Amenka , iiizonderheid Plrgini'e en Carolina , zijii Iiet Gcboor 



teland van 



drie 



Hecster. ZiJ groeit in de gedaante vau eenc iiit verfchcide 



dunne ftammetjes famengedclde Hruik in een' met fijn zand vcrracngden rrisfchcii nict te vochiigcn Grond. 
De Bloemen verfcbijnen afwiifelend van T.inij tot September aan het bovende gedcelte der flamtncn in 



vcelbloemige , langgefteelde en in de Bladhoekcn ingevoegde lange Pluimen C<2). ledere enkele Bloem, 



20 als dezelve bier vergroot vvordt voorgeHield, rust op een Bloeinfleekje , het welk, even als dcKelk, 
Bloembladen en Meeldraaden , wit is (b). 



De 



bloeijende Bloemen brengen reeds in de maand Augustus bij ons rgpe en volkomen 



ten; van dcze vertoont de fig. c de Vruditkapfel in haare natuurlijke , d in eene vergroote gedaante, t 



het drievouwdlge Zaad in da drie hokjes eveneens vergroot, /de natuurlijke grootte van ieder enkel 



Zaad , g hetzelve veri?root , h het met dc Zaadfchil doorscfaeden vergroote Zaa 



De 



r 

aabijbeid der Bloemen ingevoegde Bladen ziju ovsal Homp toegepunt (/) , maar vcrder af- 



ftaan- 



(Tar.nde aan den Bbddeel hirtvormig ultgL^fncden C^) , aan dm rand fijii cd ongelljk getand, aan ^l» op- 
pcrvlakte glad, aan dc benedenzijds , inzonderhand aaii de rib ben , mit korte zagtc hairen bezet ca 



voorts in den Herfsc afvalleride. 



De takkcn hebbsn eene groote Mergpljp, de ]OUg(icn zija met eene geelacbtlge Sc\ Jrs bekleed die 
in den Winter eene heldcrroode kleur aanneemt (/^ , en aan het ouder Hout bruin is (w) . De Knoppen 

z'jn klein, ovaal rond, en met gfadde vm bultcn roodacbrige Schiibben bedekr. 

r 

De in de luchc gedroogdc Jonge Bladen wordcn door de Inboorlingen als eene zeer aangenaame en 
gezonde Thee gebruiktj die zij New-Jerfey- Thee noemen^ 

Hoewel aan de Bloemen van deze Heester het voorrecht van een' aangenaamen geur ontbreekt , hecfr 
de Natuur dit rijklijk vergoed door in de roor!e Schors van den worcel eene geneeskracbt te plaaifen, 



If gen eene vernielende- kwaal, die bij de natuurlijke Inwoners van deze (Irecken even 



■v « 



zo weinig onbc 



liend is als bij de Zuid-Zee-Eilanders , namelijk dc Venusziekce 



» 



4 






/ 



t^ 



;' 

4 



i 



« 



t 



Ik 



I 



I 








^ 



■- 



^ Jr r,<a( I, 






9^ 



'm. 



. -J 



'.".- 



^-. 






C<*<i 



/ 







_,j" 



^ 




^^ 




s^ 



?uc^^riZ?^^^^', 





Aiaeril^ci ^iiifcl 



cue 



c 



e ano 



ill 



lis 



c 



L 



A 



S 



s 



s 



V, 



o 



R 



D. 




F'' CImfc, 




RjifiE, 



if 



Het GeJIacht. 



Evonymus 



I 



Paapenhout. 

Der Spittdelbaum, 
Fufain, 



Spindle - tree. 



Oflchoon, naar den 



Griekfchen grondtext , 



het woord Evonymus cene gunfllge betekenis hceft. 



feevveert 



desniettcgendaande 



TouRNEFORT dat dczc b 



als fp 



aan 



merken 



4ewijl eenige foorten 



geflacbt 



de Dieren 



Die foorten van Paapenlioutboomen, die ons Climaat kunnen verdraagen , groeijcn in bet gematigde gedeelte 



Europa ^ of ook in Noord-Amer 



M 



vindt dezen Boom % in de Bosfchen , met Loofhout , aan de 



Haagen en aan hooge vrucbtbaare oevers van Rivleren en Bceken 



'Er wordcn ook fomnilge f jorten g 



[ ^en, die vier- a vyf-mannlge Bloemcn , en zelfs op bijzondere Stammcn, bebben ; anderen weder 



llachti 



De Bloemkelk is ddnbladig , vijfdeclig, voortdurend 



J 



I 

met hoIJe, ten halvcii ronde lap- 



pen 



De Bloemkrans heeft 4 of 5 ovaale Bloembladen , die vlak , uitgebreid 



Het regelmaatige getal der Meeldraaden is vijf 
flaande, en. 



en dezen zijn elsvormig , korter dan de Bloem , op 



even op het vruchtbeginfel als hun zctel, ingephnt; hebbende gedecIJe Mjelknopjens. 



Het 



getal van deeze Meeldraadjens is fcortlijk veranderlijk, en het getal der mfnijdingen bepaalt zlch naar bec- 
zdve; zo wel bij'de denbladige Kelk, als dat der Bloembladen , die met den vruchtzerel famengegi-oeid 
zijn; gelijk ook de hokken van de op de Kelk rustendc vriichtbeginfeJen , vvelken toegepunt zyn. Ue 

I 

Stijl is eenvouwdig , kort, en het merk is ftomp. Het vruchtbeginfel groeit tot een lederachtig vnicht- 

t 

kapfd, dat hoekig, gekleurd, meer of minder klepplg, en hokkig is, en in 



icder hok e'dn tot % cironde 



of eirond - fpitfe Zaaden bevat^ die met eene kleurlge en fappige zaadbedekking omvangen zijn; die Zaadea 



zijn 



» 



aan bet vereenigingspunt der vakken 



dti\ vruchtdeel bevestigd, hetg 



do 



middel 



draadjen gcfchiedt, aan lietwelk 



af hanjren . als de vrudit rijp is , en openfpringt. Sommige Paa 



£> 



penboutboomen heliben geen andere Hehndraadjens dan de 



den vruditzetel 



% V 



Behalven d 



ipgenoemde kentekenen, komen deze Boomen ook nog daarin 



dat nam d i jk 

huti- 



» 



I. 



/ 



hunne ronde, of vierkantlge Takkcn,.en de kortgeflcdde Bladen, tegen elkander overflarmde zijn ; dat luin- 
ne Zaad- of Kicmblaoiljeiis ovaal wordeu hevondcn ; dat Iiunnc Wortels , die zich in menigvuldige , tederc,, 
wittc takkcn.vcrdelen, met eene bleckgecle, gefclieiirde fchors omgeven zip, en eindelfjk, dat allc hun- 
nedcclcn, als zij versch gewreven \vordcn^^ een' onaangcnaaraen , walgdijken reuk. van zizh gcven , die Inin 
ei'^enaartiff is- en die, bij zwakke Mcnfchen, zeer ligtlijk flaauwtcn m- vvalging k::n veroorzakcn; iets^ 



• '^ 



waardoor zij zich van veele andere gcvvasfen doen ondcrfclieiden. De zo even befclireven overddnkomsf , 
lieeft ook LiNTs'i^iUS^tot eene reden verflrekt, om alle de foorten van Paapenboutboomen onder de- 
5'5« Clasfe te plaatfen; oflchoon zlj, naar het gctal.der Mccldraadjens, in onderfcheidcn Clasfeu gerang^.- 
fchikt dienden te worden;' 



De, voortteliiig wordt door het Zaad bewerkflelligd ,, de gcmceni^e foorten vvordcrr- op zarrdbeddcn' ge 



zaaid; in welke.. bcddcn men.voren graaft, die twee 



duimen diep zijn; de v^eemde foorten daarcntegen,- 
zaaic- mer.in vlakke bloempotten , die met goede, verfche aarde gevuld nioeten worden; en iia de zaai- 



jing bcdckt men- het bovcnop^ gellrooide Zaad met. een duim hoog aarde.. De Plan ten beginnen m 



het tvveede , of ook vvel in het derde iaar 



ijnde 



kunncn v66r het derd§ jaar niet verplant . vvo;;deja. . De.voorttcliug door Afleggers gefdiicdt fchielijker. en 



kunncn dan zelfs vvel in een' Zomer wortel vatten,mits men ze w6i bevochtiffe. Ook kiinnen de VVortel-- 



fpcuiten dikwijls, n.o^ ^enocg^tocreikende Planten verfchafFen. .Men kan defijuere.. foorten ook zeer vv41. 
door Zooging op de.liamnieqi van de gemcenere foorf yoortkweken. 

De, Paap^iihontbpomen verdj^^cn .altJian^ eene plaats in onze Lustbosfdicn , minder om derzdver Bloei- ■ 
.fem, dan wd wcgens het fchoone groen der Bladen,, en de nog fchoonere Vruchten; tot Iloiuplantlbeui 
Komt allcenlijk de gemeene en.de breedbladigc .foort in aanmcrkins.. . . . 



*■ 1 




A* 






ii 



I- 



c 



L 



A 



S 



S 



I 



s 



V. 



o 



R 



D. 




/^/< 



Clasfc y 



P' Rang. 



s 



t 
I 

\ 

I 



i 



y 



Evonymiis Americaniis. 



Amerlkaarnch Paapenhout. 



Der Nordamcrlkan'ifche SphideJhaum, 



Lo Fufaln de Firguue. 



The evergreen Spindle • Tree, 



EVONYMUS AMERICANUS ,peduf!culis fuhtrtfiorls , foUis elUj)tic(hJanceoJat'is —farath , ramts laevihus 



A &i E R I K A A N s c H P A A p E N H u T , met alk Bloemen in vijvcn gedeeld en ongefteeJde Bin den. 



In Ftrgin'ie en cle 



fire el 



Noord- Ai 



fa 



^zzz 



vaa zdi 



tvvanlf 



hoogte. Men heeft dezelve ook in 



New-Tork, in een* droogcn zandlgcn, luchtlgcn , met gncde aarde 



gemengden 

- 

Zij is aliijd 



grond, en aan de flcnlge fira 



van Acn 



Schuylkill, oniflrccks Philadelphia , gezien 



bercikt 



onze Plant^je 



gocd bcfcl] 



flaiid 



met bcdck- 



kins der vvortelen in d 



a 



n 



De 



komen aan 



:hrs vicr tot zcs voeten hoogte. 
(a) , ook aan zijfclicutcn (J/) va 



hctzelfde 



de maand J 



\ 



ten vooifchijn; gemeenlijk (laan 



of 



weder op een afzo 



se derzelver op een* alg 
Bloemfleeltje gcfleiind ( 



pflaandc, korten, rooden fl 



De Bloein zclve hecfc 



yf- 



fpletige, geelgroene Kelk, vyf roodaclitige Bloerabladen , even zoveel vvitte Mecldraaden , met gecle 
Meelknoppcn en een bijna ftijlachtig mcrk. De Bloem zelve kan gecnszins fraai gennamd worden , doch 
wel de Vnicht, die iiit bet Vrucbtbeginfel voortkomt; dit verandert namclijk in eene vijfkante', 
rondacbtige, aan den Bafis verdunde, van buiten met kegelvoraiige , bijna hoiitacbtige flekels bczctrc, 

paarsroode, vijfhokkige Vrucht (d e') of Zaadbedekking, die in elk hokje d^n of twee door de byzon- 



dere Zaadbedekking omvangen, ovaairpitfe geele 



bevat {f g) 



Zelden 



orJcn dezelv 




ons 



de Voortplanting gefchiedt htt best door zoging op bet gewoone Paap 



Vier verheven 




geven de jonge Looien 



vierkant aanzicn (//). De ligtgetande, glad 



on- 



t 



ongefleclde Bladen zijn vrlj cHgt 5 die, welkeii aan de Vruchttalcken verfchynen, httlhtn veel overddnkomst 

w 

met den altoos groencn gedoornden Mispelboom, Mespilus Pyracamha (/")» en zijn zo wel ten aanzien 
der grootte als der gedaante van die pnderfcheiden waarmede de groote Takken bezet zijn* In den Herfst 



worden 



den rand , daarna gehecl rood Q:) , en 



allengs af, 



De Jonge Takken blijven gedurende den Winter green (/) en hunne uitgerekte, afftaande Knoopen 
in't kleine ovaalfpitfe roodachtige Schubben famengefield (m), De Schors der oude Takken is g 



9 



zijn 



«le oudfte fcheurig. Het Hout 



vast 



geel 5 maar kan bij ons cm de zwakheid en g 




tot geen voordeel aangewend worden, zo als in het Vaderland van deze Heester. 



\ 




9- 



\ 



•-tf 



\ 



L, 



x 







^ 



\ 



r 



^ 




4 t . }l fV/t 



T- 



i-J-i 



I 



6 



/^ / vv^ ////? J^^ 



^.^^ 



mcnc4t/izu 



Aiiierikaajisr3i T«nj>riilinur . 



c 



L 



A 



S 



s 



I 



s 



V. 



o 



R 



D. 




V' Clasfe, F' Rang. 
Evonynuis ntro purpureus. 

Donkerrood Panpenhout, 
Der purpurrothe SplndeJbaum, 
Le Fufatn h fleurs jJoinUres, 
The dark -purple Spindle - Tree. 



EVONYMUS ATRO PURPUREUS, fiorihus tetrcndis ^ pedimcuUs compreifa miihifiorh ^ pigmatlhit 

w 

tetragon is truncatis. 



DONKERROOD PAAPENHOUT, met vtermannlge Blocmcn ^ famengedrukte veeJhIoemige Bloemjlceh 

* 

jes en vlerhoekige afgcflompte Blerken^ 



Het Zuidelijk gedeelte van Noord- Amerika is bet Vaderland van dit Paapenliout j naar de donVcrroodt 
kleur der Bloemen das bygenaamd, en voor als nog in onze tiiinen niet overvloedig; ook hecft hout- 



^Q^ZQ Heester nog 



eteld. offchoon dezclve reeds in 1756 in Engeland is gc 



draagt ons klimaat vrij vvel, wordt van 5 tot 8 voeten hoog, en 



korat. behal 



f 



lant. Zij vcr 

den Bloeitijd. 



meer het brecdbladig dan het Europhch Paapciihout naby. Tegen het einde van Juny ontwikkclen zidi 
de Bloemen, de jongfle op ronde, gladde, met vier lijnen uitgcdiepte Looten in de bladhoekcn of op 



groene, rondc , draadvormige algcmeene 



bijzondere tegen elkander overflaande Bloemknoppen (a.) De 

Bloemfleelen zijn van boven twecdelig (Z-), en dragen twee, drie of vier op paarsroode Blocmfleclrjes rus- 



tende donkerroode Bloemen (cc). die in vier ronde infnijdingen gedeeld zijn 



De Kelk is van klcur 



als de BloemfieeltJ 



maar het 



V 



fel als de Blocmbladen. lict Merl 



zeer kort , en 



door vier korte geele Meelknopjes dragende Meeldraadjes omringd. Daar , waar de algcmeene Cloemfleelcn 

, zo wel als van den Bafis der Bloemflceltjes , ziet men kleine priemvormlge tegeiioverllaan- 



verdelen 



m 



de Lovertjes , die echter fpoedig afvallen , en de plaats alwaar de kleiner Blocmflc 
doen aanzlen. 



;e\vrigt 



De vierhokkige 



en in de lengte gefleufde vruchten hebben veel over^^nkomst met het Europisch Paa- 



penhout Cd)» Zelden ziet men de Heester bij ons vruchten 
ryp ,- wegens den laten bloeitijd. 

Het rijpe zaad is met eene oraniegeele Zaadfchil bedekt (e) 5 



zetten , 



en dezen worden by ons ook nooit 



dezen ftaat heeft de bedekkin 



a 



mi' 



X 



mige getlaante , die aan de eene zijde In een Ilelmdekfd is ultgerel^t , waardoor hetzelve in dc Zaadbuls be- 



. vestigd is. Het bed 



Zaad is grocn 



van 



klcur 



heeft 



■cd 



r 
V 



/; 



Dc langwerpig lancersgcwijze fijngetande op beide vlaktcn gladde Bladen rusten op roode Bladlleelen (g-), 

F 

Jcugtiig zijn dezelvcn donker paarsrood, worden vervolgens groen en in ^t\\ Herfst rood (K). 



De ovaalpuntige aangcdrukte knoppen zijn vodr de ontwikkeling der Bladen roodbruinC/),en uitfchietende 
geelrood (/}; ook worden deze in den Winter groene jonge Takken bij het aanna^crend voorjaar rood. 

Aan de fcliors der twccjarige Takken verfchijnen vlakk^ langwerplge wratten, die aan de ouder Takken 
tot fijne Scheuren overgaan (/^). 

De Hcester wordt, aangezien haare zaaden niet rijp worden, door Amerikaansch zaad, of door inentin^ 
of zoging op de ftammen van het breedbladig Paapenliout voortgekweekt , en zij verdient wegens de don- 
kerroode Bloemcn in onze lustplantfoenen onder de zeldzaame Gewasfen geplaatst te worden ;' maar meer 



ffaaibeid gevcn in het Najaar de fchoonkleiirige Vruchten 
Bladen, 



J 



dezen zijn afgevallen , de rood wordende 



f :; 



V, 



« V 



c 



/ 



m 




v^ 



I 



^■ip^ 



1 



C^. T. ord, I. 




lb 



'>/^u/'Au/'c^^^ 



j)onkcT'roo^ PaapculioTil 






1 



I 



c 



L 



A 



S 



S 



I 



s 



V. 







R 



r. 




/ 



F^' Clasfe, F' Rang. 



Evonymus Europeans. 

Euroj)hch Paapmhout, 
Der gemetne Spindelbaum, 

■ 

^ Le Fiifaln des Bo!s. 

The Common Spindle' free, 

EvONYMirs E u Pv P ^ u S 3 _/?r>r/^/v; pjerhque tetrandrh y pediinculis compresjts multifloris Jllgmatihui 

fithulatis , foUls glabris. 



£ 



de meeste hloemen in vieren gedee/d , 'en Gftgejleelde hla 



Dit Paapenhout 



• 

mcestal in liet gematisd sedeelte 



Europa , en men lean , devvijl het zecr 



vvelig vvil grocijen , telkens op ccn' voor lioutgewas gefchikten grond gisfen 5 in onze Republiek 'ticrt Iict 

r 

op verfcheiden plaatfen zeer wtl, en liecft, volgens De G-OxI^ter, verfchcidcn naanien, als Faa'teri' 
mutSy Paapenhoed, Kardinaahmuts ^ enz». . 

I 

De Etiropifche Paapenhomboom wordt, »Ts men licm , nog joiig^ zbnde , van zijne bcnedcnfce Takke.i! 



beroofd 



vel eens 28 voeten hoog, en van 4, tot 8 duimen dik. De veele, uitgebreide Ti 
:gelniatige kroon , die , met Iiel fchoone sroen dcr Bladen , en met de roozenroode 



het Naj'aaF 



wordende vruchcen verficrd , ecn iiitmunte'nd fchoon gezist ceeft 



tfen zo ; want op fteenachtige ^ drooge , of al te voclitige gronden 



deze 



r 

fchoone eene 



Heester.^Deze 




e de nraiilge Paapenhoutboom., Cdie hienia bcfchrcven zal vvordeft,). 
behoort onder de vroeg groenende Gewasfen ; beidcn evenwel wordcn , kort na het grocn wordcn > 
cen prooi van zekere in cen gemeenfchappelijk wceffel huisvestende Rups, (Phal. Evonymella ^ linn.) dit 

■h 

A, 

m 

niet alleen de Bladen havent, maar ook de gelieele plant met haar weefTel overtrckt, zo men niet oogen*. 
bliklijk na het ontdekkcn van dit weefTel alle de jonge Riipfen vcrdelgt. 
De Bloem^n zijn onaanzienlijk ^ en komen in de maand US] ten voorfcHijn, uit de bencdenfTe Bladfioekcn 

rw 

der nieuw gefcboten Loten, of ook uit de Bloeiknopppen van die Loten, wclken uit de Takkcn van het voor- 
gaande jaar voortgekoinen zijn : zij zitren op cen' langen , gemeenfchapHjken Bloemftccr,. welke zich wedcr ii* 
twee of drie Takken verdeelt ; elk dier Takken draagt meestal drie Bloeraai , die aan den Ba[il dcr Bloem- 



fleeltjeii 



twee 



draadvorraige kleine Dekblaadj 



hebben Caa^- De voortd 



Bloembcdekking 



groeir 



> 



Tfer- enkel vijffpletjgj de afgeronde infnijdingen uitgcbreid^ en^ wanneer kt vruclitbeginiel meeir 



aanr 



■¥ 



I 






m 



) 



^nn^ef^roeld is, te rug gebogcn; vlji% nieestal vierovaale, uitgebreide , geelgrocne BloemWaden , tusfchcn 



o^& 



wclken gemeenlijk vier witaclitige met geele iMcelknopjes gekroonde en in het vruclitbeginfel gevoegde Helm 



draadjcs ftaan, omvatten het ten halveii balvormigc vnichtbeginfel , hetwelk een Stijl met een flomp fpons- 
achtis^ Merk oii^erlleuat. De uit deze voortkomende vriidit is vier- of vijfkantig (/;) , met even veel Hok' 



S 



elijk men 



ken bevattende ieder Cel twee ovaale aan een* oranjckleiirigen draad bevestigde Zaaden (c) , 

\ 

I L 

dezelven in (^ enkel en (e^ derzelver Pit ziet. 
De fijne zaagtandige , op beide kanten .gladde Bladen ftaan op min of mcer kOrte Bladdeelen over el- 

F 

kander (/). Zij wordcn in den Herfst rood^ en vallen met de Vriichten af. De gearmde takken zijn rond , eu 

" r ■ ' ^ ■» 

worden vervolgens vierhoekig; dit gefchiedt vvanncer in de iiitgediepte Iljnen , die aan de grocne fchors der 
jonge Looten van den Bafis der Biadlteelen- tot de naastvolgende aflopen , langwerpige vvratten voortkomen , 



welkcn zich allcngs meer uitrekken 



* 

en tot eene roodbriline, ftreepvormige , kurkaclitige verhcvenheid aan 



groeijen , die men aan de Takken van vijf tot zes jaarenwaarneemt jcnmet hetfijiigeaderde bleekgecle taaije Hout 
.geen de mlnfire veredniging hebben (^)^ 

Het Hout vvordt van de Draaijers tot vcrfcheiden voorwerpen gebczigd , en de jonge rechte Looten gebruikt 
men tot Tabakspijpfteelen , of andere fierlijke dingen. Het Hout geeft goede Koolen , het zij tot Buskruid ^ 



of 



volgens d 






bereidingsvvijze vanDuHAMEL, om te tekenen. 



; pe Knoppen beflaan uit veele kleine ovaale fpitfe, als dakpannen op elkandcr fiuitende fdiubben, die, bene* 
vcns de jonge Looten^, tegen het einde van den Winter eene roodachtige kkur anriiiemen. 
' Heellcrs van dcze foorteir, tot Boomen opgekweekt, en verfpreid op eene afv/isfelend verheven grasplaats 
gepJant, zouden in het Najaar eene ongcmeene fchoonheid opleveren* 

Herhaaide proefr.emingcn: 4»eW»eiw'feewezcn dat de Zaadkapfelen , en vvaai-rcbijnlijk ook de oranjekleurigs 

Zaadbedekkingen', een gematigd bruingccl Vochtgeven, het welk met Aliiin gistenclc, in een zwavclgeel ver- 



andert. De VittQn geven eene brandende Oli]. Hoewel de vruchtcn nict rechtdrecks tot de Plantvcrgiften 

- 

behoren , veroorzaken zij echter Braking en Loop. Het Poeder der Zaadbcdekkingen verdelgt de Wandluizen j 

t ___ 

het Loof is een dodelijk vergif voor de Schaapen. Over het algcmeen dicnt men dit Geflacht onder de ver- 

w 

clachte Boomen te flellen ; te meer , dewiji de Draaijers gedurende de bewcrking van het Hout dikwijls aan 
Brakingcn en Walging onderhevig zijn. 

r 
f 

Van deze foort zijn nog eenige verfclieidenhedcn bckend, namelijk eene met witbonte Bladen, eene met geelc 

T 

Vruchten en eene met lange finalle Bladen , bij fommigen onder den naara van Evonymus hngifolius bekend. 
De Kruidkenner verwondert zich met reclit dat linn/I^us dezen Boom onder de vijfde Clasfe §ebragtheeit 



9 



daar hij in de vierde behoorde gerangfchikt tc v/orden 



-^-* 



* 



ji 



1 



T I 






r 



<.%'. 



TT o7\{. I. 



\ 



I 



% 





/ 'c^?i ?/^u U'J 






.^■" \ 








3?!Ta '"SspiSrjl 



p 



^^ 



Kant" *iuu1 



c 



L 



A 



S 



S 



I 



S 



V. 



o 



R 



r 




I 



V' Clasfe. F'^ Raug^ 

m 
■ 

Evonymus Latifolius. 

■ 

Breedhladig Taapaihout. 

JO>er Ire'ithVatterige Spindelhaum* 

Le Fufain h larpes feuilks. 



Br- id leavd Spindle -Tree, 

EVONYMUS LATIFOLIUS, fiorlhm pkrhque pentamJrU ^ cortlce laeyi , pedimcults fjliformibiu 

tereirihus muUtfiorh. 



• • y^ 



BREEDBLADIG PAA^ENiiovT, de Bloemm meest vijfmanmg , de fchors gbd en vedhhsmige 

A, 

M 

ronde Bloemjieeltjes 

Verfcheiden Kniidkundigen , en zelfs linn^eus, waren van gevoclen dat dezc Ilcestcr een afkomc- 

F 

ling of verfclieidenheid van het EuropUch Paapenliout was; ondertusfchcn Iicbben nader waarncniiniicn en 

* 

onderzoek doen blijken , dat dezelve wel degelijk als eene bijzondcre foort aan te nierkcn is ; bcwijzcn 
hiervan zijn niet alleen haare grooter Bladen en Vruchten, maar ook de Bloemen, die op denzelfden Stani 



of vijfmannig zijn , zonder bovendien de EJoemfteelen en liunne verdeling voor als nog m aanmcr 



king 



neemen. 



wordt 



; 



In ^Siberie^ Bohemc ^ Oostenrijk^ Karinthle ^ het B anna at ^ Silermark , Zn'iiferland en in eenfge oor- 



/ 



den van Frankrtjk wordt ^tzt\\Q wild 



ijend gevondcn. In het wild wordt ^^zo. Heester van tien 



tot twaalf , maar in een' goeden Tuingrond gekweekt , altijd tot twaalf voeten hoog ; doch blijft in 



een' fleenachtigen , mageren grond laag en fchraal 
•in de doorfnede. 



De 



;evoede Stam bereikt van drie tot vijf duimen 



Aan de jongfle Lootenj die uit de g 



Knoope 



tfpruiten, ziet men in de JMaand Maij 



Bioemen uit de Bladhoeken aan hangende, draadvormige , aan het einde in vier- meervouwdig gedeelde 

Steeltjes van den grooteren algemeenen Bloemfteel verfchijnen {a). De algemeene Bloemfleeltjes zijn zo 
lang, en 1 anger als de Bladen; hunne verdeling is over^^rikomflig met die van den Bloemtuil; t^z^ der- 



1 



zelven zijn kort en 



eenvouwdig , 



de overigen in drieen gedecld. leder Bloemtje rust op een bljzondcr 

Steekjc, 



\ 



\ 



Steeltje, hebbende eene 



of vijflp] 



:!groene Kelk; vier of vljf eirond 



fV 



■ 

roodacluke Bloemblaadjcs Q. h.^ Het gctal der 



t. 



zeer korte Meeldraadjes is geevcnredigd aan het getal 



dcr Cloembladen, en het groene hoekige Vriichtbeginfd is met een geelach:ig kort Merk gekroond^ 
Dit Vrnchtbcginfel verandert in eene onregelmatige vier- of vljf hoekige , vier- of vijf hokkige Vruchtkapfel , 



met uitftekende 



VIeiigclen , die fchoon rood , 



en in de Maand Augustus rijp wordt (c). Deze Kapfcl 
bevat in elk hokje van ccn tot drie ovaale met eene groene Schil bedekte zaaden (d) , welken in eene 
oranjekleurige gefleufde Huid zijn befioten (e')» De voortdurende Kelk blijfc aan de Zaadkapfel bevestigd. 



De 



genoverflaande 5 breede , ovaalpuntige ,• zecr fijn getande Bladen zijn op de beide 



- * 



V « 



en rusten op 



• 

rdaande korte Bladfl 



ce 



(/). Zondevling is het dat de Bladen 



;ten glad, 

r 

benedenftc 



Takken ovaalpuntig, en die der bovcnflen ovaal 



lancetvormiff en naar ^6nt zijde gekeerd zijn. 



t> 



De Stam is vast , deszelfs Takken zijn rond , glad , groen , met kleine witte naauwiijks zigtbaare 



punten bezaaid 



De 



fcheidenheid 



g 



(land en richting djr Knoop 



de 



afbeelding van den 



droogen Tak (g). 



De groote Knoopen bevatten de vruchtdragende Knoopen {h) 



* 



en de 



klciner (/) die , welken eerst in het volgende Jaar Vrucht dragen- 



, In Plantfoenen is ^zz(l Heester tot Najaarsbosquetten om de uitnemend fchoone roode Vruchten byzon- 
dcr gefchikt. Het Hout kan , even als dat van de Europifche foort , gebruikt worden , en de voort« 

gkmting zovvel door h£t2aad,als door Afleggcrs gemaldijk gefchieden^. daar het Gewas ieder'Grond verdraagt* 



I 



* 



€ 



f 



i 



A 



•ry 



«' 




'* 



r 



♦ " 



■»' 



< 







V 



• 



\ 



t 



L|^' '1 



/ 



1^ 



h/cZ^ j: 



/ 

C7n . 




T. 



J 



I'e er<l 111 a. a, d i q' Pa a ti eii li o ill 



c 



L 



A 



S 



s 



I 



s 



V. 



o 



R 



D 



I 



Evonymus Verrucoflis. 



y^ratttg Paapenhout* 
Der warzigte Spiifdelhaiim 
Le Fufaln gakux. 



I 



The warty ^Spindle 'tree. 



* 



t 



EVONYMUS VERRUCOSUS, florlbus tetrandis y cortice verriicofo ^ pedimcuVn filiformihus icretrlhus 

fuh triflorU* 
Wrattig paapenhout, 7net vlermamiige Bloemen , de fchors wrattig ^ dc draadvormtge Bloem^ 

fieeJtjes rond en fomttjds driebloemig. 

In de fchaduwrijle Bosfdien van Oostenryk^ Hongarye , Carlnihle en eenige andere Provintien grocit de- 
2e Heester vrij algemeen. Zij bemint een' fteenachiigcn , met Leem vcrmengdcn Grond , en by voorlccur 



J 



de Eikenbosfchen. Doorgaans 



dt zij van twee tot vicr voetcn hoog , maar fomwijicn bcrci 



wel eene 



agt 



twaalf vocten De Statu is zwak en takkiff , en de diinne takkcn ftaan 



zien der overige foorten bijna waterpas uitgebreid. Ten zelfden t'ydc als de bladcn zich ontvvlkkelcn fchfcten 



ook uit de oxelen derzelven de diinne 



Iiairvoimlge waterpas ultgebrcide Blocm(lv:clen , wclkcn van bovc* 



in twee of drie bijzondere Bloemftecltjes zijn verdeeld (a a) , waarvan iedcr flechts 6Cue BJoem draagt , ook 
gebeurthet dat ieder van deze Bloemfteeltjes nog eens in driL'n is gcdccid, waarvan elk ook flechts ^^ne Blocm 
nnderfleunt, Daar, waar de Bloemfteelen gedeeld zijn, zitten, even als aan den bafis der Cloemfteeltjes, 
twee korte, priemvormige afvallende dekblaadjes, die tegenover elkander ftaan (li). 



Tegen het einde van 



Maij ontvvikkclen zich de roodbruine Bloemen ; zij vvorden door ecncn vlakkcn , 
uitgebreiden , vierfpletigen voortdurende Kelk ondcrfleund CO- De Bloem heeft vier ronde roodbruine Bloem- 



bladen 




d) 



korte Meeldraadjes , en de flijl 



van een Blaasje, het welk op het vierkante, groene 



> 



:s naauwelijks zigthaar. Het Merk heeft de gedaante 
vlakke vriichtbcffinfcl rust, en tot ccie vierkan- 



lige 



, vierhokkige , roodachtige afliangende Vrucht (e e) uitgroeit en in de maand Julij rijp wordt. Dezc 

Vrucht bevat h elk hok van e'en tot vIer ovaalfpitfe , vvitte , aan een' laiigai , geclachtigen draad bevestig- 

de 



de Zanden C/) , wclkcn door ecne oranjelilcungs Zaadbedekking omvaiigcn ziin^ en die, wanneer de vruch- 
tcn opcnfpringcn hnare zwartpaarskleurige ovaale vlakte door eene in de zaadbedckking voorUaande opening.-; 

F 

duidclijk docn zicn (g g)- ^ , 

De kortgefleelde, ovaal lancctsgewij'zc, zeer fijngetande, tegcnovcr elkander f^aaiide Bladen (/i) zijn op- 
beide vlakten glad , en wordeu in den Hcrfsc rood. 



De Jonge Takken zijn naar dezelfde bij lict gewooiie Paapenhoiit opgegeven 



wctten lioekig. 



V^eele ovaale 



brin'ne en vvitte Wrattcn bedckken deSchors, en wovden in bet vervolg meer breed dan lang; zij bedek-- 
ken bijna de gehecle Schors van den ondcn Stam, en geven denz.iven bet aanzien alsof hij met witachtig 
geletterd Schurftmos (Lichen fcrlptus') overdckt ware. Deze Wratten bebben ook aanlciding gcgeven tot de: 

> 
I * 

foortelijke benocmin^; der Hcestei', en daardoor kan men clc drooge fteng zo iiitdekcnd boven anderen in 
' den Winter onderfcbeiden (/}. 

De Vrucbten , die in Augustus volkomen rijp vvorden, gt\Q\\ dit Paapenbout een bevalllg aanzien, en- 

w 

rr _ 

vermlts ^>qzq. Hecster fleclits in de fcbaduwe welig grosit , kan men dezelve met veel voordecl in de nabij- 

■ 

heid van fchaduwacbtige Wandehvegen plaatfcn , waar andere lange Heestcrs niet kunnen ticrcn, en dus. 



* ♦ 



tot verdcniging vaii Boomen in digte grocpen bij voorkeiir gebezigd word^n.. 



' • * 



# 



\ 



^. 



^v 



V 



P 




\ 






t 

r 



I 



— *- 



M 




} 



I 



I 

i 



I 

I 



t , 







C L A S h^ I S V. R D, 




/^ Qlasfc, P' Rang, 



Het Gcflacht. 



Loniccra. 



KawperfoelU, 



/ 



Gehhliitt, 



Cher re FtuUk. 



Iloneyfuckl: 



■ Het Geflaclu, dat men thans Lonkera noemt, was eertijds, door verfcheiden SchrijVcrs , in vcrfchiflcft- 
de GeQacliten verdeeld: van daar de zelfftandise benaamingcn van Periclymemim, Chamaecerafus^Xylofieumj 

J * 

C^pnfolium ^ Symphorkarpos en Dkr villa. — Linn^us vercenigde alle dccze gellachten onder den en- 
kelden Geflachtsnaam van Lonkera ^^ en wel ter cere van den Plantkiindigen a dam lonicer, in levcn 

beroemd Geneeslieer te Frankfort ^ vvelke tiisfchen de Vijfticnde en Zestlende Eeuw gelccfd hccfr. 

Daar cchter de foorten nog eenigzms verfchillen , heefc l in n^ us dezelven onder drie hi]ZQT[\i^ci:t 
hoofdfoortcn gebragt, als Periclymena Caule voluhlli^ (of, rankcnd llingerende ,) Chamaecerafa peduncuUs 
liflorh^ (of, kersdraagende met twcebloemige bloeniftcekjcns, die lang zijn,maar rechtop fiaan,) en Cauh 

ereao, pedunculis multifloris , (of, rechtop daande, met veelbioemige bloemlleeltjens ;) alle deezca draa- 

gen ondertasfchen de volgcnde hoofdkenmerken van het geflacht. 
De Kelk, die op het vriichtbeglnfel zit, is kleen en vijfdeeh'g; de bloemkrans t-L^nbladig, gepijpd, lang- 

wcrplg , gebuld; de bloemkrans is gedecld in vijf infnijdingcn, die, meerdcr of minder gelijk, en alien terug 



gebo 




dezelven is iets dieper afgefcheiden : binnen de bloempijp vindt 



mige helmdraadjens , welken 200 lang zijn als de blocm, en langvverplge mecJknopJens draagcn: de ftiji, 

I 

w 

boven den bloemkrans iiitflcekcnde , draagt een flomp, hoofdig, rond mcrk, en rust op een rondiichtig 

^ 

vnichtbeginfel , dat van eenen navel voorzicn is, en tot een tweehokkige , meerzaadigc bezie, met ronde. 



fimengednikte zanden, verandert. 



Al 



Alle die foorten, van welkeii wij hier 

ide of rcchtop ftaande ftengen , aan w 



de af beeldingen ziilleii geaven , zijn Hcestergewasfen , met flingC' 



t> 



bladcn zoo wel. als dc fch 



k 



pen , tegen 



4 

elkander over ftaan : de bloemcn komcn voord aan het einde der takken van 't zelfdc jaar , 



of in de oxelen der bladen. 

Deeze gewasfen behooren mede tot de vooraaamflc Tuincieraadien ; de llingerende foorten van dezel- 
ven, kiinnen, met andere llingerende planten vermengd, zeer voordeelig, dienen tot uitmuntende bedck- 

ft 

kingcn; aan rotfen, muurcn, fteenhoopen , heremitrgcs, nisfen, moshuisjens, kunstruincn, geplant, en 
ook gebezigd worden , om eene vvildernis digter te maakcn , en kleene hutjens , of bedekte gaiigen daar 



ftcllen 



Daarentesen sebriiikt men 



t> 



to 



ftaande Kampcifoelie 



hct omringen van hoog 



wasfen , in voorjaars Bosquetten ; daar zij , ten gelijke tijde , met anderen bloeijende , in dat flreelend faifoen ,' 



hunne rijke en overvloedige bloemen omlioog heffcn. 



Dewijl 



V 



deeze foorten 



rfoelie door zaaden zoowe!. als door aiiegsers en ftel; 



fterk kan vermenigvuldigen , kimnen zij ook gebruikt worden, tot laage kreiipelboscbjens voor faifanten, 



en vddhoenderen. 



f 



I 



\»- 




/ 



■ IL 



i 




*1 



I 



t 



c 



E 



A 



^ 



S 



I 



S 



V. 



o 



R 



D. I. 



F' Clasfcy F' , Rang. 



Tweede Afdeling, of rechtopflaande, met twee Bloemftceltjes 



Loniccra Alpigcna 



Alpifche Kamperfoel^\ 



Alpen Hecken - Kirfchs, 



Qhlvre-feuilh des Jlpes. 



Red berried upright Honey- Suckle* 



LONICERA A.LVlGE'^A 9 peduKCuIis bi/ioris , bifccis con dun at is didymis ; foliis ovaJi-IaKceoIatis. 



ALPISCHE KA3MPERF0ELIJ, met twee Bloem/Ieeltjes en famengegrodde gepaarde hezien ; dt 

B laden lancetswijze ova ah 






Het hooge Geber 



het 



d Europ 



de natuudijke groeiplaats van deze drie i vijf 



hooge, korttakkige en zeer duurzaame, aangenaame Heester, weike zich zovveldoor haare levendig groene 

r 

J 

glanzendc Bladen , als bruinroode Bloemen tot Voorjaarsplai 



tfoencn 



door haare roode kers 



Vruditen de Zomerbosquetteu verficrt 



o 



April 



beg 



langen hoofd- 



fteel 



De Bloemk 



heeft 



beueden bultise Bloemplip , en bekvormig verzcngden rand 



■ 

wiens benedenlip fmal en naar beneden gebogen, en de bovenfle breed en viertandig is (ay De Meel- 
draaden zijn zowel beneden als aan haai*e iiivoeging fijiibehaird. De eenvouvvdige StijI is van gelijke lengtc 



Me eld raa 



Ijes, die op het van boven getande Vruchtbeginfel zhteu, en het J^Ierk fchaalvorraig C^} 
De beide naast elkander ITaande Vruchtbeeinfelen ziin of aan hunnen bafis , of gcheel famengcgroeid (c) ; 



«t 



hebben flechts 



waarvan de twee binnenflen eirond en green 



en 



Qen 



iancetvormig 5 roodachtig, en , even als de kleineren-, met gefteclde kliercn bezet zlJn QJ). De Vnichten 



• « 



glanzend rood 



meer 



of min famengagroeid (e ey, zij rijpen in Jul!] en Augustus, hcbbcnde 



de 



de gedaante van SpaaHfch$ Kersfen, vvamieer, Iiet'gech^^hter zelden gebeurt, btide volkomen voortkomen. 
leder bevat ^e'n of twee volkoraen zaaden (/). 

onder de rechtopflaande Kamperfoelijen de grootften ; zij zljn ovaal » 



De tegenoverflaande Bladen zijn 



lang 



den bafis fmal 



den rand en 



benedenpijp fijn behaird, op 



beide vlakten glad en glanzend , zitten op kortc Bladfieelen (g) en vallen in den Herfst af, 



De Takken zijn kort, rond en dik: de jongflen hebben 



oude Hoiit 



aschg 



met 



dun eveneens gekleurd huidj 



Schors (Ji) 5 hetwelk zich van de onder dezelve langs lopende 



draaden ligt affcbilt, en zlch naderhand allengs van de nieuwe fchil affcheidt (/). De Knoopen zijn 
groot, ovaal vierkant, aan de Takken afflaandcj hebbende ovaalfpitfe in vier rijen ftaande Ipitfe fchub* 

ten 5 waarvan de twee buitenfte kleinflen glanzend grijs , en de grooteren grijsbruin zijn. 






i 




^ 



\ 



/- 



1^ 



f 






rl 

i 



s 






< 




i 



I 




• 



T 

i 
I 



^ 




ID 



\ 



■^ 



AApiiclir 






/ 




? 







c 



L 



A 



S 



s 



I 



s 



V. 







R 



D. 




F'' Clasfe, P' Rang. 

Eerlle Afdecling, met flingcrcndc ranl^cu. 

Loniccra capi'Ifoliuni. 

It alt a a nfche Kci mperfo die. 
D ur chv n chfeii e s Gehhlatt. 

\ 

Chevre feuilk d^Italie pricoce. 
ItaVien early white Hoiieyfuckle. 



/ 



■ 

LoNiCERA CAPRIFOLIUM . flonbus ringenttbtis vertkillatis termiimUhus , folih dcadtns , fumwis co» 



nato per foliatis. 



Italiaan 



gekranste^ ongefleelch etndhloemen, de hovenjle do§rhIadig ft. 



gegroeid. 



< 



Decze Kamperfoclie munt boven vccle andere foortcn ultjzod door dc fchoonlicid als de wclrlekendhcid van 
liaare bloemen ; zij verTiert niet alleenlijk de heggen en woudcn in 't Oostsiirijkfche^ en in *t zuiddiili ecdccl- 



Foor-alpen^ en aan Atn Caucafus : zij kllmt tot 

)Ioemen dicn aaneenaam/!en ^rc'ir , alvvaarom zii ook 



re van Europa j maar zij wast ook in de valcien < 

onvoorbeeldige hoogte ; des avonds verfpreiden haar 

^€ avondfchemering , de Nachtcapellen tot zig trekt. 

De Latijnfche naam Caprifolhnn , betekent in 't Nederduirsch Oeitenllad; vvaarmede de Fraiifche nanm van 
dit gevvas rechtftrecks overcenkomt ; de Nederlanders ecbter noemen het Kamparfoelk , \velk woord , door de 

veelvermogende klankverbastering , gemaakt is van het cneigenlijk Latijnfche woord Caprifolhm i ik waa^ 
niet te beflisfen , waarom dit gewas den iiaam van CaprifoUum , (Geiteblad ,) is gegevcH ; waarfchijuenjfc 
echter ishetgedaan, daarom , dat dc geitcn hetzelve, bij voorkeiir , gaarne eeten. 

w 

De bloemen van de Kamperfoclie ontwikkclen zig in de maand Mei; zij zijn geplaatst jn twee of driecenr^- 

elkander afftaande kransjens (a ^); ieder kransjen beflaat uit zes bloemen, en wordt ondcrneuiii 
van ^dn min of meer bordvormig omwindfel, hetwelk echter veeleer den naam van doorhoord hiad zoudc kun- 



_'' 



2ins van 



nen draagen (Jf), 
De bloemkroon van eike afzonderliilvc bloem , beftaat uit eene fange pijp , 6\t van boven verwij 



van buiten 



dezelve roodachtl 



met 




C^) 



hairen bezet; van biniien Is zij zeer wit; dodi kort naa: de 



\ 



\ 



T1 ■ — T' 



I ^ 



bevTiiclitiiig doet zij zig cenlgzlns gcelaclitig voor: de rand dier pijp is in twee ongelijke lippen gedeeld, 
de bovenjfte van welken breed, teruggerold, en in vier ongelijke, flompe tanden ingedecid is (^); daar- 
cntegcn is de ondcrftc lip lijnvof mig , en benedenwaards gebogen (c) ; de helmdraadjcns zljn langcr dan de 
bloempijp , en de flijl fteekt bovcn dezeU^en uit' (d) : de vnicht beflaat in eene ovaalrondc bdzic , die 

oranjekleurig , en met dgn kclk bekroond is (//) ; zy bevat ovaal flompe , vlakke , en gcclkleurige zaa- 
den (e). ^ 



De gedaante der bhden is eliiptisdi , aan beiden zijden eenigzins fpits Qh') : nog jong zijnde, zijn zy 

r 

liairig, maar in den ftaat van volvvasfcinheid , glad; hunne bovenvlakte is donkcr ; doch van ondcren zljn 
zij bleek-groen: de ondcrfte bladen rusten op korte bladfleelcn : de elliptifche, eenigzins langwerpige bladen 
der bloejende takken, hebben geenen ftcel; maar aan hunnen bnfis eene hartsvvijze uitfnijding, en zljn die 
geenen welken 't naast om den bloemkrans famcngegrdcid zljn (5-)* dewljl de bladen eerst laat in den 



herfst afvallen . kan men het vermaak der bcfchouvvinjie van d 



langen tijd genieten. 



De looten en takken van de Kamperfoelie zijn rond "(^) , en , als zlj nog jong zijn , hairig : gedimrende 
den winter hebben de Jongfle takken een 'gcel-bruine, glanzende, en met hairen bezette fchors: die 
hairtjcns rusten op ronde wratjensjvan welken de takken in grooten overvloed voorzien zijn, alwaarora zij ook 

r 

ruig genocmd mogcn worden ; de fchors der oiidcrfle ranken js bruin , en die der oudden graauw , meestal met 



h 



fchcnren: de knoppen flaan eenigzins opvvaards, zija eivonnig fpits, en omgcvenmet eirond fpitfe fchubben , 
die in vier rijen (laan ; de grootfte van deezen vertoont zig aan de^binnenzijde graauw -groen van kleiir, me: 
rood gefchakcerd (/). 

Daar deezc hcestcr, gclijk gezegd is , buitcngcwoon boog klimt, en z'g zccr bcvallig rondsom boomcn, 
en langs muurcn fllngert,- vcrflrckt hij , (en nict allccnlijk daarom ; maar ook wcgcns zijn fchoon en wclig 
groen, en niet minder wegeiis zijne ongemccn vvelriekcnde bloemen ,) tot ecn voornaam ficraad van onze va- 

I— ri 

derlandfche tuihen : men plant hem gcmeenlijk tcgcn muurcn , huizen, aan rumen, en boomen ; maar voor- 
naamliik is hij zecr gefchikt tcr dekkinge van hermitages , kluisjens, en zulke bcrceanx, in welken men, naa 
afloop van cenen hoetcn zomerdag, en naa w^l volbragten arbeid, in de aangenaara fombere ftllte van den 
avond, den balfemgcnr der bloemen, tevens met de vcrkwikkelijke avondkoeltjens, wenscht intcademen. 



■ 



De vGordkweckinG; 



b 



foorteii plaats lieeft. door middel 



- \ 

■ 

leggers; daar ondenusfchen dlt gewas onder eene warme luchtflreek t' huis behoort, heeft het, in gcvallc 



van een (1 



6 



op 



* 

plaats gezet , of, ten minflcn 



^ koude zig last gevoeien , zorgvuldlglijk bedekt worden , 



/ 



I 

-■ 



I 






^ 




s 








i 



»» 





i 



^ 



c 



L 



A 



S 



S 



I 



s 








R 



D< 




I 

i 



I 

i 






I 



V 



de 



Cksfe, F' Rang. 



Eerfce Afdeelino:, met flin^crcndc ranken. 



t> 



to 



Loniccra CaprifoliLim, Italicuni, Far, ri/h. AtL 

Roode Itallaanfche KamperfoeJU. 

Durchwachfcues ItaUefufches Gcishlatt. 

Chevrefcuille d'ltalie. 

It alien earl^ , Red Honeyfuckle. 



Alle KriiidkiincIIgcn hondcn ilcczc Lomcera voor eeiie varictcit van d-e voormeldc Kampcrfoelie ; indicn 
men dezelve echter naaiivvlveuriglijk bctraclit , zal men welligt m'ct aarsfeleii om haar voor ccnc bijzondcrc 

A, 

foort r.ruitencemeii ; immers.heeft zy daartoe alle eigendomlijke lioedanigheden , van welkcn gcene der gcring- 
fteii is dat haar zaad telkcns , onveraiiderd , dezclfde foort voordbrcngt: de Heer houttuyn hecft deeze 

r 

foort van Kampcrfoelie niet afzonderlijk aangetekcnd , deswegens hcb ikmij, volgcnds ait on, Hort. An^l, 
vcroorioofd haar den naam te gecvcn van , Rodde IiaUf.nnfche Kamperfoelie, 

Hct vadcrland van dit foortlijk gewas is bet zuidclijk gcdeelte van Eur op a ^ bepaaldlijk aan de Midden- 



Undfche Zee ^ en hct mag, wegens deszelfs fchoonhcid , met recht iiitmuntcnd genocmd worden. 



D 



bloc men van d 



foort 



•flens , drie wccken laater ten voorfchim dan 



voormeldc; zij zijn vergaderd in twee tot vier , digt op'Jen volgcndc zesbloeraige kransjens (aa)'^ hetbcnc- 
dcnst kransjcn allccn hceft cen omwindfel , 't welk bladvormig , bordroud is , en in twee punten iiidoopt Qj) , 

bcflaat in twee liniaal- lancctswijze , en vastzitrcnde blaadjens: beliaJven dccze 



dat der 



ovcrigc kransjens 



omwindf-Ien hcbben -de blocmcii nog blizonclcre kleene paarsklcarigc lovertjcns , vvelken cirond, en met 
dez^Ivcn afwisfdendc zljn ; zij vcrandcrcn , aan dc vruchtcn met den hoofdflecl, in dikke, vieesaditige 

oraiijeklcurigc zclfdandighedcn {jT). 

De bloemkroon is paarschrood en glad; vdor de bcvrcchting is dezQlvc wit, naderhand geelachtig: 
der:elver pijp is vcrwijd , en de rand tweevouwig gelipt : de bovenlip Is breed , in vier ftompe tanden 

gedeeld , en fiaat rechtop , dc bcne<!cnlip is , integendeel , fmal , lancetvormig , en ncderwaards gebogen : 

omtrent de helmdraaden , IVyl en 't mcrk , heeft gcene verandering plaats. 

De vruchten van deeze Kampcrfoelie worden in de niaand September rijp : als een aantal van dezelven te 
gelijk volkomcn rijp wordt, flaan zij als opgehoopt byCen (0; zij zyn oranjekleurig , en bevatten van 



zes tot tien 



CO 



De 



% 



*' 



K 



De bladen zip !<ort gefledd (/), dSiul, aan belde eihdon toegopunt , glad , van boven doiikcr- en van 
oiideren grljs- groeu (g^: het bovjiide paar bladeii is famengcgrocid , en wordt van den fteiig doorboord 

(r}: in den herfst vallen zij af. 
De looten zijn rond ; in den zomcr hebben da jonge looten ecn paarschkleurigcn ; maar m den winter 

eenen bruinen . fchors (^) , die digt met hairen en wratjens bezet 



c # 



IS ; bet 



overige hout is fchciirig 



en 



de 



flaan dikwLjIs, in eene waterpasfc 



vierkant, langwerpig toegepunt, zynde met fmalle lancetswijze fpitfe fcbubben omvansjen, wclkcn in vier 



fbaan 



D 



-I 



In fommige jaaren worden de blocraen van dcezc Kamperfoelie zoo gewcldig van de bladluizen geteistcrd , 
datderzelver fchoone kleur fpoedig in een morfig rood verandcrt; alsdan docn zig, aan de bloempijp , biilti- 

ge uitwasfen op , terwijl de aangenaame reuk der bloem gebeel verdwljnt. 

I 

. De hier nevens afgebeelde varieteit Qk'), met boogswijs ulrgefliedene , gekromde, en geelachrige vickken 
en ftreepen , getekende bladen , is van deeze Italiaanfche Lonicera aflcomdiig , en gecnzins van de Lonicera 

V 

perkl^menum ^ die geene famengegroeide bladen heeft , offchoon de gezegde variiitcit in de mcCvSte Wcrken , de&- 



aangaande voorbanden zijnde , tot die Lonicera geteld worde. 



r 



I 



I 




■V-, 



^>. 



\ 



Fd" 



\... 



^ 



li 



Ci. Xr crd. J. 



\ 



\ 






i 





K^iaiLp€*r£oelie 



/ 



c 



L 



S 



A 



S 



I 



$ 



V. 







a 



D. L 



V' Clasfe. F' Rang, 



n 



Tweede Afdeling, of mec rechtopflaande cweeblcK^mige Stsckjes, 



Lonlccra Coerulca. 



Blaauwe Hondshezien, 



Blaiiheen;^e Heckenkirfche. 



Chevre - feuilk a fruit i I'eus 



Blue -herr Jed upright Honey- fuckle 




\ 



( 



LONICERA COERULEA, pedufKuIis hijlorts , haccis co^idunatis globo/is , Jlylis indivijtt 



BLAAUWE HONDSBEZicN, me£ tweclhemige Sisehjes^ eti famengegroside Buzien, de Stijien 



I 



OtJ verdeehL 



Deeze Alpenhee 



bet Zuidelijk Europ 



ook: in JJle op het' hooge Ahaifche Geber 



m bergaditige woudeii, in het Oostlijk Sihtril en in Kiimtfchatka; fom 



willen haar ook op- 



Ameril^aanfche Eilanden gezien hebben^ Zij wordt in onze Plantfoenen van vier tot zeven voeten 

i 

hoog, en bloeit van a]!e Kamperfoelijfoorten het eerst. 



De Bloemen komcn tecen het einde van 



t> 



of 



het bedn 



kortc Cloemflcdtjc 



ten 



voorrcbijn (^a a) ;- zy zijn geelachtig wit van buiten , eenigzins halrig^ aan den bafjs der Pijp , en 



aan den rand in vijf infniidingen gedeeld.. De Meeldraaden zlin langer dan de Blocm (^3, en kortcrr 
dan de met een holrond Mcrk gekroonde Srijl (^ e), Deze Hondsbezie is van al!e de overige met- 
twee Bloemfteeltjes voorzisne foorten daardoor onderfcheiden , dat op iederen Bloeniftsel (lechts Uxi. 



ovaal Vruchtbeginfei (/}, met twee Stijlen (g) en twee Bloemkroonen (« a) voorkomt;. overigeij5> 
heeft het Vruchtbeginfel twee lineaale, hairige Dekblaadjes (h) , en verandert in eene ovaale blaauwc- 

Bezie (0 j naar welke 



dc Ileester genoemd 



% 



die van vpren 



A, 

klein; roade met wit- ovak 



boJ4. 



K 



- t 



holli 



(/^) betekeiid 



De Vfucht wordt in Juiilj rijp , en bevat 



paarsrood fap negen tot 



'aalf bruinroode Zaaden 
De Bladen zijn ovaal . 



of 



> - 

angwerpig , van voren rond , Jeugdig fijnhairig 



cud 



beiden 



akten glad , en flcchts aan den rand hairig ; zij ftaan op korte Bladfteeltjes , welken op weelderige Sclicu 

1 aan de invoeging door een ovaal , de Takken omvattend nevenblad famengegroeii zijn (/). 

De uitgebreid flaande Takken zijn rond, jeugdig behaird, maar gedurcnde den Winter rood of paarS' 



bruin 

DeK 




Aan de zonzi 
ftaan get weed 



de kleur Asclibruin 



oude Hout is de Scliors fcheurig ( 



, en aan de welfge Schesten drievouvvdig boven elkander, op iederezijden der 
Scheuten waterpas , en door het overige der Bladflrelen oiiderfteund (o p) ; zij zijn ovaal ftomp, van klei- 

in twee byzondere lederachtige grijze famengebogen fpitfe Schubben gerold , wel- 



ne Schubben omvangen, 

ken hen geheel omvangen en voor de Wintcrvorst befchermen 





s, 



•m 



I 



V 



\ 



» 



f 



» 



4 



\ 



^^^mm 




a3 




I 



L 

V 




4 



)i 



I 






1 



i 



:i 



^ 



i 




* 



/s 



^/^/^-^r•^. I'ci^r/^ 





1 



xauxi* IIujiiLs 



J^s'^lrii. 




k 




CLASSIS V. ORD. 



V^' Clasfe, P' Rang. 



% - 

Dcrde Afdeeling, met rechtopflaaiiden Sceng en veclbloemige Blocmfteeltjes, 



Lonicera DiervilLi. 



jikadifche KamperfocUe, 



\ 



Staudige Dierville* 



Chlvre -feuille d'Acadie 



The Diervilla. 



tONiCERA DIERVILLA, raccmh tcrmlnallhus , foliis ferrath. 



A K A D I s c H E K A Bi p E R F E L I E , mst zijdel'wgfche Trosfeii en geiande Mladeftr 



Zonder twijfel kaii men deze Akadifche Karapeifodie tot de fchoonflc foortcn van dit geflacbt rekenen , ea 
haar onder de fijnc Heesters in uitdekende partijen plaatfen. Tournefort rangfchikt haar tot een bijzonder 

genaclit, i)/Vrw7/^ genaamd 5 naar den Franfchen Heelmeester dierville , die haar op Jkadie o^ NieuW' 
Schotland het eerst heeft ontdckt. Nti hem heeft de JTeer h. g. cassiglioni dezelve op hoog gclcgcn berg- 

achtige plaatfen in Noord-Amerika , insgelijks in het wild groeljende, gevonden. 

/ 

--m_ » 

Deze Heester wordt van twee tot drie voetenhoog, is uit verfcheiden ftammen famengeileld , wclken eene 
groote met een rood Merg opgevulde Mergpijp hebben , eu wordt h'gtelijk door de Uitlopers der kruipendc 

Wortelen voortgeplant. 

la de maaad Mai of Junij komen aan de punt der pnge Takken , of in de Bladhoeken der boven vast- 
zittende Bladen , de Bloemen voort. In het algemeen ftaan zij drievouwdlg op een' Hoofdfteel , van welkea 
de middenfle bijna ongeReeld en aan den baiis met twee hneaal laucetsgewljze Lovertjes voorzien is C^). De 
Bloemkrans is geel , heeft eene trechtervormige pijp, en de rand is in vijf gelijke fmalle infnijdingen gedeeldj 

de benedende infnijding is breeder dan de overigen , van voreu afgcrond , van bumen met oranjekleurige vlak- 
ten verfierd en digt met korte witte hairen bezaaid Q). De Mecldraadeu zljn met den Bloemkrans evenlang. 



en 



k 



/^ 



fe 



inveegmg behaird 



De 



f! 



boven deze 



ben 



afftaande Hairen bezet CO 5 ^U ^^st op 




vverpig toegepiint Vruchtbeginfel , bet 



i 




gebogcn is, en door eene in vijf draadvormJge fpitfe lang ingefneden Bloembcdckking 



wordt gekroond (^. ^.) , welke 



€dnhokk 



b 



b 



Kapfei verandert ; iets waardoor deze Heester 



van alle andere Kamperfoeliefoorten afvvijkt, en waardoor de uitzondering van tournefort alzins te recht- 
vaardigen is. . ^ 

« 

^ De Bladen zyn ovaal langwerpig, lang toegepunt, aan beide vlalcten glad; hun rand is gctand, zij nisteit 

+ 

opkorte fteelen en vallen in den Herfst af (/), 
De oorfprong der Bladfteelen is in den beginne groen ; daar , waar hij in de m 

/ 

gaatj wordt bij , even als de Jonge Sdieutcn , rood^, • " 

De jongfte Scheutcn zijn vierkantig, waarvan de fchors aan de zijde die naar de Zon gekeerd is rood (g^ 
in den Winter geelachiig bruin (^) en aan bet oude Hout grijs ]s(/). De Knoopeii zljn ovaal. langwerpig toe 



.idenrib van het blad 



gepiint, aan de biiitenzljde meer uitgebogen, met de'punten naar de Takken gekeerd ; zij zijn 



door 



gewLJze (pitfe Schubben omvr.ngen^ welke in vier rijen flaan,, die aan de buitenzijde behaird en me!;rooi!2 
piinten bezaaid zijn (i'}* ' 







*,^ ^ 



t ' 



-/ 



i* 



i 



X 



4 



^t 



1 




a^.l. 



i 






I 



( 



I 

1 






\ 



-I 



Aa^Jtaiifclie 



aiirp eri^ clic 



■ 



k 






f 



c 



L 



A S 



S 



I 



S 




o 



a 



©. 




1 



i 




\ 



t 



V'^' Clasje. F' Rang. 

Eerfte Afdeeling, met llingerende ranlcen. 



Lonicera Media. 



TSTtddelhaare Kumperfoelie, 



Meergru/jes Geifsblail, 



Chhre-feulJJe He Canada. 



Glaucous Honey -Juckle, 



fcoNiCERA MEDIA, CapttuVis verttcillatis aphyllh terminaVihus ;^ corolla BrevI ^ gihho haseas didym9 ^ 

foUis fummis connato pcrfoliath, 

MIDDELBAARE KAMPERFOELIE, met hladerhozt etndkransjeSi alk de Bladen famengegrocld' 

^oorljoord hebbcnde. 

Zo uitftekeiid fchoon de Virglnifche Kamperfoelie zich voordoec, zo aangcnaam IcHooii is ^Qze^ mfddel- 
baare Kamperfoelie , en ten dezen aanzien aanracrlcclyir van de eerste onderfcIicTcfen ; gceue fchlttert van 

+ 

verre , dcze is in de nabljheld bekoorlyk ; en wel 20 , dat zy by voorlceur cene plaats in onze Lust"hoven 
verdient. Canada is haar yaderland^^n zij is op onzen grond ook vrij duurzaam bevondcn. Zlj wordt van 



^ 



:8 



lang, is wel 



d 



mhider dan de and 



foortcn , bloeit onder alle dezel- 



ven liet vrocgst, en komt^ ten aanzien der Bloemen en Bladen, ten vollen overdc'n mcc de Kamperfoelie 

fcorten 



In de maand April of Mai verfcTiIjnen de Cloemen op een' korten Hoofdllcel in 2 tot 6 dfgt boven cT- 
Icander ftaande kransjes C^}. leder kransje heeft aan den bafis twee tegenover elkander flaande vastzittendc 

driclappip,e Dekblaadjes, De Bloemkrans is rood, met roodgeele flreepen, \<^d kleiner dan de andere foor- 
ten, hebbendc eene korte, van boven verwijde pljp,welke vxn onder eene tweedelige bult heeft. De rand 

der Bloemlip is twee ffeliDt. waarvan de rechtftaande Bovenlii) in vler infniidlneen sedeeld is; zijnde de on- 



£? 



eene 



punt , en 



huune 



voeging met liairen zijn bezet , zijn, even als de iiitftekende Sti^ , gecl. De Vrucbten, of Bezicn(i&), wor- 
den in de maani Junij rijp , en bevatten via: vlakke oranjekleuri^e Zaaden (c) , die •ecliter zelden volkoraen 

rijp worden, De Bladen (J e) zijn lancetvormig , aan de punt afgerond, en aan den Bafis haitvormig uit- 

ge- 




>. 

t 



gefneclen , hebbendc een' golvend bogtigen rand , derzelver oppervlakte is helder groen, en de benedeuvlaktft 



is , even als de 
den Ilerfst af. 



Looten en het Vruclitbeginfcl , g 



(f) 



Zij zijn ongedceld , en vallen in 



Twee of drie paar Bladen , die het naast aan de Bloemen ftaan , zijn famcnseffroeid en Iieb 



ben eene elliptifche gedaante. De Takken zijn rond, de jongften worden gedurende den Winter met eene 
geelbruine gladde fchors bedekt (g), terwijl die van het oude hout donker grijs en fcheurig is. De Knop- 

■ 

pen zijn ovaal toegepunt , vierkantig , door fmalle fpitfche fchubben omvangen ; de grootflen hiervan hcb- 

I— 

ben aan de buitcnvlakte eene grijsgroene kleur, en dit is een zckcr kcnteken cm de Heester in den bladcr^ 
Joozen flaat te onderfcheiden. r 



Deze Heester kan bij ons niet dan door Afleggers of Wortelfpruiten voortgeplant worden. 

U 

De Kruidkundigen verfchillen in de benaming. Linn^us noemt haar Lsnkera cJioka', deze benaming 

J 

hebben verfcheiden , zelfs nieuwere Kruidkundigen aangenomen ; ook flaat zij dus bij iiouttuin ge- 



V 



boekt. Anderen noeraen hz'SiX Lome era glauca, ond^v welke benaming van brakel haar ook in zijne Ca- 



gus heeft 



B 



Murray noemt haar Lsnicera JMedla-, dan bi] 






onderzoek is mi? 



duidelijk gebleken dat de Bloemen vohnaakt tweeflachtig en geenszins tweehuizig waren , en f^czo, Kamper- 
foelie dus met geen mogelijkheid tweehuizig of dloica kan genaamd worden ; zodat zelfs de benamingen 



van L A M A R K Lonkera Parviflora, en die van burgsdorff 



Lonkera Gkuca , nog veel eigenaartiger 



2ijn dan die van Media , onder wdke benaming zij echter meer bekend is. 



f 1 



J 



i\ 



I 



^ 



f# 



i 



'f 



4 -, 



^ 

^i^ 



h. 



* 
* 



'^ 



<k 



f 




i 



i 



Ml 



a. TT o/vifl. 



\ 




D . 



AVc -^ 



3Ii a a ell) a a r e Kiviup ei lii v K 



e 



c 



L 



A 



S 



s 



I 



s 



V. 



o 



R 



D. 



I. 



r^ 



'ds 



Clasfe, F' Rang. 



Twede Afdeling, of rechtopftaande met tweebloemige fleelcjes. 

Lonicera Nigra. 

r 

Zwarte Hondsbezihu 

Schwarzbeerlge Heckenkirfchen, 
Chlvre-feuilk h fruits noirs. 

Black 'berried opright Honey- fuckle. 



4 



tONiCERA NIGRA, peduHCiiV.s hiflofis , haccts diJUndlis foliis elUpticis integerrimis. 



r 

s 



JJWARTE HONDSBEziEN, met tweehloemige fieehjcs en afgezonderde Bezien; de hladen ovaal ef% 

niet gekarteld. 



Oe Kreupelbosfchen in de bergachtige ftreeken van Oostetiryk, Bohemen, Moravi'iy Silejie, Zwitferland ^ 

Ijet zuidelijke Frankryk en het gehcele warmer gedeelte van Europa brengen dezc in alle opzigten fraaije 

, en het jonge bruiiigroene Loof heeft bij het 



Heester 



Dezelve wordt van drie tot zes voeten hoog 



opkonien een vreemd aanzien. 
Tegen het einde van de m 

tioofdflieel , hebbende aan den 



d April of het begin van Mai ontwikkelen zich de Bloemen 



bafis , waar de ovaale Vruchtbeginfelen bij elkander flaan 



dubbel Dekblaad 



> 



(Jta). Het binnenlle is denbladig vierdelig. Het buitenfle beftaat uit twee lancetswijzc roode blaadjes Qd) 



die kleinfir dan het binnenfle zijn. De bloemkrans is witaclitig roozenrood , en heeft aan 



bafis van de 



(F)y en de rand is in twee ongelijke Hppen gedeeld. Van binnen is de Bloem fchoon 



gedeeld , (c) , en de fraalle onderi 



rr, 



w 



De Meeldraaden , die hier langer zijn dan de Stijl , zijn bij de invoegingen aan het benedengedeelte fijn behaird j 
pok is de Stijl met eenige Hairen bezet C^). Het Vruchtbeginfel , dat met vijT roodachtige Honigblaadjes 

ts voorzien, is in het eerst groen (/), en beide van 



de twee 



ftaande 



nabij elkander ftaande 



gelijk 



(^) aanwijst 



De Vrucht rijp wordende, het geen in 



t 



funij en Julij gefchiedt, zijn beide 



onder meer of 



famenge^roeid c^) 



een# zwarte Kers, die een paarsrood fap bevat, waarin zich veele bruine, ovaale, vlakke, met kleine 



verheveuhedea bezaaide zaaden bevinden. 



De 



t 



De elHptUche Bliukn zjn !:orrge(!ec!d , aanvanglijk bruingroen , fijii gelialrd en dun , meer gevorderd zija 



zij van 
Dei( 



bovcn donker groen (/) ; en ^^ Hoofdrib 



fleclits 



;e 



droogc Scheuten 



beneden de knoop 



ti en weder bebaird, 

iiiedig, overigens rond (k\ De kleiir der 



Schors is bruin, en van oiideren met lange fcheuren, daar die van het oude Hout grijs en gefcheord is(/.). 

r 

De Knoopen aan de weelderige Schcuren zijn^ bijna wnterpas afftaande , maar bij te zwakkere foorten float 
de punt reclitop. In de bovenfte hoeken der Knoopen is nog een kleincr bevestigd 0») , die zich later, in 



het geheel 



of flechts dan ontwikkelt, wanneer de gi- 



be fchad 



Alio de Knoopen zijn 



■ 

vierkantiff , met lancetsgewijze , bruiiie , in viervouvvdige kringen flaande 



fchoonheid der 



het vroege Vo 



bene 



het bijzonder groen in het later, de 



rlipe Vruchten op verfcheiden tijdperken , zijn redeneii genocg oni deze Heester tot verfiering van Bosquet- 
ten aan te wcnden, bet gecn des te ligter kan gefchicden, daar zij zich als van zelve door veele wortel* 



icheuten in een* goede grond 



tplantj maar bijna overal welig 






t» 



V- 



: * 



^ 



r 



^ 



1 -*■ 



-at 




It- 



? 



lif 



1^ 



4 

t 



V 1 



i 




i 




if 



►-- 



^i 



-^ 



A 



i^nrt-ij-Ti. 



k 




^ir«5_Tlc II Oil A 5 



en 






y 



c L A s s I s - V. o R n: 




F'' Clasfc. F'- Rang, 



L 

Eerile Afdeeling, met flingcrcndc ranken. 

Lonicera Peridymenum* 



GewQone KamptrfQeVie. 



Qemelhes wildes Geishhtu 



Chhre-feuille de boh vclu. 



Cowman JFood- bine , or Honey fuckle. 



■KONI'CE-RA- PER'-^iCLYMENUM 5 fiorlbus rJiigeiUlbiis capitath termliiaUhus^ foliis deciduls^ em:nhHS 

dhtinctis. 



GEWOONE KAMPERFOELIE'^ ;;;^; ^;>f^;/r/^ eindknopjem^^ die ah gefchubd zijn i de bhiden zijn ten 

r 

eenenmaaU mtderfcheidin'. 

6ndc!r'clc vecle foortcti van Kampeifoelie is dli: de d'dniglTe, die in NederUnd' viM^ grocijende 
vvordc gevonden. Men ziet deze Heester overal, zow^^. aaii de vvegen, als aan de hcggen, en in de 
kreupelbosfchen , ja , in alle llreclvcn der Rcpubliek ; doorgaans groeit 2ij in \ middenfle gedecke van 

Europ^i Haare^- Blocraen duren van Jj-vny tot September, en verfpreiden des avonds de aangenaamfle 
geurcn ; de plant groeit laager ddn de Ifallaanfche Kamperfoelie , en zij onderfcheidt zich 
namelijk daardoor, dat de bovenfle Bladen niet fliaicngegroeid'- zrju, en- dst de Blocm 



van' deze 



• 

een bladiichtig orawindfel ziJn voorzien. 



De Bloembim'del' veitooRt een' rondcn kop C_a), v/elke op ecn' korten Steel nist; h?j heefrjbij zijncu 

Gorfprong ,,> twee kleine , eironde Bladen, die Itingwcrpig eji ongefteeld zijn, en tegen elkandcr ovcrzit- 
ten: men bemerkt nan de Baps van het vruchtbeginrd eironde met dezelve afvvisfclend-ingevoegde Iq- 
vertjens , die klein , en paarskleurig zijn- 

De Bloemkrans dezer in bet wild groeijende Heester is van buiten bleekrood van kleiir, en raet 'gcHeeld^- 
klieren bezaaid; hij U van binnen wit, en na de bevruchting geel Qi, hJ). Hij lieeft eene korte pijp, en 

r 

^tvC rand, die tvvee-gclipt is. De boven-lip is breed, teruggebogen, en in vier ftompe tanden ge- 
dedd.. De beneden-lip is langvverpig en teruggerold, - De Aleeldraadjens ziJn langer dan de Bloemkrans,- 



\ 



«*!' 



s 



■*- 



% 



/ 



en kortcr dan de Stijl De Vruchten ftaan , als een grooter gedeelte voll^omcn rFjp wordi , m ecn lioaFJjen 
gctroopt (c> Zij zijii rood van klcur en rond , met kleverige , Wicrtjens bezaaid , en bcvatten, elk 



zonder- flechtstwee cironde 



eirond aaii beide 



toegepiitit, en hcbben zeer 



gecl van klcur zijn 



De Bladen zijn 
gelieel , doch in 



\ 



een' volkoinen ftaat ficchts van onderen hairig (tf) , vallende in her Najaar af» 

r 

De jonge Scheuten zijn, zovvel in deu Zomer, als in den Winter, met wratjens digt bczaaid, op wcl 



ke wratjens fUjve hairen 



de fchors 



dceze Scheuten is , als het Loof afffevallen is , van b 



paarskleiirig , Tan onderen grijsachtig bruin (g^, en flechts 



d(Ie Ho 



De 



pen zijn eenigzins afUaande, vierboekig , eirond toegepunt , en met lancetsgewijze fchubjens bedekt, waarvan 



de grootde, aan de buitenlle zijde, groen en rood gefchakeerd zijn (^).. 

Men meent dat de Bloemen tot een goed Oogwater kunnen dienen; de Vruchten doen Iievig j>urgeeren^ 
jsn kunnen ook wel fterke brakingen veroorzaken. 

Men plant deze foort van Kamperfoelie even als alle de overige foorten voort. 



Dzzt foort is 



zd w^I gefchikt 



tot Berceaux 



3 



Hutjens, Hermitages^ tot 



bedekking van Muuren en 



Stecnrotfen , tot het omflingeren van Boschjens, tot flofFeering van Krcupelbosfchen , en tot Faifanten- en 



Hoenderboschj 



> 



dat men haar met 



mist 



? 



20 wel ten dezen 



tot afvvisfelins: ia 



^roote VhsiX^QtxitVi, 



De Varleteit hiervan, die bekend is onder den naam van Len, perkJjm, Jerotlna^ is cene der fchooa- 
Hen die bekend zijn. 



\ 



i 



k 



I 



• 



m 



■-% 



/ 






t 



W 



I- 








Co. Tl o7i£. 



\ 



\ 



\ 



I 
I 

h 



\ 




I 
I 



4> 



-SJ" 



/ 



c 



L 



A 



S 



S I 



s 



V. 







K 



D. 




\ -^ 



-# 



/^f C/^i/? , P' Hang. 



Eerfte Afdceling, met flingcrende ranken. 



Lonicem Periclvmeniim ferotlna. 



Laathkeljende , gewoonc KamperfoeUe, 



Gemcincs fpiZtet Gehhlatt. 



\ 



f 



_ « 

Chevre -feuilk de hoh glahfe. 



Late Red Iloneyfuckle. 



- / 



LoNiCERA PERiCLYMENUM Serottna , flore ruhello. aitox. 
LAATBLOEIJE^'DE GEWOONE Kamperfoelie, met ToodacJitlge hloemcu 



Deeze zeer bevnllige foort is ecne afflammeling, of verfdieidenhcid van de gewoone Kampcrfoelic : in 
de maanden Julij en Augustus verficrt zij de Zvvitfcrfche bosfcheii en heggen met haarc wclriekcndc en 
fclioonc bloemen : in ouze plantfoencn is zij ongemecn gefchikt voor zoodanige partijen , waar men zig dcs 
zomers vcrliistigt , 't zij om de verkwikkende ochtcndkoelte in te adcmen , of om dc fombcre ftilte van den 

avond te genieten. 

M 

Men kan deeze foort van de Moeder- of Hoofd - foort ondcifchciden , door de laater bloeijende roodacTitige 

M 

bloemen; (die van de Moeder-foort zijn bleek-rood, en, uitgebloeid hcbbende, gcelaclitig :} als mede door 

- 

haare gladde "bladen en takken ; de laatstgemelden zijn flechts aan 't bovenelnde lialrig. 

De bloembnndel (<?) heefc langwerpige hoofdenj de bloemkrans is grooter , foms donker, paarscb - rood , 
vol kleiirige gefleelde klieren : de meclknopjens zijn orange - kleurig. 



1 

De vnichten, even als by de gewoone Kamperfoelie , in eeu lioofdjen verzameld , ftaan in deeze foort krans- 



wijs, even als een air. rondom 



(^0 



n _ 

hecft bijtia zes vruchten , van welkeii 



niet alien tot voile rypheid komen: de Bladknoopen hebben zeer groote paarsch-blaauwe fcliubben tot 

onderfcheidend kenmerk ; (c.) zijtide die fcliubben zoo vast en duurzaam , dat zij ock tot een uitfteekend 

keii- 



/ 



** 



■ * 



^enmer^ van den droo 



flcng d 



kan 



^.ccze foortjook in den flaat van bladerloosLeid 



van alle raiikende Kamperfoelie-foorten onderfcheiden. 



Fig. e is de 



afbeeld 



o 



den kdk ; / d 



e 



ronde gehee 



^ en /^ de gcdeelde 



vrucht, met de zaaden en zaadhokjensj / het zaad. 



Nog ccne veranderiiig in deeze foorten is de Lonkera querctfoUa ^ foliU qtiejcims; naamiljk die , welker bladcn 



eiken-bladenevenaaren 5 gelijk /^. d op deeze Plaat vertoont. Ware de gedaante van die blad 



zoii- 



der verwisfeling , akijd dezclfde, zoo zoude deeze foort van Zonicera^ ter bevorderina: der vcrfcheidcnl 



*? 



in onze tuincn , aantepvijzen zijn 



( 



II 



Up 

P 



*4 



^ ' 'J 



/. 



1 

4 




r 




f 



k. 



/- 



r . 



-il 



* 



I 




t 



i 




-;.- 




'^^■Ki7r^ J. 



i 



i 




onzccTiZ ,^'crzc^^,f^7ne^2 14.771 -■ 



/'i'/i7/rr . 




'l^autbloeijeaae gevoone Kamperfoelie 



r 



/ 



c 



L 



A 



S 



S 



I 



s 



V. 



o 



R 



D. 



t 



F'' Clasfe, P' Ram. 



m 



% 



Eerde Afdeeling, met flingerende ranken 



Loniccra Semper - Virens 



Plrghisfche KamperfoeUe* 



Vtrghufches G^lshlatt. 



Chevre-feuille de f^irginien 



Trumpet Honeyfuckle. 



LONICERA SEMPER- VIRENS 5 fpicis Jtihniidis tertnUiaUhus , foUiS ohlofjgi's , ftim'mh connato-perfs 

liaiiSy corroilis ftibctqualihus ^ tubo fuperne ventrkofo* 



ViRGiNiscHE Kamperfoelie ^ met bladerJooze ' eindkransjens , de bovenfie bladen doorbladtg 

[amen gegroeid. 



t'i 



Deeze prachtige Kamperfoelie groeit in de woiiden van CaroHtfa en Flrginien in \ wild, en llingcrt 

zich om de naastlhande boomen heeu , wel twaalf of vijftien voeten hoog : zij brengt Ichitterend coraal- 
I'oode bloemen voord, die echter geene rcuk hebbeii. Haar blocitijd duurt van Mei tot September. 

De fchoone bloemen prijken, Kranswijze, rondsom een langcn gladden hoofdfleel, van drie tot vijT 
kransjens, boven elkander, en verbeelden een pluim of panas , (^a) Iiebbende aan den bafis zcs, met de 

I \ 

J 

bloemen afwisfelende , lancetvormige lovertjens : de bloempijp is !ang , van ondcren zeer dun . en van ge- 

M 
I 

daante als eene fluit , waaruit men oudtijds plagt te drinken : aaa den rand is zij in bijnaa vijf infnifdinffen 



\ 



ffedeeld, die voor het uitgaan van 



binnen geel zijn, doch daarnaa 



bloeml 



ftiji 



fteekt boven 



helmdraaden iiit, welke lielmdraaden met de 



even lang zijn. Dc vrucliten (^0 



vvelke in Augustus rijp vvorden, zijn ovaal rond; zij wordcn van de lovertjens, die alsdan een oranje- 
klcur en vleezige zelfHandigheid Iiebben aangenomen, onderdeund, en bcvatten, in een roodachtige fap, 

eenigc ovaal ronde vlakgeftreepte zaaden. (c.) De "bladen hebben korte ftijlen , zijn ovaalrond , of ovaal 

■ 

lang- 




V 



I?.i!g\verpig, van vooren flomp 5 en van een kriiidigen (tekel voorzien; hunnc bovciifle zijde is donker-, en de 



tegenzijde grljs-groen: de twee bcvcnfle bidden nlleen zijn famengegrocid , nm den rand tenia gerold en 



t> 



■ 

bloerafteel doorboord: in koude g 



de bhden af; niaar 



of 



ftool 



dezelv^en 



Ik, met reclit 



t 

iding heeft gegeven tot de Latijiifcl 



be 



naaming van Semper- Fir ens, 
De takken van den Hcester zijn rond , en de jonge fclieiiten hebben , zoo . lang zij zonder loof zijn , 

een gladden fchors , die yan boven paai'sch - bruin , en met viekken getekend is ; verder naar beneden is hi] 
donker en geelbruin gevlekt. (^) 



De fchors van den meerderjaarigen ftam heeft ook fcheuren^ want dezclve fcheidt zich jaarlijks , even 



als in 



fc 



plaats vindt. van den ftam af: de bladknopp 



lancetvormig , vierkantacht 



d 



afllaandei zii worden 



van niet even 



fcbubben, die 



ftaan 



cetswijze, fpits, en een weinig famengebogen zijn 5 de buitenfle oppervlakte van dezelven is met paarfche 
' Hippen vercierd, ^ 

De oudfte ranken worden anderbalf dulm dik, en derzelver liout is geelachtig, taai en hard. 



Men vindt 



r 

foort ook andere verfcheidenlieden 



halve ronde 



5 



halve langwerpige 



Waden, A it on verdeelt deezen 



de groote 



de kkent Firginifchs KamperfQelie , en volgends 



diea 



Schrifver zoiide de bloeratak op de Plaat afgebeeld, Lon* Semper Fir» majsr^ en de vruchttak Lon» Sem^ 



jer Ftr, mm, eenoemd vveczen j fonjmigen 



den laatstgemelden ook Lonkera CarQlmana 



« 



V 



\ 



^ 



fl 



*i 




1 




■iL 



■f, 



\ 




4 
I 






I 




CcJ'^or^^.T, 



tfe/^^^./^^^ ' '7 c^e^?zj'. 



l/lrQ'iiii.Hclie Kamperfoelie 



1'" 



c 



L 



A 



t 



I 



S 



V. 







R 



D. I. 



> 

r 

f 



I'' 



/^/^ 



Clasfe. 



F 



Rang, 



Eerfle Afdeling, of rechtopflaande en veelbloemige Bloemfleeltjes. 



Lonicera Symphoricarpos. 



KaroVtmfche Kamperfoely, 



h 



Amerikanifche niedrige Symphoricarpos 



w 

Chhre-feuille h petites femlles* 



•\ 



Shruhhy St. Peters wort. 




tONiCERA SYMPHOPxiCARPOS, capituUs lateralibus pedunculatis , foil is petiolatis* 



KAROLINISCHE KAMPEiiFOELY, met zij deling fche gcfleelde Hoofdjes en gefteelde Bladen. 



In de gcmatigde Provlntien van Noord-Amerika , Fi'rgime , Carolina en Kanada groelt dcze laagtf 



Heester 



wordt 



fc. 



fi 



ond 



de 



goed groeijen 



De Bloemen, die tegen het einde van Augustus of in het begin van September zich ontwikkelen , zijn 
klein en klokvormig, flaande in digte veelbloemige trosfen op een' korten hoofdfleel gega^rd, wordende 

■_ 

door de Bladen, die, tegenoverftaande , den bogtlgen dunnen tak eene gevinde gedaante geven, bedckr. 



« k 



of 



onder de Bladen (a)', zi] zijn 



bafis 



Vruchtbeginfel twee tegenovcrflaande dekblaadjes , en eeii* klok?ormigen , roodadirigen , in vijf ovaale , 
gelijke infnijdingen gedeelden Bloemkrans , die zolang als de Meeldraaden en de hairige met een gee! ten 
halven kogelvormig merk gekroonde StijI is, gelijk de vergroote figiiuren 3 en c aanwijzen. 



De Vruchten worden in Octo 



rijP 



en 



paarsroode 



((^7), en verficren ge- 



durende de helft van den Winter de Takken. In elke tros worden meest twee of drie , of geen der 
Vruchten ten volien rijp; zij zijn met de overblijvcnde Kelktanden gekroond, en hebben vier hokken. 



waarvan flechts de twee grootflen ieder een ovaal Zaad bevai 
t.f is de vergrootte en g de natuurlijke gedaante van het Zaad, 



en de twee kleinen ledig zjn 



De 



T', 



\ 



De Bladen rusten op korti 

bovenvlakte glad en donl 
Haireii bezet. 



SteeleHj zijnde ovaal, van voren met een' kruidachtigen ftekel bezet, op da 



6 



C^) 



op de benedenvlakte grljsgroen 



en cenlgermate 



korte 



■ 

De Takken en Scheiiten zijn rond; de jongden hebben eene met korte hairen digt 




ezette Schors, 



waardoor deze een grijs aanzien bekomt , doch dezelve vvordt aan het ouder Hout glad , roodachtig 



bruin en fcheurig, Tak en Stam hebben aan de afdelin 



^j 



en gele 



en ook 



de ionsfte 



Sclieuten ziJn 



* 



bultige iiitgroeifcls ( 



fchubben , waarvan de vier buitenften bruin en 



De Knoppen zijn klein en ovaal, met ovaalfpitle 
binncnften helder rood ziin- 



Deze Heester is 



■klijk van de overige Kamperfo 



daardoor onderfcheiden , dat zij in den 



droogen ftaat zicli als geftorven voordoet. De lange, dunne op den groiid kruipende looten, die digt 
boven den wortel voorrkomen en in den zomcr ligt wottel fchieten , bevorderen de vermeerderins van 



& 



deze vobr Najaarsbosqiietten zeer gcfchiktc Heester. 



Castiglioni merkt aan dat in zijn Vadeiland de Wortels en de Takken a!s een zeker middel 



tegen de tusfchenpozende koorts- door de Inboorlingen gebriiikt worden 



O «. 



\ 



*' 




\ 



I 

1 



*^ 



30 



r 



t 










I 



f\ 



I 




/2'k on^.X. 




m 



t^^^^^^/^At 





% 



iLai^ ol iiLiicic 



^./ 



^ 



^^7'^^<zr/^<^J 



A^-TUU erxo elie. 





I 



> 



c 



L 



A 



S 



s 



I 



s 



V. 



o 



R 



D. 





Clasfe , 




R^ng. 



Lonicera Tartarica 



Tartaarfche Kamperfoety^ 



Tartartfche Hechenkirfche. 



Chivre -feullle de Tartarie 



Tartarian upright Honey- fuckk^ 



M 

tONlCERA TARTARICA, peduncuUs hifiorh 9 hacch difiincth , foUis cordatis oltujts 



TARTAARSCHE KAMPERFOELY, met tweehJoemige fteehjes en afgezonderde Bezlen , de JB laden 

•- 

r 
W , 

flomp hartvormig. 



\ 



Op liet eerfte gezigt zou inen misleid kunnen worden, om deze met de zwarte Kamperfoely te ver* 

duren , vvanneer men beide foorten onderling met elkan- 



wisfelen; doch deze dealing Ttan niet langer 



■ ■ 

der vergelljkt. Het hoofdonderfcheid bepaalt zich tot de infnijdingen der Bloempijp, het getal en 



\ 



Het geeii de navolgende Bcfchrij. 



de gedaante der Dekblaadjes , de Vruchten , eii zclfs bij de Bladen. 
ving nader verklaren zaU 

■ 

De warmer Provintien van /ijiatisch Rusland , voornamelijk de heuvelen en afdallngen van het 
Altaifche Gebergte , de haagen aan de Oevers der Wolga , van d^m Samar en Rhymnus , tegenwoordig 
Ural genaamd , zijn de geboorteplaatfen van deze fraaije Kamperfoely , welke van vijf tot agt voetea 



r 



vvordt, en een uitftekend fieraad 



Voorjaarsbosquetten verftrekr 



De Bloemen komen in de Maand May, even als die der 



Kamperfoely, alleen op lets kor 



ter Bloemfteelen ten voorfcbijn, hebbende aan den bafis van het Vruchtbeginfel , zes, in plaats van 
vier Dekblaadjes. De twee biiitenflen dier blaadjes zijn lineaal lancetsgewijze , en langer dan het 



nftl (d)\ de binnenflen zijn ovaal, hoi en korter dan 



De Bloemkrans 



rood 



,? 



achtig, de Pijp aan den grond gebult, en de Rand tweegelipt. De Dovenlip Is in vier ongelijk diepe 



m- 






infiiydlngen gedeeld, en^ rechtopflaande; de Bencdcnllp is langwerpig, van vorcn fiomp en naar bene- 
den gebogen, De Meddraaden zijn glad en met den hairigen ftijl C^} van gelijke lengte met den 

, w 

Bloerakrans (c). 

De Vruchten worden in July rijp , 



^ 



dezelvcn zijn glanzend rood, en nog met de lange Dekblaadjes 



voorzien Cd') 



bevatten eenige vlakke, ovaale, geele Zaaden (i), De Bladen rusten op korte BJad 



fleelen , zljnde ovaal langwerpig , aan de 



iets rend , en aan 



den bafis fomtljds hartvormig C/) 



Zij zijn op de bovenvlakte donker green , doch aan de bcncdcnvlakte helder 



Takl 



r 

rond; de 



Ticbben srednrende d^on Winter ecne 



maar die van hct oude Hout is geelgrijs , met grijze 



'(^) 



of grijsbruine fcbors (^g) ; 
ie van het oudde Hout 



fcheurig is, De Knoopen zijn waterpas afflaande (f) en ovaal vierkantig, door bruine, korte, ovaal 



fpitfe 



boven aan den rand 



flaande fchubben 



De in d^n bov 



hoek zittende Knoop is kog 



De 



Scheuten leveren fchoone Tabakspijpenftcelen 



de 



Stani 



twee tot 






vier duimen dikte goede Laadfiokken en Rottingen. De gebrande Koolen evenaren in Iioedanigheid <Mq 



van het Paapenhout ter bereiding van Buskruid , en in Rusland worden , vol 

w 

den Heer pallas, de Spaanfche vh'egen op de Bladen, dk zij zeer bemimien 



het getuigcnis van 



U 



crfch 



met 



Bioi 



Barnfleenkleurise Vruchten 



i> 



de iiguur (i) 



-if 



'K 



{ 



if 



\ 



i 




i2.V. cr^/,X. 



F 



I 



i 



4 



\ 







r 





Tai-larifcii 



c 



Siuiip ex^lo ell e 



c 



h 



A 



S 



s 



I 



s 



V. 



o 



R 



D, 







F"'' Clasfe, 




Rcitm* 



h 



Tweede Afdeling, of rechcopHaande met tweebloemige Steekjes. 



1 - 



>P 



Lonlccra Xylostcum* 



Roode Ho n ris b e z Vin . 



Gemeifie Heckenhrfchs.. 



Chevre-feuiUe chs Biihfom\. 



.q 



FIj Honey 'fuckle. 



LONiCERA XYLOSTEUM, peduficuHs blflorls 5 lacch distinctis , foUis iniQgerrmh piiliescentlhus. 



ROODE HONDsnEZieN, met nveehhenuge Steehjes ^ en afgezondcnk Bezien ; de Bladen ri'tet 



gekar 



tehl riit'g.. 



In de meeste flreeken van Europa groeit dezo. Kampeifoclij , tor eene hoog^e van vicr tot zeven 



de 



en fleffffcn overvloedis; in het wild. 



De Bloemcn (a) ontvouvven zidi in de maand Maij op ecn kort HooFdfteeltJe , het welk, even als- 
de jongite Sdieuten en Bladfleelen-, met korte Hairen bedekt is. De Blocmkrans is geelaclitig wit (^,, 

dim bafis van de Pijp gebulr.. De Bioemrand is in twee 



van buiten met korte Hairen bezet en aan 



lippen gedw^eld, waai'van de bovenlip breed is met vler (lompe tanden; maar de benedenllp is final,, 
langwerpfg en naar beneden gebogen (h'). De nevens elkander fiaande vergroote Vriiclitbegiiifclcn (cy 
hebben aan hunneu- bafis zes dekblaadjes, waarvan de vier bhinenden ovaal en kortcr zijn dan het; 

Vnichtbjginrel , en even als ait. met klieren bezet ^de twee buitenHen linger, lancetswijze en halrig (dd).. 
Dcze Vmchten worden in Julij en Augustus rijp, hebben eene donkerroode glanzige kleurr^), en? 
bevatten weinige ovaale vlakke zaaden (/)• Men moet met d^^zt Bczicn omzigtig zijn, daar zij%, 
veelvuldJg gegeten, lievige brakingen veroorzaken. 

De Bladen zijn gelleeld , ovaal, kort toegepunt, aan dm bafis rondachtig, bij d; Vlakten siet 



■ 

aanliggende fijne Hairen en aan de benedenylakte digter bezcr (^},. 



^^ 



# 





\ 



I 



De Lootcn Tun rond en dun; de jongfl 



bb 



cene g 



P« 



bezctte Schors , wdke 



het oude Hout niet van kleur veranderc, maar fchenrig wordt (A). De Knoppen (laan bijna waterpas 



I 



ultgebreid (/) ; zij zijn rolvormig toegepunt, dun en bng, van ovaale Schubben 



If 



waarvan 



de buitenften klein, bruin en gtad, doch de buinenflen g 

- * 

" L 

Hairen bezet zijn. 



en aan de beiden vlakten 



Hec Hout is geelachtig wit 



9 



vast 



9 



- ■ V 

taai en zeeu hard: uit d 



hoofdc, en wegens de naar de 








de fchiiferende tweede Schors 20 wel als om de breekbaare pijpvormige Takken, hebben 



de Ouden het Gevvas d 



Xjlosteum^ of Beenhout gegeven 




o 



I 




( 




1% 



r ^7r^/. J. 









I 







c^xccrcZ' 




Clone. 



a 



H 



on 




1///%: ;v^- . 



e sf eii 



I 

1 

i 



/ 



c 



L 



A 



S 



s 



X 



s 



V. 



o 



R 



D. 




Xdc 



Ciasfc. 




IRang* 



Het Gefladit. 



Rhododendron 



Roozelaar. 



\ 

i 



Rofen - lorheer 



Rofaye, 



» 



Rhododendron 



% 



Hetuithet Grielcsch famengeflelde woord Rhododendron betekent het begrip van Roozenboom in detegen- 
WOordigelevendeTaalen. Offchoon de Bloetnen van.dit te befchrijven geflacht eene met de roozen eeniger- 
mate overe'e'nkomstige gedaante hebbcn , is het ecbter verre dat men dezelven Roozen , maar vvel roosachtige 



Bloemen 



Dit 



daar de Nederduitfche benaming Rooze 



laar y de Hoogdnitfche Rofen - lorheer m de Vtzn^cht Rofaye . De Hoogduitfche verdient eenige voorkeur, 
vermits zy , met betrekking tot de lauwrierachtlge Bladen , het geheele Gewas naar den omtrek bepaalt. 



Men telt reeds tien bekende foorten van dit Geflacht 



fieraaden 



Plantrijk aangemerkt kunnen 



foorten 



groene onregelmatig verflrooide Bladen, 



ilpreid 



jh 



bijzondere Bloeiknoppen , die men reeds in de maand Augustus van de Houtknoppen kan onderfcheiden. 
De Geflaclitskenmerken zijn de volgenden : 

De Kelk h vijfdelig of vijflpletig en voortdurend. De Bloemenkrans Is ee'nbladig, rader- of trechrervor- 

r 

mig, aan den rand uitgebreid, met Ibmtijds rondachtige Knoppen. Dc tien draadvormige naar biilten ne- 



Meeldraaden ziin zo lans als de Bloem , en dra 



Meel 



knopjes. De draadvormige , even lange , met een ftomp Merk gekroonde Stijl rust op 



vijfhoekig 



Vruchtbeglnfel, hetwelk in cene ovaale, hoekige, vijfhokkige, vijfdelige Zaadkapfel verandert, die, van 



boveu openfpringende, in elk Ilokje vecle kleiiie Zaaden bcvat. 



•^. 



De 



^ 



\ 



De voortkvveking vati dezc fchoone Gcwasfcn vcreischt eeiie bijzoniere 20rgVliIdig1ieid , cii wordt door hct 
Zaad of door het Jifleggen der Takkcn bewerkflelligL Dj jonge Phntjes kiinnen zonder gevaar niet voor 
het tweede jaar vcrplant worden. Dc voortteling door het Zaad is ook niet zcer ligt, ten mlnsten op 
onzen bodem, om dat de Zaailingen over hct algcnieen zecr zwak en tedcr zijndc, zwakke Gewasfen ople- 
veren. Het Gewas vercischt eene ligt befchaduwde fiandp'aats, turfaardc of loofaarde met ccn derdc 

fijn Zand ; ook mocten de Plantjes flechts onder de fchaduvv van zodanige Dloemen flaan , die dicp in den 
grond wortelen 5 zondcr wortelfpruiten te fchieten ; hiertoe z'yn gefchikt de Gleditfchias^ Sophorns de klein- 



Cytifus ; daarentegcn is de nabijhcid der 



bladige Esch , Siberifclie Robinia de breed- en fmalbladige 

volgende en andere zcldzaame Gewasfen, als Ypen, Populieren , Moerbezicn, Robinias, Sj'ringen, Sumak 

Lycium, Dooms, Braamboozcn 5 Braamen, Koozenboom, e. 2, v. ten hoogften nadclig. . 



» 



•1 



f» 



I 



I 



X 




I 




# 



y 



c 



L 



A 



S 



s 



I 



s 



X. 



o 



R 



D. 




X' 



'//* 



Ctey^. /^'* Ratjg. 



Rhododendron Chamcecistus. 



Laage Roozelaar. 



i 



Nkdriger Rofeulorhcer 



Rofaye Chamdciste 



The Chamacislus. 



RHODODENDRON CHAM^ciSTUS, foliis elliptkrs acuttuscuris granSulofo - cUiatis nudis , corollis 

w 

rotatis , petaVis ohtufls. 



LAAGE ROOZELAAR, met gehah'de Bladen en raderachtlge BJoemen^ 



De overige op vrijcn groiid bij ons gekweekte foortcn van Roozelaaren mogen in fchitterende praclit » 
witmiiiiten , en alle aandacht tot zicli trekkcn, iiiet minder verrukkelijk te aanfchouwcn is ^^zt kleiuc^ 
bijna op den grond onder het kreupclhout kriiipende hage foort , wegens de zagtc , indc'nfmeltende 
fchoonheid der kkuren; geeft men daarbij acht op het geliecic famenflel der deelen, dan zal men indc- 

^ ■ 

daad in ieder eene nieuwe fchoonlieid opmerlcen. 



Op de hoogfte, het geheele jaar door met fnecmv bedekte toppen der Alpen groeit deze Heester in- 
de rotsklooven, waarin zy met haare menigvuldig wczdxgo. wortelen vastgehecht h. 



De fchoon lichtpaarfche z; 
foorten aanmerklyk onderfcheiden; zij koraen 



of 



(/) zljn radervormig, en van die der andcre- 
nkel , zelden in drilin te voorfchijn , en flaaa 



op de eindknoppen der vooijarige Takken^ aan lange, roode, met gelleelde klieren digt bezaaide Bloem- 



aan hun ftandpunt van ovaale uitgeholde Schubjcs 




vvijze van lovertjes om- 



fleeltjes (^) , welken 
vangen zijn^ 

De tot op den grond gedeelde Kelk is insgelijks aan den leant der infnijding en op de buitenvlakte zecr- 

fchoon met roode gefleufde klieren verfierd QT), De fchoone uitgebreidc witte op een' paarfchen gronc^ 

Kg.- 



\ 



\- 



i 



- 1 



I 



J 

liggende bogtige Meeldraaden , met roodbruine op wit Hggende Meelknopjes (J) en de flompe, bogtlge, 

bijna doorzigtige Stijl (/) verfraaijen de Bloem te meer. 

1 groene aan den rand met hairen bezette Bladen C^) 



De kle 



beiden vlakte 



en die welken alleen aan de jonglle ddnj 



Het 



beiden zijden eerst eene roestkleur aan, v 
overvloedis bewezen dat Amerikaanrche 



Takken zitten , vallen in het 

c 

velke nogthans vrij ooglijk is. 



de iaar af 



maar 



Oost-Indifche planten zich 



to 



grond gewennen dan zodanigen die op hemelhooge rotfen, tusfchen de klooven en als in een' eeuwig 
diirende winter groeijen; dit is ook de reden dat dcze Heester in onze Plantfoenen nos: eene zeldzaam- 



heid of aeheel niet te vinden 



men plaatfe dezelve in digte fchaduvve , onder het 



hout 



/^ 



en vooral tusfchen ftcenen rmnen, het geen de vefelige, overal uitfpruitende en tusfchen alles indrin 



g 



e 



wortelen fchijnen te vereifchen , en de 



•plettendheid zai ook in onze landflreek 



den 



wasdom en bloei dezer fchoone Heester beloond worden 




i 



I 



4 



I 



i 



\ 



t 



> 



^ 



i 



.^ 



Co. Jl. (^?^d. X 



f 

r 



V, 




I 







t 



x^yL/zCiC3^{/en d^ 




L 



aao^e 



B 



/I 



a^TTia^ccjiiu 



1 



002 elaai 



\ 



c 



L 



A 



S 



I 



s 



X. 



o 



R 



D. 




X 



'de 



Clasfe, 



lilc 



Rang. 



Rhododendron Ponticum 



Levamfche Rooz^laar, 



,J 



Pontifcher Rofen-Iorheer. 



Rofaye Pontig^ue. 



Purple Rhododendron* 



RHODODENDRON PONTICUM, foUis ohlongis glahris ^ utrinque concoloribus^ corymbis terminall- 

bus 5 coroUis companulato - rotatis , petalls lanceolatis^ 



r 

i. E V A N T S CHE R z E L A A R , met glattzige , lancetvom'tge , wsderzijds gladde Bladen , en einde- 

Ungfche Bloemtrosjes, 



De fchittcrende pracTit, zowcl als de verFukliike fclioonhcid van deze Heester, zai ieder roemen , die 



dezelve in haare vollen luistcr gezien heeftj en wien is tlians dit zo algemcen bemind gewas onbekend 

w 

gebleven? Oiii hetzelve in zijne volkomen fchoonheid te fchildercn^ wordt bet penfeel van den dichter 
vereiscljt; terwijl de Kruidkundige enkel met bewondering bij deszelfs famenftel vertoeft. 

^ 

De met Beuken en Elst begroeide fleenachtige ftranden van het gemarigd Morgenland en de vrucht- 
baare ftreeken van het Zuidelijk Spanje , in de nabijheid van Gibraltar , voeden deze pracbtige vipr a vijf 
voeten hooge Heester, die door de thans minder moeilijke aankvveking tegenvvoordig zulk een uitflekend 

fieraad voor onze tulnen is. 

De Bloemen, die zich in de maand Junij, fomvvljlen in de maand Maij, aan het bovenfte einde der 
takken van het vorige Jaar ontwikkelen , bloeijen tot tegen het einde der maand Julij in eene groote hoe- 

veelheid ; zlj zljn paarsrood en op iiitgebreide fchermtrosfen verga^rd (a), De Kelk is zeer klein , heefc 

ftompe , naauvvlijks zigtbaare infnijdingen , en is , even als de jonge nog niet ontwikkelde Bladen , Blad- 

fteelen en Jonge Scheuten met groene vastzittende Kliertjes digt bezet. De bloem is in vijf ongelijke , 
langwcrpig lancetvormige , zeer uitgebreide infnijdingen gedeeld , waarvan de bovenflen breeder dan de ove- 



rigen zijn (Ji). Op de binnenzijde der Bio 



•to' 



den bafis 



£> 



•» 



vlek 



Goud- 



- ^ 



Gouclzand gefllppcld is. Aaii bet begin der infnljding vindt men ecne plooi ^c), zondcr dat dczclve m 

1 

eene Klier eindigt , als bij de Rhodod, max. , het geen als ecn onderfcheidend kenmerk kan aanixeziea 



worden. De Mecldraadjes zijn bogti'g, neder- en opwaarts gcbog 



) 



dragen hngwerpige dubbel faam 



roeide 



boven 



Meelknopics , die het fliiifme 



ccn balg; bevatte 



t> 



Het in vijf deelen openQ^ringend Vrachtbeginfel (J) bevat vecle kleine Zaaden. De voortdiirende op beiden 



lakten 



op kleine (1 



de, rijp zijnde Iederachtiq;e Bladen ziiii lanswerpio; rpirs, van boveii 




;lanzend, van onderen grijs groen Ce) 



D 



e 



g 






Scliubiesach 



tige bruine dekblaadjes omvangen (/) , welken die der Iloutk 



De Takkcn en Looten 



ziJn gelijk aan'de overige foorten. De bcwooners 



van ^Jte zijn in den waan dat de uitvvaasfeming van 



deze Heester nadelig is , en verbannen dezelve iiit hunne Tuin 



■ 
^1 



F ■■ 

Op het Landgoed Boekenrode^ aan de Le'ijdfche Vaart, zo uitmuntend wegens dcszelfs Plantfoen 



van men op het eenc gedeelte onder Mag 



Kalmlas Azaleas Andromecl^s en andere 



lers 5 onder een' vreemden Hemel geloofc te wandelen , en aan de andere zijde zich van een' aan volkomen- 

hcid grenzende Vaderlandfdien Landbomv* omringd "ziet ," als onder het befluur van den zo kundigen als 
gullen menschlievende zeer gcacfitcnbezitter. den Heer n, van eys, mogeh'jk is, zag ik zodanig een' 

Roozelaar.die, in het twaalfde laar flaande. de hoo2te van ne^en en een' halven voet", en in den omtrek 



bereikt , geliik ik zelf heb eemeten bii het vrlendeliik onthaal 



g 



bezitter. Wanneer men deze Hee 



of 



nab 



onder tot bovcn met eene menigte fchoonbloeijende Bloemen bedekt , dan ftaat men verbaasd 
ciet ten onreclue: is 'er wel iets fchooner? 



* 




•i 



9^ 



111. 



t 



*w* 



♦ 



t 



D* 



34 



^<-X cr^z.I. 



t 



■T 




Xe Tan if file 



JLo4>lelua:r 



'i 



'"1 



C 



L 



A 



S 



S 



I 



s 



V. 



o 



R 



D. 




F'' Clas/e. P' Rang. 
Hct GeOacht. 



Ribes. 



AaJbczieuhoom 



^ohannisheere 
Grofsctller, 

A, 

CourrantM 



"Rihes is een Arahhch woord , en Ijctekent In tfie taal iets dat fclierp en ztiur is, Volgens Iiet iiiterlijk aan- 

w 

2aen fchijnen de foorten in twee verfchillcnde geflachten verdeeld te zijn^ het geen echter een nader kruid- 

-I 

kundig onderzoek niet toelaat. De Aal- en Kruisbezicnboorn zijn ten aanzien der Bevruchtingsvverktnigeii 



■lijk 



Ge 



flachtfoorten 



zuurbezleige ongevvapenden en in g;:ofbezieTge gedoornden 



Ziehier de Geflachtskenmerkcn ; 

Oe Kelk is ^e'nbladig , ten halven vijffpletig of getand en buikig ; de lappen zijn hngwerpig, hoi, 

, te rug gebogen en voortdurcndej de Bloemkrans is vijfbladig, de Bloembladen klein, ftomp , 



gekleurd , te rug geboi 

-techtop aan den kelkrand ingevoegd. Vijf clsvormige rechtopflaande Mceldraadjes zijn , even als de Bloetn* 
bladen, in de Kelk gevoegd, dragende opiiggende , famengcdrukte , aan den rand opengefpleten Meelknopjes. 
Het ten halven ronde Vruchtbeginfel is beneden de Kelk t\veelpktig en het Merk flomp. De Vrucht is eeno 
kogelronde , genaveldc , ^dnhokkige , veelzadige , fappige Bezie , die met de infnijdingcn der voortdurende 

r 

-Bloemkelk bekroond, en van twee zijdelingfche tegenoverllaande langvverpige vruchtzetels voorzlen is. De 
menigvuldige Zaaden zijn ten halven rond en iets famengedrukt. 

De overe^nkomst der Bloemdeelen en de bijna oumerkbaare overgang van de Aal- tot de Kruisbezien 

•I 

wettlgt de verd^niglng dezer twee foorten 



H. 



Kruidkundigen heeft 



AUe tot 



bekende foorten zyn bevvoners der Noordelijk 



/ 



F 

20 wel van de nieuwe als van de oude waereld. 



Sommise foo 



an vier tot zeven voeten hoog. Zij groenen vroeg in het 



De BJoei 



feni 



fem IS van andere Bloemen zcer onderfdieiden , vermits de floirpe kleine Blcembladen ^^inder kleiirig z^n 

dan die dcr infiiiidingen van de Kelk. 
De opperhuid der Heester gaat , gelijk bij meerHcesters en Boomen,jaarIijks los. De Takkeii flaan , gelijk de 



Bladen, afwisfelcnde verftrooid en 



de huidige rand is aan den bafis van de Bladfleelen 



dikvvijis met klieren gekroonde wenkbraauwen be 



De Bloemen fp 



ooriarige 



fcheuten , of uit bijzondere aan het oude Hour groeijende Vruchtlooten. 



Bijna elke grond en flandplaats is voor deze Heester dienstig, echtcr diuirt zij ondcr al te digte fcliadu- 
we niet lang. Door verdeling der Wortelplantcn , Wortclfcheiitcn , Aflcggers en Stekken gefchiedc de voort- 
teling het gcmaklijkst, - Langzaamer gaat die uit het Zaad, waarvan men fleclits gebruik maakt om nieu- 
we verfcheidenheden te winnen, of zodanige vreemde foorten voort te kvveken , waarvan men uit verre af- 



gelegen plaatfen gsm Planten 



kan overbrengen. De 



pogingen der Goosherri /bcieteit in Engeland hebbea 



reeds verfcheiden foorten uit het Zaad voortsebragt. 



& 



De Vruc 



zijn 



het huishoudelijk gebruik . mits^aders voor Faifanteri 



tig. De geel ea 



w 

lakte Riips (J'hakna grosjlilam Linn.^ benadeelt m de Maaud May de Bladen 



> 







*% 



■tf 



c 



L 



A 



5 



S • I 



s 



V. 



R D. 



L 



F'^' Clas/e, P' Rang. 



Eerfte Afdeling, of zuurachtige ongewapenden. 



Ribes Alpinum. 



Alp'tfche Biziefihoom, 



Alpen ^ohannU - Beere, 



Grosfeillsr des Alpes. 



Alpm Currant, 



< . 



RIBES ALPINUM, incrmt y racemts erect is, hracteis fore kfiglorihus,. 



ALPISCHE <?/BERGBEZieN BOOM, die Dfigedoornd is, met rechtopjJaande Trosfen p de Blikjes 

i 

langer dan de Bloem, 



Deze ongewapende Heester bchoort tot die gcwasfen welkcn.op het Noordlijk gcdeeke van onzcn 
Aardbol eene uitgebreide ftandplaats van de natuur ontfangen hcbben. Zij bewoont de bergach- 

■ 

tige flrceken van Zweden tot Franhijk , en van Schotland tot KamtfchatJca. In fonimige oorden 

4 

is zij tvvechuizig; zij wordt gemeenlijk flechts drie of vicr voeten hoog, maar in de faliaduvi^e en op 

cen* goeden grond kan zij vvel de hoogte van agt voeten bereiken. 

De Bloemen ontvouwen zich in de maand May , en zljn in eenvouwdfge 
gegafird, Volkomen en onvmchtbaare 



I 



tweeflachtlgc Bloemen. 



reclitopflaande Trosfen 
De eerrte C^) en de laatfle (c) zijn in 



groote {V) 



(d) gedaante voorgcdeld, Deze laatften , hoevvcl zij gccn vrucliten dragen , 



geven 



de Heester door haare geele kleur een 



flcurig aanzicn , om 



deze reden seeft men in de Plant- 



t> 



foetien aan deze de voorkeur boven de vruchtdragende flamnien, die gedurende den bloeitijd min- 
der fdioon zljn. 
Roode vastzittende klieren vcrGeren den algemccnen Bloemdeel, even als het Blocmfleekje (0, 

* 

het 



^■1 



/ 



hct 



\vc!k aan 



zijn* bafis vastzit, eca wit, ovaal lancets wijs voondurend Blikje heeft (/), tietvvelk Ian 



ger dan de Bloem en aan den rand met gefteelde Klieren bezet is C^), 



De Vnichten vvorden 



Augustus rijp 



it 



helderrood, klein (h) en bevatten in een zuur 



achtig laf vocht flechts welnige zaaden. 

^ - 

Onder de ongevvapende Bezienboomen 



heeft deze Heester de kleinfte Bladen 



komst mtt de Aalbezien hebben ; zlj zijn drie- of vijf! 



geliik 



die reeds eenige over- 

■ 

groot, en ftomp ge- 



land (/■) , in de Jeiigd op de 



oppervlakte niel eenige hairen bezet. 



op de bcnedenvlakte glad. De 



Eladfteelen 



fijnbehaird, hoog en mede 



geli. 



gefteelde klieren 



die ook 



den liuidigen rand te voorfchijn komen. 



De jongHie Takken hebben in den Bladloozen ftaat eene geelbruine gladde 



Cfff") , die aan 



het oude Hout grijs wordt. (/). De Knoppen zijn, in vergelijking met de overige foorten, dun, 



fpks 5 fiaan 



C/^) 



ongelijk groote , witachtige , van boven met eene korter een vveinig 



van de punt afftaande Schubben omvangen dezelven. 







\ 



\ 



1 



I 



y 



-» 






a\ V. ^m. 1. 







sr 




Lci'tU 



Axpxlciie 






c 



L 



A 



S 



s 



I 



s 



V. 



o 



R 



D. 



V'- Clasfe, 



F' Rang, 



Tweede Afdeling, of grofbezieige ftekeligen. 

Ribes Ciiiosbati. 

Stekelhcezige Besfenhoom. 

m 

Amerikamrdie Staclielheere. 



Crosfeilks h fruits ptquans 
Frikly 'fruited Goesherry. 



RIBES CYNASBATij acukis fiih - axillarihtis , haccis acuUcith racemops. 

s T E K E L D E z I E 1 G E B E z I T N K RT 5 f;7fi/ doGmen oiidcr de Oxelen der Bladen^ en fiekeiige gerHJte 



Bezien. 



iV 



Thunberg en ralm hebben deze Haester in JVoord^- ^merika en ^apan ontdokt,^ Zij bcreikt een'. 

I 

mans Iioogte 5 heeft dunne uitgebrelde Takken , vvelken » aan de invocging dcr Bladfleelen met eene priemvor- 
mige vvaterpas rechte Stekel zljn gewapend. De Bloemen verfchijnen in de INIaand Maij , en zijn van eenige- 
Bladen omrlngd (^); zij vormen overhangende, eenvoawdige Trosfen, die uit twee tot vijf Bloemen be- 

ftaan , hcbbcnde aan den oorfproiig vauhiin Bloemdeeltje een derzelven een bijkans in twee of vijf lappcn gc- 
deeld Dekblaadje Q')^ htitwelk aan de Bloem, die arm h't einde van den gemeenfchaplijken Blocmfteel zit*. 



tot aan den grond in twee^declen gcdeeld, en aan den rand met gcfleelde klicrtjes verficrd Qc^ is, welkeii 



N 



men eveneens^ zo 



aan de gemeenfchappelijke als aan de bijzondere Bloenifleelrjes waarnecrnt (^/)*- 



De ovaale Kelk is eenigermarc opgeblazen , en de korte infiiijdingen der lappen naar vooren bchaird (i) ;: 
dezen buigen zicli , tcrwijl de bevrucliting voortgaatj terug, en na derzclver voTcinding fluitcn zij wedcr 

ep elkander C/.-^}. De ^Meeldraaden zijn langer &m de Kroonbladen (z^), en de Stijlen in tvvee draadvor- 

r 

mige deelen gedeeld , welken door eenc klcverige ftof verbonden en met een hoofdjesvormig Merk bekroond 
zyn. Nu en dan zict men ook Bloemen met een^ driedeligen Stij!, Zeer merkwaardig is^het Vmchtbeginfel 
en de npvolgende Vrucht, welken de vergroote figiiur naauwkeurig daarfteiti Ovaal en vljfhoekig bij des* 



zelfs oorfprong, is herzelve 



met zast ftekelige 



priemvormige Stekels bezet (/} ^ welken met de in deMaand' 



Augustus rijp wordende paarskleurige Vnicht meer beftand krljgen {k^. Deze Vruchten bevatten j in eengeel-- 
adiiig f3p5 eenige harde en bruine Zaaden (/)• 



Dfc 



\ 



\ 



.'« 



\ 



F 



De Bladen rusten op dlgt behairde Eladfleelen ^ wier huidige rand met ongelyk lange geoaarde wcnkbraau- 
wen bczet is (nt). De bladen zijn bijna vijflappig flomp en grof getand, en aan den rand naauvvlijks en fijn 

- ■ * 

behaird, zijnde de punten der tanden met ronde vastzittende Kliertjcs bezet («). Hun bast is vlak, de 
bloemen omvangende van dezelven verwijderd , maar aan vvelige looten grootcr met grooter Koppen en aan 

r 

den bladfteel hartvormig uitgefneden. 
De jongde Looten zijn in den Winter met ecne bruine fcliors bedelit (o) , daar de fchors van list oude 

> 

Ilout bruin en fijngefcheurd is (/>). De Knoopen zijn eenigermate afdaande ; zij zijn door ongelijk groote 

f 

bruine van boven ftompe en aan den rand witbeliairde fchubben bedekt (^) , en aan hunne invoeging met 
d^n, bij vvelige fcheuten met twee, zelden met drie harde Stekels gewapend (r) ; ecliter oiitbreken dezeti 

*aQ het boveneinde der fcbeuten 9 en de zwakker takken zijn gelieel daarvan verftoken. 



H T 



,t 




^ 



f 






* * 



CS, T7 ord. J. 



t 



\ 



V 






w 




> 



b^:-/... 



Vii\y 



?/?io. 




SU 






li 




esien 



; bo 



oui 



/ 



c 



L A 



S 



s 



I 



s 



V. 



O R 



D 




F 



de 



Clasfe, F' Rang. 



Tweede Afdeling, of grofbezige Stekeligen 



Ribes Diacantha. 



Tweefickelige Bezi'inboom 



7!^weyjfachelicht€ Staclielheere. 



CrGsfeiller h deux opines. 



Two-fpind Goos' berry ^ 



t ■ 



HlBES DIACANTHA, acukh getninatls fiipularihus , folih cumiformi • trij)arthis dcntaiis , florihn 

racetnojis. . ' 



T w E'E s T E Jv 15 L I G E BEZieNROOM, met duhbele Lovertjcsjiekelen , wtgvcrmige driedelig getamk 

w 

Bladen en traswyze Bloemen. 



Deze Heester Iieeft de opmerklijke Jioedaniglieid dat zij als midJenfoort tusfchen de ongewapende ea 



grofbezi 
worden. 



of flekelige gerangfchikt en als 



de 



{lekels evenaart 






:ien der Bloemen en Vrucliten is zij aan de eerfte gelijkvormlg, maar wegens de Bladen 
zij de tweede, en verroont in alle opzigten, een aanmerkelijk in de Kmidkunde vry 

r 

zeldzaam verfchynfel. =Dit tela-achcigt ook het verm oe'de n dat deze foort enliel door vermengtng met fteke- 
. Iigen en ongevvapenden voortgebragt en dus voortdiireiid is. 



<9- 



* 
t 






In een' leem- en fleenachti^en eenigzins zouten 



bodem, aan de PJvieren van Taurie en SiberVe grocit &tzt 



nog niet algemeen, ook bij houttuin niet bekende Heester in het wild, en vvordt van drie tot vljf 

J- 

voeten hoog- Haare T^.kken (laan rechtop , en worden in 1iet Voorjaar groen. ©e Bloemen verfchijnea 



de maand Mai^ wanneer het loof 



• • 



ZIJ zijn op 



pdaande eenvouwdigc 



trosfen gegaSrd (a) ^ en hebben aan den grond van haarbafiseen lineaal lancetswiJsDekblaadJe, hetwelkvoor 

£2n den rand kort en fijn behalrd (bb^ en voortdurend \s. Op verfcheiden Bloeitakkea vindt men vol- 



ko- 



\ 



«u 



komen twccOacTiiIgc Blocmcn, en wc^ct onvojlcomen zondcr VrLichtbcginfcI, t)a vcrgroote figuur (c) 

en de in, natuiirlijke grootte op den Tak (^) verbeelden de eerrte (e^ en (fj de tweede , zijnde de onvol=. - 
komen fraaijcr dan de anderen. De eivormige^ Vrucliten worden cp het einde van den Zomer rijp , zija ^ 



rood 



bevatten in een zuurachtlg fap vier Zaaden, die grooter dan die der ongewapende zlj'n (g). De 



Bladen zijn driekwabbig , wigvormig Qh) ^ ongclijk groot en flomp getandjOp beide vlakten glad, en aan* 
den bijna onmerkbaarcn huidigen rand der Bladfteelen met ongelijk laage prieravormige met klelne gekroonde 



wenkbraauwen voomen, die fomlijds ook aan de nabij den Bladdeel zittende tandcn der Bladen voorkomen, 
Bij de jonge onvrtrchtbaare Struiken zijn de Bladen minder wigvormig , aan den Bladfleel ingefneden en 
onvolmaakt driekwabbig^ 

Van twee- aan de invoeging der Bladfteclcn fcaande priemvormige ftijve Stekels(/) heeft het Cewas zijii? 

uaam ontkend. In den Winter zijji de Jongfle Takken met eene okerbruine fchors bedekt , die aan de oude 
donUerer en grijs gevlakt is. De Knoppen zijn aangedrukt (k}, Ovaal fpits, met lichtbruine Schiibben, 

* - 

4ie in eene zagte afdaande (lekel eindigen. Am de invoeging der Knoppen ftaan tegen over elkander twee 
kts naar beneden gebogen bruine ftijve Stekels {m') , met dezen zijn ook de tierigfle Takken onregelmatig en 

rijklijk voorzien, even gelijk men ziilks bij alle andere- foorten der ftekeliga Bezienboomen bemerkt,. 



I- 



m 



i 






I 

t 




[ii- 

i 



/- 



I 



-I - 



i: 






h. 



X 



i. 



r 



I 



•i 



1 

. 'i' 



i. 

I 



!■ 
■i 
j." 






/ 





CC. TT C7^d. Z. 








^laca^ztAi 




T..' 



/> 



ee 






IBp,sir,u 



1 



o « 111 



c 



L 



A 



S 



s 



I 



s 



V. 







R 



D. 



I 



F^' Clasfi, P' Rang, 



j. 



Eerfce Afdeling, of Ongewapenden. 



Ribes floridum. 



Penfylvaanfche Bezieuhooml 



Amerikanifche oder Penpylvamfche ^ohannis - Beere^ 



Grosfeiller de Penfylvame. 



n 



American black -'Courrantn 



aiBES FLORIDUM, imrmc ^ foliis utrtnque punciath^ racemis penduUs ^ ftorihm cyllndraceis ^ 

# 

bra&eis germine longioribus* 



FENSYLVAAWSCHE BEZICNBOOM, die ongewapend is ^ de Bladen aan weerskatnen gefilppeld ^ de 

w 

Trosfen hangende ^ de Bloemen rohormig^ en de Lovertjes latiger dan de Dckblaadjes. 



\ 



V 



Pefjfyhame en NeW'Tork groeit deze Heester op vruchtbaare 



wild. Haare 



r 

bogtige, ongedoornde en uitgebreide Takken groeijen zo door elkander, dat hct Gewas zich eenijizins 



i3 



haveloos voordoet ; hetzelve wordt vier k vijf voeten hoog. 



Bloemfteelen van twee tot vier 



M 



zelden ziet men 



1 de infnijd 
Iietwelk zic 



duimen lang , waarop dezelven in eenvouwdige hangende Trosfen zljn vergaerd 
twee Trosfen uit dcV Knop fpruiten. De Bloemen zijn rolvormig en iets buikig, haare kleur is grocn- 

ngen der Bloembedekking zijn te rug gebogen. leder hangt aan een bijzonder 

'h 

fi nh de bevruchting met de gefloteu bloem boogvormig opriclit , en aau den 
grond .een voortdurend fmal , laiicetvormig boven den kelk uitftekend dekblaadje heeft (Z'). 

t 

De ronde zwarte Vruchten worden met bet einde van Julij rijp , en bevatten in een groen laf vocht 

▼eele kleine zaaden (0* 
De langgefteelde Bladen hebben in de nabijheid der Blocmcn flechts drie lappen (^d) , zijnde aan den 

r 

Jbafis vrij recht afgefneden ; de verder afftaande zijn grooter, en hebben eene vijflapplge, fpitfeenaan den 



.,' 



-< 



■■- 



\ 



^ 



-til 



I' 



Bafis hartvormige gedaaiite (e). Derzelver rand is fplts , orgelijk zaagtandig, op beide vlakten, echter 
aan de benedenvlakte met g^el^^ doorzigtige , vastzlttende ronde Kliertjes bezaaid, die men ook aan de 



fijnliairige Bladfleelen en Jonge Scheuten waarneemt. Van de 



wenkbraauw 



de huidige zoom der Bladfleelen b 



ziet men 



ook eenigen op de zijden der 



Bladfleelen 



zetven. 



^ 



le Sdieuren zijn in den Winter met eene lichtbruine Schors bckleed (/^ 
Vlakken doet voorkomen C^) , en met in wratjes veranderde kliei'tjes 1 



ouder Hout 



De 



Knoppen zijn in rondachtig grijze aan den rand behairde , met geele kiieren verfierde fchubben befloten 
Twee van den bafis der Knoppen aflopendp verlieven lijnen geven de Takken eene hoekige gedaante, , 




/' 



'J 






I 



I 



V 






,» 



4 



k 



3 

i 

I 

1: 



^ 

Y 

1 



^ 



i 

\ 

■ 1 

4 
L 

V 

■■I 

i 

I 
■*■■ 



■JT 

1^ 



% 



\ 



^ 



% 



•^ 



I 



4k 



f 



j^rizx^_s^ 



W7WB?ff^">*f*!T#lWBra»IWIiWW'^^^ 






3^^ 



^/k crafJ 




1- 



c 



L 



A 



S 



s 



I 



s 



V. 



o 



R T>. 




F^ 



'de 



Clasfe. 



P^ Rdng, 



Eerlle Afdeling, of zuiiraclnig ongewapenden. 



Ribes Glandulofum. 



Ceklierde Bezienhoom. 



Druftgte ^ohamiisbeere. 



Grosfeiller Cotichi* 



Glanduku's Courran:, 
&IBES GLANDULOSUM, ifterme ^ racemis erect h pilofo - glandulojls ^ florihti planuncuJh ^ foVik 

acuminato-lohath dentath ^ caule adfcendente radkante. 



CEKLIERDE BEZiENBOOM, dh ongswnpend is ^ met rechfopJIaaiTde 




WierTgn^fcn ^ de 



Bloemen vJak ^ fpUsgekwaht getande Bladen^ en de opkUmmende (ieng 
woftel fchietende. 



Deze Bezienboom is zeer verfchillende van alle de -andereii , die ongewapend zijn, voomamclijk ttn 



aanzien der hairige Vriichten (c), gelijk mede wegens de kruipende wortelfchietcnde Steiigen , waardoor 



•de voortkvYcking ongenicen fpoedig kan bewerkflelligd worden. 



Met dit al is die Heestertje nog niet 



zeer gemeen; hetzelve fchijnt niet overal te willen tleren^ zelfs nict in die flreeken vvelken met zijn 
Vaderlandj Terra nova of Ne^v-foundland^ een eilaiid ten oosten van Koord-Amerika ^ op dezelfde 

V 

breedte liggen, 

Het gewas .is eene laage langs den grond uitgebreide Heester, met vvortelfchietende Stengen. De 



Bloemen verfchijne 
Trosfen (tf). Uit 



ten gelijkeii tijde met de ontwikkeling der Bladen , op rechtopftaande eenvouwdige 



knop 



Tros. ledere Bloem heeft een bijzonder Bloemfteeltje, 



het welk van onderen met een voortdurend kort lineaal lancetswijs dekblaadje voorzien is (J?) , het welk , 
even als de algemeene Trosflcel , met paarskleurige ftijve hairen bezet is. De kringvormige infrydin- 



Sen 



den Kelk 



deszelfs buitenvlakte , gelijk mede het Vruchtbeginfel , zijn van geft 



klieren 



over- 



cverdekt. De paarsroode BlacmblacJen en de met dezclven yerboncfen ^Tee^!^ll•aaden omvangen twee vait 

■ 

boven vande'ngebogen Stljlen, rustende op een kegelvormig afgeftorapt Vrachtbcginrd. De rijpe Vrucli- 
ten , op liangende Trosfen vergaerd , zijii rond en rood , met drooge hairen bczet (c) ; zij worden in 
Julij rijp , en bevatten in een ziiurachtig vodit cenige vlakke bruine Zaaden. 

De Bladen zijn lang gefteeld, meest vijfkvvabbig toegepunt (^;, hartvormig uitgefneden, Jeugdig fip 
bcbaird , maar volwasfen glad , en aan den kant ongelyk en groftandig , ftaande aan de huidige bekle« 
ding van de Biadfleelen ongelijk lange priemvormige , met klieren bczcttc wcnkbraauvven. 



De ronde Takken hebben eene bruine met verfpreide Idieren be 



Schors C0» ^vclke aan het oiid 



bout fcheurig en bruingrj's gevlakt is (/)- De met de punten eenigzins afftaande Knoppen (g) zijii 
ovaal toegepunt , en in ovaalfpitfe aan den rand behairde roode fchubben ffewikkeld. De jonge c;ckvvctstc 



of ingefneden Takken hebben een' 



aangenaamea met dien van deii zwarten Aalbezicnhoom overddnko* 



Blende reuk; doch de wortels zija zeer lieflijk van geur 



1 



1 

* 



^ 



"^"^ 



f<r".^-> 



\. 



® 



4 ■■ 



^ 






c 



L 



A 



S 



s 



I 



s 



V 







R 



D, 




pr. 



'de 



Clasfe, 



P 



Rang, 



I 



Tweede Afdding , of Grofbezicige (lekeligen 



Ribes Grosfularia. 



Rujgs Kruisbezienboom. 



Gemelne Stachelbeere, 



CrofseWer ip'ineux ordinaire* 



•I 




V 



i 



Common Goosberry, 



RIBES GROSSULARIA, ramis acukatis , petiolorum cillc'is pllojls , bacch hirfutlu 



JR.UIGE KP, uiSBEZiENBOOJi, fhit gedoomdc Takken , de BladJleeUjes op de kanten halrlg , at 

Fruchten ruig. 



-\. 



Deze en dc gladde kruisbezienboom worden dikwijls met elkandcr vervvisfcld, aizo beidcn verfchciden 

^ aanmerklijke kentekenen inet clkandcr gemcen hebben , die nogibans zeer wel te oiiderfclieiden zljn ; ook 

verfchillen bciden zeer vecl ten aanzien van huiine oorfpronglijke groeiplaats, Dcze groeit voornamelijk 
in de hoogere bergaclitige fireeken van de Voor Alpcn van het Noordlijk Europa, maar gecnszins in de 

gewoone wouden, 
Een der voornaamfte kentekenen van dece foort, en waardoor zij van de Grosfularia uya cr'spa on- 

derfcheiden is , zljn de gelleelde klieren , v^raarmede het Vnichtbcginfel (<?) en dc Vruchtdeel bezet zijn , 

doch die geenszlns aan de roodkleurige fijnbehairde D'oenibladen (b') gevonden worden. Dit kentekcn 
blijTt aan de rijpe (c) 5 zelfs aan de verdroogde Vrucht voorrduren, en laat zich ook met behooriijke 
oplettendheid waarnemen, maar met een vlugtlg overzigt welligt met gemeene hairen verwisfelen. Deze 
gedeelde klieren , welken aan de Lovertjes tn Vruchtfieelen vconkomen , blijvcn ook aan de Vruchten 

van deze foort afkorastige verfcheideiiheden , onverandcrlijk , niettegenflaande zij zelden ten voorfchijn komen» 

De 




/ 



De Bladen der weeiderigo Scheuten {i) zija ten aanzicu der grootte vcrfchillende van die welken nabij 



ftaan CO 



drie of vijfkwabbig, ftomp, naaiuvlijks getaud, op beiden vlakten met fijn 



e 



den huldigen rand 



behairde ongelijk langc wenkbraau 



wen voorzien. 



De Takken zijn rend ^ met waterpas flaande ftekels gewapend, die enkel (/) of drietallig {g) aan de- 
invoegingen der Knoppen , maar fomwijlen bij een' w<;elderigen groei aan de Takken tiisfchen de Kiiop- 



pen zonder regelmatighcid ftaan. 



De Schors 



jonge Scheuten is in den Winter geelachtig srijs . die 



de andere Takken is asch 



grijs met kle 



be 



De 



rolvormig toegepunt , en in roodbruine ^ fmalle 



den rand terug gebogen ledcr achtige Schubbenbeflotcii, 






ft 



I 



- 



•¥ 



\ 



V 



■mmisi 



> 



» 



r 



I 



i 



i 



i 





^/ i^. . I. 



f 



^l^*ik/ 



B :- 



M!1S 



IB e 3 f K3il> o o lu 



tT" 



L.-.- 



i-^i -■ 



"- ■+ 'Sfe^tAS ^^. >^-- -T 




-^ 



-W 



c 



L 



A 



S 



s 



I 



s 



V. 







R 



D. 




V^' Clasfe, F' Rang, 



Eerfle Afdeling, of Zuurachtige Ongewapcnden. 

Ribes Nigrum. 




-i 



Zn'arte Bezienboom^ 
Schwarze ^ohannhheere^ 
Crosfeiller noir. 

The Common Black- courr ant. 



RIBES NIGHUM, tnerme ^ foUh fuhtus punctatts ^ racemis Jaxh ^ flonbus com'pnnulatis ^ Iractett 

^edicellis brevioribus. 

SWARTE BEZieNBOOM, die ongcdoomd is ^ met hairige Trosjes en Jangiverpige Bkemen. 



De , onaangenaame geur, welken alle de decleii van deze Hecster uitwaasfemen , onderfcheidt deze 
foort reeds van alle anderen , en vooriiamelijk van de Penfylvanifche , welkc haar volgcns het uiterlijk 
aanzien zeer naby komt. Zij groelt in Europa in fchaduwachtige Bosfchen, in het Noordelijk Rmland^ 



Siberie 



aan de Foor-JIp 



Om 



Vruchten plant men haar in onze tuinen, ahvaar 



zij eene Heester van vijf tot zes voeten hoogte wordt , wier Takken rcchtop (laan. 

De Bloemen bloeijen in de Maand May; zy verbeelden hangcnde eenvouwdige losfc frosfen; den tot 
vier of vijf ontwikkelen zich uit ddn' knop; zy zyn klokvormlg, en de rondachtige infnijccviigen der Kelk 

zijn te rug gebogen (aa)^*' leder Bloem hangt aan een bijzonder Blocmfleckjc, Iiet wclk aan den Bafis met 
cen enkel of dubbel lancetvormig , zeer klein , voortdurend Lovcrtje Is voorzien Qb') , het welk zich 
na de bevmchting met de geQoten Bloem boogvormig opriclit. De bolrondc glanzig zvvarte V^ruchten (c) 

■ 

worden in de Maand July ri]p , bevattende in een donkerrood Tap vcele klclne ronde Zaaden. De reuk en 
en fmaak der Vruchten is even onaangenaam als die der geheele Hecster, en zijn flechts van weinige 
liefhebbers bemind. 

De langgefleelde Bladen zijn vijfkwabbig fpits , aan den Bails hartvorraig dlep ultgefiieden C^) , maar 

V 

nabij den bloeifem kleiner, minder hartvorraig en drickwabbig (0- De Rand is ongelijk, groot en llomp 
getand, de oppervlakte bezadii^d green, de bencdenvlakte hclder groen , met vastzlttende , ronde door- 



geele klieren bezaaid ; dezen \ivdt men ook aan de jongftc groene Scheuten , fomtij 



zaam 



\ 



\ 




■ 

i 



zaam ami de Bladfteelen, De Wcnkbraauwen , gclijk men aan de huidige bckleding der Bladfleeten wani^- 

■ 

neemt, zijii priemvormig, fijn withalrig (/). De fchors der jonge Scliciiten is gedurcnde den winter licht- 
bruin, maar verandcrt, ouder wordende, in het grijze , of grijsbruinc, De doorzigtige klieren ; gelijk 

r 

iriei] aan de Jonge groene fcheuten bcmcria, zijn tbans in enkele ronde wratjes verauderd (g), De knoopen 
zijn ovaal uit ronde nan den rand bairlge fchiibbcn beflaande , die met eenige vastzittende geele klieren zijn 
bczet; zij flaan, gclijk bij alle foorten, overliocks C^ij, 



Niet alleen verftrckt deczc Heester oiider de hgere nuttigbaare Vriichtboomen en bloeijende Heesters tot 

X 

afwisfeling , maar haare Vruchten zijn ook tot huislioudelijk gebriiik dienstig. Zo worden biJ voorbceld 

de Bladen en joDge Looten als pisdrijvend geroemd; en zclfs meent men dat de daarvan getrokken Thee 
een onfchadelijk aanprikkelingsmiddel is ter opwakkcring van veraiindcrcnde 



: aangenaame aandoeningen. 
Van de Vruchten bercidt men met Rum en Suiker aangenaame Ratafia. In Rtisland vervaardigt men 



iiit dezelven door gisting met of zonder Honig , of eenig gecstfijk bijmengfel , cen' geestrijken Drank. Onze 

I 

Zwarte Beziengeki is genoegzaam bekend , even als de Genever op Zvvarte Bezlen , welke een uitmuntcnd 
pisdrijvend middel is , en fomtijds , matig gebruikt , alJe anderc Geneesmiddekn in de Waterzucht over- 
trefr. De Eeeren beniinnen de Vrucht als eene kostelljke' veffnapering^ 




/ 



n 



^1 



-a 



/ 



* 




Co. TT C7'd.I. 



140 



« 



ll 





fi ■^ 



Zivaxle Jieslcn—uo 



Olll 



\^ 



e L A 



S 



w 

s 



I 



5 



V. 







R 



D. 




pr. 



'de 



Clasfe, 



P' IRang. 



Eerfte Afdeling, of ongewapende. 



Ribes Petracum. 



Rot fen Bezien-hoom* ' 



Filfen ^ohannh - Beere 



Grosfeilkr de roche. 



Rock-Courrent. 



\ 



^ 



i 



RIBES PETRAEUM, i tier me ^ tacemts pUoflufculh erect Is ^ florlhus planiufculis ^ foljis acuminata 

lohatis inclfo' dentath ^ caule erecto. 



% 



ROTSEN BEZIENBOOM, die ongedoorttd ts ^ met iets hairige rechtopjiaande Trosjes , bijna platte 

I 

Bloemen ^ met toegepmt - kwahhige ingefneden getande Bladen^ de St am 
rechtopflaande* - ' - 



In Bohemen, op het Reuzengehergte en op den Mont d'or is deze natiiurlijke Alpenheester zo wel te 
yinden, als op de met fneeuw bedekte Alpen ^ alvvaar haare korte, zich weinjg verhefFende Takken haar 

tegen de drukking van het fneeuwgevvigt , beveiligen, het vvelk haar op haare natuurh'jke flandplaats, 
alwaar de Winter lang duurt , gedurende het grootfte gedeelte van het jaar drukt ; ^tzt haar zo na- 

tuuflijk eigenaartige Alpengedaante wordt door de cultuur in geenen deele verminderd ; en het gematigd 

'i. 

rood , waarmede de Natuur haare bloemen tekende , doet haar onder haare medcfoorten op eene bevalli- 

ge wijze uitfteken; daarenboven is het eene bijzonderheid dat deze Ileester in onze Tuinen, waar zy 
drie \ vier voeten hoog wordt , tc'gen de eigenaartige hoedanigheid der Alpgewasfen , ook op eene zonni- 



^ 



De 



relig er 
komen 



de 



d M, 



op 



di 



;htopIlaande Trosfen, van ddn tot drie in 



(a¥) 



voortdurend ovaal ftomp dekblaadje voorzien is (zie de vergroote figuur 0* De kringvormige inrni> 



din- 



djiigeu 

korte 
gelijke 



der bloemLedekkiflg zijn iiitgebreid, gSri" de binncnvlakte rood, eh mot 

I 

^airen digt bezaaid (^. De omgekcerd hartvormige Bloembladen (^e) zijn 



iisgekleurde 



de Me 



en omvangen een 



halven tvveedeligen rooden op een' tolvormigen gladden vruchtbo- 



dem rustende StijI. De Vruchten worden 




ons in Jul 



groeiplaats ia 



Augustus^ zlj zijn rond en rood , *grooter dan de gevvoone Aalbezie; zittende aan zwaare nederhangende 
Trosfcn (f) en bevatten in een wrang zuur fap eenige kleine bruine Zaaden. 

* - ■ 

De Bladen, die ten aanzien van grootte en gedaante aanmerklijk van elkander veifchillen (g h) , heb-> 



ben eene vaste zelfftandi 



zijn drie of vljfkwabbig, 



of min hartvormig uitirefnede 



rand fijnbehaird, groot en ongelijk getapd^ op de 



vlakten glad 



die flechts weinig huidig en 



met ongelijk lange vvenkbraauvven bezet 



Bladfteelcn, 
iortgerteeldc 



klieren ftaan. 



Looten 



den Winter in eene bruine zich affchillende fchii gewlkkeld 



terwijl 



de onder deze fchil liggende fchil grijs is , en aan het oude Hout eene donkerbruine kleur aanneemt (i> 

4 ■ 

De van de looten eenlgzins afftaande Knoppen (/) zijn met ongelijke zwarte ovaalfpitfe fchubben om- 
▼angen. 



A 




■r 

■ 



1 



V 



'V 






1 

I, 



*.'. 



\ 



c 



L 



A 



S 



s 



r s- 



V; 







R 



D. 




y-^' Clasfe. F' Rang. 



Eerftc Afdeling, of Bezieiichtige ongcw.ipcndcn 



' Ribcs Riibrum. 



RoocJe Aalhesfenhoom 



Gemeine '^ohannlshscre. 



Grosfeiller comvwi: 
Red Courranii 



RICES uuBRUisr, iiicnm ^ racemh glabrls Jf drib us planh ^ foUh oh i life qulnqueJohis cauh erect (n 



R n E A A L c E z I i) N B M 5 die ojigedoomd is f met hang en de gladdc Trosjes van platachtige Bksmcn,' 
Vcele Vruchtdm^cndc Ilcestcrs miintcii enkel door haare fchoonhcid uit : deze cchtcr zowel doof 

* 

nuttiglieid als door fchoonhcid. Niemant zal de fchoonhcid der roode A^ruchtcn , ondcr hct niet minder^ 

aangenaam groen uitflckcnde, betwisicn; en hoe verkwikkend en voor dc gezondheid voordelig de rin-. 
fche Vrucht is In hct Jicete Jaargetijde is iedereen' bekcnd 5 ten bewijze hicr van ftrekt hct monigvuldig- 

aankwcken vnn dezc Ifecstcr in alld Tuincn. . 

In ih Noordelijke Bosfchcn van Ziveden ^ Sihenion Zwltferland wordl dczc Hecstcr wild groeyende 

gevonden. - Even alsof de Naruiir dcze flrecTcefl', voor !iet gcmis van den "Wijiiltok fchadeloos wildc 
ftellcn. De knnst lieeft in o'nzs Tuincn door hct Zaad vci-rchcidenhcdcn met vcrfclTillcnd kleiirige 
Vruchten voortgcbragt , als donkcr- of helderroodcn , geel- cF paerlklcurigen , of met fierlijke witte en 



roode flrecpen, Groote faprijke Vruchten groeijen aan 



wclig groeijcnde 



Takkcn. Om die redcn dlenc 



wclige Takkcn van hct voorgaande Jaar,v66r- 



men dcze Heester in een' goedcn grond allecn (laandc en niet als Ileggcn tc plantcn. Daarbij mccten 

zij jaarlljks van het dorre Flout- ontlast , en zelfs iJe al te 
het uitbotten der Bladen , 5 A 7 dnimcn ingekort worden*- 
De Bloemen ziet men bij warm Voorjaarsweder fomwljlen reeds m de Maand April, op hangcnde 

I 

eenvouwdi^e Trosfen vera;a(}rd, opciibrekcn (a). Zij zljn geelachtig groen, plat, met irifiiljdingen dcf 



den grond met eeii 



I 

Relk terug gebogen. leder hangt aan can bijzonder Bloeirifleeltje , het vvelk can 

* \ ■ 

ovaal, puntig, voortdiirend lovertje is voorzien, het wclk na de voleindigde bcvriicliting naar beneden* 
buigt C^). De Vruchten worden in de Maand Julij rijp, en bcvaUcn,Jn ccn aangcua^^.m ziuirachug vochr,. 
kleino- g^elbruine Zaaden (c}»- 




( 



bovcnvlakte dad 



denvlakte, voornaamlijk op de aderen , fijniiairig, en aan den rand ongclijk groot en ftomp getand Cd. eJ) 



De u'cnkbraauwen , die aan den hmdigen mnd der Bladfteelcn 



zitten , zijn vvclnig behaird , en tusfchen 



dezen bemcrkt men, even als aan de Bladftcelen, kortgefteelde KHercn. 



I 



De jongfte Scheuten hebben in den Winter eene geelachtig briiine Schors (/), zijnde die van het 
Glide Hout donker, met grijze vlakken getekend, met weinig wratjes en fchcurige fcliorsfen. De Knoo- 

' - * - 

pen zljn ovaal puntig en met zwartbruine ovaalpuntlge Schubben bedekt. (//), 



der 



bekend om hicrover uif te weiden. Alleen is aan te merken dat 



heidenlieden met ged , of 



ook wit en groenkleurige Bla 



b 



t) 



') eene fchaduwaclitige Standpl 



■vercisfclicn. 



\ 



*Ceelkleuri^e Vruchten vertoont de Af beelding Qk,^ 



ri F 



# ■ 



/ 



. 1 



ff 




1 



,-, 



■ > 



/ 



I ' 



A '' 



^ 



« 4 



f> 



'-. 



/ 



*■ 



,. » 



r r 



\ 



^> 



A 



K 



t 






i 



i 




^ 



r^ 







V^ /7Z 



v ■ 



■ ' 



1 - r 



I 



c 



L 



A 



S 



S 



I 



<c 



y. 



o 



R 



D» 




F-^' Ctoy?. P' Rang, 



Tweede Afdeling , of grofbezieige Scekeligen. 



Ribes Uva crispa 



Gladde Krinshezienhoom^ 



J- 

Glatte Stachelheere^ 



■ 

Gro/seiller ipinsux dcs jar dins 



Sntoath'fruitei Gcosherry* 



hibeS uva crispa, ramts acuUath ^ haccls glahns^ pcdkellh hraciea moHophyUa^ 



Ql,M:iT}% KRUIS15E2IENB0OM, met gedoomds Takken en gladde Beztin , de fleeltjes dJ:4- 



bladig geblikt. 




r 

Men heeft van deze zeer bekende in het Noordlijk gedcelte van Europa en het naast aan liggeiidc 
in Bosfchen en Haagen wildgroeijcnde StruiR zeer vecl veifcheidenheJen , die zo wel ten aanzicti 
van de kleur en grootte der Vnicbten als van de mcerdcre of mhidcre bewapening der Takken alien ver- 

fchillend zijn, 
Deze Struik blijft altijd laager dan de Ruige Bczil'nboom , en onderlclicidt zl'ch van denzclvcn daar* 

door dat het Vruchlbeginfel en de buitenfte vlakten van de Bloembedekking flechts fijnbehaird zijn («) 
en niet met gefteelde kliertj.^s zijn bezet , gelijk de beiden vergroote Bloemen op de Plaaten aantonen. 
De Bladen zijn flechts dun behaiid, aan den rand groot en flomp getand , en aan de Lladacelen mec 



ongelijk lange wenkbraauwen behaird {h) 
migen zijn gelieel glad \ zij zijn rood 



van flechts 



(c), groen (d) of geelachtig (0 en bevatten in een aangenaam 



zuuraclitig vocht eenige brulne harde Zaaden 



la 



/ 



-* 




111 cicn Winter liebbfcn de jongfle eeijigermate Iioikige Takkcn cciie geelgrlj^e Schors , die aan het on- 

fij's wordf. De ovaal fpitfe Knoppen zijn met bruine aan den rand eenigzins omgcrol- 
dc Schubben bedekt, en aan humien bafis i^iesstal met drie waterpasuitgebreide harde dooms voorzien(/). 
Ten aanzien van aangenaame afwisfeling in laags Vruchttuinen , en meer nog ten aanzien van het 

■"i 

Imis houdelijk gcbruik is 6eze Stralk van veel belang. Volgens de Proefnemingen zo wel hier reeds bekend 

r 
J 

^Is in Engehnd verder voortgezet , wordt uit de Vruchtcn een zecr goede Wijn geperst# Naardien het 



inlamclen der Vruclucn vvcgcns de Dooms eenigszins bezwaarlijk valt 



9 



bededen de Engelfchen aan de 



uit het Zaad gewonnnen minder ftekelige verfcheidenlieden veel zorgvuldigheid. 

Ingcval deze Proefnemingen geheel aan haar doel beantwoorden , dan verkrijgen daardoor de Noord- 
lijke landen van Eurcpr.^ waar de Wijnftok net voortkomt een zoer nuttig Surrogaat , en het ware al- 



I 



deze 



wijngevenda Plant floeg. 



# 



\ 



■ 

Met de Knoppen, die men in een lang zakje in een vat met Wijn hangt, meent men eene geringe 
foort een' Muskaatgeur te kunnen geven. 







i 




J 



^. t: 



e7\ 



'd. I» 



?!V/N. 





Glailde K 



'^/z 'a- 






ILl.^ 




f, 



esieiiuooiii 



1 



c 



L 



A 



S 



S 



I 



s 



V. 



o 



R 



D. 



II 



F' 



-de 



Qlasfe, 



IF 



Rang. 



Het Geflaclit 



Periploca. 

SUngerplant. 
Rehe oder Schllnge 

Vlr g'lni a n ~ Silk , 



De Latljufche benammg van dit Gcwas Is uit het Grieksch fair:eng:eneld ^ en betekent lets hetwclk zlch om 



lets anders als aangeheclit heenflingeit. 



Deze Slingerplanten behoren in den (Iriktden zin oudcr dc Krai- 
den, en met onder de Heesters, en flechts zodanigen kunnen ondcT de Ilcestcrs geplaatst worden, welken , 

heestcracbtigen Stam, en dat zij zich om de Heesters en Boomen 



ten aanzien van h 



beeiiflin 



\.r I 



deze 



ondcrin a; toelaten . De 



elf foorten 



ondcr verfcheideii 



Luchtftreeken groeijen : en hoewel de Bloemcn en het Grocn 



genoemd kunnen worden, hebben zij nogthans een vreemd en ujtflekcnd aanzien, zodat foramigcn we- 
zenlijk fchoon zijn , en ^ naauwkcurig, befchouwd , kan men alien met recht een fchoon famendcl toe- 
kennen. 



Van alle foorten kan alleen de hlcrna te befchryven foort van Periploca graca in onze Gewestcn voorc- 
duren , en dezelve varrtrekt in onze Tulnen , vooral wcgens derzelver fchielijke groei en liet levcndig groen 

L 

der Bladen, tot bedekking van Miiuren en andere voorw^-rpen als Slingerplant tot wezenlijk- voordeel. 
D€ Geflachtsdeelen zijn 20 uitllekende dat zij zeer Hgt kiunien cnderkcnd worden,- 
Vooreerst behoort de Bloeoi ondcr de flimengedraaiden , of zodanigen die vo(5r hunue entwikkeling zijn fa- 

mengedraaid. De Kelk is vijfdelig , klein , en de lancctsgewijze lappen zijn voortdurende. De Bloemkrans 

is* vlak , de'nbladig en radervwrnig tot bijna op den grond in vijf lappen gedeeld^ Dczcn zijn langwcrpig II- 
niaal , afgeftompt en uitgerand;. aan de zijde zijn zij met een' rand te rug gebogcn, vertoncnde eenc golvcn- 
de draaij.ing, Yijfdelige H(?nigklicrtjcs orafingelen de bevruchtingswerktnigen ,. welken vijf iiigckromde Draa- 

L 

den 



den voortbreiigen , die kcrter dan de Bloenibladen 



tnet dczclvcn arwisfel 



De zecr korte Meel 



elkander 



;ende 



De Meelknopies zijn dubbel , over liet Merk 



kauder aaiirakeiide ; zij hebben zijdelingfche Hokjes, en de vijf Meell^ 



\ 



als gefteeld aan de 



Honigdraadjes geheclit. Het Vruchtbeginfel is dubbel gefpleten , eivormig , zich aanrakende , en eindigt in 

1 

de vijf voornoemde Honigkliertjes van onderen en van bcven in twee vere'dnigde Stijien. Ilet Merk is hoofd- 



.f 



vormlg holrond, vljfkantig, met gekartelde hoeken, door fommigen als kliertjes befchouvvd. De Vruclit 

bellaat in tv/ee Blaasjes of Beursjes , welken gi'oot , langwerpig , buikig , ddnhokkig , ^dnkleppig en aan de 

punt famengckleefd ziJn. De kleine veelvuldige gefchalicde Zaadcn zijn met een hairig pluis bekroond , en 
de langvverpige Zaadzetel is draadvormig. 

4 

Hct melkachtig voclit , "het welk ult de gekwetfle Bladen en jonge Ranken dralpt , is voor fommige diepea 

, De in het Najaar af^efueden Ranken kan men tot aanbinden en aanhechten gebruiken. 




/ 



/ 



-h 




V 



♦ 



V 



*• 



^ ' 



c 



L 



A 



S 



S 



I 



s 



V. 



o 



R 



D. 




F'' Clasfe. IP^ Rang. 
Pcriplocn gTLTca. 

Syrlfche SHngerplaht^ 

Die tndiamfche Rehe oder SchHnge, 

VApocln grtmpant. 



The Firgiuian Silk. 



PERIPLOCA GP^JCCAj fiorllas iJ2t€rne hirfuth termlnaUh \ 

SY RISC HE SLINGERPLANT, luct dc Blocmcn van hinnen ring en aan het eindc de Takken 



Siherle^ Syne en de warme gewcsten van het Morgcniand voedcn dit Slingcrgcwas , hctwclk zlch aan 



d 



het levendfge grocn 



^ 

dcr Bladen en Iict vrccmd 



der lllocmen Iicbben hetzelve 



in onze riisttuliicn tocireflaan. 



t 

In de maandcn Junij en Julij bloeijen dc Bloenien cp uftgcbreiJe bundelcif vcrgni^rcl C^^); liaar in vijven 
gedeelde Blocmbedekklng is zeer klcin en voortdurcnde, en de radervormige Blocm in vijven gcdccld, vvcl- 
ke 5 langwerpig golvcnde , op zljde te rug gizbogcn , nog het naiizicn hecft van x66t haarc ontwlkkcling ^i- 

mcngedraaid te z'yn (F). De Blocmlappen zyn van binncn pnars, met witte IJairen bczct, hcbbcndc elk 



van den' arond ^6\\ of mcer 



t> 



{Irccp 



erande bovencindc is bleckgrocn CO 



rugzijde {d). Ecn bijzondcr aanzicn hcbbcndc de vijf paarsroode lionigdraadcn (ee')^ welkcn rcgen elkan- 
dcr gebogcn tusfchen de Mccldraadjes fVaan , en nan wclkcn de Mcelknopjcs zijn aaiigeliecbt. Dc Ijloem- 

fteelen komcn als gcaimd uit de Hoofdftengen , hebbende telkcns cene enkcle Bloem m bun midden , zijnde 
elke arm telkens- door twcQ liehtgroene lancersgewijze tegenoverflaande Lovcrtjes onderfleund. 
De liehtgroene Bladen der Ranken en Iloofddeclen zijn ovaal C/)j die der Bloemtakkcn lancctsgewij* 



ze 



to 



en 



noppen , di^ in den droogen ftaat naauvvlljks zigtbaar zijn (Ji) 



9 



of uit de Iloofdbloemtald^en , (//), zijnde de Stengcn kronkelond gcwonden en flingcrende. 

Het Gevvas wordt laat in het Voorjaar green, niaar groe'it dan ook fchielijk voort. Dc Plant verdraagt 



in 



t 



in ons Climatit oiibedekt de flrengde koiule , en iedcr grjnd, uirgenorrien een al te vochtige. Is haar aan- 
genanm. Dewijl de Zaaden bij ons niet rijp vvorden , moeten wij dit Gewas door Afleggers voorttelen. 



Uit de 



Takken vioeit als zij gewond zijn een bitter Melkvociir , hetwclk Honden , W 



dere dieren doodt. 



--v 



De fcliors van den droogen Tak (^) is blaaiuvachtig bruin , lieeft tegenoverflaande kleine knoppcn (Ji) 
waaruit de voornoemde Takken voortkomen, en die bij hun begin met een dubbel half kringvormig uit 



groeifcl bekleed ziJn (/). 



Tot bekleding van Muiiren en diergelijken is dit Gewas bijzonder geeigend. Bij een' iiitgebreiden aan 



is hetzelve met andere Slii 

^ folia Vitis lahrusca en vuh 



vermeil 



jen, als Bignonia radicans^ liedera helix ^ en ^uin 
de foorten van Clematis^ Celastrus fcandens ^ Menifpermum canadm 



M 

fe , Glycine frutescens en aplos, Ruhus frutkofus met dubbele witte en roode Bloemen. Ooli flingeren de LU' 

^ - - -^ 

pulus humulus , Bigmma en Convolvulus fep'mm hunne ranken met de veel gearmde Takken van dit Gewas. 
iHdicrvoegen gebruikt men hetzelve tot bedekking van Rotfen , Muuren , Steenhoopen , Grotten , Heremitaad- 

jen, hutjes e. z. v., tot bekleding van kunstige Ruinen, om WHdernisfen digter te maken, tot Prieelt 
Jes, gewelfde Laanen, e. d. g. . , 



■ * 



" • 




L' 



■ t 



•\ 



F 



iU 



I 



V 



c'/. T. cni'.JI. 



I 




^3 



c 



L 



A 



S 



S 



I 



s 



V. 



o 



K 



D, 



III. 



\ 



P-' Clasfe , IIF' Rang. 



T- 



^< 



\ 



Het Geflacht. 



Staphylea. 



Fimpermote 



FmpQvnufi 



' 1 



jP^^/a: Pistachier. 



Bladdernut. 



r 

De Geflachtnaam Staph^ka^ eene verkorting van Sl:aphyloden(iron , betekent naar het laatflc vvoorJ 
Dniivenboom , zeker om de trotschachti^e famenflelling der Iiangende Bloemen, 
In eene gematigdc Noordclijkc luchtPcreek vindt men de nvcc alhier bckcnde foortcn van dczc cenvouw- 



dig fchoone Ileestcr, aaii vrucliibaare 



Bcekjes, Rivieren, M.-ircn en op laage vochtige plaatfen. Zy 



bieden den Tuinliefhebber 



vermeerdering van 



'gvuld 



voor Voorjaarspartijen aan , daar zij 



om het fchoone groen der faraengeftelde Bladen zowel als de hangende Bloemtrosfen , geen oiiaaiigenaara 



Heraad opleveren. 



/ 



De kentekenen van het Geflacht , het welk thans bijna onder den derden Rang der vyfde Clasfe bepaakl 



wordt, zyn eene 



fchoon gekleurde 



den Bloemkrans evenaardende Kelk , bevattcnde het 



Vruchtbeginfel. De Bloemkrans heeft vijf langvvcrpige rechtopflaande Bladen, even als de Kelk. Uit het 

^ F 

"Vruchtbeginfel ziet men vijf langvvcrpige, holle honigdraaden verfchijnen ; die tusfchen vijf langwerpige 
met eenvouwdige Meelknopjes gekroonde Helmdraadjcs ftaan, en tusfchen de Bloera en ^ti\ Kelk zija 

r 

ingevoegd. Het dikachtige twee- of driedellge Vruchtbeginfel onderfleunt twee of drie eenvouwdige 
naauwlijks langer dan de Helmdraadjes zijnde Stijiera , met flompe, holle, aanrakende Merken. De Vnich- 



of drie opgeblazen fl 



\ 



Vruch ten , 



die door een fchotvlies in twee vakken gedccld zijn, en aan de punt naar binnen openbarsten. De 



Zaaden 



beenachtig rond, met eene fchuin afgeflompt 



punt 



fchuinfche groef voorHelt. 



De 



J ' 



\ 



, •• 



•J 

De Voortplanting gefcliiedt het best door Afleggers, en de in Maarc nfgclogde Takken hebbcn in het 
volgende Voorjaar ter verplanting toereikende vvortelen, Langzaamer gefcbiedt zulks door hct Zaad, bet 



wclk eerst in het tweede Jaar kiemt, en langzaam groeijende PL-inten ] 
onzeker als onnodig , daar het Gevvas vvortelfpriuten in ovcrvloed geeft. 



Die door Stckkcn is zo 



Wil men de Heescer tot een wezenlijk iieraad plaatfen, dan moet zij onder ten gelljke tijden met 

I 

afhangende Bloemen bloeijende Gewasfen vermengd worden, als b. v. de Rohinia pfeudo- acacia 

Cytifus lahurnum , Acer penfyhankum , Berherh , Rihes flor'idum , Hakpa en Sophora tetraptera. 



Deze 



fchoonheid wordt venneerderd door het tusfcbenmengen van G 



met 



'pPisande Blocm 



Rofa hicolor^ Splr<£a chamadrifoVta , Syringa Jaciniata, Rhododendron pomkum ^ benevens eemge foorten 
van Amerlkaanfche Dooms en Mispelen. Het contrast vermeerdert, even als de fchoonheid. 



door 



flinserende met fchoone blaauwe ten zelfden 



1 

Atragene alpha ^ deze zal de Hee 



luister bijzetten , zo zij haare veelvuldige ranken ora dezelve heen flingerende 

Takken haare fchoonheid, om zo te fpreken op de benedenlle uitllort. 



9 



en van de bovenfle 



^ 




■*. ^ 



\ 



'■T. 



« 



L? ■ 



c 



L 



A 



S 



S 



I 



s 



V. 







R 



D. 



Ill 



V' Clasfe, IIP' Rang. 



Staph \-Ica Finnnta. 



Gevlnde Piwpermote. 



Die funfblattri^e Pimpernuf^. 



Nez CQupi^ oa faux Pistac'ic^ 



The common Blad(krntrt* 



S T A P II Y L E A P I N N A T A , foUU pinr.atU, 



c E V I X D E p I M PE R N o T r , vict TrcvhuU Bladen 



/» 



Deze zo c:nvou\\\^ig fchoone llccster wast in gelicci hct gomatigcl ^Enropa, Pallas vond haar ook 
in Gcorgiey alwaur de half gcopciuk Dloemen in Azijri gc!jg:i en als Kappcrs gcgetcii wonien. 

Dc iiltgcbrekle W'ortel (Irckt tot b.ifij van vcrfchcklcn Stammcn , wcrvcii in cen* goeJen grond van 
twaalf tot agttien voeten hoog en twee of dric dulmcn dik wjrJcn, Do Srammen zfjn recti tdpgn an de, 
en , cvjn als de gcvinde Bladen , tcgcnovcr dkander (laande. De jongfte Takken bebben ecnc groote 
met wit mcrg gcvuldc Mcrgpljp, op wclkcn zich de Bloeitalcken ontwikkclcn , omringd door via 
gevinde Bladen, uit vijf ovaal 



fpitfe, fijngotande, kortgcdeekie 



Blaadjes famcngcudJ (^ <j) , uvllccn nan 



den bafis van den algemcenen BladHecl iwee fmallc, Jineaale, wittc, afvaKcndc Dckblaadjcs hcbbcn(Z'^), 
en veelal klciiier zijn dan die dcr Ilouttal^ken (0* Aan het eiiide van ^czc DIaeltaMvcn, wnarvau 
telkens twee den groci van bet voorgaande jaar beperken (^d)^ komen de nederhangende Ulocirrosfcn , 

die in liaare volkomenheid uit ecn tot vijfentwiiKig BJoemeii zijii fame!igcfl.:ld , welken drietallig op 



een bijzonder Bloemfleeltje en eeiiigcrmate van elkander (laande op 



den algenieencn 



Bloemfteel zlJn 
ingevoegd, tenvijl elk op een afzonderlijk Bloemfteeltje rust (e e); aan den bafis dcr Blocmftecltjes 



zijn vier lineaale afvallende Dekblaadjcs, waarvan 'er 66n 



aan den grond des 



algemeenen Bloemdeels zit. 



De Bloemen ontvvikkclen 2ich 



de 



de Bladen tcven?. De Blocmbedekking Is, evtn 



als de kleur der Bloembladen, wit, aan de zonzijde van buiten rood gefchakccrd; de infnijJingtn zij;i 



uitgebreid 



naar binnen gebogcn, breeder dan de 



BIocmblad^D, die zich niet nieer opencn 

dao 



dan da*: men de geele meelknopjes d:r draadvorniige, wittCj gladde , met dc Rloem eveu Inngc Mcel- 

draadjes kan vernemen. 
Het opgeblazen gladde Vriichtbeginfel rust op een vijfkamigen Vruchtzetel, en onderfteunt evLii 

• veel draadvorniige witre met de Mceldraadeii even lange Stijlen als bevruchte Kapfelen , welkeii , gelijk de 
vergroote figuurcn aanwijzcn, in het midden uitgebogen en van boven met flompe Merken zijn ver^d- 



iiigd C//). De 



Kapfelen , meest 



ten getale van twee of drie, groeijen naderhand tot huidig opsebla 



zen ovaale geaderde Vnichten , die zich aan de piint raar binncn openen , en in Augustus rijp wor- 

L 

den (gg), Teder Kapfcl is in twee vakken verdeeld , bevattende van zes tot tien Zaaden , vvaarvan 



flcclits (5c'n of twee volkomen wordcn; zi] zijn 



bruin , aan den bafis H-omp (^k') 



door eenlge Kerkgcnootfchappen tot Roozenkransjes gebezigd ; zij hebben cen* onaangenaam zoeten fmnak, 
eu eene pi.stacheklcurige, ccpigzins olijachtige zelfftandigheid , en vcroorzaken bij kinderen hevlge 



braki 



uigen 



De ovaalfpitfe, ongclijk groot gerduibde Knoopen, fiaan op de Jonge Takkcn tegen over elkalider, 
en bevatten de Bloemtakken gedurende den Winter. Eene gladde Schors bckleedt de jonge Takken, 
vvaarvan de dcnjarigcn met veele verheven bultjes en de anderen met witte ftreepen bezet 
aaderliand tot verdiepte fcLturen groeijen (/) 



zijn 5 die 



k 




1 

I 






!" 




S 



*> 



I 



> 



■ 



)• 



i 



m 



^C| 



a f t: cyTc^Mi. 







Piinpernoolc 



€ t 



A 



S 



s 



I 



s 



V. 







It D. 



UL 



« 1 



/^. 



'de 



Clasfe. IIF' 



R ang. 



I 



Staph j'lea Trifolia.' 



Driehladigt Pimpernoot, 



Die Dreiblatter'ige Pimpernufs, 



Nez'COU'pi de Virgin'e 



The three" leaved Bladder- nuf. 



STAPH YLEA ^TRIFOLIA, folils tematis. 



DRIEBLADIG£ PIMPERNOOT, met dttevouwdtge Bladen 



Champlain in de Noordlyke ftreeken van New- Tork , berelktde 



1 

ter, in het wild groeijende , de Iioogce van 8 a lo voctcn. Zij bloeic in haar Vaderland even als bl] 



J 



De Bloemen komen aan de Takken 



fchiin . en formercn afhanaende 



Trosfen (a) , echtcr zgn dezelven korter en ult minder Bloemen famengeileld dan bij de andere 



foort 



r 

Dezelve ftaan dricvouwdig, iedcr op c^n bijzonder Bloemfleeltje, ieder is vveder met een lang 



^ 



haing Bloemfleeltje op den algemeenen Bloemdeel ingevoegd, en bij hunnen oorfprong met twee witte 

lineaale hairige dekblaadjes voorzien (^). 

De voortdiirende wlttc , in vijf faialle infnijdingen gedeelde Bloembed^jkking is hier korrer dan. de met 
hunne punten uitgebreide Cloembladen ; deze Bloembladen bevatten vjjf draadvormlge van beneden totde 



helfc van derzelver lengte naar buiten toe hairige witte geele M^elknopjes, hier 



vergroot voorge- 



fteldC^;; de^e onva^igen weder een' vijfliantigen Vruchtzetel, rustende op een met wiite haireir 
bezet Vruchtbeginfel (e) , het vvelk weder drie draadvormige aan- elkander gedriikte ffijlcn draagt (jO » 
waarvan de s,^e^c Mvrken eene afgcdorapte gedaante hebben, gelijk de vergroote figuur C^) aanwijsu 

Dit Vruehtbciiinrel veiaiidert in Augustus in eeiie rijpe Vriichi: , In de gedaante van eene uviie- of drie- 



V 



I 



\ 



hokkige, opgcblazen ,_ huidacbtige , puntig famengegroeide Kapfei (^), en bcvat in ieder hokje zes of 

I— 

zsven aan die der andere foort gelijkvormige , hoewel kleiner, maar harder en glanziger Zaaden (/) 



ieder hokie flechts ddn of twee tot volkomcnheid geraken 



De uit de Tal 



ken tegenover elkander (laande Bladen (.f_) zijn uit dric ovaal fpitfe, getande en jeug- 
dig iets hairige Blaadjes fam enge field , van welken de tegenover elkander (laande aan den algemeenen Blad- 



fleel ingevoegd en bljna ongefteeld 



enkel 



Deze Bladen hebben 



aan den bafis van den algemeenen BladReel twee fmalle , witte , hairige Loverrjes (/) , en derzelver dric- 

vouwdige gedaante is de redcn der foortlijke benatning. 

De jongfle ronde Takken , aan welke de ovaale , uit vier ovaale 'nolle fchubben gevormde Kifoppen in 
tweecn (m) , fomwijlen in driecn Qn) tegenover elkander voonkomen , hebben eene groote Mergpijp (o) , 






en eeiie geelbruine glanzig gladde Schors ; die der twee Jarige tskken is bruin , digt met witte verheven 



wr.itjes 



verouderen , en aan de zwarte fchors 



hetwelk wit en taai is , fcheuren veroorzaken 



De voortplanting en plaatfiiig gefchiedt even eens als van de andere foort, behalven dat de Plantcn uit 



hct Zaad in huuue Jeugd gevoeligcr voor de koude 



die der Staphka pinnata. 




' -^ 



/' 



/ 



r 

) i 



"■( 



\* 






% 



f 
i 



i 



^ 



I 



h 




^s 



^v^/ .izr. 



l^mrp erji a wit* 



^ *> 



c 



L 



A 



S 



s 



I 



s 



V. 



O R D. 



V. 



F^'' C/^sfi, V Rang. 



Dsrde Afdeling, of met v^clvouvvdige 



en dubbel famcngeflelde Bladen. 



I let Geflaclit. 



Aralia* 



Avail a. 



Aralie^ vder AngeHIanhaum. 



Aralle. 



/ 



Araita or , Angelica - Treei 

■ 

n oorfpronglijken Naam van dit GeQaclit kan ik niet opgevcn ; oolc is dezelvc aan gecn fclirljver 
bekcnd, en hct is te onzeker dicn tc willen afliidcn van Akker tcr beploegfng gcfchikr, het geeii , vol- 



D 



beteke 



Intusfcl 



gens BECKMANN, ccne geheel andere »^^^^^...^ ..^^..,- .„.w^.^..vi. <- ^.^..^, i.,««.x. uv/Lfi iiut -c, 

aJle Taalen gewettigd.- 
In Europa. grocit geen foort van dit Gcflacht; in China^ Japan , op eenjgen van &t Ahttlltfche Etlatt 



den en in eenige gematigde provintien 

Zij hebbcn eenige overde'nkomst met 
Zaad niet naakt, maar in eene fappigi 



van 



Amer 



fchillen van dezcl 



De Geflachts kenmerken zyn de volgenden ;: 



Het kleine of bljzondcre Schcrmt] 
Aralia fplnofa ook eea groot omw 



Oflchbon 



1 ^^ 

heeft, is zulks ecliter flechts f£ 



den algcmeenen Bloemfleng, die zich daar zelfs fchljnen te vcre'dnigen* 

r 

De Kelk is vijftandig, klein en bovenftaande. • 

De Eloemkrans heeft vijf ovaale , fpitfe vastzittende terng gebogen Bloembladen,] 

F 



mv^ 



y" 



\ 



V« 



'I, 
I- 



» 



►■. 



'-. 



Hit getal der Mcelknoppea is \^f , die dsvormlg en zo Jang als de Bloemkrans z^n , en ten hal/e 
xonde Meelknopjes dragcn, 

Het Vrudubcginfcl is ten halven rond , en zlt bencf 'en den Kelk ; de vijf korte Stijien zijn voortduren- 



- ■ 



:ide, zittcn op het Vruchtbeginfel , en hebbcn eenvouwdige Merken. 

m 

w 

Met Vruclubeginfel verandert in een ten balven ronde, geHreepte , gckroonde vijfliokkige Bezie die 
in ieder hokje een hard langwerpig ZaS-d bevat. 

Dt Aralia fpinofa ^ die wij hier te befchrijven hebbcn, vcrdicnt zo ten aanzien van haaren fteng als 



Boom-eu Hcesterachusc Gevvasft 



knendlield, en even als Cornus 



\ foil a , Ai 



^ 



land\ 



ngo hiloha , Fraxlnm penduU 



Koelruheria panlcufata^ Ftnus pemlula en C^mnocladus canadenfts ^ die alien ten aanzien van hunne 

w 

4 

gcdaante van de bij oiis voortdurciide Boomcn rapiklijk verfchlUen, en op Ulcine met Zooden bedektc 
lioogten eukcl dienen geplant te worden* 

L 

Deze Aralia w6rdt ligt door wortcls vermenigvLiIdigd , die zondcr ecnig nadecl in de laatfle iidft van 
April van den datn kunnen genoir.en worden. Men fnijdt dezelven in flukken van eene fpan lengie, 

_ n 

r 

plant ze in goede Tuinaarde en bcflrooit ze een' halven duim lioog met fijn za^id. Zo lang men g^&r\ 
fpoor van de opkomendc Schcuten ziet , moeten de wortelcn bevochtigd , docli voor aanhoudende regen 

* 

zorgvuldig bewaard worden. Zodra men ondertusfchen ziet dat de Scheutcn opkomen , is dezc zorg- 

vu'digheid niet meer nodig, 

De SiammetJ-s worden tot tegcn den winter 5 tot 10 dulmen hoo;^, en zijn in liet volgend voorjsa] 
tcr verplanting gefdiikt. De voonkweking dot r bei Zaad is langwijiig en onzcker , doordien het zasil 

bij ons zclden rijp wordt , en uit het gcbcoridand komende meestal het kieinvsrmoffcn hccft verlorca. 



1 



f 



\ 



% 




m 



\ 



1 



If 



I 



hi 



\ 



c 



L 



A 



S 



s 



r 



s 



V. 







R 



D. 



V. 



P' C/asff. V" Rang. 



Derde Afdeling , of met vcelvouwdig dubbel famengeftelde Bladen, 



Aralia rpinola. 



G:r.Qornde Aral'ta. 



StacJielige Aralia , oder Angelikenhaum. 



Arallt 5 ou AtJg^U^ue ipineufe. 



Thorr.^ Aralia or, Angelica 'Tree, 



ARALIA SPiNOSAj arlorescetis , cauk f^Viisquc acukatis. 



GEDOORNDE 



die hoomachtip' is* de St am zo n-eJ a': de Blade 



Mecstal in Firginie y zcldcn in Penfylvame en de Bahamifche Eilanden vvordt deze Aralia foort 
in hct wild grocijende gevondcn. Matig bedela kan zij oiis klimaat zccr vvcl vcrdragen. Uit cen' fponsacli- 
tigcnj onregcimatig uitgcbreldcn wortd rijst de 8 a la voeten Iioogc (lam /die met korte Dooms bezet(tf3 



(.; 



en met kringvormige van de Bladfteclen overgebleven lid:ekeiis bet;kcnd is {h^. De Boom wordt 385 
duimcn dik , lieeft eeiie grootc Mcrgpijp , en rcrJeelt zich in flcchts weinige oniegehnatige Tab ken, aan 

I*- 

w 

wier bovencin !e de Eladen CO zich oiuvoinven. 

De Bloemcn komen in Seprember aan het e'nde der Schcutcn ^^an hctzelfdc Jaar in ccne zeer lakkige 
phiimachtigc gedaanre gega^^rd ten voorfcliijn, De Iloofdtakkcn , geiyk hier ecn afgcbceld is, zijn 9 a 15 
Duimen lang, aan humie Pant, en a:'.n de zijden verdelcn zij zich in kleinere Takjts van 295 dumen 
lergre, waararn de Schermtjes veifchijnen, en t^^ ten halven kcgelvormig eenvomvdig Schermtje dra- 

gen, bet wclk door ecn nit veele kleinc lanc^tswijy^e fmallc r'aadjes befiaan^l onr.vindfel aan den bafis van 
de bthafrdi Jihernllechjis oravangcn is (J), Al!c verdclingen van deze Bloeitakken zijn even cens met 



enkcle bruinc dro ge Lovertjes bezcr. De Bloem!;rans is gecbchtig wit (0 > en valt voorts 



met de ovaa 



le 



*v 



\i M.elknopjes dragende i 



Mscldraad-es onmiddelijk na het bloeijen af. _De_Stijlen zyn gediirende den 



bloei digc aan elkander gevoogd (/J, raaar breidcn zich nit, zodra het Vruchtbeginrd zldi vcrgroot, 

-- 

hi^t welk van boven met den vyftandigeti kelk famengegroeid is (/). Het Vruchtbeginfel verandert in ecne 
ovaale vijfkantige , met dc flijlen en den kelk gekroonden (^ tweede Plaat) vljfhokkige (^h^ , fappige , 

pa?.rsbruine Dczle, die bij aanboudend warm wedcr op het einde van October rijp wordt , en in ieder 

, r 

hokje 66n ovaal vlak hard Zaad bevat (/). 

F 

De ultgebrcide Bladen zijn dikwijis drie voeten lang, dubbel en drievouvvdig gevind, en aan him 

1 ■ 

hoofd- en bijzondere iTeelen met enkele Dooms bezet (/t). "Wanneer zich nogthans aan deze Takken 

- 

Blormen ontvouwen, dan wordeh i&zz Bladen kleincr , zijn uit minder Blaadjes famengefleld , en heb- 
ben zo min aan de bijzondere als aan de algemeene Bladfleclen Dooms (/ eerfte pi.) De gevinde Bla- 

- » 

den ftaan aan de HoofdHieelen, even als de Blaadjes,. tegenover elkander (w)? ^" zijn uit 3 a 15 Kort- 
gefleelde ovaale , fpitfj ^ fijmpgetande , op beiden vlakken gladde Bladen faraengellcjd , vvaarvan het 

L 

laatfle enkcl fiaande op een' aanmerklijk laager Bladdeel rust (ff-)- Bijde fnvoeglngen van deze gevinde 



Bladen 



ft* 



»• 



zija aan deii Iloofdileel enkele Bladen bevestigd^^aan de anderen gelij'cvormlg (o) ^ en die bij 



ttn" weelderigcir^roei even eens gevind zijn 



SLam en Takken 



zijn boven dikker dan bencden, en zijn daar door van den gevvoonen vorm van 
mderfcbeiden. Zii zlin met eene p-rnpabriimp Srhnr<! 



Zij zijn met eene groeabruine Schors bedekt , die met ovaale wratjes 

r 

bezaaid, en met ftijve,priemvormJge dooms, voornamelljk aan den benedenrand van den Bladfteel , over- 
gebleven merken bezet is. De jongfle Takken eindigen in een' grooten kegelvormlgen Kn^p, die in 
fpitfe, bruine, ongelijk groote Schubben geroldis, wier punten, even als die van dc klelne vlakkc aan- 

gedrukte zijknoppen ingcfnedcn zijn. (Zie p, c. eerfie plaatj. 







■s. 






f. 






«A 






I 



I 




/f(s^ 



fc'. T. V? 'd. V. 



r 



E 



tt- 



t 

i 





( 



\ ' 



H-f. XriJiOal 









e cl n ami 



cVralia. 



c 



L 



A 



S 



s 



I 



s 



VIL 



o 



R 



D. 




FIF' Clasfe. F' Rang, 



^senilis. 



» 



I 



I 



r 



I 



Paardenkastengeh o om • 



V 



Der Rofskastanknhaum. 



Le Marronnier, 



The Horfe-chemut. 



De betekcnis van ^tw Lattjnfchen iiaam, aan dit Gcflacht gcgeven, is oHzekcr. Ecnigen willen dat hec 

A, 

woord Es cuius moet gefchrcvcn wordeii, hcit welk, afgeleid van Esca, fpljze betckent, en wcl om re- 

I 

w 

den dat de ouden de Vrucht tot fpijze hebben gebruikt. HierbiJ hceft vvaarrchljnlijk ecn misverlland plaats; 
want, deze bij de oude volkcren als fp'Cjzc genuttigde vrucht, kan gccn ander zijn dan de vrucht van deii 
Eikenboom ydien wij tlians Qjiercus cbscuIus nocmcn; ook die cescuhis^ vvclken virgililts dusdanig iiocmt. 



is (lecht's de bij oils be 
mede dit Geflacht vvelce 




Ouercus rohur. Mccr 



heeft het woord Htppocastanu 



waar- 



be 



loerad gevvcest is , en van dit woord is de benaming in alle Taalen ovcrge- 
iiomen, namelijk Paardenkastengeboom , omdat de Vruchten als gencesmiddel voor de Paarden gebezigcf 



wierden , wanneer dczc Diercn met boest of kolljk gekvv'cld waren ; men Fezigde ook dc ^a^Icht tot voed- 

■ 

fel voor het Gevogelte ; maar voor den Meiisch is dezelve niet te nuttigen , oai dcrzelver fclierp Himcn- 
trekkcndcn oiiaangcnaamen fmaak, die tot dus verre door %tQXi kiinst of bijinenging te veranderen was. 



Zo vvel ten opzigte van haare uit- als inwendigc gedaante , heeft deze Vrucht veel overdenkomst met 

<3e Kasteng, en de benaming Paardenkasteng is diis vrij eigcnaartig. 

Wil men deze vrucht tot ecn en ander huishoudelijk gebriiik aanwenden , dan zullen verdcrc naarfpo- 



ringen geenszlns nutteloos zijn, te 



meer, daar de reeds gedaanen verfchciden voordeelen opgclevcrd 



liebben. Men gebruilct haar tot klcverigc zelfHandighcden, Stijfrel, Halrpocder, Zcep , Vclflof in de 
Lakenfabrieken , tot Brandemjn en OUjachtige ftoffcn. Men hccft dc foort door dikwijls herhaalde in:n- 



tmgen 



getracht te verbetcrcn; maar de procfncmingen zijn niet geflaagd. Zodatiige wijze van verbctc- 



zou 



deze vcrbetcring 



ring kan ook, volgcns de natnurlijke geftcldlieid der Planten, niet flagcn. Allccn 
plaais kunnen hebben , wanneer men de Mecldraadjcs uit de Blocra nam , en de vromvlijkc bevruchtings- 

werk- 



X 






/ 



4 



\ 



vverktulgcn met f!iiirmce! v^ti andere gelykfoortlge Planten bezwangerJe ; iets het geen echter ficcht* 
in het klein kan bcwcrkdelliffd worden. 



De Genachtskeiimcrken zljn de volgenden: 



De Kelk is ddnbladig, gebiiikt, naar gelang zeer klein en 



vijftandig. De vijT Bloembladcn zijn ten hal- 



/ 



ve rond, hcbbende een' g^vouwen golvendeii rand, zljnde vlak en opcnflaande, met vijf naauwe , in de 



Kelk ftaande, ongelijk gckleurde Nagelen. Zcven of agt elsvormige Mcekiraadcn, diQ zo lang als 



de 



Bloembladen opwaart gekromd en met opflaande Mcelknopjes gckroond zljn , omvaiicen het ten halve 



to 



ronde Vruchtbeginfel , hetvvelk in een' elsvormigen StijI en een fpits Merk eindigt, De Vnichtkapfel is 
lederachtig, ten halve rond, driehokkig, drieklcppig, hetvvelk in drie dcclen openfpringt, bevattende twee, 

t - 

eok wel drie ten halve kogelvormige Nooten. Over het algemcen vindt men flechts dene Noot in 



ifprong der Zaaden naarfpoort, zal men tclkens zlen dat 



waare 



getal der Nooten altljd dubbel is. 
Van royen en miller, hebben 



zo wel tvveeflachtige als enkel manlljke Bloemen op denzelfden 



Stam waargenomen ; op welke gronden ook fommige Kruidkundigen het Geflacht in de XXIII'*^ Clasfe ge- 

r 

plaatst hebben, het geen echter, naardien zulks niet doorgaans wordt vi'aargenomen , gccnszins als een 
flelregel kan vastgefleld worden, 

_ 

Het is ~aanmerkeTijlf7~dariia het opfchieten van het Loof de groei der Jonge Scheuten binnen den tijd 
van drie weeken voor het geheele jaar voltooid is. 

De afvallende Bladen tonen van alien het naauvvkeur 



iverktuiging en 
wordt. 



It dat het levenseinde door het verflerven der Be- 
voedingsgebrek, en geenszins door het opfchieten van den volgenden Knop veroorzaakt 



( 



c 



L A 



S S 



I 



iS 



vn. 



o 



R 



D. 




FII' 



-de 



Clasjer P\ Rang. 



iEsciiIus Flava. 



QeeJe Paardenkastengenloom, 



Dig gelhhluhende Roskasiame. 



< 



Pavie h fieurs jaunes. 



The yellow 'fioweriug Horfe - chcstjur 



&SCULUS T LAV A ffonis quimtis /uhtus ad, Costam puhescent'ihus aqualiter Jerrukth ^ coroUh tetra.- 

■ 

j^etalis, petaJorum c9nn{vemium~mguJlus tnJ^cr'TSngtofihm, 



CEELE rAARDENKASTENGENBOOiM, met v'tjfvouwdlge Bladen , die aan de huitenrih zagtJiairig 



en 




zaagtandig 



de Bloemen 



1 



hladig, met de nagekn d«r aan 



rahfide Bloemhladen lavger dan de Kelk, 



Ilet 



gedeclte 



ordt 



PaarJenI, 



den ; zulks betwistcn echtcr de Ilcercn von vvanceniieim en bredemeveu , die bcldc op huniie rcizen 
door deze Gevvestcn ondanks de zorgvuldigfte naarfporlngcn dczen boom nict Iicbbcn kiinncn ontdckkcn , 

-1 

terwijl zlj den roodbloeijende in groote meni'gte hcbbcn zien voortkomen. De niccste Europeaanfche Tufneii 



hebben dezcn Boom 



Enzeland ontfangen, zonder dat men verdcr zijn geboortdand 



De 



deze II 



Ilij raeent dat deze 



Boom door vvederkerige bevruchtlng van 



den gemeenen en roodbloeijende Kastcngenboom ult bet warme 



hali'i afkomstig is , alvvaar ook de vruchten rijp worden. De gevolgtrekking Iiicrvan is van lixn/eus ont- 

leend , die eveneens de af komst van den Sorlns h^hrida , van den Sorhus aticupavia en Cratagiis aria 
heeft aangenomen. Hierbij kan ik de vraag nlet onaangcroerd laten, of deze en de roodbloeijende wel met 

recht onder liet gcflacht der Paardcnkastengen kunnen gerangrdiikt wordcu ? Wat mij betrefc , ik ben van ge- 

voclen dat dezen volftrekt ecn bljzonder geflaclit vcrdienen, vennirs hct afwijkcnde der zich aanrakende in 

plaats 



plaats van uitgcbreide golvende Bloembladen, de uitftekende kngfe der nagelen ^n eiriddijk het grooter geta? 
van Meeldraaden geheel de verfcbeidenheid der Geflachtsdeelen zulks ten vollen doen billijken. 

F 

De Boom verduiirt onze llrengfte koude betcr dan de roodblocijende, zo deszelf? flandplaats niet te voch- 

- 

tig is. Hij gioelt van ii tot 20 voeten hoogte en drtjTt flerke Takken, die mecst in twee groote knoppen. 
eindigen , welken toegepunte fchubben bebbeOj^'zonder klevcrig te zijn. 



De 



komen 



J 



t 

voorfcliijn ; zij hebben ten aanzicn van de invoeging en 



ricbting der zijdelingfche Steelen,op welken de kortgefteelde Bloemcn in ecne reeks naast elkander flaan(tf^). 



veel overdenkemst 



de Keik, wdke bet dcrde gcdeeke van de Lloera iiitmaakt, ten 



aanzlen van den vorm eveneens, maar bet getalder Blpembladeiv is vier, en dezelvcn zijn iiirgcrand elkander 



aanrakende, zodat de Bloem zich 



,enoten voordoet (^) 



wordcn 



dat wij geen- rijpe Vrucliten zlen. 



getal waargenomen ; ook willen fommigen de veelvvijverij opgemcrkt hebben , zoveel is altbans zeker dat de 
Stijlen dikwijls ontbreken, het welk welilgT'arDurzrnnc kan zijn 

I 

De Vruchten zijn ten aanzien van vorm, kleur en grootte , gelljk aan die van het gcflacht 'c'). "llet hccr<* 
lijk aanzien , het welk de knoppen bij hunne ontwikkeling door de helderroode kleur van hunne fchubbcn 



ordt bli de doorbrekende Bladen 



d 



hunne 



Icumenhcid bereikcnJe 



X 



flaande aan de Takken vijfi 






Steele 



id) 



"v 



door zogins: op de sr^meene Stam 



drooge Tak Ce} 



van den gemeenen door, de efien kleur, en 
dikte. 



knoopcn van dm rooden door zljne grooterd 



Wegens het bijzonder aanzicn en de ontwikkeling der Knoppen zo vvcl als wegens de f( 
den en geringe hoogte, is de Boom zcer ^cfchikt tot Voorjaarsplaniingen,, 



■f 



/" 



^4 



X 



1 



/ 



t 



* 



\ 



Ct. Til. cv^u^.X. 



I 



f 






1^ 



\ 




■»- 



^^ 



^ 



i 






f 

I 



tl/'^l^lZ. 



Geele PaaJ'^i*ii -Karil eii o-e uIjouth . 



r 



% 



c 



L 



A 



s 



I 



s 



VII. 



o 



R 



D. 




FII 



de 



Clasfe. 




r 

Rang, 



/Esculus Hippocastanum. 

Pnardenkastengenhoom . 

. - ■ - 

Der gemeinm Rofskastamenhaum, 

L 
J 

Le Blaronnter d'Inde. 

The Horfe-Chesnui. 
^scuLUs HiPPOCASTANUiM, foUts digitatts fepteftfiis ^ corolUs pentapetaUs pafuJUm 

PAARDENKASTENGENBOOM5 mei zevenmannige Bloemen. 
Het Noordelijk ^Jta is liet oorfpronglijk vaderbnd van dezen grooten Boom , dicn da vermaarde Plant- 
kundige clusius in het Jaar 1588 het cerst te fVeemn heeft gcplanf. Vandaar Jieeft men hem wegens 



door 



\ 



Buropa 



aaflziet , iets hetwelk door zijnc geraaklyke voorttcUng des te h'gter bij den minderkundigen geloof vindt. 
Niettegenflaande de geringe nuttiglield van dczcn Boom , ziet men hem echter zo menigvuldig , als men 

I 

ffienig ander niittig gcboomte mist; en het is vvaarrchijiilijk zijne fchoone en trotfche geflaltc, zijn lommer 
en zijue prachtige Bloempanasfen , die hem overal zowel in 



Plantfacnen als aan Wandelvvegcn . eene pT; 



vergunnen. 



In de maand Mai 



^ 



Takken pijramidaal overeind 



t 



ftnande Bloempanasfen opfchieten (d) , aan wier Hoofdfteelen overhoeks , naar alle kaiiten uitgebreide , bijna 
waterpas llaaiide zydclingfche Sceeltjes voortkomen; dezen dragen drie tot negen in eene lijn naast elkander 
grocijende opwaart gerichte korrgefteelde Bloemen. De helder witte Bloembladen zijn biJ dcrzelver opkolnst" 

met ccne licht geele vlak van binnen vcrfierd, die naderhand in eene oranjcjen laatflelijk in eene helder roo- 
de kleur veraiidert. Deze Bloembladen zijn zeer uitgebreid , iets terug gebogen , en derzelver zagt golvende 

rand is met fijne Ilairtjes orazoomd. De fchoonheid van deze Bloem wordt nog vermeerderd door (5 of 7 
doorfchijnend wifte opv;aart gekromde Meeldraaden , die op dezelve uitgefpreid hggen, en met ulifliekend 

■ 

Ik 

fchoone bruingcele Meelknopjes gekroond zijn. Niet minder fchoon fteckt de bogtige priemvormige Stijl 
met het toegepunte Merk boven de Meeldraaden iiit. Deze zit op een ten halve rond' vruchtbeginfel , en 

blyfc 20 zelfs eenigzinsop hetzelve voortduren. De Vruchtbedekking is een ftekelig Kapfel (h) , dat van zelf open 



«« 




riiigt , 



fpringt, en twee of dxit tondaclitige met eene Lrulne lederachtlge Schil overtrokken Vnicht (c) bevat.. 
De Vingervormige RIadeii ftaan op lange fteslen tegeii- over elkander, zljnde famengerteld uit 5 groote ew 

t 

7 kleiiie, doch meestal 5 groote en 2 kleine Bladen, wier grootte verfchillende is; zij zyn bovcn breeder- 

H 

dan beneden (^ en de rand is dubbel ingczaagd. De T.Iaden benevens de.BIoemcn, komen uit een' groo- 

r 

4 

ten gefchubden knop Qi) voort, die met eene taaije barstachtige (lof; is overtrokkcn.. In de maaiid Mai' 
wordt deze Boom door den Mzikever , ScaraBaus Me/aMta , tn in Junlj door, de Ahornrups, Larva Pha/£»- 
»a aceris^ dikwijls deerlijk geteisterdi- 

■ - 

De drooge jongeScheuten (;^}, als ook de Bheitakkcn C^) , zijn bruin glanzig met vcrfcbeiden kringen en- 



figuiiren verficrd; aan het boveneinde zijn 



blaanvv (/). De groote Bloeiknoppen aan het ciiide der 



Scheut (e) zijn bruin gefcliubt.en liarstaclitig kleverlg ;, de zijdelingfche nicer enkcle Bladknoppen zijp af- 

flaande,, ^ 

Kiettcgenftaande de fcboonlieid en het rijkclljK lommervan ^zen Boom, is dezelve center niet zeer Topr~ 
Wandelwegen gefchikt , vermits de veelvuldig afvallende Bladen de Paden te zeer bedekkcn. Hi] is beter-ge- 
fchikt tot het bcplanten van .Straatwegen , maar het bevalJigst flaat hij afgezonderd op eene grasplek. Zo 



doende 



deszelfs fchoone 



aanmerkelijke hoogte meer in het oog 



r 

zijpc lommerrijke kruin , , 



^' 



op welke de BlOeifem bijna regelmatig verdeeld'is, levert een verrukkelijk gezlgt op.. 
De fdorten met boiite, wit of geel gevlakte Bladen zijn voor Plantfoenen , die eene ultflekende verrcher^ 

. ' - - 

denh'eid vorderen, gefchiktjizij verelsfchen zo.wel een' goeden grond als fchadnwe , en wordendoor.inen-- 

ting op de gewoone foort voortgekweekt; 

Aariigaandede voortteling: die uit het zaad is zo bekend als gcmaklijk ; mnar van meer bclang is het beheld' 
huishoudeUjk gebruik van het geheele Gewas.-Hoeveel nioeite men ook hebbe aangewcnd , men heeft echternog. 

niet kunnen ffagen om de wranglieiy der Vrucht te verbetcrcn , ten eind(i dezelve als voecTFel te gebruikcn. . 

• te dampen en met zout te mcn- 



genj het g 



een melk- en boterrljk vocdfel oplevcrt. 



In Tm-klie hedt men de 



Vrucht al^ een Geneesrniddel voor de Paarden gebruikt, en men- gebruikt- dezelve bij ons^nog^als zodaiiig,. 

Waardoor zij den naam van^ Paardenkasteng- draagt; . Vborts kan men haar ook nog tot klevende zelfilandi*- 
heden, Stijffel,Hairpoeder, Zeep, e. z. v. aanwenden. Ook heeft men de Schors met deKoonsbast willen ge-*- 
lijk.flellen^.doch zonder.veel voordccl.. Het Hout is noch tot Brand- nocli tot Timniediout geR'hikt.. 




I 



fj 



4 






(' f >(ih 



{jl.^lH, C / ll X. 



^f 




» 



I 



I 
I 



p 



t 

I 

I 






k 



« 



I 




'^^^<!!'l^■'i 



V^^ /.. 



LiiT acu 






w O « lU 



*»■ - 



M 

4 



I * 



I 



I 



t 



*» 



fv 



\ 



'f 

^ > 



<*/ 



'•, 



1^ 



,1 



c 



L 



A 



S 



S 



X 



9 



VII. 



o 



R 



1^. 




FH' 



is 



Clasfe 



7 



P' Rang. 



^sculus Pavia 



Paauws PaardenkasisfJgenhoom . 



Die rothhluhende Rofskastanle^ 



Favle it fieurs rougesi 



\ 



Scarlet - floivering^- - Horfe - Cktsnut 



*«- 



JESCULUS vxviK, foUh ^u'tmtb glahris inaguaUter dentatis y corollis tetrapetails ^ petahrum 

conhentium ungulhus hngitudine cal^ch. 



3?AAU\VS 



'gi 



Carolina is het Vaderland van dezen fchoonen , docB 



Cooui 



Zijn 



Tland 



"boveii de 



vijfcien 



voeien, manr bij ons zo hoog niet wordr 



-^ 



Iiem 



gcflaclit 



Boonr 



is d 



t- 

eersten, naar den Leydfchen Hoogleeraar pauw, Favia genoerad, en heeft, naderhand? 



» 



f 



onder het getlacht j^culus gerangfchikt zljnde, fleclits' dezen naam als bijiiaam behouden. 



'L 



Uit den top der looten fpriilten vijf tot agt duimen lange, rechtopflaande CloempanacK-^s, wier hoofd 



ftcel 



b 



is (tf) 



d. 



diZZ^lvQ fl 



opwaart, en Iiebben ter 



(b^ 1 zij dragen aan 



He 



Bloem telkens waterpas (c). De ddnbladige , Foode , vijftandige Kelk is meer dan de helft langer dan de 



gehcele Bloem (d) 



zelve uit vier ongelijk geel 



dreepte Bloembladen fi) 



welken zicli echter, wegens de gedaante des Kelks niet geheel kunnen ontvouwen. Zeven, veelvuldiger 

agt ongelijk lange met fijne hairen bezette iets opgekromde Meeldraaden, omringen het langwerpig 
VrucIiLbegiiifei ^ hetweik in^eene fchuiiifche richting op dm Vruchtzetel zit, en een' bov£a de Bleenj. 



-•I 



ms 



f « 



uitftekencle opgebogen StijI onderdeunt (/)• ^^ Vruchtbedekking is glad , bruin , zwart en groen ge* 
Hippeld Cg") , en bevat difn of drle geelbruine Vruditcn (^). Deze Vruchten zijn wegens het grootgetal 



m\ 



Ciets hetwelk de 



der 



onder de zevende Clasfe meer betwist, dan 



bet veranderlijk getal der IMeeldraaden) 
Frankr'tjk^ ten vollen rijp. 



en warden ook 



bij ons J gelijk in ItaViQ 



4 I 



De Bladen zijn ult vijf lancetswijze aan den rand fijn getande glanzlge blaadjes famengefteld ; twee 



van dezen, die het naast aan hst middenfle ftaan, he'bben aan het benedeneinde ongelijk langc 

bladvlakten (/ /). ' . ' • 

De Knoopcn zijn klelner dan die der andere foorten, niet kleverig, en hebbcn afgeronde Schubjes (Ji), 



vveting gefchiedt 



Zaad , als men hetzelve bekomen kan 



wordt onge 



\ 



flevig 



we ike op 




geent of gezoogd is. 



•^ 



Boom 



zomerbosquetten 



fchadiiwacbt 



plaats, en bloeit als dan in de maand 



Junij. In kleiner beplantingen kan hij tot bedekking van Westlijke Muuren dienen, en benevens de 



Rohlnia hUpida\^Ti Halodendron^ de Calycanthus floridus ^ Cephalantus occidentalism Cornus floridus 



9 



firicta en circenata^ Spir<2a alpina en tomentofa gebezigd worden. In dezen (land kan hij, even al$ 



I 



ted ere 



of 



gewasfen 



de zon benadeelt 



de 



hem 



ilechts weinig uuren in den namiddag beftraalt^ en het vroegtijdig nadelig kiemen belet wordu 




€ 






T* 



3 



1 
I 



5t> 



> 



CCIH.CVU'I, 



4| 



i 



Sr 





^^C2lCZl^ 



<^.. 



^z'ca. 



PaauLis^5 





icn. KArfteuQ*eiil>ooia 



t. 



e 



t 



* 

A 



S 



S- I 



s 



Viih 



o 



R 



D. 



I. 



FIIF' Clasfe^ #* Rang. 



\ 



4 

Eerfte Afdcling, of met zijdelingfche pioemeir. 



Daphne Alpina 



Alpifche Daphhe. 



Der Alpen Kelkrhah* 



Tk^melie des Alpes^ 



Alpine Wood- Laurel, 



DAPHNE i\'L^i:iihi florllus fesfiiibus aggngniis JateraUhus ^ jfoHls Janceolaih ^ ohtmlufcuVts fuhl^s- 

4 

tomtntodu. 



-r 



A LP ISC HE DAPtiNE, ^.ct %ngefteeld faming^ gairdc zijdellngfche Bh2mcn ^ enUncetvormige Jlom^^ 

achtlge Bladen^ die van onderm woUig zipu-^ 



DIt fraalje reclittakkige Heesterrjc groelt tot cciie el hoogte en ccn vingcr dtkte op cic naar Italic of 



\ 



ten Zuiden afhellcnde langere Alpcn, doch medc omdrcelvS Flume ^ van eenige voeteii hoogte en eeir 
duim middeiilijii. In dit cord bloeit hetzelTC reeds in April, doch op de Alpen ^eerst in Maij of Junlj^- 

Sommige bcwercn dat het;!:e]ve ook omfirecks Geneve gevonden wordt*. 

De wittc, cenigzlns paarfche Bloemen fiaan aan het einde der Takken {a) vijf of meer, zclden minder' 
in getal , en wel in eene fchermvormige famenga^rlng; zij hebben in rolvormige met aanliggende vlokkea-i 



bez 



en eene in vier ovaale infnijdingen gedeslde opening. 



Gedurende den Biloeitijd of gemeenlyli na denzelven , fpmiten uit den gsmeeiifchaplijken knop roeesrj 
'ee tegen over elkander flaande Scheuten, waarvan de Bladen afwlsfelend, van boven doiiker-, maar- 



op de benedenvlakte lichtgroen zljn. Door cfezen groeitrant gefchiedt het dat de Bloemen, die in het 



cerst aan het einde der Takken geflaan hebb 



thans uitgebloeid 



Vruchten ter zljde - 



flaan , en in ovaal langwerpige , rijp zijnde , roode , . fappige , in de lengte met eeae ftreep, getekend-^: 
t Bezie veranderen C^), vvelke een ovaal ipits Zaad (c) be vac 



D&? 



r 



De aan het einde der Takken met de Bloemen ten gelijken tijde voortfpruitende , en om dezen in 
t'en' kring ftaande Bladen (j; zijn ovaal elfiptisch kortflelig, aan het boveneinde afgeftompt, of fpits 



met ecn' gladden rand ; zij ziJn , even als 



:ende vlekken, van boven bleek 



onderen 



den bloeitijd af< 



I 



De Schors der oiide Tal; 



aschkleurig, en die 



jongeren 



den bladloozcn ftaat bruin 



tn met zwarte verlieven punten bezet Ce^. De Knoppen zijn 



(/) 



De Voortkweking gefchiedt door 



Zaad 



doch vermits dit zeldzaam 



moet Het afleg 



bezigd worden. 



& 



Gedurende den dag z'yn de Bloemen zonder reuk, maar tegen den avond en 's nachts verfpreiden 

L 
J 

ziJ een' zeer aangenaamen geur, welke dien der Orchis odoraiisjtma , welriekend Standelkruid , nabij komt. 



Deze uitmuntende hoedan 



wijst deze H 



plantfoenen haare plaats aaii op 



wan 



die in de koele zomeravonden bezocht worden en met andere welriel 



asfen 



aangenaamen 



Balzemgeur verfpieiden. Men plant haar op eene voor zon en koucle veilige plaats. 



Eene 



onder den 



van Chamaka fahaudka 



geheel grijze Bladen 



Bloemen 



9 



dient tot afwisfeling. 



/ 



» 



* 




^ 



# 






^ 






1 



'1 



I 



f 



b i 




f: 



I' 



r/ yjn. ^^ I. 



\ 



\ 




} 






Aij>ifc1ic Da 




li 



^^ 



e 



y 



i 



>. 



i 



i 



\ 



1 



\ 



\ 



[ 



f 



i 



1 



i 



V 



C 



L A 



S 



s 



t 



s 



vni. 



o 



It 



x 



D. 




-* 



Fm 



?e 



Clasfe. 



F' 



R dng. 



Daphne. 



Dap Jin's. 

KeUcrhah. 



Gfirou. 



^ The Daphne. 



Eertijds was dit Geflaclit onder 



LnurcQla 



hcefc 



goed; 



den om hetzdve met den thans algemccn aangenomcn naani van Daphne te Lcflempelen, Deze uaam 
is ontleend uit de gefchiedenis der Heidenfche Goden, van eene zckere nijmph, daphne genaamd, en 

haar aan de verliefde vervolgingen van apollo 



de dochter van den Stroomgod peneus, de , om 



te onttrekken , volgens ovidiuSj haar in een' Laurierboom verandcrdc. Daar dit Geflachtzulk eeue 

lieflijke en bevallige gedaante lieeft, is het geen wonder dat men hetzelve ceii' bij de Dichters der Oud- 
iieid hooggefchatten vrouwlijken naam te geven. 

r 

Van dit Geflacht tcllen de Kruidkiindigen thans dertig bekeftde foorten, waarvan de mces'^en in Europa^ 



^enigcn vveinigen in 



Oost-Indi'i en Siherie ^ maar geene op het vaste land \2iXi Amerika grocijcn. 



De Bloemen van dit 'Geflacht hcbben gccn Kelkj fonimigen houden den geklcurdcn Bloemkrans daarvoor; 
maar zo doende zou men gcen Bloemkrans kunnen aanncmen, het geen nict wel is toeteflaan. De (5dn- 
bladige, trechtervormige en ligtverfkpnsfende Bloemkrans is in vicr infnijdingen gedeeld, weike infnijdingcn 
ovaal , fpits , vlak en openftaande zijn. 'De hokonde , van onder geflotcn Pljp is langcr dan de Blocm- 
rand, en bevat agt korte Meeldraadjes , van vveike vier aan het bovenfte en vier aan het onderfie gedeclLe 
der Bloempijp zijn ingevoegd, dragcnde ten halve ronde , opendaande tweekleppige Mcelknopjesj de zeer 
korte Stijl zit op het ovaal Vriichtbeginfel, en hceft een gekopt, vlak nedergedrukt Merk. 

De Vrucht is eene ten halve ronde , dc'nhokkige Cezie, die een enkel , bijna rond en vkeschig Zaad bevflr. 

Aangezien de Daphne foorten raeestal laage Heesters zijn, dicnen zij gevoeglijkst tot het beplanten van 
kleine partijl'n, of tot omfingeling van hooger Heesters; bij Bosquetten of VVandelpIaatfen , op Heuvelt jec , 
nabij nistplaatfen , of hier en daar enkel , kunnen zij met voordeel gebczigd vvorden ; ook kan men voorna- 

odijk de vroegblocijende en vvelrickende bij Voorjaarspaitijen en in Bloemperkcn onder Hyacinthen en 

Nar-« 



J* 



i 



ft ■* 



c-V 



u- 



% 






Narcisfen plaatfen, vcrmits haare fchoone Bloemen in Iiet groencnde Voorjaar ons oog op het aangcnaanist 
bekoren. 

r 

De voortplanting gcfchiedt of door liet Zaad, het wclk oniriiddelijk na de rijp wording op eene fchaduw- ' 
achtige plaats geftrooid , en oppervlakkig met losfe aarde bedakt wordt , of door Aileggers en Stckken. 

Het Zaad kiemt dlkwijls eerst in het tweede jaar, en vcrcischt hcrhaalde zuiveringcn en bcvoclitigingen. 
Het afleggen kan zo wel in het Voor- als in het Najaar met voordcel gefchicden. Het (Ickken dcr jonge 
met icts van het oude Hout voorzienc Looten , moet in de laatfle daccn van den Winter, on epne hp- 



fchaduwde plaats gefchieden. Om dcze Stckken des te bcter voor de vorst 



en het uitdrogcn ' tc bewa- 



de 



de aarde 



losfe 



zodanig 



leder plant een kegelvormig hoopje aarde te ftaati kome, zodat de bovenflc punt van den kwekclio'' met 



ten' halven duim 




eze wijze van behandeling heeft alle mogclijke voordeel bij de voort- 



planting- van deze gewasfen ten gev6lge. 



4 





^ 



-fl# 



It; 



^ 



f 



} 



> 



c 



L 



A 



S 



S 



I 



s 



VIII. 







R 



f). 



L 



Fill 



}e 



Clasfe. 




Rang. 







Dcrde Afdeling, of met cindclingfchcn flam en opgaande Bloemen. 

Daphne Cneoriuii. 

Berg' PcpeVihphne. 

Der wohlrlechcnde KJJcrhahn 



Garau h flcurs ochrantes^ 
Narrow leavd Wood -LatireU 



DAPHNE CNEORUMj fiorlhus fasclculatjs tertrunaUhus fesflUhus^ fall Is lanceoJath fiirVis mucronatts* 

4 

BERG-pEPERDAPiiNE, met ongeftccUh Bloemhoofdjes a an Jiet ehde der Takken ^^ en lancet vormtge 

■ 

kaaJe gefpitfte Bladen. 



Eene der fchoonfic nict flcclits onder de Daphncfoortcn , maar ook van nllc laagblocijcnde Heestcrs 
IS voorzeTcer deze foort, nict allcen wcgcns dcrzclvcr over den gronJ vcrfprcide meiiigvuldige fclioone 



f 



I'oode bloemen 5 maar ook om dcrzelver aangcnaamcn reuk, Ikt vadcrhnJ van dcze voortdiireiidc Iloestcr is 



ZmtferJand^ Hongary^ Ocstenryl'^ liet Pyrenee/che qw Appenynfche Gsbergtc, T>uUschland en Franlryh. 

In den natuurflaat 20 wel als gekweckt bcreilct deze Ilccster de hoogte van twee fpannenj maar zorgvuldi^ 
-gekweekt heb ik liaar ook wel twee v3etcn en hoogcr zien worden. 

•De veelvuldige 3 van zeven tot twaalf aan de pnntcn der Takken in een' bundel verga2rde fchoonroode 



w 



met een welriekcnd purper tapijt 




Maand 



Op de Bloemen volgen kleine langwerpige , ovaale Jappige Beziiin , die omUrecks ^o. hclfc van JuniJ rijp 
worden, en geel Qj) of roodachtig gefchakeerd zijn (c), zijnde een decl der Bloemen eenigen tijd vas 
■zittende, doch veranderen bij de voile rijpheid in een' navel. Dit gcfchiedt uit lioofde dat de Bezie binneii 

■ 

.de Bloempijp voortgroeit. De vruchten vallen voorts na hnare rijpheid af , en zyn oni die reden niet ligt 
te vinden. Het Zaad (/) is ovaal , puntig, en in het langs met eene geele flrecp getekend. Zowel door dit 

r 

h 

i 

als door Afleggers wordt deze fchoone Plant het zekerst voortgckvveekt, en kan zo wcl in het v66r- als ia 



het najaar verplant worden. 



T^ 



\ 



\ 



\ 



\ 



De lancetsgewyze zagt ftekelige naakte vastzlttende Bladen zip van boveii gecleeltelijk donker, gedcelte*- 



Ujk ligt, en van onder grijsgroen. 
Aangezlen deze Heester voortdiirend 

y 

aan de lichtbrnlne flen^en onderkenneii. 



■ 



groen is, kan .men dezelve in den Winter even 



o 



Eene verfcheiJenheid met aan den rand bonte of gcel getekende Bladen (^e) geefc eene zeer aaiifenaarae 
afvvisfeling. 



» ' 



Wil men deze Heester volgens de regelen 



6 



Tiuhl- 



men een' kleinen heuvel met ten 



bloeijcnde Plan 



grond liggen, daarmede te bedekken, dan zou zulks in de nabijheid van eene eeiizaame rust- of grasplaats 

4. 

L ■ 

1 

eene aangenaame afwisfding opleveren. De Planten hiertoe gefchikt zijn de volgcnden : Daphne Cneorum 
benevens de verfcheidenbeid met bonte bladen, Poly gala chamaehuxus en amara ^ Cp'ifus purpiireurm fupi- 
mi^ , Genhta pijofa , Anthyllis montana , Veronica prostrata , Irh pumila , met geele en blaauwe vcrfchei- 
denheden. Wil men zodanige plaatfen met fmaak omfingelen , dan zyn hiertoe de Splraa inc'ija , hypericl- 
folia, Lomcera alpigena en tartarica , met witte en roode Bloemen, Coronilla emsruSi dmygdalus nana. 



Diet 



(tJhus , . Veronica 



Scorzomra purpurea het meest g^cfchikt 



< 



\ 



« 



t 

H' 



%■ 



H 




1i: 



I ^ 



i 



\ 



^v. 



"*W^ 



i 




7- 



i 



I'C. TTU. vr</. I. 



I 



^ 



% 



k 







1 



T 



c 



L 



A 



S 



S 



I 



s 



\ 



VIII. 



o 



Pv 



D. 




tr^ 



I 



% 



Flip' Clasfe, P' Rang. 



Eerlle Afdeling, of mec zijdelingrche Blocmen. 



Daphne Laureola. 



Zwarte Daphne, 



Immergrunender Kelkrhah 

M 

Laurcok. 



The Spur g- Laurel. 



- I 



DAPHNE LAUREOLA, racem'is axUIaribtis quinqueflorh , foUU lanceolath glabr'is, 
EWARTE DAPHNE, met vyfbloemige cxcllt'osfen ^ de llachn lancetvormig glad. 



Zo ultmuntend fchoon de voorsaande 



foorten der Danhne ziin . zulk eene treurise weinia: b 



vallige gedaante heeft deze; maar zy is voor Winterpartyen en afwisfeling byzonder gefchikt , voofnamelijk 



wegens het voortdurend groen 



Bladen 



geliceleii Winter door even frisch zijn, en met andere 



groenende Winterplanten ten niinftcn Iiet oog voor een' korten tijd Verkvvikkcn. 

Even als de Peperaditige Daphne , groeit deze foort in dezelflle ftreekcn , fchoon zij in NederJand nog 

fiiet wild groeijende is gevonden, Zij heeft, als de voorgemelde , eene gelijke fchcrpheid in hnare 
deeleii, die, als zij flechts gevvreven vvorden , zich door een' onaangenaamen reuk kcnfchetst. Daar dcze 
Hccster onder de minder talrijke, altijd groenende, voorts in het voorjaar bloeijende Plantcn behoort, is zij, 
als gclijkfoGrtige , van te meer waardij , en wel voornamelijk omdat zij in het digtde lomraer der Boomen 

even v/elig voortgroeit. 

Wanneer de Plant in een' goeden voditigen grond gekv/cekt wordt, kan dezelve wel de hoogte van 5 of 7 
voeten bereiken. Door het Zaad (c) zowel als door Afleggers wordt zij gemeenlijk voortgeplant , docli 
niet zo llgt door Stckken. De verplantiiig gcfchiedt het zekerst in het laatst van den Winter. 

De Bloemen hebbcn eene treurige groene klenr, en dus weinig bevalligs ; maar zij doet andere fchoone 
foorten in derzelver nabijheid des te Eieer aflleken. Zij komen zijdelings aan den Tak tusfchen de Blad- 



oxelen opfchicten , telkens 5 in getal , in eene' fchuinfche richtiiig , zijnde flechts de vijf dd nlingfchen meer 



'echtop ftaande {a) , door holle witte Dekblaadjes onderHeund. De 



'der 



t 



ii} 




cferlinnJ, in het begin Vfin den Zoiner rijp wordendc , zwartc Eezi'.'n (^hj ^ bevattende een hartvormi<T toe- 
gcpiint zijdclings gefieufd bruin Zand (cj. ' De overhockfche, bijna gefteelde , lancctsgewijze , geheel gladde 
Bladen Cd) zijn lederaclitig glanzend , waterpas (laande of dikwijis nedcrhangende. Ann Iiet boveneinde zijn 
dezelven in ecn' bundel faamvergadrd , hebbende eene donkergroene kleur , en blijven het gehccle jaar 
groen aan den Stam zitten. De ftam is rechtop Haande, rolrond, naakt, en heeft weinig takken, en de 

A, 

liclitgrljze fchors is met halve kransfen of vvratten bezet Q:\ 

AIs Wintergevvas verdient dit Heestertje althaus eene plaats in onze Tuinen , voornamelijk zo hctzelve in 

I 

gefchikte 'groepen van andere groencnde WiLterpIanten vvordt geplaatst, hieitoe zijn voornamelijk gcfi-hik[: 

■ -J 

^^^ ^^ " ■ 

Daphne Mezereum , Hedera helix ^ Ikx aquifolium , Prtinus htjitanica ^ juniper m commums ^ Vinca major 

\ 

^ minor ^ Hypericum ascyron^ {Polygala chamaehuxus ^ Helkhorus niger ^ Hyemalis nivalis^ Gajanthus m- 
yalU ^ Narchfus pfeudo NarcUfus ^ Byacinthus or lent all s , Tullpa odoraia^ Pyrola fecund a ^ rotundefolia, 

Ltnnaea horealts , Cyclamen europaetm , Anemone hepatic a , Caultherla procumhens , Erica herhacea y 

r 

^^ MB 

Epigaea repens* 



\ 







\ 



\ 



• -^ 



t 



5^3 



cc . mr, c , ^. ^. 



• 



I 



I 



I 



II 



I 




f 



ti 



^ 






Li I 

I 

r 

I: 







r 




( 



^ 



jC^'fx r I c J) a p li 






nr - 



^ 

? 



i 



f 



f 




c 



L 



A 



S 



S 



I 



s 



VIII. 



o 



R 



B. 




Eerfle Afdeeling, of met zijdelingfche Blocmen 

Daphne Mczcreiim. 

Peperachtige Daphne. 
Der gemeine Kelkrhah. 

I 

Garou^ ou Bois gentiU 
The Mezereon. 



DAPHNE ivi E z E R E u M, fiorihus fesjilihiis ternis caullnls , folits UnceoJath dectduU. 
PEPERACiiTiGE DAPHNE, met ongefieeJde Bkemtn ^ dric hlj eJJcander aan den flcng^ en hncel 



vormige afvalknde Bladen^ 



^ 



■ i-f 



Deze rechtopdaande , veeltakkige Ileester groelt raenigvuldig in GeJderland, en voornamelljk in hct Graaf- 
fcliap Zutphen, even als in de meeste landen 



van Iiet Noordclijk Europa^ op fchadiiwachdgc , vochtige 



plaatfeiijin digte bergachtige wouden. Naauwlijks verdwljnt de barre Winter, of de Bloemcn komen , hoe- 
wel zonder Claden, aan het boveneinde der Stcngen met ecne uitmuntende fchoonlicid ten voorfchijn , zijnde 

het boveneinde met wcinige niet ontvouwde Bladen belaoond, die voorts na de ontmkkeiiiig weder 



flechts het boveneinde 

afvallcn. Somtijds is de grond nog met Voorjaarsfiieeiivv bedckt, wan iiDcr de Bloemcn dcsiiicttegcnflaiin 

demet dezelfde fchoonheid vooitbloeijen , als vvildcii zy het guure Jaargetijdc trotferen, om ons de aamiadering 

van het aangenaamer te verkondlgen* 



m 



i 



i 



1 ,1 



I. 



\ 

T 

! 



S 



De fcboone bleekroode nage! vormige Bloemen , bloeijcn twee-, drie- en viertallig aan doa bijna dorren 
Steng (d) ^ zijnde vastzittende , door eenige geelbruine, eenigzins holle ovaalc Dckblaadjes of Schubjes (F) 

T 

omvangen. De Bloemen verfpreiden reeds van verre een' biiiteiigenieen aangenaamen reuk , die in de nabijhcid 
het hoofd bedwelmt. De Bloeitijd duurt drie weeken , waarbij echtcr de eerste Bloemtjes weldra verwdken, 
De Vruchten , in de gedaante van koraalronde , met een' kleinen navel toegepunte Bezicn (c) , worden in 
de raaand Julij rijp, als wanneer zij met derzelver ten halve rond y\z^sd\:i<M\g bruin Zaad C^; tcr voortkwe- 



kinff sefchikt 



van den 



de lancetvormige , ftompe 



zittcnde, verfpreide, fchoone heldergroene Bladen CO ten voorfchijn, 



boven de afg 



bloeide plaatfen uitgroeiieu , en de Knoppen van den aanllaanden Bloeifem in hunne Oxelen drag' 



£)f 



1 



■*■ 



f 



D 



I drooge Stengcn (/} zijn richtbriiiii of geclaclitig , met verfcheiden knopkringcn en ultgroeifcls bezct ; 
manr hct meest oiiderfcheidt men dcze Hecster aan de blaauwachtigc opcnbrekcnde Knoppen C^}. 

De Vnicliten en al]e de deelen der Hcester zijn ongcmeen fcbcrp , en de Scbors vcrvvekt op dc huid blaS- 
ren , welken door dczelfde Scbors in eene aanboudende vloeijiiig wordcn gebouden , en uit dicn hoofde met 
zecr vcel voordeel in de Geneeskunde worden gebruikr. De Vrucbten verwekken braklngcn, pijn en ontfle- 



king in de ingewandcn , en , in groote hoevcclbeid gcnuuigd , de dood. 



Waarc-m dc voorzigtigbeid gebiedt 



cm kinderen en onkundigen , die b*gt door derzclver koraakoode kleur mislcid kunnen wordcn , voor dcrzel' 

i 

vcr gevaarlijkc eigenfcliappen te waarfchoiiwcn* Het fcliadclijk bcdrog om den Brandevvijn en Azijn met ^qzq 

■ 

Bczicn (lerk te maken , verdient de ernstigde opmcrkzaambeid van de Overigbeid, tcmccr,daar linn^^us 



•■I' 



aanmerkt dat zes dczer Bezicn vermogend zijn om een' Wolf te dodcn , waartoe zij in de Noordelijkc Lan- 

m 

den 5 onder vieesch geliakt , gebezigd worden, Het invvcndig gebruik dcr Schors wierd weleer tegen Jichrpij* 



nen aangeprezcn ; doch tegenvvoordig geBrm 




dnn uitwendiff als blacrtrekkende. 



De overvloed van Wasdi en Honig in de Blocmen trekt de Honigbijen zecr (lerk aan^ nogthans hondt 



GLEDiTSCH dcHzelven nadeiiff voor de Biien 




In het 



wild groeijende , 



zijn de Stammcn zwak en flccbts' dc'n' voet hoog ; op eene goede vochtigc van 



Boomen befchaduvvdc plaats vvordt deze Hcester wel 12 a 16 voeten boo?. 

De voortteling gefcliiedt door bet Zaad , Afleggers en Stekken. De Zaadplanten zijn de voordebgften , mea 
moer ze telkcns in bet Nhjaar vcrplanten ; ook vatten de jonge planten bet best wortcb 

V 

De foorten met witte Blocmen en geele Vrucbten , en eene andere met bonte Bladen , zijn vcrfcbcidcnbe- 
den. Daar deze Hpt?ster zo vroegtijuig bloeit en zo aangenaam riekt, is dezclve bet meest tot Voorjaars- 



partijen gefchikt 



J t 



/ 



« 




^ 



-f\ 



A 



'_ 



4 




ff 



\i' 



I 



I 



I! 



t 



I 




r/ Tju. c-7:/ r. 



ik 






1.^ 





t 





i 




J^ 




/ 



Ly ,. 



p-' 



4l€Z^/*^U7/l . 



Pcj er aclrti^^'e ])a.pli n e . 



c t 



A 



S 



S 



I s 



X. 



o 



R 



D. 




X^'^ Clasfe, F' Rang. 



Net Gejlacht, 



Cercis. 



yudas-boom. 



1 



^uc^as - haum. 



Arhre dc ^tidie^ ou Guinier 



jftidas-tre'e. 



bcpaalen vvat de oorfprong van den iianm deczcs 



cle Latijtifche als van 
die taale een weversk 



der 



Latijnfche is van het Grieksch afgclcid , en betekent in 



gens dc zogenaamde levcnde taalen is lict te vermoedcn, dat dcwijl de eerfle bckendc foort van den Judas- 
boom, in \\ct Beloofde Land vcclvuldiglijk wast, men hem dicn naam zai gegevcn hcbben, daarom dat hijvaii 
buiten bcvallig is , maar zeer vvclnig inwcndige deugd bezit; andercn , die 't bctcr mecnen te vvecten, zeggeu 



S. 



dat men Iicm,eigenlijk , wcgcns zljn wclig ticrcn in het land vooniocmd, ^oodfche loom genocmd heeft. 

■ w 

Tot lieden toe zljn blj de Kruidkundigcn flcchts twee foorten van dit gcflacht bckcnd ; hetzelve is gcficid 
ondcr dc tiende Clasfe , of tienmannige dcnwijvigc. 
De Gellachts kenmcrken zijn dcezcn : De vijfbladlgc vlinderwijze blocm rust in ccn bloemkelk , die ce'n- 

-■ 

bladig , kleen , vijftandig , klokvormig , van ondercn gcbult is , en honing bevat : het klecne blocm vendcl , 
ten halve roiid , en met eene mgel voorzieTi , is verborgcn onder twee opvvaards gebogcn vleugels , die lange 



nagels hebben; de twee bloenibladen van den Kiel ziin in eene harts;vijze gedaante vereenigd. 



en omvatten 



de teeldecIeHj welken aan de nagclen aangebecbt zljn: het honigvat zit, in de gedaante van een flljlvonnigeii 
klier, onder het vruchtbcginfel : tien van elkander gefcheiden , elswijze, bencdenwaards gebogene helmdraad" 
jens , de vier langflen van wclkcn bedekt zijn , draagen langweri^ige opiiggende , en opwaards flaande mcel- 
knoopen, zijade de flijl, die van lengte als de helmdraadcnis, van een ftomp opdaaiid merk voorzien , enzit 

op 



I 



-1 



op een lijnvormlg, langvverpig, geftccld vruditbeginrel: deeze wordt tot eene langvverplgs , fdiuiiipuntige, 

^cnhokkige peiil, met zaaden, die ten halve rond, in de bovcndc naad geliecTit zljn. 
De beide bekendc foorten worden door het zaad voordgekweckt : glhoewel wij dat zaad tcrdond na de rijp- 

L 

wordins:. fbooiien on eenen CTond die voor den Noordenwind befchermd is, en bctzelve vervolgends met, een 



d 



bedekken, bl'jTt 



daarna: nu door 



aarde boorende « vorderen 



fpmlten andcrmaal bcfcli 



6 



De voordkweeking kan, vvel is waar, ook door aflcgging gefchicden, dan de takkcn maaken bezwaarlijk wor- 
tel ; de ftekken zijn minder duurzaam. 



Zo dit gewas als een boom groeit , valt de wintcrkoude hetzelve meer bczwaarlyk , dan als men het in de 




gedaante van een' heester kvveekt. Het kan zoowel in het voorjaar ,als in het naajaar , verplant worden , maarin 

A, 

het laatfte gevaVmoet de vorst zorgvuldig vermijd worden , door evenredigc dckkingen van de wortelen met 

■X. 

F 

droog loof, of rim, en van de ftam-takken met ftro: oude planten kunnen het verplaatfen nict wel lijden. 
De bloemen komcn langs de geheele langtc der takken, en zelfs uit de (lamvoord, hebbende de Judas- 



boom zulks gemeen met den Kakaiiw-boom die onder de Keerkringen wast^zlj vercieren den fteng zelfs nog v(56r 
het uitbotten der bladen, welke bladen van geenen der, tot Iieden toe bekende, infedlen befchadigd worden. 



\ 



B 



foorten van den Cercis worden met reclit gedeld onder de voornaamfl:e fchoonbede 



jeugdige 



rm 



tedere groen der 



eerst ontfpruitende zaaden , en in groepecringen voor Boschjens , aan het voorjaar tocgewyd , hebben zij gee- 



ne minderc bevalligheden. 



Het ffeelacht 



b 



vaste hout der 



flammen , is met 'sroene aderen doorweven ; het laat zig zeer goed 



polijsten, en kan den Schrijnwerker en Kunstd 
raadjes ^ en kleene aartigheden. 



D 



onderfchciden 






t 






^ 



1 



\ 



)\ 



* 

CLAS^IS X. OUD. 




X" Clnsfc. P' Rang, 
Cercis CanndcnfiSr 



* 

Der Canadafche ^uiashauuu 
Gainler du Canade. 

w 

The yudas-Tree of Canada. 
CERCIS CANADENSIS, foliis ccrdjtfs acumtftatts^ 
CA ^' AD A sen E juDASEOOM, met hartvormlf^e woUtge hladen^ 



Op liet ccrdc gcziclit ontdckt men Wcinig ondcifciiciJ tiisfchcn di<:\\ Europafchen en den Canadafchen ^ih 
dashoom; de laatstgcmelJe Is met zoo zccr te onderfchcidcn wegcns zljti Vadcrland , dan wel wcgens zljne 

foortlijke kcnmcrkcn. 

Het Vaderhnd van dcczcn boom is Plrgbtien , Penfylvanien , en andcre Provincicn van hct 
noordlyk America: dc Ilecr von wanceniieiim hccfc denzclvcn in Penfyh'anien gcvondcn , aan den lant 
dcr rivicrcn, in ccn gocdcn , vochtigcn, met zand en vetjc aardc gcmcngdcn grond; ^cqzqti Iiaddcn ccne 
hoogte van twintlg tot vicr - cii - twinrig voetcn bcrciktj by ons wordcn zij flechts van ticn tot vljfticn 

vocten hoog. 

De bloc-men van dccze f jort van Jndasboora komen , zoowcl In gedaante , als tea opzlchte van de 
Bloembundds,nict de voorgaaiulcn ovcr'Jcn(<5r a) ; dczelvcn komcn niedc ujt dc takken voord ; maar zijn klcc- 
Ticr, en de takken zelven nitgebrcidcr. De Canadafche Judashosm blocit ook alvoorcns de blailcu zig 
ontwikkclen ; in 't algemeen echter vecrtien dagcn vroeger dan dc voormelde, 

Dc vnichten zijn langc haanwen (f) , met een plataclitig zaad (c.) , 't welli in den hcrfst rijp wordt. 

Ilet Iioofdonderfcheid bqwalt zig hier by dc bladen ; die vn:i dc^zm zijn liartswijzc rond en to^^c- 

punt (d ^) ; tcnvijl gcenen bordrond en hartvormis zijn; zy zijn voords niet famcngcrold, of laraenge- 

w 

bogen,-mair overal even vlak, en hunne kicur is zeer verfchillende ; zy zijn glad en handvonnig geribd; 



de bovenste worden, even als ziilks bij de voormelde plaats hccft, in \ vcn'olg rocj^tkleurig: ook hebben 

21) tegen elkander ovciTtaande lancetsvvijze^ fpltfe, gcadcrde , afvallende lovcrtjens* 
HouTTL'YX, en v<5dr hem linx/Eus hebbcn de bcncdenzijden der bladen ah gcwoIJ opgcgevcn; niaar 



do Hccr Du Roi fpreekt zulks tcgcn , bcvvcerende dat dczelvcn glad zija 



Or 



,-b ■ r| 



Dc flam is met eeiie grijsachtige fchors hcdcki^(f), en de tatken, vvclketi overhoeks zeer iiitgebreid 



^ 



zijn , hebben gcQuc rcgelmaatige richtiiig , mcestal flaaii zlj rechtop ; hec benedende gedcclte deu bladftee- 
Icn bedekt dc fpitfc knoppen , die in den winter ook kleen en onzlchtbaar blijven. 



Men kan den Canadafcksn yudashoom uit bet zaad 



tj 



oeden grond zaait 



eenigzins vochtlg houdr; hi] 



eeken , als men hetzelvc , in 't voorjaar 

:eclt ook voOrd door flekken. Inleffn-ers. e 



koude doorflaan dan de Europafche^ doch- de 



t) 



tighcid is hem nadeelig,- 



wel kan hij onze " winters verduuren ; maar niet tc niin is alsdan eene bcdek- 



te ftandpl 



hem 



oordeel 



als hij de middagzon kan gcnicten bloeit hij veertien 



i 9 



dagen vroeger dan anders : de noordelijke climaaten verdraagt hij beter dan de voornoemden , alhoewel ecn 



koude luditdreek de zaadwording bij hem verhindere. 



Deeze Judasb 



hccft , even als de voorgaande , witte 



u 

Llertusfcheti 



B 



bevall 



o 



aanzicn hebbcn : over 't geheel is deeze boom niet zoo aaiigenaam voor 't oog als de voorgaande, en 
wordt daarom ook zoo hoog niet gefchat als die: intusfchen kan hij dienen tot eeue contrasteering en 



1 

afwisfeling, in die partijen in welken de 



gaande geplaatst is. 



r 

Het hout van den Canadafchen Judashoom is met groene en zwarte aderen doorweven ; *t is voords zoo 



hard dat men het kan polijsten, waardoor hct een fraai aanzien bekomt, evenwel bereikt de boom zeer 
zeldzaam zulk eene hocgtc en dikte, dat men het , even als 't hout van den Europafchen^ zoowel tot het 
vervaardigen van kunstwerktuigen , als tot het inleggen kan gebruiken. 



^■^ 



# 



i 

4 



f1 



% 



> 



rs" 



t/« J 



# 



I 



* 



r 







I 



^.-\ 



c 



L 



A 



S 



s 



I 



s 



X. 







R 



/ 



D. 



I 



% * 



X'' Cktsfc^ F' Rang. 



Cercis Siliquastrum 



' Europifche yudashoom 



Der gemelne ^udashaum. 



Arhre de ^udie^ ou Gainkr 



Eastern ^udas-triem 



f 



/ 



Cercis s i l i q u a s t r u jm , foViis orhkulatls cordath. 



4 



EuROPisciiE JUDASEOOM3 met hartvormlg ronde^ ghdde hiadem 



\ 



De Zuidelijkc Laiiden van Europa zijn Iict Vad^rlaiid van ^zz7.Q.n Boom : op onzen groncf ticit dezcTve 00^ 

w 

zcer wefilig, zo liij fTccIits gocde aarde Iieefr, en voor de Noorden windcn bevciligd fiaar^ Hi] draagt: 

r ■J 

eene menigte bloemen, die hem 5 omtrcnd het midden van de maaud MaiJ, geduiu'cndc vier weekcii 

J 

veiTieren: deeze bloemen zijn een bijzondcr gcliefd vocdfel van de Groote Meefen^ (^Paras major ^^ lietwclk 
00k de reden is, dat zrj zoo zeldzaam peiilcn zetteir. Zij komen voord als troejens, aan den fleng, benedcii 

w 
m- 

de bladen , en v66r Iiet uitbotten dcrzelveii ; (a a) zij zijii vlinderachtig , even als de bloemcn der Turk- 
fclie Boonen, maar op ecne eigeniiaitlger- wijzc, gelijk bij haar Gcffachts-Kenmerk is aangewczen. 

De Kelk is geklcurd ; de peukn of vruchten (f) zijn ruim een viiiger lang , en een duim breed , hz- 
vattende ronde, bruine^ breede zaadeii, (f) iets grootcr dan Linzcnj zij worden tegen hst einde van dt 
Biaand Augustus rijp. 

m 

Dit gewas groeit in tiiinen of op bebouwde plaatfen, tot een tamelijken boom ; manr op een* fleehten 



grond blijff het hcesterachtig. 
Uit d^txi flam , die nict zee 



eenige takken met een 



paar 



fchors . (jy 



tjezet met groote, bijna ronde, lang - gelleelde bladen^ (d) gclijkende naar die der Mansooren, maar bke 



l:er van kleur; van boven zijn zij helder-y en van onderen grijs-groen: 
andere vvitte bloemcn; 



fommigen gceven paarfchc 



De; 



V- 



> 



/ 



\\ 



% 



J 

De boom groeit door gehcel Spanjen en Ital'im^ zonder dat men eenig nut van hem trekt; iii Turkyiit 
viiidt men hem aan bijna alle begraafplaatfen geplant, even als bij de Romeinen de Cypres, in \\<i\.Oosten 

■ 

de Treiirwiig , en op de Eilanden van de Zuidzee de Caruarlna. 

/ 

Bij ons vereischt hi], even als alle boomen uit warmer cJimaaten, eene plaats. 
Wen of geboomten , als wanneer hij mv&\ twaalf of vljftien voeten hoog wast. 



befchermd door gebou- 



onderfcheidt 



Canada fchen , niet alleenlijk door de gedaante 



kleur 



\ 



r 



r 

mengerolde, of famengebogene bladenj (zie fig. <0 n^aar ook daardoor, dat zijne knoppen , in den bla 
derloozen fland, veel langer zijn. 



% 



\ 




r • 






y 



i 



*«; 



I 



I' 



T 



' w 



s^ 



J" 



-• 



J. 



i 



I 




't 



f 



Ijuropifclie JucIa8l)ooni 



\ 



s. 




-1^ 



t 
^ 



■•'< 



C L A S S I S X, Q K D, 




X'' Cksfe, F' Rang. 



Clcthrn, 



Ckthra, 



V 



Clethra. 



VAune^ 



Clethra. 



Hot woord Clethra komt oorfprongllik van het Grickscli af, \ welk Breekcn betekent; bij teo- 
• PiiRASTUS beduidt dit woord (Clethra ^^ 't gcen wij EIsi nosmen; naar vvelken naam ^tttzo. Plant fchijnt gZ' 
noemd , en als zeer breckbaar befchreven te vveezen. 



\ 



Dit Heestcr-gewas groeit natuurlljk in Firginlhi^ Penfylvanien en Carolina; in de bosfchen, bij Charles^ 
tomty wordt hetzclve menigvuldig gevonden ; voonil op vochtige , en fchaduwachiige plaatfen, veengron- 

.—I 

den, enz. en zijn dan onder de Azaleas ^de Kalmias en iXcAndromedas gemengd; zlj wordr, in de bovengenoem- 

43ej haare vadcr-Ianden, van lo tot 14 vocten lioog; doch bij ens bereikt zij nooit cene dusdanige lioogtc# 
De kenmerkcn van dit Geflacht zijn de volgcnden : 

H 

De kelk is denbladig, in vijf deekn vcrdeeld, met ovaak, holle , opgcridittc , en voordduurende 
t>Iaadjcns voorzien : de bloem beftaat uit vijf bloeniblaadjens; dezelven zijn kngw^rpig, bnitcnwaards meer 

F 

breed, opgericbt, uitgebreid, en een weinig langcr dan de kelk; het bovcnfle is ccliter meer breed; zij 
bevat 10 meeldraadjens; dezelven zijn elsvormig van gedaante, en derzelver lengte is gelijk ann die der 
blocmbladen : de meelknopjens zijn langwerpig , opgericlit , en aan de pmit vanec'n gefpleten : bet vmclitbc- 
ginfel is ten halven rond : de Ilijl is draadvormig , opgericbt , en langer dan de meeldraadjens : het racrk 
Is driefpleetig: de vrucbtbcdckking is eene kapfel , die ten halven rond, en met de kelk bedekt is; dczelve 

r 

is driekleppig, driehokkig, en voorzien van overdwarsfe niiddcnrifFen; en de meervoudige zaaden zijn 



hoekig. 



Men 



'6 



ecrst op den Europsaanfchen grond beproefd 



winterkoudc zeer wM, zonder verderf, verdraagen : zij bloeii eerst in de warmer faifoenen ; 'tgeen ook de reden 



IS, 



s 



k 



^ 



- ■».-' - ^ 



is, dat het zaad niet ITgtlijk lean rijp wordc!!,* dnnrom moer de voo?dk\veelving dan door Wortclfprnrtes 



of AflejT^ers bewerkftelligd worden : als de zaaden uit A\ 



tDD 



tot ons 



■gebr 



duurt het 



fomtijds vvel 2^3 jaaren, eer dezelven beginncn te kiemen. 



Dewljl deeze Hecster noch eene hooge, noch ecne dikke flam vcrkrijgt, zoo kan men het 1: 
anders gebniiken, dan cm ter vercieringc van onze Iiistplantfocnen tc vcrfiirckken. 

n van dit Gcflacht bukend, van welken de Ckthra Alnlfol 



Er 



dus verre vier foort 



Utn ons climaat kunnen verdraa^en. 



b 



i 



/ 



\ 




i 






% 



^A 



'-t 



c 



L 



A 



S 



s 



I 



s 



X. 







R 



D. 




X'' C/asfi. F^ Rang, 



\ 



Clcthra AInifoli:i. 

Ehbladige Ckthra. 

Die Erlenhlceltfige Ckthra 
ISAune Fkurhfante. 
Alder - Leaived Ckthra. 



I 



CLETHRA ALNTFOLIA5 fdUis ohorath ferrnth fuhtus fuhpuhcscenithus , racemQ ftmpli'cl - hra&eat9» 

ELSBLADIGE CLETiiRA, met omgel^eerd -ovaok ^ zaagtandtge ^ ran butt en hijna zagthahige 

bladeny en evue eenyotnng- ge/orerde tros. 



/ 



\ 



\ 



Dcczc cicrlijke Ilocstcr groeit in c!e woiidcn van C/jroIIn/t; n:aar voorul nabij Chnr lest own ^ m llr^ 
gtnien Qn Penf^lvcimm^ op voclitigc en fchaduwacbtlgc plantfcii, en op vecngroiulcn : nieestal groeit dit 

gewas in de nabijIiciJ van dc Azaleas ^ Kalmi as en Andromcdas% m zijn Vadcrland bcreikt lict cene 
tamclijkc hoogte; daiis, hot wordt niccstiil van 10 tot 14 vocten Iioog; 't geen echter bif ons gccn 
plaats heefc. 

Dc blocmcn komen eerst in 't mkl(!cn van den Zomcr, of In hct warmc jaargetij ten vooifcliljn; Jc 
Liefhcbbers vergunncn haar ccnc plaats in hunoe Plantfocncn; om himncn aangonaamcn Reiik, en de 
nicnigte van blocmcn 5 die zij voordbrcngcn. 

De bladcn 5 die aan we^Tskanten glad, en zaagtandig zijn, zitten aan dc ovcrliocks-ftaande takkcn, 
en aan het eindc derzelven 5 of vccl nicer iiitdie van dczclfdc vuordrpriiitcnde Looten ,komcn bIocm:iircn voord, 

die 4 fl 5 duinicu lang zijn; dcczcn zijn uit vccic kiccne, witte bloemtjens ramcngefTcld, welkcn op ccn 
bljzonder fleeltjcn zitren, en aan dc hoofdUccl ingevoegd zijn; ook hcbbcn decze ficcltjens ccn bljzonder 

dck-blaadjen (d). Wat de kelk der bloemcn betrcft, decze is voordduiirende, ecnbladlg, vijfdeeb'g, ^\it 
en gewold; de bloembladcn zijn iiirgcbreid ; zij zijn langer dan de kelk, en omvattcn vi)f lange , en cven- 
vcel korte mceldraadjens, die van langwcrpige, en van bovcn tvveedcelige mcelknopjcns voorzien zijn: de 

Itljl heefc een dricfpleetlg merk, en is langer dan de mceldraaden, 
De vergroote bloem (J)') , die hler nevcns op de Plaat afgcbecld i« , zai dc juistc gedaante zcovcc! tc 

!iaanwlici]rigcr docn zien. 
De bloem -bcdckkiijg bcrat ccne kapfelj die drieliokkig is (c) , cii wc-lke zeS' tot agt-lioekige rnaden 



IB 



-,i 



J 



•- 



1^ 



in elk hokjcn befluit Qd) : de takkcn z'ljn rood-, en de jonge fcheuten llgt- bruin; de overliockfchc bhd- 
en looren-knopjcns hebbcn grocne blaadjens^ die gefchubd , en 3 In getal zijn» 



Het zaad van die gewas wordt bij ons niet rijp^ hetgeen do laate 



vcrfchijning der blocmen veroorzaakt; * 



iifen kan , als men lict onbedorvcn zaad van de Elsbladfge Ckthra uit zijn Vaderland doet overkomen , het- 

zclve op ecne fchaduwachtlge plaats zaajen, in ecu' grond, die met zand en aarde vermcngd is; als wan- 
tiecr men 111 Iiet volgende Voorjaar cenlge Planten zal zien opkomen; evcnwel kiemen zij mcestiil cerst in 
bet tweede en derde jaar; men moct de Planten, €n zo zij nog jong ziju voornaamlijk, geduuren- 



de den Zomer, wel befchaduwen , en herhaalde rcizen bevoclitigcn ; en in d(t\\ Winter befchcrmt men 2 



/It 



tegen de koude: — men kan dtChthra ©ok dooriMleggers voordkvvecken ; evenwcl diuiitbet vvcl 3 of4jaaren, 

M 

eer ^tz€ist alsdan de toereikende wortels verkregen heefr; de zekerfle voordtecling deezcr Heester gefchiedt 

door de wortelfpruiten ; en deezen komen in overvloed voord , indien men flechts dzw flam tot digt 
aan den grond affnijdt. 
Behalvcn dat men deeze Clethra tot afwisfding in onze Lust-plantfoencn gebruikt , gecft dezelve geene an- 

elen; men kan Iiaar evcnwel met vniclit in kleenc Boscbjens plaatzen ; zij is, door 



dcre 



voord 



haare menigvuldigc , welrickende bloemen. 



zeer gefcbikt. 



cm nabij Prieelen en Schaduwzetels , aan den 



rand van loopende Beekjens, geplant te worden ; en dewijl zij in vvrme Jaargetijden bloeit , en onder de 



fchaduw van Tulpen en Blgnonia -V^oomm zeer weelig wil 

wandelaar nog bovcn dien , door haaren licfliiken reuk. 



groejcn, zoo veraangenaamt zij den 



1^ 



**-?*. « 



/ 



/ 



■«*«is^ 



n 




t 

t 

I 

i 



\i 



i 



I 



i- 




c\ 




-^^ 



«^. 




f 



V, 



m 



^ 



'-\ 



c 



h 



A 



5 



S 



I 



s 



X. 



o 



R 



D. 



I 



^' 



'</<f 



Clasfe, 



F' Rang. 



Rhododendron Ferrugineiim 



Roestlikurige Jloozelaar. 



Rostfarhiger Kofenhrlecr 



Rofay ferrugineufe. 



Rusti ' kaw'd Rhododendron* 



RHODODENDRON FERRUGiNEUJNi, foUh glahris , fiihtm kprofts J corQllh mfundihuViformihm. 



ROESTKLEURIGE ROozELAAR, met gUdde ,' Van onderen fchurftachtige Bladeii ; de Bloefip 

trechlerachtig, . - 



Hoog boven de oppervlakte der Zee, aan liet uiterfte grenspunt van alle vegetatie, op de Oostenrj'kfchfr 



en 



Alpeity op de Pyre men en op de Karpatifch 



heeft de Natiun- ook voor dcze 



fchoone Heester eene plaats beftemd in de nabijheid van nog andere Plantcn, die de zulvcre hicht 



f^n di 



hoogte beminnen. Hier ter plaatfe en onder den invloed van de Iiaar omvloeijende Bergluclit, is zij dik- 
jvijls het cdnige Heesterachtige Gewas , Iiet welk zich boven zijne mindcre nabuurcn verhefr. De Ilecstcr 

berejkt de hoogte van twee tot drie voeten , en niettegcnftaande alle aangewendc vlijt zal zij in onze Tiuneii 

deze hoogte niet bereiken ; ]a, het is zclfs moellijk genoeg om het Gewns, onmiddelijk van zijne geboorte- 
plaats overgebragt, te behouden. Jvlnar men kan ^ok beter daarin fiagen , vvanneer men hetzelve niet 



rechtftreeks 



overbrengt, maar de 



gzworden of overgebragte Zaaden allengs aan onze 



bij ons rljp 
id ffcwend. 



niettegenftaande de Planten' telkens in de fchadnwe van andere Boomen dienen te flaan. Langs dezcii 
weg worden niet alleen veele Gewasfen van warmer Gewesten , maar ook m;nlg fchoone Inboorling der 



Ysbergen voor onze Tuincn aangewonnen* 



V^. 



V 



J- 



* » 



T. 



r 

Het ware overtollig 



den 



lets tot room van de fclioonheid dcr Cloempracht te zeggen, die op liet eerfte gezigt 
verrukt, en hct Gewas met recht eene der cerlle plaatfen onder onze bloegende Heesters 



aninvljst 



'i 



Ten zclfden tijde dat de Levantfche Roozelaar zijne hoogere Bloempracht ontvouwt, bloeit ook deze 

'lang-cr gedamdc Ilcester. 

la het laatst van Mai of het begin van Jung ontvouwen zich de fchoone hoogroode , ongeUjke , nedergebo- 
ren Trechterbloemen , wier twee benedenfle Dloembladen fmaller dan dc overigen zijn , in korte eenvouwdige 

■ 

Tuiltrosfen aan het einde der jonge Takken gegaerd (/?). De Blocmkroon , de Bloemfleelen Qj) , Kelk ea 
Viuchibeginfel (c d)^ de nieuw ontvouwen Bladen (e /) zijn aan wc(2r^kanten met geele , doorzlgtige, 

VI. 

vlakke, ronde Kliertjes bezaaid; zoJra ondertusrdien de Bladen hunne volkomenheid bereikt hebben, ver* 



dvvijnen deze Klieren 
weTi;en deze vlakte I 



)ppervlakte en veranderen op de benedenvlakte in rocstkleurige Schubben C^) 
en aan dezelven een roestkleurig aanzien. zowel als de bijnaam, gcven 



rig. h vertoond dusdanig fchubbig Blad vergroot. 



De Bladen 



zijn overlgens glad en ovaal. De Bloemknoppen zijn aan hct. einde der Takken in groote 



geelgroene en bruine Schubben gerold ; de Schors der Stengen is ten halven grijs en bruin. Somvvijle 



» 



verfcheid 



Men wil dat hct nuttigen van deze Heester voor 



dodelijk is , maar dat 



% 



m 



Lagcpus) de uitgepikte groote Bloemknoppen als een 



5 



intervoedfd 



gretig vcrtercn. 



A. 



o 






'^ 



f 



i 



^ 



[T 



1 



'» 




5 



C/X. C77t. I 



^ 



r 



I 



i 



• 





I 



k^lA^^c^c/c ?t d'> 



r^c7Z 



[Rocst Klciijn^;r 




^.T*n^i/i n e u 9?i 







^ 



1 



oozej^ii^ii' - 



# 



c 



L 



A 



5 



S 



I 



s 



X. 



R D. 




X 




--v 



V Clasfe. P' Rang. 



Rhododendron Hirfiitum, 



* « 



Rutge Roozelaar. 



Ha anger Rofenlorheif. 



Rofa^e velu. 



Hairy RhodocJendron 



RHODODENDRON HIRSUTUM, folUs eUipticis MCutliiscuUs fuhtus pufictatls y coroUis ittfundihu 



Uformibus. 



RUIGE ROOZELAAU, met korte op den rand gehalrde Bladen en trcchtcrachtlge Bloemen. 



Op het cerlle gczigt zou men dezen en den roesrkleurigen Roozekar voor den en hetzclfde Gewas Iiou- 
^en, maar deze fchijiibaarc overceiikorast hoiidt op, zodra men bcidcn naaiiwkeiirigonderzockt, zonder 
2e zelfs eens met elkander te vergelijken. De Bloemen en Bladen van den eencn hebben roestklearigc 

vlakken, doch die des anderen zijn vvi:, en bovendien met vecle hairen bezet , die aan deze decls een ' 
geheel ruig voorkomcn geven. 

Deze Roozelaar is een inboorling der Zvvitfcrfche , Pyreneefclie, Oostenrykfche en Karpathifche AI- 
pen, Hij verkiest eene laager ftandplaats dan de Roestkleurige , en vvordt aldaar ook In zecr groote 



mcnigte gevonden, 
De roode Bloemen flaan, eyen als bij den Roestkleurigen Rbododendron , op eenvouvvdige Tuiltrosfen 

gega^rd (a) , maar zlj onderfcheidcn zich daardoor dat zij zich laater ontvouwcn , een' aangenaameii 
geur verfprciden, (waarom zlj ook Alpenbalfem genaamd wordcn) en eene tot den grond gclpouwen 



Bloembedekking hebben ; daarenboven zijn de Bloemen witter en de bQitcij|le bladen met witte flippcis 
en hairen bezet (Z») , zelfs zijn dezcn op den Bloem(lecI , het Vruchtbeginfel en de Vruchtbcdekking aan- 



■ 1* 'J 



'•^^v 



■n. 



wc 



■ 



•J 

1 






^\ 



i'- 






v 



. h 



' * - 






-* 



**'> 



' -•» 



■ I*' 



'%<L-;'- 



r: 



^* 



^-^^ 



",' 



\ 



%^ 



-m 



wczigf gclljk de vcrgroote figiiur (r) , die claarcnboven ftict een droag , bru'rr, langwerpi^ ovaa! [overt 

Je aan den Bloemfteel C4) vocrzien is , aanwijsr* 
De Elliptifche Bladen zijn aan den rand met liairen bezet («•) , en in den jeiigdigen ftaat op beilen 

vlakten, echter meer op de benedenzijde j met witte, doorfcbijnende vlakke klieren als bezaaid, die nog- 

r 

thans verdwijnen bij volkomen en nieer uitgegroeide Bladen , en op bciden vhkte in een gemarigd groen 
veranderen. Fig. /vertoont een ftuk van een vergroot blad met de voorn. klieren en hairen bezet. 

Op de Alpen groeit dit Heestertje zeer menigvuldig, maar bclet overal den groei van andere Gewas- 



fen 



ook zou hetzelve voor de lastd 



d 



zeer nadeb'g zijn. Nogtbans bemerkte de Graaf 



Reizen dat de Bevvoners omflreeks den Eina en van lict Karpathifi 



bergte het zeer kleine zaad zorgvuldig vergaderen j en hetzelve als fpccerij in plaats van Pcper in hun 
ne eenvouwdige fpijze zonder eenig nadeel gebruikeii. 






-% 






n I 




^ 8 H 



f I 



-* t 



. V . ' 



' V 






:-: H 






N 



>-/- 



,-, i 4 



. ^ 



* r 



,t 



# 



#( 






i 



^ 



C^ ,X. p/i/. I. 



I 




» 



% 



\ 







c 



I 



I 



I 



]Ri 11 %>" e jK o o z el ^4 ci !• . 



// //I 



I 



a 



C 



t 



A 



$ 



It 

s 



t 



s 



X. 







K n. 



X''^ a as re. 



■J 



/■' Ra:7g. 



Rhododendron IMaximum. 



I. 



/ 



\ 



Vtrglmfchi- Roozelaar^ 



Vlrginifcher Rooze:iJorheer' 



Rofaye k granges feuilks. 



Broad Uavd^ Rhodochndrom 



RHODODINDRON M A X2 M UM , /J//VV ohiongh glahrls fuhfuT discolorihus umhellis termtifalths 

coro/Iis rotatis^ petalh fUbrctundis. 



vriiGiNisCHE ROOZELAAR, met g^^aTizigs Gvaale fiampe geadcrde Bladen^ die ce^i Jpitfen 

omgebogen rand en iinhloemtge SteeItJ£s hcVBen. 



Zo wcl de i^rncht der Bloenien , als Iiet aanhoudend groene Loof, vvaar oiede djze vJJf a zes voetcrr 
hooge Heester de vochtige vruchtbaare flreekeii van Pennfylvanie ^ Firginic en Carolina veificrt, Iieb- 
ben haar door de Tuinllefhebbers in Europa doen ontfangen ; en zij veiTiert niet alleeri onze, maar ool: 



de bloemrijke Tuinen 



Jap 



van wier Eiland men zelfs mcent dat zij eene inboorling is. 



In onze Tuinen is zij voornamelijk gefchikt voor eene Noordelijk afhangencfe plaars, ^\t tot een fchoon 
gezigt bedcrad is , of vvel op een*^ heuvd tot een aangenaam voorvvcrp. De G^vvasfeij , m vrJer gczel- 

fchap zij voornameUjk nitmiint, z\\n Andromeda^ ^ Kalmtas, dtRodora, Ckthra , Chionanthm ^ Cephalantm 

w 

M 

Ceamtus^ Itea^ FdtherglUa , welken alien dezelfde zorgvuldigheid en bedekking tcgen de (Irenge vorst 
in den Winter, en de middaghirte in den Zomer verelfchen, of nabij de ocvers van vijv2rs en beeken^ 

in de fchaduwe van Gkditfchias Sophora's^ Rohinia*s, Cjtijus^ doch zij moeten geensziiis in de nabij- 

lieid van Olmen, Populieren, Moerbezicn, Syringen, Sumak, Lyclum, Braamboozen en Roozen ge- 
^laarsi worden. 



/ 



HI 




I 



I 






I 



Dc Blo-racn outwikkcicn zkh In hct begin vnn JuKJ op den een* of twee dulnien langen EIoemfteeT, 

in de gedssnte van rechtopflaaiiJe Tuiltrosreii (^), docb niet gelljk de Ileer wi ldeno w meent in 
de gedalte van eenvouwdig vastziiteiide Tuilen , hetgcen enlvcl bij de nog niet geheel oiitvouwen Bloemen 

plaats becft. De Bloemkclk is klcin en in rondachrije infuijdingen gedeeld Qhj. De Bloemkrans is zeer 
uitgebreid , ^es^elfs infnijdingcn zijn kngwerpig rond, hcbbende nan de gronden eene plooi, dk van' 
vveiSrskantcn met eene roode kortgedeelde klicr is voorzlen (<:). De bovenfle infnijding is breeder dan 



de overigcn , en op de binnGnz'jde met 



grocnachtig 



geele fcIiacLUven getekend. De Zaadkapfel Qd) 



bevat in fiaarc doorfjiede (e) bet langwcrpige Zaad (/), 

De Jongdc ontwikkelde Takken, de Eloem- en BladQeclcn, de Kelk en de Jonge Bladen zijn met vast- 
^ittende roode klieren digt bezaald. De Icderachtig glanzende geaderde, op de benedenzijde misklen- 
rjge, aan de punt omgekeerde Bladen T^) zijn jeugdig aan de benedenzijde met een digte vilt bedekt, 

r 

die bij hunne volkoraenheid in kleine aangedrukte bruine Schubben verandert , waardoor deze vlakte de 

r 

roestkleiir aanneemt. De Takken zijn rond, de jongcren hebben eene donkergroene, de ouden eene geel- 



achtig bruine, en hct oudfle liout eene grijze Scb 



De Bloemknoppen zijn 



ovaal 



punt,, door langwerpig ronde, de lovertjes evenarcnde Schiibjes omvangen. De veele kleine Houtknop- 



pen zijn ovaal rond , langwerpig in fraalle ovaal lancctswijze Schubjes gewikkeld . 
Ook deze fcbooi 

B uiten verblij f van 



zich 



vrijen grond, op heC' 



den Heer 



\ 



bij de Rhod» Pont, nader vermeld 



j 



r* 



% 



% 



-t._ 



I 



{¥ 



1: 



«fe 



jto 



i 



r 




•^x 



fl 



^^A. 



a/>^ 



7l4XrC7t 





Yir^-iiufclie 



li 



a^^/;?taT/iy 



ooz^jaaa^ 



c 



L 



A 



S 



s 



I 



s 



X. 



o 



Px 



D, 



T 7 



Tv 



ib' 



I 




w 

Cytifus nigricans. 

* 

Dcr fchvarzUche Bohneulaum. 
Cpife a feuilles (Tun verd fond. 



The Black 'Cyiiftis 



CYTisus NIGRICANS, raccmh termlnaUhm erectis , calycibiis pilojts dcnticiiHs minntis ^foliolh eUiptich 

ptldfis* 

ZWARTACHTIGE CYTISUS, tnci enhh opjfaande Trosfen , de Bladen Jangwerplg eJrond. 
Hct Zuidelijk Duttschland ^ voornamelijk Oostenryky Hong.uye ^ Boheme en Itafie^ zljn het Vadcrhnd 
van deze bevallige Cytifusfoort. Dezelve grocit in drooge magere ftrceken 5 inzondcrheid aan dtn kant der 

Bergwouden van Oostenry^ , bcreikende ecne hoogte van ddn' tot vijf voctcn. 

Gelijk alle Cytifusfoorten , hceft 00k deze zcer vcci foortlijkc bevallighciJ , en offchoon de Hecsrer niet 

zeer langwordt , is zlj ecliter lor omfingeling van laage bosrqucttcn van tc mcer aanbeinn;:;, inzondcrheid daar 
de uitftekende geele BIcemen op den voorgrond van hooger groen en Hecstcrs oiigcineen veel fchoonhCid 



■ 



aanbrcnaen . 



luir 



£3 



De geele Vlinderbloemen pi-ljken aan lange opflaandc trosfen der e'cnlingfche tnRken , en zo^iig ecne tros 

bereikt fomtijds de kngte van 3 tot 9 diiimen (^a a a). Tu^fchen de Bloemen ziet men gccn bladen^ echter 
komen fomwijlen aan het einde der trosfen eenige bladen ten voorfcliijn (b). De Bloemen zljn afwisfelende, 

naar eene zgde neigende; hnare Kelk is hairig, 
De Bloemen rieken vrij aangenaam, en daar zij zulk eene menigte Honig bevatten, trekt derzelvcrgcur naar 



het honigachtige. In bet begin ran Juny 



bloeijende , behoudt deze Heester niet alleen de geheele niaand 



haare Bloemen, maar dikwijls ook veel langer, hetgeen dezelve voor de Lusthoven des te belangrljker 

maakt. 

+ 

Het Vruchtbeginfel (c), het vverK iia het afbloeijen verder anngroeit, en in dicn flaat met zwarte Kalreu 
bezet is, behoudt in het eerst nog den opgekromden StijI, maar volgroeid zijnde, heeft dePeuI flechts eene 

a 

De volgroelde meer of min bogtlge Peul heeft Uchtbruine kleppen , die laet zwarte Hairen bezet 



punt, 



zijn 



»>■ 



V' 



^ 



zijd , cii uit dien hoofdc draagt liet gc\ras oolc den naam vaii zwartaclitig C^ d). Opmerkelijk is Iiet dat de 
Mceldraaden bier voortduren, en, in ecne brLiinhuidige gedaante i]it uen Kclk vooiikomcnde (^), met de Pcul 



• > 



eene paralelle lijn houden (//). De Peul bevat van vier tot zcs bruiiie ronde Zaadcn, die in Augustus rij 



yp 



worden. 



De elliptifche drietallige Bladen , die afwisfelend op Blanfteeltjes aan de takken flaan , en waarvan bet 
mildcnfte bet grootfte is, hebben eene groene oppcrvlakte (Ji)^ daartcgen is de benedenzljdc grijsgroen (/), 
door fijne, naauwlijks zigtbaare hairtjes vcroorzaakt. 



J» ^ ' 



Dc drooge Takken zyn eenigzins roodbruin C'^) , maar de 



I 



afwisfclende Eladknoppen (/). 



bet 



de Bloemcn een mtnemend soed 



waar de Wijnbouvv den Landman zeer bezig houdt , gebruikt men de Bladen als een bijzoi 
voor het vee; uit dien hoofde noemt men ^Qzt Heester ook nog Ceitenklaver (JGeiskke), 



In die Landen., 
icr freed voedfel 



Tot omfingeling van Bosfchaadjen in Lustboven bijzonder gefcbikt zijnde , munt deze Heester voornamelijk: 



uit in de nabijheid 



den Ceamthus 



Ruhus odoratm^ de verfcheiden foor 



ten 



iiende Roozen , voornamelijk als tusfchen deze 



voorbeeld. Lathy m JatifoHus en iuherofus ^ L-^chms cakedonka ^ Rtidheckia purpurea^ HemerocaJh fulvn 




aaioius communis 



rn flaya , 

Ijler niet zocder ^een goed uitwerkfel te plaatfe 



^tfiamftuTlarhatus^'ljE^mn^ e. z. v. wclken 



1 



i 



I 1 



-V 



•- 

i 

i! 

r 



. - ^i. 



->■!■ 



.Ti:r'''j^pv\ri"?'^"^^i?*:- ^-■<.- -i-T-^i'<'^^.ir ^1" ■■'■■ 





{ 



U 



r^'js: ,^^^ jT. 



\ 



I 



h 



\ 







' « 



'\ 



c 



L 



A 



S 



S 



I 



s 



XIL 



o 



R 



D. 



I 



XII'' C/as/e. P' Rang 



Hct Geflacht 



Philadelpliiis. 



jasmin 



?*vr; 



ynuga 



\ 



Syrhga. 



Ten onrecbte leidt men de bcnamiiig van dit gcfladitafvandeiiEgyptifchen KoningpiiiLADFXPiius. Zecr 

r 

laiTchiinUik lieeft daartoe de Befdiriivinfr van atiien-^us, dc ^dnke die onder dcze bcna ninir van ceiic 



& 



// 



" ^ 



dat de Takken willekeiirig als 



levend zich tegen clkandL-rcn voegv'en 



en weder vaiiL'Jn wckcn, oiufin- 



gen en baarden, dat de dunstc Takken. zodanig netswijze warcn faraengcvocgd , en zodanig famcnge- 
fteld dat dezelven ondoordringbaarc haagen vour de Tuincn ultL'vcrdeii. Dezc Refchrfjving laat ons meer 

L 

op de famendelling van het Griykfdie vvoord Philadelphus , het wclk bij ons ((ptXx^e^^h) broederliefde 
betekent, befluiteii , dan de eerfte redcn , waarvan ons gecn andere toereikende grond bekend is. 

Tvvijfelacbtig is het verder of de bij ons zogenoemde Hcester dczclfdc is wclkede rartbendusdinignocni- 
dcn iiaardi'en wij gcen der kentekenen aan dezelve waarnemen , die door den vooniocmden Schrijver 



worden opgcgeven.. 



Dat dezelve als 



Haagen gebezigd 



en in bij:ia icdcren Boerentuin gevondcn 



wordt , is aan haare fclioonheid en algenieen beminde keurlijk 



fchoone en welriekendc Bloemen toe 



te fchrijv'en. 
Gemeenlijk noemt men dezQ Heesrer ^< 



Spring , maar beiden dczc beuamingcn 



ayn oncigen, alzo Jasmyn en Sijring gehcel andere Plantgedachten bij ons betekenen.. 
De GeHachtsdeelen en Keiiraerkcn zijn de navolgciiden , Iiebbende LiNNittJS he: Gefiach: ondc 



de XlJde Clasfe gerangrcbikt 



Pc 



^ 



i 



( 



De Kelk of BI(3embedekking is ddnbladi 



g) 



of vijfdelig, toegepunt en voortdurcnde. De Blocm 



bladen 



of vijftall 



halven rond. vlak 



en uitgebreid. Twintig of vijfe 



't> 



clsvormige Meeldraadje 



van gelijke lengte met 



den Kelk 



• * 



zijn 



denzelven ingevoe 



rechtoprtaande vier gefleufde Meelknopjes. Het Vruchtbeginfel ftaat beneden de Bloem en Kelk, en 
draagt een* draadvorraigen drie-of vierdeligen Stijl, met eenvouwdige Merken. De Vruchtkapfel is benedea 

\ 

ovaal en van boven toegepunt, beneden aan den Kelk bedekt, van boven onbedekt, vier- of vijfliok«. 
kig, vier- of vijfkleppig, met ovcrdvvarfche middenrifFen. De veeltallige Zaaden zijn langwerpig , klein , 

I 

rand van bet verliardc middenrif gehecht. De Zaad- 



:ende. met een Zaadvl 



en aan den 



I— 

vllezen zijn knodsvormig toegepunt, aan deo grond getand. 







< 



/ 




1 




fli^Lua 



c 



L 



A 



S 



S 



I 



s 










R 



D. 



I. 



XII ' Clasfe, P' Rang. 



Plilladelphus Coronarius. 



IVelrie'kende Philadelphus, 



Der wilde 'jasmin. 



« ■ 



Ln ^yinga a fleurs derange, 



The white Sjfh?gay or Mock-Orangi 



PHILADELPHUS CORONARIUS, folt'tS fuhJefttatis. 



WELRIEKENDE PHILADELPHUS, met een:gzhis getande Bladen 



^ • 



\» 



1 

In het ZuiJlijk Eiiropa, in alle Tuincn viiidt men deze uirmuntend fchoone IJecster; 'Linn^.us 
geeft Verona^ in Iial'il ^ als haare ojifpronglljlc grociplaats op, volgens dodon.^us is zij uit 
Spanje afkomflig. Doch daartegcn vcrzekert clusius, die het 



grootfte ^edcelte 



van Europa hceft 



doorgcrcisd , dat hij liaar ncrgens in het wild gioeijendc hecft gcvonden. W'aarfcliijnlijk \% het Zuidi 



\ 



lyk gedeelte van Europa haar Vaderland', dev^ijl Iiaarc Ztiadcn bij ons niet ligt rijp worden. 



De 



der Bloemen , en derzelver vooral in den avond verre uirgcbreide en dtn 



Oranjc'bioeifem evenarerrde Geur , makcn deze Heester tot ccn' lieveliiig in de prachtigde Hcfrtcdcn 
zowel als in de geringe Tuintjes der mindere clasfen. 



Deze Heester bloeit ten gelljkcn tijde met de Rvbinh hhp'tda , en 




de befchrijvlng van die 



Heester hebben wlj opgegeven op welk eene wijze ook deze in fraaije en aangenaame Groepen kan 



geplant worden. 
Ik kan hier niet 



merken dat de Heester door het fnoeijen zich in allerhande gedaan 



icn laat vormen, maar ook daardoor^ wordt 



tevens van haare Woeifems beroofd, alzo de jonge 



Bloci 



1* 



■. 



k 



t 



Bloeltakkcn afgeniccien worden eii duS gcen blocifcm lumncn dragcn. Men moet dierhalvcn om deze 
rcdeii bedacht zijii dat , ingeval men in het ecnc Jaar de Uecster haare gedaaute gegeven heeft , men 



- ^ 



*» 



in bet volgende jaar niet te faoeijen Iiebbe, en 



dan ecrst zal het gewas welig bloeijen 



J: 



De fchoone wittc Bloemen grocijen aan het einde der- jonge Sclieuten van hctzclfde Jaar, zijnde 



dc zomerblocmen met de zon omgerold. In de hoc! 



g 



(a a)» Tusfchen dezen fpruit cfe 



■er.nan ftaa 

ak. die b 



Bhdcn flaan twee kort- 
van den tot vier paar 



tegen elkander ovcrdaande Bloemen draagt, en met eene enkele eindigt (/;). Icderc Bloem hecft aaa 



d 



Bloemflcel, ecn 



blaadje '(c) 



even als de ionge Looten , met 



ftijve korte hairen bezet is. De Kclk is in vier ovaalfplirc inrnljdingen gedeeld {cf) en de Blocra 



vierbladig; is de Kelk vufdcHg, dan is de 



het seen mcestal bli de jonge Bloe 



men 



hceft. De bio 



vcelvouwdig dubbel, of liever 



of 



evcnredigUeid vier- of vijfdelig, en bij de Vrucht tot in den 



d 



Kell. 



De Stijl naar . 
-en* Dezdfde 



evenredigheid heeft de vier- of vijfhokl 



ilitkapfel Ce i) 



be vat 



kleine 



den (/) die echter zelden rijp worden en ter voortplanting ongefchikt zyn, en waartoc men zich met 



coed 



en de 



* ■ 



Dc Stam 



zes voeten hoog, met 



Qaande Takken 



Bladen; de laatflen 



ai 



kortgefleeld (V) 



De Schors 



den Stam 



:hgrijs , die der jonge Takken roodbniin (Ji), De Takken en Steng 



aijn zeer fenoppig, hoi en vol merg. 



I 




•T * 



\ 



^ 




■^x 




it 



i 




' \^<^^m 




m 



L7^ 



C 






^ rl. J. 



I 



I 
i 



H 




I 




* 

I 




^elrx ei en el e 





y'-c^z^T^ncj 




\ 



PJiilailelpl 



lllK . 



--=^i 




f 



■ ■ 



^ r 



'. 



1 



e 



L 



A 



S 



s 



I 



s 



xir. 







R 



15, 




:j - 



J 



XW' 



Clasfe, 



F* Rang, 



r 

Philadelphus Coronariiis nanus. 



\ 



-< 



Laaggroeijende Philadelphus^ 



Niedriger jasmin. 



FHILADRLPHUS coRONARius NANUS, ramls dtclinatU* 



LAAGGROEijENDE PHILADELPHUS, mst nsdtrgchogen Takken 



4 



Deze laaggroeijende Philadelphus wordt voor eene verfcTieidenheid van den reeds befdireven gelioii- 
den. Dit zou men uit de hier na op te geven vErfchijnfelen kunnen opmaken, fchoon hec Gcvvas 

weder anderen oplevert die dit vermoedeii twijfeladitig maken , en dit zijn voornamclijk de aaiihoudend 
laagblijvende gedaante van het Gevvas aan den eenen, en het nederbuigen der Stengen aan den ande- 
ren kant. Wat hiervati met zckerheid te houden zij is niet te beflisfchen voor men door de 



voortteeliHg uit 



het Zaad het onderfcheid kan bevestigen. 



In hoe verre Proefnemingen liierover 



eenig licht verfpreidenj kan ik niet verzekeren, vermits 'er 



Proefnemin 



van anderen bekend 



zijn, en ik nog niet in de gelegenheid geweest heb om zelf waarnemingen te doen.. Dat de Plant 

4- 

niet ligt bloeit is bekend , en dit is welligt de reden van de- 



nog met genomcn 



proeven , 



en tevcns 



van de onzekerheid der ondirfcheidingen. 



Naardien het Gewas niet hoog wordt en beftendig zijne dwergachtige gedaante behoudt , is hctzelve 
zeer gefchikt ter beplanting van Bloemperken , tusfchen andere bloeijende Heesters, als laage Roozen,. 



ffus purpureus, Rohinia plgmiza^ Spiraa falicifoL 



en moet onder zodanigen eenj goede ultwer 



king doen. 



De geheele Heestcr wordt naauwiijks anderhalven voet hoog ; zij " heeft nedergebogen 



(*) 



eo aan 



I 

ftaau eukele zddzaara 



lende Bloemea • van agt tot zesiien Bloem- 



I 



>lf - - 



■J 



bladen, en deze V( 



gvuldigde Bloembladen lateii zeker 



foort en onvruchtbaarlieid vermoeden, hoevvel anderszins gewasfen 
niet altijd onvrnchtbaar zljn. 



verfcheidenheid van eene andere 
net vermenigvuldigde Bloembladen 



Bladen 



■gelijking met die van den Philadelphus fmaller , op de bovenvlakte 



nederllggende 5 naar de punt^Punt van het blad toelopende ftijve hairen bezet (e). 



wordt door Afle 




en Stekken 



■ X 

tgekweekt. De Planten van deze Heester bloeijen 



a«lden , en bchouden telkens de dvrergachtjge gcdaante , zonder eenige verandering. 



( 




^ 

\ 



ij 



^ -'■■..:c!^ 




■.?"»S^- ■■^•^-■'- -^iiMitfl5-"'r 



"■^fi*-—- 




I 



^3 



i'? IiZT: r/i./. I. 





i 



I )& 









<:-• -^^n: 





I 



1i 



' 

i 



f 




* 



t 






^ 



1^ 






c 



L 



A 



S 



S 



I 



s 



XII. 



o 



Pv 



D. 



IV, 



XIF' Clasfe, IF-' Rang, 

Het Gcdaclit. 



Mespiliis. 



Mispelhoom* 



M Hip el. 



NeJjJier. ' - 

Medlar. 

Dc Mispelboom was onder den iircam van Blespilus by de Grieken en Ro-mlnen bekend , en de aflcocist 

mt hrt Grieksch |s by theophrastus en digs co rides te zicn. 
De ondufcheidingskenineiken zija vrlj wisfcIvpJIig, en lopen dikwijls met die der Cratagus ■, Sorbus, en 

L 

Fyrus iniidn; het geen ook wel de rcden zijn kan „ dat nieuwere Kriiidkundigen nu de ecnc foort onder 
dit , dan de andere weder onder cen ander geflaclit rangfchikken. Das voor hoe verre zy hiertoe gronJ 
hebben, llaat hier niet te befiisfchen; te meer daar het onderfchcidingskenmerk vcelal flechts door het ge- 

in dit opzigt niet zeer flandvastig is, Dikwijis hecft eeii Boorn 



tal der Stijieii bepaald 



vvcrdt, het geen 



Bloemcn ir.et ecn tot vijf Stijlen^en dcze wisfelvaUigheid der Bloem deelen , die als een oiitoercikend onder- 
fclieidingstelvcn by deze geflachten worJt aaiigenomen, heeft uaderhand dikwijis aanlciding tot verande- 
riiisen s^g^ven. Hicrdoor was het dat of eiikele ll)orten onder onzekere geflachten gefleld , of gelieele ge- 



llachten met anderen zi^a vercifnigd j^ewordcn. Door waarneniing wordt het intusfchen klaarhlijkcUjk dac 

het bepalend onderfchc:d het naauwkeurlgde niet is. Wil men by deze oiizckcrheid dzn behoorlijkea mid- 
denwe"" bewandelen, dan fchijnt het voor als nog .meer zcker zich flechts naar van linn^us vonrgc- 
fteldc foorten te bcpalen, ca dc twijfeluchtige onderfcbeidingen by andere geflachten, voornaanilijk by 
dat van dc Crat^egm aan te {lijipcn. 
De Genachtskcnmerken zyii de volgmden. De Kelk is eenbladig , hoi uitgebreid, vyfdclig en voortdu- 

rende. De Bioemkrans heefc vyf Bioembladen, welken ten halven rond en in de Kelk zljn Ingevoegd, 

■ 

4 — - 

cn dragen eenvouwdige Meclknopjcs. Het vriichtbeginfel , beneden aan den Bloemkrans flaande, dniagt 
vijf d^ivoiiwdige opgenchte Stijkn en hoofdjcsvormige Mcrken. De vrucht is eene kogcivorraige gena- 

« 

vcl- 






velJe Bezie, die met tegen elkancler aanralfende Kelkbladen als gefloten is; cchter is de navel doorboord. 
De Vrucht draagt vijf beenachtige bultige Zaaden. 

De Bladen der Mespilusfoorten worden bovendien als gehcel opgegeven , tenvijl die dcr forhus cffen, en 
die der Crattsgus hoekig zyn; nogthans bepaalt dit nicts dat tot een Gcnachtskenmerk behoort, zijnde dit 
flechts foortVyke onderfcheidingstekencn. Over het overige heeft de Lczer , om zekerer te gaaii , flechts de 
de Geflachten der Crattegm en Sorhus te befchouwen. 




i; 



■.;. 




T'^rF-TTw-Ti-wrn 



*l 



c 



L 



A 



S 



S 



I 



s 



xn 



o 



R 



D. 




r 



All 



de 



Clasfe , 



V'^' Rmig, 



Mespilus Amelaiichier 



Ooitenrijkfche Mispelhoom. 



QuefJteJbeer - St much. 



Amelanchkr , ou Alijier h feuilks rondes. 



The AmelanchUr 






MESPILUS AMELANCniER, inermh , foUh ferratis fubtus hirfutis^ 



P Y R. A Jil E L A N C n I E R , follis fuhr»tundo . eUtptich acutis , fufius pulsjt^entlhus : florihus rccemops , pet&lU lancectMtli , 

germlnihui Juhyillojis f calyclnls fegmentli glahns. WILD, 



OOSTENRijKscHE MispELBOOM, die ofigedoornd is, m dt Bladen ovaaj zaagswijze getand cjf 

van onderen rtitg keeft. 



Ook deze Mispelfoort wordt door wildenow onder het geflacht der Peeren geplaatst , enkcl om de 

peerachtige veelzadige Vruchten. Dczelve grocit in Dultschland, Oostetirijk ^ Zwitferlandy Frafikrijk en 
in de meeste Zuidelyke landen van Europa , op drooge lleenachtfge hoogrcn. De Heesrcr bereikr eene 

A, 

e van drie tot vijf vocten , en hecft vesi overdenkomst met den Kanadlfchen Mispelhoom , behalven 
dat deze, uitgenomen de Bloeraen en Vruchten, in veele opzigren kleiner is, 

De Bloemen ontwikkelen zich ook laater dan die der voornoemde foort , en de Bloemtrosfen zijn 
flechts ult vier of zeven Bloemen famengefteld (a V) , de Bloerabladcii Ilreaal lancetswljs en flomp , 
€n vLjf Stijlen, zljnde de gearmde Bloemdeeltjes van elspuntig draadvormige donzige afvallende 
lovertjes omvangen. De zwartachtige blaauwe Vruchten, die zo groot als ecne Aalbczie worden, zijn 



oolr 



rechtoprtaande , en worden in Augustus rijp (c) ; zij zijn vijfhokkig, f.ippig en zoet van fniaak, en be- 
Tatten in elk hokje twee langwerpige Zaaden (^. 

^^ r 

De Bladen zijn ovaal, ftomp, zaagtandig, Jeugdig van bulten donzig, oudcr zijnde kaal, naauwlijks 
ten' duim lang , en met twee zljdelingfche aan den Bladfteel gegroeide elsvormlgc dekblaadjes (/) voorzien. 



r 
i 



Gedurende den Winter zijn de jongfte Looten licht geelbruin ; aan het boveneinde verfchij 



dc 



korte vierkante Bloeifemknoppen CjO, laager de kleiner vlakke aangedrukte Bladknoope 
beide uit lichtroode fchubben famengefleld. 
De Voortplanting gefchiedt beter door zoging op Haagappelboomen dan door het Zaad 

+ 

Stammen langzaam en minder welig groeijen. 



C^) 



zljnde 1 



de 



t 



'S t 




u - 



^ 



. _ ' 



) 



V. 



t 




I 



a^ 



i 



c/.SJi. 



en 



IT. 



9 
t 




X 



• . 



\ 






> 





^lejAiui.i 






^ — y/m c uz ;t c Uer . 




Ooslcurvlj^fclic Mif 



HVV 




lu 



oin . 




p:.i?»-7^^r''^:^?W?^'«^^VT^«9'^''* " -i^p??""-^ - 



— ^J-3 



- ± I "iTUT "_^" 



c 



L 



A 



S 



s 



I 



s 



XIL 



o 



R 



D. 



V. 



-f 



z// 



/« 



Clas/e, 



F 



'di 



Ram. 



^ 



Mespilus Arbutifolia. 



Firginifche Mispelboom 






N. 



Erdbecrhanmhiattertge MispQl 



* 

Altjicr h feuilles cPArhuJter^ 



Arhutm leaw^d Medlar. 



tiESPiLUS ARBUTIFOLIA, inermts ^ foUis lanceolath crenatis fuhtus tomentofis 



I . 



^ . 



PYRUS ARSUTtFOLi A, foll'ts oHyaits acutnitiatis ferratU^ fubtus tomentofis^ rachl fupra ghnduhfa 

florihus corymlojis^ wild. 



t 



r 

V I R G I N I S C II E M I s p E L B M 5 die engedoomd is , met lancetswijze gehartelde van onderea 

woIHge Bladen. 



J 



Meer in de voditige ftreeken van Flrginle dan in het gematigde Noord- Amcrika wordt deze fchoone 



p-*-i. 



heesterachtige Boom In het wild groeijende aangetrofFen.^ 

— -■ , 

Menigvuldige witte Bloemen met purperroode Meelknoppen verfieren denzelven in de maand Mai , en 

deze fchoonheid wordt nog verhoogd door glanzend groeiie Bladen , die zich met de Bloemen ten zd^dzn 
tijde ontwikkelen en liet Gewas voor onze bloeijende Voorjaarsbosquetten des te belangrijker maken , ter- 

wijl de rijpe roode vrucliten en de rood wordende Bladen het Najaarsgroen aangenaam fchakeren. 



De Bloemen verfi 



op de eindtakken van 



Jaar , op fchermtrosfen van twaalf 



twintig vcrgaiJrd (a). leder rust op een bijzonder BloemHeeltJ 



een 



infn 



gedeelden Kelk, die met 



^§- 



fam 



de overige Bloemdeelen zijn 



vijf hoUe witte Bloembladen, meest twintig draadvormige , met purperroode Meelknopjes, gekroonde ea 



nan den Kelk ingevoegde Meeldraaden , en van 



-Eelfftandigheid 



gen StijI 



Op de Bloemen 



groene van onderen met eene witte wollige 

A, 

Augustus ronde roode rijpe Vrucliten C^), 

die 



*ii^ 



dii naar het 




dsr !5tl]l 



^5Ciitig: Ilokken. hcbl)en|_ en in dk dcrzelven twee bhi 



gianxlge Zaaden be 



(^, die met dc kromme punt naar den Vriiclitftcel 'gekeerd 



D 



niiddclijk na de rijpwording gezaaid, kicmen in hetVoorjaar , en geven binnen drie Jaaren verplantbaara 

IP 

Stammetjes VM drie tofwt-voeteu hoogtc , waartcgen de op den Ilaagappelboom gcpropten van zes tot 
tien voeten hoog wordcr?,-. 



De ovaal lancetrpitfe or lancetswijze Bladen flaan op korte gootvormige Bladftetlcn, jong aan de be- 

en de^ rand fijn gekarteld (e), - De tanden der 



nedenvlakte gewold^V uitgegroeid op 



bekie 



vlakten glad 



kartelingen ^ zijn , even-ab die van de middenrib, op de hovenvlakrc met langwerpige, ongefledde, Jong 
doorfchijnende' naderhand gekleurde klieren bezct, 

Tfc jongfte Lboten zijn in den Winter door-eene geclbfiiinc met ^eele vlakken bezette' Schil omvangen, 
die aan de ouder .Takken grijs en aan het oiide Hout zvvartachtig en lets fcheurig is. De Bloemknoppen 

\ 

zijn aan de bovenfte^ de Bladknoppen aan de benedenfle" deelen der jongde fnheuten ingevoegd'; de'esrde 
ztjti langwerpig rond,- met de punt naar het Hout gebogen (/^ en grooter dande Bladknoppen. Beide 

zijn met paarsroode van binnen gladde , ,aaii. den raid met langwerpige Klieren voorziene Sclmbben 

•n 

I 

bedekt. 






Van het witte taaije Hout 



men geen voordeel trekken, vcrmits hetzeive niet dik is. -D 



blijven, zo zij van de vogels niet opgegeten worden , lang in den Winter hangen. 

f 

Van deze foort kent men verfcheiden vaileteiten, als'eene met groote breedc Bladc/l en zwarte Vruch- 

I 

?et (0 en cene andere. met geelachtige witte Vrtichten, - 



A 4 






?■ 
tf 



- -^ 



:- t^ 



' ■ 



r 
f 



,^ 



(• 



• .1 






-IL ■■ ■-- ■ ■ J 



*»fP 



•a^i^w 



I 



L^ 



1 



1 




I 



* 






^ 



t 




f : -'■-^vsv 



■I "U 



UN< ,HII**B»^^^ 



'h 



It 




C L A S S i S XII. O R D. V. 



A7/^' C/^iy9, F'^ Raftg. 



Mespilus Canadenfis. 



Kanadlfche Mispelhoom. 



Canadtfche MispeL 



All fie r du Canada, 



Canada - Medlar, 



iiESPlLUS CAi^ AT> EN SIS, inermis, foliis ovato ohlongh glahrh fetrath acutlmcuUu 

pyR. BOTRYAPIUM foUis ohlongo-elliptUt cuspidatls glahrit , florlhus racetnofisy petoUs Untarl-lanceoUiU 

■ 

germinil^us pulescentllus ^ calyctnis fc^mentls glahris» ,WILD. 



9 



KANADiSCHE MiSPELBOOMj die ongedoomd is, met langu'erpig eironde y gladde y getandc 

fpitsachtige Bladen. 



Deze Mispelfoort is eene dier geenen , weike ten aanzien van haare Gcflachtskenmerken door de 
Kruidkundigen in tvvijfel vvorden getrokkeii, Linn^us ranPifchikt dezelve onder de Mispelen , wil- 

DEN0W5 volgens EHRHARD, oiider de Peereii C^ie hier boven) , anderen plaatfcn haa^ ondcr de Cra-^ 

r 

ticgus, en laatdelijk word: zij a]s een bijzonder geflaclit ondcr den naam van Amelanchier opgegeven. 
Daar wij de Genaclitskenmerken hier boven volgens linn^us opgegeven hebben, kimnen w\] hier 

r 

niet in de gerdiillen tredcn , maar oordelen lict gevoeglijk dcze foort met LiNNiEUS onder de 






MiSpelcn te tellen 



Menigvuldige witte Bloemen verfieren dezen inboorling van drnoge laagten in bet Noordelijk y!f;;;^r;,^/7, 
tevens met de ontvvikkeling der Bladen, die, jeiigdig, digt met eene uitte vvol bekleed z\]n, Het 
Gcwas is een voornaam fieraad van voorjaarsbosquctten , hetwelk zelfs in het naj'aar door de menigte 



half rijpe Vruclitcn, die allengs donker paars vvorden, nog vermeerderd wordt. 



De 



JnS_ -_: 



9 



- -^ 



De Bloemen formeren nan liet bovenfle eintle der voorjarige Scheuten rechtoptonde Bloeratrosfen (a) 



Elk rust op een bijzonder, van een afvallend Dekblaadje voorzien 
fplrfe infnijdingen , vijf langvverplge , ftompe Blocmbladen , en vijTtfe 



Bloemfleeltj 



^e Kelk heeft vijf 



tot 



tach 



tige 



Meelknopjes dragende Meeldraadjes 
oven vijfdelige , maar beneden gchecle 



zijn in den binnenften rand van den Kelk ingevoegd. De 



« • 



eene 



p een iiit den Kelk eenJgzins voor ftckcnd Vrucht- 
de boogroode (Z'), daarna donkcrpaarfche tienhok- 



beginfel, het welk in de Maand Juny in 

kige Vrucbt verandeit , die in ieder hokje ^dn ovaal langwerpig bruin Zaad bevat , h<!t\velk met de 

punt raar den Vruchtzetel gekeerd is (c). 

De ovaale, of hartvormig ovaal gefleelde Bladen fiaan afwisfelend, zijnde getar.d, en, ten volleir 



uitgegroeid , op b 
geel en vallen af. 



vlakten glaJ en donkcrgrocil C^. In den Herfst worden 



d, vervolgens 



De Knoopen zijn Iang\^ 



met de 



naar den 



gebogen Ci) 



agt 



gelijk groote , roodbmine , op de binnenvlakte fijnhalrige Schubben bezct. De dikkcr Llociknoopen flaan 



aan de piiht der zwakke Scheuten (f) , aan de fieri 



van 



laatden Zomer afwisfulend,. en de 



Bladknoopen ouder dezen. Eene roodbruine fchors met grijze vlakkcn bedekt de jonge Looten, ge- 
durenda den Winter; die van het oude Hout is donkerer^ zonder veel fcheuren,. De tweede Bast 



'- 



foiaakt en riekt mar -Amandelen. 



1 

Het Zaad, ftraks na de rijpheid gezaaid, kiemt in het volgende Voorjaar, en de Heester draagt dik- 
tvijis reeds in het dcrde jaar Bloemen, Zij drijft veele Wortelfpruiien , maar wordt nict hoog, daar die j 

* 

vveHien op de CraLtgus zijn geent, van vijftien tot twintig voeten hoog 



worden 



Het Hout is wit en 



"E 

ten voeden het gevogelte , en deze 



recdfchappen gebezigd worden. De menlgvuldige Vruch-^ 
FalfanderiJn zeer nuttig, door het Zaad ligt vooft te 



t'A-Eken en door haare Wortelfpruitea ligt te vermenigvuldigen 



■^ 



• 



I 



^^ 




r/.JJI- rro!. T 






a. 



I 




I 




) 





.1 



".>■ 



Kaiiailafcltc. XispelLooiu . 



I- 



1 1 



*.> 



■ 



t 



( 



' '-rB-— 



I 



\ 



f 



• 



C L A S SI S 



XII. 



R D. IV. 



XIP' Clasfe. IV ' Rang. 
Mespiliis Germanica, 



Ceivoonc ]\lisJ)elboom 

Gemehie MispeL 

Neffiier cult hi. . 
Dutch Medlar. 




i»iE STILUS GERMANIC A 5 Imrmh ^ follh lanceolath fuhius tomentofn ^ flonhus fesJlUhas foil: tr Its. 
GEVVOONE MISPELBOOM, die origedoomd is ^ met laiicetsgemjze van onderen woUige Bladen^ ^'de 

t 

Bkemen enkel en ongejleckk 



In het 



D 



Alispelfc 



■ 

hct wild , en wordt in de 



oplfc 



Pirfu 



De Boom is niet alleen door zljnc grooter lihden, Bloe* 



/ 



men en Vriichten , maar ookdoor deszelfs ongewapend eindigende Looten tc ondcifcrieivien. 

\ 

Dc hier voorgeftclde dubbele foorten van Vriidircn zljii niet alleen om Iiaare grootte geaclit, maar oolv om 
dat zlj geen Zaadcn hebben (a h c^^ gelijk de doorfnede (c) aanwijst. " - 

In de Maand Junij ziet men aan het eindc der nieuw gefchoten Looten mcpst enlcele fclioonc witre Bloe- 
men (d)^- Haare Blocmbedekking, of Kelk, die naderhand in Vrucht verandert, lieeft vijf infnljdingen , 

die langer zijn dan de witte, van b^oven gckartelde Bloembladen (^). Behalvcn deze Kelkinfnijdingen zijii 
aan den bafis derzelven, vier lancetsgewijze van boven (lompe, van onder fcberpc, liMtsgetande Dekblaadjes 
geplaatst, waarvan twee zeer lang boven de Bloem en Kelk uitfleken (///)• De overigen zijn onvol- 
maakt en kleiner onder de Bloemdeelen verborgen, echter aan de Vrucht voortdurend (^.) 
De Nagel der Bloembladen is zo vvel als' de agttien- of ta^eeentwintigtallige priemvormige , met geele 

Meelknopjes gekroonde Meeldraadjes aan den binnenften rand der Kclk ingevoegd ; de laat den oraringen vLjf 
van elkander afrtaande ronde Merken, dragende draadvormige Stijien. De kogelvormige met cene vieesch- 

+ 

achtige ftof beflotcn Vruchten zijn van boven vlak^ en met naar binnen gebogen infiiLJdingen der Kelk 

voorzien Qi hJ) Zij bevatten vljf onraiddelijk door het vleesch omvatte Zaaden, wier punten naar den 
Vrucht'deel gekeerd en m eene houtachtige gebulte Schil befloten zijn (/)• Deze Vruchten worden in de 

I- 

Maand October rijp, en vallen gemeenlijk met de Bladen af. Men nuttigt dezelven , even als die van den 

F 

tammen Sorbenboom QSvrbus Domestka^) of den Firgimfchsn_ basrerd Lotus {Diospyros Firginiand)y 



I 



\ 



1 

I 



9 



L 

r 
1 



ruet 



-1 i^j*j!^. T" =^ ^ -"*~ _ - -^ --- 



niet voor dat 21} murw zijn , het zij rauw of gekonfijt. Zeer wrang zijnde , verminderen zij den loop ^. 



» 



docli onmatig gegeten , veroorzaken zij verflopping en fluiptrekkingen. 

L 
L 

De feuffdiae , met wol bedekte Bladen ftaan afvvisfelende op korte fleelen , en hebben 



ken twee afvallende Dekblaadjes , geiijk 00k fommige BI 
af twee derden der lengte of 00k wel geheel getand (/t) 



• 



De rand der Bladen 
dcren gewold (/). 



de Houttak-- 

ft 

van de punt. 



I 

De kleine , nit weinig fchubben bedaande Knoopen ftaan afwisfelcnd aan dc drooge Takken («?) , 
zijnde de Loof- en Bloemknoppen naaiiwelijks te onderfcheiden. De jongfl:e Takken ziJn glanzig bruin , met 

* - 

ecnige ronde, ongefteelde klieren bezet, en aan het bovencinde , zo wcl als in de nabijheid der Knoopen,. 



rner ceiie wol overdekt. 



De fchors van 'het oude Hout is heldcr van kicur en gcfcheurd. Even 



;der Pcerenboomen ware het Hoiit tcr bearbeiding gefchikt, bijaldien de Stammcii dikker wnren. 



;i 



Zaad. kort iia de riipheid sezaaid^ kiemt zelden v6<5r het derde 



Het best is de voortplanting 



door zoging op vvi\d groe 



Stammen , of op 



der Haagappelboomcn , maar minder duurzaam 



Pecren- of Kweeboomftammen. De hoogte hangt af van den Grond. Laage heesterachtige fta 

+ 

alleen in een' droogen Grond voort, en.fclioon derzelver Vruditeu kiciner ziin,zli ziin des te fmaal. 



I 



• , 



C 






_ V 



\ * 



\ 



r^ 



*■ 
^ 



t w 



\ 



f 



W«i 



\ 



y 



• # « 



< 4 



* 



dil!^'. .' 



;. ^^^..^ 



■■■1 '^f^'^'^-.V.y- '7^^=wpJl.^, 



> - ^- _Ti 




t ? . JGff. i^ v/! /■. 




i 



i 



^. 



I 



P 



life' 



t 




Tf-^^'o fm r 



IMisp*]!} 






^i'^-V^^ rrJ^- 



i 



c 



L 



A 



S * S 



I 



5 



XIL 



o 



R 



D, 



IV, 



Z/F Clasfe. IF'^' Rang. 



i 



■ 



t 



s 



Mespilus Pumila. 



La age Mispelhoofn. 



^ Zwerg - MispeJ. 



AUp,er a feuilles de Poirier^ 






^. 



'J 




Dwarf Medlar, 



MESPILUS PUMILA, inertfth , foliis ohkngo - ovatis cremth , fuhJus argentUs. L D I c E s Cat. 



A AGE 



M I s P E L B M , dk ongedoornd it , met langwsrplg ovaale gekartelde Bladen , die van on^ 

deren zilverachtig wit zljn. 



Met veel waarfchijnlijkheid zou men deze Heester voor eenc varieteit van de Mespilus arhutifoh 



Virgtntfchen Mispelho 



zulke aanmerklijk onderfcheidende kcnmerkcn 



had 5 en men uit dien hoofde niet eenigermate gerechtigd fcheen om haar als eene bijzondere foort aan te mer- 

■ 

ken 5 ten niinnen zolang , tot men door herliaalde proefnemingen overtuigd ware dat de kenmerken aanliou- 
dend en altoos dezelfden waren, Deze proefnemingen zelf te doen had ik nog geen gelegenheid ,maarniette 

mill fchroom ik geenszins deze onzekerlieid op te geven , en andere Tuiiiliefhcbbers aan te moedigen om de 
vereischte proefnemingen te doen. . • 

Bij de vroegere Kruidkundigen was deze Heester niet bekend; zij is niet bij linn^us en hout- 



TUiN, zelfs niet bij 



wiLDENOW aangetekend. 



La MARK , LODIGES 



, BI A R S FI A L L 5 



F. SCHMIDT Zijn^ voor zo verre raij bekend is, de d^iigen die melding^ van die fclioone kruipende 



Heestertj 



De vergelijking met de Mespilus arhutifoh 



Hdt: gewas groeit, even als 



Vi 



vvordt llechts eenige ip'an- 



fen 




nen hoog. Hetzelve onderfcheidt zich vooreerst daardoor dat het veel laageris dan iiet andere; de Tuiltrcs^ 

C^) ; de platjes der Bloembladen rusten op langer nagelen 5 en de Meelknop^ 

■. 

hoogrood. Aanmcrklijker is de Kelk C^), die, even als de bruinroode en witte Vruchten C^ Oo 
fijn dons bekleed is , en dat het Zaad geen gebogen punt heeft (d]. 






> 



1:^ 



■v 



De Bladen zijn van boven rondachtiger , van onder zilverachtlg grijs , fcherp getand (e) en van die det 

Yoornoemde verfchillend. 



De Stammen en Takken hebben veelvuldige bruine ringen, zljn , van den grond oprijzende, bogtig 



(£) 



en door lange 



pende met veele Wortels voorziene vefelen (/) 



Even 



door deze veelvuldige Wortelen, welker uitlopers g) met Bloemen verfierd zijn, wordt het gewas het 
best voortgekweekt. Hetzelve bemint een' vochtigen verfchen grond en fchaduw , maar fchoon onder de 
fchaduw niet llgt eenig gewas tierd, is dit Gewas des te voordeliger, verniits hetzelve 20 doende tot de 



laagl! 



omfingeling van bloeijende voorjaarsgroepen kan gebezigd 



r 

De Takken en Knoppen ziJn in den bladloozen ftaat volftrekt aan die der Mespilm arhuttfaUa gtX\]% 

vormig, zijnde derzelver jarige Schors ligtbruin Qi) en die der anderen grijsachtig. 



V 




N 



>« 



y 



*s* 



w^ 



4 



! 



4%- 



rcixiL c-'m. it: 



f 

»: 



r 











^ 



* 




c 



L 



A 



S 



s 



I 



s 



xir. 







K 



D. 



V. 



h 

[ 



^■lE 



JII'' Clas/e, V'r Rang, 



Mespilus Chamae - mcspilus. 



\Alpifche Mispelboom. 



^ 



> 



Berg - Mispelfirauch^ 



AUJler Natn. 






T. 



I 



Bastard (Quince 



WESPitus ciiAMAE-MESPiLUS, inermis ^ foliis Qvalihus' acute ferratis glabrU^ fiortbus cor^mhofo 

capitath* 



ALPISCHE MISPELBOOM, dh otigedoomd is, met ovaale fpiisgetcinde gladde Bladen, en trosachtig^ 



Bloemhoofdjeu 



X 



De Natuur heefc de Alpen van Iiet gematigd Earopa tot eene groelplaats beftemd van deze twee 
drie voeten hooge Hecster. Derzelver donkergroeue , glanzige vaste Bladen, en roozenroode fchermtrosfen^, 
die de eindtakken van het voorgaaiide jaar verfiereiij geveii liaar eene plaats onder de bloeijende Ileesters,. 

> wanneer zij hoogere bloeijende bosquetten omfingeJcn , of nabij vvandel-* 



delaars 



wegen geplaatst zijn ^. zoo 
ftrclen. 



weliin liet voorjaar door dc Bloemenjals in 



door d 



De afwisfelend flaande BTaden I]ebl)en kbrte Bladfceelcn, die langwerpig ovaal, fcherp getand, en-^, 

F 

volkomen uitgegroeid , op de beiden vlakten glad zijn (a), Aan de Houttakken ziet men vvitte afvallen-- 
de Stippelrjes , en fomwijlen kliertjcs. De Bloemen zijn in gedraaide Schermtrosren vergaSrd , elk op ■ 



een 



Bl'oemfteeltje , hetwelk 



een afvallend rood lovertje onderfleund is (^). De met het 



Vruchtbeginfel famengegroeide Kelk heeft vijf infnijdingen ^ en is- met eene fijne wol bedekt, . 



ijf 



Bloembladen zijn ovaal , opeuen zich niet ten vollen , en vallen ligt af ; zij omvatien vsertien tot twin 



tig aan den rand des 



M 



jfcdn tot dr?e«. 



meest twee t^-rre <li'Vn, met fl:ompe Merken, rusren op het befioten Vruchtbsginfd , ea zija bjg-.htinne-- 



invoegirg iTiet eene 



ir> 



r-, ^ -«? 



wol ovenogen 



Jikc 



-—:—i — 't. 



De C:hoone roode Vruchten , die in het Najaar onze Tuineti zo verruklijk verfieren (0 j rijpen in haar 



vaderland in September, maar 



Maand vroeger; zij zijn vijfkantig, en, ten vollen 
geel vleesch flechts twee lederachtige vakken, die, 
door een middenrif van elkander gefcheiden , ieder een glad , bruin , met de kromme punt naar den 



rijp', geelroodkleurig , zij bevatten 



etachtig 



Vruditfteel gekeerd 



A, 



bevatten (/) , waar van echter zelden meer dan 66n. rijp wordt. D 



Herfst gezaald wordt, kiemt in het volgcnd Voorj 



Op zodanig eene wijze 



ijft de Heester, gelijk op de Alpen, flechts eene laage Sruik, doch bij de kunstige voortpl 



/ 



/ 



ting door zoging op Haagappelboomen wordt zij vier d vfjf voeten hoog. 



Gedurende den Winter 

■ 

igfdie Bladknoppen (/) 



de 



met de 



aan 



CO en de zijde 



Ichors 



C^) , die aan het oude Hout 



pe.Blad- en Bloeiknoppen zijn ovaalpuntig met geelgroene fchubben. Men meet in het 



honden dat 



d«2e Alpifche Mispelb 



altijd 



befchaduwde plaats vereischt 



♦ 



s • 



^ 



* 




- "• 



■w. 



> 



\tl 



* 



1 



" 



I 



^-T 



t 



f t 



,1 



\ - 



\i 



s 



I 

r 

i 



f 



1 
f 

I. 
I 






V 



F , 



r 



I 



I 



t 



I 



i 




i/joa. .v'/r. 



^^ 





■ 



^ 




^ 



'lii.ma^ 



JL 



T"' 



J ■ 1 




del grond \f orden gelegd , ter voortttling dienen , en geven Plantjes , die echter in de eerlle twee jaarca 

M 
L 

fleclits langzaam groeijen. 

De Bladen hebben korte Steelen , hun Rand is efFen , maar gewcnlcbraauwd ; de bovenvlakte is donker- 
groen (e) , doch de benedenvlakte , gelijk de Blad- en Bloemfteelen , de Jonge Takken , , Knoppen en 

J 

Vruchten, met eene Woi bezet (/). In de nabijheid der Bloemen zijn dezelven klein en rond, maar aan 

•i 

de Houttakken groot en eirond; in den Herfst worden zij fchoon rood, en vallen eerst laat af. 
In den bladloozen ftaat ziJn de jonge Takken met eene brulne , met dunne Wol overrrokkep Schors (g) 



bedekt 



welke aan de oudcr Takken 



der gewold, grijsgevlakt C-^) en aan het oude Hout fcheurig 



(/), De fchubben der Knoppen zijn bruin , en ftaan 
tgebreid (^k\ 



T J 

grootere met Wol bekleede 



De voortkweking kan , bebalven door het Zaad, ook do^r Zoging, Afleggers en Stekken verdcht 
Liefhebbers die treffende verfcheidenheden in hunne aanla2:c beminnen, kunneii deze Heester i 



den 



fchoon Boomtje herfch 



wanneer 



Takken op ^ a 7 voeten Iiooge Stammen 



lagappelboomen of Dooms {Cratiegui) latcn zogen , het zij ncvens de natuurlijke Bloeitakken of enkel. 
Nog wordt eene aiidere foort in Europa^ en voornamclijk omftreeks ireenen wild groeijendc opgegeven , 



welke dezen ruigbladige Mispelboom 



groei en grooter 



en 



fchermvormige Bloemen 



draagt, Naar alle waarfchijnlijkheid 22! dit de Blespihs ofisntalis van 



AMMAN ZlJUj 




I 






'^ 



■u 



»• u 



u 



i 

w 

t 



1 



c/sxn. cr^lW. 




f 



I 



1 



J 

\ 



i 



\ 









.if 




4 




ii 



r 



r 




^'^//iv/^* tc^<^7U^^tcr . 



/ 



lluio'lAa^ijy*': ^IiNiifllio oii* . 



I- 



c 



LAS 



s 



I 



s 



XII. 



O R 



D 



V. 



XII' 



'ds 



Clasfe , 



V^ 



'de 



Rang. 



J 



\ 



Mespilus Pyracantha^ 



Gedoornde Mispelhoom^ 



Immer- grune MispelJ^ 



Buisfon ardent* 



Pyacantha ^ or Ever- green Thorn 



IIESPILUS pyRACANTHA, fplnofa , folVts lancBoJatQ - ovath crenath , calyclbus fructus ohtujis. 



OEDOORNDE MISPELBOOM5 die gedoomd /V, met lancet swijze eiyormtge gekartelde Bladen en 

jiompe Fruchtkelken. 



Hoe miilder liet getal der in dtn barren Winter groenende Gevvasfen is 3 hoe aangenaamer en ver- 
rnklijker het oog geflreeld wordt, wanneer hetzelve onder de met fnceuw bedckte Gevvasfen groene cxt 



'*andere kleuren zien uitfleken en A^n 



treungen Winter verlevcndigen. Onder 



t> 



de vveinige Ge was fen , 



vvclken de weldadige N^tuur ons ten dien 



einde aanbiedt , is- onze gedoornde Mlspelboom een der 



ultmuntendftcn, omdat Iiij niet alleen met zijne fcboone hoogroode Vruchten, maar ook, eenigzlns in dc^ 

fchp.duwe flaande 5 door zijne glnnfend groene Bladen, even als de Palm en Hulst, bij het de'ntonlg wic 
der fneeiiwr in de bcvrozen Natuur verrasfend afdeekr. Dat zulk een Gewas, ofTclfoon in de Bosfchen 

van het Zuidelijk Eur op a ^ omflreeks den Olympus en di^n Caucafus wild groeijende, eene plaats in onze 
Tuincn verdient^ zal nicmant bctwisten, die deszelfs overrijke Bloeifems In de maand Junij en deszelft* 
Vrucliten onder het fomber en afvallend groen zijner medebroederen heefc vvnargenotnen,. 



De Bloemen ontvouvven zich in de 



Junij aan de einden der korte Bloeifemtakken in zulk een 



i> 



groote menigte, dat zij dikvvijis de geheele Heester bedekken. Zij flaan in ovaalblocmige {chermtrosfen 



i 



vergaerd, elk op een bijzonder (leeltje, dat aan den bafis met 



(a ^). De Bloem- 



bedekking of Kelk heeft Tijf korte uitgebreide tanden, en op het bovenfle gedeelte zljn de Bloenibladen Qn- 
ao of 24 geele Meelknopjes dragende Meeldraaden in5evO':?gi. Vyf korte flomp gemerkte ftljlen Z]]ti> 



^r^:' 




-v^ 



ftsn 



de biiinenzijde Ket het Zaad verde'nlgd. De tcrmilllocnroode VruchtcnX^. ^) worden fn 'de 



raaand September rijp , en bevatrcn in eene 



meebchtige zelfflaiidigheid 



vijf ovaalrond hoekige hard 



fchilUge Zaaden (c), die van binnen in den Kelk uitflckcn en tcr voortplanting zeer gefchikt zijn, zo 

zlj voorts in den Herfst gezaaid worden^ 
De Takken zljn zwak en buigzaam , en vereifchen ondcr[lcuning , zo zij nict aan paalen gchecht 

worden. De jongdie lootcn eindigen in eeli' flekel , die in bet volgcndc jaar , wanneer de aan dezelve 

ftaande Knop zicb tot een takje ontwikkeld' heefr, zicb voordoet als aan deszelfs zijde voortgekomen 



^ 



te zyn (d S), De Bladen flaan overhoeks op kortc Bladfieclen , zijnde aan den rand fijn gekarteld (/)^ ' 
maar vvelig groeijende gecand (/), Jong zagtbairig, meer uitgcgroeid digt en (lerk gebaard. Zij vallea 
in den Winter niet af, maar HciriCn later en bij feUe vorst eene. zwartbruinachtige glanzcnde kleur aan. 



De vportplanting gefchicd door het Zaal , bctwelk gemaklijk kiemt. 




de aarde gebogen 



Takken, geven in bet volgende jaar plantbaare Stammetjes; ook wortelen de flekken. 
eene vocbtige ftandplaats in de fcbadmve. Het Hout is witj maar in vergelljking met 



foorten 



week. Het gevogelte . en vooral de Islusfchen , zoeken de Vriicbten flecbts 



Jiet 



r 

deze Heester^ bij toenemcnde vorst in winteftuinen al haar ficraad 



den hoogf! 
behouden. 



^ 



/ 



«* 



«l 



i 



/ 



m 



ir 



cv jru. m/. t: 



k 



\ 



I 



/ 



r 



I 



1^ 




i^ 



^MUC u^ 







(tc do 



ornac 



I 



JvL^/r*^/r^/^///. 



ispitioo 




om 




n ■ ^ ■ n 



V 



\ - 




C L A S S I S XII. R D- IV. 

- 

Spiriea. 

Spir^a. 

4 

Spir^a. 

T)e naam Splr^a^ tlit Mecstergeflnclit toegekend, is, volgcnds de meeniag van de mecste Kruidkiindigen 
vanhet G/;/e/t^C/5 afkomffig; theophiiastus heeft denzelven alzoo gcbruikt, en zelfs vvordt dit gewas, 
door PLiNius, Spir^on genoemd ; men kan geen' andercu grond voor deeze benaaming opgeeveii, dan 
de buigzaamlieid der, toen ten tijde, nog maar alleen bekende foorten, welkcn zJg, naar vvclgevallen , laatcH 



tl)ui2:en en wenden. 



flaclit 



of drie-vouwig; de ftoppeltjens zijn aan de bladftcelen aangegrocid; zij zljn fomtijds zeer kleen, of ont- 

r 

breeken gehcel; de bloemen komcn uit de oxclcn dcr takkcn voord , meestal uit het uiterde cindc derzclven, 
zjjnde v^crgaderd m fchermeii, pluinien of trosfenj doch ze\iz:i:xm in bundclen. 
De genachtskentekenen van dcii Spircea zijii de volgcnden: de kelk dJnbladig, vijfrplcctig, van ondcrca 

Tlak, met voordduurende fpltfe lappen ; de blocmkrans bcftaat uit vijf langwerpig afgeronde, en den kclk 

4 

'ingevocgde, bloembladen ; twintig en meer draadvormige helmdraaden, welken korter dan de blocmkrans 
zijn, zittcn op den kclk vast; als zijnde het hoofdkennicrk van de i!:^^ Clasfe van linn^eus^ heb- 

F 

bcndc ten halv^en ronde meelknopjens. 

Het vruclitbeginrel is drie-, "vier-, meestal vijf-, en ook nog mcerder - vouwig : naar het gctal der 

vruchtbeghifelen bcpaalen zig de draadvormige flijlen , die zoo lang zijn als de niceldraaden , en gehoofde 

•mcrken liebbcn : dz vruchtcn zijn langwerpige, toegepunte, famengedrukte , tweekleppigc kapfelen, die 

^eenige kleene zaden bcvatten, welken toegepunt, en aan de binncnnaaden der kapfelcn bevestigd zijn: het 

•^ctal der zaaden evenaar': dat der vruchrbeginfelen. 



- \ 



Spirea groejen in veiTcbillende 



00 r- 



•neemcns zyri in dit Wcrk aftebeclden , wasfen dcels in het noordwestlijk gedcelte van Azia , en deels in 
Noord-Jmerka ,\vc^XiC: beide vverelddeelen , gemcenrdiaplyk , vcrfchcidenc Plantgewasfen voordbrengcn : anderen 
gijn uit de zuidwestlijke gededten van Europa , tot tuinfieraaden , in onze plantfoencn aangenomen : - alle 

dec* 



■ n - ■ — 




fterfc 



deezen volgen eltiander zooclanig in bloekljM op, dat men, van de maand April aF, tot September to 

kens bloejende SpiraaY heek; iets, indedaad, hetwelk htln den Beminnaaren van fraaje Tuinen ten 
ften aanbeveelt, ter verfieringe van de bosquetten, zoo in Voorjaars- als Zoraer-partijen, 

De Spiraea heeft geenen reuk , en is ook ongefchikt tot houtplantingen. 

DewijI niet alle de foorten van dit gewas volkoraen en rijp zaad voordbrengen , tnoetcn zij door flekken , 

F 

sfieggers, of wortelfpruiten voordgekweekt wordcn, en dit wordt niet alleenlijk vrij zeker, maar ook vrij 
Ipoedjg venichi. 



^ 



m 



t 



J 






■?ji^^T^- trr- ■— . ■ 



\ 



c 



L 



A 



S 



S 



I 



5 



XII. 



O R 



D. 



IV. 



XIF' Cksfe. IF'' Rang. 



Ecrfic Afdeling, of Ileesicraduigcn. 



Spirxa Cliamxdrirolia. 



Cnmanderl^nhladige Spirea. 



Die Sihlnfche odcr gamanJerhlSitrige SpierJIaude* 



Splrie de Sihdrti 



Slhman Spiraa 



SPiRiEA CHABiXDRiroLiA; foUh ohovatis apice inctjh - dentath , corymhU peduftculaiit. 



CA^fANDERLYNBLADIGE SPIREA, met elronde diepe za/igfgewtj'ze ingefijcden Biaden , en 

gcJleeJdt KrootUJes, 



Taurie, in Siherie , is dc natuurlijke groc'plants van dczc Hccster , alwanr ?.ij ovenlocdlg in de woudcTI 

cn bosfchen in lict wild grocit; ook vindt men dczelve in ftreckcn van Ilongar^e^ en dc Tuinkunst 

lieeft Iiaar In onzc Plantfoencn ecnc plnats vcrguiid, zo \\c\ v:c£(ix\s het b<:va!lfg groen der Bladen, als om 
de niciiigtc van vvitte Bloemen, waarmede dezc blocijcnde Hcc5rcr bcdckt is. ^ 

Deze Heester wordt van vler tot zcs vocten Iioog, cn draagt aan lict clndc der jongc fcheiitcn van hct 

zelfde Jaar digt getroptc bijna fcherm- echter iLcer bloemtu'^acbtige Bloeitrosfcn (^aJ) 

De Bloemcn bebben een' zwakken reuk , en vvordcn ieaer van een bijzonder Blocmftceltje gedragcn, bet 
vvelk vodr de ontwikkeling der Bloemen bijna in bet midden ecn Dekblaadje hecfr, dat, nadcrhanJ afval- 

!ende, door hct nablljVend lidtcken den ftecl bijna knrevormig daarflelt (^). De Kclk of Bloembcdekking 
is teriiggebogen (c), en de fneeuwwltte , byna ronde Bloemblaadjes zijn uirgebrcid (//.) Tien kleine, uitge* 

holde geele Schubben, en veele witte Mceldraaden met geele Meelliiiopjes zijn op den rand van den Kelk 

ingevoegd, cn vijf Vruchtbcginfels met dcrzelver Stijlen, die ccn' gefl^ufden kogel verbccldcn, groeijen tot 
klelne , bijna ovaale gladde Kapfclen , met hunne punt omhoog 



(lekende (^K en bcvattcn de 



vede 



(/;, die 



vollen 



orde 



D: 



De Bladen , die aan veele veranderingen onderlievig 



ti 



flechts ovaal, dan 



gekeerd ervormig 



r 



flaan afvvisfclend 



korte fteelen, welker infnijd 



echter flechts het bovende gedeelte 



het 



blad bezetten C^^) zljnde aanvanglijk glad, van onderen fijnhairig. Wil men hunne gedaante, grootte 



gtanden naauwkeurig naarfp 



9 



dan Is 



dit aan de bloemdragende takken het duidelijkst waar 



te nemen. 



De jonge Takken zijn hoekig , met eene grijze Schors bedekt , welke zich echter in den AVintcr af- 



fchilt Ch'), als wanneer de takken rond 



roodbruln worden 



Deze Spirea, als zij i 
dagen in de maand Junij 



groepen of op Grasheuveltj* 
aangenaam afwisfelend sezi 



wordt, levert, gedurende eenige 



op door de menigte van witte bloomen 



9» 



als wanneer deze niet zeer hooge Heester zich als met fneeuw bedekt roordoet.. 




t 



■f 



-'1 



> ■• 



'- 



^ 




« 







T7/ vV/r 



«' 



Gn in«ixi «! crlxnblaii^^ Spir rr a 



c 



L 



A 



S 



S 



I s 



XII. 







R 



D. I, 



I . 



All 



!e 



Clasfe, -F' Rang. 




Eerfce Afdeling, of Hccsterachcigcn 



Spirxa Crcnnta. 



Gekartehle Spirea. 



Die fpanifche Spterflaudc* 



I 



\ 



Spirie cremlie. 



The white Spanish Spiraa 



# 



foliis ohvatis acutis ap 



ifertis peduncuhitis 



CEKARTELDE SPjREA, met hngwerpigc aan de punt gekartelde Bladen en djdeJingfche 

BloemfieeJtjes. 



\ 



De groeiplaats van deze Spireafoort wordt opgegeven in Siberie en Hottgarye. Ondertiisfclien hecfc 
BAELiER eene gelijkfoortige in Spanje ontdckt; 



evenwel fchijnt 'er eenig verfchil tusfchen beide te 



minften 



dat 



hceft 



Janskruidblad 



\ 



De 



e 



lengte 



Sch 



vergafird, die door eenige Bladen zijn verzeld, fpriiicende uit de afwisfelend ftaande kiioopcn (^). 



Jeder Bloemfteel draagt flechts eene enkele Bloem, weike kleine, in vergelyking met de overige foorten 



% 



faialle, aan de punt gekartelde Bloembladeu heeft. 



aanrak 



welken de kelktanden omhoog flaan, De Meeldraaden zijn in den Kelk ingevoegd, en met de Bloembladen 



zijn laiigvverpig en bevatten kleine ovaal langwerpige Zaaden (Ji) 

F 

worden. 



nvangen, Haan omlioog 

bij ons niet geheel rlj] 



De Bladen ftaan afwisfelend aan de fterker Scheuten; zij zijn langwerpig, ongetand, of aan de punt 



(c) of drievouvvdig {d) gekarteld , aan de 



geheel tegen den Bafis fmal , bijna ongeflecld , op 

de 



beide vlakten glad 



met drie 




gelijk lopende Ribben 



d 



de zwalvker 



fcheuten voortkomen, formeren eeii' afvvisfelend ftaande bundcl van vier tot zeven fmalle aaii de punt 

* 

naauwlijks gekartelde Bladen C^.) 



Gedurende den Winter is de Schors der andere Takken bruin (/) ; die der 



(>) 



zich affchillende den Tak bloedrood doet voorkoraen (A). Van alle foorten . hccft deze de naauvvfte 



Mergpijp ; zij bloeit het 



van alien, en is zclfs nog eeni2;ermate zeldzaam. 



In 



dient 



de St. Janskruidbladige cm Idcine 



te formeren, wclken de 



boogvormige uitgebreide 



de lengte met bloem 



bcdekte 




Takken 



fchilderacb 



tig aanzien geven. De Ileester bemint eene eenigzins fchaduwachtige flandplaats, wordt van drie tot 



vijf voeten hoog, en bcdaat, vriiflaande, een' omtrek van 



of vijf 



1. 



* 



f.i 




m- 4 



-*- "^ 



> 
' 



I 



^ 







I ' ■ 



a^.xn. <v^ X. 



> ^ 



ii. 



I 



y 



«. 



I 




I 



r 



lI 



'¥ 



i 




t 



t 






r^na/a. . 






GeltarlelAr Spira*a 



I 



^ 



! 



t 



I 



J 



c 



L 



A 



S 



s 



I 



s 



XII. 







R 



D, 



tv. 



«■ 



JII^ 



'de 



Clasfe, IV^' Rang. 



Eerfte Afdeling, of Heesterachtfgen 



Spiraea Hypericifolia. 



St, jfanskruidbladige Sftrea, 



Die yohanniS'Krautblattrige Spierjiaude, 



Spirie h fcuilles de Millepertuis* 



Hypericum leaved Spirdea,. 



«PIR/EA fiYPERlClFOLlA, foliis ohovatis integerrimis , umheUis fesjtlibus. 



\ 



ST. JANSKRUIDBLADIGE fiPiREA, met fiomp eirofide efenrandige Bladen en ongejleeldt 

kroontjes* 



Janskruidbladige 



Canada afkoradie, en tbans eene verfierende afwisfelin 



1.. 



alle Europifche 



F 

alteen 



tot omfingeling van Bosquetten, beneveiis andere Hcesters, 20 wel a!s tusfclien Bloempartijen, bij nitftek 
gefchikt is, Haar vroege en eenigziiis aanliouclende rioeitijd gcrechtigt haar niet flechts, maar zeJfs dc 

gelieele gefteldheid der Hcester vereischt eene tot afwisfeling gefdiikte flandplaats* Zij bereikt eene hoogte 

r 

van vier voeten, en de zich uhbreidende omtrek heeft dezelfde maat, 

De Bloeitijd is gemeenlijk het midden der maand Mai. De fchoone witte groote Bloemcn, met omge- 
kcerd, ovaale J31oembladen zijn niet te rug gebogen, f:n vvorden door op dczelve uirgcbreide Meeldraaden 

- 

en gccle Meelknoppen niet alleen , maar ooli door de Iiooger gccle Merken op den grond der Bloemen aan«- 
merklijk verfierd. In fcherraen verga^rd zijn zij langs de eene gijde van het boveneinde der Sreng (a) 
naast elkander geplaatst, en hebbeu dus een zo wel fraai als ongewoon aanzien. De Bloemen, ieder 



eiikcl fiaande Bloeml^nopp 



en 



deze Bloemfcherrnen zlJn van onderen met kicine Dlaadjes omvangen 



De 



w 



Da Vruchtl^apfckil {b) 2ijii_ gcelacliug bruin , door ^^w Iklulfiilncn Kclk gcdrn^cn ; zij verdrogen gc- 
meenlijk zonder Zaad te geven; doch bet gemis van dk voontelingsmiddel vvordt door dc veele Uitlopcrs 

rijklijk vergoed. 

De omgekeerde eironde Bladen flaan afivisfelend en lopen i\\ cen' dec! uit (0 s zili^^t aan de benedentak- 
kcn groot en doorzigtig, aan het boveneinde op uitflekende Takjes gegaOrd , kkine, bijna hngvverpig en 

4 

Teelvuldig (J^. Somtijds fchieten tusfchen deze nog Bloemfchermcn of cnkele riocmtjes op (0» 

De voortkvveking door het Zaad' bij ons onmogelijk zijnde , vvordt dezelve door de menigvuldige uit dc 
Wortelen opfchietende jonge Stammetjes vervangen, welken nogthans fomwijlen mcrklijk vcrfchillen, en* 
waarvan de naastvolgende plaat en Befchrijving eene Jer voornaamde verfchcidenhedcn opgecft., 

De Winterknoppen zijn klcin en naanwlijks merkbaar, de Bloeitakkcn dun , dcrzelver Buitenfchors grljs 



de Binnenfchors goudgeel. 

de Afbeelding op de volgende Plaat. 



Gedurende den W 



fchilt 



dc Buiren- van dc Binnefchors af«. Zk 



® 



^^aw 



7t 



i/lJl.c\;/j\''. 



I 



ii> 



i 

ft 



» 



I 



tt 




^; 



1 



t_x ^v'.ri? 




,^. 



-1/ 



Si. Jans Ii3'Ui_l*^LlailiP'r. Spii 

4> JL 



Cii 



I I 



r 



I 



^ 



■V 



c 



L 



A 



S 



S 



I 



S 



XIL 







R 



D. 



IV. 



Z//^^ C/z^V^e. W Rang. 



Ecrfle Afdeling, of Heesterachcigen. 



Spiraea Hypcricifolia , varietas. 



St, ^afukruidbladige SpUea , verfcheidenheid 



Die Johannis- Kraut' blattrige Spier flaude^ varietat 



Spirie h feuilks de Millepertuis , variety. 



Hypericum leaved Spiraa, variety. 



SPIR/EA HYPERiciFOLiA, varietas , foliis ohovatis , fuperne crenatis , umhellis fesjrlihui fparjiu 



\ 



ST. JANSKRUIDBLADIGE spiREA vcrfcheidenheid , met omgekeerd ovaak ran hovengekarteldt. 

Bladen en vastzittende verjpreide Bloemfchermen, 



Het is den Kruidkuiidigen , en zelfs den enkelen Bloemkeniicr genoegzaam bekcnd dat Blocmzaaden , van 
de eene of andere foort ultgefpreid zijnde, fumtijds veele van de Moederplant zeer verfchillcnde foorten 
voortbrengen : vandaar, by voorbeeld, de menlgvuldige afwisfelingen bij d^ Tulpen , Hyacinthen, Auricu- 






la's, Angclieren, e. z. v» 



zonder dat echter derzelver Zaad dezelfde verfcheidenheid weder voortbrengr. 



:ebeurt 



verfchcidenbeden hcbben vvij 'er reeds eenigen in dit werk 
dat door Stekken zich verfcbeideiiheden voordoejij doch 



"\ 



•zeldzaara 



Moederdam of vvortelen zich ten zelfden tijde verfclieideiihcden opdoen , ge 



Spirdia hypericifol 
Id voorftellen. 



r 

de Wortelen als Spruiten op ; van deztlven afgcnomcn en verpla 



heeft zij de volgende gedaante ; 



De 



/ 



* 1. 



^ 



Dc Rloemcn en DIocitiJtl zljn met dq MoedcrplaiU g^:-lljkv«)rnil* en gelljktijdjg ; niaar de rchermsn der eerfte 
zljn niet als die der voornoemde langs de eene zyde van den (Icng gegagrd , inaar afwisfclende om denzelven 
veifpreid (a a"), doch eveneens aan bet elude der Bloeitakken van bovcn met eenige Bladen beperkr en 



met kleinere efFenrandige Claadjes omvangcn. 

I 

De Vnichtknoppcn en Zaaden zijn ten vollen overddndemmcn'dc. 



Mecr aanmerklijks 



offchoon omgekcerd eiroiid, zljn dezelven van boven 



jekarteld (^), en behoiiden aanhoudend dezelfde gedaante. 

Cedurende den Winter is de drooge fteng metde MocderpTant gclijkvormig; en ik bcdoel flechts dc wcgens 
gebrek aan ruimte op deze plaat geplaatfte af beelding , namclijk de kleine naauvvlijks merkbaare Bloeikuop- 

• - \ 

pen CO » <^^ g^'yze zich affchillende Bovenfciiors ((l) , en de goudgecic twcede Schors, 






"'% 



/ 



t > 




I a 

■ 



I 









■ 



|! 



,* 



« 




V';.:a 



RittaBi^eaBi*w^':■ii*tip«^^ -u^.'aee^i^sfTi^t^.'^ /j?!s^.j.vira«i'¥^ij 'wg»ffl«^appi*ia^^ 



4 ^^^- ^^_ L ^n ^^B^B— B^^ 





t-fl 



f 



c'< ,jJT. ^ 



> p 



If. 



\ 





St. -I 






/ 



r." 



TK 



m* 



IIJ ?1 



^/ 






/ z'/zcrcCi/t^/ci 



. / 




V..1 



Ifl *is , 



mi' 



o^r, iijp'e 



V 



'/^ r 



•^ 



i 



}erf^\l^^a 



r 

^7 ' 



■-^ 



■■■.■^.t 




C I. A S S I S 



XIL 



'^ w 



O R D, 



IV- 



XIFrClasfe, W^ Rang, 






i 



mr T' 

Eerlle Afdeeling, of Ileescerroorteti. ' " • 

Spirita Laevigata. 

■ ■ 

Gladbladige Spir(£a. 

Die glathlattrige Spierjiaude, 
Spiraa h feuUles glhfantes. 

Smooth - leawd Sptraa, -^-y." 

^PlRvEA LiT=;viGATA; follh knceolatis integerrimis fesjilihus , racemis compoftth. 

* 

GLADBLADIGE spiR^iiA; met lancetvormtge , ejfenrandige , ongefieelde hladen , eff Jamengcjlelde trosfett. 



Dc Heer pal las noemt, in zijne Flor, rosf,, dit gewas , Spinsa altaica-, om dat hij hetzelve in 



't wilde 



maar 



lieeft gevonden 
omflreeks de Ri 



dorre valeien , aan &Qr\ voct van de Altai fche ft, 



ook befchouwt de Heer laxman, (A 



^c/. Petrop,^ hetzelve als eene Siberifche plant. 
Deeze Spiraa fchiet veele reclite fcheuten uit 



ielcr 



twee tot drie voctcn . en welken 



!iet bovenrte einde bijna kruldaclitig zijn : in de raaand Mei geeven deeze takken rcchtopftaande bloem- 

trosfen , welken , opklimmende » aan den hoofdfteng eene pluim voorftellen. 
De bloemen zelven zijn voorzien van eene uitgebreide, fcherp ingcfnedene, bloembedckking of kelkjCn 

van vijf eironde witte bloembladen Ch) : de bloemfteelen zijn langer dan de bloem , en de trosileelcn wordeii 



-door lovertjens onderfteund: dertig hairvormige witte meeldraaden fleeken bovcn de 
hebben ovaale ^ geele meelknoppen : vicr of viJf draadvormigc ftijlen ftaan op even 



zoo vecle vruclitbe 



-ginfelSj en deezen groejen 
werpige draaden (^) bevat. 

De vruchten worden in 



CO 



en vicr laiig^ 



Augustus riip; tusfchea dezelven ziet men alsdan 



bloemtrosfcn 



fnel 



De bladcn ftaan aan de jonge looten overlioeks; maar aan c 
tal , in bundelen , verzameld : hunne vlakte is zeer glad , fchoon 



en van viJf tot negen in ge- 
ftomp toeloopende, en in 't 



midden in eene, fpitfe punt eindigcnde (e); zij zijn Jancetswijs, gcheel, en vastzittetide 



» . 



De 



De fchors dcr eenjaariiie tatcken is, in den bladerloozcn flar»t, blaauwachtig grocn , en fcbilt, in den nar.- 

winter , van 't liout af (/). . • • 

De fchors van den fteng is liclit rood -bruin yan kleur, ipet fclioone witte ftreepen. 
Deezc Heester is zecr wel befland tegen ens climaat en de koude van onze winters, dodi men moct* 



zc vooral m gcen'al te vochtigen grond plaatfen: hi] laat zig zoowel" door afleggsrs-, als door liet zaad 



voordplanten. 



De bloeitijd van de Spir<sa is liet voorjaar; zijnde dezelvc^ wc™ens zijnc fchoone , gladde, groenc bla- 



den, als wegens zljne ongcmeen fraai famengeflelde bloemplulm, geen onaangciiaam fieraad, 



van hooger gekleurde bloeraen. 



zoowel in laage Zomer-bosquetten, als in 



ter fchakeeriiigs: 



de omtiiiningen van hoogere. 



- 

Bosfchaadjen, of op den voorgron^ van de zoodanigen , vvaar mcng trapswijze, van laagbloejendc IlccstcrSy. 



■^ 



tot hooger bloejendcn opklimt. 




Ir 




J fra 



■B31?r«««*lP4K%n 



". -'r' ' , •zr'TJ 



"Vm^ 




K 



r. 




cY yir. ..y n: 



i 



.^ 




cJ 



r AU?\ 



ra 



/ 



\ 



CUaaiil 



/ 



iTlUi/lz/iZ . 



<f 1 




^^ '-^v',, -.^■^ii*ft::^:E*«^^ Mvin T-zjA^wW 



c 



L 



A 5 



S 



I 



s 



^IL 



o 



K 



D. 




I 



Z//'* Cksfi, P' Rang, 



3 



Eerfce Afdeliiig, of Hcesterachtigen 



Spiraea Media. 



> 



Midcklbaare Spirxa. 



Die mittelhare Sphrflaude. 



SPIR^A MEDIA5 follU ovato -^ lanceoJath aJternis ^ fuper tor thus apke ^gualiier ^ftfferhrihus inaqualiter 

I 

firratis ^ floribus umhellato-racemoJIs lateralibuSm 



MIDDELBAARE SPIRAEA, met ovaal langwerpige of overhoekfche aan de hoyenjle punt g^lijk^ 
hcneden ongeJijk zaagtandige Bladen^ de fchermyormige Bloemtrosjes zijdelings voorthmende. 



Deze bijzoiidere foort van het 



b 



Sp 



fchijnt het 



o 



der Ra 



want 



vindt dezelve iiiet aangctckend. 



Het 



dus gewaagd fchijnen dat 



oiitglipt te zyn, 

haar liier afzoii 



derlijk doet voorkoraen, bijaldien niet haare onveranderlijke en bijzonder uitflckcnde kcnmerken, gelljk 
mede het gevoeleii van den Heer f. Schmidt, die haar het eerst als zodanig opgeefc, zulks ten 

Kruidkenner heb ik nict willcn verandcren ; 



vollen bil 



De foortlijke benaming van de voornoemde 



maar bedoeld de kenmerken , naar het ml] best voorkwam , op te gcven , en laat de zekerer bcpaling 

r 

aan het oordeel van den bevoegden Kenner ter verbetering over, 
Gmelin heeft deze Heester het eerst in Siherie aan de Rivier /r/zV gcvonden, en zij fchijnt 

dezelfde te zijn, weike a mm on Splraa foUis variis hlrfuth noemt. 

Deze Heester komt Tiet meest de Gamanderlijnbladi^e nabij ; evenwel zijn de volgende kenmerken te 

M 

opmerklijk om haar niet te kunnen onderfcheiden. De Bloeraen zijn zonder reuk ; op de Takken van 



hetzelfde jaar voortkomende , formeren zij 



fchermvormige Bloemtrosfen (d) 



de zijden der Takken van den voorgaande Zomer voortkomen , zijn zij losfer , min of meer langwer 



pige nederhangende eenvouwdlge Trosfen , waaraan de Bloemen doorgaans grooter zijn 



dan de eerstge- 



melden (^). leder Bloem heeft aan 



haai' eigen Bloemllcel nabij den Kelk een bijzonder blikje. De 



Kelk 



I k I 



Kelk. de BloembIaden,^e Meeldraaden, mltsgaders de 



dezelven flaande Scliubjes kon>en met de 



Gamanderlijnbladige ten vollen overe'e'n, doch haare vijf vruchtbeginfelen zijti hairig en de StijI uitgebreid; 



2ij groeijcn tot ovaal halrige kapfelen , met van dc'n flaande naar b 



C<:0 



leder 



KapH 



tot zeven 



werpige aan beide dnden toegepunte bruine 



(dd-) 



De jonge Takken , die bij de Gamanderlijabladlge ^ Sp 



hoek 



%m 



b 



■ * 



deze rond en met 



cironde, lancetvormige, bijna ongefteelde overhoekfche Bladen bezet (^">, zijnde die der Bloemtakken 
klein , fijn getand , en, zeer jeugdig , aan den rand fijn behaird (/), tervvijl die, welken aan takken 
ftaan die eerst in bet volgende jaar Bloemen dragen , niet alleen grooter zljn , maar ook aan den omtrek 

<!er punt ongdijl^ zaagtandig zijn ingefneden, en', Jong, op "beide _ _^_._ ^^_ 

In de eerfle dagen van Junij vvorden de Takken b^'na twee voeten lang, met Dloemen geheel overdekt, 

M 

die aan de ncderhangende Takken omhoog ftaan , en op deze wijze het aanzien hebben als of zlj van ter 
zijde waren opgerchoten. 

De Knoppen aan den droogen Tak zijn 
veel van de vorst lijden, bijna roestkleurig. 



klein {g) 



even 



Scliors der lonser Takken, difr 



wordt 



Heester 



door 



in ^ap 



Sp 




ge. 



^aamde verwisfeld, doch 



onrechte, daar die ons klimaat niet eens doorftaat 




1 



*- 
X 



f 



'*F 



4U 



J' 



Ml 



-j^iL±3- -.^ - J v-rw — '^ 






i 



Cc'xu. tmi. r. 



^Z' 




,c _^>^;/ 



I 



t m 



% 

I 



1 

I 



( 



t » 



I (^ 



,1' 






(I 



t 










[■ t 





S 

\ 



t 
* 



i 






• 



I 



/ 



I 



J 



\ 



^ 



r 



i 






iMiclcLellj a. 



arc 



Spir 



era 






; 



1 



F-i i- 






I 



i 



i 



t 




fc 



I 
-[ 



c 



L 



A 



S 



S 



I 



s 



Xlf. 



o 



R 



D. 



V. 



JlII'' Clcsfe. V'^ Rang, 



r 

Eerfte Afdeling , of Ilccstcrachn'gen, 

^ ' ' V * • 

Spiraea Op uli folia 

» 

Gekkrfche-Rooshlaclige Spi.:a. 

Die fchneehallhlattrige Spierjiaude. 

Spirie U feuilles d'Ohier , oti hois h fcpt Scones. 

Flrgjiilan G ilder - rofe» 
SPiR^A OPULIFOLIA, foliis oyasis trUbhh corymhis pecJuiicuhth. 



i 



\ 
t 



+ 






% 

r 



I 



% 



% 



»> 



CELDERSCHE-ROOSBLADiGE SPIREA, met gchvahdc gctattde Biaden en Tuihjes aan hot etnde 

L 

der Takken 



Onder de menigviildige Spirearoorteii , welken onze Plantfoenen verfieren, is &qzq. voorzelxcr eene dcr 
meestuitftekenden; niet alleea wcgens de hoogte die zij bereilvt, maar ook wegens dc menigte van 

Bloemen, die liaar als het ware bedekken , en ook vooral wegens liaare fchoone Vriiciucn, die in den 



5 



Nazomer haar nog fraayer maken. De Noord- Amer'ikaanfche Provintien KanacU en Firghiie zljn haar 



geboorteland , van vvaar zij in onze Plantfoen 



overgebragt.. 



Deze Heester is zeer gefcliikt tot gciToIeerde groepen op ecne bloemrijke Grasplaats in zomcrbosclijcs. 



In de maanden 



J 



bekoort zij het oog 



groote menigte fnceuwwitte Bloemcn, cii 



in de maanden Julij en Augustus door haare roosklcurige Vruditen («), die de halfriipe Zaaden van 
dm Tartaarfchen Ahorn zeer nabij komen , en die, tusfchen de uitgcgroeide Bladen uitflekende, een 



prachtig en verriiklijk gezigt opleveren 



De Bloemen vonnen aan 



der 



■e 



fchermvormige Blocmbundelen (^F). D 



benedendaande bloemfteeltjes zijn met Lovertjes voorzien , die in twee of drie deelen zijn gedecld (cc). De 



ebreid (/). De draadvor- 

tI 

!er Bloeraen te meet ver- 



witte Bloembladen zljn aan den rand eenigzins uitgegulpt en de Kclktanden uiti 

mige Meeldraadjes hebben donkerroode MeerKnopJes', Iiet geen de witte kleur 

beft. Meestal zljn 'er flechts drie Vruchtbeginfels aanwezig, welken een gelyk aantal Vmchtkaf 

brengen (e), die van twee tot vler kleine ovaale bij ons rijp wordende Zaaden (/; bevatten, 



D 



r 



De gedaante en grootte der ovaale drielcwabblge Bladen is verfchillend 




w 

h"); zij zljn vcrzeld van 



twee fmalle fyngetande in den grond van de Bladlleelen gevoegde Lovertjes (;). 

Cedurende den Winter zijn de Knoppen zwart (^k), en de hoekige Jonge Takken (/) worden rond, 
wanneer zich in den Nawlnter de bruine fchors affchilt (tn n). In het gcboorteland van deze Heester 

■ 

maakt men van de Bast Zeeven , en noemt dezelve Sievehark (Zeevenbast) , van waar zekerlijk de Fran- 



fche benaming kfettt 




basten) door een kwalijk verflaan 



eerdelijk is afi 



\ 



— 1 



1^ 



't 






-- 



If. 




"^ TT—Ti 



i 
I 



i » 



1 



t 



I 



I 






s 



CLASS IS XIJ. R. D. IV. 



AY/^'^ Clasfi, IF" Rpfjg 



Spinxa Sorbifolia. 



Sorlefjl/faJige S^trea, 



Die Sj)ierrtf}ghatwihl(ittrtge Spier flaude 



Sfirh h feuilles ds Serhier, 



•n 

J 



Service • tree - leaved Spiraa, 



SPIR^A SORBIFOLIA, foliis ptimatis ', foIioUs uniformihiis /ernuis , csuh frulicofo , fiorHut 

panicttlatis* 



SORBENBLADlOE SPIRE A, mct gcviijife Bhdeit \ dc Blaadjei getand , de Stcv.g heater achtig 

de Eloemen gepluimd* 



Siberie, aan het vvelk wij zo veele fchoone Gcwasfen, waarmcde thans onzc Tuincn verijia ^ijn.te dan- 



ken hebben , is ook het 



fchoone Hccster, welke ouzo. Plaiitfucnen zo red 



zet. Zlj groelt in vochtige, mocrasfigc Woudcn van het OosiXi^ Siberia , en isvoor ons N'an des te mcer 
waardCj daar zij e erst in Augustus bloeit, een tydftip dat zo vecic andere Gewasfcn reeds uitgebloeid zljn, 
en het afnemend fchoone Jaargetyde niet vecl bloeijende Heesters mcer oplcverc. 
Deze Heester bereikt bijna een manshoogte en de dikte van een* arm. In de fcliadmve en in een' voch- 

-I 

tigenlosfen grond drijfi zij veele Scheiuen, wclken evenredig dik zijn, en eenc groote met bruin merg (/) 

opgevulde Mergpijp hebben. Aan het einde van de bijna kriiidachtigc Stengen verfchijnen dc witte Bloc- 
men, in eene Pluim vergaC-rd van omtrent een fpan leiigte (a). Icder Bloemje ftaat op een' bijzonderen 



Bloemfteel, die aan den grond mct een 



bev 



dan 



Vier of vijfgeele Vruchtbeginfelcn , met draadvormige 



Merken, veranderen in vier of vijf Vruchtkapfelcn , die echtcr uit hoofde van den laatcn l3Ioe 
I ' nIet ten vollen rijp worden. 



Dc 



s. 






lb 



De Bladen flaan ovcrliocks, zijn ongeliji: gevind, en uit Degsn tot dertkti bljna ongefleelde zaagswl'^e 

r 

Elaadjes famengefleld (^) , welken op beiden kanten vlak zljn en asn den grond van den algemeciien Blad- 

^ 

fleel twee lancetswijze ongetande tegen elkander overflaande Stoppeltjes hebben (c). 
Gemeenlijk lijden de Toppen der Vruchtdragende Takken van de Wintervorst. De voortpIantin<T frs- 



fchicdt door meniavuldige Uitlopers. 



De fchors van de oude Takken is rood en wit geilreept (^J) , en fcbllt zich op cnkele plaatfcn van 
den Stani. De Knoppen zijn groot^ en groeijen reeds in din V(5(5rvvinter aanmcrklijk (0- 

■ 

Dcze Heester zou ojp aFdalende grasoevers yan Vijvers en Beeken in groote Plantfoencn door haare blj- 
zondere uitdekende gevinde Bladen in grbepen gegaerd eens bijzonder goedc afwisferuig maken; doch 



■ 

zlj moet niet in de nabijheid van tedcre of zcldzaame Planten gcplaatst vvorden , welken door de veela 
uitlopers ligtlijk benadeeld of vernield koiiden wotden. 



■^ 



. - 






■-Vf 



75^ 



^2f JZr. .v^ JT 



I 



I 






I 



» 



\ 




^j^i raa 




cr^ircak . 



,S oxli i^ublailag'e 5pix'rr ii 



i 



5. 



V 



C L A S S I S 



XIL 



R D. 



IV 



XIF' Clasfe, IF'' Rmg, 



Eerllc Afdeeling, of Hccsterfoorten 



\-» 



V 



Spircen Tomcntof;]. 



* 

4 






» 



\ 



i 



^ 

r 



s 






I 



Wclbladige Sj)iraa. 



WoIIige Spier 'fiaihU. 



La Spird:a h feuille^ blanches 



Scarlet Spircea. 



SPIR^A TOMENTOSA, fnltis lannP.nlntU in^{}uaUter ferrnth , ffihtua tMiPttfofls , fiofthfn: duplh 

cato-racemojis. 



WOLBLADIGE spiRiEA, me[ laijcetvormtge , oMgelijk getands , van omleren woIUge hladen , en 

m 

■ 

dithbeld getroste bloemeiu 



De 



fclioonhcid van dit Hccster-gevvas 



gaat boven die van alle de andere Splraa ' Coon 



cpzichte der bladen,"als der blocmcn ; die getrost, en, op ecne praclitig-fchoonc wijze, op ccnc pliiim 



vergacrd zijn (^aaa^. 
De wolbladige Splreca grocjt oorrpronglijk in Plrgiaihi en Penfyhamen ; hi) wil ondcr ons climaat taraC' 

lijk \v61 tiercn, en wordt van 3 tot 4 voetcn boog; mits men hem wel bevochtige , en licm ccn' vochtigcn 



July 



de Maand 



Sp 



■^ond en eene befcliaduvvde plaats gceve. 

T)(iQ.zQ. fchoone Heestcr begl nt in de Maand 

Augustus aan; de bloemen , die zij voordbrcng! , gelijken z 

bchalven dat de punteii der blocmbladcn zeer fijn getand, en 

Dit ondcrfchcid te naauvvkeurigcr re onderkennen , zal de vergroote blocm C0» zoowel tot voorftelliiig der 

menigvuldige meeldraadjens , als der vier (lijlen , van gttr\ gcring voordeel zijn : de kclk , de blocmftcclen , 

, ziJn met eene zachte wolbcdckt, die roestkleurig. 



00k 



W 



de jonge takken, en de beneden-vlaktcn der bladen 



Wat de bloem- 



docli meest-il paarsiichtjg is, en het I leester - gcwas eene zccr fraaje blister bljzct (/). 

trosfcn betreft, deezcn bepaalen zig niet alleenlijk bij de eindelingfche pJuim; necn , zlj komcn zclfs 
menigvuldiger, als getroste, kkcne pluimen, uir de bladhoekcn ten voorrchljn. 



fT 



noj. 



t. 



De 



I 



Dc bladen (J) zljn ovaaMancctvomiig , en hebben 



gcrolde rand, die ongerijtc ffetanc! 



dczelvcn flaan, op korte fteelcn, afwisfJend aaii'de takken^ welken ecrio ruime mcrgpyp hebben; 
en in den AVintcr zijn zij wolllg , even, als de klcene knoppcn^ de trikken en de oude llammen worden 
alsdan ook met cenc bruinc fdiors bcdekt (/). 

AIs de wolbladlge Spir<£a gcplant vvordt, moet men haar vooriil z66 plaatfen, dat zij voor de miJdag- 
2on bcfchcrmd is ; want als deeze en dergelijke Heesters aan de Zon bloorgcftdd zijn , en , in de liutdc 



dagcn van den "Winter, cem'se uurcn In den naamiddas: Iiet 



zonlicht genieten, groenen zij te vrocg; 



it'aarvan zi] oiimiddelijk bcden^n, als zij, naa een' vvarmen dag, cenigen vorst of koiide nachtcn mceten 

? 

doordaan; ook vcrandcrt de ichoone, roode kleur zcer ligtlijk in eene onaaiigenaame 3 geele kleur, als de 
Zon de bloem aaiiboudcnd bellraalt. 
Da wolbladige Sjjlnea moct , (laande den blocitijd , voornaamlijk in zomer-aanlagcn geficld worden , en kan 



lot bet omcingelen en verrraafc n van fchaduwachtige plaatfen of Bosquets gebriiikt worden. pc Ilccsters 



en rianten^ die decze Sp'n-ea zoiidcn kunnen vergezellen, worden bij vcrfchcklene andci^:^'Tv^{I^]_opge22- 




ven; zoodat wlj het onriodig acliten dezelven hier te herhaalen* 
Men kan deeze Ileester door Stckken en Afleffffers voordteclcn. 



Bij eene hecte ,• goedc Zomcr gceft 



dezelvc goed , en rijp zaad, en de, nit 



het zaad gckwcektc Planten, worden vcel fjaa^cr en flecker, dai> 



■ L 

^Te, wdken men door Afleggcrs of Ukloopers heefc voordgetecld. 




W 



• 



% 



i 



^^■^':^is.»^^L..^j..;,, 



^ - .a 



I^' -.,,.^^fli^V'^-'.i,i:>fP-^^i-j 'if-.-^;' 



.<■" 



p^-^^^^WBT*^;:- ■s.^-?:?. -"^ : 



1^ 




\ 



■il: 






b^< 



I 



^ 







"^^ 



j^ 



y i 



I 




c/T//../Hfir. 





c 






/? 



t. A ./ C'J'ZtV^' c 






Spjrana 



^ 



«4 







' ■> 



^ M r.1- H 



c 



L 



A 



S 



s 



I 



s 



XIJ. 







R 



D. 



V. 



XII'' Clasfe, F"'' Rang, 



Eerfte Afdelini^ , of Ilcesterachtiircn. 



pirrcn Opulifolia ■ 




Geklerfche-Rooshladige Sp'irea, 

Die fchmehallhlatlrige Spierfiaude. 

Spirie h feuilles d'Ohicr^ ou hots a fvpt ecorces. 



f'lrgiman Gilder- to fe^ 



SPiR^A OPULIFOLIA, foUis ovatis trilohis corymhis pcduficulatis 



GELDERSCHE-ROOSBLADiGE SPIREA, met geH'ahde gctandc Bladen en TuUtjes aan hct einde 



der Takhen 



Onder de menigvuldige Spireafoorten, welkcn onze Phntfocncn vcrficren, is dczc voorzcker eene dcr 



d 



mcestuitflekenden; niet allecn vvcgens de hoogte die zlj bcreikt, maar ook wcgcns dc mcr.igte van 
Kloemeri 5 die haar als bet ware bcdckkcn, en ook vooral wcgcns haarc fchoone Vrucbien, die in d:n 
Nazomer haar nog fraaijer maken. De Noord- Amerikaanfche Provinticn Kanada en l^trginii zijii haar 



geboorteland 



waar zij in onze Plantfoenen is ovcrgchragu 



Deze Heester is zcer gefchikt tot gciToleerde groepen 



op eene blocmrijkc Grasplaats 



omcrbo 



In de maanden 



J 



zij hct oog door haare groote meiilgtc fnceuwwittc Bloemcn, cii 



in de maanden July en Augustus door haare rooskleurige Vruchtcn («), die de halfri-pc Zaaden va:i 
di^n Tartaarfchen Ahorn zeer naby komen , en die, tusfcben de uitgegrceide Bladen uitftckendc, ecu 

prachtig en verrukliik gezigt opkveren. 
De Blocmen vormen aan het einde der Jonge Jarige Takken bijna fchermvormlge Bloembundelen (J/), De 

benedenflaande bloemflGeltjes zijn met Lovertjes voorzien , die in twee of drie deelen zija gedeeld (cc). De 
vvitte Bloembladeii zijn aan den rand eenigzins uitgegulpt en de Kelktanden uitgebreid {d). De draadvor- 
mige Meeldraadjes hebben doiikerroode Meelknopjes , het geeu de witte kleur der Blocmen te meer ver- 
heft. Meestal zyn 'er flechts drie Vruchtbcglnfels aanwezig , welken ecn gelyk aantal Vruchtkapfelen voort- 



C0> ^ie 



ordende 



(/^ bevattcn. 



De 



S 



De gedaante en grcoite der ovaale driekwabWge Bladen is verfchillend 




hy, zij zijn verzeld van 



/ 



twee finaHe fyngetande in den ' grond van de Bladfteelen gevoegde Lovcrrjes (/). 

Gedurende den Winter zijn de Knoppen Z'vart (/^j, en de hockige jonge Takken (/) worden rond, 
wanneer zich in den Nawinter de bruine fchors affchilt (m «), In het geboorteland van deze Heester 
maakt men van de -Bast Zeeven , en iioemt dezelve Sievehark (Zeevenbast) , van waar zekerlijk de Fran- 

fche benaming ^ fept ^corces (met zeven hasten) door een kwalijk verflaan verkeerdelijk is afgeleid. 



f 



4^ 



r- 
i 



J 



i 



i» ■-^u^,_v»-i:i.rf_LL 




rt' 



-■l±-rB:~'l 



vo 



I 




}^J7r. rraf. T. 



t 



fl 



Gclirlerscii 



^j. 






/ 






s 



y 



p 



."ira^a 



1 



?.Jl— 




c 



L 



A 



S 



s 



I 



s 



XIL 



o 



k 



D. 



V, 






XIF' Clasfe. F'^' Rang. 

* 

Eerfle Afdeeling, of Hcestcrachtigcn. 

4 

Spir^a Siilcifolia. 

r 

inigeb/adige Spiria. 
Wcidenblattnge Spiefflaudc. 

Splrie a fc miles de fa tile ^ 

Willow ^leaved Spirit a 

SPIR^A SALCIFOL^IA, foUis ohkngh feiratls glahrls , racemis decowpojitis 



WILGEBLADIGE SPIREA, met fto:npe ^ 



cuke 



Ivormlge^ zaagsnys gctande Bladm en 4'Md g 



e 



troste Bkemen. 



de 



Deze Heester, die tot een* mans hoogte opfchiot, groeit in Stherte en Tartarye , als mccie fii ecu 

1 

dee] re van Oostenrijk en in Noord- America.- hlc rt tc lt-^ TKrr--bTfftn7n:cn — of ^^arf ^rdren ^ van drzdve, ali 



Hoe 



1 

pankiilata en latifGlia 



d^zt rieestcr, by oiis 



laatfle inzonderheid in Noord-A 



K 



Drinf]^ 



of Theehooh 



mooie. 



is dezclve desnicttegenflaande dcs 



Zoraers cen aungeiiaam fieraad van oiiza tulncn , en plant zicli 



van zelve, zonder hinder van het Idimaat, voorr. 

Op fchaduwnjke phatfen, alvvaar de grond niet te vochtig of te zandig is, groeit deze Wilgenhladige 



Salvia ligt en fchielijk; door wortelfpruitjes breidt zij zicli vcrre uit, en fchiet veele enkcle Looten, 
die eene mime Mergpiip liebbcn , aan het einde derzelvc komen in de maand Jiilij of Augustus de Bloc- 



men 



in famengeftelde Bloemtrosfen {d). De Bloembladen zijn wel eenigermate Uitgerand , maar geenszins 



met zulke fljne tandjes uitgefnippcrd als die der Wolhladlge Spiria; ook zijn zij mcer blcckrood van 



kleiir, gelijk 
lijk reeds uii 



C^} 



De bovenflen ontvouwen zich het esrst, en zijn gemeen- 



wanneer de onderden zich bcginnen te 



CO 



w 



De Bloembcdekking , of Kelk , is klein, uitgebreid, de Bloembladen mtgehold, en de boven dezclvcn uit- 
ftekende Meeldraadjes hebben roodachtige Meelknopjes (b), Vier, doch mecstal vijf kkine Kapfelcn (0 
▼Oigcn op de aan de punt roode vruchtbeginfelcn, die echtcr bij ons zelden behoorlijk rijp wordcn, en, 
irjp zijnde, flechts weinige toegepunte kleine Zaaden bevatten. De bijna ongelleelde, lancetvormige, fijn- 



\. 



gC' 



I 



g 



tandc en teJere Bladen flaan afwisfelend aan de Looten (V) , welken in den t)ladetloozen flaat met eene 



llchtbruine fchors Qi) bedekt zijn , welke zicb fleclits hier en daar van het hout afTchilt. 



de Spiraa tomentofa en forhifoli 



KoorB-Amt 



ha 



Allen beminnen 



befchaduwde plaats. indien haare geftalte en bloe'ifem derzelvcr volkomenheid 



zullen bereiken ; daar zij , integendeel , aan de zon bloot gefleld , gccl van bloem en onbcvallig blij ven, 

Het voornaamde gebruik, hot welk men van de^e opgenoemde 5)>/f -ce^ - foorten maakt,is, gemengd met 
de Spir£a tomentofa en forhtfolta^ tot omheining van Zomerbosquetten , of befcliaduwde SHngerpaadjes. 



Deze beplanting wordt fierlijker , vvanneer de voorftc rand der ^aden met 



laager planten^ als de Aster 



0jpint4s 9 Astragalus montanm , Blanthus alpinus , Antirrhtmim alpinum , Campanula ptilla , Anckofacs 
earnea^ S'dene acauJis , qiiedrifida en aJpestrts ^ Achilla clavennae en atrata bezet, en bovendien door 

iets langer ten gelijken tijde in de fchaduwe bloeijende Gewasfen 4iiet derzelver variwtciten , als zijnde een 
tw^ede of volgende kring tusfcben de heester en deze planten , vervangen wordt. Hiertoe fchijiien het meest 
gefchikt de Astramla major , Campanula larhata , Carpatka , grandi flora , Gentlana asclepladea , Daucus 

X - 

grandiflorui^ Erigeron alpinum^ Hieraceum pyrenalcum^ e. z. v. Meestal >Zjf ///e'r/c/^^ jAlpen^ewassen , 

welkcn .in onze X.usthoveii het burgcrrecht verkregen hebben. 



I& 



/ 



■ —> 



'"[FT" ' 






l^Uf^-. , - ■ '".-i- ^.J^^^'; ■jfi^'^-iTViafj w«W£^:'tS<p'^»woBPffl^^ 



ri. 



:iir..,H.D'. 



hi 



\ ^ 



I 



i 



> 




%'•% 



•n^^ 



» \ 



A ^^ '-^ '■• . * » 



I 



/ 






.••-•*'0 




V 






t 



/ 



» 



r 




» 



r 

I 



' \\ 



I, 



fc 








IS il g" 1) 1 a cl 1 jv e 






f 



? 



IT a! a 



c 



L 



A 



S 



S 



1 



5 



XIL 



o 



R 



D. 



VIII 



\ 



XIL 



■jg 



1 



Clasfe. FIIP' Rang. 



J 



r 

Het Geflachr. 



Calycanthus 



Kelkhloem. 



Kelchblume. 



Calycanthe. 



All'fpke. 



De uit het Grieksdi famengedelde Latijnfche benaming Cal^canthm betekent het begrip dat men zich 
van de Kelkbloem vormt. Kelkbloemen zijn zodanigen b'y vvelken zich noch de hoedanigheid des Kelks 
^n der Bloemkroonbladcn noch de kleui* van beide onderfcheidt , zodat beide 6cne. en dezelfde gedaante 

r 

daarftcUen, tervvijl bij alle anderen zich beide deelen geno2g7.aani ondcrfcheiden , behalven echter die, b*^ 

F 

vvelken deKelk gelieel ontbreekt, en bij de Bloem alleen , docli volkomcn, de Blocmbladen aanwezig zijn^ 
en integendeel bij anderen in den naauwilen zin de zogenaamde Bloemkransbladen ontbreken , en de Kelkbla- 



den alleen zich vertonen. 



{ 



■ 

Onze hier te bcfchrijven Kelkbloem heeft nogthans eenige vcrfcheidenheden , die haar als onderfcheidend 

kenmerk toekomen ^ gelijk de foortbefchrijving dezelve in 't bljzonder en genoegzaam doet kenner, 
Onder de tvvaalfde kbsfe gerangfchikt zljnde, hecfi: dit geflacht een' denbladigen, bekervormigen , ge* 

fchubden Kelk, met gefleufde lancetswljze Blaadjes, van welke de bovenften allengs grooter wordende , en 
cenigermate met de Bloembladen zyn overddnkomende, 

Strikt genomen zijn ^er geen Bloembladen aanvveezig, zo men de veelvuldige binnende Bladen niet al$ 
zodanig wil aanmerken , die echter foonlijk verfchillen. 



Menigvuld 



de 



langvverpige gefleufde Meelknopjes vastgehecht, deze vergezellen veeleinelsTOrnrgebairigeStiJleneindigendc, 
famengedrukte met de Meeldraadjcs even lange Vruchibeginftlen , wier Mcrk klierachtig ftomp Is. 



i 




' De drooge pterachtige, omgekeerd ovaale Kclk wordt vcranderd in de gednfinte der Vruclit, en bevar 



/ 



veele door den uitgedroogden Stijl (laartvormige Zaaden. 



\ 



Tot heden telt men flechts 



foorten van dit geflaclit , wclken echter zelfs ten aaiizien der Bloeia 



i 



foortlijk verfchillen ^ waarvan de befchrijving der Cal^canthus fioridus de kentekencn opgeefr. 



/^ 



^ 



I 



** 




\. 



Hi>!ir>.nr^^v*iBv*p^- :'- 



- U "' 



y 



^ 



C 



LAS 



S 



I 



s 



XII. 



R 



D. 



VIII. 



XW' Qlnsfe, VHP' Rang, 



Calycantlius Fioridus 



;. «. 



KaroVinifche Kelhhhem, 



Carolinifche Kelckblume, 



Cal^cantJie de Ja Caroline 



Caroline AH -fpice. 



Calycantiius Floridus, laclfvis Calycinis interior thus huiceohiis. 



J- 



K AH UN I S r H R K E L I? n L E M . '/'? hlnmnUi Bloemhlaaclies langer. 



Georgie en Karolina zljn het natuurlijk Vaderland 



vcrficrend Gcvv 



van vier tot vijf voeten hoogte in de fchadiuve aan de'oevcrs van Beeken en Rivieren of op vaclitige AVci- 



Ian den 



gro c It 



? 



en in ens klimaat op eene wel bcf( 



plaats ook zondcr bedckking zccr wcl 



voortkomt. 



Dii takken fiaan zonder veel Lladen 



ultcebreld tcgen 



over elkandcr , en dc Blocmen , die in de . 



fiiaand JuniJ allecn aan het elnde der joiige Takken verfchijnen (a a) , verfpreidcn 'savonds ccn* Iiaar 

eigenaartigen aangenaamen reiik. De naar beiiedcngebogcn Blocmbladen zijn evenlang nis de evenklcurlge 

Kelkbladcn en daardoor onderfcheiden zij zich van de Calycanthus pracox (Chlncefche Kelkblocm), wier 
Bloembladen ook korter ziJn dan de Kelkbladen ; deze kiatfle is ook als 



Japanscb C 



voor 



oiis klimaaat, en verduiirt hetzelve niet ligt. De eerfle vvordt ook dikwijls met de laatdc vcrwisfcld, 

aan onkundigeu als zodanig uitgevent. De donkerbruine kleur dcr Blocmen is ver- 



cn door Bloemisten 



rulvlijk fclioon , en dezelve wordt nog verhoogd door de menlgviildige fchooii geele Iang\vt:rplge Meel- 
knoppen 5 die op de elspuntlge Meeldraadjes zitten , (zie de vcrgroote fig. ^.) binncn d^zen zict men 
eene menigte Vruchtbeginftilen , die in elsvormige faraengedrukte met de Meekiraadjes even lange Stijlen 



klierde Merken hebben (0- t)^ Vruchc wordt in September rijp, dezelve is geen 



Vrucht, 



i 



I 



> 



Vrucht, maar de opgcdroogde omgekeerd elvormige bezieaditige Kelk (<f); die van buiten met kleverige 



klierch bezet is; hi] bevat naarmate van zijne grootte drie tot 



dertig onmerkbaar 



behairde ftaartvormia 



Zaaden (e f) , en hcefi , even ; 

w 

De kortgerteelde ovaal fpitfe 
aan de benedenzijde met witte 



denzelfd 



wel aan de oppervlakte glad , maar 



geflrek 



ruw 



Hairen d 



bezet (g It)^ zij vallen in den Herfst af en zljn dikvvijl 



rimpelig. 



\ 



groote Mergpljp, de 



zTjn vierkant met eene zwanbruine Schors, die 



d (/), en oud vvordende fcheurig is. 



lidtekens der 



h) 



Bladea 



ziJn voordaande, en onderfteunen eeti' kleine (lompen 
De voortkweking gefchiedt door bewortelde in bet 



korte 



Knop (J) 



\ \ 



afgelegde Jong 



afg 



Zand 



Houtaard 



na de rijpwording in potten 



t zaad 
kunnen 



.thans de 



Jonge planijes niet voor het derde of vierde jaar in de open hicht geplaatst worden. 



Het afkookfel derTakken zai aan dT^mei WI5nraTirT0fbCTeiaF^\?V^ eenr'^ul^^ 



g«ven 



^•^ 



■ t 




*■• 



V 



- ^ -^ . . -^ 



:'Jr.?*Li;-a 



Ptnftr'' >!■, iIi^^k-F^TSM-"*!*^' 




i/j3Jiyy r^W. 



kkMd^ 






fr 



I 



I 




« 






a.M^i 



f 



i^^' 



c 



/a:'?yd4U . 



•oliiiilrlte KpIVIvI o em 



■■i. 



€ 



L 



A 



S 



s 



I 



s 



XIIL 







R D. 



IV. 



XIII'' Clasfc, IV' Rang 



Het GcflLK-ht. 



Liriodeiiclron. 



Tulj)enhoom» 

Der Tulpenlaum-,- 

Le TuVtpier^ 
' The Tulip -tree. 



^ 



Eene der fchoonfle aanvvlnsten voor de Europifche Tuinkunst is 



nboom ui't Iiet 



gematigd Noord-Amerika, Als een hooggefchatte lieveling proakt hij in onze Plantfoenen, nict alleeii 



vvegens 



zijne fchoone grootfche gedaante , maar ook wegens het vreemd aanzlcii der Bladen en Dloemcn. 



Daar hij onzen winter zo ligt dborltaat, en zijn^ groen zich 20 
Tuinvrind des te meer geiTcht. 



.kelt 




by den' 



De Benaming Liriodendron ^ in die van Tulpenboom vertaald, is nfet voldoende, vermits Iict Griekfche 
grondwoord veeleer Lisboom betekent, en de tegcnwoordige benaming kan flecliis met betrekking tot d6 

r 

eenigzins naar Tulpen zwemende bloemen gcbezigd wordeii* 
De Kruidkunde telt thans vier foorten van dit Geflacht, waarvan drle in China en een vierde op^ 



Amhoina groeijen, welken,, aangezien zij in ons climaat niet kunnen voortgckvvcekt worden, geen voor- 
werpen van onze aandacht zulien zijn, maar wij zulka dczelve flechts tot de bij. ons groeijendc vierde 

r 

foort bepalen. 
De Geflachtkentekenen zijn de volgenden r. 



De Kelk heeft 



bljzonder tvveebladig omwindfe! , . beftaande 



»A^ 



Blaadjes, die nader- 



hand 



en 



De eigenlijke Kelk of Bloembcdekking is drlebladig, zijnde de blaadjes langwerpig, hol- 
itig, even als de voorgaanuen, vroeg afvallende. De Bloembladen zijn fpattlvormig , flomp. 



aan den bafis gefleiifd', en de drie buitenden vallen vroeg af. Talrijke lijnrechte , korter dan de Bloctn', 



ijnde Meeldraadj 



de 



Meeldraadjes zijn talrijke lijnrechte MeeUcnopjes aangegroeid. De Vruchtbeginfelen zijn mcnigvuldig in een 



m._ 



kegel vergaSrd, zonder Stijlen /flechts eenigen hebben een bolrond Merk. De Vruchtkapfcl ontbfeekt. 



Duar> 



0. 



^ 



mafir de gefchallcde Zaaden veitonen di gedaante van een' kegel. De veelvuldige Zaadcn eindigen in 



cene lancetsgewijze fchub, hcbbende aan hunncn 



bafis 



de b 



tfen hoek 



bafis zelf 



is nimengedrukt en fpits. 



Oinftreeks Pliiladclphja ^ Jian de Rivier SchullkUl ^ is deze Coom zeer gemeen, ,en groeit in een' 

■ . - - 

vochtigen zandachtigen grond nevens de Platanus occidentiiUs , Qtiercus ruhra en prinos als het voor- 

r 

■ 

naamfte fieraad der Bosfchen. Men rekent dac de Boom in zijn Vaderland de hoogte van tagtig en de 
dikte van veertien voetcii bereikt , en houdt hem voor den Iioogdeii der Ameiikaanfche Boomen* 

* 

■ ■ 

Hot Hout is ligt en vvitaclitig, en wordt van de Draaijers en Schrijnvverkers gebruikt; maar de Wildea 

r 

hcbben reeds v(56r de komst der Europsflanen de groote dikke [ftammen uitgehold en daarvan hunne Ka- 
no's geraaakt. Het hcefc wijders, even als ons Vuurenboiit, de eigenfchap, dat hetzelve zich bij droog 
v/eder fiinientrekt en door de^vocbtigheid opzwelt, het u^t^n heizelve in dit opzlgt minder nuttig maakt; 
maar desiiiettegenflaande gcbruikt men ecbter hetzelve als Timnierhout. Gates bij verliaak dat hij 



eene 



Korenfchuur heeft gezien , die geheel iiit een' enkelen Tulpenboom 



gebouwd. Ook als 



Eraudhout is hetzelve minder voordelig dan andcre Houtfoorten, en de Boom kan dus in onze Hout 



r 

plantfoenen enkel tot vermaak gekweekt vvorden. 



De Wortclen zijn dik, breekba; 
tijnachtlgcn reuk, zijnde daarenbo 



hebbe 



even als de Schors 



de 



Scheuten 



terpcti- 



peperachtig fcherp, en het 



lijk uit dien hoofde dat men 



daaraan eene Koortsbastachtige hoedanigheid toerchrijft. 



De voortplaiiting gefchicdt door Stekken en Afleggers, maar het best door Zaad; ook is hei niet nodig 



Amer 



worde, vermlts hetzelve bii ons riio ccnoec: wordr. Wein 



hebben 



hoofd 



ve digt 



gezaaid, mat zand ligt beftrooid .en met 



Takken overdekt wordcn. Scliaduvve en kcrbaaldc be- 



vochtiging bevordert bet kiemen , het gccn eerst in het twecde Voorjaar plaats 



ft 



Zaad 



voor de Vorst en de Muizen beveillgd worden. Vochiige, zandachtige met Leera vermengde grond en 



fchaduwe bevorderen den 



groeij maar men beraerke dat reeds gevor 



Stammen niet zon- 



4er groot nadeel kuanea verplant worden. 



' 



( 



c 



L 



A 



S 



s 



X 



s 



XIII 



o 



K 



D. 



\7 



XIIP' Clasfe, yi- Rr;- 






Liriodendron Tulipifcra. 

Tiil^dragoide Tulpenhoonu 

* 

Virgimfchcr Tulpenhawn. 
Le TuUpkr de nrgiuie^ 

A, 

The Tulip 'tree^ 



^ 



L-mioCENDRON TCLIPIFERA, foUh trllohh tvuhcaiis , calycs trJjihyI/9, 
T u L p D R A G E N D E T u L p E N B M , met gekwabdc hladeu. 



De Tulpeii- of Geeleboora, de koning der Amerikaanfche bosfchcn , vcilicft zljne trotfclie kruui bovcn dc 

en zijne uitgebrcide Takken verfprcidsn hiinnc fchaduwc wijd en zijil. Dc Tiilp , de luisteiv 



hoogde Eiken , 



TijkeBloemjbekoort bij duizenden op dezen boom hct oog des ^/;;i7r/>^/7/7/« , en vcrvult met haar: aangcnaamc 

■ 

geuren de lucht, die hij onder dcszelfs lomnicr inadcmt. Hoc vccic fclioouhcdcn de Natiiur ook dnge?ijl;s 

ft 

opleveit, is 'cr onder de boomen gcen die den Tulpcnboom cvenanrt, of zo veel fclioonbcdcn famcnpaart; 
Bloem en Claden , Stain en Steng - zijn cvenrcdig fraai ; niaar ^o. trotfchc groci van dcszelfs majcstucufc kruiii 

ovcrtreft alle fchoonhcid. Met reclit hceft de Eur'^peSan Iiem als ecn vooniaam ficrand gcl^ozciij cu hij is 
4e beminde voedllerling van onzcTuinen. DeGraaf pe te a borou oh plantte hem het cctsi In E^;gelafu!y 
de Hoogleeraar h e ii m a n n u s b o e r ii a v e in den Akademictuiii te Leijckn , en nog he Jen zict men 'cr ecu* 
door den grooten linnjevs zelven geplant op de bij de Kruldkenncrs zo bekende Buitcnpiaats DelLrtcn*' 

P 

kiimpy de Kweekfchool der hedendaagfchc Kriiidkunde. 

De menigte van groote bladcn , waarmede zijne kruln zo rljkelijk voorzien is, vcrfchaft ecnC verkwikkcndc " 
befchermnig tcgm de dnikkende bitte, en de pracht der fulpcnvormigc Bloemen , die hem gcdurcnde eeni^ 

w 

weeken in de maand Juny verficrea en een' aangenaanien gewr verfpreiden , zetten hem nog dcs te meer " 
luister bij. 

De Bloemen verfchijnen aan korte Jonge Scheuten (^d) , aan welken vier tot zes gefteckle bladen afvvisfelend 



ilaan, en waarvan 



het 



Bloem ftaat in fjcdaante van de ovcriffcn verfchilt QA 



Til 



of in dien van het vokende blad fchieten weder jo]7ge Scheuten (c) 



jjnde 5 het aaiizleji hebben dat de volgeude Zaadkapfelen zijdelings aan tie takken ten voorfcliija koraen. De 



«> 



Bloem ze!ve met haare eigenlljke kcHc is , v66r liet opcngaan , in tvvcehoekigc bladcn of omwindfelen gerold , welketi 

+ 

voorts weder afvallen ; maar de Bloem zd\^e is van eeiie driebladige Bloembedekking omringd , wier bladen hoi 



(d) , doch na vcrloop van dezeii weder afv 



Zgs, zeldeii 



negen , ivirgroene, met rood en geel gemengde Bloembladen vormen de tulp- en klokvormige Bloem (^) , en 
omvangen menigvuldige op den vnichtbodem zittende Meeldraadjes , vvelken aan hunne zijdelingfche lengte 
fmalle Meelknopjes dragen ("/). De Bloeraen ftaan enkel op de denlingfche Scheuten. De menigvuldige vrucht'" 



begiiifelen rusten op een' gemeenfchaplijkcn kegelvormigen Vruchtbodem, hebbeiide ftijilooze kogelvormige ]\Ier- 




-* 



ken. 



De vecle over elkander liggcnde lancetsgevvijze vleugelen, waarmcde de driehokkige Zandbedekkingen 
eindigen , vormen kegelvormige Vruchren {g). De bedekkingen , of gcvleugelde , van onderen driehoekige 



4 

Zaaden (k') 



het 



bovenfle gedeelte 



d€r vrucht bevatt 



de benedenfle 



» 



ovaale, famangedrukte, bultige Zaadeni 



X)e Bladen zijn zo wel aanzien hiinner gedaante als ontwikkeling merkwaardig. V(36r hunne ontvvikkeling 



zijn zij flakkenvormig naar binnen gerold, en van twee ovaale dekbladen omvangen , 
keling afvallen , zijnde de Bladfleel fpiraalsgewijze gerold , en elk blad teaien het deki 



firaks na de ontwik 
[e van het andere se^ 



bogen. De dricgelipte bladen zijn van boven licht (J) van onderen witgroen (^), zijnde van onderen ovaal, 

van bovcn als uit^efneden en a%eftompt, hebbende in hun midden een' zeer fijnen, naauvvlijks zigtbaaren zag- 



ten ftekel. 



De menigvuldige ronde 



i> 



Telgen 



Takl^ 



veel overe'ifnkomst hebben met de Takken der Elst. 



Ilet 



LIS verre bij onsin geen aanmerking ; naardien het get 

r 

Meer aandadit verdient de boom om vrije Groepc 



zodanige plaatfin 



g zijn 



de Bignonia 



verfieren, of dezelveals fchaduw gevende bosqiietten te omfingelcn. In 

catciulpa 5 Qjiercm ruhra , Tilia amerkana en caroliniana , Plat anus orkntaUs en , Occident alls , Acer 



'uhrum en facch 



voorzeker boomen , die door eigen fclioonheid de zijne doen uitftcken ; doch zo hlj 



cnkcl op 



Grasplaats geplant wordt, dan valt deszelfs hooste en fchodn 



f 



-■_ 



-■^, 



< 






,^ 



» 




.^-^— _. ^^'. 



CO. JSIIT. orX. TI. 



1 



4 



% 



* 



t 



i 



I 




%3 



( 



* 



t 



r 



'■s^:--^'^. ■ 'i'lA.': 



\^n - T 





- J^- 



C L A S S I S 



XIV. 



R D. II 



} 



I 
I 



XIF'' Qlasfe, IF' Rang. 



Met Gejlacht. 



I 



Bigiionia. 



Bigmnia. 



Trompetenhaum^ 



Btgmne. 



The Trumpet' flowerA 



i 



^ 






% 



f 



I 



t i 




Alle de foortcn ^cr Bignonia zijii ecu Lijzondcr cigendom van America '^ immcrs wordcn dczcI\Tn m 

V 

gceii ander werelddeel, als inlandfclie gewasfcn , gevonden. Waiinccr dc Natuur, bijna ovcral , haar bloein- 



feest heeft gevlerd , beglnt de Bignonia zljne 



blocmcn eerst te ontrolkn, 'dat 



IS, met 



v56r Iiet 



warmer jaargetijde. 



TouRNEFORT Tieeft aan dit geflaclit den naam van 



6 



BiGNON, in zijn Icven Boekbewaarer van den Franfchcn Koning, lodewijk den XIV. 
Sommigcn, en voornaamlijk jussieu, verdeelen de foortcn in vcrfcheidcn geflachten, of vcrpTaatfen ze 

onder anderen; lets, dat goedkeuring vcrdient, wegens de verfchciden gedaante der teeldeelen van ecnige 

t 

foorten. 



Volgends linn^ us zljn dc gcfTachtskenmerken , een bekervormlge , ^ifnBladige, vijfTpketige , recTit op- 
flaande 5 (foms gckleurde ,) bloemkelk ; cene klokswijze, e'e'nbladige bloemkroonj welker kk^ene pijp niet Ian- 

ger is dan de kelk ; de kelk daarcntegen is zeer lang , van buiten buikig , en mede kkokvormig j de rand 
is in vij ven gedeeld , zijnde de twee bovenfte lappen tcmg gebogen , en de benedeiiHe ultgeBreid j der 
meeldraaden zijn priemswijs , vier in getal , waarvan twee kort en twee lang zijn : de meelknoppen zijii. 

I 

terug gebogen, langwerpig, en fchijnen dubbeld te wezen; de ftijl heeft de lengte van de mecklraaden^ 
is draadswijs , en Iiet merk is gekopt : het langwerpige , puntige vruchtbeglnfel groelt tor ccnen tweckkp* 

pigen en tweehokkigen hauw, wiens middenfcBot huidlg, gelijkToopenJ, en Juai de naaden verdikt is;;: 
de zaaden zijn veelvuldig, zitten aan elkander, zijn fimcngedrukt aan wederzijden , 



en gewlekt. 



Dezelfde Natuurkenner , de 



bexocmde linn^us, plaatst het gellacht ondcr de veertiende 



V- 



lasfe, in den- 



^ 



twee 



N 



V im fV-v-t 



^"^ilifif'iJMii^^iafcw—^^ya^^^ 



■a;w 



> 



tvvceden Rang; of, onder de Scliuilzaadlg-jn ; boveiidicn vcrdeelt hi] de fooitcn in die met ecnyouwige ^ ^e* 

^paarcle, drlevQUwige ^ gevingerde , geylfuk , vercJuhbekle ^ en met duhhsl gevlnde hladen. 

De blocmen ziju van onderfcheidene gedaante; foms klokvormig, foms pijp-, nndercn trcchtcr-vorralg, 
iets dat, benevcns de plaatshebbende afwijldng dcr geftcltenis, en gelijkc Icngtc der mccldraden, fommigen 

^enoegfiiame reden fcbijnt te zijn , om hec gcdaclit te verdeeleii. — Heden zijn vier- cu- vijftig zoo boom- 



als hecster- achtige fooitcn in de Kruidkunde bekend. 



Meestal zijn de foortcn der Bignonia zoo opmcrkcnswaardig als bevallig, wegcns hiinne fclioonc en 



dan kriiidachtig; doch, meestal, als die 



der Boomen en Ilecs- 



groote bloemcn. Hunne flammen zijn nu en 

■ 

ters, met aanmcrklijk vcifcliillcnde bladen. 
De Bloemen vindt men zomwijlcn in de blad-oxelcn zirtcn; doch zeer dikwijls in ecn pluim of tuiltjen, 

aan de punt der takken vcrzameld. 



\ 



*^ 



-^ 



# 



^ 



tH 



V 



V 




fc ' '"-_ 1 Ij 



c 



L 



A 



S 



s 



I 



s. 



XW. 



o 



R 



D. 




YIF''^ Clasfe, IP^ ji^„a. 



Eerfte afdecling, of, met ccnvoiuvige bladen. 

Bigiionia Catalpa. 

Catalpa-hoom. 

Der Trompetenhaim. 

CataJpa cf Ameriquc , 

The trumpet-fiower ^ with fimpk heart fchaped leawes. 
BiGNONiA CATALPA foUis Jtmplicihus cordatis terms , caufe erecto , florlhus diandric. 
Catalpaboom; o/, bignonia, met enkeld hartvormige ^ drievoumge bladen^ defied 

rechf op fiaande , cU hloemen tivcemafinig. 



J 



liet vaderlaud 



daar is hij 



cicii van America, en verder in Europa overgebragt: biuncn weinigc Jaaren bcroikt hij ccnc vrlj aanzicnlijke 
grootte, en is zeer wel befland tegeii onze winter- koude, alhocwd, bij (Icukc vorst , cii op gccne liiwcplaats 
fiaande , de toppen van het oude hout bevriezen ;; dit gcbcurt voornaaralijk aan dc jongc boomen en plan- 
ten , wclke dcrhalvcn altoos met ftro bedcki: , en buitcn dcli noordc - wind gepliatst moeten worden : als dc 

"^ ■ 

boom uit inlandsch zaad gekweekt is geworden , is hij fterker 

bewijzen voorhanden dat van ziilke boomen , bij eene winter-koude van i8J graad ondcr het vriespunt 

h ■ 

volgends den warmtemeetcr van reaumuii, de jongde looten befchadigd werden5tenvijl de boom ten behoore 



en kan alzoo vecl mccr vcrdraaaeii ; er zijn 



lijken tijde prachtig bloeide en rijp zaad gaf ; ongetwijfeld liceft do, fneeuw, welke toenmaals 



2I voet hoog 



lag 5 vcel tot het behoud van den boom bijgedragen , vvaamlt wij tcvcns kunnen befluiten , dat bij eene min-- 

dere hocveelheid van fnceuw, de reeds volgroeide (lam van menig teder gevvas alleenlLjk door eene dekking 
van de vvortelen met mos , boomloof , of met run , voor de koude beveiligd kan worden. 



Lande teclt men den Catalpaboom 



zaad . uit America tot ons over^ezonden 



den flam voordkomen : deeze worden , naa alvoorens 



be 



dekt ; want wegens de hardheid van 'thout kan het niet wel gebogen worden. 

■ _-— - 

In de maand Junij fchietea de bloemcn uit depuntcn der Jonge looten voord, in dc gedaante van rcchtop 
fiaande pluimen , gcmeenlijli van agt tot agttlen duimen lang , en van vijf tot vijftien dulmen breed ; de 
bloemen flaan voords aau den hoofdHcel op zijdelingfche flcelen , drievouwig tegen clkandcr , zijnde de eene 

tcl- 



\ 



■n 



telkens korter dan de overlgen : aan den hoofdfleel zoowel als aan liet bloemfleeltjen en de zijftengen zljii , op 

I 

ten ongelijkcn aflland, fmalle en afvallende floppeltjens. 

■ 

Voords zijn de bloemen in fommige opzicliten van gedaante als de Vingerlioed {Digitatis a. b. b,) , en 
hebben een aangenaamen geur: zy verrchillen van de andere foorten zoowel door de gemelde haare gedaante , 
als door haaren kelk, die in twee hoUe deelen gefpleeten is (c. c.) : verder Iiebben zij flechts'twee 
vruchtbaare meeldraadjens , en , ten minften voor zoo veel ik heb kunnen waarneemen , alien even lang , alzoo 



dees boom noch onder deezc Clasfe 



te ftaan , en dc onervarene groote 



De 



heeft om hem onder die Clasfe en dat Gcflacht te Vinden 

* 

;leur van de bloem is donker - witachtig , met blaauw 



paarfche 



■ 

ftreepen voorzien, welken de aan den rand gegolfde bloemen (ji.'j ccn fc 



en fchoone gecle zijde- 
•n aanzien seeven. Het 



eindigen in verlengde gefchcurde 



lang\verpig rond vrucbtbeginfel , met een , bovcn de bloem uitdeekenden fli 
jiauw (i/) , die veel gevleugeld zaad bevat ; de bedoclde vieugelen 

punten (i?.). 

- . 

De bladen flaan od lanue fteelen, drie tc^en elkander over: zii ziin langwerfjiia: ; hebben een gladden rand 



V - 

limits toe C/); voords zijn zij zecr gevoelig, en worden lig 



door den 



zijn zij van verfchillende grootte; men ontmoet er die een voet Jang en breed zijn: van bovcn zijn zy helder 



-" C/O9 en van onderen grijs groen (^.) 

r 

worden in den hcrfst rlin, en moeten tot 



zondcr dat 



boom gelaten worden; verder bewaart men het zaad in den hauw op eene luchtige plaats ; in 't voorjaar 



neemt men 't uit denzelven, en zaait het in 



befchadu 



grond, in gelijk wijde voorens en digt 



op elkander; daaniaa bedckt men het metfijne aardc , tcr hoogtc van ccn' vingcr lang : aklra kienit het : tcgen 
den winter zija de planten wel een voet hoog; flaande de eerfte jaaren moeten zij, gelijk reeds gczcgd is, 



tegen de koude gcdekt worden. 



I 



De jonge takkcn hebben wijde mergplipen (Ji.^^ en kunnen 00k in den winter gckend worden, naamlijk 



aan de voorLiitftcel 



b 



bladen. 



^ De pracht der bloemen en het overhcerej^jk fdioone groen der bladen geevcn den boom groote waarde voor 
zomer-plantfocnen , te meer daar hij in alien grond , zo dezelve maar niet tc nat is , wel wil groejen : het 

_ V 

onaangenaame dat de bladen wat laat ten voorfchijn komcn, heeft dit gewas met meer anderen gemecn , 
en bdiooit, wegens deszelfs andcrc hoedanighcdcn , In geene aannierki ng tc konicn. 
De verplanting iii 'c voorjaar is zekerder dan die in dea herfst crcrchicdt. 






i^^A^- 




^f 



I 



II. JE/ir ^/\/. jx. 



I 
I 






» 



^ 






Fl 
/. 

V 






I 

* 



i 






r 







V a ta Ip a —.1 i o ojix , 



m 



\ 



« 



C L A S S I S 



XIV. 



O R D. II. 



XIF'' Clasfe, IF' Ran^, 




m 



. Vijfde Afdeeling, of, mec gevinde Bladen, 



I 



Biimonia radicanSt 



b 



Bignonia radicans. 



JVorteknde Bigftoma. 



Der JVurtzeknde Trompettenhaum 



> 



Le fahrun de Ftrginie, 



The Scarlet Trumpet - Flower 



Bignonia. Radicans, foliis pmnatis , foUolh acummat'is dentatls , corymho terminali 

tuho corollae calyce trlplo louglore. 



WoRTELENDE CiGNONiA, tmt gevimU hladen\ de hlaadjens ingefneden ^ de Jleng met 

gewortelde hi let Jens. 



beeze plant groeit in Firginie^ Carolina en Florida^ klimmende foms vijfrig^ voeten hoog tcgen de naast- 
Ihiande boomen op, door middel van de wortelcn, voordkomende aan de knietjens of leedjens van haars 
ranken, De bladen ftaan aan de jonge loten van 't zelfde jaar, tegen elkander over, zijnde ongelijk ge- 
viiid, enuit vijf of negen vvijd getande Blaadjes famengelleld. In het Vaderland deezer Plant verfchijncn ^in de 
maand Augustus 5 aan bet einde dcr rankenjfchoone, langgepijpte, orangeklcurlge bloemen , die tot omtrent hct 



midden van September doorbloeijen. 



ik thans fpreek ^ geeft verfclieidene afwisfeling 



de merkwaardigde van dezelve zuUcn , op bijzondere plaaten , hier bijgevoegd worden. 

Allioewel ik den bloeitijd der Plant op haar' Vaderlandfchen bodcm en in wai'mer climaaten , bepaald heS 
op de raaand Augustus, kan men echter bij ons haaren bloci niet verwachten vodr de maand September; 

en daar, gevolglijk , de zaaden niet rijp kunnen worden , is het voor ons onmogclijk haar door het zaad 
voordtekvvccken : te gemaklijker is oiidertusfclien de voordkvveeking door flekken van versch afgefiieden jou-. 



/ 



I 



\ 



I 



r 



Rild 



dat dez 



"A 



niet, door dew 



befchadi 



op een Tchad 



p'aats geplant worden; dan, 
men niet cenc gehecl groote 



« • 



voordkweeking kan men ontbeeren, (is het flechts 



,) want do 



de 



de 



teelea 



zij ovcrvloedig van zelveji voord. Offchoon voords de geplante flckken weeliger wasfen , en vroeger bloeijen , 



dan hex zaad, verdient dit editer, zo men 



het moederland kan bekomen , verre den 



de voordteelins: door zaad de aangenaamfle verfchcidenheden kan verwachten: al- 



hoewel verdcr de plant ons winter - faifoen zeer vvel verdaurt, is men echter verpligt haar tegen warnie 



muu- 



of 



pen fchict, vallen dezelven af. 



ken, anders b^Iet de koude haar het bloeijen, of 



nkrijke Ilcesters zijn bijzonderlyk gefchil 



t ter bekleedinge van zomcr-pricelcn, van muuren, enz. 
aan welken de rankcn zkh kunnen hechten. Behalven dat gebrulkcn dc Inwooners van Firg'inie dezelven, om 
hunne huizcn fchaduw toetebrengen , en "dit verfchaft hun dan nog het flreelend genoegcn , dat ziJ voor hunne 



to 



flers zittende, de Colibrh 



de 



ordcn derwaards 



door de uitwaasfeming en de honig van de bloemen dar Biguonln', als zlj nu met hunne langc dunne nebben, 
tot op den grond der bloemen ingcdrongcn , en bezig zijn met den honig te zuigen , knijpt men , met twee 



gcren de bloem fnelli 



alzoo het vogeltje aan zijne nebben 



6 



Dceze foorten van de Bignonia, gecft, bij middenmaatig hooge boomen geplant, en tot aan de takken 



dc rzcl 



de, gedimrende den blocitijd, een zonderling aanzien, dat voornaamlijk gefchikt 



tafrecl 



reemd of 



gezlcht vercifchcn , of door iets tegcnfh'ijdig 



een verrasfchcnd indrukfel moeten verwckken. 



Geneeskunde onder de vergiftige gewasfen getcid wordende, vercischt zij omzichligheid zoo 



• 



haar gebruik als behandeling bij het planten. 

Terwijl ik bezig ben met dceze bladcn ter persfe te bezorgen, wordt mij van mijncn zeer geleerdcn en 
waardigen vriend, de Ileer keinwakdt, Boog/eeraar h de Kruldkifude tc Ilarderwij k ^hcncht, dat thans, 
(in Augustus) decze fchoone Heesters in 'den Acadcinifchcn Kruidtuin, ter dier flede, in vollen bloei Ilaan; 

r 

bloeid had, en dat ziin Ed. van gevoelen is, dat de tegenvvoordige 



dat dezelve 



b 



bloei 



& 



dat 



15 



deeze keer, zonder eenige fnoejing 



9 



Haar zijne natuur, had laaten groeijcn. 



«t 



• 



i 



■1 



^ 



I 





J^^-^^^h^^ 



-'-' 



'~ 



^r 



Cc. X2 n Ord. JT. 



% 




^r, 



ia^<^. 



o-rtt€L 



Ma,di 



cans. 



"Wortelende Bignonia 









4uuren ; ik heb haar alkenlijk doen af beeldcn , om haar , vergunt ' het geval zulks , te kunn'en onderken- 

zijn, van binnen en buiten, meer hoog rood. 



nader 



haar bekend 



worden. De bloemen 



en vertoonen eenen grooteren afdand van de moederplant; ook zijn de bladen, offchooii dezelfde ^-edaante 

M 

hebbende, ongelijk veel grooterj'en groeijen weeliger dan de voorgaanden. 







4- 



/ 



'X 



ft 



4 



f 






** 



f 



f * 



^ 



^ 



* 



■i^ 



i* 



* * #. 



lH 



> 






/' 

J- 



f'f'- 'I 4 




-^4^1 — l; 



^m 



^fc 



i 



1 



I 



I 







ftCTUCL 



^^icuiicajnj' . l^ct/r-iet: Z. 



"Wortelende BitTnoiiia Ve^scAtvLrJi: 



\ 




■-'■'^}imf^w^7~ 



^'T^iW^^^pr 



vTPn^ni 




Caxiv. o^jor. 




I 



n 




^ 



f 






f 



I 



I 




0tcuIic4XJ9i^ Vxi^, S. 



Wbrtelende 



y^/r^/cAeid.- a 






p^^?^3j'fS^»«'^T*'i 



1- 



r 



I 

Si 



C 



L 



A 



s 



s 



I s 



xvir 



o 



K 



D 



III. 



JFIFl Clasfi, JIP' Rang. 



/ 



r 



Cytifus Purpureus. 



Paarsroode Cytifus 



Der Purpurrothe Bohnenlaum, 



Cytife a fieiirs rouges. 



Red fiowering C'^tifusl 



\ 
I 
I 



CYTisus pURPUREUSj floTthus G%illarlhin foUtarih peduncuUtU j caullhm procumlentllus 

foHolis ohovatis leguminibusque linearihus fuhrepandU. 



/ 



PAARSROODE CYTISUS, met enkek gefleelde oxeJhloemen^ nederliggende St en gen ^ de Blaadje: 

' omgekeerd eirond en de Peul lineaal en iets uttgehogen. 



i 






I 



Strelen de andere Cytifusfoorten op 



hoosere Stammen door derzelver ryke Bloemenpradit het cog , 



£3 



de 



minder, offchoon laager bij den grond kru 



niet blj 



de 



des te mtftekender fraaf zijnde. Even ^qzq, lioedaniglicid maakt haar 00k 



^ 



bi] uitftek gefchikt ter fchakerlng van onderfcheiden' kleureir in een levend blocmtapijt, gelijk 2Ulks 



ii 



reeds 



elders en inzonderbeid bij de befchouwing der Daphne , e. z. v. is aangcmerk:. 



De tamelijk hooge Bergen van Karinthie^ de Uh-auie en Kroatte zljn de geboorteplaatfcn van deze 



Heester, alwaar zij op foramige woeste 



en kruiden dragende plaatfen groeit. De Heester 



hag zijnde , 



vvordt niet hooger dan lin of twee voeten, en verfpreidt haare liggeiide takken langs den grond. Uit 
de hoeken der Bladen ziet men in SS Maand May van c'c'n tot drie paarsroode welriekende Bloemen 
voortkomen ia a) , weike het Cevvas- gediiurende drie weeken liet vcrruklijkst aanzien geven.^ Niet 
llechts de Bloemen bebben het aangenaame der kleuren tot haar voordeel, maar zelfs de Kelken zijti 
met roode en groene ftreepen gefchakeerd. 
Evcneens zip de op de Bloemen volgende Peulen gekleurd (3),. doch ziJ worden bi] derzelver lijp- 

WOS' 



(c), en bevatten 



66n tot 



Zaaden (d), Dc Ilneaale , van boven bo 



It 




en als 



het ware 



iets cirkelvormige 



gedaante der Peiilen is een voornaam kenme 



d 



langwerpig 



gekeerd eivormige gefp 



bladen zijn foraw 



zagthairig, van boven donker 



en van onderen grijsgroen (^ e), zijnde overigens de geheele Plant glad. 



Gedurende den Winter ziJn 



de drooge Tal 



zeer ligt daaraan te 



grond van elken Knop twee verlieven lijnen rot de 



b 



F ^^ 

onderfcheiden , dat van den 

H 

enden daar beneden ftaande aflopen (Z"^, 



dezelven eenigzins hoekig doen worden 



y 




De voortkwekinff 



b 



- 

door Zaad of Afleg 



en gedurende den eerflen Winter vereischt de 



Jonge Plant eenige bedekking. 



. T 



t r 



e 



% 




.1 

1 



' » 




I I. 




-y^ 



'fr:;'---'',™j(^»T^'-Ai J ■PVi;'!-'^!\^..^".'«\Tt7^*,flPPRT!-^ 



%% 



■ 



l» 



^-i7:z7. .va^'. . jzr 




I 




\ : 



\ 



I 



\ 



9 



I 

I 



\ 



I 




o>titi/z6j 



A cte.rsro 



vs^ffE^^^sffisgsss^nsiff m- 



r 



c 



L 



A 



S 



s 



I 



V 



5 



XViI. 







R 



D. 



IV, 



\ 



■- 



.17^7/^* Clasfe. W, Rang. 



Colutea Aperta. moncif. 



Colutea Cruenta. 



A I T N* 



I 



Openftaands Colutea 



OJfenJiehender Blafenbaum* 



\ 



I 



R 



r 



r 



JBagu enattdier fan gum. 



Blood- flowering Bladder - Senna 



icoLUTEA APERTA. MSnch. FoUoIis cordatls, legumlnlbm antice apertis* . - 



OPENSTAANDE COLUTEA. met hartVQvmlge Blaadjes , de Peulett van voren geopend. 



COLUTEA CRUENTA. Aiton. FoVtoJU cuftelformi - ohcordatis , yexlUl gihbls ohiujis minimis. 

BLOEDROODE GOLUTEA, met wigvormtg - omgekeerd fiartvormig^ Blaadjes , de Vaandtlhuli 

zeer k/ein en Jlomp.. 



y 



Het is moeilijk te beflisfchen wie der Schrijvers 



deze Heester naauwkeurig bcfchreven en benoemd 



heeft 



alleen zuivere keiimerkcn, maar ook toepaslijke Naamen aan dezel 



heefr 



gcgevcn 5 zo dat men door deze twijfelachtige bepaling in het onzekere is , of 'er twee zodanige gc- 
wasfen befiaan, dan wel ddn met eene dubbele beiiaming^ Ik voor mij, zo ik kiezen moest, zoir 

4 

telkens de benaming afleiden van ecn uitdekend kenmerk, en hiertoe is, naar mijn oordeel, [de 

L 

charakteristieke opening van de Peul meer gefchikt dan dj kleur. Schoon vvildenow dit kenmtrk 

_■ 

in zijn Befchrijvlng opgeeft , noemt hij cchter de Heester Cdhttea crtienta , en plaatst die welke hier 
Colutea aperta ^'Qt^t genoemd, a!s eene varieteit vs.i scopoli. Ondertusfchen geloof ik dat dit 



ver- 



\ 



•veiTcbll 



daarin te zoetcen is , dat de 



Colutea aperta 



hebben 



VQQ, foorten 

verwisfeld : 



die, welke wi] als Cohte 



welke b 



als Colutea Crmnta bekend ftaat 



11, en dat de Colutei^ 
dat de Colutea aperta 



bekend of 



' genoegzaam onderfcheiden is* 



foort groeit op de B 



en in de Bosfchen van het zuidelijk gedeelte van bet 



Schiereiland de Krim , of aan dc afliangende rotfen van hst zuidtlijk gedeelte van 



Kaukafi 



Zij 



vormt ecne 



de veele uitlopers zeer iiitgebreide Struik 



De Bloedkleurigc Bloeraen verfchijnen voor de eerrte maal in Mai, en voor de tweede in Augustus* 

- 

zij zijn in eenvouwdige twee- of vierbloenilge trosfen op eeti' bijiia gladden Hoofdfteel gegaSrd. De 



Bloemkrans is dc kleinlle 



hier 



rond 



^- 



van onder met twee' verhevenheJcn voorzicn Vaandel (c") 



D 



(O zijn van voren (lomp , 



en korter dan 



c 




uitfny 



aan 



bafis klein en het uitfleekfel afgel^ompt is. De 



Penl heeft, zodra zij zich formeert , boven aan de punt eene zich uitflekend voordoende opening (/), 



welke naarmate van den groei .in evcnredi'gbeid toeneemt, en 



5 



bevat 



zwartachtige 



niervormige Zaa- 



^ den ig\ 



De Bladen hebben 



Bafis twee 



ippeTtj 



rondachtige 



den bafis tcegepunte^ van b 



of 



negen gnjsgroene, 
tgegulpte Blaadjes 



famengefield Qi), , . 

M 

! De Takken zijn rond en kort ; de Jongften hebben in <^txi Winter eene grijze met zwarte vlakken ,ea 

w 

klieren bezette Schors , en zijn rechtopftaande. De Knoppen zijn even als die der Boomachtige 

i 

Colutea^ maar de aan den Bafis ftaande Lidtekenen (f) aan de afgevallen Bladen hebben zeer kleine 



Stoppeltjes, 



-. > 



v 



■» 



>s 



r 
-J 




.- * 






'. 1- 



L ' J ^ 1 



^1 



/ ^v-, . 



a.xrii ^rJi\\ 



I 

r 




ft.- 



//ld7^/iZy . 



Op TBita aiiile Coliil eiL 



[ 



r 



u 

t 

h 
\ 



c 



L 



A 



S 



S 



I 



s 



XVII. 







R 



D 



IV. 



;. 



XnV' Clasfe, 



IF' Rang, 



1 

Eerlle Afdeiing, of Heesceraclitigen. 



Colutea Arborescens. 



Bocmachttge Colutea. 



Gem enter Blafcnhawn 



Baguenaudkr crnnmun 



♦. 



Common Bladder -Senna. ^ 



$ 



COLUTEA ARBORESCENSj foliolis ellipticis retujls , vexUlo gihhh ahhrevictth , caule frutkofo. 



EOOMACHTIGE COLUTEAji^/f hoomachtig is , ffict Jlompt hartvormlge Bladen. 



\ 



I 



( 
' 






m 

In het Zuidelijk Europa , Etigeland ^ FranJirijk^ haVie ^ voornaamelijk aan den Fefuvius, groeit deze 

Heester vrij overvloedig. Die , welken men in Duitschland wild groeljende vindt , zijn waarfchijnlijk van 
verftrooide Zaaden afkomstig. Zij wordt gemcenlijk zes of agt, en in een' goeden grond wel twaalf of 
vijftien vocten Iioog. Vermits zij een' fteenaclitigen grond bemint, is zij inzonderheid gcfchikt cm fteen- 



achtige Woestenijen met g-ringe kosten in nuttige Bosfchaadjes te Iierfciieppen , In welken de Haazen, 



die de jonge Schcutjes bij uitftek beminnen , in den 



oede 



vinden, en andere 



f 



nuttise Gewasfen dusdoeude niet befchadigen. 



& 



aanhoudende droo 



letten , dan verfchijnen reeds in de maand May de 



Heester, en bloeijen tot aan het 



der 



vorst. 



Hoofdllcelen 



bloemige Trosfen (^i). ledere Blocm Iieeft een bijzonder Bloemfteeltje , hetwelk aan dcszcifs invoeging 

een lancetsgewljs Lovertje heeft. De Bloemkrans is geek Het Vaandel heeft aan den bafis twee 
ftompe verhevenbeden , welken met hetzelve allengs naar boven inde'ngroeljen. De vleiigelen zijn met 
het Scheepje of Kiel van gelijke lengte, zljnde de uitfnijding san den bafis der vleiigelen klein en het 
uitlleekfel afgerond. De Vruchtpeulen zijn geelachtig grocn, ea fommige verfchciJenhedeii iets rood gefHp- 

peld ; 



/ 



I 



peldj aan de 



denziide 



dezelv'en too 



Ml Vruclitf!cel 



bijna rechte 



hod 



de 



& 



van doorfchl 



blaazea met den voortdurenden Stijl. Zij worden 'van de 



7 



• ■ ' — 

r 

Juiii) tot in den Hcrfst rljp, en bevatten zwarte nlcrvormige Zaaden. Deze 



r 

fommig 



jaaren door dc Oorwormtjcs (^Forficula auricufaris^ 



m de Peulen nestclen, dikwiJIs vernield. 



De Claden zijii fiimengcftdd iilt riegen tot dcrtien ongelijkpafige 



tegenovGrflaandc langwerpige eivormige 

r 

dunne Blnadjcs, die op cen' eigen Bladdoel rusten, boven uitgerond en met ecu' fijnen zagtcn ftdiet 



V 



voorzicn (^). Hiinne bovenvlakte is grasgroen'^ de bcncdciivlaktc fijnhairig. 






De Takkcn en Scheuten zijn rond 



dl 



en jeugdig met wktc halren bczet ; in den Winter is de Schors- 



grijs , zwart gevlnkt en met zwarte klieren bezaaid (e). Aan het oiide Hout is de Schors gefcheurd 

* 

A. 

en donker. 



De Knoppcn zyn eivormlg, ftomp en vlak gedrukt vvordende door de voordaande met lovertjes voor- 



I 



\ 



r 

ziene lidtekencn dcr afgevallen Bladen onderfleiind, Hunne korte van onder breed en van boven Hora- 



pe fcliubben , zljn aan de benedenvlakte en aan den 



d fijn bchaird.. Dil 



ae 



grooie Knoppcn twe^ kleincren , bevattende den eerilen Bloeifem , die zich echter zdden ontVYikkdt 



Hont 



en taai, hebbende cene roode hoiitachtige 



b- 



dan 



kle 



to 



cbczigd wordc 



de Staiii' 



I 



X 



•J-- 



- v 



D 



c 



^ 

*- 



% • 



a* 



^^L-.^ ■-1 




"^0 



i 



\ 



> 






[ 



f 




XIH. ^p^af, IT. 



i 



■■J 



I 



i 



i 



i 

F 






I 



1 ■' 



i 



tPo^lzi^a, 



"U, 



cr€^ccn^f . 



Boom acliii^c 



Colirlea 



\ 



\ 






I 




/ 



C L 



A 



S « I 



S 



xvn. 







R 



J> 



TV. 



XVIL 



•de 



Clasfe, IV' Kangi 




GeflachL . 



Aiiiorpha 






y 



I 



Amorpha^ 



yfmvTpM^AmcrfqmM. ^ . 



The dastard Indiga 



o . 



1. 



Het woord Aif^orphd is van de Grietfche taale afkomflig^ enbetekeiit iets hetwellr geene gedaante heeft 



betekenis 



handel 



gepast worden; zoovcel is waar, dat de bloem van den Amorpha eene onderfcheidene gcdaante hecfc 



na 



▼olgends haaren natuurlijken rang, te ftaan komt: alhoewel men haar niet, in 6sxi ftriktflen zin, fchoon kan 
noemen, kan men ecliter van liaar zcggen dat zij vreemd en wonderbaar \s^ . 

Haare kelk is cdubladig , gcpljpt , rolrond en peervormig ; de mond ftaat rcclit" op , fs'vijftimdig , ftomp 
crt voordduurend; de twee bovenfle tanden zijn de grootften. . 

Alle de Vlinderbloemeh zijn famengefleld uit het vendel, de vleugeleii, en den kiel ; maar flan deeze 200 

r 

merkvvaardige bloem ziet men fleclits een ovaal , hoi , rechtopfiaand bloemblad , hetwdk naauwlijks: grooter 
dan de kelk-, en zljdelings tusfchen de twee bovende en grootfte tanden van denzelven ingeleed is ; voords 

"L 

is dit bloemblad van boven ecnigzhis fleufswijze uitgegulpt, door welke uitgulplng de mecldraaden opflijgen: 
vlcugels en kiel ontbreeken , gelyk reeds gezegd is. . 

De tien mecldraaden, fleclits eenigzins aaii den bafis vcrccnigd, zijri reclitopftaaude , van ongelyks lengtc. 



echter laneer dan de bloem ztXst.^ envde 



Net 



\^ 






)^-- 



^ 



lit 



rond, de ftijl dsvormlg, van gdijke kngte met de mceldraaden 



Het vmchtbeginfel is ten halven 

+ 

merk is mede eenvouvvig. 

■ 

De peul is eenigzins maanvormig , teruggebogen , grooter dan de kclk , famengedrukt , aan de punt nog 
verder terug gebogen, d^nhoMdg, bultig, en bevat twee langwerpigs niervormige zaaden. 



1 

De Amorpha maakt, onder andere en kleene partijen 



een allerfraaifle 



vcrrukkelijk 



ning 



} 



fierlijke bloemtrosfen , als wegens zijn fchoon en leevendig grocn 



I 



\ 




V 



^ 



■ 



c 



T 



A 



S 



s 



I 



s 



X\1I. 







n 



D 



IV 



t 



I 

I 



Amorpha Fruticofa, 

ft 

Jleestcrachtige Amorpha. 

Die Statidlge /Imorpha. 
Amorpha d'Ameriquc. 

The Bastard Indigo^ 

F ^ 

A>roiipnA FRUTicosA folih pinnath cum tmpar:,fonbits fpl:atis , corroJIis corruleh, pamhiihm exferth. iviOENrii. 

- 

H E E s T £ R A c H T I G E A Ji R p H A . OT?/ otigelijk gevuuic bladnii , airen met b!antf)ie lL:mtn , en roar- 

■ 

uitflcehende m eeldraa den. 

. Alhocwel LiNNiEus dcezen fchoonen .hecstcr zccrfraai, in den CUJortJcheu tuin ^ hcbbe doen afbrddcii 
en ook aiidcren reeds afbceldingcn van denzclvc!i Iiebben gegevcn, zal 't cchtcr den vriend van blocmen dcnkc- 

lijk voldocn d;it gewas ook in decze verzamcling te zieii voorkomen ; re nicer daar het alleen nv^g raaar al^e- 
mecn bckend is ,- de Heer moench \s^ zo veel mij bckcnd is, de cenigfle die hef, foonlijk, bcpiald liecfr. 



On- 



.der de nieuwfte ontdekkiniren vindt men wcl 



& 



nog van ccnc andere foort gefproken, naamlijk van den A,::or' 




dan ik hcb. cndanl 



nde 



den 



den toe nocli cczien, nocli 



befclircvcn 




ij bij mijne KriiidkLindlge vricnden onbckcnd , en de Heer wildenou-, vanwicn 
ik gevvlslijk nadere inllchting deezen aangaandc vcrwacht, is met zijncnj arbeid tot zoo vcrre nog nict gcvordcrd 

* 

Het Vadcrland van deezen Amorpha^ dien men ook, niet ongepnst , Ongeclaante zow^o. kunneii nocmcn, 
is Zuid- Carolina, eclitcr kan hij, op ccn bcfchiittc plaats , en wjjI gedekt, onzc wintcrl^ouJc vcnlnini^cn ; 
en de weliger groei vcrgocdt aldra de weinige fchade, Wc-Ike dc jonge lootcn foms door de koiide lijvlcn. 

Het gewas bcrcikt wel eens een mans ha^gte en mcerdcr; uit den wortcl fchieten veele uitloopcrs voord. 



die gemeenlijk zoo dik als eene fchriifpcn, buigfaam en nederlig^ende 



zijn: de takken zijn ascligraaiiw, of 



eenigzins paarschachtig van kleur, bijnaa tot boven toe naakt, en niet zecr 



c 



ge takken 



echter zi^ grocn, lichtgroen geflreept, en wordcn niet zelden vickkig :) zij zijn verfierd met pr::cluige 

" ■ *^h-i^^i»^*-i*^ I ■■■ I ' m BM^ — m ^i- — - -t" 

fchoone bloementrosfen (a. aS) van twee tot zeven diiimen lang, welken, telkcns dric in getal,aan dc cin- 



den der takken, uit den oxel vai 

de twcedemaal, in de maand September, met haarc fchoone paars - blaauwe bloemen pronkcn 



medc , voor 



Dit gewas geeft, door zljne menig\HiIdige groene takken , en 



fchoon -groene , gevindc 



bladcn, met 2^^- 



veele fraaje pluimen verfi 



kleene bosclijens, tusfchen andcrc hccsrcrs geplant, cen cng^mccii vcmik^ 

I zoQWcl voor zomer- als Iier&t-paiiJ.'a 



bloei 



met veel voordeels gebruikt vvorden. 



Dt 



^ 



L 



4 



De blocm van deezon" Amorplia is, gelljk ik bij de bcfchrljving van deszelfs gedacht gezegd heb , eenc 

bngedaantii^e vlinderbloera , van ondercn piipvoniiig, zifnde met een korten nagel bevestigd aau de twee 
korte iiifnijdingen van den vljfrandigen , ecnigzins biiitenwrLards gebogenen kelk: tien borflelvormlgc, wkte, 

— i 

L 

van onderen naauwlijks vercenigde mceldmacljens , die tweemaal zoo laiig als de blocm zijn , flcckcii niel: 
hunne prachiige oranje-gecle nicclknopjcns , en als met de gehcele Uracht van him bcvriichtingsvermogcn , 



op eene grootfche wijze iiit. 
Het vnichtbeginfel verandert in eene builtJge pcul (^.) 



X 



jaargetljde gunstig is, wordcn dczelven in d 



o 



hebb 



OsTtober fijp ,cn 2 
de jaange takken 



Cc.) bcvat : als het 
ter voordkweckinire* 



f 



r ■ 

of Vijftien viiiblaadjens; de boveuQen (laaii rcditop 5 evcnwijdig vaii'elkaiidcr j de benedcnilcn zijri tcriig ge- 
bogen. De jaarige i\eng {d.') isgellrecpt, en de bloemflengen hcbben mede hckicr - brnine doorzichtige lo- 
vertjens. Dt gemcenfcliaplijke bkidQeel is zecr flijf , v^n boven gefleiifd , van buiten verheven rond , aan den 

knop eenigzins dilc, ter wederzljde van liniaalswijze korte (loppekjens voorzicn (if). Agt of ncgen paar vin- 
blaadjens wonkn van oneiTcne en effenc blaadjens beperkt; het efFene is voorzien van een enkcld clsvormig 

* ■" - - 1 - 

ftoppekjen nit den bladfleel voordkomcnde , 't onefTen heeft hetzelve dubbcld : de vinblaadjcns zFtten op 

i 

eigene bladiteelrjens, zijn ovaal-hngvverpig, van buiten eenigzins gewold- met kleene lumtjens , (door fom- 
migen voor gaatjens aangezien,) tegen de zon gekeerd, iiitgebrcid, een weinig terng gebogen, en 's nachta 



hangende. 



C7-) zijn lipht paarschaclitiff, en kenbaar aan hunne bruin - ffcele qiefcliubde botten 



■* - If- 

Bij ons wast nog eene andere foort van Amorpha, die fchoone bruine bloemen heeft, en eene verfcheidenheid 
fchijnt te weezen: volgends deskundige l^oomkvveekers , is decze beter bcfiand tegen dc wlnterkoude dan de 
voorgcmeklcn : mogdijk is 't die Amorpha wclke elders Puhescem genoemd wordt. 



Land 



gcdekt te worden , dan offch 



dezelvc ook tot den 



grond 



komen aldra 



den 



een groot aantal looten voord, die fpoedig opgroejen 



bij ons wordt hij best voordgekweekt door afleggers ; doch zo men *t zaad uit Charlestown tan bckomcn , 

m 

kan men hetzelve in den open grond zaaien , op eene warnie plaats , 



of, in potten , die men op zulk eene 



plaats kan zetten, altijd zorgende , dat de jonge planten van den -rursmierTe Ipen hebben. 

Deez Heester, in 't Y.^g(t\sc\\Bastaard Indigo genoemd , wierdt tot het bereiden van die vei-fTtoffe gebruikt » 

alhoewel dezelve dan van eene flechte foort zij. 






a* •v.^ y 




C^. J^JI. .yr^, jr. 








c 



L 



A 



S 



S 



I 



s 



XVII 



o 



R 



D 



IV. 



XVII 



dc 



Clasfe. 



IV^' Rang. 



Hct Gcflacht, 



Colutcn. 



Colutea, 



\ 



B-nfcnhaum 



Bagnenaudier, 



Bladder - Senna. 



Colutea is eeii 



TheopJi 



uit het 



b 



ken. 



De bekende foorten groeijcn in het Zuidelijk Europa ^ Afie en Afrika^ in cen' ffeciiacl 



2ijnde. 'er in Amertha nog geen ontdekt. Men onderfcheidt dezelven in Kriiid- of Hcestcrachtigen. Oppi2i- 
vlakkig kenmerken zij zich door afvvisfclcnd ongelijk gcvinde Bladen en Vlinderbloemen , welkcn op een^ tus- 
fclieii de Bladhoelieii fiaande HoofdilccI cnlvcle trosfen vormcn. De Geflachtsdcclen zijn de volgende. 

r 

De e'iSnbladige Bcker of Klokvormlge Kelk is in vijf korte,ongcIjjke , fpitfe ^ rcchtopflaande tandcn gedccIJ 



en voortdurende. De Vlinderbloem Iieeft een 



terug geboffcn 



of rcchtopflaand Vaandel, de lancetvormige 



vleiigel aangedrukt, en da Kiel naar bovengekromd, Ondertusfchen zijndeze deelen dikwijis zeer verander- 
lijk, de twee broederigc Mceldraadjes zija of ccavouwdig of iiegcndelig ,waarvan het tienJe rediopRaat ; zij 
zijn naar boveii gcbogen met ecnvoinvJfge Meelknopjes, en omvangen als eene fchede het langwerpig fa- 
mengedrukt van boven en onder verdunde vruchtbeginfel, het welk een' opklimmende StijI heeft , dragende 



een ingerold merk , het welk met korte Hairen geboord, van het midden van den Stijl tot aan de punt is 
iiicgezet, en zich colomvormig als een hoofdkenmerk voordoet. JJeer kenmerkt zich de groote^breede ^op- 

geblazcn, huidige doorzigtige Vruchtpeul, vvier bovennaad recht en de benedenfte gebult is; zijnde ^tz^'^t 
denhokkig, en aan het benedeneinde de bovenfle naad openfpringende, De veelvouvvdige nicrvormige Zaa* 

den zijn aan de benedenfte naad in twee rijcn afwisfdende vastgehccht. Deze vrilcht is hct hoofdzakelj^ 
kenfchcifend Kenmerk van dit Geflacht en hetgeen hetzelvc van alle andercn onderfcheirtt. 

. ' Al- 



I 



/ 



/ 



Alle de foorten der Colutea hebben gedurende liaaren Bloeitljd eene zecr groote fctioonheid , welke echter 
bij fommigendoorde fchielijk groeijende vriichten verminderd wordt.Dit kan mennogthans V(55rkomen, en den 



bloei langer rekken, wanneer 



gedeelte der Peulen vd(5r derzelver rijpheld afpl 



In het 



Zuiden van Franhijk , alwaar de boomachtige Heester in het wild groeit , bezigt men dezefve tot voedfel 
voor Koejen , Geiten en Schaapen ; en men wil opmerken , dat dit voedfel het vet en de Melk der laatflen 

) 

L 

I 

vermeerdert* 

F 

De foorten , welken wij zullen optellen , Worden door in het voorjaar in de fchaduw gezaaid Zaad voort- 
gekvveekt, ook is het afleggen dienstig: hiertoe bezigt men de voorjarige Takken, of de jongfle Scheuten 

■ 

van hetzelfde jaar. Dezen worden in de maand Julij,geenen in April afgelegd,en beide vatten tottegen den 
tijd der bevruchting genoegzaarae Wortelen. Niet minder vatten Stekken van het ddnjarig Hout, en zo zij 

behoorlijk bevochtigd worden , geven zij in den Herfst plantbaare Plantcn. ^ ' 



^ 



> 



» <-s 



/ 



f - 



/ 



/ 



m. 



Y 



f 



5 



] 



■m 



% 



c 



L 



A 



S 



S 



I 



s 



XVII 



o 



B. 



D. 



I\ 



7 



XFIP' 



Cldsfe. 



//^'< 



Rang, 



r. 
* 
I 
I 
I 

H 



i 
I 



Colutea oricntalis. 



Oosterfche Colutea. m 5 n c if. 



OrUntalifcher BUfenhaum^ 



Baguenaudkr du Levatit, 



Oriental Bladder - Senna. 



COLUTEA ORIEN TALIS, MuHch. frutlcifa , foUolis ohcordatts ^ vexulis gihiii adfcendentibuSf 

I 

Ugumwihtis apkc claups. 



©OSTERSCHE COLUTEA, die heesterachtig is ffiet omgchcrd hdrtvormige Blaadjes , d( 

■ 

hulten -van het vaandel opkUmmendt en de Pcuhn a an de 
punt gejloten* 



De bciiaming Colutea cruenta, criemaJis ^ fanguinea fchijnt van vee^en voor dczdfJe Plant aangeno- 
men tc worden. Ait ton hecfc die", welke door m onch bercr aperta genoemd is, a!s cruenta op- 
gegeven; maar nu is deze van ^t fanguinea tc onderfcheiden , en deze fchijnt mij niet dezelfde , maar 
▼eeleer eene varieteit te zijn, en uit dicn hoofdc, als ook om dai m5nch de Piant veel naauwkcurlgcr 
opgeeft dan wildenow, 20 onder de benaming van Cruenta^ als ook la mark en cavanil* 
LES onder die van ortentaJh , meen ik reden genoeg te hebben om lan de benaming en befchrijving van 



MoNC H de voorteur te geven en dit zclfs door zijne gronden te flaven. Hij necmt namelljk dat l rx 
N^us met deze foort en 'die dcv Colutea aperta bekend is geweest toen hi] de Colutea arborescent be 



fchreef 



deze Hecster, wier Peulen telkens 



geflot 



heeft met het Grond 



flacht 



n 
fc 



^ 






m 



> 



i 



-. - -m 

ffaclit van linn^uS dezdidc evenredigbcul , Mljft ook iiit liet zaatT gekvveekt , teil^ens onveranJcrd' 
fch6on hetzelve van zoclanige Staiuffien is gekozen , die onder dc andercn ftaan. 



Ilet Ziiidelijk Dul/sch/nml , lialie ^ TMur't'e en de Levant zijn het Vaderland van deze Heester. Zij bloelt 
van de maand MaiJ af tot bijna den geheelen zomer door. 



ttoar flam berelkt eene Iioogte van (5 a 8 



voeten , en drijft gcmeenlijk lange uitgebrcide Takken. 



De in MaiJ zicli ontvouvvende BIbemen formercn op ^een'" naaiiwlijks beliairdcn Bloemfteng , dieflecbts 
de helft van dc lengte der Bladen bcreikt.,^ eene ult twee tot zeven famengeftelde ecnvouwdigc Blocmtros 

■ 

(a hy ledere. Blocm rust op een bijzonder Bloemficcltje , het vvelk aan de invoeging met een klcin fpits 

'r- * , , 

dckblaadje voorzlen is^ De Bloemkrans hceft eene bruinroodachtigc kleur (c), die kort v66r het afbloci' 



jen in een onzuiver bleek geel (JT) overgaat 



Het 



del (t) hetft aan den bafis 



vrij in de 



hoogtc Ilaande vlakke toegepunte geele 



bulten. De vieugels (/} zijn fmal en lancetvormig, zo lang 



/ 



x'fe Bet Scheepjc C^)', welks uilfrieiding kleiii is , terwijT dc uitHeekfels haakswijze naar den nageF ge- 

+ 

bogen zijn. Dc Peulen van den eerden blbeifera worden in July rijp, en vormen met den vruchtfteel 

r 

ten' eenigzins fpitfen hoek; de benedcnzijde is niet volkomen boogvormlg, maar reclit tegen de punt 



bezaaide Oi), flaande 



die telkens van vooren 



aanlopende, en de. vlakte met roode punten digt 

geopend zijn en blijven. 

Dc Bladen hebben aan den bafis twee lancetswijze voortdlircnde dekblaadjes, en zijn famengclleld 
nit II a 15 dunne omgekeerd hartvormige kortgefiieelde Blaadjes (/),die van voren een' kleinen flekel heb- 

ben 3 en aan de oppervlakte grijsgroen, maar aan de bencdcnvlakte bleckcr zijn#. 

* 

De Takken en Knoppen zijn gelijkvormig aan die van de Colutsa arlorefcem , alleen zijn ^t Knoppen 
der eerfte uitgebreider en bij deze korter bij ^dn,hcbbende bij hunne ontwikkeling eene paarsgroenc kleur. 

, r 

Be Schors^ C^;. is aan de jonge Scheuten donker grijs en met enkcle klicrcn bezet*. 



-r 




J. 



% ' 



I 



I 

I 



f 

I 



J 

i 







t 

I 
I 

I 



I 



« 



: 1 



t 



f 
t 



! 

f 

I 

I 



J 

t 



^y.xijji.c.y n 




^>- 



c*/a/i:a 



/Vc,vAz/ii* 



OisNlei Irlu- t!wL- s*n 






\ 



■ ■ . ' ■" 



^' 



K _ 



c 



L 



A 



S 



s 



r s 



XVII. 



o 



K 



D. 



IV. 



-* 



XVII 



'de 



Clasfc. IF' Rafjg. 



t 



\ 



Colutea Pecockii. aiton & wildenow. 



Colutea Prociimbens. l'heritier. 



Fococh Colutea^ . 



Pococh Blafenbaumi 



Baguenaudkr d^Alep.^ 



Pococh' s Bladder- Senna.' ^ 



cc^LUTE.A POCOCKII. Wild. Foliolis fuhrotuudo ' eUtptkis ohtujlsfmii mucronath ^_ vexilit^ 

I 

gthbis elotJgatis adfctndentlhm , cauk fruilcofo. 



foe OCRS COLUTEA, met ten hahe rond-ellipttfche^ zeer fiompe zagt JieheUge Mi^^djes , tfV 



Vaandel hulten verlengd opkUmmsnde , en de St am heesteracht ig. 



PococK, die de Heester 



eerst 



Oostcn ontdekt, en omdreeks Alipp 



iitn heeft, bragt haar naar Ergeland over. Zij cnderfclieidt zich vooriiaamlijk daardoor dat haarc- 
Takken zeer ongelijk bovea den grond zLja uitgebreid, vvaardocr zij het^ mccst v;ui dc ovcrigc-* 



Colutea' I verfchilt* 



Zij vereischt in oiize Plantfocnen gedurcnde 



den Winter eene matige bedekking. 



De Bloemen verfchijnen voor de ecrfle maal in de maand'Mai, cnvoor"de twecde in Augustus en^ 
September; zij ftaan of enkel (jf) , of dubbel, (^), of oak wel In driecn CO, op.een' Iloofdfleel, die- 

J 

lut de oxclcn der Bladen voorkomt, en zijn dc grootllen van alle Coluteafoorten. . ]ederTU3t op een v 

bijzonder Bloemdeeltje, hetwelk bij deszelFs invocging iti den Iloofdfleel din of twee zcer kleine Lo'-- 
Yertjes heeft, welkeii ook aaa den bafis VuH den Kelk zi'gtbaar wordeii,- De Eloemkrans lieefi eene- 



Jevendig^geele kleur;,het Vaandel is groot, en heeft aan den grpnd ^t^vee vriJOiaaiid^^- omhoo 




ce 



ricli"' 






I 



"% 



yichte A-Iakke bultan (id). 'De yku^els zijn laEcetsvviJze en fjpits^ en hebben aan de bcnedenzijde 

A, 

2en min of meer vuoritaandc tand C0» zy zyn langer dan hct Sdiubje, welks uitfnijding in dea 
•bafis graot en het uitfteekfel daartegeii kort en fpits is (/). i>e Pculen, zo zij op den Maibloeifetn 
volgeH, worden reeds in Julij rijp; zij zijn aan den bcnedcBzijde gebogen , op beiden vlakten met 
roode punten digt bezaaid^en befchrijven met den vruchtlleel een' (lompen hoek (^). 

incetswijze hairige floppeitjes , en ziju uit dertien tot negen- 
toegepiinte Blaadjes faraengefteld (*)^ die op korte Steeltjes 



De 



tien omgekeerd ovaale, aan bei 



twee I 
einden 



nisten, op de oppervlakte groen en glad, Hiaar aan dc benedenzijde met witte opliggeude hairen 

bezet zm {h h)» 
Dc Tiikken zijn lang, rond en fijn behaird , en zclfs ten aanzien der Knoppen gelijkfoortig met de 

■ 

boomachrige Colutea, zijnde alleen door den bochtigen groei en richting van denzelven ondcF^ 

4 

fcheiden (0* 



C 



Deee betekenia 



toeetsfelijker du die w) den Kcere wiLPBlfoW} boven vennenr. 



^ 




' 



/ 



\ 



*^ K 



m^^s^^^ssassmmmm^ ^. , 



I 

i 



73 



1 



cY'sa7r,cyi/.2y: 



t 



I 



I 



* 



I 



I 
I 




I 



i 




!Po c oIls 



Col^ttesi 



1- 




I 



.k 



1 

I 



I 




c 



t 



A 



S 



s 



I 



s 



XVll 







K 



D. 



IV. 



Xni'^ C/asfi. IV'-' Rang, 



Het GeJJacht, 
Cy ti fu s . 

Citifuf. 



Bohnenhaum, 



Fansfe Ehene - C^t'tfe 
The Liihurnum, 



Deeze Boom Iieeft 



het Eilcind Cythiw^ dat in den Archipel 



ligt, en om zljne Kaas bij de Oudheid beroemd is; of, volgcnds nnderen, om d 



nienigtc van het 



voordgebragte zaad der Ileefler : bijalle oude Schrijvcrs vindt men den naam van C'^tifm, Ilct is onzekerof de 



f 



Hcester der Ouden hetzelfde Gcflaclit is, 't welk thans de Nieuweren Cytifus nocmen. IIout tuyn Iieeft 

n - 

dien naam, nit het Latijn, in het Nederduitsch overgedragen ; dan, ik oordcel, dat^ als men denzelven 
lievcr uit het Hoogduitsch (5(7/2»f»-^/7«w,) in Boonenhoom vertaalde, die vertaaling veeJ betcr met den 
klank onzer Nederduitfche Taal , en dc gcdaantc der Peulvrucht zoiide ov^ercenkomen. 

Offchoon de Planten - befchrijving der Ouden in vecle gevallen twijfeliichtig raoge weezen, fchijiit zi] 

- --, .- 

cclitcr ten opzichte van deczen Boom ecnigfiiits overcentcfiemmen ^ met de 



aautekeningcn van 



V I R C I- 



Lius, pLiNius en columella; voornaamJijk daar, waar zij dit Gcflacht hoog roemcn; vvcgcns 



het voedfel, dat ztj het Vee en Acn Honigbeil'n verfchaft. 



oogst op; dan, nicttcgenriaande 



De Cytifus^ alsmede de Colutea, of Blaazen-lo(ym^ en eenige foorten der Rohiuta^ ziya van zcer veel 

■ 

nut voor den Landbouw ; voorcerst, om dat zij zoo fchielijk aangroejen , en, ten twecdcn, om de voed- 
zaame beftanddeclen van hunne jaarlykfche fcheuten; die fcheutcn hebben vee! overcenkomst met dc 
Klavcr, 'en leveren, bij een' vochtigen Zomer, eenen drievouwigen 

alle deeze nuttigheden, zljii zij, tot heden toe, flechts tot Tuincieraaden gcbrmlt geworden: het zaad, 
dat vcelvuldig nan deeze Boom komt, en nutloos afvalt, kan tot voeding van het Pluimgedierte gcbruikt 
worden , en de Honigbakjens der blocmen voeden de Beitjcns met een' rijken voorraad van Honigfap, 
De Geflachts - KenmeAen zijn als volgt; 

w 

De kelk is eenbladig, klokrormig , kort, en aan den grond ftomp ; zi] heeft twee Iippen; de bovenllp 
daarvan is twcefpleetig - toegepunt , en de benedcnlip drietandig. De vlinderbloem heeft een ovaal, aan de 
zijden teriiggcbogen 5 en cprijzend vaandel; dc vleugels, die zoo bng als het vaaudel zijn, ziju fiomp: 







dc kid is toegcpinit en boclitig; de medJraacljens zijii meestiil tien in gctal, faniengegrocid en opflaandc, 
en de mcelknopjeTis zijn eenvouwig: het vrucbtbcgmfd, dat vast zit, is lingwerpig : de fliijl flaat ddn- 



voiiwig opwaardsj en het 



-lund 



ftomp: de vriicht heeft 

de zaaden zijn 



ccne langwerpige peiil; zij is 
:cdrukt. 



Men teelt alle foorten van de Cytiftis zcer gemaklijk voord door \ zaad ; dit moot men in 't naajaar zaajen , op 
ccn* goeden grond,die met zand gcmengd is ;het begint reeds in het voorjaar te kiemcn; kunnendc de Planteii 

m 

in 't daarop volgende naajaar verplant worden ; want ^dc Cjtifus groeit zeer fpoedig voord : zij beminnen 
alle grondcn , bebalven de natten : ook groejen zij op drooge en zandiiclitige plaatfcn vrij wel ; als ook op 
plaatfen, (bij voorbecld onzc Duinen,) alvvaar andcre Ileesters en Boomen flerven ; men kan derhalvcn met dc Cyttfui 






onvrucliibaare plaaifen , met wcinigc.kostcn, bcplaiiten, en aan dezclven.een fclioon aanzicn geeven; vooriil als men , 
bij dit gcwas, de Colutea ^ de Rohinia^ de, in h wild groejendc Roozcn-foortcii ,cn de Vlier nog bijvocgt. 

Ook is de Cyt'tfus , bencvcns de zoo evengenoemdc Plantcn, in Lustboschjens bij iiitflek gcfchikt, tot 
aanUeiifchakeling dcr Loomgroepen, en tot een ciernad dcr waiidehvegcn ; of tot Voorjaars* en Zo- 



mer-partijl'n 



^ 



m-aaken eene 



fra 



afdaalins van 



i3 



den Boom , tot aan de laagfle 



H 




en— rcrfprcidcn truuije"fraaje~TiIcurtjens en gciutjens, (waarmede onzer allermoedcr, Natuur, hun 



zoo rijklijk begiftigd hccft,^ vyijd en 
van July toe. 




rond^— van de^elft dcr Maand Mel, tot aan het einde 



Het blad en de fcliors van den Cytifus is., bij voorkcur., eene aangenaame Ickkernij voor Schaapen en 

■a 

Ilaazen; hij is, als hij me.t andere Pcul- en Bezicnvdraagende vruchten vcrmengd is, tot eene fchuil- 

^ 

plaats voor Falfanten zeer gcfchikt.; want, als men ze dikmaals fnocit, groejen ze zdfs ondoordringbaar 



maar gceyen tevcns cen vocdfd , 



b 



fchikt is voor dtzzo. Piuira 



gedicrtcn. 



I 



■1 






/ 



\ 



f 



c 



L 



A 



S 



S 



I 



s 



XVII. 



o 



R 



0. 



IV. 



XVII' Clasfe. 



IV^' Rang, 



I 

V 



\ 



I L 

J 

J 

to 



?. 



1* 






* 



Cydfus Alpinus. 



SmaJhladige Cytifus. 



Schmalhlaitrlgi Bohmnbaum. 



Faufse Ehaie der A!p:s. 



jilpine Lahurnum. 



CYTisus ALPINUS, mcemis l/ixts ^ foliis ovatts lanceoJatii 



SMALBLADIGE CYTISUS, met losfe Blocmtrosfen 9 en ovaaJ lancet swijze Bhden 



Ter ondcrfcheiding van dea voormarJs door den Ilecr houttuix 111 Iict Ncdcrduitscli ^ogcnocm* 

s den Alpifchen Cytifus heb ik dezeii naar de Iloogduitrche beiiaming den final bladlgcn genoemd. Kaar- 

dien de natuurlijkc Groelplaats van den Cytifus Lahurnum niet in Zmtferland ^ maar in de Hcrgwou* 
den tusfchen Oostenrljk en Hongarlje is , komt hem de bcnaming van Alpifchen niet toe , wclkcn flcchts 
die geen kan dragen, wclken in de Midden -Alpen van Zwitferland zijne woonplaats liccft. Dchalvcn 
dit onderfcheid zijn 'er nog andercn kcntekenen , wclkcn dczcn als ccne bijzondere foort kunnen doeii 
befchouwen. Geen der iiicuwere fclirijvers tot op wildenow niaakt gevvag van denzclvtii, behal* 

van MILLER in zijn Woordenboek van suckow in zljne angew.indte Sotanik, 



Deze riecster hceft zeker zeer ve( 
denzelfden invloed zyne hoogte niet. 



nkonist met den Cytifus laburnum 



De Bloemen verfchijnen veertien dagcn laacer dan die van den Cytifus lahurnum ; z'y formeren , uit 



kle 



Bloemties bellaande 



Bloemtrosfen (a) ; het voornaamfte kenmerk 



klein teder Lovertje, hctwclk op de gladde Bloembedekklng zit, maar dadelijk afvalt, zodra de Bloem 



/ 



knop zich opricht. 



Blocra 



r - 



Elocm en Cladfteel zijn glad , en de Bladen naauwkeurig ovaal lajicetswijze en fmal (h') , en op bei- 



den vlakten even glad. 



t 



DeP 



beflaan 



zeer dunne fchillen (c) Het Zaad is roodbruin (r/). De 



zijde paarsbrnm in den Winter fletschgroene kleur der jonge Scheuten (_e) is insgelijks een kenteken , 
hetwelk 2elfs de miiige6efendc Kruidkenner opmerkt. 

M I 

Geen bijzondere waarnemingen aangaande de voortteeling van deze.foort door het Zaad kunnende op. 



g 



? 



de waarnemingen van den Hee 



dat 



zelfde foort 



Zaad dat zorgvuldjg voor alle vreemde vermenging bewaard was, heeft 



komen. welke Planten even als 



Alpengewasfcn , in de Jeugd zeer ge 



\ 



ren en dat de v 



t> 



Stammen ook m de fchaduvve beter tierden dan op door de zon Ilerk befche 



plaatfen 



Heester 



dus zeer voordelig op zodanige plaatfen van Plantfoenen waar gebrek 



licht groei en flcurigheid bclet. 



\ 



© 



Li 



% 




^JTTT/- i ■/',/. m 



» 



I 



■ ^1 



i 



It 

r 



'■f 









.1 
I. 



■ 
I 




"^H 






i^:m all>l a A i n- c CtIi s us 



^ ^jV^¥ir?v i- -^L^^v- t-}^-^ 



tip" 



\ 



i 



I 



V J 



C 



t 



A 



S 



S 



J 



9 



V. 







R 



F^' Clasfe. IF'' Rang, 



Cytifiis Auftriaciis. 



D. 



f 



/ 



IV. 



I 



Oostenr'tjkfche Cytifui, 



f 



Der Oestrekhifche Bohnsuhaum^ 



Cytife d^Aiitrkhe^ 



r 

Siberian Cytifu7. 



CYTlsus AUSTRIACUS, j^^W^w ttmhellatis terminalihis ^ caulibus erectis^ foliolis lanceolatts 

w 

utrltique aitenuath ftrtgofo -piihescentlhuu 



t 



OOSTENRIJKSCHE CYTisus, met Rroontjeshloemtn aan het einde ^ dt Stengen opjiaande ^ de 



Bidden Ian cet vormtg. 



In Siberie i ItaUe ^ Hong. 



en Oostenrljk gi'oelt deze Cytifas , hocwel hi) in het land 



hij genoemd is niet zeer menigvuldig is, 
Het lichtgrijze groen, veroorzaukt door 



de veele digt aanliggende 



wittc hairen, waarmede de jonge 



i 



Scheuten 



en Bloeinkelken als met zijde bedekt zijn , geven deze Ileester een zilverkleurig 



vocrkomen, wier Takken, aan het einde met fchoone lichtgeele Bloemen bekroond,een bevallig aanzien 



hebben. vooral wanneer de Heesrer tusfchen donli 



Gewasfen in laage Bosquetten gcplaatst is. 



Daar zij flechts eene hoogte van 4 of 5 voeten bereikt, en haare veelvuldige Takken eene vrij digte 



kruin uitmaken, kan 



voordeel in den 



£» 



van hooger Bosc^uetten en in enkele partijen. 



zelfs in Bloemperken geplaatst worden. 



De 



verfchijnen in Julij, en doordien de ondcrden' Tatcr 



voorlchlin komcn , blocit 



Heester bijna den geheelen Zbmer door. De Takken groeijen rechtop, en eindigen in een uit negen tot 
dertien Bloemen beftaande tuil (<»)• De weelderig groeijende Takken drijven nit de bovcnveuftc blad^ 

koekcQ mccr Scheuten , waarvan ied«r een Bloemtuil draagt,. 



/ 



Dt 



« 



/ 



■ 



De Meeldraaden zijn alien faniengegroeiJ. De Bfbembedekking is aan de benedenlip tweeiaRtri^ rw) 



en aan den grond met drie kleine voortdurende Lovertjes bezet (/)" 



De Peulen zijn paarsrood 
e de Vrucht een fraai aanzi 



^ 



ft 

naar de punt toelopende hairen 



& 



bevatten 



het Zaad (0 , het vvelk in September 



M 



4 



De Bladen zijn drievouwdig grijsgroen , hairig , gelijk het geheele Gewas , lancetvormig (/) , en niet 



zich 



den Cytifus captfatis onderfcheiden 



Na het afvallen der Bladen blij 



42 V3»n de Vorst niet befchadigde jonge Takken den geheclen JWinter door grocn (g) 



-\ 



\ 




f 



1-^ 



kT ^J- 



\ 



■f 



i 



• — ~- -^ - — 1(F 





-^ 



I 



^f 



I 





k 







) fr 



I r 

t S 

f * 




t 



I 



ft 




u xm. c../ II 






f I 








* 



r 






/L,>/^J- 




fP. 



■as^^^ . 



Oosleiiivkfclie CvtiKiis . 



-r^ 



■ I 

r 






€ 



L 



A 



9 



9 



Z 



s 



■ 



xvn. 







R S. 



IV. 



J 



J 



XFIF' Clasfe, IV^' RatiQ. 



% \ 



Cytifus Capitatus. 



Hoofdjesvormsge Cytifus. 



\ 



De gehopfte Bohmnhaum^ 



Cytife Capiti. 



Pollbearing Cytifus 



GYTisus ChViTA^THS^ fioribus capitatis ^ ramis erectii frictis teretribus villojts^ folioVti evato-el^ 

lipticis villofis ^ hra£lea lineari fubcalycina^, 
HOOFDJESVORMIGE CYTisus, met hoofdjesvormige £ Icemen y rechtopftaande ^ rechte^ rmde^^ 

I r 

vlokkige Stengen , ovaal- langwerplge viokkige JBlaadjes en eeA 
langwerpig Kelklovertje^ 

Men heeft deze Heester eertijds met den hiirkenden Cytifus verwisfeld , geHjk dezelve ook als zodanig bij. 
HOUTTuiN is aangetekend, doch bij eene naauwkeurige vergelijking, verfchillen beidcii aaiimerklijk.. 

+ 

Meer overddnkomst fchijnt zy te hebben met den Cytifus hirfutus, die vaa veelen als eene varietcit der- 
Capitatus aangemerkt vvordt j ook hebben beide zo veel uite 
van den eerflien eene Afbeeldina: te geven. 



lijke gelijkvormigbeid , dat het 



Deze Heester groeit in Oostenryk^ Italily Sicilte ^n Duitschland' o^^ boschrijke bergen 5 iii Tuinen tiei^ 
zij bijna op iederen grond, en wordt alleen aan de bovendeelen door hevige rorst befchadigd , terwijl dc: 

r 

wortelfpniiten des te weliger drijven en bloeijen. 

De Bloemen komen in Juny en Julij aan de punten der Takken ten voorfchijn (^a h r) , zijnds geel', mei^ 



gcpijpte, buikige, tweegelipte hairige Kelken (d) 



ftaan van 9. tot 12 in getal bijd^n. 



d 



e- 



Bloemknoppen komen vier of 



of minder 



voorfchlin , die random den 



) 



eene fchermvormige gedaante uitmaken , en aan wier punten telkens nieuwe Bloemknoppen verfchijnen 
Q}) , en dus de Heester in een' beftendigen bloei houden , zodat men na den eerften bloei de Heester dfen 
geheelen Zomer door ziet bloeijen en vrucht dragen (jb e), Het is opmerklijk dat de weltgs Takken Qi) la> 
ter bloeijen dan de minder fleurigen Qa h) , zodat men Mai Bloeiuea, in Julij Bloemen en rij*pe Vmchtsn^. 

maar V& Anpstus alleen Bloemen ziet.. 



■3-^ 



t^ 






De bruingehalrde Peulen CO bevatten ecu bruin genaveld Zaad (/). • . 

De Hecsrer heeft ftijve ronde vlolddge takken, en drietallige, langwerplg ovaale blaadjes , welken op viok- 

— 1 

kige bijna gootvormige ftceltjes ftaan; dcze Blaadjes zijn kortgefteeld of vastzittende, van boven donker- 

r 

groen, beneden bleek, vlokkig, aan den grond teruggegebogen , hebbende aan den grond van het Blad- 
fteeltje een drietandig Blaadje. 



' ^ 



De Schors der Jonga jarige Schcilten is green (0, die der oiiden helderbruin. 

De jongften , en ook wel de ouderen , wordcn door felle vorst vernield , maar drijven van onder wecler op 

r 

en vooral de wortclfpruiten hebben in Julij zulke fchoone Bloemen als de voor de vorst befchermde Hees 
ters. Verralts de. Takken zich te zeer uitbreiden , moet de Heester zodanig geplaatst worden dat de groe 
van andere gewasfen door dezelve niet belet worde ; oolf kan het oudere Gewas het verplanten niet we 



verdragen. 



rtteling gefchiedt door het Zaad en de Wortelfpr 



reeds verfch 



maalen opgegeven: en ik 



den 



[ten, De plaatfing tusfchen andere gewasfen is 

^ 

derwaarts , ?o hn evenredigheid en fchoonheid 



m zijn Plaiufoen verlangt. 




-.* 



.«-■ 



7^ 



c 



I 



^ 



I 



i 




^Jt yjLi,,,^. ii; 



t 



ifi?; 



Hoofiies 




ft' 



CTtifiJ^a 



•^ 




c 



L 



A 



S 



S 



I 



S' 



XVI J. 







R 



D. 



1\ 



7 






J 



I 



XV W Clasfe, IF- Rang, 
Cytifiis Liibuniuni. 

Alpifchi Cptfiiu 

Der hrettblanrt^e BoJwenhaum 
Fausfe Ehcne.' 

The Lahurnum, 



\ 



6 



c Y T I s u s L A c u R N u M , racemU fimplklhm pendulh , foUolh ovato - ohlon^tu 
ALPISCHE CYTlsus, met enkek , hangzmle Trosfen , en lang'A'crj)!g - eironck Ihden. 

Niet ten onreclite heeft men clezen Booth , in de wandcling , den naam van Gouden Regen gcgcvon ; want de 



Nederlandfchc Bloemlstcn gavcn hem denzclvcn, zowcl 



« • 



vvegens zijne zo 



pracluig ncderliangciidc ^ecle 



Blocrntrosfcn , die met eene zwevende bulging, over het zagte grocii fcbijncn ncdcr te dalcH, a!s ora dat 
zij in de zon met zulk eene fchitterende gouden kleur prijkcn. leder, die ccnig gevoel hceft, iedcr, die IjcC 

bloeijcnde Voorjaar met aandocning geniet , kau dezen Boom nict voorbijgaan, zonJer ten voUea 



uknekendc praclit 



over dcnzelvcn opgetogen te zijn; in hct kort, het is onnodig vcrder o\;cr 



;:j 



uit te wijden 




De BergwoikTen , die tusfchen Oostenryh en Hongar^en Hggcn, zijn de natuiirlijkc Groclplaatfcn van 
flezcnBoom; deszelfs Stam vvordt van 8 tot 15 voetcn hoog, en zo dJk als een arm; men kwcckt 
hem ook, fcdert cen' geruimen tijd, in.de Tuinen , alwaar hij dan ook z6 weh'g grocit, dat liij van no 
tot 24 voetcn hoog wordt : zijne Takken , die opftaan , zijn digt met Loof begroeid , en prijken , van dc 



helft van Mai af , bijna vier weeken laiig , met goiidgeele , redcrhangende Bloemtrosfen , wclken van 6 tot 
12 diiimen lang worden (<jr). 



"Wannecr dcze fchoone Boomcn in Zomcrtuinen, op 



het zagte, rieflijk groene grastapijt enkel. 



of. 



hetgeen nog beter is , in groepen geplaiit worden , ilrelen zij 



het oog 



met een bevallig voorkomen; 



T 

en deze fchoonheid zal zich niet weinig verheffen 



> 



als de Boom vermengd {laat onder de prachtige 



fchakeringen van klciiren , die zich aan de Bloemen van vcrfcheiden 



nen, welken als 



;enfi:relencte vo'ortbrensfelen der Natuiir, 



gedurende 



den lieflijken blocifecsttijd , 



met 



afvvisfelinffen/in den heilisen Tcmpel der Natuur, ten g 



In de naburigheid van zijne (hndjf 



kan men, ter verfraaijing van 



de navolgende 

Hees- 



# 



\ 



\ 



IL'CstcrF; pLiatfen , nls t!j Rohi/na hisplda ^ fpinofa en frutefcens\ Atsfcu'us pavia en f.^iva^ Vraictgus 
nwuogyna^ met dubbcle -roozcnklcurige bloemen, de Cytifits fesfilifoHus ^ Sptrcta ch am^drl folia ^ Dictamu^ 
alhus ^ DracQcephahim auflriacuui ^ Ferhasciim plntnlceum ^ Ins gcrmanka ^ varlegata ^ Jthirica ^ fpurui ^ 

m 

gramlnea eii P^onia oflcinalh^ met alle derzelvcr verfdieidcnlicdcn. 

« 

Vcrdcr.: eene ruimc groep , wclke met dczcn Cytifus en met de Syr'itign vulgaris is bcphnt, geeft ceii 



bijzonder goed aanzien; vooniamelijk flls ^e rand van die groepen door de higcre Seringa perfica ^ en d 



iC 



FiburHum opuJus rofeum is gezoomd. 

De Jonge Looteii zijn , zelfs bladerloos , met digte , fijne , 



zllverachtige liairtjcns' bedekt; 



alsmcde 



de Bloem- en Bladfteelen; de benedenvlakten der Ckiden; de PeLll, 



voo r 



dezelve rijp *is , eti de 



de Blocmkelk geplaatst 



vooiidurende Dekblaadjens , die van den grond van 

De Zaaden worden in den Herfst rijp, en zijii van den tot 7 in get 
die, rijp zijude , met kleine, verheven punten als beftrooid zijn {h"). 



zljn 



(c) ; zij zijn in peulen 



De 



de Takken en de Looten hebb 



ecne groeiie fchor 



3 



fchors is met .vvratiens bedcli 



wclkcn grijs-wit en verheven zijn. 



De Btaden zijn drievouwdig; de langwerpig- ovaale blaadjens zijn gewenkbraauwd ; en liet middcnfte is 

iiit edn' Bladknop voort; 



er hct grootfle van: zij Haan drie-_of_viertallig , afwisfelend , komen 



t\\ alle dczen zijn van ecn verdroo 



bi 



Dckblaadjcn oma;even : de Bloemtros fchuilt in het mid- 



S 



den van (^s jonge Scheutj en hpeft mede een Dckblaadj 




is 0111- 



-■gc-ven 



\ 



De Boom groeit fchielijk, en kan zdfsm znlk een' grond geplaatst worsen 



> 



die VQor tille Boometi 



•€n licesters volflrektlijk onbckvvaaiTi ter voorttcling is; het vaste Hout verkrijgt eene geelaCiitige kleuF 



als hetzelve 



dt: 00k 



het 



aderen 



do or 1 



en 



het Amerihaaiifche IT 



waarin deze Boom 

m 

rziilke aanmerkelijke eigenfchappen ,| dat hij , ir 
:loi.verdera ,voortkwcking , tot zich zai trekkep. 



en de Diofpyros ehemis evenaart; -voorzeker alie 

I lou tplanf foenen gebezigd wordeiide, alle aandacht^ 




,» 



V 



_ * 



* 



5- ' -11 




ex. xrii..v'^.zv. 



I 



1 



r 







^T 






/ 



^ / 



uv^^ / \'z zi. ^n 






I 



t 



■ . ■-■'-' 



f - 



y 



C L A S S I S 



XVII. R 0. 



IV 



r 

I 



1 



< 



A7</7'^ Clasfe. IV \ Rang. 



Cytifus Sesfilifolius 



■t 



A 



C ng ejr eelde Cj / Ifm , 
i><;r fiicllofe BoJinenhaum 



#■ 



B ■' 



Smooth ■ round kavd Cytifjs, 
CYTISUS SESSILIFOLIUS, racemU ereSiis , cal^jcihus braSlea irlpUci , /^//VV floraUhiis fr:sfJihuu 

I 

ONGESTEELDE CYTISUS, met Dpjlnande Trdsfen , de Kelken een drkduhhcl Ellhja hchhende\ dc 

Bladen hij de Blocmcn ongc/I^eld. 

T 

De zwartachtige Cyilfus fch'jnt op het eerde rianzien niet veel te vcirchiHcn van c!cn ongedecldcn ; 

B 

bcide worden ook dikwiils met elkander vcrwisfjld ; evenwel verdwijnt dezc onzekerlieid blj ccnc ondcr- 



het onderfcheid 



der Blocmeii 



zelfs bij den dropgcii S 
Deze onffefleelde Cvti 




en 



het Zuideii van Fnmkrljk, alwaar dezclve menig 

r 

Tuinen sebezi^d , en door het Snoeimes in rc2;ehnat%^ eedaaiitcn gevormd wordt, 



In onze Luchtflreek is het Gewas vrij duurzaain, en bereikt eene hoo 

* 

De Bloemtakken, welken in dc Maand Jiinij Bloemen dragen , ziji 



nicest met 



geile.ldc, klelne , hart- 



vormige , ronde , toegepunte Bladen bezet (^) ; dikwijls eclitar flaan dczelven ook op korte fteelen (I;) , 



heeft 



de 



de Koofdften 



D 



en de gcbladerde Takken pJaats, wdk 



op lange Bloemfleelen nisten (c)^ terwij! die der Bloemftengen vastzittend 



t> 



zyn 5 iets dat gewis 



als een 



onderfcheidend Hoofdkenmerk kan aangenomen worden. 



Een of twee merkeli;:ve ouderfcheiden heeft de Bloera zelve; onaangezien zy, m wcl voornamelijk het 



Cd) 



de 



kan dit echter vo( 

4 

blaadjes aan den g 



der Kelk bevestJgd (0 



de 



docli meer 
i5:e Cvtifas 



eeu' hnzen Tros 



D 



flechrs een eukfl aan het Bloemdeeltje heeft* Wyders heeft deze vcelvuldige Illoemen op 
verga^rd, maar de ongefteelde flechts dene tot. zeven in getal. 

lu de Maand Augustus worden de brsede geelbruine eenigzins gefpikkelde Peulcn (/) riip , eii bevatten 



V&li 



\ 



1 

■s 

I 



66n tot zeven h 



* 

ten halve ronde nan den bovcnnjiad der bogtige Peul gelieclite Zaaden (g) 



De 



Peul 



ich vecrkraclitlff, en flrooit dc Zaad 



ijpvvording : dierhalven 



b 



dere foorten , het Zaad vdor de volkomen rljpheid trachten te vergaderen 



In den Blocm-' en Lladloozen llaat is 



deze ook zeer ligt van de andere foorten tc onderfchciden. 



In 



deii Zomer is de zljde die naar de zon gekeerd is paarsrood ukflckend C.^) , zijnde de piinren der BJadcn 



te rug gebogcn ; daarentegen zijn in den Winter de drooge Takken vuurachtig rood (/). 

Het plaatfen van dejze Heester in eene regelmatige Tuinverficrlng is reeds elders opgegcven , en flaat 
gelijk met de andere laage foorten op den voorgrond van hooger gewasfen. Alleen hecft m^^n op te mer- 

ken dat de Bloeitijd zeer kort en Iiet nodig is dezelve fpoedig door een ander Gewas tc docn vervangcn. 



\ 







ft 



• X* 



I > ft 



. * > 



.*. , 



I 



^ 






V 



f 



i* 



:: 7*? V 






YT t , 



T 
* 



\ 



' 



■ 

i 



* 



Tf 



i 



*v. 



-W 



A 



^ 



c' 



.■•■•' I 1. J . . 'i ' ' i. ^^ 



f^ 



i 






I 




I 



■ 

4 



I 




jraz: cv^.jt: 



I 



r 



I 



+ 

1 



Q Q A 5 3 J 9 XVII, K 1> IV. 



XvUde cjasfe, IV'' Ra/!g. 



Cytifus Siipinus; 



llurliende Cyt'tfits 



De h'iechende Bohtienhaum* • 



Cyttfe rampant. 



Tr at ling Cytifuu 



c^VT -I sus.su PIN US, flonhus pedunculath fnhhmth axillarihus-, cauk decumhenti^ foUolls ohmu 

- ohtufis. 



iruRKENDE c-YTisus, met ■ Kfoafitjeshloemen aan het einde^ zeJden cpfiaande^ de Bladen eirond, 



Oosiennk het Bdmiant^ Sihenetn ook It'ah 



tmipcnde Ilcester op droogi 



akkers en aan de wegen in aflnmcrklijken ovcrvloeJ. - Alleen wegens de verfcheidcnbeid en tot afwisfeling 
wordt zij in Plantfoenen geplaatst; en fclioon zij zecr veel overetfnkonist hebbe met den zwarrachrigen en 

hoofdvormigen Cytirasj Iieeft zij niettcmin onderrcheid2nde kentekencn.- 
\ Uit een' duira dikken Wortel drijft deze Heester Cin ^ twee voeten lange Takken, waarvan dejongflen 

alleen Bloemen en Bladen dnzg^n (aa.') Bij dczc Jongfld Takken zijn de drievouwdige Bladen zeer klein 
(i), even als bij den zvvartachtlgen Cytifus, maar onder worden dezelven grooter (c), • 

De in April bloeijende Bloemen ftaan mcestal getvveed (d) , en telkens -tusrchen de oxelen der dubbele 
leaden, die aliijd uit edn' knop voortkomen. Somwijlen ziet men ook meer-dan twee, echter nooit meer 
to vier Bloemen uit ^^n' Knop verfchijnen , het geen een zeer onderfcheidend kenmerk is. 



Even gelijk alle de deelen van deze Heester met fijne digte, korte, witte Hairen bezet ziJn, en die' 

»€n ook aac de jonge- Takken ge4urende den Winter waarneemt , zijn de Peulen insgelijks daarmed->- 



^ "^ 



/ 



f 



bezet 



daarcloor cen grijszwart, met onaangenaam aanzien Iiebben (*) 



F 

rijp wordend Zaad bevatten (/*) 9 het welk 
zo brecde Bosfchen geeft. 



goeden grond 



€£n geelachtig lii J 



dric voeten hooge en evca 



/ 



De 



den Winter drooge Takken zijndoor hunne .xoodachtige met hairen bezette roedevormigc gedaante 



te onderfcheiden C^). 




r 



I 



J 



V 



I 



I 

4 



I. 



*i 



! 



* 



i^ ^K'-.-.-W>.--A. ^ 



\ 



■ ■?:.j- 



:-7t?^.i^ 



;-_ I -u - ' . I 



■ 1 



-. ■'./!■ '■ 



■■■'> ■ ' I,- -.Z ,.'''.- 



-t, ■- 



.3i' 



;i::\ ' ^' ^ : ■- ■:' 



*.^^-7'^ f'.'*^;^''^-* 



f 




i '/ JCTTT. ^/i/. jt: 






X^^. 



< 



i 

} 



1 





JHiUL-l: cai 1 e 



U/Zil^ . 



Cytiftts 




M 



} 



-^ 



C L A S S I S XVII. R 0. IV, 



f 



XFII/' C/as/e. IV'' Rang. 



Het GeJJachL 



Robinin. 



Robinia. 



£>sr Schotettdorn 



/ 



Rohinla, 



Robinia. 




DIt fraai geflacht Jmagf rlfn nnam v^r\ RnMnr/i, 



hct beg 



de zeventiende eeuvv ^Hoogleeraar in de Kruidkiinde, te Parys : in andcre Icevende taalen wordt meestal ie- 
dere foort een byzonderen naam gegcven : twee foorten', naamlyk de Robinia hispida ^ cii de Robinia 
pfeudo-acacia , zyn inborclingen van het zui'dclijk gedeclte van Noord-Amcnca ; dan , alle de an Jcren wasfcn in 

de uitgedrekte Landen van lict Rusfifche Ryk , en in het noordwestlyk gedeclte van Azia. 

De bloemkelk is dcnbladig, kleen, klokvormig, -en in vicrcn gedecld: de dric benedenfi:c tandfciis zyn 

fmaller dan de vierde bovcnfte , welk diibbeld breed - en ook naaiuvlyks ultgegulnd is : doch alien ziin 



even lang. 



De vlinderbloem hecft een groot , uitgebreid en flomp vaandcl, hctwclk tcvens ten halvcn rond is : de 
vleugels zyn langwerpig , ovaal en vrij , met een kort , flomp uicfleekfel ; de kiel is bijna ten halvcn bord- 

rond , famengedrukt , ftomp , en zoo lang als de vleugels. 

De ticn tweebroederige meeldraaden zyn opklimmende , en de meelknopjens ten h^alven rond : hct vrucht- 
beginfel is rolvormig en langwerpig ; de flljl draadvornilg opwaards gebogen , en het merk voorwaards 



aan d^n ftyl gevoegd. 



famengedrukt , bulti^ lang , en bevat weinige niervormige z:i^^en 



De geflachten, Dalhergia en G^r/7^^«tf gcnaamd , hebben met dit geflacht vz^\ overeenkomst , zljn erbfer 
van hetzelve onderfcheiden door gedaante en bouwvvijs van de peul. 



' , 

Men tcit tlians agtden fuortca vaii Iiet genaclit van deii Rohinia; 4ezelve is den van de fraaifte voord- 

brengfelcii van hct Plantcnrljk, en tevens edn van de nuttlgften voor den landbouw en ter ho utplan tinge : 't 
fchijnt dat de Voorzlcnighcid dezelven , elk in zijn vaderland , voornaamlijk beflemd heeft tot onderhoiid 

r 

v:.n menigerlcie fchepfelcn , welken in die oorden huisvesten. 



Hct 



den 



ethouthoom of Bastaart' acacia ^ het welk in de ODenseb 



geduurende den 



boomen 



zondcr dat het uitvalt, dient ten 



& 



voedfel 



voor de Trekdulven , die in grooic menigte 



uit het noordlijk America naar een gemaatigder luchtftreek 



verliiiizen , en wel op een' tijd 



aardrijk hoog met fneeuw bedel 



foorten welken in Siberi 



en groot Tartaryen vvasfen voeden de talrijke kudden met welken de bewooners van die Landcn , van ouds , 



:en:r 



to 



ehiichten been en vveder trckken : over 't algemcen is er geen 



Land hetwclk zooveel peiildraagende voedhigsplanten en foorten van klaver voordbrengt, als de woeste- 
nijcn welken door de Nomaadfche volken bewoond worden , alwaar ook de grond en cllmaat den land-- 

bouw en audere verbeteringcn fchijnen te vcrhinderen : op gelijke wijze heeft de Natuur de verzengde zand- 



woestijnctL v^irTiei Dimrerutii van Tsfntnrrnn 




7;£'yvw; vuuiikirj-tcn einde aan de Kamee- 
Tcn en Gazellen , die bljna de eenlge inborelingen van de gemelde onvruchtbaare kringen zijn , ten voedzel 



te verQrekken. 



De gevinde bladen welken , over 't algemcen , een gocde fpys voor de dieren 



flaan afwisfelende 



de rib , maar de foorten 
lijks gevind zijn. 



America groejcn zijn ongelijk, terwiji de overigen klcener en naauvv 



V 




/, 



#- 



I 




A 
* 



c 



t 



A 



s 



s 



I 



s 



XV 11. 







R 



D. 



IV. 



XFII 



fe 



Clasfe. 



IP' Rang. 



Robinia Frutesccns 



Heesteracht'ipe Rohinuu 



6 



Der vkrhlattn^e ErhfenJIrauc*.. 



Faux Acacia de Siherie h quatrs feuiiku 



The fhruhhy Acacia, 



ROBINIA FRUTESCENS, pedutjctilis fmpUcihus Qgenicuhuis') , foliis quaternatis , fuh pettoluth , 

term'iuat'is Jptna inermi. 



HEESTERACHTIGE ROBINIA, met cnkek (gekniede') Blocmlleeltjes , de Bladen in vieren , 

kortgedeeld , en in een'' Jtappen doom uitlopendc* 



De oevers van de 



Wolga , in 



Sih 



maar 



derhcid de IJciivcIs en Vodr-AIpcn van het 



gebergte voeden Aez 



Tu 



In 



van de maand 



Mai, drijveii de voorjarige Schcuten voJgens Iiaare gchccle lengte tus- 
fchen de Bladen iixiz of twee naast elkander (laande groote fchoone gecle Vllnderbloemen (tf/?) , flaande 



leder 



op 



deren 



gladden , in het midden afgeknikten of gekniedcn Steel (h) 



deze 



Steelen volgen even gelijk afhangende Peulen CO, {?ie in Augustus rijp worden , openfpringen en het Zaad 
iiitflrooijen ; om die reden moet hetzelve v66r het volkomcn rijp worden vergaerd en door het liggeii 
rijp worden om te zaaijen. 
De uir vier heldergroene glanzige Blaadjes famengedelde Bladen C/) z't'en afwisfelende op een 



gemeenfchaplijk kort Steeltj 



♦ t • 



zij zijn aan 



het boveneinde 



a 



Stekel voorzien , en aan den 

grond 



>. 



gron 



twee Steli 



o 



BijblaaJjes, d 



rband 



den algemaenen Bladfteel 



de Takken een 



eenlgzins drieftekelig aanzien geven , en enkel aan den droogen Tak onder de nienwe Knoppcn 

voortdureii. /> , 

De Zaaiplanten zijn in het tweede Jaar ter verpla 



iting nog niet fterk g 



maar deze Heestcr 



kan cok door Stekken en Afleggers voortgekweekt vvorden. 

Deze Hcester groeit 20 fchielijk niet als de Rohinia caragana , waarmede deze echter in duur en hoe- 
danigheid zeer veel overddnkomst heeft, en als zodanig kan geplaatst worden. 

De jonge fcheuten zijn tederer , en flechts daardoor kimnen beiden foorten in den droogen Ilaat van el- 
lander onderfcheiden worden. 



II 






^ S. 



I 



f: 



\ 



' ' .» I < II 



:^^-v,..i-- '-j.y-- 



I ■-^ 



'.-^H 



W 



\ 



I 

« 



\(S^ 



djTiL cTd Jr. 



I 






t 







/ 



^ 







^^//Z/^ 



^7. 



nuiijcc 7ZJ - 



Ht^pKleriLcliiijye JRokuia 



i 




^t 



f- 




i 



I 



c 



L 



A 



S 



s 



I 



s 



XXVII. 



o 



R 



D. 



IV. 



ATIP' Clasfe, IF'* Rang, 



Robinia Caragana, linn. Robinia Altagana, pall. 



Siberifche Rohlma. 



Der Jibirifche Erbfenhaum. 



Faux Acacia cle Sibirie. 



The Caragana. 

■ ■ 

ROBINIA CARAGANA, peduncuUs ftmpUcihus plur'mis; fol'its ahrupte pinnath fuh quadrljugU^ 

petiolis inermibus^ Jeguminibus cylhidrkis. 
SIBERISCHE ROBINIA, met enhls Bkemfieehjes, afgclroken Vinhladen en ongedoornde BladJIeekft, 



Aan de Rivieren 

h 

tot veercien voeten 



de Bosfchen 



en de Stam 



gematigd Siherie en Tmsrie groeit deze Robinia van twaalf 
de dikte van een' arm. Eenc gelijke Iioogte bcreikt hij 



in onze Tuinen. In het begin van May fchieten iiit de voorjarige gefchalied gefchubde Knoppen de 
%t^Q. reuklooze Vlinderbloemen , bencvens de Bladen op (a) , ftaande ieder op een bljzondcr Bloemflceltje, 



hetvvclk, even als de 



gd 



In de maand Julij of 



worden de 



geele 



C^) in de rolronde, eenigzins knlevormige Peulcn (c) 



weldra 



fpringc 



en het Zaad uitRorten , indien zli niet v66r de volkomen 



gepi ukt 



De afgebroken vier- , vijf- of zesparig 



hebben, even als de alscmeeue Bladdeel, aan het einde 



ftekels (</) 



fti 



ftoppel 



Dc droo 



zijn groen met roode ftreepen 0?), de 



Scheuten bruin en kantiff, de ke, 



vormig gefchubde gefchaliede Bladknoppen groot en de fchubjes geel met een' bruiiien rand. - 

De voortkweking gefchiedt door het rljpe^Zaad, het vvelk het kiemvermogen tot in het derde Jaar be- 
"houdt. In de Lente gezaaid zijnde kicmt hetzelve dadelyk , en de pnge Planten hebben reeds in den 

Herfst zo veele fterkte , dat zlj in de kwekerij. op haare 



bedemde flandplaats 



geplant worden. 



Het Ge 



verdraagt geen natten of nioerasfigen grond , maar groeit 



■a 



dro 



6 



o 



t)odem, zonder door de (Irengfle koude benadeeld te worden. 

Niet alleen verfiert deze Ileester Plantfoenen , en verlevendigt onvruchtljaare plnatfen , maar zij kan ook 



leveadige Heggen 



CH an der nuttig 






cbruik gebezu^d worden 



ij 



de Bladen eu Jonse L 



keur 



■-r 



■ ' '» 



fceurlijk voedfel voor Koejen en Schaapen. Daar zij tot- Heggen gebezigd, dikwijis dient gefiioeid te 



Basifleu 



dezelven digt t 
en de jonge L 



honden, wint men daardoor des te meer voedfel. De Schors c 
Mn tot aanhechten. Van het Hout, dat met roode aderen doonv 



fierllike Gereedfchappen. Het- Zaad dient tot voedfel 



het Pluimsedierte 



kan des noods door den 




gd worden 



P 



deze Robinia voornamelijk nuttig ter afwering 



het ftuifzand. In de Zandwo 



Siknza vond hii de 



gegraven Stammen Takken fchieten 



fchoon 



afgeg 



en door de Taurifche Nomaden door h 



vuur befchadigd waren 



9 



waarmede 



de Schaapen 
zii het dorre 



hooge gras jaarlijks af branden , om het jonge 



te 



s 



fchoten echter de Stammen 



■< '> 



uit, waardoor de Heester dwergachtig wordt gevormd. Zou dit Gewas niet als zodanig 

plant tegen het verftuiven op onze Duineu gebruikt kunnen worden? 



weder 

Helm 



K 



04 



^ F 



I-J 



\ 



'K- 



""^ 






;ill^'^"'^;i^^iLiS^ 



■^-''■t 



I 
I 



IM 



r/xi'JI. rr^/.IY. 



I 



J 



t 




^ 



Sal)e3'ifclic 



Larac 



6Z /^ ^ 



jfio 






4 



I 
4 




I 



I 



i 



c 



L 



A 



S 



s 



z 



s 



XVIL 



XFIF 



It 







R 



Clasjc, IIF' Rang. 



D. 



Ill 



Robinia Halodcndron. 






Gryze Kohinia 



Der fihtge Schoteudorn. 



Faux Acacia a fcuUles argettt^es^ 
The Hahdendron. 



\ 



ROBINIA HALODENDRON^ PeduficuUs trifJoris ^ foliis ahrupte pin fiat Is lijugls ferkeis ^ pettolis 

fplnescentlhus perjtjientihm 5 Ugumhiihus vejicariis^ 



GRIJZE ROBINIA, met drJchloemige BloemJ^eehjss^ ongejijk gevindc paarige fltimelachlge Blaadjes 

doornnchtige voortdurencU BladJJeeltjes en opgeblazcn Peiden* 



9 



De blinaam van iedere Planifoort zai doorgaans een onderfcheidend kenmerk b 



zich wcl eenige afwijking van dezQ wet veroorloven 



In dit opzigt kan men ook de bcnnmliig van 



Ilalodendron , Zoutboom, aan daze foort toeftaan, vermlts zij op zoutachtige plaatfcn grocit. Intusfclicn 
heb ik beter geoordeeld haar in onze taal, in navolging van andcre taalcii, met den naam van Gr'tjze 

Robinia te beftempelen, wcgeiis de zilveikleur der Bladen; en te mcer nog, daar dczclve bij iiouttuijn 
niet flaat aangetekend. 

■ 

In Siherie, meest aan de Rivier de /r//V, groeit dezelve op naakte drooge vcldcn; alwaar men veele 
Zoutpoelen vindr, en verfpreidt zldi tot in bet oos':elijk Tartarije, 

. Met het begin van Junij verfchijueii aangenaara riekende Bloeaien aan de Takken van het voorgaandc 
jaar, twee-, zelden drietallig (a ^), op een' gemeenfchaplijicen Bloem[leel, in de hoeken der flckcligc 



Bladdeelen 



van het voorgaaiide jaar (b). Iedere Bloem heeft een bijzonder kort Stceltje , maar dezclven 



vallen ligt voorts naar het bloeijcn af, en dragen in onze luditflreck zelden Zaad, denkelijk uit oorzaak dat 
in onzen Grond het oorf^^ronglijk zoutachtig %ei\Qdt& ontbreekt, waardoor het Gcvva?. in Haat gertcld 



wordt 



het Zaad (c) 



k 



Peul id) 



en in het 



C^boorteland van ^.qr Merfst » wanneer het riio wordr 



het Voo 



Ten 



en ••"Op 



dezelfde plaats als de Bloemen kom 



drie ongclijk lange Chdneclen 

\vd- 



I 




4 

wdkcn icder twee lan^wcrpig ovaale Blaadjes dragen, die aan het 



boveneindii eens frerte ftckcl heb- 



b 



de vijftand 



d 



b 



mgc Scheuten, Blad- en Bloemftcden 
den bloeltljd een treurig aanzlen g^dt. 



cen fija dous 



bcdekt zijn , iets, hetwelk het Gcwas 
De Lootcn , die gedeeltelijk zo aan het einde dcr Takken als zljdelings voortkomen , zijn afvvisfelend 



en met vier golvend bogtige langwerpig ovaale Blaadjes bezet, wclken flcchts op de benedenvlakte met 
cen fijn dons bedckc ziJn (/) Zij ftaan op een' gemeenfchaplijken Steel, tcgenover elkander, hebben eene 
fcherpe ftekcl , en aan den grond twee dekblaadjes , welkcn naderhand tot ftijve fiekels grocijen (g h) : 



van 



L 



eene driefcel- 



\ r 



gedaante (/) als onderfclieidend kenmerk in den bladloozea 



ftaat, Aan de zwakkere Looten-, die in het volgend Jaar bloeijen, zijn de dekblaadjes kort en teder, 
cchtcr (Icrk genoeg om flekels te zijn. 



\ f 



ft 

Daar het Zaad zo zeldzaam is , gefchiedt de voortkweking door zoging op de Rohima Caraganay- 



Afleggers of^ WortelfprLiiten, 



# ' 



« 4 



>*. 



VVegcns de zeldzaamheid en den fchieh'jken groei kan dit' GeWas 



gebruikt worden. Hetzelve verelscht eene 



fchadiiwachtige plaat^ 



f 



ter v£rme?rdeting yaa afwisfeling 
tiisrclien-^e^AIpgewasfen Kalmm 



• Azcikas en Magnolias , en een' Westh'jk gedekten . ftand. 



( 




^ 






4 



\ 



"' -'M-.V 



■>:. 



( 



iX 



^/.jMLc-Jm. 



k. 




\ 



> 



< 



i 






C^A/. 



(rx-y z e> 







I 



I 



C L 



A 



S 



s 



I 



s 



XVII 







R 



I?^ 



IV, 



1 

m 



f 



XFIF' Clasfe. IF'' R^ng, 



Robinla Hispida 

SteekeVige Rohinia, 



Der rothbluende Schotendoyw* 



Acacia rofc. 

The Scarlet Acacia. 



Robin lA hispida racemis axUIanhiis ^ folils impart plnnath , cnuk inermi htspldi, 
Steekelige robin ia, met hladen welke one fen gevind zijn , irosfen in de oxels hehhoi , 

m 

en wiens JIam niet gedoonid, maar fieehlig is. 



Deeze prachtige heester wast in het zuidelijke gcdcclte van Noord- Am erica, voornaamlijk in Carolina , ooT: 
te Carthagenarj voords wordt hij , om zijn bijzondcre pracht , in Pcnfijlvaniiin , Ncwyork,' cii Virgiiilcii, 
veelvuldig tot ficraad gcplant : de Spanjaardcn van Carthagcna bezigcn denzclvcn tot het mnaken van omtuinin- 



gen; docli als r 
groiid op welke 



de takkcn niet jaarlijks afkap 



door 't wegrpriugen van het zaad , dc gch 



t 




wast 



boscliaadj 



afsckapte ftruik fcliict 



van twaalf voetcn lang , en welken gehecl met bloemen beladen zijn : de Ingczctcncn uocmcn dit gcwas Mata 



Rston 



5 



dat is Rotteu'doodcr^ om dat zij met de takken van hetzelve dat ongedicrtc doodflaan. 



De roozenroode bloemen , die langen tijd bloejen , en gccn* reuk hebben , grocjcn op cnkclvouwgc troffen 



(/?. /7.) 



hoekcn der bladen voordkomende ; zii bedckken . vicr wccken larg, bijnaa den gehecl 



het fiilfoen sunstiii is* bloeit dezelvc foms 



noi: eens: de roodgekleurde kelk (b. h.") 



is, even als de jonge looten («./:), met digte, ftijve mede roodkleurige hairen bezct; welke hairen fomtijds 
nog aan de peiilen ge vonden worden (c. d.)- Dc bladen beflaan uit vijftien of dertien ongclijke , ccnvoirnigc vin- 
blaadjes, ieder van wellien in een puntig fpits cindigt, zijnde het ongelijke 'tgrootfle: ook zijn de gcze-de 
blaadjens meer eivoniiig of ovaal dan die van den Rohinia pfeudo acacia : de jonge drooge takkcn (g.') zijn 
fchoon rood-bruin en glanzig van kleur, vol van bottcn , eenigzins bogtig, en van boven nekclig. 

De weinige pculen weiken , in ons Land , zeer zcldzaam op dc bloemen volgcn, vallen bovcn^Hen af 

rd- 



»^ 



alvocrcns zlj rlfp wordeti, ciizullcs hccftzcIFs plaats bij die gcciien, welke men m het noordelijk America voord- 
plant , hct gcen de redcii is dat men bijnaa nook gocd zp.ad van dczelven kan bekomen , alwaarom de voord- 
kwcckipg moet gefchicden door afleggcrs , of door zooging in een fpleet of fchors , als mede door het enten op 
flamracn van den Rohinia pfeudo accacla : (laat de Iieestcr ondertusfclien op een moerasachtigen grond , daa 

loopeji zijne wortcls zoodanig voord, dat men een genocgzaam aantal jonge planten van dezelven kan 

J 

arncenien . 

Dc j'ongc flammctjens grocjcn , in hct ecrfte jaar , ongcmcen fpoedlg , en blocjen echter bijna den gcheclen 
zomcr door ; daariiaa groejen zij laiigzaamer , en bereikcn gemeenhjk een hoogte van twaalf tot vijftien voeten ; 



oITchoon zlj in hiin vaderland wel dertig voeten hoog wordcn. 
Weligst groeit deeze heester in een goede , drooge , met zand gemengde aarde ; hij kan de ftrengde koude 

ver Juitren ; volgt echter eene zvvaarc vorst op een voorjaarswarmte , dan hebben de jonge planten , 7oo wel als 

dc andere takkcn , veel te lijden ; dc ccrstgemelden vordcrcn derhalvcn veelecr omtrent ziilk een faifoen cenc 
maatige bedekking , dan bij de ftrcngfle koude. 

, Het lecvcndig grocn der bladen, en de menigvuldigc prachtige bloemen , maaken deezen heester verkiesbaar 
boven alle plantfoencn : boschjens, van denzelvcn in digte groupeeringen , niet eene afwisfeling van de gclijk- 



bloejcnde Alplfche Cytisfi 



g 



door 



voor de noorde- 



TV'indcn befchcrmd, eene verrukkelijke vertooning gcevcti; te mcer wanneer de pracht van deeze bloem zon- 

A, 

i 
I 

dcrreukj vcrlcvendigd vvicrd door den rcuk van fommige tusfclien bcide gcHelde vroege roozcn , of van de 

Calycarjthiis /loricltis ^ en Philadelphus CGronarius: in xulk ccn boschjen de niarmercn becldtenis te zicn van 
eene beminde Gade, cndcr de gcdaantc der Blocnigodiimc, gcplaatst op Qowh'^g postameut ^ in de fchaduw 

V 

' I 

van den bastaart Accacla; de achtergrond van deezen blocjenden tcmpel gcftoffeerd met gclijktijJig bloejcnde 

blocmcn ; de voorgrond verfierd met de Bhnarda , de Hesperis tr'isih , en Matronalh , de enkekie en de dub- 
bcldc JongiiUk , de Tacettns , witte LeJie en de gcpluimde Anjclier , zoude ongctwijfleld zecr trcHend 
wcczen; verkoze men in deezen echter bloemen zonder reiik , zoo koude men zig yoornaamlijk bediencn van 

L 
J 

de Ratiunkels, de Ancmconai ^ de Iris , de Poslonien enz. 



Dcwijl het hout van deezen Robinia ongemcen broos, en derhalven tegen deftormwindcn niet bellaanbaar is , 



nioet men de takken zorgvuldig aanbindcn ^ of men kan hcin in kleine tuinen , als fpalier , tegen een 
lijkcn rauiir iiitbrcidcn. 



west- 






■; "■j,'-^'. -I'.i-^v/rv ' .V': ■-^'■-J^- 



|T>3 



/-v^Aj/rivu-^. /? 




fteljelig'p Eobiraa 



\ 




5 






c 



L 



A 



S 



s 



I 



s 



XVII. 







R 



V 



D. 



IV. 



XFII 



'de 



Clasfe 






Robinia Pfeudo - A 



Zoethputhootn, 

* 

Der Amerkaanfche Schotendorn. 
Les faux Acacia, 

The Locust-Tree , or , Falfe Aeacia, 
Robinia Pfetulo- Acacia, racemis peclicellis unifioris ^foUis iwpari-pinnatis , fiipulis fi)iiiofis, 

ZoETHOUTBOOM, ROBINIA, waarvaft de trosfen iinhkemigefteehjens heljheii, en de hJaden oneven 

gevind zijn, met doornachtige JioppeJtjes. 

Decze foort van Robinia , In 't hiiishoudelijke zoo nuttig, a!s voor tuinficraaJen bemind, draagt omlor- 
fchciden benaamingen; bij ons dicn van Onechte^ of Bastaart Acacia^ en in 



Duitsclilaiid d 



On 



^i 




"DeQZQ. 



afkomstig van dc Latljnfche. Pfeudo 



als ccniiTzins 



overeenkomende met den Stuipenloom , of Mimofa , zoo aangaande dc gedaante als gcvocligheid dcr bladcn : 



1 



HOUTTUYN noemt hem, naar 't Engelsch, Zoethoutboom , om den fmaak van den binnenflen bast. 



Vaderland is Virginia en Carolina, ecliter Iieeft hlj zig door kwceking 



ocd 



!iet overige America ongemeen (Icrk vermcnigvuldigd : zljne vllnderbloemcn vvasfen, in Junij, op cenvou- 
wigUjk nedcrbangcnde trosfen (j.), en zijn veelen : de tros komt uit de oxclen dcr bladcn voord; de bloc- 



ftaan 



bijzonder bloemfl 



van klcur, en verfprcidcn 



aangenaamcii 



rcuk ; de beicn aazen er zeer gretig op. 
In de maand October vvordt de peul, die famengedrukt , drie of vicr diiimen lang en ligt bruin is Qf) 



f 



I'ljp ', zij bevat verfcheiden niervormige zaaden Cc)- 

De ongelljk gcvinde bladen (d.) , ftaan afwisfelende , en zijn uit vijftien tot zeventien ovaale blaadjens 
famengefleld : des nachts en als 't regent zijn zij , als flaapende , benedenvvaards gekeerd , en tot elkander gc- 



hunne gevoelislieid niet ondnidelijk 



Zij zijn een goede fpijs voor 



fchaa 



^» 



pen 5 en worden ook van de Spaanfche 



;egeten ; de 



(eJ), die zccr flcrk groejen 



of drie, naar onderen brccde, ftekels (/O bezet; deczen echter worden aan dc Jongc looten 



van volwasfene boomen niet gevondcn. 



De Robinia wordt 



B 



fpoedigen wasdora 



5 



fieraad geplant 



wel tot bedekking van huizen en muuren , afgezonderd ftaande capellen , of tot het vcrbcrgen van ccnig on- 

aangenaam gezicht : 'tis te boopen datmen hem in 'tvervolg, tot nuttiger cinde onzcbosfclicnzaj zicn verncrcn. 

Ike 



P 



Het zaad wordt in de maand October rijp , en is foms zeer menigvuldig : als men hct terflond naa de 

rljpwording zaait, fpruit het in 't eerstvolgend voorjaar uit, en de Jonge planten worden , in een gocden 
grond, zes voeten hoog, kunnende ten naastkomenden jaare verplant vvorden; maar bewaait men 't tot 

het voorjaar , zoo vereischt het dezelfde bezorging als de Ahornboom : hier te Lande gebruikt men liefst 

zaad uit America ovcrgekomen : de verplanthig in 't voorjaar is allezins raadzaam. 

V 

Als dedam bij don grond afgckapt wordt, kan de voordkweeking niede, zcer gemaklijk, door de looten, 
alsdan in mcnigte voorhanden, gefchieden : deeze lootcn groejen , in cen vochtigen grond, zoo welig, 

dat zij reeds in het dcrdc jaar tot boonftokken , in 't vijfde tot flcngen , en in het tiende tot brandhout ge- 

-■ 

bruikt kminen worden: in zandachtige of drooge gronden kan men zig, metvoordeel, van dezelven bedie- 



\. 



nen tot leevcndigc heggcn , die ook, door oppasfing en fnoejing, jaarlijks vccl brandhout gecven. 

Digt bij elkander gcplant , bcreiken zij, tusfchen hun vcertigfle en zestigde jaar, eene lioogte van zestig 
tot tagtig voctcn , en twee of twee en ecn halve voct in de doorfnede. Van alle de voordduurende boomen , 
zo in- 'als uit-landfchcn , tot hcdcn toe bekcnd, is de Robinia de eenigfte die, bij ppnen cngpi-neen weligen 



wasdunfTTen hout gcett, 't wcrr^eerim5ij~mm-'5nT-Tinr'Tret;Le gewesicii KuujLj-hctzelvc Is licht-geel , met 



roode of bruine adcrcn doorwevcn, gehjkt zecr veel naar 't magahoniehout , laat zig fraai polijstcn en isj zeer 

* 

dieiiftig voor allcrkic kunstwerken ', doch wegens dcszelfs zwaarte niet tot hct bouwen van huizcn , enz. : 
als brand- en kool- hout ovcrtreft het', in hittc , alle andere houten, alwaarom het ook in fterkflookende 
fabrickcn met voordecl gebruikt kan wordcn : dc fnelle groei van 't zclve gceft alle negen of tien jaaren nieuwe 
VDorraad : als men ficchts cenige boomen laat flaan om zaad te geeven , kan het gewas niet ligtlijk uitgeroeid wordcn. 



Ter aankweeking van deeze Robinia dienen, bij voorkcur, nietdehooge bergen, tegen het Zuiden of Zuid- 

westen gclcgcn , dewijl het broofe hout alsdan minder van dc ftormwinden lydt: om de jonge flammen de hun 

hoogstnoodige vochtigheid te geeven, grsaft men, rondsom eike plant , ecn langwerpige kuil, e^n voet diep, 

drie voctcn breed, en vijf voeten lang, waarin het regen- en fnceuw- water zig verzamelt, en daar de afval- 
lende bladen in die greppels blijvcn liggcn, befchcrmen zij de jonge wortcis des winters tegen den vorst, 

des zomcrs tegen de hittc , en wordcn ten laatften eene goede bemesting. 

De Hecren van burgsdorf, reichard en vooral i^iedicus, verdiencn over dit gewas gelezcn te worden ; 
de laatstgemelde heeft dien boom een afzonderljjk tijdfchrlft waardig gekend. 

I 

In de naabijheid van Amftcldam vvil het niet wel tieren ; te weliger groeit het op andere plaatfen: ik 
wenschte dat de Houtvesters en Boomkweekers danrdoor aangefpoord wierden om op onze heiden enz. , proef- 
iieemingen te docn , ten einde te beproevm in hoe verre ook wij eenig voordeel van den Robinia kunnen 



trvkken. 







\ 



• '^^'::r' '^A^\.H-^-r-:y:^if:r-'} 



)oH 



r 

1 



4ri, ,177/; rfVu'-Zl". 



I 









'/A "Ai^ 



/■ 





I 
9 



n 



c 






A 



$ 



S 



I 



s 



xvn. 







R 



D. 



IV. 



I 



i 

t 



xvm 



Clasfe 



> 



IF'' 



Rang, 



Robinia Pygmaea. 



Dwergachttge Robinia 



Der Zwerg'Schotendorn, 



Faux Acacia Nain, 



The Dwarf ' Acacia^ 



-ROBINIA P Y G M ;e A pedutJcuUs fmpUcihus , foUis ^uaternatis fesftlHus^ 



DWERGACHTIGE ROBINIA, met ctihU BloemjUdtjei , de Bladen Uj vieren en ongefieeld. 



Dit nog 



zeer 



igvuldig Heestertje groeit zeer 



Siberie, aan geene zljde van het 



'ineir Baikal, Niettegenftaande hetzelve 



lijks door het af bran den van het gras vernielJ 



ordt 



Tchiet hetzelve toch telkens weder nieuwe goudkleurige takken ter lengte van eene el , die 



dc 



xiers tot vh'egi 



vergadrd en in de Siberifche Steden 



gcbragt vvorden 



Op 



r. 



alwaar het vuur deze Heester met deert, of door het vee niet wordt opgegeten, groeit zij tot cCne 



hoog 



of vijf 



Dat zulk eene bevallige duurzaame Hee 



omfingeling van hoo- 



ger plantfoenen, of tot afwisfeling in laager Bloembosqiietten bij uitftek gefclilkt is, zal de Tuinlicf- 

I 

hebber niet ontkennen ; en tusfchen de Spirsa tomentofu , Cytifas purpureas , capitatus en ccnige hagcr 
Spiroeafoorten niet ongaarne geplaatst zicn* ♦ 

■ 

De Bloemen komen in de Maand Junij enkel tusfchen de Bladhoeken C*^) ten voorfcliijn. Dezen zijn 
•uitftekend onderfcheiden door haare niet zeer lange gladde Bloemfteelen, welken omflreeks het midden 
door een gewricht geleed en omvangen zyn door twee bijna ongefteelde Bladen, die ieder uit vier of zes 



blaadies 



famengefteld 



Peulen 



d 



in de maand Aug 



orden, zijn bruin {b), Ip 



gen van zelven open en flrooijen haar eveneens gekleurd zaad (c). 

Aan de jonger Scheuten ftaan de bladen enkel (^ en afwisfelende , hebbende dezelfde gedaante als die, 
Welken de Bloemen vergezellen, zijnde alien Ilomp en fmal, met bladerige lancetswijze floppeltjes vooizicn. 

Uit 



I 






Uit 



d 



den grond kruipt 



J 



Wj 



fmaak is ala Zoethout, ftruit dit Ileest 



9 , 



nkdikke Stammetjes omhoog, die 



5 



oenachtig goudglanzige Schors hebben (/) , en zich in dunne 



If * 



njsjes 



■ • 

verdelen. Door de twee aan den bafis 



lijks merkbaare overblijvende Bladfteeltjes en Stop- 



pcltjes worden de jonge Scheiiten in den bladloozen ftaat eenigermate fijnftekelig. (tf). 



Deze Heester fchij 



F 

het klein te zijn het gQQxi de Rohinia fi 



het groot 



> 



kan 



A, 

deze voortgeteeld , geplant en gebezigd worden 



V 




f 



/* 



•/- 



\ 



« 



■ik. 








*.^P' 



■^ 



-^' 



loi' 



/ / .x]2r. .vv//7: 



I 



i 







I 




> 



/ 



) 



c 



i 



\ 



I. 



1^ 



/ua^ 



V 



Dt; er o-a clilx »" e 



i^?;iiuz. . 



Roll! 



iiiia. 



.^ 



o 



t> 



i 



V 

I 
\ 

i 



I 



C L A S S I S XVIL O R D. l\K 



XFIF' Clasfe. IP' Rang. 



Robinia Spinofa, linn. Rob. ferox. pal las. 



Ctdoornde Rohima, 



Der Stachlichte Schotendorn, 



Faux Acacia ipineux* 



The thorri'd falfe Acacia, 



HO^INIA SPINOSA, peduncuUs Jtmplictbus , foliis ahrupte-ptnnath , fuh ^uadrijugtt , foUoUs eumjt' 

th gUhiSy flipulis petiolisque fpinescentihus. 



CEDOORNDE ROBINIA, pte( enhk Bloem(leeUjes , afgehroJcen Vinlladen ; de StoppcUjes en 

Bladfi^elen doornachtlg. 



\ 



Aan den Westlijken oever van het Meir Seknga in Siherte wast deze in vecle opzigtcn ffaajj> en bij- 
^onder gevor mde Heester overvloedig in de leem van zoiite valeijen , en is de Umgt dcr in Siherte groei- 
jende foorien , welke leem en een' vochti^en srond bemint. Men meent dat dcze foort omflrceks Pding 



b^" b 



ook niet zeldzaam is , en dat de Chineezen de lange drooge Takken in bosfchen gebondcn tot beveiliging 

A, 

van hunne Heiningen en Schuttingen bezigen , om door de dooms de nieuwsglengen en dieven te wererr. 

In het begin der maand Junij verfchijnen bij ons de bijna ongedeclde Bloemen in de hoeken van (leken- 
de Bladfteelen (a); telkens zijn dezelven van drie tot vijf kortgefleelde Bladfleclen omvangen, van 

welken ieder vier even breede lancetswijze blaadjes draagt (^). 

Het gebeurt fomwijien dat 'er meer Bloemen uit ddn* Bladhoek voortkomen , en wel voornamelijk aan de 
benedenfle deelen der bloeijende Takken; (c); in ditgeval ontvouwen dezelven zrch op elkandcr volgcnde, 
en wel zodanig dat de Heester biJna den geheelen Zomer met Bloemen , rijpe en onrijpe Vruchtcn bezet 

*s> C<^, 5,/} • zodat men in September, fomtijds nog in Oclobcr, het gewas met enkele Bloemen vcrfierd 



ziot; en de Peiilen, die op de in Augustus bloeijeiide Bloemen volgsn , blijventilet- alleen tot in het 
gend voorjiar aaii de Struik hangen , niaar behoiiden ook het daan'n zijnde lichtbruine Zaad (>) 
wijders opmerklijk dat waar meer 
gclijken tljde bloeljen. 



Het 



Bloemen uit eeii* Bladhoek komen, telkens 



.h 



^. •% 



f ' 



De Bladen aan 



de jonge Scheuten Haan afvvisfelend op eeri' voortdurende aan het einde ftckeligen" ge- 



ineenfchapliiken Bladfteel, welke 



C^) zesX^y of agt (/; 



rfiaand 



e 



lancetswijze Blaadjes draagt ; bovendien is de gcnieenfchaplijke Bladfleel nog onderdeund door twes fte- 

t * - . - 

kende Stoppeltjes (^) , welken echter in den Winter hunne ftijfheid verliezen (/)» 

De drooge Stam is in den Winter grocn met bniine verhcvcn flreepen geftreept (w») ; de kieur der Tak- 

^ voortdurende Dooms (») , tusfchen 
Dr het volgende Jaar uitbotten (c). 



te 



licht- en donkerbruin. De bladfteeleu veranderen 



fpitfe 



welker Hoeken en de drooge Stoppeltjes de lichtgeele K 



JDe 



voortplanting en 



plaatfiag is evenredig aan die der Rohinia frutescem 



9 



oratrent de bijzandfifc 



' 



plaatfing is alleen nog aan te merken dat vrijftaande Gewasfen met hiuine door elkander liggende Tak 



ken tot vier voeten hooge kogelvormige kruinen groeijen 



t: 



f- 



\ 



V 



1 



u 

V 



•I, 



\. . 



^ 







> 



*- 



;- 



y 



J t 



V 



^ Mt 



f 



( 



^ 



^ 



/ 



'^^-^■- -^m/--^:':::^:^: 



/Dfo 




i7 JITT. ^-rufjr. 



« 




^/ 






i 

I 

i 

4 
F 

J 




^^ et^iTziiZ 



G 



yt^ 



do oriiil e ]Ro oinia . 



i 



I 



■v 




c 



L 



A 



S 



5 



I 



S 



X. 



o 



R 



D- 



II. 



XW Qksfe. 



II 



-de 



Rang. 



Het Geflacht 



Bacharis. 



Roerkrutd, 



B a char is. 



Bachante. 



Grttndfel- Tree. 



» 



A, 

I 



Welke verklaring men naar de'inening dcr Ouden aan den oorfpronglykcn naam van bet geflacht 



Bacharis 



geven moet, is onzeker. Volgens DioscoRiDr. s, bij wien men lietzclve Tict meest vindt 



aangetekend, fchijnt he' een vvijn- of drinkvat 



te zijn, even als of de Plant aan bacchus ware toc- 



gewijd 



In het Grieksch betekent 



een 



Idekend Kruid, h 



ook door de La 



vcrflaan Wordt, Iioevvel hetzelve door vircilius voor een kruid genomea wordt, da* bet vaimogm 



bad om toverij krachtloos te maken. 



De 



ruidkunde telt tcgenwoordig veertien foorten der Bacharis ', doch bet 



alle uitlicemfche 



ccne 



of biilten Europa groeijende gewasfen , ten zij men de Bacharis Dioscoridis , of Levantfche , als 

Europeaanfche wilde aanmerken ; het is desniettegenflaande vvaarfchijnlijkst dat zij iiit Egypte afkomftig 

en door verplanting in de Levant overgebragt is. Eenigen, en vooral de Levantfche, zijn zeer 

welriekend , inzonderheid de wortel, vvaarom zij ook van fjmmigen Kaneel-, Hazel- en Vromvenwortel 

wordt. Zodanigen die in Europa zijn overgebragt, moeten in aan bet klimaat van hun 



genoemd 
Vaderland 



g warme 1 



gehoiiden worden ; en het is flcchts de Bacharis halimifoi 



onder eenige beJekking, 
De GeOachtskenmerken 



gedurend 
ziia de 



grond 



ens klimaat kan verdrage 



s 



nd 



De 




h W 



De gemeenfchaplljke Kelk is rolronl, doormengu met twcefl^vciitlge en Vrouwlijke btoemcn. 



Dc blj* 



zonJere Bloemkrans der tweedachtigc Bloem is trechtervorcnig en vijr.ieiig; mnar die der vroiuvrtikc 
naaiiwlijks zigtbaar, of ontbrcekt geliecl. De tweedachtige Bloeratjes hcbbeii vyf zeer klclne hairvor- 



1 

mige Meeldraadjes , en rolronde gepijpte Meelkiiopjes. 



Met 



Vrucatbeginfel, zowel van de twccnachtige 



als vroiTwlijke Bloem is eiyormlg, de Stijl dmadvormig, 20 hup: als de Bloem, en bet Merk twecdelio-. 



De eigenaartige Vruchtbedekking ontbreekt:. 



vangen 



De tweeflachtige en vroiiwlijkc 



en wordt door den voortdurende onveranderden Kelk 



ver- 



Zaaden, ziiii " enkeltonde , kort en hngwerplg, hct Plui 



-^ 

J 



hairvormigj en de Vriicbtzetel naakt. 

■ 

Bij fommigc foorten is het Pluis zeer lang^ bl) andenn bereikt hctzelve iiaaiuvlijks de lengte van 
den Kelk. 




J' 



.s 



% 




C L A S S I S XIX, O R D. IL 



MX'' Clas/e. IF' Rattg 



Bacliaris Halimifolia, 



v. 



Brtedhladig Roerkruid, 



31eldenhlatterige BacharU. 



Sachante de Flrginie. 



Virginian Grundfel - Treei 



lACHARis HAtlMiFOLlA, foUls ohovatis fupertte emarginato crenatts 



iREEDBLADiG ROERKRUID, met ftomp eirondc Bladen^ die aan hct einde met uttrandingm 

gekarteld zijn. 



In Europa wordt geen Bacharisfoort gevonden ; en het is (Jeze allecn , die in de open Iiicht omlcf 

cene matige bedekking niet flechts kan behoudcn worden, maar zelfs op ecne voor de f^rcngfle vorx^ 
beveiligde plaats beftendig groen blijft. . In haar Vaderland, Zuid-CaroUna en Firgituc^ bcrclkt z^j 

.r 

ecne hoogte van twaalf voeten , en vormt zich tot cen vrlj uitgebreid gowns, wclks takken grHreept 
lijn, en zlch aan het einde in veele bloemtakjes verdelen. De Bloemcn op dcze Hcester k^m^n 
▼oort ult de oxelen der ovaal lancetswijze Bladen, in ecne rolvormige godaante, mecstal gerwced (^), 
san het einde der Blcem[leelen fomtijds drie Q?") en viervou'.vdig Qc) , behoudendc voor het ovcrige dc 

bij het Geflacht opgegeven gedaante, enkel met deze ycrandering, dat de wkte diinne draadvormige 
, een rood tweedelfg Mcrk (d) heeft, op een naar de lengre gefieufd Vnichtbeginr.! rnst, en met 

het pirns tevens de lengte der Bloemen overtreft, her geen de vergroote figuur ^0 aanv/ijst. 

De Bladen ftaan af^visfclend , en verrchillen ten a?.nzien van hunne gedaante aanmerklijk; aan de 
fterker Takken zijn zij ruitvormig , en derzelver rand is van de punt tot in het midden met wcinige 
fliaar groote tandea gekorven (/); naar de Bloeratakken trekt hun omtrek t"cr)gt mHn, en dan zijn 




* 



4 



ZJ 



t 



*- 



ef rd ovanl , of 



hncetvormig M, en aan de Bloeitakken nog fmall 



ongetand {h) 



Allen 



wederzijden met witte kliereu digt bezaai 



g 



kleur grijsgroen doet 



Toorkomen. 
I let Zaad wordt 




ons zelden 



ryp en tot de 



tj 



bekwaam; doch 



dlen de 



Stel 



der Heester 



'gc wortel fchietcn. wordt dit gebrek daardoor ver^oed: zelfs 



April op eene fchaduwachtige 



eds in den lierfst van hetzdfde jaar. 



plants in goede met zand veraiengde 



Aarde gelegd worden, bloeijen zij 



r 



* 

De grijze Scliors , die de jonge Takken in den Winter bedekt , is , even nls de Bladen , voornamelyk 

(/) , terwij'l de fchors van het ouder bout niigachtig don- 



aan het boveneind 



di^t Riet klieren bezet 



kerbruin geftreept is {k), De Knoppcn zijn iitct gefchubd, maar worden door eene geclachtige door- 



fchijncnde harst tegen 



de wintcrvorst befchermd. 



Offchoon deze Heester gccnszins wegens haaren fraaijen bloeifem eene plaats in onze bloeibosqustten 



verlangt, is zlj nogtbans om haaren laaten bloei en 



d groen niet te verwerpeni De laatde 



bloei ziinde verfiert 



dtn wiikende 



hcri 



de ouderdom 



t> 



0- 



bcvalHgheid verfloken is; tevens bereidt zij ons \'66r tot de wlnterrust der groenende Natuur. 

Deze Heester en andere dicrgelijke laate Gewasfen ^ als Solidago^Coreopfis Chrysfocoma^ Rofa moschata ^ 



■ 

HeUanthus giganfeits \, mitsgaders de met hooggekleurde V^ruchten pronkende Heesters,- als MespiJus 

r 

pyacantha^ Ilex aquifolium^ Buxus fimper virens , Taxus haccata ^ Prunm lujltanica , en Laur9 

HO- 

cerajui y Sorbus aticuparla ^ yirhurnum opulus '^ Uniana ^ Berheris vulgaris ^ Evonymus eurcpaui, 

Crafagui oxyncmtha^ cordaia ^ crus gaUt ^ en de meeste Roozen , verfieren de bosquetten in de 
nabijheid van tot de jagt of vogelvangst beflemde gebouwen , of op" hoogten , waar men in het lasie 
Saifoiu de warine zonneHi-aalen nog wil genieten. ' " . - 



•f 




f 



~ - -■:-_■_ 



-I- -. 



i 



f 



1 



I 



I 



i 







I 





r 



r/ -IZr. r/?/ //. 



/ 



c 



L 



A 



S 



S 



I 



5 



XX. 







R 



D, 



VI. 



■;■ 



XX- Clasfe. 



FF' Rang. 



I 



I 
1 



t 



m- 




Het Gefliiclit 



ArhtolQchia. 



Ostcrlucie. 



\ 



Osterluze^. 



/ 



ArhtGhchk 



Birth' wort. 



\ 






aangenomen , 



maar ook aan dit geheele 



DioscoRiDES lieeft eene foort van dit Q^^^zXw^Arhtuhchla genaaaiJ, oinJat Iictzcke zlch bij 

■ 

eenige toevallen in het Kraarabed, naar zljiie waarneming, bijzonder werkzaam hecfc getoond; en tot dus 

M 

verre is deze benaming door de Kruidkundigen niet alken 

Geilacht toegekend. 
AUe foortea van dit Gedacht kenmerken zich door eene zonderllnge gedaante der Bloemen. Grootendeels 

zyn dezelven flingerende Gewasfen , met Hout- of Kruideachtige Stengen , groeijende mcesc in eene warme 
of gematigJe IiichtHrcek. Linn^us plaatst dit Gewas in de twintigrte CJasfe, W'eike zodanjge Gewas- 

Ten bevat, wler Meeldraaden met den Stljl famengegroeiJ zljn. Nieuwere Kruidkundigen, die het getal 
^ler Clasfen verminderen , plaatfen hetzelve in de zesde , en vvel onder de navolgende voorwaarden : 

De Bloemkrans is de'nbladig, pijpvormig, aan den grond buikig, aan den rand meestal fcheef, tong- 

vormig verlengd , rustende op een hoekig Vruchtbeginfel , hetwelk een zeer korte met cen zesdeUg Merfc 

istzitteade vierhokkige Meelknopjes zijn vasrgegroeid. De 

[e in ieder hokje verfcheiden vlakke famengedrukte Zaadeq 



:ekroonde Stijl onderfleunt , en aan wclken 



V 



Vrucl 



zeskante zesholvkirre Kapfel 



bevat. 



Ziehier daarentegen de bepah*n 



De 



onibreekt. De Bloemkr 



LiNNiEU 

is ^^nblad 



en 



6 



naasteabij balvormig en opgezwolkn; de Pijp is langwerpig, zeshoekig rolrond, de 



den grond buikig, tet 



ijd, bene- 



den 



'-, 



I-. 



den uitgerekt, in eene • totigvormlge geJaante. D^ Mecltlraaden ontbreeken ; daarentegen zijn zes vier 

liokkige Meelknopjes op de Merken vastgegroefJ. 



Het Vruchtbegmfel is langvverp'g bencderzittende en lioekig. Da StijI is naauwlijks zigtbaar, en het 
Merk bijna balrond, zesdelig uitgehold. De Vniclitkapfel is groot, zeskant, zeshokkij, en beyat veelc 
nedergedrukte opllggende Zaaden, 

Blj fommigen is de Vruclit veranderlijk, nu ten lialvcn rond, dan lang, ** 




\ 






* 



'!< 



*^ 



-.1 



I 



H ' I' J -I L _ - J. '■'iyiiiB 



! 



■ T L ■ 






* 



I 




1 



t 



I 



\ 



C 



L 



A 



S 



S 



r 



s 



XX. 







R 



D. 



VL 



XK^^ Clasfe.. FF' Rang. 



Eerlle Afdeling, of met eea' ranl^ende hecsterachtigen Stcng 



Arlstolochia Sipho. 



Sj>tijtvcrmige Osterlucle, 



Grofshlattrlge Osterluzey, 



Arhtolochle h grasides feiiillcs 



T 



V 



Large leaved Birth-wort 



I 



ARISTOLOCHI A^SIP H , foUis cordatis , caiile vohthUt , pcduncuVts uniflorU , hractea ovata ItiflructU 

r 

vornllif ndcpndemihuf: ^ Umha trifido aguaJi. 



> 




LUCIE, met hartvormlge toegeptmts liladeii^ dt S^tcng raiikeiide^ de 

iinhJoemlge Bloemftecl met een civormig Dekhlaadje rcorzten, 
€}i de randsn dcr omhoogrijzende Blocmen dricdelig geUjk, 



De Bosfclien 'van Firginie en Pemfyhame voeden ditfclioone grootblad'ge rankcndc licestcracliiige gcwa?, 
iietvvelk zich van twintig tot dertig voeten hoogte om boomen a!s andcrszins hceiiflingcrt. 
Aan den bundelachtig famengeftelden wortel verdeck zkli de Stam in verfcheidcn ft^'ngcn^van wclkcn we- 



der afwisfelende 



Hingi 



(tf) , die met afwisfelende 



ig 



toegepiinte gefleelde Eladcn bezet ziin (Z-^ , waar 



de rand golvend is , de bcide vlakrcn glad zyn, de 



lenste 



is 



age 



brecdte^zes tot agt duimen bcfiaat 



Ke Eloemen van de maand Jluiv komen ,aan de ranken van bet voorgaande jaar, boven elkandcr 



ftaande (c) 



J 



September in de Bladboeken dcrjonge fcheuten (/) op bijzondere Bloemd 



bet welk aan den corforons: met een herzelve omvaitend fchubje (/) 



hartvor- 



mig afvallend dekblaadje heefc (/). 



De 



in den 



d eenigzins rickende 



geaderdc pijp (g) 



ce 



rond en in drie gelijke rondachtige- iets fpitfe vlak 



breide kwabben gedeeldis, die v6(5r dcrzelv 



«nt 



*' 



i 



cntvouwliig cen' drlekanteu hoed gelijken (/;). Het Merk is rond, driekleppig, driepuntig, en de Meel- 
knoppen tvvcehokldg CO* ^^ rolvormige zcslioeklge , zeshokkige Vruditkaprel wordt drie tot vijf duimen 

"" -r 

hug en wordt bij een' warmen nazomer bij ons rijp (^) en fpringt iiaar de lengte zclfs met een gedeelte van 
den vruchtfleel in zes deelen ; zij bevat veele ovaale vlakgedrukte Zaaden , die getweecfdigt op elkander Hg. 



gen 



huidig doorzig 



den rand digt omvan^en en door een' draad 



ook is die 



de twee zaaden die 



de tus« 

van dea 



fchcnruimten aan den rug der kapfel bevestigd zijn-; 

1-., 

vruchtlleeel af is alleen vruchtbaar, 
De jongfte tot laat in den Herfst groene ranken hebben eene groene zwart purperkleurige gladde Schors 

1 - 

(a) ; de twcejarigen zijn groen met langvverpige vvratten , en de anderen gefcheurd (/). Aan van de Bla- 

den overblijvende Merken flaan in eene loodrechte lijn drie kcgelvormige flompe knoppen, waarop, de 
bovenede den rank van b-^t toekomende jaar eii de twee anderen de Bladen bevatten (w), zijnde met wit- 

te zijdeiichtige korte Ilairen digt bezet. 
Het geelgroene Hout is alS de fchors week en fponsacTitig , heeft 



<r' 



hartsachtigen bitteren Terp 



•* 



fm aal 



fterken Campherreuk y die ni 




B 



Iterker 



zoHat men dit G 



VtnT~DlTZC 




bczTgt y mnar ook wellig 



't 



eene riiittlge artfenij zou 



& 



ebrulken 



mm m j 

De voortplanting voor het zaad is onzeker , beter wortelen ^e lonse ranken in het voorfaar m den srond 



dus 



gelegd, ook fchieten de oude ftammen aan of boven den grond ranken , die ligt wortel vatten en 

j^klijk opkomen. Over het algemeen vereischt ditCewas ?en' goeden yruchJbaaren grond, maar Ran ia 
aand niet voorkomen. 



T 



— -*' 




I 



^ 



^■1 ■v^A.iW^^B^ -^r^ ^^ ^b^ ^ 









. J-." 



fi-- -K-i 



10^ 



. r/H 




'72, 






voniii^* c 



7 

OslerJiicje. 



* 



;. -'^ 



c 



L 



A 



S 



s 



I 



s 



XXI, 







R 



D. 



IIL 



XXP' Cksfe. IIF^Rang. 



Het Geflaclit, 



Comptonia^ 



Comptonia 



ComptonUs 



Vomptome. 



Cofnptonia^ 



f 



De Heesterfbort , eertiids door 



Geflaclit Liquidamhar gebragt, wierd naJ 



■door AIT ON, ter eere van een' Engelfclicn Bisfchop te Londcn, die groot belang (lelde in het bevorderen 
der Kruidkundcj met den geflachtsnaam Comptonia benocmd, en alzo van de voormaals ondcr den naam 
van Liqmdamhar aspknifolium o^ peregrtnum bekende Heestcr het nleuwe gcflacht gcvormd. 



Zeker is het dat de Geflachtsdeelen van beiden 
onrechte dat men ze van elkander fcheidt , ten enide 
bekomen en dvvalingen te vermljden. Wildeno 



verfchillcnde ziin , en het is gevolglijk ook 



te 



LDENOVV heeft ook deze verandering reeds aaiigenomen, en in 
zijn' Species Plantarum dit nieuwe Gefiacht als foonlijk voormaals onder den naam van Llqutdamiar pe- 
regrmum linn., of aspkmfolium naar duhamel als Compionia mpknlfoUa gefleld. Hetzelfde heb- 
ben GAERTNER, SCHREBER en VENTENAT lecds V(56r hem gedaan , en dezen hebben genoegzaam 
gezag bij mij om ook dit voorbeeld te volgen. 
De Geflachtskenmerken van deze onder de XXIfle of ddnhuizige Clasfe gerangCchikte Heester zyn de 



"folgenden 



& 



■ 

Ma n lijke Blot m e n* 



£>e algemeene KeU^, of Bloembedekking heeft de gedaante van een rolrond Katje, het welk doorgaani 



N 



met 



met holle, niervormlge, toege|iinte, afvallende, en losfe Schubjes ^efclir.lled is. Daarentegen is de hTy 
zondeie Bloembedekking tvveebladig, met gelijke fchubsgewijze DIaadjcs, en korter dan de Katjesfchubjes, 

De eigenlijke Bloe'mkrans ontbrekende^wordt deae-vervangen door drie Meeldraadjes , die korter dan dc 



Kelken gegaveld zijn. De Meelknopjes zljn zestalUg en tweekleppig. 






F'rouwUjke B he men. 



Dezen ftaan op een ovaal Katje , hetwelk overal dlgt met ddnbloemige Schubjes gefchalied is , even ak 
de manlijke. De bijzondere Bloembedekking is zesMadig, met parige , tegenoverftaande , draadvormige , 
van onderen huidige Blaadjes , die langer zijn dan de Schubjes van het Katje , en de plaats van den ont- 



brekende Bloemkrans vervangen. Het Vruchtbeginfel is ten lialven rond , en heeft twee hairvormige Stijj* 

len. De Vruchtbedekking ontbreekt, en het Zaad is sene ovaale ^dnhokkige Noot zonder klepjes. 



1 



■•-- 



® 






V - 



.- ^ 



K 



\^ 






c 



L 



A 



S 



s 



I 



s 



XXI. 



o 



R. 



D, 



Hi 



XXP' Clasfe. IIF' Rang. 



Comptonia Asplenifolia. aiton. 



Liquidambar Aspknifolium, linn. 



yarenkrmdhladifj:^ Amherloom, 



Der Farrenkrautblittrtge Storaxhaunt. 



k 



Comptonit h feuUks de CiUracJu 



Fern- leaw''d Comptonia, 



! 



C0MPT0N!A asplenifolia, Vel LIQUID AMBAH 'A S P L E N IF OL I U M, fsli'ts obhfjgis 

aUernatlm Jlnuatiu 



VXrenkruidbladige AMBERBOORfj met Jangwsfpige , 9verhoeh g tgoJfde Bladen, 



^QrTi. 



als op onz( 

New - Gernfey 



Heiden de Boschbez 
en Noord-CaroVwa ^ 



en \ 



deze Ilccstcr in dc Wouden van A 



ter hocgte van omtrent twee 



groo 



IC 



menigte, dat »y zelfs den groei der Iloutzaaden Wlet, Desniettcgendaande, en vcrmlts dcze wellslicid in 
onze flreeken geen nadeel doet, is deze Hcester, om Iiaare fraaije Bladvormiiig, en tot afwisfcliiig in onze 

r 

Plantfoenen, iiablj fliiigerende vvandehvegen , in kleine Gro'epen geplant, zeer aangcnaam en verrasrend, 
voornamelijk in de nabijheid van Azaleas , Andromeda' i , Vaccinias Rhododendrom , M^ricus en CaJicar.ihus, 
Alleen Iieeft men te zorgen dat zij , even als deze opgenoemde Heesters , op ccne fcliadu^.vachtige , voor 
ruwe winden befchermde en eenza&rae plaats ftaat, die de Winterzon nict befchijnt; ook moet zij *s Win- 



ters eenigzins bedekt vvorden. 



De manlijke en vrouwiljke Bloemen openen zicn ten gel 



Takken van het 



Jaar ontvouvven zicli de manlijke B 



"^eids in den Herfst ziet men d 



bladloozen llaat (») 



het uitbottend Loof. A an de 
bovenfla Biadlioeken (a a) , en 
ormige Katjcs , die in het V'oor- 

jaar 



t 



aar verkngJ afhangeti (i),. en ult nfervormige lang toegeptnie-, afvalleude <|_ halve en heele los gefchalied? 



Schubj 



{limengefl:elcl , van 



ilechts dene Bloein zonder Bloemkrans . met naauwiiiks be 



rkbaare, ult twee evenlange fchub 



blaadies beflaande Bloembed 



bevat , en drie zeer k 



evorkte Meeldraa 



derfl 



zes tweekleppige 



kiekend ftuifmeel gevulde Rleelkiiop 



(Zie de vergroote figuur c) 



De 



vroiTVvlijke Bloemen komen uit den. Knop die het naastbij de Mar^ijken flaat m een klein ovaal digr- 
fchubbig Katje ten voorfchijn ; de fcbubben gelijken de Manlijke, maar zijn aan deii grond nieerafgerond(^3;. 

zij bevatten , als deze, Ilechts e'e'ne Bloem , die gecn kroon, maar eene tit veele drnadvormige, bairige aan 
den rand withuidige Blaadjes gevormds Bloembedekkingheefr, diegedurende-den Bloeitijd naauwlijks merkbaaris , 

"■ - » 

maar zich allengs venvijdert en de Schub in lengte overtreft (^). ledere '^'cliub omvat niet alleen het rond- 
aclitig van twee evenbreede , roodgekleiird'e Stijieii voorzien Vruchtbegliifel (/) , maar ook de daaropvol- 

gcnde kleine , Iiarde, gladde, glanzige , met vijf (li'eepen in de lengts getekende (:;enhokkige, ddnzadige 

■4 -' 

Vrudit (zie de vergroote figuiir /^), en waaraan vljf tot negen flukkcn eene foort van kogelvorraige kortge- 

•ftsclne Vrudit famenflellen, die in Angusfus rlip wordt , ' afvalt en dadelijk ingefameld moet vvorderr. 

Do miltkruidaditige Bladen zijn op beidsn-Vlakten-glad, fiaan op korte, van twee afvallende Stoppeltjes 

t 

voorziene Bladd^elcn , afwisfelcnd aan de jonge bruiiihairige Takken ? zijnde derzelver rand omgerold 



* * 



{ky, zij bevatten eene vvezenlijke olij, en de jonge Bladen geven, gewreven wordende , een' balfamicken 



Teiife. die zelfs 



' <i 



* 

gedroogde 



o5k nog op gloeijend 



verforeid'en 



r 

In ^t^ Winter zijn de jonge Takken even(5cnsbairig (/) , maar worden 



glad als de uitgebotte Takken 



, - ' - 

hunne volkomenheid hebben (jn). De Katjes vertonen zich reeds sin den Vddrvvinter aan de punt der 



Takken {o). 



De 



voortplanting gefcbiedt door 



het onmiddelijk na Je rijpwording \\\ vlakke met Iloiit en Bladeren 



gevulde Potten geftrooide Zaad , door Aflcggers en Uitlopers. De jonge Planten moeten , even als de ou- 

'* . ' - 

^<!ix\ , voor de vorst bewaard worden ,• de laatden worden op de Aarde nedergebogen , en met Mosch of 

- 

Loof bedekt, en waiineer daarop iiog veel fneeuw gehoopt wordt, is znlks zeer nutti.s: 



& 



\ 



\ 



n 



ra riTO" -J 



/o1 



a. :xxj. c? -d. m. 



V b 




i- o?n/iic7i^a 



^h/Zl£^?llTiycU 



T 



a 1" fia 



K 



XTIl ti 



/ 



\ll 












n 



i -' 



c 



L 



A 



S 



s 



I 



s. 



XXIII; 







R 



D. 




XXIW' Clasfe. F' Rang. 



Met Gejlacht. 



Acer* 



Ahornhoom* 



Ahornhaum* 



ErahJe* 



The Maple Tree. 
LiNN^us plaatst het fchoone gcdadit van den Ahornboom onder de drie- en- twingde Clasfe , of 



Folyg 



dat op een zd^dm iHm manlijke en tevens twecflachtige blocnieii 



ke , vrouwlyke en tweellachtige op bijzoncJere ftartifflen. " 

- I. 

De fchijfrondetvveeflaclitlgebloemheefteenende'nbladigen, meestal In vijven gedeelilen, fpltfen, gclilcurden, van 

©iideTeu platten , vuoraauui.ciiacu Kelk^ met vijf ovaale biuemLlaJen, die aaar buiten nicer breed ,^ ftomp , 

iiaauwlijks grOoter (3an de kelk zijn, en open flaan: deezebladen zijn,l)ij rommige fonrtcn, zoodanig met den 



kelk famensesroeid . dat men ben 




foms 



^cbeel, waarvan 3e Acer tseuck' pJdtanus ^ (zie de vergroote figtmrenh. en c.) ten Voorbcclde verrtrckt. 



De bloeitien Ijev' 



1 

ijf tot tien , meestal agt elsvormige , korte mee'ldraaden 



ftuifmeel eene kruJswijze se^^^^nte beeft : men vindtop den grond der bloem, op het 



groote, doorboorde vruchtbed , het llimengedrukt vruchtbeginfel ingeplant, hetwclk eenen draadswIJ* 
zen , voordgroejenden flijl , met twee toegepunte , dunne, enteruggebogenemerkendoetvoordkomen: ingevolgc 
't getal van deeze merken komen twee , zeldzaam drie , zaadkapfels ten voorfchijn , die van onderen vereenigd , 



halven 



rond, famengedriikt zijn, en in eene groote, gevleugelde huid eindigen; elk van dcezc zaadkapfels 
bcvat, tQxi halven ronde, meet of minder famengedrukte zaaden, 

t)e enkel vrouwlijke, zoowel als de manlijke bloemen zijn van ^enzelfden bouwtrant als de tweenacbtlgen ; 
ffiet dat onderfcbcid evenwel dat bij geenen de raeeldraadjens ontbreeken , en blj deezen het vruchtbeginfel en de flijl. 

Hierbij komt nog in aanmerking dat bij de tweeflachtige bloem , terflond naa het ontwikkelen der bloembln- 

■ 

'^a> het vruchtbeginfel eerder aanweezig is dan de ftyl-j die eerst eenigc dagcn daarna opfchict; voo 



ds 



d 



In Sp 



groelt ttnt verrcheiJenheitl van deze foort, bij de fchrijvers onfler den naam van jicer h 



- • ^ 

pankum camj>estre hekmd ; dezt fort is tedercrdandeonze ;ook vindt meneenlgebontbladigen, diezeerge^ 
fchikt zyn tot eene aangenaame fchakering en afwisfeling in Plantfoenen. 

i 

* 

g , en vooral op zodanigea die dikvvijis overnroomd 



Op 



ulge plaatfen groeit de Boom zeer weelder 



worden. Om die reden is liet zeer voordelig, deze benevens andere foorten, die eeti' voehtigen bodem 
beminren op zodanige plaatfen te planten, alzo het Hout mecr voordeel aanbrengt dan het minder goede 
van de vvitte Populieren. 



^ t 



t 




k 







h 






.. ^ 



I 



••- 



>. 




i 



JL _J,_ !"_ 



JIO 



r/xnn. c?'^ 



■1 • 



I 






\ 



I 



I 




i 



\ 



i 



•^ 



I 





C€^' 



<^ 



Ca^Uy/^i^i ^ 






\ All oriil> *» oiu 



*% 




c 



L 



A 



S 



s 



I 



s. XXIII. 







R 



D. 




XXIII^' Clasfi. 





C 






\ 



!■ 






t 



4 

■ 






i 



Acer Creticum. 



Ley^fu/chi jihcrrihoom. 



m 

Dcr Ktetifche Ahorn. 



Eralk di Crete 



CrcUn Maih* 



ACER CRRTi CVM , foliis perifjfi^pilbtis cuncatis trihhli ttttegerrimis hlis lateralihus hrevkrihus^ 

corymyii paudfions ereciis. 



LevAntsche ahornboom, met driekwahhigs Qngttande ruigackige Bladen , die nlefi 



fifvallen. 



Deze foort heeft veel over^e'nkomst met 



■ 

Kleiaen Ahornboom: en het gecn ten aanzien der 



Bladen gezegd is, geldt ook hier; alleen zijn dezelventen aanzien van gsdaante (/? ^) onderfcheiden j ook 



komen zij laater ten voorfchijn , en blij 



gunstigcn Herfst tot in Novemb 



Deze Boom wordt door cenige Sclirijvers, waaronder wild enow, met den naam W2.n Acer femper 



vlretis genoemd. Het is eene zeer langzaam groeijende kicine Struik , die men meent uit Canada zikon 



ftiff te zijn. Ik twljfel 



o 



of zij ons klimaat vvel verdraag 



agt 



Plantfoenen , aizo men bemerkt iiecfc dat zij gedurende 

Wortel onder den grond groeit meer dan de Stam bovcn denzelvcn. 



al , dan is zij van weinig belang 

flechts tvvcc voeten gegroeid is. 



De 



Aaa 



\ 



^ 



A, 



"ir 



^ 



\ 



Ann de Jonge Scheuten (^ Is- geeii aiuler oiidcrfclieid te bemerken dan dat die van d^n Kle 
Ahorn langer en dunncr zijn.. 



men 



■ 

Daar wij geen Zaad van denzelven kunnen vergadercn , is dc inenting' op de {!ammcn van den jfcer 
campesire ter voortkweking aan te prijzen.- 



/9 
1 



* ■ ■■ fc 



W ' 




».. 



W . ' * 



% 



*■, 



■^— 



I 



^ 



\ 



lr^4-> 



IVJ*-^ 



III 



<y.XXm.rr^/.L 



I 



s 



\ 



/ 











ii 



I 



t 



1 



J 

^ 



h 



A 



c 



i 



Yi^ 



/ 



e/V/^V 



u/^i 



J. 



tfcl 



eTiint-Lt^aie, 



• K^ 



i^^ALlW 



nl 



MM) III 



\ 



c 



L 



A 



S 



S 



I 



s 



XX ill 



u 



R 



V 



D. 




f 



XXIW' Clasfe. F' Rang 




Acer Dafycarpum 



Ruige Ahornhoom, 



1 

( 
I 



Rauher Ahorn. 



i 



Erahk rouge. 



Silvery or , fat tin ISIapk 



, 1 



ACER DASYCARPUM, fQlUs palmato • guinquelohis acuminatis ferratis fultus puhefcejitihus a'ko » 

• ■ 

glaucU ^ fiorlhiis Capitato umhellatis ^ germinihus tcinentojis. Wildenovv. 



RUIGE AHORNUOOM, met handvomilgs Fijfkwahhige ^ zaAgtandige van onderen zagthairig zi'if 

grijze Bladen ; de Bloemen in Hoofdjesvonnige Schermra gegahd; hsf 

vruchtheginfel gtwdJd. 



IIouTTUiN heeft ook de tweeliuizigheid van dezen Boom opgemcrkt, en noemt hem met anderen 



den Manlijken Ahorn. Naauvvkeiirige naarfp 



mis flag 



had 



deze wcl dcgelijk een.e bijzonderc foort ultmaakt , hct geeu niet alleen de Bladen , maar ook dc Bloemen 
en nog meer bet ruige Vnichtbeglnfd genoegzaam aantonen. -Ook deze Boom is, zo vvel a!s gene,ecn 



inboorling van de mocrasfige en vochtige BosH 



van 



fyl. 



ordt aldaar ki, a Co 



voeten hoog. 



dcr h 



& 



de Bladen, de 



komst met den rooden , hct iieen tot de voornoemde dvvalinff aanleiding heeft gegeven 



De eertiids zosenaamde 



bloemen zlin ongefteeld 



hoofdiesvormi2:e kopjes ia de Bladlioe- 



ken 



rood van kleur C^). ZiJ verfchijnen agt a twaalf 



vroeger, maar wor- 



den ligt door de vorst aaugedaan en valkn vroegtijdig af. Hct Vruchtbeginfel is gewold , de Vleugelen 



om 






\ 



OiTiliocg r.aande. Met Zaad heeft zo ten aanzien van rljp worden als vborteling veel overtfdnkomst met 
dat van den Rooden Ahorn. 
De Bliden ftaan op tengerc groene of roodc (Icelen gep'aard tegenover elkander, z\] zijn handvormig. 



vijfkwabbig, zaagtandig, diep ingsfneden van boven blaauwachtig green, beneden fraai wit en vil- 



t'g> C^ 0' De K^vabben zijn lanceiswijze* fcherp toegepimr 



Tal 



• • 



van onder met 



h 



Sch 



Cd) bedekt 



die der Jongeren is helder 



■ 

grijsgroen , lets roodachtig C^) , voor het ovcrige met den rooden gelijkvor 



brek" van Zaad 



beidcn Boomen op den ^cer jjfeudo- Platanus geent of in dc aarde af- 



gclegd ; nogthans is de voordeligfle voortkvveeking die door het Zaad. 

Wat de- plaatfiijg betreft , zullen de Groepen van den Rooden Ahorn mtt ten zelfden tijde bloeijende 



^ - 



Cewasfchen, als Corniis mau Sallx capraa mas. Daphne mezereum tn Uureola ^ die zondcr Bladen 

■ - *- 

blocijcH, gemengd met de altoos groenende foorten dc Thu^a oriemalis ^ Mespilusp^racantJia ^Ilex agui- 

- • - 

folium y Hedera helix ^ e. z. v. op een' grond , beplant met Maartviooltjcs', Maagdeliefjes , Primulaveris 



'? 



« . ^ 



en llepatica's / in de ecrde dagen van het voorjaar geen onaangenaam aanzien hebben. Is het dat men 



^ ^ 



nog Crocus vermis ,*Scilla hifolla en Ranunculus flcarla , tusfchen bfiidcn plant, dan vvordt het Bioem- 

■".tapijt des te fraaijer. Ook in den Herfst is deze grocp nog fdioon , vermits de Bladen van dit gewas 

■ eeneTOOcle kleur aannemen, maar. voornamelijk zo men de laatfte Bloemen van October daarmcdc ver- 

• , ■ - . ' ^ - 

• ' - '^^nigt , als bij voorbceld Co/c^/r«w antumnak j Aster amelleus ^SoUdagi vlrga aurea^ Cyclamen^ c. z, v. 



4 'TI 



, * 



* 



• « 



J 




■jf 



*. 

^ 




- * 



\ 



r - - -^ ^ J 



'•"--. 



//>' 



i 



i 







^7cc/^ 




7^/\\ 






AuiJrnoooiu . 



\ 



c 



L 



A 



S 



S 



I 



s 



XXIIL 







R 



D. 




XXIIP 



e 



^ I 



Clasfe 



9 



p 



Rang. 



% 



Acer Ladniatum , Du Rot 



Acer crispura , Lauth. 



Acer Platanoides - Laciniatum , Litton, 



E fr 

Scheurhladige Ahornhoom, 



Der Krausblatterige Ahorn, 



Erahle h Feutlks Uciniies, 



The Cut -leaved Mople, 



ACER LACINIATUM, foliU qultiqueJohis Jaclniatis argute dent at is , retrofiexo-cnspatis. 



ACER LACINIATUM, folUs laCtniat'lS , G M E L I N. 



SCHEURBLADIGE AHORNBoeM, met vyfkwahhtge gefcheurde , fcherpgetande , teruggehgen 



% 



geirulde Bladen. 



» 



Deze is eene in alle opzigten twijfelachtige foort van Ahornboom , die alle oplcttendheiJ verdient, zo 
men in de bepaling van dezelve niet wil misfen. Duroi fchijiit hem het eerst als foortlijk te hcbben op- 
gegeven; na hem heeft aitton gemeend hem als varieteit te moeten befchouvven van den Zweedfchen 



Ahorn 



vorderd 



hem 



ien wij eene naauwkeurige bepal 
foort of bijzonder geflacht aan t 



heefi 



getekend 



Wat 



ik meen door vergelijking met de overlge foorten hem volftrekt 



als nog als 

bleken ziin 




bijzondere foort te moeten befchouwen, althans zolang tot my door ondervinding 



dat het Zaad van dezelve of eene andere oorfpronglijke foort voortbrengt , het geen ik nog 



heb kunnen waamemen , of door de gedaane waarnemingen van anderen heb kunnen ervaren , naardien de 



anting door 



Boomkwekers 



door incnting of zoging verricht wordt. Intusfchen fchij 



de uitftekende onderfcheidingstekens zodanig te zijn , dat men meer gerechtigd is om hem voor eene bi 



de- 



! 



i 



5 



elere foort dan voor eene verfcheidenheid te houden. Dit een pii ander.is d^ reden dat ik mij veroorlof 
denzelven eene foortlijke befchryving te geven , die , voor zo verre ik weet , nog niet voorhanden is. 



De Bloemen verfchiinen in de ftiaand 




, met of v66r de opkomende Bladen, in losfe bloembunde 



den 



(a). De Bloemen hebben althans eene verfcheidenheid , zo wel ten aanzien des in vijf deelen ingefiie 

* — 

draadvormig toelopen (zie de vergroote Bloem Z?.), als de te rug gebo 



kelks , welkcn tegen den bafis 



gen Bloembladen (c), in de hier afgebeelde famennachtigc Bloem, maar ook het Vruchtbcginfel, het welfc 



vier 



enlijke en 



Stijlen heeft , doet dcZQ verfcheidenheid te veel uitfleken Qc^.e.') 



k;; 



1 Dii 



zondcr geflacht erkennen. Ondertusfchen is niij bij onderzock aan verfcheiden Bloemen gebleken , dat 
deze laatfle foort van Bloemen vruchtbaar en de overige onvriichtbaar zijn , en in de laatde het Vruchibcsin- 



gevormd p de 



Siijlen niex eens opfchieten en voor geen be 



L 
1^ 



fel zelfs, zodanig en als het ware afgefneden 

+ 

vruchting valbaar fchljnen. 

4 
-■ 

De vijfkvvabbig fcherpgetande Bladen zijn omgeBogen, op de heldergroene bovenvlakte als golvcnde, 
gckruld en op de geelgroene benedenvlakte als hoi , flaande op langeroodachtigefteelen tegen over elkander(/)., 
Zeer fraai zijn de eerst opkomende Bladen der Bloembundelen , eerst naar binnen gedraaid paarsrood (^) , 

a 

meer ontwikkeld belder- of roozenrood (/) , en de binnenzyde van den knop vermiilioenrood Qk): 
De drooge Takken fchijnen wel eenige overdei&omst met den Zweedfchen Ahorn te hebben ; eclitef 



verfchillen de eind- of Bloeiknoppen , wier buitenfchubben eenigermate 



De hoogte der Heester 



gefteldheid van den grond onderfchciden 



? 



CO. 

het gewas overvdiik 



G 



g 



de bedoelde verfcheidenheid te plaatfen. 



v; 




■Q- 



**' 



-K 



—1 



4 



//3 



( 



1 




r/xsin. ctt/. I. 



I 



c 



L 



A 



$ 



S 



I 



s 




o 



R 



D. 




XXIII^' C/asfi, 




e 



Raim, 



i> 



Acer Monspcsfulanuin. 



MontpeUierfche Ahortihoom, 



Der franz'ftfche Ahorn, 



1 

Erahle de Montpellier, 



MontpeUier maple 



ACER MONSPESSULANUM, foliis trilobts ifttegenlmis grain's annuis 



t 
1 



\ 



liONTPELLiERsciiEAHORNBOOjrjfw^; drieJiwahhige ongcdoornde Blnnen , die faarlijh afvaJltH 



De benamfng wijst reeds 



genoeg 



vvelke landfireck ^tzz Aliornboorn bii voorkeur te vind 



js, te 

hi alle 



weten omflreeks MontpeUier, en wijders door gelicel FraJih^l\ DesnictregenfTaande grocit hi] ook' 
zuidelijke gewesten van Eurgpa, als Italie en Istrie, alsmede in DuJtschland, docli hIJ wordt in 



ftreeken niet zeer hoog 



ftruikacbtig 



f. 



Bloembu 



wordt de Boom tamelijk hoog. Gediirende den 
i\s een verruklijk aanzien , en de Boom zou all< 



ister van oaitrent de tweede of dcrde hoog- 
oeitijd verfchafFen de fchoone afliangende 

danrom eene plaats in onze Phntfoencn vcr- 



Gienen, ingevalle geen andere hoedanigheden hem daartoe bevocgd maakten- 
In de maanden April en Mei komen uit de boveneinde der Takken de Bloemen ten gclijiven tijde mei 

V ■ 

jonge Bladen ten voorfchijn, De Bloemen flaan bi] haaren oorrprong tusfchen twee en drie Bladen , die 
een gemeenrchaplijken Bladdeel uit de Knoppen opfchieten , en door de nog aanwezige Schubben zijn < 



■ - ■ 

zich weder iii twee of" drie bijzondere bladfteelen verdelen (a a) 



Eveneens fcaan zowel dc 



tweeflachtige als vrouwlijke Bloemen op een' gemeenfchaplijken nedergebogen Bloemdeel' gega^rd (JH)^ die 
zich naderhand in verfcheiden kleinere Bloemfteelen verdeelt, van welken ieder een bijzonder Bloemtje draagt 

h 

an zodoende in het geheel genomen nederhangende Bloembundelen in den vorm van Kwasten verbeelden, 

Som- 



■ 



ii-i 



6 






Somvvijien zijn deze Blocmileekjcs nog eens verdeeld , en op de eene zijde van liaare verdeling met eea 



Stoppcltje bctekGnd(c). De manlijke , Bloemen Iiebben vijf tot agt boven dezdven uitflekende Meeldraaden (^ • 

* 

in de vergroote figiuir (0 ? daaitegen , zijn die der tweeflachtige Bloemen kort (/) en met langwerpige , korte. 



dubbela Mcelkncpjes voorzien (vergrootfig. /) , welken geen ter bevruchting bekwaara Stuifmeel bevatten. 



en met zodanige twec(lac]itia;e Bloemen 



aarden 



gt der onvruchtbaare Meelknopjes die van den 



t. 



■ ■ 

gemecnen , don Suiker gevende en den geflreepten Ahornboom. 
Het Zaad (g) , het welk in zijn Vaderland in September rijp wordt , rijpt niet ligt bij ons , en dierhalven 

■ 

dient men de voortkweking door Stekken en Afleggers te bewerkftelligen. De eerfle voorjaarsbladen zijn onge- 



taud : maar die 



bij 



ede uitbotting of 



Stengbladeii, of die welken , nadat de eerlten door de 



iiifccben zijn afgegeten , opkomen , zijn dicp ingefneden , fomwijlen drie en vijf kwabbig , aan vvederzijdeii 

glad, en zijn niet alleen ten dien aanzien, maar ook in de geheele gedaante verfcheiden Qk), 

De jonge Sclieuten zijn bruin en zwart gefllppeld (j), De kleine gefchubde zvvarte Knoppen zitten ge- 
paard tegenover elkander , met de punt naar biilten gekeerd Qk). Over liet geheel is de Boom door zijne 



regelmatig over liet kruis flaniid 
bij ons eene aanmerklijke hoogt^. 



Tal 



zeer 



derkennen, en bereikt door eene goede cultuur 






\ 



t 



J 

-f 



■' T .1 




IIH 



c'i JUL f .w J. 



^ 






F 
1 



y 








nc?z^/tc/j^iuz?Z'ic?7v^ . 



v 



r 1 



j: 



ill 



ori3b«Miiu 



CHASSIS XXm. V. n. 




XXIIF' Ciasfe. P' Rang. 



Acer Montanum, Wild. Hort. Kew. 



\ 



Acer Penfylvanicum, d u r o i 



Berp' - Ahornloom. 



6 



Nord - Am erikanlfcher Berg • Aho rn. 



I 



Erahk de Ja Montagne. 



Mountain - MupJe. 



ACER MONTANUM, foVtU fuhquinque lohis acutts ferratis fuhtus puhescentlhus y racemii 

comj^ofitts erecth. 



BERG-AHORNBOOM, met hijfta vijfkwahhtge fpitfe zaagswijzc van huitcn zagthairtge Bladen j 

en famengeflelde opjlaande Trosfen. 



m 

In Noord ' Amenl'a y in Canada, op de hooge Aleguanfche Gebergten tot in Florida , vinclt men 
dezen Boom, Van wangenheim heeft lieni op de gebergten van P ennfy h-a n ie gcvonden. Daar de 
ontdekldng van dezen Boom onder de nieuweren behoort, kon dezelve aan houttuin nog nict 
bekend zijn, en dus wordt ook de Befcbrijving van denzelven bij hem nict gevonden. 

De Boom bereikt in zijn Vaderland eene hoogte van i6 of 20 voeten , ecliter moet de grond niet 

r 

al te droog zijn; altbans de hoogte is onderfcheiden naar den grond waarin de Boom ftaat. Over 
het algemcen wordt bij in onze Lucbtftreek eenjjoom van de tweede boogte. ' 

De Stam is recbtopgaande , en de witgroene langwerpige Bloemtrosfen komcn tegen bet elnde van 

1 

May ten voorfchijn, en ftaan aan de punt der Takken (j); bet Zaad (h) wordt in Augustus rijp, 
De Bladen (c) zijn rondachtig , voor bet grootfte gedeeltc driekwabbig , lang toegepunt aan den rand 

in- 



f 



ingezaagd, op de bovenfle vlakte glad ea donkergroen, en van onder bleek, met fijne Hairtjes bezct 
ftaande afwisfelend tegenover elkander op lange paarsroode Steelen, en verfchillen onderlinii in 



grootte. 
De jonge Takken en Scheuten C^. zijn aan de punt met eene bruine Schors bezet , en hebben eenige 






over^<*nkomst met die van den geflreepten Ahorn.. De voortkwekin 

4 

den even genoemden^ 



plaatfing zijn dezelfde 




De Varieteit mtt bonte Bladen C^), kan 
wr. en Pktamidei] var* is opgegeven. 



geplaatst worden 



bij de Actr pfeudo-tJatanup 




.*- 



r «■ 



« 



C 



J 



I 




\ 

—I 

* 






■t 






4 

T 



4 



.-■ 
■■ 



'I 



» — -■ ' 1 _ ^■i 



L T. .. _ 



"'if 



n"1 



//r 



r/\xXIIL en/ J. 








a ^/i 







4 t ^ 




tTH* 



c 



L 



A 



S 



S 



I 



s 



XXIII. 



R D. 



L 



s 



XXIIP' Chsfe. P^ Rang. 



Acer Negundo. 



Firglfiifche Ahornboom. 



< * 



Der EsfchenhLUtrlgc Ahorn, 



Erahls a feuUIes da Vriiu 



Afh- leaved MupJe* 



ACER NEGUNDO, folt'ts coirpofitis , floribiis racemojis 



VIRGIN ISC HE AiiORNBOOM, met fcimcngejldde Bladen en ircswifze Bloemtn 



Firgtnie voedt op moerasachtige plaatfen en aan de oevers van B;;c!;en en Rivieren dczen biizonder 



fchoonen en wegens zijne 



fraai sroene Bladen van alle andere fooncn zeer onderfcbeiden Ahornboom 



t> 



De Stam gaat recht op 



, is beneden eenigzins fcheurig , hooger is hi] y zo wel als de Takken , glad » 



en de kleur der ScliQis aschgrijs. 



De laiige, eenigermate groene Bloemen komen bondelsgcwijze uit de zijden der Takken, en liangen aan 



lange, zwakke roodachtige Steelen naar beneden (^d). De manUjke Bloemen vcrfchijncn in hot begin 
van de maand April , alvorens de Bladen uitkomen (/^), niaar de vrouwlijke komen agt of tien dagen 



bijzondere 



ten 



fch 



Cc) 



M 



heefc 



drie ^ vier Stampers , en in den 
draaden vvaarsenomen. 



ken Stam d 



de vrouwlijke kapfcl drie, 
rekende met vier of viif M 



Het Zaad 



(J) vvordt tegen het einde van September rijp; zo het gebeuit dat manlijke err vrou\7 



I 

lijke Stanimen verre vaa elkander afidaan, dan virordt het Znad ledig en onvnichtbaar. Dat men zo* 

danige Stammen niet bij elkander geplaatst had was zekerlijk de reden en eenige oorzaak waaroni 
ia fommige ftieeken hst Zaad ter voorrplanung onvfuchibaar was, Ondectusrchen is- dez3 voorzigtig* 









T -lM^ if 



feeidsraattrcgcl dcs te minacr nodig , aangc/ien" djof hei: Ilcikkeii 



der jonge Loot^n deze boom 



fijt 



rcnigvuldig wordt voortgebragt. 



De ongelljk geviiide Bladen beftaaii uit drie of vyf famengefTelde , met of 2o;iccr infnijdingen voorziene, 
UnCvtsvvtj^e aan dca rand gerande Blaadjes CO* De twee teger.ovtr elkaiider Ibande roodachtige 



Bladileclcn zijii aan hunnen bails met elkander verbosden , 



en omvangen den Tak , zo dat men geen 



linoppcn kan zien zonder den Bladi'^eel af te ' breken (/) Gedurende den Winter vormen de Blad- 

r 

fteellidtekeiis eene brulne verhevenheid , of eene zoom die een helder groen fchildje omvangt (g'). 



De Schors der 



Takken 



glanzig groen Ch) fomtijd 



bedekt; ook ziin de 



jopge knoppen wit en gewold. ... 

■ 

Deze Ahornboom verdiuirt onzen Winter zeer goed, en bcreikt eene aanmerklljke hoogte, Vaw 
WANGENHEiM hceft 'ei van 70 tot 80 voeten hoogte en 2 a 3 voeten doorfnede gezien. JtJij groeic 



in een' vochtigen grond buitengemeen fnci en levert in 



• 9 



g Jaaren een overheerlijk hout voor 



vverkers en Wagenmakers, dat 



Amerika boven het Esfenhoiit word 



a 



Ook is het 



zelve 



branddof 



koolen 



bruikbaar, en 



opzigten ook bij 



feplant te worden, Alleen verelscht de Boom eene voor den wind befchermde flandplaats , om zjjne 

^ _ 

fchoone gedaantc, het fraai en levendig groen der Bladen, verdient hij eene Yoornaame plaats in onze 

■ — 

Lustbosfchen. 
In jSmniJca bercidt men ook Suikcr van dczen Boom* 




f ♦. 



-r" 



i 



J 



y 



■mk- 



■ 

V 



• I"' 



Ifh 



d.TniL 







iVn j\ 



f 



i 



"I 

i 



-. 

4. 



c 



L 



A 



5 



S 



1 



S 



XXIII. 



o 



n 



i?» 




XXIIP' Chsfe. P' Rc:ig. 



Acer Pfeudo - Platanus* 



GswooMe Ahornhodm. 



Der gemeine wcife Ahcr'd* 



VEralle hianc de Montap^net 



t> 



\ 



Greater 




5 



or 




comori. 



A(5er PSElJDo-i'LAtANUS, foUis quiiiquehhis itKsquaUkr fe'rVaih , ^orihis f/JcemoJts, 



Gewoone ahornroom, met vijfkwahbige ^ ongeh'jk getande hiaden en troi'sijzc hlocmen. 




zeer aangenaara g 



boom 



cteszelfs kroon iiiet nrachtig f( 



genoemd mog'* woi-deti. ziiii de bladen eehter vaii eeri fierlljk rtiaakfelL en van ecu aangcnaam grocnc 



De boom is e£il inborelin? 



is 




ijk, Zwitferlaiid en t)uitschland 



erfcheiden Eiiropafche gevvesten, voDhiaainlijk van Frankrijk , Oostcn- 

hi] in Verfcheiden Nederlandfche bosIcITl'ii en |)i;inrracnni "Tflf 



Weell 



< 

evenwel knn niet 



groeit 



zekcrheid bepaald vvorden , of hij ooifi 



ons 



behoore, dan 



of hij zig door voordplanting genationalifeefd hebbe : ondert 



verfcheidene Nederdmtfche benaamingen van dit gcwas aangetekend; als Esch-doortt^ Luhen-hoom^ 



ViooJcnfmui-' 




; ecliter is de benaaming van Ahornhoom algemeen in gebruik. 



Wat voords aangaat den Latynfcheii nuaui Acet-<ff~ifceris <, welke ook aan het 



gebcelc geflacht wordt ge 



gevett, fommigcn begeeren 



denzelven afteleiden van het woord Arcus, om dat de takken , vvegens derzel- 



zelver taaiheid , zeer gefchikt zljn tot het vervaardigen van boogcn : andcrcn zljn van gevoelcn dat de gezcg' 
de benaaming haaren ooffprong van het Griek^ch heeft, vvaaifchijnelijk wegens de duurzaamheid enfijndraa- 



digheid 



het hout ; met dat alles is op goeden grond te Vermoeden , dat theophrastus den At 



bleel 



en flaan als druiftrosu 



op Cdtl 



DOom, Sphendomms genoemd heeft. 

Deeze boom blocit in de ntaand Mei : zijne bloemcn 
gemeenfchaplijlcen fleel ; (<7.5 zij zijn van verre naauvvlijks zichtbaar , eehter zeer menigvuldig , ' en verfpreidcn 

r 

^en aangenasBien gear. 







De manlijke bloemen, f^.) ^1s mede de tvveeflaclitige (c.) welke hier vergroot voorgefleld zijn , groejen, 

onder elkander , op eeii zelfdeii fled. Het zaad , (^.) alhier in zijne natimrlijke grootte afgebeeld , is ligt- 
bniin en gevleugcld, vertoonende zig, dewijl er veele kapfelen bij elkander zitten, als bosjens van gevleu- 

gelde infecten : het wordt in de maand OJlober rijp , en kan verga^rd worden alvoorens de bladen afvallen. 

De gemeenfchaplijke fleel fchiet uit het einde der jonge looten voord , en is van ondercn omgeven van 
drie Hgt-bruine 5 omgekeerd - eironde lovertjens. (^.) 

De volkomen uitgegroeide bladen, (/.) zljn op de beneden - vlakten met een fijn dons bedekt, (^.) en 

•m 

Zijn, fierlijk, in vijf ongelijk' ingezaagde kwabben gedeeki, bijna als wijngaardbladen , echter zijn zi) 

een vveinig donkerder green , ook fraaller of breeder , meer ,of minder ingefneden en donkerder of lichter van 
kleur; ofTchoon de bladen voords behaagelljk .^roen zijn, is 't echter vrij onaangenaam dat zy vroeg af- 



vallen , waardoor derhalven de laanen en alleen zeer ontfierd worden. 

De drooge Jonge takken (Ji) hebben een min of mcer vast merg , en de Jonge knoppen , wclkcn nog niet ont- 
wikkeld zijn , (/.) zijn nieestal groen - gcel van kleur , met eenigzins roode einden aan de fchubben. 

Men bedient gig van deezen boom , benevens andere foorten van zynen naam , tot tuinfieraadjen , op zulke 
plaatfen wclken door fchoonheid van gedaante, regelmaatigheid en grootschheid , eene zekere waardigheid moe- 



ten verkrijgen; voords tot -alEen , instl^OsIcIienT-BeB^crmgerr-^^TrlioogtenPW^VV^^ 



tot feestliil^ft pnrtiiHn. "^ . ' 

Wanneer de knoppEn^TTr'r-7Txnjrnir'"'ZWEllcn7~T^^ herfst , Ja , bij maatige vorst , den ge 



fieelen winter door , fypelt uit den boom , als dezelve ergens g^ 



9 



drinkbaar fap , even als 



uit de laatgefnoeide wijugaardranken , en eenige andere boomen : als men, zelfs bij zwaare vorst, in de fler- 



ke flammen gaten boort, druipt uit dezelven een fap 



Tiprfidt; volgends 



den beroemdenNatuuronderzoeker, Scopo'li, leveren agt kannen van dat fap, een pond gecriflalifeerde fui- 
ker TJit : de Heer Gleditsch heeft waargenomen dat als de winter zacht is, het gemelde fap minder 

fuikerflof bevat en weldra begint te gisten : vvaaruit men zoude kunnen befluiten dat uit dit fap met meer 
voordeels goc'de azljn, of brandewijn bereid zoude kunnen worden; Volgends du ham el, geeven de 
oude boomen minder maar fuikenijker fap; volgends anderen is dat van den Duitfchen boom hetzoetde. 



PlinIus roemt den gekneusden wortel, uitwendig opgelegd, tegen pijn in delever, enSER.SAMMONicus 
zegt dat dezelve , in wijn getrokken , zeer dienstig is tegcn het zijdewce. De hcdendaagfche Geueeskm;de 
heeft, deezen aaiigaande , geene proefneemingen aangetekend. 



*■ 




* 



I 



\ 




I 



/ 



r 



M i 



.4 
t 

^1 



/ 




i'^'. XXJIf. .vu'. I. 



\ 



I 



f 



r 



I 




r 



n 



/^vv .V^v^; 



•.^i'•-- J>, 



/I 



G e^AOoii c Alioriili o oik . 



^ 



,'i 



W" w 



\v 



t I 



c 



L 



A 



S 



s 



I 



S 



XXIII. 







R 



D. 




XXIII/ 



c 



Clasfe. Ifl, Rang. 



Acer Pfeudo - Plataiius , Foliis Varlcgmh. 



GewQone Ahornhoom , met loutc hlachiu 



Der gemehie Ahoni , met fcheckigen hlatUrn. 



Erahle a feulUes pannr.chie^. 



Maple whh fireped kayes. 



Acer Pseudo-platanus, foliis variegatis qmnqtielobis ; in^qualiter ferratis , floribm 



racem ofiu 



M 

GEvTcrrnv-pr a T^rm? ivTrrtmvr. -mrt^nme vijfkwahhige otJgeUjk gelande bkden^ en troswijze hloemen* 



' Deeze Aliornboora is allczins aaii den voorgaanden gclijk , zijiidc alleenlijk wcgens de kleur der bladen , 

T 

eene veifcheidenheid ; dezclveii zijn foms wonderbaarlijk en dikwijis even als marmcr gevlekt en gcadcrJ. 
De blocmen flaan op nlkkende bloemtrosfcn , (a.") en bloejcn in liet zclfde jaargctijdc als de voorgaan- 



dej maar draagen minder getal van tvveeflachtige Bloemeiiycn him gcvleugeld zaad (^.) is minder kraclitig. 
De lovertjens (c.) verfchillcn daami van de voorgemelden , dat zlj in ftede van omgekecrd ovaal, lancetvor- 
mig en rood gefh'ccpt zljn. 

De bovende vlakte der bladen, (J^ is wit g^vlelct, met bleek- of lielder - groene vlckken tusfcben bei- 
den ; da benedenvlakte (^.) is , even als van de voorbefcbrevene bladen , geheel wit donsacbtig. 

Hout en ftam zljn van denzelfden aart , alleenlijk zljn de jonge looten if) in den winter kenbaar aan bun- 
ne paarscli- bruine, wit geflippelde klciir, en aan himne groote botten^ (^0 die een fchoon- bruinen 



rand hebben. 
Deeze vcrfcheidenheid van bladen kan aan niets andcrs worden toegekend , dan aan eene bijzondere afwlj- 



, king van bet organismus van derzelver deelen , uit kracbte van vvclke die deekn gcfchikt zijn om een groo- 
tere hocveelheid van zuiirffcof aftezonderen , dan bij de voormekle oorlln-onglljke ibort plaats heeft ; zulks 
wordt niet alleenlijk bevvezen door de kweeking; maar ook door de ftandplaats van den boom; want flaat 

dezclve bij aanboudendheid voor den heeten zonnefchijn bloot, dan valien de bontc bladen af, en wordea 

door 



door gclieel grocnc vervangen 5 maar zijn de boomen , iiitegcndeel 3 in dc fcliaduvv geplaatst , zoo behoudcn 



de bladen hunne bontc fchakeeringen. 



AVegens Iiet kleen aantal der 



tv;ccfiachtige bloemeii is hct zaad fcliaars. maar zeldzaam bekwaam 



ter 



* 

dkweekinge ; en zo 't al eens gcbcure dat van de honderd jonge planten , nit zaad ffetceld , flechts 



bontc voordkomen , ziillcn dezelvcn eclitcr zecr flccht weczen , aldra veranderen , en alleenlijk tot s:roen 
overgaan : het beste voordkwcekingsmiddel is dcrhalven dezelvcn , door zooging , op anderc ftammen van 

den gewoonen Ahornboom ovcrtebrcngcn* 
Deeze Ahorn kan, benevens verfdieidene anderc foorten, bij voorbceld den Zvveedfchen, en Americaan- 



fchen Berg- of Geflrecpten Ahorn , met vecl voorclccls7~dat is toT cen aajllgenaam fieraad , gcbruikt vvorden 

■ 
- 

tot plantfoenen van grocpeeringen , alwaar men eenc treffende verTcheidenlieid wil doen plaats hcbben ; 00k 
aan romaiiesqiie rivieren, wnarbij ecn vTeemd en wondcrbaar aanzien vcreischt wordt. 



-ti 



Devviji depze ATiorn Herhts eene ^crrrjjeJripnheid van den voorgaanden is , oordeel ik alhier voegelijk te kun- 
nen aantekenen, het geenik^bij het haiidelen UYer-Trerri^^nn^jffielden, heb achtergelaaten ; naamlijk het 



volgende : 



f 



■^> 



De boom bereikt een hoogen ouderdom , wordt, gelljlc gezegd is, tamelijk groot, wast Ipoedi,?, beeft 



fierlijken ftam 



9 



die 



vvitachtiffen fchors bedekt 



i9 



hout van de talcken is zcer brooscb 





alzoo dat dezel ve door den flormwind ligtlijk gebroken worden ; dat van den flam is wit , voornaamlijk van 



die booilie'n wcTken 



in geeir^vocTitigen grond ftaan; llet krimpt weinig en 



wordt ook maar zeldzaam van 



de wormen aangetast.* Draajers en andere Kunstenaars vervaardigen van hetzelve vcelerleie kunstflukken , 



\ 



ook maakf men nit hct Aborii - hout muzijk - inflrumenten , ats mede huislijke gereedfcliappen , naamlijk bak- 
ken 5 tafelborden , theekopjens , allerlei fpeelgoed voor kinderen ; die bekende bekcrtjens , van welkcn veclen , 



daar zij zoo dun als papier 



zijn. 



in een' beker van niet meer dan twee duim diameters bevat worden. 



cnz, enz. 5 voor 't overige is 't ook zeer goed brandbout , en wordt in de koolcnbranderijen veel gebruikt. 



( 




1/^ 



t 

\ 



\ 



m 



4 




//. JU-.7/. . .. i. 




^ 




S 




^ 



\ 



\ 



y 



>^' 




y^vv yv>v 




/* 






^?^^ /cl/ 



C 



J ■ ■ 



(TtK^rnour. Almrnli oojsi. 



Ty^'^/ 






^^ 



^r . v 



I 



I 



c 



L 



A 



S 



s 



I 



s 



XXIII. 



o 



R 



D. 




XXIIF' Clasfe. F^ Ran, 



ft 



Acer Platanoidcs. 



Zweedfche Ahornhoom 



Die Lenne. 



Le Tlatane^ 



Nornui^ Mappk. 



ACER PLATANOiDES, foUis qtnnqueloh'is aciimlimtis acute dentath glahrh ; florihm corymho/is. 



ZWEEDSGIIE AHORNEOOM, Jiist vij'ftajjcllge gcfptfic ffttsgetauh gladde Bladen-, de Eloemcn in 

Kroontjes. 



In Iiet Noordelijk Etiropa^ Zweclen ^ ZmtferJand ^ Stiermark ^ Savoije^ op het Gebergtc , In I^osfchcn 
en Valeijen , eu in Zn-eden aan het Ilrand , groeit 



d : eii men vindt 



deze Loom menigvuldig , zo wcl in cen' droogcn als 
aan dc oevers van Woudrivieren. Hij liceft ccnc gcli;kc 



hoogtemet den gewoonen Aliornboom; en vcmiics zijne Bladen eenige ovcreenkonist hebbcn met ^\i:n Platnniis, 



wordt hem de bijnaam Tlatandide^ gegeven. 



De geelachtig groc-ne Bloemen komcn 



reeds in de mnand April, nog 



ccr zich dc Bladen ontvouwcn , rcu 



voorfciiijn. Zij zijii in reditopfliande Bioerabundcleii vergaerd , vvclken op ecn'gemeeiifciiaplljkcn Blocmdcet, 
nit het bovenftc cinde dcr takken , tusfchen veelvuldige roodbriiinc fchubben en Jonge veifcheiden klciirlgcr 

Bladen uit dc Bloeiknoppen opfchictcn , Qi ^) , hebbcn geen reuk, maargcven reeds in het beginncnde Voor- 
jaar den Boom eeii zcer fraai aanzien, en de afvallende IMannetjesbloemcn verfpreiden zich op den grond als 

een geele fiiceuw. Mnnlijke, zo wel als twceOachiige Bloemen, groeljen op ddn'' en denzelfden Blocmbundel, 
m eenc fchcrmvormige gedaante onder elkandcr ; cole ^ijn zij grooter dan bij den gewoonen Ahornboora. 
Deze zo wel grooter als fchermvo-rmlg flaande Bloemen , kunnen inzonderheid als cen oiidcrfchcidend keii'- 



\ 



sierk tusfclien den gewoonen en dezen ZiveedfcJieti- Ahorn aangezien woi'den 



Het 



> 



\ 



\ 



H. 



Ilet Zaad worJt in het begin, van Oflober rijp^ en hetzclve moet v66f het afviillcn;der Bladen verHuiield 




e 



daanre 



van 



w ^ 

worden, wanneer de vooitplantiig het best en zekcrst daardoor gefchiedcii zai. fietzelve is in 

« ■ 

de gewoone foort daardoor onderfcheiden dat het niet alleeii geclachtig is, maar dat het ook verre iiitgerekte 
VIeugeleii heefc, die hetzelve vangedaante eene Nachtkapel doen^gelijkcn (1?), 

zljii glad en teder , en meer ten aanzien van hunne grootte dan van gedaants onderfcheiden; 

■ 

fomraigen, en voornamelijk de zodanigen die mj den tweeden groei opfchieten, hebben , jong zijiide, eene 
roode kleur (c). Zij ftaan op lange Heel en , in vljf of zeven lappen gedeeld, en onderfcheiden zich van ^oxi 



De Bladen 



gevvoonen Ahorn daardoor niet alleen dat de 



fcherpe puntcn uitlonen, maar ook dat h 



fcherpe pnnten is voorzien , en dat dezelven diep zljn uitgefneden (^). Van boven hebben de Bladen eene 
fchoone lichtgrocne kleur, van onder zljn zij witgroen en met verfcheiden ribbcn doorwcven. Sommigen dei; 
oude B]adileelcn ^iji; eveneens rood. De lliips, .I*haU .Dlfpar. Linn.^ en de Maikevcr , Scaraheus mela- 
lontha^ zouden de jonge Bladen eveneens benadelen als de andere Ahornboonien, indien zij niet door het 



melkvocht, het wclk bg de rainlle Ivwetfing'^'er uitvloeit, leruggchoiiden wierden. 



\ 



De groei en het gebruik zljn eveneens als van de gewoone Ahornboomen ; doch het Hout minder digt zijnde 

r 

kan hetzelve wel tot Brandhout, maar niet tot fijne Gereedfchappen en Muzickinftrumenten gebruikt wor- 

■ 

den , niette^enftaande de Knoesten en Wortelen fraai gemarmerd zijn. 

In Zweden en Noorwegen gebruikt men de jonge Bladen als Agurkjes ingelegd , eu de grooteren als P^'Ioes 5 
droog zijndc , kunnen zij als Stro gebruikt worden , en geven zeer goede mist. 

Uit het Sap kan , even als uit dat van de andere Ahornfoorten , Suiker bereid worden. 

De voortplanting gefchicdt bij ons mccst door zogtng op. de flammen der gewoone foort. Schoon de Boom 
in een koud CHraaat groeit, heeft men toch voorbeelden dat hij blj zeer llrenge koude gcleden , maar uit den 
Wortel en het benedenfte des Stams jonge fcheuten gedreven heefc. 

In den Winter onderfcheiden de Knoopen , inzonderheid , die vvelken, zozijaan den Zon zijn blootge- 

r 

ileldj donkerrood rood zijn , den droogen .Tak van de andere foorten. 







/ 



^ 



\ 



i\- 







t 



c 



AaH. 



f 



\ 



\ 



i 



* 



I 



^ 




ff t 



I. 



\ 






J 



* 



* 



\ 



\ 

\ 

f 



) 



s 

J 

i 

% 

\ 

i 

i 

4 

\ 

J 



I 

i 



..^^ 



<?/" 



^/iztizncu/iUJ - 



t 



Sw«r<'f!icli 



:^^ 



AJ 



I on I 



1.0 



om 



* 



i 



c 



L 



A 



S 



s 



I 



s 



XXIII. 



o 



R 



D. 




' XIIP' Clasfi. P' Rang. 



Acer Platanoides foliis variegmis. 



Zn'cedfche Ahornhoom , met honte Bladen, 



Die Lennc m'u fcheck'igen Blatteni. 



PJatme a feuWes pauachies. 



The flriped Norway Mapple, 



ACER. PLATANOIDES, folHs farlegatis , foVih eiuhiquekhis ^ acute dentatls glabrts ; florihus 



ccrymhofis. 



iWEEDSCHE AHORNBOOM 



, met bonte Bladen, met vijftandtge gefpltfte^ fpitsgetande Bladen\ dc 
Bloemen in Kroontjes. 



Men kan niet bepalen of deze verfcheidenheld door het gezaaide Zaad voortgeteeld is; maarmcn wcctallcen 



dat deze foort 



DuHschland fomwijien wild groeijende is aangetrolTen , en , de jonge Looten overgebrag 



zijnde op andere Stammen , door Sen onvermoeid 



der Kweckkunst Is vermenigvuldlgd. Aan de 



vlekte foort ziet men aan de Bladen van den tweeden groei reeds den ovcra:anff tot dc bontrooden • zodat 



I 



men zeer ligt op den aanleg tot deze verandering kan beiliiiten, 

■ 

De Bloemen (J)'^^^ Zaaden (/»), de drooge Stammen ([c), zeifs de gedaante en omtrek der Bladen (^jzgn 
in alle opzigten met den Zweedfchen Ahorn gelijkvormig; en het onderfchcid beflaat alleen inde kleur der 

bonte Bladen, die, fchoon niet altijd eveneens, ecliter telkens met verfcheidcn kleuren gemarmerd zljn. 



De Bladen van verfcheiden Ahornfoorcen 



bonte overgaan : maar boven alien bezit 



deze eene uitnemende fchoonheid. Dit za1 men zeer ligt raoeten toeflemmen , als men het fchoone marmer en 
het indenlopen der roode en briiinc kleuren , verhoogd door cen groenachtig geel als op een lichtgroen tapijt 
gefchilderd ziet , en zodauig dat deze kleuren tot op de benedcnvlakte doordrlngen , zo dat zelfs deze als fraai 



kan aangemerkt worden. 



Voor 



t 



X 



/ 



Voor 3en Tuinliefhebber moet deze basterdfoort althanS zefir aangerfaam zijii, vennits hij de biiitenn-edeeli 

ten van digtbelommerde in het gezigt vallende Boschjes ^ Groeperingen 5 romaneske plaatfen 5 Beekjes , e, d, g^ 
zodanig daar mede kan flofieren , dat hier en daar een eiikde tusfchen deze en andere bonte foorten geplaatst^. 



den grc 
verrast. 



wand een gefchilderd tapijt doet gelijken 



het opiettend oog der liefhebbers aangenaam 



Het Zaad vvordt flechts enkel en onvolkomen , en is tot dc voortkweking. niet dieiistig , waaitoe men dierhal- 
ven de zoging op andere flammen moet aanvvenden. Voor Iiet overige vervvijs Ik den Lezer naar het geen bij 

den gewoonen Ahorn met bonte bkden is opgegeven , als zy nde deze verfcheidcnheid in alle opzigten daar- 

tut « 

mede overednkorastig^ , - 



-_ 



-B 




\ 



I 




f- 



> 



-I 



1 



)70 



N 



r^. TSia. era'. I. 



« 



/ 



I 



I 



^ 



I 



^ ' 



I 



{ 



i 



I 



r 



! . 




f 



t 



\ 



» 



t, cc^/^ t./ln/a. 






s 



Avee 



a fr ii 







iZ/^icaa'^A^ 



Alioi^r^b o 0131 . 123 cl 1) o nle 1^1 a d 



en . 



Ii 



c 



L 



A 



S 



S 



I 



s. 



XXIII. 



O 



R 



D. 




I 



XX IIP' Clasfi. F' R^;ig, 



Acer Rubi'um 



Roodt AhGrnboom. 



Der rothhluhiude AJwn, 



Eralk rouge d'' Amir i que » 



I' 



Scarkt flower d MapU. 



ACER R u B n u M , foUh fulquinqutlohts , actitU ferraih JuUm ghucefcetiiilus , florilui umheUatit 

erectis , germlnlhus glahrh* Wildenow. 



ROODE AHORNBOOM, met vijfkwahblge ^ eenlgermate geiatide^ van ondcren blaauwachti^e Bla 



den^ en enkde hijHngsgairde Shcmjfeelijes, 



In 



'ger tn(^.eii heeft men gemeend dat deze xMiornfoort haare Bloenitn on verrcheiden Starameii 



oortbragt, en om die rcden dc cene foort Acer rulrum maKul'mum of manlijkegenaamd. Laatcre 

■ 4 

enilngcn hebben bewezen dat de laatHe eene bijzondcre foort en van de cerfle wel degelijk onder 



den 



De 



roode Ahornboom groek in de vochtige moerasfige Bosfchcn van Femifyhanie en Plrg 

■ 

hooff, doch niet zeer dik. 



• 

Januarii reeds tamelljk groot, de Bladknoppen daartegen kleiner , heldei' 



( 



rood, ftomp 



hunne 



puntcn van 



de roodacht 



Takl 



afftaande. Dc tweellacht 



■J 



Bloemen komcn dikwijis in de helfc van de maand Febniarij , Maart en zekcr in April ten voorfchijn ; z 

w 

zijn fchoon roodachtig (a F) t\\ verfieren den Boom daar door eenige weeken vroeger dan de Bladen ten voor 
Ichijn te komcn. De Bloemen zijn rechtopfiaande, in fchermen gega^rd, en het Vruchtbcginfel is glad 

^ _ 

Het Zaad (0 wordt reeds tegen 



het einde van Maij rijp. Hctzelve is zo ligt aan z jnen zetel ge- 

bcclit , 



I It- — 1 — r 



3eclit, tiat de mliiiTj 



d liet do 



om die reuen moet men hetzelve vc^r de 



4* 



i< 



1 



infimelen , 



fchaduwacbtige plaats in losfe aarde zaaijen 



3 



■ 

duim hoog met aarde bedckken 



J. 

dan kan men zeir llgt nog in hctzdfde jaar veelvuldige'Jonge ftammetjes opkweken, die van zeer veeb 



b 



en nut 



Hout tot allerliande werktuisen sebruikt en dat de Boom 



figc en andere nietswaardige plaatfen zeer iigt voorkorr.cndd , in Houtarme flreeken voordeli 



Ilet 



fe>j 



derfchcid tuslchcn de Bladen van beiden Boomen wordc zeer lifft bemerkt aan de Bladen 



•:» 



I 



F 

\-4 



■i \^ 



T'Alicn'vzn den zogenaamden manlijken boom ^ die in het volgend voorjaar bloeijen ; hetzelfde is ook 



h» M, 



f * 



de f]:erkere , niaar naauwlijks zigtbaare fclieiuen bemerkb 



De Bladen "van dezcn boom ziin doc of vijfkwabbig, ongclijk fchcrp zaagtandig, van boven helder 



If 



' *"* 



4k 

froen en glad 



^^^ 



^■ 



« ' 



onder grijsgroenachtig 



ertrok 



w 



^.i- 



■ rf- 



Ik 



In den wint 
roodac]itig br 



I 



deze Boom bijzonder aan zijne Bloeiknoppen kenbaar. De jonge Takken zijn alsdan 



met gecle 



beftrooid: de Knoppen rood. Weg 



sebrck aan ruimte hjeft 



b 



i ^ M» V 



-* 'V' 



de Piaat de Afbeelding der drooge Takken niet kiinnen plaatfe 



Z.^' s ' 



^y 



No2 is aan le raerken dat deze Boom 



vvordt als ds zo2"enaamde manliike. maar dat 



■ ■■?■ 



Hout voor" Kunstcnaars en Handvverkers beter gefchikt is. Men vcrVaardigt van hetzelve Borden, Sp 



' 5 



• -t 



Rollcn ,' Pooten voor Stoelen 



Lcdikant 



9 



d. g. Wegens de fchoone marmering woi^dt 



het 



g 



Kastenmakerswerk , en boven het Kcrsfen- en Nootenboomen Jiout geiicht: cok 



' * 



f * t *t 



kan men met'de Bast 



** 

* 

t % 



Linnen als Wollen flofFcn donl 



T ; 



t • 







/' 



4 



y 



■^ 






ki 



\ 




J^c<:r ^iJr^ 



u //^. 




IB o a e 



d 



Aliox'3iT;,oc?iii 



-v— — — -^ 



^ 



lU 



-I 



c 



L 



A 



S 



s 



I 



s 



XXIII. 



G 



R 



Di • 



L 



ZZ///^^ 



Clasfe 



9 



/^^ 7^^-^^, 



Acer Sacchnrinum. 



Stiikergevende Ahorn - ^(?(?//?, 



Der Zucker- Ahorn, 



v 



PErahle A .^r/cr^i 






ACER SACCHARiNUM, /J///; qumquepartito -pahnatls acumitiato dentath^ fuh'.m ptthesfceiitlbus 



suiKERGEVENDE AHORNBOOM, de Bladen vhJgemvijze in vijven gedseld , met fpttfe tandjes 



9 

Gp Bergen en "in tusfjhen dezelven gelegon vlaktcn, aan de oevcrs van Beckon en Riviercn, grocit 



iii'een' goeden , vlakkcn, 



vocbtigen 



9 



eclitcr niet mocrasfigen grond dczc 



Ahornfoort in Kajiada^ 



Maryland en Penfylvanle in het wild. 



De niet rickende , zowel manlijke als tweeflaclitige Blocmen zijn kicin en liict zecr fraai (<?) , Haan op 
de5:elfde tros onder elkander en komcn met dc Bladen tevens te voorfchijn. De gemccnfdiapUjke 

f 

Bloemfleel is met eenige klclnc Bladen en gcclbruine dekblaadjes {h) voozien. 

Het Zaad (c) wordt hlj ons in October rijp, en door middcl van het>:elve gefcliiedt de voortplanting 
het zekerst. Het Zaad, dat onmiddelljk Hit Jmerihi ovcrkomt , en niet bedorvcn \z ^ wordt hicrtoe 



V, 



het. best geoordeeld. De iniiating gefchicdt wel op den gewoonen Ahornboom., maar men wil dati 

dcze booincn vveinig of geen SuikGrfap geven. 

Door de Bladen {d e) is dez foort van ^^Xi Acer Pfeudo - Platanits , ri-brtm , daf^carpum bezwaarlyfc 

M 

4 

te onderfcheiden , devvijl dezen , even als andere vijfiappigen, iiitgerekte punten hebben^ intusfdien zyn 
de bogten van den Sulker-Ahorn tusfchen de lappen zeer v^rlid, bijnaeven, ten minrien zeer Ipaarzaam; 



met groote Tanden bczet. De grond vlakte der 



jonge 



Bladen is haitvormig uitgerond, €ih 



die der ouden 



nboven 



de benedenvlakte met zeer 




^'itgrijze h 



r^> 



tervvijl die van anderen fterkhairig is. 



n^t 



■*H 



Het zek2rf!e kentel 



aan de 



L 



ao, d 



eene 



b 



lanzend geelbru 



Schors 



zwart 



bruine fpitfe knoopen hebben C/) , tervviil die van den Acer pfeudo -platanus en dafycarpum afgerond zljn. 



In plantfoenen vindt de Boom op vrije plaatfcn, in geiToIeerde groepen. zijne plaats. De fchielijke 



- ' 



g 



in koude ftreek 



op 



vochtige Weilanden , eenigzins befchaduwd , levert binnen tvvintig 



een zeer gded brandhout, eene 



genoegzaame reden om de 



anting 



g 



aan te bevelcn 



N 



daarb 



g dat uit het fap 



einig mceite een Suiker 



bereid worden 



offchoon 



vollen d 



het Suikerriet 



dende, echter vrlj goed 



dan zai deszelfs 



kvveking nog zo veel nuttiger zyn 



I 



Europa zljn reeds onderfcheiden proefnemingen nopens het 



* laatfle Voortbrengfel gedaan , en vvel in Harhke , alvvaar de oiidde Boomen van DuHschland zijn. In 

■ 

Amerika gefchiedt zulks als gewoone Landbezigheid , gelijk men in dc Befchrijving van de Heeren 

B.USCH, KALM, scHospp cn andercu de bebandeling kan vinden. 



# - 



A 



^ 



■\ 




. i 



\ 

\ 




I 



I 



t 



< 



J 



I 






)5^^ 



^ 



ki. 



\ 




cZ^.XSlH^ ^rdJ. 



ta 



! 



>.. 





1 



I 



^ ku 



^^ 






^--^^ 




r 



V 



/ 



^ 



ac/ia.r-{^nu ^^i 



iiilei' Q'ceTeoile 



8' 



AL 



OT31 



^o 



031I 



' ri 



c 



L 



A 



S 



s 



I 



s 



XXI IL 



o 



R 



fi. L 



XXXIIF' Clasfe. ¥r Rang, 



Acer flriatura, du roi. erhard. 



n 



Acer Pennfylvanicum , linn. ^ hor.t. kew. 



M 

Qeflreepte Ahornhoom. 



Der Gefireifte Nordamerlcanifche Ahorn. 



Erable h feuUIcs de TilUuh 



Pennfylvanian Maple. 



ACER. STRIATICUM, DU ROi: foIUs fub quhqueJohls inaqualiter ferrulatis j fiorum racemo covh- 

pofito erecto , pedkellis fuhdivljis. 



OESTREEPTE AHORNBOOM, met bijfiti vijfkwahhlge^ o?}gelijk zaagachtlge Bladen ^ de famen- 

1 ge(ielde Bloemtros rechtop fiaaande^ en ten halven gedeelde Bkemfieeltjes,, 



ACER 



^ 

PENNSYLVANlcuw, LINN. folUs tr'tJohis acum'tfiatH ferruldth , flor'thus racemojss 



i 




PENNSijLVANisciiE AHORNBOOM, W(?f dftekwahblge /pits gekartelde Bladen en irosgewtjze 



Bkemen * 



Deze uitmuntend fchoone 



hoocte en kruin uitmunf, heeft 



eene aangenaame beva 
zondere deelen. Oiii 



zo wel uic hoofde van lict zagte groeii als het eigenaartige van zijne bij* 
\n is hii ook meer jicfchikt tot rierliike ^ vroliike en nandoenluke eroeDen. 



dan tot zodanigen, die grootfclie gewaarwordingen moeten inboezemen* Hi] is oorfprongltjk uit dc 
Noord- Amerikaanfdie Provintien /Canada , Maryland en Pemifylvanie ^ hebbende aldaar eene door 



gebergte befchermde ftandplaats en 



een' vcchtigen grond. 



In zijn vaderland vvordt hi] van 30 tot 40 



jii 



hoog, doch 
Pennfyhankt 




ons zelden 



g 



dan 16 tot 20 voeten. LiNN^^ius noemde hem voormaals 



D 



ROI en ERHARD hebben 



geoordeeld 



b 



naar zijne 



uitflekende kentekenen der geftreepte Schors Acer fl 
delijker wordt. 



te noemen, alzo het kenmerk daardoor dui 



la 



'■.. 



J _ 



In de maand Mai verfchijnen di Bloemen op bencvlen rechtopdaande , van boven voorover hangende ] 

I aan den grond van bet bijzonder 



fchoone losfe trosfen 



i in d e 



fwisfelend met een ovaal dckbliadj 



Bloemdeeltje voorzien (a), Het Blad , bet welk bet naast aan de Bloemtros zit , beeft een fchoon 
fchedevormig 'paarsrood omwindfeU Vrucbtbaare en onvrucbtbaare Bloemen zitten dikwijis op dezelfJe 



fo 



rfclieiden. Het Zaad f^), dat in September rijp 



beeft dezelfde gedaant 



dat der overige Ahornfoorten. 



De 



d 



zijn in 



fcheiden infiiijdi 



verdecld 



fomtijds in vijf (F) , meestal in drie (d) 



Op 



welige Scheuten vindt men Bladen van zeven duimen breed en negen lang , bereikende telkens de midden- 



fle kwab de helft der lengte; zij 
zijde met geele Hairen uitgegroeid 



den rand dubbel fcherp getand, jengd 



aan de beneden 



> op de beiden vlakten even glad , ecliter door de bladrlbben beneden 
eenigermate rimpelig. De Bladfleeleri , die tegenover elkander ftaan, zijn bminrood, aan den grond 
gootvormig nitgebold, 

De Bladlooze jonge Scbeuten zijn in den Winter rood (e)^ en de langvvcrpige Knoppen helderrood (/). 



De Schors van de jonge Takk 



de 



gekeerd wit en rood Q-) en aan de ouderen wit en 



denzel 



ook in den 



groen geflreept; het geen den Boom niet alleen de bijzondere benaming, maar 
winter een aangenaam aanzien gee ft, 
De Boom kan door het Zaad voortgekweekt vvorden, 'maar gemeenlijk gefchiedt zulks door zoging op 

den gewoonen Ahornboom. Deze zoging is echter nier zecr voordelig , want vermits flechts het beneden- 
fte gedeelte des Booms zijne oorfpronglljke gedaante bond , is de Stam niet tot den grond , maar alleen tot 



de plaats der zoging geflreept 



> 



verdient in dit opzigt de voortkweking door Zaad de voorkeur 



> 1 



l 



& 



r. 




>' 






f. 









7 



j 



( 



1 









i 



r 



t 




J 

f 




1*1 





» 





! - 



* I 



•f 






r* 



*11 



* 



f » 



i 

i 



M 



■ll^l 



- ^ 



•-i 



14 



w ■ 



t 






d^JniLriJl. 




^Iccr 



Celtreepte 






r 



I^f ' r" ■ ' 



^1 
J. 



■ krr 
1 n 



€ 



L 



A 



S 



S 



I 



s 








R D. 




/ 



■^ 
V 



A^'Z///^^ Cto/^. 




Ra/^iTn 



t> 



Acer Tartaricvm. 



n- 



Tartaarfche Ahornhoom*. 



Tartarifcher Ahorn 



Erahle de la T/irtaris, 



Tartarian Maple, 



A'CER TARTARicuM, foil IS corchtis , Ihcllvtjts ferratis^ lohh ohfoletis ^ fiorum racemo conipofih 



er€cto.^.' 



T A R T A A R s c H E A II R N BOO M , met hartvormfge onverdeelde getnnde Bladen , die flaauw geJiwald 

s///;i de Bloemen troswijze hehhende^ 



Aan de oevei-s van de Wolga en in Croatie groeit dcze Aliornroort, naar liaar Vaderland genoemJ 



Ih onze Tuinen en Houtplanifocnen bereikt zij eeiie hoogte 



en meer voeten; altbans ik 



b 



'er gezien die zo hoog waren als de andere foorten. Niet zo zesr cm de fohoonheid 



om de verfcheidenheid der Bladen, maar meest om de fchoone heldefroode doorfchijnende Vruchien in het 

r 

begin van den Herfst is deze Boom een wezenlijk fleraad onder de andere gioene Boomen , bij welken hij 



daardoor te meer affteeku 



De Bloemen zijn uit drie of vljf bundelen famengefteld'^ zittende op eeu'rechtopftaande Steel (<:) en ko- 



snen in de maand J 



ten voorfchij 



leder 



der drie Bloemfteelen is met twee lancetsvvij 



tegenoverftaande na het uitblocijen afvallende Dekblaadjes bezet (^). 



Voorts volgen op" de Bloemen, zelfs 



nog niet geheel uitgebloeid zijn, de fchoone door 



ge Vnichten (r), die 



9 



groeijen ditzQ roode kleur behouden , . maar tegen October rijp 



dende, verandert dezelve in eene bruine (jd). 



De tegenoverftaande Bladen 



hartvormig getand* maar de 



rond CO J <ie andere gekwabd 



ff).^ weder een andere golvende ingebogen (g-).. 



B* 



I 

-J- 



-V 



Dc Jouge Scheutcn zljn roodbruin (h') , en de Knoppen aan de punt bruin*. 

Het Zaad Is ter voortkweking het best gefchikt, en beter dan alle andere handelwijze daaromtrent. 
Het gezigt van dezen Boom doet den Tuinlief hebber dadelijk befluiten om denzelven tot afwisfeling en 

■ 

wel zeer dikwijls tusfchen andecen te plaatfea^ ajzo door derzelver verfcheidenheid de afwisfeling op he$ 
aangenaamst wordt onderhouden. 




r^ 



■4- 



' 
* 



:»'■ 



■' 







i 





; ' I. 



-i 



i 



* 



cer 



^J^ir^ 



rico/m^ 



Tairtaax-iTclL 



e 



Ai 




01110 oom