(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Iacobi Grevini Claromontani Bellovaci Parisiensis medici ... De venenis libri duo. ?Gallice primum ab eo scripti, et a? multis hactenus Latini desiderati, /& nunc tandem opera & labore Hieremiae Martij ... in Latinum sermonem ... conuersi. Quibus adiunctus est praeterea? eiusdem auctoris de Antimonio tractatus, eodem interprete, vna? cum rerum memorabilium, praecipue? ad operis calcem, Indice."

V 



lACOBI GREVINI 



i 






R OMONTA NI BEL 



LOVACI PARISIENSIS MEDICI 

f 

ET PHILOSOPHl PRiESTAN- 

TISSIMI DE VENENIS 

I. IBRI DVO. 



> 



^ 



r . 



^^ iv-fi 



^ "/i/w 



» ^- 



(X ) 



* 




ALLICE PRIMVM ABEO SCRIPTI, ET 

k mfiltfS haSienm Latmi dejtderati , e^ nunctandem 
opera 0* Uhore Hieremii^ Martij Auguftana KeipMi- 
c£ Mediciyin Latinum fermonem ^ fumma fide ^ dtli- 
gentiay in rei medicaftudioforum ytditatem atque com- 
modum conuerfi.^uibu/ adiunSius eftfr^tcrea eiufdem 

interprete. 




duSioru de Antimonio traBatu^ ^ eo 

yna cum rerum memorabilium , pracipue ad oferis 

calcem^lndice. 




> 




%. 



ci 




ANTVERPIAE 



Ex officinaChriftophori Plantini 

cId. Id. lxxi. 

Cumgratia ^ priuilegio ad deccnnium 

Mo.Bot. Gardeii, 

1902. 






Surnma TPrmiL 



R 



E 



jliitm aut conduwnh , lacobi Gicau*i .cxC, Je Venenfs iibros duo* 



&c\ citraChnflophori PUmini mluntmtm fintrs/exMms imprimdt 



f. 








''^''tti 



JtUfqMwk m&i9 diji 



^ 






r 



pr/^^.^ww r/ , mmrdiNtr, DAto BruxHlii in Cunfitii^ 



&pm4 , vtidtim ,t '/^fgitf iifia^ 



t^ -< 



i«»9. 1)6) 



Suh^mit^ 



Bouigcois. 



Et in ConjiHi MtMlmnt, x 5 . mfdem. 

SuhJipaL 

DeVVmc 



-C' 



f 






•#4»^ 



AD INVI 








♦ 






OTE NTISSIMVM 



ROMANORVM IMPERATOREM 

femfer Augufium. D, Maximiliahum ij, Germdnm^ 
Hungari^/^ohmlsqt^ "Regem^ eT-c, Hieremiae 
Martii Medici Augufiani ^in Licobi Greuini de 
Venenis litros, Frafafio. 



*■- 




V a M T a his turbulentiirimis 
cemporibus58c tam afflido to- 
tius Reipublicas Ciiriftiane fta- 
tu ', tantaquemultitudine im- 
proborum /pericula a venenis 
non M. V. tantum clementiflime 6^ poten- 
tilTimelmperatorj fed in vniucrfum fere om- 
nibus mortalibus impendeant ; quis tamru- 
diseftjauttamignarus omnium rerum hu- 
manarum, quinefciatj aut quandoque non 
veHuo ipfius propriomalo, autaliorumcerte 




amno,atque extremo vita^ periculo experia- 
tur, atque cognofcat ? Quamuis enim a vete- 
ribus^ Aetio nimirum Antiocheno^ Paulo 

^gineta, Diofcoride,&: a recetioribus etiam 
quibufdam , vt Sante Ardoyno Pifaurenfi, 



Ponzetto/Petro Aponeiifi, Hieronymo Car- 
datio,infinitafimpIicium veneilorum gene- 
ra in medium finc addudla , eo potiflimum 



* 1 



confiliOjVt co2;nita vicarijSc ficubi fbrte dam- 
num 'iatiiliHcnt , remedijs apcis expugnarl 



pofTent : quorundani tamen hominum , qui 
quaflibet etiam feras immanitate fuperant^ 
praeterqueformam &C fpeciem humani nihll 
pras fe fcrunt^malitia&improbitate fadum 
cfljVt hodie longc plurajcaque artificiofa ma- 
gis,mali cuiufdamgenij inftindtu, reperiatur* 
Quis enim nefcit hodie , miro tamen aftu, 
ephippia, ftapedes, mantilia , ftragula, veftes, 
aerem item ipfum, cibum denique &C potum> 
veneno faepenumero a nefario quodam ho- 
minum genere,inquinariatque infici? Pro vi- 
no fa:pc venenatuni, poculum porredurrb 
fuifte, repentinaquorundam mors fufpiciohi 
aniam prsebuit. Idem in cibo quoque vfu ve- 
nlflfe, quandoqueconieduras minime dubias 
fideipfecerunc. Inouo forbili etenimcuida 



venenum datum fuiffe viri cuiufda magni te- 
ftimonio nouimus . Mulfum antiqui tanqua 

faluberrimu potionisgenus comendabat . at- 
qui in eo cuida venenuexhibitu,Cicero fcri- 
pturehquit. Venenu item aliquado paft^ ex 
ouis &C lade confedas immixtu fuiffc ,innu- 
merosq. ex vfu ipfius , omni prius tormento- 
rumgenere adhibito, pcrijflc deprehenfum 
eft. Fnngi nonnullis hodieindelitiis funt . at 

exijs 



quidam toto genere exitiofi rujoutvmor 
tcmque, nifi matufe fuccurratur, accelcranL 



€[uodfacilimecontingit,cumnon ea,qua dc 



bcnt , diligentia coIJiguntur. Claudius^Ga^iar 
ob fungum venenofum > queih illitalium ci- 
borum auidiflimo Agrippina, pbtqlcxat., c 
viuis excefsiffe a Suetonio fcribitur. Quis 
prarterea nefcit faluiam, alioqui ad mulu vti 



lem , quandoque reddi exitiofillTniam, cum 
nimirum eam bufo..venenatus;yircjfojhaJitu 
fuo , peftilentiquc faliuacon/purcat? interim 
tamcn ad robur capiti addendum, am in- vi 



immcrgi a mukis>idemus. Anoon&pc 
m mfculis cicuca. prQp£trofclino,ab impru- 
dentibiis tamen, hauriturL V't Francifco Tra- 

polino, viro fui fecultph^njcicontigit jCiirri. 
ab ancilla eflet appofita.: qqi amens,fine fopci^ 

re, difcipulis triftc^ fui dcfiderium reliquir? 



Animalibus qiiibufdam tamctantumfop 
ris induxit,vt pro mdrtuis abijcerentur. Atea 
poftea expcrreda-, pfimumw^^ttoDit^ 




diu : mox infano , ac pfaecipiri curfu ^ j^bqu^ 
vago, arque interdum" vertigiriofo fcfa.prori- 
puerunr . In LigUribus tamen Taurinis eius 
radiccs.pro dcliciishabentur i^ acctariis ^ad- 
ditoctiam-elogio {alubrifatis. Vrinai enim 
ciere valideadmodum. In jValCe Polyzcla ci- 

cutx 







rxTmiH^rit 




pro petrofelino , a vinitorc 



i 



i1f*andio'p.er:inina ieiunioruni appofita^im 
prudenter, amentem fecitNazariumu BafTa 



lium cc[«itGm fortiuifmi , qui Ludouici dein 
^Q iia?xifij iiiodici pperaLiliberatus el]:. .*.Quc 
lit-] Vt kmlti ignotqgenere^.iiiortis pereanr^ 







xgerfuccumbat ,anteq 
gnofcatur' exad:c , ciim alij alias 
«faufas'3fque occafiories in medium afFeranti 
Non-inteliedi autem nulla eft curatio morbi. 
Taceo qubd eorum nebulonum.. qui venena 
ff^argut, tanta efl im{>fobitaS5 vt cum facultas 
fcelus'pcrfidendi datadfl:,&: veneno aliquem 



^ti^ 



err^,^ vitamq[llc eTipere decreuerunt,tanta. 




id aggredia^Tttrr, vt etiam peritiffimo 

cuiqtie ifripomnt . Ephippia veneno infed:a. 

fuiJWjirttoltenoftforuintcmporum teftan 
fur-^-^Hac enif^iatione peremptum ferunt 
lo^nnem Galea^^iiim Mediolani Ducem,qiTi 
virtttum. cbmes prius fuerar vocatus :cum 
jpl6res a h te^ ill um in fcIIa^.mortui quoque ef- 
fetyt inuentr, vt duidant fide di2:ni referunt. 
Et qiiod nlagis aft, aflerit quidam e med 
haud obfcurae fam^ 8>C nominis, effe 

partiurn 



4 ■ 




g 



quoddain VtRefiVfmib 

tatead cor vfquc sbfcjuo contaftu penetreb 

i^3que fee vidcaai^ j Wjqui id hauriant., fim 



s, 



dol 



J 



■^ 



■* 



doloreiritereant . eoufque hominuin ftielera^ 

tilTimorCi maiiria proceiTir. Quid quod intrer 
animalia domeftica qiiaedam funt , a quibus 
fxpenumerb' ncfn leae periculurn^immirLet? 

qiiid canis fidelitace erga patrbnurn celebra 



* ^ 






^ 



tum magis? atquiin rabiem a6lus neniini ma 
eis infeiflus eft. SedSifamulos^&lierilesli- 
beros, atque etiam Heros ipfos a doitiefticis a^ 
nibus kceratos meftioria^proditueft. Qtiam 

faepe item fit,yt dum incaute aliqua fub arbo 



re Siriis ardoribus mederi VGleritesquietem 



V 



da*pinflus j' a veneriatis^niitiantibut, ferperite 



videlicet/fcorpibn^ej^ut araneo impetamur?' 
vel illa ip{a clanCUlum in va(a in quibus vel 
vinum, vel aliquid aliud ad quotidianum vi- 
(5lum necefTariumcontineturjfefe dcrnittant^^ 



-1*-*^ 



vel e fublimi detabantur ? An noniusTandisi 




vmbra fi non omnino exitiofa eft , vitio tame 
noncaret2 quemadmodum taxiqudque le- 
thifefaeft. ScribitMatthiolqs,paftores^neca- 



* * 



tos, qui afTandis aiiiculis, ttapelli caule teme^ 

re pro veru vfi funt . Quemadmodum vero 

Tariffime contingit,vt priuatis,"au t obfcuto lo 
co natis , feu infimis ac tenuiifimis horiiini- 
btis iafidi^a Venc^fids ^fadiTdfofiffimT^ 



5 



rijs,6c hcfariis peftibus^^arentuntfic fere ferii 



\ i • rt •• 



per,aut plerumque jrerte ffiignos yu^os-^-tSc m^ 



* A fummo 




fiimmo dignitatis grada conftirutos hbmines 



ab iis non modb ad cerram morcem/ed inex 
tremum etiam vica^ difcrimen non femel , fed 
xteruin atq-. itefum adduci occulto quodam-. 

odi6,authominumquorundampeflimorum 



fuafu, qui vel alienas glorias fplendorem ferre 
n'6rLpofrunt.,veI ipfi alienos honores affe- 
dianc^videmus. Quod etiam,rhe tacento^fu- 
perioirnm temporum hiftoriasabundc teftari- 
rur. Alexander Macedo ab lola pra^guftatore 
Antiparri ad regnumafpirantisfihOjVeneno 
fublatus eft. : Cuius tznu vis fuic , vt ferrum 
quoq^ exurere diceretur. Curcius id per Caf- 
fandram fratri lo\x tradicum afleric.Conftans 
prxcerea fama eft, Carolum Gallorum v iii. 
Rcgerbj Volacerrano quoqueaftipulance, ve- 
nenofuflocacum>.. Quod a vericacenonica^ 

alienum videcur , cum in fphaerifterio, nihil 



> 



eiufmodi cogitans, ac prorfus nihil fi bi cimes 
cxanimacus prope cdneidifleS,ac paulopbft 



mortem, curneum iamfariguis, viresque de 



ficerent, cumvica commucafledicacur. Sic 
Cbnftantinus Imperator Heraclij filiiis^cum 
pervniuisfolumanni fpacium rerumfumma 
potrtus cflec , Marcinas riouercas doIoScinfi- 
diis yeiieni^m haufit, quo fufiocatus eft. Ca- 

roluspr2etcrea Caluuslmpcrator ^ &c Gallo- 



onirxuii 



^ 



rum 



ninx,rex vcneno a Sedechia. mcdico ludaso 
veneno occifus eft per interualla > cum Man- 

tuasprimum in morbunL, incidilTet^jacfatis 
vehementer^diuque «grotans, tandem yene- 
no in venas, atque omnes corporis partcs per- 
manante, maximocum dolore mortuus eflct. 
SedhoCjquod (equitur^omne immanitatcm 
fupera:t> . Henricus c Lutzelburgo oriundus. 



u 



cum Imperator iam a Clemete Pontificepoft 
Albertumdefignatuseftet, Hetruria totafere 
iam fubiugata , atque in poteftatem fuam re- 
da^la^Florentinos etiam, qui iamdudum ofn- 
nem defakite fiiafpem abiecerani:.,adoriri. 



■■'*««' 



ferroque SC igne vaftare decreuiflfet, n 




aduerfi accidere fibi pofte • vt qui tatum opi- 
bus &: au6loritate valerec , in pofterurri certo 
fibi perfuaderer: anno Imperij quarto vene^: 
noin facpcqmmunrone corporis6c fangui- 
nis Chrifti dato^animam edidif . Quodah- 
qui opera &C confilio Roberti Sicilix regis fa- 
d:um afiirmant. Quid ad hanc crudelitatem . 
poft hominuni^ memoriam. maximanx. addi 

potuic" ? aut quis hoc auderet vlla in Scy thia. 
tyrannus ? Eodem fere modo periifle fufpi- 
cio cft Vidlorem 1 1 r. Ponf . Max . cum vni- 
cum annum,. Ecclefix pra^fuiflEet^ . Lotarius 

deniqueGallorum reXjLudouici iin.filius, 

* ' vencno 



veiteno fublamseft , ab vxore adultem 
fertur, parato. Eius qaoque filius Ludoi 



y 



Vt 



V 



Blanchas 




is opera^ eodcm. niodo 



perijt,vt Volaterranus referD* Aiitharispo 
ftremb Longobardorum. rex Thcolidas ma- 
ritus, Gumimperiumperfexannos admini- 
ftrafref ^domellicorum infidiis extindus eft 
apud Ticinum venenatd poculo , Vc Paulus 
Diaconus affirmat degeftis Logobardorum. 
Qux c»m ita fin t,hodieque tam multa»,, tani 
varia,tam peftifera venenarecenti hominum 
lcelere finL iniienta ia. communeiTu perni- 
ciem, qu^ prorfus omnia remedia a veteribus 
tradita refpuiint, tariquam prioribus feculis 
iftaiidita : hocmaioreprofedbftudio Princi- 
peselaborare opoftet, vt venenorum non tan 
tum exadam notitiam habeant ,fed modum 



quoque quibus fc abiis tueri , &C fiforte da- 
mnum aliquod acceperunt" , illatam npxairb 
propuIfarequeanr,caIIeant. .Qjj^ caufeDio- 
fcoridem quoque, Galenum^PauIum, Aetiu, 
Auicennani. , SerapioneiTb , Halyabbaterii., 
Rhafcm , &C qui hos fecuti funt noftri tempo- 
rismedicos impulerurit, vtde venenis fcribe- 
rerit. E quorum numero quamuis Diofco- 
ridespalmam obtinere videatur , vtpote qui 
diligentiffitn^ hoc totumnegotium. fit per- 

iecutus. 



{ecutus,multatamen a poftcris addita funf 



deinceps , quorum ilJe nemcminit quidem 
qu^ tamen pra^ftantiflima efte ad venena au- 



) 



xiliajexperientia compertum eft . Pertinet 
porro hxC tota de venenis tra£i:atio prscipue 
ad eos medicos qui Principum magnbrum 
cuftodi^ prasficiuntur. Sxph etenim (quem- 
admodum fupra^ quoquc^ fadaeft mentio) 
irL, ma^natum conuiuiis dulcia. &fuauiter 




condita edulia , fuS quibus tamen venenum^ 
latitat, apponi folent. qua in remedicum fa- 

gacem efte , &C 'fote tia vti oportet . Qui ve- 

xh hxc ignorat,, quomodo, obfecro , ritc fuo 
rungetur 




9 



aut quomodo aliquan 
do do iis,quas morboscomitantur,accidenti 



>^ 



bus 5 iiidicabit ? aut quonlodo denique^ gra- 
uiflirriis afFed:ibus medebitur ? cum prius cau 
fa fit'ab{cindenda vnaquaeque, antequam ad 
intemperiem, qux morbum peperiL, acceda- 
mus. Neque verb medicus de venenis agitjVt 
eavel doceaLjYel pondusillorunicuiquarrb 
communiceDjVel damnum inrerat(quam rc^ • 
a venefica difFert. ) fed vt iis qui forte vel ex 
morfibus , autidlibus venenatis, vel veneni, 
aut lethiferi vaporis hauftu,in extremo vitas 



|)ericulo fuat cbnftituti , opcm ferat^; Qms 
enim tam ab omni humanitate alienus eft , vt 

venena 



venenaprsefentiflimam mortalium peftenb, 

xfiortisquo ineuitabilem caufam- , confultb 




vel ipfedetegat ( qux tamen asterno (ilentio 
fopiri magis expedit) vel literis eam mandare 
non toto pedore exhorrefQai ? Atqui cum tot 
fceleratorunL. hominuniL, maleficis artibus 

M 
F 

r 

mundus abuadet,&: nouafubinde veneno- 
rum genera ab improbis excogitentur: nec 
farium profedb erit viam oftendere,quaquis 
ab iis vel cauere fibi , vel fi iam ab iis incom- 
modum aliquod accepit , priftinam fanitatem 
recuperar^ poffit. Hincprlideilter Ariftote- 
Jes Alexandrum regern hortatus fuit^vt a Cou 
tu puellas , forrna quidem Qlcgknuffimxyfcd 
napello, perniciofiffimo veneno c loriga con- 
fuetudine abfquc. vlla valetudihis noxaL enu- 
trits, abftineret jquam rcx Indorum nbn alio 
confilio certe , quaxTL. vt ex illius congreffu 
interficeretur, dono miferat . Infinita huius 
eneris pr^cepta. amedicis &: cautel^ norb 
vfquequaque afpernandas, aut flocciperiden- 
dx , vt vulgb fieri confueuit:. , funt excogita- 
ta^. Equibusvnaeprxcipuiseft, vt Monar- 
ch^ , feu Principes , & quofcunque diuinus 
fauoradfummurrL.honoru faftisiuni. c\ 
xit,atque in altimmuriL, gradum pofuit, ita fe 
^rga fubditos gerant , vt &C iuftitiam debitc 

admini- 







t 




adminiftraflejnullaquecontumelia afFeciflo 
C05 vnquam, fed a^quitaris rationem perpe^ 
tub babuiflro ^ eorumque libertatem &. com- 
moda pro virili defendiflre videantur,quos illi 
viciflim omni genere beneuolenti^ coniple- 
^lantur', debitaque ijs &C honoris y &C omcij 
muntra praeftenc Proximum eft,vt eiufmo- 
di miniftros deligant, qui 8c honefto loco 
ti fint, &C educati liberaliter, ftirpisque no 
litate atquc prasftantia^, moritmque candore^ 
&C integritate ceteros antecelianr . Arcean- 
tur ex aulis Principum inuidi, auaritiac addi-' 
fti, faftu turgidi , atque immoderata ftiperbia. 

elati, gloria^que cupiditate flagrantes. Noa 
parua quoque ad diligentiam &C fidem mini- 

fliorum,e crebra beneficiorum qualiumcun- 

quecollationCjfit acceflio. Requiriturden 

que medicus , qui in hac artis parte fit exerc 
tatiflimus . nam &C variaeft,& apaucis,quod 
ego {ciamb y exccpto I a c o b o G r e v i n o 

medico &C philofopho Parifienfi dodiflimo 
huius libri a me primum latinitate donad au 



> 



1j 



ftore, pro dignitate traftata . Scio quofdan 
fore adeb fuperciliofos , vt hec ipfi , nec mihi. 
interpreti, magnam gratiam fint relacuri. Sed: 
quid illa mcmouent ? &quis cx asquo om 

nibus fatisfaciat ? hoc faltem dolendum , eos 

oraniunx 



l 



bmni u iDfaxime alioru fcripta carpere^petulan 

q - infeftarifolere, quivel eruditione fuam 



ialsQapudaliosiaditanCjinanemq. rumorcm 

aUqtipanturjVel nihll^quicquain ccraune vci- 

litate,tanqua fiid quod ipfi norunclongepr^- 
ftatius elTeCjquani quod vulgb innotefcerede- 
beret^operse conferrc ftulta quada arrog&ntia 

cogitant . Sed vt ad rem redeam (neque enira 



inftitutinoftri eft in vicia quorurida hominii 
pjus quam intolerabilia a(perius inuehi ) ne- 
eefleeft medicum no tantum exada coo-nitio 
nem venenorum ;haberc> , fed antidocorunii 
qiibque & alexipharmacoruim conficierido- 
runvrationem exquifitecallere: nequ^ enin-b 
vbique legitime pr^paran tur . cum plerunq. 
ea quorum maximi intereft fimplicia vel de- 
fidei'enturprorfus, velfalfaplro veris fubfti- 
tuanturVqnernadmodilm in vfuquoque& 

adminiftracion6 illorum^, Theriacce &: Mi- 




idacij pr^cipue^Gaucum 8c induftrium e 
oportet:,'nepro niedicamento venenum,cuni 
videlicct rnodiirri exceflerit,ofFerac.Quir pr^- 

ratio omnium tutiffima ( vtmeafert 




bpinio) videjur. Et quia venena faciliusirb 
feafispretiofisoccultantur , quam vitreis aut 
fi(9:ilibus, opera danda enr, vt cgregic ab om- 
nibusfbrdibus expurgentur , nitidaqu(L/& 
mundaconferuenturjSchominibusprobata: 



1 



fidef cLiftodienda tradantur . Eo^udeniq. in- 
tegritas. neceffaria qiiiculinae curam gerunt. 
Sintitaq, fidelesjincorrupti, mudi ac prouidi, 
quoad eius fieri poteft.Innumeri funt pr^cau 
tionismodi^quos coriftiltb'pr<^terco, ftd hi pr^ 
ceteris mihi arrident. lUud tantum addend 
cft, vt is qui veneno infidias pararifibifufp 
catur^a cibis varia arte claboratis , diuerfoqu 
modo toditisabftineat, oriinemq. faporepa 
lato vehementer gratu ^ tanquam noxium re 
fpitat.Sub his etenim venenu quandoq. deli 
tefcit", frauduleterq. a veneficis , hominibus 
ex omni fcelcru colluuione natis/ne dolris de- 

prehendatur, fucatur. Quo fit vt i voracita- 
tequoque &; nimia in cibi aflumptione ceie- 
ritatecauerefibidebeat. Nequeverb a pro- 
pofito alienuni eft, vt femper aKquid prseafiLi 
matL, quod illius vires retundatj inefficacefq 



reddat: vt caricas pingues ^cum iuglandibu 



3 



bC rutas foliis, {ah'sque grumo. qu^ antid 

mirifiqa eft. Huc citri qucquepoma, napi fe- 

nien, Lemniaterra,mithndatumj &: tberiaca 

eferri poftunt.Sed finem faciam,neM. V.hac 



r 



nimia verboru prohxitatc moleftiam afFern 
velle videar^&C caufas duntaxat adiunga,qui 
us impulfui hoc de ven^nisopus, M. V 
fummoque orbis terfarum monarcha:dedi- 




care 



^ 

W 



J 

care conftkui. Quarum hxc prima fuit_,qubd 
Iiacratione futurumexiftimaui vtho<:opus. 
M. V. faubre&:clementiatanquam inexpu- 
gnabili arce vndequaque munitum, facile ab 
inuidorum morfibus, &C obtredatorunLiCa- 
lumnijs tutum futurum, &C quieuis acerbifli- 
ma etiam conuicia nihili fadliurum elTet. Quis 
ehim alioqui affedibus ita temperet, vt ea per- 
petub a^quo animo ferat , vel id genus homi- 

numnonaliquando vocis libertate perftrin- 
gat, ? Accedit amor M. V. in bonas literas, 



earumque cultores fingularisprope, eafque 



prouehendiincredibileftudium,qu2e duo iii 
M. V. omnium maxime admiratione diena. 




funt. Taceoceteras verc Imperatorias virtu- 
tes, pictatis &C religionis ftudium feruens, pa- 
cis &C publicx tranquiUitatis, falutifqiie defi- 
derium fummum, amoremih bonos incredi- 
bilem prope, humanitatem cum fumma gra- 
uitate coniun61:am: quae profedb n^on kuje 
incitamentunb mihi fuerunt , vL hoc quale- 
cunque bpus M. V. tame non indignum pror- 
fus,a me conuerfum fub aufpicatiflimi M. V. 
npministutelaatq defenfione,in publicum 
rodire pateircr-j mihique certb perfuadereni 
hunc qualemcunque laboreni M. V. pro ea 
qua anirai lenitate pr^dita eft, non ingraaim 

plane 




planc futurum, eamque mittentis animum 



) 



potius 5 quam operis dignitatem perpefuram 



> 



cotraque inuidos 6c iniquos iudices defenfu 
ram. quam Devs opt. max. ad Chriftia 
ni orbis falute &C dignitatem , quam diutiifi 



me incolumenu &C florentem conferuet 



5 



atq 



indies ad maiora prouehat, atque ita ei perpe- 
tubadfit,vt& pie acfeliciterinhis maximis 
turbinibusac fludibus vniuerfa^ Chrifl:ianae 
ReipuWicae impercL. , &C populi ipfius fiben^ 
ter 8^ ofiiciose pareant . Auguftx Vindefico- 
rum/Cal.Martij, Anno aChrifi:i incarnem 
aduentu cl:>. lo. ixix. 



/ 



V. M. 



^ 4 



addidiifim us 



i* 



iTieremias 



»H 



\* 



f 



f >>. . 



Frmilegmm CAftreum de Iperho W "ver 

bfimeXQrigmdiM.S.de[cripum. 



M 



4. 



AxiMniANVS ficundus diuina faHente clementia EleSim 

T^omanorum Imperatorjemper ^y^ugnftus^ ac Germama » Eung4' 

ria, Bohemi£f 1)almatfa,Croatiaf Sdauonia,c^c. Rex-^ Archidux Auftrii'^ 

1)ux Burgundia, StitiaiCarinthia^ CarnioU^ VVirtenbergaf 0-e. Comei 

Tirolis,($^c, 7s(otum efje volumm vniuerfis. Cum honorabiUi doSius no- 

Jier, ^fkcri Imperij fidelii dile^m Uieremias ^JMartiHs Medicina dolior 

nohis quam humilime ftgniftcanducurauent^fe in Reip^artisq^ medica ffu- 

diojirum vtiUtatem, librum quendam de venenis, in Ungua ^^ Uica confcri' 

fium,in Latinumjermbnem tranRuUJfe,eundemj^ hbrum conftituijfe in 

iucem edert , ac typis excudendum tradtre ,. maxtmis^ precibus JuppUx 

crauerit , vt dignaremur hocfuummagni laborist (^ muUarum vigiUarum 

cpm Ifenigno acfirmtJfimopriHilegio contra amuiorumfraudesy ac doios mu- 

nire, atque prdmouere , nefortajfe veiauEior ipfe , t/ei caico^aphiu , qui 

huitis operis mprimendi cttramjujcipiet , debito emolumento dejfraudetur, 

Nosjknetampraciarumeiujdem Hieremia Marttj ftndium ac operam non 

Jplum ciementer probauimuty verkm etiam au^orttate noHra Cajarea prO' 

uehendum ejfe duximm . Quocirca Jeienter , atque animo hene deUhera' 

tOt & ex au^oritate noftra Cafarea dijerte vetamtis omnibui ijs, ejui injk' 

croRomano Imperioy & Regnis Prouinciisjj nofiris hareditariis , vei im* 

primendis vei vendendis Uhris yfeu quacttnque aiia ratione itbrariam nego- 

ciationem exercentjne <}uU eorumpramemoratum de venenis iibrum,po^' 

efuam dtSii Martij ftudio atcjue opera Latine in iucemprodierit,per totum 

decennium ab editionisabfoUtta die numerandum,intrafacri Romani Im- 

perij^ ^ omnium Regnorum ac prouinciarum noflrarum ftnes , eodem vei 

alio charaSiere rectidere yaut vbicumjue recudendum dare,velaitbi im- 

frejfum adducere, vendere, veidtfirahere,palam vei occulte, aufit. Quif 

quis vero aUterfecerit, ^ interdiBum hoc sofirum ff>reuerit , aut vioiatte' 

rit, is debebitnon faium eiufmodt lihrU imprejfis , ^uos ntmirHm prafatut 

Martius , vei eius haredes , aut ab eo mandatum habentes , auxiito magi- 

ftratus eius loci, autfua quoque auEiaritate apprehendere, &pbi vendicate 

poterunt , verum infuper etiam decem Marchis auripuri noftro ImperiaB 

fijco.fraudis vindici ,& di£io Martio , eiusue haredtbus ex aquofoluen- 

dis d- tjumerandis mul^iari: Dummedo tamen pradt^us Martius eiufdem 

operisfuiadminimum exemplaria duo »fumptibusfuis, in aulam nofirar» 

Cafaream , ad Imperiaiem canceliariam no^ram Latinam tranjmittat, 

Proinde mandamus vniuerfts &ftnguiis nokris, & Sacri Romaui Imperf 

fubdttis, (^fideitbus dtleBis, tam Eccleftafticis &Jecularibtts,cHiufcunqut 

gradus, Status, ordinis,^ conditionis extiterint ■^prafertim vero ijs , qui in 

MagiftratH conmtutiJutit,.iitqueveiJuperiorumJuerHm,veifuo tpfius 

mmini 



r 

nomine ac kco t»rU , ^ infiitU atimimjtrationm exircent , tie quen^um 

hoc pr iHtUgmm ]eH interMSlHm nojirnm impnne violare , fpernmt ant ni' 
gUgerepattantur:fedfiqHoscontitmaces comfeterint^pYdfcripa pcenaple- 
ili»& quibufcunque reSle fieri potefi modis coerceri curent , quatenus ^ 
ipfi graMiffimam indignationem mftram^ ac eandem mulElam incurrere no- 
tuerint , Quid enim hac ratn ^firma fint , htfie literis miiris tefiatum 
ejfevoluimus^quas dedtmuA manus nofira fubfiriptione y& figilli nofiri 
imprejfione roboratas in nofiraciuitate Vtenna, die nona menfis Souembr, 
^nno Domini MiSefimo, quingentefimo ^fexagejimo (I&aho. iQoaorun» 

noiirorifm Momani (^ Hungarici Jexto^^Bobemia vero vttefimo, " 



Maximilianvs 



k > 



V^ lUs. 



Sigillum Tmjtfratorff 



Ad imandatum Cacrx CxCa'^ 
rcic Maieftaiis proprium 



M.Singkrnofer* 



1 



1 



\ 



S 






L 



* 



I 



?■ 

^ 



/ 



r- 



LECTOR HIEREMI^ 



:%\ - 



-^* 



i^. 



• V .. 



M A R T I O. 

No N yim eJfemaUmiferonUnccredisinorbey 



Martisdumne^ niftdira 'Venenxferas 



"> 



Dejtne tmejjts adeji fcelerum y qu<e QargAra, yincAt 



Dejine : lethijero femine turgethumm 
Ninne yides tuus ytmdeJkuiAt '-undjqueMmors 
Trijlis <^t exultet nonne Megoera yides ? 

AtrafamespotisefPlutonia\r.e^4replere: . ,\^ 



> 



> 



J ;-v. 



Tot mormpojfli^ extenuare domos 
Ergo falutiferas potius^ hone , conferefiirfes: 
^Jm fellant morbos^imfediantque neccm 



m 



MA RTl VS 



^ 



* -r 



c 



3~ 



N o N ideo flammas cdefii fede Vrometheus 
, Attuliiy humanas fmHS yt njrat ofes: 
Non ideogladios ( quifquis fuit iUe)farauit: 

Vt mortale genus mors yiolenta necet. 
Non ideo natura yenenifeminafecit^ 

Vtforet exitij munere caufa Juo : 
Sed quia famma nocet ,fuccurrunt flumina te^isi 

Ne fenetrent gladij y tegmina feSim habet , 
Ne dirum yirusj^ecie te fallat amica: 

Neue fuas yires Imida noxagerat: 
H^c tihifcriftafero^mifer<efolatia yitae : 

Sjuf frocui infidias ^ c^ mala qu<eque fugent, 
Hoc igitur debes nobis fro muneregrates^ 

Si ttbijalua domus , tutaque yitaflacet. 



H. VK f . 






D 






N 




N 



I 





LI 




ER 




I 



RIM VS 



9 



QX 



D E 



K A T V R A 



7/6rumy ^ de Theriacisjjoc e{i, contra morfm iU 



M. 



dijs.a^itur : autore lacoho Greuino ^Medtco Parifienfi,^* Hie^ 
remiaMartiOiMedico^uguflanointtrprete. 

■ F 

De yenenis in genere. 

CAPVT I. 

N T E Qv, A M aggrcdiar tra^lacio- 
nemdenatura animalium vcnena- 
torum,& venenorumj neceiTarium 
efTeducOjintelligcre primum quid 
fit venenum ; nc vbilongiusinliac 
materiaprocefTerimus, in pleno fer- 
moneretardemur : id quod ad altc- 
quoq; libri intelle6tum , in quo 

&: alexipharmacis acluri 




dc 



fumuSjfaciet.Eclienim veneni vocabulum admodum fa 
miliare (it vulgo, co tamen frpenumero abutitur, & ad res 
xam bonas, quam malas transfcrt, nullo difcriminc habito, 
neccogitat aliquandoctiamidquodori, feu palatogratum 
cft , vcnenum elfe , queraadmodum luo loco demonflrabi- 
mus . NccefTarium prictcrca cft inucnire viam quandam fa- 
cilem &: ccrtam (quam Gra^cimcthodum appcllarunt) ad 
intelligcndum naturam &: difTcrentias vcncnorumjnc,cum 
aprincipioquamUbetvcneni fpecicm non pofuerimus fuo 
' ordine ,candcm rem pluries repctcre cogamur. Qupd vbi 
fecerimus, facile deinde erit latius di{rerere,&: abunde edo- 
6li erimus de prxcipuishuius traflationis capitibusj quod in 
vniucrfum ad duos fcopos rcfcrri potcft, ad generale nimi- 
ru m explicationcm cfTcnrirc & naturx veneni , qux ratione 

Philofophicaj&: cotcmplationcrcrum nacuraiium, quas ge- 
neratim loquendo cxlum fuo amplexu,&:media tcrr^ pars 

comprehcndic/ulcitur, Ncque vero fimplicem tantum vo- 
cabuli explicationcm,fed deduaioncm quoq; pr 
quarundam aaionum cius.qua: rationibus Philofophicis in 

nituntur,&: dequibus inhocprimolibrovcrbafaaurifu 



/ 



puarum 



A 



mus 



' t 



2 IIBERPRIMVS 



" V 



Kiusjintdligi vclira.. Alter fcopus confiftit in cognitionc hi- 

ftorica, &; aiuerrasfpecies & differeiias rerum venenatarum 

proponir.Appelloautemcognitionem niltoricara eam.quas 

iubicda eftiudicio fenfus ,aci quam referri polTunE afpides, 

yipera:, 8c reliqu^ ferasvenenoliE.Neque yero eas hic imita- 

bimur,qui vjeram notitiam metliodijad docedas artes fe ha- 

bereia6litant,&rnih;jminus tamenquam boni Methodici 

£nt,cum dodrinam perfpicuam confundat, &:quod dicifo- 

let Gallico prouerbio^ anguilfam defquamaturi a cauda in- 

cipiant.Sed nos huic rationi docedi, qu:E &: fola dz praxipua 

cfi, infiftemus ,qua tota pcrfidcurindiuiiicnererum vni- 

uerfahum in eas quiE minus funt vniuerfalcsj&: ab his ad iln- 

gulas fpecies progrcdiemurj&poftremoad particularcsna- 

turas,quasDialedici Indiuidua vocant. Medici porr6,quic- 

quid ad medendifcientiam pertinet,in triamembra vtplu- 

rimum diuifcrunt,in rcs fcihcct naturaIes,non naturalcs, Sc 

in eas quas contranaturam vocant. Per naturales intelligunt 

cas,equibuscorpu§humanum eftcompolitum (quodfoFu 

profubiedo habcnt) qualcsfunt,elcmenta,temperamenta, 

membra &: corpcris particular, humores item,& qu^dfi alia. 

Non natutalcsvcr6e^funt,qui^etiinihil faciunt adcorpo- 

ris flruauram & conformationem,vim tame habenr, proux 

quis vel male , vcl bene ijs vtitur, id vel conferuandij vel of- 

fcndendi,e quarum numero funt,alimctmrr,medicamentu, 

vencna item,quatenus ea vcl exortu,vel natura (ua confidc- 

ramus.Per rcs vcro conrra naturam &: m.orbos,eorumq; cau- 

fas & accidecia, qu^ toto genere naiur^ noftra; aduerfantur, 

mtelligunt.Sedvtadinflirutum rcdeamuSj parumhuicfc- 

cunda: paiti Medicinx,qu^ fub fe res no naturalcs comprc- 

hendit,immorannosoportct,qu2ecx fimplicirua efrentia&:: 

natura,hoc cft.non traflat^, veladhibit^intracorpus huma- 

riurn,necbon^, nec mahTfunt, vtrunq; tamcn cfTe pofTunt. 

Verbicaufa, vinum per fe ncc bonum, ncc malu cft, nihilo- 

mmustamen,fl quiscomodcrate,&r,quantum fatis eft,vta- 

tur,numt:quemadmodum fi quis idem intcmperantius ih- 

gurgitet,tiiorbos procrearc foiet,&: inter cas res poni, &: nu- 

mcran deber, quas contranaturam appcllari diximus . Pari 

modovcncnum quoq, ncc bonum,ncc malum crt,fcd ad 

corpus. 



corpus tnniiatiim, ficcoiitranaturani . Qnanjobrfrfti dice- vcnenidc- 
mus venenum,quatenus per (e cob{ideracur,e(re rem no na- ^*^'"*'* . 
turalem,& fiquidera corpushumanuingrelTum fuerit, cau- 
fam efife vel perfect^ corruptionis,vel maxima^ in eo nox^e al 
lacar^idqj vcl ob qualitatis cxuperantia, vcl proprietarem na- 
turalem Sc occuUam,aut certe ob omnimodam confpiratio- 
iiem , velcommunem naturas {uajconrenfum. LatiniYoca- 
bulo mutuato a Grajcis Deleferiii appellant.Scdantequam 
vJcra progrediamur,notare oportet , ha^c vocabula Pharma- 
cum Gra;ce,&:venenum Lacine,quandoqj & in bonam &c 
in malam partem accipij vt videre eft apud Adium Poecam 
Tragicum, qui a NonoMarcello allcgatur , & Caium luvc-cahuli^yt 
confultumjqui fcribitjCum vcncni Ri mcntiOi(emper debc ncni fignu 
rcaddi vel bonum vclmalum,vt dc quonamloqu^murin- 
telligi queat.Martianusprarterea lurecofulcus libro dccirho 

quarto Inftitucionum , cum de venenis&: raedicamentis lo- 
quitur,perpetuo malura ad difFcrcntiam bcni addi^Home- 

rus infuper libro quarto Odyire.-e ^ in eodem;verfu pharma- 
cura , Sc bonum & perniciofum appcllat , quemadraodum 
alio quodam locoocciforem hominum,/euhdmicidam.Di- 
wcrfetamenharfignificationcs hodie apud Gallosnon funt 
in vfu . Veneni enim vocabulu femper in malam parcem ac- 
cipicur,quamuis per illud Latini aliquando cantiones inrel- 
lexcrintjCiccro vidclicec in fuo Oracorc , ciim fcnbic me-, 
moriam fibi cancionibus Sc vencficijs fui/Te furrcpcam. Su- 
mitur quandoq; hoc vocabulum pro tinduca , proptcrea 
quod (vt ego quidem exiftimo) vulgocrediturhcjbasvcnc- 
nofas ad cam adhibcrijin qua (ign i ficationc Vcrgilius fcGun- 
doGcorgicorunivfurpauic, ciiraaic: 

xXlba nec o^Jlyriojucdtur lana yenmo, 

Kece ptvm eft cciam apud Gallos Icalorum vocabu- 
lu,Bouconfciliccc(fedvtinamfimpIex vox tancum a nobis 

recineacur abic^fio eo quod fignificac) perquod peculiaricer 
veneficus venenumjqUod pr9bct,inteHigitur,& quod a Gal- 

lisproprie Poiibndicirur, &IubhocnomincvcpIurimu ve- 
ncnij, quod per os a/Iumitur, comprchcndiu etiam,6^eum 
qui dat, vcnefiGUm appcIlanc.Nos vcro in hic noftradcfini- 
tlone imo toto hoc capite/ub vocabulo Poifon , vencni no- 

' A 2 J^^^^n 






4 IJBER TK lUy $ 

nicn comprehcndemus , per quod aliquando etiam cas rcs, 

qu^ ncc qualitatibus fuiSjncc mixtionis ratione vitiofe lunr, 
intclligimus. QnxScipfx. tamen,cura corpusingreffaefuc- 
rint,natura, acccdcnte aliquoinc6uenientiVla:dcre confue- 
ucrunt,qua ratiopc nec taurinus fanguis^nec laCjUec vinum, 
vUo modo vencnofa fiint.Priora tamc duo vbiin ventriculo 
in grumum rediguntur/uffocationi caufam praebet^quem- 
admodum poftremum liberalius fumptum , prsecipue cum 
quis adhuc xftuat magnis morbis . Nuc dc re ipfa dilputare 
oportet, quam vt exadius intelligamus , notare oportet na- 
turam vcnenorum,alimcntoquonoscommunitervtimur/ 
omnino,& tota quidefualpcciecontrarium eflre:interquod 
mcdiciMcdicamentiiquoqjCollocatiit. Quemadmodum 
enim tres fubftantiar illa: corpons,foiida nimirum qua^cft 
veluti fulcrum aliarum,humida &: fpirituofa alimento con- 
feruatur &: fuftentantur: fic a veneno cxpugnatur, 3c tadera 
vincuntur etiam . Medicaraentum quod vtriuique naturae 
participat,accjdentia quse naturx inimica funt,corporiq; fu- 
pcruenirefolent,corrigitatq;emedat. Sieitaqjvenenum 8C 
nutrimcntu optimo iure fub codem genere comprehendu- 
tur,cLi toto gcnere fibi inuicem fint oppo{ita,diuerfo tamen 
modo.Nam quas Mcdici res non naturales appellant,dupli- 

Citer diuidi pofTut, propterea quod quajdaex illis ad vite c6- 

fcruationcm ncccffarix funt,&: vitari non pofTunCjequarum 
numcro funt,aer, cibus & potus, cxcrcitium,quics,fomnus, 
vigilia,rctetio & expulfio excrcmentoru, &:animi perturba- 
tionesrquxdam ver6 noi) funr neccfTarirE , 6c vitari pofTunr, 
vtcnfes,vcnena,medicameta, beftixfurore percit^ &c vcne- 
nata?, &: id genus alia:^uaiu cognitio propric &: in gencre ad 
Philolbphos, proicipue vcro ad eos , qui de qualibet caru cx 

profeflo traaat,pertinet:quemadmodu notitia vcncnorum 
ad vcncf^cum, quam apprchendit vt malignc &: fraudulen- 

tcr cnecet: non vt Philofophus,vt raaieflate &: vim natura- 
cognof cat. Medicus autem in mcdio horil amborum veluti 
conflitutus eft,& ab hoc notitiam &: contempktioncm ani- 
mahum vcnenatorii,& vencnoru omniu,vt hac rationc vni- 
uer Lilem corum natura agnofcat,ed,fcit : ab illo ver6,vt cer- 
tus fic de cireaibusAproprijs accidetibus^qu^ vfum illorum 

in cor- 



ncnoium 



D E V E N E N r S, f 

in corporc humano comicari folcnt : non vt ad cum finem, ^ 
quovcncficus, vtatur, fcd vt tueaturcprpus, cuius rainiftcr ^ 

cft&: c6feruator,& cuius tutcl^&: dcfenlionitotuseftaddi- vcncnom 
dus, no fcciis ac vcncficus dcftruiflioni illius cotum (c dcuo- ^^j.* ^ 
uit. Tantu igitur diftat Mcdicus a vencficb,quantu alimcn- fp cftct. 
tumavencno: hocctia plusamari,dcfendi &:obleruari,<juo 
vcncficus magis odio habcri, cxpelli,& ignominiofa mortc 
tifici debet, Accedamus nuc ad difterentias vencnoru^quod Diuetf^rc 
fuitfecundum tradationisnoftr^capUt.Diuidcraus itaq; ve {^^ 

Bcna in duas pattcs principalcs, fcpofitis hac ratione difFerc- 
tijs,qua: fumuntur ^ propria cffcntia, & natura illoru. Vcnc* 
numcorpus cft.Sedomne corpusvelflmplexcft &naturalc: 

vcIcompOifiiu&:artifidaIc>quofit vtveneni'fimplicia & na* 
turaliaprimum mcmbru haius diuifionis noftr^e, artificiaiia 
ver^fecundii cofticuant. VctiemS porronaturalc voCo, quod 
aut pars cft quatuor cIemcntoru,aut eX ijs conftat absq; vUo 
arcificio. Altcrum vero id eft,quod ad arbitrium vehefici,vel 
altcriusopificis, mixcumeft,qualecftarfcnitu,cbrufa.&id Vcncna 
genus ali^ com poiicibUes pericuIola^,quaru ignoracia doari- 
nxloco nobis fetuire debec . Primum itaq-, diuifionis mcm- 
brum tot habet difFerentias, qliot haberif corpora naturalla. 
Nam intet vcncna naturalia quaEdafuntcxelementis, qux 
obqualitates externas vclcbrrumputur,vclinficiuncur,qua- 



lis cft acr , quem refpirado atcrahimus '.qui aliquando infici- 



turvel a maiignis vaporibus, vclab aquis pucridis, velcada- 
ueribus , vcl a paludibus fxdu odorem craictentibus, cjuan- 
doq^ ctiam ob tcmpeftacis mutatimie,&: ob influxum cor- 
porum caclcftiu,hinc omnia morborum ^oicra in genus hu- 
manu, qui communi nominc peftiferi &c popularcs appella- 
tur,fparguntur,dequ[bus copiofe Hippocratcs& Galcnusin 
libris Epidcmiorum tradauic. Adcunde modum aqua in- 
tcrduacaufiscxternis quibusdam inficipoteft,&:tuadpri- 
niam difFcrctiara rcfcrridebet.Reliqua vcncnanaturaliacx 
quatuor clcmetis funtcompofita , &: numeroplurimafunr. 
QujJdato cnim cx ipfrs vica deftituta , quxdam ca pra^ditl 



'S 



t!** n^ 



junt; priora 6'ninia fcre funt mctall3,vt gypfum, calx, plUm- 
biitejal-gentu viuu,&: rcliqiia.QnpEVi^afruuntur,eoru quar^ 

OMncxanimaiibus,quSdamcxpIantisfumuntur.Animalia 



.* 



A 3 po"6 



* 



(f LI B E R P R I M V S 

porro yenenata funt autinccgra, vthirudo, autexcrementa 



quxda eoru tanturn^vel particul^ qiii^d 

morru tantu vcnenorarunr,vcqucdaexvolatiIibiis,aquaciU- 

bus &: reptilibus. Ad platas autreferridebctarbores,herbg, 
fruiflus, radices/eminajliquores & gurami. Dc quibus om- 
nibus copiofe in prinio & fecudo libro agemus, exceptis ta- 
memorbispeftilentibus;& vencnis, qu^arcificiofecompo- 
nutur,8i ciim a Nicandro.eoriifueritfada raetio, vt cerufat 
narri Ir de alijs loqui vellemus , occaiioncpocius pr^eberc ijs 
abucendi,qua remedia applicandi videri poffemus. Guracio 
tificiaiia. carp€eoruninilommj.Tsex hiscommetan)sehci potcit. InJo-* 

Ippr^terea agerchic dc rcmedijsalcerius vcneni gencrisv 
quod Platolib. xxxuii. de Legibus veneficium appdlauic, 
propcereaquod,queadmodmii ex: inftimflu &c opera dxrao- 
nu feu malignoru fpirituumperficitur , ita ciiracione quoq? 
cx fola & plena illius poteftate, qui totus illis cft contrai ius,. 
hoc eft, Deo, cuius opeimplorare, &: auxilm ab eo in huius* 
modi cafu expc^^are debemus,depederc exiftimo, Operarii 
ctiadabimus,nein hoc decipinos patiamur.ImpcriCi cnim, 
cum caufas morboruignorant, eos ad darmones , & vcnefi- 
cos,atqjveneficas cransferunt . Antcqua igituriudicium fe- 
ramus, diligcnter prius dodos ^ bonos Medicos inquirerc 
&L confulere oportet. Vt tamen leflori fatisfaciaip , quod ad 
vencficra attinec,paulo poft dc ijs loquemur. 
S^LX ^^ V N. c fcirc oportccprp varietate vcncnom, duo ctiam 
fi Gnt. clic genera morboru vcnenofotu,vnum quidem fimplicitcr 

vcnenofum,alterdvcr6contagiofum : cotagiofuminquam, 
qui fit pcr contaiaum reruni cxternaru, qux vcnenatsE funt, 
&: hic quide facile communicatur his qui cum isgrotis habi- 
tant,vtpeftis. Simpliciccr vero vcncnofi^raorbidicuntarij, 
qui etfi fiant per contaaam externoru vcnenoru, non com- 
.m unicant tamcn illud his qui cum iateOis habitant , qualis 
cftmot bus,qui e cicutaebibita oritur, - - • 

Qvt Bv s rebus breuitci: explicatis^rcdibimusad 



i 



^e";.f f 5^^"" vencno^u coafideratio,ne,qu? triplici natura conftarc 

^ixiniiis,&prmiaappcJW^^j|,ropimtcrupc^M^^^ 



^, inmtitui:, Sccunda ett qujcvimfuaminqualitatunicxcc&i 






cxercec 



f> E VE K E N r s; 7 

cxcrcct.Tertia cft ea qua: his duabus efl oppofita J &r omni- 

um maxime periculofa cft: propterea quod ctfi quatitacc fit 
minima/ubit6 ciim intra corpus fueritafTumptajparua mo- 
raintcrpofita,peftifcraaccidcntiainferr. Quibusdccaufis 
Auiccnna hancproprievenenum appcllatjibro fcCundo dc 
mcdicamcntis cordi coferencibus . Hoc etenim propriu ha- 
bcntno ob excefliim tantii caloris, vcl frigiditatis, vcllicci- 
tatis,vel humiditatis,{ed peculiarequandam malignitatera, 
Vtquidamexifl:imarunt,quam ex influxu {igni alicuius cx- 
leftisacccperunt.nihilominus tamequalitatibusetiam fuis 
iuuantur& fuftinetur. Quod vero ad fecundi generis venc- 
naactiRet,non tam periculofa funt, cum non nifi in maxima 
quantitatcmunus fuum excqui ,& virus oftendcrepofllnr, 
& a calorc noftronatiuo facile fuperentur , & coerceantur, 
qux vt a primi generis venenis vincuntur , ita ctiam ijs qua: 
tcrtio ordine pofitafunt,infcriora funt. Ea autem talia funr, 
vt quamuis nullam habeant qualitate excedente, nihilomi- 
nus tamenfpeciali cuidara corporis particuIiE fefe affigant. 
Idquod expcrientia videre Iicer,ciim medicamentoru qu^- 
dara peculiaritcr CGrdi,qu^dam veroiccori familiaria lint. 
Sic Cantharides veficanipotiflimum,quemadmodu lepus 
marinus pulmones refpiciunt,im6 quod magis eft,inter om- 
niavenenaqua:damfunt,quorufymptomataprimum,vcIm 
cerebro,vel iecorc,veI cordeinconfpedu veniunt , vt de hy- 
ofcyamo Iegitur,qui ftatim per ccrebrilazli fymptomata 
cognofcitur, quemadmodum cphemcri colchici partium 
nacuraIium,hoceft, per alui fluxum , in quo excrementa fi- 
milia locurx carnis recenter maflatx apparent. Scd lioc ta- J^°^^ 
raenpro explorato habereoportet,ctiamfi vnicorporis par- cordi 
ticul^ bcllum infcrant,perpetu6 tamcn cordi.fi non in prin ^*'"^"* 
cipio, in fine tamen pcrtinacircr adhxrerc. Nam cura con- 
uet vcncna confpiraflc veluti in omnimodam corporis hu- 
nianieuerfionem,verifimiIc eft,illis vltimum huncfcopum 
cfTc propofitum, vt principem arce ,jn qua vita.fcdem fuam 
poflfidct, cuertant & dcftruant. Scd antequa c6 peruenianc, 
vcl eam adoriantur , parces primum illi flibicclas dcftruere 
conantur: Symptomata cnim morborum auta principio 

cordi funt communicaca, aut alijs quibufdam particu 



A 4 Tacc 



t L 1 B E R. "P R I M V S 

Taceo quod rion omne venenum cas vires habct , vt locum: 
tara cclcbrccor nimirimj,quod a naturain meditullio,velu- 
ti rcgni cuiulda vndiquaqj fortibus propugnaculis cin(5li,col 
locatum eftjqu:e primii cxpugnarc antcqua vltcrius progre- 
diatur,oporcct, obfidione cingerc, vcl vim illi inferre poilii. 
Nihil minus tame venenaquedafunt,qu?,negledisquafire 
liquisomoibuscorporispartibuSiCordivitxfulcroprimoira 
pctu fcfeapplicant, vndcrcpcmina mqrs, quandoq; pauco- 
rum dieru fpacio, quandoq; ctiam paucarum horaru & ocu- 
li momcnto quali lcquitur , id quod in reliquis tam fubit6 
euenire non potcft. Eiiamfi cnim ob affumptum venenum 
homo aliquado vcl motUj vcl vocis vfum,vel fcnfus amitcar, 
aut etiam partes co£tioni,&: cibi diftributioni dcfl:inara:ora- 
nino fint labefa^latje : nontamenindefequitur,hominera 
ibbit6,nulla quafi interpofita mora dcbere mori. Coi dis ve- 
i;6 adione deperdita , neccffaria omniu membroru diflblu- 
tiofequitur. Ab eo etenim ita reguntiir&; fuftentantur.vc it- 
loru vis &:efficacia nonaliunde,quam ab hoc vit^e fontc de-' 
pcndeat. Et quia in hanc raateriam incidimus,racioncs ali- 
quas fermonis noQri gencralcsin mediumaiicremus. Minf- 
De fubita ^'^^ dubiu cffc dcbct, pro nacurx Varietacc quatiior primaru 

nZtm' ^"?^^itaf^^m»calidi,frigidi,ficci,humidi &: aliarum,quas Phi- 
•pcratioae lofbphi fccundai vocant,durividelicct,mollis, grauisjeuis, 

tenuis,vifcidi,vencna aut cit6,aut tarde agerc. Videm^cnim 
natur^ quodam inftindu rcs calidas,mones,lcucs,aut tenuc^ 
cicius quam frigidas, duras, graues , & vifcidas aaioncs fuaS 
pcrficcre, qucmadmodu Gal.hb.iii. Simpliciummedica- 
mentoi-u fcriptum rcliquit,cum inquit: Vcncna quxda efrc, 
qux longo temporc poftquam fuerunt alTumpta , interfici' 
anc, praecipue ea qux vifcidam & ter reftrcm natura habent. 
Quo fit vt exiftimcm, vcnena qux ftatimoccidunt efTecali- 
da,cenuia&leuia. Quarationectiamfacilius&venas&ar- 
tcnas ingrcdiuntur,& indc ad cor.Hanc porr6 caliditacem, 
tenmtatem , & leuitatem opifex compofitionc& mixtion^ 
«lagjs augecquemadmodum lcgimus apud Suctoniumin 
vitaClaudij Ncronis Ca:faris,dc muI,efcquada,cuinomeii 
crat Locuftx,qu:£^um venenum quod fortafTc fcgnius crar, 
pcrf eaius coquicurafibt , rcpentinx mortis Brita^liici caiifa 

/uit. 



: D^ V.E N E HI s; 5 

fiiit,cuihoc veiicnuni ex NeronismaQdaco oblatuerat : id 
quod admirationc aificere ncmine debec, cum hoc in vene- 
nis arte paratis,ia Italia prxcipue, vfu venire foleat . Hxc e- 
nim ob fua tenuitate tam fluxa funt , vt in ftapedibus etiam 
in minima portionc,& qua ienfu yixpercipere licet.cxpanfa, 
(bleas ocrearumad curim vfq^ perforeDt, & per ea foramina 
carnenifubintret,itacerte vtbreuiffimo temporisfpacio to- 
tum corpus inficiant . Eadem quoq ; func efficacia c3,quibHs- 
in quibusdam rcgionibus,imd in Gallia eciam , porcarii pcf- 
fuli illinuncur, &: quibus vt plurimii infclixhominum gcnus 
quoddam,vencfici nimirum,vtuntur,quibus demqjmilitcsi 
ad imicationem Indoru , qui fagittas fuas cpdem modo tra- 
dantjglobos fuos inficiunt, dequo Paulus Oroilus hbrotef- 
tio fcribit, cdm air, Alcxandrum hac ratione magnamexer- 
citus fui partcm, ciim vrbem quanda ob(idcrcc, amillfire, Id 
quodolim Gajli & Scythx,vtPIiniusIib.ij.rcfert,&CeIfus 
quiritoetiara fadlibac. Sufpicioprcrercafuic Germanos pro- 
ximo belln idcm fcciife. Eadcm fortafTe vi pr:rdita cranc vc- 
nena,qua! in fcrinio Caligul^ Imperatorisfuerunt inucnta, 
qua: cum ia mare fuiffcnt coniccl.i, tam fubito illud infccc- 
runt, vt pifcesinde quoquc morcrcntur.IdquodSuctonius 
in Caligulaevitafcripcumrcliquit. NcqucvcfQ tardam aut 
liibitani opcrationcita venenisancribcrcdcbcmus, vtnul- 
ium ad illius qui fumit naturam habcaiiius refpcdum.NecJ; 
cnimdubicarc oportct , quosdam eacfle natura ,vtdiutius 
vencno rcfillanc , nec cos cam cico quam alios poflit confice- 
re. Vcrbicaufa, (i quis vencnum cuiuscunq; gcneris eadcm 
quantitatc,duobus diucrfo tcmpcramento pr^ditis,exhibe- 
acjcomperiet alterum hora cicius,vcl die,vcl fcpcimanaeti.i, 
& mcnfe Inccgro moricuru alccro,prouc calorera nacuralem 
veldebilem ,vel robuftum habec, non fccus quam f^penu- 
niero in medicamcncis qu3exgrisofFcfuncur,concingerc vi- 
demus , Dua: etcnim drachma^rhabarbariin vnoquandoqj 

plus,quam quatuor in alio quopiam eificient. Id quod 
aliadc 

ramct 



-»' 



\% 



caufa fit.nifi quod qui a{rumunt,diuerfo funt tempe- 
>• Vtigicurcxhisomnibus aliquidccrcicliciamus,di- 
cos qui func ceperamcnco calidi, facilius & citius a vcnc- 

calidi* &:fubcilibus,quaUafuperius defcripfimus, quam 

A s *1"* 



\ 



lO L I B E R P 11 I M V S 

qui natufa frigidi runt,confici,propterea quod vcnas & arte- 
rias,&: ob hoc etiam vias duduu largiores habcnt: quofit,vc 
vencnum quod porcas velutiapercasinuenic,ingrcdiatur,&: 
cu m aere attra^auin ob continuumcordis&: arteriaru mo- 
tum facilius.feratur, Quoddcindc ad eos attinet, qui func 
tempcram£co frigidi,certu eft, eos vehementius, quam qui 
cah^di funCjVenenis refiftere^non tam ob caufam dida,quara 
qupd frigidiores funtjd quod profcdo de vencnis, quse na- 
tura frigidafunc,intelligi non poteft. Quod fi cicuta propte- 
rca homini venenu cft,quod venas & artcrias amplas habet, 
cibufq; fit no coturnicibus tantu, fed ahjs etiam quibufdam 

iKfpataDo auibus,qua: has partes anguftiores habent, vc Gal. ii i. iimp. 

iS^uS.^" medicamencor u refert : videtur fcqui homincs cahdos fi ci- 

cuta bib.erint, cicius, quatn qui contraria natura ftmt fortiti, 
dcbere mori . Id quod falfum mihi effe videtur. Hoc cnim 
abfq;exceptione conftat,lios citius extingui,quod cabrena- 
iiuuhabentimbecilliore,quamiIlosqui longiore tempore 
rehftuc: nec{ac<;ft dicerc illos haberc vias amphores & aper- 
tas,etfi cnitn facihus fit per magnu quedam alucu ,qua par- 
uura,ingrcdi: nihilominus tamen cicuta cu ic^s fit & ^ra- 
^is,ita fluerenon poccft, quemadmodu necreliqua venena. 
U natura frigida medicamenta. Amplitudo cnim venaru &: 

^rtcnaru,grauitate & %nitie veneni,c6tra qua calor natura 
hs &:ad eprem.u vfq-fpiritu pugnat,compefatur. VenS qui- 

.do,&: veacnu firigidum hauferit, non minus quam eum qui 
contra fit natura fri^idior, & venenu calidu LpfedtX 



mus,intelligi debet. Ic qu- —^ ^ 



quam in mc 



d.5 adducit:mihi neuciqua ^^^^^ "^Z 



quidcm 



Vbi ipLr h»n,.. ;":!?"/ ^'^5.»^co?tincntur, pa- 



cxercec 
tiatuf 



r.ssst=,sE5= 



vincc- 



DE V E N E N I S; " II 

Vincef e,qu3m ii nihil prorfus paceretnr, quauisob indgnciu 
c^orebreuiffimoccmporisfpacio Gicutaexteijuetur : nihi- 
lominus tameeam coquit vcluti^ & apta qyafi ad nutriendu 
corpus redditJd quod ide calor in homine temperatura fri- 

gidojpr^flarenopoceft.Ciiiamuiscnim vim habcate^m at- 
tenuandi,virtus tame eo vfq; extendi nbn p6teft, vt eara ali- 
qua cx parce,quemadmodualter, ihfiangar, Scdantcqua ab 
inftitutO'digrediaRiur,prius obicaioni',qua quis mouere p 



^ 




4 

' gidorum 



fcc,quod ad vcncca fua natura frigida atrinet, refpodebim . 
Qui nimiruiicf i poflk,vt cicuta,qu? frigida,denfa,et veluti "^'"^' 
kd motupigraeft, naturaefux inftinau per venas&rartcrias 
(nanj; vc cordi virus c6m uniccr ur eam^ viam feqd i <Spoftet ) 
primum,& ab fe ad parcesprincipes^^fq; prolabaturtvideri^ 
enim eam vt per hos canales ingrcdiitur,ncccfle cife iuuarl 

quada re^qu^eam proCrudac velutij& vim habeaireaattcnu- 
andhld quodabfq; vll^dubjtatione vcru eft. Y cnena cnim 
pr^cipue vcrofrigi daj,&: mcdiGamcca eadc ccmpcratura pr?^ 
dita, vc vircs fuas f xcrc,eanc ,.a caLorcmojftto propelluntur Sc 
flimulatur^qui cu quicquid ilH eft oblatU;, in propriam fuatn 
fubftantiaconucrterc coneturjiominc conteriofum & mo- 

rofum repr:Efentac. Qui quod primus cnfem arripic, 

vcfc cueacur,cogic,qui dumfc dcfqndit^&fupcrioreftiCum 
la:dit &c lcthali damno agicic. Galor itaq 



tam aggredicur, in cau^ pll vc attcnuetur , & fecilius ad cor 
yfqj dcducatiwr. Oportctenim omnia niedicamcncafrigida 
hac rarioneattenuata pcrcorpus coduei, id quod Gal.xvii. 
&xviii.ca.U.iii.Sirop.medicamentorufcripturcliquit.Ni- 
hilominusjamenhiGcalor^cum velparum velnihilfitaud- 
us, auc ^rrior redditus, frigixiicacc vencni, cancu abcft vcin!- 
feingac.vcppciuseam adiuuet. Quamobcaufamantiquitus 
Aclienienlcs , cdm cicutam ijs qui icelerisalicuius conuidi 
Gilcnt,cxhibercvellcnt, exiguam vini tenuisporriuneulamy 
vt caloreilliusiuuaretur imbccilliore, & f^icilius rotum cor- 
pns pcf mearcc ^admifGcre folcbanc . Hoc vero inloco quis- 
ItioDiiLf^uiufdam in mentcm mihi Venit , qua: a quihuffiam 
vetuftioribns mcdicfs,. pr^cip^^A^abibus . &: percofdcm' 
pnqu^n vera approbata ^jji mcdium addui5laL(uit,vtrum 
Vfdclicec fTeri poffic, vcbomoiongoaccedence yftt & confuc; 

tudiac nucriri pofllc vcncno l Ec quod Auiccnna fcripfic 

libro' 



11 LIBER^RIMVS 



^ - 



/ 



Vtram vc- Hbro iiii. tfa^l.i.Fcn.vi.id poftcricas fccuta c(l,& pro cxplo- 
nutrltSto ^^^^ habuicrquamuis ha:c proporicionuilorriodoae vencitts 
^oSnS^" in gencxc intelligi poflicEcfi enim verum fit, pro nutrimen- 

to nccenario vci nos cibis dukibus , & corpori c[uod nutriri 
debet,Gmilibus:autoertequitalcs facile concodione effici- 
antur:& naturaliter humana corporai&: reli^ubrfi inimah. 
tm omniu calidaiipt & humida(vita cnim ifircaloire, & hu- 
midkate temperata fundatiir) ncmo cfl proJFcdo , mbdo fa- 
Ao litIudicio,qui no dicat,vcnena extreme calida & ficca no 
polTc conuerti ia proptiu nutrimentu corporis : tacco quod 
fi huiusraodiel>,nec dulcc eircjidcoq; nccnutrire poteft. Id 
quod indubitalter veru cft, etiam fi hiftoria qux puella qukri- 
dara vcnenofa hcrba NapelJo fciliccCi iiutritam fuilTe affir- 
' mat,vcra clTc a quibusdam exiftimetur,quod tamen pro ve- 
roaccipino debctjcum ea hcrbacalida &t ficca, & a tota fua 
fubftantia natiir^e hiunan^ cotraria fic. Et vt demonftre hoc 
fieri no polfc,eius rci racic^n^comrtl6da,& qujcabunde fuffi 
dat,af!cra. Dico itaqjfi homo nutrijrecur vcneno a cotafub- 
ftanciafibicotrario,nccefrari6fequerecur hominem noam- 
plius effc homine. Nam quicquid nurritur,fuo fimfli nutri- 
tur.Quodfi homovcncnonutritur,nccefreeft vt fit fimilii 

veneno.Atquifivcnenutalcefi,quaiediximus,hoceft,natu- 
IX human2contrariurre(^^fcq-uicur,homincm cum vencni 

natura indueric,noampliusefIbhominem:Sed quodhomo 
viuus dcgcneret in aliquid {ux naturcc conirarium, id vcio 
ablq; omm racionc dicicur,cacco quod harc propoficio ncccf- 
iariadl,particularenon poftb nacuram cuihbet fpeciei fux 

daatcinetqu^ttahafiintobexuperantemquairtatctantum, 
V cicuta:fieri profcao potcft,vc aliqua cx ^arte in ptopriam 

Tuod S ^f^^^^-r^^ ^^^bftantiaL cohuertamur, 
quandar^^ f^^^^^^^ ^am citato oftcndic. vbi fcribit anum 
q andam fcu muhcrcm Achenienfem alTuefcciirc fe, vt ,.- 

^rperiXfi^^'^^ maiorcmabf- 

SL^ >|T ' '^^i\' '"'^ '''"^ ^"^ ^nipore , qua: 

ul "^JT^ ^^ mcerimcdum aliQm abunda^tisfccifrcc. 

Id quod f^er Hon poteft abfon^ inf^^r,- '"''''^"^^^'^"^^h 

rcdund^nfi^. u ^ aDiquc mligm cxcremcntorum 

rcdundoncia, ob matcn^ i^crtinaciam & in^quahratcm . 

" Hinc 



P 



DE VENEN I S. 



n 



HincitaqjConcludimus,idera pofirecontingerc in vencnis 

calidis, pr^ecipue tameniis5qu:e& fubftantias proprietate,&: 
qualitatis cxccfTu nobis adueriantur. Ncq; vcro propterea 
dicohorainem no paulatini fead vlum vcnenorum, eorum 
ctiam qu^ tota fubilantia illi f unt cotrariaj aflucfacere pofle, 
non vtiisnutriatur.Naturaenim vbiprimura paruam^dein- 
dcmaiorcm paulo quantitatem vcneni e corpore expellere 
condieuit , ita profeflo deinde ad hoc faciendum longaexr 
, perientia & vfu inflitui poteft , vt etiam fi dcindein maioA 
quantitatcilliolferaturilludjtaraenetiam foras propellat. 
SicPontiRex Mithtidates feipfum veneno interficere non 
potuit , fed ab extero quodam nccenitate poftulante occidi 

fe voluit : propterca quod paulatim fc ad vfum venenorum 
afTuefeciiret. 



morcs m 
vencna c6- 



Se Dquandoinqucflioncsqucingencrede venenismo-^"'" ^°- 
nen lolent , mcidimus, non alienu erit ab inftituto, mquire- 
re^ num humores putrefccntcsintra corpuscerta quadam ^^"J' P°^" 
& noua putredine in venenorum ordinc collocari debeant: 
vtquidamarbitratifunt: quiinmcdiumpofucrcfemen pu- 
irefccs in proprijs mcatibus.menfes itcm muliebres fuppref- 
fos,&: humorem qui caufa eflluis vcnercc , & eum qui Icpra 
generat. Nequc cnim dubitarc oportet , in morbis qui hinc 
oriuntur, admiranda fierifymptomata , qua: profedo in ge- 
neraUhumorum putrcdincminimeficriconfucuerunt : cu- 
Hisreiinfinira teflimoniaapudGalenuhabemus: prxcipue 
ycr6 V I. Dclocis afFedis,vbi humorcsputridos fcorpionis 
i<3ui & phalangiorum comparat.Diligentcr tamen animum 
aduertcre oportct nc hac rationenaturasrcrum autoritati- 
pus vctcrum finiftre intclledis,confundamus. Videamus 
itaq; quidmedicus quidam noflri temporis,&edodioribus, 
dehacquarflionein mcdium adduxerit. Vultcnimvenenaf/^'^"^^j;"jV 
qu^dam extrinfccus aduenire, quxdam vcrointrinfecus, & a.dcabJi- 



in corporcgenerari.De accidetalibus enijnnon dubitamus- ^VfisX 
Sermo enim nobis cfl deintrinfccis , qu^e cx fua propria ori- morbis v( 

ft-ir.rt ^ • /■ /Y-cj'' ncnatis. 

gmc,ccu primonatura: fuajortu, vencnaeficnegat: bed tc- 
poris tantum proctfTu talia fieri autumat.Nam quemadmo- 
diim(inquir}cx variaputredinehumoru,quc corporivel ex 

intemperie, vel alia quadam caufa accidunr , diuerf^T fcbriil 

fpecies 




14 LIBER PRIMVS 

(pccks excitantur : ita quoque ex longa putredinc , auc alia 
qaadam caufa occulta, venenura in corporc gcnerari poteft: 
qux vetba fi vera funtjfateri nos facile coget,omnesmorbos 
in corporcoitos exvenenis origincm trahere ' bona etenim 
pars coruraex putredineobintempcrantiam quaquotidie 
vtimur , longo tcm pore colleda oritur. Et profcdo niliil ad 
rem facit^quod huc Galenilocu proru^fententiieconfirma- 
one citat.Galenus etenim eo in textu qui legitur vi. de lo- 
affccliSjprimuravuIt rcrpondereiis quiciedercnonpof- 
funt , tara paruam leminis rerentiportionem in vafis fcml- 
nariis adeo fsua poflTe excitare fymptomata,vt capitisdo- 
lorem, appctentia2deperdicionem,febres et aha. Ob oculos 
cnim proponit illis fcorpionem , qui &: ii fuo iftu exiguam 
proffus vcneniportione eiaculetur, breuiilimo tamcn tepo- 
ris {pacio eflicit , vt magna in toto corpore fubfequatur mu- 
tatioJnueftigatdcindenum aliquid talein corpore generari 
po{fit,quod qualitatibus fuis , &: efficacia malignitari vencni 
correfpondeat.Et continuandoeam materiam iiixtaopinio- 
nem aliorumquorundam medicorum ,vt commodius poflit 
intelligi , concludic tandem fspenumero in corpore ob cxi- 
guam humoris putridi quaLtiratem non minus ccrte quam 
vencnijfxuiinmaconcitari fymptomata, Etquod adillud 
atcincc , quod vult Galcnum velle hanc humorisportionem 
clle vcnenofam,idquc exemplo probat canis rabiofi^refpon-. 
deo (prastcr idquod Galenusloquitur de promptitudine &: 
humoris aaionc , qua aptus cft ad agendum id , quod agit) 
nonproptcrcafcqui.cum canis intcr rcliqua animantia om- 
nn nacuram habeatpecuharcm,eaque tota ita immutetur , 
ciim antca homini famiharis eiret , nunc quemadmodum 
^ipis , 5c bafihfcus capitali odio profcquatur : non proptqrca 
fcqui, mqua , vt idem quoq; in.hominis natura prarftari pof- 
iir. ^odijfoluscanisinterrcliquaanimatiaomniaob hu- 



morum corruptelam in tantam rahiem aaitur , vt ctiam 
cremcnta illius venenata fint &c contagiofa-. qui fit, obfccra, 
vt hic humor qui iam cor, iecur, 6.' ccicbru occupauit, cum 
nonaatim mtcrimat .^quod profcd^ facere deberet , fi fola 

m^ eiict ; (ed uon dic" ' . T _ ^ i - 



rabiofi 



e 



:r( 



r>E VENENI S. IX 

cfle Iiomini^ Sc non canf,qui edsaliquandiu etiam in princi- 
pibus corporis partibus rccinec. Vc itaque probet humores 
putrefcentes intra corpus nonpofle conuertiin venenuin, 
non fat fuit citare canemrabidum. Multo enimrc^tiusel- 
fetj infiftere rationibus naturalibuSjfiquidem habcri pofTunt 
quam ad (imiritudines, vel ad proprietates quas occulcas ap- 
pellant,recurrere. Quodveroanfam mihi prxbctj vt dicam, 
ncc femen, nec mcnfes recentos , ncc liumorem qui lepram 
generat, venenofa efTejcfl:, quod venenum tale dici non po- 
teft (pra^cipue. illude quo quis non folum ob qualitates ma- 
nifeaas, fed etiam totam fubll:antixfamiliaritatem,peculia- 
remquandam malignitatem pracederecognouic, equorum 
numero hs:c erunt,(i venenaappellari debent) fi non quate- 
nus incordis deftrudlionem principaliter coniurarunt : alio- 
quienim(quemadmodum diximus){inguIxmorborum cau 
f^venenaeflenc. Quod vcro ad illud atrinet, cum, ait, venc- 
naqu.Tdam aliis membris efle infcllaj vt cancharides vefic^, 
lcporem marinam pulmonibus , & quod hoc paclo faha fic 
hiec regula. Ceraim efl: eam nifi vberius explicetur, rccipi 
non pofle. Qu_amuis cnim in iis membris fympcomata pr?- 
eipue &: primiim appareanccor tamc tanquam vlcimus fco- 
pus, ad quem collimanr, illis propoficus eft,6^ vim fuam ma- 
lignam non tann.im in his membris , fcd pluribus aliis etiam- 
cxcrccnt.Vnde Nicander icade cantharidibus loquitur:. 

haufliim 

Qni hiUt hunc multo perfufim humore^ mokdos 

InUhiismcrJiis^atqueimafintitinaluOy 

Nec minor excrcet mediam dolor : horrida /iir^unt 

Vlcera -vefic.t^ compreffnm pe6lus anheUty 
Qjiafuperoff^tcauoinatmbuntmolh/fimai/cntri: 

Ira ■venit -vehemens, ^ plandiciiUtio corptts 
I^iflendit defe^lam animo. Vis dira ycneni 
^r.imlet^ ^ mifroSjprxterfpem pafcitnr arttts. 

C V M eciam dc marino lepore loquicur,pIura alia fymp- 
tomata defcribic,qua ca que pulmonibus fupcrueniuc,quoru 

illc ne mcminic quidem. Ad harc locus ille Galeni v. Simpl. 

^uo luam fentcntiam probaie cogicat,(atis o£lendic, vcnena 

qu^edam 



-' 



1(? LIBER FRIMVS 

quasdam aducrM cerebro : Sed quod illius tantu reCpeSta 
taliailnc, prorfusnihillcgitur. Humorcs porro, dc quibus 
qu£eritur,veneno(bs efle , idque a tota fua fubftantia , & cor 

qucraadmodumvencnaoppugriare,idver6averitatealie- 
nuen:. Etfi enim aliqui vapores, e quibus deinde capitis do- 
lorcs,& animi deliquia proficifcutur, eleuetur;& quandoq; 
ab cxcremo pcde aura eleuata morbi comitialisfpecics qu^- 
dam excitetur ; non tamcn hoc ita nouum cfi: , vt non idem 
quoqj alijs dccaufis,ijfq;quaplurimiseuenire qucatjquem- 
admodum capitis dolorabhumorcquodam pungenteiani- 
mideliquia a pituita aquofa & frigida defluente a cerebro 
inftomachum : morbus comicialis ob vaporum copiara ad 
cerebrum delatorum , qui in pituitani conuerfi,aut vcntri- 
culosilIiusautmcatus,perquos fpiritus vitalis tranfiniflTus 
a cordcdefcrtur obftruunt . Non difputcmus igitur de dif- 
fcrcntijs fymptomatu fuperucnientiu: Sed potius de vehe- 
nientiailIoru,quandaquide communiaelTeea videmus:&: 
caucamusneaaresincognitas,cu naturalis ratio reddi pof- 
iit,earefcramus.Quis'vcr6 efl qui vcl parum iitin re mcdi- 
cacxcrcitatus,quino dicat,pro varietate humoru naturaliu, 
non diucrfam quoq; ineflc in illis putrcdinem, cilm innata 
bonitate rcli6i:a,natur£e contrarij euadut? Qu.is prsetereaert-, 
qui non fateatur maioribus opus efle viribus ad dcbcllandu, 
& vinccndii a!iquid,quod tota fua natura contrarium cft ei, 
qui idaggrcditur?Scquitur igitur caufam,qu? eos cuicit,16- 
ge maioris eHc efficacix, quatenus illis omnino cft cocraria. 
Ec ex confequenti ctiam accidcntia qug fequentur , quiac^ 
caufafiuntmaiore.grauiora Sc pcriculofiora erunt.Pr^terca 
fi caufa illius morbi, qucm Latini vtcri priefocatione appcl- 
Iant,idc6 vcncnofa eft,quod vt pluriraum ex feminis putridi 
cohibicione fiat,qui fit vt cum crebr6 reucrtatur,tam lon^o 
quandoq; tcmporeinmulieribus durct , vt Celfus hb 



iiii. 



fcriptum rchquitPNam quod ad humorcm,qui ab extremo 
pcdc furfum ad ccrcbrum vfq; fcrtur . attinct ^eadem pror- 
lus eit ratio.Rehquum cft vt dc lcpra & iue vcnerca,qui duo 
morbicontagiofi quidcm fimt, qucmadmodum pcftis , fcd 
CaufaLe. nohmpUdter&perfevcnenofi,refp6deamus,Lcpracnim 

r«. pnmo fitcx humorc,melachoIico,tcrrco,qui quodfriaidus 



& 



D E y E N E N I S, ij 

Sificaiseftjitapartinmnacurale tcraperamcntum labefa- 

dat,in easque fe infiriuac,vt ob fui conturaaciam,&: fpecia- 

lcm quandam iccoris confticutionem prorfus corrigi no pof- 

£tj cum iam corporis difpofitionem , vt dixi, immutaueric. 

Neqj camen venenolum effe propterea concIuderaus.Vide- 

mus etenira quotidie Icprofos quandoq; ad longu tempus 

vitam producere^5<: in vniuerfo corporegraflari luem illamj 

antequamvllii vllius incommodicordiiiluti fignum appa- 

rcac. Eadem efl: ratio luis venerca^, qug reli^lo corde, Vt plu- 

rimum oflibus,membranis &:aliis membrispertinacitcrad- 

ImccVerum quidcmeftjquod hoc cum vcncniscommunc 

habetjVtquemadmodumvirus beftiarum vencnatarucor- 

pori per coiitai^u, ita illa quoqu ccomraunicecurrncqueta- 

menexiftimareoporcetidcociuicquam illamcum iJlorum 

operationecommunehaberc. Num igiturdicemuSjVtrum- 

qucraorbum cum illorum caufa in diucrfa humorum putre- 

dine figatur, cffe vcnenofum.^Pofrem eius rei infiniras ratio- 

nesin medium profcrre,fi has ipfas non fuifeduras arbitra- 

ter jCantumnimirum intcrvcncna &:naturam cfiTeodium, 

Vteam abiisiuuari pofle impoflibile prorfus fit, aut vt ex ca- 

li aliqua rc fic compofica,qua! apca fic aliquo modo, vc in vc- 

nenu degcnerec : prxcipue cum veneni vocabulum proprie 

dciisrebus qux cxcerius incidunt,intclligi dcbcat: Hinc 

Auicennadixit, vcncnum clTc talcmcdicanicntum ,quod 

temperamcntum hominis corrumpac , non contrarietace 

tantura fua,fcd nacurali Sc ccrta quadam propriecace Quod 

fi inhis humoiibus qualicasaliqua venenofa continccur.vrl- 

<Je procedic?neceflc cnim cfl: vt ex noua quadam &: pcculiari 

quatuorelemcncorum mixcioneproueniat. Acquinouailla 

commixcio fierine proccfl;iufimpIiciputredinchaCsin.qua 

^ulla vera gcneratio fic , fcd rcfoiucio cancum qua^dam hp- 

niiditacis & caloris nacuralis ,quo fic vt femen rcfrigcra- 

^n^ (TJemadmodum fanguis quoque eum locum in quo 

cft,refrigerac) continuationc quadam rcliquum quoque 



fl 



Pus refrigerec i An ignoramus forfaH ,Symptomata qux 
^teri ftrangulacu fupcrucniunc,acauia nlanifeila, hoc < 

^eminis frigidicatc & huraiditatc oriri? Qui vult alias quoqj 
<^aurasapudHippocracelib.ix.dccorhpoficioncmcdicarac- 

^<^rum fecundu ioca fcrlptura reliquic? Autdcnuoncadin- 

B fluxum 



l8 IIBERPRIMVS 

fluxiimaftrornm redibimus, qu^ obhoc ipfura ccrtedcplo- 

randa crunt , fi quotiefcuque ianguis in corpore putrefljtjVt 
infliixus illoru fuppetat, parata elfe debet? Sed de his ha6le- 
nus. Reliquum cft,vt oftedamus/quod quauis ea qux de vc- 
nenis diximus iint vcra, fieri tame aliquado vt natura ab his 
iuuetUL An non videmus ipfi plurima ex medicametis qui- 
bus vtimur, a vcncnis efTc defumpta >&c quod magis eft ( id 
<juod in principio (ccudi libri noftri dicemus)alexipharmaca 
ipfa fa;penumero cx vcnenismixtis cum alijs fimplicioribus, 
conuenienti tanien quantitate,c{rec6poj(itaf Imo,quod ma- 
iorc admiratione dignu eft, venena quicda reperiiiturjquoru 
alteru altcri remedio cft,^ alexiterium veluti De quo lepi- 
dum apud Aufoniu Epigrama legitur fub hac verboru ferie: 

Tox'tca:^IotypodedityxormxchamaritOy 

Necjatis admortem credidit effe datum :. 
MiJcHit argenti Utaliaponderai^iui^ 

Co^eret i^t celerem yis o^eminata necem. 



Diuidat hxcfi qiiiSjfaciunt difc 

tAntidotumftmet^quifociata hibet, 
Trgo interfefe dum pocula noxia certant^ 

Ceffit lethahs noxa fahniferd» 
Vrotinus et "vacuos aluipetierereceffus^ 

luhrica deiedis qua -via nota cihis, 

^ampiacuraDeum^prQdeficrudelioryxor: ' 
£f cumfata -yohint, hina -venena iuuant, 

Ratio aute^ob quam ha?cita fiunt,vel ad contrarietatcmj 
quaminter fe pofsident, vel fimilitudine vcl correaioncm 
accidetiura diucrforucorpori lupcrucnientiureferridebct; 
contrarierace quidem, fubito cvim inuiccm iibi obuiam fiut, 
ita piofcao inicr fe committuntur.vt nccefle fic alrerucrum 

luperiusc{re,autambocerteinamraexpcllantur,qua:hoc 
plus virium & roboris in ca habct,quo hoc fuacertaSiine dc 
Diliora faaa f unt : ita oucm ob alterius lupi aduentum fhb- 
tcrfugere vidcmus , qui liiaando primum ita dcfatiear. vt 

f^Tf ^VT>'""' rT ^"^ q^^^qucinuiccm fc intct^ 
fiaunt fugafibi confulera Secunda porrocaufa qua:con- 

^^^i?r^'\ "^^^^^ ' q^od vencnum- mixtum 

cum alus medicamctiscontrariis,it!isloco ducis 

S«cadeumlocum,in quo vcncnum in corpore 



infcruit 



* r 



deduc 






© E V E N E N I S. f^ 

dcducit. Venenum enim (uum fimile, quemadmodum cx- 

ter« quoque rcs naturales, appetit. Ita Galenus in libro de 
Theriaca ad Pilbnem,cantharides per fevedcam cxulcerare, 
mixtas tamen ahquibus medicamcntis eiufdem morbis me 
dcri, fcribit.Infinita aliafuntexempla ,qua: dephalangiis in 
vino fumptis,& crocodih adipeaduerfus idusilloru , in mc- 
dium adducit. Et quamuis horum vencnorura malitia mix- 
tione hac corrigatur,it3 certe, vt ex ea tertia qu^eda fucukas, 
qu^ aliqua ex parte cotraria eft veneno,refultet,nihi!ominus 
tame pr^cipua mixtionis illius caufa,qua alexipharmacis co 
mifcentur,ad fubftantixfimilitudinem referridcbet. Cuius 
ope vencni aliqua portio, quseafTupta eft intro, repctes prio- 
rcm fuam naturam , vna cum c^eteris medicamentis fertur, 
qtiemadmodudixi,vteam deinde inalio vencnoreaflTumar. 
Etquod ad eaattinet,qu^ humorespurgat,id fit ob eam qua 
cum iis fimilitudine haber, ob quam vna cum iis attrafla, in 
caufa funt vt cum natura vnum,alcerum quoquc deinde cx- 
pellat,idque fubito. Venenofa enim Sc innata qualitasilloru 
qm pr^dita erant,aut corre(flione,aut Medici mixtione fuit 
refra^la. Et quodad contrariam corredione in corpore,qus 
tertiafuit caufa,a"inet,ea per venena qua: talia obqualitatu 
cxcelTum funt,perficitur.Nacum in ccrporeexcicaturmag- 
nainflammatio,commode frigidaad tempcranducaloiem 
applicari poiTunt.Quod Galenuseode hbro de Thcriaca af^ 
ferit,de papaueris fucco, qucm etfi natura fua vcnenofus fir, 
plurimis tamc morbis auxilio effc , fomnumq; iu phrcncticis 
conciliare,eosquc a morte tueri fcribit. E quo loco colhgcre 
poflumus non omnia vcnena pcr os affumpta talia cifcaim 
cxterius applicantur, &in primisea qux qualitatum excef- 
fum funt fortita: id quod contra conuerti nopoteil. Omnfa 
cnfm vcnena externa , vt animalium vcnenatorum , per os 

noqueaffumpta, taliafunt. Nuc veroquxftionefatis dubia ^^^^^^^ 
ilcutere oportet,noquod per Cc eiuflnodi Cit/cd quod Mat fcrpcDtum 
hiolus vir dovflus cam in dubiu vocarit,idq;abfl]; paru firma Sm!" 
Mtione, Quarflio autem h^ec ef^: num fcrpenccs fua natura 

frigiaivelcalidifint,&:nuro vencmim etiam ipforumtalc 
ht.Nunquam profec1:o crcdidifTcm hoc incontroucrfiam rc 
uocatum iri , ciim abunde argumcnta fuppctant , imo fub 
«pc£lum oculorum cadanc,quibus de natura eorumfxigida 

B z ccrti 



1 I B E R P R I M V S 



ccrtieiTepofrumus. Primum enim in iis quos Galliaiiodra 
proferc , maximura incfTe frigus experimur , fi manibus tra-j 
dcntur,idqueinmcdiaetiara asftate : quod bonafide afEr- 
marc poirum.Meminiemmcumaliquandofub finemmen 
fis lulij febri ardente dccumbere jefTe quendam ex amicis,: 
qui vtamaximo£eftu,que in manibus pcrcipiebam mc libe- 
rarec , rcrpentcra infigni raagnitudine dc longitudinc obtu- 
krat,quem perpetuoinflar glaciei frigidum efTefentiebamj 
ctiam fi continuo manibus tradtarem , &in Icdo voluens Sc 
reuolucns cum calefaccrc conarer, id quod quotidie expe- 
riri licet.Etquodad raciones naturales attinet non ignora- 
mus frigida, calida, ficca aut humida dici telatione, feu col- 
latione fida ad id,quod totogenere tcmperatum efl:,vt Ga- 
lenus afErmat. Atqui quod toto genere incer animanria tem 
peratum efi:, homo eft. Videamus icaque num fcrpentes ho- 
raine vel calidiores vel frigidiorcs linc. Vniuerfalis regula cH 
incognicione temperamecorum, corpusomne quo plus auc 
minusabundetfanguinc, hocplus etiam velminushabere 
calorisjita vt non tantum inter animalia diucrfarum/ed vni 
usetiamfpeciei,caqu£eminus fanguinis habenc,fiigidiora 
asftimentur : hocque pa£lo fanguincus picuicofo calidior cfi. 
Quis ver6 eft, qui ignorct ferpencesin fua fpccie, &: propor- 
tioneminusfanguinis quamiiominemhabere? Quis icem 
nefciceosineorum numcro, qua:pai:um fanguinis habent, 
collocari? Scd progrediamurvlccrius.&qulade tempcratura 
difpucare incepimus, raciones noflras ex rebus cuidencibus, 
& qux oculis cerni pofTunt , deduccmus , vc ab extima cor- 
porispartc,cuius pellis vbi laxior fueric, porosque fiue mca- 
tus apcrtos habueric,eara temperamento calido effe iudica- 
bnnus,qucmadmodumcontrali porielaufi fuerint,friLTido: 
propruim enim caloris efl,iuxta PhiIofophos,dilacare &ape- 
rirc,quemadmodum frigidireflringcre,&indurare ctiam 
diflimiles res. Sic videmusf^rainas,naturavirisfn>idiorcs, 
lohdiore & nitidiore carne plcrunquccfrc. Sed quis obfccro 
non perfpicuc videc carnera ferpcntura duram cfTc & den- 

lam,S£tamfoIidam,vthocvnumadiunaafrigiditatcquam 
perpctuo comitem habct, pro argumento abunde fufficiat.? 

^uifit,amabo,vtcum vnice pr:.d^ fmt addi^i, & voraces 
appcllcntur,parumque bibanc , vt Arifloteles in fua de Ani- 

mali- 



i 



> 



ffialibiishiftoria affirmat, hon fint etiam frigidi? An fortaffc 
ncfcimus appctcntiam frigiditateftimulari,6c quo ventricu- 
lus frigidior eft,hoc plus cibi,etiamfi concoquere non pollir, 
appetere? Sed accedamus ad id, inquo vcluti fumma difpu- 
tationis noftr^ coniiftit,quo tamcn Matthiolus tanquam cly 
peo femunire cogitat. Dicit (erpetes hyemequod calidi fint, 
latitare , et frigus tanquam fu^ tcrapcraturas contrarium fu- 
gcre,veluti & pifces quod frigidi {unt natura,quam primum 
aeriscaliditatem fentiunt,mori fubit6 . Contrario itaquc 
modo reconciliari pofTumus. Ego enim ideo {erpentcs hye- 
mem fugere exiftimo,quod frigidi {int,&:pi/ces cxtra aquam 
mori,non ob aeds ca!iditatcm,qux illis eft contrariaj ied 
quodnonampliusfuntinloco proprio, quemadmpdum ho- 
mo etiam in aqua, vt in aere viuere nequit. Itaque ha:c fimi- 
litudoaltero pede claudicat : & prima huius quceftionis pars 
tam ex Hippocrate,{e«flione iii.Aphorifmo ii.quam ex Ga 
leni in eundem commentario probari poteft. Naturarum 
alia^, inquit, ad (cftatcm, alix hyemc , vel bene vel male ha- 
bent. Ita qui temperamentofrigidi & huraidi funt, multo 
ttielius jeftate quam hycme , qucmadmodum contra calidi 
&ficcihyeracqu^m xftate habent.Nam cum tempcramcn 
tum augcatur flio fimili : iamque limites excedcrc inceperit, 
morbos procreat . Ita biliofoshyemeoptime, &ra!ftate peftl- 
ttiQ valere videmus.Serpetcs igitur natura frigidi hyeme lati- 
tant,ne huius frigidiras infupcradiunda,inillis calorem na- 
tiuum , qui interim fopitus vcluti iacet, cxtinguat , illosquc 
niori ftatim faciat. Quo fit vt fi quis fortafrchycmc ferpcntes 
incaucrnisillorum , vel fub lapidibus inueniat, facilime ca- 
piat : ob magnaenim caloris imbccillitatem mouer^ fe non 
pouunt.Etlibcnterequide Matthiolum inferrogarcm,cum 
ferpentes ita calidi fint , vt ipfe vult , qui fit vt integros rrcs, 
aut quatuor menfes, hoc cft , toto illo tcraporCjquo delitef- 
cunt , abfque cibo viuant. Et tam infignis calor fierinc po- 
^e{l,vt tandiu fine alimento confiftat? An non in fcrpcribus, 
id quod in quibufdam mulieribus vfii vcnit , quit cum plc- 
^?fint humorcpituitofb & crafToj&calorem naturaIcm(pro 
portione tamcn huic humori rcfpondcntem } valde imbc- 
^illum habeat , longo temporeabfquenutrimcnto degunt.? 
An non h^c cft ratio,quam omncs Philolbphi de fcrpentum 

B 5 cibiab- 



za . LIEER PRIMVS 

cibi ab/linentia omnimoda protulenmt ? ob hoc natura illis 

carnem &c pcllcm folidiore &:craiiiorem fuppeditauit,ne ca- . 

Jor natiuus tamfacilc in illis cuanefceret/ed in corpore pcr- 

mancnSjVitas pabulu pricberet.Ha^ itaq; caufx i'unt,quas Al- 

bcrtus Magnus,Pctrus Aponenfis,SiraonPortiuSj&:aIiquoc 

magni nominis Phiiofbplii de infolitaquarundam fui tem- 

poris mulierum cibi ab{lincncia,qja2 toto dcccnnio, imo vi- 

ginti &: trigintaannis, prsetcr acrcra , qucm attrahebant,ni- 

hilaflumpfcrantjincrodLixerunt . Etquodad vcncnum fer- 

petum artinet,ca prorfus eft natura, qua pars vndc procedit, 

non quodoperationem fuam excrceatob tcmperamentum 

vcl qualitatis cxccrfum, fed ob pcculiare potius naturae mix- 

tionemquandam,vt eftvcnenum omnium animantium. 

Quo ficvtilli dccipiaturjqui pcr fymptomatatantum mor- 

fum illorum fubfcquentia, fcrpcntum naturam frigidam 

cfleprobare voluerunt: na pofleaquam non a temperamen- 

toiUoriimproccdunt,nequac^uam ad rationem tamraale 
fundatam rccurrercoportcc. 

S E D ab hacquarflionead aliam tranfireoportet,&:ratio- 
ncm inucfligare, quarcanimantia quxdam quadafuiparte 
vcncnofa fint,&: nointegrc, qucmadmodum plantas etiarai 
quarum qua^dam radicc tantum, quacdam fcmine , alix fru- 
ftu,a!iaf folijs vcncnofx f unt. Imo inter animantia ipfa , illa 
quae in vna rcgionc vcncnofa funt.inakcra nonfunc, id 

quod dc plantisquoquedici potcft.Prima itaquequarfliode 
animantibusadgencralc natur^ prouidctiamreferridcbet, 
qux in coflruclionc & fabrica humani corporis certas quai^ 
dara partcs,quaeexcrcmenta totius corporis fufcipercnt,de- 
ftinauit , quae Ccut corporis natura varia cfl, ita illa quoque 
malignitatc variant:hoc cfl, auc totius fubftantia: concrariC' 

ratcautproprictateocculta, autquaUtatibusfolis. Ita ani- 
mantia.quorum naturaaliqua cxparte hominis natur^con- 
traria cft, obpeculiarcm quandara mixtionem ,exGrcmen- 
w hoc plus pcmiciofiora habcnc , quo magis in vnum funt 

coa»aa, &adiueriispartibusc6demandata,quatum natu- 
ram quiadcinde retincnt',in vno k>co,quod antea per diucr- 

fi fparfum crat,po(rtdct.Icavidemus vc qucraadmodu cxer- 
citus in vnum redaflus multo difficilius vincicur, quam qui 
hinc indefufui & diflipacus eft :ita vcnenum cjuoqueab 

^ omnibui 



DE VENENIS.- l^ 

omnibus paitibuscollefium multo pericuIoiIus,quam cum 
per totum corpus fparfum efret,eiEcitur. Quamobre hodie 
quoqjquidam inucniuntur,qui rerpentcSjabrcifliS tamepri- 
iis capice &c cauda, in quibus excrementa illa, de quibus di- 
^flum fuit,vtplurimum deIitc(cut,comcdunt.Quemadmo- 

dumvenenumferpentuminparuiscauernulisfubdentibus 
latitat , & aliorum animantiura in alijs quibufdam partibus 

vnicuiq; fecundu fpeciem fuam deftinatis.Partes auteni ill^ 
codioncaut mixtionc tam beneeuinci,& temperari noa 
pofTuntjVt alia:,in quibus malignitas illafparlafacili negocio 
cxcutitur,&: quod reliquu manet,alimentivelmcdicamenti 
idonei vicem fupplere, quemadmodu, iam diximus, poteft. 
Etquod ad reliqua animantia artinetjqua: temperamento 
tantum excedunt,hincfit^ velquod excrcmenta illoruplus 
inqualitatura exceffu , quam reliquu corpus vniuerfimi de- 
linquut; veletiam quod partcs quafdam habent vcl calidio- 
ies,vel frigidioresrqua: reliquum corpus hoc magis fupcrar, 
quoadconferuationcm vitarmagisindigent.Ita fel caiidoru 
animalium ob caloris excefrum, venenum efl. Q^andoque 
pritcr hanc caufam.pcculiaris qua:dam mixtio eil:,quacqua- 
litacuope vtitur,vt viderc eil in cerui cauda, fellc Canis ma- 
rini,&:aliorura. Herbas venenoia: etiam ratione partium vel 
pluSjVelminus vencnofa:funt,cum alia alteraplus vencni in 
ie contineat.In quo certe vfus eiufmodi herbarumjpra^cipue 
radicis & feminis,non adeo tutus eile mihi videtur:na qiiod 
per fblia expanditur,{d prius in radice fuit, & totum deindc 
in femine, quod aptum efl vt tale aliquid generet, quale eft 
integra pIanta,comprehenfum.Eth^cquantum adprimam 
quxflionem dida fufficiant.Ratio autem fccundxtam edi- 
Perfitate climatu, quam' nutrimcnti animantiu, & plantarii 
dcfumitur.Nam vbiaer benignior,&: mitior efl:,climaitem 
^cmpcratum magis, &: confccutione quadaterra quoq; me- 
Jior. ibi certc tam animalia,quam plantse, tam mitiarcddita 
iuc,vt natura prorfus immutafTc videatur, vtprofcdo aliquo 
jpodo faciut:nam,vt comuni proucrbio dicicur,nutrimentu 

^^peratnatura.Sic Ariflotclcsfcripiit.plurimu morfus beflia 
judifFcrreob locoru & regionis diucrlitace , id quod cxeplo 
Jcorplonii probat.qui in Pharo & raultis aliis in locis non ita 

pcilifcri funt. Dubitare bmcn miQimcoporteteos maligni- 

B 4 tatis 



Dc Incan- 

utionibus 



cns. 



24 LIBtll PR IMVS 

t:.:is aliciiius cfTc participes : eaaute itai^ft rcfra<n:a,vt fflag- 

na difficultate eftedlum liium prxftarc poffint» Poteft et alia 

moucriquaiftio de vcnenis , vtrum nimirum animalia repe- 

Vttuciuis riantur, qux fola prcfcntia & intuitu , vt de Bafiliico fertur, 

fnloquoru \ i,^ jj ■ ■ J- r -L- 1 

damanima aut contactu tantum,quoa de torpedmeicribitur,iiomines 
l!"'^'°."' cncccntridquod fanius paulo inteliiei debet.quam vul- 
cipoiTit gus credit. Nequcenma dubiura clt contactum dcberc neri 

inter duo corpora, anccquara in ambobus fiat impreflio. Si 
itaquc cotingit vt Iiomofola Bafilifci pr^fentia, aut quod ba 
culo torpedinc attigcrit,inficiatur,id'profe£lofitob malignu 
vaporc, quiecorporcBalilifciegrcditur, & vna cum aereat- 
trahiturrefpirationej&qui a torpedinc cxit,qui fecundU|ba-' 
culilongitudine ad manu vfque illius qui tenuit porf igitur. 
Reliqy^vm nuccft,vtloquamurdeincamationibus&2 
et vcccfi^ veneficijs, qua; cognationem quandam cum venenis habere 

videntur.Vencficium appello magi^ quandam fpeciem,quas 
&fi peculiariter fub eo incantationu genere, quic vcrborutu 
6pcra,5i aliisquibufdam ceremoniis,&: medicamctis vtitur,' 
comprehendatur: latius tamen ahquandopatetj& proom- 
ni magia tam natulari , quam fupranaturali capitur. Huius 
ope homines ita incantantur,vtcumnon ampliusapudfe 
fint, &: in vniucrfum fenfibus careant, in morbos rairabilcs 
& incognitos plane incid.it, &: maximis cruciatibus affician- 
tur, ob quostandcm inperpctuo languoreagunt. Hxc itaq^ 
lam mifcrabilis ligatio non tantum in homines , fed reliqua 
quoque animantia, S>C quod magis in eas quoque res, qux dc 
vita& animafunt deftituta; potcftatem habet. Qui copiofe 
deoccultaPhilofophia fcripferunr,honiinesharum incanta- 
tionum virtute aut amore, aut odio capi , vel in morbos , & 
id gcnus afFeaus incidere, dicunt,idque plurimis modis,hoc 

cftpervenenavcrbismixta,coIIyria,vnaiones,potiones,alIi' 
gationes, fufpenfiones,anuIos.fafcinationes,fortesimacTina- 



tiones 



animi,unagines,charaacresj incantationes, impreca- 

tioncs,Iumina,fonos,numeros,verba,nomina^nuocationes, 
lacrihcia , adiurationes, cxorcifmata, confecrationes, deuo- 
tiones, perque varias fuperftitiones & obferuationes,quibus 
impcritu vulgus fidem adhibct . Sed qu6 facilior fit h^c no- 
itra dif putatio,hos modos adduospotimmu,hoccft,adme^ 
ilicameta&vcnena^&iveibareducemus.Pcrillaautcquic.- 

quid 



quid corpori vel extcrius applicatur, vcl intro aiTuniitur; in- 
tclligimus ; fub his vero omne genuscereoioniaru compic- 
hcndimus.Examinemus itaq; num fieri ppflit •, vt quis a ve- 
neficoverbis medicametis adiundis, aut nudis,aut fimplici 
afpeflu, quem fafcinationcm appellanr, inficiatur. Infinita 
funt tcftimonia,e quibus veneficos medicamentis vti mani- 
feftum eft. Quod Virgilius ipfe fcriptu reliquit,cuita inquit:; 

IpfideditMxris: tia/catJttirplurimaPonto. 
Hise^oftspelupumfieri^^ficondcrefyluis 






MxYimJkph animas imts exirejepnlch 
Mqucfim aho -vidi traducere meffe 



^ 

* 



\ 



f 



Idcmquoqja LucanoderauIierequadamThcfTala vcnefi 
cafcribitur: 

^ I 

Hucquicquidjoetugenuitnituritfim^ro 

Mifcetur: non fpuma canum, quihus -vnda ttmori eff, 

VifceranonlyndSynondunzncidmhyendt 

Defuit, ^ccruipailifirpentemeduUa. 

P LVRiMA item apud Apuleiura teftimoniaextantjVbi 
de Pamphila venefica loquitur. Et quotidie admirada, qux 
cumfloribusmulierculx cfficiunt , experimur. Plehi itera 
funt anciquoru Iibri de miraculisparuseillius caruncul<^:qug 
in fronte nafcentis pulli cquini apparet: Latini Hippoma- 
ncsappellant,vt&: humorcm illum, qui ex cquarum ingui- 
bus defluit , quo mulicrcs amorem virorura fibi concilianr^. 

cuiusVirgiliusmcminit: / 

Htnc demum Hippomanes,-vero quod-nomine dicttnt 

Paflores Jentum defttUat ah inguine i>'trm. / 

HippomanestjuodJxpemaUkgerenouerc^ty 

Mifiueruntjueherhas,^nonmnoxiayerba» 

Etluuenalis: . * 

Hippomanes carmenqae kq uor^ co 6lmque yen enum 

^riuigno datum. 
O v I D I V s practerea Sc Tibullus huius in Elcgijs fuis mc- 
"Jinerunt: & Virgilius omnium primo in alio quodam loco. 
P^urimaitem fi PoetasIegimus,tcftimoniadevcrboru,prX' 

cipue ver6 carminis efticacia,cuius 6pera vencficos frumcn^ 
^«m,vincas ,&alia terrx bona corrumpere creditumclti 

nonnullis^inucnicmus.Hinc Komx vna cx iuodccini tabu- 

B r larum 



V 



2tr tlBER PRIMVS 

larum legibus fuit, qua hzc fceleraprohibebantur. Seruius 
eciam in Commcmario,quem inquartum ^neidosUbrum 
fcribic, homines quofdara fuiffe afleric,qui hac racione fe.ab 
aduerfa forcunatueri , &: pracferuare poffc exiftimarcnt : i4 
quod hodie nonnulh in curatione morborii quoquefaciunt» 
SannazariusPoeca doiSliflimus multosmodosincancationu 
in Poemate qnodam fuo Hctrufco , Arcadia dido , digno 
quod videatur,in vnum collegit,quod longo ante ilium tem 
pore Horatius quoque fcripfcrat, ciim fydera verbis eflc fub 
dita pronunciauit: 

J 

Qjf^ fydera excantttta yocem 
Zunamqiic cjcIo dcYtftt. 

ri 

Q^ I N ctia Virgilius alio quoda in loco id vircute car- 
minis fieri poflc oftcndit, ciim ita lcribit : 

Carmina-vel cxlo pojfunt dedacere LutiAm* 
CArmmhus Circcfocios muWAit Vlyfjis. 

Exhisigiturteftimoniis,&quam plurimisaliismanifc- 
ftum cft , veneficos multis herbis & medicamentis vna iun- 
disvti, QuorumcxempIa,vt multorumaliorumapudPH- 
niumnaturalis fuzehiftoriselibroxviii. videri queunr. Ncqj 
dubium eft malignicate medicaraentorum,quibus vtuncur, 
hommcs quandoque infici &: cruciari , quemadmodum Ni- 
pmdcr,Diofcoridcs,&:alij fcripferunt: &:quodvimhabeanc 
cos vcl phreneticos.maniacos, lupisquc fimiles,& qui more 
fcrarum cicures reddincqueilc ,&: perditos puellarum ama- 
torcs efficiendi. Sed quod hxc verba pcr fe pr^ftarc poflinr, 
fundamcnto caret, Qii^am enim, obfccro, verba malignita • 
tcm habct, qua vclfpiricibus, vel humoribus,veI folidis cor- 

porisparcicuIisnoxiaeflcpofllnrJ Verba ctenimperfenihil 
poflunt,quatcnus eciam nihil aliud funt,quam voccs propor 
cionalitcr lingua , palato , dcntibus ,&: labiis reuerberatre, 
quo fic vt nullam in corporc , etfi aer quoque ad eas pcrcin- 
gacimpreflionem facerc pofiint . Nam quam primum ver- 
bum cftproIatu,nihilpriter materiam illii^s,qu^ aeri,quem 

4:eJpiracionequotidieactrahimHs,nodiflimiUscft,rcIiquum 
inanct. Atqui proportio corporis agentis,cum eo,quod pati- 

tur,talis efle debet, vt inujccro fc tangant, Gquidcm vc adio 

" fiat. 



BE VENENIS. ^7 

fiat, volucfimus. Quod fi a veneficis adduntuf ^ i{3 ccrtc non 
aliiinde fit,quam cx ibpcrftitione quadam,&: rainimeneccf- 
faria quadam raixtione : nam ratione eorundem veneno- 
rum cadera in morbis accidentia iis quibus dantur ruperuc- 
nirepofTuntJmoipfis quoq, veneficis.Id quod probari potefl 
per id quod Romas tempore confulatus M. ClaudiJ Mar- 
ccUi, 6c Titi , Valerij Flacci fadum fuit, cum venefici ab ab- 
fumpto veneno morerentur, quo antea fortafle magna vrbis 
partem infecerant , &: cum reliquis eodcm modo aduros fe 
cxidiraauerant . Sed in omni genere veneficiorum , vt&Ii- 
gationura duo potiflimum, hoc efl:, natura,&: id, quod fupra 
eam eft, funt confideranda. Naturas autem adliones , &: cor- 
porum naturalium manifeftx funt, quasaut a prirais auc 
fccundisqualitatibus depcndent, &r quibus Philofophi vc 
plurimum infiftunt . Sed caufa efteduum,qui e virtutc fpc- 
cifica&:Iatenteproficifcuntur,occultaquoque cft.vnde ma- 

gia naturalis,quam (apicntes furomam fcientix naturalis po- 
tentiam , & cumulum veluti , atque perfedlionem Philofo- 
phia: naturalis vocant,cruta eft. Hxc cft illa,vt refcrt CiceWj 
quaiu qui antea non perceper at, Rex Perfarum cfie non po- 
terat.Et qui in hac exceliunt, diligcntcr naturam inquirunt, 
&: multa ante tempus anatura dcftinatum agunr, quodira- 
periti miraculose fieri exiftimant , ciim tamcn natura: ojjcra 



me- 



fmt.Ha:c agit autera pcr fe,&: fua quadara vi, vt extcrna 
diaomninononrcquirar. Alrcravcro Magi.T fpccies fupcr- 
naturalis., alligata eft , &: fubieda fallacijs darmonura ab co- 
ruraque communicationc origincm fumit:quaproptcr lcgi- 
bus quoquecft prohibita . Appcllatut autem Goetia, auc 
i^ecromantia Sc Theurgia , &c profeao ea cft, qux verbis vt 
plurimum innititur : &:ceremoniaIismaxime cum fit,inuo- 
cationibus, oblationibus^ hoftijs ,facrificijs ,& alijs fuperfti- 
tionibus,qu;cprofc<aoad^monibus non alio fine fuerunt 
cxcogitatx , quam vtfucum hunc verbis quibufdam occul- 
tarenr^perficitur. Quis cnim vnquam cogitabitc diucrfis 5c 
contrarijs caufis fimiles pofte iequi effeaus ? Atqui hoc ficri 
oportet , fi cercmoni^ nccefTarix funt ad vcncficiorum 
vfum , potifijmum ciim ea verba , nomina 5c inuocationcs, 
quibus antiqui Magi in incantationibus vtebantur, adea 
quibus hodie noftri ad cundera cftcaum vtuntur confcrrc 

voluraus» 



iS * LIBER PRIMVS 

- 

volumus. Kcquc enim ea inter fe diuerfa tantum , fed con- 

trariaprofus reperieraus. Compofitioetenim,confecratio, 

& benedidio circulr, qua antiquitus ij qui fub Paganifmo 

antc lefu Chrifti aduentum viuebant,vtebantur, prorfusab 

ea diuerfaerat, quanoftriineademcirculicompolitione vti 

confueuerunt- Priores cnim illi in nomine Veneris, Martis, 

& 5aturni:noftri vero Icfu Chrifti, & Marias virginis , &: per 

aquamluftralem confectant. Et fane libenter interrogarem 

nmn priores illi nomine Dci Abrahami , Ifaaci , & lacobi in 

confecrationc fuffumigiord, vel ignis &: fpirituu exorcifmo, 

& vcftis denique 5c pcntaculi confecratione, dierumquG 

coniuratione, quemadmodum noftri, abufi eifent .? minime 

vero . Neque enim cognofcebantillum , nmlto minus Mif- 

famS. Spiritus,dcIntroitu,quatamcnmagnapars incanra- 

torum abutirur. Nihil dicara de ftultis ceremonijs eorum, 

quife Chriftianos profitentur,qui his iti diuinapotentia con 

fcruari fe exiftimat : TaceoanuIos,dequibus famaaliquan- 

do m Anglia percrebuit; omitto indufia incantata , nomina 

item facra & charaaeres quos m collo gcftant:Illud tantum 

dicamnihileirecommune Ghrifto cum Sacurno, loue auc 

Venere,vel ApoIIini cum loanne, vel Mercurio cum Maria 

yirgmemih quis affirmare velic cercmonias,quibus hodie in 

mcancatiombus vtuntur,ab Ethnicis efTe ortas,& in hoc vno 

confentiunt , quod vtrajqj ad imponendum rudi plcbccul^ 

iuntmuent:^ Quia igitur a contranjs vcrbis ijdem plane ef- 

fea:us proficifcuntur, fateri profed^ oportet , verba aut nul- 

lius elie momenti , aut contrarias caufas eofdera efFeaus 

Mbere, quod ramen ab omni rationc alienum cft . Sed hoc 

ntelleaibusaccommodcnc/uamque tyrannidem fub re- 

anc , & verbis tantum fatiftadant,cumftulte idauod d^ 
e"xSnt ti^^ '' '^ ^^^ ^ ^a^aorum v^Iunr^ 
exiftimant Multatamenmagidperantur,perfumi<.ia col 
lyna vncl.ones , ^ potiones: qu^ rationibus ^ ^ 
coafirmari poftlmt : ^Quemadmodum enim 



turahbus 

maniaci 6c 



s>o,.ta vt memant 4 quo metuere non dcbcnc;& faHb 



cdanr 



credant, fugiantq-, nemine eos perfcquente';& irafcatur abf^ 

quecauraiDaiilfeflaara profeclo plurima^pairioncSjappari- 
iionQS,8c iniaginationes, per fuftumigia,vndioncs, potioncs 
incerebrointroduci poiTuntjetiamlinullam cum dsemoni- 
bus&vcrbis affinitatem habeac ,cum ex ijs rebus conftenr, 
qua; facultatem talia & fimilia in corporc accidetia gignen- 
di habenc.Eadem racio de pocionibus amatorijs,quas Grxci 
(piATjDa appellanc,afferri poteft,qux foibentesea calefaci- 
unt,&:in furorem agunticiimenim e medicamentis c^jlidis 
componancur,ica profe<a:6 humores corporis adurunt,vc fx- 
penumerocum dcIirio&: rationis amiflione iint coniun£la. 
Qupd pocc^ Lucretio temporibus LuciTUi &CaIigulaE Im- 
peratorum concigic . Quanta cciam pbcroncsnaturaJes ad- 
ueifus amorera,qui ahimi efFcd:us cfl,efficacia pollcaiic, O- 
uidius oftendic , ad hunc modum concTudens ii, dcarte 

amandi. - 



"V 



SkpYoculomne nefts : ■vtameris,at»al>ilis effo,.^^ 



t 



S £ D dicat quis . Quid?miilam ne aliam fafcinacione cau-' 
wm habere exiftinias ? an non eam verbis & ccremonijs, 
cum nulhis in ca fic vfus medicamcntdrum , perfiti pljcas ? 

Acqui facile nos ex hac qu^eftione, vbi quid lic fafcinatio in- 

tcllexerimus. Fafcinacioicaque,vt artis Magicxpericito- 
Dunt,fitex^fpitituum, qui per fafcinintis oculos cgrcdiutur,.i.^'.«^'^;;^^i4'^|ij' 
radi(j>s j & oculos eius qui fafcinatur, petunt , indrrq-, in rcH-^^^ t!!U ^^^- ' ff- ^' 
^«um corpusefFundutur. Scd hicc fafcinandi raciofacihme 
cx amoris caufis incclfigi potcft. MarHlius Ficinus homo 
«odus&dignus admiratione in eo commentario, qucm in 
^ latoms Sympofium fcripfic,fanguine iuuenum (nam ad has 







prxcipuc fafcinatio amacoria fpcvlrac) vc plurimum fubciic, 
clarunijcalidum & mirem c(fe,radiofq; vilorios eiusdem na- 
tursproceareaflirmac ,quiabocuIis exeunces facilime illi, 
J^ucm afpicimus, communicancur. Ec quia rcliquis corporisi 
^^wmoribus pcrmifcctur,cundem afTcdum in incucnteex- 
^'far. Qupd vidcri pocefi fn eo , qui ex oculis kborac , qui 
^otbum illum incuentibus communicarc folcc: Hinc Poe- 
t^oculos priraos duccs in amore appclIarOtit.RincApuIeius 
conqucresdicic : Doloris mci caufa 8C remedid ex rcprofi- 
cifcutur.Kli oculi cui pcr meos oculos ad intima delapfi pre- 

cotciiaacerrimummcismcdullis commouent inccndium ; 

Guius 



3«> LIBERPRIMVS 

Cuius rei caufam copiofe iii carminc quodam mco Gallico 

exponere mc meraini,quod lacine ita verti poteft: 

Crudelii 3 quid fccifti^ quid fecidi inlmicai 

oftt non humorcm € tuis oculii exire yidi 

Cl(trum^tgneum,fuhttlem^/uAuem, 

Qui eodcm temboris momento -pitam auferre mihi yohl 



Sanguinem hahco/eruidum, ^/aciem pallid, 
Cor haheo incitteratumj ^ ccrpm hngmdum' 

'Etpermdeacftmahmeffetcontagiofitm, 
In mc totum fnrorem /uum relaxauit: 

Etjicut clarm erat, ita mijeri Jj^iritus mei 

Suhith ^ facith capti/ifermt: 

Etficutcalidmerat.rohffrfuumaccendit: .] 

t.tquiafuhtilis€r4yncormcumingrefft^eil: 
Hinc in -yniuer/um corpm: ^ nmcJiM dulcedine 

Loco tormenti mihi efiy^ cihi, 

Ecalioquodam inloco* 

ChriWane ,qu'ts oculos tuos in amic^ mea oculos conucit : 

BihimttsmagnishauQthmhtmcremdulcemy 
Quiper oculos noQros ccuflu6luantes yndas delapfiti 
In profundum iecoris hoQri yelut telumje ingerit. 

P E T R A R. c H A ctiam in quodam fuo carmine teftatur 
(cftatim acq; Lauram fuam infpexiflct ,code protinus vitio 
correptum cfTe, perinde ac fi morbus fedcm fuam mutaffcc 
Magna prxterea vis illa oculoru,^ ipiriruu excclletia in Au- 
gufto probari poteft , qui cu quis pauI6 propius & fixe illum 
infpiceret^oculos demittere coaauseft,pcrinde ac fi Solis ra- 
dios intueretur. Atqui huius aliqua videtur eife ratio: fed af- 
iirmarc vclle vcncfica foloafpeau homini.aut alceri animali 
niorbicau&mpra!bere,autaIias pafllones inducere poffe, 
fundamcntocaret. Et quodattinct ad id ,quod Vergilius 

icripfit : Nefiio quts teneros oculm mihifa/cinat agnos. 

C R E D o cum vulgi communcm opinionem fccutu,iux. 
ta quam fepe paftorcs fiios loquentes incroducit. Non raro 
tamc acddit,vtpueruli,qu6d cum vcculis conucrfcntur, in 
tabcmfciitotiuscorporismaciemincidant. Nam vt pluri- 
mum fzdum oris hahtum emittut :&: ciim ipfos ofculantur, 
tepcnumero pulraoncs tcncros &'delicatos , GftVndique 

promptos tccro Ulo halicu corrumpunt ,vnde ramen conta- 

beicunt. 



D E VE VE NI S. 51 

bcfcutj&vulgodciude creditureos cffc farcinatos. ItaFici- 

nusfcnbicarpedufenisfsedohalifu, aut mulieris menfibus 
laborahtis pueros inficere. Imo -£iianusip{eautor cft,rube- 

tampaluftre,dequaii.lib.Ioquemur,tantainafpeduhabc- 
re raalignitate, vt Ci quis ea intueatur , vel ipfa alique afpici- 
at, fubico pallor faciem occupec. Aileric prieterca jiiiem efTe 
CIiaradrie{cm,qua li quis intueatur , quimorboregio labo- 
rct,vel ipfa afpiciat,fanart. Antiqui pr^icrea memincrut Pa- 
lctheobororum Ponti incolaru,&: TclchinoruRhodi^quifo- 
loafpedu efficerc pocerar, vc homines in tabe inciderenc, 6c 
omnia dcteriora reddcrcc. Fateor cquidcm vcncficas quan- 
doqjbrutaintcrficerc : Scd quod lioc vcrboru opera , 5c ob 
fimpliccm tantu afpcclu fiac,ratione carcr.. Magis camen ra- 
tioni confcntaneum cft hocper vcnena,qutbasvcuntur,fie- 
ri. Quidainfuper addunc,cas abfcntcs ctiam hominesquos 
nunqua videriiic,intcrimere poffe. Plurima Cardanus cxem- 
plaadducitjfed intcrc^tcra vnu de Scoticquoda regeDufTa 
tefcrc.qui incidic in langiiore qucndijCum tamen nemo fci^ 
tet vnde morbus Iiic originem ducercc, Sudabac toca noi^e, 
&fomnucapere non potcrat,quiEcaufafuit vtquidam cuni 
ftfcinaru ciTe fufpicarcntur,idq; pcr quafda vetulas Moraiii- 
cnfcs fieri exiftimarcc, quod candcm ita fe habere compertu 
fiiit. Clam cnim cdprchcnf^E fucrut, &: Regis effigics carrea, 
ligneoveru ailixa anteingne paulatira liqucfces inueta fuit, 
^ncircuitu iHuis fimulachrivencfieaquiedaerac,que ducar 
^m qu^dam rccitarct,Iiquore queiida fuperafHmdebat.Ec 
«luiatota nodc hoc facinus c6tinuabat,Rcx toto illo tempo- 
re iudoribus difauebatj, & rota node infomnc ducebat. Af- 
^roiarut Regem fubitofimuIgGhro fufopenitus moritururn 
ftifTe.Similc quidfaad fui^fe legi c^lra in procurarorc qucn- 
«^ini Ahnfonmm aniraaducrteretur, ^u^ priftcipium rcgni 
^rancifci regisprimi,pia?memoriar,aquodaqui fimulachra 
qusdam ad hlmc vfum confecifJe dcprchenfus eft. Qui vulc 
l^froplura dchac cognofcere,tcgat quara plurimos Sc anti- 
«orum&:reccntipmmitraaatus,.&:,priE€ipi>e Iibrura quen- 

ai^contra/vencficosailfcc fexagirxta vcloauagincaannbs 
«^ompclfitum , qui Malleas vencficarura.-infcriptus eil. C.iufa 
autcm nccromancice &: incantamcntocum alio certc, quam 

^ daiaione^ rcfccriiion dcbet , quorum opeta hasc omnia 

- * nott 




non autera conftantia & venefici affedione, vt qiiidam af- 
firmant,pcrficiuntiir. AfFedio enim non agit, fi non in eo in 
quo cfi:.Quibus ita explicatis,vfum verborum & ceremoni- 
arum nuUo raodo adincantationes.tanquam caufas necelTa- 
rio agentcs,requiriconcludemus. Hucvfquc itaquecopiofe 
quicquidad noticiam venenorum facitin genere,atque prie- 
mitti debec , excuflifie mihi videor . Quod enira ad reme- 
<lia vniuerfalia tam ad prajfervationem , qua ad curadonem 
pofl: venenum incognirum afrumptufacientia, attinet,deil- 
lisfecundohuiusoperiscomentario agemus. Na tumcom- 
modiordehisloqubndioccafiodabirur. Ciim potifl^mum 
eo inloco de vcncnis per os fumptis locututi fimus. Et quod 
attinetad modum prasferuandi rda morfu ferpentum, de eo 

abundeinhocprimolibro,&: capitibus fequcntibus difie- 
remus. 



DE VOCABVLO THERIACA, ET 

D E S E R P E N T V M O R T V. 



C A P Y T II. 




V A N D o Qjv I r> E M fons pr^Ecipuarum fci- 

entiarum a Gr^cis priraiim fcacurigincm ve- 
luti fumpfit, &medendiarsab Hippocrate &: 
Galeno perfe(5le lingua fua vernacula fuir cx- 
plicata; ij qui deinde funt fccuci, $cid quod a 
primis autoribus pcrccperant,atque didicerant,Latine red- 
^crcvolucrunt,multavocabula Grarca, qux CQmmode in 
aUam linguam transferti non poterant,aut ccrte fi non con- 

■iierterentur,6gnifieafilimcflcnt,retinerecoaaifucrunc.ld 
quod non tatura Latinis, fcd Gallisquoqjcum de fcientijs, 
qux primiim tam a Grxcis quam Latinis in pr^cepta func 
redaax^agunc, vc aliunde vcrba quibus. caremus , mutuen- 
tur,vfu veriire folfcc^quemadmodum^n vocabaJo Theriac^ 
quodimmutarenoIuiV<fiimUcifitiaquoq;illudrecinuerint; 
taccoquodcommod^Gallitc), nififorcc quis iniuriam velic 
facere hgnificationi, qua omnia'ea medicamenta , qux cam 
ad pr^fcruationcm , quam curationcm morfuu 
venenoforum apta func,dcnotantur,rcddiiiQn poceft." Vul 



animalium 



vene 



D E V E N E N r ^. 



55 



gus appellat TriacIes.Dcfccndit autem a vocabulo Grjeco , 
quodferam venenofam fignificat, & Theriaca ideo compo- 
ftitur^quod virahabeant hxc medicamenta, qua veneno il- 
lorum refiftant. Plinius hb. xiiii. hiftorix fux naturahs , vi- 
nexcuiufdara,quam Theriacara vocat,meminit,propterea 
quod vinum,q.uod producit aduerfus vulnera a fcrpentibus 
illata faciat. Quam ob caufam etiam compofitione quan- 
damfubTheriacae nomineoflendirjn quam tamen nihil e 
ferisvenenatisrecipitur. Sic itaque Nicander primiim fu- 
um hbrura fub Theriacas nomine , idqueduabus dc caulis, 
infcripfit , ciira vt modum fuppeditct prieferuandi fe a fer- 
pcntibus, tum vtremediacurandimorfusillorum oflendat, 
& quia excellcnti fuit ingcnio , &: in Pocfi exercitatiffimus, 
& de ierpentibus loqui voluit,originem iIIorum,qu2e a Poc- 
tisillis affcribitur , dihgenter inquirit,nonquod ignorarec 
ferpentes cum cazteris quoquajanimantibus creatos ftatim : 
nam quemadmodum infigiiis Poeta erat , ita fateri quoque 
oporceteum excellentcra fuifTcmedicum : fabula autcm, 
quam defcribit, & quam exHefiodo defumptam affcrit , in Hefiodus 
^js qux hodie extant operibus nulhbi inuenitur : exiflimo ta- 
meneamefTeinhifloriaAflrorum^dequa Theoninfuisin " 
Aiatucommentarijs meminit. Atqui hifI:oriah£EC,feufabu- 
«pocius, a Poetis eo modo, quo fequitur.recitatur . Titan Titan. 
ruicfrater primogenitus Saturni omniu Deorum antiquiffi- 
l^^quicum vidcretimpcrium totius mundi ob artatis prx- 
'^gatiuam,^ iurcquafi proprio ad fc pcrtincre,&: nihilomi- 
«us tamen quod matri 3c f broribus inuifus cffct regnare non 
Poflec,cu fratre Saturno ita pa6lus eft,vt illi ius fuu donarct, 
«ac tamen conditione , vc nullam prolcm mafculam fufci- 
pcret, ea de caufa, vt quia fpe regnandi cxcidcrat , faltem H- 
^fifuiimpcrare pofTcnt . Et ciim ita intcr illos conuentum 
^"et, Saturnus quofcuriquc mares e fua coniuge Opifufce- opis. 
Perat,comederefohtusefl:. Qu2ECura poflmultosanncsge- 
j^ellos peperifretlouem &Iunoncm,marico perfuafit qucd 
funonem tantum habuifret,8.: louem clam educandum ab- 



Sacurnus. 



ro 



b 



le 



&c 



^g3uic,qucmadmodum paulopoflNeptunum quoquc< 
^iutonem: aflutia tamcnillius tam bcnecclari non potuit, 
^'ttandemnontotum negocium Tit.ini dcregcrctur- CJu^i 
^umhac occafione fruftratum fc cflc intclligerct^bellum 

C contra 



* 
* 



34 t I B E R P R I M V S 

conria Iibcros fuos Ticanes di(5los {xiCcepk,in quo Satur- 
num fratiem vicit, cumc]ue vna cura coniugeOpi in c.ircc- 
rcin coniecit^qui tamen deinde a filio loue priftinic libcrcati 
func rcftituti. Cognatos ccenimruos Ticanes intcrfeciCj e 

C|UorumfanguinedcindcjVcaucor nolterreferCjOmniage' 
nera fcrpcntum procreata flmc. Quidam vero equorum nu- 

meroOuidiusquoqueeftinrua Mctamorphofi , ferpentes 
eMcduIitfanguinc, polleaquam illi caput a Perfea ablcif- 
fum efleCjOrros r,ifirmarunt.Autor vero noilcr continuando 
infiiturum,Scorpionis generationcm,pro eaqua fuitin tex- 
cndis verlibus ingenij agilicate , quam fieri potuit pauciHi- 
. mus verbisitaprofequitur .Orionfiliusfuit Iouis,Neptuui 

o^Mercutij ,quicum ahquando terram peragrare vellent 
neceiritatecoaLii(noxenim intempeftaillosobrueratj apud 
pauperem quedam viduum diucrterunc. Quera vt tres hi 
Dij remuncrarcntur,optionem illi dcderut, vt pctcret quic- 
quid vellet, fe voti compotem futurum . Miferigitur qui ia 
hac vica nihil raagis cxpecebat quam filiu y dc a nulla rema- 
gis quara a fecundis nuptijs, ceu labyriatho quodam , e quo 
iiuperrimeeuafifrecabhorrcrcc , ab hofpitibus petijt vc hac 
in re volunrati illius morem gcrcrent. Id quod prxfiiterunc. 
Nam cum iimul in corium bouis,quem facrificij loco illis 
obtulerat.minxiflcnt^in mandatis dederuncilli,vchumiad: 
nouem vfquc mcnfes fepelirec , id quod fecic , &: conflituto 
remporeibi puerulum inuenit,quem Orionem appella- 
mc , quafi Vr^onem ab vrina , quod ab hac ortum fuum cc- 
pifrcc. Quiciira grandioraliquantumfaauscflet, animum 
ad venationemadiunxit, id quod plurimiex pafloribus f.ii 
temporis faaitarunc,& c6 dcmcnti^ proccnic, vt omni' 
!^^' ^on^f " operam darcc,qu6 Palladem , qux Diana quoque &: 
Tiucia. virgo Ticania quoque dicicur, quod quidam eam filiam 

Hypcrionis eire voluerunt, qui fuic vnus d fcx Titanibus 
VI rapcre pofTec : lila qux caftitati totam Ih addixcrat , tan- 
to pudorc ob hoc facinus fuic fhfFufa,vc Scorpionem ea 
ipfa hora cdcrct : qui ciim fub lapide quodam latitarct , 6C 
cxircc poft , Orioncm in calo ica Ixfiz , vt ex eo i£lu morere- 
tur. bcd Dij (tres fui gcnitores, vtcgocxiftimo) eum in car- 
lum cxtulerunt,&fydus cx eo,quod adhuc Orioncm voca- 

inus,fcceruut . Ec videtur profcad cxaaius difpocioncm 

ftclla. 



D E V E N E N I S. 37 

Marum contemplanti , eqnibus hoc fydus conflacum eft, 

horainem qui venatum eacreprjefeniare. Noui equideni 
aliosalio modo fabulam hancrecitarc. Lucanus camen li- 
bro IX. belli ciuilis, fccutus aucorcm noftrura,eodem plane 
modoretuht, cum inquit: 

w 

Qulsfataputarst 

ScoY^iontaut -vires matUYtc mortls haheni 
llle minax nodis , 0- reSlo ■verberefims, 

Teile tulit azlo, "vi^li decus Orionis. 

H o R A T I V s afiTcric cum a Diana fagitta confedum 
fuilfe.Varrohb. v i. de linguaLdtina hoc iyduscollum 
appellaCj^propterca quod inter cres fteIlas,qu:E caput ve- 
luti^&alias duas inferiores qu:Ebrachiaconftituunc,Ion- 
gum videtur habere collum. Ecica Piautusin Comardia 
Amphytrione quoque vocauit. Obquamftcllarum multi- 
tudinem autor nofter eum notatu dignum appellat , & 
quia non tam lucidx funt quemadmodum rcliqua? in cir- 
cumferentia, obfcuro fplendore cfTe ait. Neque vcro fi- 
lencio pr^tercundum clegantiflimum cognomen , quo 
fcorpionem grandinofum vocat. Nam hoc modo dolorem, 
<iuem is qui ab co idus cft, percipit, circunfcribere 



Eiufmodi enim efl:,vt tocum corpus refngercc , qua 



" quis a grandine percuflus ef[ec,quemadmodum fuolo- 
codicemus. Locura pr^eterca denotac m quo Hefiodus 
l^npfic ; Afcraei cnim incolx func parui cuiufdam pagi 
Aicrx dicli in Barocia fiti, prope Heliconem montcm ^ 
^d Parnafum fontem , &c ancrum Melifrcenfe. Equo lo* 
co magnus ilie Philofophus U pocca Gr^cus Hcliodus bri- 
^flduserat. 



Cz DE 



i 






• 



^ 




I I B E R P R IM V S 



DETEMPOREET LOCIS, IN QJVIBVS 

Vr PLVRIMVM SER.PENTES P R O S E R P V N T, 



C A T>. III. 




Er ierpentes non tanturneaaniraantiajqua: 
terriarepunt abfquepedibus, vt colubrosno- 
ftroSjfed quce vfum quoque pedum habent,in- 
telligimuSjidque tamen ita difficulter faciunr, 
vt repere potius videantur,veluti lacert^,& om 
negenus aliorumanimantium,qua: ambulando nonattol- 
luntfe. Sic Plinius Salamandram ferpentemappellauit,&: 
Cclfus Scorpiones & Phalangia in ferpentum numero collo- 
cauit. Quamuis (i quis Plinium legat vocabulum Serpentis 
pro vna fpecie fumi reperiet,non fecus qua apud Gr^cos pro 
(pk' vipera, qua: tamen ipfa inter ferpetes ponitur, vt apud Opia- 

num ciim defremitu feu mugitu Murenje, & ferpentis, hoc 
eft, viperaj/cribit. Ica quoque autor nofler,fecutus licetiam 
Poetarum in vocabulo Serpcntis,per id non tantum anima- 
lia venenofa^qu^ repunt,fed reliqua omnia qua: hominibus 
exitiofafunt , eosque capitali odio profequuntur, intelligit, 
quemadmodurn nos in operis progreffu videbimus,6<: quod 
hoc nominc etia bufones & rubetas paluflres in alexiphar- 
macis comprehendcrit. Sed priusquam adremedia,qu^ pc- 

cuIiariteradeafugandafaciutjaccedamus,adimitationem 
Nicadri breuibus primuloca ,in quibus vt plurimuminuc- 
niunrur^afTignare oportet.Hxc autem funt caulx,caf? rufti- 
cx & fcopuli,aut exiguas valles,colles,prata qu2e,propelucos 
& fyluas csduas func. De quo copiofe differuit antequam ad 
part icularem defcriptionem ferpcntum accederet , ciim in- 
quit:SubOthricauo &c. His etenim in locis paflores vtplu 
rimum, Vercpra^cipue ,aliquando dormire coguntur. Ser- 
pentesenim quemadmodum qu^dam alia animalia natura 
frigida,vbi hyemem appropinquare viderint,incauernis 
iujs fe rccondunt ; ibique per quadrimeflre fpaciu , quod id 
tempusfereomnium fitfrigidifnmum , habitantfemimor- 
tui veluti , quoufque fol aerem excalcfacicns, fuumque ca- 
lorem orani gcncri animantium communicans, eis nouara 
quafi vitam icfUtuit. Vnde Nicader cdm defciibit Vcr,rao- 



net 



• 



D E V E N E N I S. 



eam cfTc rerpentis naturam,vc cum e {i 



37 



greditur,in loco quodi angufto fcfc afFricet,& pellem quan- 
dajvelfordcsquafdam pocius in corporc mufci inftar collc- 

Sasdcponat: non quod fit pellis naturalis.Plinius vcrnatio- 
neappclIatj&eLatinisquidamScncaa.HincTibuIlusait: 

CrHddesDiuij/erpe^/snouptsexkitamws 
JomanoBi^Uam/ata dedere moram. ' ' > 

Se R PE N setiamquftdocuIiscaligovelutifitofFufajtota- 
quehyemeterr;cfucrit inclufus^fspniculu vbiqjquarrit.coqj 
affumpto vifum rccupcrat. Quod a Plinio & anre hune i£Ii- 
anolib.i X. annocatum cft;qui caraen eum oculos tanru fx- 

niculo abftergerc ait . Virgilius vnampartcmclocoautoris 
noftri,alterahi vero cx co qui fcquitur dcfumpfit^ qua in iir. 

Georg.tranftulit,cum dc ferpcnte verbafacicnsjicainquit: 

NemihitummoUes fiihDiocarperefomnoSf 

Neu dorjo nemoris liheat iacuijje per herhas: 

Cimpojitis noum cxuuiis,nitiduJqueiuHent4 
Voluitur. 

j 

QyiBVS MEDIIS SERPENTES FVGARI 

w 

I>EBEANT, ET QXA RATIONE QX^ ^ A B I L- 
LORVM INIYRIA TVERI SE P O S S I T. 

r 

C A P. I I 1 1. 



"4 
I 




/T 



O N fiit cft Mcdicum morbis qui iam radicc 
in corpore cgerunt, mcdcri poiIe,fcd ctia qui 
bus rationibus cuitari qucant, fingulos admo 
ncrcoportet. Arscnim tucndx fanitacis noi 
minus pais cft mcdicinsc, quam corporis noti 
^'^i &: morborum quibus obnoxium cft ^ curatio. Hinc Ni 
^^Qdcraprincipio ftatim fuiiibri nos ram devniuerfalibus 
S^^aiD particularibus rebus, quscpcculiariter ad prxfcruati 
^^^^ a morfu bcftiarura virulcntarum faciunt, commonc 
''^^' j^ripliciaautcm rcmcdiorum gencra defcribic. Pri 
"^ uiffitu,alterum pcr ca qux fubftCrnuntur, poftrc 
Jim vnguenta quibus corpus illinitur , pbrficitur . Sufticu 



uaq 



pcntibus duabus dccaufis inimici(Iinlilunt;cura 



■#.■ 



ua^ ""^^"^^^ nacura frigidi facilimcab odorcferi- 
«ivt Ariftoceles in libro de fcnfuaircric,caufadbquam 

C 5 , odor 



54 LIBEKPRIMVS 

odor propfius cfl: homini,&is intercaeteraanimantia vtplu- 
limum co deledetur , c cerebri frigiditate proficiicitur. I- 
dem in {crpentibus quoquc (vt idem affir mat) vfu vcnirc 
folet natura frigidis, nonfecus quam in homine , qui dum 
prunis ardentibus incumbit , fubito capitis grauitatera pcr- 
cipit,&: vbi diurius ibi pcrfeuetacit , perkuKim fuflfocaiionis 
incurrit» Sic itaque ferpentcs ab odoratis non alia decaula 
abhorrcnt, itifiqliod mortemillorum accelerant : &:quod 
ita fe habcnt (qucmadmodum Plinius iib, x 1 1. cap. x v 1 1 . 
affirmat) fcrpentesin fyluis odoriferis frequentiifimi funt, 
cafquc non alia de caufa , quam homo fequunrut r Quod & 
contingat odorcm ilium efic acreni & pungentcm ,veluti, 
(qualis ignetum , cum vaporcIeuatur,redditur ) ilHque non 
fugiantjvclquodnaturamquamhomo imbeciliiorem ha- 
bcnt , vcl id quod iara in cincrem redadum cft ijs tota fua 
fubftantia aduerfctur , certum eft cos brcui/fimo temporis 
fpacioextingui& fuffocari. Et quod dcrcbus combuftis tota 
fua fubftantia nmnx ferpentum concrarijsdixi, akera caufa 
cft ob quamfuffitus illi funt inimici. Quam plurima enim 
funt, qucs dum vruntur, vaporem emittunt acriorem quam 
cornu ceruinum , non tamen proprie ad fugandos fcrpen- 
tes faciunt ; hoc enim habet peculiari quodam nziuix do- 



Nam (quemadmodum Plinius hbr 



cap 



affcrit ) ceruis cura ferpentibus perpetua eftpugna^^veftiganc 
caucrnas, nariumque fpiriru extrahunt renitentes. Idec^ 
fingulare rcraedium abigendis ferpentibus odor adufiicnr- 

nu ccruini.QuoddeindepIuribusinlocJsrepetit. ItemDi- 
ofcorides quoquc fcribit , cum adjpem ccruinum corpori il- 
htum ierpentum morfus impcdire ait . Screnus itcm Poeta 
qui poft Plinium rem medicam carmincpetfecutuscft fi 

quisnoae vcl in pclle ceruina quiefcac, vcl dentem ilUus 
geitec , a fcrpentum morfu iramunem cfTe afferic . Tant^ 
funt iQimiciti^ intcr hxc duo animalia,vc non viua tantum, 
led morcua quoquc pcrpetuoodio inuicem fe profequan- 
c.g«c tur . Eandem vira lapis Gagatcs quoquc obtinet : qui n«- 
^ men mde fortitus eft teftibus Diofcoride libro quinto , &: 

Plmio X XXVI. quod prope Lyci^ quoddam oppidum Ga- 
gas d.aun, enafcatut . Cardanus libro quinto de rcrum 

iubtiUwtc lapi4cm Gagatcm , id ^uod ambiam nigram 

com- 



D B V E N E N I S^ ' J-f 

communiter appcllanc , elTc exiftimac . Idem Leonartus 

Fufchfius quoquc facic , quod tamen dubium mihi yide- 
tur. Ea enim necnigra ,nec cruftofa cft, quemadmoduni 
Diofcoridcs fcripfic , & GaJenus deindc i x. SimpUcium 
anaotauit, Gagates autem nilnl aliud efl:, quam lapisf 
qui cx bitumne conftat,vt Georgius Agricola libro iiii. 
dcOrtu,&:caufis fubccrrancorum aifirmat, &Cardanus 
ipfe loco citato . Et quia veluti fuccus cft concretus ,fa- 
cile accenditur , igncmque concipit , &c vaporem emictir, 
qui cdm naturam bituminis recineat, inflar fulphuris, 
pcffimum odorem , 8c quo ferpentes facilimc feriuntuc 
redditrnam hanc pra: ca:ceris lapidibus facultaccm habct 
in{igncm,& pcxccr qualitatcsmanifeftas peculiarirerhoc 
incuc illi videcur , vt ( fiquidem Oribafio credimus } i$ 
qui fccum ferc , nec fcrpences , nec vencna vercri debeac . 
Plinius eciam illius fufficu virginitacem deprehendi (crip- 
fic. Quod camen credac qui yolueric. Plinius enim , Sc 
qui hanc fuatn opinionem fequuncur, eam expericntia, 
&non aliter confirmare debenc. Nicandcr priccerca vim 
quandam illi accribuit , quam apud illos, qui poft eum fcrip- 
ferunt,non lcgi , quod fcilicet igniseum exederenon poC 
"t, quodtamcn itaaccipi non debet,quafi eum prorfus 
abco confumi non pofic exiftimcmus, Quandoquidcm 
tclte Gcorgio Agricola eodem libro, lapidcs qui e fuccis 
pingiiibus& bituminofis conftant, ab ignc, quemadmo- 
dumGagaccs confumuntur. Sedboca Nicandro dicicur, 
prcpterca quod longo remporerefiftic,antequam confunia- 
tur.Eadem facultas (erpcnces fugandi filici combufta?, quod 
^dore fit vehcmcnti,aflcribicurjquam ob caufam ad infticu- 
^^J^ quoq; facic,qucmadmodu Rofmarini quoq; radix . Di- 
^^icoridcsduo gcnera Rorifmarini ftacuic:vnumquodfim- 
P"citer ita vocac , idquc duplex eft - Primum fert fcmcn , al- 
^^^«1 ablque femine, flore , Sc caulc eft. Sccundum Rof- 
f^arinura coronarium , ad Coronas vtile vocatur, eftquc 
U^ hortis noftris frcquentiftimum. Prius folia farniculi ha- 

^fjcraffiora tamen &: latiora, cuius fcmcn cachrys dicitvir; 
^uod Ihcophraftus quoquc in fua plancarum hiftoriarc- 

"tur : $c huius radiccm quam cacnryii appellat accipi 

^^^* quam ego Rofmarinum scni , primamquc (pcciem: 

C 4 liba- 



( 



i(.0 > I B E R F R I M V S 

libanoridis a Gra:cis difti, intellexi. Diofcorides tamen 
de radice , non ea qux aucor nofter , afFerc : fed eam cum 
mcllc contra lerpentum morfus facere" fcribic . Eadem vi 

Naftartiu . pollcre dlcit Nafturtium , quemadmodum &r nofter autor, 

quod iit natura calidum & acrc. HincLatini, Plinio ita 
libro IX. (cribente ,na{lurciuma narium tormento denomr- 
narunt . Tam cninl calidum & acrceftj vt li quis in narcs 
immittat, fubitdfternutamcntum moueac : quemadmo- 
dum cum acccndituf vaporem eiufdem natura: ex fe emit- 

Cornu tic . Comu quoquc Damse eun<fem efFedum prieftat, ob 

caufas cafdem plan^ , quas deCenlir^o acculimus r quem 
ordincm fccuti lunc ; qui poft Nicandrum dehac raaceria 

0"^^ fcnpfcrunt. Eadem ratio de Sulpure nigella;,&:,bitumine 

afterri potcft , quas de Gagate lapide & Filice propolita fuit, 

ob quam fufficus facukatem fugandi fcrpentes obcinenr. 

Bitamca. Eitumcn corpus eft limofum , & terreftre, idque pro loci , e 

. quo dcfumicurnatura . Nam quod e marimortuo , & alijs 
quibufdam fontibus,in quibus colIigitur,hauritur,limofiusc 
quemadmodura fi in Syria, terreftremagiseft : acquiambo 
cx eadem matcria cralTa & indurata tandem conftaot . In 
mari mortuo etenim cxlimo pingui & vifcido flc, qui aqu^ 
. innatans a vcnto &: vndis adripara vfquepellitur, ibique 
figitur, & indurefcic. Babylonienfes tamcn eo bituminis ^c- 
nereadxdificia conftruenda, quodetcrrafir, vcifblebant, 
quemadmodumiioscalce &gypfo ad cogendos , & liaan- 
dosveluci lapidcs : cqua maceria Serairamisquemadmo- 
dum luftinus hiftoHcgraphus annotat , Babylonis muros 
engi curauic . Quicquid fjt omnino ca vi , quam Nican- 
dei ilh tnbuitpb vehemencem acrimoniam pollec. Quod 

i ImuB quoq; libro xxxv. fcriptu rcliquic. Quod fi qui^ura 

viderecupic, Georgiura Agricolam lib.i. de caufis &: orcu 
Thucius f ubt<3rraneorud legac. Thracius porr6 lapis eiufdem eft na- 
* • ^"- &:nihilaliudeft, perindeacGagares , de quo 



Pontns 



fumus,quam bituminisfpecics. In Syti^ quodam amne 
1 onco diaonafcitur.Diofcoridcs de hoc pra^terNieadri te- 
xtum, qui k Galenoquoqucix. ftmpiicium allcgacur, nihil 
cripfic. Siquis tamcn aquam fuperafFundit , vlterius ardcc 
hcut&calx, & oleoextinguiturfacilime, vc &:bitumen, 
cuius:odorcm cum muncur^imitatur.Nihilenimalnidcft; 

quam 



/ 



, T) E 'V E N E N I S, 4I 

quam bituttien lapidis modo concretum'. Sc3 Agricolam 
confulito. Vrtica quoqiie combuftaodoremacrcm valde 
eraittit , quam pb caufam etiam ab autore noftrocommen- 
datur. Idera Galbanum quoque pr^eftat , quod teftibus 
Diofcoride,GaIeno & Plinio , nihil aliud eft ^ quam fuc- 
cus magnje cuiurdam feruIseinSyria nafcentis. Pra:rerea 
eani vim habet , fiquis eo illinatur, vt {crpentum morfusa- 
uertat Virgilius lib. iii. Georgicdrum, ciim remedia fcr- 
pentis fugandi fcribitj fic ait : • 




i^e ^ odoratant Jiabulls accendere a 
dlhaneoQue agitare ^raues nidore chelydi 



E A D E M cedrus quoquc vi pollet, quae arbor vfta grauiter 
oletjquod refinaqua^dcfluit , &quanos vtimur , teftatur. 

Defcriptionem illius apud Theophraftum, Diofcoridem 8c 
Plinium habes . Et haec, quod ad fufEtus , ierpentibus fnfe- 

ftos attinet, diiSta fufficiant. Qui certe e quam plurimis 
alijs firaplicibus medicamentis eadem vi, quibus ea,de quir 
bus tanquam prascipuis , & raaxime fufficientibus locutus 
efl, praeditis, parari poftunt. , ' , ■ 

RATIO ARCENDI SERPENTES PER 






E A qjVAE SVBSTERNVNTVR. 



i 



jt 



Cap. V. 




Vandoquidcm ijs qui lignain fyluis cjcdunt, 
agricolis 5z alijs id genus hominibus terram ex- 
colentibus , non perpctuo remedia , dc quibus 
fuperiori capite, Nicandrum fecuti, locutifu- 
musjfuppetunt: de ijs herbis qux ad formani 
»unci fafcjjii-^jn fparfx funt, &c natur^ fux contrarietate, 
Vei odoris vehementia ferpentes arcendi facultatem ha- 
fent,ageraus . E quarum nuraeroCaIamintha,eft humida 
^ ^icandro dida , nonquodperfe talisfit: tota enim afpe- 
^^^% calida&: ficca, vtGalcnusvii.SimpIicium fcriptura 
jeliquit, fcd quod prope flumina proueniat. Diofcorides 
iibroiii.triageneraconftituit . Vnum foHjsocymo ftmile, 

lubalbidura/furculos&caules angulofos ferens. Alterum 

C X pulegio 



-u^ 



\ 



tha hu. 



1* 






4^^.^ 




LIBER PRIM 



pulegio fimilc, fed raaius , pulegium (ylucftrc di£lum i quod 
id odorc rcprxfcntet. Tertiura menthaftro cognatum 
cft, folijs tamenoblongioribus, caule& ramis maioribus, 
qu^m rcliqua duo , fcd & viribus, incfficacius : Nicander 
potilTimum de duobus prioribus loquitur , quse non tan- 
tum infperfa & accen(a, fed per ds ctiam affumpta , aut 
fupra raorfum adhibita, vt Diofcoridcs citato loco affirraar, 

CaBiii hac faculrate vigent . Appellaui autem caulem crifpura, 

*"**"*** vcl capillamcntum, quod in fummitate, vel coinlocovbi 

fert florcm , capillos rcpra^fcntet. Qupd rcliquis quoquc 
herbisaut certd quam plurimis cx illiscommunceft . Sxv^ 
itaque comam , capillamcnta , vcl capillos foliorum, 

yijj,, cauiis &: ramorum loco pofui . Vitcx etiam i}fdcm viri- 

bus,c^uas autor nortcrilli tribuit, aduerfus ferpentes pol- 
lct. Frutexcft in arborem affurgens , quam proximead/i- 
militudincm falicis acccdcns, fplia habensoliu^, fcd mol- 
liora . Diofcoridcs duo genera connituic vnum , quod 
album florem mittitcum purpurco; alcerura tantum pur- 
purcum. Scd ambo cafdem , quod ad venena attinec, 

PoUum. cum calamcntho vircs habent. Polium pra:terea monta- 

num candcm habet proprictacem . Herba eft colorc cxal- 
bido, dodrancalis , refcrta fcminc , capiculo in cacuminc 
quandam corymborum (pecicm prx fe fercntc . paruo 
cano hominis capillo fimili , grauitcr olencc . Hinc Ni- 
candec folia illius graucolentia , &;odorcm iniucundum 
appcllat. Non eft tamen prorfus fine ruauicacc . AIcc: 
rum maius cft , non vfqnc adco valens odore , & ob id vi- 

ribus quoquc infJrmius. De quo Diofcoridcm libro iii. 
& poft Thcophraftura Plinium libro xxi. vbi videcur po- 
^IT ^^"^ -r"^"^'" T''^ t)iofcoridis doarinam qui ca 
ft^'") T*''''^t- Echiumquod alionoraincBa- 
^^^^Jjl Wf amus , inccr rcliquas herbas ora- 
""' magnam contra ferpentcs vim obcinct & ^ G 



obduaspociifiraura caufas ica dicicur , vclcuod fcracn 



Dm 



proferat capitibuj vipciinis fimile . vel quoj vipcrarum 

«orfibu. mcdcacur . Et cx vino fumpcu^ cundem vfum 



pra^ftac 



DEVENENIS. 5P 

priftat. Et vidctiir profccao naturam de induftria homi- 
nibus huius plantje proprietatero patefaccre voluiflc , cum 
iili femen capiti vipcrino fimile dederit. De quo cc 
piofius in fequentibus agcmus . Folia itcm Origani , cjuod Oiigini 
alioqui Maioranam fylucftrem appellant , eam quoque 
vim, quam dixi,obtinent. Eft autera hcrba de qua non 
omnino antiquis fcripcoribus , Theophrafto nimirum , 
Diofcoridi , & Plinio conuenit . Eft & trium generum 
vnum Heracleoticum di£l:ura,alcerum onitide, poftrcmum 
fylueftre, vc Diofcorides iii. libro fcriptum reliquit , vbi 
cafdem vires,quas Nicanderilli tribuit. Origanum au- 
tera Heradeoticum , feu Hcrculeum , cunyla quod omnia 
curetdi£lum , vt idem Nicander in Thcriacis fcribit, vbi 
aliara quoque afini folium , quod afini mirifice ea delc- 
tatur appellat . Abrotonum deinde ijfdera quoquevi-Abrotom 
ribus pollet, &: duorum eftgcnerum, mas ftilicct & fcc- 
inina,masfarmcntofus eft, &ramis gracilibus , vtabfin- 
thium. Foemina arboris quadam fpecie frutiiicat, quam in 
Galliaparua cuprcftura appellamus,velpeculiari quodam 
nomine Garderobe, folia habct & ramos ftibalbida^vtab- 

finchium,&:minutim incifafloribus refercacft, comanti- 

^usinfummd, fulgorcauri corymbis : 8c quia ramuIos&: 

folia exalbida habec , Nicandcrloca in quibus hxc planta 

^orct , vallcs lucidas appellat . Serpyllura quoque ipfum sapjna, 

^ potu , & ilHtu contra morfus beftiarum virulcntarum 

Valcr, vulgo nota hcrba , cuiusramift quas particula terram 

attingunt , paruas radiccs demittunt , & ferpendo late (c 

^Jendunc , vt eleganter autor nofter annorac . Et hanc ob 

^aufatn ferpic criam intcrea, vt cx ea tanquam follicitum 

^e fuftcncatione fui fuccum exugat . Diofcoridcs nun- 

^uam dicit cam fubftratu abigcrc ferpente? , fed crcdo ca- 

^^a cam hanc vim habere , proptcrca quod calidum 

K & acre ,. vt Galcnus v i . Siraplicium fcripiic . Pulicaria PoHari». 

^'^tinis , Grsecis conyza dida , indc nomen acccpit quod 

P^Iiccs nccet, feu abigat. Trium eft gcncrum maior,minor, 

^^ter vtranque media , omnes tamcn folia oliux fimilia 

habcnr. 



V-^ 



/ 



f 



t^ioim* 



i 

44 LIB E.R PR I M V S 

•habent, hirfut^ tamen parum pinguia & craffa, florem 

luteQ colore ferunt, qui in pappum abit, vt cardui, vcl 

Senecionis flos^ cuiuscapilliad ventum euanelcunt . Exhis 

tribus duo tantum Theophraftus, magnum & paruum cog- 

nouitj qua* maris &: fajminas nomihe denotac . Vim habenc 

arcendi ferpcntcsj & cuhces , & necandi puHces , idque vel 

lufHtu jvelfubftratu, vel illitu, hocque praeftant velobgra- 

\ieolentiam , vel Naturae cjuandam proprictatem . Ec quod 

, ad Onogyrin attinet, quam Nicander eadem vi pollereair, 

nihil affirmare pofEim ; nullam etcnim herbam , qux hoc 

nomine appelletur , noui , quamuis Hefychius cuiufdam 

planta: non diiTimiUs mcminerit , quam tamen non aliter 

declarat. Memini me aliquando cum hominibusdoclis, 

&in hac mcdicinx parte cxercitatis efle, vbi quidam milii 

perfuadere volebat hanc efle anagarin Diofcoridis , propte- 

rea quod Diofcoridcs&Galenuseam grauiter olerc fcri- 

berent : adduci tamen nonpotui vt credercm , cum ana- 

gym necfpinofa fit, nec dentata, quas duas notas Nicander 

huic tribuit , Ramiitem mali Punici proprictatem ferpen- 

tes fugandi potius ( vt ego quidem exiftimo ) ob occulram 

quandam vim,quam manifeftam qualitatem, habent. Cu- 

iustamen Diofcoridcs nonmc;4init,ciim tamennonfaci- 

lc quicquam eorum,quae ad eaqui^: Nicander de hcrbarum 

faculcatibus memoriaeprodidit, fpca.ant, filentio prarterie- 

rit. Afphodekis etiam fcu haftula rcgia dida plantaeft folijs 

maioribus porri , caule Ixui ferens in cacumine &: infri pau- 

lo florem pulcherrimum , a folijs feparatum , cubitali lon- 

gitudine,vnde vidctur efle quafi paruum capuc,lon2um 

habens collura. Hinc Nicander Afphodelum ^oAc.atv^a 

vocac.quafi collo longo. Ha;c plata in Gallia vutgaris eft no- 

ticiar,&:vircshabet,quasautofnofterimtribuit.nonfubftra- 
ta tantum , fcdper os ctiara aflhmpta pondere rriuxn drach- 
marura aut cxtrinfecus adhibitafupra ferpentismorfura, 
cos qui I^fi funt , tuetur . Solanum ctiam , fi Nicandro crc- 
dimus , ferpentes pcllere pdteft : fed tamen nullam eius 
rci rationcm nacuralem inuenio,cumfinguIa^ciusfpedes, 
aDiofcondehbroi^ fint: vt facil^ 

cxeftbaibus iUorum colhgerelrcct^in quibiis mehercuia 



ferpentibus, quamuis vcnenofi lint 



i 



Exiftimo 



r> E V E N E N I S. ' 4f 

Exiflimo tamcn,5£ ita credere quoq,- oportet^fi autorem no- 

ftrum defendere voluerimus, hoc fieri ob naturaequandam 

contrariecatem,quam cum lerpetibus habenr,quai'a:peha- 

^ienusin quibufdam plantisfuimus adiuti. Erythrodafnum 

vero, feu rubia tindorum hanc vim ob qualitatesfuas obti- ^^i 

net. Nam tefte Galeno v i. fimpliciu, radicemhabet acrem ^orura 

& amaram guftu, vnde facile conijcere pofTumus , eam cfle 

calidam &: liccam : taceo quod Diofcorides fcrip{it,ramos &s 

foliacius exvinofumptaferpentumorfibusmederi.Quem- 

admodum Plinius quoqjHb.xxnii. Hxc herba vulgo cog- 

nitaefl:,ob frequcntem eius in tingendo vfum. Nicanderal- 

terius faculcatisj quam habet ,obiter nosadmonet, quod li, 

cu Vere exurgit , bos aut taurus eam comederitj in furorem 

agitur. Quod ab his qui poft cum fcripferunt^non eft anim- 

aduerfum,in quo pra:cipue Plinium miror,qui tam diligen- 

tem naturse arcanorum indagatorem fe iadac. Pinaftellus, VmM 

quemGr£Eci& Latini Peucedanum appellarunt, herba eft 

faeniculo fimihSjflore luteo, radice nigra, craffa, graui odore 
&fuccofa.DefcribituraDiofcorideli*.iii.vbiaitcamincen- 

famferpentesabigere. Pinaftellum appeUaui,Gr3£Cos imica- 
tus. Nam prima fyllaba Pinum cxprimit , a qua denomina- 
tuseft.Nam foliahabetfimiliaPinui. Atqui remedia hxc 
pleraque & quas fequenti capite ponuntur , a Lucano quoq; 
lib. I X. belli ciuilis*cum de Catonis militibus loquitur, qui 
cum effenc in Africa inter ferpetes,has herbas,ne node dam 
num aliquod caperent,comburcbant,defcribuntur. 



•a tm- 



QJIBVS MODIS T.VERI SE QV;lS 

I^OSSIT A SERPENTIBVS PER VUGVENTA. 



Cap. VI 



ERvngucntahocinlocononea tantum qua: 
proprie ica dicuncur, &: cx oleo , aut adipe 
componuncur : fed omnia liquorura genera, 

quibus in corporis fridionibus vti pofliimus,vt 
. ,eftipfa humana faliua,dequaIoquemur,in- 

Iwgimus.Nicandericaque obfcruatoeo ordine, de quoin 

principio 




4<^ LIBER PRTMVS 

princlpiolocutusfum, podeaquam fcripfit de fuffitu & ijs 
quarubftcrnuturtertium oflcndit modu tuedi feperinun- 
(flioncs a morfii lerpentu. Primu Cedrifru(3;um introducit, 
equorermacfHuit, qua;peculiariter adbefiiaru virulcncaru 
morfus proficif . Quod efficacius loge prsftat fi quis adipem, 
vcl ccrui medullam adiungat,quemadmodu Diofcorides li- 
bro primofcriptumreliquit. Idem Nicander dePeuccdano 
& conyza,oleo cum faluiapcrmixtiSjadie<5l:o puluereex:La- 
Lafcr. feris radicc trita, affcrit. Lafer aute hcrba efljteftibus Thco- 

phraflo &: Diofcoride,caule feruIaceo,foIiis apiolimilibus, 
qua in Europa caremus,nifi in monte Parnafo reperiatur. In 
Syria,Arm*enia,Media, &c Lybia riafcitur. Gr^eci (riKpovy La- 
tini Laferpirium vocant. Quod fi ampliore huius hcrba: ex- 
pofitione defidcras,Icge qu? docHie a Petro Andrea Matthio- 
lo infuisinDiofcorideCommetarijs fcripta funt.Scdncque 



Siiuia. ^^ Saluia, qux vulgo cognita ell:, eam hijc efFeclum pr^ftare 



Saliua bo 



pofTe, cum fit calida natura, dubitare oportet: quod Plinius 

, quoquefcripfir, 6.: ex Nicandro, vt mea fcrt opinio , defum- 

^3.''°' pfit.Saliiia quoque humana pr^ecipue ieiuni,fi fupcr (ev^cics 

&alias bcftias , qu^e virulentia fua hominis vitxinfidiantur, 
cecidcrit.eas tanquam ad feruentis aqua: conta^tura fugere 
facit,vtPhnius lib.viij.fcriptum reliquit.Omnibus homini- 
bus (inquit)contfaferpctes ineft venenum :quod ante ipfum 
Ariftotcles quoqueannotauit.Galcnus lib.x.SimpI.deipfius 

facuItatibusdi(rerens,autorcmnoftrnmadducit,&aiceam 
hanc vira fortitam expropria fuafubftantia, prxcipue ver6 
ieiunihominis,vtdixi. Cuius etiam Lucanuslibro ix. belli 
ciuilis mcmiuit,ciim ita inquit: 

Nam primtim ta6la defi^tfat memhra ftliua, 

Qux cohihet Viyus retinetqus in •vuhere peflem. 

Et Lucretius quoque cum ita fcribit: * 

m 

Ift ytique i>tfirpensJ?omim qu<z ta£\afalmis 
VifpeYit,acJefe mandcndo confcit ipfi. 

E Q^v^o viderelicecqu^m folicitafitdenQbisnatura.Nam 
cum mhil raagis homini aduerfari,quam ferpetes.coanofce- 
rct , medicamentum illi fimul & alcxipharmacum ido- 
ncum , quo fe tuerctur , fuppeditauic. ^^^ui plura de ilUus 

viribus 



D E V E N E N 1 s. ; 47 

viribusfcire ciipic , Galcnum citaco iibro legat , LniCis.oleo. ^^^^^^^ 
mixc^ ferpeiites fugant, vt Diofcqrides lib. ii.fcripfit. Cuius 
rationem ceite afFerre miniine pofirem , nifi ad proprieta- 
tem eara, qua natura dotauit cas, reciirrereni / «Ncque 
enim hocex proximofuoortu habent, Nam tefte Ariftotelc 
iibro quinto de hiftoria animalium gignuntur ex hcrbis, 
maxiraequc ex brafiica. Malua item agreflis,hoccft, ^"^j^jaiua 
fua fponte nafcitur , nequcin hortis colitur, eafdem viresagrettii 
habet ob rationem fupra pofitam . Pofteaqiiam igitur Ni- 
carider fimphcia qux ad feras vcncnofas abigcndas faciunr> 
cnumerauit , raedicamenta deinde quce inftituto fuo fcr- 
uiunt, componit. Et prinium paftillosad hunc modum 
formar. Accfpe duosramulos abrotoni , nafturtij pondus 
vnius oboli, fcminis dauci ,quantummanu comprchen- 
di poteft : omnibus in mortario cum oleo vcl ccrui mcdul- 
la (quamtamen non adiccic, arbitrio medici illud relin- 
quens ) concufis , paftillos fingc, quibu.s.cum vfus ncce(Iitas 
iQGidic , vtere . Ad eundem dcinde afFeiflura pcxftancifli- 
mum vnguencum defcnbic . Duos ierpcntcsaccipc ( vipc- 
Ms intcliigc , nam m compofi.t,ione mcdicamentorum con- 
travenena, Galeno ccftc inlibro de Thcriaca, ijs vri con- 
fueuimus ) eiim libidini indulgenc, hoccft, fub finctn Vcris. 
Neque cnim per hxc vcrba ram ftride vuk incelligi, vt 
qnis cas co ipfo tcmporc , quo iauicem commifcencur , ca- 
pere debeac. Prxtereameduilxceruidraf^raas 



_ _, 



gnenti rofati vncias triginta fex,olci oliuarum crud 
<^em nfixtis cum cera: noucm vncijs . - Modum infupci: 
ollcndic recle coaficiendi hoc vnguentum, hoccft, quo- 
niodo fcrpcntcs eo vfque bullire debeant, dum caro ab ofii- 
^"s fcparetur , qii^c auferre cportct , quia venenofa func. 
Nec difpliceret ctiam , fi quis caput ctiim & caudam . 
iuxta Galeni pr^Eceptum, quod in ijs venenum priEcipue 
contineatur, au0errec . ..Qua^cunque cnim calida &:ficca 
func , vc antea diximus , lerpentum morfibus aducrfan- 
J.uf • Quod vero attincjc-t nd olcum , yel yngucmum ro^ v„gucnm 
fatum^cuius Nicandcr triagenera, hpc eft, primum me- roflcura. 
*|Jocrc & quod omuino" coticufum eft , nihil alrud incel- 

%ic quam parandi modura y qui fuo tcmpore vfitatus erat. 

Primum; 



^g tlBERPRlMVS 

Primura erat leuis rofarum infulio , alteru fortior , tertium 

cum rofae exadiflime in ipfa infufione cxprimcrcntur. 



MODVS VITANDI SERPENTES. 



Cap. VII. 




- r 

I c A N D E R, vt nihil eorura intermittat , qua: 
ad ofScium boni meidici requiruntur,non tan- 
tum contentuscft viam,qua quis fe vel fufficu, 
vclfubftratu, vel illituaferpetibus tueripoffit, 
oftendiiTe) fed eos etiam, quibusremedia non 
funt in promptu , &: fazpenumero locapericulofa peragrare 
cogunturjadmonet.Primum cofulit neitineri fe accinganr, 
antequam cibu fumpferint , propterea quod partes corporis 
nobiliorcs (quibus venenum prarcipue fefe immifcet) nutri- 
mccovacu^tuerife tambenenon pofTunt.qu^m fi exalimc- 
toroburveluciaccepiflcnt iprasterquamquod ven^E & ar- 
teri^nouo cibo nondum rcpleras, venenum facilius adrait- 
tuc :quod cura vcluti locum vacuum inueniat,partibus prg- 
cipuis fefe infmuat. Sccundo locoiubetcaueri fibi a fasmel- 
lis, quod earum morfusqua marium periculofiores fint, ob 
fauccs quas patentiorcs habenc, & ob id etiam vehementius 
mordcnt. Vult pr^terca vt fcrpcntes tum, ciim xttas in fum 
movigorc eft, prxcipuefugiant; tum enim vcneni multum 

habent,&a!ftuantesafperius mordent. Principium autem 
riciadcs. aftatis per Pleiadum (qux ftellx funt fcx in cxlo apparentes) 

ortum defignat. Primum itaque xftatis initium circa fepti- 
iBum ferc Maij incidit,quo die qu^da confpiciuntur,qucm- 
admodumnonoomnesapparent, Columellatcfte. Quam 
ob caufam cas Hcfiodus^ftatisnuncias,in verfibus ab Athe- 

citatis,quosex Aftrologiafuadefumpfit, appellat, tum- 
que cum apparent, tempus meflls appropinquaie dicic, ter- 
ramque excoIcre,cum euanuerut,precipit.Ea proprer a Gra; 
cis pleiades aVo tS ^A#f.F,h6c eft, nauigado, quod nauigatio 



# 



na^o 



/ 



lub xftatisprincipium , & cilm apparent , fecura fit , did^ 
lunc.Sunt qiii dicantcasPIeiades quafi Plclonas, hoceft,pIu 
rcs clici,quod quamuis fcptcnarionumcrofintcomprchcnE, 
nunquam umenplurcs quam fcxcuidcnter appareant, vt 



Aratus 



\ 



15 E VENENIS, 45 

Aratus & Hyginus afTerunt. Plurcs igitur fimt numero, 

quam qu2C deteguntur. Quin etiani Nicandcr ait: 

Cim in c^lo Pkiades yides oriri 
Qujc mmero paucx lucidxf»ttt, 

P o E T A E fingunt {eptem fuiiTc Ibrores Lycurgi filias,qux 



\ loue ideo iiitcr aftra lunt relataj , quod Liberd educafTenr. 

Sunttamen quidicuric eas Atlantis &: PleionEefilias (vnde 

denonlinata:quoqj{unt}fui(re. Earum nomiria peculiaria 

funt , Eledra, Alcione , Cela^nb, Maia j Afterope, Taygete, 

Merope, quarum poftrema non apparer, pr^ pudorcoccul- 

tans fe, quod c^terx lorores omncs Dijs nupfiftenc , ipia au- 

tcraSyfipho homini mortali. Hanc aliqui Electram fuifte 

autumant,qu5 ideo {eabdidcrit,ne Troise ruinam afpicercc , 

tumque nonampluis apparuiiTc. Quidium Confulclib. iiii> 

Faftorum. Nicandcr prxterca deloco in quoonri PJeiades 

coafueuerunt,nosadmoncc,qui cftfub Tauricauda^hoccli:, cauda 

parce pofteriori. Taurus enim Arato tefte , anteriorc partem Taun. 

tantiim habct,& pofteriorem imperfe(5lam . Et pro hac cau- 

dam ad Poetarum imitationem, incfelligif, Poftcaquam igi- 

tur dixitfcrpeteSjCum asftas incipiCjob racionesquas adduxi, 

effe fugiendos , prohibcc nunc ne quisin co loco commore-. 

iur,vbi dipfas cum fuis caculis r.idum habueric:nam dum fe 

dcfendere cupit, tuni vcro omnium maxime noccc . Qupd 

cum reliquisquoque animancibus comune habcc.Caueree- 

tiam morfus illorum oporcec.ciim paftum qua;ric,propcerea 

quod morfus corpori hominis iciuni infixus,pericuIofioreft. 

Nicander eciam in genere dc ferpecibus loqui volens, vnam 

cx his fpeciem,hoc eft, Dipfadcm, qu^ fic dida cft , quod ij DirHis 

qui ab ea morfi fuerinc,fici coficiantur pene, ancea quam ex- 

pleantur,dchgit loco omnium, de qua poftea loqucmur.Std 

vcbreuibusrem complcdar, fiueiciuniferpcnces finc , fiuc 

f^turi , fiuc nido infideanc , opciraum eft illis non fieri obui- 

am , pr::ecipue vero cum ira excandcfcunt . Quod per fabu- 

l^jn.a vulgo petitam ( Poeta? cnim fsepc numero vcrfibus de 

c6munibusopimonibusludunc,quamuis easfalfas effcnon 

^gnorent) quam tamen Galcnus cciam feqaicur,&: canquam 

verara approbat in hbro deTheriaca,v*bi huncNicandri lo- 

fvim adducic,decInrac.Sic itaquehabec: 7ipcr^ cum coeunr, 

^ta fefc mutuo impUcant , yt vnum corpus duobiis cameca- 

D pitibus 



/ 



t 




c 



/O LIEER PR IMTS 

pitibus victeantur , &c dum mas capyc in fauces fsmiaa^ im- 
niittic , vt fcmen intro eiaculetur : qnx excaiefa£ia , &: in ra- 
biein veluci a£la capitc matc truncat , nifi caute fibi profpi- 
ciat.Partus dcinde tempore,catuIis in vetre perfcde iam ab- 
{blutis.ciim nuilura locum quo excant, inueniunr,ventrem 
niacris arrodunt, &: oblique fibi exitum parant , vt de patris 
niorte vindidam Ilimpturi veluti vide-antur. Quam ab cau- 
fam ^gyptij cum vxore qux maritum odifTet , &: ob amplc- 
xos Vcncrcosaraarct cantum,figni6care vellcnt, viperapin- 
gebant,quemadmodum etiam cum filium quiin matrisnc- 
cem confpiraflet^denotare vellenc. Atqui hoc falfum eft, &: 
a Piinioarreptum , ob perperam intcllc(5lura Ariflotclis lo- 
cum. Ita cnimaic: vipcra efcrpencibus vna animalcdic, 
cumintrafcouaprimumpepererif.ouumhoc vniuscoloris 
&: moIIe,vt pifcium foctus fuperne confifl:ic,nec cortice coti- 
netur,vtnecpifciuquidem, paritcatulos obuolutos mcm- 

braniSjquaEtertia-dierupantur.EucnitincerdujVtqui in vte- 
roadhuc funt,abrofis mebranisprorumpaCi Itaqj Ariftotcles 

bcne dixitjcatulos quadoq; rodcrc mebrarias,quibus obuoU 
ttuntur,fed non qu^ matris funt. Quoplus credo Galeni 6^ 
Plinij opinionem falfam effe , cui primu expcricncia mulco- 
ru dodiHimoru hominu,quide hoc fcrip{cruc,&: Philoftrati 
autof itas reclamat,qui in vita Apollonij alTerit, ApoJlonium 
ipfum vipera viuam,qu? catulos lambcret^vidifie. Vnde pro- 
fcdo fequitur,eam ab ipfis non fuifieintcrfcaa. Sed Nican- 
dcr continuando inftitutum,deIocisinquibusvtplurimura 
lcrpcntes inueniutur ^ nos admonet vc oranes modos eas fu- 
gicndi commonftret. Ec dicic eas efle fub Ochry ( qui mons 
cft Gra^cia:, &: per hunc neliquos omnes fubincelligit ) in tri- 

i3i]sitcm,magnisvalIibus,&:Iucis,pecris,vbiSeps vc pluri- 
mum inuenitur (per quera autor nofter omniagenera Ser- 
pentum,quemadmodum antea perDipfadcm intclliait} 
cafqueinvniuerfhm dilfimili prorfus cfle colore oftenljic- 
Q^da enim ex ipfis quod tota hyemc fub tcrra quam pro- 
iundilTimedelicuerunt,in pelle mufcura quendara tcrrx,in 
qua nidificarunt, fimilcra colIegemnt.Quamobr^m eas ca- 
lorc fimilcs cfTe ccrrae.in qua feabdidcrunt, aic. Minor 



es m- 



Mctcmij ^^^ ^^*^' ^ lapt dum fragmenca fe concincnc,qu:^ antiquicus 

hfiia, m compicis prope Mcrcurij imagine coliigi foicbant.qucm- 

admo- 



0E 



VENENlS. 



jr 



adnaodum hodic crucis imagincs in trioij s,ad monftmndum 

kcrpercgrinacibus,vtegoquidcmcxiftimo,funtpofit;r.Ali5 
/imilcsfunt colore conchis limacum , alisc funt tot^c virides, 
alixvarijs&diuerfis coloribus quafi pida; , quxdam etiam 
fabulicolorem in quo volutantur, rctinent. Hicitaquc cau- 
t«agendum,nchac diffimilitudinccolorum decipiamur, SC 
ferpcntcm cum vitx periculo pro herba vel (abulo pedibus 
«ctingamus. 



DE ASPIDE, Cap.yii. 



f 






nieliu 



A jttk;,. 



Afp 




O s T E A QX A M in gcncrc tam de rcmcdijs ap 
tis tucndi fe a fcrpentibus, quara de natura be- 
ftiarum vifulcncarum locutifumus: iam infpe 
cie dificrere oportet , vt quia curatio quandoq; 
pro ferpentura vanetatedifilmiliseft, vitam eo 
poiTimus , &: conferuarc , vbi naturara 



cuiufquc fpcciei , tam cx Nicandri defcriprione, quam 
vniptomatis, quicmorfusillaru comitari folen t j cognou e- 
rimus.Prinr^iJtn jtaque de Afpidc loquitur, quam antiqui in 
tnagencradiftinxerut: quedacmraexds;^/>o-aVa<, hoceft, 
^crreftres appellantur,qu?d.i ver6 ^^sA/J^^fv^jhoceftjhirundi- 
|jacca:,qu6dhirundinumodoindorfon3gra:,&akiocandi- 

asfinc. Alix 7rTo*/€5. hoccft, fpuentcsnominantur.Sc dex 



gcnew 



D % 



omni 



c 



;i IIBER PR IMV.S 

4 

ornnlbustcrredrcs maximiE funt,quandoq;Cnim ad quin- 
ojcubicoruDi longicudine, &vln;5Ctiam vniusfeextenduc, 
vc j^licandcr aiTencColorcfunt cinereo, &flibuindesqua- 
oq^, qualiseftfraxinicolor.Hirundinacese longitudinecu- 
bicum iionexccdunt.&qucmadmodii dixi^colorehirundi- 
nes rcpr.Tfencac j& vcplurimum circafluiiiorum j pr^cip.ue 
Nili, qui oblique ^gypcum pcrrcptarj^ per feptem oflia in 
mare Mediccrraneum cfTunditur^ripas inucniuntur.Et funt 
fanc ea aftutia,vel potius naturali quadam prudentia , vt tri- 
ginta dies, antequam Nilus fe exonerct,ripasiIlius cum ca- 
tulis fuis relinquant,& ad alcifTima Ioca,quiE fluuius attingc- 
rc non polTit, confugiant . Nilusenim quotannis extra limi- 
tcsexccdensj totam iEgyptum alidqui ftcrilcm prorfus hu- 
nie^at. Pcyades reliquasmagnitudincfuperat,cinereofunc 
colore viridiqucj&ad auri colorcm inclinante . Et cura Pty- 
asalicuidamnum infcrrecupit,coIlum,quafi fpacium quod 
inter vtrunque eft dimcties, cxporrigit3& vcluti ratione priE 
dita quam longefpucredebeat, aliquem vt attingat, conij- 
cit.Ab harum criumvna^vt^IianusafTerit^RcginaCleopa- 
tra morderi fe palfa eft , fatius cxiftimans mori in dignitatc 
Regia.quamintriumpho tanquam captiuam circumduci. 
Morf us vero afpidis tcrrcftris tam periculofus & perniciofus 
cft, vt in horis ad f ummum quatuor mortem aff erat. Quem- 
admodum hirudinareaconfcftim, nulIaq;morainteip^fita, 
&: 1 tyas tardius paul^ quam reliqua: fnterficiiic . Confequi- 
tur autcm primu vifuspcrturbatio/acicitumor,furditas de^ 
mqj mors. Tafm periculofa infliper eft , vt Moyfes incurabi- 
lem plane appellauerit in Canticis.SinguI? tamen hoc com- 



habent, vt vulnus quod in cute reliquunt tam fi 



texi 



guum,vtfa^penumerooculoructiamfcnfumeftWc,quod 
obvenemfubtilitatemaccidit, cuius opebrcuiflfmoquoq; 

temporisfpacioinabditifllmaqu^q; corporis penetrat . Et 
cum cutim cito relinquat, nihil pr^ter paruum foramen, 
punaur^acusfimilcamplius apparet. Non igitur abfq; ra- 

tione diffiule fliit mortis Glcopatrar cau.ram c4nofcerc^qu? 
dc induftna &: quo minus doloris moriendo pcrcipcre ab 
afpide feriri fc paffacft.Hinc Nicandcr P"'^^'?"^^' ^^ 



N€c unien -vUa yides imprcp yi4nera morfli 

Nec di^nmfm tumor itlum corms adfirir, 



ptime d 



j 



d 



D E VE N E N r S. 53 

Sed ^ul Ufui homo cil citra omnemfata lahorcm 
Clafidit, ^ i^nauo moriens torpore fati/cit . 

Lucanusetiamadviuum exprellit hunc locum,cum ix. li 
broitafcribit: 

i/O tihi Loeue miferfixus prAcordia prej^it 
, Niliaca /erpente cruor : nuUoque dolore 
Te^atusmorfUsj/uhitacaligine mortem 
xAccipht^StygiodfomnodeJcendisadi^mhras. 

At qv^i Ptyashoc pra: cxteris pecuhare habctjquodnon 
tancum morfus ipfius/ed fahua quoque qua expuit,veneno- 
fa cft. Tam enim fubtihs eft, vt cutis pori abunde iUi pro pe- 
netrationefufficiartt. Hiftoria tamen autoris noftri, cum dc 

afpideloquitur , fi ad proprietatis lingularum fpecierum re- 
fpiciamus , ad terrcftrem tantiim & Pcyadem referri deber. 
Defcribitenim ferpentem tardum, quadoquidem tranfuer- 
fum in terra ttz^um habet,&: nunc ad hoc^nunc ad illud la- 
tusfefc voluic: quod profcdo de hirundinacea, quse longitu- 
Ginecubitum non excedit,dici non poceft . Verum quideni 
eftj quod ciim perpetuo oculis coniuerCjob callofa qu^dam 
cubercula quse in fronte habent , fomnumquefingcre vide- 
antur,id omnibus rede atcribui ,idque natura: beneficio fa- 
«ura videtur,qusE confidcrata noxa, quam hx bcftise ft vifu 
pollerent,illatUrxe{renc,cas hac vifus fubtilitate priuauit 
quidem,fedauditu tamen rcmunerata eft. Dauid Pfalmo 
^viii. hanc proprietatcm ilU affcribit, quod cum vocem 
incancatiumpercipit,aurescauda: extremoobturet,cui dif- 
ficulter fides adhiberi poteft,ncque tamen prorfusabrogan- 
aa eciam eft,cum fieri poftic,vc Poetico more cam ob caufas 
jupra commcmoracas, quam morcis genus eorum qui ab ca 
lafrifunc, locutus fucrit . Lucanus afpidem fomniferam ap- 
pellat,cumitainquit: 

lieuquxprimacapHtmouitdepuhcrctahes 
^[^idafomniferamtumidaccrmceleuauit. 

Plenior huicfanguis^ (^ craj^igutta yeneni 
J^ccidit : in nuUo plus cftjerpcnte coadum. 

V o D veio adquatuordentes, quosintra maxilliccon- 
caua Poeta nofter radicesfixifreaic,atciner,commune qui- 
Qcmhoc eft omnibus, modo farmcllas intelligamus (mares 
cnim duos tantum habcnt,vt facilc ex Accio colligere licec, 

D 5 cilm 




54 IIBIR^SLIMVS 

ciim inquit,vulnerabinaexiguaex marculimorfujexffgmel- 
\x veroquatuorapparcre) qui , quemadmodurcliquaquo- 
qucomniafcrpentumgeneravenenum in parua pellicula , 
qua: (ub lingua eft,&; dcntcsaliqua ex parce cooperiCj inclu- 
llira habenr.Hinc Nicandcr eciam dixirjVenenum fub cute 
tantum apparere. Qupd rcliquum eft, hoc quoq; de natura 
afpidis addemus, tantum cfTc inter mafculum & fsemellam 
amorem , vt occifaaltcra , c^ux fuperftes eft, eum qui rnorti 
caufam pra:buir, antca pcrfequi non definat, quam de mor- 
te altcrius vindidara fumpfcrit . Etquod magis eft noave- 
rebitur maximo hominum c^tui immi{cerefe,& occiforem 
focia: cx omnibus inueftigare.Hinc anticjuitus ^gypti reges 
in coronis fuis afpides depirigi curabant, vtquemadmodura 
afpidisamor firmus efTct & lhbilis,ita regnum quoq; fuura 
firmum &ftabile ,interrcliquaomnia imperiaforc indica- 
rent.Diximusautem aprincipiohuiuslibri, e vencnisquje- 
dam efre,qu2E peculiariter certis quibuldam corporis parti- 
culis kCe infigunt : quod optimo iurc de hoc quoq; affirma- 
re po(rumus,capitaIi cerebri inimico, vt ex accidetibus qu^c 
idcomitantur,facileiudicarepofrumus : qualiafuntfecun- 
dumautorcm noftrum fomniis,oculorum nia:ationcs,quc- 
admodum Diofcoridcsfcripfit, ferfuum hcbetudojflupor, 
froncis totius pallor.rcfrigeratio^afTidui hiatus,capitisgraui- 
cas &: fegnitics,vt ^cius affirmac . Qu^c ctiamfi abunde ad 
doloiera cxcitandum fufficianr, ab xgro tamcn ob graucm 
fomnura & vcternura,veluci quo ligantur fenfus,non perci- 
pitur. Sed vcleaori fatisfaciam, hocloco, quemadmodum 
in fequcntibus etiam omnibus capitibus,particularemcu- 
randi modura afpidis morfura ,quamuis Nicandervniuer- 
ialcm tantum docueric,fubijciam.PoflgencraIes itaq.rcc^u- 
las de vulneribus a fcrpcntibus illacisjioc eft,pofl fcarificati- 
onem cutis, cautcriu, vcl incifioncra ( dequibus capitcpri- 
mo locuti fiimus) vulncri feu morfui ccntaurium cu m myr- 
rha , & papaucris fuccipauxiUo, vcl Theriacamimponere 



oporcct 



DE 



DE VENENIS. 



SS 



DE MVRE PHARAONIS, ASPJDIS 

INIMICO. Cap. IX. 




i 




)^iviA.m, Ichncumon, Mus Pharaonis. 

V A M V I s noninftituerim de alijs,quam de a- pg j,^^. ^^^ 
nimalibus vencnofis loqui,capuc tamen hoc 



locoper digrelTionem velutiinfcram, Compe- 
dium enim &aftuciamurisPliaraonis,veIIn- 
daginis,et(i animal (ic exiguunijin caula fuit,vi 
quotiefcunque fcriptores dc Crocodilo U Afpide func lo- 
cuti, eius quoque ftacim fada fucrit mentio. 

M v s Pharaonis cam a Grarcis quam Lacinis , qui ideni 
ijomen rctinuerunt.Ichncumon appellaturjquod lingua no- 
ftra fcu Romana reddi poflTec, Inuciligacoi vel Indagator. 
^ocenim vocabulum Gra:cum fignificac. Sic autcm didus 
proptercaquod oua tam afpidis , quam crocodili inuc- 
gat,vc ca difperdac &: frangac. Sunc qui murcm Indicum 
vocenCj&vuIgomurem Pharaonis.Animal cfl:exiguum,ro- 

«ro longo/orma muilcl^e proxima , quemadraodu dode 'S«: 
^lcganterPoctanoftcrfcripiiCjCaudaoblongaadferpentum 
"militudinem , vcOpianusafleric, victicans vc plurimum in 
arundinctis&: paludibusNili: Hincaliqui NiliLucr 



lit Pccrus 
Bcllonius 



uationum 



f 
ft 



1 



pell 



Quemadmodum enim in Gallia Lucri' par 



;?i^ ^^"^j partim in terra degunt , ica Indagacor quoq 
gypco. Capicaliodio afpidcm&: crocodiium profeq 



^ 



Pidis 



(ed oua quoq;eornm ,quxfrangit&: 
dic.Kinc^-gypti) ohm mureni^Indicum in 

af- 



^■^0 terram cor 

'^agno honore habcban t. N?cander ouidcm alTc 



darc.Scd^^lianus caraenlib 

D4 



P 




IIBER PRIMVS 

propolito deco agic, hoc fieri hegacxontcrcre enim tancum 

oua, Sc hacratione foecunditatem eorum impedire^qux 
alioquiadtotam i€gyptumimplendafateiret. Cumafpide 
itaque pugnaturus limo fe , & ciim hoc decft , in aquis im- 
mergitj&corporefundum petit(quem NicanderTartarum 
appcllat , quo vocabulo omnis profunditas ad inferni imita- 
tionem , quera Poetx Tarrarum vocant , fubinteHigitur) 
ibi coeno tergora defcedat, & ad folem (quem Syrium, vocat 
ab cxiccado)^eficcat, &; quia videt fe lorica quafi munitum, 
cpx a ferpentis dentc deprimi non poflit, pugna cum afpide 
init,quxlinguam exerens ( veliuxtaNicandrum lambcns) 
fruftra fe defendit . Ciim cnim hoftis vndiquaque fc obdu- 
dum videat, faucibus cam arripit,vel cauda inuoluit,itaquc 
in vndas demittit . Sed pugnx modus , qua cum Crocodilo 
congreditur ,eumq;euincit (fiquidem verum eftquod fcri- ' 
bunt ahqui) maioris folerti.-c cfle videtur,&: plus admirandae 
fraudis. Primiim enim in terra iacet, & loco vbi vidcri non 
poftit , ibique tam diu moratur , dum Crocodilum faucibus 
apertis fomnum capcrc animaduertit, in quas plenofaltu fc 
immittit, &: hinc a faucibus nimirum fatis late patcntibus &C 
hiantibus ad ima vfque vifcera defcendir, hocq; faciliusquo 
hmus Nili, cum quo corpus defoedauerat , antca ob fubftan- 
tix leuorem magis feruit : cum inteftinaarrodere, mirifquc 
modis afiligere eumincipit. Dolore tandem igiturtam ma- 
gnabeftiavida, nuncin Nilumfefeproijcit,nunclittusre- 
pctit , omnibus tamen vijs ad feruandu fc tentatis malo^qua 
aificitur, raederi non poteft. Interim alccr intus latitat abfq; 

vUo prorfus incomodo & doloris fenfu : vchcmentius intefti- 
nis, qu.T fuauis cibi loco illi funt , & tandiu Cclc infigit, dum 

Crocodilo intererapto , ad locum priftinum fefc conferat. 
HxcpugnaaPlinioprimumlibro viii.&aStrabone, xvir. 
cu de lurifdiaions Arfemitiadicaagit,defcripraeft . Vtraq; 
tamenad viuum , &:elcgantiaimeabOpiano & ^(ianoli- 
bro tcrtio eft cxprefra. Quod vt videre poffis, Gr^cos verfus 
cx Opianotranftuli, quilibroiir. devcnatione lcguntur. 
Omiii autcm de induftria pugnam cumafpide, proptcrea 
quod autor nofter copiose cam defcripfcrit. 



Jchneimon 



D E V E N E N I S. 



hieumon hreu 



eft y -yerum k^uiparandm l 
ferU dtrocihm yntis. 



Corpore quam lateat /olertia tanta pufilL 
Quipi>e dolis i>(tfrii crifiatos enecat a 



^«b 



lEtcrocoddos immanesjeptemplice Nilo 
Pro^enitos,audax mirandafraude trucidaty 
pum mulcet recuhans crocodilni memhrafopi 
laucesjue immen/as rejcrans^ ^ lahra triful 
In -vacuas auras in^enti pandit hiatu : 

Callidm Ichneumonyerfutnsinllrmtartesy 
obli(jtm Qculis ohferuat donecanhela 

Bellua tranquillo fomno perfuderit artus : 
Etcompcrtum haheat dormirefoporeprofundi 
Tumdemum e cocno fqualkntiturhidus exit, 
Latacjue peruadens temeraritts inuolat ora. 
Hinc mifer afomno tandem expergifitur alto 
SaHcimJma ferens diramper 'vifcera peftemj 
Bacchaturjue amens animi,fluuiosque pererrc^ 
NunclimofapetenSyruitin-vada ^urgitis alti. 



Littora nunc 



y 



epetit, corpusQ 



Tetroferucmes expirans ore yapores, 
Sic agitur furijs accen/a feruidta ira. 
Taliaflocci facit LtttPSytalesjuefurores 

^eghgit Ichnetmony dumfihras tahefluentes 
Lancinaty ^ iccori accumhens epulatar opimo, 
Optatii dapihus plufquamfatiattis Ichneumony 
'Ahfilitex adyto hnquens exangue cadauer. 
Omagne Ichneumon, magna Vtrtute flupende, 
Hui quantum facinits ? quam audaci cordepera^ 
9^t amhiguam ohijcias in tanta pericula yitam^ 



f^ 



D y 







DE 



-T-i 



X 




X.tfiEIC FRIMVS 

L 

DE VIPERA. 

Cap. X. 



Vi|»ctt, 






I p E R A fpecics eft ferpentis diftin(fla in ma- 
rem&foeminam, quamuisvtvtrunq; (exum 
fignificaremus: hoc vocabulum Latinos fecuti 
retinuerimus . Quemadmodum infinita alia 
fuppetunr , quibus vterque fexus compreheu- 
ditur, qualia funt columba, finiia, muftella , & id genus alia. 
Quod tamen Gtxci ( qui verbis quam nosfuntlocupletio- 
les duobus vocabulis e;^/; &: l^^^lStfo. . fub primo marem, al- 
tero verofoemcUamintelligentes, denotarunt. Larinivi- 
pcramquafiviuiperamappellarunt, propterea quod e fer- 
pentibus folacatulos viuospareret, quemadmodura Nican- 
der fcriptum reliquit j ciim.de vipera loquitur. 

Sohetemm-viuo^ranidatnr^viperafcetMj 
MoYtuA cum nliciuum pd.fsim genm oua reponat, 
Sqummigerofjue gregesper iuhojpita tefjua probaget, 



<iL 



A D M o D V M itaquc homines pro 



Q^uarcob 

rcgionis _ 

hoStf v^"^^^^^ ' & ^^«^^J^a &: proccritarc difFcrunt/idquc rauuuw 

&rciu]ua " caloris natiui , qui in alijs imbecillior , in alijs ma^is vet^ctus 
^S^i^iou ^^-.^^^ animantia quoque&i quicquid vitx particepseft,pro 

climatura 



DEVENENIS. $9 

climatum diuerfitate difcrcpanr interfe. Hinc Nicander 

viperas quandoque magnas , quandoque paruasefTe dicit. 
Europa paruas &: breues habet , propterea quod cilm finc 
frigid^e natura , vc reliqui quoque lcrpeiites \ & Cliraa 
eciam hoc quam ACix frigidius dt, caloremque quialio- 
qui exiguus , & in quolibet animante incrementi caufa 
cfl, inclufum veluti habeac , & ofJufcct penitus . Q^od 
tamenmhominibus infrigida rcgione conflitutis, quivc 
plurimum reliquis proceriores func , cuenireminime 



proprerea quodhomo naturacaIidus,abarabientisfrifTidi 



Hac. 



dlatur , vc calor fortior redditus 



pabulumquc habcns proportionatum, ita fe incorporc dif- 
fundat, vt vnafcrcum fingulx quoquepartes flatimincre- 
nientum fufcipianc. Qupd profeclo aliter fe habcc, in 
his qui loca calida incolunc. Ambicntis cnim caliditas 
excedcns , cutis meatibus referatis , calorem innatum cua- 
porarc facit , qui cum intiis cocrceii debuiflec, in fudorcs 
deinde, &: alias infcnfibiles tranfpirationes rcfoluirur, &C 
ex confcquenti tantum alimenti, quancum ad parcicula- 
rumincrementum requiriturj concoquerenohpotcf}. Sic 
qui rcgioncs frigidas inhabitanc , quod calorcm habeanc 
tobuiliorem , vcdixi, multo plus , quam qui calidas,C]bi 
slTumunc. Pari quoqueratione A1i£e caliditas naturx fri- 
gid^viperarura dcfedum fupplct, queraadraodum frigi- 
"itds Europa:incremencum eaiura remo.raturjrapcditquc. 
Scd cum autor noflcr vipcras candidas appellat, hoc cft, 
P'iIlidas,&aIbicoIoris armulas magis, quamnigri, &:qux' 
^untcornutcE clrcanarium foramina, de Ceradis loquitur, 
oc quibus proximo capite loquemur, qui a vipcris nulla 
alia re, quam quodcornuti func, difFeriJnc , Atquihiscra- 
Jlibus viperaru f pcciebus Europx montes, Stiron videlicec, 
Pammonia , Afelenus , Corax , Riphxus , abundant. Intcc 
*5uas Sciron mons efl faxofus, Athenis in Grxcia fitus, fic di- 
^"tusquod offa latronis cuiufda Scironis in hunc fuerint con- 
"^rfa,poacaquam a Thefeo fuic viaus,quemadmodu Pocta: 
^^rjbunt . De quo Ouidium libroVn. Metamorph. confiile. 
L6giirmiasvipcras^gagc$,Bucarteron,& Ccrcaphus Afla: 
^«onccsalunc , adeo vc ibtf qux'dam cqbitali longicudine in- 

"eniacur.imo.quod magis cfl , in Troglodytc regionci^thi- 



■opar 



AGx 



Op IX, 



60 LIBERPRIMVS 

opisE, decem & feptem cubitorum , & Straboric tefte ] nd- 
ucra longitudinc in luda reperiuntur . Viperse autem non 
tantum ob loci, {ed &rexus diuerfitatem variant ; f;smina 
enira ccruice, &r ventre quam raas latiore eft , caudamquc 
habet mutilam veluti, & breuiorem , & duris fquamis ple- 
nam,nccpaulatim extenuatur , fed vno momento decurta- 
tur , &: tarde pcr dumeta reptat, quod breuior fit, rardita- 
tcm tamen illara, quoad eius fieri potcft, cauda recompen- 
fat. Qup fit vtNicandri verfus,qui fequutur ftatim,de fasmi- 

nis tantum,non autem maribus intelligi debcant. 

In latum capita, ^fHmm<& ctrca ifltimajpirjc 
Fitmina pone irahit ceu mancam -vipera caudam 
Perpetuo durU horrentem tergorafquamis 
Etper opaca pigrum raptat dumeta ifolumen, 

I N gingiuis prsetereaquatuor dentes habent,quibus mor- 
fum infligunt,hincautoreas ex toto orcvirus eiaculariaf- 
firmat. Mas tamenafa:minadifFert,quodcaput habeata- 
cUtum magis ,& corpus longius , (quamuis inter mares alij 
alijs longiores fint) ccruice item fit magis clata , vcntre tc- 
nuiori, cauda magis extcnfa,qu2e procul incipiens veifus 'm- 
fcriora fe cxtenuat,pienusfquamis,quibus vtitur vtrobur 
in rependo acquirat , cafquc inftar canis ira commoti vcl a- 
pri furfum erigit. Ciimirritatur,oculoshabct coruicantes, 
&c lambcndo, hoc eft,linguam excrcndo.eam bifidam vclu- 
ti oftcntat. Hinc iter facientcs , fcu viatores cum antiqui- 
tus Cocytum appellabat,quod vocabulura ftudiofuitcxco- 
gitatura , quaha infinita apud vulgus fant , qux non funt in 
vfu apud eos, qui (crmonis clegantix ftudere putantur. 
Quam ob caufam etiam , qui in Nicandrum commentariu 
Gr^cum fcripfic,verfum quifequitur: Vipera fcilicct a via- 
toribusCocytum appcllari, autoris noftri elTc ncgat,cum- 
que ^ quodam imprudenter , nuUoque ^dhibito iudicio ad- 
ditum efle affirmac. 

S I quistameneomodoquodixunteIligat,hucquoquc 
accommodari potcft . Pra^terc^ mas binos tantiim cani- 

dcntes , rcliquis omnibus in gingiuis delitcfccntibuy. 



qucmadmodum f^mina quatcrnos,fIcut oftcndimus 



Qui 



4 DE ,VX.NEN I S. <ri 

Quiautemtionin viperis tantuni,{edht>minibus quoque 
dences apparent,vulgo quod oculares dicuntur^qudd radicc 
lint alta , &C euulfi doloiis fenfum quendam oculis infcrant, 
illi(inquam)pfopri^a Gr^cis ziujoJhvi^q.hoc eft,canini,qu6d 
fimiles finc i}s qui in canibus ad veru fimilitudinemcon- 
fpiciLintur, vocancur . Atque Poetse noftri defcrjptionem ita 
quoad fieri potuit/acillime expofuifTc mihi vidcor. Et quod 
ad binas , quas fupra poni curaui , cffigies attinct, ad viuum 
expreflk funt dux viper*, quibusloannes Ljgnariiis huius 
vrbis Pharmacopola dono nos aftccerat, eafque de induftria 
cummultis alijs Pidauioapportari curauerac, ijfque in con- 
ficicndispaftillis theriacalibusvfuserat. Et plane ad Nican* 
dri defcriptioncm acccdebant , quo fic vc cas veras noii tam 
ob formam , quam fymptomata , qu^ deinceps decIarabunT 
tur/uilTeexiftimem.Pofteaquam igituc Nicander vtrunque 
viperarum fexum,hoc efl:, &: marera & faminam defcripfic 
rymptomataenumerat^qu^e mox abi£lu apparereconfueue- 
ruat. Primum e vulnere liqupr oleofus , qtiandoq; criientus, 
interdum ctiam adpallorem , vt medius lit inter album &c 
nigrum, declinans, emanat i id cjuod ob veneni contagium 
accidit. Ciim enim corpus iam occupauit atque obfed 



D cn tes 



Tot 



partium nutritioni deftinatos corruxnperc incipit. 
prxterea particulaintumorem attollitur, ngn fola tan- 
tum, fed vniucrfum quoque corpus, quemadmodu Dioico- 
lides afHrmac, id quod ex humore alTatione procedit : Q^a- 
primum enim acalorcquodam prajternaturara pUis iufl:o 
incalcfcunt , intumclcunt &:^ efFeruefcere vcluti iam incir 
piunt,&: in bilem dcgenerant, vcexcalorecuiismanifeftif- 
fime patet , qnx nUnc virefcens , quandoque puipurafcens, 
intcrdum ctiam mericolore repraEfentans,quiin vniuerfum 
omnesputredinis mdices funt , confpicitur ; quod ex veficis 
^tiam , qu:E limiles funt ijs, qujeper ambui^ionem exori- 
untur,cumcuticulaa carnefcparatur,&:in cadaueribus vt 
P^urimum euenirc, animaduertitur, colligere licet. Et licec 
fingultus fit veluti conuulfio ventriGuli, qua: fic vel ob ma- 
gnam humprura copiani , vel infignem aliquam euacuatio- 
^cm , ihvL repcntinam &: ina^qualem tepletionem , vel quia 

numorincoeontincturacns, quimorfum infcrt, vclquia 

^^igidicatis feaium aliquem percipit : fieii tameaprofeao 

' nequit 



1 



g-j LIBER PRIMVJ 

ncquitvtventriculus, cum humorem veneni malignicate 

corruptum (entit , non totis viribus id quodnoxium eft ex- 
pellere conetur: &ciimhoconusnimis importunum cx- 
cutere integre non poffit, ita contendit , vt fingultu re- 
petito (bnitum in faucibus excitct . Ab hoc maligno dein- 
ccpshumorc, adcaputvfquemalignusvaporcfFertur, qui 
vertigincm &capitisgrauitatem inducit,ibiq; fixus, perque 
vniuerfum corpus expanfus neruos & asgrum ita debi- 
litat , vc fe iplb nicdia properaodumpartegrauior videa- 
tur,tacco quodgrauitasilla hincquoquc oritur, quodob V( 
neni malitiam humorcs in qualibet parte colliquefcunt. Et 
quiavenenum ( vtdixi ) proprie partibus nobilioribus fcfc 
ufinuat , ad maiores venas , qux fecundum renum longitu- 

dincm fita:funr,delabitur,tandemquciecurinuadit, ibique 
tantum ardorcm inducit, vc in ea partenon dplorem tan- 
tum maximii concitet,(ed ob febrcm ardentem , pulmones 
& rcliquas partes vicinas ita cxiccec , vc fitim extinguibilcra 
cxcitari omnino fit neccile . Et pofteaciuam harc pefiis in- 
tegrecorpus obfedit,naturaque f uperior fadaeO, ftatim vi- 
ikonx(ux£md:\is, figna videhcer propinqux mortis profert: 
vnguesctenim , tam ob caloris natiui , quam fpirituura qui 
cum dcducunt, defedum refrigcrantur , &: quia ad partes 
nobilcs, vteasdcfendant, retroceffcrunt, non tantum ibi 
tanquam captiuidetincntur, fedmifcrabilitcr etiam fufFo- 
cantur, quo fit vt corpus exterius rcfrjgeratum , grandincm 
vcluti congelantcm (cntiat, qux tamen tremorem conciret, 
quod femper in his partibus adhuc portio aliqua humoris 

mordicantiscontineatur,neruifqueGioIcfi:a, tam vchemen- 
ris tremoris anfam pra:bcat.Hinc Nicandcr hybernam c^ran- 
dmem cxubcrantem appellat. HxcafFcaio non prorfusdi/fi 
miIiscfttremori,&flridori dcntium, quitum fiunccum ccr- 
tiana febiis aUquemapprehcndit:nifi quod huiuscaufanon 
ram vcnenofa qu^ra illius cft. Ad huncitaque modum om- 
ncs partcs debilitat^, imo quod magis cft , euidx penitus, 
tacfie quod m fc habcnt efflucre finunt,quo fic vt cura ven- 
triculusplenusht humorc biliofo, inqucra venenum hoc 
torum ranguinera cranfmutarc poteft , non in eo generato 
tantura , lcd a iccorc quoquc ( quod hac ratione cxoncrarc 

ic cogicat^traafmifTo , hunc malignumgrumofum, &coa- 



gulacum 



'' ^ • 



^t>E VENENIS. ^ e^ 

giilatutn vduti humorem , penitus detcliaqucre iacipiari 
Quemadmodumrcliquaquoque vircera , cxiguura alimeri 
quod adhucruppetebar, eXife./inunc,quodin fudorera co- 
uerrum frigidum , ad niuis (imilitudinem per vniuerftira* 
corpus cffluit.Atqj tum color appar« plumbeu$,quando<^ue 
C2ruleus,interdum etiam perfefte viridis, vt flps a^ris fufilis. 
Qusomnia pro vadccatc temperamcnci morituri, cirius 
quam in feptc?m hprarura fpacip pcrficiuntur , prsccipuc & 
-Viperaqu^ vulnus inflixit, foenjinacft, & iuuenis feu amoris 
ftimulis exagitata , & ventriculo ieiuno, quehiadmodura 
fupra , cum de fcrpcntum morfu io genere agercmus , com- 
prehenfum fuic . Quod ii majfic mulcgrucp apnorura,fri- 
gidus&cibo iaturatus, &: homo fit bona corporis confticu- 
tione, profedo is non tam cito dicra fuura pbibic, fcd plus 
fpacij adcuracioncm habcbic, Inquolibccigiturferpcncum 
i<Su,fcxum,astacem, iuucncucem,rabicm, iciunium, magni- 
tudinem, robur, & locum dcniquc, in quo cducacac & cnu- 
trita", tempufque in quo l^efio contigic,coniiderarc oportcc. 
iEftacecnim , & ciim locus in quo cnutric^ func f2Ccior.en-, 
ipfeque magna: funt &: robufe, procul dubio perniciofiorcs 
cciam erunt. Horum accidentia pla^raquc,in pharmacopola 
<l«odam, qui forte ab vna vipcrarum quarum cffigiem fupra 
cxpreffjmus, lasfus crac,vidcre licuic . Nam cum e plaga vix 
du^fanguinis guttula: ( magfticudine cnim vix caputacus 
referebaCjcfflaxificnc, pcr intcgram fere horamnihil in- 
commodi percepic , qua clapfa propc , digitus non cantum 
cum vehemcnri/TimQ dolorc incumcfcebac, fedcoca raa- 
nusetiam citifilme, & nuHa fcrc morainterpofica,&: in- 
"atio tantura proccflerac, vt nifi cx confilio Medici^ qui 
tumvocatus fuerac, remediaqueiddricaadhibucrat fupra 
PfSchij iun<auram comprelTafuiflec, atqueimpcdita , brcn 

«i|fimotemporisfpacio totum corpus occupaflcc , Nihilo- 

tamen deinceps Cct horis clapfis, Vomitus amaras bi- 



& 



corporis rcfrigcratio , manibus & brachij 



ptis cum valida cxpiratipne, qua: tamen non ita diu duraue- 
f^t.quoti maturc occurrcrctur,fccuta funt, quod hoc magis 
^dmiratione dignum fuit, quod clima noflrum frigidura,&: 




prasterea cflct 



<iv 



VAE 



^4 tlBElt PR.iMys 

Q_v AE ver6 ad rerpentum morfus remediafaciunt.flercus 

caninumeft0xvinorubadum,extrinrecus plag* ad cata- 
plafmatis formam indudum , laurus iccpa, abjrotoiiura, 
galbanum, origanum vtridc, pulligalllnacci difrc^^i , & pro- 
tinusimpofiti , & infinitaaliaa Diorcoride lib. virdefcripta. 
Quantum ver6attinetadea>qua:per osfumuntur, conue- 
nic coagulum leporisex vinpobbli vnius pondere,fcu vncia! 



decem fucti porrorum ,. & potrum ipfum , allia , itera & 



coepx, prxcipue vero theriaca qua: inofficinis pharmacopp- 
larum hodie paratur. 



J-^ 



DE CERASTE. 



CAP. XI 




Kec 



Ccraftes 



i 




de 



Eraaes.qucmGr^ci primum,& Latini dein 
ad inutacipnem illorumka appellarunc, h. 
nomenindeforrituseft, qu6d in fronteduas 
paruas cminentiasinftar Cochlearum habeat, 
.A^ A J!'^' quodfolidiorcs funt,& robuftiores,quem- 
admodum ^hanus lib. ix. fcripcum reliquic , & Nicandcif 

SmT'' tir™ ^ '' ^ ^""^'^ viperarum eft ) affirmat 

Cernere,fjamp^h nofira h^c Euroba minore^ : 
Tum qm mollefipra pr^endnnt 'comna mt«r, 
t.t quodam candore micant 

bw «n<i,um cfca ad p«uas aucs allicicndas vtuntur . Noti 



cnim 



% 



J>B V E N E N I S. 6y 

cnim fc in fabulo afcondunt , &: quo facilius auiculas alli- 
ciant, prxter cornua nihil.oftcndunc , ad qux tanquam ad 
cfcamipfis idoncam, vno impecu aduolat: quam obcaufam 
cciam Nicander eum aftucum & infidiatorem vocac . Eft 
autem cubitali longitudine, logifllmusduorumcubicorum, 

qualis omnino cftleproforum. Vcntrem ha- 



bctfquamis ex prdine tedum, quapropter fonil in ferpend 
libilo (imilem cdit, Et videtur fane Nicandrum duo p^cncr 



o 



%j» ' 



genera 
Ceraftucofticuere voIuifiTejCu de ijs exprofeffb ; 

Sedquatuoraut dNoprofert , 
CormajCummutila yideaturi>ipcrafrof}te. 

QXo D ab expolicorc etiam eft obferuatum, ciim locura 
huc iuterpretatur , &; aflirmat efle quodda Ceraftum genus, 
aGrxcis rautilum fcu unperfedum didum, quod cornibus 
careat,aut fi ea habeat, non itain confpetSum prodant,flcuc 
aliomm. Qjice cxpofltio certe non vfque adeo aliena efta 
propofito , &: eam, ego quoquequam aliorum fequi mallem. 
Auiccnnaenim hb. iiii. Cap. de Ccraftc,ita inquit: Gcnus 
^uoddam Ceraftis eft , quod curtum fcu rccuruum dicitur 
propterea quod cotnua habet brcuiora,veI quia iam dccide- 
runt : prseterquam quod alijs breuius 6c exilius eft, maxillas 
aucem refpe^u aliorum grandiorcs habct,& ob id maxillare 
vocacur. Qu;£ fl quis ad viperas accommodare volucrit, per 
fiieliberu erit. Nam &: autor nofter vipcra cum Cerafte c6- 
fen,vchac rationc comodiusinuicc diftingui queant.Vipera 
CQim cum obuiu aggredipropcrat,re<^o tramitc ferpit, cuni 
craflafit&^breuis, nectam facileingyrumagipoflic. Cera- 
ftesvero cum fquamasordine inuicem difpoficas habeac, vc 
<^arpus. Facile ad forma litcrx.S.incuruacurjnbn fecus quam 
J^auis a venr-o AfFricanp agitata, a rcdo itinere declinare co- 
gitur,&: hinc inde crrabunda ad vcnti arbitrium,a quo nunc 
hurr.iif,^.tT 11.-^ :-...u-. '^uamobrem Lucanus ciim 



4 

¥ 



«ucnuncillucpemtur,ticubat. Qu 
^ehis {erpentibus agit, itainquit: 



ab 



SpmAque ifagi torqucnte Cerail^ 

A t qj/ 1 non alicnu erit ab inftituto hoc in loco, ea quac 

ao anciquisde natara fcrpentum cornucarura memori<j pro- 

«ifafunc,cura earum naturam invniuerfum explorareani- 

nobis fit, adiiingcrc. ^lianus icaq; Ccraftas Pfyllis(qui 

^cc funt Lybiic non procul a Garamantis difliti} tanta fa- 

E miliari- 



6^ L 1 B E R P R I M V S 

jniliaritate dcuindos fcribit , vt nunquam corum morfum 
Jfentiat, quos tantum ^beft vt ofFendac, aut noxius illis fit,vt 
per fe eam vim habeat, vt percuflis medcantur. Qua non in 
Ceraftas tatum fed alia omnium ferpentu gencra li iure ijs 

qux Plutarchus in vita Catonis fcripta reliquit , fidem adhi- 
bere pofTumus, obtinent. Cato ctenim ciim excrcitum luli} 
CxUris fugies per Lybiic delerta icer faceret, feqjin fummo 
periculoob ferpentes,quiiingulis f^rehoris mihtes fuos in- 
terficiebant,coDftitutum videret,melius ccrte fibi confulere 
non potuit , quam vt auxilium a Pfyllis peteret, qui vulnera- 
torum iiflus exugercnc & incantamentis quibufdam ira fer- 
pentcsfafcinarcnt, vt nullu deinde niorfum inferre poflcn 
Lucanus huuis merainit,cum ait r 

Gens ynica terras 
IncolitafknQfcrpmumimoxiamoYfi 

MarmarilxP/jlli:pdrlL^^uapotcfitiht^heyhlf 
Ipfi cruoY tutii6 twUumjue admittere ■yirtti, 

Vel cantn cejjanteypotejf.natura locorum 
JuJ^it^-ytimmunes mifiifcrpentihusejfcnt, 

1 D E M a Nicandroquoque vti aflcrit^Iianus xvi. libr 
qui vcrfiis quofdam ipfiusadducic, defumptos , vc mea fert 
opinio,eIibro,quohis tcmporibus caremus,fcribicur. Etnin 
idem a Plucarcho, Herodoto,AuIo Gel]io& Crinito confir- 
maretur,admiradum planc & incredibile fcrc videri poirct, 
iimilcprorfusaPliniodequibufdam Irali;£ incolis Mariis 
appellatis, quifaliuafolaferpcncumiaibusmedcri poifunc, 

lcnbiturrquodtamenaveritatealienummihividctur-Prx- 
terquam enim quod hodie nemo in tota Italia, qui hac vim 
poaidcac (fi impofcores quofdam, qui a Diui Pauli progenie 
orcos faUo jaaitant excipias)inuenitur : apud Galenu ctiam 
mhb dccheriacalcgimus. Marfos fuo te>rc nihil eorum, 
qu^ hac m parteillis afcribunturpr^aicifTe. Et fi qui hodie 
«nuemumur,quivipcras&:rdiquasomnesfcrpcnces,abfquc 
vllo mcommodo &r noxa manibus tr^aant, id profea6 fi au- 
dulcaccr,&rnoncxoccultaviquapolleanc;fleri,quicquidca. 

ZZ^rZ''^"'^'''^''^''' ^^^ vernatione capicbant, & cL 
pe.tiferum vcnenum magna cx parce rcicciifent caDcas dc 
.ade afrucfacicbant , «.itacicures rcddcbancT^^embos 



non {q\iX.o^ , naturam venenofam aliqua ex partc mutarent, 

prxterea vt vencnum dentibus extraherent , magna carnis 
frufta mordenda apponebant^&: alijs compofitionibus, quas 
ilicoetiam cxhibebat meatus perquos venenum reijcicon- 
fueuerat,Gbftruebant;ita certc vt quauis morfum infligerec, 
periculo taraen vacaret, Hac racione itaque tanqua miracu- 
lose hzc fieret, admirationem fibi pepererunc, fed vt ad Cc- 
raftas noftros redeamus^id quodidcra Aelianus,&: alij quida 
de familiaritatc coru cum Pfylfis affirmant,adiungani.Cum 
cnim dc coniugum pudicitia dubicant,vcl in leuem quanda 
fufpicioncm veniunt.&neliberifpurij fintverentur,infante 
de^uo dubitant, in dolium plenum Ccraflis imponerecon- 
fueuerunt, fi itaque infans e Icgitimo thoro conceptus fue- 
rit,nihil finiflri patietur: fin mmus,fitqucfpuriusa fcrpenti- 
bus intcrficiccun Ad quod alludens Poera quidam de Atiro 
quodam, e Pfyllorum gete prognato , hunc in modu fcribir. 

KAtirfirpentcs-vencnofpoliaYenoHit 
"DrfinosqHetardosincantitre, 

VofiremochmCerafiisprolemex^lorahat^ 
"De qu^ diihitahatur. 

Q_V I B V S ita explicatis, ad id, de quo pra:cipuc in hoc 
opercagcre dccreuimus, redeamus . Et quia copiose dc na* 
tura Ceraftis diflcruimus , reliquum cfl , vc de fignis , qux a 
Jporfu ipfius apparenc , &:dequibusfuperiorc capitclocuri 
Iumus,Ioquamur.Eadcm cnim accidencia iii Ccraf^ismorfu 
quxinviperaf c6ctngunc,&innullarc difFerunt,nifi quodil- 
ji"s fympcomata &grauiora & fa:uiora,vt Aetius afTcritjqua 
huius fintjpropcerea quod Ceraftis , venenu vigorofius agic, 
jeano cam (ubic6:nam qui ab eo accingicur,nouera folis ra- 
<lios,vt NicanderIoquicur,hoccfl,nouem dies vitafrui,que- 
jiuniodum quia vipcra morfas fait,triduum tantum porcfl, 
* rxter hac vcro Symptomata,qua: communia habenccum 
^iperis, peculiaria quxdam forciuncur^hoceft^duriticm par- 
uamfimitem cordi ( icaautcm vocatur tumor quidam du- 
tus,rotundus, inftar capitis claui inrra pcdis articulos ) quod 
^onaliunde, quam ex veneni malitiapartem licfamindu- 
J^i^tera, contingic. Ec profcdo hoc in loco Aaicenna,&: qui 
,^^ fecucus cft Ardoynus, perperam Nicandri fcntentiam 



fTc vidcnt 



4 *< 



E 1 1$ 



■<>■• ' 



d8 LliB E R y R I M V S 

fiJoYttgratiemJerpens imprejjerlt itinm, 

uotumor. 




V I D E N T V R enim hocintelligi voluifjejde dolorc pun- 
gcnte , perinde ac Ci acus vcl clauus infixus efTet , atauehoc 
modo accipi no poteftjaut authoris noftri fententia falfa eft, 
ciim morfum non ita magnum inferre dolorera aiTeritjquod 
profedo iieri non pofTet,!! (imilis efTet illi,in quo quis in me- 
broclauum velutiinfixum habere crcdit. Pr^^tercanec Dio- 
fcorides nec Aetius, vllam huius fymptomatis mentione fa* 
ciut, Ced Nieandrum deverbo ad verbu fecuti alia quardam, 
quorum illenonmeminit,addunt. Quod autemattinetad 
dolorem inguinum,&: poplitis , qui 6c ipfe vtiiim eft ex accl* 
dentibus qu? fuperueniunt,id fit ob retra6^ione niagnorum 
neruorum, qui has parres perreptant, &: quod humores illo- 
rum colliquantur&mortificatiir.Caufaautem puflularum, 
& coloris Iiuiditotiuscorporis,quxa morfu accidunt,e prje^ 
cedente capitulo huc referri potcft. Mentis porro alienatio, 
6c vifus hebetudo, & labiorum inflado e capiris humiditati- 
bus qux coUiquantui- , & pertotam eerebriregionemfpar- 
guntur, SC ad labia dcfcendunt, procedunt . Genitalis vero 
crcc^lio , quemadmodum reliquarum quoquepartium , fit 

obneruorumafrcaioncm, obquamcontrahuntur, &:plu5 
fohto tenduntur,ob malignum calorem,qui exiccateos,non 
iecus qua videre elt in roagnis aeftibus chordas in inftrume to 
mufico, quod teftudine appellant, extendi , & rumpi quan- 
doque penitus. Mox igitur a morfu particulalxfa pr^ciden- 

da,velcurbitul^,itavtcutisquoqueincidaturadhibend;r, 
& mcdicamentiscruftaminduccnribus^&ijfdem remedijs, 
qu:e ad vjpcrarum morfus fanationem faciunt , vtend 



u crit» 



DE H^MORROO. C 



XII. 



^ ^ i 

^ 



I 




AifuoppoQZn H^emorrhous: 



Hxm 01 




_ DE VENE^IS. <fp 

iEmorrheus ica & a Gr5Ecis& a Latinis dicitur, 
vocabulumj eft ex duobus , hoc eft , aVo th 

aiixctTo^; , id ert ^ fanguine , & poo^ vcl pS<;, id cft, 

fluxucompoficum,qua(ifanguinisfluorera,veI 
fanguifluum dicas. Racio autem , ob quam, ita 
appcllatus fuic, eft, quodlanguispercuflipcromnes cor- 
poris meatus eiFundicurjVCpoftdicemus.H.tmorrhousicaq; 
paruus ferpcns cft ex gcnere vipcrarum , vcAeliauusaflir- 
mac , & in cauernis pctrofis habicac , longicudine pedcm in- 
(lar Ceraftse xquac: quod vero ad laticudinem actinet, a c^l- 
pite (quod Nicader flammeuvocat, propcereaquodoculos 
habet igneos, & locuftas fimilcs, vc Aecius (cripcum reliquic) 
Viqueadcaud^eexcrcmum icain cenuem,&: ansuftam figu- 



£>*"*" "*» 



ram definic, vc &: longitudinc & latitudmemulto minor fit 
vipera. Colore cft fplcdido,quandoque cinereo 6c arcnofo, 
vtAetius & Auicennateftantur. Arenaenim vcpluriraum 
cinerera colore repra^fencac. Auicenna pn^tereaaddidiCjha- 
beredorfura mulcis maculis nigris&albisvariegatum, collo 
cftconftriiSo viperx refpe6lu , &: cauda ab vmbilico incipir, 
quod ex eo cognofcitur, quod eoin loco ica in ardum fefe 
contrahit, vc veluci rcliquam corporis partem priecidifle fibi 
videatur, vt autor noftcr aftirmat, 

Vm:m hngapcdem , totojuc gracillima tr.i6luj 
Coiiftri^limjne ptli coUum, ^ rctmij^iwa cauda, 

E) V p L I c 1 vero ratione cum Ccrafteconucnic ^ de quo 
fuperiorecapitclocuci fumus: primiim quodin fronte bina 
cornuaparua, &rcandida habct, qu^e velociftimenunc hup 
nuncilluc vcrfat,magnaq; cupiditate noxa infcrendi flagrac. 
i^eindequodno redtocramitcincedit, qucmadmodu devi- 
pcra diximus , fed riuuli inftar in pratil aliquod cfliifi rcptat, 
^ %urara iiter^.S vt Gerartes etiam,repra!fentat. Prasterea 
^onaliterquam nauis qua: marefulcac , hoc eft, prouc vnd.-e 
vel afliirgunc vel deprimuntur,repcac . Anteriore enim par- 
tem attollit,cii m pofterior cft deprefra,& contra. Ob qua fi- 
^iiJtudinem Nicander nauigij vocabulo, vtingrefTum hx- 
*^orrhoiapteexprimcret,vfiiscftjCumitainquic: 



dio 'videas appcUere dorfi 

VaYuum naui^iunjytcritirmm hh 
tAluus, 



E } AD 



70 IIBER PR IMVS 

A D cundcm tnodum millepedes etiam , & alios horto- 
rum vcrmes , quafi clumbes cflenc^ repere videmus,!ia ciira 
fluduando veluti parrcm anteriorem proErurerunt,vcntrem 
iii terra firraaut, &:pofterioradcinde etiam trahunt. Diono- 
fciturautc mas af(xmina non folum pcr fymptomata . Mas 
ctenim fcmper collo extenfo incedit , & ventri ipnititur , & 
ipoi\(tx'ior3. deinccps trahit : contrafpcminacaud^incumbir, 
& antcriora crahir . Inter accidentia vero , quar ftatim maris 
morfum comitantur , primum cQl color particula.' k(k, ^ul 
toto gcnere preter naturam efl:,& ad nigredinem acccdit.ob 
caloris natiui, vencni malitia , capiralis illius inimici cxtin- 
«aionem. Hanccordis, hoc eft.vencriculi doIor,excipit. Vcn- 
triculum autem cor appellarunc antiqui, quemadmodum 
hodie etiam vulgus, cum doloremin ore ventriculi percipir, 
coraffici dicit. Ad hunc modura Nicandcr deaconitoin 
alexipharmacis loquitur; 

Craffmtnr circum pr^ccordia/umnia^^rAiuque 
^rrore infefiant, wcr/M iti corde mole[!os. 
Oregtte yentrlcidi panmfihlm patemi, 

^^odcorVemyicuhqmdamcellamqueyocariint. 

O R I T V R autcm hic vcntriculi dolor . propti^iea , quod 
cum vna ht ex partibus principibus , facillime ta vencnum, 
aducriilTlmum hoftem ipfarum , quam anxictatem aliarum 
partium fcntiac omnium maximc verd in morbis vcncno- 
iis, qucmadmodu in i^c^o vfu vcnirc videmus,quam flatim 

vomitioncs infcquuntur , qu:^ certe non aliunde , quam ex 
maiaqualitatcquam fcntit proficifcuncur. Pr^cerca, quod 
vinfrln '''"'"V^"°''''.'^^'' ^"'^^ ^^ aucorc noHro cdm 

cnuii ad PoctaruQi imicationcm vcntrem humidum apncl- 
lar. -"-aqua plenum,quodeanihiiruhumidius I 



Hoc aucem fic non cantum , quod v'encriculus mi^um 




nr^^.. ffl P^f^^^^^^COCoaispeimixtUsfluonaim 

prxbeccffluerefmanc.Pr^tereafanguiscxomnibus 



pons meatibus non nDturalibus ....... , ,, ,,^,, 

r,?,!?^^^""'^^^^ C^"-^b"^'& pulmonibus. fed 



bus 



naturalibus ctiara cffunditur : im6 fi 



quis fort 



longo 



1> E VE N E kl S. yi 

longo ante tempore acccpit,quamuis (it cicatnx induda, 
iara eamcamcn aperit, &: fanguis denuo emanat: quod 
cx vcneni ab idu ferpentis ir^ vulnere reli£li proprietare con- 
tingic. Hinc Galenus libro de Theriaca , ha:morrhoum 
vnum eferpencibus efTeafrerit, qui fuis ipfbrum nomini- 
bus/imilcm hominibus perniciem arlcranc. Quod clegan- 
ter a Lucano fequentibus verfibus fuit expreflum. 

ImpfeJ^it dentes hxmorrhois afpera. Tullo 

MdgndnimoJuuemymirAtoricjueCmnis. 
Vtjue/oletpariter totkfi effendere fignis 
Corycij pnejfura croci-.fic omnia memhra 
Emiferefimulrutilum profwguine -virm, . 
Sanguis erantlachrymxy quxcunqueforamina nouit 

tiumor,ah ijs Lrgus manat cruor iOraredundant, 
EtpatuU nares :ftdor ruhet:ommaplems 

Memhra fluunt yenis : totumeftpro -vulnere corpus, 

Ratio autem,ob quam vulnera olim accepta recru- 
ocfcunt, ab autore noflro defcribitur . Nam prarcerquam 
quod venenum vim habec eliciendi fanguiiicm-( quod £r, 
vc ego exiftirao , qu6d eum fundit &: diilbluit) eam quoque 
faculcatem obtinec , vt carnem &: cutim ita exiccec , vc prx 
ingenti ficcitace rumpancur . Quemadmodum xftate, &: 
m magnis caloribus terram findi , &: rinias agere , in eo prse- 
cipue loco, vbianteafuit difrupca, idque ob calorem in- 
ccnfutn , videmus , quas Nicandri quoquc fuic opinio, 

fum aic: 

Q»^t funtincorpore pUgiC 
J^tmpuntUYyquadamquecutisfuli^inemarcet, 

Pa^TER ha^cvero Symptomata, dequibusverba fe- 
cimus, inl^ammatioctiam sin^iuarum putrefccntium con- 
""git , dentcs pra^terca ringunrur , vacillant , &: cmiilo 
P^Jus cruore excidunt , &: fanguis non per vngues tan- 
tum 3 fcd oculorum quoquc angulos , mox a faminac 
^orfu,vt Actius memori.-E prodidic,effluic. Quamob- 
^^^n diligencer ab ea cauerc fibi Nicander moncc , infi- 
^'*ta aliaapud Arabcs, & Actium funt fympcoraaca , diffi- 
culcas nimirum refpirationis &: vrinse reddendx , vo- 
fis^icem priuatio cum animi dcliquio . Qu^ omnia ex 

^^''gni fanguinis & humprum corporis cuacuatione, 

E 4 ciim 



Sl IIBER PRIMVS 

cum neruij&mufculi exiccati, munusfuu obirc ncqueunt, 
criginem ducunt. Illorum enim opera & (piritus fit attra- 
(flio,^ vocis vfus nobis ruppetit,vrin^ denique cxpulfio pciv 
iicitur.Sed pofteaqua Nicander H^morrhou,& accidentia, 
qux morfum ipfius comitanturjdefcripfit, vt deinceps opus 
hoc fuum artificiofainuentione quadam locupletare vcluti 
poflitjrationeaffert, Quare Ha^morrhous &: Ceraftes ceu 
ekimbes incedanr,qucmadmodum aircritjcdm dcHEemor- 
rhoo loquitur ad hunc modum: 

Etinflar 

Ipfim obliquefiaparmla terga Cerafits 

CUudkat,^c. 

F A B V L A autem quam reccnfetjhxc eft,cum Menclaus 
poft Troix vaftationcm , & coniuge Helena recuperata, in 
Grxciam redire vellet,tempeftate ob ventum Aqmlonarera 
orta adus, ad Nili quoddam oftium.quod tum Canobus vo- 
cabatur, nomine a patrono nauis , Canobo diao , mutuato, 
appuIit.Canobus itaque cum in fabulo Thonide,ita vocato, 
quod Thonis co tempore ^gypto imperaret , vires reficerc 
vcllet,pedeforte Ha-morrhoum actigit^quikfum fefenties 
morrum.inflixit,equodcinde miferabihterperijt. Hclena 
ob ipfius mortem vchementcrafiliaa,accmTit fubito, &c ira 
xftuans,tanto impetu ferpcntis dorfum calcat,vt totam fpi^ 
nam & neruos,qui eum vinciebant,eximercr,&:ab co tem- 

poreHa:mon-hoi&:Cerafl^,obHque &:claudicantcs veluti 
proi^cptant . Huius fabulae ncmo antiquorum , quem e^o 

quidem Iegerim,pra:ter Aelianu mcminit,qui tamen omnla 

de verbo ad vcrbum cx Nicandro defcripfit. Vndc Ronfar- 

dumquoquc in quodam vcrfu lib. 1 1, Amorum dcfump- 

irlle, verum eft,cum dicit: 

Mmto/anguis horrid^cfaciei fuit maledi6ltis 
QMiprimumJerpentes yenemfosprocreauiti 
Non dehuilfes,Helena,pedihus illos calcans ' 
Renes conqtiaffare.fidperdere prolern, 

Remedia porro quibus vtcndu erit, vt faluti noftr^ confu: 
lainus , fcarificatio funt &: vflio , & fiquide pars vitiata ferrc 
L nlL^v^I^ totoprarcidcre confultius crit,&: acria deindc, 
^mn LdMK '"''^^'r' ^^"P^^^"^^^^ imponcrc, deniquc ca 

omma adhibcrc,qux fupeiiore capitc funt comprehcnfa. 

DE 



^l 



DEVENENIS,, 

DE SEPEDONE. Cap. xiii. 



75 




TH% Xij^i^cavy 



Seps. 




E p E D o N, quem & Gr^Eci & Latini eodem v^ ^ 
crique vocabulo appelkrut, fic diftus eflj quod 
corpus eorum quos tccigit,ftatim,idque ob ve- 
neni fui malignitarem pucrcfaciatjquemadmo- 
dum fuprh cap. v 1 1. anobis annotatum fuit, 
cumdiximus,(7>T7raaGr^cisappelIari j nonvtexiflimemus 
Iimic ab eo,de quo Nicander paulo ante qua de Afpide egk, 
^cripferatjdiuerfum efTe.Prasterqua enim quod hxc duo vo- 
cabulaidem prorfusiignificant,nullasetiam difcrepantes in- 
terfcdcfcriprionesapud Poetam noftrum inuenimus,tacco 
quod eadem omnino fymptomatain morfu putrefadoris, 
<luei^ Aetius Sepem appellat, & eius, que Nicader Sepedo- 
nQm vocar,contingur.Pr£Etcrea nccPlinium de alio ferpente 
^uam Sepedone locutum,nec Diofcoridem qua Sepe, con- 
^w,quod fidem mihi facit eadem prorfus effe. Verum cqui- 
<^e elt Aelianu duo capita de hoc ferpete fecifTejfed exiis qu^ 
fcribitlib.xvi.nequaqua Sepem a Sepedone diftinxiflcvide- 
^ur ,nam cadem fymptomata huius quoq-, morfum comita- 
tur. Atqui duas fpecies funt Sepedonis,vnus enira ferpens efl 
finiilis Haeraorrhoojhoc eft, quemadmodii Nicander fcrip- 
««m rcliquit, ^capiteadcaudam vfque perpetuo & paula- 

^Jm in anguftara forraam definit . Altcr lacerta Chalcidka 



E 



; 



voca- 



74 tlBER PRIMVS 

vocatur,proptereaquod lacertam reprasfentatj quemadmo- 
dum facilc e i i.Diofcoridis libro de Sepe,& v. de aceto,col- 
Jigereliccc. Secundo etcnim libro, Sepem,Iacertam Chalci- 
dicam appellat , quinto autem Viperarum fpeciem. Qu,od 
Andreas Mathiolus ,"rei herbarix peritiifimus , e Nicandro 
probauit,qui in theriacis, ciim fcorpionum genera varia de- 
fcripfifrct,ftatira fubditjSepcm habere corpus exiguum,non 
didimile paruis laccrtis. Sequitur igitur ab eo,qucm Nican- 
der defcripdtjdiucrfum eifc,cum ait: 



y 



i 



Infpke^quohcnccognofcas 

Cor^Hsfiph^c^ui fimilk efi prorfi 
Hdmorrhoo i^c. 



t 



Qv o D ad aliud Sepedonis genus attinet, fuo loco differe- 
mus.Seps itaq; Hemorrhoo corporis figura iimilis eft,fcd nc 
obiique ita, & refta potius viper^ inftar procedit, quod pro- 

fec%abAelianohb.xv.cap.xviii.nonfuitinteIIeau,quoii] 
loco ciim Nicandri vetfus de verbo ad verbti redderc vellet, 

& vnam partem dextre aifcqucretur,in altera deceptus fuit; 
aflcntquideSepedonem Hxmorrhoo Hmilem ,& caudam 
cu mouetur,habere exiguam. Sed ciim autoris noitri vcrba, 
cum ait,cum du lurgit curuari, explicare vellet, illud de in- 
greflu intellcxir , cum dicit, Per gyros &:flexiones sraditur, 
itavtinfpeaantium oculis imponar, vtdeeiusmaenitudi- 

ne ludicare nequeant. Atqui Nicander hanc incuru?tioncra 
non de vniucrfo corporc, (c^ cauda tantum,quam Sepedon 
m altum attolIit,& incuruat vcluti porci inftar,ita vt an lon- 
gavefbreuis eafir,non facilefitiudicare,intcllexit. Alioqui 
autorisnoftri locus,cumeoquodpaul6anta dixit/epedone 
^imiru limilcm effc h^morrhoo ,nifiquod contrario modo 
ngrediatur, conuenirc miinma poffet. Si itaq, h^morrhous 
m gyrum vertendo fepeipetuo incedit, fcpedonem non eo- 

icribit,cumaSepelxfumfuifredicit,qucmitadepin4.Vi. 
pcr.,inquit,fimihs efl minim.,cincriJcolore,maculie; in- 

da b'!rohl ■'' '' ^^Pi^^'^"B?ft- ceruiccaluo maiori,cau. 
in th^^onr '^"''a u"^" quafi cancer , quod & cerafli fcr- 
l^^im '^ ^? -"'^'^""i Paufani^,qui Sepem vi- 

X1.11C le affirmat. NcccfTe camen eil,vt aut ipfb deccptus, aut 

Nican- 



DE VENEH I S. 7)* 

Nicahcler falfus fiierit< Veru equidem cfl, quod nofter quo- 
qiieaucorrcripfiC.Ceradera obIiqtieincedere,(ed hictamen 

minime. Qua proprer cuprarcipuus fcopus fuerit Nicadro, 
ferpences oeulis fubijcere^ non eas rantiim , quarii naturam 
adiduo ftudio expIorafTeCjatque calleret,fed quas ipfc quoq; 
(neqjenim aiioqui tam diligenter ab cofuifrcnc defcripc£) 
vidiirct, fatius efTc iudico ^ illius opinioni infiilere , quam vc 
his qua: concrario modo a Paufania fcripta funt, fidem adhi- 
beamus. Sed redcamus ad noflri fcrpentis defcriptionem. 
Eft autem,vc dixi,iimilis H:Emorrhoo,nifiquod retflo trami- 
teincedir,5^cornua nullahabec. Goloreefipallido, feu po- 
tiusdiuerficolor,quem Nicader hirfuti tapecis colore appcl- 
latjCum ait: Et cohr hlrfiti , qualem ed/pedare tapetis. Scho- 
liaftes Grxcushocde colore coccineo intclligi debcre vo- 
luit , nam vt plurimura (inquit) Tapetes hoc colore confpi- 
ciuntur,crediderim taraen , ciira capetes ferc fint perpecuo 
diuerficolores, autorcm noflrum dicere potius voluifTc, Se- 
pedoncm inftar taperu, diuerfis coloribus eiTe ornatil. Aui- 
ccnna prea^terea afTeric, Scpem ,quem fua lingua Helfhi 
appellatjhaberefecundum corporis longitudinem radios 
diuerfbrum colorum, quod me mouit, vt dicerem hunc co- 
lorem potuiffe cfTe pallidum,propcerea quod Achxneusan- 
tiquifimum poecam allegans , mulierem cimidam tapetis 
colore cfTe dicac. Metum itaque pallor ftatim excipic, 
& ob hoc tapetcs antiqui pallido colore fuiffe videntur ^ 
&h^c racio non vfque adeo inconueniens efl. Actius e- 
nim de Sepe aic,cum liaberc vniuerfum corpus multis albis 

notisrcfperfum. 
Inte R accidentiavcroquxadmorfum ipfiusfequiltur, 

pnmiiefldolorvchemetiffimus,qui ob venenu,quod vnum 
cxomnibus maximeadureseft,& pucrefaciens,c6cingic.PH 
lideinde e toco corpore eflluur,quod venenu non per intcr- 
.iias tantu/edcxtcrnas etia partes fparfum , radiccs pilorum 
putrefacit acq; corrodic,& per tota cutim expanfum, fubal- 
bidaeamreddit. Quod viciu aGrxds«;\9o5,Latinisvitili- 
godicicur^ prarcipue vero quibufdam inlocis, colpr quidara 
a^busS^ afpcr exoritur,qui ad ima yfq; pcnecrans^vniuerfam 
cutini inficit,'eam4uedcfxdat,quasfpecies fubpriorecom- 

prehenfa,a Gra:cis & Latinis vno nomine Leucedicitur. 

Et 



7^ LIBER PRIMVS 

Ec quia noftra lingua, no ica vocibus,quemadmodu Gr^eca, 
abundat,in Nicandriverfione,pluribus verbis lignificareeas 
coa^lus fui.Pr^cer h^c fympcomata Aetius adhuc aha quoq; 
adiungit, proiluuium nimirum fanguinis e vulnere,quod 

communeeftomnibusidibusvenenofiSj&ipauIopoftfanie 
graueolentemj&: tumore denique in parte vitiatajob putre- 
dine incipientem, qu£E vniucrfum corpustandeicaoccupar 
Vtcaro putridatota,idquebreui temporis fpacioabfumatur 
Quod elegantifllme a Lucano lib. ix. cu ita ait exprimicur 

MifirijueincYUre Sahelii 

Seps ftetit exigumy quemflexo dente tenacem 

tAuulfitjuemanu,pilojueaffixitarenls. 
Parua modoferpens :fed quanon ■ylU cruentx 

Tantum mortis hahet ^nam plagic proxima circum 

Yugitraptacutis^pallentiaqueoffaretexit. 
lamquefmu lapjo^nudum eftfine corpore ifulnta : 

MemhranAtantfanieifur^fluxereifmeyllo 
Tegmine poples erat/emorum quoque mujiultis omnts 

I^q»itur,<^ni^adtftilUntinguinatAhe, 
Difiluit ftringens yterum memhrana ,fiuuntque 
Vifceramec quantum totum de corpore dehet, 
Iffluit in terrasifmum fed memhra yenenum 



DecoQ 



p- laterum tcxtuya,cauumque 



Peatts.o^ahftrufumfihrisyitMtts^ 

<l»icquidhomoefl^peritpeftis:naturaprofana 

Mortepatetimananthumerifortefquelacerti: 
CoUa, caputquefluunt. Calido non ocyus auHro 
Nix refoluta cadit , necfokm cerafequetur. 

Sic itaqueobhuius putrefce-tisvenenimalignitate^noa 
fpiritus cantu euincuntur,- fed vniuerfum quoq; corpus non 
fecus,quam fi ignjs id peruaiiiTeccofumicur. Sed hoc profe- 
ao no huius ferpccis vencno tantii,fed omniputredini, qu^ 

ml^\'rt^o '"^^""'^"""'"^^ coniundam habet,co- 
Sl ?" ^^^'^"^^^^ in Pefte , qu^ ftatim ad frequ^tes 

vel 2^';'^'^'^'"*^ ^^ ^^^ bubo^l^&lens, feucabbunculus, 

vt quandoq,,,mo vc plunmu vna cum vita coiu membrum 

pereat. 



JDE VENENIS. 



17 



pcreat^ &abfumatur, quemadmodu bene HippGcratesiib. 
I II. Epidcm. monuit,poft annum pluuiofum, &: putrilagi- 
jiorum,quam plurimosS^cutis&carnis, neruorum deniq; 
& o(riura,& quod magis cft brachiorura,in vniuerflim iadii 
rafccifTe. Remediavero aduerfus fepis morfus limilia de- 

bent cffe his,qua: fupra de Vipera & Cefafte poftta funr. « 



DE DIPSADE. Cap.xiiii. 




I 




& fenip 



■- - f 

/?, Dipfas. 

I p s A s quam & Grseci & Latini eodem no- 
mine vocarunt,(lc dic^a eft , quod ij qui ab ea 
funt percufFi, fiti intollerabili & qua? extingui 
non poteft,cruciantur.Eft autem hicferpens e 
generc Viperarum, vt quidam putant, vel Af^ 
>rum opinioncm.Actius dicit vipcra: fpeciem 
qux in maritimis locis repcriatur,longitudine cubitali 




ffain tenucm definat, notas autcm habcre 



peromne corpus,fuIuas&:nigras,&caputanguiHus. Eftta- 
^en Difpas duabus de caufis a vlpera diucrfus, cum , quod 
9^i ab cai£ti funt,citius interimit,tum quod in cauda paruas 
^aculas nigras imprefTas habet. Hinc Nicandcr fcripfit : 

Sedjedind ma.gvs mors i6los occupat iCp^os, 
Parm^lHridayCuicircayJtimacaudarti^reJcit, , 

A V I c E N N A dicit collum habere magnum , & tergum 
3<3 extremu vfq-, cauda: nigricans.Pr^terea eas in Libia &: Sy- 



habi 



afiirmat,qucmadmodu Galenusctiam xi.Sim 



pHcium fcriptum leliquit , quod cx rcgioncs alijs ficciore^ 
J^JC • Signa mortis, quse a morfu mox apparcnt, funt magna 



iic 



& iaflammatio, non internarum tantiim, led 



narura 



•- - 



y% tlBER P8.IMVS 

narum qiioquc partium : quodob magnam vencni ficcita- 
tcm acciditjquod nofolu per vniuerfum corpusiam eftfpar- 
fum ,{'ed facillimcctiam lotu fanguinem in fuam naturara 
conuertitjita vr quamuisaegerindefinentcr bibar, fatiari ta- 
mcn nequcat,vt Moy(es quoque inDeutcronomio annota- 
iiit. Interim enim dum venenum per corpus fcrtur , atqj va- 
gaturjfit vt omncs mcatus corporis exiccet, &r adurat ita, vc 
eos in fe inftar mcmbranze vd cori j ante igncm contrahi fa- 
ciat.Mcatuscnim tamvrina:,qu:£fudorisoccIufi, aquaqux 

taintemperanterhauriturefflucreprohibetjhincqinccefra- 
rio ventre vccxituspatcat,rumpi oportet.HinciEoyptij cu 

ingcntem fitim fignificarc vcllent,Dipradcm depingi cu- 
rabanc. Scd Nicander,vtelcgati & venufta digreflione poe- 
ma fuum cxornet , quod fiepenumero poetailblent, rarione 
affert,quarc(erpentes quotannis ( quemadmodum iamin 
principio huius Ubri ollcndimus} pellem exuant, & quaob 
caufam Dipfaseam vfm habeat , vc tantam in ijs, quos per- 
cufiitjfitim excitare poffit. Sicitaqueair. cum lupitcr maior 
natu Saturni, hoc efl, temporis filius , inrer duos fratres mi- 
norcs natu h;trcditatem difiribuifrct,& Neptuno mare, 
Plutoni vcro infcrnum dediffetj vt mortaHbus pro regni in- 
grcflli congratularctur,eosque quod odio profccuti cffent, 
turtumquc Ptomcchei dctexiffent , qui iufcio loue . ignera 
de cslo ( vt I i.libro joflcndetur) furripuerat, iuuentutis 
donum largitu^eA. Qui ciim fcffos fe videient, cumque 
amp!{usgeIlarenoUent,afinoimpoluerunt. quicum iara 
magnum bene itcr confecife, fici ;^uabac, & prope fon- 
tem prxteriens , Dipfadem cuftodera illius confpicicbar. 
camquc vt aquam haurirc, fitimque cxpierc pofTet roga- 
bat. Cuiusvoluntatiantea obtem pcrare non voluit,quara 
iuuentutem,qua afinus onuftus crat,ab eo obtinuiffec,ita vc 

dcincepshomincsorbatiiuuentutisdono,quodaIoueacce- 

peran t,f empcr fenio obnoxi j fueriat, & fcrpentes quotannis 
feneaam exucrint. Vcrum quidem cft , Dipfadcm ficim ab 
afino vna cum iuucntutc accepifTc , quo fit vc ij , quos offen- 
dcnt,idcm morbi &:fymptomatisgenus3quodameiam 
fuitexpofirum,&:ingcniofcaLucanohb.ix.dcfcribiturfa. 
Ihncam Eadem fabulaab Acliano quoquc,libro vi.dc 

AmmaUbus. cap, l i. recicatur . Lucianus ctiam ex nacura 

huius 



DE VE/NENIS; 



V9 



huius rerpentis,DiaIogi,qucm ad amicos mrttir,fcribedi 
cafionem defumpfitjin quo egrcgic&: mores & naturam ip- 

fius,&lymptomataquce morium ipllLisconfequunturjtran- 
fcriptis tamen omnibus,cx autore nollro, qucm allegat, de- 

fcripfir. Quod vcro ad Alexipharmaca atiinet, cum his qu« 

fupra de Hxmorr hoo poiita funt,fimilia eiTc dcbcnt. 



t ^ 



DE NATRICE TERRESTRL 

Ca p. XV. 





Xip<ru7poq, Cherfydrus. Natrix terreftris. 

I VE R s A Natricis tcrreftris natura , in; canfk 
fuit,vt diucrfas quoque appellationes fortirc- 
tur,nam proptereajquodtota hyemc& vere, 
inftagnis & paludibus commoratur, Gra;ci 

hydru,hoccft,Aquatilem,5£ Latini natriccm 

*l"iri natatriccra appellarunt. Dcindecum calorem fentk, 
%na & pakidcs cxiccantcm,tcrram incont,& tum chcrfy- 
<irus,hoc c{l,natrix terre{tris,ob diuerfam,hoc cft,& aqucani 
&^terreftrem naturam dicitur,idgenusanimanciura Gra^ci 
**WC/a, quodpartim in aquis,partim in tcrra dcganr,appcl- 
^are confueuerunt, Ciim autem in terra dcgit , ranis quibus 
^efciturjbcllum infcrt. Quamob caufam AratusinPhicno- 
Jcnis ranas cibum Hydraru vocat . Forraa tcrrcftrem afpi- 
«cni,dequa fuperius locutifumus,rcpr<^fcntat,prxrerquam 
^l^od ccruiccm non ita latam habct: cinereo eft colorc, ma- 
culis, Virgilio tefte,infignis , & qucmadmodum dixi, partim 
JP ^qua, partim in terra dcgit , quod a Nicandro quoque ob- 

^eruatum eft,&: a Virgiiio deindc^ de veiboad vcrbum qua- 



\ 



vcrfibus cranfcriptum 



lil 



S« ~ LIBER ^IIIMVS 

r^ ettam iUe mlm Catahrls in faltihm ' an^ulf, 
Sqt4ameaconuoluen$Juhlatope^oreter^a, 

Jctque notisiongam maculofus grandihoi aluum: 

- <lui dum amnes ylli rumpuntur fontihm^i^ dum 

Veremadcnfvdoterr.eiacpluuialihm\AuSlris, 

Stagna colit : ripifjue hahitans hic ftfcihus atrant 

Improhus inghuiemjranifque loquacihm explet, 

Poftquam exhau^apalm^terrxjae ardore dehifcunt, 

Exilit inficcum^^ flammantia lumina torquens 

Sxuit agriSi af^erque ftti.atque exterritus xffu, 

Symptomata porr6,qu£E morfum ipfius comitantur, 
Nicandro tcftc , primum eH; , cxcrema totius cutis ariditas, 
praecipue vero eius,qua? quam maxime vicina eft vuineri,id- 
queobvenenum,per vniuerfuni corpus fparfum accidit. 
Ciim enim natura ficcum ijc,exiccat,&: cutim rumpit,e qua 
deinde fanics putrida,&; fxdi odoris,ortu e fanguine malitia 
veneni corruptb habens,profluit. Hinc vniuerli corporis do- 

lorvehementiffimus^&ignefcensvelutijquiiegrumnuncin 
hacnuncillapartemiferabiliter dtucxat,qritur. Incircuitu 
prxterea vulnetis turaor liuidus Qc f^tidus ob extindum 
calorem natiuu apparet . Etquiaa vaporibus malifrnis, a vc- 
nenoadcaput vfque clacis humores Iiquantur,&extreraam 
corruprionem fuftinent,hinc magna oculorum caIicyo,&r bi- 

lis plus iufto calefa£hc,&: per vniuerfum corpus delatx, &: in 

vcneni haturam tranfmutatae, vomitiones fequuntur . Has 
inordinatic totius corporis motioncs , ex xgri inquietudinc 
^ intoIerantia,cum magna omnium membrorum imbccil- 
htatc ortXjexcipiunt.H^c fymptomata omnia partim ab au- 
tore noftro.qui prxcipua tantu attigit,partim ab Aetio, cap. 
dc Cherfydrofunt defumpta. i£lianus Hb.viii. animalium 
cx Appollodororefert,Cherfydri venenumita perniciofuin. 
cfTe^vtqui mortuutantuattigerit,ftatim intctimat. Specia- 
lia autc aduerfus hanc ferararemedia,quibus antiqui quoq; 
vtcbantur (unt origanum in mortario contufum, & moriui 
impo(itnm,lixiuium item cum oIeo,vcI ariftolochise cortex» 
& thcriaca cxtrinfccus adhibita , vel per os fumpta, vcl ari- 
ftolochic drachmx du^^cum tribusgcnerofi vini vncijs Vel 
marrubij fuccus, &: qucedam aUa, de quibus deinccpsin ca- 
pmbusvmuerfalibusacremus. 



t 



DE 



r\ 



DE VENENIS. 



8l 



DE SERPENTE IN VTR AN QV E 

PARTEM REPENTE. 



Cap. 



XVI. 




'fJt.<pi(T^ 



Amphisbxna 




c: 



Erpens quem Gr^ci & Latini ad ipforum imi- 
tationem Amphisbienam vocarunt , a Gallis 
Doublemarcheur , vocabulo ex duobus copo- 
lito, vt Gra:cu quoquenomen, 6c quemadmo- 
dum decherfydrodiximus.appellari poteft.Sic 
autem didaeft , quod nunc in hanc, nunc in illam partcm^ 
noceftj&pofteriorem &anterionem repat . Magnicudine 
Vermem terreftrem iEquat,nec e cralTa in tenuem abic, alia- 
ruminftar, fed quemadmodum vermes ^cquali eftcraflfic 
Hincfaitum eft,vt qui,quo in loco capuc eftet, cxa^fle difti 
guere non poterantj&ex vcraque progredi parce,ad modum 
nauigiorum,vrrinq; proram habentiumeam viderant, bici- 
pitem ciTe exiftimaucrint. Vnde etiam biccps,vtLucanus 
^ueric,di(3:a fuic. Quod camen a veriratc alienum eft,quam- 
^isGalenusipfe idcm in libro fuo de rheriaca fcnpfcrit : Na 

quemadmodum Ariftorclesde gencrationeanimalium rc- 
^crt, caufa, ob quam ferpens biccps aliquando vifus cft , alia 
rJoneft, quam quod quandoqjiiatura monftruofe agit, pra^- 
^'pue inanimahbus,quiEvno partu plures fsetus a:dunt, &: 
^umduo aut cria germina inuiccm fecontingunt,corpus 
cum mulcis capitibuSjVcl cruribus^vel alis procreabunr. Ex 
«ac Ariftotelis fententia fequicur , eum nequaquam duo ca- 
pitaferpencibus , nifi quatenus monftruofe, hoc eft , prictcr 
|jaturxinfticutum,&: communem confuecudinem hocacci- 
^it,atcribuere. Sed rcdeamus ad noftrum fcrpencem.Gcnas 
"^bec tam latas , vc oculos abfcondant , itaquc vifu orbatus 
VJdeatur. Hinc Nicaiider inquit,- 



Cuiws perpetua cxcum e$l 

^od Uuu ytmque^em,pom6}aqueme}n4 



F 



rhti 



$A LlBERtRIMVS 

Ths alijs itha/erpcntihtii aggere tendat. 

P E L L E M habet dcnfam & duram , varijs pundis diflin- 
^am.Colorcen: terreo,qucm Grcci (pctihv X-^um pullum feu 
Beticum vcl Hifpanicum appellanr. Hic color non omnino 
nigerefl:,{cdad nigru tamen propius accedit;,quam fufcus. 

Symptomata porrOiquic Amphisbajnse morfum confequu- 
tur^non fucre defcripta a Nicandro, propterea quod, vt Di- 
ofcoridcs fcriptum reliquit , fimilia lunt his^ quse in viperie 
raorfu concingutjVel quia idus illius ta exiguus eft , vt muf- 
carumjVel tam parii periculi afFert,vt Aetius fcripiit. Et hoc 
in loco raultum inteu fe Aetius & Diofcorides diffenciunt ; 
Nam C\ Amphisba:nas morfus , & fymptomatajquje eum le- 
quuntur.fimilia funt his,quse in viper^ morfu accidunc, ne- 
quaqua certe dicere oportet , ea fim ilia effe his c^ux ex muf- 
carum idibusoriuntur:noIim tameaccufareillum, vthunc 
defendam, nequeenim credo Nicandrum in hachiftoria&: 
fequcnti , etiam eius, quod in reliquis omnibus obferuauic, 
data opera oWicum fuifre • Loco tamen defcriptionis fymp- 
tomatum,de proprietate quadam, qua corium ipfius poliec, 
nos admonet.Subprincipium enim veris , cum coloni ligna 
cardcntes eara inueniuc, excoriant,&: pellc ramum fylueftris 
cle;^,quam Nicander millies coronantem appelIat,quodan- 
tiquitus in certamfnibus &: iuftis olympicis , viaores hac co- 
ronarentur,veftiunt, caque cum manusfrigore torpidas ha- 
bent vcucur,cum enimaliquandiu traaant.breuinjmocem- 
porisfpaciorccalcfiunt. Et videtur fane i£hanusad Nican- 
dri vcrba,dehuius pellis proprietateaddidifTe aliquid,nam 
vimhaberefugandiferpentescx Nicandri autoritatc dicir, 
quod tamen cx verfibus ipfius elici non poteft.nifi forte M- 
lianus id in alio quodam Nicandri libro,qui ad nos nondom 
peruenerit,legerir.Quod reliquum e(l,Amphisbxna prima 
omnium,& antequa Cicad^ cancrc incipiant, e cauerna fua 
profiht, vnde fufpicari Ucet, cam cietcris ferpetibus calidius 
habcre tei^pcramentum.Cicadam porr6autornofter nimi- 
umVernalcmappcllar,quodantequamVeradueniar,cane- 
ic mcipiat . Galcnus porr6 hbro dc Thcr iaca ait/i hanc fe- 
ram muher vtcrum fcrcns fupergrefl-a fuerit, abortura fla- 
tim taccre, quod fit, [d tamcn ficri crcdere fas eft ) ob vapo- 

rem vcncnolum^ab jhuius ferpentis corporc clatum, qui fx- 

tum 



DE VENENIS. 




tum malignitate fua,natur2E noftrjE infefta/ufFocat . Specia- 
Jem deniqueluiius ferpentis curationis modura e capite dc 
Vipera hucreferri oportct. 



DE SCYTALE. C 




SwraAjf, 



Scytale. 




V M Nicandru vcrtcrc, coadus fui retincre vo- 
cabulii Grxcu Scytale ; neq; enim Gallicc red- 
derepotui, nililingu^e iniuriafacere voluiflem. 
Yocabulum etenim Griecum,quomanubnum 

cuiufcunque generisinfl:rumenti,quemadmo- 

dumalciXjVel alterius fignificatur,GaUiceredcIi ita non po- 
terat , vt nulla relinqueretur ambiguitas : quam ob caulam 
ctiam vocabulum Griccum Scytale rctinere malui . Sic au- 
^em didlusefl: hic ferpens, quod raagnitudine xqualis cft 
^aculojin quo ligo inferitur,v t Nicander aflerit,cu ita (cribit: 

(^^(tfiior, -vt quantum feHta eft comprendere ligmm 
Curtia manm ftri6lum quoties tenet ipfi ligonem. 

Lacedemonii oUm eodem nomine, genus quod- 
«am literarura (ccretiorura ,quas fuis Imperatoribus mitte- 
^anr, & \ nemine quam ipfis iolis intelligi volebat, appclla- 
^ant. Accipiebant autem chartam,eamquein baculo fccun- 
<ium longitudinem incifam,inuoluebant, & in ca quod bo- 
^um videbatur/cribebant, illis, ita vt explicata nihil pr;rtcr 
cercas quafdam Iinsas oftcndcret, e qua fcriptura ncmo pig- 
fer Imperatorem , ad quem mifla erat ,quicquam vtilitatis 
caperepoterar.BacuIum enim habebatparicraflitic,cumeo 

q«o fcripta: crant litera? , & chartam inuolutam tam con- 



cinne cum co adaptabat,vtfacillime queintus fcripta 



flcq 



Et propLcrea quod cpiftola infcripta 



^fat baculo firaili raanubtio ligonis, vcl altcrius inftrum 
icycalefuitaDDdlrjM 



ppeUata 



F 



Scv talc 



*J 



S4 LIBER.P».IMVS 

S c YT A L E porro in vniiicrfum Amphisbiena: fimilis eft, 
niii c|iiod craflior efrjneqj vt h^c ex vtraqueparcc progrcdi- 
tur,in cgccris enim prorfus fimilcs runr,ade6 vt non facile (ic 
dircerncre,iuxra vtram partem autcaputaut caudalira fint. 
Verum quidem cft, Amphi$bicnam,vtdixi, non ita craiTam 
ciTejXqualietcnim cum vermibus terreftribus , quos Poer^, 

vcIutiNicanderinPhiliomerijs^quinimoAriftotelesipfein 
hiftoriaanimalium, terrae intellinaappellarunt.craflitudine 
confpiciuntur: loannes Lonicerusqui Nicandrum Latine 
reddidir, & Pcrrus Giliius in appendice quadam in -^lianu 
fcripta , cum poctiE noftri mentem non fatis aiTequeretur, 
{cytalen craflicudinemanubriumligonis, Iongitudinever6 
vermes^cerreftrcs xquarc, affirmat. Quodtamcn Nicander 
minime voluit , (ed cum Scytalen craffiorem Amphisbxna 
effeproporuifrer^eam craflkudineligonis manubrium,Am- 
phisb^Knam vero tcrreftres vermes t5.tum a-quare dicit. De- 
cepti itaque fuerunt,quod vocabulum Gra^cum ad Scyrale, 
noQ Amphisb^nam referrideberecredidcrunt. Habetharc 
ferpcns pra^casteris omnibus pecuhare aliquid . Piima enim 
ex omnibus cubile fuu rdinquit. Ec exuuijs pofitis raore re- 

hquarum omnium ,adIocum quendam fibi familiarem fe- 
cedit ftatim, nec foeniculo,vc ali^ omncs, vefcitur, hinc fa- 

aum exiftimo, vtLatinieam C^ciliam ,quafic^cam dicas, 
quod fo^niciilo abftineat,ncvifum recuperct, appellauerint. 
C^ciliarn tamen Typhlopem potius,qu^ vulgari quoq-.lin- 
guaTyphIinedicitur,e(recrediderim. Gilhufhbro citato, 
Scy talen cotra & e cauerna fua exire, & foeniculo vcfci aiTe- 
nt.bx quo cerrcapparct,eum tam hunc, quam alterum Ni- 

^r hl'.T P''^^''^^^ 

Sofc n^^n-'?: '"^TI °^"^^"^ P^'oprietatem attribuit. 

afo it ^"2! '^'^''^'!'/'"'' '''^^ varietatepr^fulgerc 

D of3r ^PPropinquer, eoQue oiFcndat. 

i^iolcoridcs poftiemo eadem accidentiaScytate qus Vipe- 

DE 



.BE V E N E M t S. 



8f 



/ 



DE BASILISGO REGE SERPENTVM. 



+ I 



» 



Cap. 



XVIII. 





BaaiXia-KOQ, Bafilifcus, Regulus. 

I V E R s ^ & admirand^, quas varij Bafilifco 
atcribuunt autores,propriecates,in caufa fue- 
runt, vt cogitarem hilloriam ipfius vel fabu- 
lolam efle^aut fcriptores fakem i^ui aliquid 
deeo commentatifuntjVel lirens prodide- 
runtvnqua.&oleum & operam perdidifTe. Affirmareenim 
Vclle cum Galeno, in libro de Theriaca, Bafihlcum oculoru 
radio tantum , &:fjbiIo fimplici eosquivelaudiuntvel vi- 
dcnt,vcl abeo cofpiciuntur interimere:id profedo dubitan- 
dianfam mihi pra?bet,tantuetenimabcfl:,vcquiha:c fcribir, 
cum videritjVt difficillimum fitinuenue quenquam,quive- 
rum hac in parte narrare poflit, cdm fi attehtiuscontempla- 
rieum vellcCjfubitovclobintuicumvelob fibiluipfiusex- 
tingueretur. Galenus,etiam librox.demcdicamcntisfim- 
plicibusjfe eum nunquam vidifTe fatetur,&: hiftoriam eius in 
dubium vocarevidetur. Et profe£l6 no minus arationealie- 
^um eft, affererc eumex antiqui galli ouo gigni , quemad- 
niodum VuIfTus credit.anilcs cnimhasfuntfabuljc, &:ex di- 
ametro cum rationibus naturalibus , vt egregie Albertus 
^agnus fcriptum reliquit, pugnant. Qua! fidem etiam rai- 
tifaciunt,hx'c omnia effefalfa ,taceo quod Nicandcr nul- 
iam prorfus de his mentionem facit , ciim tamen Poeta^fa:- 
penumerooperafua huiufmodifabulis locuplecarefoleanr 
id quod a pocta noftro pluribus in locis fedulo prazflicum fu 



ifle vidimus. Ncque propterea affirmare aufim , nullos om- 
iiinoinucniri Bafilifcos : Exiftimotamen minus perniciofos 
efre,quam vulgohabentur . Vcrum quidem efl cos cx fer- 

pentibus venenofilfimos effe , imo ferpentibus ipfis Nican- 

F 3 dro 



Stf L I B E i P R I M 



dro tefle exitiofbs, cuiii rcliquos ferpentes omnes ,cum vel 
ad paflum acccdunc , vel ab Qo^redeunt, cum ferpere bafiliC 
cum videnCjfubitd fugam dare, eique locum relinquere, af- 
firmac . Ex (ibilo enim ipfius , & de pra^fentia ipfius &: dif- 
(fii certirunc. Bafiiifcus porro fcrpenseft longitudine 
palmorura , corpore flauo, capice acuto , in quo 



c 



liabcc cmincntias, maculis fubalbidis infignitas, ad diade- 
matis formam , ob quam etiam caufam rcx ferpentum 
fuitdidus. Cum progreditur ^mteriorem corporis partcm 

m attojjic , & erectus inccdit , &c in eundo pofte 



tantum parte adiuuatur. Quam ob caufam ^gyptij in 
Hicroglyphicis, cum xternitatem dciiotarc vellenc , Baii- 
lifcum in columna , cleuato excremc capirc , collocare con- 
fucucranc. Tanta pr^terea vcneni vi pollcc, vrmortuum 
cciam', bcflia: aut auicuLT , vbi fa^dum cadaueris odorem 
pcrccpcrunc , attingcre non audcant . Quod fi forte aliquid 
de eo comedcrinc , fubico moriuntur , imo idcm coniinair, 
(qucmadmodum aliqui lircris mandarunt ) Ci de corpore 
quod ex ipfius morfu perijc , aliquid afTumant . Acrem 
prartercacircumuicinumitainficic (fiquidem verafunt quiE 
dc co fcribuntur) vtinde &arborcs & herb:^ emoriantur 
tam pcrniciofuscfl&peftifer. RefertSoIinus,Pcraamenfes' 
rangnam pccunix fummam pro bafilifci cadaue% nume' 
laflc, quod dc fumma Apollinis tcmpli parte fufpendc- 
runc , nc vcl aues veIararic.T c6 appropinquare poffcnr. ' 
icribuntquidamcum hbilofoloanimantiainterficere hinc 
^gypti, m Hieroglyphicis eum depingere folebanc , vc ma- 
led.cum figmficarenc. Quemadmodum enim Bafilifcus 
folo fibiIo,ira malcdicus fola vocc interemic,qua ob caufam 
JLucanusitafcnpflc: ^ 

Sihilajue ejfurtdens cun^as terrmU pefles, 
^nt, yencn, nocens, Ut'cfihi/uhmouetomne 
Vul^tis, c> in yACH4 regnat BaftUfcm arcn,i. 

cam 



>J 



^¥ 



r\ 



T 

»E, y E N E N I S/ St 



camcorrumpat^&putrefaciat. Hinc Lucatius fcripHt 

Qtiid pYodcft wiferi BAfilifuis cujpide MAuri 

Tranficlmf -pelox cHrrtt per tela ■vcricmm ": 
Itiuaditque mamm: .^\ 

S c R I B V N r nonnulli, fi equum Balllifcus attingat^nor 
cquum mori tantum , (ed & eum quiinfid'er,atqucid cam 
facile a BafiJifcoficri poteft , quam manuum & brachibrun: 
torporatorpedineinduci, dequoin fequentibus agemus. 

Ac qui fagax natura , ne ciufraodi pcftem abfquc capitali 
mimico rclinquerec, muftelam creauit^qu^tantaviaduer- 
fus Bafilifcum pollet, quanta ipfc contra homines, quod 
vero confencaneum efle poteft. Experientiaquippeconaat, 
leonem, quamuisvnus exomni animantium gcnerc ma- 
xiiiicfitaudax&:furiofus,timeretamen fibi agalIo,qui ta- 

menrcfpedu illiusimbecillis prorfus eil:, &:rciitoc ni ini- 
inepotcfl, 

Sed accedamus tandem ad Symptomata, qure Bafilifci 
morfum comitari folent. Quorum primum eft maxima 
totius corporis inflammatio , ijque fic ob vehementem ca- 
ioreni peromnes vcnas& arterias fparfum , & fuccefiionc 
«juadarn reliqufs quoque merabris communicatum , atque 
itacaro corrumpicur, putrefit,& fruftulatim decidit. Eft &: 
jJiud iuxta Erafiftratum fymptoma , hoc eft, quod plaga 
jubaurco colore tingicur,ob fanguinem mutatum in flauam 
t>uem, cum enim tenuiori fui parte putrefcit , facile in eam 
conuertitur. Aliud prasccrea abAccioadijcitur, pilorumfci 
*icerprofluuium,quodconcingit ob veneni quandam por- 
iwnem ,quxefl: incracucera & carnem , qux fua maligni- 
^ste radices piliorum cxedic , quemadmodum fupia de- 
jpondratum efl:. Etvtfumraacimomnia comple£lar, tam 
lubita mors ipfius morfura cxcipic, vc Aecius ipfe fupcr- 
^icaneum exiftimaueric , remedia aduerfus ipfum pn-c- 
*<^ribere, propccrca quod cara repentina fpiricuum difTolu- 
Jonefadta, fieriomnino nequeat vc opporcuneremedijsoc- 
^urratur.Verum quidem cft,Eraliftracumimpera(rc,potura 
^drachmaCaftorij cum vino,vel papaueris liquore, fed an- 
^equam fine huic capiti imponamus,notare oportcc elcgan- 
^iUimii cognome,quod coruo autor nofter tribuir,dcnatura 

ulms defumptu.Coruu icaq; cu pluui^ adfu 

F 4 &:poeca5 



n 



IIBER.PRIMVS 



& poet;r fimili ratione corubs & corniccs pluui? nuncias ap- 
pclkrunc , ancequani enim pluar vchemencius quam alias 
crocitaie folent, quod ab Arato his verfibus defciiptum eft. 

Qj^ando^ne corni0- crocitantes^raculi • 

plmmm pronunciant. 



EcVirgiliusinG^^.jj 



m cornix plena pluuiam i^ocat improha yoce, 
EtJoJa ififccafecnm/paciaturarem. 

DE DRYINO,SEV QVERCVLO 

C A P. X I X» 



r 
p 





Afwo5, XsAo/pos, Dryinus,Chelydrus,QuercuIuj."' 

Ryino fcuqucrculonomeninditumeft 
quercubus,quod illi cum his perpetua: inter- 

cedantinimicirij:.AGr?cisChelydrusetiam 
dicitur quod fit cute afpera admodum, 

.. ,,. ^"^"^'^'"«^""''heione.hocelt.Teftudo, 

hmc quod fquamas habcat afperas & rudes,diaa fuit Hinc 
etiam Dryinus.quia tergum habetafperrimis fquammis ob- 
duaum, Chelydrusdiaus fuit . Latine fquartus dici poffet. 
Sk en.m cmem calhs p^na.qualis eft Agricolatum,& alioru 
quilaboiibuspaulovehementius funt addiai^appellic Alii 

huncfcrpentemHydrumvocarunt,hoceft,aquat,Iemqui 
pauloantenatr.ceniappellauimus,vcl che (ydrum 3d 
perpetu6 fere in vall.bus . lacubus& locis paludofisld.- 
tefcat.Eft autem Dryinusfetpenslongitudine duorum c - 

bttorum, aut cuca, corpore obefo , &lfperrimis rquammil, 

Quem- 



DE VENENIS. 83> 

_ j 

quemadniodum dixi ,obdud:o, colore in tergofubatro , & 
qui magis ad nigrum accedit,caput habct cheriydro ^quale, 
larius culum tamen,&: non ita acutum . Odorem vero tam 

r 

fecidum cmittit,'vterfiquiseum non vidcat,dejpfius tame 
prxfentia certus efTe poflit. Foetor talis fereeft, qualisaglu- 
tine,quodex equinoru tcrgorum prsefegminibus, tum cura 
parantur vt corium ex ijs conficiaturi cmanat, eleuacu.r,hoc 
cft, pofteaquam iam diu fteritin loco humido, vbi varijs re- 
bus pcrmixcumjodore tetrum acquifiuit. Hinc opifex illud 
fumit,extenditj &carnem putridam ferrameto tereti abra- 
dit,& extremicates corij refecat, qua? alioqui nullum pr^fta- 
bantvfum , ea{que collamfeu gluten appellat, proptcrea 
quod, quemadmodum ego exiftimo, ex his fruftisreMis 
glutenilludfortius, quofabri lignarij vtuntur, conficitur. 
Pfopccrea Nicander ciim de hoc ferpente fcribit,ita aic: 

Gmuis itacjue a corporefcetorj 

(^alem dant madid.t, corij prx/e^mina^Jordes, 

((uas tertti radnnt ah ecjuiuo tergoreferro. 

Hinc Virgilius graues nidore Chelydros appellauit. 

H E L L E s p o N T.vs autcm his ierpentibusabundat,qui 
tam malefica, parataqde ad nocendum vi funt,vt calcati lo- 
Ium,pedes hominis cute nudos relinquant.-totifque cruribus 
tumorem laxum,quem jedema vocant, copiofum excicent. 
Adhxc,quod multo magis efl: mirabile,tantusefl: huius ma- 

^i veneni feruor, vt liquis curationem adminiftrarevelit 
vicij , eius excoriari manus, etfi quis vlcifcendi ftudio interi- 
^atjcura praueadmodum olcre,illoquefuofoetoreomniu 
^'iorum odorum quantumuis prasflantium fenfum aufcrre^ 
Autor etiam nofter inter fymptomata morlus ipfiusprimu 
odorcm fufFocantem veluti cfTe djxit,qui in omnia membra 
.^efedifFunditjquod fitob veneni vim. Nam cum fubtilead- 
oiodum lic. & ioci, vnde proficifcitur, naturam feruet , faci- 
limeperomnescorporis partesferrifolet.Incircuitu dcinde 
^oci vitiati,fanguis, qui ibiob doloris vehemetiam colledus 
^uerat.vicinitate loci corruptus,tanquam putridus nigrefcit, 

^ ftatim etiam vniuerfam cutem in tumoris ambitu eodem 
colore tingit. Ec quod magis eft , raentis angor aegrum occu- 
patjtam ob dolorem quem ftfftincr, quam quod vencni por- 

^^ quxdam ccrcbrum quoque obfedic . Deinde cutis quic 

F j antca 



N 




t 



■=*., 



■^i*^ 



^O ' LIBER. PB.IMVS 

anrca fana crat,fiaccida &: arida veluti redditurl Qucmad- 
jnodum caquoquc qua:efl: in circuitu loci viriati , vcneni 
malitia putrefcic.a quo quicquid tangitur,corrurapirur. Sed 
poft hxc omnia quo vcnenum magis Cefe inrmifccr, hoc cla- 
rius figna futura; morcis apparere incipiunt,vt cft oculorum 
caligo , qius fic ex imbecilJitate natursc iuccumbentis &: fpi- 
riruum,qui iam titubarc incipiunr,penuriara ^ Quidam ex 
illis alravoce clamantj & dcindecum flaru ventrisvitam 

quoque amittunt, ob vehemcntcm totius corporis ficcita- 
tem , e qua & wedcx collum, &: vrin.c dudus exiccaci ita in 
anguftum co trahuntur, vc nec flatus, nec vrina exire poflint. 
Quse figaa omnia peculiarem veneni malignitatem cum 
vchementiftimaficcicace coniundam liquido demonftrant. 
SsEpenumero tamc accidicob diucrficatem tepcraturarum, 
vt vcnenum liquefaciens humorcs corporis cotrarium om- 
nino agere videatur . Hinc Nicander antcquam figna fupra 
poficadefcriberetjfic aic: 



Ingmit ^ crehrh quafifingtiltihtts ^gri, 
NuncfimikmfeUiNomitMm,fitmc/ann:woknt!im 



Eijciunt^ipfiimque malumfacit arida lahra. 
Foftremojue graucm fundit per memhra tremorem. 

H V M o R E s itaque in capice fufi, hominem fomnolen- 
tum rcddunr, &rcdm inarqualiterfpirituum vias obturanc, 
vniuerfi corporis trcmorcm inducunt . Qui vero in ventri- 
cuIofufi,hincindcfiuitant, quiacum implenc, &:irritant, 
fingultum aut vomitum fanguinolentum feu biliofura exci- 

tant . Rcmedia porro quje huc faciunt eadem prorfus funt 
cum cherfydro. - - - -.. 

DE 



^•^i--; 



^r 



BE VENENIS. 

DE DRACONE 

C A P. X X, 



S>i 




i 



Apakcov 



Draco 



1 

A R I ^ runc fpccies Draconum intercos quos 
teiTeftres appellamus , prxcer eum qui a mari 
marinus appellatus eft. Qjjidam enim in mon • 
tibus,quicla vero in paludibus deguc,& quan- 
dam inter fe iuxta Pliilortratumdiflimilicudi- 



habenc . DiiFerunt pra^tcreh regionum,in quibus &: 




&cducatifu 



Siquidem fidem adhib 



poflumus his quse de Draconibus Lybicis & Indicis rac 
prodita func, qux fabulofa potiusmihi quam veri 



iimilia vid 



Quidam dicuntDraconem elup 



3quilo coopcruic, nafci, &:habcre roftrum & alas ilmiles 
f^uilxjcaudam vero & pedcs iupx, tergumque 



i>us ferp 



■^icemus Draconem 



ftar infignicum. Sed nos veritati adimentes 



> 



pentem ciTc , triplici dent 



^ualibctmaxilla ordine, oculis magnis 5c tara 



a 



Poec^e eos cuftodes Thefaurorum conftitue 

Submentoduomagna paleariabarb^e inftar propen 

habcnc , fclle cinaa , hoc eft , ruffa : bilis cnim rubii 



■^ feu flaua . Verorum porro Draconum dux funt fp 



T^ 



Quid 



91 



LIBER PRIMVS 



Quidam enlm ex ijs alati func, quidam vero abfque alis. In 

cjeteris cnim prorfus fimiles funt. Oshabencparuum,nec 
dum morrum inferunt, multum dilatatur, Sc paruum velu- 
ti canalcm j pcr quem aerem attrahunt, linguamque mo- 
uent,repr£Eientat :quofit vt morfusinoru non itamagnum 
dolorem excitet. Neque enim naturaillis dentes dedic vc 
fe defendcrent , fcd caudam potius , qua cum aquila Sc eJe- 
phantedimicarent. Vario funtcolore. Alij ehim ruffi funr, 
alij nigri ,aHj cinerei coloris , longitudine funt quinquc vel 
decem etiam cubicorum,pro regionis varietatc,equa oriun- 
tur.Im6 narraturin India&: i£thiopia Dracones longitu- 
dine criginta , & in Phrygia quadraginta cubicorum repcri* 
ri. Hi ( inquiunt) fquammis obfiti (unc per tocum corpiis 
afperrimis, hiante funt oris ridu , linguara habcnc lungani, 
& denteslongosinftarapri,quibus cum mordcnr,criam olTa 
corporis frangunc. Dracones auce Phrygj:^ media .Tftatee 
cauernisfuis pro{ihut,&:caud^excrcmo ini jtentes f;crigur, 
&apertisfaucibus,vioris fui halitusauicuLis ctiam akifijme 
praECeruolitantesattrahunc.Scribunr infuperquidam ,cos 
integram ouem dcuorare,o{raquedeindc,& rcliquanutri- 
tioniineptaforascijcerc. Crediderim tamcn plcraquch^c, 
qucmadmodum & pluraalia, qux ex illorum oiKcina , qui 



hsec hteris mandaruntjprofcifla 



elTei Draconesautem , ficut diximus , vcneno carcnt , & al- 
pe<^u funt iucundiftimo, &quod magis cft e corporc illo- 
rum remedia quiedam aduerfus moibos quofdam , imc) 
vencna ipfa colliguntur : quo faaura eft vt Ethnid eos 
in fummo honorc habcrent , &: iElculapio medicinse in- 
ucntori (quem Nicandcr Paronium , quod ApoIhnis,qui 
alias P^on appellabatur, filius fuerit , vocat) confecra- 
rcnt, dicerentque cos alias in monte Pelctronio ab eo 
fuiffe nutritos , quod ab autore quoque noftro , & pofl: 
cum a multis alijs Poetis fuic annotatum. Qups camcn 
ab ^/culapionutritos fuiirc Draconesaiunt, ij iuxta Pau- 
fmix fcntentiam miciorcs &benigniores func, &in Epi- 
dauro tantum oriuntur. E quibus vnus Romam vt pc- 
ftcm qu^ co tempore graft^abatur , profligaret, abdudus 
fuit . Luaaniis in Dialogo , quem Pfeudomanten infcri- 

bit , artihciofe fraudes impoftoris cuiufdam enumerac, 

qiii 



r 



D E V E N E N I S, 



^3 



quiciimDraconcmfe eadem natura prasditum haberedi- 
cerec, inftarvatis cuiufdammagni, adorarife patiebatur. 
Vbi notandum , quod etfi Draco fui natura minime fit exi- 
tiofus , talis tamen ob locum y in qdo habitac , cffici poteft. 
Qupd ica fe hatere in rehquis quoq; lerpecibus animaduer- , 
timus,quiinregionibus frigidis minus certe perniciofi funt, 
quam calidis. Hinc Lucanus lib ix.itafcribit. 

Vos qtioque qui cuti6lis intjoxia numim terris 
Serpitis y^iurdto nitidifulgore dracones 
Peftiferosardensfacit^rica» 

D R A c o alacus cum Aquila & Elephante, vt diximus,vc 
plurimum confligit . Prima, pugna qu^ cum Aquila com- 
mitcitur, cleganterabautorenoftroeftexprelTa, quemad- 
modumquse cumElcphante a Phniohb. 8. Sed nolo hic 
tepus cererein enumerandis ijs,qu^ a Plutarcho & Aeh'ano 
de Draconura amorefcripta funt,vbi vnum exilhs, (quem- 
admodum afTerunc ) in Iuda:a puellam quandam amafte, ' 
alium Aetohdem , ahum puellii Arcadicum , quera a latro- 
numinfidijs libcraucrat,3hum deniquePindicuiufdaamo- 
ref^agrairerefcrut,nc potius fid:am quam genuinam horum 

animantium nacuram perlequi voluifle videar. 



DE 



/ 




P4 



tiip E a 



M 



-T 



DE SERPENTE MILIARI, 



•% 




^^yXP^m^, Cenchrene, Miliaris. 



? 




I L I A Ri S fcrpes a Grxcis Yiiyx^m^ dicitur, 
qupd colorecirca ventrem fit viridi , miliumq; 
plantara referac , vel quia , cum milium florec 
exitiofiorfit. Nicadcr Leonem appellat, quod 
xque fic ferox & crudelis . Quidam etiam la- 
culum vocarunt, propterea quod cum damnum alicui infer- 
re voluericin iaculi modum inuolat. A laculo tamen difcre- 
pat, vtexduabusimaginibus, quas ex Petro Bellonio de- 
lumpfimus,hucqueretulimus,quorum prima Miliarem,al- 
tcra laculum reprxfentat,videre licet. Hicferpens commu- 
mtcr cubitorum binum Iongitudiii,e e/Te traditur, quamuis 
fepc numcro & crafritic 5c longitudine difFerat,corpore tota 

acrafricieincxilitatem dcfinit, &: colore circa vcntrem vc 
plurmium eft viridi . Reliquum emm corpus varijs colori- 

bus 



DE VENEKIS. 



PS 



buseftornaciim: quodNicander ipfe teftatur. Inuenicur 

praccipueinLemnoinfulaJn qua Vulcanus aufugifTcjVt fer- 
rum ibi cIaborarer,a Poetis fingitur. In infula Samo quoque 
feu Samothracia frequens eft. Ambse aute fita: funt in mari 
Medicerraneo, Thraciam verfus e regione Refcynthidis op- 
pidi lunoni facri,&: fluuij Hebri,Zoni^quemontis,antriquc 



Zcrinthijj&quercus Oeagrid^^jqu^ab Orpheod 
eft,quam dulcedinecantus fuiadfe pcr 



Qu; 



Thraciafita funt,vicina (quemadmodum dixi)in- 
fulasSamo, feu Samothracixjn qua moas MofichIusefl:,iu- 
xtaGriEcuraintcrprete.Porroaccidentia,qux miHaris mor- 

fum comitantur,eadem prorfus funtcum vipera,vE fcriptum 
rdiquit iEtius, fed inter omnia autor nofter vnum prcecipuc 
annotat, aqu^e nimirum in ventre colledionem , qux ob ve- 
ncni facultatem acciditpotiflrimum, quodhumorcs Hquat, 
eofque in aquam permurat. Et quia ferpens hicperpetuo rc- 
ftotramite incedit,vt Lucanusafleritjrubofque & fpinasfu- 
git,Nicander admonct,li forte cui obuium CcCe faciat, vt per 
viaraobliquam feu tortuofam &ramis opacamfakitem pro- 
curct. AUud quoque circa naturam huius pefliferx fcra: ob- 
ieruauit,qu6d nimirum ciim aHquem ({iuehoraofit,fiue 



bell 



cauda profternere tentat , eoque 



Jh. 



ai;Ae comprehenfo , fanguinem in ea thoracis parte, qu.Tcft 
circaclauiculascxugit. Remcdiapartimcum viper^raorfu 
communia habct , partim etiara vuhieri apphcari polfunr, 
qualiseft Satureiaj &: rutafylueftrisin puUierem iedi^x,8c 
Saracenicx radix, &:Gentian£Epet osfumptse. lacuUis po- 
Qofupra exprefTus, longitudine cft triura palmorum,&: 
aiTitudinc digiti rainirai, colore eft cincreo, qui taracn ad 



ftr 



crgic , fub ventrc taraen totus candicat , &: 



uerfo corpore cxiguis macuHs, latis taraen , lcnticulx inftar 
quas circuUis albus circundat,diftinaus eft. Morfus cius eo- 

demmodo.quoMiUariscuratur. 

^ DE 



96 



LIBER PRIMVS 

DE STELLIONE. CAr.xxii. 



\ 




m 

AV»aAa5o5. Scellio 




Tellio a Grsecisas-jta^Aa^; vel dd-mXct^M ' 

T«c feu , ^fltAs&Tw? a Ladnis Stellio appella- 
turproptereaquodin dorfo maculasquar- 
dam paruas ftellse fimilcs habeat. Eft autcm 
hic fcrpens dc genere lacertarum : de qua 
Ouid.Iib.vii.Metamorph. eadem fabulara 
cum Nicandro noftro defcribens^ ciim fic ait: 

Paruajue minor mcnfura lacerta eft 
Etpaulopoft. 

lAptummecolori. 
NomennahefvarijiPellatuscorporeguttis 

H I c porro fcrpens rore &: araneis tantum vefcitur, cum 
quibus perpetiid beilum gerit , quemadmodum Plinius re- 
fert.Hmc Andreas Matthiolus in dodi/fimis fuis in Diofco- 
ridem commentarijs Stellioncm cam lacertas fpeciem eflc 
exiftimauit,quam vulgus ItalorumTerrantuIam vocat,pro- 
ptcrea quod tota hyeme , vt &: ftclliones,in foraminibus Ao- 
morum &: fepulchrorura antiquorum latitet . Menfibus 
enim quatuor frigidiffirois Stelliones (c^q abfcondunt . Et 



hinc qui venantur eos,eliciut eos,vt cuticulahaberepofllnr, 
quam, fingulis annis, ferpentum inftar, exuunt,quam pecu- 
liari quadam vi aduerfus comitialem morbum pollcre di- 
cunt. Quamobremtotaxftateinfidiieillisftruuntur, vt ^o 
loco,in quo vcrfantur exade conftet , &: commodins vcrc 
capi queant. Nifi enim hac ratione circumuenircntur, pelli- 
cuIahaberinonpofret,quam cxutamftatim deuorant. Hxc 
animalcula, quemadmodum Nicanderfcribi 



t, inm 



edijs 



Thracixinfulis,6: IcaUa quoquc fecundum Ariftotclem c6- 



morantur 




^ 

^ 



DE VENEklS, 9j 

morantur.Morfus corum exitiofiflimus cft, &naturali aftu- 
tia , vt damnum nobis inferant, prxditi funt , vt PJinius af- 
iirraat. Perpetujc pr^eterea illis cum Scorpionibus funt ini' 
miciciiBj itavc moriibus quoque illorura medcantur , & 
contra , fi quos ftellio momorderit, illi aflidue dolent, & lo- 
cus affedus liuefcic . Quorum (ymptomatum nulla ab au- 
tore noftro fada cft mentio ^ quod ex ijs , qux fupra de (cr- 
pentibus fcnpfitfacilecolligi queant. Pocticotaraen more 
ftcllionis ortum profequitur, hoc modo. Ccres,cum Profcr- 
pinxiiliamaPlutoneraptampervniuerfum orbem rcqui- 
rcret , hofpitio a quadam vecula in Celc^ domo fuit ex- 
ccpta, cui nomen erac Metanirx, fcu Mcnalippas , qua: fi- 
hum habebat Abantem , vc vulc Gra^cus intcrpres , vel 
fteliam , Ouidio tefte , qui cum molefte ferrec macrem Ce^" 
rerera in domum reccpifle , ludribrio eam habet , & facri- 
ficiaipfms deridet. Vnde irataCeres cum in ftellionem 
conuertit. Vide Ouidium loco citato. Sed pofteaquam Ni- 
cander fpeciatiro dc qualibct fcrpcntum fpecie difl^eruit, 
quarum morlus exicioli funt , aliarum deinde meminit, 
9"^ quianonicafuijt noxiar, nihilprxtereade ijs in me- 
dium a(Ferr . Qu.iles fint Elopes Lybiarquc & Myagd fic 
Qii^ac,qu6d muribus velcantur, &: in capitelineas quafdara 
^'Das,cxiIcs,cofonsinftarcircumferant. Huc rcfcrcnda: 
cnamfunc, qua? ca!ca;dicuncur,TyphIopes nirairum,fcu 
wciiix, & qua: a iaculo denominantur, & cx qu.r Moluri 
vocantur.Notandum tamen hic eft'apud Lucanum fcrpen- 
tJsquoddam genus, quod laculum appeliat^inueniri, quoJ 
^boresfcandic, &:iaculi inftarin pra^tereuntes inuolac , vc 
codem in loco aftirmat. Scd Nicandrum aliter fcnfifle 
^xiftimo , nomcn nimirum laculo a fimilicudine potius, 
quam cum hoc armorum genere hibct , indicum fuifle. 
*-ucanum autcm de Miliari verba fecifle , & de qyo paulo 
*"pra locuci fumus , quilibec facile fufpicari poteft . Nara a 
^uibufdam laculus appcllatur ^ quod in obuios tatoimpetu 
?^cclciitatcferatur,vttelumcmiflum rcferat. Autccrtc 
"e(t,quemexPccro Bellonioinmedium protulimus.Non 
f^nien iia nominibus immorari oportec, vc naturam dcindc 
|g"»rcmus. Plurimum cnim autorcs in appcllationcquo- 

"inaam animalium variac.quemadmoduiEIianus ipfcviii. 

• ^ G libro 



€■' 






^%i 



LIBER fKTUrS 



hbro Ccrihit , laculum Chcrrydrum , qui arborcs petat, & 
farpcnuniero in pra^rercunres tcCe pra^cipitet, cffe. 

DE ARANEJS SEV PHALANGIIS. 



C A P. XXI I I 



'' f 




Oa^ 





Phalangium. Apa^vyi, Araneus. 

V A M V I s autor nofler plurima rcnicdiapro- 
pricadferpecum morfus facientia interpofue- 
rit, antcquamdc PhaUngijs rcrmonem infti- 
cucrct ; ne taraen orationisrericm ,quara per- 
fequi (quod ad animaHa vencnofa pcrtinct) dc- 
cicui.incercurbarevidercri corumexphcationem hocloco 

difTerre malui . Et quia poft ferpcnres omnium , primo Je 
i halangjjsloquirur.primumcorum naturam expUcabinuis, 
& dcmiie ad rcHquas fcras, eum, quem ipfe ordincm feruac 
fccuti progicdiemur , poftrem^ de rcmedijs vniucrfaHbus 
vtrorumqueagemus . Phalangium igiturgenusquoddam 
e.laranei, cums morfus periculofus eft . Nam intcr araneos 
uranrumquimorfanoxam inferunt, Phalangijnoroenre- 

quemadmodum Phniusfctipfit, quamuis Ari- 



ftotelcs alitcr diftinxilTc vid 



Nam fubappell 



Aranei & Phalangij tanquam defpecicbus vnius sc 

diaent: ImoNicander ipfe Agroftcn, quimufcas I: 



cc^ 



DE VEKENIS. ^^ 

cesvcnatur jinter Pbabngia pofult, cum tamen morrnm 

ipfiusinnoxium cfle dicac . iEcius Sc Paulus -^gincta dc 
araneo quodam venenaco fcribunc , quem alium a Phalan- 
gio effe dicunt . Quo fit vt exiftimcm , (alua tamcn Piinij 
autoritate , veteres quandoque indifferenter vcraque ap- 
pellatione vfos fuifTe. Nam il fignificationem vocabuli Pha- 
iangij confiderare voluerimus , inueniemus iliud araneo 
tam vencnofb, quam non venenofo pofTe attribui. No- 
menautcm forcitafunta vocabuloquodam Gr^co, quod 
digitorum internodia denocac. Et<^uia Phalangium terna 
habet interpodia incruribus> quemadmodum nos in fin- 
gulisdigitis, nomen eiufmodi illicftinditura. Non iniuria 
itaquearaneiinnoxij ram Phalangiadici pofTuntjquam vc- 
ncnoli . ' Scd vtharc aliquaex parte clariora fianr , vel vc le- 
ftoiem admoneamus {altcm de difcrepantia quse eft intcr 
Nicandrum, Ariflotelem, Piinium Sc i£tium, quod adara- 
neorum feu phalangiorum diucrfa genera attinetj Sc appd- 
lactonum varietatcm , in quarum expIicacioneilh's pariim 
conuenic : de fmgulorum op/nionibus difeam , & quoad 
fieri poteft in ariS^um cohtraham . I^icander itaque oclo 
Bhalangiorum gcnera cotiiiitiilt. ?vimum dicitur Khox, 
«liiod &c Rhagion vocatur, fccundum Afteribn , quafiftel- 
iacum dicas, tertium cyaneum,hoc cfl,coeruleum,quartum 
Agroftcs , fpecie lupo iimile, quintum Dyfderi vocant, feii 
Sphec^um.fextum formicarium efi,fdrmicas referens,fepti- 

'«U'n caniharidcs armulatgr ,o«aauum cfanocolaptcs, quaii 
«^apucfeviens dicitur ;qupdii) arbore Pcrfea inuenirifcribit. 

Anftorcleshb. ix. dcbiftoriaanimaliumaraneorum&pha- 
langiorum tria fummagcnerafeu differentias fiaruic. Pri- 
^"ni in phalangium mqrdax , &r iri id quod Lyci, hoc ef^, 

^uj>i,nomenaGcepit , & poflrcmoin araiieiTmqucra laUtum 
^PPtllat,diuidir.>Mordax,inquit,mduodiftin^tur,-aitetu 

fin5ileijs,qu^Iupos appellant , cflparuum^vaTium', procax, 
i^iiJ^-x nuncupatum . Altcrum paulo maius prrore - rolons 



fiigri 



bus prioribus nigris, tardam, fcu lentc ambulans 

s valens neone Calicns, Lupi cciamTria funt gencJ 



^^ Prirnum' exisruunvcft quod non texir . Sccundum maiuf 
^^rS^aij^eriiiip^aruamquc tclamiapudtcrram aurfcp- -^**^ 



ft^quodbaucariivijcmque tcUin 

^2 Hib 




JOO IIBEJt PRIMTS 

fub arboribus facit . Tertium aranedrum gcnus^quod fa- 
picnrilfimum appellat in duodiflinguitur- vnum niaius,al- 
rerura minuscft; fed vtrunque afperum ad vcnationem: id 
quod fic rationc tclx , quam eo modo qui fcquitur , ordiun- 
tur. Piimum quoquo verfus fila in orbem ad ftcIIjE modura 
diftendunt , ita vt fmgula affixa vel arboribus , velmuris vel 
fcpibus pauloalrioribus obliqua fint. Retcxentes deinde 
hancconcatenacionem , initio a mcdioaccepro, fcorfin? ia 
loco quodam foramen paruum vcluti cubile quoddam fibi 
referuant. Q^o fado mcdium ipfioccupat , ibiqueprardam 
obferuat,qu^ vt plurimum mufca eft,qua' cx improuifo kfe 
in retia conijcir, & tam beneinuoluta eft, vt ciim defendcre 
fe nequeat,ab ijs vcl in repofitorium geftetur,vel ftatim exu- 
gatur, prxlertim fi famcprxmantur . Eft pr.rterea lioc ani- 
mafculum muJro cautius. Namantequam vcnationem re- 
petat, rcfarcic prius id quod rumpi potucrat. Qubd ii fortc 
noui aliquid percipit , in medium priraum accufrit , & de- 
indc ad locpm in quo pra:da fixa manet, fefe confert . Qm 
longioribus funt cruribus, vt plurimum fub tdis commo- 
rantur , & ibi pr^dx mhianc , ne forte mufc^e ob corporis 
magnitudinem dcterreantur. Qui verominoreshint.fu- 
perne in quodam exiguo (ux te\x foraminc, fi quidinci- 
dat , obferuant. Hacc Ariftotelcs fcrc ita vohiit Vjdeamus 

iam quid^tiusdixcritquiomninoahtcrde arancis vene- 
natis diiferit . Primum cnim coramuni nomine Arancuni 
vocat , alterum tctragnathum , quafi dicas quaruor maxil- 
las habentem , quem Phalangij ipccicm efTe ait , corporc 
fubalbido, pedibus fcabris, cui duo in cnpite promincnt tu- 
bercula , alterum rcaum , alterum latum , vt vidcatur ora 
qmdemhabcreduo, &maxillas quatuor,&hneamper os 
^qualera. ^Capiie autem fequcnti fcx gcncra recenfec: 
PrimumTciJicct quod Rhagium vocatur , figura rotunda, 
colore nigro, vu^ nigr^,acino fimile, vndc & nomcn acce- 

pit . Os habet fub medio vcntre , & pcdes vtrmque breuif- 
^-os . Altcrum Lupus cft capitalis hoftis >mufc^ , corpus 
il]ilarumcft,&: rotundumfcu flexibile , qu^ circa collum 
i>artcsfunt, incifuram habent , & circa os tubcrcula tria 
enafcuntur. Tcrcium eft Mirmecium,hoceft,Formica- 

xium diaum,prxgrandiformk:efimihmum : colore fuligi- 

nofo 



iim 



D E V E T^ E N I S* 10 1 

nofo atrouc . Huius corpori inferta funt quafi aUra , ma- 

xime vero circa dorrum . Quarcum deindc Cranocolaptcs 

cft , oblongum , colore viriJi, aculeum in collo geftat , feric 

casmaxime qu^ circa capuc (unt partes , vndceciara no- 

nien eft fortitum, Quintum Scleroccphalum didum, ca- 

puc habet faxiduritie reulapideum, &:totius corporis li- 

neamentaanimalcufis illis qu^ lucernascircumuolant, fi- 

milia. Sextum Scoiecium eft , fiuevcrmicularium , lon- 

giufculum ell:, & maculis quibufdam variegatum . Rcli- 

quumertvt dePImio, qui fuaex vtroque defumpfiire vi- 

detiir,verba faci.inms . Loquiturautem dePh;iIangijs duo- 

bus pr^ecipuein locis, quorum prior efl libro xi. pofleiior. 

XXIX. Naturalis hi(Iori:E . Qux autem libroxi. conrincn' 

tur, ea ex Ariflocele de vcrboad verbum fcrc funt defum- 

pta, &: diucrfa prorfus ab ijs , qu^e libro xxix. fcribic , ciim 

ita ait : E phalangijs vnum cft fimile formic^, fed multo 

niaius,capitcrufo,reliquacorporisparte nigra, aibisinter- 

curiantibusrcfpeiflim gurtis. Acerbiorhuiusquam vcfpx 

^•^us. /Eque Phalangium Grxcivocant intergenera ara- 

ncorum, fed lupi diflirguuntnomine . Tertium genuse "t 

eodem phalangij nomine araneus,lanuginofus, grandiflimo 

capite,vocacur&; Rhagios, acinonigrolimilis, oreminimo 

fubaluo, pedibus breuiirimis tanquam imperfedis. Dolor a 

morfn cius quahs a Scorpione . Idcm crat Alkrion , nifi 

diftingiiereturvirgulis albis. Pcior vtroquecfl:coeruleus,a 

crabrone penna cantum differens .. Myrmccion capite for- 

mic^fimili, aluo nigra, guttis albisdifHngucntibus . ^e- 

fparum dolorc torqucc. Tctragnathi duo genera habcnt, 

pciormedium caput diflinguentc hneaalba, &: tranfucr- 

fum altcra . At cincreus pofleriore partc candicans , len- 

tior . Minimeautem noxius eodcm colore , qui telas mufcis 

Jn parieribus latilTimc pandic. Uxc itaque de verbo ad 

Vcrbume bonis .lutoribus ferefunt defumpta. Reliquum 

cft vciamcertiahquid cX hacopinionum diucrfitate colli- 

gamus . Primum idtur o;cnus ,clequo Nicaiider loquitur, 



cfl Rhagion , nigrx vu^c acino fimile , multos habcns pcdes, 
&osfubmcdio ventre. Incuius dcfcriptionc&appellatio- 
HCi^tius &Plinius cuNicandroidcm fcntiunt , nifiquod 

^hagium a Nicandro Rhox, & ab iEIiano Rhaxdicitur. 



/ 



10 2 LIBERPRIMVS 

Qucm crediderim facilceum cfifeiquem Ariftotelcs mor- 
daccni, nigd colorisvocat. Secundum genus eftAfterion 
quafi l^ellaauTi dicas . Maculis enim albis ad ftellse modura 
rcfperrum habec corpus,quemadmodum iamdiximus, qui- 
bus folis cognofciturj & a Rhagio dillinguitur , Plinio tefte, 
qui hoc in loco cum Nicaifdro confehtir. ^tius huius plane 
nuUam facit mentionem , quemadmodum etiam difficili- 
mum eft hxc ad Ariftotehs dcfcriptioncs accommodare. 
Tertium eft cxruleum lanuo-ine horrida &c nigra, Plinio 



^ — -.- ^» ...j^ 



1 



autore,cruribus Iongiirimis,hinc Nicanderdixitjid vtrinque 
fublimeelTe. PHnius duobus prioribusnoxium efle magis 
afTeric.Sed de hoc nec i£i:ius,nec Ariftoteles quicquam lite- 
is prodideruc. Quartu venator eft,proptcrea quod mufcas, 
culices &: id genus parua animalcula veriatur , Lupo fimilis. 
cft,quifpecieseft iuxta Nicandri inrcrpretcm mufca:. Hunc 
cgo eum quem Ariftoteles Pulicem appellauif,e{re cxiftima- 
rim. Sirailem enim Lupo eflc ait. ^tius fimphciter Lupum 
vocar,in quo certc dccipcre fe ipfum potuir. Ariftoteles ete- 
nim diilinxit. Pliniusetiam eodem nomine vocauic. Quin- 
tum Dyfderi a Nicandro dicitur ,quo vocabulo nullns reli- 
quorum autorum vfus eil . Propricenim Sphicion quafi ve-. 
iparium appellatur. Nam vefp^fimile eft. Cuius defcriptio- 
nem fcu nomenclatura nec apud Ariftotelem, nec apud Pli- 
nium,ncCi£>tiuminuenio. Sextum c(i Myrmccion,hoccfl, 
formicarium,fic didumquod formicam referat,collum eius 
rubet, reliquum vero corpus fuliginof um c([ . iEiius addic 
cfTcaftris vcluti quibufdaminfignitum prefcrtim circa dor- 
fum . Plinius idem fcntic, nifiquod & Latina dc Gr^ca ap- 
pcllationevideturabufusfuifrc. Primum fiquidcPhalangij 
genus Formicaiium appellac, & ita dcfcribic .• paulo deinde 
infcrius, quatuor auc quinque Hncis interpofitis , aliud Myf- 
mecion introducir,quod capite tantum formicam reprefen- 
tcc, non aliter diftinguens a priore,nifi quod vnius iaus^exi- 
tiohor fic quam vefpx , & quod alteru cundem doiorc exci- 
tct. Vocabulum tamen Myrmecion nil aliud quam Formi- 
caruimfignihcat. Septimua Poetanoftronullopropriono- 
niinevocatur. Scarabeos cantum repra-fcntarcair, & colore 
e(ic pulchro & flammaruiemulo.ln campis inter fegetes eft, 

i5iamef]oribus& venatoribus magna illorum copiarcperi- 

tur. 



D E V E N E N I S. I05 

tnr. Dcquo Plinius lib. xviii. loquicur. Nafcitur, mquit,&: 
Phalangion in eruo, befliola aranei generis , fi hyems aqnofa 
iit. Q^uam tamcn non vidco quoinodo ad vnam e fpecicbus, 
vcl ArifloteliSjVel ^tij fcfcrri pofiic. Inucnicur porro aranci 
fpccies qUsedam priecipue circaTarcntum Apuli^e vrbem: 
vnde Tarantula nominata efl: . vt plurimum incer fegetes & 
camposlaticac, quemadmodum hic Nicandri araneus. 
MacchioIusadmiranda&: diuerfa inhisqui IcTfifunc abea, 
fympcomaca cnumerat. Quidam enim ( inquic}perpctu6 
canunc,alij rifu difFunducur,aIij flcnr,ahj c!amicanc,alij prx- 
muncur fomno , alij perpccuis vigilijs diflrahuntur, alij vo- 
munc, alij fatcanc, funcquifudenc,cremanc,obflupefcanc,aIij 
alijs doloribus cruciancur,& delirantibus fimilcs eflficiuntur, 
lunaticis itcm,&: infanientibus^&h^comnia accidere, prout 
varia funt (ingulorum ccmperamcnca. Acqui fi ha:c fympto- 
mataadmiranda func&rinaudicaquafi, nonminus curandi 
racioadmirationemquoquemcrcbitur. Solacnim Mulica 
vim habct mulcendi h^c mala.Pofleaquam cnim vfitata re- 
niedia,&: Thcriaca cum nonnullis fucruntadhibita, &: Mu- 
fica inflrumcnta audita, fubit6 malum ccflac, &: faltarc inci- 
piunc,idque candiu continuanc,dumfudore difllaanc,&: ra- 
tum defacigentur,vc amplius nequeanc. Quod dum fic, vc- 
iieni quxdam porcio per fudorcs cxpellitur. Et quod maiori 
admiracionedignum cft,fublataMuficaantcquamfanilinr, 
niorbus redintegrafcit,&: ijfdem prorfLisaccidecibus,quibus 
antca,moIcfl:antur. Propterca Muficos mcrccdc condudos 
habcnt,vt altcr alccri pcrpecuo fubftitui pofl^t . 0£lauipha- 
langij nulla fada cft mcntio a Nicandro. Qu^ia tamcn aic in 
arborePcrfcanucriri, conijccre poflumus , idcflcdcquo 
Diofcoridcs in dcfcriptione illius arboris loquitur , &: quoi 
Cranocolapten vocat , propterea quod prxtcrcuntiu capita 
n^^axime feriac,qux primii pctic ciim cx arbore fe pra^cipirac, 
Caput habec durum $z ficcura, quod tamen perpecuo cocra 
terra inclinare videcur.vcncrcefl: maenolon^iufculo.cclore' 
vindi.aciileii in collogeftat,vtiEtiusfcriptureIiquic. Nica- 

dercum Phaleua: comparat, qu.T genus quoddacfl fcarabci 
no£lu circaluccrnas circuuolicantis. Alas habec cineritias,ica 

^'C fi quis cam accingac plcnus cincrc cfle videacur , colorc cfl: 

cmereo , hoc efl:, e viridi ad fubobfcurum feu exanguem 

G 4 vcrgentc 




104 LIBER PRIMVS 

vcrgente,qualia fliiic folia origani fylucftris . Ex quibus oni'. 
nibusvidcre po{rumus,/£cium &c Plinium,uii6 Aiiftocelem 
ipfum Ptialangiorum (pecies filencio priecerijfTe eas ^qu^a 
Nicandro defcripcaseranc, Sc alias nouas adiecifTe; Auiceii- 
na cerce promiicue, & nullo difcrimine adhibico alias colle- 
git, quibus cerce cam parum fiderc oporcet , vc qui cerci ali- 
quid indecIicerecogicaCjrcfcinchaos diuerfarum opinio- 
numconijciac, Nihildicam quamtemcre Macthioluslo- 
cutusfueriCjCiimaffirmaclinguIas fe Phalangiorum inlca- 
lia vidiiTe fpecics,nec tamen primos aucores quos allegat 
jnccrfecociliat. Sed progrediamuradaccidencia, qu^ fnor- 
fum Phalangiorum comicari folenc : id quod facilius expli- 
cabimus, fi primum cognoucrimusnaturam huius veneni, 
nonpeculiaritantiim viaducrfarinobis,fcdquaIicacectiam 
frigida&ficca, qucmadmodum coca Medicorum Arabuin 
fcholafcripfic. In ijsitaquequos Rhagion IxCit plaga vix vifa 
deprehcnditur ; nam &c i^ftus nonita magnus ciic poteft, 

quod Phalangia omniaexilia finc. Oculi &: gen^ rubefcunt, 
quod fignum cfi: mahgnitatis veneni coniund-^e cum quali- 
tatibus frigidis &: ficcis,quemadmodudixi,obquas horror 
vniuerfumcorpus inuaditcum frigore,&: conuuifione fin- 
gularumipfiuspartium^quod contingit non tantiim quia 
nerui frigiditatem veneni iam fentiunt,fcd malitjam etiamj 
quo fit vt partes generacioni deftinatx IxCx^Sc ddbilitat^,fe- 
iTicn cfHuere finat. Ob hanc ipfam frigiditatem qui ab Afle- 
riolxfifunt, {btimfremunt,&: capuc fomno aggrauatum 
habent,&:omnium ncruorum&: hgamcntorumVelaxacio- 
nem paciuntur,&: debilicacem. Cxrulcum cciam vc pote 
omnium pcrniciofifiTimum horrcda accidentia comites ha- 
bet.DoIorem cnim cordisinducit (quodcommunecne di- 
ximusomnibusvenenis quse qualicate occultafuntcxitio- 
fa) &: prxter grauem (bporcm , vomitus aranfcorum textis 
limilium erumpit.idque fic ob venenum. quod humores 
corporis iam in fuam naturam conifcrtrc. Dyfderi'auiem 
prictcraccidcnfiafupra pofita ingentem in vulncre tumo- 
rcm excitat , quia partem licfam grauis dolor molcflar, qui 
languinem e6 attrahendo,cam intumorem attoHit.Myr- 
niecion porro cadcm prorfus habct accidcntia. Scd quod 

i>carabeos refcrt , hngu^ impcdiaientura afFcrc.itavcex^ 

ad 



D E V E N E N I S. 



lcr 



^Ste fermonem non explicet. Vejienum etenim honlingua 

tanmm ,fedpuhnonibus etiam & gutturi, quasfunt voci; 
& pronunciationis inftrumenta,iam commuincarum e([, 
CranocoUptas eadem propemodutti accidentia eiTc pof 
funt. Nam, quemadmodum -^tius refcrt,non diffcrunt 
Phalangia , nifi fecundum magis &: minus, Diofcoride< 
adhucalia qua^dam adiunxit , ruborem loci vitiari, fu- 
dorem frigidum vniucrii corporis , lachrymas inuolunta- 
rias, & alia , quorum ratio ex his quce diximus abunde red- 
dipoteft. iEtiusitem qui^dami adijcit,qu!t'quividere volue- 

proprio quod dc phalangijs fcriplyt^capitCj 



ferat. Rcraedia (peciaha , quibu^ Diofcorides A?ti confu- 
luiCjhasc funttcinis nimirum ficulneus cum fale & vino 
extrinfecus impofitus; vel ariftolochiacumhordeifarina, 
& accto fuba£I:a , &: alia adhuc qua^dam , vt Mugii ma- 
rinus di{redus,& fuperindu6lus. Remedia auteitiqua: 
vulc per os fumi debere, alia funt, dux dracbma: femi- 
nisabrotoni, aut aniii, aut cumini -(£chiopicij cum de- 
cem vini vncijs epotas. Sed plura quis inueniet in capiti- 

bus,vbi ex profeliro de remedijs vniuerlahbus agemus.' 






Gr 



DE 




f ^ 



( 



' L 



• V 



• ^ 



10 5 



LIBER. PRIMVS 

DE SCORPIONIBVS. Caf. xxiiii 




ZOpTTlO 






w 

Scorpius 




ft 






'> 



N principio huius libri fabulam , hoc efl-j pri- 
raam Scorpionum originem iuxta Poccas atci- 
giraus : reliquum eft vt de naturaiprorum&; 
fpeciebus diuerfis,quaruapud veceres fit men- 
tio,&: de quibus autornoftcrprxcipuc egitjdif- 
fcramus.Scorpio itaque animal efl: cx corum gencre,qu^ in- 
fcifla appellantur (qucmadmodum fupra docuimus) in cau- 
da vnus inter infeda longo armatur aculco . Vtrinque quin- 
que brachia bifulcis dentata forcipibus habct. Corpus ouo- 
rum fpecic , caudara longam ad formam rotularum precari- 
arum,quarum vltima reliquis grandior eftj& longiufcula; in 
cuius extremitate aculcus concauus,im6quandoqueduo 

funt, quibus feric & venenura in vulnuj 



abidufuoillatum 
cffundic. Pedes anceriorcs mulcomaiores reliquishabec, &2 
cancri pedibus fimiles funt. Sunc autem Scorpionum, Ni- 
candro tefte, generao£to diuerfa^ vcl nouem iuxta nonntil- 
jos ,quxecfi diuerfa accidcntiaihducant, quemadmodum 

dicemus , in nuUo tamen difcrcparc videntur , nifi quod a- 
hqui diuerfis coloribus funt pra:diti , aliqui vero fimilitudi- 
ncmquandamcumcancrishabcnc. Primiim itaque albi- 

cat, & vt Nicandcr afTcrit ^ minimc Icthale eft. Secundum 

cftore 




C E V E N E N r S. ■: I67 

cfl ore f ufefcente : tertiiim nigrercic. Quartum colpreen: 
ad viride inclinante. Quintum liuido, pallidoue colore eft, 
araplo ventrc , diilentoque ,• nam eft inexplebili .. Sextum 
marino cancro litorali limile e(i , quod genuscn: pifcis ma- . 
rinirotundij&finecauda, anteriores duospcdes adforci- 
pismodum habens,quemadmodura de Scorpionibus dixi- 
mus.Qu^andoitaqueautornoflcrScorpionisfpeciemquan- ! 
dam Cancro fimilcm efTe aic , non propterea ablque cauda 
eflfe voluit , fed quod cxtens rotundus magis fitj &c codem 
cum cancrocolore. Qu.emadmodum etiam , ciim defcpti- . 
mogenere Ioquitur,quod Paguro comparat, qui fpecics^efl: 
cancri,qui tcfta intcgitur dura, valida,&: horrida ob ap-. 
peadices quafdam acutas : inquo fimileilli cfTe aic . AfTcfic 
pra:ccrea fi in.marino lictore Pagurus moriatur>hocgenus. 
Scorpionis ex co gigni . DcquareOuidiuscecinit. •( ^ 

ConcAHd littorco fi dsm.is hrachm cancroj - ] 



ti t 



l 4 * A 



Citterafnpponds tcrr^ : de partejepulta 
Scorpim cxihtt jCaiidajueminahHuyynca. 

OcTA vvMgcnus Mclichloron efl:,a coloremellcodi- 
«^umjfumma: cauda^nodusin hoc gencrenigereft: alasha- 
t)etIocu(l^' fimiles.i^Iianusin ^gypto reperiri, & geminGs - 
habere aculeos fcribit.lrno Strabo ipfe alaruoperaeos nupi^i; 
J^3nc,nunc aliam rcgionem pctere affirmat.^Iianus noqcm 
Scorpionum gencra,qua: finguhinterfc diiFerut,confl:itiiiCi-5 
qux-tamen meoiudicioconf'undit,non intclligcnsfcilicet , 
^^icandri locum.Nam c viridi & vccricofo duas facic diflin- 
•^as fpecies : autor vcro noiler vnam tanrum ,prcTterca dini 
ftinguit alatos ab fjs ^ quos flammeos appcllat, qui flaui rciV 
^"fi func , hos Nicander igneo colore efle dicic . E fcorpij?,- \ 
nibus porro mares omnium runcpcrniciofifTinii, maxim^, 
J^j feptcm habent in cauda intcfnodia vermium inftar, 
^oc eft , plurima , nuniero certo pro in§;crco fumpco. Gra;- 
^^ ctiam numcro nouenario f^penuitierp pro pluribus 
^fiintur , J£tus autcm iprorum*exiciofifllmus eft in fer- 
"entilTmiis xftibus, feu icftate, &: cum fame premun- 
^"/3 quod omnibus animalibus vencnofis commune eft , 
9"cniadmodum iam in principio huius hbri annotaui^ 
?ius. Qu.ibus ita confidcratis , vcnicndum nunc cft ad 

'y^ptomota, &:curandimodum. Accidcntiaautcmquan- 

doquc,. 



loS LIBEIl PRIMVS 

i 

w 

doque,vt cxNicandro colligereIiceC',ob fcorpionum va^ 
riGUcem funt difllmilia.Diorcondes tamenj&qui eum func 
fecuci deiade , minime diftinxerunt , fedgener.atim de ijs 
funtlociiti;. "Sedcjuiaantornoftcr fpeciatim deijsagir,imi- 
tabimur ilium quantum' eius fiedpoteft. Albicans itaqiie 
omninoinnocuus cfl:, &: minimecxitiofus . RufJus contra 
ciim virusfuum effudit,itahumorescorporis commouet.vt 
irritati.obc6ntinuum raotum inficiantur, &:malignaquada 
putredine c6rripiantur, &: accidcntia fimilia febn ardcnti 
inducantj qnx hocpernicibfiora &: vehemcnciora funt, quo 
ca;urahorrciidamagisefl,& lechahs. Nam hicFacultasilla 
fp<?cificaj& occulta malignitars plus virium profcdo habet, 
quamqualitas manifefla, qu:rciim frigidafic(quemadmo- 

aum a principio diximus , cum v.ocabulum grandmofum 
explicaremljs(maximum trcmorem incorpore excitat,per- 
indeac fi quis a gradine percufTus efrec. Comicarur prxcerea 
ipfos ncruorum retra£lio , vnde rifus Sardonius vulgo diclus 
fubfequitur,hoc efl:,coa(5lus, qui fit quod ncrui fefe ad f uum 
principium rctrahunt . Hxc ab ic^u nigri & viridis potiffimu 
euenireconfueuerunt, quorum poftcrior reliquis omnibus 
exitiofior cfl:obcaudamquam longiorem habec. Pallidus 
aliquidpeculiareprae cajteris habet : nam idum infcrendo 
mordctctiam ,qu6d naturafitinexplebihs. Qj^uverocan- 
cros &: paguros refcrunt,& fplen defcente fu nt colorc,eadein 
quae alij acciclentia inducunt, aut faltcm Poeca no{l:cr no di- 
ftinxit, nifi quod flauos maidrem in loco Vitiatodolorem re- 
Jincj^ucre, &:infancibus potius, quam xtate pnnieiSlis inli- 
drari magis fcribic. H^c itaque Nicander dc fingulis fpecie- 
bu^liceris mandauit. Alij porroautores ingenerc aliaqux- 
dam infuper accidentia enumerat , veluti duritiem &:rubo- 
rem plag;e, mutatidnem caloris in frigiis, Sc e bono in peiore 
ftatum,Tudorem,flatu$infra erumpentes ,ereaionem pilo- 
rum , coloreoi pallidum vniuerfi corporis, tumorcm ingui- 
num, fordescircaoculosgiutinofas, lachrymas vifcofas, du- 
ritie articuIoru,ani procideriam/pumam ex ore prodeunte, 
largas vomitiones.fingultus,c6uuhiones opiflothonicis fimi- 
jcs,&: alia qua:da,de quibus Diofcof ides prarcipue, & AetiuS 

funt locuti.Inter rcmedia autfpecialia fcorpio 



fibi ipfcpulcberriraum medicamencuni cftxoncritusA 



per 



£>E V.ENEl^IS. 



lO^ 



pervulnus impofitus,quemadmodum pilus rabiofi canis 
moifuiabipfo illaro impofitus cxccilens eftrcmcdium,vc 

vulg6 fcribicur&crcdicur, idquodfic, Diofcoridc cclle, 
obcaecam quandamnaturaru difcordiam, quxaT/T/W^-f/a 
aGrxcis appellatur.Pr^tercafcorpiotritus &:impolituscum 
falcj&linifemine, &:alth£ea.conuenic.Sulphuritem ignem 
nonexpercum , rcfina tcrebinthinacxcepcum , Sc cmplaftri 
modo fuperindudiim ^, &:quam plurima alia rcmcdia. Poft- 
haec cofuIitjVt quis per os afTumat binas Ariftolochi^e drach- 
nias cum vino ,&: in finita alia quorum paflira in luis hbris 



memmit. 



DE MVSCIS. Cap.xxv. 




^^ 



fA 



Mufca, 




V s c A vocabulum in lingua Gallica gcncralc 

cft, ita vt omnia infcaoru genera fub fc coplc 
aatur ,qua: cadcm cu mufcanoftra parua^do- 
meftica, seftate frcqucnii , forma funt prajdica. 

Multa autcm funt mufcaru gencra: aU^ enim 

dome- 



4, 



_^ 



IIO? LIBERPRIMVS 

domefticse runt.quarutn nulla a nobis hic £t mcntio/Qus^ 
dani funtperegrinsc, &cxhisnonnuIl£e officiofe &:opera- 
fia: , qua; vna voIan:/&fauos &; loculamenta , fea cellas in 
quibushabicent,cxtruunt.Quardafunrvagabunda:&:ocio^ 

fe. Aiiftoteles fingulas proprijs nominibus diftinxit,id quod 
in Hngua noftra Gallica hadenus no eft fadu. Habemils ta- 
inen quasdlnoffiina , quarndn inepte pro Gra^cis & Latinis 
appclktionibus antiquis vfurpariqiieutExijs-cnim quas of 
iicicifas &: operarias appellari diximuSjprccipuas,&: qu^ma- 
xime funt vriles,&: mel c6ficiunrjVtap'cs,5«: fucos,habcmus, 
quxtameno omninofunt vnius gcncris. Aliqua: cnim cor- 
pulentia,nonRiin;EColorcMntcrfe difeut,im6 quasda Rcgi- 
nx &: Duces dicutur , quod reliquis pulchriores & grandio- 
res finc. Quxda poftremo ex illis prorfus funt inutilcs.Ncq; 
enimmel conficiur,&:impeifeda2 veluti habctur,qu6d acu- 
leocarcac.McIctiamaliaiu abfumunt,ec fi a rcliquis dcpre- 
hendutur,pocnasIuunt,&: in cxihiiabIegancur,quemadmo- 
dum^Iianus libroprimo raemoria:prodjdit.Quod camen 
non omncs faciunt.qua:da cccnim ex ijs Reginis &: Ducibus 
potum fubminiftfac,&: fenio confe(5lis etiam,qua.' ad corum 
cuflodia funt dedinatae.officiofa: pori6 funt vefp<^,&: tcrcdi- 
ncs,qu^ adhuc nullu in lingua noftra proprium vocabulura 

runt{brcit.'i,crabronesitcmvagabund^func&:defidcs,afyIi, 
fuci,fcarabei,&: qu(,^da ali^,de qnibus plura loqui non eft ne- 
cefle. Ncq; cnim inf}itutumnofl:rucflloquidcgeneribus 
mufcaru. in quo certe Aridoteles &: Phnius multum opcric 
pofuerunt, qua: omnia Edoardus Wottonus in libris fuis de 
diftcretijs animaliu in vnu cocgic. Columclla etiam copiofe 
lib. ix.de Agricultuta,degeneribusapum difputauit. Vcta- 
incn nihil eoru, qua: Pocta noftcr fcripfit , filentio prxtcrea- 
inus,deortu&:gcnerationeapii&:vcfparuagam.Coluraclla 
plurimas opiniones/ed Poeticas omnes,addacit. Prima eft, 
cu ait mulierc quanda iuucncm a loue in Apcm coucrfara. 
altcra,quod ortuduxiiree crabronibus&: Solerefcrt,&: quod 
Ibuera incaucrna Dia^a^alucrirtt. Ah) Poet^,vc Nicander, 
&:poft hune Virgilius,apcse,cadauerevituli,vel taurigigni 
lcripfcrunt.Eft auccm Pocta:noftri locusinalexipharmacis, 

Qum ^ Hymcttidum opu4 tcrc commhcequc ■volmrhm 



(^iu pyocmbcntfi nemoroja in yall 



X 



butrido 



' DE VENENIS. lU 

E putruh fiunt ■ve^etata cadaucreprcles i • , * „ . 

Namcjue caua hic primum pojucrc cubilia.quefaf. 

Virgilius modti volens oftedcrecoliigedi alueos in deffedu 
tnufcaru, li.^.Gcor.quoinodo parari debcaccadaucr vicul», 
i^ekauri doccc.Vefpx oTtus fui principia ducut exequi cada 
ucrC; queadmoduPoeca nofterin Theriacis (cripcu reliquic. 



<l^rauiu6 o-enta eft^dyfd 



»-« 



• SphcciturnjucfQlentrutdoqttodjulgethonore, 
Crudiiurxjue/Ha fmilatur imagine fejp.-ey 
Quicfortii fhcdatur equi non lan^uida proIeSy 
Nam quia equi -pcfpas edunt cxamina (auri, 

^L I A N V s lib.r, icribic eas equu c quogenerantur celc- 
ricateicquare. Variac tame hac in rc fcriptorcs. Quida enira 
apes parcrenegar/cdex floribusquibufdadeporcarcfoetura 

esiflimant. Aliqui contrariu affirmantjeafq; parere dicuc,&: 
marcsn6c6ficeremcl,&a Latinisfucos^nosmufcas dclidcs 
& ociofas appellarc po(rumus)dici,marefq; cflc fiicos/oemi' 
nas vero apcs clTe concenduc. AHqui porro adhuc no coccnci, 
fucos Kcgis &: Duces procreare, &: apes fucos progigncrc af- 
fcruc. Qui cquid came lic,quancu nobis hac in parce fcire ne- 
ce(recri,faccftvtintclIigamusapu,vcfparu,crabronu/ucoru 

:teredinu,qnod vltimu genus a-ftru efTe exiftimo,acuIcum 
vehementiilimuinfcrredolore: quodccrceiicrinon po{rcc> 
nifi aliquidfnalignitatis,qux tamelechalis no cfljin ijshcira 
ret. Nemo cnim adhucinuentus eft,quie mufcx i«5lu pcric- 
tit. Accidcntia porro qu.-e hilc comitari {blct,func,vchcmcn- 
tiffimus dolor,rubor parciu propinquaru^Si tumor. Qu? duo 
poftremadolore caufam habcr. Raroeccnimcotigit, vcybi 
dolor.ibi noctiam rubor&;tumorfit.S?uiorataraemulco5d 
intentiora omniain vcfpa: morfu fiicHinc iEhanus eas t.ua 
malitia efle dixic,vt in vipera, qua tnortua cofpexcrint inuo- 
iat.aculcumq; vcncno imbuat,& hiiic inquic,homincs difci- 
plinam,non cam quide boiiam,veneno inficiedi fagictas ha- 
I^uiirc vidcntur.Apis tamc hocprx cxtcris pcculiare habet, 
Suod.pungedoaculeiiluura in vtilnere relinquic,&:ita peric, 
cu abfq; cp viucrc nequeac. Quaobrem Poec^a nofter aculeu 
^pi&:vica'pr^bcrc,&:morccaic.RcmQdiaauceprQpria|C 

cialiaadutrfus huncdolorem funt malua ,farinahordeaeca 
cx accto Ad cataplafmatis modum impofita.Lac item hcul- 
^eum vulneriinaillatu,& fotusex aquamarina;autmuna. 



4l 




/ 



III 



LIBER PRIMV8 



JEcius figillo quodam Necromantico vtitur, quod parum 
curare oportcc , cum rcmedia & faciliora & tutiora nobis 
fuppetant. Et mirari profedo non fatis pofliim , homiricm 
tam dodlum tales ineptiaSjindignas tanto philofopho,& mc- 

dico tam perico,aufum fuifTe fcnberc. 

r 
h > 

DE SCOLOPENDRA, ET IVLO. 

C AP, XXVI, 






^KoXofsrivS^pety Scolopend 



I 



i ^ 




V o habemusgeneraScoIopcndrx,terre(lrc V- 
nutn^altcru raarinuro,vtrunqueauceinterin- 
fc«aa animaliarefcrri poteft. Nequcmultuin- 
cer fe difFerunt,niG quod tcrreftres maiores 
funtmarinis,&: diuerfofunc inuicem colorc. 
Vtraque tamcn vcrmem longum rcpra:fentat,& pedes mul- 
tos habet atque piIofos,vnde Millepedx fxpe vocantur, in- 
greffu ex vtraquecorporis parte mouetur. Hinc aliquieam 
duo capita habere cxiftimarunt. Hinc Nicander eciam bici- 
pitem appellauit, camque naui, quod pedes vtrinq; cx ordi- 
nc colIocatos,remor um inftar habeat,com parauit,cu ita ait: 

quid item dijjeda caput/colopendraj 
(Iti^fia fic,quando proreptty brachia profert, 

VtpropernnsnauUpeUentesxt^Horarcmos» 

Quam opinionem adhuc magis confirmat,quod ex vtraq," 

anccriore 



DE VENENIS. 



"> 



anteriorenimir^m&: poftcriorcparte moifu fub noxiacft, 

&liparsaliqtTaareIiquocorporeabrcjndatur,in vtrunque 
fcmouetexrremum i Eft pr^Etereagenus quoddam fcolo- 

pcndr^,qua: a vcteribus Ophiodona, quod fcrpentes mtcr- 
ficiar,di«5la eft.Scolopcdra maiina tcncrtri fimilis e(l,vt iara 
diximus, coloretameil magisrubro eft,pedumqucnumero 
terrcftrem luperat , &fttmagna&rparua , prout vel parura 
velmujtum icGxrcrHiit,quemadmodum veimes tcrreftres, 
ctaribus etiam eftgracilioribus . Sed mira de ea refci untur. 
Nam vbi hamum dcuorarir,cuomit foras intcranca fua do- - 
nechamum.ci]ciat,&: quamuis difccrpta (int,eadem tamcn 
quaanteafanitatevigcc.Saliuahumana ipfts non rn^inus qua 
fcipcntibus exitiofa cft . Eas enim, fi humano fputo rnadelfi- 
ant,rumpi^lianus mcmoria^prodidic . Vtraqueautcm ve- 
nenofaeft,magistirncn marina.ncqueenim orctantum,{cd 
ta£luetiam totius corporis mordctj &:ih partevitiatapruri- 
ginis & feruoris,qualcm vrtica mouct,{cnfum inducit. lulus laiaf. 
autem paruus cft vermis , Scolopendrse non prorfusabfimi- 
lis,ira vtquidam & Scolopendras ipfas lulos vocarint^minor 
tamen eft , &: pon minus perniciofus . Scolopendra autcm; 
potifliniu vero eaquaj Ophio(^ona dicitur , tata veneni per- 
nicic pollec , vc a morlu partes vicinaf etiam putrcdine inii* 
ciantur,atqucliucfcant. Locus affcdus non nunquam ru- 
ber apparct, plenufquc cft{ordibns,in tumorcm attolhtur , 
«^vix magno labore curacur. Plaga?igicur imponi dcbcc 
fal bene cricus cx accco.vcl ruta fvlucftris,& foucndus lo- 
jusmuria. Potui vero dabicur anftolochia cuni vitio, aut 

»yl»eftris ruca, aucmencha , auc abfinchium . Et hoc modo 
curaridebccmorfusluli. 



H 



DE 



l-L 



^ X 



XH 



11 BER. PRIMVS 

DE M VR.E AR ANEO. 

C A P. X X V 1 I. 



I 




lAvyaXf! 



Mus Araneus. 




V s Araneus a Grxcis fxvyaXtiy 8c quetwadiriO- 
dum Columella lib. vi. cap. xvii. fcriplic, Scy- 
talectiam appellatur. Quod nomenilli eftin- 
ditura ciim raagnitudinc iequalis lit muri , dS 
colore limilisfit muftelas:. Animal cftoreob- 
Jongo : roftriporcini {imilitudine, cauda parua, dentes Iia- 
bet exiguos, & vtraque maxilla duplici ordine digeftos In- 
dcqucfit vt aMure Araneo morli facilime dignofcanturi 
Quadruplici nanqjordine morfus impreffioccmitur. Hoc 
animal plcrunque teftes impeicre folet,nonhominismo- 
do , fed etiam aliorum animalium . Cxcus a Nicandrotra- 
ditur, indeque non tranfirc rotarum orbitara,quod&Pli- 
nius affirmatcum iEIiano . Quod Matthiolus fabulofuin 
cxiftimac,quamuis crediderimcumnon videfte,cum S- 
cateum pitlurammutuofumpfifTeaquodam . Vndemi- 
ror profetflojCur hos autorcs abfque vllarationein medi- 
uni addutSlamendacij cccufareaudeac.SchoIiaftesGriECUS> 

cx opinionc cuiufdam Amyntxmurem araneura e fele dC 
murc generari fcribit . Quodomnino a veritate alicnum 
videtur. Quantum enim ha:c duo animaliafibi inuiceni 
finccontraria , efFciSlus facile oftendunt. Atque fecundum 
defcriptioncs quas fupra e veteribus defumpfimus, omnino 
hoc animal parum a talpa difFerre videtur . Carca cnira cft, 

magnicudinc muri asqualis, ncque multum a muftela dif- 

fcrc 



DE VENENIS 



ilf 



fm, Ciebrum in Anglia inueniri qiiidani rcripfeaint, nun- 
quarn tamcn raemini me viderc , & facile patior, vt ma- 
re non rranfeat, negociumque nobis in Gallia facefTat. 
Ecfi enim dcntes habeac admodum cxiles, venenitamcn» 
non eft expers, fed pcrnicfoilimus , vt ex accidentibus , 
quajmouerefoletjConitat. Defcripta autcm funta Diofcori- 
deadhuncfcfemodum : A murc aranco percuffiSjCirca 
morfum inflammatio exoritur,pu{tuI^item nigr£C,humore 
faniofo turgid^e.Propinquie partes omnes putrefcunt,&: diC- 
ruptis puftulisjvlcus cancro no diilimile oritur. Pra^tcrea in- 
teftinorum tormina etiam comitantur, vrinac fuppredio, &c 
vt iEcius fcriptu reIiquic,CQrruptio & putrefavlio . Nam Ve-^ 
nenum ipfius pucredinem infert.,Remedia ilmilia debenc 
efleijs ,qu£e fuprade Sepedonc pofita func. Specialiter ta- 
menapplican potefl: , vbi prius locum vitiatum fcarificaue- 
ris , mus araneus ipfe ex aceto tritus; Vel lauri foliorum tc- 
nerorum drachma vna, aut du;E , cum vino mixt^ per os af^ 
fumi pofTunc . Infinita alia 5^ fpccialia quidcm funt , qu^E i 
Diofcoridc &: JEiio fuerut defcripta. Et qui curioiius iila ia< 
ucfligarc voluerir,ad illos recurrat. 

DE SEPE L ACERTiE SPECIE. 



C 



y 






Raaationcm de hoc Laccrt? gcncrc decimo 

tcrtio huius libri capiti inferuimus^&duo Se- 
pcdonis genera rcpcriri oftedimus, vnum m- 
mirum quod pcdibus carec , alccrum quod 
__quaccrnos habcc. Lacertos autcm gcnerali 
Vocabulo omnia fcrpentum gcncra, qu^ pedes habcnr, ap- 



u6 



L I S E R ^ It I MV S 



pellamus.Ncq; enim vni tantum befti^ conuenir/edquam 

plurimisalijs.qu^ 8i magnitudine,colore , crafritiedeniqu^ 
& nitura inter ie difcrepant. Hic porro Sepslacerta Clsalci- 
dicacciam vocatur, proptcrca quod dorfum maculis colo- 
re '£S repra-fentantibus infignitura habear. Quiiui obcau- 
iam quandoque (implicitcr Chalcides dicitur . Ha:c lacerta 
cxomnibus eft perniciociitima , quemadmodum & e Pocta 
iioftro& Diolcoride,qui cam in potuiumptam moifui eius 
mederi fcrip(ir,colligere licet.Non tamen legi^cuius gencris 
fymptomata moueat : exiftimauerim tamen ea non mu'- 
lum difiFerieab ijs, qux fupra deSepedonelunt commemc- 
lata. Quare eo recurrcre oportet. 

DE SALAMANDRA. Cap.xxix. 




e^i 



^aXetf^vS^pa, Salamandra. 

Alamandra celebris admodum fuit f. b 
nperioFrancifciBcg.s potenti/Iimi.quam ip- 

lepro rymboloiibi dclcgerat Fama tamen fo- 

lum & noriune, non alitcr plerifq. cognita fuit. 

Pidurxenim omnes quj: hadenus fuerunt of- 
tc(](^ tam ver:E Salamandr^^quim afinus e.Uio refpondenc. 
V^od facile cx ca quam hicappofuimus cffi^ie.eam a Mat- 




mutuaius,quodaIiundcnancifcinonpo(rem 



op 



JS 



1 



BE VEKE^IS.* 117 

cpuspraeIorubijcerem,fiquiseam cum noftra compararc 
vcliCjiudicare licct. Memini tamen me videre vnara in hac 
vrbe,qu^omniho huic(imiIiserat,&membrisnon itadi- 
ftin£l;a , corpore limofi{fimo,&Iimaces magnos cincritios, 
quialiquando in cellis vinarijs inueniuntur,referebat. Sed 
laceira; fpecies Salamandra efl:,cute aipera atque fcabra, ani- 
mal graue,tardifrimum,pundis veluti itelliSjPlinio tefte,va- 
riegatum. Ob quam caufam plane nelcio, rieq; eriim vel h^c, 
velaliacad hunc modum formatas erant. Nihilgignithoc. 
aniraal, nifi temporcmaxime pluuio,&: tota seftate, &: cum 
cxlum cft ferenum , tota item hyeme ob ing^ntia frigora 
iacitat . Non generatur a fuo flmili yfed queniadmodu in^ 
numera atia animalia,e terra: limo pocreatur. Qui limus 
deinde ita lcCc ia cucem infinuac, vtlongidimo cempore in. 
gne illa?fa confiftere pofTit , antequam ab eo abfumatur. 
Namli longiorc fpacio fit admoca,exuritur,quod experi- 
cntia fspenumero eft aniriiaduerfum ,cum explorare qui,- 
dam vellent , num Ariftotelis fencencia vcra elTec, Ariftoce- 
les enim Poecas hac in parce fuperaris,eam igne minime 
comburi , Ccd hunc pocius fua frigidicace excingui palam af- 
feruic. JElianus idem fcripfic, fecucus Ariftotelis opinionem 
potius,quamexperientiam,cuiuspericulum facere potuil- 

fet. Hominibus porro Salamandra eft infeftiftima , nequc 
enim morfu canciim cos incerimic ,fed faliua eciam qux al- 
ba eft feu la^flea, herbas , poma &alia , quibus vefciniur , ica 
VenenoinficiCjVC qui ea afTumunc, fubico moriancur. A- 
quas eciam ,fi fotce in puceos , auc fonces , feu cifternas ce- 
<^ideric,inficit. Et vt fummacim omniacomple<aar, vencfici 

paftillos ex ea pcftiferos conficiunc , de quibus Nicander 
inAlexipharmacisfcripfic, remediaque, quibus huicmalo 
fuccurri poftic , appofuit. Depingitautem Salamandram in 
^nncmodum: 

L 

Sin tihi fim mci malt tiocuere ycnena lacertx, 
Nempeemittenw li^mdumficcumSaUmandrx, 

Cuinullmpoteritfumufueigmjiienocerc. , 

V E N E K V M itaque Salamandric tam morfu, quam hau- 
ftu tota fua fubftantia natursc noftrx aduerfatur , q«am 

°^ caufam minunc oper^pretiura videcur diutiunmmo- 

^ \ H ? w"', 



IlS LIBER. PRIMVS 

rarijin fnueftigatione caufa; accidenciumexniixtionequa- 
luor primarum qualitatum , vel facultace cx ijs rcfultante, 
quod Auicennafecit, Poera itaque nofter fcribic eos, quos 
Saiamandra pcrcuflit^comitari primiim maximam inter- 
mrum oris partium inflammationem^ cum animi deliquio, 
frigus itcm , &: tremorem in omhibus paftibus cxternis, 
grauem faporem dcDiqu'e,&; fenfuum priuationem, quo- 
rum omnium fepe fupra a nobis reddica ed: ratio. Deferc 
vna fecum ctiam Iioc venenu tam malignam putredinem, 
vt particula? corporis hurafdiores , & e;Ketiam,in cjuasfe- 
fe inlmuflt,liue{cant primura ,& deinde ob cxtii)«5lioncm 
caloris natiui viclx^putrefcant , & faniem fa:tidiirui3^im ex- 
ccruanc.. Talis crit pars illa, cui.maligua ha:c feravuhius 
inflixeriCj ob veneni enim pcf tqtijm corpus clTuli com 
municationem ,eadcm accidentia qu^in hominc iq.uive- 
nenumhaufit jContingunt . Hac enim fua malignitatein- 
nata corporis particulas^arrodit , & cxulcerac ob maxi- 
mam,quam a temperamento /uo obtinec calidicatem. 
Plinius aliud adhuc fymptoma adiunxic , defluuium ni- 
mirum pilorum a toto corpore , quod tam ratione vene- 
ni, quam oleiin quo Salamandra, qux Diofcoridc icdc, 
pilos euellendi vim habcc, liquefada fuic, fieri cxifl:ima- 
ucrim . Rcmedia autem horum omnium fimilia funtijs, 
quibus;ijs quia cantharidibus IxCi funt, de quibus copio- 
fe libro fecundo agemus, medemur. Spccialia tamen re- 
mediaquasdam, quas naturaliccr SalamandriE aducrfari vi- 
dentur , a Pocta noflro in alexipharmacis defcripta funt. 
Quprum bona pars vim habet digerendi , & rcfolucndi 
humores craflbs ,qui fopori & tremori caufam prjebent . E 
quorura numero efl rcfina pim , cum meHe mixta , quam 
Nicander laborespingucs Tenchrenis appellac. Huc cti- 
am facic lua Artheticaj alias Chamicpitys ,fcupinus ter- 
rcftris di(5la , quod folia Sc odorem pinus habcac . Opor- 
tet autem eam cum nucleis pincis conterere. Vrticic item 
femcn & orobi, vel vrtica cura oIco,&: farina dixa, velgal- 
bani radix. Teftudinis denique marin.-e, vcl terreflris oua 
clixa,quibus admifccri poteritcaro porcina quoque-,qua: 

vim habct mitigandi ardoremininteftinisexcitatum.ta- 

lisctiam 



1 .-^ 



lis etiam eft antidotus proprie ita dida, quic panim cuni 
veneno , partim natura noftra communicat,vc piimo ca- 
pke fecundi libri noftri deraonftrabimus , Antidotus au- 
tem conficitur c ranis elixis , eryngij radice adiunda &: 
Scaramonio : quas vbi non fuppetit , Auicenna eius loco 
Theriaca , vel Mitliridato vtiiubec. Qu^ remcdia omnis- 
deverbo ad verbum ,e Diofcoride, quieaa Nicandro vc 
pleraque alia,qua: in librofcxto continentur, dcrLimpfic, 
tranlTcripta funt . Qup in loco Gorrha:us optime Diol- 
coridis textum emendauit in capite de Salamandra , ciim 
fcribitfolia vrtic^ cum oleo Sc lilijs elTe elixanda . Neque 
.n.de lilijs, fed farina Poeca nofter locutus cft. Sed huic 
errori caufam pr^ebuit maxima duorum vocabulorum ii- 
militudo Grxcorum , quorum vnuin lilium , alterum fa- 
rinam fignificat. Vnica cnim tantiim litera inter fc di- 
ftant,qu2 facilime imprudentia fcu ignorantia fcnba: 
prxtermitti potuit . Poflem hic fyluam remediorum , 
quibus veteres vfi funt, inferere , nifi h^ec fufEcere ex- 
iftimarera, Fabulam tamen esfplicabo , cuius Nicander 
obicer meminic, quod ad inuentionem.teftudinis inftru- 
menti Mufici attinec. Sic icaque habec . Mercurius ciim 
adhuc puer e{ret,& ob hoc Innocens diceretur ,forte foc- 
tuna in teftudinem incidic, quam cepit , dc omnem qux 
in manimis continebatur carnem exemic , &: duo bra- 
chia alligauit , qux Nicander cubitos appellauic , quod ad 
formam cubici incuruata cfient. Quo fado fepcem cor- 
<las addit , &c inftrumcntum quod proxime ad tcftudi- 
nem accederet efficic,quoddeinde fratrifuoApollini do- 
no dedit. Sic itaquc ceftudini vocem , quae antca muca 
fuerat, tribuic, vt Poctanoftec affirmac. Ali)^ dicunteum 
octafionem corificiendi huius inftrumenti e tefta teftu- 
tos accepiffe., quam mortuam inuenerit , carnibus om- 
^ino fpoliacara , qua: pricccr neruos nihil reliquum ha- 
tebac , qui fonum aliqucm laxiorcs fadi rcddiderinc , 
eique anfam dederinc vlceiius progrediendi , &: chor- 
^as cciam addendi . QuiE fabula copiofe defcripta eft ab 



H 



in hymno Mcrcurij , ab Hygino itera , &: Luci- 
Dialoao de Dijs . AUegatur infupcra quam pluri- 

^ ^ _ H 4 inis 



1 



uo 



LIBER PRIMVS 



Poetis , & eatu me obiter attingere memlni , in hy 



quern de teftudinecomporui, ad hunc modum 

MagnmDeoYumnuncius 

Facundm nepos ^tlantis 
Mercmm^qmf)JumJc iadat 
Tatrem indiiftriornm 
Tefiudinis harmoniaTp inuenit 
In montc xArcndico^ 

Qjtam loco remunerationls don 

'■ FratrifuoDclio. 



Etipjeprimm opti 
ludcre facunda ly 



diuerfis/o 



f' 



i 4 



Etpaulo p6ft,ad teftudinem fermonem inftituens^ 

Sifacis, dicam 

(^uomodo ex tefla nud<t . 

Ni^rx tefludinis 

Eff^ies tuafftit dejiimptit. : ' ' 

- H^c itaque, quod ad intelledum Nicandri verfuum 
atcinet in alexipharmacis , dida fufEciant . Eft dc alia beftia 
venenataj quam Salamandram aquatilcm vocant,propterea 
quod vtplurimum inftagnorum ripis & fontibus habitat,e 
quibus aliquado in terram profilit. Corporis fpccie lacertam 
refcrt,nifi quod capite eft latiore pau]6,oris ridu fimili ranx, 
cauda acuta & longa,quemadmodum doaiflimus Rondele- 
tius eam .in libris fuis de pifcibus ad viuum exprcflit^vbi dicit 
liuiusanimalisvenenum vires habere longe imbecilliorcs, 
quam Salamandras rerreftris, & euidcntiflimis , maximeque 
neceflarijsrationibusdcmonftrat, hancnoncfre Scincum, 

vtplurimiPharmacopularumexiftimarunt. 

DE MVK.^NA. Cap.xxx. 



r 




r i- 



Mvp^m, Mura:na. 



Animali A 




DE VENEN IS. tZt 

I 

N I M A L I A vencnofa noft in fyluis- tantutn> 
&c fpeGubiis vtviatoribusinlidientiirj latitant: 
fedin profundiflimis eti^mmaris gurgitibus 
inueniuntur , vt homines nimium cuiiofbs 

quandoquc puniant, qui non contentiijs bo • 
nis, quiE terra (uppeditat natura^j vt ita dicam,vim inferunt, 
quxetfiterram firmauerit,eamque tam hdrTibilielem.ento^ 
niarifcilicetjVekit muf^iiuodam cinxerit,tranrkmt taraen, 
vtfurripiant id;,qu5d voluitcrTe ocultum. Qua^ cum prxui- 
diffetjinter quain plurimospifces venenofbs etiam procrca- 
uit, vt hoc modo de ijs poenas fumat qui eos qua^runtj qua- 
lesfuntmur^Ena , paftinaca , draco marinus , torpedo ( de 
qua mox dicetur) &; lepus marinus, de quoin fecundoli- 
brodifTeram. Eftautem Murxna pifcismarinus,corporis 
habitu lampetras , vel anguiil^e affinis : magnitudinetamen 
fuperat &: latior eft, &: fciiTura oris maiore. Superiore ma- 
xilla aqliilina, in cuiusextremofuntdu^eapophyfes breues, 
vel verrucas. Dentes habetlongos, acutidimos, in os re- 
curuos, oculos albos &: rotundos . Golore eft fufco, vnde 
KiXuivhy hoc eft, nigram eamvocauit Oppianus, euteeft 
molli5cIa:ui, albicanribus roacuUs refperfa, dorfo cultel- 
lato, ad duorum cobitorum longitudinem accedit . Pin- 
nis, quibus natare poftit, caret. Propicrea corpore eft longo 
a naturafada, quoin mari ita vritur, vt ferpentes terra, 
qualcs funt anguill^, Jampetra?, 6^ ferpentes aquatiles, 
q«x in terra etiam velut alix terreftrcs repunt . Mas 
ipfius ab Ariftotelede hiftoria animalium Smyrusdicitur, 
&vtriufque difcrimen oftenditur. Marem non ita varium, 
vtfoerainam , & pauciores habere maculas fcribit, robu- 
ftum prxterea, &:coIorcpino arbori fimilcm efTc fcribit, 
eiquedentes inefteintrinkcus &extrinfecus. Corporecft 
longo, quemadmodum Rondeletius fcripfic, mgricante, 
tenui, rotundojfine maculis, fmefquammis,foftroacuto, 

^erpenrimagis fimilisquamrauricnx. Hinc vulgits imiriE- 
nas cum ferpenribuscongrcdi credidit,quodPIinio fabu- 

lofum videtur, cumtamcn fEpedeleaetur in fcribendis fa- 
t^LiIis . AthcniEUs quoque ex Andrca quodam murxnas ex 
vipcra gcnitas morfu interficere fcribit. Quo fit , vt hic ali- 

ter eciam fenfiirc in libro,quem dc btftijs vcnenatis fcnpiif, 

' ^ H j videa- 



121 LIBER PRIMVS 

vidcatur . Prajtcrca Softratem Iiuic fententi^ aflipulari Tcri 
bit, &r Nicadri verfus in Theriacis adducit in hunc modum 

Fr<ist€reaquxcun^uefiis mare flu6liht46 amhit 
NouimttSjinter qucc cautx mirahik ft^um 
Mi4r<&n.i efl, quhdjkph cito -viuaria lapjit 

D€/eriit,atrocijuepetensa(idaculimor/ii 
Voluatin<cquoreMpifcAntemlnaueprocellas 
Tama efl^fi modh yera,(jiwd h^tcfuapafcua linquat 

xAtquecatinficcum^cogentehhtdineJitttis 
Et cum yipereo coiensferpente ^auetur. 

iE Li A N V s lib.r. de animalibus.Poeram noflritm 



Mura?nam in aridum progredi , & viperre latibulu 



- "^ 



qu^rere, ad camquc intrare fcriplit . Qux fab 

ab Oppianolibro i. de pifcibus eft defcripta, his verfib 

Qucc murxnafacit nonfama ohjcuraferuntur, 
Serpenti nuhit^promtejue ex Jiquore faltat 
Jn littMjpetit a cupido cupidos hymenxos: 

^rdctamansferpens,^multoex.tlluatigne, 

Concittismrabtemfurthundmquoiritamores, 

^tcuruumfuhitofaxumfpcculatur.^omnc 

Xethiferumponit~firtis,quodgenatinatris 
Dcmihtts, e> hilemfaxo deponit amaram, 

Vt t£das capiat tranquillo peflore mitcs, 
Littorcconfiftenshorrcndumfihtlatore, 

Conctihitusjuepetitifuhitomurxnaprofundo 
^xcita yoc€furens,ruit ocyor illafigitta i 

^xterraferpenspontidefcenditininumi 
In Vcneremprompti^audentcompkxihtes amh 
SerpentU capm ore tenens, fiatfponfa proterui 

Sicamhotxdtskti-.mur^naprofundum ' 
J^efilit^ in pelagtis,ferpens per littora reptans 

^- m repetit yirtis, quod dentihtis atrit 
Tuderat: at htkm nigram ftforte yiator 
lecerit inpontumjaaatpcr Uttora corpu^, 
Et non/perata clauduntur lumina morte. 
rrtuattis ferpens armis,quthtts ipfeputahat 
Sefortcm^ tantoferpentis nomine ditnum. 



1 ■• 




^r -Pttamj ^ tetrum perditpropeftxa ycnenum. 

« ^ c tamcn ab vtroq;,hoccil, & Nicandro U Opp 

Po£ 



DE VENENIS. JZ) 



o 



Poctico morc defcribuntur j in quo adcomraunem vn 

opinionemquamproxime accedunc , cui vcgracificencur, 
fiEpenumcrd fabulas fuis Poematibus inccrmifcent. Scholia- 
ftes Grecus fcribic Archelaum ica exiftimafTe, Andream vero 
afTirma(re id falfum c(ie ex loco Achena:i,qucm adduxerat e 
libro, qui infcribicur. Dehisqusefalso creduntur. Hinc 
exiftimbcundem aucoremex vulgiopinione hxc icripiifTe 
inlibro de animalibus venenofis. Porro Mur^cnain akcr 
mari &:circaHctorum laxa viuic, circa fluuiorum quoque 
oflia verfacur. Anciqui eammaximein cibo commcnda- 
bant, non cantum quod guflui graca , fed quod ram viuida 
etiam efTetjVt longiffimo cemporc in viuario & pifcina affer- 
uari pofTet, & ciim vfus ncceirit.isincidic, ad manum ha- 
beri. Lcgimus Hircium fex millia referuaffe, qua: dcindc 
Carfari donodedit. Prawca facilenobisdomcftica: &:fa. 
miliarcs rcdduncur : tefbraonio funtCrafri&: Antonij Mu- 
ixnx. Paulius louius inlib. dcpifcibus Romanis , Mura:- 
nam qua: in aqua dulci verfatur , Lampetram effe ait . Cui 
quidamhacinparte aiTentiri nolunt. Poffem hoc in loco 
innumcra veterum autorum teflimonia de Murxnarum 
faporis prxxellenria , &c quibus in locis optimx reperiren- 
tur , in medium proferre,fed malitiam ipfius potius. quam 
bonitatem dctegere dccrcui . Capitali odio congrum & po- 
,,Lim profequitur. Hanc pugnam luculcnter exprelljc 
Oppianuslibrofccundo depi(cibus,cquo .Elianus dcindc 
luadefumpfic . Tam prarterea viuax cft 5.'furiofi , vtcapta 
farpcnumero euadat , &: pifcatorcs in aquam infilirc cogat. 
Quandoquecanum more in rabiem agi, & eadcm acci- 
dentia qux vipcra cxcitarc a quibufdam traditur : quam 
obcaufam etiamijfdem remedijscuraridebet. Smyndc- 
niquc morfus perniciofiffimus cfl. Reracdio efl caput ipHus 

abfcifTum, dc in cincrero redaaum^plag.-cque impoficum. 

DE 





124 



LIBER PRIMVS 

DE PASTINACA. Cap. xxxi. 




TpvycoVy 



Paftinaca. 




AsTiKACA varias diuerfis in locis fignifi 



ft fortita 



Vulg 



Gallorum R 



iam vocat,quodad cam quara proxinie ac- 
cedat. Gixci Tpvyova.Latini Paftinacam ap- 
pellant, quod nomenegoquoque recinui.Pi^ 
ciscfl: planus.latuSjCartilaginofusJseuis/mefquammis acu- 
Jcifquepr^ccrquam in cauda , in qua aculcum habct acutu , 
vtrinque ferratum , vcl fcifTuras ferrxhabentem . Caudam 
liabet longifTimamj & IxuifTimam, quce fempet ab extremo 
in tenuitatem definit, quemadmodu foricis vel muris , hinc 
Flandri fua lingua , foricis vel muris caudam vocanc. Acu- 
leus c mcdio caudx.procedic, quo in loco maxima ctt , den- 
tescaputverfusrefleauntur, qui quo propiores funt cfau- 
dx,c6 maiores funt.Ec hxc fola pars venenofaeft:qua abfcir- 
fa reliquaomniaabfquepericulocomeduntur. Eiusautem 
du^funt Cpecies , quarura alterafupcrius efl expreffa^alccra 



hanc habct form 



S 



^ > . 



DE VENEN I &. i 







J 






\ 



SecVnda apriman6aifFerr,niriqu6dcaputareIiqu( 
corpore magis fcrSararLi habcc , &: rubetaliT iii lioe cemulatu 
prope. Pruiiaeniitihabcccapuciutrd fub cqitis rctraaijm 

quam proxirne accedunc ad alasauFum 



Quam ob caufiim I\ 



Neapohcani eam aquilam" 



ppclhrunt , diueifam tamen ab ca qu^a hitinis Aquilafi 
diaa,S<:,radium non haber. xMirabilequiddchocpilceOp 
planus rcfert , quod nimirum nunquam cibunv capiac , nii 
pniis unimal aIiquod,ve] akerius gcneris pifccm Igferit,vnd< 



facileconieflura alTequ 



'tr\ 



\ 



prxdaviuei'e,&: 



- ,quam nacurailhdcnegautCjiupplca 
trocinacur, & .adiolho, quo loco gladij vcitur, velocinTima 
qucquc maris anmialia incercipic , &: remoracur . ^lianus 
rcribit Paftinacara non apcam tancum effe adnataridum, 
fcd volandum etiam , & mirifice Mufica deleaari , adco vc 
pir.atorcs cantu cam ad lum mam aquam ailicianc , eaniquc 



hi 



c 



facilius capi 



Salcacione prarcerea mirum 



modumdeleaariaffirmat. Qua^fabulofe abeo fcrib 
^identur.cum multa eiufmodicolHgat,nonvtquifqnam e; 
vcraelTcfempcr cxiftimec,fed,vc vit^ noflraeexemplumali 
q^od proponac : qucriiadmodum hoc'in loco vohipcatem 
fi^clclicias inccfitus noftri caufas (xr,c numero effe fcribit 



N 



porrocxomnibusquidehoc pifce quicquam 



Prodiderunc autonbuseft , qui non de radij iphus 



mali 



1^6 tlBER PRIMVS 

malignitatc verba fccerit . Hinc O^pianus. 

tJil tam pepifertm [mo , nil -VHthere mam ^- 
Trygonio, qUiCcmqHe "viri mauortia teU 

SmtJahriditammUj-velduraincudepoIitaf 
SpicuUque a Perfis nigroflnt tin^la i>eneno, 

Nectalesfacimt pligasjnecyulneratanta'. 
Try^onii eil -inuiiquantum horrefcendafi^ittii, 

P L 1 N 1 ^'"s^nihil vfquam execrabilius, quam fadiiim fu- 
per cauda paftinacx cmincntcm efTc ait. ifelianusitem i^vl 
ipfius tam exitiofum efle aiTerit , vt plaga nullam prorfus cu- 
lationem recipiat: inquo tamcn decipitur. Remedia enim, 
quemadmodum deinceps dicemus , quse peculiaritcr liic 
proficiunr,abunde fuppetunt.quorum certealioqui, fiquide 
icius tara peftifer eflet, nulla fada fuiffet mentio, Hic porr6 
acuIeus,non tan tii m du m viua adhuc eft paftinaca,tan ta vc- 
neni vi poUec , fcd abfciffus etiam non modo hominibus&: 
alijsanimalibus, fcd quod maiorcadmiratione dignum eft, 
arboribusctiam & planris infcftiflimus cfl . Nam fi arboris 
truncp fortc infigitur, perit, vt Nicander & qui cum fccutus 
^ Oppianusfcripferunc, quorum poflerior tamen , ea qua: 
ad malignitatem huius aculei , & VlyfTis obitum pertincnr, 
amplificauit. Homcrus etiam narrat ViyiTem, ciim pofl ex- 



cidiumTroi^ domum redire cogitaret , tcmpcflate a^um 
in Italia appuliffe ; quo in loco a Circe venefica hofpitio fuit 



cxceptus,equa giauidafiliumTelegonumfufcepit. Qm 
cum, vt Oppianusrefert,patrisyiyfIis,quiinpatriamre- 
uerftis fucrat, vidcndi defidcrio flagraret, amatrc haflili 
in abitu donatus fuit, in cuius Cummicatc Paftinacsc aculeus 
infixus erac . Qui cura in Gr^edam appuliffec , accidit vt 

fortefortunainpatrisfuiarmentaincidcrec&cumeaabi- 
gerc vellct patcr accurrcs vt grcges dcfendcrec, a Tclegono, 
aquononcognofccbatur, haftilivulnus accepit, equopc- 
rijt. Lycophron Poeta Grxcus antiquiflimus Ca/fandrara 
loquenccm , & hoc gcnus mortis Vlyfli prxdiccntera intro- 

ducithisvcrfibus, * 

O c c I D E T autcm (Vlyfrcm fcilicet) haflile pcrnicio^ 
riim , aculco prxpilacura ^gr^ curabili pifcis vcncnati , vul- 

oerc 



DE vENtms; 



nerecoftis impaffba . Hxc icaquc ad explicationcm fabulx a 
Poeta noftro adducice necefTaria dictu Vila,' fun^^ Reliquum 
cft vt accidcntia qu£e huiusaculci idumtotafuanaturaini- 
micum , comitantur , cnumcremus. Speciali ccenim & in- 
nata quadam raalitia parccs putredine abfumit , quibus 
fcfcinfigiDi grauiffimosiexcitat dqlores; netuorum retra- 
ftionera &: trcmoiend indocit , lafjltudinem priEterca 5c 
corporis irabeciUitatcmaffcrc , animntem dcliquiuro per- 
curfbscomitatur, dbmutefcunt , &: oculi caligant. Partes 
ctiam in ambitu vulneris denigrantur , &: ita obftupcfcunt, 
Vttangcnrem hon fentiant J Hmc fi quis eas premat , atra 
fanies, crafla 6c male olens cxccrnitur, ob caufam quam fu- 
pra de'Afpide. Vipcra , Sepedone , &; alijs iam adduximus. 
Remcdia dcnique cum viper^ morfu commuhia habct. 
Peculiaricer tamen proficit illa ipfa diffcaa , vulncrique 
impofita, vel leporis, autcaprx, vel hoedi coagulum drach- 
mx pondere per os afiumptum. Rondeletius fanaffc fc 
quendam reccnfet , iccore paftinac^ &C aculcb in cine- 
rem rcda(5Hs, &: cx accto commixtis, vulnerique impo- 
ficis. 

DE VIVIO,SEV DRACONE MARINO. 

ri ' 

■- 

CaP. XXX II, ' 



-"1 





Apc^zc^ daXdcraio^, Draco MafiniTS,Viuius. 

Iscis qnem v«!g5 Viiiium appellapus hoc 

nomeniviuacitatc adepcuscft. E man eten.m 



protratflus 



Sc cxtra aquam 




giflim 



tem 



pore viQit, 8C tanta eft -^ - . /• „ 

fcrobes eflodiat , &: in mcdia arcna fe con- 

^^c. Gtxci fimiUtudine oculorum, ^uos cum DraoD^nc 



J28 t'I.B:ER'lt^5.IMVS 

cofdcm fcrehabct jCorifiderata^Dwconem mariniim voca- 

ninc. Hmobiigcs vt plufimumj 6c MafriiiebfesiPlinianain 
voccmicruarites,araneLin:i.appellant. Gallijcob vfum &c6- 

modicateni qiiam in.cibis pra?lkt, familiaris cft. Pra^carteris 
enim pLlcibus,q.ij6d carne iiE.rolida„&: grata guftui dcfidera- 
tur. QuLin Oceano capftur, langitudiriertpiuxiriium odo 
auc uouem polUces ajquat , &;quandoqueplurcs. Qui ver6 
in Mediterfaneo, raro dimidi) pedislongitiidincrTi exccdiCi 
..Nihil tamen omnino diifert ab eo quo Luccti^ vtimur. Ca- 
pite funt fatis magno , maxilla infcriore ref pcdu fuperioris 
ilongiirima&IatiQjma, binas fuh.ceruice alas, &:tqtidem 

Vtrinque m latcribus habent . Pcr dorii medium& vencriV 
.aculeos habenc ad caudam fpedanrcs , tcnui membrana coJ- 
nexos: priorestamenquatuor, aut quinqueacutidimifunt, 
'&afeinuicemdt(lindi : quintus tenuilTimusefl, necmul- 
tum in dorfo prominet. Quartus pauio longior eftjtres ver^ 

poftremieadem funcmagnirudinefere,nili,qu6d quiinmci- 
-dio eft,reliquos parum fuperac. Carceri omnesram fuperio* 

rcsquaminferioresjlineam a branchijs ad caudam du6hm 
liabent,quxdorfum a lateribus& ventrc vidcturdiftinguc- 
re , vt profcdlo fit, idqucobcoloris variccatem : quicqiiid 
enira lub linea continccur, magis ruffum cft,&: colore ca^ru- 
Ieopartim,parcimaureodin;indum : fupraverucandidum, 
vcrunque tamcn paruis fquammis retedu. Oculoshabent 
virefcenteSjlapidcm lazuli coIorereprarfentantes,& maximc 
fur(um fpc»fldntes . Elt autem marinus draco ex corum nu- 
mcro pifciurp, quorum aculei venenati funt, id quod multi 
damnofuo funt experti. Omniumautem maximcexitioii 
funt,qui propecaputapparenc, &:in fummjsbranchijsfici 
func longifllmi , &: acutiffimi , ita vt pun<3ura quandoque 
non apparcat. Quam ob caufam coci antequam in cibum 
adhibeant ,caput cius abfcinderc confueuerunt . Sympto- 
mata porro quse iplius idum fubfequuntur , funt maximus 
dolor&inflammacio vchcmentifljmapartisl^rie. Id quod 
aliquando videre mihi contigit in ijs qui idi ab eo fuerant. 
Pcbri.etenim corripiebantur , &: animi deliquio, &: nifi quis 
fubitoopcmferebat. &dextreremcdiisvrifciebac. mem- 



brumlafum calore dcftitutum corrumpebatur prorfus- 

Quapropter necciTc c(l,vc quis mcncem adhi beat , quod fa 



ii 



pro 



DE V E N E N I S. U^ 

dcc,{i Draconem ipfura viuum diflcaum plag^impofueric 

vt Diofcorides & Galenus fcriptu reliqucrunt , quamuis hic 
viuu potius requirere videatur, qui omnino, fi liaberi poffer 
melior effet. Serpillum etiam eodem modo adhibitii ' 

deft. Cataplafmaitem e Serpillo, faluia& abfynthio t „ 

co(ais,&: cum pauxillofarins tritis^proficir. Peros theriacr' 
feu mithridatum cum aqua abiinthij affumi pofTunt. Diof- 
corides abfinthiu vel faluiam , vel fulphur cuni aceto mixtu 
imperatiH^EC pr^cipua funt & fpecialia remedia quibus quis 
ctiam aduerfus marini fcorpionis , quem Agathenfes &c Ni- 
tiobrigcs Rafcafum vocant, ij^um vti poteri 



DE TORPEDINE. Cap.xxxui. 

Ncipjtyi, Torpedo. 
C VI defunt ifires , cui defuntfpicMUtmagnum 
tngaiium natura dedit: fe fraudi 




oft^ue dolis magntim pifcem^ fortemque trucidat 



ficium tenero fith corpore fe 
torpedo datum proprium quoquememhrls 




e 



HticgrAuis 0^ mollis ,/unt nulU in corporepig 
Vires,^ nimium prxmitur grauitate : natantem 
Non credasjiquidis ita cUmfuhrepit in "vndis: 
Jit duofe tollunt diflentaper ilix rami, 
Quifraudem pro rohore hahent,pifcemjuetuentu 
Quosfiquts tradat jperdit per memhra ifigorem^ 
Sanguine concreto, rigidos nec commouet arttts: 
Voluunturfu hito contra£lo in corpore ifireSj 
T)ona Deum ^proprios memhris cognofit hono 
Porre6la inflaua diftendit corpus arena, 
ImmotaexanimifimilisjCuipifisinh^ret 
^ppreffmtorporegrauiifimnojuefolutus 
Hcc celeriproperat quamuis tardifiimagrelfu, 
Semineces UceratpifceSj ^fiCph natantei 
Offendtt ^tad u f-v ire s curfumjue moratur 
Perculfi twporegrauipficlijue rigore. 
^Atque fugce immemores fmt^immemoresjue yia 



H^c manet auxilio caffos opihusme trucidat 



hfuris terrentfmuUchrafi^ 
Infomnis homines,cjuatinntur mcmhra pauore 

^orfalit^^fruflra tcntm contendere curfuj 



\ 



1 It 



no 



L I B E R 



M 



Etfralka properarefugam: non yincuU durA 
Impediunt ififu pauidos,fomnojue^rauatos. 

torpedo meditatnr pijcihus 



H o s Oppiani verrus,quam potuijfideliflime traftuli,qui- 
busexitiofa torpedinis viscopiofiffimc ob oculos ponitur, & 
cxplicatur. Qupd ideo feci,qu6d Nicander in fuo libro,que 
in hoc noftro commetario fequi decreui,nulla de ea menrio- 
iiem fecerit , exiftimaui dcnique admirabilcm huius pilcis 
yim dignam efTe, qux noftratibus quoque cognita forct.. 





? 



AppBt; 



I>E V E N E N I S. 131 

Appellatvr torpedo a Grxcis & LatiniSjqu6d afFe- 

diim inducatjfi quis tetigcrit eam ei fimilem, que , cum vcl 

pedcm, Vcl manura ftupidam cxperimur, percipimus . Tor- 

pedinum porro quatuor genera funt,Ronde!ctiaautore,qu9 

nbn raultum incer fe difFerunt . Quorum duo priora in me- 

diocorporc roaculas habent quinque magnas & rotundas. 

Scd intcr h^ec quoque vna per circulos , quibus altera carct, 

diftinguitur. Reliqua duo, vt fequenti capite dicemus, non 

item. Tres priorescirculos fupra , cKtcros infra habec , feciis 

quam Matthioli effigies , in fuis in Diofcoridem commen- 

tarijs exprefTa;, prg fefert.De quoiudicium ferre non aufim, 

cumtalem ,quodfciamnunquara viderim. Ethuicinnitor, 

quiE a Rondelctio 4cpi<£i:a fuit, quemadmodum ctiam in 

cxteris omnibus qu^ ad pifces pertinec , & omnino dignuni 

cxtftinio, cui nonin hac tantiim re , Ccd cjcterisquoque qux 

literis mandauic,fides adhibeatur. Torpedo itaque pifcis eft 

planus , cartilagineusjcolorc ex ruffo paUefcente. Cuius vis 

malefica facile cx Oppiani vcrfibus coUigi poteft: in qua 

camcn hoc admiratione dignum eft , qui nimirum fieri 

pofTit, vtqualitas illa per virgam Sc lineam ad brachiura 

vfque pifcatoris penetret, (i antiquis credimusj & Theo- 

phtafto , qui ab Achena^o hb. vii. adducitur , &: quod cxpe- 

rientia eciam comprobari poteft , cuius periculu Ccciffc fe in 

torpedine morcua Rondelecius fcribic. Atqui harc ftupefa- 

ciendi facultas alis tantum ineffe videtur , quemadmodum 

inverribuspr.rcedentibus videre hcuit, vbi robur ilijs in- 

efle fcripcum fuic . Ita Achenxus Diphih L aodic^i opinio- 

nem rccicac , qui in hbro dc Nicandri Thcriacis fctipfc- 

r^t, non totum pifcem ftuporem inducere , fed paftem eius 

tantum, id quodde alis folum incelligi dcber/vbienim 

hamo capcam fe animaduertit, virgam in ipfis inuoluere 

conatur , vt hac ftupefaciendi vi fc tucatur , vt Sepia:acra- 

ii^enti eftlifione, quemadmodum Cicero librou. de na- 

turaDeorum fcriptum rcliquic. Si quis porro liquorem Cy- 

^enaicum manu tencat , nihil a torpcdine , (1 quidem vera 

funt qua: ^lianus memoria: prodidit , patictur. Id quod ob 

naturx quandam etiam contrarietatem , quareftintcrcam, 

^ Cyrenaicum liquorem , accidere poceft . Accidencia au- 

tcm ,qus corpcdo in ijs , quos offendic, inducit, abcxtrcma 

I 4 frigi- 



--V 



132- 



LIBER PRIMVS 



frigiditatcortum habent,veluci virium Japfus , cdrpbrisgra- 
uitas, fanguis concretus, &c fingularum partium ftupor, quas 
certe noii aliam quam caloris natiui ab^ntiam,occafionem 
habent . Rcmedia itaque calida , & qu^e vim habeant re- 
ficicndi fpiritus . Quorum Hbro 1 1, cap . de Cicuta ,^ papa- 
uere, &C id gcnus alijs mentio fiet, & ad quas le£torem , ciim 
vfusneceffitas incidit,remittimus, eligendacrunt. 



D£ TERTIA ET Q_V A R T A 

T O K P E D I N I S S P E C lE, 

CAP VT XXX II I I. 



• 



/ 



> 






Vj 



'f^'^^ 



''''^^^ 



^^IIMm^ 



Yr/-^ 



\^ 



, j k 






^ 'j!M^M^^WM 



Ih 



f,A* 



\\\ 



C^: 



^_— -J 



W^ 



f^/. 



liim 

#4 \ 



w 




E 



J 

& quarta tofpcdinis fpecies a dua 
bus prioribus,quod ad vim fpccificam &: pro 
prietatem naturalera attinet,nihil diftcrunt 



led corpulentia d 



Primum quod 



maculas non ita magnas & rdtundas , qucm 



suimodum priorcs duas habent 



Secvndo 



'i 



DE VENEMIS. 



m 




j 

Secvndc> quod tertia.pet vniuerfum corpus maculis 
inxqualiccr eft diftinda , quarta minime . Et vt le^tori fatif^ 
faciam , quod ad naturam torpcdinis attinet , hoc addam 
adiiuc, torpediucs in coenofis littoribus tota hyeme degerc, 
&rubterra, ob frigoris, quod maxime abhorrent , Theo- 
phrafto autorc,mctum,latitare. Viux capt3?,& per mediura 
difleiflae , capitis doloribus medentur , Galeno tefte, qui ex- 
perientia hoc comprobafTe fe affirmat. Paulus item iEgineta 
oleum in quo viua decoda fuerit , ad acriores articulorum 
dolores feu cruciatus lcniendos inungi afTerir. Phnius etiam 
paulo vltcrius progrcfTuSjeam fi capiatur cum Luna in Libra 
ftient , triduoquc aflTeruetur fub dio , faciliores partus eifi- 
poflea, &: fel ipfius pudcndis mulicbribns adhibitum, 



S 



fterilitatcm induccre fcripfit 



I 3 



DE 



^ 

* 



m 



tlBERPRlMVS 

DE CANE RABIOSO 

CaPVT XXXV. 



9 





V O canis dum re<5le valet , homini magis do> 
meflicus efl, &: f<imiliaris,hocplLis ciim accn- 
fueta fua nacura receiHtj infeftus illi eft,ciim ni- 
mirum morbiquofiam genere corripicur, illi 
inter omnia animantia communi &c peculiari; 
qtio fit vcnonmihas Cn exiciofus quam ferpenreSjVelreliqu? 
fcriK venenatre , de quibus antea locuti fumus . Qux mihi 
cauraquoquefuiCjVteum huichbroinfercrem^nea noftris, 
idq; opcimo iure obijci pofTer, me ea qux minus illis cognita 
'unc Sz neccilliria cxpofuifTe tantum , &: qua: maioris flint 
momenti, Sc illis familiaria (Imc, filentiopr^tcrijfTe. Ecfi 
cnim (quoddiuin^Ebenignitaciaccepcumferimus) natura . 
GalliamnoftrampriEc^teris nationibusomnibusica dota- 

iicrit , vtmonfl:raha:cvcnenataarmisfuisfpolians , pcdibus 
nos ea conculcare, abfquc vI!o morfus mctu volucric : reli- 
quittamen c^uxdam, potius vc folicitos &:cautosnos rcd- 
derec, quam quod quicquam .mah inferrc nobi.s cuperec. 
Incerquxquo pcriculofms eft id quod perpecuo ncsfcqui- 



f 



tur, hoc maioreftudio prxpararcdebemuSjnos fi forre quid 
finiftri hac in parte nobis accidcric . Quam poccro igitur 
breuidimis naturam canis rabiofi explicabo, vencni icem 
iUiuseiiicaciam, &accidencia ipfxus morfum concoraican- 
tia: poftremo etiam curandi modum. 

C A N I s icaquc animal natura gcnerofum /amabilc , SC 
adulacioni dcdicum, & ob hoc homini, prx caEteris animan- 
tibus gracum,tribus morbis obnoxium cffc foIct,rabici vide- 

liccr. 



D E V E N E N I S. I3y 

licet, anginas, & fcabiei, Quorum du6 poflremi conta- 
giofi nonfunt, quanrumuis fsepeexijsmoriancur. Prim^us 
autem itacontagiofus eft, vteundem aifedum ci quem mo- 
morderit, fiue homo fic, fiue aliquod aliud animal, nifi ma- 
ture occurfiimfuerit, communicet. Hbctamen vitio re- 
liquaanimantia magis, quam homo, conficiuntur . Ob hoc 
Ariftoteles canes , ^ cjeteraanimantiae rabieante, quam 
horaincm interire fcripfit. ItaenimLeoniceno cefte,Ari- 
flotclislocumemendareoportet, &:nequaquam cogitare, 
eura tam parum cordatum fuilTe , vt dicere volucrit homi- 
nem ab hoc malo immuncm efie, quemadmodmTi ijs vide- 
tur^qui legunt^&vocabuUutj GriBCum^jjj^^retincnt, \s\. 
cuius locum fubfiituidebec tt^iv . Duabus autem d^ecaufis 



bie infeftantur maxirae fibi inuicem 



^ 



Pfimum ob vchcmentifiimos a^ftus , deinde ob intenfif- 
fimafrigora. Hincveteres cos vtplurimum in Canicula: 
ardonbus , &; hyeme Vii maximis frigoribus rabie corripi, 
pra:cipue vero in ijs regionibus , in quibus magnx& crebr^e 
niutaciones temporum acciduno , memoria? prodiderunti 
Quod idco ficj quod canes fua natyra calidi fanr & ficci , t<. 
obhoc humoribus atrabilarijs exuftisabundant, quiinhis 



nrnmnr» rnntinglint. fub 



niutationibus, quales in; 

gentur , & quiaa magnis caloribus vlcerius accend 
febiem ardencem , & amentiara fcu furorem , quem ra^ 
biem appellamus , in canecxcitanc , Quxa venatoribus in 
calidam&deploracam, &:in eam quamcurrenccmvocanc, 
<3iftinguitur. Hicporro calorasftate abaere incremcntum 
^»%it,&: ad humeros vfquc penctrat, hyeme vero quia 
caiorintus copiofus efi: , quod ab ambientc frigido intra 
PeHatur,augecur,&accenditur, & vna cUm eohumores 
pucridi, qui velob hoc pernjciotfrorcsfunt, quod per cu- 
^ poros tum claufos onaninoeucntarinon poflunc , &cum 
incus maneant», eadcm quaj magni' a:ftatis calores acci-, 
^entia inducunt . Qux ratio vcritati magis confona mrhi 
vidctur quam quorundam , qui rabicm hycme e frigo-f 
^^e,' a quo fanguis congc]ctur,:orin fcrjpfcrunt. Tantum 
enim abcft, v€ fariguis concretus eiufmcdi-furoremcxci- 
tarepoffic,.vt conrr^ria potius racioncita fpiritus torpore 

afficerct,vt autequamconc;elgrfii:ur,canifiatira moricndum 

^ I 4 ^^""^' 



L 

clTct ; taceo quod fanguis in corpore antea congelari non 
potefl , quam vita qua: in calorc natiuo fundatur , priuetiir 
pcnitus. Ncque tamen dubitare oportet, cum caufa hac ex- 
ierna,promptitudinem etiam & aptitudinem naturae ca- 
nis,abquam huiufmodihumorgeneraturjConiungi, Ad 
quam Galcnus lib. vi. de locis afFedis, refpiciens, folum ca- 
nem inter caetera animalia rabie corripi fcripfit. Quod veri 
fimilitudinem aliquam habere videtur,quamuis nonde- 
fuerint,qui alia pleraque animalia eadem natura prxdita 
eire quoqueexiftimarunt. Sednolo immoraridiutius in di- 
fcutiendahac quieftione , vtrum fcilicet reliqua animantia 
rabic tentata , prius acanibus rabidis fuerint morfa, vel ex 
fua natura in rabiera awla. Quicquid fit,canis hoc vitio cor- 
leptus, non tantiim quos moraordit,in rabiem agit , fed eos 
etiam , quos fpuraa ipfius tantiim attigerit . Cum enim na^ 
turam earum partiu , aquibus profici(citur,retineat (quem- 
admodum alibi diximus) venenum hoc tam fubtile ita de- 
ferc, vt facilimeper corporis mcatus penetret, & ab arterij 
ob continuum corum motum,attra<flum ,tandem in reli- 
quum quoque corpus deducatur.Quidam alias adhuc cau- 
(as prioribus adiunxerunt, quae vim habet corrumpcndi hu- 
morcscanis, efum nimirum carnium vcrmibus fcatentium, 
&aquasputridas,quasinterdumbiberc coguntur. PJinius 
fcripfitcanes,vbi menftruum fanguinein guftauerint , rabie 
corripi,&: vitium efle irremediabile . Quod maledicendt 
fludio potius ,quam quod vnquam huius rei periculum fe- 

ciirec , dixifTe videtur. Certiffimum enimefthuncfangui- 
nem folaquantitate vitiofum eflcj&naturam eum ad fartus 
nutritionem deftinaflejquo exclufo,ncceire eft,vt is quoquc 
foras eijciatur. Verum equidem eft,eurafi forteob irapedi- 
mentura quoddara retineturintus,corrumpi &r putrefcere, 

ita vt magnorum morborum caufa fic , quales fsepe in puel- 
lis marito aptis, &:viduiseuenirevidemus .Crcditurprarte- 

rca canes, quicalidioribusalimentis vefcuntur,facilime hoc 
malo corripi . Ciim cnimianguis , qui fua natura promptus 
cft vt cfFerucfcac, incalefcic,febris excitatur. Cauere igitur 
fedulo oportet, nc canes cibosvelputridos, vel aromatibus 
conditos,& id genusalios qui vchcmenter calefaciuntjalfu- 

mant . Aiqui non fat eft huius peftis caufas cognouifte nifi 

figna 



D E V E N E N I S. I37 

fjgna quoque per qux facile canis ita afFedus dignofci poflit, 
fciamusj vt ab eo cauerenobispoflimus. Signaautem per 
quxcognofcipoteftjCopiofea Diofcoride, GaIeno,^cio,8£ 
Paulo iBgineta fuerunt defcripta . Canis itaque rabidus cau- 
dam &: aures demittit , toruc & folito triftius intuetur , & in 
obuiosquofque citra rationem infilit,{iuefera fit,{iue horao, 
& tam farailiares,quam ignotos,idque fine latratu primum, 
fpumam ex ore & naribus reijcitjCibum & potum auerfatur, 
& plerunquegracilis eftj & (iccus ,ocuIis rubentibus, Sc an- 
helandolinguam foras porrigit rubratotam, feu fubnigram, 
lcnto gradu incedit, & veterno quafi opprcfTus videtur, &: 
cumcurrit, nunc inlianc , nunc in illam partem dcclinat, 
&:folico cicius curlum perficit . Signa pr^terea canis rabidi 
in his verfibus, in quibus quidam ad calumnias obtre^lato- 
ris refpondet ,comprehenauntur. 

Difceditc hinc ytie oculfvedri 
Lcibemaccipiantf-videntesheUuaminco^mtam, 

Qj4^t ira iar^idat ^ mente alienata 

Ohliqul per campos gvadu celerifiu incompofito fertur, 

Oculos hahet toruos, t^faucesjpumantes, 

Nares ipfiw replet^funt fpumafinguinolenta, 

PQtnm^cihumauerfitur, 

Ocuhm hahet flammeumj pknum odto ^ inuidia^ 

Qjfemh het mordety nuUo rejfe^u hahito 
Tamiliarumahijsquosnonnouit. 
Corpore eH gracdi , ^ perpetuo prominet 

^xaridiifaucihu^ferpentislingua, 

Caudam demittit, C^ maximas auresfias: 
Os fuumpUnummagni$i>eJpis percutit, 

^^ incejfanter eam aculeis maximis pungunt 
^umjue currere cogunt.nunc per 




^grinuperexculti, nunc per tamarifios, 
Nuncperfihias,nuncperyerua^a. 

H JE c itaque funt indicia, quibus canis rabiofus potcft 
jognofci : plerunque tamen fic , vt homines ab ijs , in qui- 
t^us nulla huiufmodi figna percepcrunt , tam exaac , kdan- 
t^^r • Quapropter diligentcr animura aduertcrenccefreeit, 
obmagnum,quodncgligetiamfequifoler,incommodura. 

^cq; cnim e vulnere, quod omnino fimile eft ei, quod canis 

, '^ . I j non 




L I B E R ,t> R I M 



mbiofusinBixitjquemadmodum Galenus in librodc 
feais fcripfic, hzec cognofci queunc. Quam ob caufam qui- 
dan,i indicia, quibusiixcexplorari certo poiTunt j.poiucrunt. 
luglandes nuces contcruntjeafque vulneri imponunt,&: per 
int^^gram nodem relinquunt ,poftridie galiinis in ciboofFe- 
runt . Qupd fi rabidus fuexit canis , fequenti die pereunt. 
Przterea languinem evulncre emanantem cxcipiunt,eo- 
que panem imbuunt , & Famelico cani ofFerunt . Sed tan- 
tum abefl: vt illam deuQr.ei;, vt ne odorari quidem velit. 
Scd hoc experimencum non fatis aptumjetiamfi Onbafius, 
&:poftcum alij compluresid approbarint, videtur. Ea prop- 
tcr diligentercanera, a quoquis morfus fuerit, obfcruare 
oportec , ne in eum morbum , qui ab aquse metu CSpo^^o^n^ 
Grixis dicitur, propterea quod eo vitio correpti aquarii, eti- 
amfimaximafiti crucientqrjomriino expauefcant, perfede 
incidat.Venenum etenim,vbi vulnus pcrcutis porosiam oc- 
cupauit, paulatjm vi(5loriam obtinet, necdiu in ijs partibus, 
quas perrcptat,moram trahit,ita vtquandoque quadragin- 
ta dies efHuxerint, quandoq,- duo aut (ex mcnfes,antequatn 
quicquam moleftiaspercipercnt -. imoanhus quandoq; inte- 
ger.Quofdara 4eniq;poft:lcptimumannum demum a mor- 
fu eo vitio correptos fuifTe traditum efl. Iriueniuricur tamen 
nonnulli qui exiguo a morfu temporis fpacio aquam»& ooi- 
nem alium humorcm horrere incipiut. Venenii autcm ciim 
iara ad maiores vcnas vfqup&cercbrum penetrauerit, ima- 
ginationcm,ratione,5£ mcraoriam corrumpcre incipit,ita vt 
homo mcnte alicnctur,5<: ipfum (e difccrpat. Obuiu qucnq; 
dencibusappctit,vlulat,latrat,&: neruorudiflentionem pati- 
tur.-toto corpore rubet,pr^fertim vcro in facie:fudoribus co- 
piofls &:aniraidcliquijs affligitur . Ciimaquara videt&:rcs 

ndidas,vtfpecula,cruciatur, &: in rabie agitur, propcerca 
quod cu feipfum incuecur, metuni &:pauorcm fibi incutit: 
velquod (vc nonullicxantiquisfcrip(crut)perpctu6inaqu3 

Vcl fpeculo canem infpiccrc fe putat. Philofophus etiam q^^' 
dam (vt .^tius refert) morfus a carie rabido,cum hoc morbo 
laborafcincoepifei, balneumingrcdivoluicjcui ciim canis 

iAiagoobucrfarecur, dju inrra fe mcditatus, dixit.tandem - 
Quidcanico.mmun^cumbalneo?&:cou{irmatahacopimo- 

nc, balneum cfl ingrefTuSj & aquam ipfim in potu fumpfit: 

&:fanii 




) 



bE VENENI S.' I3_p 

& fanatus eil . Prsecerha^jcvero accidentia omnia acgerma- 
ximam in ore (iccitatem percipit , Sc veluti dixi, inij qux cx- 
tingui non poteft , abfq; vllo tamenpotus defideiio crucia- 
tur , propterca quod ipfius corpus aliam iam dirpofitioncra, 
naturali nimirum contrariam cft adeptum.-quo fit vt ncc ea 
qu^ naturalicer ad fedanda Htim faciunt.cxpetat. Tam gra- 
uiter autemhis fymptomaribusmoleftatur, vctandemdo- 
lorc&.-erumnis cuiclus percat,pra:fertim ciim venenum cor 
iani obicdif. ncq;enim-cLi femel in eam rabiem ,quam dc- 
fcripfiraus;,inciderinr,vllum remedium inueniripoteft. Prar- 
tcreaex ijsjqui hoc vitio funt occupati,nullum prartcrquam 
vnum auc alterum fuperuixifTe legitur, eofque non arabio- 
fo cane morfos, fcd ab homine quodam morfb vitium adep- 
tos. Rabies autcm qurehac ratione excitaturjUon tam exici- 
oia & vehemens efi:,quemadmodum altcra: venenum enim 
virium aliquid amifir, adeo vc adhuc minus periculofa foret 
inco,qui ab hominc,cui ab aliohoc malum communicatum 
clTetjmorfum accepiiTet, Etquaniuishxc malaomniaappa- 
feant,aon tamen vno & codcra temporc fieri exiftiraandum 
cft.Primiim etenim cogitabundi fiunt, & varia fecu obmur- 
murant , interrogati aliud refpondet , & folito magis excan- 
<icfcunt,fonania videntinnumera&rphantaftica. Nonnulli 
vlterius progreftl, fcribunt eos carnis frufta, cum vrina, qua: 
catulos rcpra:fentenc , reijccrc . Id quod potius fit (fi modo 
^O ob cxcam aliqua & occultam caufam , quemadmoduni 
bona pars earum etiam, qus vcneniadioncs promouec.cau- 
famm aliundc haberi non poffunt, &: cum naturales dcfunr, 
2<leas qua: funt fupra naturam recurrere cogimur.Scdne in 
Iia^c ingcntia mala incidamus, maturc operara dare oportet, 
vt lemedia neccfraria vfu & experiencia tam aveteribus, 
quam recentioribus comprobata,inueftigentur, Non mela- 
^et, hominesnatma ftiperftitionibus addiaos/yluam rcme- 
«^iorum, abfque Dci iuifu o^ prarfcripto,adinuenifre,&: eo vC- 
SnedemcntisEprocenifre, vc nullaalia remedia, quibusqiiis 



exi 



lioc morbo liberari poftic, prrEcer imprecationcs fupcr 

^imarinr. Quibus non inhac tantumjfed innumcri 

ationibus vtucur : perinde acfi Deus magna volupta- 

^ caperet,vt homincs affligeret,iifq; hinc indc curredi 

prajberct ad inucftigandu id, quod a condito mundo 



I40 tlBERPIlIMVS 

ilUs in manum tradidifTec , & cogitandum cum potcntiam 

fuam certis quibufdam vcrbis fubieciffe : is ( inquam ) qui 
vbique incomprelienfibilis efl, &qui mundum immenfae 
voluntati Cmx fubiecit, qua affedus noftros limicatur, ne po- 
tetiam fuam certo alicuiloco alligatameflcexiflimarcmus. 
Homines itaque declinantes ab hac via remedijs naturali- 
bus &: diuinis herbarum , quibus Deus cas ornauit viribus, 
pofthabitiSjfcfe inlatiffimum flultarum opinionum fuarum. 



dc voluntatis eflrcnat^campum demifcrunt,vb 

rum,qui commodum aliquod inde habituros fe exiflimanc, 

laxato freno , fcfe in malignorum fpirituum , qui eos in iti- 

nere obferuant,rctia prxcipitcs dedcrunt. Ncque enim du- 

bitareoportet, pofleaquam mcdijs a Dco ordinatis non fl- 

dunc, eaquc prorfus rclinquunc, abfque vllo exemplo &tc- 

ftimonio fufficienti,hac tantum regula vniuerfali freti,vt ni- 

mirumaffcfiuinouorum medicorum inferuiant: ncquaqua 

(inquara ) dubitare oportct , qu6d maligni fpiritus id vnum 

claborenc.vt eos ita decincant, vt pro duobus fortafTc inccr- 

tis rcmcdijs vnum tantumquod commodct, fuppcditcnt. 

Quofadum fuit vtinftar vcneficorum verbis& charade- 

ribus fidem adhibucrint, 6c eb vfque pcrucnerint, vt dixe- 

rintcos non magnicurarequicunque his raedcatur,eciamfi 

Diabolus hoc prxflarct : qui loqucndi modus tam parura 

Chriftianum redolct, quam parum curandi ratio , qu^ inde 

fcquitur,ccrta efl. Qux profca6 non diccrem, nifi innume- 

ra cxempla vidiflem,&verbo Deiconfirmatus fuiflem,quo 

docemur:qu6d etfi quazdam pulcherrima apparcant,&: ma- 

gni momenti cfle vidcancur, nullatenus tamen fidcm adhi- 

bere debcamus, fi ea,vel ordinem , qucm Dcus in humano 

gencre ftabiliuit,pcruercerc, vcl verbo ipfius quod noWs re- 
liquit,aduerfarividcantur.Sedh:tcdifputatioadThcoIogos 

potius, auam^ medicos fpc^at : qui tamen a Dco initiati, rc- 
media aduerfus hunc morbum,ab eo raanifeflata ipfis inuc- 
ncrunt,non aliundc quam cx ipfius ore dcflimpta,quo ab eo 
dic quo crcauit hcrbas , hanc vim quoque illis dedic , vt co- 
piofurn fcmen ferrent, quod fingulis hcrbis tam ijs qux poft 
funt fecuta, quam qux in poflerum crefcent, vfquead fecuU 
confummationem , candem quoque vim communicarcc 

Nequaquam igitur his incantationibus tam male fundacis 

inliftc- 



DE VENBNIS. 



141 



inriftemus ita,vt ca remediarelinquamuSjper qujE inniimeri 
aegri,anccquam quicquaharum fuperftitionum in medium 
proferretur/in raaximum Dei contemptum,&:Reip. detri. 
mentum fanitati funt reftituti . Sed antequam vlterius pro- 
grediarjpauca de communioribus remcdijs, quibus pleiun- 
que hoc in ]oco,huiufmodi plcbis impoftores vtutui;,dicam. 
Nequeenim tamftupido prorfus ingenio fuerunt,vt non 
peculiaria aduerfus hunc morbum reniedia adhibuerint. 
Quidara .n. paftam conficiunt, cum qua arexipharmaca 
mifccnt ,earaque longo tempore in cibo ofounc ; quidam 
vero frigidam potui dat. Aliquipotionibuscompolitis vtun- 
tur; quidam ferrum candcnsadhibentjquod maximepro- 
ficit.vtpofteadicemusraliqui inbalneum mittuntj5dijfdem 

reniedijsvtuntur,qu^ medicis quoque invfu efTc confueue- 
tuntj qud^ tamen charaderibus,ceremonijs, vcrbis obfcuris, 

&idgenus alijs ineptijs, quae apud vulgus admirationem 
mouent,& in falfa opinionc confirmant,turpiter defor- 
mant. Poflem infinita huius impictatis exempla in mcdium 
pfoferre,quibusaliqui in curatione febrium &aliorum mor- 
borum vcuntur, carminibus nimirum , (entcntijs e facra 
fcriptura dctorris, anacolematis, & id genus alijs vcneficijs , 
qux Fcrnelius in hbro de abditis rerum caufisih vnum col- 
^cgit , niii le<^ori molcftiam allaturum me exiftimarcm". Ad 
curacionem itaque accedam,qux primo quoquetcmpore 
tencanda erit tam per medicamcnta cxtrinfecus vulneri im- 
pofica, quam ea qiia: pcr os a/rumi dcbcnt . Vulncrc igitur 
'^agno cxillente , fanguihem effluere quam diutiilirne fini- 
^Oj vt vna cum eoveneni quoque portio quaedam extra- 
l^acur. Qupd Ci exiguum fucrit ,& prxter fpumam nihil ap- 
paruerit , lcalpello orbiculatim incidenda cucis , Sc curcubi- 
fuliE admduenda: erunt,& adurendum vuInus,operaquc 
danda,vtcrufl:a,quam primumfieri poteft,decidat,aper- 
tumque vulnus per quadragintadies & plures, fiquidem fie- 
i^i potcll , rehnquatur . Interimnonnegligendafunteame- 
«iicamenta qux vulnus irritare pofTunc , qualia funt allia , &: 
cep^ contrit^e ,& Mercurijpuluis, hac ratione vlcusperpe- 
luo manebit apcrtum , & virus rnagis quotidie extrahetur, 
prajcipue verofi quis adijciat cmplaftrum, quod Galenus ex 

prxfcriptd M^nippi, &; .^fchrionisatquePclopispr^cepto- 

rura 



i 



I4L LIBERPRIMVS 

rumfuorum compofuit . Conftac autem e libra picis Cala- 
brcnfis optim^.tribus aut quatuor vncijs opopanaciSj&: acc- 
ti libra, &: vncijs odo . Modum componendi docet in libro 
de antidotiSjCap.Lxxii I i.e quo multa alia vtiliflima ad hunc 
mor{um remedia huc referrc licet . Theriaca item in vfum 
adhiberi potcft , & Mithridatum rofacco dilutum , ahaquc 
emplaftra,&: vnguentajqu.-e a veteribusjjfque probatis auto- 
ribusfunt defcnpta,&: a Medico dihgcnte c DiofcoridCjGa- 
lcno , Oribaiio , MiiOj Paulo ^^gineta , Phnio , Auicenna & 
ahjscolligi po(runt.Optimum autcmaduerfus canumrabio- 
forummoifus medicametum,quod peros fumi debet,a Ga^ 
leno ex Afinij praefcriptoadhunc modum defcribitur.Acci- 
pe cancrorum fluuiatilium in cinerem redadorum drach- 
raas decem, genrianas drachmas feptem , thuris drachmaro, 
&: quoridie per fpacium quadraginta dicru drachmas trcs 
potui cx aqua dato . Diofcorides aliam habet compofitio- 
ncm,huic non prorfus diffimilem . Cancros fluuiatilcs in far- 
mcntis alba: vitis crexnare iubet, &:cinerem eorum qua mi- 
nirtiflime tritum haberc reconditum : item gentiana: radi- 
cem tufam,cribatamque reponere. Quod 11 vfus neceflitas 
inciderit,cineris cancrorum drachmas tres, vnamq; &dimi- 
diam gentianiein puluercmredadiae, e vini mcraci vncijsfcx 
& dimidia per os alTumi vult: impcratque vthocquatuor 
diebuscotimiis fiat ,quibus itaaprincipiocurarionisclapfis, 
duphcato deinde vel tiiplicato pondere , fupra id , quod ab 
initio retulimus, adhibcatur., &: hoc rcmedium folum fuffi- 
cerc affirmat, Lapathuin etiam vulncri fiipcrimpofitum , SC 
deco^lura ipfius in potu fumptum magnas habere vires JE- 
tiusfcriptum rcliquit, aficrensfe fenem quendam nouifc 
qui nulloalio quara hoc vreretur remcdio. Qui plura vide- 
re cupit,^tium'confuIat. Hiec tamen paratu faciliafunt,&: 
abfquc raagnolabore conquiri poflunt plerunquequic; ta- 
nicn nonnulh quarldoque,Iedpra:tcromncmcaufara&:ra- 
tionem fumraolabore inueftigare folent. Sunt prjcterca alia 
qu^dam, quibus quis vtipoterit,iecgrnimirum canisrabidi 
ia cinerem ircdaflum , & fanguis pcr os affumptus ,intcrim 
dum alia rcmcdia , qua: vndiquaque relpondent , & idonea 
{unt,adhibctur.Harcetenim poftrcmaindubium apudeos, 
qui ipfis omnino fiduc,vocari poiruat.Pra:tcrea dum hxc ad- 

mini- 



DE VENENIS. I43 

miniftrantur, vidus etiam rationem prasfcribere , & reliqua 
quiE gencralia magis funt^oportet. iEger itaqjcibo bonifuc- 
ci,&humidopotius quara Ikconutrienduscft, opcraq; dan- 
da,vt aluus fcmper fit laxa,radicelq; aperientes, qua: vim ha- 
beant ciendi vrinam,vfurpad?. Quod fi nthil impediat, cor- 
pufque multo (anguine abundet,fanguinem etiam e brachio 
initterc vcile erit. Quodrcliquu cft,feduI6 &quoadfieri po- 
teftjcauendum eft , ne vel cibu, vcl potum afpiciat, dum of- 
fercur.Harc itaque in hoc motbo requiruntur . In reliquis cx 
confiiioboni Mediciregendus cft a:gcr, fine quonihilquic- 
qua,equoincommodum aliquod oriri poirct^tentandum ce- 
inereerit. Porrocanisnon rabiofi morfus,&:ipfevirusquod- 
dam habct, propterea quod Sc maiore dolore excitat, & ma- 
iori difficultate curatur, qua fimplcx vulnus,n6 tameletha- 
liseft. Remcdio cft cataplafma e iuglandibus, ccpis, mclle 8c 
falefimul incodis,& cura farina tricici, vel erui contufis, eo- 
fedum.Prius tamen vulnus cu aceto & nirro fouere,& fpon- 
giam fuperimponere oportct aceto.madidam. Hoc remcdiu 
niorfui eciam ab homine illato , qui eiufde malignitatispar- 
ticcpseft,opituIatur,vel equo,velafino,vulpe,lupo, camelo, 
fimia,fele,murc,& muftela,&: vcbreuibusomniacomplcdar 
dubitare minimeoportet,reliquoru animaliiimorfusmagis 
clTe dolorificos,& dilficiliuscurari,qua ahud quodcunq; fim- 
plcx vulnus.Id quod ob faliuam contingit,qua2 maligna qua- 
Jitatem in pacte vitiata introducit. Ita enim fentiunt,qui de 
hac refcripferunc. Saliua tamc humana in vlccribus adhibi- 
ta,nequaqua difficile reddit curationem:fedeadcficcat po- 
ijus , & prjeterea peculiarem quanda proprietatem ea vlccra 
ianandi habet , in quibus de veneno fufpicio eft » Id quod 
fepcnumer6 cxperientia vcrum efTedidici. Galenusidcm in 
iibrode Simp.Mcd.facuIcaribus demonftrayit. Quaob cau^ 
fam videtur mihi dolorem , & curationis difficultatem hu- 
mani morfus,non aliundc oriri.quam e dilaniaiione, qux fit 
ob dentium fpiiritudinem , ob quain carnem infigi non pof- 
f^nt, nifi cam obtcianc. Hinc videmusiausorbiculatirafa- 
^os ,& vulncra a faxis & baculis illata , magis efie dolorifi- 
^ curatu difficUiora,quam quae ab enfeacuto& pun- 



gente inferuntur . Quod ad reliqua animalia atti 

facilc crcdiderim eorum faliuam coptrarium aliquid 



h ^ V 



turx 



144 



LIBER. PRIM 



noftrichaberejob quod ipforum morfus magisdolorifi- 
ci, & contumaces ad curandum redduntur : quod non tan- 
tum inipfis pcrcipimus/ed in ijsetiam,qux vnguibus,quos 
acutos habentjla^dunt^vt feiibus,&: aUjs,qu^ dolorem in vul- 
nerCjquod fcalpcndo inflixerunt,cum lubore relinquunc. 



\ 




SPECIALIA REMEDIA ADVERSVS 

■t __ 

OMNIA VENENA. 
CaP. XXXV 1. 

r 

' L 

O STE A QXA M Nicaderiu Tberiacisdequa- 
libet (erpentum fpecie differuit, nullafaftamen- 
tioneremediorum,quibusipfbrumvenenisn]c- 

deripodimusjiamcommuniaquxdam, quibus 
quis aduerfus omnes morfus fcrpentum vti poterit , pricfcri- 
bit.Facititaqueprirao mcntionem trium herbaru , quiE vel 
morfuiperfe impofita?,vclexvinopotaj hominem ab inte- 
litu vindicare poffuncPrius tamenregulam generalem con- 
£lituit,hoceft,vt herbxquantum fieri poteft, quam maximc 
recencescolligatur,&quam primum vulnus acceptum fue- 
ric,applicentur. Prima autem Panaces, hoc efl, toca bona SC 
ialubrisdida efl> indc nomen fortita , quod magnarum viri- 
um fitin propulfandis morbis. Aiionomine Chironium qui- 
dam vocant, proprerea quod Chiron Centaurus Saturni fili- 
us eam in Pelio montcinuenerit.indicio fumpco hinc,qu6d 
habcret thyrf iim longum &: exilem.Fuit porr6 chiron infig- 
nis fuo tempore Medicus,&:ifefculapio mededi artem,Her- 
culi vero aftrorumfcientiamoftendic. Panaces aucem her- 
baa Pioicoride de verbo ad verbum cfl defcripta ex Nican- 
dro.quod nimirum foliu eius fic amaraco fimile.flos aureus , 
radix parua,qu9no alte demittitur, guftu acris. Scd qua? hxc 
fit herba , Gallis hodierno dicincognitum cft. Sccunda her- 
bacaefl, qu4m & Gricci 8c Latini Ariftolochiam vocarunr. 
Duoruni eft generum. Prima mas, quam communitet lon- 
gam dicimus , propccrea quod fic radice longa, & cubiti alti' 
tudinc in terram demittatur , vtPoccanofter afferic . Alccra 
f(Emina,quam rocundam vocanius,qu6d radicem habeatin 
orbcm conglobacam : vtraque autem foliaferc Periclymcno 
limilia , & qua^ quam proxime ad hedcracea accedunt, flore 

vcHif- 



DE VENEHi S. 145" 

vt Hy(ginum,quod tindura: genus puipurca! apud antiquos 
erat, vt Grxcus interpres annotauit, rubro/iu6lum proferc 
pyri imagine . Confert autem cum cum frudu pyri myrta- 
dis,vcl bacclije,qua: genera funt pyrorum fylueftrium. Radi- 
ces intus colore buxum Horiciam,hoceft, Crercnfem fic di- 

h 

£tam,qudd earcgio abundet,2Emulanrur.Vtendiautcmmo- 
dus hic eft , vt radix cius ex vino dcrafa , drachmse pondere 
fumatur . Tertia herba trifoHum eft, illud quod bitumino- 
fum appellant. Nam ciim adoleuit, foliaque &: flores emifir, 
bitumen redolet . Ciim adhuc exiguum eft , rutse colorcni 
prsE fe ferc, &: folia loto , quam aliqui vulgare melilotum no- 
ftrum efle volunt, fimilia habec. Quod tamcn maximc du- 
bium mihi videcur,proptcreaquodmelilotumfoliahabec 
longiufcula, trifohum breuiora,&: longo ftipitiannexa,&: ni^ 
gro,& terna (empcr exeunt,qua ob caufam trifolium, quoq- 
didum eft , vt reliqua: quoque fpccics eius, qua: tamcn folia 
acutamagis&ranguftahabcnt. Fiorcm fcrc purpurcum ,vc 
Diofcorides affirmat, qui candem faculcacem folijsquoquc 
attribuic. Theriacam deinde Pocca noftcr e radice Thapfia:, 
thododendro, ruta, viticis reminc , thymbra , afphodelo , Sc 
parictaria, coraponic, & dccricam e vini, vel accti,vcl frigid.t 
cotyla potui exhibec.Thapfia anciquicus ea hcrba erac,quani 
autorThrinaciam , hoceft, Sicihanam vocac,qu6d primiim 
in Sicilia fueric cognita , qux Thrinacia di^^la fuic . Deci- 
pitur Loniccrus qui hanc Diofcoridis ThapOam ,qua: acris 
cftguftu, & venenofa , cfTcexiftimat . Ncrium parua arbor 
cd, quam &: Grxci &c Latini rhododendrum appcllac,qiianl 
proxunc ad laurum acccdit , & flores fimilcs rolis rubris fcrc. 
Quam ob caufam a quibufdam Lauri rofa dii^a cft . Florcs 
&: folia muhs , canibus , afinis , vencna func ; hominibus ve- 
rocontra fcrpcncium morfus prxfidia, e vino poca : cb ma- 
gis ruca addica. Rcliqua: hcrbiKfuprafunt cxpUcarx. Sed pre- 
ter hasalcciius herbx Nicandermeniinic,quam Viperinam, 
feufylueftrebuglofrumvocac, dcquafupra verbafccimus. 
Alcibiiun diaaquoque fuic,propccrca quodab Alcibio quo- 
diminuenca fucric , qui primiim quancum concra ferpcn- 
tum morfus poifcc pcriculum fecic, vc Pocca nofter tcftatur 
^amque elcganccr cribus , auc quatuor verfibus depingic , 
• tumquc omniura optirac,cum ciusduogcncra,quxmagni- 

^ ' K tudin( 



14^ tlBERPRlMVS 

tudine tintum inter fe dirferunc,c6(lituit.Nos cum Diofco- 

ride,qui tamen curiorc Nicandru obferuare vifiis eft , vnura 
tantumcognoiamus.Marrubiuinetiamexvinoalborump-' 

lumcommcndac^idquc melifTam a paftoribusvocari rcribic, 

non quod inuicem finc didinctx , fed cb magnam fimilitu- 

dinem,quam incer fe marrubium album , &: melifTa iiabenc. 

Hoc nomine in alexipliarmacis etiam cap.de aconito v- 

fuscft . Pelliculaeciam, quazgailina^ ccrcbrum integic,non 

tantiim aduerfusferpctium morfus, fcd reliqua quoq^ venc- 

na,qiiemadmcdu ipiein curatione aconiti docuic,bona eft. 

Origanipra:tcreameminit,quod fupra cxpofui, &: ibmma: 

cutis iecoris apri, qux olim augurcs &: vates obferuabant. A 

Grxcis Tpci7rit!^aiy ti-vKui, 6i. iuu^ciipai,^\ctimqiic vocabantur. 

Mx parces felli adiacent, &: vcnx porca:, fic di^x , quod fan- 

guine ad Iiepar dcferc . Caftoris icem & Hippopotami ceftes 

ex aqua draciim^ pondere fumpti ,pra[rftanciftimum aduer- 

(iis ferpences funtremcdiu . Eft aiitcm caftor animal amphi- 

bium,nampartim in aqua,parcim inrerradegit.Lutr^fimi- 

lis eft, maior tame paulo, poftcriores pedes anferinos habe 

caudam fquamofam,dences acutiflimos. Marinus cquus & a 

Gr.Tcis,6<: a LacinisHippopocamus dicitur. Vc plurimum in 

Nilo fupra Saim vrbem , quam Poeca fulginofam appellat, 

ob agros circunuicinos nigros & combuftos veluci habicat. 

Sxpe autem c Nilo,pr2:cipue vero cum fame prcmitur, pro- 

iilit, fcgetefque prope ripas dcpafcitur.Hinc Nicander eum 

rnalam faIccm,hoccft,dentem,in mefTem imjmiccercfcribit. 

Hucetiam referri poffunt abrotonum, lauri baccg, araara- 

cus,leporiscoagulum,capreoliitem &c liinnuli,pingucq;ecr- 

uinum rete, poliu pr?terea,ccdrus, iuniperus,platani pilub/ 

cuprcfTus dcnique & bupleuris , qux poftrema tam incogni- 

ta nobis cft,quam Pulybat^a, c qua Tlieriacam , cum vini & 

olei a-quis partibus , duobus videlicct cyathis , & ptifanie he- 

raina componit. Aliam deindc Thcriacam componitc pice, 

inedullaferul^fylueftris fo^niculi (quod Gra:ci Hippomara- 

thrum appcllant) radicc,apio paluftri,fcufylueftri dauco,ce- 

dri baccLs,hippofcIino,myrrha,cymini femine, 6c viperarum 



r 



carnc. 



RELI- 



DE VENE^IS. 



T47 



RELIQVARVM PLANTARVM, ET RE- 
mediorvm, de qxibv s nicander in the 

RIACIS tOCVTVS £ST, EXPLICATIO. 



Cap. XXXVII. 




E diutius immorari vidcarin repetendis ijs, 
qu^ a Poeta noilrofunt confcripta/ummatim 
id quod adliuc in enumcratione reme Jiorura 
fupercft, explicabo, nulla denuo mcntione fa- 
<5la eorum ^quajvel iam antcaanobis fuerunc 
expotiiajVei dequibus fortalTe in Iioc fecundo libro nofliro a- 
gemus. Gliidiolus quem in ripaduorum fluminum Drilonis 
&Naronisenutritumfuifreait,ca plantacfi;,quam vulgus 
iridem Illyricam appellat.H^cenim duo flumina cam rcgio- 
nem inqua Rhagufium fitum eft,perIabutur.Naron a Pom- 
ponio Mela Narusdieluseft . Narrant Poct^, Cadmum vna 
cumcoiuge Hermione, Thebis (quam vrbem ipfc condidc- 
rat) pulfum , ad Illyricos feu Dalmatas contuliirc fe , ibiquc 
I^eorum commiferatione in Draconesduos conucrfbseirc. 
VAadmus Sidonius quoque di£lus efl:, propterea quod Ph^ni- 
fi?,in qua Sidon vrbs quoque fita efl, Regis filius fuerir. 

Er I CA & Tamarix vulgocognitarfunt. Antiqui tamarif- 
cum peculiari quadam vi in augurijspr^ditam cxiflimarut , 
<iuam ob caufam Magi & Schy tx cum futura predicere vcl- 
'cnt ramis huius arboris vti confueuerunc. 

C Y r I s V s nobis eft incognitus. Titbymalus Grccis thy- 
*^alis quoquc dicicur. Nafcitur in campeftiibus focis ple- 

runque & laccmittic, Diofcoridcscius leptcmgeneracon- 
ilituit. 



S 



ulgaris eft 



R AN A item maioresin aqua vino cum olco &: fale,vi 
A^iofcorides (cribit, clix.x, ad (erpcntium morfus maxi. 
^^ pioficiunt , quemadmodiibi iii f^-cundo Iibro demon 
i^rabirnus. lecurircm, &:caput vipcrinum ex aqu.i, vcl vi 
Jjo fumptum , ob ''rationes fupra in-principio hbri in me 
^'um addutaas. Nicandcr pcr vocabuliim bcftiie, Vipe 



rom, 



rpcntcm , quic damnum 



Ki N 




HBER l»RIMVS 

Ncmo tamen exiftimare debet , ea in vfum adhiberc pofTc 
prius, quam lcgi;ime prxparcntu 



\ 



H E L I c H R Y s V M hcrba eft vulgo cognita in Gairia;,c3u 
Ic conftat Tc^o, aliquantu cadido,foIijs per intcrualla cmer 

gentibus,abrotonixmulis,comatibusincacuminefloribus 
vmbella rotunda,aurcum colorem repra'fentante,& folis in- 
ftar fplendefcente. Hinc Grasci Ixi^pva-ov appellarunt. 

A L 1 A plantacft qux a GriEcis pariter,& Latinis Rhanui 
cli«5ta eft,cuius rriagcnera Diofcorides conftituit. Quoru po- 
ftremu nigrioribus, latioribufq;foIijsconftat,&:quadatenu3 
rubentibus : cuius rami quinum fere cubitorum longitudi' 
nem implent, fpinofiores quidem , fed infiimioribus minuf 
querigentibusacuIeis.Fruaum cditluteum,candidum, t. 
nuem,follicuIos referentem. Quamobre Poeta nofter eura 
papaueris calici confert. Harcarborfrequentiftimacftin Ly- 
dia, prope Tmolum montem, & Parthenij iuga , vbi Gyges 
olim rcgnabat, 

^ E s T &: Cardui qu^dam fpccics,qua^ tam a Gtxcis, quam 

aLadnisEryngiumdicitur,norinulIiCarduum,quicentum 
capita habeat, vocarunr. 

B A s I L i c V M aquaticum fimile cft ocimo/olijstamcn 

pauI6minoribus,&diuif!sparum,Gr2eci^pc)/vocant. 

QXiD fit Eucnemus.nefcimus. Anifumautem Sjacan- 
thusplantsefuntvulgocognitse. • 

He RB A Alcibium dida^fecunda fpecies eft anchuf^, 
quam Diolcorides Alcibiadium vocari fcnbit. Inlocislabu- 
Jo{is,quaIes ftmt magnxillius Troix campi, vbi eam quoquc 
3 caiie,quem vipera morfu fuo larferat , N icander inuentam 
fuiileaffirmat,copiofaprouenit.Crymneporr6&Crafuspro- 
pna funtnomina duorum agrorurn Troia: vicinorum, propc 
Phalacr^um montem , quo in loco Argiui equum ligneum 
cxtruxerut.Canes hinc Amicl^i difti funt,ab Amick^a vrbe, 
qu;Evnacratecenter.isLaconia.'vrbibus.Etfaneoptimosca- 

nesvenatorios exea venifte conftat. 

R I ci N v s vulg6 Pairaa Chrifti diaus, vubaris in Gallia 

notitia:. 

H E R B A qux ideo nota eft, quod ad Solis morum &: ipfa 
circumagatur , ^ Gratrcis Hcliocropion vocatur , fic dida , vt 
Poeta nofter aftcric,quod folc fcquatur, vt &c Chaltha n oftra. 

Scorpi- 



cft 



D E V E N E N I S. 14^ 

Scorpiurus etiam dicla cft , propterea quod florem fert jqui 
Scorpij caudara repra;rentat.FoJia habec quam maxime ocy- 
mofimilia, latiora tamen, iiirfutiora , & candidiora.Eadem 
vis fequendi SoIcm,olea2 quoque folijs attribuitur. 

V M B I L i c V s Vcneris ea planta eft, qua Grxci Cotyledo- 
ne appellant . Non multu in altii aflurgit/olia omnino rotu- 
dahabet,viridia maxime,&: in medio, vbi ftipiti funt aifixa, 
concaua.Cauliculos tres aut quatuor folijs cindos emittit. 

A s c L E p I V M fecunda ipecies ell Panicis , lic di<3:a, quod 
iEfcuIapiusfueritinuentor,eaq;,vtPoet9referut,IoIauIphi- 
clis filium,qui hydram,aqualx{us fuerat, interfecerat , vna- 

quecum Herculeigni mandarat/anitati reftituerit. 

ScoLOPENDRivMcaeft plantajquam Pharmacopo- 
kj&t vulgo Ceterah appellant.-fic dida eft ob foliajqua: fimi- 
liahabet Scolopendras terreftri,dc quafupraintcr beftias vc- 
nenatas egimus.Longitudineminimu digitum a;quant,fub- 
terhirfuta & flauelcetia,fupcrne vrridia,ncccaulem,necfio- 
rcm j nec femen habet . Nafciturin parietibus, faxifquc fili- 

ceis,&: opacis locis. 

C^i N QjvE F o 1 1 V M (ic di£lu cft,qu6d ea herba quina 

fingulis pediculis folia profcrat, menthas fimilia, & in ambi- 

tulerrata. 

A R c T I V M herba eft fimilis verbafeo, vt Galcnus alTcrir, 

catam caremusquam CicamencOrdili, Lcucadc, lafmino, 

bulbo,SidaPfamachyxa,fic dicla afontcquodam Baochix 

Piaraatho, 

Lyc o p s I s akcrafpccicseftanthufe/olijsladucxlimi- 
hbus/cd Iongioribus,Iacioribus,arperioribufque,craffis, cau- 

lcquelongifIimo,vt Diofcoridcs refert. 

P I N V s humilis ea lierba eft,quam alibi Pinum tcrr^,Vel 
luam archeticam appellauimus. . 

P E T R o s E L I N v M fylucftre a Grsecis Caucalis dicitur^ 
folia infcrius limilia habctdaucofylucftri,velolufatro fupe- 
rius, hoc eft, in cacuminc caulis paruis iricifuris diuifajficni- 
culi foliorum inftar,fcmcn profcrc,vr & pccfofelinu/uauiffi- 
^niinmandendoodoris. 

P A s T I N A c A codenomine,& a Latinis&: a.Grecis di- 
citur,a GallisquandoqjPaftenade.Multorii cftgcneru.Sin- 

gulatamc in cibo commendantur,&: Gallis familiaria funt. 

K 3 Teri:- 



^ 



i;o tlBER SECVNDVS 

Terebinthvs caarbor cfl;, c qua refina Terebintliina 

proflmc, qua nos vtimur,&: nobis eft incognita. 

Capillv s vencris a Gr^ecis Adianton vocatur,pIata cfi:,' 
qaas cauliculos nigro colore profert,priEtenueSjpuriIIis foJijs, 
in fummo inciruris diui{is,coriandri limilibus,neque florein, 
nequc {cmen habet. Nafcitur in locis opacis,&: propc muro- 
lum parictcs irriguoSjqualesfuntpropeaquas Sc molcndina. 
Hancautem propietatem habet,vt quamuis vicina fitaquij, 
nunquam tamen ab ea humcdetur, ciim diutius fupra eam 
commorarinon poflit.VuIgo Capillus Veneris appcllatur. . 

S M y R N I o N caulcm habet apij,&: fohalaticra pauld,vni- 
bellam in cacumine,e qua femen erumpit,anetho firaileni. 

Papaveris fecundum Nicandrum duo funt genera, 
diuerfis nominibus diflinda,altcrum quod maiora capitagc- 
ftat, 5-t/Aax}5,aItcrum quod minores vtriculos ,in quibusfe- 
me concinetur,Iiabet g7z-;T«A/c dicitur.Graue autem ideo pa- 
pauerappcllat,qu6d caputgrauer,& fbmnum inducat. 

C A R D vv s fylueflris ea planta eft, quam Grxci Pyracan- 
tham,& Leucacanthamappe]Iarunt,hocefl:,fpinam aibnm, 
cuius femen in potufumptum maximc, Diofcoridc ita afti- 
pulancc,concrafcrpentium morfus proHcit.. 

i€ G Y L o p s herbula efl folia tritici habens,cuImo tenui.e 
quobinaternauegrana,rubra&oblonga,cumtcnui,capilIa- 
cea,Iongaque arifl:a,emitcit. In hordeo frcqucns inucnitur, 
quod,vt Galenus ait,in hac herbam conuertitur,vt triticilin 
loIium,cum in terra humidiorem proieaum fucrit. Parthe- 
nium Gra;cis,matricariaLatinis diaa/olijs cfl: coriandri, te- 

iiuibus:floreperambitumalbo,intusmclino,odoregraui,f3- 
pore amaro.Fuchfluseapro fecudaarthemifi^fpeciepofuif. 

: R V B R I c A Lcmnia vulgo terra flgillata dicit ur, 6l ad nos 
e Turcia aduehitur. 

^ P R o V E N i T in infula Lcmno, qux alias StaHmene appel- 
lalatur, vbi agricole hanc terram in loco quoda paludofo col- 
hgebant,vt Diofcoridcs afllrmat.Hodie ad nos e Turcia ccr- 
lisquibufdaTurcicischaraaeribus infignita tranfportatur, 
quxin maximo habttur prccio . Matthiolus terra figillatam 
Lemniam eflbnegat,fed eara potius,quamnos bolum arme- 
mm Onentalem vocamus,veram eflbaffirmat. 
1 A 1 1 V R V s ta varie ab aatiquis dcfcribitur,vceam hodi^ 



D E V E N E N I S. Ij-f 

cum nulla noftrarum arborum conferrc queamus ] nifi fortc 

cumaquifolio. 

Orobaitche cauliculus eft fefquipedalis, fubruber , fi- 
ne foIio,afparagorum inftar cum erupere incipiunt^hirfutus, 

rcner,pinguis,florefubalbido,radicedigiticralfitudine,fiftu- 
lofa. Inter legumina/egetes 5c linum nafcitur.Aliqui camcn 
dubitanc>vcrum Nicander hanc plantam intellexeric,cu nc- 
mo e veteribus lianc illi vim contra ferpentes tribuat, vel flo- 
res mali Punici,qui interdum hocnomine, vt Gr^ecus inter- 

prcs annotauic,appeIlantur. Qupd ad me attinet,non iudico 
cum hos incellexifTejCum in fequentibus flatim de vafe exi- 

guo,rubefcente,&:maIiPunicifIoribusIoquatur. " 

il E s T A bouis vulgo notifliraa cft ; fic autem vocatur, 
quodradicem habeatlongam,& robuflam^adeo vtciim vo- 
nieriimplicaturjVeIincoinuoluitur,bouesauc equosremo- 
Jctur.Cauliculos habet paruis aculeis vndiquaque munitos, 
foliamelilotifimilia. • 

P o R R V M Strarium vocat, quod iii Stratio Arcadia^ vrbe 
onnnium pr^eftantilHmi nafcantur. HerbaaDraconccogno- 
iTiinata Gallis Serpentina dicitur,qu6d caulcs habeat macu- 
iis diilin£ios,inftar cutis ferpentis.VuIgo cognita cfl. 

Qj I D autem per radicem fimilem pungenti Scorpionis 
aculeointelligerevoluerit, planenefcio. Ante^quidem dc 
Scorpiuro locuti fumus,qua idco fic vocari dicebamus,qu6d 
flotes fimiles Scorpionis caud.T profcrrct. talthaferoe iimi- 
«habet , Sed nuUam inucnio hcrbam ,qua^eiufraodi radi- 
ccm habeat , nlfi forte fit prima aconiti fpecies, de qua in fe- 
cundQhbr6loquemur.Certustame ium, eum hanc non in- 
Jplligercjcum venenofa flt Et crcdidcrim potius,eum abu- 
fiue radicc pro inrcgra herba vfurpata, Scorpioides intelli- 

g^re voluiue, quod Diofcoridcs ferpcntiura raorfibus rac- 
ocrifcripGt. 

*-ychnis,vt Diofcor. afErmat , magni vi aduerfus fcorpio- 
''um i^^uspollet.' Matthiolus fcripficcam eiTccauIcIanugi- 
'^ofo, cubito maiore , in cuius cacumine flos emicat.purpu- 
[^^s , aJbx violx fjniilisfolijs lQngis,tomcntofis, albicanti- 
Dufque. 

^^AciNTHvs planta cfl qu;^ intcr fcgctcs, & in fyluis 
proucnit, radicc magna Sc bulbofa.folijslongis&anguflis, 

K4 q^yxl 



ip 



L r B. I. DE V E N E N I S. 



qua^atcrra principium fumunc, &c caule paruo ex medio 
ipforum ad palmialcitudinem afcendente. In ambitu caulis 
florcs purpureos emittit. 

, P o E T ;t referunt Hyacinthum puerum fuiffe elcgantif- 
fimaforma , quecum Apollomagnoprolcquereturamore, 
^b eo per imprudentiam, ciim forte cum eo difco (quod ge- 
nus erat ferrei inftrumenti rotundi,quod in altum vibrabat) 
luderet, feriumquead lapidem quendam reliliret, capiit 
ipfiuslsetit, vnde perijt. Hoc accidit in Eurota fluminej alias 
Amycl^o vocato,vel LaconicOjquodLaconiam prieterfluar. 

Quicfabulaab Ouidioquoque in Metamorphoii pulcher- 
rimeeflrdefcripta. 

. P E R radicem Libycam , Silphij quod in Lybia nafcitur, 
radicem intciligit.-Lichenes equorum calli funCjin cquorura 
genibus, &: fupra vngulas inflexio earum partium durati. 
, P A N I s porcinus ea hcrba efljquam Gr^ci Cyclaminum 
vocant.Foliahabet heder;E,purpurea,varia, caulequatcrnos 
digifos £Equante,fine folijs, floribus purpureis,radice magna 
&:nigra. Qu.idam vmbilicum terrjE appellant. 

CiNNAMONiVM non efl: illud, quod apud nos v ulgo 
Cinnamomumvocatur.Verumtamenefl:,idquamproxime 

accedere^ &c in dcfcflu alterius hocplerunque nos vti. 

B A L s A M V M quod Arabicum ad diflerentiam vulgaris 
noftridenominaridixi, hodieinEuropanofl;ranufquam in- 



uenitur. 



I 



N I c A N D E R porro cx harum & aliarum herbaru n 
xtione , quaram in aliquibus locis fada efl mentio , diuei 
Theriaca: genera compofuic eamque componendi mod 
abundeinuii; 

fuit,vt noluerim in co tranfrcribendo diutius immorari. Le 



verfibus demonftratus eft. Quo fadum 



doicm dcnique rogo , vt potius fi quae defiderantur , tam ob 
nominum & cognominum plantis impofitorum diuerfita- 
tem, quam breuem nimis earum exphcationem, ea fupplc: 
ic, quam curiofe rixari mecum velit. 



4 <. 



LIBRI PRIMI DE VENENIS 

F 

Fl K I s. 



DE 



/ 







N 




N 



IJ5 





j 











V,N 






^ 



HOC EST DE NATVRA EORVM, ET 

tAntldotoYHm, 



De venenis, et antidotisin gener, 

capvt primvm. 



-i 




■ 

E V n D e m primo noftio commen 
tario,tam de natura & morfibus ani 



dijs proprijs &C 



r 

oforum , quam reme 



m pra:cautione,egimus.Prim 



capitc gcneratim naturam 



iifcuffimus^&in fe 



-1 



buscuN 



dro prarfeiuandi modumaviru- 
tis beftijs tam per fuffitus , & per 
eaqu^Efubfternutur.quam illitiones^idque antcquam vllum 
de particulari cuiuflibet animalis natura verbu facereraus, 
aeinonftrauimus. Neceirariumitaquceftjpr^scipuefi eunde 

ordincpofthacetiam fcqui voluerimus,primum dc eo,quod 
1 oeta nofl-er filentio pr^EterijfTc videtur , hoceft, de prarfer- 
uarioncj&curandirationecommunijquibusambabushunc 
recundum librum deftinauimus , agere . In quo non fecus, 
quamprimo, hberefententlam noftram pronunciabimus, 
raateriafque Sc verba diificiliora Nicandri cxplicabimus. 
j>ed antequam hoc negocium aggrcdiamur,quandoquidem 
mc prxcipue de antidotis quarritur, primiim eorurn natu- 
ramcognitam reddcrc ftudebimusj & deinde adprarfcrua- 
^onetn,figna,&. vniucrfalem curationem acccdemus, & po- 
ftrern6,autorem noftrum fecuti,dequolibctvenenigenere, 
particulatim difTcremus. Antidotum itaquc idcm , quod 



vocabulum Gra^cum a\?^i^apfxaxQv pcr quod proprie medi 



camentum , id quod orecontra venena fum 
nius,fignificat. Gr:EciaAgg/T«p;oj/quoqueappelIarut: quam- 
^is hoc vocabulum propriead ea raedicarnenta^quc in potii 

K s . aduerfus 



i;4 LIBER. SECVNDVS 

aducrfusrerpentium morfus hauriuhcur, accommodari dc- 
bcat : propccrca quod compofirum eft c vocabulo Gra^co, 
quod virulencum animaliignificat, vtprimolibrooflendi. 
Ambo camen indifcriminatim in vfum trasferuntur,vtrunqj 
etiam a Galeno fub ancidoti" nomine , quod concra vencna 
exhibeancur, comprehenditur . Nominis icaque racionc 
rcddica, rcliquum cftvtdenaturaantidotorum , qua:du- 
plex ert, loquamur . Sunt aurem ex aiitidotis qusedam, qux 
lepcrcutiunt, &:infringuntvciutivericniidus : qua?dame 
corpore, quod obfedit , id euocant,extrahuntque. lUacara 
vim habent vclob qualitates fuas , vcl temperiem , vel dc 
niqucob peculiarem quandam naturam : harc agremvc- 
nena expcllunt, vclrationc {jmilitudinis fubftantise, quara 
jnrcr fe habcnt , Sc ob quam etiam ca attrahunt : vel caloiis 
tenuitate.Qus autem quaUcatibus fuis aut temperie agunc, 
raanifcflas opcrationcs fortiuntur . Qiiod fi contraria con- 
trariorum func remedia, vt cerccfunr, manifeftum planc 
eft,ijquidem venenum talc vel ob caliditatem, vel frigidita- 
tcm , vel ficcitatcm, v^l humiditatem exccderitcm dicitur, 
^ntidotum eius vim , autfrigidate fua, autcaliditacc, auc 
humiditate, autficcitate d^bereretundcre, Quod C\ con- 
tjngit vencnum efTe vcl calidum 52 ficcum , vel calidum &2 
iiumidum , autfrigidum &: ficcum , vel frigidum & hura 
dum, ancidotum frigidura&hum.idum, auc frigidum &2 
ficcum,auccalidum^ hymidumi aiitcalidura Sificcura 
eric.Itaque operatio iUiuSjtanquam a qualicatibus,quas Phi- 
lofophi apparcntes appcHant, dcfumpca . rpanifeftaquoquc 
cric. Ec quod ad particularcm anti Joti oaturam attinct^f^Iis 
pft ca qualis fequirur. Antidotum cnim, quod vencniinful- 

dic,8< infringit v.eluti, dupljci coiKrarimti partici- 



pat, &c tarn cQrporiqu^m vcncno aducr (atur, ^adc 



intcrcorpus^^ sntidotiim , qu*e intcr venenum aiantido- 
tum cft proportio , U pari quoquc rationeintcr vchenura & 
antidotum,quacintcrantidocum5^corpus , Hocpriraoin- 
tuitu difHciIius,5crepugnan$ fibi vcluti vidctur^ratiotaracn 
h;cc crt: fi amidotura fimilc elTctcorpori^non nuiorcm viro 
cllcndivencni, quara ipfuro corpus bsbituf uro cfTct, &: 
ac rationc fupcruaCancura forct, aliundcconquircrc ii 
(jaod corpus ipfutii fuppedicarct nobis, Eodcm planc modo 




f 



DE VENENIS, 



US 



fi omnino corpori contrarium efTct , tancum abeft , vt quic- 
quam vtilitatis prxftarcc , vt mortem quoque acceleraret. 
Diciraus iraque antidotum inter corpus &c venenum rac- 
dio quodam modo fe habcre, idque iufta de cauia, fi exad;e 
& proprie antidotum appellari debct. Alioquicnim quo 
magis ab hoc medio difcederet, &c in hanc vel illampar- 
tem inclinaret, hocmagis vim fuam imminueret. Nam 

d corporis naturam acccdit, in hoc certc vircs fuas 



labcfadat , quod 



propria fua natura perpccuo 



fubftantiam noftricorporis , &: quicquid huic efl; 
corrumpit, antcaque non dcfinitia^uire, quam alia qua- 
dam rc , qua: diuerfa ab eo natura prxdita fit , fuerit occur- 
fum. Pari ratione fi magis ad vcnenum inclinaret, quo 
magis iplius naturseparticiparet,hocmagis visetiamiplius 
adauperctur.Pcriculofumautem eftobc;iufam,quam modo 



f 



dotismagnanimis quantitate 



bioenim, etiamd veneno fuperioraeirent, idq 



Abfque d 



d 



pori noxam aliquam allatura cfTent . Qucmad 
dum etiam minimeconfultum cft,ijs paruaniraisquan 
re,qu6dpericuIumfiE, ncvcneni visvchementioreua 
vti. Alcxipharmaca autcm, qua; vim haberc extrahend 
cni dixi , idnatur^Eouadani coo-natione, quam ra 



habent, &:q 



-v 



fcholis fubflanti^fimilitud 



catiir,efficiunt: non quod pcrfcfatis efficax fit ad procu- 
randum inrcrirum, fed vt corpori tantum (quemadmodum 
^G primi generi^ antidotis oflendi ) fi quis ea maiori quan- 
litatc fumat, noxam ahquam inferant . Quardam ctiam ex 
ijs Iiancvim a ealore acquirunt. Calor etcnim attrahit,quod 
^xperientia in quara plurimis naturalibus adionibus vide- 
^e licet. Sedantcquara ad exphcationem aliarum mate- 
riarum , quas in medium proculimus , accedamus , quxfiio- 
'■ prius, quxadhune raodum proponi potefl- , dcclara- 
us . Qui ficri poteft , vt venenum tam parua quantita- 
^e exhibitum , vim fuam maleficam in omnibus aaionibus 
«^orporis , animalibus , vitahbus , naturahbus in tam paruo 
temporis fpacio excrceat.? qui fieri item potcfl: vtakxitc- 
rium tantam vim retundcte poflTic , cum fieri nequeat , vc 
tam exiguus hquor per tot corporis partes dcferatur ? Mini- 

n^eprofeao hoc in loco dubitare oportct , difficihmum efle 

rcddeie 



bim 



1 



l^S ' LIBERSECVNVS 

reddere rationem. Affirmareenim vellecumGaleno,fub- 

ftantiam veneni , & alexipharmaci non diftribui per corpus, 

fed qualitatem duntaxat illiuSj quid id , obfecro , aliud efiTct, 

quam iniuriam facere principijs naturalibus ^quibus edodi 

fuimus^qualitates ablquecorpore non pofTeconlifterejpr^E- 

cipueeas, qux e primis effe£I:ibus fubftantia;, fuorum corpo- 

rum proficifci videntur, quemadmodum calor qualiras eft, 

qu^ quam proxime ad ignis naturam acccdit.Dicemus itaq; 

Iias qualitates ita pcr corpiis diftribui vniuerfum , vt non fit 

necclTe exiguam veneni portionem idco ad tot partes 

(namid impoflibile eflet) dcfcrri : fcd ita hiec acciperc o- 

portet quod venenum quam primura corpus occupauir^tan- 

quam hoflis qui in ipfius perniciem conlpirauir, quicquid 

primiim occurritj conuincit, &: in prbpriam fuam f iibftann- 

am conuertit , fiue fanguis fit in venis , fluc pituita in vcntri- 

culo &: inteftinis , Sc hinc rcliquas quoque corporis parces 

inuadit. Qu.cmadmodum duxcxercitusetiam ciim vrbem 

deditionecaptam hoftitradit, quampluritnos milites, c]uo- 

rum opcra poft acceptum damnum vti polTit, ad fe alli- 

cere ftudet . Vencnum itaque hac ratione , qua dixi j va- 

lentius redditum , pcr venas , arterias, & ncruos CcCc cxten- 

dit,& malcficam vim fuam iccori quoque,cordi,&: ce- 

rebro communicat ,'&: vniuerfum deniquc corpus in fui 

fubftantiam conuertit . Quod vero ad alcxitcrium atti- 

nec , cura debica quantitace fuic afTumptum , ventricu- 

lum petit jibique calcfacium vapores cleuat , qui a fe inui- 

ccm difiunfti , & per vniuerfum corpus difTcminati , vi fua 

limili ci corpori, a quo funt eleuati, venenum , quocunqiic 

tandem loco occurrct , oppugnanc . Hinc alexipliarma- 



£> 



mole fumptum , vencnum ciiinccre ob 



porum paucitatem , qui ad tot partes , in quas venenum 
fe ea, qua dixi,ratione infinuauit,deferrinequeunt ,nori 

poteft. Taceo, quod nullam corporis particulam in fui 
fubftantiam vt venenum,conucrtere poteft, Qupd etiam 
necvtile nec necefTarium efrec,cumvit2:damnura'potius, 

quam vtihtatem aliquam allaturum efret. 

Rcdcamusitaq;adprimum tra^lationis noftr^ initium,5^ 
modum venena prxcaucndi demonftrcmus. Diftinguitu; 



autem hic in tria capita. Priraum domus gubcrnacionem 







DE VENEN IS. ' 1/7 

rcfpicit . Alteruin in vidus ratione confiftit. Poftremum in 
medicamencis , Oportec itaquc cum qui a vcnenis tutum 
ieprieflare volueritjomnem diligentiamadhibere, vt mini- 
ftros quibus tuto fiderc poflit, quofque a longo tempore co- 
gnouerit, & beneficijs quibufdam deuindos libi reddideritj 
cligac . Quod facillimum fa£tueft Regibus Sc Principibusj 
qui prarcipue his admonitionibuSjtanquam quos mulci odio 
iimul proicquaiitur , & mccuant, indigcnc . Nam quemad- 
modum aliquando in Tiagoedia quadam noftra, quam Cx- 
farem infcripiiriius, diximus. 

Is quemfinguU metuunt ,a, fingulii cauere fihi oportet: 
(lijilihet emm eum iMm conficerey feu dilamre cupit. 

Pr I M V M itaque pr£eceptum,quod Princepsobferuare 
dcbec, eflvcvirx&morum integritatcamabilem featque 



8 



t 



c 



cceptum fubditis fuis reddat. Et quia raro fit^vc magni virj 
covfque fui ipforum obliuifcancur , vt quicquam improbe 
agant; operara dabit pnnceps,vc miniftros habcac non igno- 
bilcs, nccobfcuro loco natos, fcd fidcles &: Dcum timenccs, 
Medicos eciam qui in ea parce arcis mcdica^qux fimplicium 
medicamcncorum cognitionem fub fecomplcditur, finc 
exercitatijCligac oportet. Cauere ctiam oportcr, ne vafa qu.e 
admenrafvfuraferuiunc inlocoapercoponancur, vrhacra- 
cione exploracori occafio vencficij prarripiatur . Mund 
quoquc ea Sc claufa fcruare oporccc,pr(^cipue cum vinura au 
cibusincus contincntur, ne viruicntum ahquod rcptilcir 
gredi poflTitjVelvini odoreferpentesalliciancur . Nacuralicc 
ecenim ferpences, vc quamplurima^anciquorum Iiiftoriar, 
qux exemplo nobis efTe debcnt,teftancur, vino dele£lancur. 
Curiofe eciam fcllas, &c frcna equorum,ne veneno infician- 
tur,obfcruareoporeec,propcerea quod frcquenciflTnne vcne- 
num ibi d .licefcens, fub fcmore &c in manibuscquitantis in^ 
calefcic , &r pcr cucis meacus in corpus fefc ingeric , illudque 
mficic. Quibus ica ad amuflim difcuflis,vencficia deinde ra- 
riora forcaffe crunc . Improbitastamen hominum eo vfquc 
eftprogrefTa, vcdomcftici ipfidominis fuis vcncnum darc 
non crubefcant : cui cerce aliter quam cx fingulari Dei gra- 
fia,qLii omnia vidct, &occultin^imaquxqucrcuelac,fuccur- 

n non poteft . Ec vidcntur fanc principes cgrcgie pra^cauifle 

^il)i, ciim pincernis fuis imperanc , vc vel vinum , vel eduha 

quae 



/ 



Ij8 LIBER SECVNDVS 

quae appotiutitur , antequam ipliquicquam deijsfumant, 
pixguftenf.qui camcn modus inccitus cft &: fallax. Qupd fi 
pocillacor, vcl alius quicunque hero iuo toxicum prazbcrcin 
animo habueric, nequaquam dubitareoportet, eum cum 
antca fc aatidoto muniueiit,qu6d vcneni vim labcfa«5let,ci- 
tra vita: periculum guftare ea poffe: auc ccrte tam paru funi- 
pturum,vc nihil incommodi indepercipiac: aut (alcem ineo 
locojvbi vcncnum nonen-,autdcnique fi culpaetiam vacat, 
& nullius mali confcius fibi cft , nihilominus tamen pr^tgu- 
(laturum cflc.Quod tamcn non impedit, quo minus herus 
quoqucpoft cum dc co capiac : vt plurimum enim venena 
hac ratione in cibis exhibita , non tam cito maleficam virn 
fuam orcendunc,fed in corpore aliquanxliu, antequam qnis 
ca animaduercac, delitefcunc. Quam ob caufam is, cui hac 
in parce periculum imminet, &:nonomninotutusci1:, di- 
ligentcm vi£tus ( quod fecundum prsccautionis caput fuir) 
rationem obferuareoportctv Vtaturitaque cibis tam primis 
quam fecundis qualicatibus mcdiocribus , hoc cft, qui non 
finc nimiura , vel calidi vel frigidi, vel ficci, vel humidi, vel 
dulccs , vcl amari , vel falici vel acidi . Venena ctenim ple- 
runque, Ci faporem fpe»5les , talia funtguftu , priccipuc ca 
qu:E ob qualitatum cxuperantiam agunc, tac^o quodvc- 
ncnaplerunquccumduicibus commifceri confucuerunt. 
Vicandi prarterca func cibi colore candido nimis . Nara fub 
his mecalla quardam vcnenofa occulcari queunt. Vfus icem 
olerum fufpicionenon vacac, Nam bonislethaliaquoquc 

admifceri poftlinc . A cibis quoque non confuecis in primis 
abftinere oporcet, qu^ facilimc lapore non confueco decipc- 
rc nos poirunc. Sanguinisicem v(us,incermittexidus,cum fa- 
cilimc illi , quo nos vtimur , aliorum animalium vencnofo- 
mra fanguis admifccriqucat. Omnium tamen fecuriflimus 
&c ccrtifTimus pr^cferuationis modus hic eft, non diu famcm 
autiitim fubftinere,idque duabus de caufis. Primum quod 
vcna:primiear«rcloresrcddit^, famcque oppreftk finc vlb 
difcrimine inid quod primo incurrit, irruunt, &: quiavcnc- 



nura itcrum ad ventriculum vcl alio rcgurgitat,illud quam 
celcrrimc pcrcorpus , pcrinde acfi eflet illi nutriido idoncu 
alimctum,diftribuunt. Alccra ratio eft,qu6d cura vcncnum 

vcntriculum plenura ofFcndit, fxpenumero cibis fefc com- 

uiifcct, 



^- 



DE VEKEN IS. JJP 

njifcct^quibus iiliiis vires hebetantur , quasantcquam rccu- 
peretjfpacium fuccurrendi datur. Imo quandoq,- cum com- 
munibus , &: quotidianis corporis excrcraetis ipfum quoquc 
txpellitur. Aliud ell rcmedium sequeprxftans, non vti cibis 
variemixtis jautdiuerfis faporibus conditis : namijscom- 

mode venena admifccri poffunr. 

R E L I QX V M cfi:,quod ad liane materiam attinet,vt dc 

ijsmedicamentis qux vulgo prarferuantia , hoc eH , apta ad 
pr^Efcruandum nos,appeliamus,loquamur.Sunt autcm duo- 

rum gencrum, fimplicia nirairum &compo{ira . Simplicia 
(qucmadmodum&compofita) velpcros aiTumirriUs, vcl 
circungelhmus , vel alioquiin promptUi &:penes nos ha- 
bcmus . Pcr os aiTumipoflunt ficusarida:, iuglandcs, cortcx 
medius caftaneiE , apium, radix raphani fyluedris, ruta: folia 
cx vino , didamnus , lau.^^i bacc^E , cafiorium naribus admo' 
tura,&rerpyllura vulgare,bctonica,nigclIa, radixarphodcl 
cumaquatepida, cymini remen, olibunum 3lignuma!oc.i 
anethum,agrimon!aexvino,maIa citria cruda,rapifemci 
ex vina, folia pulcgij rylucRris vclcalamenthi, tcrra figilla 
ta, tcrra Lcmnia, aureippndere duntaxat fumpta, archc 
mifia, abUnthium, foeniculum , iunipcri baccx,&:quan 
plurima: alia! plantic quibushanc vim prouida natura, v 
vcncnorum incomraodisoccurriqucat,attribuit. Mithri 
datumautem &:Thcriacaprobe& fidelitercompoiita prin 
cipatum inter omniaan^idota compofita obtinct . A nimi. 



i 



pfius quantitate caucrc oportet 



N 



dixi) alcxipharmaca propric fic dida , aliquo modonaturx 
noftrxfunt contraria. E(t & alia vulgaris antidotus, cffi- 
cacifTima tamcn , qua olim Mithridatcs Rex Ponti lon- 
giirimotempore , vt quidame vetcribusrcripferunt, inco- 
lumcm fc confcruauitavencno. Conflatautcm c ruta: to- 
Jijs quinque duabus iuglandibus, tribus carycis , &: falis mo- 
n5cnto,& appellatur Mithridatium minus , ad difteren- 
tiammaioris, cuius compofitioncra Gal. libro i. deanti- 
«iotis docuic. NarracPIiniusPompeium vicloMithridate, 
hanc compofitionem propria manu fcriptam fub ipfius fcri- 
nioinucniire. Hircitaque quodad medicamentatam fim- 
plicia, quamcompofita, equibujjdiucrfiicompofitionum 
genera pro arbitrio medici expcrti parari poffunc attincc 



1^0 LIBER SECVNDVS 

didia. fufficiant. Nuncde ijs agendum , qu^equis vcl collo 
fufpendit, vel alioqui fccum fcrt, qua: venena produnt: qui- 
bus tamc,vt vera fatear,fidere non expedit. Et quod ad mc 
attinct planedubito,tam vetcres quam recentiores,qui harc 
litcris mandarunt , fraudulenta quardam & fuperftitiofa illis 
imraiicuifTe : nihilominus vt le^lori fatis faciam , modos ali- 
quos pra:fcribam,fada tamen prius hac obtcftatione,nequis 
fidem adhibeat,ni(ipriusiplepericulum fecerit . Hic itaquc 
fcribuntcornu CcraflrE ( quem Cornutum primo hbro vo- 
cari diximus ) feu hnguam ( quam ferpentis linguam vulgo 
appellant)prefente vipera,aut napc]lo,aut pardi felle exuda- 
re : quodPetrus Aponeniisin tradatu fuode venenismc- 
moTix prodidit. Sunt alij, qui pro ccrto tradunt, lapidc Tor- 
coidem (eu cyaneum a ca^rulco colore di£lum , fplc^dorera 
fuum pra:fente vino araittcre: quod tamen cxpcrimento 
no vidijquemadmodum nec inrana^terreftrislapide, quem 
digitum cius quigeftat, pra:fentc vcncnoadurerc vehemcn- 
tcraffirmat. Addunt quidam candclam e dextro vulturis 
pedc fadam cxtingui . Pfittacum etiam folito vehemcntins 
vociferarij&perdicemetiam enutritam domicaueamfuam 
cum maximo clamore dilacerare. Infinita alia funt mcnda- 
ciain medium a Pifone , Medelbo, Simonide, Ariflodemo, 

Pherecyde(vtiEtiusfcribic)&GilbertoAnglico,PetroApo- 
ncnfi.Albcrto Magno,PetroHifpano,&: alijs,qui etiam cha- 
raiflerura nccromanticorum meminerunt: imaginisnimiru 
fcrpentis cumflcllis fuis infculptJE lapidipreciofb : hominis 
itcm genibus flcxis ferpentc cindi,cuius caput dextrare- 
neat, caudam vero finiflra : quod totam ex obferuationc in- 
flucntis potentix iquarundam ftellarum proficifcitur . Q«^ 
ineptiacomnes tam parum certitudinis habet , quam parum 
nos efFedus videmus. Negare tamen interim nolo, quofdam 
lapides preciofos, Sraaragdu nimirum, Achatem, Sapphiru, 
raargaritas,& aliosin puluere rcda^loSj & per os affumptos, 
veneno infcdos ab interitu Vindicare pofTe , cuius cxperien- 
tia , fepe fidem nobis fecir. Sed quodcollo fufpcnfi , vel cir- 
cungeflatihunc vfum prxflent , vcl hanc vim habcanr, nul- 
lam video rationcm . Reliquum igitur cft, pofteaquamdc 
prxcautione locuti fumus , vtgcneralem vencnorum cura- 
tioncm,qux tam necefTaria cft, vt fcepenumero, imo femper 

adcam 



D E V E N E N I S. i<Jl 

ad'camrecurrcrecoganiur,.tradamus . Nam cuni homonoi 
bis.vcnenoinfedusblfertur, nondum adhuc quale vcncnu 
ajTtimprericVconftat. Quare relida particularicurationis 
methodojCoramunem adhibemus. Bonus tamenmedicus, 
qtii dihgentcr omnia pcrcurrit , exadurs paulo pcr ca qux 
luntocuhs fubieda, hoc cft, figna extcriora, qua: in 5ympto- 
matibus a veneno dato exortis ftatim fefe produnt e e-enera- 
hparticulare colhgere porerit: no tamen adhuc omnino cer- 
tuscft.fcdingcnere tantum nouitvtrum fitvel calidum,vel 
frigidum,vcl liccum,vcl humidum. Ventricuh etcnim,renu 
&vcficxinflammatio,cxcoriatioitemIingu:E &: faucium no 
tantum ob cancharides , fed Saramandmrn etiatti 6c bupre- 
ftem accidunc Vertigo autem feu caligatio , ftupbr Sc rcfri* 
geratio in corpore non ob cicutam tantum , fcd mandrago- 
ram etiam oriuntur. Indicia itaque primum,qu£e ex vniuer- 
filibus particufariamagis , & eprimis quatuor quafitacibus 
dcdu£i:afunt,affignabimus, Perhascnim veneni malignitas 
plerunque detegitur,ilhus priecipuc quod per exuperantiam 
qualitatum fiuefolarum , auc alij particulari coniundarum, 
de quo in primo capice primilibri locuci fumus,agic. Vencna 
itaquecalidaplerunquefe producper acucamomniumcm- 
brorum inflammationem , qux e ftti int6lerabih\ & fudorc 
continuo,& membrorum contorfionc coUigi tur.Etvbi cum 
noccalore peculiaris qu^^dam malignitas occultatur , 
punftio, & intolerabilis ventriculi 5c intcftinorum dolor ac- 
cedunt,animi irem deiiquium,& fudores iarA calidi,iam fri- 
gidicmanant. Venenum frigidum e fomno profundoco- 
gnofcitur, quiinterdum adeoexcedit modumi vtnon nifl 
^^gno labore cxcicari quific funtafte£tip podint. Non- 
^unquam ccrebrum ica turbatur & afficitur,vt fa^penumcro 
itultitia & infania fabfequantur , vniuerfum corpus fefrigc- 
ratur , 8)C a-gcr aCpediu eft pallido & horribili ^ fudor erumpic 
frigidus , & frigore cocus riget . Vencna autem calida , cux 
P^rpetuo ferc calorem comicem adiundum habent , os Sc 
lauces exicqantciun fitiqua: mitigari & fatiari nonpoteft. 
^tquiaficcitas merabra^corporis meatus, mcmbrariazin- 
*wr,qua^'propc ignem collocacnrjn fc contrahic,vrina etiam, 
o^reliquarquoque corporisexcretiones quotidian:^ fuppri- 
^untur , 6c ^•gcr vigilijs prcmicur . Gontra venena frigida 

L incx- 



tum 






^ 
T 




I(j1 liber secvndvs 

incxpugrfabilc dormiendi defiderium comittatur vel ven- 
trisfIuxuscumneruorinTi'omnium & ligamentorura rek- 
xatione , ita vt oculi quandoquc e capite procidere Velle vi- 
deantur.Pierunqudetiam manus, pedes,aures, nares,^re- 
liquas cxtremas corporis partes putredo occupat » Quanda 
igitur h^c &:iimi}iai1gna appafucrinc,facilliraum ctit eapct 
Xuacontraria.cuincefe. Et quamuisnonitaexprefle vene- 
num cognofcatur , cognita tamen ipfnis fpecie , curatioali- 
quomodoetiamdiftindaeft. Qupd ficontingat, hxcvd 
fimili^ accideiitia.^befle , & fudot tantum adfitpaucus &: 
frigidus, i^agnoargumentoerit, venenum fubrtauti^ taa- 
tum proprietatc,&;,non qualiratum exuperantia agerc. Qua 
ob caufam iis,qu£aduerfanrur illis, vtipotc^ric^ Qiiod pru^ 
dens Medicus poft communia omnibus venenis adhibita 
reraediadcmumfacier,quxpriraum exijs rcbus,quas me* 
dicorum vulgus;)onnatutalcs vocat,proficifcuntur, deinde 
e medicameniis.Res non nacurales fepcenario numcro coni- 
prehenduntur. Suntautem acf,cibuSjpotus,motus,quics, 
fomnus , vigili^ /famcs , fatiecas,animi accidentia^^Venus. 
Quod itaque ad aerem artinet, eligatur quam maxime fieri 
potcft, lucidus, fercnus, micis, nfjediocriter&calidus^ & 
frigidus. Quod li venenum frigidum fucric, cubiculum 
^gri fufBcu fado cx rebus odoratis prxcipue , calcfaccre: iin 
calidum^contrarijs refrigerare oporcec , fufBtu fa^o e rebus 
infrapbfitis^vtmyrrha.landalis, aloe ,&alijsqu^ vencno 
refiftcndivimobtinent. Gibusfitqui benenucriat,&;exijs 
rebus qux vcneno fepugnant,paretur,quale eft lac afininum 
caprillum, vaccinura, & lac m ulieris bene habentis fc,pra:ci- 
pucciirn venena calidafunt,& acria . In genere taraen cibis 
ytcndum pinguibus^&vifcidis, propccrcaquod meatusob- 
ffruunt , & ne venenum tam facile per vniuerfiim corpus di- 

llribuatur,impediunc,a<?rimoniamqueeorum hebetant. Ex 
vfu itaque erunt mcdullx, butyrum , ccrebella veruecura, 

puIIorum,&:aliorum animalium,&: hcrbic hic pr^cipuc ido- 
nea',quarura in primo.libro iiieminimus . Vini pr^tercage- 
neroii vfus,vrf:cpein hoclibroadmonebimur^hucacconio- 
datifnmus eft. Motus vero prarfcrcim a principk),obeft : ve- 
ncnum cnim intro ad intimas corporis parces pcll/c, quod 

prxcipuc debcc cauere mcdicus, nc fciliccc ca cxhibcat, qujc 



m..^- 



venc 



D g V E N E l^ I S. 16 j 

vencnum dum adhiic comoratur in ventriculo,aIi6 difpergi 
faciant. Somnusfuperfluusvitandusefi-. Namquicquid in 
corpore continctuc facilius& prorbptius.mulcoin ibmrio, 
quam vigilijsa circumfercntia ad ccntrum mouetur. Nequc 
nimis ieiunum efTc oportct: cibus enim & potus cum in ve- 
tricuium dercendcrunt , vcneni malignitaremrepriniunt. 
Animiitem affedus funt cauedi,quodcommunc pr^ceptu 
eftinomnibusmorbis, prxcipue ver6 Vencfisvliis. Nihil 
cnim eftqlipd magiscalorem natiuum,qui tamen pra^cipuu 
aduerfus venena prajfidium cft, diflipet atquc dcftruat. Re> 
liquura cfl: vtin genereloquamur dcmodocurandi per me- 
dicamcnta (nam in fecundo loco propofucramus ) quorura 
aliquaJintro pcros fumuntur, quxdam vero extrinfefcjls np- 
plicantur. Qua:pcros afrumuncur,duaBus decaufis exhi- 
bctur.Primum vt vcncnum,{i fieri potcfl,expelIant: dcinde 

vteuincantatquccxpugnet.Expclliturautcm vencnumaut 
pcr fupcriora aut inferiora . Qu^ pcr fupcriora expelluntur, 
eafuntqua: vomitu mouent,quibus ftatim poft anumptum 
Vcnenum vti vtilifTimu cft»hoc cft, cum adliiic in v^ntiiculo 
continetur.Na cum ad inteftina dcfccndic,enematibus cuo-^ 
cadum erir. Vomitum autem cietdeco^um fcminis malu^, 
Vel lini,vcl fxnugr^ci,& id genus .ilia. Neq; enim hoc tacum 
pr?ftant,fed vim etiam vcneni hebetant,atque cxcinguunr. 
Quod fi forte arecr liis omnibus ita adhibitis, adhuc no vo- 

WueritjConfukfKfiet ei medicamentura,quod perinfciiora 
expelleretjquale cft rabarbartt,exhibci:c.Sccudu5mQdus Ve- 
nena expugnandi vfu Thcriacae &: Mithridati, aiit aliaru c6- 
po{itionu,qu^cx arbitrip prudcntisracdici,&: prouc nccefli- 
tas poftjul^uei-it p^rari poffuntjadimplctur . Extrihfcfeus ctia 
remediaquxdi adhiberi po{runt.VcbaIneas,fudatoria'ijcca, 
«ju^ tatiicn no ftatim a pnncipio,fed longo tepore p6ft,quam 
qnis vcneno infedus fuit , vc hac rationc opcra extcrni calo- 
ns,vcncnum ad parces extcrnas cxtrahatur,adminifh:ari de- 
hencEadem de caufacucurbitul^e quoque cum vencnii iam 
mdmascorporis partes occupauic,coucniunt. Alioqui cnim 
tantum abcft vtquicquam perficianr,vt intcriciim ctia(quc- 

aamoduiam diximus) accelerenc.Q^ibusiracxpofitivch- 
quu cft,vt in fpccie de qiiolibet vcncno loquamur.Scd antc- 
^nam rcm ipfam aggrediaraur , prius qua: diificiliora in hac 

L 1 Nican- 



H 



L I B E R S E C V N D V S 



t> 



Nicahdri de Alexipharmacis librum pra?fationa videnturj 
explicanda funr , quem ad airiicarii fuiini Pf Ehagbramfcri- 
bit,Habit4bat h Cyzici Afior^vrbe, quiE iita cft lii littore ina* 
ris Hellefponticijin iniijlajqua; terram cb ^ontem quendam 

ad radices montis , qui a Graxis ArflbsMicitur; 
quo in loco fpecus quida , iii qub Rhca De<)rum mater olim 
faccllum*in honorem Atthjis' , qut pecuarius -erag , cuiufque 
amoreflagrabat,proptereaqupd perpetuodum gfegenifuu 
cuftodiret, laudes illius dec3nrarcr,a^difi<:auerat. Fuerat au- 
lem louis inftin£lu,qui infamiam matris fuajRheas,'Lobrin? 



denominatsE, quodiUiin Lobrinq Phrvgise monte 



prcs Gr^Cus afleritjfacra fiereiit,ab apro interfedus. Nican- 
dci; autem e Colophonc lonias , qujfe' Afiie minoris rdgio cfl:, 
& ho.die Natdlia dicituf , ■vrbe ori^Atidus erat.^ Prope Colo- 
phonem autern vrbs cft clarus difla , in qCia templum eft 
Apolliniolim dicatum , & pifcina, de cuius gqua fi quis bi- 
biflet,oracula edebat,&ad quxlibet interrogata rcfpocfa fe- 
rebatv Hinc Apollo clarius co^nominatusfeft, & Dcus qiii 

lia fol 



t \ 



Jongihquo iacuIatur,propterea quod a fum mo csclo (q 



cft 



quiin terra furaus infima radijs-Tuis conting 



Homeruseum f^pe ita vocat, vtprimo IIiadis,cum de Cal 



locj 

Loquehat 



Ift^itiarij ^ 



1 1 



H A e-in liegiqne porro lon & Acharus, Creuf^e, & Xen-' 
thx filij,terras quas in Epeiro G ra^ciae regione, hodie Albania 

di(3:a,poffidebanr,partitifunt.NicanderitaquehuncIibrum 
Protagorx dedicatdrus , fcribit , etiamfi longo locorum in- 
terualloi fe inuicem funtdifiund:i, eum nihilomiiius ta- 

qua ratione vcrienis occlirrere , eaque propulfare 



Queat , pflenfurum 



•M- 



t 4 



> T 



t 



de 



} 



1 



_FJ^ 



^ • 



w ^ 



K 



^ t 



*"= 



f^ 



r 



If 



I 



i 



un 






j^ M - 



■■ f\ ■ ■ 



% * 



^* 



1 



"> ") '" 



rl\h 



i 



' ,f'r 



i^ '■ i. 



9 n 






.u.': ^bou. 



I 



f!MV^^^- 



..'ft-V 



i 



i 






DE 



VENE^I S. 



DE ACONITO 

Capvt II. 



j6f 



•t 



V 





Aicopnov, 'Aconitum. 

CoNiT-VM Gra^cis ab vrbe Aconc, qua: 
portus eft.iii mari Poncico^vbi hxc planta co- 
pio(ilIimenarcitur,denomiriatumeft : prarci- 
pue vero ad ripas Acherontis, prope fpecum 
__ Acherufiam,quam Pocta: antiqui portam in- 

ferorum appellabanc, frcquentidima prouenic. Hancob 
caufam fcripferunt Aconitum eCerbericanis tricipitisinfc- 
forumcuflodisfpumaorigineduxifTe, qui ciimabHerculc 
catenisalligatus efrct,&: cx inferno extra<5i:us,rpumnm c fau- 
cibusanteaproijccrenon deftirit_,quam cxeaaconitum ge- 
neratum efrccHinc Ouid.^.Mccamorph. ciim Aconiti mc- 
niinifretjid oris Cerberi fpumas duntaxat appellat.l ocus efl 
in defcriptionc veneni , quo Achamas in furorem a lunone 
a<3:us fuic . Alij quod in dura cautc nafcatur , aconitum ap- 
pelbrunt,quemadmodum Ouid.lib.vii. Metamorphofcon 
fcriptum reliquit, & Nicander dixic: 

hiftxU pctrofis 7iafc€ns critur. 



Ac 



O N I T V M a 



idcfl,abflqucpulucfe, q 



lij dici putant a vocabulo Grxco amiTi^ 
re. auod iuxta nullus puluisintcrucniat. 



Hxcquodad noiuinis fignificationc.quam partim ex Tiico- 
phraainono libro dc hilioriaanimalium , &c Ouidioloco ci- 
^«i^Jjparcim ctiam e Plinij quibufdam locis huctraniluli,at- 



L3 



tiner. 



U6 



LIBE R SE CVN DVS 



(Ii(fl:a fuiiiciant . Suncaiitem Aconiti qlJatuor 



Primum , Diofcoridctefle , folia Iiabet cucumeris , minora 
tamen&rubhirfuta:, caulem palmo alcumj radix fcorpij 
caudam emuIatur.Ec de hoc precipue Nicander locutuseft, 
irao, fi verum fateridebeo, hoc foio . PriEcerquamenitn 
quod non diftinguic Diofcorides, cadem cognominaetiara, 
qu^e Poeca nofter illi tribuic. Vocat cnim Pardalianches, 
cammoron , tcliphonon, myodonon , &: theriophonon de- 
nique,hoc eft , ferarum occiforem. vcnatores enim cxhoc 
Aconiti genere, paftam quaPantheras, & rcliquafcreani- 
malia omnia, mures item &: glires pccidebant, parare con- 
fueuerant. Theliphonon auiem idco dicitur, quod radix 
piius foeminarum pudendis imo quadrupedibus animali- 
bus omnibus impoiica, feuextrinfecus adhibita ,eas vno 6\q 



] 



ficit. Reliq 



d 



ride cynoconon &: Ivco^lonon ditla fu 



gencra communi nomine a Diofca 



admodum (crib 



Priore ( qucm 



tebantur : alia duo in vfu 



llium vcrterc mcdici ,equibus tertiumPonticum peculiari 
nomine cognominatum cft, folia habeteffigie platani, cre- 
briore diuifura, Iongiora&: multo nigriora . Cauleni cubi- 
tali altitudine , aut ampliorem , filicis pcdiculo fimilemj (c- 
inen in filiquis oblongis reconditjtadiccs in modum fquillas 
iuarinie cirrorum nigrefcunc. 

Secun- 



* 



D 



c 



VEKEiTl S. 



Secundim ^ Tertwm Genm Moniti 



167 




■ r 

\ I 

D V o reliqua genera ab Iioc non multum difFerunt , niCi 
quodfolia breuiora habent,&: florem diuerfum : {ecundum 
piaefertim, quodomninpdiflimilem profcrt , vt cx iconibiis 
fupra pofitis colligere licct . Primi' autem generis cffigies e 
MatchioIo,qui id vidifrefc tellatur.defumptaefl:. Scio acri- 

m fuifle reprehcnfum,cgo tamcn eum tam audader. 



fid 



quidam,mendacij accufarc non aulim^cum d 



t> 



busmaiorismomcntiadhibeamus,vtego 



quidemfirmitercxillimo, etiamfi teftimonio eorum, qui 
plancam hanc.vt ipfe teftaturjVidcrunt,^eft 



X 4 



Buc 



> 
4 



1^8 



LIEER SECVNDVS 

Huc cffigies (^udrttgenerii acotjiti ^crtirJet 




L 

S I G N A autem quibus cognofci poteft , aliquein aconiro 
infciflum eire;,cx accidentibuSjqure poft declarabuntur, ma- 
nifefla fiut,ex a[lrid;ione nimirum omniumorispaitiii,qua- 
lcm nos ciim vel omphaciu,vcl3liquod aliud vchcmcnter a- 

ccrbumairumpfmius,percipinnis,nihiIo minus umc, vtDi- 
ofcorides rcfcrt, cum hacartridione in principiodulcis qui- 
dam faporcommixcuseft, propterea quod fanguis dum pri- 
mum a fuocontrario moueri incipit , hancdulcedinem lin- 
guxcommunicat, qua.'deindc perindeac reliquiequoquc 
circunuiciniE parresomnes ob humiditatcm o<:vimaconiti 
putrefacicntem , conftringitur, fanguine cxhalante. QHara 
primiim autem in vcntriculum delcendit , cam partcm po- 
tillimum,qua^ cxaaiore fcnfu pr^cdltacfl , hoc efl, os ipfius, 
quod Gra^ci Pyloron vccarunt.arrodit , coquein loco moibi 
gcnus , quod vulgo Cardiacam appcllant, introducit : non 
quod cor flc affcdlum , fcd ea tantiim quam modo dixinms, 

vcntri- 



Dl VENENIS. 1S9 

ventriculipars,qna?a veteribus quibiifdam Cordicaafuir, 
qucmadmodum Galenus aiTerit Iib.ir.de placicis Hippocra- 
tis & Platonis , cum ori &: ventriculo vicin.-im efTe cordis fe- 
dem affirmat,quemadmodum primoIibro,cu fuiiilequod- 
dam vocabuIuminterpretaremur,admonuimus. Etquan- 
doquidemaconitum vehemcntis aftri-flionis particcps cft, 
ita ventriculi fundum in. angurtum coar(5lat, vtpcnitus fcie 
claudatur, quo fit vt ob rcfolutionem humorum a putrcdi-' 
negenitam,flatus &: vaporesma]igniexurgant,qui dclaciad' 
caputgrauit.itcmj & tremulum arteriarum motum, &: hino 
adoculos perrcptantescaligationem, ita vtomnia geminata 
confpicianturj inducunt.Hinc lachrymse inuoluntarix co 
piofa: , quod certiirunum argumentum eil lubftantia.' ccre- 
bricolliquefcentisj&qinapars vaporum intcftina quoque 
petunt, flatus, qui in vmbilici regione percipiiilturj&: quan- 
doque autnaturxrobore, auicopia inceftinadiflendente e- 
rumpuntmaximocum fl;rcpitu,excirant . Humoresautem 
fufi&colliquatiob vehementem vcneni putredincm , vnii 
uerfunicorpusintumoremyitavt hydropicis non fintabO- 
miles argri, attollunr . Quam ob caufam etiam grauitarem, 
&pondus velutiquoddam in ventriculopercipiunt . Quir 
Dusica apparentibus,minime dubitare oportet,fed quam 
piinnim adcurationem properarc . Primo omnium itaquc, 
^ifieri poteftj venenimi vomitu, aut clyflere cduci^pr.rcipue 
"^iuisadhucin ventriculo&inteftinis conrineri cxiflimaf, 
debet,&:anteomnia diligenter obferuareea, quxin primo 
wpitepropofuimus. Vbi Nicander dixir, remedia fpccialia 
fumdcmum confcrrc, ctira cibus qui tarde concoquitur,c 
ventriculoperaluum fubdudus fuerir. Dcinde itaque re- 
^edia pariicularia applicari poirunt,&: calcis viu.^,quan- 
^urn manu comprehendi poteft, fumi cum vini cotyla. Calx 
enim ficcaeft,& hac rationc putrediniaconiti refillit. Huc 
refcrendum etiam abrotonum, m.irrubium , rutaitcm cum 
^^uamulfa p6ta,quxomniapecuIiari quodam Natura; 
^e^e,ficuthbro primo eft Gftenliim^icavi prr^edita fu nt,vc 
v^ncnis aduerfentur , pr^ecipue vero ruta eam aduerfos ; 
nitum proprictateobtiner, vcqui manedceaaliquidfunip- 
Jfiit.tutum fe-abeo prxftec,atqucill?fum ,vc Athena-usc 

Theopompo libro i ii. cranftcripik . ChamcLxa fcu olcago 

L j furcu- 



mU' 



aco- 






170 LIPER SECVNDVS 

(IirculofafTudcat.ramis dodcantalibus/olia olcse fimilitudi- 
nehabent, tenuiora&amara , &: guftata linguam mordent. 
Quam obcaufam ventriculuetiam hoc veneno turgiduex- 
iccant,atq; cxpurganr. AdhiEC vinum^jVel aqua in qua vel fer- 
rumjVcIfcrrirccrementUjvel aurum,vel argcntum candens 
reftindum lit, vim habet vt veneni tranfitum irapediat, pu- 
trediniq;facultatefaaexiccante , quam ab igne accepit,re- 
fiftat, vcntriculumq; purget. Cceterum lua qua mofchatam 
vocantjpeculiarCjDiofcoride tefte,aduerfusaconitum reiiie- 
diil eftjiiue in iufculo,vtipfe voluitjVcI vino,vtNicaderfcrip 
fit,afiumatur. Eftautem parua hcrbula,in tcrra rcpens,foIijs 
fempcruiui minoris^multo tenuioribus,hirfutis&pinguiori- 
busjodorepinusjhinc quidam terreftrera piuum appellarur, 
flore tcnui, Iutco,radice cichorij.Dicitur ctiaralua Artheti- 



ca,qu6d arti#iIoruvitiismedeatur probe . Origani radix,&: 



Pohjcncmi ( qua planta nos hodiecaremus ) calidiC Sc Ciccx 
funt,Galcno tefte,&ob hoc putrcdini quoq; rcfiftunt. Intri- 
ta etiam vituli Scpullorum ( qui inter aues domcfticas con- 
nurncrantur) in magno habenturpretio , propterea qucd&: 
yentriculum roborant,6^ pigucdine fua corporis mcatusob- 
turant, neq; venenum tam tacile per vniuerfum corpus fera- 
turjimpediunt; ijs tamen antea non vtendum, qua quis alijs 
vfus fuerit rcmcdijs. Inter qu^ fuccus balfami arborisrecen* 
fctur , qux Diofcoride & Plinio teftibus in ludara folu &: ^- 
gypto nafci.tutj quauis poftillorura tempora non defucrinr, 
qui cam in Italia vifam fuiftc afteruerint . In Gallia cerre ig- 
noratur.Habemusquidem fuccu,qui exarbore nianat,quem 
opobalfamura vulgo vocant. Hiftoria tota copiole a DioCco- 
ridelib.i.&:a Matthioloin commentarijseftdcfcripta. Suc- 
cus autem calidus eft U ficcus , &: ob hoc putredini aconiti 
rcfiftit,&cum hCte mulicbri ( vt Nicander voluit) aifunii 
debct,quod $c ipfum veaeno aduerf3tur,vcl fi non fuppctac, 
.aqua. Coagula item Ieporis,au t hinnuli magna vi aduerfus a- 
xronitum poIK^nt , &: finguU fere , proptcrcaquod exiccant, 
4igcruntj& fuo acore mundiijicaat. Ex vino , vt Poeta nollcr 
fcripnt, \el accto (vt Diofcorides voluit) afiumi debcnt . Ec 
vbi alia remcdia dcfunt, mori quoque radiccra acciperepoi- 
fumuSjCamquc in mortario tritam cum vino dccoqueie , 5i 
4us illud cum pauxillo mellis potui dare. Mori ctcnim radix, 



t 



DE VE NENIS. lyt 



/ 



prarcfpue vcro correx ipfiusexpurgandi vim ,qua vcncnurn 
^uoqueexpellitjhaber.NoIo autem rilcntiopr^cerire medi- 
camentumj quonosquotidiein quam plurimisalijsmorbis 
vcimur,vinum nimirum abfinthites,quodfacuIracem habcc 
exiccandi & abftergendi j & peculiari dotc aducrfus venena 
prasdicum cfl:. Diofcorides illud cap. dcaconito^vbi ciulino- 
dicompofitionem parat,commcndat . Accipitopobalfami 
drachmam , admixto mellis, ladis ^ caftorij , pipcris & rutse 
fingulorum pari ponderej& totum e vino potui dat. Scd h?c 
hadcnus,quod ad naturara & accedentiajquas aconitum af- 
fumptum fubfcqui folenc , pcrtinet, equibusfacilinic colli- 
gere hcec, id efTefrigidurh &:humidum, vt dodifTimc Gor- 
rha:us fcripfit, cum rcmcdia ipfius calida fint &c Cicai . Habcc 
umenpra:terhxc nacuram putrcfacientem peculiarem fi- 
bi. Inter ea ergd vcnena rcferendummcrito, qu^totafub- 
ftantiafua humanx vita^aducrfintur. lifdem rcmedijspor- 
roij eciara,qui mel, quod Diofcondes in Heraclla Ponti, vbi 
aconitum quoque prouenic^nafcitradit^fumpferunt, fanitau 

priflina; reliituendi funr* 



DE CERVSSA. Cap. iir. 







•^ifjLjjLuB-iov, CcruiTa, 

E R V s s A , alias album Hifpanicum diu^a, ve- 
ncnum cft fa£litium . Fitautem eplumbo ab 
accrrimo accto foluto &: hquato , quemadmo- 
dii VidruuiuSj&antcillum Diofcorides lib.v. 
docenc. Quod idco fccic , quod alia multa ac- 
cidentia qu^ corpori extrinfccus adueniunccgregie profi- 
ciat. Qualia ipfc eodcm in loco defcribic. Medicamcn- 
tum eft vulgo cognitum , pr;Ecipue mulieribus, qux' cum 
^ihrlquicquam prxtcrformiE elegantiam in maiori precio 
Iiabeant ,arte id,quod anatura denegacum illis cft,compa- 
rare fibi ftudcnc . Signa autcm pcr (\nx cognofci porcft 
aliqucm ccruft^i infetaum effe^hxc funt qux fcquuntur. 
Pnmum fe ipfa colorc fuo prodic. Nara ciim lac rcprar- 
fentet, linguam 5igingiuas,quibusadha;rec,candido ^^^^f 

infi- 



lyt 



LIBER SECVNOVS 



inficit. Prxtcrea ciim ventriculum iam occupauit^pulmoni- 
bufq; tam qualitatefua frigida 8c (icca iam ell communica- 
tum, quam portione quadam, qua: reli£la eft, faucibufqjad- 
lixretjtuffim ficcam,hocefl:,cum quanihilexpultur.etiamfi 
aliquandiu perduret, commouct. Huic accedit fingultus, & 
vomendi defiderium,quodfignum eft intemperatur^ficcx 
ventriculi, quam iam antea primo libro declaraui . Ab hoc 
infuperveneno vapores eleuantur, qui quia rcfrigcrantur, 
&incerebro moram trahentescongelanturveluti, afgrum 
Ibmnolentum omnino reddunr, qui ante oculos phanta- 
fmata qua:dam confpicere fe putat . Gerebrum enira ciini 
fit turbatum &: refrigeratum,confequentcr reliquos quoque 
fenfus , qui ab co initium ducunt vna fecum pcrcurbat, &: 
corpusdeniquc vniucffumob partium omnium intcrfecol- 
ligatiam &: confenfum.Auicennaaliaquiedam fignaadijcir, 
animi videlicet deliquium (quodcommunefercfignum eft 
omnibus venenis)quod ob orificiumventriculilaJumacci- 
dit. Afperitas adh^ fauciu &: lingux a ficcitate &: frigiditate 
vencni introdufla,adert,&: eandcm ob caufam ctiam os vcn- 

■ l 

triculi , &: vcntriculus ipfc dolores fentiunt pungentcs , ru- 
£lufqucxger cum magna difficultatc emittit . Corpusvni- 
tierfum album apparet, &: vrinaquandoque fanguinolcnta, 
]uandoquenigrarcdditur, venenoiam adextreriiaspartes 
t\eIato,fa<3:aqu«maxima humorum colhquatione. Atqui 
primus modus vindicandi .Tgri ab intcriru efl: , vt quam pri- 
mum , fi fieri poteft,ad vomitum cogatur, vel vt venenum, 
quod haufit, per aluum excernat. Quamobrem omnia pin- 
'guia&oleofavtrique fcopoaccomraodatacrunt,vt triage- 
nera oIiu2e,prxmadia,orchas,&: myrtina,qux NicandriiKta 



i 



te,vtScholiaftes Gr^ecHs vulr,ita appellabantur. Tale quoq; 
lac efta quoquiscum qnicuit paru, pcUiculam illam inani- 
bitu , &: qua! ^Grxc\sypvyir,y hoc eftjvetula feu anus,proptc- 
rea quod rugis vetularu m inftar fit oppleta , dicitu r , extra- 
•xit, quodjvccgoquidem cxifl:imo,vim quand.im deficcandi 
habetjhuic vcneno oppofita.Eiufde efficacie malua: quoquc 
decoaumeflccreditur.Vifcidaenim cuni fit,&:calida&:hu- 
midajioc magis ficcitati & frigiditati ccrulTa: rcfiflit: qucm- 
admodum fclamum quoque, cuius ampliori dcfcriptioni, 
ciim in ca rci herbarixfcriptorcs tantum intcr (c diifidcant, 

fu pei- 



I 



^, 



DE vfeNENlS. 172 

fuperfedcbb. Galenusaitpingue ciTe Sclcntuiti^&hocinar 
xime apium,& ea. pr^^ftet, qux Nicander fcrlpfit. Vti adha^e 
pOifumus,Ii Oiofcoridem fequimur,oIeo amaraciiio et irino, 
aut decodo ficuum &; prunorum,veI gummi iuglandis,pru- 

ni $c thurislachryma . larn cum quis fupra pofica ad ciendu 
vomitura ,& venenumeuatuanducxhibuit, oslixiuioe ci- 
nere farmentorum vitisfad:o colluere oportet,ita vt ad 
triculum eciam poxtiuncula aliqua defcedat, nam vira qiiod 
reliquUm veneni fupereft expurgandi, Iquod tam oriventris, 
quarayentriculo ipfi adhxrerepolTetjhabet. In quem iincm 
Diofcotides hordci decodum,&:aquam mulfara,quod vim 
habeac abfter(briam imperat. EtquiaPerficorum olfaama- 
ra funt Sc calida , minime dubitare oportet, ea facultate ha- 
bereabftcrgedi,& frigiditati venenirefificndi.Arborautem 
qua^ frLi6lam.h'unc profert,Larinis Perfica dicitur.quod Per- 
feus louis filius eam a Ccpheoquoda dono datam fibi om- 
nium prinrjus plantauerit Mycsenis. QjLipd contigit poft vi- 
ftoriara quam aduerfus Mcdu(am,qua;alioqui Gorgone di- 
cirur, obtinuit, cui caputenfe, quem a Mercurio rautuo ac- 
ceperat,amputauit.In mandatis aute illi dcderat,vt quocun- 
que enfls capulus dccidcret,ibi vrbem conftrueret . Id quod 
re ipfa prieftitir,cum vidiiTccad Melanthium montem dcci- 
(^iflc.Hancaucem vrbem iniEthiopiafitara^Olim Pclopone- 
I^aidi«^a,Myc^nas appcIIauit.Ecdumeam ^dificaret,nym- 
plu quardam Lang^ca quam vim ofTa Pcclicorum aduerfus 
vcnenapoflrideantjilh commonftrauic.Etlnjc ferefumma eft 
fabulae a Nicadro adduclx. Sed vt ad inftitutiim redearaus, 
fiqiiisfuprapofitisrcmcdijsvfuseftjbalneum tam adveneni 
portioncm quandam ,quxforcafre iam extremas quoq; par- 
tesoccupauit,attrahcndum,quam adfTi'giditatem,& ficcita- 

tem illius corrigcntiumjparare oportet . Quod fi forte acci* 
dit.vfM 




^icopiam affumat. Pr^Eterquaraenim quodvinum fua cali-i 
ditate huie venerto aduerfatur , fcpenuraero cuit plmiolm. 
ill^ud haufic , ■^bhlitt cier, auccerce cum Cibavirfi venerii cx-i 
f ii^guit. Expedit iccm exhibcre MirhridatiUi thcriacam, vel 
vinum mer^(&iiffl'iIbi>ra5&:mouere vbrriimm,rapr&:iJtripIi^ 
cis feti^ine.^&clyfteribusexdccbaocauhum S^oleoaluuni 
-'^- ' ' fubdu- 



^74 



tlBER SECVNDVS 



fubducerc . Manifeftum igitur efltam accidentium , quatn 
rcmediorum ,de quibus egimus, ratione, cerufTara efTe ege« 
nerc eorum venenorum,quaE ob qualicatum excefTum hu- 
manarnacur^e diametro repugnanc.non camcnomnino pe- 
culiari quadam malcfica vi carcrc , & ciim e duobus frigidis 
& ficcis,acetonimirum & plumbo^fiC parata fieri , nequit,vt 
perpetuo illorum naturam quoque fcruec. 



"f 



DE CANTHARIDE. GAimiii. 





k 4 





t 




^ 



4 

4 






KayS-ctpii;, 



Cantharis. 



£3 



A N T H A R I s fpecies cfl mufca;", a Gra:cis ica 

vocata ob fimilitudinc,quam cumScarabeo, 
quem Cantharum appcllant, habec. Aurii co- 
lorc 2mulatur,afpc(n:u iucundo, ob lincas lutc- 
as quas varias &in pcnnis trafuerfas habet.Ple- 
runque m fraxino,& quam plurimis ahjs arboribus,'quarum 
fohjs nutritur,perindc ac bombyces mori,nafcitur . Interfe-' 
-"tcs nonnunqua inucnitur,&: ob hoc a ^ficandro fruges CO' 
fumere dicitur^ & frcquentilTimaefl in rcgionibus calidiori- 

bus,vtinIcaIia,tcmperamentocaIida& fjccacf^,idq; in ftH«' 
mo grada. Hincerodcrc, &3durcre pofTunt ,& yenenofie 
funt,.nofi ob cxtremam cahditatcm & ficcitatcra duntaxat 
fsd ob pecuharera qaandam naturse contrariccatcm ctiam,. 
quanaturaeos aducffusnos dotaiiit ;:quod faeilimccxacci*! 
d«cntibus,qunj moxdcclai-abunturj&priUiym in quibufdaiii 

corporisparcibus vt renibGs & vefica le produnc, cognofcefc 

' licef. 



) 



DE VElfENIS. 



17/ 



licet. Primutnantem fignum e quo colligipoccftaliquem 
hauliiTe cacharides,in6dore &:guflu apparec : OIfa»au enim 
picem hquidam referunc , guflu cedriam ,quemadmodum 
Diofcorides Hb.vi. prodidicrqua^tamcnaNicandromucua-- 
tui eft. Ciim itaque ventriculum iam occuparuc,proprix na- 
turs Cux (quie aiitem ea fic , diximus) inftindu prim um eas 
partcs omnes quas pefi^epcant,vc Iabia,os/auccs,erodut,atqj 
cxulcerant . Dolorem prseterea vehemcntiilimura in eare- 
gionevcntiiculi, qua:efl:propc oscnliforme, quodnonnulli 
vtPicardifurcuIam vocant,&: quo inloco ej^a^iiflime fentic, 
cxcitanc.Hincad inteitina defceridunt,&:per vcnam portani 
ad veficam vfqj defcrutur. Scd quia pet anguftos meatus fe- 
runtur, partcs,quas contingunt,exulcerantjacquc abradunt. 
C^uo fit vt talia pcr aluum exccrnanc^quaJia in torroinibus 

inteftinorum cgeri folent, vrinamquedifficulccrjfaipectiam 
fanguincm per eam reddat.Nam quia vrin^ dudus cxiccant> 
eam omnino fupprimunt.Sanguis item corruptus,&: plusaj- 
quoab hoc vcneho i^ccnfus febrera ardencem commouer, 
quam deindc faror & phrcnitis comicancur, animi item de- 
liqui3& mors dcnique , nifi quis primum folicite&: diligen- 
ter medicamcntis vomicum elicientibus, &clyfl:eribus al- 
uum fubduccuibusfuccurrat,qucmadmodum fupramonui-- 

nius. Vomitusproiitandus,Nicandro aucore, decodo capitis 
porcini,veI agnirii,vel caprini. Cerebellacnim omniumani- 
niantiu cumlentore quodapr^dita fint,difficiIimcq;coD«o- 
qiiantur,fuccu generant cra{fum,vomitumq;mouent,quod 
^clius prxftant, li Cu lini femine, quod cralTum efl, & flatu- 
lcatum,elixentur. Nam &: ventriculu laxat , & aluum lenit, 
& acrimoniam raaleficamque vim Cantharidum obtundir. 
J^odiuracarnium pioguium quoq; pra^ftant omnium,qui- 
s ita infarciendus cft ventriculus , vc taqdem ea vel hoc 
'nodo vomitu, vel digito infauces emifTo, rcijciat. Clyfleres 
«em e lafleparandi funt . Pra^tcrquam cnim quod lac egrc- 
gieotnnescorporis fordes abfiergic, cam quoqj vim poflidec, 
vtreflinguac&aliquomodo cempereccalidicatem & ficcica- 

tcm cantharidu ,quam ob caufam fane confultifllmu fueric 
«groIacpropinare.Quodfialiaremediadeiidcrcnrur^Diof- 

coride monente , feminis lini , malu:c , f^cnugr^sci , &: ibifci 

«dicis dcco^lo vtipoffumus. Poflea ea quoqueadhiberc, 

* quie 




\jS ILBER SEC.VNDVS 

qu£epeculiariquadamvi,&: venenum expugncnt, pollcnt, 
qUaleeft pulegiura,dequoinpnrao libro locuti fumus. Nc- 
que enim Cantharidibus qualitate fua (calidum cnim eft& 
acre)(ed fpeciaiiquadam naturic fua:propietate,qu2a Gra:- 



cis aA?g;^ap//6e»ov dicrtur;aduerf3tur,& non iilis tantiim, fed 



teliquiSquoqueomnibuscontrariumeft. Hanc potionemc 

pulegioCeres (vtNicanderrefert)afliimpfit,tumcum tota 

mocrens effetob amifTam filiam Proferpinam a Plutone m- 

ferorum Deoraptam, & bofpitiocxcipercturinardibusHip- 

potoontisfilij Ncptunijabillius coniugc Mctanira. Cui Ce- 

resciim vinum oblatum bibcrerecu{aret,in mandatis dede- 

rat, vt aquam illi, cui pulegium admixtum eflet, porrigeret. 

Interim lambc e Thracia oriunda,Metanira^ ancilla,fabula$ 

&aliaridiculaverfibusrccitabat,quideinde lambiciab ea 

funtdenominati. Vinumprxtcrcanaturahabct contrariam 

omnibusvenenis,&:obhanccaufam raroiliius Nicandero- 

bliuifciturinfuis alcxiph^macis.-qucmadmodum hicctiam 

minutarum in vitibus gemmarum meminit, cafquereliquis 

commifcet,cum vimhabeanc abflergendi & refrigcrandi. 

Injpcrat prseterca herb^ cuiufdam,qux radicem habct acu- 

Ieatam,&afphodeloferefimiIis eft,vfum.Quar autcm cafit, 

diuinare non potui,cum necipfe,ncc intcrpresGr^cus men- 

tionem feccrit . Quo in loco certe Loniccrus , Latinus in- 

terpresin fuis annotatiunculis dcccptus eft, vbi hunc tex- 

tura ita cxponitjVt afphodclum,(eu haftulam rcgiamip- 

fam intclligat.Drachmx prarterca quatuor tcrrje Samiae afTu- 

mi pofTunt. Proficitea aducrfus Cantharides duabus de cau- 

fisrPrimum ob natur^E fuas fpccialcm quahdam proprictate: 

deinjde ob tcmperamcntum aliquo modb frigidius,quoca- 

liditatem cantharidum hebetat, fluxum^uefanguinisrepri- 

mit, &: vlccra mteftinorum, quaj cantharides poras corhitari 

diximus, ad cicatricem pcr^ucit . Dicla autem cft Samia ab 

infula Samo, in qua e fodina quadam Phylli appellata propc 

regionem Imbrafidem, ab Imbro fluminelnfuIiE Sami cog- 

nominata^defumptaeft. Fuitautcm(vc Nicader teftatur) ab 

ariete Nymphis , quse in infula Samo'degcbant prope Ccr- 

cetum fluuium,qui eande infulam pr^jetcrfluit, primiim de- 

monftrata . AUljs prarterea Ani:idoti poft Nicandrum,Diof- 

condcs &:Galcnusmcminerunt,cum qQlq drachm'aspa/n, 

cuiQ 



DE VENENIS. 



177 



cum mtx iucco Sc oleo irino , feu r ofaceo mifcent . Nam 8c 
pafTum &: ruta eam vim per f e habent , oleum autem aptiifi- 
mum eft,vt acrimoniam Cantharidum infringat^eafqueper 
inferiora expellat . Plura pr;xterea raedicamenta haberaus, 
quibus inhoc cafii vti pofTumus, &:qu9 multum tamab au- 
tiquis,quam recentioribus fcriptoribus comraendantur : ea 
tamen,quia h^c de quibus locuti fumus , fufficere videntur, 
facileque cbmparari pofrunt,pr2Eteribo. 



DE CORIANDRO 



C 



p. V, 




; 




Kofl 



Coriandr 



Oriandrvm planta cfl vulgaris notiti:r 
Caulcmhabet admodum exile, fefquicubi 
tali|16gitudinc,ramis numcroiis,foIijs in prir 
cipio adiantlio , quod capilliJ Y^"^^"^^ appel 
diximus,& poflcum adoIeuit,fumaria:fi 



bus ,radicc breui.dura&reapillaeeaparum Diofcoridc 



^alcniis , &: Auiccnna , quod ad naturara & facuitates C 



M 



d 



178 LIBER SECVNDVS 

riandriattineCjplurimLira incerrc dilccptant. Diofcoridcs 
etenini Jibro tercio Coriandrum frigidu cf[c fcripfic . Quod 
Galenus rcprehendit,contrariumque probare libro fcpti- 
niode limplicium medicamencorum facultatibus , nititur» 
Auicenna tertius accefllt, &: Galenura vt Diofcoridem dc- 
fenderet,reprehendic. Egocamen raallem fequi opinionem, 
cuius primiim cuidens ratio reddica fuiflet ab Piippocrate, 
&: deinde a Galeno , quam aliorum duorum fententiarn 
pcrtinaciter tucri . Qupd (i dc primis quahtatibus. ex (ccun- 
disiudiciumferrelicetjtamgu{luprofc(5l6 & odore,quani 
tota fua fubftantia calidum potius , quam frigidum cfi^e de- 
prehendemus. Neque vero hic ad conciliandum hosduos 
prxftantcs viros dicere oportec,coriandrum reccns frigi- 
dum , vccuscalidum cflTe. Neque enimfieri-poccftvcquali- 
tates ducetam diuerfe ,frigiditas fcilicet &: calidiras , ita im- 
mutcntur,vcrum autcm eft, rccens plus habere humidita- 
iis,quam vecus. De quo infequentibus agemus. 

■ 

Vt I L I T A s quam quis e Coriandro percipit pra;cipue eft 
in fcmine,quod paruuefi;, rocundu & folidum. Cum auterti 
prarparatur, vc vcntricuH concodioncm iuuet,&: vaporem 
afrcnfum ad cerebrum impcdiac , in aceto vt plurimum ma- 
eeratur, & cxiccacur dcinde . Hac enim ratione vis ipfius 
malefica colli traditur. Sed vtliberc dicam quod fcntio,quo- 
modo (ic venenofura nonvideo,ni(ifortevencnum ipfius 
tam debilc fir, &: tam exiguas cfficacia: , vc vim fuam non ni- 
fimagnaquantitateairumptum exerceat, qua rationcop- 
tima qua^quc ctiam venenofa dici poffcnt, ciim fi quis ca 
maioriquancicatcquam par e{l,fumat,aut*mcntcm turbcnc, 
aut eum,qui vfus eft ijs,ftrangulent. Qux ideo a me dicun- 
tur,qu6d Coriandrum ferpcntis Amphisbxn.T,de qua in prf- 
rao libro egimus , morf ui opitulatur ; qucmadmodum PH- 
niiis Jibio fecundo affirmat^ 

I 

D I c E Mv s itaque vel plantam ipfam viridem adhuc, 
veldecoaumiiiius, velfemen maiori quantitatc,& nullo 
difcrimine habito affumptum , prxcipuc vero Ci fylucftrc 
cfl^vcncnofum cfTc. Ncquc enim dubitard oporcec,duo 
ciuscfregcncra , fylucftre vnum , altemm fatuium , qupm- 

admodum Nicandri intcrprcs in fuis annotationibas in ip- 

fum 



D E V E N E N I S. I/p 



fum declarauit ; eciamfi Brafauola contrariura fcntiac : 
Campeilrefeu fyiueftre Coriandrum ideft.quod grauitcr 
oIet,&: a GiiEcis Koptov (qupd vocabulum cimicem denocac) 
dicitur , quod odorem cimicum rcferat . Quam ob caufam 
Diofcorides libro fexto fcripfit, Coriandrum propcerodo- 
rem laterenon pofle ^qui fubitoillius ,quifumpfit , coim- 
buit, 5c corpus denique vniuerfum implet. Et harcquidcm 
fymptomataprimum apparentinargris. Mentis deindealie- 
natio fubfequitur , & more tcmulentorum mente f unt cap- 
ti,obvaporesvenenofbsadcerebrumdeIatos . Grauitasdc- 
nique capitis, &torpor veluti, quem quidam ab afTumptio- 
nehuiusvcneni induci fcripfcrunt. Nicanderdemcnti^tan- 
tiim meminic, eofque turpia verba effutire ait, qua: cum fu- 
rore,&; aItisThiadum,Bacchi facerdotum^clamoribus com- 
parat,qu£Eilli facrificia faciebant,& cum vino turgidiscf^ 
fent , abfque vllo pudore , metu , nullo honoris difcrimine 
habito vociferabantur, & vlulabant , hinc a^grum pcrinde 
aclioeftro percitus cfTet, clamareait, Poftcaquam crgo ca 
^use vomitum prouocantfucruntexhibitajqualeeft irinum 

olcum, quod Diofcorides hocin loco imperat, &r id genus a- 
lia, de quibus fa^penumero locuti fumus, ad ea remcdia ac- 
cedcrc oportct,qua2 venenis tota fua fubftantia cocraria funr. 
Coriandrum ctcnim vencnofum eft ob occultam pcrius , &: 
particularem quandammalignitacem, quam obqualitarum 
cxupcrantiam jCui mcderinon cftabfurdum. Coriandrura 
ctenim rcccns ,qucmadmodum Galcnusafrerit,multahu- 
n^iditatefcatet. Vinum itaque aduerfus hanc vcncnofam 
«JuaHcatcra cxhibere oportet,vt humidicas illa exiccctur, 
fal icem &: aquam vel ouorum confraftorum tcfla cum ma- 
^'^ fpuma,vel rauriam, vel ius gallinaceum Sc anfcrinum 
falfumjpoftrcmo pafTumcum Iixiuio,qugomniafacultatem 
habent exiccandi immodcrata illam humiditatem, &: pccu- 
liarcm infuper vim contravenenapoflidcnt. HincNicander 
9grii in aqua marina immergi iubct.quod ita intelligi debct, 
vtidtum demufiat^cum vencnuextrcmasiam corporispar- 

tcs obfedifTe putatur. Sed quia & pafTum, &: vinu dulce tem- 
pcrametocaIidafunt,fiforteaccidit,vta:gervinderai:Etcm- 

Pore (quod calidu adhuceft)decumbat.\Nicanderadcoer- 

cendurg exrremum vini calorera , niucm admifcere , vel 

M z olcum 



iSo 



J.IBER SECVNDVS 



V 



im eciam prajcipit. Diofcorides, vc abfinchium , quod 

antidoci haberc fepenumerddiximuSjaddaturjConfu- 

Sed nos hic tanquam facilioribus concenci erimus , nec 



plura , vc mulci folenc , qui mulcas paginas hbrorum fu 

abfque ordine 5c iudicio adimpleuerunt^pr^terea coac 
binius. 



DE CICVTA 



Cap. 



VI. 




f 



KCDV 




c 



I c V t'a hodie cam vulgaris efl: 
culccr quifquam inueniacur , qui eam 



diffi 



cum copiofifHma in pratis, Sc locis vm- 
brofis proueniac. Caulem cdic longum fatis, 
geniculacum , vc fasniculum , folijs coriandri 

diinmilibus , mulcum anguftioribus camen^ &c ferulam 

lepras- 



DE VEI^ENIS. iZi 

rcpraerentantibuS' . Eft autem cicuta e numer o extreme,hoc 

cft, in quartogradu , vt medici loquiincur , refrigerantium ; 
idquod accidentia abunde teftantur . Ciuam ob caufam 
inrer ea venena iurc annumeratur^quae talia funt ob qua- 
licatum exceftum: quamuis adhuc alia fpcciali&: occulta 
malignitatc prseditum fic,qux eam dementiar fpeciem cxci- 
tac, qux Gr^ecis Koompidva, cicuta dicitur,quemadmodum 
Galenus libro v 1 1. de (implicium medicamentorum facul- 
tatibus fcriptum reliquit . Athenienfes morris rcos,&:ho- 
mines facinorolbs cicutx potu inrerficcre con/lieuerunt. 
Quamobcaufamcicuta apud omnes gentes celebris fadla 
eft. Accidenua porroquxhuiusexitialis vcnenipotum con- 
fequuntur,efFcdlus funt extrema^ frigiditacis,qu^incalo- 
rcm natiuum agereiam incipit, quaha funt oculorum cali- 
go,quamnodem cencbrofam in capite indudam Nican- 
dervocat , tremor, virium exolutio, & corporis excrema im- 
bccillitas, ftrangulatio, difficultas fpirandi;exrremarum par- 
tium frigus,arteriarum motus priEcerea,quas autorantiquo- 
rummore venas, per quas arterias quoque c\ux pulfum mo- 
uent fubintellexit , appellauit , ceflac . Quse profet^lo ora- 
nia certilfimum teftimoniura prxbcnt de maxima huius ve- 
neni&rfrigidicace&grauitate, aduerfusquod ciim quis re- 

medijs generahoribus , qu£C in principio adhiberc oporcer, 
vfus eft ,qucmadmodum diximus ,oleo nimirum adcien- 
dum vomitum, pra:fertim irino, quod caf,teris calidius eft, &c 
clyftcribus ad aluum fubduccndam , vt id quod ad inteflina 
iam defccndit,protluac : veniendum eric ad remcdia illa 
fumma , quas calida Sc tcnuium parcium,ciim venenum fri- 
gidum (it & craftlim , cfte debcnc . Primum itaque in potu 
affatim &:f*epevinum, quam maxime haberi poteft gcne- 
rofum & meracum,ofFcrrc oportcc. Quod G quis vino debi- 
li minufque foiti Sc pauco vtcretur, pcriculum cftct ne con- 
dudorispotiusvicera fubirec, quamquod venenum cui-ncc- 
fetatque domaret . Quam ob caufam Athcnienfes, quem- 
admodum alio in loco dixi,cum ijs,quos capicis condemna- 
fanc,cicutam potui dare vellcnc,pauxilliviniei admifcere 
folebanc, vt fua parcium tenuitate craflitiera ipfius excc- 
nuarei (cum cnim oligophoron, debile &c paucum fit, aliud 
pr«ftare nonpoteft} 5c eam fubciliorem cfficiat,magifque 

M 3 aptara 



igl L I B E R S E C V N DV S 

aptam vtper venas & arterias pcnetret. Hoc fa(flo vt certio- 
res efle pofiimus de ^egri falute, lauri quoque folia tcnera , ^ 
dauci fumma germina, pipcr iccm & vrticair femen , quod ta- 
mcn maiorem vimrefolucndi,fcu difcutiendiquam calc- 
fiiCiendiobtinetjCxhibcriqueunt. Calefaciendi cnimfacul- 
tarc hasc remedia fingula prsedita funt, vt quottidiana expc- 
lientia videre licet. Poft vfura denique horum remedio- 
rum,laca(ininum quoquevel caprillura , fcu bubulum ad- 
hibcri poteft . Proderit item mulfum dulce bibere,vt vehe- 
mens illa , acris , & caullica medicamcntorum , quibus quis 
antca vfus fuit , facultas , mitigetur,& fi quid fortc ventri- 
culi tunicis adhucadhasfit, repurgetur^quemadmodem Ni* 
candcrpriecipit,cum ait: 

jltcjue Cyrenakm nitida cum Pallade fuccas 
Froderitj^ dulcis pariter data pocula mdfi^ 
lun^a quthi*i pinguis fuerit cutis extima latlis^ 
Quam modico leuijuper igne in "vafc refolue. 

H o c autem ita accipi debet,vt fiat pofl: vfum aliorum^de 
quibus locutifumus,rcmcdiorum. Etciim quis veneni vires 
fraflas iam penitus ,idquc extra corpus effe exiflimat : alio- 
gui vti eo congruum non effet . Quapropcer autor quoquc 
noflcr hos verfus reliquispoflpofuit : in quo tamcn quis ac- 
cipi pofTec . Sxpcnumero enim quas primu adhiberi debenc 
rcmedia poflremoloco, &r contra, dcfcribit, vt licentia&li- 
bertas Poetica,idrcquirunc. In hoc igitur cafu prudcntis 
mcdici concilio opus cft , qui facilc cx artis prsfcripto me- 
dicamenta difcernerc , & fingula in clafres f uas apte M^o- 

nere, quemadmodum nos quoquc his in hbris facimus , po- 
tefh 



DE TOXICO. CaV. vir. 



To^tjtov, Toxicum. 




V o D toedicamenti gcnus toxicum apud anti- 
quos , & an in Europa cognitum fticrit , in 
huncvfquc diem ignoraturo,nequcquicquam 

ccrti dc co affirmari potuit. Qu_antumuis cnim 

Diofcorides, Galenus, Auiccmia,&: quam pl"- 

rimi 



r> E V E N E N I S. iS^ 

rimialij ipfius in libris fuis meminerinc : facilctamen vidc- 
relicer,eos norainus qua nos in ipfius hiftoria pcrplexos ef- 
fe. Diofcoridesquidemmcntionem facir, quemadmodum 
Galenus cciam dc Auicenna, fed eam non dcfcribunt , Pri- 
ttio fac eftfia, qua: ance illu Nicandcr (cripferac, liceris man- 
dafletancum. Galenus venenum eiTefolummodoaiCr Aui- 
ccnna pliira adfcrc, fed ambigua ,quo fadium efl vc Manar- 
dusmedicus Ferrarienfisfueric decep£us,cum Tcxfcum na- 
pellum Arabum effe exiftimauik: : quod ramen a vcritatc a- 
lienum eft , cura napellus ncque furorcm, ncque rabiem, vc 
toxicumj e^citarc foleac, &: alijs raukis dc caufis, quas hoc 
in lococnumerare miniraeneccfranum eft. Plinibs vlterius 
progredi cupiens , dixit quo(danp pucafte coxicum eflt vc- 
nenum , ab arbore Taxo lacinis vocaca , dcnominatum , &: 
toxicum quafi taxicum , quod cTaxo proueniat , dici . Scd 
tocfatis abfurdum videtur, cum Nicanderpofttoxicum, 
fermonem etiam de Taxo priuatim inftituat , in fine tra£la- 
tionis de alcxipharmacis , quemadraodum dcinde fcribc- 
nius .Sed vt elcganter admodura Gorrarus dixit, non mnl- 
tum laborare nos in tara peftilentis vencni inueftigationc o- 
porcec jimo fi inuenifiemus, dmncra diligentiara adhibcrc, 
Vt id denuo amitteremus . Quicquid fit , toxicum apud an- 
tiquos venenum erat perniciofiflimum, quofagictas &c tcla, 
Vt vulncra incurabilia infligercnf,inficicbanc,quemadmo- 
dum Nicander {crip(itj&: poft eura Ouidius libro quarto de 
PontOjVnde nomcn,vt Diofcoridcs afterir.fottitum eft.Ts?a 
cnmi Grxcis fagitta: vocantur . Tara autem cxitialc virus 
«occrat , vt Nicandcrcura Vipcr:^ veneao comparet, un- 
quam xque peftiferum & Icthalc. Et Pobtx ciira vcnenuirf 
JtaTj i^o^vv appellafeveIlcnt,toxicivocctanquaraomniuni 

^ixiracpencuIofi,&: lcthalis vfifunt, vt Ouidius Amorum 

librofecundofcribit; 

NonJccht4 aggredimur^ mm admijcenua coimm 
Toxica^non {}yi(}o JnlminAt enfe mitnm. 

E T Plautus in Meccatore. Certum eft (inquit Charinus) 
ibo ad medicura ,atquc me ibi coxico morci dabo. H.t'c icaq;, 
quodad notitiam vencni huius iSi: fignificationc attinct, di- 
^^ fufficiant . Accedamus nunc ad cfFcdus, quos produ* 
ciCj c quibus cognofcerc potcrimiis coxicum cfic dc natura 

. . \ ' M 4 corum. 



X 



lS4 L 1 B E R S E C V N DV S 

corura , qux tota ruafubftantiahumaniB vitarinfidiantur. 
Prasterquam cnim quod occulcam quandam & maleficam 
vim habec, caliditatis etiam &: ficcitatiscxtrcm^Eparticeps 
eft, quo fic vc ftatim,nulla interpofita moraj linguacius, qui 
afiumpfic^ob inflaramacionem e vchementi calidicate& fic- 
citace ortaim, intumefcat . Hinc Diofcorides linguam &c la- 
bia infe(5li inflammari ait,ob eafdem qualitates tufi^is quoque 
ficca exoritur. Appellamus auteni tuflim ficcam , cum a-ger 
farpe quidem tullit/ed nihil qufcquam tamen reijcit. Hanc 
prajterea inflammationem, ob occultam 5c latentem veneni 

vim , fiabitoputrcdo vehementiiTm^acomitatur, quse cum 
comitem habeat & fociam veluti peculiarem quandam ma- 
hgnitatcm, gingufas quoque ,' &: reliquos vniqerfi corporis 
humorespurrediDe inficit, i. quibus maligni vapores reti- 
iientes naturam humoris a quo eleuantur, iiullim feruntufi 
equibuscordis trembr, phrenitis, oculorum incompofiti 
morus oriuntur. Et fpuma ex orercijcitur, qusecfpirituura 
turbatiohe & commocione gencratur . Ciamores item 6C 
vlulatuscxaudiuntur,non abfimiles,vt fcite Nicander com- 
parat ijs, quos homo cum.ftridum videt gladium , & vibra- 
tu,vt capuc eiabfcindatur, edit, aut ijs certe quos olim Rhca 
facerdos ( de quafupra etiam locutifumus) nonoquoquc 
menfis die, quofacrafieri in ipfius honorem folita erantj 
cmittebat.Nam inter alias ceremonias in montibus quoque 
oberrabat,altaque voce inclamabat, qucmadmodum infta- 
tutis facrificibrum fuorum prasceptUm fuerac. Curatioau- 
tem huius vcneni ita adminiftraridebec, vtprimumpras- 
henfo ^gro&: vinculis hgato(aIioqui enim minime ob mcn- 
;is alienationem obtempcraturus efTct ) quemadmodum in 
c^teris quoque vcnenis omnibus,vomicus, fi fieri pocefticli- 
ciatur,fitie digitd fiue pennain fauces immifta, vel oleoro- 
faceo,autirinoinos inftillato, velanfcrinoiufculo, velera- 
pis confeiHio cum vino propinato . Nec akerius qgoque rc- 
medijecIyftcribus,quemadmodumin curatione reliquo- 
rum quoque venenoriim monuimus , defumpci , obliuifci 
pporcet. Quibiis omnibusita pcradis ad fpccialiadeincie re- 
media progrediendum eft, d^ux frigida & humidaj Vt ealidi- 
taci 5c ficcitati htiius vcneni refiftant , eftc debent, vt (unt 

omniapomorum genera, cam domefticbnim quam. fyluc- 

ftrium; 



4 



-^ 




DE VENENI S. 

firium: & nonipfatamura,redeorumquocLuefolia,& 

rnundati prius . Decoquunt autem in aqua , 6i ius eorum 

a^gro propinatur.Decovtum etiam coton eorum(qu9 Latini 

ad imitationem Grarcorum , mala Cytonia , quod e Getaj 

quadam vrbe Cytone fuerint aJuesfla, appellant ] & carncs 

ipforum ctiam , magnam prieftent. vtilitatem , tam ob pro- 

prium temperamentum , quam quod ventriculum mirificc 

roborat, qui in hoc morbi genere pr^ecipue afficirur.Mixtu- 

rapricterea.qualem Nicander defcribit , parari poteft. De- 

coquerenimirum Cytoniorum femen in aqua,&: ciim pu- 

legio trito. Diofcorides alijs quibufdam remedijs vtitur,(an- 

guine nimirum hircino &: a^orum animalium, qui huic ve- 

neno occulta quadam Sc coeca naturse fu^e contrarietate re- 

pugnarc videtur. Si quis vero his remedijs vti voluerit^ea fa- 

cileeDiofcoride colligere in vnum poterit. Nihilominus 

hisomnibus adhibitis, veneni huius malignitas tam vehe- 

mcns adhuc cft , vt ob moIeftiam,quam nmnx infert, diiH- 

cilimum fit qucnquam euadere . CJ^od fi quandoqne con- 

tingit.plerurique dcinde longiflimotcmpore magna virium 

imbccillitas eum comitatur . Vapores etenim vencnatiad 

ccrebrum delati , graue dclyrium inducunt, &c tanram viriu 

imbecilHtatem poft ferchnquunt.vtJEger magnacum diifir 

cultate, aut certe vix tandem ad feredeat. Hinc vertigines, 

&quam plurimi ali j ccrebri morbJ,qui poft curationem hu- 

iusexitioiiflimivenenireliquimanent, exoriuntur. Arqui 

non inutile erit obiter hic ea accidentia, quae a vulnere, a fa- 

gitta veneno tinita , illato fcquuntur , quemadmodum Ni- 

candcrquoqucfacit, annotarc : carnisvideIicetliuorem,a 

vehementiputrcdinc&fubftantix partisvitiat^ corruptio- 

nc introduaum,& quia vcneriijm hoc c^hdum eft&: ficcum 

minime mirari oportct fi, curn obuia quxquc adurat, extrc- 

«lamcutim icacxiccet, vt rumpatur,cum idem 

quoquc , fi quis igni id propius pauld adm 

videamus. Nuhc quod ad vulneris a (agittis veneno imbuui 

iUaticuVandi-ratiorieraattinct, ea eommodiflimee primo 

libro noftro ,• in qtio de gcncralibushemedij^ morfuumani. 

um-cgimusjhuctransferri poteft; 



^i. 



,.fu 



JF 



cum moifus a vulneribus venenatis parum differant. H 

autem vencni.quamuis incogniti cprationcmjd 



■ j 



M f^ tradare 






^ 



i8tf 



IIBER SECVNDVS 



tra^lafe volui, quod ad reliqua quoque venena firaili natura 
pc«dita accoramodari quesc. 



DE EPHEMERO. 



Capvt viir« 



^ ^ 



.i 




£(^hjii?povj Ephemeron, 



i t 



P H E M E RO N Colchico ad difFerentia iri dls 
|fyiueftrisdcnominatu fuic . Copiose ctenim 
in inrula Colcho nafcicur , &c Gallico noftro 
mako exiciodiis cft vquod ciim ISlicader l rC' 
liqut^diftinguere vellct^Colchicum quo Mc" 
dea Colchica pri miim vfa fui|,appellauit . Tcftancuf autem 
antiquaePoccarum hiftorix,Medeara magicar arcis pericaro 




filiam fuiffe Resis infula: Cochi. in qua a lalbnc , ad recupc- 

randum 




DE VENENIS. 1 

randum aureum vellus raptafuic . Ephemeron autem v 

cft GriEcaj&: noftris quafi diarium dicirur, quod eum^qui id 
hanfit vno dic interimat . A quiburdam Cyno(flonon voca- 
tur.Plantacft, qux fub autumniexitum primu florcm cmic- 
titfubalbidum,crocisEmulum.Cauli innititurquialtitudi- 
nequatuor digitos a:quat. Foliaporro fimilia habet , quas 
tumdemura ciimflos euanuit, apparenc. In Galliavulga 
cognita eft, non tamen tam exitiola, quam ea de qua Nican- 
derlocutus eft. Quidam affirmare voluerunt,cpheraeron 
noftrum cam efTeplantam , cuius radix hodie a {eplafiarijs 
hermodaftylus appelletur, propterea quod radicem ha- 
beatbulbofam,fuaucm,la6lefcentem,&extcriusfubrui}am. 

Cordatiores tamen qui funt,nequaquam huic opinionifub- 

fcribunt, intcrquos Matchiolus magnoiudicio vir, &:rei 

Herbari.-c peritiflimus in fliis in Diofcoridcm commenta- 

rijs abunde id prarflitit. Quod ego quoque confirmare 

pofliim , qui in horco Petri Quenci Pharmacopolx diligen- 

tis &: in inuefligacione limphcmm raedicamencorum pec 

quam folercis , vcranque planram vidi iple-. Tantum autem 

incer fe dilFcrunr, quantum afinus &: equus . Hermodacly- 

lus ctenim fohum profert latius , &: fubcandidum magis 

quam ephemeron, &: in lateribus. vndas veluti rcpracfen- 

tac, quod ephemeron non facit. Sub veris fincm florem 

emittit pulcherrimum, coloreluteo, cum folia iam cru- 

pemnt ; alterum autcm fub autumni exitum florcm edin 

longo anrc tempore , quam foha app^areant^ Et vt brcui- 

hus loquar, tantum inter vtranquedifcrimen c{l,vt omnino 

fic fupetuacaneum latius de co difTerere. Efl autcm ve- 

nenum hoc humanse natura: omnibus fui partibus con- 

trarium , tam ob occultam vim quandam , quam qualita- 

tU!i) jioc ef^, caliditatii & ficcitatis exupcrantiam, ob quam 

^^ , ventriculum, &c quafcunque parres f iio contaclu oifen- 

<iit,arrodit,&exulcerat. Hinc labiorum erofiones,quales 

Vnica , lac ficulncum & fcylla inducunt , exoriuntur . Acria 

enimomniaexcdunc,&: pruricum dcmde cxcitant, &c ii?cen- 

^ium veluti in ca part^ quani artodunc , commoucnt . Ec 

quanJoquidem ephemerum multa fuperflua humiditate 

abundat, prxceraliasqualitatesnaturales, fl:ranguUtum iii 

ventriculo inducic, perinde acfi quis fungos qui natura fua. 

- - * vcaui'- 



r - 



\ 



lS8 LIBER SECVNDVS 

ventricukim giauant, & ftrangulant , commedifTet . Quod 

Ccontingat ,vt venenum hoc diutius in corpore perfilht, 

neque expellatur , ita ventriculum & reliqua membra na- 

turalia corrodit , vt breuiflimo temporis fpacio ea perfo- 

ret penitus, tandemque vifceribus principalioribus commu- 

nicetur , inflammationemque in iecorc concitet . Vnde 

ventris fluxus fequitur,&:sgerexcreraenta per aluumdc- 

i]cit,fmiilia lotur^e carnis recenter madat£e,hoc eft,fan- 

guinolenta. Neque vero hic fluor tantum adert,fed vo- 

mitus quoque eiufdem coloris . Qmbus fignis oranibus 

apparcntibus , certo &: indubitanter ftatuere licet , roor- 

bum fore incurabilem , ciim quod venenum iam partes 

principcs occupauit , tum quod ventriculus & intcftina 

perforata , curationem amplius non recipiunr. Antequam 

igiturincommoda h^c accedant , operam dare oportcc, 

vt tam vomitu quam clyfteribus (ficut aliquotiesdiximus) 

maxima huius veneni parseducatur , Sc deinde ad alexi- 

pharmaca fpecialia , qux tam aduerfus cphemcron,quam 

accidentia, qua: inducit, faciunt, progrcdi. Ladcitaquc 

priEcipue bubulo vtendura . Nam &: vcneni ardorcm re- 

ftinguit , & alui fluorem, qui forte iam pr^efens effc pof- 

fet, compefcit. Eadem aftringendi quoque vis folijs S^ 

glandibus quercus 6l fagi , folijs item &: radici cius her- 

b^, quam Gra:ci Polygonon , feplafiarij ccntinodiam 

cant,attribuitut. Sic diuta eft quod ramos habeat graci- 

les , teneros, multis nodis iniignitos, humi lerpit,& prO' 

pe csemiteria copiole proucnit . Vitis etiam furculis , ^ 

paruis germinibus vti quis poterit . Vehementius enini 

quam reliquse ipfius partes,aftringunt . Rubi itcm fuccus 

proficit , & caftanearum interior tunicula , qusE fic diua: 

funt,quod primumprope Caftum vrbem cxcultaj fuerint, 

hinc Sc regio illa a caftancis dcnominata fuit, &C arbores ip- 

fe idem nomen retinucrunt.Q uas a me ad textus autoris no- 

ftri explicationem dicuntuu . Qupd fi hsec remedia omnia 

dcliderentur > cum his ipfis adiungi poflimt quic fequun- 

tur, &: aftringendi vim habent , hoc eft , myrthi femcn 

aut folia , malicorium , origanum , lixiuium e cinere vi- 

tis farmentorum , &: tcneuarum ferularum medulla. Sed 

vt Nicandri locum cxplicemus, notarc opertet , Prome- 

thcum 



t 4 



D E V E N E N I S. 



.18^ 



thcum.cdm hominem e molli luto ( vt Poet^erefefnut') for- 
mafler, & in ca^l u m Pallad is opera fubUtus efTec, virgac 
ferula,exempta tamen medulla,fada, Tolis currum attigiffe, 
louique ignem furatum c{[q, quem fub hoc baculo concauo 
occultauic . Hincfurtum ipiius clarum dicitur, quod ignis 
ctiani clarus fic.Hinc Ntcander dixit: 

j 

ImxetiamferiiUpyode(i exemptamduUx 
QjiiC tenet aftripetx clarij^ima furta Promethei. 

C VI V s fabul^ fupracum deDypfadeageremus,memi- 
nimus. His remedijs omnibus argrum a periculo tutum pra:- 
ftareconabimur,deco(flis inpotuexhibitis,& clyftcribus per 
aluum iniedis , quandoque vinum ctiam admifcebimus, 
quemadmodum Diofcoridespr^cepic, pr^ecipuevercicum 
fuccis vel polygoni, vel vitis furculorum, vel rubi, vcl feruls: 
niedulla vtimur. Qnx omnia ab.experto medico, pro a?gri 
temperameto, dc morbinecefTitate adminifl;rari,commifce- 
rique debcnr. Pra: omnibus tamen operam dareoportet, vc 
lac vel afininum vel bubulum haberi podic , in quo deinde 
ferpyllum decoquatur . Strangulatuscnim, quos ftatim yc- 
ncnum hoc epotum fubfequi diximus , auferr atque dilTol- 
"itj&Cquemadmodum Diofcoridesaifirmat) fieripotcftjVC 
^ger folo ladis vfu liberetur. 



DE VLOPHONO SEV IXIA., 

C A P V T IX. 



I 



O^Ao^ 



'r'^C* 




«ledub 



M N E s in hoc confentimus, vlophonum fi- 
"quorcm effe glucinofum , qui a Gvxcisi^k^, 
appellatur. Sed ciimdiu in eaopinionc ciim 
alijs quibufdam qui antc mefcripferunt, per- 
(litifretti , hocglutinis feuvifcigenuseiTeidj 
eteres e rad ice Carlin?(qu.T &: Grecis Sc Latinis Clia- 
iialbusdicitur)defumi hteris mapdauerant: tandcm 
cum quendam Nican<lriinXheriacisrcIegi{rem,val- 



de illius verifirailitudine coepi , Sc 
«usfui cogitareeam a veritaCe alienam eilc obcaufas, quas 
^n mcdium profcram poftea . Quarum prima , qux vr hoc 

«edcrcnc.iilos impulit, hxc fuit.quod PUnius e radice Car^ 

linae 



1^0 LI B E R S EC V KDV S 

linjE candidae liquorem exire fcripfic , qiio mulieres, vt ma- 

ftiche in Candia vtanturjeumque ixiam appellari . Deindc 
Theophraftus& Diofcorides fcripferunc, radicem chamx- 
leoncis albi cum farina hordcacea^oleo &; aqua mixtajCanes 
necare.mures &: fues.Sic itaque vidcmus quod iit huius opi- 
nionis fundamentum,videamus nunc vtrura iioc folum fuf- 
ficiat , vt affirmemus vifcum e radice Carlinx candid^pro- 
fiuentemvenenofum effe. Fateorquidem cumhincmana- 
re,fed venenatum efle nego. Quatumuis enim Pliniusfcri* 
pferit , hunc vifcum Ixiam nominari , non tamen idem eil, 
ac fi venenilmefledixifletjCum fitcommunis vox Gra:ca,&: 
idem quod Latinis &: Gallis gluten (ignificet.Ec cumautho- 
res Ixix meminerunt vencnati pleriquc certe Vlophonon 
denominarunt vc Nicander & Diofcorides lib . vi. Mtius 
item 5c Paulus ^Egineta. Chamxleoncem tamenalbum 
nufquam itadenominari,quam apud Plinium cernimus,qui 
in hac parte deceptus eft tam ob caufas quas deinceps addu- 
cam 5 quam quod afTerit illi nomen hinc indicum , quod bu- 

culas enecet. Ec quod fallacur, Nicander ceftimonio effepo- 
teric,qui primofuoHbrochamarleontem vcrunque&album 

&ni<'rura defcribic(equo Diofcoridesfuadefumpfic)aicque 
albiim ferpetiura morfibus medcri vc nigrum tanquam ve- 
nenum fu^iamus,adnioncc. Locus eft in radicibus Theria- 
calibus hisverfibusdefcripcus: 

Perpendenda etiam eft yafijwedicim leom^ 
MontariiCjC^ radios imitatitliflortbt*s, herk^ 
lUiu6ejfedi{asfpecicscogrJofce,prioris 
tyij^imdif /coljimo quadam cali^ineforntaf 
^tquerottindaeffufaiubaeflydenfaaurearitdix 
^Jprica iffugicns loca opacis nafciiu r t w hrls 
^fperiu4folium,fed nuUum habet altera caulem, 
Jmo humili mcdium florU caput horret echino 
^Alha intmradix rejerenti mejlafapore. 
Vitandm 7ii^er epitacitumfouet tUa yenenutn 
Mixti autern lympha drachmam potauefu a Ihi. 

ViDEAMvs nunc quid alij poft cum dixerint . Theo' 

phraftus & Diofcotides fcripferunt decodum radicis ipfiu^ 

in calcolas incifae maxime proficere concra cacarrhos , &:^^ 

vino pocam latas inceraneorum cineas ne^arc,aqu2equc incci- 

cutcini 



D E V E K E N I S. I IPI 

cutem, vnnx fupprefliorii , &: ferpentum morfiBtis mederi. 
Galenuslib. 8. deSimp. Medicamencorura' facultadbiis lo- 
quenSjdevtraquefpecie , omninonigrumchama:leontem 
fugiendumcfTeaic, nifiquisforte extrinfecus eovelic vri^, 
quod venenofus fit . Vfum autem albi faluberrimum efTc in 
morbis fupra commemoratis. (^uid agemus igitur,^ accipie- 
musneqiiod Matchiolus in fuis in Dio(coridcm commen- 
tarijsfcriplitj pro refponfo facis idoneo, Galenu fcilicctin eo 
deceptum fuilfcjCum chamicleontem nigru vencnatum elTe 
icriplic, neq; idcm de aibo quoq-, affirmauic .'' Dcbuiifec fane 
con(iderare potius abufum vocabuli ixix,&: vires quas radici 
vcteres,im6 Nicadri interpres ipfe,attribuerunt, qui exami- 
natis ijs fortaflejqu^ dixit,{cripfic ixiagenus efle vermiS;qua' 
lis hoc non vfq; adeo fic magni mom^nci.Sed progrediamuc 
^kerius. Si radixincusaffumptabonaeft &falutaris,quific 
(}u6d fuccusipfius vcnenatus efl: ? an no radixfuccu quoquG 
fub fe coprehendic ? an non hic potilTima caufa eft, vc ca veL 
bonavcl malafic ? dicemufne fuccum, cfle deleterium me-- 

dicamentu, radice vero eius aq;idotum ? atqui hxc refugia.. 
vtquisipfumfedecipcret,logenimispetitaeirenc.Addamus. 

&I10C, qu6d quicunq; de vlophoni lumpti fignis quicquam 
prodiderunt,id guftu &c odorc ocymum referre affirraarunr. 
Ocymum aute efi:,vt vulgo patet^guftu dmaro, odore ruaui. 
Nicander tamen, Theophraftus & Diofcotides,radice Car- 
lin^edulcem , Qdorcautera horridum & graueolencem effe 
fcripferunc.Hiric facile coneludi poteit, vlophonon non clfc 
id vifci genus quod e radice Carlinic alba: colligitur , & quo 
niiilieresinCandiaabfq;periculovcuntur. EcquauisiEtius 
Cariinam candida inccr venpna connumeret , nonfame fta- 
tim indc quis colligec ixia ab ea defumi, cu m dicac fe pr ;^ce- 
«ieti capite fpcciatim de vlophono verba feciae.Tacco quod 
^ohs ille exautoribus fide dignis Carlina , feu Chama:Icon- 
temalbum venenu cfTe fcripfic. Quod fi hac in parte pra: - 



ptorem fuum Galem1,a quorcliqua omnia ferc de vcrboad 



tbum cranllcripfi?, fccucus fuilTec , non folus haoc op 
nem mordicus retinuiflet, Vlophonon icaque geflOs elt vilci 
cuiufd£,c planca quadam vcnenAjC^,de qiiaiamen nih jLccf ci 
affitmare poifum , ^ in qua indaganda non mulcum oper^ 

Ponam,defuropn.Guftuauterahocvcnenuraraanifcftacur, 

* .-. - . ,^ - -- ■ qucm 



• t 



V 



I5>2 L I B E R S E C V NDV S 

r 

quem flmilem cum ocymo liabet,&: innata fua malignitate, 

&: totius ixLx fubftantixcontrarietate ,,tanram vaporum co- 

piam ad caput tranfmittit , vt meptc abalienati ^gri ad in- 

faniam redigantur . Hinc linguam mordent , vt Poera no- 
fleraflerir,&:ftatimvaiidalingu£Einflammatio,&tumorob- 

oriuntur. Etquandoquidcm vifcidumeft, inteftina &: alia 

loca, & communescorporis dudus obturat. Quo fit vt ma- 

gna vaporum copia in his ariguftijs conclufa,magnus excite- 

tur ftrepitus,agiciatis ijs hinc inde,&: in gyrum veluti vercen- 

tibus fe,hacque ratione thorace compreffo, fpiritus difficul- 

tatem incurrant xgn . Aliud adhuc peculiare fignum hliius 

veneni eft,materia nimirum crafla &; glutinofa, qua: vomitu 

irritato,&: aruoclyftere fubdud:a,excernitur.Materiaautcm 

ha:c pituitofa fimilis eft ouis,qua: pulli gallinacei imperfe<Sa 

adhucob frequentiorem concubitum gallorum, quoimpe- 

ditur,neintegreabfoluantur, ediderunc . Hinc abfquecor- 

ticeconfpiciuntur ,'& maceriam intus fubalbidam , S.:gluu- 

nofam omnino continent . Quibus ita apparentibus, polt^ 

quara.vomitionesexcitatx fuermt,aut aluus fbluta,vtmca- 

cus aperiantur , abfinchium cum palTo , aut certe cum vino 

maxime meraco,diluere oportct. Danda pra^terea terebinthi 

refina,vel picea,vel pinea. Singul^ ctenim rcfin^ deobflruedi 

vim poflident,&abftergendi,celerrime item,qu6d fintfub- 

tiUum,&: valdetenuium partium, pertranfeunt. Autor autc 

nofterobiterhic fabulas cuiufdam meminic , quse poft eum 

ab Ouidio quoque defcriptafuit, vtPoccicam rationcmaf- 

fcrret, quare pinus refinam funderet. Fabula porro hxc eft: 

Marfyas excellens fuo tempore Muficus, tam temerarins 

fuitjVt cil Apolline tibia cotendcre aufus fuerit. Qjuod cum 

Apollo aniraaduertiiTct, &:tantam infblentiam &: faftum 

liominis ferre non poffet , viuum excbriauic, &:'ad arborem 

pinum pellem fufpendit . Cuiusmortcm non nymph^tan- 

tum,fed ca^teri quoque ruris itxcolsE, arborefque iritolerabili 

flcruprofeci;Kefunt, omnium vcro maxime pinus,qu:Ede- 

inde fcmperlachrymarum vice refin^m profudit. Reliqu* 

porrd^.medicatnentaVquaz vlopliono adiitrfantur , cafunt, 

qu^ vt priora vim hafjenVcfarffitr^m ipfai^ extcnuandi , S^ 

obflruL^ioncs in inteftinis ape^riebdi . Talepotium eft, q«o^ 

Nicimdcjr muresnecaretradit ( quemadmodum antea de 

aconito 



DE VENE^IS. Ipj 

aconlto diximus)quam ob caufam aiitem ncfcio. Neq; enim 

Thcbphrafhis, ncc Diofcoridcs, qiii de poHo fcriprcrir, hanc 
illiflKtikatcm tribuit.nccdiuinarc po{rum,quam obcaufani 
hoc affirmet, nili fpi te id , quemadmodum Galcnus adcrir, 
quodamarum fit&guftu accerrimum pra^flet. Pra^terca 
pohj mafculi meminit,ad differentiam altcrius: Diofcoride 
ctenim , &: Galeno tcflibus duocius funtgcncra , qucmad- 
modum primo libro annotauimus. Ruta , nardus Indica, H- 
quor Cyrenaicus,caftorium,tragoriganum,origano quam ii- 
milimum,vim habent difcutiendi Hatus , &: extenuandi hu- 
morcs craflos &: vifados . Qua ob caufam hic maxime profi- 
ciunt. Qu:Eomnia,qucmadmodumahaquam pluriraaa 
Diorcoridcadiu«fla,dc cofilio prudecis Mcdici iimul miiceri 
qiieunt.Scd mirum fortafTccuidavidccur.Quare Nicander 
pflvfum horum medicamentofum digcrcntium , cafcum 
vltimo addiderit,ciim tamen ex diamctiocum remedijsfu- 
pra pofitis pugnet . Qupd fanc verilTimum cfl,&: negari ne- 
quit.Sedtempusinquoeovti, hocefl,morbifinem, &cum 
quis ahjs iam vfus efl,&: venenum cfl: cuictum, pra:cipir, ob- 
feruareoportct. Tum ctenim cafeus recens natura frigidus, 
tcmperandicalorem vehemcntcm vim habet,qui a vcncno 
inventriculo, &:inteflmisreli>5lus cfl. 



DE SANGVINE TAVRINO. 

C A P V T X. 




J^ijuaruvphij SanguisTaurinus. 

r 

Angvis tauri fua natura crafriflimus efl 

quod fit , vt fi vetriculum obfideat, facile indu 



& 



fanguis fponte 



3 ^ 



atque putrefcit,edamfi in lococalidiore quam 
-antea ciTet . Quamobrem quam primum efl in venrriculo, 
ibiconcrefcit, &:ingrumosconucrtitur,purrcfcitdcniquej 

^ "Tialignos vaporcs\id cercbrum tranfmittic,quofic vr xgei 
lubindc animi deliquio corripi-itur. Cum ctcnim grumi 
^'^gni fint,ncc fupra.necinfracxpelli pofTunt^vndcfbangu- 

g"l'itus,(S(: viarum tam vcntriCuIi quam pulmonum obtura- 

N tiofub- 



154 LIEERSECVNDVS 

tiofubfequitur. t^ieri enim iiequit,vt bibendo noaliquaeius. 
portio in vijs rpiriruura relida fucrir . Hinc seger magnam 
fpumx copiam ore reijcit , nec aerem commode attrahere, 
authberefpiiicuum duccre potefl;, &c ob vapores ad cerebm 
eleuatoseoldem fere iniultus, quos epileptici, patitur. Hxc 
itaquc incom moda hominibus accidunt , Ron quod fanguis 

taurinus propria fua natuia vcnenatusfit , fed rationetan- 
tum quadam aducntitia . Per fe enim , Sc a primo fuo orcu, 
nulliusqualitatumexceifus particeps eft, ncc contrariura 
totafua fubftantia, fcd ob craffltiem dunraxat, quemadrao- 
dum de Iacl:e intus coagulatodicemus . Hine medicaraenta 
pra:fcribuntur qus fua natura vim habent,di(lbluendi &C in- 
cidendi id quod per fe craffum efl-, &:concrctum. Talesfunt 
groffi liquorcfuo plenij acetum, omnia coagulorum gencra, 
vt hinnuiIi,Ieporis,aut alterius animalis,nitrumjlaferpitiura, 
braflica: fcmcn, rubifuccus, piper, cunil^radix ,&:id genus 
alia, quaetenuiumfuncpartium&: calida , quibus folisvti 
oportet, & abfl:inere ab ijs, qUcT vomitum moucnt, quod ta- 
men primum pr^ceptura in curatione omnium venenorum 
efle diximus, hoc cfl:, eorum qux talia funt, vel ob quatuor 
primarum qualicarum excefTum^vel nacur^ quadam ftia^ pe- 
culiariproprietate. Quod G. quis eosad vomitumcogcre 
vellet, tantum abefl:vt quicquamproficeret, vtvenenum 
vias potius obturaret, in ijfquc maiori quantitatecoacerua- 
retur,hacqueratione fpiritum impediret,mortemqueacce' 

Ierarct.Qu.andoitaqucNicander iubet vt graue excremen- 
tum e corpore educatur , nequaquam hoc vomitione perfici 

vult , fed clyfteribus tantum , tum cum venenum intcflina 
iam obfedit . Verum quidem efl Galenum in hbro de an- 
tidocis fcripfifle, vt is,qui tauri fanguincm hauferit, acctum 
bibat, Sc deinde vomat . Scd hoc ita intelligidebet, vc 
tum dcmum fiat , pofl:eaquam acetum fanguinem , quiin- 
tus coijtjdiflbluerit vniuerfum.Exiflimarc tamen debemus, 
hxc accidcntia omniaeucnire,de quibus locuri fumus, non, 
cum quis cum fumit , quiolim coagulatus fuerar , icd tum 
demumcum in ventriculo concrcfcit, &:calidusebibitur 
antequam cocat, qualemThcmifl:oclcs Athenienfiumdux, 
vt mortcm fibi confcifceretjhaufiflc fertur, vt Plutarchusin 

Cheronaeo teftatur. 

DE 



DE 



VENEiTIS. 



DE BVPRESTE 



Ca 



PVTXI. 



W 







Bou^pm^^gy Bupreflis. 

Vprestis tam Grxcis quam Latinis ita 
dicitur, propterea quud(vtNicander &: Pli- 
nius affirmant ) cum boum corpora & vacca- 
rum ingreditur, ea in tumorem attoUit . Be- 
(liola eft Cantharidi fimilima, aut Scarabco 
Iongipedi,qu^ in herbis Iatitans,fepenumcro abanimalibus 
prajtereuntibus deuoratur,caque interficit. Qu^od plerunq; 
paftorcs in vcruecibus experiuntur,qui tympani inftar intu- 
^nefcunt. Qupdfi hominemea inficicontingat, guftuid 
ftatim deprehenditur, & odore , quem fimilem cum nitro 
«abet, vehementi itcm ventriculi dolore , 6c vriniE fuppref^ 
"onc. Quorum Symptomatum ratio, ex ijsqua: fupra dc 
Cantharidc attulimus,ehci poteft.Malignitate etenim nihil 
intcr fc difFerunt . Et planc eadem cum Cantharide in cor- 
poreaccidentia inducit, eaque in tumorem atcollir, pcrinde 
ac ii xgcr ea hydropis fpccie , qux a Gnccis cympanitcs dici- 
^i^Jr , laborarct , in quo venter , ob flatuum , qui funt inter 
carnem & cutcm, copiara , ita diftentuscft , vtad ca«ftum 
tympani (bnum cdac : quod fit ob vapores, qui furfum 
cleuantur , & humores ,qui ob vcncnum colliquantur. 
^eniedia quibus in hoc morbo vti oportet, cadem funt 
cumijs, dequibusin Cancharide locuti furaus, Scd Ki- 
canderparticularia qua^dam adhuc poft vomitioncm prx- 
fcripfir , ficus nimirum aridas cx vino vctcri gencrofo ■, 
4"« fok ita mixta: vim habcnt , calorc fuo tcmperato 

N 2 flacus 



{ 



J 

155 LTEERSECVNDVS 

fiatus dirciuicndi,&:aIuumroIucndi,vt veneniportioaliqua 
pcr fedem exccrnatur. Et quia Eupreftis calida eft, Nican- 
der pyris fylueftribus, &myrthi baccis, qux facultatcm ha- 
bcntrefrigerandi, &: adriClione fua vcnrriculum roboran- 
dum,vtendumconfulit. Quod fiaccidentiarcmittereali- 
quantum, febrjUlque calor mirigariparum videbuntur,pal- 
mularum fruduscx ladedare expedict. Nam aftriciione 
rua,&: vctriculum&calorem innatum roborant. Lacctiam 
(muhebrepra;(ertim) &deindebubulum, prxterquaquod 
pecuhari quadam viaduerfus venena pollec, vehementes 
compun«5tiones etiam, qux in vcncriculo &: inrefh'nisadhuc 
fuperefle poiTent/edare atque Icnirc poteft . Minime tamen 
dandum.cum corpus adhuc tumidum apparet, &: febris ve- 
hemcns adeft . Augereenim tum morbum pofTet. 

DE LACTE INTVS COAGVLATO. 

Capvtxii. 

I 

raAal.aTTUT/ac-Ssi'. Lacintus coagulatum. 

Eqx^Q^-*-^ exiftimare oportec lac intus 
coagulatum,de quo in prafcntia loquimur, & 
dc quo omnes antiqui fcripieruc tanquam ve- 
nenojid c^q^ quo nos^ pofleaquam coijr, abiq; 
periculo vtimur. Qu.ocidiccnimexpeifmur, 

prxcipuearlhris tcmpore.id abfque vlloincommodo, &: va- 
letudinis iaduraaiTumi , nifi forte quiseo plusquam opor- 
lec, vefcatur. Qupditaque noslaccoagulatum appcllamus, 
id efl- cui recens coagulum eftadmi(him,&: quod antcquani 
cocreuic, deuoratur.Quxideoamedicuntur.quod Dioko- 
ridis interprcrcs hocmodo libri fcxti caput iiiccllcxifle vi- 
dentur,&: pugnare inuicem,3ffirmarc lacconcretum no eflc 
venenofum, fcd coagulatum,cum tamen ladi concretoaa- 
mixtum fit coagulum,& vtrunque idem fit.nili quod illncl 
iam coagulatum eft , hoc vero primo quoque tcmpore coa- 
lefcct. Vt igitur h^eciriterfeconciliemuSjdiccmuslaccoa- 

gulatum minime venenofum efTe. Cum ctcnim in ventri- 
culo rcfederic , a calorc ipfius innato diiroluicur , &: ita faci- 
4imcconcoquicur . Sed id cui coagulum tancum cft adini- 




xtum, cum ventriculumiam obfeditp vi coag 



crcfcir, 



1 



■D E V E N E N I S. rp7 

crefcic, vtcalori ipfius contumaciterfefeopponat, &:tan- 
tum abfit, vt euincaturj vt eum pcnitus tam frigiditate fua, 

quam viarum obftrudione fuffocet , atque extinguat . Ib 
quantumuis non coierit adliuc , tameft Tlim coaguli portio 
nemfecumadhucretineat, fecolligit&itavias obturat, v 
accidentialethaliafubfequantur, vtfunt fufTocaciOj anim 
deliquium, vehementiflimidolores capitis , & alia, quae om 
niaratione vaporum malignoruin a putrido iacle eleuato 
rum contingunt. Quapropter curandi ratio ab i)s rebus pc 
tenda,qux vim dinbluendi&extcniiandi habent,quemad 
modum in capite de (anguine taurino diximus,(ed ance om 



diligenter cauere opbrtet, ne quicquam quod 



indurare queat,quale fal eftjoiferam.us, aut vomitum 
cierc, obrationem quamloco citatoattuli, quamuisAui- 
cenna contrariurn,{edabfque ratioiie, & concra Diofcoridis 
prxccptum, imperare videatur. Hanc vim poffider acctum 
duabus pafli partibus admixtis , aut cum radice vel fucco la- 
ferpitij , Thymum prseterea , Sc vitis folia ex vino lunipcri 
baccar, & menthx folia ex eodc liquore, vcl niclle, vel accto 
etiam aflumpta . Pra^ter hxc remcdia eo prxcipuelixiuio, 
quibus ij lanas,qui pileos conficiuntjlauant,vti oportec. Etfi 
eniraomnehxiuium vim habeatdiflbliiendi: hoctamenia- 
gis ob lanam in eo lotam , & cflicacius pr^ftat . Coagulum 
autejTi fummum eft & pra^ftatiflimum omnium rcmcdium; 
ex aceto enim hauftum, vim habec excenuandi &: difTol- 
«cndi : ncqucleporinum tantum , fcd refiquorum quoque 
omnium, vc Galenus aflfirmat , animalium. Quod ctfi fiat, 
niirum tamc videtur, propcerea quod coaguli vi lac concrc- 
uit: arqui fieri poteft coaguHratione,vtIac&:coeat,difrolua- 
fur:fedn6 vno&eodem temporemam cura nondum coijt, 
&:coagulum admifcetur, coalefcit caloris operatempcrari, 
qui eaqu^K diueria funtnatura,feparar, quemadmodum lac 
clarum &:cra(rum,quas duas primasqualitates diuerfasin fe 
continet . Idem in cafco quoque, qui ex difljmilibus rebus 
conftat, pra:ftaret,fi in maiori quantitate adderetur, 6c robo- 
ris aliquid adhuc illi fuperefTct . Sed quia dcbita quantitate 
fumitur , poftcaquam lac concreuit, & tam a caloreinnato, 
quamaceto mixto adiuuatur, cum hquat atquc diffoluit. 

Sic verc ciim calor non ita vehcmens eft, lutura abfumpto 
' ' N 3 magna 



19 8 



tlBER SECVN D V S 




magna ex parte humorc , indurari, & cumSol vehemcntius 
vrit , id in puluerera rcdigi vidcmus . Coagulum itaque, 
quia a calore naturali vires acquifiuit validiores , cxaftepar- 
tes di{nmilcsdifccrnit,&: fimiles in vrium cogit, vt Ariftote- 
les II. libro de generatione aaimalium fcriptum rcliquit. 

DE DORYCNlOvSEV SOLANO 

, FVRIOS'6. C.APVTXIZI. 

1 m 

Aopvzvjov, DorycDium,Solanum furiofum. 

N D RE A s Matthiolus iri fuis in Diofcori- 

dem coramentarijsnequaquam con(eritit,id 

quodGrseci appellaruht Solanum furiofum 

elle Dorycnium,propcereaquod, qucadmo- 
dum affirmaCjDiofcorides iib. II II. duo capi- 

ta diftinvla fecerit. Qupd li tamen ea qua^ idem Diofcoridcs 
hb. VI. 6i Theophratlus&Plinius fciipfcrunt, confiderare 
voluerimus, reipfaprofedocopcriemus, aucerralTe Diofco- 
ridem,aut Dorycnium llmilealiquid Solano furiofo habere, 
& hacin parteliberum {itcuiquc iudicare > ca qua^fcripfe- 
runCyin medium profcram. Qupdenimad me actinetnolle 
quicquam homini taminligni, vt alterius partes fequerer» 
dcrogarejincaprxcipuere, inquafibi ipfenon vndiquaque 
conftare videtur. Theophraftus icaquc (criplit drachm^ 
ponderefumptum,hominem ita afficere,vt primiim (ibi ipfe 
mirifice placeat,fcquc clcganti forma pra^dicum efTcjtanqua 
quiracnte capcusiic, cxiftimet. Quod il vfus f ucri c pon- 
dere duplicato , plus delirabir , &: ante oculos vari^e ilJufio- 

num fpecies obuerfabuntur.Sin vcro ad tres v{quc dics con- 
linuaueritjoranino mentc abalicnabicur.ecfi quid addatjfu- 

bito morietur. Idem Plinius xxr. libro hiftoria^ naturalis , ^ 

DiofcorideSjCum de Solano manico agit, {cripferunc . VrX' 
terea DiofcoridcsinProxmioiib.vi.afleritjSolanumfurio- 

fum efTcDorycnium ,&idem denuocap, vi. ciufdcni Ubri 

confirmac . Verura quidem cft cum Hb. iiii. duas diuerfas 

dcfcriptiones poncrc.cui Matthiolus infiftit,ad ea qux quis> 
quod ad locum iib.v i.actinet.aflerre po{rct,refpondens,cum 

air , vcrum efle Diofcoridem affirmaiTe Solanum furiofum 

appcllariDorycnium.Nemo tamen hincinfcrre debetjideo 

itji 



D E V E N E N I S. ipp 

ica fenfifTe cum , (cd qu6d aliqui tantiim ita vocarint . Hoc 
tamcn rcrponfum/aluo camcn mcliorciudicio, nou vfque- 
quaque mihi fatisfacit, ciim ea qu^ Thcophraftus &: Plinius 
dcporycnio litcris prodidcrunt^a Diofcoride dc Solano fu- 
rioib quoque dicatur. Tacco quod fub fincm pro^mii idem 
cx fua fencentia, &: non aliorum affirmarc videtur. Solanum 

^ - 

porro furiofum Dorycnium di%m cft,propcerea quod anti- 
qui co haftarum cufpidcs , quas SopsLrct, vocarunt , inungerc 
confucucrant,aut ccrtc quia tam peftifcru eft, vt non fecus 
quam hafta interimac . Auiccnna vuam vulpinam vocar, 
quod^vt cgo quidem cxiftimo, acinbs ferat vux non diflimi- 
lcsy qucmadmodumDiofcorides inipfius defcripcioncaffir- 
mat. Dicitur cciamSolanum furiofum,qu6d in co^qui id in 
pocu acccperit , furorem commouct : idqueprajftac nonob 
qualicates fuas , qu^c frigidse funt &: Ciccx, fed ob innacam Sc 
peculiarcm quandam malignicatcm.Tantum enim abeft,vc 
frigusfurorcm excitct,vt pocius contra a:grum fomnoletum 
&grauem rcddaCjiicutalibi diximus. Nicadcr camen in de- 
fcripcionc accidentiu,qui ab hoc vcncno cucniuc, furoris no 
meminit, quod hxc per fe manifefta fmt , & facilitiie fubin- 
teliigijobpeculiarcm huiuspIanc;cnacuram,poffinc. Num 
autem quis co vencno lic inrc<^us, tamguftu quam colore 
dcprehendi ccrto poteric . Vccrquc cnim aliquid cum lacle 
<^ommunc habcc, dulccdincm nimfrum &: albedincm . Ec 
quandoquidcm , vc dixi, Solanum furiofum frigidnm cft&: 
"ccum, accidicvtquam primum invcntricuIoreicderic,vc 
partes ipfius nctuolx afficiancur. Ncque cnim quicquam 
■'^eruis tam concrariam cft quam frigus, & quafcunquc 
etiam parccs occupat . Hinc lingultus , vomicioncs , & ani- 
^iidchquia fuboriuncur. Etquia multoticsaccidit, vtob 
crebras vomitioncs vcnarcoUi&fauciura rumpantur, fitvc 
<l»x cuomuntur, crucnta apparcant. Humorcs cciam pe- 
culiari quadam malignitatc , quam huic vcncno incifc dixi, 
putrefccntcs, ob acrimoniam quam coniun£lam habcnt, 
mccftinaica T^xcoriant atquc abradunc, vc ea qu^c infra 
per aluum rcdduntur , muccofa apparcant , & dolor cxci- 
^ccur, qualem torm^ina , & frcqucns deijciendi cupiditas in- 
^uccrc confucucrunt. Hinc jeger viribus fraclis,& deficien- 
fibus prope , frigidam haurirc non aiidct , ctiamii ob vcncni 

N 4 iiccita- 



f 



200 LIBEa SICVNDVS 

iiccitatem fiti prematiir. Quandoquidcmigiturtamfrigi- 
ditate & {icGitate,quaQi occulta quadam vi vcncnum eft.op- 
tjmoiure remedia etiam duplici natura pra^dita, hoc cft, ca- 
lida &: humida, Sc peculiari quadam vi cbntraria huic , cligi 
dcbent. Primi generis fuht lac tepidum vino dulci commix- 
tum,caro:capi affaautelixarpiicesitcm fquamdfijqui in faxis 
dcgunt,6<: quiprarteriiag||ralem bonitatem vimenaraha- 
bent ventrem emoliiendi , Sc infre venenumlatens tam per 
ventriculum , quam inteflina expellendi. E quibus omnibus 
pr3en:antiiIi'mihabentur,oIhea,purpura,locufl:a,echinuSjpii- 
ma, pecl:eiT,porcellana,& reliqua oftracoderma, quas partira 
cruda, partira tbfta, prsecipuequ.-Edifficiliorafuntconcodii, 
de coniilio Medici dodi airumi debenc. 



P E P H A R I C O. 

C AP. XI I I I. 



Hn 




^apty.dv. Pharicum. 

VidePharico tamantiqui duam recentiorcs 
autoresfcripferunt,nihil certi nobis,quidid 
eCretjindicarunc : quod hinc accidit. Priorese- 
tenim aut negligentia, auc quod illa ^tate vul- 
go cognitum eflet, pirietermifcrunt. Diofcori- 
destamen in ordine vdricnorum {implicium coUocat , iiue 
herba fit, fiue arbor, fme frudus.Fuitautem Cic di<5lum,Pro- 
tagora tefte, a nominc vencfici cuiufdam,qui primus id ad- 
inuenitjVel quod Pharis Arcadix vrbe apportetur. Athenaj- 
us Phariacum appeIlat.Ex accidentibus porro.qu^ in corpo 
reinduciCjfacihmumcftcolligerc^verienum ipfius taleef- 
/e tota fuanatura. Namquod ad qualitatcm attinec, eas ob 
ad;ionem fubicam,cahdas & ficcas ciTe crediderim . Nican- 
dro enim tcfte conftat, id 



VnoadeoquedieStyglodemktereYegl. 

E X accidentibus autem primum eft,quod guftu Nardum 
Indicam reprajfencac. Hincquida id Nardi genus quoddam 
efrc afteruerunc : quidam ver6 venenume nardo aliqua ex 
parte confedum exiftimarunt.Poft ha.'c oris cxcoriatio, cuni 
gnimidcliquio&racntis furorc, atque ncruorum refolutio- 



I 



ne,o 



b 



* 






DE VENENIS. 



201 



ob caufas fepcantea ame adduftas jfubfequiciir, pi 



pue vero ob vapores,qui rurfum ad caput elati^motus Sc fen- 
fus inilrumenta pehurbant. Remedia porroquibus fuccurri 
poteftjprimo funt cuacuationcsconfueta? , de quibus hacle- 
nusfepe locutifumuSjdeinde veromedicamentaquxdam 
fpccialia, hoc eil, nardus tranfmarinaj qu^ein Cilici^ monti- 
bus,adradicesquorum Ceilrus fluuiusprasterlabiturjproue- 
nit,&: Thylacites,quod in facco e corio cofedo circuferatur, 
dicitur. Olim enim id fieri confueucrat in illis regionibus. 
Smyrnium item & iris facultatem poflident calidam &: fic- 
cam, & ob hoc tam putrcdini Phariaci, quam neruorum do- 
lori abeoexcitato aducrfantur. Nicander lili) flores adhuc 
adiccit. Qu^icum reuerafrigidifint&: humidi,ctiam(iinre- 
gru florem videatur intellcxifTe, tamen eam tantu virgulam 
Haiia,qu::Eemcdiofloreerumpit, &:peculiariquadam virtu- 
teaducrfusvenena polIet,accipiendam efTe voluit. Confcrc 
autcin cum afinigenitahbus , propterea quod in extremita- 
te crafTa fit, &c aliquo modo accedac ad fimilitudinem illius, 
hincoccafione fumpta,fabulamquandaad huncmodum in 
mediu profert. Venerem videlicecaliquandoinhiicflorem 
puellam quandam , qu^cemere perfuaderc fibi aula fucrat, 
fc form^elegantia eam,qu^camen Dea pulchritudinis era 
fuperarejConuertifTe, & vltionisdefiderio,& perpctua;igno- 
minixgratia,afini genitaliainraedio foliorum ipfiaiHxific. 
Sunt prxtcrea aliaquxdam remedia,quibusDiofcorideshu- 
ius veneni noxas abigit, de quibus nihil vlterius dicam,qu6d 

& incognitum fic , & aducrdismala incognita remedia curi- 
ofiusjinquirere fuperuacaneum & niraimc necefiarium vi- 
deatur. Sat enim erit id quod Nicander concra capicis dolo- 
rem prxfcribic , addidifle , vt nimirum pilis abrafis capiti ca- 



plafma ex hordei farina & ruta inducat 



N ; 



DE 



toz 



LIBER SECVNDVS 

DE HYOSCIAMO. 

C A P. X V. ' 





Toa-zva/Aoi;. ' Hyofciamus, Alcercuin.^ 

T T E R V M Qt£cisToa:tvcifxo(; dicitur , propte- 
rea quod fiics cum de co comcdunt , toro cor- 
poreconucliuntur.Vox autem hxc nihil aliua 
quinifabamruillamfignificat. Latinis Apol- 
linaris &ralcercum vocatur. Frutex eft caulcm 
cmitcens crafTum ; folia lata, oblonga, diuifa, nigri^,hirfuca: 
flores c latere caulis prodeunt ordine , tanquam punicoruni 
cxtimi, fcutulisfeptifeminum plenis,vtpapaueris. Diofco- 
rides, Galenus,& -^cius tres cips dificrentias conftituunt. 
Vna (inquiunt) fcmincnigroeft,floribuspurpurcis. Alcc- 
rius femen fubflauum cft*, flores lucci. Tercium gcnus al- 

bum cft &: (cmine &: floribus. Priora duo vcncnofa func, 

tertium 



I) E V E N E N I S. 205 

tertium medici in quorundam morborum curatione vfur- 
pant . Nos pr^Eter fccundam fpecicm, nullam cognofcimus, 
ciiius iconcm hic appofuimus. Pjinius primam in duogene- 
radillinxic . Vnum in Galatia nafci ait , altemm vulgare ap- 
pellat, priore candidius , fruticofius , papauere akius: in re- 
liquiscum Diofcoride conucnit. Si icaque contingit vt ftu- 
pidus quidam ex imprudencia, vcl quouis alio modo,vel 
iiifans pulchritudine floris illccius de eo vefcaturjinginginis 
&:Iabijs maxima fubfequetur erofio,&: pruricus fimilis ei 
qui percipicur, ciim dentes prodirc incipiunc ,ob magnam 
altercificcitatem,cum maximafrigiditate coniuuiflam.Fri- 
gidum enimeft &: ficcum , & fpecialem prsetereamalignita- 
tem cerebro inimicam poflidec, quo fic vt ciim ventriculum 
obfederit, magnam vaporum copiam adcaputtranfmictat, 
affedumque ebrietatifimilem inducat . Hinc Plinius alter- 
cumvininacuramhaberefcripfit. Cum hacmentisabalie- 
natione, xgcr magna totius corporis inquictudine confiifta- 
tar,3nimo deficit , tremorc molefiatur , & in vniucrfo cor- 
poredolorem percipit, quafi virgis cxderctur,ocuIi rubenr, 
&magnus adeft pruiitus. Yt igitur tam ingenti ficcitati 
occurratur , Nicander pra^cipit, vt lac in potu,afininum ^tx- 
cipue detur, vt Diofcoridcs fcripfic , &: fi defideratur , capril- 
lunijbubulum ,autmuliebre. Idem aquam mulfam quo- 
<iue,&: ficuum aridarum decodum, tamob caufam fupra 
pofitam , quam vt vomitum, quo hoc in loco tanquam pri- 
Wo pugna:i6lu vti oportet , moueat,imperat. Eapropter 
fxnugrxcum etiam , quod eandem vim habct,&:emoIIit, 
quoque commendac . A Grarcis cornibus infignc dicicur 
<iu6d hcrba fic filiquam longam fercds in furamo acumina- 
f '^i^ , fa^am ad cffigicm cornu bouis. Rcliqua rcmedia om- 
nia a Nicandro propofita, vimhabent calefaciendi &: re- 
foluendi tam frigiditarem veneni , quam vapores iam ad 
caput delatos. ""Talis eft vrcic^e fuccus & femen ipfius 
exiccatum parum , quod fit ob partes tenues , q^jous 
cum calorem habeant comitcm temperatum , crafiitres 
^ifcuticur . Nafturtium pr^Eterea , raphanus , finapi , cepa^ 
^m & aUiorum {cmina, omnia calcfaciendi , extenuandi 
& abftergendi facultate pra-dita funt , quemadmodura 
alibi diximus. Perficorum infuper nuclei ob amarorcm, 

* quos 



■ <■ 



204 



IIBER SECVNDVS 



qiios Nicander folos, vt ego quidem exiftimo,intelIigere vo- 
luitj &: nonfoliaaut frufl:um arboris Perfese ob rationes an- 
te^ iara allatas . Diofcorides porro alia qusedam rcmediain 
curatione alrerci prsetereajde quibusexautorisnoftri fen- 
tentia locuti fumus , pra:fcribit , quse tamen facile ad fupra 
potitns rationesaccommodari pofTunt.CichoriumenimjCU- 
ius meminit ,queraadmodum Nicander quoque, aduerlus 
altercum proficit non ob qualitates tantiira fuas, fed ob fa- 
cultatcmetiam,qua anatura dotatumeft,aperientcm &:at- 
tenuantem. Quibus ita pcradis , xgct quieti fe dabit, vt id 
quodfortein corporc reliquum manlitjconcoquat. 

m - m 

DE PAPAVERE. 

CaPVT XVI. 

Mhx.a>v, Papauer. 

Mnxto^/eiif, SuccusPapaueris. Opium. 



M L 



Vrimum 



Secundum 





Anteqv,* 



M 



DE VENENIS. 

Tertium. 



10 f 



f 




1 




1 



N T E QX^ ^ papaucris iLicci^cuius Pocta no- 
fter meminic ,explicacioncm aggrediamur, 
prius in genere de corum diuerfitace &:.natii- 
ra agam. Etiamfl enim lliccusqui e fingulis 
cxtrahirur,&vulgoOpium appellacurjnul- 
fus in artemedica,nullum tamen eoru fere efl:,c|uod 
fion naturalem quandam malignitatcm apud fe rctincat. 
Qjiardam autemjfpontcproueniunt, qua-dam in horcisho- 
i^iinuminduftria feruntur. Sponce crefcunccorniculatum, 
^quodfpumcum vocant. Corniculatumitadicitur,quocl 
^crat filiquas longas cffigic cornuum bouis vt fuperiore capi- 
^^de fxnuffia-co annocauimus, folia habeccandida, hirfuta, 
verbafco : 



Ibo fimilia. in ambitu tamcnfc 



P 



norc pallido , fcminc papau 



t> 



diccnigra&rcraffa 



dcB 



mis. Spumofum vero alias Heraclcum d 



^um aDiofcoridc dcfcnbitur,&: quandoquid 



nius. 



2,o6 LIBER SECVNDVS 

nius> ea illinc tranficribere nolui, E fatiui porr6 papaucris 
generibus , primum eft quod inhortis plerunquc noftris fe- 
ritur , capitulum liabet longiufculum , &c femen intus can- 
didum , & proprie fatiuum vocatur . Secundum nigrum eft, 
fcminenigroj&capitulolongiore. Tertium erraticum vo- 
catur, quod florem ferat protinus deciduum : folia cichorio 
fimiha habet , florem puniceum ,interdum album , caulem 
afpcrrimumjplerunque inter fata prouenit , tanta interdum 
copia , vt qui ea e longinquo intuetur , terram vniuerfam eo 
tegi putet.Natura aute omnium papaueris generum frigida 
cft &: ficca. DifFeruttamen fecundu magis 5^ minus,nigrum 
cnim reliquis omnibus exitiofius cft , &: ex eo prxcipue fuc- 
cus,quem Opium appcllamus,coilJgitur,nonquodiaem 

quoque in caeteris fieri nequeat,quod fit,CLim capita quis 
aperit,ita tamen vteaintus non lasdat, tum cum magna 
funt, florefque deciderunc : ibi fuccus paulatim deftillans ia 
vnumcogitur, & induratur albus, ponderofus,folidus,a- 
marusguftu, odorc foranum concilians, la^uis , in aqua faci- 
limediiToluiturjnonafpercft ,nongrumofus ,inter colan- 

dum non vt cera coit , nec in Sole diffunditur , admotus lu- 
cernis nonatralucctflamma ,extin6lus deniqucodorisvim 
conieruat priftinara . Hic dcledus in opio adhiberi debct, 
quod tamen multoties adulteratur comodo,quo Diofcon- 
des docuit : de quo vlterius verba facere non eft inftituti 
noftri. Quod fi contingat Opiumaliquem haufifTcj acci- 
dentiaqu;Efequuntur,apparent, hoceft, fopor grauis, i^'^ 
frigcratio,&: vniucrfi corporis pallor , ob magnam veneni 
frigiditatem , quod confeftim palpebras ianto torpore afli- 
cit, vcapertse mancrenequcant ,^ partes internas ica lctha- 
liter rcfrigerac , vthaUtus ctiam ex ore prodicns frigidica- 
tcm pra' fe fcrat . Quam calor natiuus fugiens tanquam lU- 
periorcmipfo , quandoque extrapropellicur, fudorque fi^- 
tidus cxcitatur, veneni,quod pcr fc fiedocft odorc,qualitate 
rerinens. Hinc rcfolutionesearum precipuepartium,qu? ca- 
piti viciniores (Imt , maxillarum vidclicct , cxoriuntur,i5<: vc 
breuibus abfuluam mortis propinqux figna apparcnt qualia 
Hippocratcs in Prognofticis defcripfitjVndc Nicander fua 
defumpfit,cumaic; 

oltor' 



DE VENENIS. loy 

ohtorU apparent narcs, fit liuldm -vnguisy 
iXtque Utefientes oculi infM antra recedunty 
Q«^ certam tihifigna queunt portendere mortem. 

H ^ c autem fiuntob calorisinnati abfcntiam; quodlioc 



F* 



magis quoque admiratione dignum eft, in eo pnxcipue, qui 
nonitadiudecubuic,quocaufa pcrniciofioroftendi poteft. 
Calor itaque natiuus infanguine confiftens debilitatus ad 
cor retrocedit, partefque faciei mufculofas derelinquir,qu:E 
Sdipf^ tandem fulcro & bafi deftitutx confumuntur. Oculi 
item concaui fiunt tam ab hanc caufam , quam ob aQfc- 
ftum fpiritus animalis, qui alioqui in magna cbpia illinc ad 
cerebrum, quod priccipue in hoc morbi gcnere LTdicur, 
tranfmittitur . Narium irem extrema retorquentur , quod 
Bbix atidx prorfus reddit^efunt ob fanguinis inopiam. Vn- 
guesquoquenigrefcunt, tanquam vicini caloris natiuicx- 
tindioni. Nicander adhuc ahud fymptoma ,inf^ammatio- 
nem fcilicet labiorum ab in^gni veneni amarorc excitatam , 
addidic , qua; priraum ea corrodit, &c ardorem mouet , 
quo fit vt dolor fubfequatur , a?gerque aliquoties a fomno , 
quam uis vchcmcnter dormiat, cxcitetur. i£tius fingultus &: 

conuulfiones,qu^ ex refblutione neruorum,quiaccrebro 
exoriuntur , contingunt adiunxic . Sed quandoquidem ij 
qui Opium hauferunt tam graui fopore funt opprefTi, vc 
fibi ipfis auxilium ferre nequeant, oseorum viapperire,&: 
lana;hapfum oleo oliuarum, vel rofiicco , vel irino imbu- 
tum,vc hac ratione vomitus eliciatur,immittereoporter. 
Oleum tamen irinum ptieftantiflimura eftomnium, Ca- 
ler.icit enim . crallicicmque&frigiditatem vaporum ab hoc 
Veneno eleuatorum difcutit. Pofteaquam igitur vomitioni- 
Dus , & clyfteribus acribus vCi fucrimus ,ad reraedia fpecia- 
Iia fugiendum eft : equibusprimum eft vinum dulce, auc 
<^erce quam maxime meracura , cum melle , quod Poeta 
noftcrHymmetidumopusappellat , ab Hymetto Attic 
qu^ regio Gra^cia^ eft , monte , & quia perpetuo floribus 
pulchcrrimis & fuauifllmisrefertiiruiiaeft,apibus ctiama- 
bundat,qu2E mel conficiuntoptimum &: fu3uifilmum,quoci 
^artialisipfenobilenedarapum appellar. Nicanderpra:tc- 

rea apum ortura, de quo in i. hb. egimus, obitcr attingit. Ec 

quia 



> 



08 LIBER SECVNDVS 

quia olini , quemadmodum Vergilius fcribitin Georgicis, 
Cercrialueoliin quibusapesmelconficiuc offcrri folcbant. 
Poetaapesalueolos pro Cercrc pararedixic,non tamcnvo- 
cabulo Grxco proprio vllis cft/ed quoddam cibi genus e pa- 
ne 5c raelle fadum denotat,fub quo tamen alueolos tantiim 
inceilexic. Quemadmodum Lycophron idem vocabulum 
pro tririco quoque vfurpauit. Quam ob caufam Po'dtx,p:X' 
cipue vero Nonnus in Dionyfiacis , Cererem ofjtTrviav , quaii 
nutricntem,appellarunL,quo nollerquoqueauthorvfuseft;. 
Imperat autem meIcumvino,moderate etenim. calefacir, 
abilcrgic, &:nacuramfubleuac aliquantum . Vmum aucem 
quam maxime meracum eligendum ci\, vt vehementius 
vcneni fri^iditati maxima: &{iccitati rciiftat. Nam ii vinum 
efretoligophoron, dcduceretillud pocius ad partes intcrnas, 
qucmadraodum de cicuta diximus : Ha:c itaque Nican Jer 
intrinfccus adhibcri voluic , fed Diofcoridcs plura alia reme- 
dia addidiCjVc ab{inchium,vel cinamomum ex vino meraco, 
acecumcalidum cum mclle,aucfalemixtu, &idgcnusalia, 
qux cx libris fuis huc tranfferri poterunt. Qua' vero cxtrinfe- 
cusapplicantur, balne^e func , idc]ite ob maximam frigidira- 
tera ,qua2 cucim duriillmam reddidit, &: illarum partium 
fanguinem ingrumum fcre rcdcgit,aut certe ob erofionem, 
quamexcitarepocuit. Bdlncx Ciim (Int calidcC &: humid^ 
cucim extendunt, partesrefrigcratas & exiccatas corrobo- 
ranc, &:perinfenlibilem cranfpirationcm cxhalarcfaciuntid 
quod incer carncm &: cutirn relinqui pocuic, fuiguincmque 
priflino vigorifuoreQicuunt. Pracerca non func prc^cermic- 
tenda, pr^tcipuccum a^gcrita {bmnoeftopprciTus, odorat; 
qua^naribus inderc oporcet , vt flcrnutamenta moueant , vc 
■cerebrum &:facultas animalis irritentur, &adfedefenden- 
dum infurgant. Quodreliquumeft^iicutaccidentia podpa- 
pauercorniculatum vel in potu, vel in cibo fumptum (ubfe- 
quentiafimiliafunt his, de quibusmodolocutifumus : ica 

di quoque ratio eadem omnino efl ,vt Diofcorides li- 



> 



bro V I. memoria^ prodid 



VS 



/ 



DE YENENIS. ' 

DE LEPORE MARINO. 



109 



■^ 



Cap. 



XVII. 



\ 



£kaya)6q ^-tzXecffs-iof. Lcpus inarinus. 



Vrimum. 



^ecuttdum 





E p V s marinus pifcis eft ex mollium gencfjC 
in maririarccns.Diciturautem ic3,non quod 
lepori terreftri corporis fpecie/ed colorc dii- 
taxatiimilis eft.Lepus etenira marinus nihil 
aliud eft,quam maffa cjuxdam carnca, infor- 
mis , tcftaceorum inftar, &r cocblearum tefta cxcnipta . De 
eo autem loquor, qui in noftro mari reperitur, & que Guil- 
ielmus Rondeletius ^homo in pifcium indagatione diligcn- 
tilTimus , vidifle ie teftacur: i£Iianus etenim Sc Plinius aliam 
adhuc fpeciem defcribuntjeamque in Oceano Indico dege- 
re,&: omnino Leporem terreftrem repra:rcntare,pilis exccp- 
tis , quos marinus ere<5tos fpinofos , & ad tadum rciiftcntcs 
habec,qu£e in terreftri de{iderantur,affirmant. Ccleriauccm 
& concitata natadonc eum vti, ^lianus afteritj&cx anima- 
libus c6 difficihmum ad capiendum cfTe , quod ncque in re- 
teincidit,nequc ad Hneigercam accedit.Cum jegritudineaf- 
ficiturnatarcnequit,&in ijttuseijcitur.Tantaautcra perni- 
cie poIlct,vt quifquis manum ad eam admouet,vel baculura 

tan?it, ftacim inficiatur, & fubic6,nifi radice, quam ad idcra 



O 



marc 



2IO 



LIBER SECVNDVS 



Tmium. 



> . 





marein infula quadam nafci ferunt, fuccurratur. Haclenus 

^lianus. Aliusporroquivulgo ebriusdicitur.intrcsrpecies 
cft diilin«5lus. Prior venenofifTimus eft,5<: cochlea exenterata 
parte pra^cipue poftcriore refert. Os habct iw dorfb veluti (c- 
pia,duo cornicula qualia funt in cochlcis. Std id in haclepo- 
lis fpecic mirandaro, quod ciim in omnibus animantibus, 
partes finiftras dextris {imilesfinf,in hoc valde lincdiirimi- 
les. Odore&: gullu eft pifculento, retroque & qualiseftpif- 
cisputridi,quemNicander hisverfibus eleganterfane cx- 
prcflic. 

(^odftflMua^ileporhkthaleifeneNum 
Beprendas , fxdum qui fumpferit Julat odorem 
Qualiter exemptiC reliquo cum yijcere Jquamx 

VelputriditjuodokmjUequelotocorjjorept/ces, 
Talti^immuttdofaporohuerfaturinore, 

T A M exiciofa pr^ecerea huius veneni vis eft , vt non co% 
tantumquiidperosafTumpferunt, fedqui tetigerunt&in- 
fpexeruncfolum, quemadmodum Pliniusrefert, iniiciat,ita 
ccrte vt li grauida afpiciatj vel accedat propius (pra:cipue 
vero \ixc in femella eueniunc) ftacim ventriculi dolorcm, &: 
naufeam fentiat , abortumque denique faciat . Quod Ron- 

doletius in grauida quadam mulicre , qux forcefo 



tcrucDC- 



D E V E N E N I S. 211 

tcruencrat , cum leporem marinum allatumfibi a pifcato- 

requodam, diflecarec, bmuefque parres inrernas icdulo 
rimaretur, vidifle teftatur. Cum aucem Plinius fcribir, 
contadu quoque mortem ailerre,id dcprima taatumfpc- 
cie, cuius hirtoriam cx -^liano fupra defcripfimus , in- 
tclligi debec. Vc{cicur porro hic pifcis limo,lord]bufquc, ob 
cam caufamin.ftagmsmarinis lurulcncis, qucmadmodurri 
& lohgines , vt i£cius fcriplic , libcns verfatur. Hmc Poeca 
nofter lcporem marinum nuper in luccm cditum fub alis 
feu appendicibus loligims &: fepiae occulcare fe /cripfic : 
cuius naturam etiam ohitcr dcpingic. Nam ciim inlidias 
fibi flrudas cfTe a pifcatore animaduercic , magnam atra- 
menti copiam rci)cit, quod idco m corpore aflcruauic, vc 
mare cum cum pifcacorcam capcreinanimo habcc , turbet, 
atroquc colore tingac, illaquc hacracionc faluci fux coii- 
fulat. Plucarchus in paruo quodam opufculo ilhus mc- 
minit, quo in loco fcpiam cum Homcri Dijs comparaCj 
qui cuni modo Gra^cis, modo Troianis bcllura indiccrcnc, 
fe quod viribus inferiprcs efTcincelligcrcnr , ciim ad pu- 
gnara vencum cfl, intra dcnfas nubes abfcondideruni,& 
ita confliclum efFugerunc. Secundum lcporis gcnus pri- 
Jno maius efl, illiquc omnino fimile eft, cxccpris parti- 
buscxccrnis . Parccscnimdcxtrje iiniflrisfimilesfunt,Parte 
priorc duas latas appendiccs carnofas habct, in quarum 
mcdio rimacfb: paulo infra, corhiculaduo, quahain fu- 
perioredcfcripra lunc, nili quod acuciora &: breuiorafinc. 
ExprefTimus aiitem vnam tantum parcem , quemadmo- 
duminprimo criam. Tcrciumgenu$lcporismarini,cuius 
partcm pronam & fupinam rcprazfentamus , Rondcle- 
tium imitati,cadcm malitia, qua fiipcriora duo, prardi- 
tum cft, & hoc* prxtcrca pccuhare habec,vc oculosciuSj 
qui exadius eum incuccur , of!cndac : neque alibi quain 
in alco mari inuenitur . Rcliquum cfl vt dc accidencibus, 
qua» huius veneni affumptioncm fubfcquunrur, agamus, 
quodfua nacura manifcfle calidumcfl, arrodcns&putrc- 
faciens . Pnmura emm guflu &c odorc dcprchcndicur , dc 
quo um locuti fumus,& ciim in >^entricuIo&intcftinisrc- 
fcderit » nuuralcm illarumpartium sconomiaradiflurbat, 
&dc»loresvaciosexcicat,appetitum deniquc proflernir, &: 

O 2. biliofas 



1 



212, L 13 E R S E C V N DV S 

biliolas vomuiones venenuin redolentcs mouet ; poftremo 
pcrprimas venas adiccurvrquedelatum , fanguine &fpiri- 
tus calefacitj vnderudor foecidus (equitur. Ita prjeterca vni- 
uerfi corporis culiliam viriat, vt (anguis qui cgrcditur , totus 
ficaquofus. Hincaquaintercutemexoritur ,qu^apcdum 
5i tibiarum infladone , vtplerunqueiieri foletjincipit^quod 
^Nicander intelligcre voIuitjCiim ita {criplit: 

NaM/ea adeft, tumet alta lutis^tdique -vicifiim. ' 

Q_vi tamen locus raale aLeoniccro&:Matthiolo,meo 
iudicio, conuerfus cft , qui euni fecutus efl: in fuis in Diofco- 
ridcmcommcntarijs,cude talorum incendio, &ocuIisGoii- 
cauis Ioquuntur,quorum nulla in textu Grseco prorlus fit 
mentio,quod idco dico,ne qui vtrunquelcgerint,vcriionem 
meam falfam cfTe cxiftimen t . Nam qui cara cum rcliquis 
confcrre voluerit, rcm ita fe habere certo com periet. iEger 
deindeiri iaerum ,feu rcgium morbum incidir, in quov- 
niuerG corporis color cxnigro viridis, & plumbeus tandem 
apparet. Partes etenim,qu^ hunchumorem expurgarecon- 

uerant, dum corpus fanum erat , vitiata: funt & obtura- 
t^,quemadmodum funt vrinasmeatus:imGviro-a ipfaintu^ 
mefcit, vrinaqueminori quantitatequam folebat, reijcitur, 

' paucum id quod redditur,cruentum cft, quandoquee- 



t^i 



tiam purpureum, hoc eft^e coIorerubro&:„. 

quodfignum eft extinaionis caloris natiui, hunc colorem 
jEtius violaceum appellat,&: vt breuibus rem abfoluam, 
meatus ob renum &:veflca: inflammationem funtobftru- 
di. Qmbusomnibu$itamcorporcinucrfis,&: vitiatis,dubi- 
tare minimeoportet;partesctiamaIimentb deftitui,hine- 

que aridas&: exanguesrcddi, corpufquein extrcmam mad- 
cmincidere. Sanguiscteniraqui ad eas dcfertur, putredf- 
nem , &:fatalcra hdius veneni maligHitatcm fenticns,inilla- 
rum fubftantiam conuerri nequit, prarcipueobpulmonuni, 
quibus peculiariter infeftus eft , eofque non alitcr quam 

cantharidcsyeficamarrpdit,quemadmodum Galenus inii- 
bro dcTheriaca ad Pifonem fcriptum reliquit,vlcera.iclque 
fecuUari quadam naturas flia," vi, add6 vt idem libro de com- 
pofitiohc medicamentorum fceundum gencra fbribat. Pul- 

moncsexomnibuscorporispartibus pra'cipue&: (o\os qui- 
dcm a marino Icporc cxcoriari . Quod etiam extrinfecus 






DE VENEKIS, il^ 

maxillarum ruborc,quem Nicander flori gcrminandicon- 



fert, dcprehenditur . Maxiliarum enira rubcdo, in affedi- 
busplumonuminreparabilc accidens, quod Gtxci patho- 
gnoraonicum vocant,cft. Pulmonesautem acalore,qui a 

putredine eleuatur^exulcerantur. Noui autcra Rondclirium 
de hoc ambigerc , 5z contra Gorrh^um dirputafTe. Gorrhxi 

taraerationes , quasin defenfionercntentixfuxin mctiium 
profert, manifeflo ea quiEfcripli comprobant . Prceter figna 

vero fupra commemorata autor nofter aliud adhuc addidit , 
hoceft,qu6d qui marinum leporem hauferunt, omncpirci- 
um genus auerfantur, non tam quod ^pifcefunt infc(^i,qua 
obpecuHarem quandam natura: diflimilitudincra: quodcx 
eo patet , quod a cancro , qui tamen ipfe quoque pifcis cft , 
non abhorrent, 8c ciirri eum expetere vidcntur,certiflimum 
fignum fit futura: falutis. Qupd fi forreeo deftiruaDtur,toc 
diesfuperuiuenteum Ianguorc,quot lepus ,a quo infedifu- 
erint, vixeric . Qupd incorrimbdum vt auertamus , poftea- 
quam vomitu &c clyfteribus vfi fuerimus ,^^grum veratro ni- 
gro, quod Phocidiumautornofter,qu6d primum in Phoci- 
de Grzcix regione parua fueric inucntum,vocat, purgarc o- 
portet. Scio quofdam aHter hunclocum interprccatos fuiirc, 
&: vocabulo Grxco pro cruenco vel nigro vfos fuifTe : nulla 
tamen hic fubcft diificultas. Scammonij fuccus eadcm vi 
aduerfus hoc vehenum polIcCj & Auicenna autore , glycyr- 
rhizGefeu dulcis radiculie fuccus,& agaricus. Qux tamen 
promediciarbitriomifceridebcnc. Scammonium ctenim 
& veratrum non in omni morbo impromifcuc &: abfque ra- 
tione adhiberi dcbent , quemadmodum infenfatus P.^da- 
gogusmeus folec,qui flagclIopIcrunqueeEiamabfque vilo 
difcriminevticur.inquem optimo iurePerfij vcrfus,quosad sat.j. 
fui fimihcuem fcripfit, accommodari pofTuntjCum ait: ■ 

t>ihdi ellehorum, certo compefcere pmclo 
Ne/cius examen: "vctat hoc natttra mcdendi. 

L A c afininum , & malux tam radicis quam foliorura 
«Jecoctum , magnam vim aducrfiis hoc vcncnum obtinent .• 
inflammationes ecenira & pun^lioncs Icporis marini miti- 
S-nt. RcfinaicemCcdricxvinooboli poadcrc fumpcaalc-. 

^ipharmaci naturara 6c cfte^lum foiticur. Mala item Pu- 

O ; nica, 



214 



IIBER SE CVN DV8 



nica cuiufcnnquc generis , ^nope(a nimirum, promenium, 

& i£gincu pucredini,qux in corpore excicari polTit, refiftuc. 
AciniporromaliPunici tenuifrimaracmbranula,quamob 
hanccaufam Poeta nofter tclam araneorum vocauic , inte- 
guntur, &cum vnaquoqueracemum denotare vellet , ci- 
bum.vino humciflatura dixic , propterea quod , ciim quis v- 
uam comedit, vinum etiamdulceincacontentum,quara 
primum per fauces defcendit , quod in hoc morbi gcnere 
tanquam aptifljmura aIexipharmacum,quo pcrpecuo vren- 
dum,imperat. Oliuam prarterea nidiiicantcm denominauit 
fubxorculari , proptcreaquod ciim oleum exprimitur,oliuiE 
omnes in vnum nidi inliar colIigantur,ira tamenvt prc- 
lum illis ferendis par lic . Diofcoridcs his remedijs anfcri- 
num fanguiriem , recens e corpore manantem , &: adliuc 
calentem adiunxit. Santes Ardoynus,quicaremediaom- 
nia , quorum autorcs, qui de venenis commentati funCjHie- 
minerunt, coili^erc ftuduit, fyluam illorum habetj ad qux, 
qui plura fcire voluerit, rccurrat oportet ;• Satcnim milu 
fuic ea tatum qugad macerix nodrx cxplicationcm facimit, 
in mcdium attulilTe, cum plura rcmcdia, qux & paruni 
ad inftitutum leruiunt,quibulquealiamcIiora fuppetunt, 
& paratu facihora , in vnum coaccruare ncquaquara vo- 
Jucrim. 



^. 



DE HIRVDINE 



Cap. 



XVI I I. 




BSi?^it. 




Hirudo. Sanguifuga. 



— ^ ^ ^ . 

1 R V D o animal eft e generc infedoru , qooa 

plcrunqueinaquis , prazcipue canofis &: l^- 

cofis,vtftagnis,viuarijs,&: riuulis per toca 

paludofa flucntibus repcritur. Eft autcm du- 

orum gCDerum. Vna marina cft.& in flagnii 

marinis 



DE VENE^I S. 115 

marinis viiiit , alrera in aquis dulcibus degit. Marina ci quK 
inaquis dulcibus nafcirurj llmiliscft,cuius cffigiem fupra 

appofuimus , nifi quod grandior c(l , & cuce dui iore , quod 
in cau(a eft, cur non ita facile licuc akcra ih globuni fe' 
contrahac. nec ita fecolligac: caudam etenim tantum &r 
caputrecrahic. Hirudinesvcro aquarum dulcium cxtcnf^, 
vermem ,fcurauriscaudam niirifice repriefcncat; perpetu'6' 
enim (efe contrahunt a cauda capuc vcrUis , fed nop omncs 
funtllmiles.Quardam ciiim ceniiccca^tcris funt.lAporc,ru- 
ficdeinde magis, 6c paruis maculis infignicic : qua^ccrte lon- 
geperniciofiores funt ijs , qu.-c nigras tantum f unc . Singula:- 
tamen corpus habenc , quod vcluti e paruis circulis , ordi« 
dineintcr fc colligatis conf^ac , quorpm opera quandcque 
in globum contrahuntur,^ fabam,&r longitudine &: latitu- 
dinc refcrunt , &: ita priore parte ingrcdiuntur , &c poflcrio- 
retptralianc. Suncautcmomnesvcncnof*e . Quxdam ta- 
nienplusca:tcris. Namquxinaquis purioribus,&:flucn- 
tibusinucniuntur, nonitaexitiof^funt. Qu^arcciimquisijS 
adfaiiguiniseuacuationcra vti voluerit, eas diligcntcr circil 
t:Oruicem obferuare , &:iuxta artis prarcepta prspar.irc opor- 
ttt , Alioqui cnim vlccra in carnemaligna,&:curatu diffi.d' 
lia relinqucnc . Quodeo niagis pra:flant , ciim qnis eas rc- 
liflo capite aueIlit,qucmadmodum olim Meffaiinoaccidir, 
qui hirudinem gcnui admoucrar ,■ e qua pcrijt . Nam hoc 
peculiarc habent, vt quamcunquc co.'-poris partcra attin- 
gant7ci adh^reant,fanguincmque exugant,quam ob caufam 
aGrxcis/ScTlAAa; .i. fugentes diaarfunt,&:aLatinis Sahgui- 
^"gse.Hincctiam conciones&feleda vcrba,quibus pccunia 
emungicur,hirudincs.TrarijappHIarunt.Quo loqucndi mo^ 
do Ciccroin quadam epiflola vfus cfl.Accidicautem aliquo- 
ties,vt viatbrcs fiti defatigati , 5c quamiibet aquara , qu^ob- 
uiam fir,bibcntcs,&:ostaurunflarincIinantcs, vcautor no- 
fter afrcrit, non obferuantcs quid haurianc , hirudincm vna 
cum aquaingrcdi {inant:quod in bobusfepenumero vfu vc- 
nire Columclla fcriplic. SangUifuga icaque velhoc modo,vcl 
alia quacunquc racionc^in os ingrefla^faucibus quandoq-, auc 
gutturi adha:ret:quod Pocta in^tclicxirjCum iiaait: 

(^imdoqHidcmprcnftjii^ensfihcilucam 
^pviicat,^ -yffrmm trahit aho ex corpore fucciim, 

' 04 Mt 



2lS L I B E R S E C V N D V S 

L I 

i^utctkm cxtnmd bend^ns inf 



■ 

/ 



iAh^uPaf^ue (in'm,z tenet ad prxcordia portaf. 

. N A M in hic paiteacr qiii infpiracione attrahitnr, in vnu 
veluti cogitur , vt viiam qux parua fifTura eft & angufla fatis 
pcnetrare poflir. Quandoque ctiam ad ventriculi orificium 
vfque defcendit , noanunquam ad iplius fundum, cui affixa 
fugcre incipit.Qu.od e fignis particulaiibus cognofci ncquit, 
iedexa!gfirelaciorieduncaxaCi,verum quidem eft excreari 
quandoque fanguinem aquofum 5>c paucum /tum Iiirudo 
paru;Evenceadha:ret: nontiunquam omnino naturalem& 
edpiofum excerni, cum vena magna cft ; tamen quando hoc 
multis ahjs decaqfis fieri contingit,fi hasdefiderentur , rae- 
dicus fufpicarialiquidpoterit . Qu^odfinullaaliacaufaap- 
pareat, ob quamfanguinem segcr^reddac , fateaturque fe bi- 
hiffejVt fupra ofteridimus , interimque fu£tionis fenfum in 
cprpore pcrcipere fe conqueratur : tura fccure quis remcdijs 
huic vitio proprijs &; conucnientibus vti potcric. In quorum 
adminiflratione duo fibi Medicus proponcre debet : pri- 
rniim vt aucliat fanguifugara , interficiat, 6dc corporc proij- 
ciat; deinde vt vlccri quodexcicauit,medeatur: quod autor 
nQ.f!er,&: rcliqui qui dc hac fcripferunc,filentio prirtcrierut, 
Gorrharo exccpto, qui ciim vitium cl\ in orc gartzarifmis vti 



O *tJ 



nfuIuit,.a.utpdtionibusmcditatis, cum malum inf^ 
paitqsinfc flat^qux facultatem habeant abficrgendi, & ni< 
derateaflringant,'&:calcfacianc . Vcnetium ecenim hirud 
num frjgidum efi:. Rehqua remedia ad amoucndas 5<:ccc 
dcndas hirudincs, acida parum Sc acna, vcl falfa cffc deben 

Quodinijsqua^extrinfecusadmoucntur,experimur. Nai 
vt cedan c,nihil pcKter fal aut cinerem adhibere bportct. O 
uenientifrimumi.f^itur erir acetum cum niue feu glacic m 



xtumjn pocu dare , aut fale Foffili ( quale iii quibufd^ni rc- 

■giorubushab.ctur)velco,quod artificio quodam ex aqua ma- 

rina conficitur,vti vcl muria ad Solem vcl igncm fcruefa^ta, 
vcl falisfpuma, quic dum aqua dulcisfalfar commifcctur, vt 
fal guftu fit graciu5, & quod fit, cu m aqua , pluuiali deflitui- 
Jimr,aufcrcur. Mcdicusprxrercacxercitatus pro morbi ne- 
cciritace , quam plurimaalia remedia , & gargarifmara tam 
cx fupra comprehenfis ,quam infimtis alijs a Diofcoride de- 

fcripcis,componerepoteric . Gargarifarioncs autem non ad- 

hibcat, 






DE VENEN IS. 



^V 



hibcat, niCi tum cum iualum non alcius quam in os dclccn- 
di0e vidcrit, qucmadmodum iam diximus. 

D E F V N G O. 

C A P. XIX. 




Mvzr. 



F 



UFj 





g 



t 



1 vnquam ncccflarium fuic rcmedia aduerfus 
vencna confcribcrCjVt incommoda , & lcthalcs 
infidias, qua: no raro cx hominum malitia qua- 
dam ftruiltur nobis, cuitarc poflimuSj hoc pro- 
feclo tcm.pore pmncm lapidcm moucrc oporcct, vt ca in- 
quiramus,&:in liuius vciicni cxplicatione in medium profe- 
raniLis: quod non clam ab inimico noftro, aut fucatum, \'gl 
alijsbonisedulijspcrmixtum oflFcrtur nobis : fcd mngnola- 
boreab co inquiritur.quiquictc fuam intcrturbat.vtin 
fungoscolIigat,aut mortcm potius,nonfccLisncIeporera vc- 
netur.QuJ tamcn inucti nondum eum adhuciugulant. Scd 
i^udiofe abeodomum fcruntur, ijfquetanqiiamcibo ora- 
nium dehcatifTmiofatiatur. Qua:cumita fchabcant,& ho- 
^1^'incsluxui &:gulxaddidi, ea frpcnumeio, qua: mortis 
«uram prxbcnc , appetanc : fakem quibus racdijs^tucri fe 
polTintjintcIligerc oportct, & quarationc culpam c6m\(T, "' 
fefarcire, & pcrniciofos a bonis diHingucre qiieat 
^t^iquc corpus crt fpongiofum , leue, mollc; & alb 



Fui 






Of 



Pl 



2i8 LIBER SECV^TDVS 

_ _ _* 

pUuimum ctcrrx veloci , in quo nafcitur , luto prouenit. 

Quod cffumat obacidum quendamfuccumjnauroraprx- 
cipue , quam ob caufam Nicandcr cum tcrr^e fermencum 
appellar. Nam &:fermentum aciditatis particeps eft, pa- 
nemquetanquam fungum reddic, qui nihil aliud efl: quatn 
limus ab exiguaaciditate inflatus, qnq tantam cum fermeto 
cognationem habet, vt li aqua pcrfundatur , &r in terram co 
in locoquo quis populinigrscruncum adradicem vfque fe- 
cueritjcftundatur, breuiffimo cemporis (pacio copiofos cdac 
fungos.Fungorura autem duofunc gencra . Quidam cnim 
tcrrctlres funt , quidam vcro fylueftres , &C in arboribiis pro- 
uenienteSjVtrique tamen abfque radice,ab{que caule, folijs, 
frudit/emine, mcdulla; neruis, vcnis. E cerreftribus funt ij, 
quosa Grxcis Sc Latinis boletosappellari exirtinlo.pellicula 
candida, fubquarubriapparcnt,inregiintur, quosPaulus 
^gineu oranium minime noxios cfTe voluit. His vero boni- 
tacc pares funt amanit^ Gr^cis dicli,tertio loco ^giritJEjqui 
in populi nigrx caudice fermento pcrfuii, qucmadmodum 
diximus,proueniunc. QjLii dciadefequuntur,finguHdiuerfa 
ob varias fpccies nominafunt forcici. Quidam crenim oua- 
Ies,quod ouum figura referant: quidam vei-6,qu6d digici in' 
ftar longi appareant,digitaIcs,nonnuIIi quod fciffuras vcluti, 
&'riraashabeant j fpongiofidicuncur : qualesij funt, quo5 
Galli marilles vocant. NonnuIIi fadi funtad modum panis 
Zuccharini , quidam ad fufi rpccicm , & finguli pro rcgionu 
6c formse varietarc diucrfo modo appcllarur. Sunt prxterea 
cdhuc quosLacini Lacinios quafi incifos vocant : quosego 
magnos illos eflc exiftimo , qui intrinfecus inflar Hcluetici 
pilei fync formati,intu5 autem rimas Icu fifTuras habct. Alios 
pr^tcrea habemus quos lupi flatus, &:inledo mingentes 
vocamus,qui acuminati & plurimum rufi funr,&r cum quis 
pcdibus caleat , ftrepitum paruum cum fumo edunt. Harc 
icaque,quodad terreftres,quos Poetatcrrasfilios.quodabfqj 
femine proueniant, pertincnt, dicla fufficiant . Prope Lute- 
tiam tamen, &: magni &: lati inueniuntur , qua: in capitibus 

fimile aliqnid fcmini ferunc, quod pfuuiofo casloin tcrram 
pr6ie<5lu,copiofosdcindcfungosproducit.SyIucn:rcsporr6 

fungi ex arboribus,prxcipuc vcro carum radicibus cnafcun- 

tur,ob iilarum humiditatem f upcrabundan tem , perin dc ac 

agaricus 



DE VENENIS. Ijo 

agaricus, qui nihil aliud eft quam fongus rpongiofus cx ar- 
boreprouenicns . Diuerfa ramcn eH natura, &: longioribus 
traulibus crefcit. Prxterca c fylueftribus fungi quidam func, 
quosludazauriculas, quodauriculam repra^fentent, vocant. 
Quidam Rifollos ob fimilitudincm quara cum illishabcnt, 
&:circulum dimidiatum referunc, qucmadmodum padze 
carnibus ferinis paianrur. E fungis porro quidarn boni{{i ta- 
men boni funt vocandi) ii in cibo affumancur, quidam vero 
exiciofifunt,&nonabfquepericuloa{fumuntur,idque vel 
proprja fua natura , vel cx accidcnti . Prcpria nacura cales 
func , lupi flacus&in ledo mingences , &: qui ex arboribus 
enafcuncur fua natura venenofiSjVt taxo, &in ijs eciam, qua: 
quicquid mali continenc, in eos cransfundunc,vc qucrcus &c 
quoddam ciusgcnus,quod lliccm Lacini appcllant : malus 
iccm Punica,&:oIca,quemadmodumeNicandri veriibus, 
in Georgicisfuis fcriptis , Sc ab Achena^o adeura modum , 
qui fequicur,addu6lis,coiligere Kcec: 

Inngtti lcthullSi hmidHij ^gmm 
Inoleana/cetjsjempermalea^ity 

SQcumJM itffi'yt mortem perniwjam, 
In Punicii malo crejcens,(]uenn, 0* ilice. 



f 



D E L E T E R 1 1 porro ex accidence ij funt,qui prope cla- 
uos rubigine cindos auc pannos marcore confcdlos , fimos 
pucridos , Sc ferpencum lacibula inueniuncur . Nam halicu 
iprorum inquinati,venenum facilime recincnc,cum linc ce- 
rieri&ran.Modus autcm dignofccndieoshiceft:quam pri^ 
n^um func collcdi acque purgaci , culccllo dcniquc diiTctai, 
colore fimt pallido, & rancidumaliquidrcdolcnc, plumr 
bcique, autnigri,auc virides apparent . Ecpoikaquam eli- 
xacifucrinc, vilcidi func,S£ compadi inuicem. Innoxij porro 
&efculenci,candidi manenc,ica tamen vc calor rufus ilc ad- 
'nixcus, qualcs func qui in pracis & moncibus nafcuncur, de 
quibus Horacius locucus eft, cum ait: 

Vr<sf€ntihi!4 optima fun^k 
Conditio e(l: rcJiquU malc crcditur. 

Et quauiscalesfinc,tamcnnofimplicicerbonidicuncur, 
fed rcfpc^iu duncaxac priorum , quod fcilicec minus fint 
noxij . Nam , vc Galcnus alTcric , fungi frigidi func , &: hu- 

^^idi , quam ob caufam vcncni parcicipcs fimt. Imo nlio in 

loco 



^ 



fu 



210 LIBEK SE CVNEfVS 

loco boletos pituitolbm, frigidum, & mali fucci alimen* 
tum , pra^cipucfi quisijs immoderate vefcatur , prxbere af- 
firmat. Pliniusinterea ponit,qux temere raanduntur,&Iu- 
ucnalis ancipites vocat, cum ait; 

Vihhti^ ancipitesfnngi ponemaramicis, 

C V I incommodo vtmedeamur ,eos codura pr^pararc, 
pomaque vel pyra fylucftria, vel fi defint , domeftica , modo 
fi n t acidiu fculajadij cerc oportet. Folia etiam Sc correx carun- 
dcm arborumcandem,quam frudlus, facultatcm obtinenr. 
Id quod Cephifodorus Ifocratis difcipulus in vcrfibus ab A- 
thena^o recitatis obfcruafle videtur,cum ait; Antequafungis 
velaliocibofl:rangulatuminfcrentevefcivelir,fepriuspoma 
acida fumpturum. Symptomata porro omnia quasin ijs, qui 
fungos lethales alTumpferunt, apparcnr,hxc funt: Primum 
ftrangulatum veluti inducunt, cum dolore colico , obflatus 
&:humorcs craflbsa fungis generaros,qui,vt diximus,frigidi 

it & humidi. Quod communcquoque ctiam cum ijs bo- 
ni habent,fiimmoderatcfumuntur. Alij tamenhocpcculi- 
are habent, vt ventriculum & inteftina exulcercnt,caq; abf- 
quc cefTatione pungant , corpus denique vitiato colorc infi- 
ciant,&: ad pallidu vcrgente, vrinafupprimant,frigus & tre- 
morem excitcnt,pulfumintercipiant,animi deliquium ailc- 
rant,fudorepoftrem6frigidum,&; mortem tandcm nifiqufs 
maturefuccurrat,vomitionibus primiim & clyftcribus,dein- 
de per ca qux exiccant & calefaciunt : qualia fimt rapha- 
nus , ruta , cinis clematidis ex aceto potus, Alexandri pes, 
nitrum , naflurtium , finapi, vinifeces combufl^, galHna- 
ceum item flercus in pulucrem rcdadum, & ex accto muHb 
hauftum. Diofcorides cinercm vitis farmentorum , vel pyra- 
Itrifurculorumcumfale, nitro , & onycrato , quod ex aqua 
&aceto paratur,fumptum,adiecic. Oua item gallinacca 
<rum ariftoIochi^E drachma, & id gcnus quam pluriraa alia 
remcdia. FIos etiam jcris vetcris tcnuiftimarum eft parti- 
um,&hancob caufam humorem crafTum ccorpore extra- 
hit,qnemadmodum Diofcoridcs libro quintofcriptum reli- 
quit : quam ab caufam commodc aducrfus fungos adhibc- 
lur Flois autem arris tum paratur , cum candenti qns maf- 
la: attunditur aqua , qu.^ fubit^ refri^crata , cxiguam vc- 

luti ipumam rcijcit, qux induratur,^^ milij grani cffigic 

coricrc- 



DE VENENIS, 



111 



m 

concrcfcit. Atqiii pra2ftantiflima,omnium rempdia aduerfus 
hoc venenumrunt Theriaca:, & MithridatUj ex aceto , oxy- 
inelite,vel aqua vita: fumpta . Quod fi cadelunt^confulciifi- 
mutn eric , vt piper in vino , quoad eius fieri poteft, maxim^; 
meraco decoquatur , & in potu lumatur , alliumque deinde 
crudura , rufticorum Theriaca &: Mitliridatum vulgo di^l-u, 
deuoretur. Qu^autem de malignitate fungorurq per acci- 
dens antea retulimus , eadem in tuberibus quoqiie euenife 
poirunt . Nam e Diphili fentcntia qujedam ex ijs lunt , qiix 
ftrangulatum eodem plane modo,quofungi,inferunt. Ad- 
uerfusqua^remedijsfuprapolitis vtinoninutile, meoiudi-' 
cio,erit, 

PrjEter illa vcro Poeta nofter myrthi grana feu bac- 
casadhucpra^fcripfit,infinefui libri, quafiobUcuseftcr, vt . 
ca intcr fungos collocaret. vult iraque vt myrchi femen, vel 
fru6lus, quem ex purpureo floridam appellat, quod ftcme- 
diointerrubrum & nigrumcolore, fumatur,magis tamen 
niger eft quam ruber.Dicit pr^eterea cum hyemisradijs ma- 
turefcere: cardiffimeetenim ad maturitatem peruenit. De- 
bencautcm bacc^e teri,vtfuccusinde poilitcxprimi,quem 
ei,quifungoslcthalescomederit,inpotudareoporccc. Ni- 

cander autem myrchi quidem non meminit , tam claram 
autcm defcriptioncm apponit , vt facilimc quis cognofcat. 



f. 



quid per vulgaram illim fabulam deParidis, egregiarorma 
iuuenis in monte Ida propeTroiam iudicio laco, per quod 
Vcneri, c^ux aPoetis fpumea denominatur, quodcmaris 
fpuma procreata fit, pomum aureum adiudicauic, intelligc- 
revoluerit.Qux deinde myrcho in vidoria: fignum corona- 
uit fe . Q^am ob caufam Pallas & luno Samienfis, fic dic^a 
ab infula Samb, in qua adorabatur,myrthum odioprofequi 
ceperuntjtanquam ignomini^ accept:E,tum cum Venus illis 

prslata fuit,teftem. . 

DE 



r 



4 



22,2, 



tlBER SECVNDVS 



DE RVBETA,ET ALIIS RANARVM 

VENENOSARVM SPECIEBVS 

C APVT XX. 





^pv'v6;,x.ctt CuTpct^o^ 'sA&ioQ, Rubcta^Rana paluftris. 

A L L 1 Ranas in vniucrfum in duo gencra 
dirtinxerunc : Qu.a<lamfuncvencnat;E, quas 
proprie Bufoncs vocanc. Qua:clam verovc- 
nciio carcnt , 5c ranarum nomen feruanc ; dc 
quibus hoc in loco loqui ncquaquam eft in- 
flituti noftri. Bufonum autcm ircs funt fpccies. Prima viri- 
dis, quae alioqui crafla didaeftj &: pinguis rana . Secunda ra- 
na paluftrisjfeu bufoaquatilis.Tcrtia & pollrcma Ranamu- 
ta.Primi porro gcncris rana? rubetas dicCitur, quod plcrunq; 
in dumctis viuant.Magnitudine paruam ccftudincmxquac, 
duas habcnt infronteappendices,&:rana;fimiIcsfunc,niii 
quod nigra^func, & roflrum habcnc laciusacquerotunduni 
magis , ciim quis cas adoriri volucrit, inflantur (id quod reli- 
quis etiam ciufdem fpeciei, de quibus dcinceps agcrouSjCo- 
munccfl) hincGallicoproucrbio datafuicoccafio,ciimcIc 
homine fcroci & fupcrbo loqui volucrunc. Eum enim bufo- 
nis morcinflari dixerunc. Inlurgunc autcra conrra viatorcs, 
colquehabicufuo, qui vi delcccriaprsEidicusefl:, inficiunt. 

Hx 



DE VENENIS. 



ZZj 




■m^ 



Hje ranacxftiu^ ab autore noftro (unt vocatx.Pr<^cipuc enim 
«ftitatis tempore apparent,cum venefici eas ad fuam vtilita- 
tem perquirunt. Sccunda fpecies illa eft,quam Galli fimpli- 
cicerbufoncraappellant. Inucnitur plerunqueinlocis hu- 
midioribus, paluftribus & ccrno oppleris : quam ob caufam 



paluftris, feubufoaquatilis d 



In aquis 



nerantur, &: fub magnis faxis , & fere ranis fimiles funt, niCi 
quod roftro funt acutiore,&: pedes habent breuiorcs, in quo 
«iam a rubeta diftinguuntur, cute funt tota tubero/a,&: noa- 
culis multis cincreis notata, tam denfa & dura,vt difficiilter 
fepenumero perfori quear,idque tum potiflimum,cum CcCe 
inflant rubetie, quod vchementius idibus refiftat. Atquc his 
duabus fpecicbus venefici, &: mulieres vcnefic^, in Gallia vc 
plurimii vtutur,idque diuerfis rationibus, quas multo fatius 
«ft occuItas,quam cognitas clTe.Tertia fpeciesMne rubct? ca 
cft,quam muta vocant, qux refpcau fuperioru parua cftjVin- 
<Jis,& plcrunq; in arundinetis viuit , qua obcaufam eti.i,Ph- 

«io tcfte,ranaCalamitesa calamis dida eft,& muta,propte- 
rcaquodnulIamvocecdat,quemadraodupriores,pr:rcipue 

* rana 



^ 



r 



2i4 LIBEKSECVNDVS 

rana paluftris. Ha^c porro rana aliquoties a bobus/eu vaccis 
dcuoratur vna cum herbis quibus vefcuntur, e quo totum 
corpus itaintumeicit, vtfxpenuraero rumpantur. Quod H 
venefici^aut quicunque alij venenu e rana rubcta compofitii 
forte dederint,vel aliquis cas herbas qujbus vcnenumruurn 
ea afperferit , airumprerit , vniuerrum corpus color pallidus 
occupabit , thapfi inftar , qua herbaolim ad tinifluram vte- 
bantur.quam tamenad noftratem accommodarenon pofru- 
mus. Hoc autem fit non tantiim ob huius veneni, quod/ri- 
gidum eft, & humidum,naturamj fedob vim quandam de- 
leteriam peculiarcm, quahumores putrcdine inficit, corpus 
accendit, aut certeintumoremattollit.fingulcuspr^terea 
&:foecorem,quemadmodum qu«uis putredo, mouet. Hic 
porro tumor ex humorum abundantia orirur , & ica thora- 
cem comprimit,vt ^ger aerem cum maxima difficultate at- 
trahat. Nam feptum tranfuerrum^quod Gr^cci diaphragma 
vocant,cum libere mouerinequeat,reciprocat ftatim, &c fpi- 
ritum crcbriorem inducit. JElUnus pr^ccrea (criptum reli- 
quitjfi quis eam acriusintueatur,&:illacontraimproboob- 

tutu fuo refpiciat eodem temporc, ftatim hominem pallore 
infici. Quod tamen, vt idem afrerit,ad dics nori mulcos du- 
rac : de quo &nos ahbi verba fecimus . Qui vcro a ranapa- 
liiftri (eu bufone aquatiU funt infe£li , humiditatem in orc 
percipiunt , naufcam item , animi deliquium, vomicum, Sc 
vehementiflimum oris ventriculi dolorem : quod fit tam ob 
pccuHarem &: latencem vim, quam ob frigiditatcm&hu- 
miditatem huius veneni. RanEcdeiiide muta^eadem pro- 
pemodum accidentia , quas rana rubeta excitant . -^grum 
etenim colore buxeo , hoc eft.ad pallidum vergente inficir, 
& prxterea in propagationera generis huraani coniuratvc- 
luti, dum ijs partibus , quse ad fobolem augendam a natura 
funt deftinatae,fefc infinuat. Meatusetenim &: vias,per quas 
fcmen prolificum dcferturputredine imbuit, ica vt ciim 
am pUus in ijs contineri nequeat,pr^ter voluntatem, & citra 
Veneris appetctiam excernacur,atque profluat . Hinc Poeta 
id fterile fcmen vocant, quod veneni frigiditate&: humidi- 
tateimbecillius iam fit fadum. Atque hxc quidcm accidcn' 
tia ranxvcnenat^ introducunt , qux taraen pro variccatc 
vcnenorum,quaE quis cum toxicis mifcctjdifFerunt,ita vt no 



« i 



omnia 



D E V E N E N I S. 21f 

omnia ha^cfimulin infedisconfpicianrur.Hoc camcn vulgo 
in Gailia experimurjCosfereomnes idlerocorripi, ob malc- 
ficam huius veneni faculratemj quod infanguinem fcfc ,& 



partes nutritioni dicatas transfundit , eafque ad tantam ari- 
ditatem perducit,vt a morte indurat^eprorfus Sc lapideas ve- 
luti, iecur priecipuc, appareant. Et quandoquidcm hoc vc- 
nenum tota fua iubftantia deleterium efljid tam manifcfns 
qualit3tibus,quam peculiaribus antidotisdebellarcoportct: 
quodpoftvomitum irritatum,&aluum clyftercfubdiidam 
demum iiet. Et quia natura fua frigidum eft 6c huraidum, 
flatus excitat craflbs. Hinc Nicader picem , qux calida eft 6c 
ficca, priEfcribitj &: qua?fuapartium,equibus conftat tenui- 
tate.craffitiemillamdifcutit atquediflbluit. Dcbetautem 
cx^tij autoritate ex vino fumi. Breuiter, calida omnia hic 
maxime proficiunt.Antidotusetiam fpecialis c lieneran:^ 
rubetx defiimitur. Confert item decodum ranarum mari- 
narum ex aceto , vel lanx ipfk afT^ . Ratio autem horum c 
primo capire primi libri noilri peti poteft. Aduerfus hoc vc- 



nenupra?terca,&rana?pra;cipuecalamit^,feumutafjarundi- 
nis radiXjfeu cypcri e vino meraco fumpta prodeft.Cyperum 
porro Nicanderamantem vita: vocat, proptereaquod vbi in 
locoaliquoradices agere, &erumpere incipit,copiose ple- 
runque proucniat , &: perpecuo augeatur . Eius duas , vt in- 
terpresGra:cusai!imiat, fpccies , marcm fcilicet& foemi- 
namcoiliituit. Poftcaquam igiturhis rcmcdijs vfi fuerimus, 
^gerquc iam mclius habere (eincipiat, eura balneis ficcis 
vti oportct, vt cutis pori referentur, portioque humoris, qui 
hanccalorismutationem induxit, perfudoremeuacuctur. 
Crebroetialauare eum,&: cogere,vtobambuIet,oporter,vt 
inagna humiditas a veneno induda cxiccetur, & effluat, ca- 
iorque naturalis fopitus veluti a frigidis & craflis vaporibus, 
fparfis per vniucrfum corpus excftctur. Totius etenim cura- 
«ionisfundamcntum in eoconfiflit,vt cauCx quas ^grum 
aggrauant,abfcindaiuur & aufer^ntur. Caute tamen omnia 
funtagenda , 6c nihilquicquam abfque Medici hac in parte 
artisexercitaticonfilio tcntandum, feumoIiendu,nififorte 
teporis ratio aliud fuadeat, necclfitafquc,ob quam hos duos 
librospotifTimum confcripfi,vehcmenter vrgcat.Sunc pr^cc- 

rca mnumera alia aduerfus hoc venenum rcmedia, vt beto- 

P niccE 



Zl6 L I B E R S E C y N D V S 

nicx deco61:um,plantaginis, arthemifi.'E,&: tefludinisrangnis 
e vino potus:qu^ omnia ab ijs,qui plura fcire dcliderauehnt, 
apud fcriptores antiquos per ocium legi poiTunt. Hoc tamc 
poil:rem5 annotabimns venenum hoc nonper os tantura 
fumpcum cxitiofura efTe : Ted ciim excrinfecus etiam cu- 
tis eo afpergitur : quemadmodura crebroinijs vfuvenire 
videmus, quidumranas venenatas occidere volunt, pro- 
piufque ad eas accedunc,veneno ipfarura poIkiuntur.Locus 
itaquc diligenter abflcrgi debet , & aliquod ex remedijs , dc 
quibus libro primo,cum dc curatione vulnerum a befbjs vc- 
ncnacis , & prsecipue a cane rabiofo illatorum j dequc fpuma 
pfius ctiam agcrcmus, locuci fumuSjfuperponi. 



I 



DE LITHARGYRO,ET ARGENTO VIVO. 

C A P V T X X l. 




?jS-upyvfioi;y Spuma argenti. 
v^Spcipyvpoq, Argentum viuum^ 

VoD Gr:rciLithargyrum vocarunt, Latini 
fpumam argenti appellanc. Quamuis muUo 
rcdius fpuma,aut lapis plumbi, vel afgcnti,fi- 
quidem ortum ipfius confiderare volueriraus, 
dicidcbercc. Lichargyrum icaque medicame- 
tum ei\ mctallicum, hoc cft, quodartificio quoda e mctallo 
quodam efl compoficum. Neque cnim veluc aurum & ar- 
gencumnacurazfponcegignicur, kd emecallis naturalibus 
conficicur : quapropcer incer ea recenfetur , quae in fecundis 
fornacibuSj in quibus raecalla feparari & expoliri incipiunc, 
parancur . Pociffimum camen e plumbo conftat , cuius vna> 
caque bonapars in (puma,alcerain feccm, qua: Gr^cis mo- 
lybda:na,Lacinisplumbagodicicur,conucrcicur. Fic autcni 
quinque modis. Primumexplumbo,fiueinlapide, fiuefo- 
dina,fiue in laminis tara diu in catino codis,dum partim in 
fpumam,partim inplumbaginem finc conuerfiE.Secundd fic 
e mifturaplumbi &:argeci.Terci6e mixcuraplumbiS^ai 
Quarcoe mixcura plumbi,argenci,5,: auri. Qjuintoex arrc 
plumbo.Diofcoridcs dctribusprioribuslocurus cft,& pecu- 
Jiaria fingulisnominaindidit.Primam raolybditin , Sccun- 

dam argyritin, Tertiam chryficin,appellaL Quarra &: quinta 

aGeorgto 



SC 



DE VENENIS. 1.VJ 

a GeorgioagricoIaprjeftantifHtno rerum metallicarum fcri- 

ptore,addit^runc.Oraniu vero opcimaeft, & quanosquoq; 

in arccmedica vtimur, ea qu^e e plumbo & auro conftat , & 
colore fuluo cft. Dux tamen fpecies eius in vfu funtjcandida 
nimirumjquse & argentea dictaeft, & fulua obfimilitudine 
quam cum auro habetjaurca vocata. Ita \\xq duo vocabula, 
non materiam duntaxat , equa argenti fpuma parata cft,red 
calorem etiam quo pra^ditaeft, & qui in eam imprimitur,{i- 
gnificant,proutignis vel vehemes,vel lentus extiteric. Nam 
ciim magnam ignis flammam,vel vim fuflinetatquc patitur, 
fuluum colorem contrahit, finexiguum,candida manec. 
Qupd ii in cacino inferiori, pofteaquam e fupcriori def^uxir, 
diutius manferit,m maffam grauis ponderis cocrefcec.quod 
fifubit6eximatur,infl[ata tantii&: ponderelcuior erit. Prima 
a Gr^cis flereotis,hoc efl,fblida,altera pneumcnCjhoc efl,in- 
flata,dicitur,vt Plinius, qui tamenpaulo aliter dc hacrc fcri- 
pfir,quam AgricoIa,affirmat. Matthiolus infuis in Diofcori- 
dem commentarijs,non omnino in hac fententiacfTe vidc- 
tur,quod ad lythargyrum argctcum &: aurcum attincc . Co- 
lorcm ecenim aureu e vaporc ieris fului cum plumbo mixci 
cmcrgere fcribic , argcnteum vero ex argenti vapore , ita vc 
concludat tadem, hchargyrUm nihil aliud efre,quam plum- 
hum jcris vcl argenti vaporibus commiflum. 

Etfi autem Nicander de Lithargyro duntaxat flt locutus, 
hoc tamen in loco argentum viuurri quoqueadiungam ,& 
deinceps alia quxdam etiam metalla, quacciim vulgonimis 
nota fint, commode huc referri poffunt , vt fi quis ijs ad per- 
niciem,quem^dmodum certefsepenumeroaccidir, abuta- 
tur forte, curandirationem faltem calleamus. 

Argentum viuum didura cfl, qu5d quafi continuo rao- 
ueatur,&:viuumvclutivideatur.Ariftotelesargentumliqui- 

^"m,fluidum,& fufum vocat. Diofcoridcs &: Grarcoru ple- 
riqueiJ^j^pc/pjt/poj-jhoc efi:,argentum aquofum vocant:quibus 
tamcn duobus vocabulis Plinius eft abufus , in coru cxplica- 
tione. Argentumitaqueviuummetallumefl hquidum,&: 
aqua; modo fluidum, mobiIe,coIore argcntco,fedliucfccntc 
parum. Quidcco fcripferunc,duoeiusgcncraconfticue- 
tunc. Naciuum vnum &: purum, quod in venis fodinaru ar- 
genci inuenitur. Akcru faditium.cuius coponcudi rationcm 

P i Diofco- 



t 



228 ^LIBER SECVNDVS 

Diofcorides libro quinco docuit. Vixc duo porro eadem na- 
tura prxdita fuat , & eandem rubftantiam habentjgrauera 
iiimirum,tcnuem,5iiad tadum frigidam.Et quamuis fluida 

linCjloca tamen perqu(^fiuunt,nequaquaiivhumidiorared- 
dunCjCLim ficcicatem intus habeat innatam, & in profundo, 
& inccntro velutide]itercentera,qua; tamen ahqua ex parte 
humiditati externaz^a qua temperatur, commircetur . Chy- 
miilsB canti hoc mcLallu fecerunt, vt bona illorum pars non 
abfquemagnofumptu & expen{isillius,curfumintercipere 
& motus celeritate pr.Tpedirc conari fuerint : & cum tion^Cx 
voti huius compotesfadi fint , nihiiominus tamen animum 
in hoc puerililudo facigantes , pra:ter opinionem remunera- 
tionis/umptuura & laborisloco^cxeoperniciofiflimavene- 
na colIegefunCjquorum illi primum pcriculu fecerunt.Nani 
ciim idjCum infinitis alijs medicanientis commifcerent, co- 
pofitiones inde paranic,qua admirabiliores &: pernicioiiores 
excogitari non poiTenr . Hmc argentum fublimatum , ^ 
quod pr^cipitacum vocant , Gallix nimis familiaria , reful- 
tant. Taccoquod cxhoc metallo confecuti funt trcmores 
vniuerfi corporis,apopIexiam , neruorum recradiones,^ ar- 



h 



doloresincolerabiles. B 



u 



effe, quancum ii 



rarecur. Nam,vcverumfatear,nihil inuenio ,in quoadhu- 
inanam naturam accedac, nili quod aurum vehemenrcr 
amat, acque amplexacur , cui foli fua fponce, nullaque artis 
ope adh^refcit ,idqucincra fe recipit . Cxcera enira, prarter 
aurum,mecalla eiinnacanc. Vftim tamenaliquemprarftac 
in profligandalue Vcnciea, non tamen calcm , vc magna fit 
habendagratia. Ciimetenim caput &rncruos . & offaipfa 
quandoque petic, tantum humorura pr^cipuc ad gingi- 
uas, &reliquas omnesorispartes dcfcenflim mouet, vtciim 
vitiatis boni eciam euacuencur , &: vna cum ijs vica quoque 
pfa,nilimaIignicasipfiuscoerccacur.Quanto verocum pc- 



1 



fallax hoc medicamentum ab aliptis.ftolidis m 

cuUs, &: id genus imperitis hominibus,qui in Remp.tanqua 

pcflis fefe ingerunr,&:muItorum malorumcaufafunt, cum 

id nullo habito refpcau, &:abfq; vIloiudicio,quodef^icuun- 
tur, adroiniftrecur, ncmoefl qui non videac. Ncquc camen 
hoc in loco difpucare inflituti nofiri cfl,fcd hicc admoncndi 

" - gratia 



D B V E N E N I S. i2p 

gratia dixiffe fat eft. Nequc6tia diutius iramoraborincx^ 
plicada copiofius argenti viui natura,quod nullu habct pra:- 
tcr igncm hoftcra capitaliorem, quem adeo fugit , vt quam- 
uis ponderofum fit, fuperiora tamen fubitp pecat, vt aurum 
quoque optimus amicus ipfius/acit. Hoc tamen dicam,dif- 
ficulter inueniri quenquam , qui naturam fuam &c viresex- 
ade perfpeaas habere fe iure gloriari queat . Piofcorides 
porio id per os affumptumjmorcem afferre dixit. Grauicate 
enim fua maxiroa perforat &:arrodic parces internas, &:eade 
accidentiaqux Lithargyrum,mouet,grauitatem nimirurh 
in ventricnlo , flatus magnos , dolores ventriculi vehcmcn- 
tiffimos, ijs fimiles, quos, vt Poeta nofter afferit , xger in cor- 
ininibus percipitrquod ob erofionem inteftinorum cotingit 
aliqua ex parte. Accedit eciam vtinx fuppreflio, ob dolorera 
quifluxioneminpartibusintcrnis, inquibusveficafita eft, 
mouet , qux vrinic meatus obflruit. Quo fit vt corpus intu- 
mcfcac , atque colorem plumbeum fiue liuefccntem pr^fe 
fcrat, obhumorcs alithargyro, quodplumbi nacurampcr 
omniafcruac,&: ab argenco viuo , quod argcntum colorc rc- 
pr^fencat , & ad plumbura afpedu accedit parum, infetflos 
&putredineinquinatos . H^citaque affumpti lithargyri &: 
argenti viui accidentia funt, Diofcoride tefte, qux dc vcrbo 
ad verbum e Nicandro nihil prorfus addens , dcfumpfit, 
Galenus frigide fatis dc co in capite proprio agic, eiufqj nul- 
lum fecififepericulum fatccur. Quinto tamcnfimpliciu mc- 
dicamentorum libro intcr ea collocat, qux tota fua fubftan- 



\ 



hum 



Matthiolusid 



humidum &:frigidum effe fcripfic,fuaquefrigidicate humo- 
tcscorpoiis congeIari,& humiditate putrcfacicntcinfici ait. 
Quo fic , vc quiid fumpferunt, fcedum ex ore hahtum red- 
dant,quemadmodum ij quieoinluevenerca inunguncur. 
^cque atia racionc noxium effc,quam fi quis in maiori qua- 
titate aflumat^quod continuo moueatur , & inferiora perat, 
vel fi alteri mcdicamento , quod vim habeat illud in cor- 
pore retinendi,admifccatur. 

Horumautcm vcnenorum curandorum ratioinduobus 
prxcipuecapitibusconfiftit. Primum caucre prarcipiC,ne 
partes interna: arrodantur. Secundo modum oflcndit, 

<iua ratione tumor corporis difcutiatur, viicque referentur 

P 3 obAru- 



i 



^30 I.IBERSECV1TDVS 

obftriiclx. Quam ob caiifam a vomitu cxcitato,& aluoenc- 
macclenita, lac recens muifum afininum prxcipue , in potu 
dare, Sc vt vomat deinde,cogere oporcet . lura item e carni- 
bus vituli, &c puUoru gallinaceorum aptifllma funt . Oleum 
item amygdalarum dulcium , &:idgenus alia^dequibusin 
curacione Cantharidum haulbrum locuti fumus. Qjuo fa- 
6lo,aIijs remedijs que facultatem aperiendi,&; digercndi ha- 
benc , vt myrrha duorum obolorum pondere, vti oportet. 
Diofcorides^odo drachmas imperat, fed locum depraua- 
tum puco. Ec proodo drachmis obolos duos ponendos clTe. 
Hormini fuccus eandem , quam femen , vim obtinet . Hy- 
pericum itera,hyfropus,ficus fylueftris, femen petrofcIini,pi- 
^ per,cyperus, flores mali Punici . Nicandcr apium fcu Petro* 
lehnum Ifthmium cognominauit/abulamque.brcuibusre- 

citauit, quxplurimum ad hoc vocabulum intelligendum 
facit . Deicribitur autem a Pindaro in Ifthmijs , ab Ouidio 
!ib.!rii.transformationum,aCiceronelibro i. Qu^ftionum 
Tufculanarum,& a Paufania denique fub finem primi libri. 
Athamas in furorem agitur lunonis odio, quxpotionem illi 
obtulerare quainfedusfuit. Adinfaniam icaque redadus, 
Clearchum filium fuum interficit.Ob quod facinus Inoco- 
iunx eius indignabiida , Melicertam filium e fcopulo fecura 
in profundum xquor prxcipitauit. Quorum Venus miferca 
Neptunum maris Dcumprccibusobfecrauit ^vcvtriufquc 

commiferatione moueatur. Quo impetrato, matrem in 
Deam marinam NereidaLeucotheam,quafialbam Deam 
di(5I:am,quam Latini matutam , vcl Auroram vocant , Mcli- 
certam vero in Deum marinum Palarmonem vocacum tra- 
fmutauit. CorpusautcmMelicertis aDelphinoad portum 
vfque Corinthi vrbis fuit delatum,vbi cdm aCorinthijs(qui 
alioqui Sifyphidcs a Sifyph6,qui primus eam condidit, Cor- 
cyramquevocauic) inuencum efrct,honorificcabilIisfcpul- 

tura fuic. In honorcra itaqucillius &:matrisfim.ul,ex Apol- 
linisoraculo Ifthmij ludi , vcl Ifthmia certamina inflituta 

w 

fueruntjVnde InodcalflhmiaquandoqucabEuripide voca- 
tur. Quod nomen alocoin quoCorinchus fitaelif; inditum 
illifuit. Condica enim ^0; inanguflijs illis inter Articam rc- 
gioncm & Peloponefum , aut Morcam, qux impcdiunt ne 

infuia fic h:EC vr bs . Habcnc ctenim ab vno latcrc JEgxum 

pelagus, 



1 .- 



T>E VENENIS. 



V 



^31 



peLigus , ab altero lonium. Hinc Corinthus a Poetis ea vrbs 
propric dicitur , qux ex vtroque latere a mari cingitur , rcii 
quam duomariaambiunt . H^porroterrarumanguftia! a 
Grscislfthmia dicuntur, quemadraodummaris TropS-juol, 
quales funt anguftia: Gilbathar. Hinc iraque h^c certamina 
Iftlimia didlafunt, in quibus qui vi£loriam obtinebant j pri- 
mu cLim inltituta efTenc .petrofchno feu apio coronabantur, 
Vndedeindepetrofelinumfeuapium Ifthmium didu. fuit. 
Semenetiamiplius Nemc^um ab autore noftro in Theria- 
cis appcllatur , proptcrea quod in ludis Nemcenfibus vi6to- 
res co coronabantur,quemadmodum in Ifthmijspinu. 

Plutarchusinvita Thefei hos ludosno£tu celebrarifolitos 
fcribit, & fuifTe praeludia veluti infequetis diei certaminum, 
qua; a Thefeo inflituta fuerant , &: in Neptuni honorem fie- 
bant. Quatuor autera certaminum genera in quodam 
Gra:co Epigramraate , quod ab Archia Poetacompofitum 
fuiffe ferunt , comprehenfa funt, inter qua: hoc in honorera 
Deorum,Iouis nimirum, & Apollinis, duo rehqua in hono- 
rem hominum Paliemonis & Archcmori fiebant . Yictovix 
figna crant pomum, olea fylueftris, apium & pinus. Certa- 
mina Olympicaporroa loue, Pythiaab ApoIIinejNemccn- 
fiaab Archcmoro, Iflhmiadeniquea Pal:smone celebra- 
bantur.Oda^Pindarici^pIenasfunt harum fabularum,fcript§ 

inhonorcra horum quatuor Grazciiccertaminum. 



P4 



DE 



+ K 



.' 



--• - 



u* 



-i 



23 i 



LIBER SECVNDVS 



i 



DE TAXO. 



C 



A P. XXII. 




Xf/.iXu 




Taxus. 




A X V s arboreftabictij&i folijs & proccritatc 
fimilis, quemadmodum Diofcorides fcrip- 
(ic. Quanquam non eadcm fic magnitudine, 
foliaque habeat pinguiora , &c ramos brcuio- 
res.Baccasfertexiguas hederaCeis fimiles/cd 
grandiores,rubentes,dulces,vinofafque. Lignoeft exruffo 
nigricante,pulchro,& robufto,ita vt cx eo arcus omnium op 
timi & rigidiflTimi conficiantur. Nafcitur in Italia, & Narbo- 
nenfi Gallia Hifpanias contermina.Ea cuius imaginem fupra 
appofuijLutetias in horto quodam,quem Arcubaliftaru hor- 
tum appellant.inuenitur. Nicandereamin monte Octhara, 
qui eft in Grxcia inter Macedoniam &Thcflaliam , in quo 
HerculcS^in flamraam conieciflc fe aPoctis traditur, proue- 
nirc ait. Baccas eius &:fuccum per os fumpta , imo vmbram 
folara tam exitiofam e/Te, vt quidam toxicum , dequo fupra 

locuti 



DE VENEKIS, 



cifumuSjex ea aliqua cx parce compofitumcxift 
Prazterea fi quis vinum in dolia ex huius arb 



; 



3 



mponatjfi quis cleil]o bibat,moritur.Equiitem, 
tauri, boues , vacca? , verueces, & id genus animalia, quic fo- 
lijs vefcuncur , aut {lib taxo quiefcunt, aut dorminnt , infici- 
untur : ita vt ha:c arbor non homini tantum contraria, fcd 
cuilibet rei quam tetigerit noxia videatur. Diofcorides pr^e- 
terca tradidit,auicuias,quar Italica: taxi baccas deuoranr^de- 
nigrari, Narbona^que tam prsefentis efTc venenijVt fi qui dor- 
miant fubea^aut in eius vmbrarefideanr,la:dantur, &ra'pe* 



\ 



moriantur, Symptomataporro qu^e 



fluxus, frigus vniucrfi corporis, flrangu- 
lationifquefenfuscircafauces. Quodfit non obeiusfrigi- 
ditatem duncaxat, (ed peculiarem quandam naturam &c oc- 
cultam malignitatcm,qu9fLio quodam etiam modohumo- 
res putredine afEcit, & cxcoriationem intcflinorum mouet. 
Caufa porro frigiditatis^^^ ftrangulationis erationibus de ci- 
cutaaddudis huc refcrripoteft', cuiusxianiram hoc quoque 
venenum sequat ,candemque cum ea, quemadmodum Di- 
ofcorides & ^tius cradiderut,recipit curationem. Poeta no- 
fternihil aliud prxcipit,quam copiofam vini mcraci, tam ob 
caliditatem fuam , quam quod alexipharmaci naturam ha- 
beat,potionem. . Qui itaquc reliqua quoq; remedia fcire vo- 
luerit,is ea e locoantea citato huc traffcrac. Qiiidam dcniq; 
arbori e quanucesiuglandes enafcuntur, aut faitem vmbras 
ipfiusvim deleteriam artribuunt: quandoqueexpertusfum 



h 



quicquam tale opinatus . Nam cum aliquand 



med 



^ftatefub ca dormiuifTcm^vniuerfum corpus refrigerari cum 
aaximo capitis dolore,qui quinque aut fex dies durauit,fen- 
fi' In hoc cafuquis eodem raodo vinogenerofo , 8C remcdijs 
fuprafcriptisvcipotcric. 



Vt 



K 



^ 



234 



IIBER SECVNDVS 



DE MVLTIS ALIIS VENENIS, QVORVM 

NICANDER NON MEMINIT. 



Cap. 



XXI II. 




j 

T nihil coru m ^qux ad venena pertinent parti- 
CLilaria,hominum iiimis curiof a mahtia & im- 
probitate dete«5la, filentio pr^teream : non ab 
re fadiurum rae putaui,{i breuibus de quibuf- 
dam,quoru nulla a Poeta nolko fa(5la eft men- 
tio , forte quodcxiftimauit curationis notitiam vel folam ad 
omnia rcjiqua vetiena accomodari pofle, vel quod fno tem- 
porc nondum fuerunt inuenta,diircrerem . Inter quxetiicx 
pinorum funr,quaj ciim ventriculum obfcderujit,veheiTien- 
tiflimum dolorem in paIato,Iingua,&omnibus oris partibus 
cxcicanCjquemodmodum ctiam in ventriculo , & inteftinis, 
& dolores &c pundiones mouenc , totumque corpus accen- 
dunt , argerquemagno cibi faftidio cruciatur . Remedia ea- 
demcum chantharide habec. 

Decodum.auc fcmen pulicarix peros afTumpttimjn vni- 
uerfo corpore frigus excitac, grauitatcitem cu anim^defe- 
du,raelachoIia, & animilanguore. Ijsaute remedijs fuccur- 
ricur,de quibus m capite dc Coriadro egimus . Non auteea 
herbaeft,quaGra:ci conyzam appellaruc, 5Lquam nos hbro 
f rimofub pulicaria: nomine explicuimus . Etfi enim vcra- 
quc a pulicibus fit dcnominata.conyza tamen muito roagis, 
quam pfylium homini famiharis ell. E fpeciebus porroranu- 
culi,quas in pratis , & locis paluftribus proueniunt, vna eft, 
qu:KherbaSardoniadi.citur,qu6d copiofiffima in Sardinia 
cafcatur. Similis eft apio magno,cauleaItiore,pluribus folio- 
rum incifuris , flofculis luteis , flequpntiflima c(i infofTis, SC 
fontibus . Aquibufdam pecrofelinunl , feu apium rifus di- 
da fuic,proptcrca quod qui illud comederinc, coque infe^li 
fuerinc, rifu moriancur,qucmadmodum Paufanias librox. 



defcriptioncinfulc Sard 



prodidic. Home 



&c qui cum funt fecuti , Sardonium rifum quendam ap 
pellarunt,qui abfquecaufamouetur, aucccrcepnTcervoIun- 
-tatem illius qui ridcc. Hoc vcnenum malignum ,'pr^cipuus 

cerebn& ncruorui» hoflis^ in ijs conuulfionem & retra^lio- 



nem 



DE VENENI S. Ijy 



\ 



nem excicatrquo fit vt mufculivniucrfi corporis,&fa.ciei po- 
tiirimum ad fua principia redeant. Os icem & genas confc- 
ftimridentium more retrahunt . Sua etiam friCTjd 



£> a 




uem inducic(bporera,&:caloris natiui fufFocationem,qucm- 
admodum cicuta.etiam . Quam ob caufam ijfdem quoque 
remedijs fuccurri oportet. JEtius tamcn cum ex profeflb de 
ca agiCjfpecialia quaedam remedia addidit. 

Mandragorse decoiftum tam peftifcrifm cft,vt fubit6,ciim 
quisillud iiauferit,foporexcitetur,vniuerfi item corporisex- 
oiutio, &: veternus deniq; vehemens nbn mulcum diflans a 
Lethareo. Cum ctenim hocvciienum extreme frigidumnr, 

ifymptomataexcitat,qu:E ex frigiditate oriri dixi- 
mus. Remedia qu.-E Diofcorides pra:fcribit,funt nitrum Sc 
abfmthium cvinoduIci,autfapafumpta, &:vniuer{i corpo- 
risdcfacigatio.Etquandoquidemfa:penumer6 xgcrlethar- 

go afficitur, mulca remedia odoraca,&:grauem odorem fpi- 
rantiaaddit,adcerebrivirtutemextimulandam . Huiusge- 

neris funt agrimonia > piper , fmapi ,caftorium, & ruta aceto 
macerata, pix liquida, lampadum &: candelaru extinaaruin 
fumus.Breuiceromniaeaqusefternutamenta cient,&: vim 

habent calefaciendi,& difcutiendi vapores crafTos , quorura 
anobiscapitedccicuta&papauerefadaeft mentio. Duo 
porr6 genera func Mandragoras , nigra qux f^mina dic.tur : 
albaaltera.feu mas. Priorfoliafertperterram {parfa>nga, 
angufta,&:fi cumalceraconferancur,nigricancia. Habccau- 
tem folia raaiora , laciora , & Ixuiora tadu inftar ni3gni pyri. 
vtraque caule eft orbaca . 6c poma fert , qux e radice cmer- 

gunt. qu^in eotamen inter fe <lJff^i^""^^S,"°^.^l'^!fi'^''^ 
ra&rrotundioraprofcrtquamfocm' ' *"*" 



dx longx inharrentia, iucund 



m- 
itate 

,eo- 



quadamolentia . Fcemins porro cffigie funtparui pyn 

demq;modo,quordiqua,inhtrrentia.RadicesvtriuIq;{upr; 
craax,&:infrabifid:Efunt.Homincm abfq;capite&: brachi): 
rcferunt. Impoftorcs tamen, qui omnem lapidcm moucnt 
gnamm vulsus decipiant.hancradicem effodmnt , &: lu 

cannrw^lnr,^VhrachiacfrorHiant. Deinde ijsmlocisvb 



-+- 



pracaputveluci&: 



„ piU exoriuntur , parua foramina fculp 

granis adimplenc, &: in terramcondunt : equa 

i dciadc efFodiunt , quoufque grana lUa rad- 



cmic 



23(J XIBERSECVNDVS 

eraitcant, paruorum piiorum inftar , quos^qualitercultello 
diuidunt,8<: vulgo perfuadent ea efTe viua corpora,magnarc]j 
opcs fuppeditare. Voluiautem breuibushxc defcribere^vt 
-ouorundam magnam irapofturam detcgerem , &:quorniida 



nimiam credulitate redarguerem, quas liuicinnititur, quod 



. '^ 



Pythagoras Mandragoram homini limilem efle, &:Colu- 
mella dimidiatum hominem elTe dixerunt. Id quod optimo 
iure fecerunt, cura ihfra hominis inftar bifidafit: non quod 
propterea affirmare vokierintMandragoram , autipliusra- 
dicem horainem effejvel viuerehommisinftar. 

Gypfum venenum eft fatis notum , quod in a^diiicijs cx- 
truendiseovtaraur.Intustamen in corpusaflumptumtanta 
pernic\e pollet, vcqui idhauferit(quemadmodum facileiii 
puluerem redadum fumi poteft)fubic6 ftrangulatum prope 
fauces&ithoracemvehemcntervrgentem patiatur. Quod 
ideofit, quodin ventriculoindurcfcit^duLlufque corporis 
obturat. Latentem pra;tereamalignitatemhabet,&:natura 

fua venenofum eft^ ita vtCiccrocum in epiftola quadam ad 
Trebatium Medxasmanuum meminiflet, tanquam vene- 
nofiffiraarum,casgypfari/rin3as appeUarit. Remediaporr^ 
Jiuicvenenoconcrariafuntea , de quibusfupraincapite dc 
Ccrufa &: fungis egimus. 

Calx viua notilfima eft ob vfum queni in xdificando pre- 
ftat. Caiidiflima eft,aded vt cruftam quoqueinducat,&:ve- 
hcmenter mordeat . Quare cum ventriculum 8c inteftina 
bblederitjCa arrodit,&: cum dolore intolerabili vrit. Cui ar- 
dori per ca qux vimleniendihabeht, occurritur, qualiafunt 
pinguia Sc olcofa medicameta,vt malu^ fuccus, & laCjiufcu- 
laque caporum 8c vitulorum , &: cuiusgeneris multa incu- 

ratione aliorum venenorum fupra prarfcripfimus. 

Auripigmentum palHdum,& aurco coloremicans mine- 

ralia funcambo^qu^facultatem habentigneam,crodcntenJ, 
& eandem prorfus quam calx viua. Quam ob caufam etiara 
fymptomatis iliorum ijfdem medicamentis medemur.Prius 
a Griccis Arfenicii , Latinis Auripigmenttidicitur . Ncq; ta- 
men vulgare cft Arfenicu. Atiripigmentil etenim metallu eft 



fimplex,& arfcnicura noftrum cx co paratur. Alteru &: Gr^- 
cis &: Latinis Sandaraca vocatur, & nihil aliud eft, quam ar- 

fcnicum rubruro,a natura in terr*e vifceribus magis excodu 

AgricoU 



DE VENENIS. 



m 



Agricola eainterterrsefuccos concretosrecenfet.SepIafiarij 

Sandaracam vernicemj qua fcriba:pi£lores vtunturj Arabica 

appeliatione deceptijappellatplerunq;. Arabescnim Gum- 
mi iuniperi, e quo vernix conficiturj Sandaracam vocarunt. 
Arfenicum auremvulgare,rublimatum,5£Reagdtriaianc 

mcdicamentaexitiofiffima j equibusplerunque toxica a vc- 
neficis prxparatur.Calida funt,5<: vi ignea pr.xdita. Qjjapro- 
p[erventriculum & inteftina corrodunr, eaq; pcrforant tan- 
dem;fitim deniquCjquce fhtiari nequic, &: febrem inducunr. 
Vtiiiora remedia crunt vomitus & clyfteresjac iremjbutyru, 
oleum amygd. dulcium,iuspulli&: vituli benepingue.cqui- 
busclyftcres frpe pararc, nuUa alia rcadmixta, co(qucin die 
tcraut quater in aluu indcre oportet . Eadem curatioetiam 
t^\ viridisiEriSj anis itcm vfti, limatur^e reris,aqu£E fortis, &:a- 
qiia,'faponis.Remediaitaquceprarcedentibuscapitibusfunc 

pctenda. 

Plumbilimatura, &: plumbum vftum , eandem quam Li- 
tliargyrum , quod fuam a plumbo malitiam habet , curatio- 

nem fumpcaexpoftulant. 
Suntadhucinnumeraalia,quibusmcdicivtuntur,medi- 

camenta:quse ctfi fua natura venenofa fmc , ita tamcn ab ijs 
prajparantur,vc antequam applicentur, venenum illorum e- 
uaauerit,qualia funt cinabaris, minium,vitriolum,fulphur, 

limatura ferri, lapis Armcnius,adamas,Iapis La2uIi,euphor- 
bium,fcamraonium , vrtica!fcmen,crocus,&:idgenus alia 
^iuamplurima efodinis,pIancis,&aquis, tam dulcibus quam 
falfis defurapca : dc quibus copiofeIoquinoIui,tanquam ca:- 
teris minus frequcntibus,& exiciofis. Quod fi contingat ali- 
quem illis abuti , curacio facilime e priecedenti tradlatu huc 
tranffcrri potcric. . ^ 

^ ' AD 



A 



A 1 



V 



V 



23S 

AD AMPLISSIMVM VIRVM DO- 



- » 



MINVM CARNOVALETVM, E- 

CiXI TEM ORDINIS 

J 

R E G I I. ^C. . 



J<<co^i Greuinl pYX.fnuo. 




>, 



V M ■yoluntatem tuamy ^mpliptme t/V,^»<< o/^f/wi 
« er^A honds literas jnaturakm quandam propenfo' 
neniyO' »0« -vulgarem henemkntiam erga eos, fii 
aliquem in ftudijs gradum confequi cufiunt , in te ex- 

citajfe,expkratum mihi ejTef.hmc meum paruumli' 

heUum^ cui his pr^teritis diebus , yt in pubhcum e Mufxo nodro pmi- 
ret,permifiytux ,Amplitudim offerre non duhitaui^non mehercuhjqula, 
aliquam mihi yelfamam , Te/ exiftimationem compararejed tempo- 
ris necefitati , yt ex rationihm inmediumadduBis facikpatehit jtn- 
feruire ex amino cuperem. Qjwd enim auaritia (^ amhitioj ceu carmp" 
ces humanx yita ^plus perturbationis in hunc mundum, quam yUum A' 
liudVitij genus ,quod dicedo quidem exprimipofiitjintroduxevintjpii' 
lam 0* apud omnes in confejfo efl. Neque enim magnorum T/rfl' 
Yum tantum arcihttsfefe immifcuerunt : fed ^ priuatorum quoque do' 
njt*s peruagatii funt-.ita yt nuUa hodiefit ex ijs artihmtqua manuper- 
fciuntur, 0* mechanic^ appeUantur , qute non ytrique yitio ohnoxios 
alat y^ ythreuiter omnia perflringam {quod prouerhio dicifokt] 
quxlihet iUarum fua peculiaria haheatincommoda. Sed nouitas ytrinj'- 
^ue C^impeUens 0*.effe{lrix caufa f/?, quxcum in confilium adme' 
turj0* yela oratiomspandereimipit,ftatim duogenera hominumip^^ 
yarietate animi eorumjquihu^ occurrit, producere confueuit . Qjj^^f^ 
enim admiratione tantum affuiuntur , alij ne a cahmnijs quidem a 
nent : ^ yna^O* eadem caufaftocefl nouitatej diuofis tame rattoni' 
hus impeUuntur. Nam iUi fimpltci fant , ^ heheti prorfm ingenio : w 
•vero maligno . Simplicitas,Jeu iudicij infirmitas , yteasresquasnontn'^ 
teUigimiiS admiremur-.maUgnitas yeroivt tam cas quas nouitnttf , ?«•* 
incognitas^ajpernemurfacit, Primi niuisaccruum repnfentare yjden- 
turjqui quo yehementius deuoluiturjjoc magis augetur : nam yeit'gi 

fihorumfequuntur jO* f ^^ caufaiUos tntcrrogcs , id quod aUjf^^i''*^ ' 




dacio difl: 



'6 



^19 

Je quoqucfdcerejYeJ^ondehmt, xAitj caUidiores fHnt , 0* ideorationes 
fu/dam ad tegendam malignitatemfticatashabent.Sedetftnouitas- 
hiicpr.tilarepojfe -yide atur , [unt t amen aliqui,qui cumfimingenioj^er^ 
jpicacifiimo , ajfeclihm mimmefermmt , ^ ftatim yeritatem a men- 

uunt . Eiufmodi morhis medendi artem paucis ah hinc 
quormdam hominumjCjui medicamentti ^uoddam, {(juod 
ufntimonium yocant ) in medium protulerc , inuafit . Hoc primum 
ohtre6latores multoSj/ed longe plures admiratores hahuit . Nec enim 
hsdie tairilts harhitonfor efr ,^ui id, mdloprorfips difcrimine adhihito 
per os exhthere non audeat: nec tam noum tyro in arte medicay qui noti 
0*ipfepericulu facere -velit : nec circulator tamfutilisj ^uinoncDia- 
holo angcluformare pofit, ^ tam exa6lam caufaritin mcdicamentis 

ftbiifendicareaufity-vthodie-vixquifquainueniatur^ciui 



J 

dipfc 



non ahquod miracuhimprxdicet , 0^ in crumena circumf 
tiis j[ntimomum yires hahet , >/ (0* Theologos , noh 
fdtos, mercatoreSj rufliccs dettique medicos effecerit. 
^mplipime, quam pericutoft a^io ftt futura ,cum de -vita ^^jf«|*ji» 
pisincidat in aduocatum ignarumy-vel qui ftet a parte aduerfarij, iudi- 
care potes.It quattto in pcriculo exercitHi,fi hetlnm in quo tctiti^s regni 
flus effet pofita,ah indoBo quodam,feu homine , qui nutlum rei mihta- 
rh yfum haheret, adminifiarenturjuturtis ejfet , ipfe iton ignoras. Sic 
iIliquihocmedicamentofe/unentant,ita iltifunt affixi ,yt dtceresme^ 
dicamentitm illos potim regere,0 yiam monftrare, quam quhd ipfi tU 



Indi^eld 



ucant,y 



fum transferant. Deinde parum [t 



O tUudtpfum, quod proftentur ignorant, ita certe,y.t nemo pofitdu 
l'itare,iUos qu.tmfepiftme ouem in lupifauces tmmittere , oh hocfi^e 



e 



^mplifitme, me interponere , yt quid in hac parte 



ftfme ajfeathHs adiuttis ratione ^ experientia , expltcarem ,fum 
(orrms. Tandcm itaque libellum hunc collep in qtw non , yt obtreaa- 
tores, ^ maleuoli qutdam iUud interpretantur , omnitto Jnttmonium 
■^itupero/cutanqudinuttleprorfus damnojed iltudtantum quotUtJo^ 
^m yti. Necpertinaciter contra iUos pugnare animHS eji , qm magnas 
'■«# Vires metaUls ajferuntmamftc cogito ipfe quoque,0^ rntmme ne^ 
y^w, multa adhuc in rerum vatura latere ,quorum ficuttas nob 
»'« esl perfleda, e^ affirmare aufimjiexres quarum 
«otlti4m,cumijs, qu.tnoh^fintcognit£ ^dtrutittamconferrentur ,eas 
mlth tcuiores refbonderefuturas. Nolo tamoh hoc alterum cxtremo- 

rumfequi , ^ quemadmodii (Ittpidi quida, tr qMettfunt tngemo, 

f^ctunt,aidihetfiatimfidc'adhihcre,yclmorequormdampemrforu^^^^^ 



hahemm 



4 



^M 



240 LIBER SECV K D V S 

deditaoperdyeritati meopponere. ^Artemenim Chjmicamhalere/e^ 
creta multa^eajue prxctara^optime nouiy imo (juod magis eft , olcorHm 
0* quint.^ ejjenti^ extraBwnes y modh a do^is^ qui eam artem catlent, 
f^ rationihm fiint inflrutli , t^prudenter de rehm dijjerunt^ admini- 
firentur. Sedtamenoh hocipfum xAntimonium.^vt nuncqmdem prczpA' 
ratur^proharenon poffum: quemadmodum nec hominum cjuoddamge- 
nm quideJecretlsgloridtHrJaudoy^ yt -vendihiliores fuasmerccsrcd- 
dant^magnamyderia ihi occultariiaflanty ^* iniuriam arti nohihJ?iw.t 
faciunt.it quia hancquxflionem^pulchramy ^ ytilemjore exidi- 
maham , te tUi tam oh ftngularem prudentiam ^ ^ iudicij acrimonim , 
quam oh heneficiorum.qmhm aliquarido me ornaslijrecordauonem^m- 
dicem ^ protedorem conflituere yolui , etiam atque etiam te rogans , 
"Vt me in tui fludiojorum numero quam diutij^ime ejfepatiaris , LuteM 

Parifiorum Calend. lanuarij , anno a Chrislo nato 

M. D. LX VL 



I 






Tux xAmplkadm Mi^i^imm 



\ 



lacohm Greuinus 

MedicHS. 



i 



/ 




SVMMA EORVM QV^ IN LAVN /EI LI- 

BROCONTINENTVR. 
TlTVLVS SEV INSCRIPTIO. 

Efacultate,&:a(lmirabiliviAntimonij,cuni 

rerponfione ad quafda calumniasjaucore Lu- 

douico Launajo adPortuSanconii Medico. 

Epiftola dedicatoria ad Magiftratum , ^ 

Scnatores Portus Santonum, in qua de natu- 

tx miraculis difTerit , & dicit nos non pofTeomnium reru ra- 

tioncs reddere. Prxterea declarat Matthiolum primum fu- 

iflTe^qui de (ingulari Antimonij^myfterio fcripferit. 

Duo deinde folia fequuntur,quaj verfus & Latinos &: Gal- 

licosjin laudemautoris fcriptosjcontinent. 

Principium libri triafoliaimplet, &: originem metallorum 
continet. 

Addit deinde definitionem Antimonij,&: differentias eius 

fubncc^it. 



DE VENEiTlS. 2,41 

Vc demonflrct Antimonium non cfTe venenum,mtionem 

alfert,qu6d quicunqueautores dc venenis vnquarcripfcrint, 
nullam cius vfpiam mentione fccerinc : Et quod Pctrus An- 
drcas Matrhiolus a cura valetudinis Illuftriirimo Principi 
Ferdinado, Auftrise Archiduci ^alioqui facultatesciusmini- 
medefcripturus fuiflet, Ahter enim G fenfifrer,cum optimo 
iurc infcitia: &: malignitatis accufari polTe. 

Multa dcinde medicamenta huius tcmporis,qux antiquis 
incognitafuerunt,profcrt,qualc elllignum Guaiacum,Sina- 
rum radix,& alia quigdarajn quorum numero Antimonium 
quoqueponi dcbere contendit. 

Pr;Etcrea,aquibufda Mercurij puluerein peflc,& Calchan- 
tu (quod vitriolu vulgodicitur) &:oIeii ipfiusin febrequar- 
rana,quauis a veteribus venena appcllentur, exhiberi inferr. 

Experientiam dcnique,cuius laudes ingenerc numerat,in- 
troducic ; 5c fatetur prsetcrca inefTc nefcio quid maligniratis 
inAntimonio,^obcam quam cum plumbonaturiccognatio- 
nem habet,fed eam pr^eparationc cmcndari. 

AdBoracem tandem venit,queadmifcent,&necvencno- 
fum,nec malignu ef^e probat.-negat antiquoru eire,& e nitro 
fofliIij&: natiuo conflatu cffc, & lade caprinoprseparari dicic. 

Deniqi ad medicamenti definicioneacccdir, &:obie6lioni 
tacicx de vomitu rcfpondet, dicit non cfTe rem cotra natura, 
nec medicamcnta qu^-c vomitil mouent violcnter agere, fed 
illudfarpcnumeroobhumorisnatura potius,quam mcdica- 
mentiproprictatemaccidere; &: quod huiufmodi mcdica- 
menta calidilHma fint,&guftu pcrcipiantur,&Antimonium 

non cfTc eius gcncris. 
Tandem ad formasfpecificas,& proprictatcsoccultas,quas 

fimilicudinem fubrtanti^ appellat, rcdit, &copiofc de virtu- 

tibusc^Ieftibusdiireric. 

E>amnat noftra medicamenta purgantia , Scammoniu ni- 
inirum,Rhabarbaru,turbith,agaricu, &reliqua. Dicit quar- 
dam efreadulterata,&: fuppo{itiatantum,quxdam vcroom- 
nino nihil valere. 

Poflrcmo ad locu communcm deexcmplis &: experientia 
acccdiCj&pcrtinaciterinliniccuidam EpifloIc,quam Gallus 
Archiducis Auftri.-c Medicus fcribic, in oua Antiraonio 4 

graui &: acuco morbo liberatum fc clTe fubtto affirmac. 

- Q IRAC- 



241 






o 




tlEBK. SECVNDV3 
T R J C T JTVS 



G R 







N 






VIRIBVS ET FAGVLTATE ANTIMO- 

fi^aduerfosfcriptit Ludouki L,imii Alcdid Fcrtw Sanionm> 



C A P. X X II II. 




=;^-Jl \- 



V N QXA u in aniraum induxcram quicqui 
feparatim de Antimonio agcre,ci!m de vene- 
nis (criberc incepifle.Sac enim mihi erat,bre- 
uibus tancumrcm percurri{re,idquod inalijs 

quoqjduobus meislibris, quosd 



d 



fcripii , lecucus Nicandrum in Theriacis, & ancidotis , (cci 
Sed ciira iam fub priclo elTenc , quemadmodu adhuc hodi( 
bona pars ilUus opcriscffcjccrtior fadus fui,LudouicuLaiin<j 
um quendam Mcdicum apud SantonumPortum hbi 
pubHcum edidi{rc,cuius infcripcio hxc fic ; De faculcaci 
mirabili vi Ancimonij .• in quo cum facis abunde d^ 
miracuhs , & origine mecallorum dideruiircc , tai 
inftitutum redic, &c qu^ in vniuerfum natura Antimonij ut, 
oflcndir,&: reipfa demonftrareconacur, non c([c vcncnuni, 
&:maionbus noftris ilHus vircs fuiiTe incognicas , quemad- 
xnodum aHorum raulcorum medicamencoru,quorura ap"tl 
nos hodie adhuc frequens efl vfus:dcindecunr5lis Sc aninu 
&; ingenij viribus probare niticur , Boraccm noftrum nonel- 



c 



.i 



ad 



£e naturx noflrce inimicum , adhiurens definicioni med 
menti, & nacurae iUius, &: tandem obicfliones quafdam ex- 
cogicac,& in arena poflrcm6,confifus cxpericncia: fue,deue- 
dic.Scd ncmoexiflimarcdebec, me hunclibiu finc rnaxinf^o 
laborcacquircrepotuiiremam ij,inquorii manusincideUt, 
in tanco honore i-llum habcbant, vc quiduis pocius amictere, 
qua hoccareremaluerint : & Herculiclauum e manibusG- 
ripere, quam illos hoc clypeo fpoliare vel dcnudare facilius 
mihi fuerit Quo fadum fuit,vt pcr incegros fcpccm vcl ocio 
dics omncs Sc chalcographorum, & bibliopolarum oflicinas 
huiusvrbis fedulo inuiferim : fed nc vnum quidem excni- 
plum vnqua inuenire potui . Ec fanc nefcio , vtrum illi j ^"^ 

penes fe habent , illud tanti facianc^ vel pro tam prcciou & 



DE VENE^TIS. - 145 

cara rehabeant^vt nullapoflitprecio compafarf: vcl nosin- 

dignos iudicentjVt myfteria,qua: ib: latentj {ciaraus.Hoc ta- 
mencitravllam dubitationem affirmare aufira,nemincm 

forejquivelparumrapiatjVelaliquofalremfit iudicio, qui 
eundem bis relegere velit . Ciim itaque incredibili illius vi- 
dendi indies defiderio flagrarem , & quam difficilc id jquod 
cupiebam ^ confequi pofTem viderem ; hoc maiore ftudio 
conacus fum voluntatem meam , fi vlla rarione fieri poiTet , 
explere : &: tandem quorundam Iiominum, quos fuborna- 
ueram , opera, tantum eifcci , vt eius mihi copia per dcccm, 
vel duodccim horarum fpaciu m fada fueric , quo tempore 
rationes illius , quas in medium adducit , paulo exadius cx- 
aminare cepi , & hoc denique affecurus fura , vt mcduUam 
& furamam quafi totius negocij inde extraxerim.Scd quod 
niaiorevoluptate in hoc fuolibro me affecit, &in quolu- 
bens acquieui,fuir, quod campum non vndiquaque mu- 
nicuni effeadconfligendumarmis^hoceflrationc&experi- 
entiavidi : nam hos duos clypeos Lauiia'us obijcit^quamuis 
altcriplusfidatj&potentiusrefiflat) &:ego animoarquiffi- 
mo ferojimitaturus generofos miiites, quibus fama & hono- 
renihilertantiquius :hi cum inarenam defcendunt,non 
more muhercularumconuicijs &c calumnijs tempus cerunc, 
fedarmis potius , dcquibusinteripfds conuentum fuic,di- 
micant . Itaq; mi Launa-c iic tibi peifuadeas velim me nul- 
lo alioarmorum genere tccum vcl pugnaturum , vcl adori- 
rum cfTe te, Sc quia hominem te iudico, qui dodrina excul- 
f "s , & artibus cruditusiic ingenuis, nuUomodotelimitcs 
rarionis , qu^E nobis ad veritatem viam monflrare debent, 
tranfgicfTurum cfTe plane confido. Sicitaquc agamAis,vt fpc- 
^acores verc pofnnc animaduerterc ineffc in nobis ncfcio 
^nid cadoris &r integricatis prioris fcculi equitum , fquos cr- 

rautes appellare confueuerut) qui f^penumcro pofl abfclutu 
cert.ame,quod longotepore durauerat , fi fortefortuna nox 
• illos obruerat, omni beneuoletiic & amoris generc inuice fe 
comple(5lebantur,&:codem inleclo fomnu capiebant,cxpe- 
^at 



Propontio 



curi diem,quohtem fJnituri efrent. Sed vt ha:c tota difpu- 1'^^°^'^ 
io meliusintcllicatur , fummatim capita quxdam propo- pua huiu 



tatio 

o 



^am, quce in hoc opufculo breuitcr pcrcuricre dclibcratum ^:^^ 
ttJihi cfl . Pfimura itaque quia dc Ancimonio qu;tfitur , 



huius 



244 



LIBE R SE CVN D VS 



Guid iic Antimoniuni decIarabo.Deindejquod veneni p 



ceps firjprobabo.Pofl: 



quopaClo cam pericu 



Quid fi: 
Aiuimo- 
uiuai. 



Antimo- 

nij yircs. 



dicamenro occurrere polTimus/ubijciam 
Ancimoniu a Gia:cis 5-/,^u; ^a noftris flibium ,ab Arabibus, 

qui prascipui torius orbis terrarum Pharmocopola: fuerunc, 
co nomine.quod Sc hodie tecinemus,appellacur. Res eft fof- 
iilis.quce Marchaficam,feu pyritem,vel lapidem plumbariii 
refercfed magis nicec & radiac, feu argenti fpuma, & proxi- 
meadnaturam plumbi accedit. Plinius &: alij qui de mcta- 
lis fcripferunt, duogenera confticuut : vnum, quod marem, 
alcerum quod foeminam appelianc.Horridior eft mas fcabri- 
orque,5^ minus pondcrofus, minufque radians, &:arenofior 
contra quafoemina, quam Diofcoridcs quincolibro, vim lia- 
berefcrip{it,afl:ringentem,&:quod meatusobRruat, refrige- 
ret,excrefcencia in carne cohibeac, vlccra ad cicatricem per- 
ducat,fordes deniquc &:vlcera oculoiu expurget, & fangui- 
nemecerebri membranaprofluentcm fi ila t, &: i n vniuerfum 
plumbi vfti vires habeac.Nam facilime,quemadmodu idem 
llib finem capitis afErmat in plumbum a codione routa- 
tus,&: vt fummatim omnia compledlar, multas habetfacul- 
tates,qua; ab infigni frigiditatc &c liccitate procedunt. 

Nihil dicam dc vtilicate.quam ex co opificeSjqui manu o- 
perancur, capiut. Neque enim hic fcopus nofler cft,oftcnde- 
quo pa£lo fpccula debeant confici.Scd flit efl: viribus fiipra 
pofitis acquiefccrc , dc quibus iam inter nos conuentum cft, 
quibus etiam fretus operam dabo, vt Antimonium icafub 
afpedum cadac.vc a quouis facilc in poflcrum cognofci que- 
at. Et quia pra-tcriti tcmporis Philofbphi, &: inferioris *ftatis 
etiam in quahbec re nacurali duas ine(rc faculcaces cognoue- 
runCjVnam fcilicec manifefl:am fcueuidentcm ,alceram vc- 
rooccukam :devcraquevcrbafaciam,&abca, qua: notior 
nobis eire debet,aufpicabor. Manifcfla: facultates originem 
ducunt equatuor primis quaUtatibus,qu3Efbnt veluti pri- 
mainffcrumenta proprietatis vniufcuiufque lei, vt calor pri- 
C^aHra- "lum cft ignisinflrumentum,cuius opcra ardct.Sed hx qua- 
tcsprirax. tuor qualitates , calidum , frigidum , ficcum,humidum,iM 

cumquatuorelemcntisinuiccm funt connexse , vt Philofo' 
phi cciam coacli fucrint, illas pro fua forma &: pcrfedionc 
accipcre, quorum ope taliaefrcnt,qualiafunCjVt alibiofl:c 



r 



■ X 

Duas incf- 
icxnquali- 
bctfc na- 

rurali Q- 

culcaics. 

Tacultaccs 
cuidenczs. 



di 



■^.j 



^ 



D B V EN E N I S. 24f 

di.Ex inaiquali vero mixtura harum quatuorprimarum qua- Q.uaiitates 

licatum,eaE q^x fecuiidxappellanturjin cuiuslibet rei nacu-'^*^'*'^'^- 
ralis cbmpolitione, refultant , adco vt nihil lic in hac coca re- 
rum vniueriitare, qujpd non harum primarum qualicatum, 
& fecundarum deinccps particeps fit, id ci\ , vel durutn, yej 
molle,cra{Fum, tenue, graue , vcl leue , vel gluti^iofum , vej 

friabile. Siccorp9racompoficaquxplushabcncignis,quam 
aliorum elemcntorum,'c^hdioraquoqucfunt^{]cciora,tenui- 
ora, leuiora, & rariora, & li quidem vlterius progredi volue- 
riraus ,&ccrnendi{cnfumin iudicium vocare, vclguftum, 
vcl odoratum , nigriora , & magis amara & odoraca eiunt., 
Contra quas cbrpora plus terrx communicant,frigidibra, 
ficciora , duriora , denfiora , grauiora , candidiora , obculio- 
raadguftum,&vtplurimum, nullo fapore pr^edita erunt. 
Qux vcro plus de aere habcnt , & calida & humida , moU 
lia,rara,pinguia , fcuia, fubrubra, & iucunda &: guflu & 
odore erunt. Sedihquibus aqujcmagisexupcrat, humida 
& frigida, moUia, denfa, ponderofa , alba , & obtufa ad gun 
ftuni,&vt plurimum nullo yelfapore velodorccrUnc. O- 
pcrationesitaquevniuscuiufquecorporis compofici,qucm- 
admodum dixi e primis , feu (ecundis qualicatibus fluunt : 
ita, vt opera primarum qualitatum calcf^ciant, txicccnt- vcl 
refrigercnt: {ecundarum ver6,indurent, emolliant, conden- 
fenc, & res grauiores vel leuiores , dcnfas vel rarasj albas , vel 
nigras aut rubras,vel odoratas velfcecidas efficiant&: vt brc- 
uibusdicam,vim habcanc communicandi & imprimendi 
viresfuas alijs corporibus, cum quibus mifccntur, vel con- 
tcmperantur. Idquodvcl vehcmentius vel fegnius agunr, 
proutvelmagisvclminusharumprimarumveUecundarum 

qualitatura participes funt,iiue deinde fimphci modo vcl 
diuerfis rationibus fintpermixtx. Quofaaumfuic,vtMe-^^'|^^J.^ 
<iici,qui has euidentes facultates indagarunr , ijs potiusdampro- 
quamalijsvllisconfill, ccrtosgradus proponercnt , vt meli- P°'"°°^- 
us illarum prpportioncm afTequerentur , & ccrram quan-, 
dam rcgulam ( fumcntcs id quod temperatum erat ) confli^ 
tuerent , & ita num aliquid vel calidum , vel frigidum , vel 
ficcum , velhumidum efTet , iudicarent . Ha;c fuit omni- 
^ni cercifTima . &: vna cx omnibus quam maxime eligend 



^x 



O 3 hoc 



I 



1^6 I. IB E R SE CV N D V 5 

hoc eft tempcratiffima j cura prajcipue j qiipmodo tempcra^ 

Dientum vnius cuiuf quc rci naturalis cognofci poflct,qu^rc- 
rctiir. Sed quod illi ommum maxime tcmpcratum corpus 
iudicarcnc , humanura fuic : quod ex fundionibus pro- 
bant, quas inter reliqiia animantia omnium habcc prz- 

ftaDCiffimas : quemadm<idura nemodubitare dcbet,cum 
quiinter horaincsaiaionesoptjnie perficic,cum cx omni- 
j^ jj.jjbusefletempcfatifrrmum . Ita homincm temperacum pro 
xtaquam liorma vcluti fumpfcrut, tempcratum inquam & caliditate 
?ogn"r" &humiditace,inquibus vitaconlilht,nonfecus ac bonus 
poflunt. artifex, tjui fem per opus fuum, cum aHquo , quod optimum 

fadlu fibi videtur , confer re folec . Adquam rrornjam rcfpi- 
cientcs , vnam quaralibet rem vcl calidam, vcl frigidam , vd 
liccam , vel humidam appellaruhc; &: quatuor gradus con- 
flitucrunc , e quibus poflct incelligi , quantum illum vel 
cxcedcrenc , vel infcriores cfrenc. Itaquc calida in prinio 
gi-adu dixerunc , qux parum.calorcm noftrum excedunc &! 
ealefacere quidera incipiunt, fcd noh ita manifcfto/vcjiulla 
pr^terCa opus fit probatione . Idcm fentiendum de frigidis, 
quxparum recerferunt. Sed qua? ad quartum vfque gradum 
vcl calida vcl frigida funt , calori noflro omnino funt aducr- 
- fa. -H^c enim cxtrema n^n inter fe tantum inuicem funt 

Gppofita,fed illi etiam quod interambo tcmpmtum eft. 
Qua! vero ad fecundum gradum acecdunt , ea etiam mani- 
feftofenfu percipi polTuHtjVc ca quas ad tercium , cum vehe- 



meatia ag 



Quibus brcuiter ita commcmoratis, facileiamquxfit 
manifefla facultas Antimonij intclligemus. Et vtad vires & 
eif c^us iUius reuertar , de quibus' inter nos coilflat , autori- 
tace Diofcoridis, Galcni 6c Piinij : qui non ahundequam 
ex magna & frigi d i ta te , & ficcitate proficifcuntur,idque 
ob raturam quam habent tcrream &: aquolam. Vtin vni- 
uerfum omnia metalla tcmperamcnto tcrreo & ficco func; 
&ea mcdic^mentaquoq; qua: allringunt, obturant, &: ear- 
nis excrcfccntiam impediftht. Et quia Antimonium vim 
aftringcntcm fcdnullamtanienmanifcflam in guftu qua- 
htaccmhabct,fcqmtur iIIud,non tantum tcrrcuni & fic- 
cum,fed frigidum &aqueum , idqucad tcrtium gradum 

;. ' cfTc: 



i 



nm ccrica 



P E V E.M E N I S. 247 

cfle ; qucmadmodum omnia id genus aftringcntia , fere ad 
quarmm gradu accedunt, vtplumbum fp.v\UumiiabcEhu-3.a ^y^ 

miditatis,qua2 frigore congelatur, quemadinodnm Gale- 
nus capitc proprio, Sc iii quo ex profeilb de hac re agir, fcrip- 
tumreliquit, -; ', 

-:Tribus igitur gradjbus Antimonium ^ natura noftra 
r^ceditduabusquaiitatibusfuis. H^cigiturquodadmani-^ ^ . 
fcftas Annmoiiy .facultatc^ > attinec , divtaly^^ianc, Quod voiuerrum 
.reliquum eft qpiniones fquafdanr Phiiofophorum , ^hy- "^^"^"^^^*^ 
micorum &: Aftrologorum , quod ad naturam mctallo- 
rum attinec,&: quibus id quoddixi amplius confirmabi- 
t;ur,%njfifabim,us,Ariuotelcs mctall^^rjLim matcriarqcva- 
porc oriri amcmat . Ciiymici & Auicenna in mptallis , ridi- 

culo fane modo, patrcm &- matrem fi bi finxc^ijnt : ^^lil- 
phurfemencommunicare tanquam patrem , argcntum ve- 
ro viuum nutrimcntum ceu matrem fuppedirare dixcrunt, 
Gcberus Arfenicum extraxit i Alij qui acutiores fibi vi- 
debantur &: prudcntiorcs; affirmarunt tnateriam^ Sulphu- 
ris &; argenti viui,<:euin mafTam quandara terr^rcm co- 
gi,&:ab iliatenuifrimumclctiariy§porem,qui deindeca- 
lore modcrato tcrrx exco£lu$, in metallum conucrtatur. 
Albertus hunc humorem denfura &: pingucm effe volait. 

Poftcriore^ dcin^jg , qm iH^icium de his omnibus feire 
non,,dub«arunt ,'tandera hoc.coDclufctunt , matcriam 

fnctallorum iluere pra^cipue e tcrra 5c aqua (non quod 
feliq^4 cicm^nta /^k^iCxcludi y/?fet j ita inuiccm com- 
mixtis , vt pars ^quea terrae dorainctur , qux ea menfu- 
ra &: proportione ilH incft , vt fplcndorem iHws aliqua cx 
parte obfcurjorem reddat,rion taracn prorfus afiferac. A- 
llrologi caufam ^eferu nc in ftcljas qualdam , quas incr- 
f?ntcsvocant.&:'ob id Chymici metalla peculiari nomi- 
ne !, ienominatione fumpra a Sole , Mcrcurio , Vcncre , 
Marte , loue Sc Saturno appellant . Alij caufam calo- 
riafcribunt , Ariftotclcs frigori , 8C qui intcr vtrofquc- 
rem mcUus iritellisunc , calorcm ia caufa cffc d 



qua Inuiccm in lapidcm cogantur , &: ti 



totam mixtioncm congekc quafi , qucmadmodum rae- 

falla-calore fuadi &: iiqu^ri, frigorc vero concrcfccrc, 

'' Q_4 &:indu- 




LIBER SECVNDVS 



Antimonij & indurari videmus.Ita Ancimonijopcrationesnonaliundc 
ftfoTdua" quara exfrigiditate & (icdtatc proficifcuntur , tam ob pro- 



&iiccitate priam -, qiiam tommunem omnium metallorum 

proHcifcu- * - - 

tui. 



b quam & frigidius & ficcius eft , quam reliqua omnia. nec 
enim tam cxaSe induruit,& fubftantia^insequalitatejngrato 
odoTC qucm emittic , vt mox fubijciam^ facilc fe detegit , & 
fub afpe(^um cadit. Galcnus praeterea id inter fortiter exic"- 
cantia mcdicamenta ponit,. libro quarto de compofitione 
medicamehtdtum iecundum loca ; Infuper vini habet dila- 

tandi oculos , & ob id a Grxcis quandoquc TJkarvoipSctXfAOv, 
idicitur, cuius Hicrcmias diuinus vates quodam iq loco me- 
minit . Reliquum eft, vt defacultatc quam habec iatcntem 
&occuIcam,agamus. 'iii :'-_ . ; 

Dcfacuita- *' Vim occiiltam appellamus J cuius nulfas p6ffumiis aiferrc 
rcoccuUa. jgtJQp^^j natiiralcs , quarum fupra quoquc fada cft mentio. 

Hxc latifHme fane patet . Nam ciim nihil aliud amplius 
refponderi potcft , ad hanctanquam ad facram anchoram 
confugimus i''& epii qualecn volunc ipli oB? oculos nobis 
proponunt. Et^vV^pius-habcacautoritacis^J-eam e caelis vfquc 
deuocanc-, & inter'media'ercmrara coIIocahtV Nec hoc 
contenci, vlterius funt progrefli, & quemadmodum illis 
videbaturfimilitudines fubftahtia:,inrebusintroduxerunr, 

& vires illiSjquibus tamen carcnt,attribucrunt : veluti cum 
ccrua: exuuias podagrar^ederr, quod cHerrimc currac: 

&:pa(reruhi cerebellavcrici^eftilfbpitam cxcitare, quod id 
genus animalis valdeud libfdinerif lit procliuc affirm'arnnt 
&cencenasid gentis incpcTas , proarbitrio hdminis cxcogi- 
fatas , in medium attulerunt. Quod li rem exadius paul^ 
confiderarc , & propius intueri volueriinus, nccnoftrbno^ 
fmetipfos iugliiare gBdio , facile i^obis crit rera paulo d 



i 



dius prop 



Quodfier, fi mcntem in rerurhnahi 



raliumcontcrapldtione excrcncrimus, qux ectiex caderrt 
materia conftent &: concinnacs^ lunt, non poiTunt^rainca 

non eftedillimiles, fiiie iddeinde v*el ob mufclplicem SC 
diuerfam cofum mixtion^m ,vcl ob vim quandam peculii- 



rem , qu^ illis a pnrao 



fiiit coriirnunicata 



d 



primus tantum homo vim procrijandac fbbolis , &3 



gcncrandi , vcl prima plantafdum frudum ferchdi hab 



i 



ki 



< 



DE Vfil^ENIS. 14^ 

fed eam quoque potcftaccm , vc quicquid cx ipiis proficifce- 

rcturjidera quoquepraEftarepofrcc. Sic icaque habcs , quaqu 



omnes caufae occuIcje everbo Dei cxprcflbflu 



farum fcu 



qui ab orbe condico voluic , vtqu^elibet rcs fui geQerisali- 
quid produccret , non tantum quod ad extcrnam formam, ©«uicaru. 
fed quod ad intcrnas ctiam vircs , & naturales facultaccs at- 
tinct . Ita purgantia medicamcnta vitiofos fuccos e corporc 
cducendi vim habent, & nutrimentum corpus augendi & 
conferuandi : & vcnena poftrcmo proprietatem quandam 
habent, quanaturx noftrse aducrfantur . Sedqucmadmo- 
dum harura rerum omnium rationes non fempcr ex ma- 
nifcfte nacuralibuscaufis pofTuntelici: ita illascxpericnria 
tantum cbgnofccmus , qux omnibus caufis os obturarc , 8c 
ceuviam prxcluderc mododextreaccipiatur, ncccreduli- 
tatefeu falfa fophiftarum perfuafione , qusirapofturas fo-' 
uent, &2 vcre fuauiflSmus paftus cft circulatorum,&: id gcnus 
blatteFonum,(itinfcda,poteft. wu;».iuv4. 

Sed quia in mcntionem medicamcatorum incidimus, tioja^vfum 
quorum faculcas experientia confirraata efTe dcbet , quo "—''-■='• 
modo in vfum illa adhiberc debeamus , ne rcrum limili- 
tudinedecipiamur,exploratumhabereoporter.muIcaenim 

funt, qux in fpecie quidem vcraapparent, fed mendacium 
tamen larensintus habent. Modum igitur in vfumadhi- 
bendi medicamcnta purgantia , Galenus in libris dc Imf- 
plidum medicamentorum faculcacibus accuranfhmc de- 
fcribfit;vbivultvvt ptlmumexhibeamushomini fano, 6C 



Qu 



redi 



quiinteoris fitviribus, &:.optima corporis conft.tu..^»w 
prsditus : deinde alicui, qui ab hac tcmperie parum rc- 
cefTerit: pGftremo alij , qui iam fit adu «grotus . ^od 
vtinifii in AntirabHio.haaettusfuH&cobfcruatum * .^'^"^ 
enim dubitandum cft illos hos Hmitcs Gafcni cgrcgic prx- 
teFgrefTos cffe . Nullus cnim illorum cft , qui loaomm 

tcmpcratura , a:tate , & morbo exiiibe- 
hodici ftimium fcre fit injTu .. Et quoi 




in omni 



audeac 



purgct . cercbtn eft : ftd qaomodo , & ^ocm hfaniorem 

pcre poti.crim* Memini ttle aliquando Dcrfuafum (^ti 
hui„5 phafmiti mitaculis . &C blandis aicccl^, qu.bus fcre 



ajO IIBER SECVNDVS 

toti raundo turpiter imponit , ccu pfcudopropheta quida & 
impoftor , vt fide adhibere (ine vllo prorfus negocio, aut tcr- 
giuerfatione his qux Matthiolus in comcntarijs fuis in Diof- 
coridem fcripferat, & quod ahj multi mihi prsfdicarant : dc 
cum viderem me maHs humoribus abudare, &c natura a me- 
dicaracntis abhorrerem .* in me ipfo periculum facerc volui, 
«xiftimans illud tam facile efle , ac fi quis frumeti gr^num in 
puluerem rcdadu aiTumeret.Itaquc tria tantum grana , fac- 
cari rofaceiexigua potione admixta»fumpfi:fed vix horxfpa- 
cium elapfum erat,cum vomitum mihi tanta vi excitarec, vt 

-quamuisnaturafacilev6merem,tamen quoticfcunqueirri- 
itabar,toties mihi moriendu efrecxiftimauerim. Odies autc 
«uonriui,& totics etiamaluus refpodit,&: parum abfuit,quin 
prorfus animpHnquercr,&tantafuitrelid;a viriuin imbecil- 
litas, vtin mtcgroo£liduo illas argre rcftaurare velreficere 
potucrim. Dciedionesfucrunt aquolx, tantum id quodin 
alijs quoque,qui co vfi funt, obferuaui: nee dubitandumeft, 
rimilem quoque fpre purgationem, tam in fanis, quam argris 
^ifi forte excremeta varia ob admixtionem humiditatis ali- 

_ L 

.cuius,quascafu quodam illis adhazfit , apparcant . Faciiltas 

igitur occuLta Aatimonij eft, magnam feri copiam , &infra 
& fupra e corpore educcrp. Quibusitaenarratis/acileeric, 
fecundum caput probare, quod prsecipuum eft,&: oftenderc 
Antimonium venenutti efle, non J33ii:?4icamentijm. 
• InprimDhbromeodevenenisfati5^budedixi,qu£EVoca- 
buH veneni fignificatio,qua!: proprietaSjfcu difFerencia eflec, 
id quod hoc in loco repetere fuperuacan.eu cft,vt planiusin- 

ftitutirationem oftenderem,quod quam breuiflime pdtero 
Quid Ct faciam.Vcnenum appclllmus ORine id, quodcum incorpus 
vcncmim. ingreflbm cft,vim riatura^ infert,iliamqup. yincit, no fecus ac 

corpus cibum.qAiQ quQtidie ahtur , aggfeditm-,illumquc fu- 
perat. Quod fit au tob qualitates manifcftas aut natiir^ qua- 
darn proprietatc.-qufle interdumfolacfi, interdum etiamab 
iiiis iuuatur.. Quod vejo venetitifn t^le eft ©b qualitates ma-! 
iiifefta$,id veroquodmaximc re«idtum ?fi a caiorcnaturali^ 
dulci,^bciiigno &: Iiumi"do,qualQ^'ftf Arfcnicuoa extrcmc cali- 
dutxiSc ficcu^&^^ua-cunque fim.pli<-ia medicamcnta ad hanc 

iiimraitatem quam f roxime acccduntj^uam nosquartum 

"* ' ^- gradura 



DE VINETTIS. ifi 

gradu appcllauimus,qux & nos cxtrinfecos corpori applica-; 
rc pofTemuSjfed incrinfcGus illis vci opcimo iure prohibicura 
cfl:,niii maleficaillorii vis fic fublaca penicus , vel faltc pcrfc- 
decorreda, fcu retufa. Sed fupra oftcndimus Antimoniura Anfi^o, 
frigidu ciTcin quarto, & ficcuin tcrtio^ncc mihialiamaiori '^^"jp "^ 
probatione indigerc videor, quod admanifcftasquaUtatesimmfcftst 
attinec. Mandragora ccrtium gradii frigiditatis non cxccdit, "cocnucft. 
ob hac vnica tamen caufam inccr vcnena rccefetur. Qupd (i 
mcdicarachta iimplicia hoc periculofiora funt , quo plules 
periculi caufas habcc,profc<9:6 hoc primu in ordinc colloc^- 
biturjtanquafrigidu&ficcu^quasduxqualitatescdiamctro 

fibiiniuce func oppo{itx,&caIori noftro,feu humiditati fub- 
ftatific^ inimic^funt.Sed vlteri^^progrcdiamur.Vcreor cnim 

nevulgari more mihircfpodeacNeq; enimncfcio,ciufmodi 
Vcnena,noni(iccrta quatitatcvim fuacxcrcerc,fcdnoobfta 
bit,qui Antimoniu(decrudoloquor)n6 fic cxilloru numcra 
Sed vcniamus ad ipfius nacura infitam &: occuham mali- 
gmtatera, nec formis fpccificis , feuproprictatibus occukis, 
& id gcnus Chymicris diutius immorcmur , fcd ad i^, quod 
capuc reieil ,'accedamus ,& infticucum ordinem profequa- 
wur , &: medicamcncum cum veneno &: Antimonio confe- 
ramus, &vide3mus qux debcat cfTc a£lio illius, &: cum akc- 
rocomparcmus. Vox mcdicamenci pur^antisdcomnibus q^jjjj^ 
i]s rebus debet intclligi , quac cxcrementa corporis vacuarc 
pofliint; hinc aliqua, omni prorfus deleau &: difcrimine re- 
moto,quodHbec illorum cxpurgant, quxdam idtantum, 
quod ipfis familiare cft, ita,.vc quodlibet fere medicamcntu 
humorcmfu^ fubftancias quam maxime accommodatura 
educat. Primi generis func , nonqu2propriavi,fedaliare 
intercedentc , purgant, & aluum fua humiditatc foluanr, &: 
vias calore obftruaas , apcriunt . Alia deinccps proprie mc- 
dicamenta purgancia appcUantur , qu^c vc Galenus fcri- 
hit humorem attrahunc nonfecus ac Magues ferrum , & 
^rborcseccrrafugunr,quodipfismaximefamiliarceft . De 

primis nullus nobis eft fcrmo . Nam pcr qualitates mam- 
tcftasaguncctfieiTectamcnAntimonium hiclocum ha- 
bcre minime poft^et. Ncquc cnim humidum eft, &: tancum 
abeft;vc vias apcriic, vcobcurec potius , vt lamoftcndimus. 

Dcpoftcemisigicurvcrbafacere,&:quoad cius ficnpotcft. 



lu purga5. 



zyi 



IIBER SECVNDVS 



xnedica- 

mctoruni 



fedulo cniti oportet , vt fedem illi vel inueniamm , vcl pror- 
fus.vbi nulla nobis pKefto fuetit,reijciamus. 

Mcdicamenta, quxhumoicm fimilitudinc fubftatix tra- 
hunt, id vcl pervomitionem,vel alui fohitioneni facerecon- 
purgamiu, fueuerunt:ita vt pro diuerfitatc humotis,qui educi debet,& 
ipforum naturic a:gri , Sc anni temporis , & id genus ahariim obferua- 
icgidrao, tionum nos ea prxfcribeie Ibleamus. Monci pra^crea Gale- 

nus fi vomitu corpus vacuarc volumus , inferius os vcntricu- 
li, fi per aluum fupcrius, comprimendum efle . Ita profedo 
nunquam videbimus,nifiquid fortuit6interccdat,vnum8i 
idem medicamentum vtrumque pofTe efiiccre. Qjuid cnim 
d ahudelTct, quam confufionem in hacrcrum vniucrficatc 
introducere ? ii quid eodem temporc , & cadem opera duo 
pofretpctficcre,tacco,qu6d vomiiio afFc«fluseft prseterna- 
turam , quamuis natura per hanc quoquc viam aHquando fe 
exoncret, fed hoc in raorbis tantum accidere folct , cum na- 
turaa caufa morbicogitur»&ftimuiatur quafi.Mcdicamen- 

ta porr6 quam primum vcntriculum funtingreffa & a natu- 
ra irritata, id quod in mandaiis habent, cito cxcquuntur, & 
infita viquadam humorem fibi famiharcm trahur, quxdara 



1 

i 



tacis medi 
camcoto- 

rum. 



bilcm, aha pituitam,&: qu^dam atram bilem.^ Nam hi tres 

humorcshmitcs naturas excederc , &: morbos in nobis cxci- 

tare folent : ita vt quicunque morbi corporibus humanis 

Quxratio contingunt , ab his oriantur: dc quia diffimiles funt fubflan- 

ficdiuerfj.^ ti^,qualitatc, quantitatc, numcro^ motu, putrcfadionc,nc- 

ccffc cft vt diucrfa quoque fint medicamcnta , quotum alia 
deftinata fint, vtca corrigant , & vim illorum malcficam rc- 
tundant : aha vt corpus cuacuent . Hxc cum homini in* 
tegra valctudinc exhibentur, in venenum conucrtuntur , 
cum nihil habeant , in quodagant, non fecus ac calor noflcr 
naturalis ,cum deftituitur pabuIo,ahquando ijs, qua? in cor- 
porc noftro rcdundantj vtitur,&:loco cibi abutitunltaquo- 
quc cum nullus adcft humor ipfis farailiaris , rcliquos aggre- 
diuntur,&r ficquandoque nontantumid quod pcccat ,(cd 
idetiam,inquovitaconfiftit, educunt . Fa.aa itaquccxar- 
tc & naturas inftituto euacuatione , allcuiatio fcquitur , 
haudabfimilisci,cum baiulus quidara oncre fublcuatur. 
Ex qualitatc deinccps &: quantitatc bumoris qui opc 

mcdi- 



ncni 



DE VENENIS. 2;5 

mcdicamenti fiiit edudus,medicus de niorbo, & cius caufa, 

&?gro iudicat:ita vc quauis fua fpe fruftratu c([e cognofcar, 
& videat medicamencum cum biJem educere debuiiTet, pi- 
tuitam,vel alium iiumorem eduxifTe-.demorbicontumacia 
certus ert_,& pcr confequens, eum longum quoque fore pro- 
nunciat, &:quid porro Cibi {icagendumliquidocognofcic. 
Sed age quinam func elfc6tus veneni , cuius a6liones ex y 
obfcura &c ktente vi fluunt ? Nonne fcmpcr eadem funt in «^ 
omni corpore , & omni ^tate , &c pro horum diuerfitate , fe- 
cundum magis & minus tantum difFcrunt ? Nam ciim om- 
niaad eundem finem fpeclent, &: cordi primo vim infcranr, 
pr^cipuo vitse autori,quamprimum intra corpus funt aiTum- 
pta, huicpartiprimuminfidiantur^ quamcumcordeaffini' 
tatem habere conilat, quodHbet tamen pro ea qua efi: natu- 
radotatum.Ita aconitum,cantharides,cphcmcron partibus 
qua2nutritioniferuiunt,penitusfeaffigunt,&:oeconomiam 
illorum perturbant, &; milicem reprarfcntant , qui cum pr^c- 
clacc de inimico fuo fibi polliceri audet,cum comeatu illi in- 
tercepic . H;£c venena nunquam penicus euinci auc domari 
poflimc, vt medicamenta, & ratione excogicare oportct , vc 
quam celerrimce corpore reijciatur, quod tamen antca fieri 
non potefl:,quam naturamaximam ex co pcrcipiat moleftia. 
Violenter enim agunt , &: quamuis in parua quancicace cx- 
hibeancur , maximum camcn damnum inferunc . Qupd fi 
qui de iiac re dubicare , vel autoritatibus erudiri volunc (vt 
cnimexperiancur,hocnunquamilIisconfuIuerim)legancea 

qu^ Nicander, Dio(coridcs,GaIcnus,^cius,PauIus,i£ginc- 
ta, & innumcri alij fcripca rehquerunt. Sed longe plus peri- 
culiimminec, cdm venenum,quoda(rumicur,adionesfuas 
perficic, tam obqualicaces manifeftas, quam vim occulcam. 
Nam (quodprouerbiodicifblec) aliusexaliomorbusnun 
poceft dici fanicas. Scd age conferamus Antimonij adioncs, Dircrimcn 
cumhisqua^iam diximus. Statim cum intracorpusfuicaf- ^*|'°nmo 
fumpcum,&:rupra&: infra hominem fatigac,idquevt pluri- mj& Vc- 
mu. Pra;terea in diuerfis morbisin omniastate, fexu,& quo- "^^* 
uisanni tcmpore,nulloadhibicodifcriraine, exhibecur,&: 
ftacim fuas exercec vires , &: cam in cabido, quam aqua incer 
cutcmlaborancc fcrum cducic: cam in fano quam .Tgro, Sc 






biliofo, qiiam pituitofo : &: perri 



icmp 



J4 



LIBER SECVNDVS 



fempcr huic hnmori adhxret , nec eiim qui facilior eft fo- 
lutu, educit. Magnam prxtcrca l^ffirudinem, & virium im- 
becilhtatem pcrpetuo poft fe rehnquit , quara uis ahquando 
natura (it {ijperior . Qu,id hic quxfo Medicus dicet , ciim 
eandemhumoris&qualitatem & quantitatem in tabido, 
quam in hydropico edudam efle videbit ? quid ? an morbi 
pertinaciara poriusaccufabir, quam eflfcdu fui medicameti? 
quomodo tande ad fanitatem perducet a?gru,&: quibus fun- 
damcntis vtetur,vt curationcm ablbluat ? An non iudicabic 
V ftatim fe pro remcdio vencnu exhibuilTe, vel mcdicaraentu 

non efTe fundum fuo munere , ciim pro bilc aquaeduxeric' 
Er ciim ide in omnibus fequi videac , nonne tande de rei ve- 
iicatc fufpicabitur.Num ita fortaffe dicet- Vnde quxfotatus 

humiditatu proucntus in hoc segro qui febre ardcntc confli- 
vlatur: an naturalcsfunticonuertitnevcnenubonasin lias.* 

Quid? Ficri ne poteft.vc ta parua mcdicameti portio,in tatU 
cxiguo tempore, & fupra & infra ita corpus exagiret ? aut fic 
hocnaturaeroborejquarhacrationeiJ quod molcftu eil,afe 
cxcutere conatur.^ Quid pra^tcrca diccr,cu candcm vidcc in 
principiomorbioperatione,cum humoradhuccruduseft,&i 
ad expulfione ineptus,cum. e3,inqua, qua: a cococlionc illius 
perficitur.? Hxc,vt mihi quidem vidctur,Medicus piudens, 
& qui rationes rerum intelligit,in mediu aEcrre poterit.Nec 
hoc contentus,adhucfubijciw"C , natura reucra rnukafacerc, 
qu:c fint admiratione digna . Sed interim non obliuifcetur 
tJmtx or- hac ratione continuatu illius ordincm non poilc vcl minimu 
^a TT hnmutari.Sic cnim cogitabir, nullura cffe in rcru naturaini- 

raculii tale,vt mons extct abfque valle. Na fi ita contingerec, 
non amphus mons e(fcc. H2:c& Qmilia fi quis cofideret pro- 

Antimo^ culdubio ita dicet: Si Antimonium medicamentu eft,quoa 
niumaut fimilitudinc fubftanti^E humorc trahicncceffeeft.vc vcl vnu 



,t.: 



fimiSi- f''^ntum morbi genus curct, vcl vt vnus cantum in corpore fic 
ncfubai- humor . Huius didundionis prima pars ncceffario probatur, 
vS^aam q^^d cum fimihtudi.ne fubftanciacpituita eduxitmo poterit 
inoi..am eadcm qubquc rationc bilc traher e.Pituita enim & bilis hu- 

morcs contrarij funt,&: diucrfosetia morbos cxcitanr. Mraiu 

quoquc racionc fi febri ardenti medetur : non potcric cu- 
rarctebrcsquotidianas: autccrteno crahetnaturiEfin^ihtu- 

idine: quod camcn Launxus apcr tc conficctur, H^c fole ipfo 

illuftnora 



J 



DE VENEN IS. 1^^ 

lludriora 6c clariora iunt. Altera pars taqiiam aperte falfa ab 
Hippocratc in primo libro de nacura humanaj&; in eOjqucm 
Galenus in eunde rcripfit commentario,refucata cft.Sicnini 
vnus tatum in ccrpore humor ciTet , vnicum tantu cflec ele- 
meniu,quod res copoiicas mifccrer, quo nihil tam eft cotra- 
rium fcnfui &: rationi . Pra^terea oes dofli niedici norunt,di- 
uerfa cfTe genera morboru,&: vnamquamlibet illorum varia- 
re pro lubicdi diucrfitare: ita vt Socrarcs qui febre quarcana dmcrfi- 
laborat,non rantamolcftiaafficiatur^quanta PIato,qui tarae "ic 
eodemmali gencrc vexacur. Hoc quocidiana expcriencia 
fatis docec^etiam me taccntCj non tvUum in his,q 



Morbi va- 



fed 



quoque . Qua de 



caufa Hippocrates occalione precipitem,vfiira periculofi 
& iudicium difficile appcllauit. Practerca (1 paulo copcnd 
fius gcneralem purgandij&: purgantiu m.edicamentoru k 
memoria repetcre mihi licet , paulo planius hoc totu ncj 
ciu dcclarabo. Ea eft, vt primuhumor,qurquaIitate pcccat, [^^"^ 
euacuctur, & dudus obfcrucntur, per quos nacura: inftindu 
fcrri,5^ morbus finirij&natura feexonerare confueuit. Pr^- 
terea oportct , vt hcc via: naturx lege apcx fmt , nec impcdi- 
mentaaliunde habeat. Hxc purgatio fic^vel ciim fimplicitec 
humores praui,quinondum eifctbuerunt,vel aliquacorporis 
particuIaofFendcrunt, eiiacuatitur: velciim humorquifluic 
pcr loca iiiconuenicntia, retrahitur,velcum a partibus,qux 
niinus ob impcdimeta quseda ad hanc rcm commodx func, 
reuocatur.^ vel vna cum coquicxinaniriincipit,protrudicur, 
id quod farpiHime accidic, cum natur» expulfionem ma- 
teri.u peccatis infurgic, &C a medicamento purgante iuuatur ? 
Hxobferuationcs ex doctrinaHippOcraticafuncdefumpt.T, 
& harum ope,quod fit bonum niedicamentum,vcl malignu 
facile diftingucmus.Huc igitur Antimonium veftrum aficr- 
te,5<: dicitc, AntiraoniunMioeduGirhumorcmpeccantcm,. 
nec eum per vias, per quas vcl natura,vel morbus excncrarc 
feconfueuerunc, ncG perloca conuenientia eum cuacuat : 
non igicur bonum cd mcdicamentu. Quam enunciationcm 
ita probo. Nam confumit,hoc eft, liquat.& humore depafci. 
tur,vcmoxdcmon(lrabo. Nonicaquemaloshumorcs eua- 
cuat, ^ tantum abefl , vc illorum efFerucfcenriam impcdia^ 
neamexcitctpotius. Necartis induftriaeo deducipoteit 

r vt vcl 



Pargandi 



Zj^ LIBER SE CVNDVS 

vtvelnatLiriEjVelmorbijVelhumonsmoturequatur. Nam 
tam in jeftate quam in hycrae, & in melancolicis ,quam bi- 
liolis , &c in morbis qui per fuperna , quara quar per inferna 
purgantur: vomicionem mouct:&: yt breuibus omnia coJH' 
plc3ar,&: infra &: fupra expurgatjin omni £ecate,quouis tera- 

pore, &: humore, &: in omni morbi genere. 
Antimo- Pra:ter rationes vero fupra pofitas , affinitas & fubflantix 
nium na. {Imilitudo, quam Antimonium cum plumbo habet, quem- 
ncattmcft. admodum antiqui omnes fcripferunt , nonne (bla fufficit 



•i.- 



ptimo 



Nam fi codione 



Ik 



plumbum mutatur, confiteriquoque,oportetiIIud plumbo 
vencnofius cfle , qu6d fit materia inarquaU magis , &: minus 
compada. Quod facile comprobari poteftcx infuaui odore, 
qui tum, ciim a{ratur,efFumat, & ciim fubtiUor iUius Sc hu- 
midior pars ab ignc furfum fcrturj&: fumum intolerabili fic- 
tore (Nam auripigmentumahquaex parcerefert)emittit,5i 
partesduriores&magiscerreas rehnquit, quibus malefica 
vis feu (ubfidijs quibufda potifiimum fulcitur . Quod Lau- 
narus ipfe hbere fateri quidcm cogitur: (cd mahgnitatem 
tamenillam prxparandi quodam ccrtoraodoafeadhibito, 
antequam inyfum transferat tolU indubitanter affirmat. Ec 
quia incidiraus in mecionem prxparationis, breuibus caufas 
& modum docebo,iuxta quem medicamenta mafigna pra^- 
p^rari confueuerunt, vt inde, num hasc noua prseparandi ra- 
tio legitima fit, cognofci queat. 

Medicamenta purgantia malefica, vel qua: veneno parti- 

cipant,autfaltera ailiqua ex parte natur^noflrasaduerfantur, 

jxta rcgulas primum ab antiquis defcriptas,&: notas,quibus 

ifignita: fiintjeligi debcnt. Quo faflo fcdulo elaborandum 

rit, v t illorum auferatur mahgnitas, vel frenum falte ilh inij- 

dicaraen- ciatur ; id quod ficd &: potefl 6c dcbet admixtionealtcrius 
Modu*s medicamenti, vel artisopera atque indufiria. Idquc ttipUc^ 
corrigeadi dccaufa . Primum, vtformse fpccific2e,& caufielatenti, Ccn 
rius admi- facultati quam occultam appellauimus, occurraraus,& n^^ 
xuoncra. rationcahquandorobur dcbilioribus addamus : vcluticum 

. ladis fcrum, vcl lac cum cpithymo commifccmus: qui aliO' 
qui non magnara vim purgandi habiturus efTet : vcl vc mali- 
gnitatcmimmutcmuscorum,qua: partibus principibus no- 

firi corporis inimica funtj&: ita ca adiungamus , qua^ propria 

fuavi 



I 



tio comgc 
doru mc- 



D E V E N E N I S. ijy 

fua vi cas roborare , & ab omni molcftia defendcrcpofrunc: 

vcl vt ca meliora , &: efficaciora reddamus , Sc ad parces , per 

quas huraor educi debcc , deducamus . Deinde vt primis 

qualitatibus reiiftamus,veluti cum frigida cum calidiSjVt in- 

Hicem inter fe temperetur, coniungimus. Poftremo vx inco- 

modis occurramuSjquirex vfu horum medicamentorum (c- 

quilblcnt, vt func, animi deliquium, ventriculi morfuSj tor- 

niina,&: excoriationcs inteftinorum. Ita res luaui odore mif- 

cere folemus,ad mitigada hajc incommoda, &: cor roboran- 

dum & fpiritus. Pari modo quadoque faporibus ad exce{^us 

mcdicamenti frangendos vtimur : acri&amaro, vt flatus 

dillipcmus,&: vcntriculuroboremus: falfb,vt medicamenro 

flimulum addamus,fi forte fegniusadionem fuam perficere 

vellct: vndiuoCojVtvix reddanturmagis lubric^edulciauc 

infipido,vt magis funt iucunda gufiui , vel vt acrimonia illo- 

rum frangatur ; acido & aflringente, vt vehementia illorum 

retundatur , & purgatio laudabilior fequatur, &: partes qua: 

nutritioni feruiunc , & alendo corpori funt deflinat^ , intc- 

gra:, &ill£ef2econferucntur. Sic aliquando mcdicamenta in- 

^quali confiflentia mifcemus, vtcuni vifcida&glutinofa, 

quale cfl tragacanthum Sc maflix , tenuibus , quale efl alos, 

^ colocinthis , feu cucumer agrefiis , coniungimus . Quod 

idco ficjne excoricntur , vel relerenrurorificiavenarum.Sed 

hxc haulenus , quanrum ad mixtionem, quse medicamenta 

corrigic &: cmendat,attinet. N unc ad artis folcrtiam acccda- Qupmo- • 

^us,lipc quatuor habetmflrumenta,quibus malcficam vim do«tc 

Wedicamentorum mitigare, vel mrnngere folet. Interquas xnctacor- 

primum eft coaio , fecundum lotio , tertiura maccratio feu "gamur. 

infufio,quartum &:vltimum,tritura. Codioduobusroodis 

perficicur , primum elixatione , fecundo fola vi ignis abfque 

yllohumore,&h.'ccafranoappellatur. Chymiciinmetallis 

^^proprie &: barbare calcinationem vocat. Sedvtraquevim 

^abetminuendi humore excrementofum medicamentoru, 

Pra^cipue vcro poftrema , qua?ea acriorareddit,quorum vis 

illa pungens in humore imbibita &fepultaquafierac. Lotio 

^ero eandem facultate habet,fed longe prxftantiorc, Ci aqua 

contrariamvimmedicamento,quodlauatur,habet. Mace- 

ratio feu infufio idem fere prxflac . Sed hoc camen amplius 

cfficic.vc ea qux infunduntur,vires fuas in eo liquore, in quo 

^ R funt 



• 




Antimo- 



corrigca- 
«lirauo. 



LlBErvSECVNDVS 

iuntinfura,reHnquant.Ica li vim piugatricem tantum cxnVi^ 
quo medicamcnto elicere volumus , id in liquorequodam 
niaccramus,& infufioncdeindc tantum vtimur.Tritura po- 
rtrcraoincauni cft, vt medicamenta melius inuicemper- 
mifceanturjeaque tcnuiora reddit &promptiora,vt pcr cor- 
pus defcrantur,& quod magis eft.aliquando maleficam iilo- 
rumvim obtundic, & aufcrt prorfus , ve viderceftincucu- 
mere agrefti 3 qui niii quam tenuifTime contcratur , pertina- 

cifHme ventriculo adhxret, &: inteftina exulcerat. 

Confideremusigituri3m,qu^fitv{itatahodieAntin3on3J 

prxparadiratio,^: vidcamus,num hac illius malefica visim- 

minuatur. Supra a nobis demonftratum fuic, Antimonium 

crudum frigidue(rc&: (iccum. Etetiamfi nullaaliafubcfrec 

caufa , venenum tamen eft , ex eorum fcilicet numcro , qu^E 
taliafuncobqualitauicxuperantiam.Oftendimuspr^Ttcrca 



eafdcmcura plumbo facultatcs habcrej &:obhanc caufam 
nonullos Antimonium quartam plumbi fpeciem efTeexifli- 
mafTc.Ratioigitur hoc tara natura m 



gnum Antimcnium 



Aiiciin o- 
oij confi- 
ctendi ni( 
dus. 



pr£eparandi,ta.m admixtione alterius medicamcti,quam co- 
dione,vc Matthiolus in Comentarijs fuis in quintu Diofco- 
ridislibrumfcriptureliquit, perficitur. Primura enim Anii- 
• monium crudum in pulueremrcdigic, & in vas fidileadia 
dcftinatum ponic,&: adignem afTac.Qup faiSlo in tenuiflimu 
polline rcdigitj& igni rurfus apponitj&C tamdiu coquit,duni 
nullum ampliusfumu cmittac : Deinde vnciam Antimonij 
crudi cum libtij {cmilTc affati comifcer,adicda vnci^ niedie- 
tatcBoraciSj&omnia fimul denuo coquit.Si igitur Antimo- 
nij malignitas admiftione alterius rocdicamenti aufcrtur, id 
pcr Boracem fieri oportet,cuius hax vis cfTe dcbct;fed lioca 
yeritatc quam maxime alienu cft: vt mox dcmonftrabo.Pri- 
Boraccm "^^1^1 Borax, que Grxci Chryfocolla appellarunr, tefteDio- 
nuUo mo. fcotide, vcnenueftj^quod vomitioncm mouet & ventriculo 
°^""' pereonfequensinimicum.Quodcumoptim^Lau"""'""^'' 



moni 



maduerteret,adnegationec6fugiCj&:afnrmareaufuseft 



ftrum non efTe aiuiquoru Eoracem,fed med 



^ 



quod 



dara compofitum ex nitro foftili & natiuo,&: fpecicm kpj 
cuiufUa rcnitctis, quiquc proxime ad naturam falis acccd 
acriorcm tamcnefre&:magisamarum,qu6din ladccap 



dis 



nno 



tamdiu macercturjlauctur, & poliatur, d 



ginem 



DB VENE^ri S. X^9 

gjncm amittat prorfus , & deinde foli cxponatur , adieclo 
oleoamygdalarum dulcium pcr quadraginta dieru fpacium. 
HocmodoartcBoracemparatLaunseus: quamuis maiores 
nodui duas nobis coponendi Boracis normas reliqucrint: vna 
naturalemjaheram qua aurificcs quoquc vtutur, qua:exa!rc 
Cypri0j& vrina pueri conftat, Georgius Agricola fcribit Bo- 
racem Venctum coponi artificio quodaenitro duro^denfo, 

&quodIapiderepr.^fentet.Sed Chryfocollatamen appeliat. 
Nam^inquith^c vcreChryfocolIaeftjquaArabcsfualingua 
Tincarvocat. Si igiturque Vcnctijs paratur ChryfocoIla,vera 

cft & genuina,&: harc vcncnum (tam naturalem quam artifi- 
ciofam inteiIigo)cur hoc tara perfrjda frontc Laun^us nega- 
rcaudet? an fortaffCjVt illi potius quam qui hac de rc copiofc 
commcntatifunt^fidem habeamus,cupit? Ncccft,vtcaiofe 
hicobijciat,vcI in co multum fibiconfidat.Nam vc Agricola 
fcribiCjhunc colorem opc cuiufdara herbx acquirit,qua: au- 
rificescualtcro carcnt,vcuntur. ChriftophorusEncclius ide 
prorfus fcribit , Sc loannes Kentmannus , qui integros librc^s 
his vltimis fere mundi temporibus dc rc mctallica in luccra 
' cdiderunc. Ei quia pra:clare hac fibi Launxus cftuginc vidc- 
tur,cum noftrunonantiquorum boracc efle dicir,lubcns ac« 
quiefco,&: abundc mihi iaris fa6tu iudico.Scd videat tamcn, 
& diligetcr mente adhibeat,ad ea qu^adhuc ducturusfiim. 
Nitcu fuccus eft coaementatus, & ceu condefatus & opcimo ^toptictji 
lure ad quadam Ulis fpccic rcferripocefl: . Nam quamproxi- ^^^^^^^^ 
raeadiUiusnaturam accedit, &in viribusquammaximccu 
ilb couenit.lllud autem,c quo Borax fit,duru cft,dcnfum,& 
lapidi fimile, vt antea oftcdimus, Sc cx cofcquenti cu incale- 
fcit,amplius arrodic ctiam,vt Galcnus capite vigcfimo, libri 
9"arti de fimplicibus medicamecis fcripfit;quo in loco dicir, 
«J^iod omnis (al qui e terra fumitur magis copaclus ef^,&: ter- 
reus alio,&: cahdior & ficcior, & nifi acriraonia illtus.i parti- 
t>us aqucis rctilderctur, hic calor, no procul ab ignis feruorc 
abfuturuscfret.Nitru vflu quaproximcad naturaaphronicri 
acccdit,quod efc flomachoinimicinimu, necnifi magna vr- 
ge'ce ncceiritatcf umi dcbct,vt Galenus fcnbit libro nono de 

Jf^pliciu medicamecoru facukatib'. C^uiUbetporro fal vim 
™ecaflringetcvVvctricuIufubuertit,&:pcrcurbacvomicip 

^^^. tuouec'&: radedo cxiccat ac purgac:&:hac ob caufam.vt 

'R z Mcfinus 



2^0 L I B E R S E C V N D V S 

Mclhxus afTeric adioncm iuuat medicamenroru qu^e tard^ 
reufcgnicerpurgat. Eccum nicrum hac natura ficpricdicuni, 
quomodo quxib naturali&: inficas Ancimoni) malignitati 
refiftec? an non augebit potius illius pra^cipitem , &: laborio- 
lam purgationem? Vel quomodo potcrit partes principes 
ab hacpeftedefcndere , vel tucri ? aut meliufne'reddit/ vel 
quomodoad caspartcs^ equibus humorem educercvolu- 
mus, medicamentum deducct ? Nam quod ad qualiratura 
contrarietatem attinet,non e[l,quod hoc pra:ftat,ciim de fa- 
cultate occulta iam agamus,&quauis deillaintelligamus, 
tacum abeft;Vtilli refiltat, vtficcitasillius vfqueadquartura 
gradum augeatur,illudque calidum efEciatur , vt moxdice- 
mus. Vltcrius itaque progrcdiamur. Efledusnitn contrarij 
iuntnecffcdibus Antimonij? Minimevero v Na & iiiorfum 
ventriculi augent,& voraitionem moucnt,ita vt nefciara,an 
vlterius progredi dcbcam, vcl diccre Eoracem folum effe 
caufam.Eftnefuaui odore , quifpiritus roboret? Nam defa- 
pore iam cgimus.Demde cftne diuerfa ab Antimonio confi- 
ftetia? Nequaquam. Nam vtrumque duru,denfum,&graue 
eft.Sed obijcies fortaffe effe prxparatu, & amififTc iam falfe- 
dinem:adquod rcfpodepquamuisaliqua iam pra:paiatione 
iit fa6ta virium feparatio , maligna tamen eius qualicas non 
omnino tolli poteft , nifi prorfus iibimetipfi contrarium cffi- 
ftkscon- ^^^^'^'^'^'«^'ip^i^^^fibirepugnec. DcindecuChyraici dercbus 



itixta 



func, falcs&reliqua minu 



Chymi- ^^ ^ inceIIexerunc,Nam quancu a nacura mccallorum gene- 
cos. raliabefTenc^opcimeviderunc. Hincconcludoetiam eaefTe 

impcrfe<aa , & incpca , vc mecalla natur.r noftrx familiaria 
reddant. Namcuminfraeafint pofita, ijsnon tanquaintcr- 
medijs vti pofTumuSjquodpotius deijs fimplicibus debct in- 
te]ligi,qux viuunt &: vigent(&improprie vcgctabilia appel- 
lantur}&: naturas animali & metallicseparticipant. Sed vellc 
contra cum Launseo inferre, Galenu dixifTc, nitrum vtilitcr 
fumi ob humores crafTqs & lentos : perinde cft ac fi quis ic 
facco, qui totus aqua madidus efrcc,cooperire vcllet: Ncc 
enim Galcnus hoc de nitro vfto, quod ob hac caufam ad na- 
turam aphronitri proxime accedic , &c ventriculo inimicuni 
cft intclligi voIint,queadmodum ipfclocoa Launa:ocitato 

afreric,& quod rcs ica fc habeat, exhibetc qu^fo Borace fol« 

vflum, 



DI VENE^l S. r i6t 

vftum.videbitis proculdubioeofdem cum Antimonio veflro 
efFe61:us.Vnura tamcn obiter liic annotabo,vt oflenddquan- 
tum Laun^us in compbiitione Boracis ex nitro natiuo,aber- 
raucrit. Nam fi infpiciendum nobis illura darc debcrcr,plu- 
rimu profe^to operx illi ponedum efret. Similitudo nitri no- - 
flri qua Iiabet cum defcnptione antiquorum , eiuscommo- 
nefacit nbs,&: cgoad ea me rcferajqu^ Matthiolus fcripfit,in 
quibus tantum Laungus coniidit.Cum igitur dicit Boraccm 
fadlum effe ex nitro natiuo, foffili , manifeflo falfa proponit. 
Velle deinde affirmarc,c qua re, vel quomodo fadus fit,pcr- 
inde efl,^c fi pcrfuadere nobis vcllet,re fuifTc a Confilijs Rci- 
publicas Vencta?, qu^ hunc parandi modu fibi tanquam pr^- 
ciofum thefaurum rcfcruat.Ejc credofanc,fi Launieus melior 
fuifTet Chymicus , qua hadenus fumus experti , & Geberi &: Exquibuj 
aliorum libros vel parum infpexiffcc , fufpicatus potius ef^et ".^^ur e^c 
Boraccm cx Halonitro coftarcciim in eius locu Halonitrum raxnoftcr, 
fajpenumero fufficiat: & Halonitrum non ita opcrofa prxpa- 
tione accedcre,adiones Boracis perficere poffit.Pra:terca,cii 
Boracc Vencto carcthus,alium cx Halonitrb coficimus, quo 
vtim ur,n6 xque tamen bene,atq; altcro. Vidi duodenos co- 
ficiendi modos,cx falc,alumine,&: halonirro. Alcxius Pedo- 
montanus copofitionem vnam defcripfit,in qua alumen, fa- 
lalkali(cuius vfus efl in vitris coficiendis) & fal gemm^ ingre- 
«liuntur. Qua: rationesira in mediu addudae,quod ad Nitru 
attinet, fufficcrc falte debcnt,rclata potiffimuad Halonitrij, 
falalkali,alumen& falgcmmas: vt Boraxfiue cx hoc,fiue ex 
illo fit compofitus, no poifit no efTc perniciofus , & pcriculo 
plenus,& ex cofequenti minimc aptus, vt Antimoniu corri- 
gat.Adiungam prxtcreaqux MatthioIusfcriplit.Ncqjenim 
confuliCjVt Halonitrii locb nitri, mcdicamentisqux intra os 
fumutur, nifi fortc quis dcdita opcra fc in difcrime witx coij-. 
cere vellct,mifceamus, &eonominegrauiter}n Monachos, 
quiin Mefnxu commcntatifunt,inuehitur,cofq; tanquam- 
«idos,^ quibus charitas no fit cordi,accufat,du Halonitrum 
pcr os debere fumi confulijt. Et hscc.quod ad mixtione att:- 
nct,diaa fiafficianr.ReIiquueft,vt brcuibus percurramus,nu 
^t^te ( qujc fecundum fuit inflrumcntum mcdicameta corri- ^^,^^.^^ 
gcndi) h^c malignitas imminui vlla ratione poffit. Artihciola Antimom 
Antimonij pr^paratio coaionc ficca,8: adurc te quc calcioa- J"^y;,,io 



6Z LIBER SECVKDVS 



« « 




tio clicicur,perficitur.Pcrhai: humiditas qu?Iigabar,& veluti 
invnum cogcbat partescrafliores&terreftrcSjexpclIituu.Na 
ignis vi eiutiiiodi res in cinercm redigutur,id quod Geberus 
quarta parte primi fui Hbri de msgna perfectione fcripiit. Cu 
i^icur Antimoniu veftrum prjeparatis, quid quacfo aliud faci- 
trs/|uam quodillud durius redditis.&igneailli vim coiiiuhi- 
catis.Humiditas cnim aqiiofaeuanercit^S^exhalat^&eadera 

quoque de caufa etia moliities & frigiditas, qu^ ca fulcicba- 

tur,<5£ ca inniccbatur quafi. Siccitas deniq; augetur, humidi- 

tate abfentc^que illi reriftere poterat,ncc fieri poteft;vt Gale- 

nus quoq; aftirmat,vt hxcficcitas fit abfq; magno calorc. Sic 

videmus metalla,qnx fua nacura ficca &: frigidiai funt,.vi ignis 

aduretia fieri,qui cum ^L^queinimicus fitilloru calori naciuo, 

quam noftro,ca alterat,atq; immutat; Sic ctia Ghymici qua- 

hbctrem vi ignisincinerercda£tainnaturafalisconucr ' "' 

maioreacrimoniam acquirercfcribunt.Galenus priEtcrca 

proemio nonilibri de fimpliciil medicamctotu facultatibus, 

medicamenta frigida & ailringetia omnia (c quoru numero 

Antimoniucrudu quoq;elt)vllione maiorecalore acquirerc 

aiTcritjhumiditate enim abfumi,&quod rcliquumanct ter* 

reum cflfe, &: coniunctam habefecaliditatcm quar Ariftoteli 

ijuTrvptvjuLct drcicur.Cuius rci abunde teftis cfle poccrit argcn- 

tum viuiijCquo hacratione puluis Mercurij coficitur.Mecij 

quoq; ide fenticnc omnes dodi Chymici^tam ob quotidiatia 

cxpcrientiamoti,quamquod regula habentj metalla extrin- 

iccus omniacfTc frigida,ob partes aqueas, quibus pcrtir^aci- 

ter adhxret,(S<: ceu affixx funt:Sed intrinfccus calore haberc 

maximu,qui tum dcmu apparcat, cum frigiditas vn^ cuhu- 

miditate fcparatur,vi fubiedi quod habct,id cftjaquie^vt iani 

oftedi.Ec quamuis videatur vobis Antimoniu mitius c& fa- 

ftum, quodfuiphurab co abfit: Spiritus tamcn intusmanec 

£xus , & vapor quida inutilis tantum cxhalat . Siue igicurge- 

Ecrali yftior.c, fcu aftatione vtamini, fiue ad fpecialc progre- 

diamini,cade crit vtrobiq; ratio . Nam durius Antimonium 

veftf u rcdditis,&r igncu planc, qux du;t rcs valde cuni roedi- 

camenri bonitaf e pugnat. Nec cft quod dicatis,hand rcguja 

dc tranfmutationc & pcrfcdlionemctallofuimpcrfecloruni 

debcrctantum intclligi;nam fimiIcscaufiisfimiIcsquoq;fo- 

ifcnt con(c<^ii ciFewT:us, ncc tam facilepro diucrfa artificum 

r ' intea- 



DE VENEKI 5. i6$ 

intentloneimmutaripofTcint. Ncc dubito, Laiina?um, fi ali- 

quando fortein librum Geberi incidcritjrefponfuru,vftionc 
mctalla puriora reddi , adiedlisijsrebus quasid efficercpof- 
funt jinter quas fales annumerat : Ccd fi paulo penitius re in- 
trofpiccrevolueritjinucnictpartesimpuriorcstumpotiffimu 
fcparari,cum vnafccu quoq; fubflantiam magis tcrreftre tra- 
hunr,& corporu tantum puritaterelinquilc. Et oftedat mihi 

iam , Antimoniu fuilm ciim ita prxparatur, & Borax ilh ad- 
niifcetur,hocpofre prxflare.Tantum enim abed, vt poflit vc 
potius tota ipfms fubflantia maneat confufa,& venrriculum 
ita ingrcdiatur. Scd fi hoc porcfl,cur Matthiolus noin prin- 
cipio totura iraponit ? Vel quarc denuo Antimonium crudu 
commifcct? an de nouo corrumpere vuIr,quod tanto conatu 
purgare nititur? Pr^etercaconfiderate qu?fo,& negociiiexa- 
ftius paulo perpcditc.Dum enim Antimoniu veflrum vritis, 
nonnc tam contrariu natur^ humide,quam cfl vitril ficcum, 
illudrcdditis.? Ita fane res habetjnam hacrationeinuenietis 
illud aliquo modovitri naturam induifre. Deinde , an non 
vofmctipfi eu prarclarc fuo muncre fun<5luexiflimatis,qui id 
pcllucidummagis,qux vna cflex vitri pr6prietatibus,rcddi- 
dcrit? Habco pcncs mcquinque aut fex fpecics ; habeo item 
hallufiacu, qiiod hodic vela pandereincipit,&: principatum 
obtinet. Scdfcimnsiamadioncconficiendi vitranonpofTe 
fine cxtrcmoigniscalorc, & cx confcquenti extrcmaficci- 
tate pcrfici . Ec Thcophraflus Paracclfus ipfc primo libro dc 
Gra4ibus,capice fexto,eaqu5e vel in calceni,cincrem,vcl vi- 
trum funt reda<aa, ad quartu ignis gradura accedere fcribic: 
quod Arnoldus dc villa noua quoque tefiatur . Et quamuis 
Antimoniumvcflrum nonexaaevitrum fit cfFe(au(id quod 
affirmare non aufitnmafupra carboncs pofitum,fumum ad- 
^ucemittit.proptcrea quod Antimonium crudum ctia de- 
nuofuicadica:um)hoccamcn no negabicis.id cumcxopaca 
& vmbrofa naciira in pellucidam abierit,cum vicroaliqua ha- 
bere aifinitate,faltcm in primo gradu. Quoraodo igitur na- 
turanoflra hanc duritiera &: ficcitatcm vicrcam difloluct, 
vcldeligabic? nam hocfierioportct,antcquaminfurgatad 
«xpcllendum vitiofos humorcs , aut mcdicamcntum alio- 
qui nullam cum illo habcret o-u wTra^-mf , quod tamenccct- 

fceft fieri , vt oflcndi, cura alioquiin vcnenum dcgcncrc 

R 4 &pror- 



2^4 IIBER SECVNDVS 

&; prorfusinimiciiTimum natursE noftrxreddatur * Quod fi 
hxc minus fatilFaciunt vobi5^<;ani,qu:Efo,vitrum tcnmirimc 
tritumobijcitcvcl deuorandum prasbetc , videbitis cofdem 
fcre eum Antimonio veftro effedus. Sed fortaifc teilimoni- 
um Tlieophrafti Paraceiii adducctis , qui in hbro fuo de vita 
longa , capitc in quo ex profefTo de Antimonio agit , fcripfit , 
Antimonium qucmadmodum aurum mundet , ita corpora 
quoqucnoftra mundarc, 6c verbis prodigiofis vtens, vtfolec, 
maximum dicit efrcarcanu,& raodum prasparandi obicurfi, 
& difficilem intclle6}:u,docui t, no tame ita intricatumjVt no 
optime videamus eam prxparandi rationem a Matthioli di- 
Thcophra- uerfam prorfuseCre.PrimoJinquit) videnecorrurapatur An- 

!i'AutTmo' timonium,fcdtantum hoc,quantum eft,imegrum raaneat, 
nij prapa- citta vlhm amiilionc formie : fub hac enim deiicefcit Anti- 

■ monij arcanum,id qUodperretorcu impelli deber.fine omni 

capite mortuo,ac denuo in tertiu coho reduci. Tum dcmu 

* erumpitjdoiis eius grana quatuor, in quinta elTenria Meliffx . 

itcmloan- adniiniftrata. loannes dc Rupefciira,qui ante annos trccecos 

pcfciiTa. Qc confideratione qumtie eflentia: omnium reru fcnplit ca- 

put habet in quo dc quinta eflcntia Antimonij agit, dc qua 
mirapracdicat,&obteftaturetiam,eiremyftcrium maximu, 
neceovlIumpofTeinucniri admirabilius. Sedvidetcquajfo 
quomodocomponat. Primuminpulueremredigit,&ace- 

tum Philofophorum in vafc plumbeo permifcet,& ita fub h- 

moequinoper fcptuagintadierum fpacia reliriquit ; igni de- 

inde apponit,&: fuccum co modoque proponit,quem Eene- 
di(^umappeIIac,indeeIicit,nuIIo thefaurojquantumuispre- 

" cioliirimo comparandu,& faccharo &: mellc dulcTore. Vide- 
cis iam opinor,quantum veftra pra^parandi ratio , a prioribus 
duabus diftct. Quod fi vcerq; & Paracelfus & loannes de Ru 
pefciffa vcra dixic/prieparatio code modo , que illi 8C prasfcri- 
'bunt&imperant,faciendaerit.Qu^oinlocofatis mirarinon 
pofrum,MatthioIu,fyncerioris McdiciniecultoreacerrimUf 
&naturaadrepichendcndu aliosquam maxime procliue, 
nulloadhibito delijrecioriexaniine, velcaufis efTecluuro eX' 
a^lius paulo cbnlideratis^hunc fuum praeparandi modumm 
f ul3li(;um proferre aufum fuiffc ? Nec enim pcrfuadere val- 
bf,vcl vt credam adduci pofrum,hancgcnuinam prarparandi 

•rationcm cffe, qua Autimoniura ighcum magis rcdditur, SC 

bonam 



D E V E N E N 1 S. 



^S 



bonam partem malcfica: pluimbi vftifac^ltatis acquiric, & 
per confequens carncs. etiam & humores tam bonos quam 
malos Iiquarc,& refoluefe potcfl.Id quod in pidore quodara 
regio,cui nome erat Nicolao obferuaui.qui cu cx aqua intcr 
cute grauiflime laboraret , illique totum corpus ad modum 
tympani intumuifTet, tande longo intcrpofito a morbi prin- 
cipio cempore me adfe vocaH iuffit.Cui, quem adm o d u a rs 
mihiimperabat, & ratio confirmabat etia, medicamcma,^ 
clyfraata^ad cducendu.rcf um quam maximeaccommodaca 
prxfcripfi. Sed cum morbi diuturnitatc tandem gfauiffime 
ferre videretur,&: curpiter falfjs Antimonij miracuhs deccp- 
tus efretjilludomni mpdo afTumere decrcuit , fed j^aucis in- 
terpofitis diebus vicam cu morre commutauit.Incffocorpd- 
re inteflirla corrofa.5e:<:orrupta i nueca fucre. Qu? caufa fuic^ • 
vtpercinacius deindein oriore feritentiaperfiflere': Hi enim 
funteffedus medicamenforum adurentium ,&humores& 
carnes depafcentiu. Id quod am plius prsecipici &: violeta Arr^ 
timonij aftionc probari pocefl.Nam in dimidi^ferc bor^ fp^ 
cio maxi ma fcri copia educic flacimv &: grauiora fy m pcomaca 
inducic,qiia vllum aliud vel peflilentifiimum verieni genuSj 
quod duplo maioii pondere fumerecur, & cui argentum vi; 
uumquoq;incfrct.Autfunrnehxhumiditatcs,qujEvmtari- , . 

tum parti funt affix^B, illaq;fulciuritur efFciariccs morfjorurii 
caufae ? vel tanta exinanicio fieri ne potcft cam brcui tempo- . 
^•^ Naturaliter fane hi humores ventriculo &: inccftin is fiint quoshu- 
i^paai,& Wfceralubrica magisrcddunc, &:pcraia,finequ ir ^^^^^^p;;^- 
busnaturales adioncstam feliciter pcrfici non pbfTcnt. Hu- momum. 
^orcs enim funt pituitofi, qui ex aUmcnto rcliqui fadi (unt, 

^ed vtiles tamen ad partes nutritioni deftinatas iri fuo vigorc 
conferuaridu. Aliam igitur prxpatidirationcm quajritc,fi vl- 

lam cx mcdicametovefl:rd vtihtatcm caperc, deliberacu vo- 
iJis eft.Confidit&obfecro Philofophps Chymicos, qoi perfe- 



cu vc- 
e.vta»- 



•^iorem metaHoru qua vos notitiam habent , &: mcas 
ftri? prccibus coniungite,iIlofq; etiam atq; eciam rogat 
hum modu V5bis Gftendcrc v^hnt,quemadmodum fine vlla 

«lubicacione confirmauerim ,tibnnullos efrcintfcTipfbs,qm 
"^igilancf ftudio & crebro vfu , myfleria quar narara irt mecal- 

lis occulcare volmrj optime callcant , &: nobis eciam rcucla- 
Tint: quodnifioperaillorum afTcquamini^inbonam quoq 



Rj 



partcm 



V 



t(^$ LIUER SECVNDVS 

partcm accipictis , fi Antimonium veftrum in vcncnoru or- 
dine pofuero. Quod fi rationes fupra pofitar rainus fatiffadut 
vobis,age pcriculu Sc Argenti viui,& Antimonij facitc, &: v* 
crumq; pari tamen pondere duobus canibus deuoranda pr^- 
bcte,videbitis procul dubio,cjuod intcr vtruq; celerius a6lio- 
neni fuam abfoluat;. 

*iftr«Js^* Optare etiam hoc in Ioco,vt Magiftratus,cuiadminiftratio 
opcmim- Rcipub.commifla eft,autoritatefuainterponeret, &grauif- 
ptoi«. fjrti^ in hxcanimaducrtcret ; viamque pjsEcIudcrct his,qui 

iiocmcdicamcnto, idquod peflimeanimo cbnceperurit, ad 
cxitu perducere facilime poliunt.-nec vllu eft veneni gcnus , 
<juo quis homine occultius necare poflit , liue ad quantitatc, 
fiuc qualitate eius rcfpiciamus , ita vt fab« magiiitudo fatis 

apta fic, vt intcrimat. Etcum nullo fit ycl faporc , vel odorc, 
non tam facile cu vel mcdicamentis, vel vino, Vcl iufculis efi: 
permiftujpercipi poteft.Et vt fumfhatim compIc£lar omnia, 
nihiIeftinrerunatura,quoquis maiori cumpernicicpoffit 
abuci,quam hoic mcdicamcnto. Quid igitur proderit (ad tc 
.Magiftratus orationem dirigo) proh'ibere,vc Pharmacopola: 
cuiqua vclargentu viuu,vcl auri pigmentu vendant, cu hoc 
permittas et coniucastacite,& tuearis quafi.^Sed iam rationi- 
bus &: obic^iionibus, quas Launajus in mcdiu affert, rcfpon- 
dereoportctjVtlcLlor melius dehac tota noftradifputationc 
^hSS ^iudicare poffit ? Hxiraque autoritatibusS*: cxpcticntiafU- 
«c rationi. bilitx func. Prima enim autoritas,cwnj exiftimat Antiraoni- 

um non efFc vcnenum,iri hoc tota vcrfatur, quod dicjc, anti- 
quoscum de vencnisfcripferint,nullatamcnde Antimonio 
mentione fccifTc; ad quod facilc eft rcfpondere. Primu cnini 
argentum hoc probabile quidem cft , fed non nccefrarium, 
Nequecnim fequitur,non locuti funt vetercjde Antimo- 
nio,cum dcvenenis cgcrunt.igiturnon cft vcnenum.Secun- 
do.nonne omnes ij quiplumbnm vencnum efTc ftatuerunt, 
idcm quoque de Ancinionio affirmarunt,cum,vt illi quidcm 
cxiftimanc, Antimonium plumbiquxdam fpecicsficimpef- 
fe<aiflima f Dioicoridcs ycro qui Aritimonium vircs plumbi 
vf^i habcrefcripfic, &hoc loto vehcmcntius cfTe afTcmit , an 
non ipfc quoque Antimoniura* vcnenura cffe iudicauic? 
Qupd fi Launajus bonus cft Chymicus , Antimonium cuni 

pyritc idcracfTc op^rae nouit. Cum igitur Plinius, Diofco- 

lidcs 



nxi obic 



J ' ^^ 





DE VENENIS. ? Uj 

'ri(3esi& Albertus plumbi yfti fumura pericufoTum 'elTe 8r 

mortiferura afleuerarunt ^ rionne idem qubquede A^ncirao- 
nio intelligi deberc conftantiflimc volueruht f Plumbu quia 
cxmetallis omnibus eft imperfediffirAum,ob hanc ipfany 
caufam (inquara) periculofum cft . Sed Ancimonium quar- 
ta fpecies eft plumbi , eaque impur ior (aut falcem , fi non cflr 
fpedesplumBUfacebimini taraen illud plumbo multoc 
impufius, ob rationes fupra comprehenfas ) fequitur igitur, 
Antimonium plumbo cfle periculofius. 

Altera autoritas ex Matthiolo defumpca cfl,&: GaIIo,quc>- 
ruravterqueMedicuseft Archiducis Ferdinandi,cum di; 
cit: Si Antimonium venenumeflct,nuquam ccrtcaduobus 
tam prxclaris viris tam egtcgiecommcndatufuiflet.Vcrum 
que lane ob excellentem dodrinam & 3dmiTor,& vencrati- 
onc profequor : fed veritari tamen plus tribuo, eaquc plus a- 
pud me potcft . Vterque homo eft,& crrare potcft, vt &: alij : 

iiec diifido jforc;, vt cum rationes mea'^probe intellexcrint, 
aliafintopinionefuturi.QuodadMacthioIumattinet,mul-Ma^^^^^^^ 

tos habet locosin fuis commentarijs, in quibus illura decep- locis maic 
tum cflb fcib, fed ex innuraeris duos prarcipue obferuaui, de '^[^'^ »;.^ 
quibusinhbrismeisdevenenis copiofe diflerui&: ( vt' mihjdcm com. 
quidem videtur) modcfte oftcndi, qux raihi a veritate aliena ™^'»^^'J*- 
Videbantur. Nec Launicus pro dignirate fatis hoc clypeo fp 
defendere poteft contra rationes fupra pofitas , & ad experi- 
^ntiam confugiat neceflb eft, doncc &: hanc cxcufl^cro. Atq; Q.u.d fir .^ 
Vtordinc fingula proccdant,priraura quid fitcxpenentia,&: & quomo. 
quomodo ea fit vcendum videre oporcet,Expcricntia autori- ^o &c.cda. 
tus Ariftotele &: Galeno , meraoria eft earura rerum , quae 
%numer6 codem niodo vif^ funt,ica, vt crcbra ymus 
^ ciufdem rei rccoidatio experientiara gerieret , luxta 
quam regulx quxdam ftabijiripofllmt , qua: aptx fint ad acr 
tem aliquam feu fcientiam conftituendam , qux genera- 
tim omnia coraprelicndat, qu^ experientia fcparatim in- 
"cnit . SVd expericntia, vt Galenlls afl^cric^duFliciter muen- 
taeft , vcfl cafu ,'vel deditaopera . Catu appelJo, cum quid 
^mc confiiib V^ut pr;emeditationcfit , id quod aut tortuito, 
aut naturahter accidit. Fortuit6 , vtcura is qui febrc arden- 
^e laborat , vulnusin vcna alterius brachij accipit , & hnc ra- 

«ionefanationcrarccipit, NaturaUtcr fcu natura: inlbnaii 



F 



jf* 



168 LIBER SECVNDVS 

veluti cum idcm immunis ^ morbo euadit , quod fangnis c 
naribus effluxif. ha:ccxperietiaranguinisfluxumbonum&: 
falutareoftedit.Qu^verG deditaopera inueta eft,ad ipfum 
«grotum fpeaat,feu febrc oppreflum.Na fi is in fummo to- 
ciirs corporis calorc , & vigore febris , fumma cum voluptatc 
aqua liaufit, eamq; ad fatictatem vfquc biblt, &c Indc melius 
habuit,expcrientii ihde colligimus.Sedno ftatim regul^ gc- 
ncrales faciendx funt :fed hoc diuturnitate teporis,& longd 
vfUj vt AriftoteIesod;auo'de moribus libro affitmat^cofirmaw 
ri quoq- bp6rtct,ne duartem coftituere voluraus, fcneftram 
ignoranti^patefaciamus.Scd nehoc quidc (ateft. Nacxpc 
ficntiaTianc rationi iundaeftc oportet , per quaz duo inftru- 
mcntaartes omnes& remcdia funtinueta,vt Galenus in co? 
rncntario primi Aphorifmi Hippocratis fcriptum rcliquit. 
Alioqui mcdicus nihildifFerretabijs, dequibusGalcnusIi- 
bro nono dc placitis Hippocratis &:PIatonis Ioquitur,qui ex- 
pcrientiara {bla fecuti,fi quos crrores comiferuntjCos emen- 
dare nonpoflunf.ob qua caufam ide autor libro tertio dc lo- 
cis aifedis , inuehtione remedioru i.qu2 ex veris demonftra- 
tionibus proficifcitur,in ijs, que raro eucnire Iblet, cxperietia 
multo pr^Eftantiore efleaffirmat . Et quia verebatur,nc expc- 
rientia dcciperemur, libroquinto Methodi monct, nc quii- 
quara noua expcrimetaante profcrat, quam feopiima ratio- 
lic prioraremcdia , quibus antea vfus fuerat , damnaffc pcr- 
fuafum habcar.Nonquod remed 



quodnunqua Launa^onegabo,fed vt exceptiones, hoc cft 



& experietia coniungantur . Sed vnum adhu 
merabilibus alijs,qu^ ne prolixitatc moleftus fim,obferuatiO" 
nc dignucft: vcrationcra nimiru rcddamus,quareexperien- 
tia,hoc &n6aIio modo cotingat. Ncque enira fateft,dicerc 
has cifc faculqitcs occultas : na h^ vniucrfale & no particulare 
-refpiciuc : Sc vos alioqui riulla regula gencrale coftitucre pol- 
(etiSj&cxpcrietia veftra relinquetui clubia& incerta.Hoc re- 
ligiofe obfetiiarioportet, vtos impoftoribusobturemus, qui 
quouis tepore hac experientia dccataturi, & de yita humana 
inique prorfus &c peruerfb pcnitus ordinc.Iufuri cfrent.Nam, 
vt Galenusafreric,expcrimentu pcriculofum eft ;f ropterca 

quod fubieclujin quo experiri aliquid volumus no ide cft cu 

materia fabri lignarij :qUcX quay is aliquado no rc(5le in vuuxJ 



i' ■ j^ 



"w 



DE VENENI S. ' xC^ 

adhibeaturjnon raagnum affercincommodum . Sedhuma- 

num corpus dignicace pr^ftanrius eft,nec inco quicauam,ni- 
li qaod vfu fic probacum , tencarc oporccc , ciim (iniftcr vfus 
nonrancumraagnificcaufapericulij fcd ^q vicaipfahomi- 
nem fkpenumero perichtari faciat: Ecjquodmagiseft,Para- 
celfus ipfe,vnus ex pra:cipuis Ancimonij aucoribus, &: fauto- 
ribuSjCapite fexco (ui Labyrinchi, experienciam e plurimorii 
remediorum fcientia quadam colletiorum vfu manarc,&: v- 
bi fitfcientia, ibi quoqjexperientiam effe efKrraat : fed con- 
cludit tamen,fcienciam debere hanc prjecedere . Itaquc ex 
vobis.qui toties Antimonij veflripericulum fecif!is/circ cu- 
pio,num cxperientia hxcveflracrebramemoriaconfirme^ 
turj&iunvH^a lit rationi , vc rcgula quicdam generalis poflic 
componi.Ratipnibusccnedeliituimini : namillxvobisad- 
■uerfinturjvc fupra oftendi. Aat cxpertinecftismente tamcn 
priusnon adhibita ^ Ancimonium veflromodo concinnatu, 
talem habere vim & efficaciam ? Qu.od fi ita eft, cur antca 
fuicpr^paratum ? nam vtdicatiSj natiiram vobis viam mon< 
ftrafTcjnefcio certe quo paclo probaturi fitis . Hoc cnim dc 
ijs tancum rebus.qux vel m corporc funr, vcl ab eo mananr, 
intclligi dcbet.Vnatanrum cxpericntia, qua: fic dcdita ope- 
fa,vobis rehqua cfl:, qua fi opinionem vcflra confirmare vul- 
fis.necefre eft^vcid rationibus impulfi quibu(c}am,quemad- 
tnodum fcbricitans (\in\\ habet caufam.faciatis. Scd qux eil 
^a (quxfb) ratio ? An non ca, qpod Paracelfus (vt dixi) An- 
fimoniura vtaurum,ica&: humores corporis mundarefcrip- 
^it.? Quod ii hanc cnunciationem vobis negauero, quid tan- 
^em de vobis fiet? NamjVC verumfacear,mihi non potcft ef- 
^efafpeaa. NuIIaenim prorfuseflfeunacur.TCognatioinrcr 
Antimonium & corpus humanum ,quemadmodum eftin- 
fetaurum & Antimoniii , vel quid hoc cum illo habet con- 
Jiindum ? Vtrumque enim corpus eft inanimum , terreflre, 
frigidum,ficcum,&: immobile:corpus vero humanum & vi- 
^it,&:plenum eflcalorc&r huraiditatcfxcunda,mouetur,& 
feretantuma metallis,quantumignisa terra,diftar. Quid 
^eindedicecis,ficum Arnoldo Villonouano vobisrefponde- 
'0 • Haturam pcr fe ipfam tantum corrigi ? & pofTcm for- 
^^^e opcimo iurediccre,eosqui Antiraonium corpus '-^" 



1 



fcripferuntjhoc de corporemecallicOjqiiale efl 



K 



170 LIBER SECVNDVS 

rum,&)taT'g2o;^^JrntaappclIatur,inteingidebercvoluifle.Sub 
liac nominnm varietate,pro morc folito, myfteria fua occul- 
tarunt. An ignoratis forfan,quod nominibus,vt lapidem Phi- 
lofopliicum,qui mecalla purgat,incognitu nobis facerentjvfi 
fint?Sed vt ad alia properenius, oftendite mihi quefo^expcri- 
entiam veftram &:longam ciTe ,& crebro vfu confirmatam.^ 
& nu demonftrationes,aut probationes habcatis, circumfpi^ 
cite,&:rationibus mcdicamcnta noftra vos iurc damnaifc 
comprobate. Sciofane Launa^umhocfummeelaborafle,^!; 
validis conatibus tentallc;nec ignoro etiam,cum vt inerceni 

fuam vendibiliorem redderet, aliorti pro more circulatoru 

contempfi0e.fed mox ad hoc rcfpondebo, vbi prius hircdif- 

cuflero. Rationcs itaq-, , vos ctiam atq; etiam rogo affcrte ,(i 

quo vobis fuppctunt,quarc Antimoniu peftcm potius,quam 

febrishe6lica,&quotidianam potius,quaardentcm ,velcas 
invniuerfumcurct?&:exomnibusregulamquandamidorc- 

am &:gencrale elicite, quicHippocratis & Galeniprxcepds 
polfitannumerari. Neccxiftimetis vcUm, idco nobis fatiifa- 
(ku effe, quod dicitis, multas adhuc efTc res incognitas , qu.!- 
ru vires nondum expcrtd^autexploratje fint : Nain hoccum 
vobis confentio, &: quod ars Chy mica multa habcat fccreta, 
eaq; magnarum viru,nonrepugno. Pra:terca non ignoro, vix 
quadraginta aut quinquaginta annos elapfos efTc^a quibus li- 
gnu Guaiacum,Sarza Parilia,&: Sinarum radix,&: qu:^daalia 
incdicamenta,in vfu cire cepcrunt,&: magna nobis commo- 
dapra^ftitcrunt . Sed quod Antimonium veftru his annumc- 
rari dcbeat,nego.Et hoc ipfum cft, cui pugnaciftime contra • 
dico.FacuItates cnim illoru tam qualitatibus manifcftis, qua 
vfu &: rationej&rdodoru communi confcnfu funt corifirma- 
tx. Pra:tcrca vitam habent, &: plena funi calore &: humidita- 
tc,& ita comparatio non eft vnius generis. Sed velle inferrc, 
idco quod quida puluere Mercurij in pefte,& olco calcanthi 
in febre quartana vtantur, Antimoniu eodem modo debcre 
in vfum adhibcri?quid qua:fo hoc eft argumcnti?confcqucns 
cnim prorfus nihil valet, 8c de vnoaffirmari, de altero nopo- 
teft.OIea cnim qu5e natura fiuitacrca,natura: noftrx ceric 
magis familiaria funt , qu.a terrcu illud Antimoniu vcftrum. 
Sed vnii adhuc rcftat, quod me mouct, vt expericntia vcftra 

&: vtendi njodu mcrito damncm , Na ctfi mcdicaroentu ve- 

ftrum 



fE VENENIS. xyi 

ftruni vires cliciendi vomitu habcre optime pcr{pc6lu habe- 
aris,nimime taracn confidcratis,an is, cui exhibetis, aptusfit 
ad vomicu, vciuxtaGalenipr;£Ccptuin commcntario 13. A- 
phorifmi Hippocratis fcdionisquarrrc pr^parctur prius,&: i- 
doneus ad hacaaioneeificiatur. Primu(inquit) nofceopor- 
tet,quomodo isqui veratrum furapturus efl,in alijs id 
purgationibus fc habuerit.Primiiitaq^amed 



"X.^ 



bus mediocribus incipite,&!periculufacite:quod 
fi vidcatis difficiliorelubiequi purgatione,cauete ne veratru, 
nili bene prius pr^parato corporc.ofFeracis. PofTe hoc in loco 
arcas veftras eade raoneta implere,qua vos furripui/]:is,& ex- 
emplanonnulIoru,quipeiusex Antimonio habucrut,&:m.or 
te etia,quod magis e(>,obiertir,in mediu afFerre. Et crcdo fa- 
ne eoru numerii^qui fanirate rcceperut, &: qui vita cu raorte 
camitarunc,paf uo inter fe difFcrre.Scd hoc habent proprium 
impofcores,vt: cos cantu diligcter obferuct,qui naturie bcnc- 
ficiaex duobus maximis maJis incolumcs cuafcrut,&:eorum 
quifuccubuerur,hbecerabliuifcatur. Ncc ramedubito Aa- q^^^^., 
timoniu ahqua qnandoq; vtilitate aficne : fcdtale, quale is, do Anti- 
qui cu inimico fuo congreditur,capit.Nam cum tumorc co- moIbM^ 
ftarulaboraret,ncceii a Chirurgis vlla ratione incidi patcrc- cut«. 
tur,ex forti illa imaginatiohe bonii illud ab eo confcquitur, 
qui damnu illiinfcrre dccreuerat,&: voti copos ita fic. Vcl ca 
praiuat vtilicatera,qua maricus e peruerfjs moribus , &: mali- 
gna vxoris natura capic . Ha:c cu vcncnililli obtulifIcc,&: vc- 
reretur forcafTc, ne (atisidoneum ad intcrimendum illu ef- 
f«:rahud illijquod huic primo concrariu cranc,dabac,& dum 
anibo incer fe Gollu*fl:ab.itur,nacurafuperior fa£l:a, vcrumq, a 
fe expellit,vc cx Epigramate Aufonij,quod in Hb. raeo de ve- 
^^nis inlatin.! Iingu.iconuerci, conftac. Siz icaq; Ancimoniil 
cu corpus efl: ingrefTumjtam mifcre natura cxagicat vc rccol- 
ligerc fe coa(51:a,iIlud primu vomitu rcijciat,&: per confeques 
viasad priore mali caufam difponac , quae moca deindequo- 
^iUcexpellicur. Qupd fi quis pra^ccrea Ancimoniii humorcs, 
Sui morbos excicarut educcrcconcendac : huic rcfpondeo : 

Veril qiudc ciTc Ancimoniu non tantu in xgris,fcd ctiam qui 
opfiraa valetudinefuntafFeiflijmultopIushuraiditatiscdu- 

fcrc.Scd idcm quoq;fquamulas tum s^"^ Icbctes :rnci cu< 

^untur , &: reces ab igne aufcruntur furfura elatas,pra:nare- 

Quod 



1J2^ LIBER SE CVNDVS 

Quod inquodam, qui febre^quartana conflidabatur , &: 
ab imperitis rei medicas peiTualbs , eas in puluerem reda- 
DcfcnGo dlasaflumferat, obfcruaui. Reliquum eft, vt ea medicamcn- 
mcdicamc ^a quiDus nos vtunur communirer m curanone morborum, 
totuinpur reuera effcclibus , quos requirimus,accommodata eiTede- 
acrfusLau monftremjqualia funtRhabarbarum, Scammoniu, turbiih, 
ngi caiuro- contraqu.t cria Laun^us potiffimum inuehitur.Primuiraq;, 

fi eacum metallis conferre volumus, nemini dubium eft, ea 
naturx noftrie magis eire amica : Hoc enim faltem nomiiic 

ijspotiorafuntjquod animam habent,quam (ecuto fpiritui 
noftro naturali participant . Vfum habeo cum ratione, qua: 
duo funtartiuminftrumenta^vt fuprademonftrauimus.Ha- 
beocommunem antiquorum & recentium confenfum.Ha- 
bco adiones cora munes in omnibus morbis, in quibus ijs v- 
timur. VeIleautemcuLaun^oaffirmare,eoqu6diintacria 
&:amara,ideo malcficaefle, perindeefl: acfi quisgeiiuscum 
fpecie confundere vellet : nam fi Mefna^um Icgit proculdu- 
biodidicithanccnunciationem haberefeada]iquid:hocefl: 
talia dici, rclpedu habito ad ea qu:E acriora funt,& mz^xs a- 
niara.PriEterea didicit, hanc aliquando propofitionem non 
intelligi de medicamentis,quaj eadcm funt fpecie:nec enim 
bonacfreth^ECConclufio. Rhabarbarumplumbo&argento 

viuoraagiseftamarum.ErgoRhabarbarum vtroquepericu- 
lofius eft. Nam Rhabarbarum difFert fpecie ab argento viuo, 
&: plumbo. Quod ij Launaro, fi minus fibi fatiffa6lu hac re- 

lponfioneputat,quih2cdocentemeaudiuerunc, libenter 
dicent.Et vtidem denuo repetam^hscc conclufiobonancef- 

ret.Rhabarbarumfublimatomagiseflamarum,quodtamcn 

nulloprorfusefiraporepr2cditum,ergo Rhabarbarum fubli- 
matopericulofiuseflmedicamentum. Amaravcntriculura 
roborant,vt Mefna^us afrerit,&: acrimoniam medicamento- 

rum tcmperantjflatus difcutiunt,&:corruptionem arcent: 
quas facultates Rhabarbaru habet, & raagna ex parteScam- 
monium quoque. Et quia hucufque oratio noflra procefnt, 
dico Antimonium obhocipfumefTemaligniuSjquodfitnuI- 
lo prorfus fapore. Nam (i illas adiones de quibus antca locu- 
ti fumus perficic,ncc illud ad vllam manifcflam, fcu cuiden- 
tcm caufam rcferrepofTimus , an non fateri oportec , vim il- 

lius maleiicam omnium cfTc maximam \ Ciira peflis in Xo- 

c6 quo- 



ni t 



^71 



co quodam,qui bene ab^ere perflatur, gra{ratur,& nulla cx- 

trinlecus apparct cauft, ob quam diutius ibi moram traherc 
debeat , an non hoc illam efle periculof Iflimam maximo cfl: 
argumento?an non eura,qui fimuIarenouir,quamquicfta- 
perco ingenio, vereri magis oportet? Sed obijcit Launxus, 
mcdicamenta noftra efle adultcrata.Sit ita,rane.inucniantur, 
quemadmodum procul dubio rcs ipfarc habet. Sed cauc ti- 
bi ab illis . An quia mahubrium afcise parum valet , ideonc 
totafecuris in aquam proijcicndaeft? Vcl quare Launaeus 
ipfccain vfum adhibet, vtin quibufdam rcmediorum for- 
ffiis/ua manu fcriptis,vidi? Omucs ferme huius vrbis phar- 
macopolarum officinas circuraiui , &: diligcnter infpexi, & 
muka bona& mala raedicamcnta rcpcri.Sed hoc tamcn af- 
firmai-eaulim , mcin multis tria illa medicamenta, quorum 
Tupra fa6la efl: mentio,omnium laudatiflima, & in quibus ni- 
hil iure defiderari poterat,inueniflc; nifi Launa^us in vniucr- 
fum ea , qua: oculis ipfimet in tu eri poflii m us , negare vclit. 
Scd & nos libros,quemadmodum & ipfc,habcmus,nec decfl 
modus, eainter fe inuicem conferendi. Habemuscollegas 
medicos omniumtotiusEurop^praEftantiflTimosrneccom- 
nicrcioexterarum gentium carcmus. Quod fi dicitRhabar^ Rhabjr- 
barum quod Venetias aduehitur, no cflb lcgitimum,feu bo- b^- 
nuin^infpicereillud tantum oportet,an ad rubedinem dccli- 
nct.angraue, anfubftanparararit: vel fradum^rubrum, ful- 
«um , vel glautocolorc apparc^F.- vel manfum croci colorc 
tingat,& amarum fk , & aftringcns . Si hxc omma ilh iniunt, 
ad quid hxc noftra difputatio proderit > Quid Matthiolus 
pr^ceptor vcftet,& Archiducis Medicu^ de hoc dubitat? 
Scdad dfFcaus accedamus, annon tales funt,quales ab Ara- 
bibusjioceftanaioribusnoftris, & noflri temporis medicis 
%t defcfiprirAn mcndacij forfan noftrbs homincs accufa- 
^cvultisymu eius effigiem bcneuoloanimocommumcaruni: 
nobis? An ienoramusfortafl-cVenctosmercesfuas Al«can- 
driam vfquc vehere , & V^nctijs nofolum iEgypn mcdica^^ 
ttenta,fcd &: Indi^ad totius mundi vfum comportari . An 
nelcimi^s Lufitanos comqpf cia Tua potifllmum Calecuthi 
habdrci^Libros n^uigi^ip.n^imiQuPf ^ in Juccm cditos lcgc^ 
cabc Laun^e,ne1n pofterum in am abfurdasopmiones im- sgmm^ 

Ptudcns incidas . Deindc ^x Ac Scammon.o m mc^m 






-^ * 



M 



\% 



174 IIBER tECV1?TDVS 

affers ,i\h verooraniuni fuht pulchcfrinia :fed totum jnoh 
cxprimis. Nam de modo corrigcndi illius, qucm nos fequi- 
mur,neverbum quidcra dicis, hccacrimoiiianj illiustatn 
cow^ione,quaraaIrcrius mcdicamenti admiictioncicmpera- 
riaddis. Mefnseum lcgito, &r quod volucris inucnies. Quod 
ad noSjqui ne latuiri quidem vngucm, vt aiunt, a rationedt- 
fccdcre volumus ,attmet , niiHo modo hunc mcdicamenta 



f \ 



-> 



t^l 



h 4 



adultcrandi modiim probamus^fiuc hoc a noftris fiat,{iue 6- 
lim a vcteribus fuerit fadiratum. Ob hanccaufam Pharma- 
copolas admoncmuSjVt pculos &: mcntcs adhibeant, &r offi- 

cinas infpicimus,& malum a banofegregamus.Scd in vigih- 
tifcic annorum fpacio , vix tot crrotes vidimus committi^ 
quot Antimonium veftrum in vno tantum pcrpctrauit. Po- 
Taibith. ftremo optime nouimus,quaIcs nocas optimumTurbith ha 

berc dcbcat . Quotidie cnim illud corrigimiis , in morbis 
prarlcribimus , 8«: cfFe6tus inde,quos cupimusjconrcquimur. 
Ha-c cdpiofiustradarem,ni{rinaliudTempus multa,quaj di- 

ccndarcftant^rercruare.animusmihi ciTct : & nifi fcircmlc- 
^orcm affedibusininimcfcruiturUjicd rationcsmcas xqui 



bonique confulturum cfTc. Nam ita ea qua? a me di£la fu 



de Laun^i libro exploranda^ vcritatTs ; &:non contrad 
ftudiofcriptafuifieproculdubiointeriiget 




1 



r- 



f 



Quibusitacxplicatis Sc probeintclIcdiS;,facileinpoff'c- 
jun^ , vrnica fertopinio, crit, caiieri; ne homincs taro facilc 
cuiuisfidcraddhibcant,&:vitam,fummum ihcraurum,illis^ 
committant , qui cxpenentiain tanquarn fucum ignoranti^ 
fuxillinunt, &vtmaidriin honorc habeantur , tircularores 
rcfchjntjqui vr mcdicamcnta fuacomraodius vendant,non 
aliud (anare fc po/Tc phjfitcnt ur , quara podagram , lcpran), 
vlccra inucrcrata, putrida,&ad cancri naturam acccdcntia, 

&: idgcnus alios morbo5,a miedii*is pro dcfpcrati$dcreMos 
quafi ipfis folis hxc fcirrftibra rcucliatafuifrcnt ; autvcrita 
abindo<flis,quam dovliV rraflarimallct : &:quafi difficilidri 
bti^ morbis medcri^ Icilbrcs aut curarc non poffcnt, Scdr 
finem fatiam,ira apud animum hac in re confti'cuo,vt riimi- 
rum,cum Matrhiolus&rLaunxus vrcrqnc, vr rcs ipfa oflen 
dft,tn re Chymica paruiw vcrfatiif, nullum aliuni modum 
cum commodo noftro, Abtlmonii vtendi doccant : tamdii 

cxpevlcmus,dum ij,quiiiiidrummolabore&: {ludioincum 

hunt 



i 



r> E VE N E N I S. 



*75 



y 



Inint,tutiofm fei^ci^orpm vi^nvp.racpaKmdiilJius, fiucid 

pcr olci cxtradion^m, fiuc alia quacunque rc, quani ars illos 

docet,^ar,deraonftrcnt. Intcfim vnumquenqueadmonco, 

vtribicaueaE, & Magiftratum prccibusomnibusoro&ob- 

tcftor,im6ceu iuraracnto aftridum volo, vcfuamhacin re 

audoritatcm interponcre veiit. Etquia Antimonium lioc 

raodo concinnacura, tantam in vcncriculo perturbationcj^, 

feufubuerfionem inducit , vtcanonpoflitcxcogicari maior 

in tam brcui temporis fpacio,confulercm ccrte illi, qui fortc 

fiimpiillet,vt mcdicamentis vetriculura roborarcr, quorum 

alia per os fumi, alia extrinfccus applicari potcrunt. Potcnt 

ctiamconiilioadhibitQ.piudenti^.raedici, ijs^quas per 

muntur,racdicamentis,ca qui acrimoniam temperent,ad- 

inirccre,&: clyfteribus vti,qui vim habent mitigandi ill^m,& 

pactcsnutritioni deftinatas roborare pofTunt . Nam h^ vcl aducrfus 

onfinium maxime hoc vencno,vt accidentia facile teftantur, 

olFenduntur . Delicatcprajtercanutrireillum, &:cibos con- 

co<Slu faciles,& multi nutrimcnti, vt bumidiras naturalis il- 

larum partium refta^rctur,otfcrreoportet. Qua: copiodiis 

^n^ hic QxpUcatem, nili bonaparseorum.qiias in libris meis 

<le Venenis , qui piopcdiem, diuinaadiuuante gratia, abfol- 



&: cuilibet dcinde coramuhicaripotcrunt , fcripfi 



A -■ 



uiun). 



> ^ 



^uc quoquc rcferri 




b A -h 



F I N I s 



A 
^- 



. 1 



, 



-i' 





S 



% 



NlCAN 



>■_ 



h 



\ 



w 

N 



i 





ANDRI ANTI 




IS 



SIMI POET JE. ET MEDICI THE 

RIACA, IN LATINVM CAR. 
MEN REDACTA. 





£ PT 1 L I V M j qux dmt€ mcenty iBt^ 
que jferantm 

Tum variasformas^ tum noxia VHher4j 




qms 
Incautos ferimant homines ^ lUi 



ue 



beU. 



es 



Tefibus antidotos^mihi multos interamicos, 
^os confangumea mngit yiciniaflirfis , 
Chare Hermefianax Jaciliyeraceque Mufa^ 
Et candente libens acfromftusfeBore dicam, 
'Ergo laberantes in filua fs^ rurecolom 
Te medicum objeruentj ytfiqmihi agemibus illit 
Mortiferos rahido dentes infii 
Ahsti 

^^frim iffe meo didtcifii carrhine ^^fumant 

Tamaefimuttifhciyariatafhalapgiaforma^ 
Omnequeferfentumgenus y ^quiS cxteraturhaeff^ 



morhorum midicamma certa fuorum^ 



m ^t^ ^K 



X 



Letale omnefouentjfundunt^ (pirantque yemnum, 
Jngmfedum/ufif frodiffe cruore Gigantum^ 
Dum contrafuferum toUentes arma Tonantem 
lUius trifido tcrerentur fulmine ^fiiam 
Thocaici quondamfrof e facra fiuenta recejfm 
NonfiSia Afcraus cecinit mendacia yates, 
At largosfunSiifacientem corforis imbres^ 

Atque ynca inuifumfoft tergum cuJJ?ide yermem 

FiUa Titanis Caei Latonta diua. 
Froduxit^ ceteri quandofeftina yolatu 

Boeotam iwfeteret quoferderet Orionem^ 



'X 



*^ 



^od 



1 



f r^ 



Attre5iare mamdatiWisfnhc Sc&rpm iUi 



Occultas tdcite mfidias mortemqtie fdramt 
Etfilidam fixo percu^fijit actim\ne pmtam, 
Cimts lucida nunoxeii'^enafor^Ama90 



rf h 




\ \ 




tArdua pftectnMo micM interfidera t 
^pdc^ue n>'enenatum non magno rept 
Ommhm ex fiahulis ^ex qmlthet imo cuhili^ 
Seufiratumpt htmi^feu pt fuhlme^fiugdfy^, "' 
Tunc ruhi to'/ifentes Pha^hi yitaueris ignes^ 
^^fiififos fiugiemfer agros tUa memhroc locdris 
CongeHisfiaSiGfiifulufkhnoBegrahatoi 
Aut denfis quando coUes extremdue 'vaUis 
hgera^ qua tdis repmtUrfiurimapefi 
Nempeper ^mhrofksfilua^\per ePacaque hfi 



^ * 



\ 



^Ht (equas yhipldnitiesi^ denfa <uepreta^ 



^iCprimum fiitrgens hlrharumfimus mumhraty 
Tranficris . ficcam tunc dorfi exutafene&am 
^efiia^fiegne tr/ihit moUieeruicfvolufpen. 
Cum tepido fhh fperefiuum modo UqHerit antrum 



Et caltganti mal^ cefnit lumine jfedcui 
Arrofit^s mox fosnictdifiua rohora cauliSy 
Atque nouum reddiit yqualis fuit ante /vigorpn 
Noxiafierpentum redolentifpicula thimfray 



i 



CeruimquegrdUiccrm nidore fugabis 



^tfic cum dcimdens gagatiC maridoque lapiUum, 
^em cmfimentis nori exeatt tmpetus ignis. 
MultifiJamfilicem crepitantihus inijce pammift 
^ut imas yifi^ hhanothidosacfipefihras^ 

T ant un den^44i! dcr^ nafimu: [^u mge dmhM 
-^quali capv0iahvafiU»tpome}'ecornUs 



'^ut exiccanterknitfes cerihrumqUe nigeUam 

T . » /^ f f V 1 7 . 7 '^. 



^nterdm fdphur ,f(!idum iwutaeqnebuumn 



•71 



\ 



\ * w - . 



** i 



- A 



f 



'"! 



^k 



«^ «^ 



s } rt 




N ICANDKI 



Vtftmfta, AqumfendMurjingm^p.drtey 
VeltU' Threicmm flmma.fHccende Upilltim^ 
^jd licet irrigaif merjus tamen ardet in yndtSy 
Exprejjfaque Jlatim refimguitur njnUm oliuay 
Hunc quem jluSiifoni mittunt delittore Fonttj 
^uiy rude yulgiis ^ ibi yefcentes carne magifiri 
Fafendipecorpsfifafofiarmentajequuntur. - 
Fraetereagraueolens candentibus indita frunis 
Gdhana, e^". ignii umfaciens Vrtica doloremj. 
Dentatisque cedrummaxillisfeSlde Itgnum^ 
Omnibus intfiftimjerpentibus ejflat odorem^ 



t e t 



', V 



Ifiis auxiliis caita tufira^ nigrosque recejfp. 
Ac omnes tali purgabts pefie latebras, 
Bt flacido frofiratus humifatiabere fomno 



Sin h^cdiffieili confientnon fromptalab 



> 



Atraquenoxfubiiisteiluremcontegatat^^. 
Finitisque op eris dulcem tibiforte quietem^, ' 
Vtfua defejjls redeat yis.artubus^ftes. 
Tunc iuxtavlridcs (inuofi yertica alueos^ 
Amnicolam nepetamper obefas cottige ripas^ 
His ea quando locif nafatur p[uKima ^ ndmquc 



r 



,\ 



\ 



■yi 



Vdis Uta labris^^ amceno fiumine gaudt 
Auttibicafiafaltx^p^ulchro qu^fiore renidet 
FrAeatinfiratdficiirumfrondegrabatum 
Sic quoque montanum folium _, cuiusgratti ffirdns 

Horret odor^nomenqtiejuum qm dem echrdn 
Herba^ (^ ab Euxtna qmefertur origanus vrbe 
^acunque iflarum decerpitur obuia^ prodeji 

^in etiam jnulto perapfica cacumina pre; 
^dens ahrotonus, peconqufingratafetitum 

FaBulaferpiUum^mcUi quod pafcitur hcsct&j. 
Atquejuas circuni radicesfigity ^ hirtis 
Expajfum folpis pendentia brachiafulcit. 



•t^ 



< 



Tr4^ 



THERlACAr ' :175> 



3 




frajlat itetn exiguam circHtnluftrdre conyzjm 

Viticeasque comas^^ ^Jfinofas dnagyros: 
Sic e^ funiceafeBis exarhore ramts^ 

'Kegdifc^ueamplishcethafliefrondihmytL 
Acci^e item innocuomedicantemfrigorefirummn, 
JtqM imifapigris Scyrafrima xjiate hubulcis. 

^odtum^fifafcens armentum has ederit herbas 
Praciptifurietper inhofpita deuia curfu, 
Hac ratione ettam denf comdpinajiellij 
Cms amartis odor lon^as effertur in auras}^ 
''£que venenatojugat occurrentta morju, 
Atqtie h£cfola'tibi funtfuhjiernenda decenti 
Huodfruis in yactw pernoBansrurejCuhiU, 
forro fujfe&asfotesohturdrecauernasj 

Vtprodtreforas timeantj^ecjihila tollant 
"CollatihifjitedrinasinflSiilehaccas /^ 
Trineris^ huicque ttws tti?icdutus inunxeris artus: 
Velgrauefpirantis pgerminapinajlelli^ 
■Siccaquej quaincultiscampefirihus intyh afurgunt 
Madto intudeKiSjfaSiurtu vi ante^ ttquqre. 
^oc qtibme cana modb tthtjaiuidproderitj ^ ^A^ 
MultafereJolasradtxpreciofaCyrenas 

hcolitj e> grato medicindm exomat honore. 
CunSiarum doBrix etiam experjentia rerum 

Prodtditj ^ teJians)^on yanum compMat rJifSy 
ytdnifictisfroculinfejioqtibd^portus odore . 

^ffuget horrendos cogaique facejfere dentes. 
^odfi rodentes olus ^Jrondentia yermes^ 
^etra qHihtts yirides defingunt terga.coloreSj 
^eltenerumfloremferagros yenientis hihtfci 



I r 




ntediofacra de Palladis arhoH^ 
^rmeris, hincaueJutim colleuerts yndique corf 




3 



'^titadahis dulctfecurusmemhra quiett 



\ 



S 4 iSTi^i»- 



tSo HICANDRI 

F 

r 

NuttmqmfirxrnetuesUchrymMenjtilnus. 

hiieBosque mparHtt duos mortma ramos 
Nobilts abrotom non/effk contere dextra^ 
JBquaUque oboli naflurcia pondere mifce :' 
Sic qmque ducentis Upidem nouafemina dauci. 
Hincque hreuesfaciensrotulaspallenteft^b vmbray 

Sluftamenadmiffofitltberafamine^licca. 

Sujts ffoflquam aruerint ^.rurfumurejieinde ^ermge 

^uandoque intriuiis generand^e dedita proii 
Keptiliaaf^icereeHjecumco^iuntiaiqU^ft 
TigUna caute tolknsimmifertsoUxy 
Egregium antidotum contror iilk rvenenarepone^* 
Sedfuperadde bon£ ceruino ex ofje medulU^ 
VelfinguiSjicaleat quod adhuc a c^dejpereb} 

Triginta qudntu^poJfuntjufiQllere. drachm> 
^uattuor hsminas fr^flantis trdore rof 



Cuiusfa&afemelybis, terue expreflio fr^Bat 



f 1 



t e 



Splendentuque olei^crudu quodfluxit oliuis 
Tantundemyts^ pur^ dodrmtem his adij 



*-ua 




H^c bene ferue^ti cekr omnicancoque 
Squamtadupt Itauidimoll&famf memtra, draconis 
Dehincfabrefa5iatibimoia.fit^ qua^cunfia terantt 
Turhenturquefimulyfed acutasexime 



Sj^andoqutdem his atrumfole^at pendere venenumr 

Hoc ex yjjguentt} tua coUtnc membra , demde 

In qt^dctmqucyolesi^fry ^ quodcmque grabatum 

Tepoteristutafempercmferrefalutej 



Vel ciimfliccife torrenti meffls in ^fi 

Dfues adare^ofus.Jcrutanteprofunda tridente 
Stramina 




aceruum 



Stn his non ^nSio fortaffls torpore fud 
Jcribiis^a/hi^ibt^ teiunb occurreris ore 



^ 

\ 



' \ 



lHud qt^aj^domdtim mortdes tmbat ^ anglt 






Adno 



THERI ACA. 



aSi 



Adnofira mtidota fj^ mandata^vt triFie yehtnHtn 
Et letm effugias^ cauta cito mente recHrre, 



f f 



*P o R R o ex njipereo^qmd tjorts^germinefetor 

Vmina^ qtia veluti maiori accendttur ira, 
Sic Vehemente ma<riffert noxia vulnera rncrjuy 
Bt fks gUJcentife cduda n^sr corpore yoluit, 
Vnde citdtior hac iSios mors occupat artus, 
Noxius eH autem reltquoplur corpore morfits 
hjeruandus^ ybi VeSioriproxima Tauro 
Turba^fithe^oriens monBrarir?t Vlmdes afirum: 
Siue ybi cum catulis tacite ajfricantiius olim 
M dumpafla fuisfurtim infidiofa cauernts • 



Di/>p 



ormicrit^ t^ qiiando famelica prodit^ 



as aorm 



Velfatiata redip^^ne tum^tibi confulo^fiu^ 
VUts in triuits occurreris obuius ynquam 
Cm durumfupiens morfum ignefcentis echidm 



Frendit echisfuel vbifiruente Itbidtnts aflu 

Sauo dente fui refecat caput illa mariti,^ , 

AB ybipoH yegetantcoeperuni pigii&ra Vttam^ . 

Jmque propinqua adfunt maturt temporapartus^ 
^ndignamcharimortemylcifcentiapatris, 

^rojamifir^nafcunturmatrirabaluo, 

Sola eteynm yitibgrauidatur yiperafoetu., 

Mortua cum reliquum pajftmgenus oua reponaty 

Squamigerosquegregesper inhoffita tefquapropaget. 
Tunc etiamtaueasjhorrendam quandofeneSiam 
^xutus ferpens renouatSet^ptiberefultat^ 



Vel 



quan 



tndo 



^sripedim timtdusfugtt ora firarum 
'^ortifirqque hominempetit acriter m^tus ore. 
Maxime emmlongas duccfiticorporejpir^, 
Tunc indignanies cerui^capre^equefequuntur^ . 
^queper mnia qua colit ilU cubtltape/fu 



y 



K * 



^ -9 



Vip«» 



Horribili 



i 



& m 

HorribiU itccekrAntflatU^flrefitantecim roncho. 



^ 



varia re- Praeterea cmdeus niue e> af^er vepribfis Othry 
P^umge. RHjflsrmilihuffiatetjO' cm^ yallis^ ^ dta 

Ac rigiei^falebris rupes^ nemorofaauefaxa^ 
scps . S^afltibunduSy ^ hand Tno apparere colore 



Afpis. 



w 



Vtfusfeps habitat j fips femfer ccncolor illi 
Sjiafub fojfa tenet teSia atque cubdia^ terra. 
Ex iUis quotaparsfaxofi concaua clim 
Paciferoque ^eo c ongeft o s fer uat aceruos^ 
Atquegrauem infligit morfis mortaltbus iSium 
Necfactles cuiquamfine noxa adiguntur aculei, 
Imo malum diri fundunt in memtra "ienenum, 
Terreflres alij cochlea^fimilare videntur, 
Sunt alij yiridi quosjfingit fquama colorCy 
Oblongumquefahr^ Vartofacit ordine circlum. 
Plerique in hibulis quod delitientur arents^ 

S^odamceuleprxjfirasalborefcabrefcunt. ' 



\ 




■i-t 





Nv N c ageierribilemfttientibusapdafqiumis 

^ oc ex grege repttkf 
lormidabtk cuicorfus^ tardumqueyolum,.., 
^andoquidemtranfuerfitvia efl ^froltxaque r 
Spira^ retcrnoflque muere yidentur Ocelli, 
At (imuUc facdiforte obferumerit anre 
Velmtnimumftrefttumfegnes lcorporefomnos 



Excutit^ erteretem finuat mox a^era traSium^ 
Horrendumque cafut^forreaaqHe pBora toUit^ 
Tamprpeera^ extenfi queuntquam irachia ducl 
Tantaque crajfittes eU^ quahtum miffile telum, 
^odfactens haflas d^Bafaher ixpolit arte. 
Pro trucium horhfina taurorum^ o- c<ede leonum 
Squahdus mterdum color a[bet , Qepe rirenti 



Cutn 



THERIACA^ ^?? 



6m maculuyfife eft cineres imitantefigura 
Nommquaw ardenti yeluti fuccenditt 



tme 



Idque nigra jEthiopumfuh terra,quale refufm 
Mlusfrjf e lutum yicinum in Nerea yoluit, 
?raterea£emm£yCalk inftar,fronte caruncU 

UAYcnt^fanguineisfcintiUant lumina fiammis ^ 
Turgidafqualet item ceruix^graue fibilat ipfa 
'Befitdy dum certam yomit ira concita mortem. 
^atuor hinc intra maxill£ concaua dentes 
Kadicesfixerefuas^quosimfBaqmbufdam 
Velliculis tuntcaohducit ytrifievnde yenenum 
Efundit^fi fortefuo h^c approximet hofti^ 
Nec tmen vUa vides imprep rulnera morfuSy 
Necdtgnusfatutumor iSiumcorpusaduritr 

Sedqui Ufiis homo eft, citra omnemfata laborem 
Clauditf^ignduomorienstorporefithifcit,^ 

Solus eamfotis cB lchneumon yincere feftem y. 
Cmgraue cautus ei beilumparar^ editaque oua, 
^uafouet in multorum hominum infuperabile tethum, 
OmmafraSiaterit.mordacequedentemefftt^ 



1 ^ 



T A L E autem Jchnemnondmmat,velut acrior iSiis idincum 
^<e cicures alta prendit fub notie yolucres^ mai, 

^aftruxerefuumfitpra tahuUta cubile, 
^tparuam abfcondt^ntfobolemfotricibm aOs. 
^ftybtNilracosinterdec^rnereiuncos 
CHmferuenttfuisdemoribus^tdetentaty^ 

Mtascontinuofefe demittitin vndas^ 
SubmcrfoquepetitlimofumcQrporefundumy. ^^v. 

EtfuadefceaatcontaSiotergoracoeno^. ^ 

^um rapida yHim.deficcet Sirius af 



> V 



^tque pant rMdosfacienda ad yulnera dentes^ 
Tuncprmndentisltnguam^horribtlisque colubru 



*^ A 



Impttit 



i 
^ 



\ 



VifmT 



«4 

Impetit 

Aut "plgofi trahit 



NICANDR r 



aduerfi 



umca 




tput 



acri mGrdmu cre 





m mmma ca 



udi 



a 



/- 



H 



quoque yipeream, qu£ cermt acuta^ figuram 





A[^icias ^ytmn njno fi corporep 
Etnunc hietlon^um^parmm trahaiilla T 
Nepare confimjles formafit ^bique draCones 
Cernere ^nam gignit nofira h^ec Europa minore^ 
Tum qui mollefipra pr^etendat cornua guttur 
Et quodam canaore micent, alij ad fiopulofos 
Scironismontes^alta ^ PUnnonia:, ^ ipfim 
%iph£um,^ di^amcoruicognominepagumy 
Etcanentem hahitant Afielenum^ quin a^ alumn 
Eert ^(iayhra tres longjs qui traCiibtis ylnas 



jt >> 



•r f 



' ♦. 



Se tendaiu yrigidum quaies BucartePon^ atq 

Ardum jEgagees \ t^- celjM Cercaph 



i 






Semultosrefouety imorumfiatis amplapatefimt 

In latum capita^^ fiummde ciYca yltimaf^ira, 

Ffminaponetrahit ceu mancam yipera caudam 

Eerpetuo duris horremm tergora fquam^y 
Etperofacapigrumraptat dumeta -volumen. 

dput mof firt proUxiar (Ua ' ^ 
^andoque (^ quandoqueminor^fednonitaIat$ 
Ventre patet ^mutila efi fimdisqueper omnia cauda 
Trolixi fempertracluSyfimilesquoquefquama, 
Atqui irritato quoties excandmt ira^ ' . 

Sanguineo facies oculique ruPore corufiant. 




Dtffifique micans celer incrif^anteque Im 
OMiquamfijiuatpoftremQin corporecauaam 
Hinc mtfiras facim iter ed;p furh queretds 
Accepto exmorfugeminos-neruiln{idr:,acufos 

Trifte qtiibu^ytrus iacif^ipfi] atfi>nfm^f^ 

Orefuadentei habeti hosperpenderelatQs 

■ K 



i <« 



u 



,l\v 



■^ ^ ^ 



\ 



A^ 



4 



^ 



J 



■ ^'4 « 



1 



'A^-J. 






1 k ^ 



w^ 



T ' L ^ 



THERIACA. "iSj* 

IBa ex carne licet.pom ipfo ex rvdnere auitiam 

ltjanieSyqH£ nunc pnguts ^^nmc ejje cruenta 
Ccrmturj (^ nuUumfr^fert quandoque colorem^ 
Sed qute circundat plagam caro^turgida moles 
ToUitur^interdum rumunda^ acpalma ^idetur 
huida y nomunquam quodam velut hydrope gliftit- 
^aterea quales ambuBo in corpore hullA. 
'Exterwrejolent fitmmatim emergere feJle, 
Inde fttbexoriens fligam (^ yicma ifutre^ 
Occupat^i^ triflem ciet inpracordia mortem 



tAjfera quandoquidem yehementery i^ ignea 



Totum corpus edit^mijene arSloex gutture 
Perflrepitant,c£caque catut rertigine nutat^ 
Multaque debthtas memhra^ anxietasquefatigat; 
Bt grauis ofpre^um yexdt caligo cere&rum.. 



' 4 



Aridafaux Japc extremos it fiigus in yng 
Atque hy bernaflatim cadit omnes grando fer artus .- 
Crebri eiiam bilis yomitus ^fltjallidm ager^, 
tAtque imitante niues circum judore maaefcit, 
^lumbeus eH atiquando cotor ^ quandoque nigrefctt^ 
Fufllis interdumpmilaturflortbus ^ris^ 

j - 

N V N c Potes aButum infldiatoremque ceraBem Caaite. 
^ofcere^yifereum^velutigenus.huicquiadilpar 

^ontscorfus habet/edquatuorautduoprofert 
Cornuay cum mutila yideatur njipera fronte. 
Squalidus albenti color efi^ bibulisfub arenis^ 
yelquafaSiarotisyia tongafubfcrobedormit. 

Bx ijs alter echis yeloctbus obuiaflfim^ 
^effotergatibtprolixustrannteducit^ 

^td medw diffufius hicficorforeyoluit 

(^uruum erransfer iter refinantibm aj^erafquamiS^ 
^alitcr xquoreo tongilfimagurgite nauisj ^ 



b y 



i^S NlCANORt 

^Mamytolentusagknmc h^c ynmc A^hrkus iHttc 

^ellkur^tp' Uterumgemebmddfragorcfmrum 
ExtrafitcandasJtmoseflufiudtyndiuJ ' 

Jsfifortegrmemferfensmfrefferk iBumy 
Fitfmilis clmo tumoryobfeur^que leumtur 
^uPuUy^ afliSii non magnum farte dohrem '- 



Bxagitant^ fZferum trifis magis mgmna tentdt 
Atque ambospdplites labor.^ pallente color^ 



Exankm/ra5its^uefathijcens yiribHs aier 



> 



* 



i-\ 



Conlhiatur, ter tresque dtes fuperum athera cerptt. 
KaroqUe conceptamfugit hoc ex yulnere mortem. 



^ ^ 



S^* Qv I nofcendaft hlcftrfenJ Hemorrhofsaudi 

Kimofas colit illa petras^ fbtque aflerate&a 
Et modice fe>jdensfack inflexufNq 

ynumlongdfedemjtotoquegracii/ima 




t 



jt 



Ignea quandoque efly quandoque efl candidaforma 
ConflriSiumque fatis coUum^ ^ tenuijfma cauda 

^inafufergeltdosoc4losfronscornuafrQfirti 

Splehdentum quadam radiorum albentia bi(i 
Silueftres ' yt afeifofulatricesqueiocuJUn 
Infufet; horribile ac afl^ru^ cajput horret^z^ inf 
Ifjfus obliquefiaparuula icrgaxera^x 
Claudicdt: exmeaio yideas affeSerefdorfQ 



j 



4 



V 



Varmm Haui^um^terk imamtubrica terram 
AluHs^ Cr haud alio tacite trahk ifia motu, 
Ac jer arundineum f trmfeat Hiagrabatumy 
Vrotimishorrendos ybi mordens intutk iBus 
Decotor accurrk^ecies, qu^cdamque mgred 
<tAnxia corda doTerit^eiidxftisiffgKuitytfd^ 
Sj^jnX^ fauguinei frima fui nociefluores 
Ipfisfrofiliunt enarihts^ auribffis^ ore^ 
Ve{icaciuepmutlqu<iefunt in cdrfore.ptag 



y -t 



f > 



4 



\ 



^J 



4- 



Kmfttn 



{ 



+ 

THERI^CA. -ity 



■-"■» 



t » 



> t 



'Kuttt^mtur^ qmdamque cutisfuli^tm marcet 

Brgo caue^ imfHmtscpefuum nejmina yirus 
Imomat : hisc quoniam diro quem prejjerit ore^ 
Ignitas queritur gingiu/ts ^atque fer ifjos 
Erumpens ^ngues miro fiuit imfcte janguis^ 
Et male olente madent focdifutredine dentes. 
ilupnda^n ammdfit.Helene cygni louis inclytafroles, 
EuerfarediensTrota (nifi vana yetufias) 
Huic indignata cBgeneri^Tharioj. yt adoras 
Vemt^^aduerfideclinansfaminayenti:, 

VluSiiuagamJlatuit iuxta Nili ofiia claffim . 
Nmque vhinauclerHs fe feffumforte Canohtis 

Sternerety-^ bibulis fufus dormiret arenviy , 
I^J4 yenenofs hemorrhots impultt iSittSy 
Illetamque tiiltt letali dente. quietem. 
"Protinus ouipar^ cernens id filia L<cd£j 
Ofprejfamdiumferfentiferuidadorfum 

hfregit , tritaque excujfit vincula (^ 



iu,£fragili i/Iius fic demPta e corporefugit 



i 



* t 



I 4 



> 



K * 



v 



Et gracnes hemorrhoi obliquique cerafi 

^x boc clauda trahuntiamfoli temfore membra 



\ w 



m 



• « 



.= i , \ 




\ 



•J 



- * 



t 



dol 



hdeque pccata ^^efolutus pelle capillus 
^f^rgitur,^ yohtans candentis ^uppm achant^ 



-1- - _» • 



- 1 



V 






. I AM qu^ Sepedonis ffecies ftt , qualeque corpus, , . s.Hon. 

^ccipe: diuerfa trattum rationefigurat. 

^inetiam mutiU nulUinfunt cornua fronti 

Et color Jnrfuti quakm efifieSiare tafctiSy 

Grande cafutJ?remor^dum currit^cauda ytd 

^am tamen oUiquo maiorem tramite ducit 

^uodfitabhocyulnus/nagnos nocuosque 

^xcitat .inwlynens quiajundtt ^ ipfi 'venenumy 

^p fata marcen.tes tabes depafcttur artuSj, 



Tr^terea 






Dtp{as 



l^S NICANDRI 

Pr£t€reafadum turp i yitiligim corfUf^ 
Et yeluti yrentl maculas a Sole yidere efi. 






\ 

E X I G V AE jlmills J^eSiatur dipfas echidi 
Sed fefiina magis mors iBm occuvat <£Jrros. 
Parua g^ luridacui circa vltimay cauda n 
^uemferit^ accenfo miferas is corde quere 



\ 



^ i 





\ 



\ 



Fundtt^ ^ arenti ptibundm fauce dehifc 
^ji^ftisque^yeluttaurm^fuferincuhatynd^y 

Immenfiquereplet^fidfrufirayrvifcerapotUj 
Vum crepet intenfus ruptg moxfumine Ventei^, 
Teruetus e^ iuuenum c3^ narraturfahula'^ quod, eum 
Maximtu athefeam cepijfei lupiter arcem^ - 
T>iuifo infratresmaris^^quodTartara^regnOy 
Contulit aternam mortalihm inde iuuentam^ 
Vt dignum meritis impertiretur hdnorem: 
lam quoniam fupero jurrepta ex tetherc flammaj 

^radonem amentcs odere Promethcayquod non ■ . 
Ipfis perpetuum yiridesfecijfet in <euum, 
At nihilhoc illis dimnum (^ nohile munm 
Frofuit a facili iam fufcepiffe Tonante, ' ' ' '< ■ 

^andoquidempigrofeffttandemiUudafella 

Impofmre^grauisquimoxfuhponderedonijy 
Arida dum tentat yicino gmturafonte 

Colluere,aJj?€Bofuhitofirpentefiupefiity 
Vtquepht tutumyelitis concedere potumy 

Supplicai: iHehonumforefereJpondetyatifid , - 



.H 



■>i - 



Conditione^fuo fi det qu<epondera dorfo 
Baiulet. infipiens(fuafttjitis) annuit ille, 
Hinc efi quod yeterimferpentes^orpQre peUem 



Ahijciant^^ quoquenoui reparentur in anno 



Infelix hominumgenm, omm exparte^fiq 
F€rpetuofinio,certoque fuh inferafato^ 



1 



¥4 



ut 



THERIACA. xts 

Ferueat^ ^ feiore hommem clam vulnere Udat. 



L 

A^ V N C wea Cherjjfdrumfacili dic carmine 3iufa^ Chafydroi 
^} pare frodufitp fmilantiqHe ajpida vulttt 
Bxbrimit, ac yiridis celeberrimm incoU ftagni 
Infesltm ranis odum, non moUecme heUum 
Infrt^acficcisybidefnitvndatacunis^ 
Bgrejft^s tcrrafe continet^ hicfua membra 
^quididus informisatiefouetferuentefub afiu^ 
Intrttisq^ite yiis affiante atrociter ore 
Exedtt arcfites^ quosfecerat orbitayfulcos, 

^eJJimaquitsfecitpUgashicfignafequuntur, ^ 

<i^rtdatotacutiscircumfutret^horribilemque 

Eleuat aJpeSium : magni ignitique dolores 

Tandem hominem in terimunt : mox tlurima pufiuUJurgit^ 

^c <di<e ex alta bi^U^fefarte refunaunt^ 

Et mijerum diris turbant affeBtbus agrum. 

^ofihuncexiguamtibifubdimusamphisbmam, bS. 

^ufUce conj^icuam (monftrum mtrabile) Vultu^ 
Cuiktferpetuacacumcaliginelumen, 
^pdUtasytrumquegenas forreSi^quementA 

*^lus alijs alto ferpentibus aggere tendi 



Terreus efi tUi color, ^ denfiffima pellif, 
^Urima quam Varie dtfiin^amfigna figurant, 
H<€c ybi lam creuit ^dedentes ligna coloni 
SeEiam degUbrant oleafiri ex arbore yirgam, 
^alepedum ^firiSihque prehenfi peUibus anguis 
Infertam obuoluunt^^quas certisdeinde diebus 
Exarerefinuntcantantes antecicadas, 
Vtdis hic baculus frigentibus artubus ejji 
Pertur^ ybi exanimis digitos torpedo Jatigat 



^unc qtiia conJiri5ios,^ eorumyincuUjneruos 



T ealfacit. 



f 



1 



19<i NICANDRI 

Calfacit^ immijfofouet extendttque calore. 



stytiu. . *3iFRONTl fimikm reperis Scytalam Amphisi^m 

Tihguiorefttamen^^ cauda^/]mnullafe 



j 



Crajjtory yt quantumfolita ef comprendere lignum 
Curua manns ftriSium quoties tenet ipfa lig 
Tamprolixa^ yagans pfuuio quam reptile caelo 
^odfcecundagenusfuagignit yifera tellus, 
NepoBquam iuuenis yenienti temporerverisy 
Magna Deum quando profertferpentia mater 
Liquerit objcuram confueta cuhdia petram 
Et nitidos tepidofuh Sole extriuerit artus 



X 



* 



> 



T andentes fe foenicuU teneram exedit herbam\ 
Sedper opaca morans imi decliuia montvs 



Se tenet^ (^ multo grauiter latet ohruta fomno 



Eque alta Jua eonquiritjihi pahut 

Nec licet id magno cupiat Jiudeatque lahore 
Arefcente ptim potis ejldepellerefauce. 



> 



j + 



Bafiiifcus. ^T V N c modicum , at dominum 



um ferpentum perf^ice 

Ipfe colore, (g 



Eminet argutum caputyeft Jlauo 
Et tribus extenfoporreBus corpore pahnis 
lUius audttos expe^iant nuUaJufurros, 
^antumuis magnas fnuent animaliajjiras 
^ando vel in pajlum^ yelopaca demaftlua^ 
Irriguosue locos rnedia fub luce diei 

Excandefcentifuccenfkfuroreferuntur 
S^edturpi conuerfafugoe dant terga.retrorfum. 
^odferit hic^ulto corpus fuccenditur igne^ 
A memhris refohitafuis caro defluit^ ^flt 
Lurida^ ^ ohfcuro nigrefcit opaca colore^ 

NuU^ etiam yolucres, quafada cadauerapaf 



> 



A 



Sic 



THEMACAi xpl 

Sfc occlfum hominem ungmt^ yt ytdtm^ (^ omnes 

Huic fimtles alia^plmi^ qmque nuntius aur^ 
CoruHS^nec quiscunquefera per deuia lujira 
Degunt^ e tali capiunt ftbi pabuia carne, 
Tm teter ruacuas odor hinc exhalat in auras^ 
Atque propinquantes penetrant nonfigniter artusx 
Sin cogentefame n^eniens approximet ates^ 

Trifiiafatarefert^certamque exMre mortem. 



!> I c E N D y M facdi Dryinam nunc accipe mentet DiyiS^ 

Hydrum etiam quidamj quidam dixere Chelyarum. 



^Ue cauas habitat quercus ^alibi quoquefag 



T^ofihabitisque algiSy dulciquepal 




cuaue 



^adrupedes ranas^gracdesque moluridas haurit, 
Hmcfi mfefta myops odiofa animalihus ales 
ifnpetatj,exefie celeri impete rohora quercus 
hjihtjjicimo confiruiioincej^itenido, 
Candidus efi tergi coloryeB ^qualis f^ hydro 
^» capite ajpeSius^grauis itque a corpore foetor ^ 
^alem aantmadida^corij prafigminaffordes^ 
^as tereti radunt ab equino tergorefe 



^odfi cui prenfum Dryin/is talHmue pedemuf 
^<^ferit^atotofej}argenscorf6refertur 
Tnfiis odor ^furguntque nigrijqua plaga^ tumores^ 
Moefinque trifiitia <^ UcrymahiUs opprimit angor 
Comprenfitm morfi quadam caligine nmtem, 

^t perie7is nimio fiaccefcit formadolore: 
'^lque adeo pafcens abfumit membra yenenum. 
^in etiam obfufians ohducit lumina nubeSy 
Et mifere afeSium perdtt letaliter ^egrum 



Sunt etiamy eiufdem qui morfi dentibus anguss 
hfiar balantumjoleant clamare caprarum 
Siuf ouium^t^ grauibus torti cruciatibus mgi 




z 



PdUidiU 






Zpi KICANDRt 

Pallidfisyma liqtior it^torpensqueyetemus 

Jngrmty O* crehris quctjjt fingidtiht^ agri 

Nmc fmilemfeUi Vomitum^ nunc fanguinoleniufff 
Eijciuntj, ififumque mdumfacit arida Uhra^ 

ToBremoquegrauemfundit fer memhra tremorem. 



Diaco, N V N C viridem 0* nigrumpoli diSia ^enena dracdne 



s 



Aj^iceMuem fatulafago Vhoeheia prole 

Inpehao Pelinutrimtculrmneiuxta 
L<eta Velethronia quondam decliuia yallis 
Tormofa apparet f^ecieSypulchro iUtus ore 
Trtplice eonfpicm fe produnt ordine dentfs, 
f^agnajuh egregia fcintiUant lumina frot 
TtnEiaquefeUe tegunt imum paleariamentum 
Nec tamen lUegraues^ yt c£tera turha^ dolores 
St yelitj infixo cumforte momorderit 
Sufcitat: exiguusnon noxia VuJnerapun&m 



(S^i ceu rodentis noSiu quaque ohuia muru) 



H _ 



> 



3 



> 



> 



J 



rf 



Jnfltgit^ modicum tenuh datpJaga cruorem 
Huncpetit inutfum magnilouis armiger hoHem_ 
Cumque genis parat acre fuis ex^there beUum 
Tafcentem infiluis quamprimum yiderit iUum_ 

S^pd totos ferus isnidos cum mitihusouis^ 
Etfimulipfa terens ^ yaftans pignor a p er dat . ' 
Non timet hocferpensjmo quodam impete dumis 
Trofiliensjpfamque aquilam,leporemqueteneUum 
Extrahit ex rapidis yi fraudeque fortior yncis. 
Cauta malum declinat auis . fit ihi afherapugna^ 
Vt queat extortam yiSiorfibi toUere pradam. 
Sedfrufira elapfam ^ yolitantem hinc inde rvolucrer» 
Infequitur^ longosfinuum contra5ius in orbes^ 
Obltquoque leuans furfum fua lumina yifu 



SlN 



J 



THERIACA, 



Z( 



m 

^^IN nmbofaSamujfetituryelLemniAteUta 

(Vtraqtie Threicios profe conj^icit infuUfines) 




frocul aha. patet Diuie %hefcy 




a, 




CUrm yhi eH Hebriis ,not£que niualia Zonoe 
Culmtna^ (^ Oeagrida quercns Zerm^hiaque antr, 
Vrolixam inuenies inamabile Cenchrida monfrum 
•^em njarv]s fiSium fquamis dixere leonem*. 



nonf 




em necfhira yidi 



^am facit h<£c plagam^nulla medicabilis ari 
Tabes mjequitur^qua diro membra njeneno 
Exedit^ac turgens cructatumfujcitat hydrof 
Donec is effraSIa propefumenparte refda 



s 



j. 




tAtqui cum rapidis feruefcens Sohbus ie/ius 
Ardet^tn horrida fe filuarum deuia confert, 
Imbellesque rapax yenatur pr^do btdenteSy 
Vercelfiue Saiiuga^frondofme Mcfychliy 
Sub yiridis quandofrigentihus abietis vmbris 
Securi recubant^grege circum errante^ magiBri 
Htc coMe^quantumuis fortis yidearis (^ audax 
Hoc admrpis eas yel tentespralia monflnmy 
In te fefitferas ne flammas (jfiret hiatu, 

Mque tuum impUcita ccrpus liget vndique cau 
Et hibat exfuSium per ytrimque fokta cruorem 
Clauftra.proculfugito non retio tramite^ verum 
Obliquumfer iter, cita quo yefltgia frangas: 
Lneditenim curuo per fpnas tergoraflexu^ 
Cum cekres alids reSioferat imfete curfus, 
Talts Threicio feruat fi beflia traSiu. . 

Hi c etiam infidians inuifos Stellio morfus 

Incutit. Uanc illi fertur tnhmffe figuram 
MoeftaCeres,fuertmutatocorforejuxta 

Callichorumfuteum, CeUis quando Terapnts 



ipj 



- L 



Ccnchiis 



ScetHo, 



Kobilii^ 






iP4 KICAN DRl 

2<lobiUs hoj^itio Diuam Meiamra recepit. 



Plata alia 



rcpriiia. r L V R E s repmum^qt4>is non lU noxtajormne 

Per denfas hahttantfiluas^^er opacame lufi, 



^uos Elofes Lyiiasque €Qro?jatosque myai 



Dicuntjunt iacmis infime s ^funt que moluri 



Sunt Ciectquealij^fednefciaUdere turb 
oAd qmrum infiSias frofulfatoria plagas 
'Kadicesjoerbas/olia^ ^ quo tempore velli 
Atque kgi pr^fiet^ referam.qmbus ipfemedelu 

Vfuspr£cipitipofjtsfuccurreremorbo, 
Vt virides carpas^opus eB ttbi,fedulus herbas. 
Dum nouafiillat adhuc quafiprimo pUga cruor 
Prafianttjftmum idefifieri, quo pabuU traSiu 
Verfrondofa yagi qu^runt ^mbracuU cnopes 



« 



JoT S ^ f^"^? f^^^t^remprirnum tibi cohuenit herbam 
renenatos Veilere.tdem cumCentaurocogncmenhabentem: 

^amgelido Chiron inVeli njertice quondam 



A 



Vrendit: amaracino folto fimilis comafi 
<^uretu efifloriyuhus, non altaque radi., . 

Vultfilusfirefolum.quo.plurimanafittur herbat 
Hanctu -velvirtdem Velficcam conterejeinde ' 
Nobtlps hemina permtfce atque accipe njtm, 

Cmltbeth^chomtnimenfurdfatefeyidetur. ' ^' 
Sunt qui e> hanc alio Tenaceurnnomine dicunt. 
Opttmapofi partum vaiet htc e^ ariftolcchia, ' 
Vmbrofa qu<e gaudet humo.fimies^uefequaci 
Vertclymenohue heder^hue comas, floreshue rt^bentes 
^xhibet.yndegrauemfimdensexhaUt odorem,- 



JSaJcemem m medto ccrnes pyriimaginefrucfum 
Atque rottmdapatet^quodamfed acnmine radi 
FemelLc^prolixa marijmiltque colore 






Horici» 




UorkioeBbuxo^ qmm contra tripis ecUdns 
letiferos morfkf frafens exquire lettamen* 
Vnm hinc drachm^ fondus nigro inde Lyxo^ 
Et bihe^non iflos modicum conducit ad iSim. 
A trihHs hinc diBamfolpjsfi fumpferis^rhamy 
Non leuepnefdium contra tlla yenenapardris^ 
Siue alto hanc inmonte^ vel ima yalle jrehendas. 
Smt e^* qui minyantheseam ^funt qui tripetelon ■ 

Affellant : qualts loto efi^ ap^aret imagOy 
Bt fimilem ruta^ donec yiget^ edit odorem . 
t4tfiores yhi magnafuos^ adnataque memhra • 

Cceperityingratumfolet eruUare bttumen. 
ColleBum illtusfume a^ bene conterefimen^ 
Afpofiti quantum hreue vas comprendit aceti^ • • 
Atque honum aduerfus ferpentes ehihe fotum 
Nunc age^ mixta tihi tales pellentia mor 
Antidota exjediam Jaciltque doceho Minerua. - 
Trifiacriar/i Thaffi radicem Velle faluhremj 
Atque alho cafium mifce de viticefemen^ 
Nerim item^, ^ latefi^argentemgermina rutam^ 
Thyrnhrxasque comas^fid eas qu£propter odorum 
SerpiUum yeniunt: C^ diBa a regihus hafia 
Vel caulem^vel radtcem,yelfeminafumey 
^elxinenque^alio Clyhatim quamnomine dicunt^ 
Vdis aaudentem femper natalihHS^t^ qu£ 
Per diuerfafuosprotrudtt hrachiafiores, 
H^ omnes^prius in cotylam fitriueris ^ herhas 
Ebthc:, commixto tamen his yino yelaceto: 
Si neutrum adfuerit.puram capefiuminis yndam. 
hde bonam.ohferua radicem nobilisherb^, 
Cuidedit<cternum Alctbtusque&^yiperanomcnj 
Spinofisfimperfolijs.fimtlantequefiore 

^urpureas t^iolas :factlisfibrofaque radix. 



ip^ NICANDK.I 

^Altius omnifarajcftitdmr yifcera matris. 
^xtrmum Alcii^ij mordens ferctfjferat ingtten 
Vipera, qmndo cauo dQrmiret forte fnb antro 
^gefl^ are<e^ ah hac medica n^i pejle rettixit» 
Atcjue hoc contigit idpaSio ^ftmgente dol 



j^ 



lam vigil illejlatim ytfam prope prorttit herbam 
Mandit (^ exfuxit radice?n. fmina yera^ 
Btfhqttas caulemque dolens obleuit in vlc^. 
Pra;terea Cieft potes vti fronde virentts 
Marrubi hoc contra vinof^lendenteyenenttm. 
^afolet enixa lac herba augere 



E tfacere^ yt^p ulfe prittJ^ offerat vhera.prol 



^amque meliBmam paftores , ^ meliphjUon 
Appellant ^dulci quod apes deleBet odore^ 
^amagno denfe circum hanc Jiridorefufurrant. 
£luin etiam hanc adopem tenuu membranula prodef 
^am cerebrogaUinafuogerit^ interdumque 
Tfgma^polycnemonque a^ origanon accipe ^ftue 
Aprinum derade iecur^ quod concaua menfa^ 
Acree^uefel, <(^ porta cibt eft. hanc contere peUem^ 
Tufaque commixto ftmul h^c cunSla offer aceto: 
AtmdiHs foret hacfacienda ad pocula vinum. 
Accipe item £terna vindmtem fronde cupreffum^ 
VelpanacespelftbrinofeSlum inguine tefiem, 
Seuftuuialts equi^fuper atram quem Saint 
^tqt^s malumplenos m^ftorem immitttt tn agros 




NUtacus njortex-fuBuftquidem iUe reltSio^ 
€um lam natafeges.furgentem demetit herbam^ 
Et tantum tUitesft?acium pncfcribit ^ ambit 
Eetrogrado quantum potis eBdepafcere traku 
lUacauo tere Vaft ftmtd parefondere drachmic, 
Etfuper tnfufe qtiodfatftt conijce lymph^. 
Nec pulchri abrotoni,aut fcrx ablimftere lauri^ 



^ttOi 




THERI ACA, 



i ipi 



^asgerlt hac baccasJhu moUis amaractis addi 

Dtbetyin irriguo qute gmdet ameenior horto^ 
Et tenerileforisjimilisque coagulafatus^ 
§ua!u capreoh^f frejfansquegraue hmnulMs yher 
Tingueque ceruinum^quo cingit yijcera, rete, 
Bx his accipiens his drachm^ fondera rebut 
^uattuor in cyathos antiqui deij 

Nec njeteris medicina a 
CUmfit^quasquegeritfilulas ymhratiUs arh 
Aftaque ad attegias flatanus^quihus addita diB. 




\fertq 



i 



Semina hifleuri^ iuxta Ideaque cufrefjl 
Omnia quandoquidem certiejunt illa medeU, 
hfltSiosque ahigunt ferfentum dente dolcres, 
Nunc altudleti effugiumy coniraque malignos 



Anttdotum morjusjactli cafejerius 
hqmfitaw igitt*r terefulyhataany (^ inde 
^cminam ftijana Jtferadde y ditosque vetuSli 



Mox cyathos rtm,frejfique liquorts oliua 
Aequatem fartem : quje fic commixta medela 
Taletihi euellet Jecuro efeSiore rirsis, 
^^ cafe quinqueficis drachmas mediamque meduUam 



lunge huicJrondenttsferuUyVdequefiris ofimam 
Femculi radicem (^Jemina^ cumque cedrinis 

^accis aloojas afij najcentis ad yndas^ 
^tquodcornifedtmnomenfihicefiiequorum 

^rxgnmtem ymhellarny ^ drachmarum fondo duarum 



Acrihifs e myrrha lachrymis^Jummique cymim 

^ecerftum certo dif^endens fondereJru6ium> 

Cuius tres Cyathos yino meduaminis hauri, 
^ifcreumquecafut,qu£qushincjuntdamna refelles. 

ynius egregiam drachm^ accife fondere nardum^ 
^t mifie oSiifedemfiuulijfine tergore cancrum^ 
^-^ recens mullo .redolentemcm irtda tunde^ 



tOt NICANDRI 



^mm 'KArcn^ m^el amoena, fugdcis rifa 7)ri[o»ii 



Ntttrmtj qua Sidonius cum coniuge Cndmm 
Hitrmonut:,egr€jp4i fua tefla, neuam aJuenafedem' 
,^£fijtjnq(4e duos yerfifuntambo dracones, 
,^in c^* florentem .(^ diffufi fioris erycem 
Jccipe^^pafcentisgratas examini^ efias^ 
Acfterilem (etern^fruticem tamaricis^ honorum 
Vmentum vatcm^per qucm Coryfeus Jpollo 
Conficia Venturifieri pr^fitgia iuffit^ 
Atquegubernandipopuhpia iura fiacrauit, 
His etiam yiridis pUntamconiunge cony%^^ 
Et yirgas fiambuce tuas ^ ^ fiondagratt 
Brachiafiimfitichi^ cytifium (^ yepetas thymalides^ 
Omnia fimptafiuo^ quod fiat (tt ^pondere tunde^ 
Atque boni heminam^velplusinfunde Ly^i. 
Prende coaxantes etiam prope fiumina ranas^ 
JNempe minutarum patres^quorum optima turba eB: 
Siueipfios coSios ^jeu pinguia iuficulafiumas. 
Vipereum fimilt iocimis ratione iuuabit^ 
Sifihedio mixtum vino potaueris: imo 

Vtde ^ eiufdem caput eft ferpentis ^ybi fit 
Sumitur a Lefis virofio dente puellis. 

Nec nitidos heliochryfi tu defiere fiores^ 
Et cUufisfoliis nofiendam corcoron herbam^ 
Omnigenisque malis dtSiam prodejfe coniUm^ 

^uam vocat Herculeam quoque yulgus origanon^ add{ 

Etquiedam eFi^ afini folium quae dicitur^ herba: 
Hancipfumque fimultere origanon^ atque rotundum 

ExthymbrafruEium(fiorentem intellige fificam) 
Certa mali h^c etenimfiunt propugnacula morbi* 
Pr£tereaftmilt quamparuapapauera yultu 
AfifmiLre yidesjrhamnum cape rore madentem ^ 



Circa quam niueos eftfemper cernereftQ 



^amq^^ 



THIRIACA. 2«« 



^amqtiealio quidam fhiletxrim nomine dicmt > 

'^i Gy££4 colmt monimentA dtumque Tymolum 
Denfaque Varthentj iu^a^celfi vbifajcua Clefi 
Errantes carpunt per amoena yireta cahalfi^ 
Iffique co/IeSio caput effert amne Cd^er, 



> 



j 

AT V N C medtcas age radices^qux trifie venentim 
Bxpellunt^mordens qmdfudit beftia^dicam: 



, Atque duo hic echia vide^ quorum alterum inhorret 
Spinofo anchufrfoliOyparuaqueprehendit 
Nutricem^ radicefuam :fuMimior exit 
Aherius caulis ^quem circa eB purfureusflos: 

Vipereagermenffecie^durumquecacumen 
Monfirat^ ah hoc vtroque refeBam contere partem : 
InfaSio ex ligno vel faxo njafe iuuahit. 
Horridi itemeryngi^fimult^ medtcantis acanthi, 
Jpfiusque imis qu^ montthus hisret^ erini 
{Mmula riparum quam Romutus ocmia dicit) 
Tritas iequah radtces ponderefume, 
Sic graue montan^ eucnemi nemus^ ^ Nemea:i 

Semen api^iXternumfohts quodferuat honorem^ . 
Etgrati anneft duplex his adijce pondtis ^ 
Atque hisc mixtafuo rite f^ hene confice ni;afe^ 
Vt yel yiperei contra maU vutnera dentiSj 
Aut vncam caudam , yet diraphalangia^ certunt 
Condas antidotum:cuit4s^(i forte mmiBKes^ 
Tresoholosfuauicommifcensporrigeyino. 

Terpendenda etiam yarij medicina teontSj 
^ontan<£ e> radios imitant^ fiorihus herh^, , 
Itliusejfe duas fhecies ccgnofiei prioris 
Ajfimtlis Scotymo quadam chhgtneforma 



Atqtte rotunda ejfufi iuho eft : denfa aurea radix 

^Aprica effugiens toca^ opacis nafcitur vmhrii. 



Jlperita 



N 



3 



NICANDR I 



/ 



y 



Aj^musfolium ^fid miUt4,m hahet akera cmlem 
Imo humili mcdium floris caput horret echino^ 
Alha inttu radix referenti mella fafore, 
Vttandus niger eB^ tacitumfouetiUe ycncnum: 
Mixti autem lympha drachmam potaueris alhi^ 
Alteram ah Alcihw diciam cape prouidus herham^ 
Prendenti qmntum poterts confiringere dextra^ 

CommixtoquemerofaBumcelerehthepotum, 
Kepperit hanc olim quidam Venator^ yt aiunt^ 
Suando Vhdacr^is fcoptdts Crymn<ca per arua^^ 
Etper amoena Gra(l clamofus Fquique yireta^ 

Exhortantecammlat?'at^vocecieret, 
Hic yiridi tn Jilua celeris yefigia capra 

SeSians^tn madidumprope lumina yertagus hirqum 
Vipereis trtflemfufcepit dentihus iElum. 
Ergoproculquerulo (^ morjum teflante latratu 
B^rentem afefiferpentem excujflt, i^ inde 

HuiusmorfaflatmfoUaherhaglutPjt^i^^S^pc 
Horrihileminteritum tali medicamine fugit. 
Et yiridem Ithrumpinguis degluhe ricini^ 

M.^emfimulafperuUmfcefolijsdpiaftri: 
Velfua dehentem foli cognomina ramurn^ 

H^c adeum quoniam femper conuertitur herba^^ 
Afiimilanti oleamfolij af^iciendafigura: 
Stcque caui radix cotyledonis vtilis atris. 

Vlccribus^ficmfiditimampemiocalcem, 

Atque yirensptrethrum.meffa ^ Scolopendriaprodefl 

^m Thlegymm etiam Tanaces cape,cfara quodoltm 
Ehoehiprogenies adc^rulafiumina carpfit^ 

^rdufinex Iphiclefatum curans lokum 

Herculei quando comes adiutorque lahor 
Lernaam domuit yi&orihus ignibns hydram 

Et teneram felem ^yenatricemue parentem 



? 



iBifi 



> 



THERIACA. 50 

lUm dccmens mhufiosexterecrmes, ' ■■■' - 

EtqmfiedaUtent dijfeSioyifierAyentrey 
Exirne^ €>• af^erfamfale dehinc ^fdphure carmm 

BxiccainfatulafeclupsSolthidjymbra, 
Atque yhi te trifiis jortma coegerit^ inde 

Sume quotam ^ refica minima in corpufiula ^artem^ 
^alefoletfilphifrufium yellaSieus erlis 
Incidij h<ec prafins yfi qua efi ypneflansque medela, 
CunSia fimul yincet mala tali infiiBa yeneno . 
Nunc Neptunia quo Valeat teHudo yigor 
Accipe^ certa quiaem hacfimper tutela prohatur ' 
ContrafelongisyoluentestraSiihus angues^ 
^uantocunque etiam^ ^ quam multo ydnere Udant 
Hanc vhi yerfatipifcator in arida Ponti 

Traxerit^ infixo refufinam interfice cultrc^ 

Atquenouofigulifufiim excipe yafa cruorem 

Tum qu£ fiiSfidunt imo Uuentiafunda 

liumtda defiecajficcati deinde capejfi 

Sanguinis ^xquata quantumfiSia yncia hnce 

Eleuat^ agrejiis cui dimidium adde cymini^ 

Cuius quartam (equent leporina coaguUparttm. 

Ex toto hanc ynam pafiilio demito drachmam 

hique hono dato^ fi qmm Ufit heUia^ yino, 

^tque hdec aduerfus firpentes efio medAa. • , 

DiKA yenem dehlnc nacmt perpendeThakngis^ phabngia. 



> 



^> 



> 



J^^que malos iBus iliius [igna fiqmmtur. 
Spkndidus hicprtmus Kox efi ni^ante cohre, 
EtmuitispedihuSyfeptaorep* dentihus aiuus. 
^uemferit htc^ nuUam perfert in corpore pUgam^ 
^fi ima tacite ruffefcunt iumina parte;, 
Uorridafriglditaspenetratos occupai artus^ 
Mutatusque color^ refolutaque memhra deorfum 



Denutaaf^ 






30Z mCAVDRI 

Denutant^flacco Imguefcmt ingmndpem 
Egelidiqtie Ubant luxato poplite lumbi. 



Aftcrion. J s T I s A^erion pgnu agnojce fecundum : 

In fummo apparent qmdam quajt pinguia dorjoj 



Atque nitens yarium depinait ruirgula corptu 
Percujfim hoc hominem Jub it im cum fatihm horror 

Aggreditur^grauidum languet torpore cerebrum^ 
Lajfaquefraecipuegenuumcompagofathifcit. 



t 

1 . 



aneum 



Caervlevm genu-s eB aliudfublime filofum 
Hirjutaque fui lanugtne corporis horret. 
Dijjicilem hoc infert labefaEiis artubus iSium. 
Debile cor multo tremit ifj- languoregrauatur^ 

Et circumfufa caligant tempora noBe^ 
LubricHs e^- tenm^quam texit aranea^ teU 
AJftmilis yomitHsfubit ^ hinc lacrymabile fatum* 



• I 






Agroftes. f j j ^ C alia AgroBes fpecies dijlinauittir^^vt q 

Cernitureffe lupojimilis^qtd mollia texit 
%etia^(^ hispjufca^f.culices ycnatur^apesque^ 
Oefraque^ e^*' extenfos quodcumquc yolatile cajfc. 
Impetit^imbellemfert hici?moxtusi5ium. 



Pyfdcri. Mox aliudorauiusgenfueft: Dj;fderi 
. . Sphecmmquefolent^rutilo quodfulget hom 

Crudtuoraquefiafmilatur imagine yejp 



^^ JortisJ]?45iatur equinon languida proles 



$ 



Nam qma equiyejhas 




exAwma 



Si quodidinflixitjemere mn neglige yulnus. 
TurgidusexillotumoreH^ deprenfaque morbo 
Genua labant^tremulusfubit mflma ytfcera lang 
Sublat£que caduntquafitotoin corpore yires. 



1. 



Itltiffi 



THERIACA. 



ISium ytfife hominem domtt int erlmatque maligntm 
Extremeque nocens animaljeth<ea venena 
^pd yomat:<(^ faruo talem dat vuhere JomnHm^ 
Vtferat <eternam cejfante labore quietem. 



503 



iV V N C 4^tf nofcegenus formic£ nomine diBum^ Mjnnro- 
Tale quod infeBum fimilu demonftret imago, ^°»- 

Splendida colia rubentj^eliquum quafputrida corpus 
JNigriciespingitJiellantibus a/ndiqueguttii 

^tfimSium eB dorfum^cineres imitante colore ; 

Conjpicuum caput exigua ceruice kuatur. 

Ex iHo fimiles aliorum exj?ende dolores* 

SiCfe fubincidens fiquando legumina mejfir^ ahuJ phi- 

Mquealia inmedionjiridicrefcentiaparte ^^^^' 

Euel/it^fimilesfiarabets pafcere yermes^. 

Tarua^puta^ ^ fiammas imitata p halangia^prendit,. 

€irca huiusgeneris cruciantem tubera morfim^ 

Mtdtaque confirgit turgentipuftulapelley 

Atqueyagicoragunt^uSyinconditaUngua 

'^erfirepity c^ yario torquentur hmina gyro,. 



N V N C animo perpende tuo.quas barhara Mmphis ^^^ 
Befiiolasnutrit/volitantuimagineyermpSy ^^^^^^ 

^uemcircumaccenfaspetulantemnoSielucernits ooCx. 

Seracan^jbigunt^angufiiecuitis^ aLe 
Squalent^non n^iridfvelutipfa conilacolorey 
Sedquendamraeluticineremjumprenderis^edunt, 

HvNC etiamreferens inPerJide befia fronde^ ctaaoco 

Pafiitury horribili qutefemper cernua njidtu 
^utat^t infixoMuiftmmo e yerticeProdt 
^odfiimulb infftgit facile f^ tolerahile yulnuSy 

Citra^ omnm efi etenim mortem ^wteritum ^ atque lah 



Iwu: 



> 



3P^ NICANDRI 

scoipio. Jnde dolorificacantandusScorpiocauJa 

Et tetric£ illim ^edes^qui frimm eorum 
Albicat^ haudmaUy nec mortalia yulnerafigit. 



II. 



Sed rittilis quemforte ^enis f^lendere yidehps^ 
Hic calidasflamm^s^jiagrantemque incutit aBum 
^up detenti hommes horrore (^frigore quodam^ 



$ 



III. 



I III. 



_^^ 



Concutiunturj yti qmfehre ptiqueJaborant, 
Luridus apparens^trepidantes yulnere motus 
Fertjercujp hominijbipatenti qui oris hiatUy 
Vtfilet attonitiis yel yanus morio^ ridet, 

Efi yiridans alius^ qui quempercufferityilli 

Mox tremulum horrorem ciet, ^ penetrabdefrigus^ 



i 



V. 



VI. 



vir. 



Atque acri corfusje ajpergi grandine jentlt- 
Sufremus rafida quamuis $ol lamfade flagret. 
Tamgrauts ^ tanta eftfaSia hoc affiSiio noxd, 
Cuius nexanouemiunSiuris horridaf^i?ia 

Extremo nacuum iaculatur acumine yirus. 
Liuidus efi a!ius.ygrandi qui cernitur aluo^ 
Nam rofea yefcens manet infaturabdis herba* 
^fs ferity infufo defafltt membra yeneno, 
Et ticet exiguo tamen ingutnafubleuat iSIu, 
Tam malus £> yehemens infixus aculeus illi eft. 
T)e(rendes aliudgenus affimilante figura 
OBifedum cancrum^qui albentes incolit algas^ 
Extremosque maris carpendofabulafluSius. 
Incuruis quidamfimiles etiam effefaguris 
Cernuntur^ maiore alios quicorpore ^incunt. 

Chelis^forcifibusque aquefolidt atque paguri, 
S^ifaxofa tenent ttmidi catu^qutn etiam illi 
Hifetfuumducuntjfid nongenitoribus ortum. 
Nam camuras ^juando^fua nemfe cubdia^ rufes 
Defiituere^ nec algofumprofe littus oberrant. 



Infidiofii^ eos timidis fifcator ab yndis 



» ■»! 



BxtrA 



THERIACA. 

-. 

Ext?'ahh : hac njhife fenfermtfrAude teneri^ ' 
ConfeBim fnbfojfa^ettmt a muribi^j antra, 
Noxia ybi iliormnfoboles nutritur , ibique 
EueBis e corporibtis damnata propago 
Ifaper erumpit formamciue foramtna fumit. 
Inde melichlori (]^ecies yenit yltima^ cuius 
Summum ventriculu?n multafujcedtne ntgret. 
Tundit inextinRum, qmspercutit ille^ venenumy 
Excretisquc viris longe infenftffimm hoHis^ 
Atparmsnatupueros celerineceperdit: 

Alitibm fmilis ^qu<e roduntfarra^ UciifHs^ 

^a fiiper extremas folit£ je tollere Jpicas, 
ExtrttamillarumplanepopulanturariBam, 

Tedafiosper agros vag^ inhorrentesque corjmhcs 
At qui horum aduerftis noui iacula infeSiorum 
Tn&fens anttdotumfacere, ^quo deniquepaSio 
SolomontanxpunBubemhicisaptsue 
Non expeBatumfoleat fubrepere letum 
Cum nimis audaci fuacirca alueariagr 
Verfantem veUgrofffumpercufferit ^grum^ 
Vt fludi&seetiam fua in ipfof^icula tinquat: 

Nam pungens ea fert mortem ritar/ique yolucr^. 

Compertumque mihieft fiuits quidpatret luks. 
Fermciemque ferens, quid njej^a , i^ paruulapojf, 
Femphredon^quiditem diJfeSia caputfcolope 
^^fiafic.quando prorepit , brachia profert 
Vtproperans natiis pellentes £quore remos. 
Caca mygalees(qtu beftia araneus efi mits 
Komanopopulo) nouiquoque triftevenenum 
^amquetfits dat perniciem mortalibuSy ftj 
Non -viflsfubieSiarotis plauftri ipfa teratur. 



3CJ 






Sic etiam 

Non ita 




humih ccmpAge l 
'tmHem declmans efuge fepem 



VIII. 



Bcmbii. 



Pcmphre- 

don. 

Scclopen- 
Mus ata- 

DCUS. 



Seps. 




Pr^^f. 



'\d6 N I C A N D R I 

saiamaa- 'Pr^terecl inmjlu Sahma-jdne morfHS habet 



^£raj)id(im ^ cUre ardentem fccHraper ignm 
Fertur y^ al/jqne^-ullomeatindefejfa aolore: 
Nec quicquamc^ue flagrans gradienti ilh offcit teflus 
Vel rupa cute^ Tel qitacunque in corfore varte, 
Fr^terea qut^cunquefuis marefluSiihtfs ambit 
Nouimus ^ inter qu£ caut<s mirabilefafium 
Murcna. Mureno; ejij quodfepe cito njiuaria lapfli 

Deferat^atrocique fetens audaculamorfl^ 
Vellatin ^quoreaspifcantemenaueprocellas. 
Vama efl^ fl modb yera^ quod h<ecfuapafcua linquit 
Atque eat in flccum^ cogente libidine ^ littus^^ 
E^tcumyifereocoiensferpentegrauetur. 



Paftlnaca. 



N 



3 V I eftam <squoream compefcere Vaflinacarfi 

iraitinaca. t>^. ^/^ n - ■ f i^ "^ 

marina.. ^ ^cpopuUtorem vaflatoremque draconem^, 

Tejiilis illa quidem lethalia vulnera flgit : 
Fiflantesji quando yirosfua acumina cauda 
Tercutit^aut Ufle cuniramis arboris hicret. 
^fe tum mox obfcurior hinc ignobiliorque 
Languet. ab hocpquidem^^ravidis ceufotibusjfit* . 
Arentcspereunt huic radicesque com<cque. 
Sedpcrcu[fohominifhed<ep>utredinecarnes 
Abfumuntur: eoquondamperijjjeyeneno 
Apifium quiddm dicunt c3?^ rent.ur Vlyjfem. 
Omnium ego illorum contra mala yulnera:, qmsqut , 
lUaJerunt fecum morhos triHesque dolores^ 
Certa tibi ^ quibus o bflflas ^medicamina dicam.^ 



r t 






i^vME itaquehmnentis^quamlaccognomindt, herh^, 
Ajflmdem anchujifiondem, aut a quinque yocatam 
%adtcemJoliis, Vel acut£ germinafentis. 

ArUium item^ hi^ qmrt i£s ^cuimmen aceduk/ufnex 



M 



THERIACA.- 

Cicawaque orddumqm ^ odoroflore chmelcy 
Cumque httmill ficeafimd aha tcrgorafaoi, 
Carpe hremm qmque caucalidem natAlibiis aruts, 

^ieque adeo huic fimilis producit femina daucnSy 

Atquenouum (^ varium terehiutbiex arborefruciu, 

Suin etiam icquoreis rubicantem fluSiibus algm: 

Etgraciles puri contundc comas adianti^ 

In cuiiis ficcufolijs yel nube cadentCy 

Non mimmf(Sy qui deprendi queatjnpdet hum 



1^7 



Nobile Smyrneumiuuat hic quoque ^ ^ vtraque leucas 
Alta Jed eryngi radix addatu^r^ yt £qm 

Cumgrauida commixtafimul libanotide fumas^ 
J-Iunc inronueniens non eft^ nec Aefit ad yfum 
Somniferum ex omniquodinhorretpartepapauer. 
^am quod maiorem quam paruumfuftinet orbem, 
Agrefips tenerumficus etiam accipe rarnum: 
Aut ex hac ipfa colleBos arbore groffos^ 
$wprius ac alij iam maturefcerefru5i/is 
Incipiantj curm apparent florere tumore ^ 
Sic af^ er Hrobiliis ^ fic coUeBi e mareflores 
VerbafcoMc a:gilopisque Chelido 



Trita iumntfolia^ aqualtfiparte bwmtur 



y 



Mixta quoque ex alba cim dauco tuhera yite^ 

Tnrpcs qudemaculas muliebri e corpore tollunt 



^U£ rcpipinatif expandit brach 
Aut virides frondes abigentis noxia rhamni 
Accipe-.fola quidem h.u ieiuno manfa pakto , 
Talia defenfo propellit toxica corde 



Scabr^c etiam helxines decerptos collige ramos. 




Corcorum item.aut Latio ceruinam nominelm^'^iti'/i 



Et cum Lemnmna mdtum &' bene contere milto 
^^ certa eft cofitra quoduis medicina -vcnenmn. 



V 2 Hoc 




30.8 ^ NICANDRI 

Hoc dat (t^iflis item cucimis radice iumweny 

furgens foliis falmrHs acutis 
TruRu fepe juo tripi ffe extulit aluo^ 

Sicqueferensf^inas ccma^ cirratique orobanchi, 
Fumci itemfumas hyacinthinagermind mali 
Conmuentia adhnc^claufasque fouentia gemmas ^ 
Dcnec quondam albo nunc fundique f,ore rubefc 



Etjuuat hyffoptis^ quoeque efl multo anml 



Telephljque com^, (^ crefcens infalmite botrus: ' 
fLAilij item nucleus cum montani coriandri 
InfufofruBu^ aut tener^ folia ipfa conyzjs, 
S£pe recens etiampiper^ ^ naBurcia tunde 

Terfica.^ ^qualipermixtaporrige parte. 
Florigerum quoquepuLgium, (^ Jirumum;, atquefinap 
Hac yietumexanimemque queunt te pefie leuare. 
Islotum e^- mdttibmporrum cape _, ^ acre nocensqut 
Interdum Vrticafemen (qua Uta iuuenttis 
Affolet affixo yefii coUudere ramo ) 
Ac alhumfcyJU caput^ atque arentia bulbi 
Semina.i^ alterutrum^cui dat draco nomina.caulenrl 
Vulfosque affaragosfimul ex Tha^nnitide rhamnOy 
^/sque^ virens filuis producitgermina pinm : 
Accipefortis item^quamfcorpto nominat^herba 
liadicem, eiufdem fimilantem fficula yermis, 
Amnicol^quefidas^ quasfert Ffamathxta teUm,. 
Copmmque folum widantibus educat yndis^ 
^a ctta Schoenaii Cmpiquefiuentaferuntur^ 

AdijceamygdaleosfaciereferehtiafruSius 
Tifiacia^ borrifoni qux, mittit terra Choaffi^ 

Caucahdesque^^yna cumfiringentiatquecalenti- 
Myrtjadum fucco baccarum . itmgefalubri 



I 



Orrmmfi^ipulas^ ymbeUtgerumque marathrum, 

Etfilueflre cicer^ryiridemque [imul baryodnem 



I 



TdU 



THERIACA. 505 



Talisitemmorbilijymhriadulceleturnen 

Tr^ftiterinty c^ regia qm Campamquejertd 
Diattir^i^ fuamm circumiacutatur odorem, 
EtpatuUflpres lahuflte^ruflica turb 



Sms legit . at que fuum folit a intraaugefcerefrufium 



Vtraque ceu lychnu ruhicansqite inflore thrjallu 
Etgrat£ teneris yioUque rof^que puellfs 



/ -* ^^ * '-^ ^ % 



^m etiam multi nuocitatam femmts herham 
Demete^pflMotrumque <^ purpureum hyacinthum^ 



^uem tnjligemitu deplorans luxit ApoUo 
Formofumpuerum viridis dumflore iuuenta 
P ropter AntycUas imprudens perdidit 'vndas, 
ABm ybi iuuenis recidens in temporedifcus 

Trangeret extrema coHifuminpartecerebrum^ 
Et tribus infignem foltis nonpcius herbam 
Atque Cyrenatcum commifcens accipefl^cum^ 
Tresque ytriufqueob^los squependente bdance. 
Velreferens cornu ferpillum ^ftpeque crethmumy 
Et Cypartffumherbam^flmuUnnefum^ lyhicasquc 
1{adices tundens ^medicum fac ^ ebibepotum^ 
CunSia ea commifcens alids^ quandoque florflm 
SwguU cum ijindy vel acetOjautflmplice iy 
ImorecenteiuptantetiamflUSie bibantur, 

Si?2proflcifcentemperegreper deuialuflra 
Tegrauis iUorum ctmmam prenderit t Siui, 

Mox quafcunque Vtdes herbas, qmdcunquhe femen 

Manda, ^inacceptam.flexpref/erif.exfuepUgam, 

Vt mtferamfugias ex tUo yulneri mortem, 
Aerea tum Ujafujflxa cucurbita 
Extrahat imbtbitum fdnioft ex^rne venenum 
Atquecruentatoflmdexterafulcera taho, 

Vel tu manantes e flcu in^erge liquores. 
Imo tumens vino capra tibiprodent <vtris 





l\ 




I 

5 5i2 



I 



JIO N I C A N D R I 

Si qua mdum tmprejjtt ferimsjibi beFiia dentem- 
Tortiter dutemtSias intra ytris concaua partes 
Contine^ C> apprendens circumluat yndique yinum 
rDonec ah hts omnem conHet traxijfe dolorem. 
Efjttibmda iuuatfi comprendatur hirud* 



^ji£ multum tandem fitturo trahat ore crt^rem. 



i 



Velfotes exprejfum c£fa infliliare liquorem 



Interdum yeteris fecem vini yel 

Caprinumque fimum tumida trita illine pla^^, 
Omnia nunc yero tthi contra yulnera ponam 
Infigne antidotum^ tutam cmcredefalutem^ 
Has omnesfi quando fimtd contrtueris herbas* 
Brgo potens fr<eflo pt ariftolochia ^ ^ odor£ 
Irtdis^(^/ nardtfibr£^femensque pyrethrum, 
^£que alias prodeii\,yelfologalbana taSiu^ 
Bt fimilans nidum daucr^^iuxta albaque yitts 

^a parte haret humo^fic dtSia a Taone radix, 
His nigrum eUeborum , cnm nitri coniuge j^uma, 
Stante <eque Itbne trutina^paUensque cyminum 
Adijciens^ humilis frondentiafume conyzje 
Cermina^ ^ agreflis commixto aqualtter yude 
CorticCy coUeSias laurina ex arbore baccas^ 
Atquepetitum apibus cytifum^tritamque chamelen 
EquecabaUino lichenencrurerecifitm^ 
E tgratumfiiibus , fed yirus pifitbus^ orbemj 
^uemque recentia iamfudere papauerafuccum^ 
Etcaflumfemen^ cinamumque ^ balfamon yna 
Spondyiion item,plenum quibus adde mjtrini 
Cymbiolmn iaticis/nixto ^quaparte coagio^ 
Auriti lepor^^ traSioque e fiumine cancro^ 
lUa cauo mortario agas^tu cunSia terasquci 
FaSiis exfaxo pifliUiSj tufie aparin^ 
Exprejfo hinc ficcata tterUm quate turbidnfuao 



» 



9 



Vmusm 



f 



ALEXIPHARMACA. 



Vnius^ue dehinc paftillos fondere drachma 
Tinffe^trahens medio iuflas examine lances. 
^os demum arentes heminis inde duahpts^ 
Infiifoque mero rurfum tere^ ^ ytere^quandi 
Sors tulerit^memor mtereajqui taliafcripfty 
Nicandrij frigente Clartis aucm nutrijt yrbe, 



3'» 



NICANDRI POETife 



ETMEDICI ALEXI 

P H A R M A C A. 




u 

V A M Q^ A M maioresfuA quondamoenia nofiriy 
^uprum, ^ nos deftirfefumuSy no yrhihtis iftts 
Veftr^e Afi£ iunxere^ meamque tuamque ft inter 
Immenfusfatriam^ qui nos difungat ^ hiatus^ 
Optime Trotagorajalfts quiaproximus Vndts 
Tu mediam yrjam hahitas^facri quaparte Lohrines. 
Sunt thalamij atque zAttes celehratur^ at ipfeferacem 




Incolo teUurem^ quam magn£ clara Creu 
Stirps tenuity Clarius qua oracula reddit ApoUo: 
Non tamen illa meum prohihent ohjiacula yotum^ 
^up minus aduerfus letale paranda yenenum 
Antidota,^ diros dem propugnaculapotus: 
"PerjpeSium ergo cauens acomtum noris amarum, 
Vlena quod educens Acherontis ripa propagat^ 
^ua Flutonicus eftf^ectis, irremeahueque antrum^ 
"E quo quantumuis feftinus nemo redtuiti 
^a verfa Herculeo Priolai moenia hello 
Terrihiltftreperc^m traxere fragore ruinam, 

lUius horrihiUs totum os adftringit amaror 
MaxiUas^dentes^gingiuaSy lahra^ palatum^ 

Vrtscipuumque ftatim membrum^ccrfcihxet ipfumy 



V 4 Impetit 



'^^ 



K ICANDRI 



'J 



5J2, 

Impeth^ atque malo froperans errore ^agatur, 
Moerentemque'hommem crmante dolore fatigat* 
Summum yentrkuhpqmdemosdmellitur^ idqmd 

Cor quoque dixermit aliqui , ft) quadam quajtportd 

Claufa coarBantur luSianti^ifcera motn :. 

Plurimi item crefitns infraquefupraqueferuntMr, 

Et madidus totofromanat corporefudor. 

Inuifum caput yrget onm ^tumid^que refultant 
Temforibf€sven£yduplexcaj)itomniayifis, 

Nonjecus ac alta temulentus noBcy yelutue 
Cornigeri altores "^dcchi^ ebria turba^ Sileni^ 
Expref^ mentem fujfuji potibus vu^e, 
Atque labantegenujnutanteque corpore toto 
PerNiJka inopes animi decliuia currunt: 
Sic hebetes oculos habet hac quipefe grauatur. 
IUud idem quidam dixere myoSionon/-ut quod 
Gufantes Joleat prope fontes perdere mures. 
^mdam alio appellant idnomme Pardalianches, 

Monftrofo quod huic animantt ruftica turba 
InteritumBruat^ hancftquando obiecerit herbam 
"Per iugafrondof Phalacr^ts yaUibi4S ida: 
S^peque tetiphonon^nec non /^ cammoron^illud . 
Pemineum dicunt Acon^is crefierejaxij. 



Boc ttbi ne noceat matum yinextmSi£ cape cakts 



m 



N. 



1 

t 



^ua^itum plena tenetmantisi atque ruuente ly^o 
Commifee, ynde replens cotylam menfura bibatur- 



Autpulch 



rum aurotom camem 




, ^ decerpta virentts 



Cermind marrhubtjquodiam dicunt Meliphyllon^ 
Atque in frondiferanatosoleacfinefioreSy 
Etgracilem refica rutam^^ mixto ebibemeUe. 
Vitigma candcns quoquejerrum extingue liquorC^ 
Velqu/efliUat idem cahdo excrementa caminOy 

Sicque no uam argcnttftuc aun dcnique majftm^ 






F 

1 




ALEXIPHARMACA. 



Dimidiatum humilis pice<s ^oquefume maniflm 

Montana ficius cmfuccm onitidos adfit: 
Siue polycnemi modo natam contere yirpam^ 
^uattmr ^ cydthis meUiti forrige vini, 
Imo meduUaremcontrito fafferepotum 
tAccipe^ 'vbi denfa yolucrem concoxeris oHa, 
Et iuuenis yituU pingui iam moUia caUo 
Cornua refcindens fumjjto bene cojicoque njafi: 
Atque iUa vefiens offa^ tna njifiera pafie. 
^in etiam humano Vel equino balfama laSii 
Mifce aliquot guttis , ^ eundem forrige potum. . 
Troderit is tumfi crudorum oniis ante ctborum 
Sumfturus yomituper coUum effugerit (Zger, 
Sizfe etiampatulis oculis dormire filentis 
Tenficula catult tenertque coagula ceruij 
Lenaoque terens fotanda liquore propina: 
Sic jEgyptiac£ radices contere fici^ 
Et mixto coSHas da yino apiumque labore. 
^uts fi foUicita modo feceris omnia mente. 



Inuifiim poteris ^dominumque auertere morbum^ 
'Redditusyt rurfumfibt yitam proroget aiger^ 
Et yalido quocunquelubet fi corporefifiat. 



^ 



C affaque tuffis aht^pigra pcndereluminanutant. 



Interea crebros homofiirfim expeUere ruBns 



515 



^VKC maladamnoficeruffepocula pende». ^fla 

Spumantt [imilis laSii cum tempore yerno 
Suppoptas rauco prejfum replet impete mulBras, 
Hnec datafifuma Hatm multum afiringente yigort 
InfeBum tenet osjfubeuntt frigore (tccx 
GingiuiearefcuntjCrtfianteqt^ peUetrahuntur, 
Afiera linguafiabret^flacc£ pmpe gutturaglandes 



Deficit^ntj nuUamque cient e fauce Jahuamy 



V s . Aiditur 



\ ^ 



314 NICAKDRI 

Audit ur J^h at ^ opfletaque ex^ditur aluo^ 
Etgraue turbata qmritur ratione cerehrumy 
Vanaque vel medta fhantajmata luce yideri, 
Naujeatj ^ tri^i gernitus e peEiore ducit : 
Interdum obrepens oritur cumfrigore fommiSy 
Torpet iners motm J^nguentia membrafathifcunt 
Ojpciumfertxfafuum : ^ mfifrotinu^ adfit 
Tr^fens atixihum, iandem dominante dol 



Succumbens flygias ager defcendet adymbras 
IJtilis hoc contra bibitur medicina yenenum 



> 



T alladia placidum quodnuferfronde liquamen 
Fremadiay aut orchas^ mytinaue coxit oliua, 
Lubricus vt venter rurfum malafharmaca reddat, 

Seu difienta fremens ienera celer vbera vacae^ 
Fingue natante dabis Uc cum cute triJHbus iegrii : 
Aut tu molUfic£ rejeca <^ teregermina maluoe^ 
Exfrejfumque hominifotandum porrigejuccum» 
Tufa etiam mixto pc frnebe fefama Vino^ 
Sic a^ combuflo cinerem de falmite fume , 
Atque fuferfufa turbatum ferlue lymfha, 

HmcanguflanouacoiaferviminaJJort£y 
Verum interfofito de liniflamine panno^ 

Vtfeclufafimuldefendere crajja vetentur : 
Limfidus hincfenetrat^btbit/^s quifroderity humor 
'Nonfecm huic etiam pojfunt fuccurrere damno 
Pailadio triti bibiiique liquamine nuclei^ 
^psolim alatus Volitansque fer aera Perjeus 
Cefh^aelatisfedibHstellure reltoia^ 
Sj^ando Medujkum curuo cafut enje futaffet, 
Jntulit antiqtiis Cepheinoua dona MyceniSy 
Ad viridem cecidit qm farte Melanthidis arcem 
Tr^ceps ex alto cafulus^Langaa vbi nymfha 



Exhibuit nato louis iffifocula Perje 



SiCfe^i^^ 



ALEXIPHARMACA.^ 31; 

S/efeque Gerrm ramis circmflua thurls 
Lacrymay cum tofli ptifarm tihi pro Jerit hordei^ 
Et aeflillantes atalymno^ nAmo (^ nucegutt£y 
^luas rite immixtas tepido liqua ^ ojfer laccho: 
Vt quisdam Vomat, ^ qutedamfer baineafoluat^ 
Cum madido elicitus manarit corporefudor. 
Ohlatoque ciho languensfe recreet ££er, 
Tmgueque mnnunquam ytnum bibat:ac erit^vt mox 
Pene reJeSianouo refaret fibi fiammapenjo. 



2^EC tu/rugificam^ficeumquieredditodorcm, Canthan- 
Cantharidem pota, quia talem imitata refinam 



Plmas illa trahit nares^ (^ dentibus 




InfeSlo cedride fapor obuerfi 

Morfiique Ubra dolent- altas extrema fuperni 
lanua yentriculi, contortaque yellitur aluus, 
Atque cruentam acer yeficam fupprimit angor^ 
Multa coarEiatumfiringitque angufiia peSit 



Subcidensque cibi coquus ima ad nJtfcera tendi 
Kedditur impatiehs mutatis moribus ager, 
Vtpulfa ob tantum mente ^ ratione dolorem 
Lamentabdibus cadat intereatque querelis. 
^aUs in horrentifi>inarumpappus echino^ 
^luem yioknta rapit per inmeque dijjipat aura. 
Huicpropere yt medeare malo ffirugale fubtnde 
TuUgium dulci nympharum munere funde, 
Jeiuna e^ CererisjaSio izgris porrigepotu ^ 
Hac quo diuafuas apudHtppotoonta rigauit 
Fauces^ Threici^ numerofum adcarmen lambef, 
Traterea iuuenis c apr ^ iie ^fuis ite :,v el agni 
DecoSio capitCyaut etiam anfere pingma iura^ 
^ux tamen adteSio linifint lubrica fruSiu^ 

Offer^ab opfleto dumfurgat naufea yentre. 



i 



Mox 



I 



3l5 N t CANDRI 

^lox ybi tunc mofederunt omnmfundo^ 
Infimam ddyfqueguUm crudoj dumfenferis efcas 
Inferto vomitum proritans ind 
SiSpe etiam infernis ouium Idc fartibus inde^ 
Et pc multatrahes rhoUem excrementaper aluum 





Non minus idpriieflat fumptum perlabra. iuuamen 



Pampineas etiam njiridi de palmtte fronde 
Accipe^ (^ infufo potmdas melle vropina, 
^in ^ acuta inter petras radicuLa prodeji 




Cmus perpetui frondes apricantur 
Seddulces ^ apum tufeffperadde labores, ' 
lllius herba njetut molothurus floret ^ ^ altts 
Conjpicttur ramisygractlique ajfurgere caule. 
^uattuor O* Samiam \drachmarum pondere iert 
InterCy quarhfruticans intrafua vifera Fhyllps 
Imbrafid^m iuxtafouet educitque fodmam^ 
Et quam Chefades aries docuijfe pueUas 
Fertur^ ybi eft gelidus iuncofts Carcetus yndis. 
Toftquammampaffs yinum confeceris yuis^ 
Da duplicempotum., e^ caHamfimul inijce rutam 

Finguiseispariterpartemmifcendo rofacei^ ^ 
Aut etiam lUyricam redolen tes iridd fuccos. 

Hoc yalde antidottm 'valetj cy^ maUpocula yincif 



> 



1 

^ o D finoxia quis biberit coriandra^repente 

Ablato exagitur fertfu ^ ftridenteque hjoce 
Edit acuta yelutfuriofe iubtla ^acch^ 

Seu Stygia inieBo quafipercitus angue Meg^ral 
Contra h^c ex dulct da Pramnia ytna racemo 
Vt madidaftfumansfudtt yindemia praL 
Diluat infujo tamen hac maris ynda cati 



, < 



J 



/ 



^tn ^ inanitu^aUtn£partubm^ ouis 
ConfraMis falfam teBis fuperinijce jhumam 



M 



\ 



ALEXIPHARMACA. 

^4 vefcens cepfh//j fefemat e^ wterit efca: ' 

Tifcams fuerifirtSiis ybi frmdibus illi 
Inp dtarmr atii ffic vt capiatur ah his.dum 
Mbentemfequiturnonprouida in aqmrefpumm 
^inettam tumidis £grum ftihmerge procellis 
^jts yna cmn flammiuomo Saturnius ignc 
JEoliiR iufftparere tridentifer aur£. 
Immijfsfquidem deuiSiHs flatihi^is ignis 
Cedit^ (C^ ambo timent dominos obnoxia Ventos, 
Jpfum autem^ rapidis metuendum fluSiihm £quor 
SiibieSiis nautis^ (^ nautbus imperat^ ^ y\m 
Jnfert ^infefio fed fdua ohtemperat igni^ 
luxta quemgenitrix Batuit natura tenorem. 
Himc etiam poierit penitHs fedare laborem 



Mixtum rina oleumyyeldtlutumniuemuflum^ 



^ando legit cantans matt^os vinitor vuas^ 
^t l^umofafonat plcnif ^indemia labris^ 
Tunc '\fbimellifeg<e circa humidaprala yolucres 
Veffaque^ pemphredonque^ ^ monticoU hemhy 
^ehctas tprtiuafuas acinosque fequunturi. 

CaJlida quandofecat nitidos ympecuh hotros. 



y 



4 



3^7 



\ 



i 



JD E I N D E malx ohferua tetaHapoda cicuts:, Cica» 

Htec flquidem cacas capiti infertfumpta tenehras^ 
Atque cadttca oculis ceteres yerttgine gyros^ 
Vt titubantegraduy^ pronM palpantihus <eger 
^rorepat manibusiclaufas angufiiafances 

Strangulat , ci^ fummos frigens fuhit horror m artus^ 

ContraSiaquefilent (^ducuntocia'yen<&: 

lUe autemmodicumfiriSiotrahit aeracoUo, > 

Et cerebro exmimis fingultu yeUi i ur : inde 

Horrtda terrthiUs yifuriis limina Ditts, 

OhlatohuncQleoflncerofueLym 



i 



-t ^ -^ 



'¥ 



l[mpk 



318 ' NICAK D RT 

Jmple^yt tuBificam nitfxlubricu<f euomdt Atem. 

Smefer infernoj chyfisrihiu rvtcre partes, 
Sicpe ^forte merum., yelfummigermvaa dmci. 



Theffahc^hue com.ts Ixnguenti forriH lauri^ 



^mfluidos l?hoebi redimiuit prima capiHos, 
Seu mordax piper^ ac vrticicfmidajume 
Semma^ i^ au/iero da turbida yina liquore. 



- ] 



Sic gj^ odorifera qu^Jynthefs iride conflat^ 
Atquc Cyrenaicus nitida cum ^Tallade Juccus 
^Proderit^(^ dtilcis pafiter data poculamulfty 



lunEia qmbm.pifigms fueritcutts extima laSiUy 



^am modico kmfuper igm in yaferefoluc. 



■ P 



Toxicam. P E L L E R E nmc ctiam perimentia toxica dif 



^ando fuis^hominem rnifere cruciatibus 
Craffafit illiusiuxta imum Unguarecejfim, 



* 



Turgida labracaleni^ mdx aridajjfutafeq 
Atque recedentcs infernaparte dehifunt 
Otngiu£^t^u'eJiia luxxjiationemuentur- 
€orftupet,omnis abitfenfus, turbataque mens eft 

Hunc rabidainmmeraiedityefajiiantigas^ 
Clamofoque dolens hcmo yociferatur hiatu 



Se5ia velut trunco yellaiur corp 
^ecjecfisac magn^ matris furiofa facerdds 



J J X 



\ - 



Nonajacrifcanrmenjispcr compita l 
Longum terribiHcirtumJonat crcboatufp. 
^em prope percipiens per montem turba tremifc 

^onafttcrrabidomifer eiulattllefuroref - 
Et tr ucium fugietis vlulat de more lupomm 



5 



Obliqupsqueferi^ceutam-us ,atroaterhirquts>'- 
Projptcit^ac nudofremebundus dente renidL 



wl^m 



Hmc bene complicitis deuinSium nexiku amb 

hifufoqm flatim thoracem wolue yi 




*3 



£' '""' 'TJ'^3 



AtqtiC 



^ 



1 ^v . r- «^ 

ALEXIPHARMACA. 




^t^ue '>(>ellnmttmfatUj manfuetaque yerba 
n^afurienti homini ^ ac inferto flipite frcndens 
Fortiter osaperi^ yt dirum mox euomat hmftum 
Vel tupafcentis tenerum anferis accifepulhm'^ 
Et coque^ e^ aufter^c cui montes patriay pomi 
Silueftrem (fuerit mundus tamen a cute ) lihrum 
Fel cape plantatos nafcentia malafer hortos^ 
Ludicra qu<e pulchris fert ^Bas donafuellis, 
Aut etiamgramda Bruthiaejc arhore carp 
eJtque adftrin^enti laudMacydoniafu 
^<£ riguo diuesfraduxit Creta reccjfi 
Atq 



* 



e 



y 



«^ 




■K % 



n 



t» ■- » * 



fafrohefuuiaiiperlue lymphi 
Mtxtaque pulegvj ramisfimut omnia tunde. 
Tr^tereafumpta redoleritis parte>ofatei] 
In hibuld, tnftillans o/yfkbaf^ illine fana 
Huncetiampraftans njaletiridis ynguin advfim 
Sicagre^^ multotandempoftlongalabore ^ 
Temporaj yix tremulis languens inceffibuf ibit^ > 
Attonitumime geret non certolimitc^fufi^: f"^' 
IUo Cerrhaos Euphratif addrua cohms 
Uumanam in cdJemfua tingere fiicula d 



\ u \ 



a 



^ 



\ 



StcquiatinBaferunth^cimmedtcabileyulnHS^ • 
^odnigramfouet hinc carnem fub eaacre yenemm 
'Putrefiit.fcedoque cutts fudorefathifch: ' ; ^ •: "' " 



» '■ ^ 



S 



^tfifum M£d<s.e Colchidos igWem 



a l. 



'J EphcmcrS, 



Incauto qwis atroxpGtarit Ej}hen 
Aft?era ctu qaodarh p 



lahfa 



Nec feais ac ca-C^fic/u dbente l 




'ilcrctur^ 



^ C L 



4' 



1 



Et 



k MhiX 



Au 



n 



t \ 



^ i 



tfr'if?(>s vrficafeniiet artm^' 
Siue cakfct^kisY^gnanti "V^rtice ScyU^, 

S}ti ciet in te:-?ed^^mfffiamma imehm carn^, 

Umc makyentrimkfngratntasjmejftr,,^^ yifcT 



1 ^ 



■> ' 



%-¥ 



%\ VC> 



i.^t 



1 



Ad 



h j* 



/ 
^ 



3^0 



NICANDRI 



'■ ^ 



Adcrehrum njomittm , i^ letaliprotinus Igm 
Vlcerat , i;/- fccdHm regerat per colU liqmremy 
A lotis qmlem coqum ejfert CArmhtis^ imo 



i> 



Tetrica ccrnmdiam iacit excremcntaper aluum, 
Hoc contra medtcina malum tihi querceafrons eB^ 



Faainei^qHe^^arifiJumaspondere^glandes, 



Sme recens ajinicakt Vacc£ lacoffer^ eoque 



Se^ languens fatiet ^ plenumque os colluat <£ger. 
Afpellatum e^iam jifiendo a fanguine germen^ ■ 
AtquenouoeiufdemlaSitiuuatmditdradix: ' 
^mn etiam intritm fluuiali f<mfinus ynda^ 
Mquahque ruhi commixttts pqndere ramtts^ 
Infuperhirfutis horrenies exue teSiis ''' 
Cafianeas^plenaquas CaBanik arhore profert '' 
Tcrra mces;V,na c.umcartice deinde fequentl ' ' 

I>a medikm huic. tunica^ \Uufd qm prqxima carni efi^ 

lm,z etiamferuU prodefi exempta meduUa^ 
^f tenet^ aftripeta Vulc ania furfa Trpmethei 

Afiringentisitenthaccastihicolligemjrti^. 
Hisque e Puniceis extrcma putamina malis 

Adijce:,(^infufopotumexhis conficeyino^ 
^oproculttifefiumpojfisdij^ergeremorbum. 



^ V 



K 



Ixiw. N E C grauis Vlophoni te noxiapocuU falUnt^ 

^£ Uhijsgufiata tuis qualem ipfafaporem 

\ Oiimaprafiraant\,extre^aqueintimafaucti 
Frincipia exafi?rant^ ^ acutis ionihtis yrunt: 



1 ^ 



T urh at umque animo ydifaniadefiruit £^um^ 
Vt linguamfr.ndente Juam praimordeat ore " ^ 
Suhlata attorntiisratione: w vtrosque meatm ' ' 
Ohturans fiatus ^tenct , altaque murmuratduuf 



^alia nimhofi eUaudire tonitrua cxlo^ 



> 



f ' 



4 



S^epequtyt illif^fiovulu fonuereprocel/ie. 



< :x 






Hoc iu 



ALEXIPHARMACA. 3ZI 



Hoc ita detentm durh ringitur ille 
Anxia confiriSio ful^iria feSiore ducit, 
Atqm adeo yrgenti reijcitper yifeera fotu 
Conjtmiles grumos nondum durentil^us ou 
^ualia concumhens gallis fugnacibm ales 



, ■ ■ ' 



Nemj?e rudes glohulos incoBaque pignorafundit. 
SicaffeSiohominidilutaabfinthiapoJfunt 

Curn nuper prejfo cruciatum tollere mujlo, 
Lentafotepetiamterebinthiebftarereftna, 

Ipfa etiampiccie triftts quoque lacryma pinus, 
A qua detraSlam demens tthi ^arftapellem 
ViSiorpro merito quondamfijpendit ApoUo, 
Hinc ea adhuc arborper opacosfola recejfus 
Nobile conqueritur lugubri murmurefatum. 
T)a quoque ei maris ac mures auferre folentis 
CoUeSiospolijcumrutagermineflores. 

Sic ^ftfefiantem Syri<ie conftnia Nardum, 
Atque cape amnicola refctffum e caftore teftem, 
Siue Cyrenaici cdtello rade liquoris 
^odleuat ^quatum drachmapars terttapondus, 
Stc gr habensolidt cogmmen ortgamis htrct, 
Concretiue iuuat met^ tnftar copia USiis. 

S I N emns aliqm uurmmfirte crttorem 

Sumpferu/ilktogemitaftaturquedobre. - 

^andoqmdem mterms ybiyems tlkfropmqMt, 
Condenfatur, & in medut comermtur duo . ^ 
CUufa hinc jp,rituum rv,a , ademptus anhehtits mtra 
lmpletummtturvrob,betur,^anx,nseger 

VoluitHr in terra,n,f^umantehue palfitatore. 

Contra hocfrme malum riridantts germmapct, 

^^ fuperinfufo madefaSia rigentur aceto, ^ 

tfm2cammifce,q<^P^tum temperef , ^»^' . ^^ 



Sanguii 

uun. 



'$i2, U ICANDRI 

Irrkanda etiam eHficulno cortkefedes : 
Dandaque yel capre^ tencrme coagula ceruS 
Aut celeris leporis^ raro quafiawine rite 
CoUrps^ certim poterunt h^cferrefalutem, 
Vel bene contritum da drachmapondere nitrum 
Idquefuo fuauis dono contemferat Euan : 
IpJtHs (g^ Laferpici], ft) leSii wde liquoris 
^qualem partem: cpuod (^ edit hra 
Accipe^<(sr admixtofiat tibipohisdi 
Aut humilis fatura languentem catile coni^z^. 
^m etiam triiiimpiper c^ coUe^a ruborum 





emen 



Seminacontundas: iHo certiffimapaSio 
Antidota aduerfus talem te crede cruorem 
Compofuijfe ^omnes quibtss intra yifcera orumos 
Solueris^ ' (^ yeget^ fateant jhiracula yita. 




Bupeftis. AT o s s E etiam inuifi Bupefiridis acre njenenum 

Conuenit^ 0- domitum qui afiligat e^»' opprimat £grum 

Hicc alio ajjergensfmentis labra colore 
Nitrofum infeSio gruuiter ctt in orefaporem^ 
Etfacit erofo nonfuama tormina yentre^ 
^orum velfolo efi cruciatus cernere yu 
Obfiruit yrinas, ima hinc yefica laborat, 
:; Et tumet infiatus ficco nj.dut hjdrope yenter^ 
Fer mediasque efferi ymblicum injumine fordes, 
Ac leuat extenfam fiirftim circa ilia pel/cm:, 
Sapepigram h^c yaccam, yitulum quandoque fal> 

Perdit^pafientesfuaquandoarmentamagtfiri 
l^ifcernunt, ^ ob idbupeflrem nomine dicunt. 
Hic coSiumficcts cumficubus accipe yinum^ 



Jmo fua abjciffos tpfos a Jronde minutim 
Coniere,^ ettxa dulcemque hinc pdrrigepotm 

Certa calcntts enim fuerit medicina yen eni. 



^- 
U. V 



Siai 






I 



AtEXlFHARMACA. 

Sliie recente reple non magnum UBe catinum 

Et tenerum mifce rt&rice ex arborefruSium: 
Velmontanortm fr^hegenm omne tyrorum, 
Interdumque ipfas in vinum conijce myrtos, 

BtJefemineum^qualMpueryiegeradvber 
Admoueat ^prenjasque tenax trahat ore j?afillaf , 
Vt petulans yitulus foeta quifemina matris 
*7tdfat;,^ haud tacitis cit dulcia flumina labris, 
S^pe etiampreffe fucco fatietur oliu^^ 
mde Vel inuittis vomat j im£ ad concaua faucts 
Immiffa penitus penndue manuue : iuuatque 
Flexile concijifoltumfc indere Ubriy 
S^odtrahat exaltofurjum mala pharmaca ventre. 



^ 1 



PoRTE recens flacycui mixtacokguLtjJumat 
Imprudens aUquis^ prafujfocatur, ei tres 
DapotuSy kcris qmrum Jitprimru acetiy 
Len^i reUqui conjient duo munere patris. 
Aut etiam Libyci radices intere flphi. 
Stcpe Cyrenaici modicum dijjolue Uquoris, 

^in etiam moUempotes admifcere conilamy ' 
Velfmilem mufco^ qui crefcit in ^quore^ Jpicam 
E redolente thymo i ftc (^ prodejfe probatur 
Eucnemi bibitttscum terr£ ftnguine botrus, 
Interdumque iUos J^arfere cpagula grumos 
Kugofsque comoe qudsfert TlutoniapeHex^ 
Meliileaisiie adeo dileSia yotucribusherba^ 
Sifuper infufi rigu£ potentur aceto, 
Nunc agep(^tati 'mala contemptaredorycnty 
Cui fUne pnHUs USiifaciesquefaporque: 




USdCi 



w> 



\cumq^ecibum vomityff) mucofaper aluum 

DeferturpituitayyelHtfit9rmiria ^exefft. 



J^5 



t. 



\ 



\ 



4 



K 2 Aut 



\> 



f c 



524 KICANDRI 

tAut exercendi frufifd irriuta cupido, 
Ittmtmcarenti ferfligiturilledolore^ 
Et UbefaSiato Brejfit ^ fe corpore volmt, 
Arida nec multu>m depderat ora rigari, 
Contra tale malum data laSiis copta prodeft: 

Salftusautmifensinpotuporrif^e paffum. 
n?r£tereapinguis carnes e peSiore capi : 
Commodus illarum efifuccus quoque^quotquoi,^ atti 
Belu£ aquas habitant maris^ ^ mujcofapererrant 
Littora^quarum alijs crudis ^ coSiisque quibufdam 

Vefcatur^rapidopojfuntqud^damignefoueri, 



Sedmulto tamen ipjamagts conchyha profunt: 



Suauis item calches^primoe atque rubentis echina 
■Sana caro efi^patuUque Sienes ^ non ipjeque ceryx 
T>efit^ ^ arrofisjotita aigts crefcere tethe. 




ji 



Waricon. N\^c caue.potatum ne yit£ Pharicon c 

Hoc fimilem nardo noris pr^flare faporem,. 
Et tremulos homines rabida conuellere mente 

Vno adeoque die fijgio demittere regi, 
Contra hqc emulfam certo dapondere nardum 
Scorteus antiquum cui nomenfacculus indtt^ 
^am Cjlicesedunt prope Cefirifiumina montes, 

Et bene contufum Smyrn<£um fepe iuuabit. 

Ipfamprxterealanguentibmirtmpr^be^ 
Florigerumque caput^cm non propevfa Dione efi; 
Tropter prMt£ temere certammaformoe, 

Htncmediiseiusfoltisturpiffimaprobra 
Indidit^ informeS:,aftir^aputa ingutnd\ clauas. 
Sumpta ettam cmfa£iamesfit acut a.noiJticla 
Totum rad,e caput^ tiquentiaqke hordea nu^ 
laEiofiore^ njnZ &fo!iofumgermeh inunge^ 
• ^Etcroceoscafi^fioresWicoiiigerut^iy ^ 




(Cni 



alexipharmaca; 



(Cm contraria dans alimenta eruca rejijiit) 

Acacido iene contritos perfimde liqmre: 

Inde Ime hanc liquidam circa ^traque temforapukem. 



3^T 



N E ^uis item incauto no^i frudens ore nocentem Hyofc)-» 

Sumat Hyofcyamum^futo non minus ejp monendum y 
Ceufatuipueri^yquiiamnutricereliSla, 
Et primis pofitis cumtnfante £tate cavill^y 
lammn quadrupedes proprio frocedere nifu 
Inciptunt, multo quod nonpotuerepericlo : 
Harum ignorantes quoniam tUi incommoda rerum 
Conf^icuitm nocuis deguftant flonbfts herham^ 
Atque tcrunt nato nuper malafemina dente : 
Hinc tumidas rnifir a gingiuas voce queruntur, 
Hoc aduerfus erit bona lac medicina venenum- 
Interdum Gracum quoddicunt nommefoenum 
AccipCy curuatis infignem cornihus herham : 
^m tum maiorem narratur hahere vigorem^ 

Si hene Pal/adioperfuja liquore natdrit, 
Vel calidiC firuens yrtic£ contere Jemen^ 

yel cruda eiufdemfolia herha mande^ Vel ipfum 

Ex his contufis expreffum colligejuccum, 

T>enique cichorium^ ^ fiafiurcia^perfxumque 



AccipCy f^ omnlbtis his aquali pondere mi 



Eliciens lachryma^ femen^fmilique vigore 
Pr<edita c^parum prafegmina^ ruSitficique 
Taleolas raphant , Latia h£c radicula genti efi, 
Hoc etiam aduerfu^ vidtprodeffe venenum^ 
^ultifidi caputj in yino fi fumitur , aUi, 
IndefopoMs Opid ¥e(fexeris agros 
Summa quibusfriget cutis^ ^pigra lumina nutmt 
StiUat odoratm Judor ^paUensque Uhi 
Corpus^ttJ ihiitoyelut^ ardent lahra 



M^ 



)iam 



• 



JL 



X 3 MJis 



, y 



J2r(5 K ICANDRI 

Malis vijafuis laxos demitiere nexus. 
^aruuskem^ frtgense gurtturefpiritus exk: 

Oitorta apparent nares^fit liuidus vnguts^ 
Atque tatejcentes oculifua in antra recedunt. 
' ^u£ certam tibifigna queunt frotendere mortemi 
^m tarrien omnia non metue^ imo pt tibi cura 
lUiquArationeqmasfuccurrerefefli. 
Dulci itaque exanguem reple calidoque lj£0. 
J^in ^ Hymettidum ofus tere commifceque yohicrumi 
^u^ procumbentk nemorofa in yalle iuuenc^ 



E putridofiunt vegetata cadauere proles. 



Nawquecaua hic frimum pofuere cubilia quercu, 
Etferuenti Vna leBtc incumere labori: 
Digefiosquefauos Cereri fecere Vehentes 
Indutipedibus thymayfiorentes ^ erycas. 



Suauis item lanamodicum quidfum rojacei 
Indeque diduSiis adaperto dentibm orty 
Sigrauior merjosjopor illius occupat artus : 
Tmc quantumfat erit trahe y yelle^ferique iacentem: 
S£pe etiam confians ex iride inunge liquamen 
Nunc c!amans,nunc impeJlens^ yt languidus iJk 
Excutiatnocuum vitalt ajede yeternum^ 
ttAtque malumr^geretfiomachi conatibus haujlum: 
Et yiles oJeOyyinoque intingere yefies 
Proderit,^ gelidum admotis circundare corpus^. 
Etfac yt impietofip e intret balnea labro, 
Vtgelidie ingrumos c oncr eti fanguinis vnde 

Dijijciant^fotir ynguentum hihc iJIine membris^ 



^ 



h ^ 



^ l^ 



tinus. 



lepos ma- -^J OD fi fiuEHuagt leports lethale yenenum 

Deprendasffoedum qui fumpferit halat odorem : 
^aliter exempt£^ reliquo cum yifierejjquam<e* 
Velputridi quod oleat neque loto corpore plfc^s^ 



*j 



Tdi 



AT-eXlPHARMACA. 317 

Tali^ ^ mmundofafor ahiicrjatur in ore, 
'Vorrofordidm hic lepas yt nataltbas yndu 

Bdttu^efiytimidiefortilisfeTeuthidisabdit: 
Ceugenita exilla proles Velfipiit ts ejjet, 
^Hxyitreamifiquandopetififenfirit^yndam 
Felle fm atque adeo quadram nigredme tttrhat, 
Fofi bihitum hoc yirus yiridis fiagnantiafellU 
Excrementa manent ^tenehrofo lumina yifn 

Caligantjiquidaque aheunt in co\ 

Naufia adeB^ tumet alta cutts^ taltque calefi 





Suhque cauis oculis rofeofucata ruhore 
Apparet /aciesjfifiensque vrina moratury 
^tiie nunc furpureo^num fanguineo ejfe colorc 

Cermtur^(^ quemcunque vidit^ contemnere pifcm 
tAJfolet auerfans^ytqu^lihei^ aquoris^ag^, 

Contra hunc Phocaktm ^j^rntriporrigefotum 
Eliciensque recens carpti lacrymas co _ 
Terniciofa mali ^ compefiasphatmacapifc 
Interdumenix^mtdfumlacpotetafelLe, 
Injuperelixada luhricamtifiulamalua: 

Tum quoque cedrin^ yigmti^rana refin^, 
Punicei interdum^ cui Creta eftpatria^ mali 
FormofumpoteritfWuagerfumerefruSiumx . 
Oenopesquey(^quodrromeniumnomine dicunt^ 

Aeginetin it.em ^ ^ tenui qu£cunque ruhentes 
EtdurascutehahentmoUiqueputaminecmfias: 

^andoque exemptasgramdiseyitihusyuas 
Exprimefifiella^nouaytexcolenturolitfte, 

S I N fitihundm homoeB^cuiyproni yhi more mu€nci Himdo 
'TorreBo optatum procumhens gutture potum 
Attrahit ,aut fira mn cernens noUefeiito 
Vafi hihit,ftmulhaufia intusrapiMurEiruda 



y r 



J 



\f 



K 4 Sjipi 



K IC AN D RI 



Si€fefip£fentknonpamapericuta vlu . 
^andoqmdem prenfe fugeus fe beflU carni 
zApplicat^ 0^ ycgetumtrahitaltoex corporeft 
Aut ettam extremapendens m fmce moratury 
Angu^fiasqm anim^. tenet adprt^cordiaportas^ 
Aut im^ faffixagHU pr<ieclmit emiti 
In fubieSia cibo declmem n) ifcera lapfmn . 
T um fufum p at er a confiBim potet acetum, 
Siueniualis aqu^gelido fje irrigat haufiu. 

Saepe (^ Hyperboreo concretam flamine cruftam 
Porrige^ vetfumptamfalfugims intere glebam: 
Hincque fdutarem conturba^ ^ confice potum: 
Jpfum fape filumferuenti Sole yel ig 



Cogejifel effQfffimpariter. falfppme^yelalbam 

Emfdem^umam: quam jifalfuffodit^ imo 
CoUigit infundo^ quandoyndd^ infuderit yndam 



*%• 



run >c ^^c te ortum teUure malum Zimona fatigct 
Dcmum. T^eSiore fxpe tumens^juffocans gutture pepey 

^pdprope yiferetk dttritutn traSiibns antrum 

Enatumdiroyibratumexoreyenenum, 
Atquegraues inje yicinumforbuit auras. ■■ ' 

Communifungos dppellantM.omine : njerum 
Diuerfe f^ectes diuerfa voceferuntur. 
Contra hos inflexum raphani caput optima cura ejt^ 
Aut inuoluentes yiridantia brachia rut£. 
Sic (^ in (sriferis glacies concreta metaUfSy 
^lua tingens corium cogit nigrejcere futor. 
Mixto e>* clematidis cineres mox offer aceto, 
Aut tritam ardeM radicem immerge pyrethriy 
Velnitrum^^crefcensfciffonaflurciuminagro. 
Medicum item malmty ^faciens lacrymare finapt 



htfuper ex acj^o potandam tr^eltqucirt 



^ 



V 



Tofi 



ALEXIPHARMACA. 



3^5» 



Tofiam^ qmmfmdmt vini tibi Joliafiecew., 
Siue domeHicts auis leSIa excrementa propna^ 
Injirtaque manufoflremifaucihm oris 
nAbs te irrkato trijlem ^omitu eijce mortem» 



His inuifa etiam DiSiymn^proderit arhor^ 
^m nunquam Imhrafia lumni faEia corona efi. 



Namque fub vmbrofe quando olim collibf4S id^ 
Sufcepere fu£ dm<e certamina form<e ^ 
Myrtea yi^iricem cinxerunt fe^ta Dtonem 
Sume ah aquofi igitur myrti rubtcantiafilua 



i ^ 



^^ WW^MW^. WW^ W^^t P^F- V J W^ WJ* Wm W^W9 W'^W a W W W m. WW^ w^ wrw r w www m r www '- 

Grana^njelhyberndecrefcentiaflatibus aur^y 

Vhoebe<£ radijs exco&a ^fota quadrig^^ 
Etpreffum ex tritisper colum traijce fuccum^ 
Acparuam cotylam capienti infunde catinoy 
Velmaiore eiiam cyathoy neque enim nocet^yltra 
Si quif acetabli menfuramporrigat^ imo 
IBefalutarif procul arcet noxiapotus. 

S I N tibifumma maU nocuere venena lacertd^ 
Nempe emittentis liquidum fuccum Salamandrx^ 
Cui nuflus poteritfumitsue igntsue nocere, 
Continuo Hupido lingua inflammatur in ore^ 
Etfubito torpent languore^ malique tremores 
Frigida concutiuntfduuntque in corpore rnembra 
Vt Quadrupesfronus^pueri inBary inambtdet xger 



Vfque adeo obtufum e},^ hehefcit mentis acumen 
Multa etiam infumma V ibex cute liuet j ^ inde 
Imbibitum infeSitperflillatfipe yenenum. 
Hic leBumpicea tenthrenes munere fletum 
Confice^yelyiridem.quamprofert atuga^ filuam: 
Corniferaque pmul nucleos huic adijceptnus^ 



Vel calids feruens vrtica conterefi 



Tranrpori 
nuncfthi 

a finchof 
roncdkun 



S^bCTattta 



\ 



X 



s 



\ 



Contufiq 



^ L ' 



* _ \ 



ibcta 



330 NICANDRI 

Contujique moU fermixtam erm addefarimm, 
Iffam etiam yrticam^Jimularida z^ hordeafin^ 
Mifce oleo^ ^ jaBa Unguentem fulte fagina, 
Tr^fentem qmque prafiat ofem coUeSia refindy 

Etjacer HjhU<e Vomitusque Uboraue yolucris 
Imaque qua, terris infixa eB Galhana parte^ 
Nec non nata recens tard^ tefiudinis oua, 
^inguis item confert maBatiaxungiapqrci^ 
Cui coBum tequorea partum tefiuainis addc^ 
^u^fitmmos tranatfiufius velocikus alis, 
oAccipe nonumquam yelfoU ^ vbictstera defunt 
Montame ^^cytifo pafi^ teBudmis oua: 
^am^ cum mutaprius fuerit^fecijfe canoram 
Fertur progenitus Maia ^ louefiuu olm- 
Inclufts fiqutdern f^oliauit carnibm i 
Sjtadrupjedem ^yariopiBamfabre ordine tefiani 
Atque duos fummis cubitos adnexuit armis. 
Imo coaxantes deprendtns confice ranas^ 
Et yulfitm ejyngi radicem iunge^ deinde 
Sujficiente coquens Scaminon parte remoUiy 
Hgcque cibofvel iam dijferfam coUige vitam. 




f ' 



I 

5 1 N nocu£ iicfiiuo maU tempore pocU Rubet 

^uis btbdt^ aut mutafimili quafi imagine ran<e, 
^uf denfosfrutices yenienti yere frequentat, 
Et yitreum pafiit lingendo noxia rorem:, 
Ajpicitur yirtdi fua pingi membra colore^ 
Inficiente yelutyquam Thapp^sprotuUt^herbay 
Etfubeuntefiatim Ungucns^ incenditur icfiu. 



Atque frequens arSlo yixgutturefhi'ritus 



Horribtlemque attis efaucwus effiat 



> 




Huic tu raninas elixa (^ porrige 

tAut fuaui piccum yino coniunge liquamen 



Vr^ttm 



ALEX IPHARMACA. 331 



Praterea apprenfe j^len cura efi optimA ran£y 



^x colit Aigofajripas clamofapahdis^ 

^rimac^ue fiorigeriim rauco ver mmtiat ore* 

AtauiZ mutafilet , calaniisque c^ arundine gaudet^ 
Optndit viridern ceu buxi memhra colorem : 
*i^nUi os hile replet^cerehri quoque corde dolentem 
SingultMS agmm quatiunt^ c!^?^ lahilefemen 
Spargitur^atque <-vtrumque ^etat generare parentem 
Sic affeBo hommi mera vini poculafunde^ 
Vtque Vomatj quamuts inuitum coge ^foHeque 
h calido^donec fudarit toxica ^ lahro. 
^in e> arundineas njino tere tradequefihraSj 



^asfuus extrema lacm enutriuit in njnda 
^a tenuesfiuitanty turha olim rufiica^ ran^e. 
Stc 0* odorati radicihus Vtere iunci^ 
iluem diftinguenti quadratum nomine dicunt, 
^pfm etiam agrotumpallentefameque ptique 

^xtenua^^multofaccontahefieremotu, 

^ON inuifa etiam cruciansqueargenteaf^uma 
*^e fallat , quafumpta tuam male yellicat aluum, 
^amque reuoluentes fefe fuh fumine fiatus 
^^firepitantyVt vix medicam admittentia curam 
^ormina^qua magnis hominem cruciatibus anguntt 

^ecfuu4 vrinxpatet exitus^, omnia membra 
^rdent^^mgricansimitanturliuidaplumhum, 

^ic modico pr^he contritam pondere mj/rrhamj 

^od duo fuJloUunt oholi- quandoque recentem 
Ormini potumymontanamfipe hypericon* 
^nterdum ramos hyffopi^quin e^ agreBem 
^onnunquamficum, ac apij penetrabde femen, 
^^miaquamnoruntcertamina^quando 

^lta Corinthus (ybipnfcis dominatafub annts 



r 



[ma 




^nt 



Tajcus. 



552- 



NICANDRI ALEXrPHAR. 




'k 



Jjia eBuroles)fitfitciA hmc vfi 



Exhibitu ludu^qmbm obmto aqm Melicert^ 
CUruslnus ftiero fmebria infa celebratr 
Accipe item fernens^ quodprottdtt Irio^femen, 
Rugofttmqtie piferflante £qua examine lancey 
DamefuauiintritamerOj c;* Ltale venenum 
DtfutieSyflorentisadhacmufcofiliguBri 

Germina.quosquenouosfertfunica contere fruSius 






1 ^ 



/ N s VP E R Oeteamfotu caue fumere taxum 

tAbiegnts Jtmtlem ramis^ mifer^que datricem 
Mortis^eamfumftus yinifoecundior hauBus 
Ficerit ^aereos ybt ftrinxerit illa meatus, 
Porronoftraraidenshacolim carminaleSior^ 
Aecife non alia^ quamjunt- ea condita mente . 
Nicandrique tui iuxta memor efto foeta^ 

Sic ertt vtfacili tiii luffiter annuat aure. 



F I NI S. 



^ F 



t ^. 



V 



r 



RERVM ET VERBORVM 

H 

j 

IN HOC TOTO OPERE PR^CIPVE 

MEMORABILIVM, INDEX. 




A, Antimonium aut non trahcrc fi- 

j^Brotonum aduerfiis vencna ef- militudirie (ubftatioe , aut vnuni 

ficax 43 tantum morbum curarc 154 

Abrotoniduogenera ibid. Antimoniilm natura venenum cft 

Aconitum vnde didum . i<55 256 

Aconiti diucrik {pecies 1 66 Antimpnij pra:paradi Sc corrigen- 

Aconitifumpti figna 163 dirario i^s 

Aconiti a/Tumptiremedia 16^*170 Anrimoni) pr.tparandi modus ex 
i4Eliam error 107 Marthiolo 'ibid. 

Aer quomodo inffciatuj: , $ AntimQnium non corrigitur a bo- 
Alanfonius Procurator Regius racc ibid. 

fafcinatur 51 Antimonij artificiofa pr^eparatio 

Alexandri exercitus toxico oblato , cxplofi t6i 

fere totus concidit 9 Amimonij pra^parandi ratio c Pa- 

Alexiteriumquidfit 155 racciro>& loannedcrupe fcifla 

Altercuni ccrebro noxium . 264- 

Af4^(Ci£tcmxi\nt 79 Antiraonimn quomodo morbor 

Amphisb^na 81 curet . ^72- 

Amphisb^na biceps di£ta ibid. Anrimonij alcxipharmaca .nz 
Amphisb^n^defcriptio ibid, Ai/-n'3r^9«rfquidfit 109 



XII 

Iio 






A m^hishxnx morfus figna : S i Apis aculeo rpoliata inteiit 
Amphisb^enx corij vtilitas ibid. Apum mira folercia 
Amphisbxnae morfus curatio S5 Apum diuerfe (peacs ibid. 

Ancfrcas qnidam de beftijs vene- Apum morfus feu idus remedia 

natisfcripnt i^f ^^^ i • - • ' 

Antidotimi quid fit 1 5 5 ^4«^ qaomo^o inhciatiir j 

Antidota duplicia i54 Argentu viuumvndcdiaum li; 

Antidotorum nimia quantitas pe- Argentum viuumquid fit iD d. 

riculo non vacat 15; Argentumviuumdupkx ibid. 

Antimonium quid Ht ^44 Argenti vmi naturam pauaflim 

Antomoni; vires .ibid. ^^^^^^^^^"^ . ..Hbasfi- 

AntimoniJ frigidum & ficcu 146 Argentumvmum a tonfonbusfi 

Antimoniumterreum&aqueum mftrevfurpjur ^^S 

, Argenti vmi airumpti indiaa ii<) 

Antfmonij adliones e fngidit.te Argenti viui aifumpti remedia 

& ficcitate oriunmr ^S ^^1' 7-^^'' r v^;^ i^ 

Antimoniumvenenumeftobma ^^^^f ^^^^^ '^^^"/P ^^j,, \^ 
nifeftas oualitates M^ Ariftolochia vcnenomimica. ibt. 

Anntmi&aaionumi Ari/lotel. locus decanerab.do 

• fcrimen • M5 ^^P"^S^^^ Afcrd 




» 



"^ 



TW 



I N D E X» 



AfcracivndediiU 
AGx montes 
Afphodeli hiftcria 

AfphodcIiisGalliaEfamiliaris ib 



55 Bioimcn quid fit 49 

59 Boracis natura & proprictas 159 
44 Boraxexquibusconffciatur i^r 



Afphodelus veneno refifl 
Afpis 

Afpidis diuerfas fpecies 

Afpides terreflres maxim 

Afpides Chelidoni^vbiii 
tur 

Afpides Ptyades maximx 



Bupreflis vnde didla 



ibid. BuprefVis hiftoria 



^9S 
ibid. 

51 Bupreflis fumpta; indicia Ibid, 

ibid, BuprefHs fLUTipcx remedia ibidf 



5^ 



ibid 



, c. 



ibid. (^Achrys quid 



3> 



repete interficit ibi Caligulas venenu exitiofiilTmum 



^idis morfus fyraptomatafeu 



9 



gna 

Afijidis morfus incurab 
Afpis cercbro inimica 



zo 



ibid. CaIoris'propriumquid fit 
ibid. Calaraintha ferpentes fugat 41 
54 Calamintha vbi proueniat ibid. 
Calamiutha: diuafx fpecies ibid. 



Afpidu inrcrfe mutuus amor ib.. ^^.^,,,,,^,,,^ vixui.^^... .^.-..v 

Afpidis morfus figna ibid. Canis tribus morbis infeftatur 



pidismorfus 
Aflationis efFeclus 
Athamas in rabiem agitur 
Athenienfium mos in offcrenda 



ibid. 
6t 



154 
Canes quare rabie infeftcnnrr i j ; 

" ' " ibid. 



130 Canum, rabies duplcx 



acuta 



II 



Atthisabaprointerfetflus 16 j 
Auguftus oculorum fcnfas acu- 



mine exceliuit 



50 



Auis Charadricnfis confjjeda ab 
idericis eos a morte hberat. 



B. 



^ 



ibid 



BAfihfcus 

fiafih£ci hiftoria fabulo/a 

Efefilifcus non gigniture ^„»„ .„,.*- 

quiouo " ibitT 

-Bafihfiii omniuin venenofiiTimi, 

ibid. 

■ 

Bafilifci dcfcrfr 



Canesquandoin rabieni agantttif-;* 
ibid, *• ' 

Canis fokis in rabiem agitar 13^ 

Canisrabidifigna , ^57 

Canis rabidi morfus figna 1 58 
Canis rabidi niorfus curatio H^ 

ibi(^- 



Can thai is vndc di cb 
Cantharidis dcfcriptio 



Ss Cantharidum hauflarum iigna 



Bafilifciis quarc rex fer 



di£tus 



*K. 



Bafiii/ciis EEtcmitatis index apud 

iCgyptios ib,d 

Bafilifcus aerem quoq; inficit ibi 



^7f 
Cantharidum fiimptarum reme- 

dia ibid.< 

Cantharides vcfics: prarcipue no- 

7 

r4^ 

ibid. 

■ 41 



XIX 



8<J Caftanex vnde Sd^x 
n Caftoris dcfirriptio 
bid, Caftorium vencno refiftit 



fibilo Colo anim^tia Cerafte<; 



interficit 
Bafilifcus maledici nc 
Bafili/ci morfus figru 



Cedrus (erpentes fugac 

Cedri refina ferpentum morfibus 

4^ 
^4 

ibid. 



medetur 



fbid . Ceraftes aftuta fera 
ibid. Cerafts auiculas venantur 

87 Ceraftis defcripdo 



6i 

ibid. 

Ceca- 



I N D E X. 



Ceraftac VCyllis familiares 
Ceraft^ morfiis ligna 

Ccraftumin coniugum pudicitia 

exploranda vfus 
Cerafe morfus remcdia 



pfadis n^orfusremcdia 



ibi. 



6j Doiyaiium 



tbid. 



6S Draco 



cnij fump 



dc didum 



79 

bid. 



Ceremoniaru in veneficiis \Ciis fu 
perftitiolus & diaboli figmen- 



d 



tum 



ri j: {pc 
lipcio 



90 

ibid. 
91 



^l 



.bErhnicis inh 



171 



hab 



ibid. Draco Romam duftus pcflem 



Ceruinumcornuierpenccs fugat teruolantes attrahunc 

38 
Cerufla quomodo paretur 

Cex-ufla^ fumpcas Ci^p^i 

Ceniflk fumptcC remedia 

Cbelone vndedida 

Chelydrus 

Cher/ydrus 

Chcrfydrusranis vefcitur 

Chcrfydri dcfcriptio 
Cherfydri morfus figna 



P 



d 



ibid. 



172 pellit 
S8 Dracoalacus 

ibid. Dnicomarin 

ibid. 

ibid. 



fium 



ibid. 

n 

fMaffilien- 
familiaris 



ib 



80 



Cherfydrus mortuus quoque in- Draconis marini i<5tus figna 



defcriptio ibid 

ibid 



terimit 



ibid^ 
Cher^dri morfusremedia ibid. 

180 

iSi 

ibid. 
ibid. 



ciia 



IIQ 



Cicutae de^cKiptio 
Cicuta frigidiflima 

Cicuta^ epota^ Ci^gx^ 
Cicut£E epotiu remedia 



de didtu 



88 



1 



d 



qu«-rcui inimiciflimus 



Cleopatra mortc ilbi aipidis mor- 



b 
foip 



ibid 
ibid 



fu. confcifcit 



jz Diyinis Hellefponnis abundat 89 . 



CoIumeliiE opinio degeneratio- 



tie apum 
Corvitxbafls 

-Coriandri defcriptio 
.Coriandrum duple^ 
Coriandri fumpti notar 



IIO 

8 



orios C\^ — 

[orfus remediaeade 



b 



Cheri[ydro 



90 



177 DuasineflcinqLLilibecrenacurali 



11% 

179 



faculcates 



144 



Duffb Scotorura Rcx a vencficis 



Cyrenaicus liquor torpedinem 



fafc 



5^ 



rcddirinnoxiam 
Cytoniavndc dida 



131 



E. 



i^^ EChiumaduerfusfcrpentc 



cacifllmum 



D. 



vnde di(5him 



4i 
ibid. 



X 



J) AmiE comu fcrpentes fugar 40 

Dipfas 49-77 

JDip(asvnc!ecIi(?la 
Dipfas a vipeia clifRrrt 
D ipfarli s m orfu s figiia 

Dipiadis fabula 



IHnatas 



partes nUtritiom de 



7 



ibid. Ephemerum Colchicum vnde di 



''^i^. 



dum. 



i!(J 



ibid. Ephenierum 
78 ibid. 



^. 



Enheme 



Ephcmcri dcfcriprio 



1 N D E X. 

ibid. Haemorrhous vbi habitct 



ibid. 



Ephemcron non eft Hermoda- H^morrhoi cum Cerafte cogna* 

Aykis 
Ephemeri flimpti figna 



ibid. 



tio 



1 88 Harmorrhoi morfusfigna 



ibid. 

70 



Ephemeri fumpti renicdia ibi.i89 HacmoFrhoi morfus rcmedia ji 



Emca ferpentes fugat 



47 Hermoda<5tyIi defcriptio 



Erucae e quibus gignantur ibid . Hefiodi patria 



Europae montes 

F. 

pAcultasocculta 
Facultates euidentes 
Fafcinatioquidfit 



Z48 Hirudinum diuerfas fpccics ii 4 
244 Hirudinum defcriptio 



^^ Hippomanes quid fit 
Hippopotamus 



19 Hirudinum deleiSus 



Fafcinatio luuenibus vt plurimum 



familiaris 

w 

Femin^ viris frigidiores 
Fernelij error 

Filix icrpentes abigit 
Frigoris proprium quid fit 
Fungidcfcripcio 



Hirudinis hauftac figna 



ibid* 
116 



ibid. Hirudinis haufbc rcmedia ibid. 
20 Homo odoratis quare dcledetur 
1 3 Humorcs an in vcnena conuerti 



59 



pofllnt 

Hydrophobia! figna 



217 Hyofcyamus vndc diclus 



15 

101 

ibid. 



Fungusfermentuterrardidu 218 Hyofcyami defcrnnio 
Fungorum diuer& fpecics ibid. Hyofcyami diucr& fpccies ibid. 



Fungi venenofi qui 



2 1 9 Hyolcyami afiumpci figna 



10? 



Fungoru venenoforu indicia ibi. Hyofcyamus vinumnaturarcfat 
Fungomm afiumptorum remc- 



ibid. 



dia 



j ri 



110 



I. 



G. 



J aciili defcriptio 



G Agates lapis ferpentes fugat 5 8 laciih morfus cur^tio 
Gagates lapis vbi prcaeniat ibid. khneumon 



Gagates non eft ambra nigra 3 9 
Gagates quid fit ibid. 



Ichneumon vnde di<flus 
Ichneumojiis hiftoria 



95-97 
ibid. 

55 

ibid. 

ibid- 



ditur 



ibid. 



Gagatis fuffitu vii-ginitas deprcn- Ichncumon Nili Lutradidus ibi. 

Ichneumon afpidi & Crocodylo 
Gagates ab igni confumi non po- infeftus ibid. 

ibid. Impoftorum fraus in curando ca- 



ceft 



Calbanum ferpentes abigit 
Galbanum quidfit 
Galeni error 



41 



nis rabidi morfu 



i4<? 



ibid. Infantibus vetularum confuetu- 



10 



do quandoquc noxia 



5^ 



GorrhiEus Diofcoridem emendat In veneficijs quae fint confideran- 
Gradu? ad cognofcendam propor da - ^7^ 

245 loannes Lignarius Pharmacopola 



tionera 



Greuinus febri laborat 



io 



61 



J-{^morrhous 



H. 



Italorum Bucon quid fit 



Hzembrrhous vnde didus ibid. luFi defcriptio 



<?9 luelandis vmbra venenofa ^55 



Haemcrrhoi defcripdo 



ibid. luUmorfus figna 



iii 

115 

lac 




f 



I N D E X. 



L. Mar/Is venenonim curandormn 

L Ac coagulatiim quid fit tc,6 moaum faKo attribui ibid 
Laais coagulati fumpti reraedia Marfilius Ficinus homo dodus 



^97 




3-9 



ais coagulati fumpti indicia MarQ^as excellens muficus 191 

ibid. Matthioli error de natura fcrpen- 

ferishiftoria 46 tum ip 

un^i rationes fidae- rcfelluntur MatthioU temeritas 1 04 



z66 



Matthiol 



Leoni galius infeftus §7 reprehendendo U4 

Lcpus marinus vnde didus 209 Matthioh de torpedine error jjr 

Leporis marini de/criptio ibid. Matthiolus rei herbaria: periti/ft- 

Lepus marinus <rt/<r«A.a)75f ibid. mus 74. 1S7 

Lepus marinus vbi inueniatur & Matthioli dc lepore raarino error 

<]uibus vefcatur ibid. &2u xii , 

Leporis marini diuerfa genera iio Medea magicre artis perita 18^ 

&2.11 Medicamentum purgans 251 

Leporis marini aiTumpti figna 2 1 z Mcdicamenta aite quomodo cor- 



& 



nsantur 257 



Lepus marinus peculiariter pul- Memcamentotum purgantiura 
monibusinfeftus 112. efFcdus, & legitimus vfus 2;t 



Lep 



1 6 Mcdicamentorum coirig 



Leuce quid fic 75 duplexrario 165 

Lithargyrum pluribus modis fit Medicamentorum purganrium 



116 



D ofkorum defenfio 27 j 

Lithargyrum quid fit ibid. Medicamenta quomodo fint in 

vfum a-ansferenda 149 



mantum 



neno conficit B Medu& caput i Perfea abfcindi- 

Loniceri 5c Gillij errorin Scytalc tur ' 34 

56 Medicusaveneficoquiddifferat 

Lucrerius philtmm haufit z? 5 
l)cophropceiaantiquiirimusu<J MelUs Pontici fumpa rcmcdia 

MAgiaaPerfisinmagnohabe- MeflHinus hirudme admota pc- 

4 turVcrio 17 1^"^ . . ' ^'^ 

Mali Punica: rami ferpentcs fu- Metalbmra m vmuerfum namra 

gant ' 44 qu^ 



Maeiftrams animaducrtcre debet Miliaris ferpcns 

•° • n ,f:K A/TiHari? ferDcnsvndedic 



i47 

94 



poftcrc 



26<J Miliaris ferpcns vnde dicatur ib 



Malleus veneficarum 5 1 Miliaris ferp.ns non cft iaculus 

Maluaagreftis venena peUit 47 ^ ^^ j^^^.^^^ 

MScrincoI. ':'Mfai.rerP^-rfi.fignaiH^ 

M^fi gen "nu^bus racdcn- Miliaris feipcnds morfus rcmedia 



tur ibi^i» " i^^^ 



y Modus 



I N D E X.. 



Modus corngendi medicanienta NicanJri patna gj 

perakeriusadmixuonei-n 1^6 Nerium ^ i^e 

Morbivariantprodiuerfitatefub-. *i-0. 

iedi z^^. (3 Culi duces in amore z^ 

Morbus contagiofus"qut 6 Ops Sarurni coniuiix jc 

Morfus venenari quando fint om- Opium quomodo paretur i o6 

niura maxime pernicioii iiS Opij deledus ibid. 

Mithridatium minus pr^eftans ad Opij affumpti figna ibid, 

venena remedium 159 Opi j a/rumpti remed ia 207. icg 

Mulieres qu^edam quare longifli- Origo /eu caufa facultatum occul- 

mam inediara pertuleriar it tarum 249 

Mus Indicus ab ^Cgyptiis in ho- Ohogyris Nicandri audori inco- 



habi 



5 5 guita 44 



Mnfca: vocabulum generale apud Onogyris non eft anagyris ibid 

Gallos 109 Orion ab vrina denominatus 34 

Mufcarum mults fpedes ibid. Orion a Scorpione in talo kfus 
Mufcarum iclus figna ■ iil moritur ibid. 

MuficaPhalagij idtuimedetur 105 Oriofydus quarecolludicatur J5 
Muris aranei defcriptio 11 4 Origan um aduerfus venena pollec 

Murisaraneimorfosfacilecogno- 59- 

fcitur jbid. (infeftus ibi. Origani diuerfe fpecies ibid. 
Mus araneus teflibus plerimque Origano quidam afini mire dele- 
Mus araneus a Nicandro c^cus dtantur ibid. 

^'■'^^s ' ibid. Othr)'s Graecias mons " p 

Musaraneus talpxnonmultum P. 

abfimilis ibid. pAletheobori&Thelchiniafpe- 

Mus araneus perniciGfiffimus 1 1 y Oa fimplici tabejnducunt 31. 
Murisaraneimorfusfigna ibid. Panaces vencnis refiflit 144 

Muris aranei morfus remedia ibi. P.inacis hiftoria ibid. 

Murarna; defcriptio 121 Pamphila vcnefica if 

Murarnavbihabitet 123 Paftinac^ defcriprio 124. 

Murxnas morfus remedia ibid. Paftinacs aculeus vcnenofus eft 
Mur^nalouioLampetraeftibid. ibid. . (iif 

VT A/i /^' Paftinaca Romanis aquila di<fh 

XSJ Afturaum ferpentcs abigit 40 Paftinacx mira natura ibid. 

Nafturtmm vndediaum ibid. Paftinaca Mufica & faltatione dc- 
Natrix terrcftris 79 ledatur ibid. 

Naturs ordo mutari nequit 2^4 Paftiiiacj radius e^^iriofiffimus 1 16, 
NecromantijE caufa ad Daemones Paftinacic idus figna 1 17 

referenda 31 Paftinac^Eidusremedia ibid. 

N icander quare primiim fuum h- PaftilJi ad vencna 4/ 

brum Theriaca infcribat 32 Peftiscontagioficft (J. 

Nicander pceta fuit eximius & PctrarchaaLaurafuafafcinams'30 
_ excellentiingcnio , 35 Perrus Qucntus Pharmacopola . 

Nicanderexccllensmcdiciisibid-. Parificnfis dodiO; »S7 

Pha- 



I N D E X, 



Pliiilanc; 



Phaiangioram diuerfi fv 



5)8 Ran:Embetie"palufoes afpciflu 



exitiofiinmx 



lOO. lOI 



51.114 



r 

Phalanpiorin(5tus iTcrna 10;. 104 
Phalaneiorumoriiisremecria ic 



Ranarum vencnatarum trcs foc- 



cies 



IIZ 



Phalena quid 



103 



(105 



3 . Rariaru ra venenataru vir us quo 



Pharmacopola quidam dvipera 



odo pellend 



morfus 



i7 



rum 



Philtra quam vim habeant 19 Rcs natarales quidflnt 
Pifces quare extra aquain mori 



rur 



\- 



Res nori naturales 
II Res contra naturam 



L 

Pinus quare refinani fund 
Pinorum erucar vencnofi 

Pharic 



Rhabarb 



11; 

^dic^ento- 

1 

ibid. 

ibid. 

171 



fumpti ind 



^54 

■ 100 

-ibid, 
Paoaucr corniculatum vndedi* 

. dum loy ' (ibid. 

Papaucris corniculati deicriptio 
Papauer nigvum omnium ex' ' 

/ fiflimum ic<> 

Peucedanu contra vencna prodeft 



Roriflnarini duogencra 



P 



ibid. 



fc 



icripilt libros dep 



us 



110 



pifcium hifloria 



uamceterisfided 



cio- Rubia 
(45 Rubias 




bi 



S- 



numaduerrusve- 

4^ 
duorum generum ibid. 



QAgittds irificiendi ratio quem 



cax 



ortiun 



III 



ij duo genera 
ades vnde didt^ 



Salamandra regis ( 
cifci fymbolum 



Pleiad 

Plelad 



um 



fabulx 



- m 

48 ^^ . 

ibid. Salamandracd 



116 

dralacerta; fpccies 1 17 

)tio ibid. 



1 I- 



ibid 



ferpentum 
1 remedior 



nenis filua 

^rometliei m 

Principes qiiomodo 



189 



Idere queant 



Salamandra e terrae limo gisnitur 

ihid. 
Salamandra tandem igni quoque 

comburitur ibid. (ma ibi. 
Salamandra hotninibus infeftifli- 
Salamandrx (aliua peftifera ibid. 
Salamand 



Pfvlli Lybi;?popuIi 



<55 



f66 Salamadr^morfus remedia 



iiS 



-J 



^fylli viperam inorfibus medemr Salamandrx aquatiUs defcrip 

Sanguinis taurini affiimptiii; 



nap 



o nutrita 



Pcyadis f diua venenoii 
Puell 

Pulic 

Puliciu:iae diuerfE C^ecies 

Valitates primx 
Qualitates fccunda: 

^ R. 

R Aia Gallorum Pailinaca 



5* 
12 

45 

ibid. 



(m 



aflump 



dia 



^ 



y 




i44 
145 



■t 

Sanguis taurinus cum fump 
fucrit,cauedu9 eft vomitus 
Saliui humana fcrpentibus i 



us 



mica 



ii4 



Saiuiavencnis 



Y 1 



4^ 

ibid. 

Sanna^ 



I N D E X, 



Sannazariiis exrmius poeta iC abfqueciboviuunt ibid. 

Santes Ardoynus 76^ Scrpenrumfabuloriorigo 35 

Saturnus deorum antiquiflinius Serpentes omnes e Titanum in- 
35 *^ . "* terfedoruni fanguine procre^ 



Saturnus mares omnes ^ coriiuge 34 

fufceptos comedic ibid. Serpcnsgcneralevocabulum 5$ 

Sciroa . jft> Scrpentes quibus in locis prajci. 

ScolDpendrae duae fpecies loz pue inueniantur ibid. 

Scolopcndrae defcripao ibid. Serpentes facniculovifumrecu- 

ScoJopendra biceps ibid. perant 37 

Scolopendraophiodona. 115 Serpcntes feminae maribus peri- 

Scolopendramarina ibid. culofiores 48 

Scolopendr^mirafolertia ibid. Serpcntesiftatefugicndi ibid. 
Scolopendr^e faliua huraana exi- Serpentes vino delcdantur 1 57 

rioia jbfd. Serpyllum fcrpencum raorfibus 

Scolopendra: iilus %na ibid. medetur 4J 

Scolopendrx ictusairatio ihid. Solanum {erpences pellit 4+ 

Scorpionum origo 34 Solanum quomodo ferpentibus 

Scorpio grandinofus quare didus infcftum ibid. 

55 • Stellio 5"5 

Scorpionis dcf^riptio io5 Stellio vnde didus ibid. 

Scorpionum diuerfa {pecies ibid. Scellio quibus velcatur ibid. 

Scorpio quidam a Paguro gigni- Stellio non eft Italorum tenan- 

fu^ 107 tula ibid,. 

Scorpiones alati ihid, StellionumexumaEmorbicomi- 

Scorpiones maximc exitiofi qui tiahs remedium ibid. 

_ ^^^^- Stellionesvbiliabrtcnt ibid. 

n^^'°."" "^ ^^^^° "°^ '^^ P<^- Stellionum morfus exitiofiflimas 



• 



ftiferr 



^5 5)7 / 



Scorpionum idus figna i ojj Stellionum odium in Scorpiones 

Scorpionnmiausremedia ibid. ibid. 

Scorpio fibi ipfe remedium ibid! Stellionum origo fabulofa ibid. 
Scytaevncledi(5la g, SufStus (^rpetibus inimicillimi 37^ 

Sc) talis delcriptio ^4 T.. ' '' 

Sepedon vndc didus 73 Tarantula " 105? 

SepsaSepcdonediuerfiis 74 Taxihifloria ^^ 

Sepis hifloria ^ Pauf^ia ibid. Taxiarboris vcncnofs indicia & 
Sepismorfusremedia 77 curatio i?5 

Scps lacerta: fpecics nj Titan Saturni frater primogcnitus 

Scps laccrLa Chalcidica didus ; ; 

_'**'• Titanaducrfusfuosliberospugr.a. 

Scrpentes Gallici frigidifnmi 19 inflicuit ibid.' 

Serpcntcs quore hiemc laticcnt Telegbnus parricida "/ 

^^ Tcftudinis inflrumcti Muficiori- 

Serpcntcs longiffirao tcmpore go ^'i^ 

Themi- 






1 N D E X. 



Thrmiftocles Athcnicndum dux Venenofi morbi qui ihid, 

fanguine taurino necem fibi Vcnencfommraoiborumduogc 

conicifcit W 194 nera ibij. 

Thracius lapfs fcrpentes abigit Venenoium tres ordine? ibid. 



40 



uscdam tota funt 



Torpedinis diuerfae fpecics 1 5 1 . 7 

Torpedinis defcriptio ibid. Venenaminuspcricukraquaeibi. 

Torpedinisnoxia:figna 131 Vcnena cordi inimica ibid» 

Torpedinisz-emcdia ibid. Vencnorum opcratio fubica vcl 

Torpedinum mira natura j 3 3 tarda vnde 3 

Torpcdo capitis dolori medetur Vcncnafrigida(S: viCc 



hid 



inccrimunt ibid. 



Torpedo arthriticli medetur ihid. Vencnacaliciadiius iugulant ihi, 
Torpcdo partum facilitac ibid. Venena ab Italis miro ai tificio pa- 

Torpedofterilitateminducit ibi. rantur *> 

Torpedovndedida 131 Venenorum fr igidorum adio ca- 

Trifohum bituminofum 145 loreiuuatur ri 

Toxicum quid fit, nefcitur igi Venenaannutrirequeant it 

Toxici varia defcriptio 183 Vcnenum veneno tanquam clauo 

TinoeftnapeUus Arabum pelli 16 

Veneficium quid fic 14 

fagittac olim inficiebantur Vcnefici quomodo fafcinationc 

vtantur 15 



1 



bid 



ibid 

Toxici hanfti figna 1 84 VeneficiaLcge i i.tabularum pro- 

Toxici haufti rem^dia ibid. hibita io 

Tufils ficca quid fic i84 Venefici paftillos e Salamandra 

parant T17 

^ , V. Veneniparuamolescurtamfubi- 

to adiiones fuas exerceac |;y 

'VEnenumquidfit 5. 250 Venenum quar arguanc 16 1 

Vcncficus quis fic J Veneni effecaus - 255 

Venenivocabulumvarieaccipitur Verba per fe in incantationibus 

, nihil efficiunt x<3' 

y cneni vox apud Gallos femper Venena quibus modis abigantur 
Vinmalampartemaccipituribid. 37 

Venenenum alimcnto tota fuana- Vernatio Plinio qmd fic ibid. 

turacontrarium 4 VineaTheriacadi6ta 35 

Yencnorum nofitiT qiiatcnus ad Vipera ^ .^.53 

^ medicum fpedec f Viperavnded 



ib 



diucrf£E fpecies ibid. Viperic quandoque magnx quan- 
Venenum naturale quid ibid. doqueparu.-e 59 

Venefidavnde ^ tbid. Viperamas & feminamquibus 

Vcneficiorum depulfio vnde ps- differanc 60 

lenda Aid. Viperx moifus figna ^6^1 

Venciia artificialia: « Vipera: morfus remedia 1 



bid 
Y j Vito 



1 N D E X. 



Vi6tLisratioa{Iiimpto vehenoob^ Vlopho 



{eruanda 



i6i 



yitexaduerfus ferpentes facit 41 



Viticis hiftoria 
Viticisduo tjcnera 



ibid. 



IF9 

191 



phoni fumpti remedia ibid 



phoni(euIxiae hiftoria 

ni rumptt indicia 




ibid. Vnguenta vaiie ab auctoribus 



Venenoruma Nicandro prseter- cipiuntur 



minbrum enumeratio 

r 

Vefparum ortiis 
YeCpx idius vehemens 
Vefpa; viperis inndianrur 



^34 
III 



gi. Itulta opiiiio de morbor 



45 



cauns 



fi 



ibid. Vuliierisa/ag 



6 



ibid. 



ptinot*e d<:rrmedia 



ig? 



F I N I S 



-r 



/ 



Errata (ic corrigito. prior num 

erfum indicat 



^^H ^E ^l 



Fol, i.-rcrfu i9.^»x. i.f. eos. i.g.funt. j. 54. Vcncnum quod vcneficuj.^. itf.vlgite. 

caufasapud H.ppocratcm : adde.lib. i. de Morbisconcidern Et quod ad fngtd.taccmattincf. 
aBnonhoc.pfum Gal.fub hncm. .8.1. putrcfcit. .5. 8. facul.a.. lo. ,8. abund.n. 14- «. na- 
turaii. 14.18. harum. 15. t^.mguinibus. 19. ii.intcllexfrimus.excricabmius.i^.jr. procrcarc. 
»o.jj.t*ndcm }i.i4.igncm. ,4. 14. intempeftas. H3?difpofitioncm. 55.1. Fuchfius.40.1. 
^aa.4o.i}.Sulphure. ^C.i.qu.T. jo.j.amplexus. 50. ,7 ruaipuntur. w 19. W«''*f- ?'• ^O' 
^yiJkn^. ji. tf. reprarfcntant. ^- 1 J- proprictates. t8. 11. viuiparam. ,9. iS.Cerams. «t.». 
vu^oque.f i.i^humotum. fii.i^.Incxtingu.b.lcm. 64. i,. Nec. 64.5(7 to.i. f f.i.abfcondunr. 
ibjd.i,. carpus.facile. 66.ig.Qui fe. U. JMandem. 63. i.Hxmorrhous. «9. iS.Hagrat. 7"- 
j. protruderunt.7r. .11. preirura. 74. 54. eum. 7 M 9. prartcrei. 77. ,8.Dipfas ibid. diuerfa. -ji. 
9.quam,78.n. idque. 8o.n. Sympiomatum. g6.i9..n,erimit. 87 iQ.pilorum. gq.j.Iatmfcu- 
lum. so.ii.fclhvomitum. ,00. lo.occupant. loo.M.obferuant. loo. 14 animaiculum. lor. 
ii.prigrandi..oi.}o.mag.squelentu.?.io}.j<.Pha|enx.,04.53.fimi!is.rQV.,7.debereintcr&fc 
I07.3.inc;cplcbi.e. 107.59. Symptomata. .09.4.ir-B»i;}Y«- no. xj. Itcm : Vagabunda .11. 9« 
crud.uoi.Tqae. i.i.ii.Reges. ui.u.in.olcat. .^..^. vid,(Te. ,,4. lo.accufrrc. ir^ x6.m. 

iBirutn.r . 5.18. lacertaM 17.1 }. procrcatur. ,,8.7. foporem. iio.ji. pharmacopolatom. .15. 
rJrSf' "^- »i • ""l"'- "9-io.pre.r.itur. n^.M.Familiariu.n. i^o.^^.fecurx.-.^r- iO.cM- 
curb,fulx.,4,.i.delerubro. 14?. 1.. verba.^co. .49- ii- Anchufx. ,7.. ja.appellatur. t?i. M- 
inHexu. lu, 10. c.nnamornum. ,^}. ,6. fubfternunrur. ,60. 1^. veneho. ,lo. ii. Menelbo: 
3!';;'/°f!'T^"' '^}''a''^' ' ^t '': fi"- ' "■ ^- '""bhirfuta. .70.^ 6. Polict^cmi. .7.*. to. acci- 

iS8.,.comed.jTet.i89. i.rcferunt. 191. 37. Tilcpoliara. 195. t. Oiofcoridcs. vcl qmfi]uaw 
•1.US. .94-4fpintum. .94-9.contrariu.. .9^ ,.^i^»„,. ,9^.^. lobotanjji. .97 i9 "W^- 
198. ,8.& vt. ,99..9qu^. ioo.«.,nfra. iox....cytini.i3o. ji.ccparum. 109. ,.a«^'V.M^. 
7.m.randum. i . i,9.Lon.cero . „1.,, i conuert,. i . , . . . Gcrminanii. z , ,. v- Rondclct.rni . if^ 
}..I.rn.l.tud,nem.i,«.9.dum.i,6.,,rtpcd.cati«. i.S.i. vcrloci.i,8.,i.calcat. i.g.jj.qui.Ji» 

|i.coIor.xio.,o.«y.:rato.ii,.z.«fUti..»,..i.perfbr«i.xi4.,4.;ocat. 



f 

i 



i 



f 



4 



t 




f 

i