Tf
PETRI ANDRE£
MATTHIOLI
MEDICI C^ESAREI
ET EERDINANDI
Archiducis Auftriae,
O P E R A
quae extant omnia: «
HOC EST,
Commentarij in VI. libros Pedacij Diojcoridis
Ana%arbei de JMedica materia:
Adiectisin margine variis Graeti textus lectionibus,ex anti-
quiflimis Codicibus dcfumptis , qui Diofcoridis de-
prauatam leclionem reftituunr:
Tfunc a
CASPARO BAVHINO D. BOTANICO
ET ANATOMICO BaSILIENSI ORDINARIO, '
Poft diuerfarum cditionumcollationcm infinitis locU auffi :
SYNONYMIIS QVOQVE PLANTARVM ET NOTIS ILLVSTRATI:
tADIECTIS PLANTARVM ICONIBVS, SVPRA
priores editiontiplus cjukm treccntit^uarum quamplurima nunc
\ - frimumdefiribuntur)adviuumdclincatis.
DE RATIOKE DISTILLANDI AQVAS EX OMNlByS
pUntii : Et quomodogcnutni odora in ipfit Ayuii confeructri fojjint.
I T E M
APOLOGIA IN AMATVM L V S I T A N V M , CVit
Cenfura in eiufdem Enarrationcs.
EPISTOLARVM MEDIcm ALIVM LLBRI 2Vltt£VE.
DIALOGVS DE M O B. B O GALLICO.
CVM LOCVPLETISSIMIS IXtDIClBVS , TVM *AD •XJiM
JHerbariam, lum *Mtdicamentariampcrtincntibut.
Cum Gratia& Priuilegio Caf. Maiefi.Jpecialiaddecettttiurru.
BASIL. M. Dg. x c v 1 1 1. IXim
Wf ' *'■-■*- - : ^&S-fci^5 "
--
ILLVSTRIS. ET CLEMENTIS.
PRINCIPI HEROI
D, D.
FRIDERICO D G
D V CI
WIRTEMBERC. & TECCEN.
COMITI
MONTISBELIGARD. &*.
O R D D. R. E G G.
FRANCOR. ET ANGLOR.
EQ_VITI TORQV^ATO
IVSTO FORTISS. PRVbENTISS.
DOHINO SVO CLEMENTISS.
ttt>. OIS. ET SVMMIS. eRAT. ERC«
D. D.
caspaivs tAVHi^rs. v.
Memo-
EPLSTOLA DEDICATORIA.
£MORABitEf/? lUuflriflime ac Ciementtfl. Dux}
R egum tllud Japientifltmi Salomonis exemplum, quodis in-
tertotiantaq-mpertj fuinegotia, dmniumPlantarum,quo
■ Dei OPTiMA.x.fdf)ientiamadmirandampr<tdicaret ) a Ce-
\ dro inqkdm Libani vjque ad Hyffoflummurorum, Htflori-
* am texere voltterit: qux ( heu optata) nonjine ma<rno morta-
iium damnointertit. Cuius tam illuftre exemplum Ethnico-
rum Reges plures & conati &idcm imitatifunt. Et, vt ex
^ multis aitquosreferam : en eximios Reges,Gentium quidem
IMyrorum, a o.uo Gentiana : Lyflmachum Macedoritx, a quo Lyflmachia: Teiephum
Myfex^aquo Telephium:deniq; Mithridatem Ponti,aquo Mithridatica nomenflbi
rejeruat perpetuum. Qjtid f cjuod monumenta traduntjEuaxem Arabum Regempri-
mum herbaspinxifje , ac eiufmodt depiclum librum Neroni Cajari honoris gratta miflf
Je-Refle,equidem.Exiflimaruntetenim,licetclari&rarmis(j'conflhoforent,tlluflriores
f.4turosfe, & hominis claritatem auclam iri,fl de plantis veljcriberent, velahquas afe
inuentasdenaminarent.Qui^neade'mrationequbq;nomen(uumnonmodoptrpetu6hd-
minummemonis inhizf:irum,vcrW etiam dum pkntis repuUulanttbus } & reuiuifcenti-
bus quotannis qmflrei'.iciuru,haud temere iudicarunt.Sane,hoc noflrofeculo neutiqua.
dejuvt HtROis vefe magnanani,quimdlit fumptibm parcentes,Hortosplantarum
cXoticaruJeraciflimos colunr.inter quos 1llvstr.iss.Dvx interprimosmerito
tollacandus: Ecqnis enim qu&fo Pt inctpum hocfeculo, duos hortos Simplicibus exoticis
refertiflhncs ,flqy,ialtj hodie flunt , veifuerini oiim,pr**ter l.C. T. excoliatrar.aiter
Stutgirdiajntihis miraculo : Montisbehgardi alter exoticarumfertilitate nottflimus,
auem khanties Bauhin:is,Ceifltnc[tnisTu<x Archtater,optimusflatermeus/nagna cu-
ra, tndefeflis labortbus, ex J. C.T. mandaiojndres aiiget ts iliuflrat. His equidem, &
maiortbus emmmctus cgo, [pofteaquamde ftmplicibus aliquidnunc abannis aliquot
meditari ca>piffem ) & quadam pubhci iurisfecifJem)Ubores hofce & qualefcunque no-
tas,adie£lafq- } (jcones plantarumCCCtnter quas piuresnuper inuentaruftirpium,plu-
rimafq-, defiription&MUodin Matthiolomepraflitiffef<tteor,dic*revolui:Jed&iurc
etiadebui.Tantum emm efl l.C.T.ergapiantas harumq;cultores & ftudwjosftudium
atq;patrocirimm.vt nt'M,<malmm hodtevideam, cui Botanicameafludiapotiusvoue-
am.' ^Accedtt quodmtejesquiannum ab 1. C. T. in Medicorum numerumfuerim coo-
ptatus.Pro quo tanioq, tanti Heroisfauore,quid deberem,agnoui dudumjed hdtlcnus
occaflo defuir.nuni i onatus fum,quodconatum I.C.T. videt. Efficiatmodo vt quale-
cunque hoc chartaceum munujculumiverius anlmi obfequentis & fdeidebtta-flgnum,
aitquam apud C.T.mereaturgrattam.QuodlLLVSTKiss. D vx,te,prout estnqeriio,
virtutumjifctphnarum.fctentiarumque omnium capacifltmofaclurumplane confdo:
quodetiamfubmiffeobteftor.QuoAvnumfupcrefi,DzvuVHViA*TTKiKVMpre-
cor,vt C t ls it v d . t v a M ,ad Chriftiana- Reipublica- bonum mcoiumem dtu confer*
uct,clementerprotegat, atque regat. Baflc* XVI.KaL.V11 BR.ANNO
CID. 13. IIC.
T. CELSITVDINIS
Humihs&obfermn.
KZafparus Bauhinus D.
knrlA
INVICTISSIMO PO
TENTISSIMOQVE RO-
MANORVM IMPERATORI
femper Augufto,M a x i m i l i a n o fccundo,&:c.
SERENISSIMIS, ET 1 LLVSTKI S Sl MIS
SACRI ROMANI IMPERII E LE CTORIB VS, &c.
FERDINANDO. ET CAROLO,
AC CETERIS VNIVERSvE GERMANL£ PRINCIPIBVS,
D O M I N I S M E I S CLIMENTISSIMIS.
Erbariam Midicinam (vtabeaprimurafcrmonernexordiarjlnuicriflirae
lmperator,acSeieniftimi Principes.antiquistcmpoiibus a Cbireneiliomagnin*-
minis Ccntauro , Saturni tx Phyllira rilio,primum repertam eiTe refbnrur, cum Pli-
nitis,tum plenque hftoriatum antiquarum autotes. Aliiveto ab Apollineinuentaai
volunt.alii.b Adculapioeiusfilie.raniafaculratisexcellentiam a nemincexcogita-
ri.mueniriquepoilepiirantes^piaterquamaDiisimmortalibus.Nonenimfieripof- fftri.
fccenfent,vthc-moipfeabditasftirpiumnariiras, facultatefq;inaeftigatc,acperfpe- MtduwM*
clas habere quineiit , nifi prins a maximo omnium opifice hafce dotesfueritedo- "*' *""'*'
£his Nan)que(vtPlui)usinquit) fiqnisidabbomineexcogitaripoiiecredat,ingratc Deorumnumenin-
telligt. AtquinondefuntprnbatiHimiautores.quireieclisPoetaiumfigmenfis^&aliorum.ftbalofefuis
inhittori;sfieHeibatia:Medicinarinuer;totibus(cribcnttum,certocrediint,ailatiscuniantoiumttftimo-
niis.tumtfncacillimisratioftibus.omnium creatotcmDeum, Optimum,Maximum,planraium,&ca:-
rerariHn rerum omnium,quas teri a procreat . & alit , facultates Ada? , primri humani generispropagatori
indicaflV,c.'queillarum cognitioneminfud .(Ie,fimu!acqueillieiimo terrajconforrcarovita; lumcninfpi-
rauir. Qupd autem admiranda Medicina; fecrera, qua: non folum in ht rbis,& aiboribus,(edin emnibus
rebus,qua: in vniuetfo habentur cibejn humanigentris vlumcrcita fc.erint 1 apertiflimeteftaiuriafa-
«islitetismota!is,acverediuiiiusillepbilo(opbusIefnsSyrach:qii:fpcqui(cribitMedicinam afumruo
Deocteitaeflccteatam,quamvitptiidensabhorrerenondebcr.Qupdvcrorerumomnium(cientiamin p . ^
AdaminfudetirabinitioDeus.facilequidemconiicerequifqjcpoteitexMofaicismonumentisIibtopti %r„ m u m i.
mo Genefeos. Eteni m cum parentibus primis ncftiis poteftat em dcderit ipie Deus,vt dominatentut vo- ** ctndu*.
luctibus Cccli.piicibus maris,ca:teiifque terra: aniraancibus : En vobis trado(inquit) omnes herbas,qux in
cmniterra:(olofrugifera:funr,omnt(quefiuctiferofcempra:ditasarbotes,femenq'jeparientes,quibiw
td alimoniim vobis vii licc ar, Bc it is au rc m n mnibus terreirtibus , caterifquc volutribus, & quacunque
vitalifpirituanimatamouentur.hisomnemhcibarumvitiditatem ad (efealendumttibuo. Hincitaque
(inquam)coniicienduracft,quod cun: Deus tam immenfis muneribus hominemornauerit,haudqua-
qiumpra:ierir;ififleiIlum,quinomn:umieiumv:res,acnatur3mbomii?cmiplum,vnotantcmfpiritus
diumiafflatu.Jocv.erit. N;bilen.maquoquama:itin5aretur,preciofiftimumquantumuisdonum,nififci-
rentinqucmvfiimfibitffetfururum. Cumautcm Deioperaomniaomnipiorfusdefcctucareant.aliter
laneRobisi'er,fendumnoneft,quodcertiores fumusipfum Deumhaudvnquamlatuiffe.huroanunsge-
nus.tot.tantiiquelubiicidebereiralis.quibustolleDdiSjacmulcendistvtpium decer patrtro)nunquan»
pr2termiGiTetis,quinhon;icesauxiiia,rLcremediadocuif!er,qua;plantisineflfnt,ipfiustanturohominis
cau(aprocieat^,vtnondefperaretin5filaioriibns,qua:inmoibisatrociftimisproueniunt.Inquibusin-
pntifolatwanicimur.vbimedicamtntoiumauxiliapratfentiaeflevidemuj.AbAdamocmniuinparente
iuWequutamztatemvoluntrerumoroniumnotitiamhabuiffe.acfubindeinduftriaadaucla.remaluus,
di,'eentujsquecxqutrereccepiirc:ita,vthincptimumreiheibaria;plurimumcognitionisacernamcntiac-
ccilerir.C^cdcumpofteaanimacrUeruflcr.tfapienres.nouiffentqimaxiroamfcuiufcefacultatiscflepra»-
«antiam.ac vtilitatcm.ems voluptate capti,ipfi quoq; rei herbaria: , & cauetis.de quibus ars medica tracxat
inueitigandis J acccgnofcendis,ftudiumimpenderunc.Atquinontantummitaeornmcurafuit,inhis,qu ?
latublandiurtur,autincibumveniunt,(edculminaquoq,montinminnia,&foIitBdinesabditas,cmnefq,
terri hbras lcrutatvnuenerc , q utd quaq; radix polletet , ad quos vfus heibarum folia perticercnr,etiam
quadrupedum pabulo mtacra.ad falutis vluro vcrtenres,qu;bus quanrum illis debearocs,n5 equidem faci-
Iedixeriro,cumtantibeneficiipra:mii)m,nu!loproiiustbelai3rocompenfaripoffir. Deberbisautempri- Prmibe*.
raus^mnmm,qucsmemorianouu,Oipheusaccurariffim^
Heuodus ab j£gyptiis(vr nattat antiqui tas) edocU A b his Pythagoras iapicntia darus.pr irousv oiumina dc>'""-
frifitrtm
Xefpi
Epiflok
n 1 !»S^ n J ttta>US J C0 T P ° fuit n' Apoliini, AefcuUpioqueomnUaccep» referen.. Compefuit , o.
pemocnt_.volum,nadeplant, S , Perl.de, Arabia, Aethiopia.&Aegvptoprius peragratis. HclquciS
ft™SA°« d ub>«runtfe^^
regmnes vcveram, leg,nm.mq_e medicamentorum cognitiol,em confequerenL. LcKr pe
nofu.fleHppoaatem, Crateuam, Ariftoteiem , Theopbaftruro, Diodem Catiftium , P mphS
W T->. °P hllum ^.ofcot I dem,Ga!enum,Pli B ium, & aliosquamplurimos, q uorumno ra ioa!ne
long 10 rv i dear,q« a ,parfit > lubensprxtereo. Cxterumquodplan.a.uroper.tia, aut fnuentio, pr.ter
" n M<»nimax,ro.maftertvol p^
/_T_,-r._, uerun - non . wntura ^^
"l"*»"'*™™™* eg«.-qmppe,ll orumcl aritate m.qusKincpotiffimutuortumhabueratadmirati.ratiinhacan.
«_«_ «.«" d » n V&'iluara„dacon^
nu ugenerofaanndotacopofuenn, .vt«t.f U x,&aliorummottaliamvit*,viuiq ; confulerent.Ali,e fi«
rent,hclu,fl,mamft,tp, U mfac U ltatemipfiq U oquefuoeffentftudioprolequuti,ereao,ilT 1 4tetrarum
reg.ombusraras.nob.lesqueplantasingennfumptu.&laboteconquifita^
certam.acveram earuro h.ftonam defcriberenr. Nequeillbs certehoclatuit.quodfifaacihre flu _i_f.
icunt.eosp.rpctuo ,nho_,,nummero a r,amre_ocant,qui illas inuenen__t,veld.ipfarurahiftoria,&
V.nb^hqu.dpoftentausmemonxprodiderunt. Gewianamherbamvbiquefcriptoribuscommeoda-
mauhtTte^
moaaltat^tr 1 b J ^ P lur= ? f Jn c,qmi m bantautor«.Similit e rL y fimacbusMaccdonia : RexLyfima-
churo ( vt Plmms eftautor) muenit^ exfenominauit obhancpetperuislaud.bu, celebris. ScordS «m
MitbrtdatemPont.R.geronomm,.^
u^tonluoEuphotbmm.IuDxMauntanorum^Telephium.TelephoMifixRegibusEc
iaAlab,ad,A t ben,enfiumDuc, > famamlargiuntur«erna.Hincetiamclarent^
A ra buReges.S,qa,demh,cdefin^ammmedicamentoruvir,busadNeronemI«perato g emm^
fcr.pl»: lev.ro dutn plura aduerfus vcnena , &animalium viruseiaculantium iftu.confic.rTant do°.
r J u1aNam I d ! x ? &Agamem : n>nA,g,uotaRex,quori5nominan U lla p enitusvetuftateextin eu ipoterunt
Jt^ri' ^ I ^ H '" 0nra ^ &4 ^ snonnu,! f' ma p' n o l «^R=g=^neV«bo(, US ,quamoporteatrem P tofequivi-
«_*__. **< <P« ye Y> « ho < «»motta!em gforiam rctuierunt , quod re, herbar» ftudfofi e_t„eri_r in c.o de
»--___. q^^™?*^
a> e ^ ; na^ a oro,na.P_ft £ uvn_,,l u fi, 1 _, f ^
<™^\-''-mrel,qu.,nge,mmagn, t udine
b^qu.fetemagnaparsterrarum f.ng,, ae_qmren,,fcriniuraWntario__rnha um,&e7em P Tart
r_ft_i 9 ,n »can,s mstehqmt. Pomperos auteraomniRegiapneda podi_.«od_oi_fe o-fop. ato
isferreea L-tinof-rmoneLen*_m,Gramm__i« at t_dofti__ro_ iuffit virx-Mr.nrlf °. P
,T>R-i P ubi,c_viftoriaiUa.Hd_m»l OD oftr.n--,^^
pimiilixi. irans
fentt*
PtftH
_/;_r„<» ,.-._.-..._._ fuuiuj „: _ ,-,;vi.U,..inil CII.O_U.y.en_l Cliil rilwro *..)_...«...
,*___ iiinnmnnquz ^o.ePlinio/nfuatransla.afuntmonumentS
»'«- plori_i-.-leb_tpbdt- V eDKfim_m«_tii_n_um e _cedeM
.„.^Wsmemot__;_m.ta-.ec___u_J^
^_^;.depU n tiSfiotatudign.,&nunquamter,turacarminib.cecinerunt.HerbarumgloriaMulier..q
«_*__ et *- edetumh f >rIC,tradunr -^
/»._«/4. rnitibilutacta.UisieculiS.diuinapouns.quamhumanafithab.ta. Tali.quoq;Medeafuit auxtantan»
httbaramnotjt-»mh_buir,vtcumcompofitisex iis medicamenti, pluribusfeneftutem retardafl-t.Ae-
lonemPoet_finxenntvhimoaffea U femo,abhacf U nentutifuifIereftitutum.HeIenaadhxc H.lcnio
«___*• _erb_,qu_ pr,muro(vtquid.m volum W.lunm nomen i-pertit» eft, «tque ideo in eanonc «iam no-
minan-.-.. v,u,t. Artem.fia vcro Maufob Canx Reg» vxor alioouin prxclariffimi nomini, mulier.vel
UrrrmijU. «hocmemorabdu.&.mmorral.s redd.t» eft.quod fuum nomenletb. inditum reUqnait.Illud infupcr
fatueffepoteft.vtquemqiadpl.nt^^^ P
mfehabeat.vt&ama.ahaurat.onaha, natura ipfaedofta, plurimarum plantaVum v-escognofcant eafc
>„_,___ que roorrahbus ,nd,cat,nt. Quandoqu.de Ceru, diftamnu berbS,,aod vulnerati eiu. paftu telurt vena-
^_.::.rr"f tW, T_ U „ U lnenb - m . eden °ft endw . n ^bifertavn?nerii n hxferit.I t eCer„x,SefeUher-
.%iz h / dem °f^T d,n " ,caai T^
ST ^^ 001 ^ ^' /^^
_dpr s Aftamente^uq i hommescou«te.__t > fimemcsm»t«tieprwot-_,fp«_ t „^^
fuia
Nuncupatoria.
fuis i iii r,i* przditx v ir ib. ftatim ab eiememis conditis, e tetra emerferint,nuil u m mihi dubiu eft , quin o- ntrinrmm
m nes Faterentut hac facultatS an tiq ui ta te, nobili cate, & diuinitate czteras au tecellere.N eq; ob id folu illi »/iu/» iii-
rantum laudisjadmirationis, & gloriz debetur, quod eius cognitio iucunda, ac delethbilis fit.fed ctia quia /« (3 ""'£
vtilis admodu,& neccfiaria exif tit.Ea nanq; fanitatem,qua nibil exoptatiusbomini efle poteft, tuetur, va- /""'*•
ria,innumeraq; tnorboru gencra fugat,ferai u virus euincit,& Tenenoru lethaiium vim demolitur : quin
etiamhomincsin viudir.tiusfcruat.&facpeetiamdeploraros.quorumfcilicetfalutisnullafpesreliquafTr, Gt / Arum
advita «reuocar. Quodcum re&equidemzftimaflent Romanorum Imperarorum nonnulli (vtlibro g. cmM ,cri
primo de Antidotis teftis eft Galenus ) etfi in Republicaadminiftranda-, & prouinciis gubcrnandis.tucn- ,» « heris.
difq;plurimum eflent occupati, eos tamen non mediatre tenuk ftudium colenda: t ei Herbarix, atque et- rMftuJium.
inBilI.iitrandx.Qu:ppe,vtgenuinasccnfequercnturplantas,vtqueverisaromatispotirentur,inmultis
ac l 0D r,i S qubiegionibus,Hcrbariosmagnis(umptibusalebanr, muDcribusq; donabant.-hacprxrereaa-
nimi ind u&ione, vt inde non minusgloriz, quam vtilitatis rcferrenr,quod ita quoque (tuderent immor-
talitate beneficio demereri.Sane memorabilimatorum fuorum exemplo ducebancur.qui non folum cxu-
uias Regjra quos in bello deuicerant, trophzis dicatas , in triumphis portare , ipfosque Reges vinftos
•nte fe ducere folebant, fed etiam r a r'as, & peregrinas plantas, & generofa aromata , quibus rarz przcla-
rzque dotes inerant, in iifdem magno cum honoreferebant, necputabant ii fe minorem laudem, & glo-
r iai v. adeptos ex plantis illis, quas poftea pcr quam diligenter iiiis in ho t tis fercbant : idem exaromatis,qux
intcr fua alia prcciofa reponebant in fuum, & czterorum commodum, quam ex ttophzis, fimulachris, fie
atcub. quz omnia erigi curabat Senatus,Populusq; R omanus,in perpt tuam reru geftarum memoriam,
& aoru gratiam , qui fe tali Iaude dignus cxhibuerant.Magno 6 1 honore apud Romanos babiri funt ii.qui
de plantarum hiftoria,& virib. fcripfirunt,& in hacfacultatt daruerunt,argumento (atis manifcfto.quod
expuguata Carthagine omnes Bibliotbecas , quas inucncrunt.variis Regib.&Principib.donauerint.prz- Mdpr*-
ter dtiok rriginta voluminade re hcrbaria.&agricultura tatum a Magone Pceno fcripta.quz Roraamat- nusxxxij
tuletunt,& vtir.Latinalinguaverterentur, raandatunt.rantamnimirumiolusiniirgratiamMagoillerei W«.«<«
herbariz,&agriculrurzperitus.Adeodeaiq}fuit attonitaadhetbaru facultatcsantiquitas.vtilloiurera- *' f f*"'Z.
porum fciiptotesaffirmarcnt etiam mirabiiia dictu.ita vt Xantus hiftoricus in primo hiftoriarum libro '"'"'"' '
fcripfcrir,occifumDcaconisCatulumherba quadama parentereuocatumadvitam , quamMagiBalim
nomicant-,eadcmThiIonem,qucmDraco occiderat^faiutircftituturn. EtlubaRex Mauritanixherba Qufmnii
quadamin Arabiahominemadviramceuocatumcfletradidit.Picumetiam auemada&umfuis cauernis f 1 *"'?""*.
cuneum quas inarboribushabet,admotaquadamherbaextrahererradidcrunt, cumDcrnoetitus, tom 1»_T^«JJ
etiam Thcophraftus. Quin etiam Aethiopide herba , tadt u claula omnia aperiri, quibufdam admurmu- t „iiefft-
ratis cantilcnis.Id quod mihi miraculo non clhMcrriinienim dum fupcrioribus annis Vcnetiis agerem.me am.
qtendamfufpendiodamnatum vidiiTe, cui foresomnespareficreatdifiectislcris, vnacantum hcrbaad- CUuftrtrt
■ mota (ignaculis quibuf !a dccanuta. Talis ferefacuhatis alia haud mibi incognita habetur, in Italiz mon- *(""'■
. tibus proueniens.qaa ab equis calcata continuo ferrei foluuntur calcei.Herophilum clariffimum antiqui-
tatis medicum poft eriratis memoriz tradidifle fen-nr hi ftoriarum autores , quafdam haberi plantas , qux A n ie f e a m
calcatzt3n:u»iprodcflc,quzq;etiamobeflepoffint.ObferuatumcerteeftinflammarivulnerajTlceraq;„^, c , fc
fupcruentueorumquipedibus iterconfecettintpcrloca pcmidoCsplantisfcatentia; contravcrofanati t*au.
motbos,vbiabitincrantibusvulneratis,falubrescalcatzfunr. NairtHcmionitidis contaftufpleneticos
lanatos fcimus : Comiiialesfufpenfacollo P^oniz Rotaanxradicetldericosfubftratoin caiceis,nudis
' pedibus maioti Chdjdonio aut Paftotia burfa: Aconitum pardali anches conta&is tantu f^minei fexus pu-
i urculum fecum gerat. Varices in crurib is fanari fcribunt.vbi hederz radicibus.Luna Aquarium occupan- *
te, etutis circundeturafrectro. Idemq; effici, fi ternz eiufdem hederz baccz, per murum repentis,affecto
cturi adallig^ntur. Scordii con ta &u przferuari C adauera.n on folnm Mit htida tis.fed etiam Galeni teftan-
turmonuineuta.Scythz.Scythi.amherbimdreaBeotiamnafcentemadinuenere.guftatuquidemprz- Siytlir»
dulcem.cuiusraagna n ; mirum commendatio.quodin ore eam habentes,famS ficimqi non fentiant.Idem *«*» «*
pr^ftatapudeofdemHippicedida.quod cquis quoq-,eundem cffeaum prebeat :TradutqihisherbisScy- ""****'.
thasctitidijodenOsdiesdurarsinfame.&fiti.TanrSglorizherbzVeronicztradiderequidamjVtdomusl^^"
in quafata fit tun exiftimetur a piaculis omaib. Conacefia herba.quinetiam Callitia.Py • hagoras aquana
glaciati tradidit. Minaidisfuccoinaquadeco£toptorinus fanari fcrpcnrium rnorfus , fieo foueantur,
wemtraddit, &eundem effufumin herba, qui veftigiocontigerint,Teleorefperfifuerint,infanabilcs *"«**»«
pentcrnonftrifica prorfus natura veneni, przrerquam cotravenena. Ab eodem Pythagora Aproxis herba R "'Si* a
appcllatur.cuiusradixnominusquamNaphthailonginquocsncipiarignes.Achemenidonpiantamco- "* n fita^
lore clectti finc folo nafd in Tardy ftilis Indiz meminit Democritus, cuius radice in paftillos digefta in die- ctrit. '
I 80 e f, vi "° P ota > n oxii per cruciatus nofte conficcantiir,orania,per vanas numinamimaginationes. Ada-
mantida Armeniz & Cappadociz alumnam, qua Leonibus admota , ref upinati eos illico laxo hiatu : no-
nvnis caufam h;bercaiunt,quod Adamantis modo co:eri nequear. Ariamidisheibz contaclu ligna ole»
prmsperun£ta,iIlicoaccenduntur,fi dacerpatur.cum SolfuctitinLeone. TherionarcainCappadocia,&
Miha nafcetue.oranes feras torpelcete , quib.fuerit admota,riec niG Hienz vrinz afpetfu recreari, tradi-
dcre veteres. Ophiufa in Eiephantina Aethiopiz nald etiam tradunr,liuidam,& horribili afpeclu, qua po-
tatettote,tmnasq;ferpentiuobuerfari,itaTtmOrtemfibieometuc6Icifcant,qmbiberint,ebidqKOgi'a^
legos ifla bibere:aduerfari tamen ei palmeu vinum.Potamantim ad Indum fluuiu inueniri narranr.qua po-
ra lymphari homines obferuantibus miraculis. Manicum Solanum (vt Diofcorides eft autorjvarias facere
ipecies,imaginese;n6iucundasobuer(ari,fieiusradicisdrachmaexvin(»bibatur.TheangdidainLybano
Syriz nafci.qua detiorata futura przfagiant homines.In Bafitis,& circa Boriftene plantajpuenit Gelote-
pyilisdiaa,quz (i cu vino,&myrrha,bibatur,Tarias Jicfit obnerfiiri fpcd«s,ridendiq; fine non fieri.ni potif
* i «xpak
Epiftoh
ex palmeo vino pine* nucis nucle.s,pipere,& melle additis. Afciomenes hetbaCvt Apollodotus eft autorj
vmo afpeifa,folia in fe cotrafait.Oenotheta(Crateuas autor eftjmeraco afperia, omnium aniraaliu ferira-
tes domar, collo adalligaca, vel iugo fufpenfa.Parthos ab Antonio fugatos icribic Appianus Alexandrinus,
curn fame premetentur.in quandam herbam incidiflc ,quam qui comederent.nihil aliarum retum remini-
Iferentur.aut intelligerent,nifi quodlapides continuo effoderent.quafi quidpiam magni operis fa6turi,&
fic debacchati,bilem demum euomentes interirent.Rhamni tertij ramusfautore Diofcoride)valuis fene-
ftriiue impofitus veneficia omniadepellit. Scilla totain limine ianua; fufpenfa, mali medicamenti noxam
arcet.Lapathiradices,qUinetiamPlantaginiscolloadalligats(eodemautore)chceradas&ftruraasfanant.
Vermicnli in ecbinatis Dipfaci capitulis autuno reperti, colio in folliculo adalligati.aut finiftrobracbio ap-
pe-nfi,quarranafebreaffeaosineolumitatireftituunt. Atta<ayIishetba:gefhtuobtundi:urScorpionum
icl:us,quoufq;iaigeftauerint:depofitatamenillicorecrudefceredolorenWcribiiDiofcoridcs:Quinetiam
B**rai*d- P oftcr _ tates memoria: ttadidit, a Scorpione nonici eos.qui poIen_oni_e Irrba: radicem fecum tulerit,vel fi
mirab,lu rotte fortuna quifpiam iftus fuerit, eurii quidem nihil molefti pafTurum. Nafcitur in Iudiaradix Baaras.a
pUnt». 1 oc ° appellata (vt Flauius Iofephus fcribit libro de bello Iudaico ,) qu_t flam mam colore imitatur, circa ve-
fperamvero,velutiiubarfuigurans:accedentibusautem,eamq;velletevolentibus,f»cilisresfa(aunoneft,
nam tamdiu tefugir,quou(que vrina muliebris,vel menftruus fanguisfuper eam f undarur:quineriam tunc
fiquiseamtet.gerit.morscertaeft.nififorteeamipfam radicen.reratde manupendentem: ideo effoffa!
circumquaq; radici.nec dum extirpare. canem alligant.quiabeuntem inde dominum (equi volens, eam ex-
urpat,& contitiuo motitur.tanqua eius vice.a quo tollenda erat:nullus enim pofthac accipientibus metus
eft.Tantis autem periculis proprer vnam vim oapieam opertjpretium eft:Siquidem iis admota.qui cacod?-
&TT.C7 moniDUS °PP tefll funr.illico libertate fruuntur.Caeterum & mihi quidem radix eft.aFrancifco GalccoJario
Veronenfireperta,quavinopernoiaemacerat3,&epotouibindevino,linteolopercolaro,aquouisquan-
mens.
rumCunque famelico,is quidem edere nequit.neccibi tantillum deguftare.nifi aceti cochlear abforbuerit.
Ridendus profe&o iocus, fed res ipfanon omnibus committenda. Foditur radsx apud occidentales Indos,
foliis Sa_»buci,quxhuman_ecoxx coraplet craffitudinem , cuiusfuccusepotuslethalis eft. Reliquave-
roexpredaradixinfarinammolita.optimumacnutritionifalubcrrimumconficirpanem. llludetiam
mlrmXl " is '» <,<, *P" oteft »q uodinCircu,storun,l P eaac «» J K f *pe demirantur homines. Invinumradiciscuiufdam
»"«!?" "p uluerera > cuius g uftaturaucesconuelluntur »'rnmifcent,&cuifucumfacerevolunt,iub
intiii-Jum digitum, quafi pra-guftandicaufafugat, tumillico digitumin vino madiduminosinditum, fibi
mordicus, n6finedolore,&ci5inorepremitinuitus.lntereapcrindearqueb!and;tiism_eren:emconf_ila-
turCirculator,vemporum,carpiqucartcrias,alioquopiamoblinitc:edicamento,deindenummuR5!nter-
ramproieau^hortatur,vttollac.lbiillepronus,primumfefenequitattol!frf,moxv!'guim'sviamet!sfa-
ciu .,contidtr,ftatirs quc eius morc, qui metuit, ne mergator in aqua, natar , ac vociferaruc (imu! fefijtti-
busobrui. ErgoeumerigitCirculacor. IlIequafivlcurusiniUr.am.pri.TummaicficiuE&obliquoactoruo
intuituexptobrare, moxhominemagg.edividetur. Poftremofugiencem Circulatorem prriequi.donec
ibfter(otand:milJitimedicamentiver,eno,recipiatanmium,acmen.ire!lituatur. Vbiauternadferediir,
q^afi,Qiiieualericantaiinaufiagus,cap Hiim,veftimencaque,veluti velarorqiierr,exprimercque,brachia
rergere,&iiaresemungereconfpicitin. H_ec,fabu!.cnonfunt. Nam nonde.untmultorumceftiraonia,
quividcruncquiqueimpofturamftifpicantcs.fuis&amicr.rumfuorumfamuiisfvrhocannoPragsfa-
•£tumeft)hrecfieriiufretunt.HeibamcommemoratTheophraftus,quadeuotata leptuagiescoeundipo-
t^ftasaccedac. Quin&inlndiiOcciiencalisprouinciaquadarnverfusDarieu.arbtScmefle Pytifaciem
refcrentem,(cribantHifpani,cuiusfruia:usdeuorati(funtijbutyrif_ipore)adeovalideeoj,qiiideuorarunt,
ptit** B .J In Veneremaguht,vtpropemiraculoiKeorumerficacia:Agnolbatil!inomeneft. A.he'n>enideh^rbain
pljaau" ttc ft' urn aciem coniecliatrepidareagmen.&rergadjirefcribitPJinius.QuineciamLaciceifLfgatisdarifo-
i;:.3maPer("3rumregibus,vtquocunqueveni(rcnt,terumomniumcopiaabundatet.ApudTattaro_p!an-
tam inueniri tradunt,cuius fruitus Agnum pcr omnia refert. Obducitur is tenuif2_Bo cotio, quo v tuntur
incol_tadcapitistegmina:inteinam pulpam Cammaricarnesrefcrreaiunr, &evu!nere(uccummanare
fanguini omnino fimilem;item dulcore efleadmiiabili : radicemquehumo exertam , fubrigere ad vmbili-
ciim vfque. Illud miraculi fouet magriitudinen., quamdiu obfidccur licrbis, viuereillum, quafi agnnm in
l_etopafcuo:euulfisveroillis,paula_imcontabefcete. Atqui&illudadmirationemauget.appetia Lupis
ilU.m,acque vorari.Nonne & id mitum,qued de_£gyptia traditut Loto?Huius cun» fiores,tum ctiam fca-
pum vefperi fub aquis mergi ^gyptij narrant, vfque ad medias nottes, totumqueabire inalrum, adeo, vt
demifla quidemmanuinucniri nonpoffinr.-vertiddndepaulacimqueiabrigi,&adSolisexorturaemer-
gere cxtra aquas, ac flores pa tefacere , & capitula exerere.vr plane ab aqna abfit alte. Carterum nec fyluae
quidem,necfaxa,necantra, horridiorquenatut_cfacies,medic_niscatent,Sactaillaparentererumomi_i-
um,nufquaranonremediadifponentehomini. Innuroec_efctefuntinfyluispla8t_c,acaibores ) _iquib_is
morborum falutem petimus. Sunc & in faxis, &in antrisaliz vtiliffimc quin etiam in ipfo mari planrsr
nafcunturfalubres^quemadmoduminlacubus^fluminibuSifontibriSjacpaladibus.equibusfuahabet-ne-
dicinaauxilia:ad:o, vcnullusprorfusextetlocus , quihifcedotibus deftitaator. Nihilenimquifpiarai
venm* 'ie- njturjcteatuminueniet, quodin medicum vfum venire non poflit. Quandoqaidem ipfi venena non
""/*»«- folumfefedeftruunt inuicem.fcdquamplurimismedenturmorbis. Aeonitamenim, 8cfi(vt ptzdixi-
..oLf/ttji^rnusJadeoperniciofiffimUmfic.vtconcaclistantamfosmineifexusgenitalibuSjnecempaulopoftafferat,
Jitnt. epotum tamcn,i c"_ is a Scorpione,prx_en.aneo fete auxilio eos libcrat . Mirum quidem,exitialia ambo cum
per fe finr hmc duo venena, in homine commotiuntur, vc homo f upeific, Idera oculoiam medicamentis,
leuandidolotisgratiacommodilfim^adiicirur. Cicutapra.rereapeMccansplan_a,facros ; gr.es,&vIcera_
qui(erpunc,i!liruteftinguit, oculotura inflaromationesmulcet,&a'iosquidemplurcsin Medicinaha-
bet vfus. Ncrium afincs , mulos, equofque, qui deuorauerint, intcrficit; cxtert_m _: vino potur__demot-
fosaferpentibusfanac. Meconiumin perpetuumfomnumfumentcsducit;contra verodolotificosmot-
bos omnes muket. Cantharides cjguorata: , in necem hominem ttahunc, atque iifdem curantur a cane
rabido
Nuncupatoria.
tabidodemotfi. Viperareptiliumfereperniciofiflima, nonfolumfui ipfiusvenenumextiDguirdeuora*'
U & illita.fed alia etiara venena defttuit,& fnperar. Quid densum plurarmhilnon herbarum vieffici pof-
fcr fi pluriroarum vires non ignorarentur. Hzctametfiquibufdam fide carere videantur,arfiEiraiicne
timeniroplenrjcoguntqueconfiteti, multumeffe,quod vero fuperfit. Quapropter njaleaudiuntapud
docloSjquitiliaplanrarumrniracularideotjCum&rerum^euentaprorfustaBiailufrisgentur. Nonproti*
nus h ftoriis fidem dercgareconfentaneum eft , fi vel aucupium caufx,quopotirinequearous,nosrugiat:
Sjqnidcminnumeraferefunthominibusconfpicua,quotum ratio non poflit iniri. Multainintimisna-
turar penetraljbus delitefcunt.quie nec ratio vlla,nec humanus intellc&tus comp'ehendere poteft. Voluit
enim natura barc porius admirarihomines , quam a quoquam vnquan inteUigi.Quare qui fcrupulofius in
penieftgandisfingtilorum ratiooibusvetlantur,ex omnibus naturse miracula fubmouenr. Etenimvbi
coscav.larratiodehcit,hincdubttadimanatexordium,hoceftpbi!ofophandi.Iccircophilofbphiammodo
quodarnconaniiit abolere.qui prodigiofis naturar mitaculis fidera non habent.Scd quare non plures no-
fcanturplaDta?(inquitPiinius}caulitft,quodeasagftftes,literarurBqueiguariexperiantur,vtquifoliin-
terillisviuanr. Multiseniminuentisnon-inadirlunt. NimfcimusfinenominepLintaminac.gulis(ege-
tis^efoffamjptiftarenequaalesintret. Tuip.(umacaufaiariratis,quod&qmlciunt,dem«nftlareno-
lurit,c»pqnamipfispetitururo,quodtradidcruntalii. Itacerterecondunt,quipaucaau"inouere,inuiden-
tes a!iis,& ncminern docentes.in fciectiar autoritatem : tanturaexcogitandis nouis.ac buraana iuuanda
vitA*,q':orundammoresabfuiit. Summvmqueopusingeniorumdiuiamhocfuit.vtintravnamquenquo
re &-■ f? cr a vererum periren t. A t nos elaborata, ac iis.nohifque.laboribts ingen tifiiroisparta abfcondere
atqiie(i'pprirrierecupiwus,&fraudarevitamalienisbonis.>mmhaeomiiiiim,iroononcantumaliorum
rauentis ,fcd pti prihncfttiscoroparatisarxiliispracfentium,& pofterorum vitam iuuandaro ftatuimus,
comp!iiii\!mxtr;iisiioftra:c!atiflirnotum,do6torumqueviroruminftitutumfequutynquorumcatalogc»
pracipr:;fi!nr.HerrrolausBarbatus,N:co!ausLeonicenus,IoacnesManardus,IeannesRueUius,Marcel- 4/ ^^ M '''
InsVeigiliiis.LeonardusFuthfitsapudGenpanoscIawerudidonismedicns.AntoniusMufaBtafauolus»™^,,
laccbiTsSyluius, Akyfius Mundeila, &alii,quic*imanimaduerterenr,Mi'dicaromateriam,nullisolim**r*^M
r,onfecu!istcUbteip,mi.d:coturn,qU!nusptxcefierunt,incuria,fcgnitiequeobfoleti.ro,intentataHi&in-yi»''>y«» , fc
Colti iacercaeeo vt pti pauci tepetirentur Medici , qui alias fere plantas,ciuim olcra.quorum frequentior
eftincibisvfuvcpnufccreni.hi.marurEgenusmiletatijftreriuamnauaruntcperam.vtdifcufTafuperio-
risfecu!icaliginc,\k-dicsmmaeii:imeiencbriset:perenr,&fu2priftina!lucireftituercnt,Quosequidem
eoqnopotuimaioiiftndio,afque!ridiiftr:aimitatus,cummultisiamannisanimadt!ertifltminvhiBeifis
ltala? psarmai opoliis.cm» a Phat macopors ipfts»tum oaaxime a medicis huiufce facultatis guatis, quam
plurimos errorcs,eofcjue graues , & deieft. ndos committi io humanx vif a: difcrimen , ac fa-pc in eiufdem
pernicit m, vt eorum ertotes toliei entur.habira noftrorum PharmacopcEorum ratione, qnotum pauci fa-
tis Latine fciunt.Diofcotidem Anszsrbeum , & Gracum , & antiquifliraum fcriptorea» , ac in fimplicium
rr edkiimemorum h ftoria , & vitibus reddendis ftcile Principein Iralicara linguam vertendun;, & Italicis ccmmtnt».
he commentatiis,vt pofiem,ilIuftrancu fulcepi.ln quos vtiqj quant u ingenio,quanra labore, ac cura»qua , * "
tumdrniqiieh>d!ciocon(eqmpotui,contuli,vtlegitimas,quaspuropIantasprodereB:,meamquefimili Mcdutnm
ter de c.-ctens fimplicibus medicamentisproferremfentemiam. Quain re coa&i fuimus , non vaoiofu^irmru
Pbatnuicopcrorum , & Medicotum fupetiotis xtatis , qui hanc Medicinaspartero neglexifle videntur.er- *t*tu nti li.
ratapjflimesrl: dete,fcdrecentiorumquoque,quitamenmateriamhancdiligemimmerra(aarunt,rpi ./«*'**■
nioncffepcnumetorcfellere. Neccettemirum,qnodvitialioquidoctifli»i,&furomalauded!gniirope-
ge i :,lip(!qiicfiicr!nt,velintantoreriirodifctiminevacillantes,velinrctdumhumanacaliginecar^uti-
enres;quodquidem& nobis aliquandoaccidilfe,hocinopetcmagno,nondub!tamus.PorroPlantaruro,^"*''y*
&Ani[riali!imhifterianil3te,quantumrespoftularevi(aeft,complexus(um. Invinbusautemrecenfen- ^
dis.eas cuiqne phnKeex Galenoin fine redcfidi,eoq, fere (empet contentus fui,nifi quando quidipfe pr*-
tei mifir. Pnterea,cu plurafinc plantaruro,aromatu,& aliorQ firopliciu medicamentoru gccera,qua? fre-
quereininMedidnaviumcbtinenttpartimaMautitanis.partimabaHiS.quiperfingulasastatescIariscrunt
inueiit3,dcqiiibusnu(quam,quodcxtct» meminerunr Diolcorides,& Galenus.aliiqueveterum Graeco-
ruman!hores,eaomcianoftriscommentariisin(eruiitius,ipforumqueh!ftoriam,&vires,ea,quape»tui-
nmsdiligemiadefcripfimus. Hocopus,vbiadvmbilicumperduxiflem,velaroicorumhortatuedidi,eoin
ptimisariimo,vtaliqua ex parteindufttia meahominum viia:prodeflcm,deque ea beneroeritus exifti- Clmmnf
macr.Aflrciuus hoc fiw,necne,noftium no eft ferrciudicium.Nifi temere fortafle a uobisdictimi vide- , tt , llca ^ m
tetur,meex eo c oniecifle,non ingratum opus Itahs.neq, inutilc faslTc.quod ptucis poft annis, tertio,quar ,, t t, tM%
"to,qi3inrc(-iifatlot)faerircxcufum,&v-nJirara.AdderernquenonvuIgarcdecodocl:otum virorvsmiu-
diciurn.ex q«o etiaca cognoui.me non oleura necoperam plarie lufifle. Idprofe&o me moueredebebar,
vt ^quiddeenteiisquoquegentibuspiometeti poffero,tentatem,neviderer inhodtalislolisnatus.Sed
lilud praetctea huc acceflic,quod ex illis ctiam aliquosnoftris commentariis.quamuis Italice cofcriptis de-
leclatoscfle.eitiisqiiefrmaumaliquemcepifle ii,rellexerim. Cuius rei illud mihi fatij mauifefto lcdicio
Riir.,quod exrcccntioiibustam Getmanis,quaGallis fcriptonbusinuenerim.quibus placuirncftrasqua-
lfIcunq;(ententiasintcrpretati,(uifq,fciiptisinteifettce,ncq-,eastancumnobiiingenucacceptisrefet.e,
fedJenobisctiam(qnaeeorumfuithumanitas)admodumhonorificeloqui. Quprumetganosvclunta-
tem v;angerem,& i1udiumomniumexterncrum,fipoflem,adiuuare,vrq;illisg!:atiam aliquam tependc-
rem,& cum aliis omnibus inirem.nulla mibi commodiot rario vifa eft.quam vi. Italicos noftros commen-
fariosinLarinamlinguamtransfeircm.HositaquejVtptimumpotuiLauncwfeci.inqnibustametipluta^^*^
mucju;(qaodraaximare,dfHcultastaIit)plurjauxi,&omniaquodammodoiUuftraui.Adiecimusinfupe: B ^"^^
qiia.npl .nmasplintatuin&animaliumimaginesinminoriformaadnaturzimitattonem expteflas.nots Mt , fy„ ru .
alu^m^hcrclctationejqnamvtii^quitetrjspetigraienonpoilunt.necpiiceproreshabent.quafihor- Csm.L*im.
toluraexhibetemu.sinquooraniterBpote.oullaadhibitacultura.viuasfereitirplumerEgiesfpcclarepol A"""***'
fcnt.CaMetumWuiiannoaliS v Chris xo natoM. D. LVIII.iterumrceudieademcommentaria '"'
Epiftola
curarera, nultasadhucadiedmOTimagine,, quspartim planra, , partim verosniraafoi noanultarefe-
runt, dcquibus pr*cerea,qua:iDioicordctraditafunt,mhifcecommentariis peculiatiter difletuimus,
qu.netiam vel tjpfav commentaf ia peimultis in locis auximus. Atqui nunc cum annis continuis decem
' M*ttU.lm lD . , beri rWffin»PMncipis Ferdiuaridi Archiducis Auftrix&c.viuam, &eius Celfitudinis Medicuro.
ctrmani. a S an Md oc ". ,q u ° d ffiffurariliaHr,Medic*materixadhuediligenriusexcoIendx, eontulimus.Vbinonfo-
& B,htmi4 lum t.«nianis, &BohcmisineorumfermoneHeibatiapecuIiariaicripiimus,&T7piseicudenda cura-
Heri r '"' r ulrrlus • lcd hxc cldem commentar.a noftra Latina locis plus mille auximus , & imagines omnes m for-
c»m'l.!i„ miIon S e maxoT, > diligentiotique artificum ftudioelabotatas, vna cum illis excudi cutauimus , additis
frtM U,t». al "' uot nouamm, peregnnarumque plantarum centutiis , ad viuum expreflis, qua? antea nunquam a me»
nequeaquopiara cditxfunt. Exenimf «res ipfafatetur) adeoarcificiofef fithoccitra ctimen iactan-
tia: dittum ^diligenterque expreffiefunr, tamque ad amuffim deiinearx, vt (ine coloribus vllis additis.fa-
cileab omwbusrei hetbatix ftudiofis dignofcipoffint. Acqueitafit, vtvbi haclenusMatthioIi hottulo
AutmUU- untte 'J «ncatta: ftudtofi , nuncampliffimoeiufdem vitidatio, cuiusintrantibusoronibuspatentfo-
ior cl MctS. tcs,ieie obleaati vafcant. Tantaenimnobisfemperfuitiunandx in vniuetfum Reipublicxprompticu-
,Z',V" ' ^."/"^P"™*'^ "^^
dmd.. nea . uevl g m| s. neclabotibuspepercetin»u$Tnquam. Qus qm7c»qualia& quantaattuleiincvicas no-
ttri incommoda, filere potius confilium eft, quam multisexplicatc, ne his enumetatis.captandispotiu»
iegennuroanimis, quam muandx pofteriati, occupatus efle videat.pixieitimcumfciamhxcantehac
quaro plutimos hiud laterc, qui ea omnia , & viderunt , & in tellexetunt : quin etiam multos fututos Ipe-
ro, qui opensmagnitudinem fctutati,re6reperpendent,quantufti onetis,quantumla'bcris,curxq;,quan-
nimdeaique tempor.s,{edulitatis,& diligentia: , inhoccudendo plantatum volumine cxantlauerim.
1 acebo quoq;peregnnationum, &itinerura labores, ad «uontes.Vailes.fyluas.colles, ptata, maria, lacus,
Humma,p^udes,&fontesdiueiiaiuraptouinriatum,&tegiontim,quineiiamadclatiffimatumvibii.m
vmdaria, ad tudera, collapfas magnorum jrdiiiciorum ruinas, ad fpeluncas,& loneos tettx meatus in fub-
terraneis diuerforura raerallorum fodinis, &ad eerum fornaces, vbi cadmia, pompfcotyx, fpodium , flos
xtij.atget.fpuma.&aliapIutametallicamedicamentafiunt.Sileboquoqj.quamdiuiniuedauerim.quarr*
qne iednlus f uetim m numetoils peregtmisplantis mihi corapatandis , ex Afia , Grxcia, Syria , Aceypto
Arab.a, Numd.aqueallatis. Id quod facileintelligerepotetunt, qui volumen hocnofttnro in Dioiiori-
dem.diligenterimucbuniur. Necmecerrelabores, autpe.icula deterruiifcntamagnis.loneisque iti-
netibus.quodGaleniexcmr^oraaretraieciffem.&Cyprum.Cretam.Lemnum.Syriam.AecypTurn.aliaf-
quereg oQespetagtaflem,vtmuItaprxcIata firaplicia, quxbodiedeiiderantur, eflemconlcquutus.ad
rriortaliumcognit i onem,&viumttansferenda,n«fimexaniroipropenfioniebfti I ifltntr.eeotiadome-
ltica,*groscuiandip 1 et3s ) &coipotisin 1 becilIafatiscot i ftitutio,quxfcequidfmmatis,&lor C ajptre-
grmatiomsincommcda.ferrencndiupermrfiflent. Iraquehccin conficiendo voiuntmefndrnihincn
l.cuir.qnodllbuir.idfaltem.quodpotuiomflifludio.it.dBftriaquemcaprafiareconaiusfom. Adeoe-
nimhumfceopEnsconficiendicupidusiempetfui.vtpotiusabfpioetiamptinciciobencficiumhocinv-
n.ucriafflRempubhcara.&infuturampc^teti.aTemconferreftatierm.quamvrcoeitarcro.quopodto
rrmthm. ,arama S msl,in, P tlbus ^nIuccurobtt e m, Atquif l iccubuifleroprofeflo,niDei'Opt.MaX.nutu,me,da-
EZS £^ c j? UMM A rwu ^ e ™' e ™C^
.nAutth... t.clli.udmesvcftrx: (Cxfat.nuia.ffime.&Streniffimi &IlluftriffimiPrincep S ) Siquidcra Impcrator
t.m /W 'P'= F« d 'nand U sauto,&a.gentolanenonmodico ) hofcemeosiuuitconatus. QuemimitatusCxfarea
«^"^&ft"^™ Pnncu^sFetdinandus, & Catolus, AuftnsArchidu^s, luas quoqueo F <s
non«,guasl.beral,^
fitvn.uer(aRer P ubl.ca. H.sacceffit nonmedioaisliberalirasquornndaro GermanixP.incipum,aui 3 d
^cvolumenconfummandum.fuacontribuereauxilia :Nam inrerllluftriffirnos Sac.Rom.Imper,, E-
leaotespt.mus.quifuppetiasampliffimastulit.mihitecenfenduseftlll.ifttiffimusPtincepsAugoftus,
Saxon.xDux,qu.pecuIiaremfuxAuIxVeredatium,ercpI ,irooinfttuaura,admemiGt-c
l.tatem,&ergamemun.ficentiam,nunquamfatucollaudatepoirum. QuempofteafecutusIIluftnffi-
musFndencus.ComesPalat.nusRhem.&muatiffimusIoachimusM.ichmBrandeburgenfis/uaetiam
contulereauxi.ia. Idquodmtercxtero,GerraanixPri n cipes f«creIlluftriffimus,&Reucrendiffiraus,
Cardinais, &PrmcepsTndentmus,Chnftophotns Madr B ri B ,, &IlJuftri ffi mus , &Rcuercnd,ffimus
Ioa ^cobusAtch^
„ . , "™2 G ^ elmusDux £ lcuen > &I °^
ZTJ:: L q ,lh g n,r ; cent,ffiraiNo ;' mb «g eu ^ R;^bUc..c^ orum 4^ liberaHuteanonfo , ura J hife4
Mcc«n Mtl . ommbui icelebtandaro,acdiuul g anda «nfeo.Letorautemplurimum,quodM £ cctnate.habuet ml«pe.
rTauod^ TTi F™ EI ^° reS ' ^ ei > id uces,Cardiailes,Epifcopos, DuccacPrinri-
rTn™,^ 0rj S e P! US , f P ,en d ° r " u °ftn»con atibusaddat.quamcxteta dequibu, diximus. Sedquid
, ■ v ouLseToir™,^ dcdat,ffimo yitoloannc Nxuio, Hluftriffimi Eleccoris Ducis Saxonix MedLf
*«-*»- J Q1 t> u s e go'» u mprxcon H 5erreram',nnumet,s,Gtantumpoflem, quodisnonfolum Prmcipem fuum
tlcr^. e,us,nm e l,betal.tas, &in reihctbatix ftudiofos pietas^liqaot oblignati afgcntTpondc T Tafton-
fcol^^ r b0C °^ ow ^ Oviiummultipliricalamocelebiandum^cumobpietatera,
humanitatemquc quibu, totus redundat , tum quoque obi a fignem dodtinam , & MedicxVacuharis
l .em,am , in qu.busadeoptxceU,t,vtelonginq„istegionibus, fpe recuperandx tueudxqncfani t !
p unmudeumconfluaut homines.adeo vtaCxfateFerd.nandoad fe curandum.quoquevocatu "«!
nlft^, r^ """'/"' 1 alh,fceD °^ ^'«ibu» m S g„am opem tuletunr, &non folum".
o>,;m.rhm peftxem.s,fedali.santea ed.t» , quornm^iiplantarummiffione, alii confilio , aliiterumiuucntatum
W.^communicat.one,m.himuUuniptofuerunt. Iutetquospo.iffimumnongtauatethocloco om«ero™
~~~. r«e,fipolTemdI.,exbeneficii accepti coamemotauonc^a^eferreitauam.LucamGhinur^ ^ Fo-
tocorne-
Nuncupatoria.
rocornelienfem,Medicumingenii,&do&riDxfingularisjquiPifis magnacum omnium IaudeMedicam ?*»*"«/«*
hiateriam multis iam annisprofeflus eft : nec non Doctiflimum Vlyflem Aldrouindum Bononienfem, '***'*""• .
boneftiffirai generis.probate; doctrinse.&magne; expectatianis cum Philofophum.tum etiam Medicum. „£"
C^buseoniagismedeuinaumeflcintelligo.quodiiprofuatitumhumanitateacliberaKtare.mequemr/^x^t
nonnouerunt.necvideruntvnquam ,amore&ofEcioferapetfintptofecuti. Nondefucruntetiamami- <6-«**»«'*tr.
citia, & affinitate nofcis coniunai,quoturo ftudio,acdiligentia,rm'hilicuithoctemporenon aliterper-
agranri,ex diuerfis locis plurcs confequi plantas.eatumque pifturas ederejfed pratfertim in hocpro nobis
afliduam nauauit operam Ioannes Odoricus Melchiorius Tridentinus Medicus fpectata: emditionis , qui ^'*"* w °t
me in patris loco femper habuk,& qui ob fuam ptxclaram eruditionem a Sereniffiroa Imperacrice Maria 'kllum.'
Cifaris Maximiliani coniuge,in fui, & AuhefuarcommoduminMedicum honorificcafckuseft. Saneis
tum Paraniojt u Venetiis,complures ftirpes non vulgarcs ad nosperferricurauit.Eft praeterea fumma pro-
bit3te,&vita:intcgritare vir,Franrifcus ParthinusRoboretanus,cuius egfegiajdoctrina: &inreMedica rrM "^f c,a
fingularisexperieruia-.ranraeftapudmultoshuiusajratis Principesopinio, vteotumnonnulli,pr«tcipue i '' ,W """'
vero Cardinales,T>identiDUS , & Auguftanus , cuius aliquot annis Medicura egitunagnat fibi laudiduxe-
rint,quod talcra huncvirum ampliilimis munetibus.vatiifqueotnamentisdccorauerint. Quppofteafa-
dtumcft,vtnuncinInuiaiflimi,PotentiffimiqueRomanorumImperatorisMaximilianiiecundi,Medi
cummcri[ocueausfuerit.EftetiamHieronymu»Don«ellinusBrixianus,vtraqutlingua,e;uditioce,& / ' wr ' vy "
iudicio fcmaio clariffiraus Me Jicus , qui quidem modisquam plutinsis labores hefce noftrosadiuuantes, "TuinmT'
maximo ncbisiueruntornamento.Ca;terumpoftremishifcenoftrisconatibusauxiliiplur:mumcontulit
vuClarulimusAi:geriusdcBusbeckeFIandrus,quiConftantinopoliptoC*fareFerdinandospudTui-^ CT ;*'.,
carumIraperatorem,Orattremegit,quippequinonfolumisrnultaspetegrirjasraraique tlaotas, m:hi * *"
tranfmifit.ied vetuftiffima D:ofcondis exemplaria,mei tantum caufai iecum tuiit :'quotum acxiiic ipien.
dorisplurimuratotioperiacceffir,vtlatius,in fequentiprafationeadleciofc dicemus. Quinetiamcpem
rnaxiniampraflitit.&siliduamjmultisannis cauauit operam Claiiffimus.Do&tiffiraufeuelacobusAri- / "" iu '^"-
t onius Cortuius Patritius Patauinus.a quo(quje iua fuit liberalitas, & beneficentia) complura ad rce mif- '™£ C °"
ialunt planfarBmgeDer 3 ,<pfaquerara,peregriria,&pauci*admodumnota.HuncIecutuseftDc6iffimus
Medicus Barnardinus Tcruifanus.qui in Acadcmia Patauina, Matetiara Medicam magnacumiaudepto- *"*"*■.
fitctur.Namqueistumplantatummiffione,tumetiamconfil;ononpatumnosiuuit.Necnunusaihice-/JL, "
Itbranduseft viroptimus.&rciplancariae indagator acerrimus Francifcus Galseolarius pharmacopauskw^w
Veronenfisviacumeiusfilio Acgelo.quine durainreiherbarisicientia patrem squat.fedferefuperat. c*lcuU.
quiDetiam t-ec Cecchinus Martiuellus Rauecnas,quod hic Damafco Syriaj.iile vero Veiona , non paucas r **\ .
aJmerarasmiferintpiantas,qua:nufquamanteaa mevi/*funt,ficutinec a quoquara.qui antenoshoc °m .""i
temporcdcMedicarnatetiafcripfer^t. Aditnmnosquoqucmiruminmcdum Georgius Liberalishome/*/
artispiDgeDd.pcritiffimus,&poftipfumVolfgangusMeicrpcckM;fnenfis,quidumsffidueplantafum,&^.r«f*f
anir»:aIiuroimaguiesdelineatent,Dulhquidemlabori,acdiIigenria;pfpetcerunt.PofuiflemeQmdemfcet' w * r *'«'
emni» hcile d.ffimular e,& mihi foli laudem vniueifam vendicare.fed abfitomnis inanis glorii cupiditas. '""" **:
Htenim bcmgum cft (vt fcite Plinius in epiftola ad Vefpafianura inquit ) & plenura ingenui pudoris.fateri ""^*""'
per quos prohcimus. Caterum quandoquidem Diofcorides non modo quinque libns trsdidit vuiucrfam
iicamroateriam,qua:pIantis,animaLbus,& metallicis comptehenditut , fed his etiam fextum aucxuit,
.acomaiumvene-
quoadhuman.genensvfumde antidotisdifleruit, quibus vcnena omniaatcehtur,...
noiorum aniroa mm roorfusictusue curantur.ideo nos ipfum fecuti.in hunc quoqae coatmentarios fcri-
pumus.in quo plutaregeffimus.quat vita: homiaum profuturafperamus. Nam pra,tetquam quod impto-
Dorum venehcorum iniidiis pateant cum vniuetfum genus humanum , tum maximc Reges.ac Ptincipes/
non dttunt etiam quamplutima animalium geneta,qua: morfu,vel iciuhomiues ex tempote intcrimunt.
Vu.ppe icorpiones , Stelliones, Phalaogia , noftris in domibus viuunt , oberramque qua: animalia cum y «"»>r*
nuUambabcantperfonarum.autlocorumrationem.vbiquefefetecipiUD^&ktcbrasrnidoiqMparant,'"*^/
quo fat vt interdum a domefticis infcientibus raoleftataidu venenum inferant,& i&* in peraidem ZZ«*!Z
r ° y J -" ent P r = ter Mraodoinhotti5,acvifidatiis, modoinvinetis.&pratis.ai.isqucmlocisinterflo- tmmmf.
a Z'T ■ ' T dcs > &vi P«*»& aliavenenofareptilia.quatvelfitantillumquidempede premantur,
o„, mr ! temUr ' ullcoexiti o<umvuinu S infligunt:exquo ftatimvel paulopoft «aicommoiiuntur, nifieis
quampnmumant.dotisiuccurratur.Eft&Canis.quietfihorainifamiliarisfit.tamencumuirabiemagi-
fent q r , n raomo ""'f.mhottendum mottisgenus plerunque deducit. Quscumdiligenterexaminaf-
aromata qU - e ? pe vetetum fanientumcomplures, quorum fuperiusmeroinitnus.plantarura,
fus venerT^ * , rum <I uor unicunque fimplicium medicamentotum vites altius perfctut-ti.varia aduer-
thridares l vlra ' entot um animalium morfus antidota compofuerunr. Quorum veftigia fccutus Mi- ^«M»** *
maenar» r * S r2. S i Ponti * & ^"i"ata gentiura Rex.cuius etiam ante msntioaemfccimus, cum non R ' i,iw in ~*
bus&v™JnHI ' g - i ' ameX e ° c * m P aCilfle 'udicailet, quodmortaliumfolus(vtteftiseftPlinius) dua- mT^LU.
P-lljter -Z f i .1 ueretur ' ade o. vt de fubie<ftisgentibus,nullumhominemt?erintetpietemcom. tmm.
dicim dccu |1 U ° P lurlmis P°titus eflet vi(ftotiis,ad maiotem adhuc, immottalemque la»m gloriam,Me-
vtninq^Dlan-7/ U - Sfuit,&rcihcrbat '* perci P iend * Quprum
comDofuir' " a tns Vldet ur:nam ex herbatum cognitione autidoti geneta inuenit,ex quibus vnum
taticonfecrlVH r nomenet,i " neiusadnoftr » vf q uetern po« r «inet,&fiium autotemfamatimmortali-
vtcum ioie j us ? ntldot,v ' uad eo cotpus fuum Rexillefirmauerar.tutumqueavenenistcddiderar,
tafTe Mirhri I m . ,rctn a "«,quam Romanorum feruitutem pati,idfa:piusfertutftuftravenenotea-
Medicui , e T Cm / m ' tatuseftAndro ^
nonfoIumDl nrim '1 Th "' UC " com Poutionem adinuenit.qua: Galeni teftimonio 4 venenisfetuauit^It-.
fumpftrwr Q T.T Romanoruffl l«P««oie., ac Principcs.fed&aliosquofque, qui eara oppottune m ^
hacoarTh,;,,;^ ^™ 01 " 6 * len,terr, Po r eabipfomagnifice,ac fplendide.iraiubcntibuslraperatotibus,
cpatabacui Antidotus. Prartenbo Attalum PeigamiRegem, de quoetiamnobi,aniead;<aumeft,
«juem
Epiftola
Ktffritem- q Ucin ^uoniam idem ftudiura tenuit antidota conficiendi , ideo is ab ipfo Galeno maxiinij laudfbus cellS
forit Anti bratur.Veruntamen noIcraha:ca:casex horuamidotorumvfunoneurnfru<ftum,nequevtiiiratemcapitj
dataanti - fcnticque, quam fcnfitantiquicas. Nam etfieorumnominamonumentistraditababcaraus,atquectiam
jKsrSami- antidotaip(ainotficinisparatareperiantur,noeostameneifecl:us,vitesq;bzcprxftanr,quas(uisnoMini-
doiuAeu- bus pollicentur, quawue illa oraftare vetetes memoria orodiderunt. Cuius difctiminis illud nimirum
""■«/»»>■ incaufa...,
ftantiifima
veterum, quaqueingenti pecunia, lummo ftudio aclabote,ab Arabum, Aethiopuro, Troglodytarum,a-
Intumq; diueriarum gentium regionibus, illius florentiffimasarratis Imperatores Roraaairerri curabant.
VbitamenneminipraterquamCajiareisMedicis^quodfateturGalenusjlicebatveraaclegitimamcon-
ficere Theriacen.nifi quis forte potentiorum fauore ab Imperaconbus effet iis pratclaris donatus aromati-
bus. Id quod maxime facir,ne miremur,fi Theriaca: noftri vfus, itemque Antidotus Mithridatica, non pe-
rindepollent viribus.atq; eorum nominapollicentut,& Vetetum fcripta tcftantur.At cette in hoc (atis in-
felicitera6lume(lecoa!tatcumvitahominis,vrpotequa;ia£turamfeceritmaximoi'umremediorum ad-
uerfus venena,aliaq; grauiffima incommoda,quibus «bnoxia e(t,ac fapc affligicur. Quara ob rem hac nb-
ftra s. tate,in qua qiiidem reliqna f cre omnia in priftinum candorem rcduci , 6c I ax in cegritati reftitui vi-
dentur, gloriofus,& vere f orrunatiffimus dici poflet (ummus ille Pontifex, Inuidiffirous ille Caifar, Sc-
reniffimusilleRex.MagnanimusillePrinceps.SapientiffimusillecuiufqueReipublicaeSenatus^quipro-
ptiisanimidotibusRomanosillosImperatores,&aliospotentiil]imosRegesimitatus,nullusfinerecfevel
ffimptibus,vellaboribusgrauari,fedomncftudium,omnemoperam,omnemdeniq;fuamfacultatemad-
hibcrcr,vtiamdiudepetditaatomata,qua;omninonobisde(untadAntidotaconficienda,inlucemreuo-
carentur.EnimuetofihorumaliquisidfacerecveKiomnesidfacerecontenderentjnonfuajtantum.&a-
horum mortalium vitz confulerenr,«lequepofteris pracclare merercn tur , fed praterea hincfamam afle-
qutrentnr aternam. Siquidem beneficium id pofteri fumma cum laudepropriis autoribusperpetud
acceptumreferrenr. Equidem fiidmibi non licuir, idfaltem quad potuiomni ftudio, induftriaque
mea pratftarcconatus fum. Nam cum videtem uoftri huiufce «tatishominesin iifdem in quibus prifear,
atque etiam m maioribus vitarpeticulisvetfari, nobis tatncn decefle vera illa , acgeuerofavecerumanti-
dota,obea,qua;hodicmhifcedefiderantut,legitima,.cpta:clatafimpliciamcdicament3,tentar'evolui,
politntoeexleguimis,qua;babemus,antidotapatati,quxillorumvicempenfarent. Feciidquidemma.
gno meo labore.longo qucrerum vfu,& cxperientia : fed affecutus (im,necne;quod contenderam.ieno-
ro. lllud cettof,tetipo(Icm,ea(cmpcrmihivifa eflelonge feIiciusTheriac*,& Mithridac.cz amfdotl
virespra-[tare,quamqua:paffim(paiKisexceptis)hactempeftateeatundemnomineconficiuntuf. Ye-
rum non omffi, qt» in hoc, ficut in reliquisaliorum potiuseffet iudicium.quam meum : quandcq uidem
r iLT r ^ 7 mo T cm,emp ^^
»c™MrtoTlZ!zr \°r tum pocui i] uftraui • fed ^ m etiam ,ccuta antidot » »°°* *-
VZZT fiuvb t vt ur q t Lij abft,nendum : f ir dem 3b hiStantUm a W in cndum intell go.qua: paf-
»*'"» ol.l q ' ra ? cunt '*'k q»"»« compofinone nullum «tat probatiffimorum medicorum ceftimonium
sr P ^
tes,om„enraS
ici^oranemiuamnauantopetamjomnequeftudiu.nmjnend.inr »uL. • r i- • ' j-
. nufquamanteavifum. Scddehishattenusfatisfnni^,,^ g ^ C oftum(um <:on(equutus,ame
f^"'« morem fequutus.de promotoribusdTfenfo hl ° n( l« cjB1M 'C«etu I !ico I n,c tt t l ,m(f u dioiot B m
""- vitiligacorLquemo^b^
fplendore,iidlmilluftriotes accfac ores tedd/r^
T«a,vtpotequsprof U *m^
extulerfr.aulinLaaffea^
ad eius patrocinium confugcnc. Prztercamih condlTT ° ^"r b ° narum attium ft ««^»m,qul
Anttdot*
refulgear>& Vnmerte ChtU
fcmplrc.cmeSafoe^
deaicatem.quodinipfoeadcfcnbatutMateria.culmftud.Wvf^
lln »I m ^«ore,,acRegc,f U otmagnoperedeledati.Ideoa L) / UDC " us J commemo " m ; complureso-
certiorfum Ca: S .M aieftatctn tnam ex natutali, Ph ilXSl^ ?^ & ' e ^ m ^l«Wq«i»
? cced.timmenfaergaftudiofo J ^^ tfuc
.uuat,&fouet,eorq;prxcipueq H u OS ]cRepubiraHteuria^
»^. qUld i Uinam .P " us q-mhumLamex ol «brt^^^Z*™****-
randuiA
Nuncupatoria.
ModumeftlucubritionMhafcemeasapudCafa.Maicft.tuamnonminimnmauthotitatishabituras.tuift
quod antehac cms erga me finguIaremclementia,liberalitatemquelongelatequefluentem, iterum, atq;
iteium Gm confequutus: tum quod omnia quantuuis exiguamunufcula.hilariadmodum vultu, fummaq;
humanuateabomnibusfuis fidelibusfufciperefoleat. CaifarexergoMaieftatis tu* beneficiainmefunc
ampliffima, Sereoiffima AuftriacaDomusdenique totamefemperomnibusmodisaluit, ptomouit,&
decorauit. Qupfit.vtcertaomninofpedudtus, mihiperfuadeamdeCa:f. Maieft.tuxdemenria pluri-
roua» perpetuo confidere polTe.Facit enim tua fummi generis dignitas, Cxfareorumque ornamentorum
amplitudo.vt quotquot ab ea iuuari petant, omnes promouendos lufcipiat. Caj> eravero virtutum decora
in CxfareaMaieftatetuaficvigent&elucefcunt.vt vniuetfigenteseamagnopereadmirentur &colant.
Quis enim non admiretur Calaream Maieftatem tuara? Qujs non prudentiam,magnanimitafem, & in-
gentem animi fplendorem? Quis non fufpiciat Iuititiam, pietatera,clementiam, religionem.beneficen-
tiam, tc generoficatem tuam ? qus tanquam ex vbstrimo fbnte e tota Maieftate tua fcatprmnt,emanant,
& diffunduutur.Qw: quidem animi Maieft.tus Catfarea; dotes.procuidubio efKcicnt(Dei Opt. Max.au-
xilio Jvtfuperatis, acdebellatisSac. Rom.Imperii&Regnorura fuoruminimicis,omnia nobis paca-
ta reltituat. Poftremo vt UluftrifT. Sac. Romani Imperii EltiScoribus , Sereniffimis A uft tiz Archiducibus
dominis meis clementiffimis.ac cxteris vniuetfa; Germania: Ptincipibus.labores hoicejmeos dicarem, in
caufifuit, vtomnes fimul coniun&iexhoc intelligant ingentemanimi meiergaeosomnes proprnfio-
nem, vtq; hac dedicatione, eotum erga meliberalitatem apud omnes gentes teftatam relinquerem.Quin
etiam quodmihipetluafumhabeam.non minus haxnoftralatina commentaria, vniuetfis ( vtfpeto) pro-
futura.defeodenda.promouendaq; fufcipiant vnacujri CarfareaMaieftatetua.quamabiisanteafactum
fitdeHerbarioGermanico noftroillisdicato. Idq;ptxfertirafaeiendumadmeipeaairecognoui, quod
non minoraauxiliainhoccudendovoluraine.quaminillonobis praeftiterint. Interimmetotum Cxla-
rea:Maieft.tua;dedico,dono,ac voueo. CuiDeusOpt. Max.FeUeiaomniaconcedat. Praear, Vltimala»
nuarii, MDLXV. 6
E. Czf.Maicft.tux, Veftarumque Celfitudinur» -
HumilisSeruitor
Petrus Andreas Matthiolus.
Petriij
PETRI ANDREAE MATTHIOLI
AD MEDICiE MATERIiE STVDIOSOS,
$ K JE. FATI O.
/ VELLE Mterum mortmfcqui, quiameauam ofutfinm aggrediamur , itlud ih
pr,mtsprofifentur,nihi/fibi matertcnr* acftudto eft,quam vt vitt, vfuiquc monahum
confHUnt,h»ci/,fiquoquctngenuefactrepofem. Namesanimi propenfione abipf* «*-
<*'n'»'t,q«*ntH>»ibiociiamcdendistgris,t/3cur*famiUari,mfetrarelUmt,,dtotHmaA
benorum Autorunilibres euoluendos, ad/implicium medicamtmorum cognitiar.tm afe-
^"•dam,acdtmHm*dfiribendumcentu!i.QH*inre,vtcerteapudomnateftatumre-
''» a «trem,meh a cmentcan,meq ? eUb,raffe,vtquantHmftudio,Uborc^tqHeindH{tria,
tonfqutpoffem,humantvittprodcfem; dt^ca eptime meritus exiftimartr. Diofcoridi
°™'™™<™°P'*>»>«cddgentt*madkibHi,vtqH*nMm,Amcc^^^^
mbus tencrttur. ^dquodea m,h, vtfi, eslrat.o tommcd,f,ma,vt tpfum Diofceridcm in noftram Italicam Im-
g^'^f^'^'»'Hm%commtntar,os,anobisf M l,cc,umc,nftr,ftos,adU^
AatorI>,!i/ , m ' m — r 1""*"fi ^^^'"«"Mdt^uamcttcros.EiemmpaHttadmodumfuntinltaHaPharm*-
ca Com^T^^^^tfmumhtcde ^ytcdka m*,eria,rr,a«ttosf,ca*t,qHtL*tt»amlmguame X *Ete no-
taria primu r '»'f°ct r ^uoifHmmaan,mial*cr,tatcfufceper*m, vbi «h[oU,J]em,,m,fi,velho,tan,,busam,c,s,vt^Hem
t $'^f<'£.«.»^^f**<^«, con,endtram,maUm alierum efft ,ud,cium , quammeum.
l^dcenofcofitamen,d a ^v,t,onob,st,fl*r,Ucet)^^^
»'*«*««*/'-£*^^
^'^«'^i^dos^ i
^l^rcnd,,ea^cH f ,d,Utem,audau X ,t,^^
ban.G-r- '"& r '' a fi er! -f d 1>'°dap»dom n cs ? crpet it o,eflatHmrelmquet,M ii ■thM.tmadomnestHuandasnattoL^ef*.
Boh.m.s. h, Francofitrto Dtofcortdc mem m GalUcum Idtoma traduBv, auef^lL efi w a trlZ, I uiTt ■
J?>"}»°* m «>»'>''»'»>»,ac,nterprett,!Umenonp^
rransLtus •«"«• Scr.pftram anteatn haceadi prtfat,en,,me abfiluta Latmacommcntaria.LnZ "> * ' ,
& gratiaminUtccm m.fiffe, m.hivert, iJenusnonfatt/concoa*. O^w^^SS! » «T ^T
^caftigat a , & m,uoribusadn U dumn,mcrofiJ l ,bute!egam,o^
^da^eem,fer,m:fedt,uidhucHr %!l r £ ftttJr,m,vo,,n^
'"f^fimdehts^Hiennstudtls.^e^
O^^r.oseaanimifinctr.tate&tqH.atetft,^
Aio. fifumunllosconfcr.bcre. NametfimuUorum eruLrumfen,cii27efefl?Jr r ^™^"* #*«"£
«>>»'i«crtter,nfcqu,,corrHpt*fc,lcc,,qut,ndoaorHmp ! ^
Amkoris P"*" ' vl 1»*»""» '»g'»'° prficere, r antum mente eUborare JantuiZ , l P/j ■' ,dumen '" ""'
t^Ji''di'sMor,bu t ,ac4,ltJ,h,com p lrarepotH,,Ub
•liorum fcrrtm. Sedccr.emhoclonguts , qu*mft*tL*m , dioreffL/ltZZZ *""?£*?—&«*'«»*?*-
carp,„di, partcmaliqua^aperircmnoftrtfcrtbenitmftituti. ^wL»«-„/^ 7^^'* w " l ^ ,> ' r ^>' w
.rronbus: ttocum ^u.mprt-.tpuefu/ersustuSp,^ nifieiu, confiK ra-
comprob a t a ,qitamvthociocopa«cisatttn?,dcbu (Tet OuarttM^J J ' l P J"* e ll ct ,«tque a plurtbut opmer,
.dtcamatc-ittlludtofisacLmonendosefepufamusitpe^
Aamonidot""-- (fi™™*^*,, pot^m «^,^^17^^ **
x l\e& atu .tU»<arumim* g , na ,dcfi»gHlit nobu rtddcnd* rat.e eft, JauaZ, Z,t fi "'»'">» Commcntar,i,&,
dumf,,,nondfimulem. DtconcxtuuaaucD.ofc.auem.SuJT^^^^dconfiten-
caufis,quath,crtferre n.mie longum »ftL™«JZ£r'^ m g«™"^ cenfutmus ,ob plure,
tret*tioncmpr,tulertmJignamq 3 c X ,[t,m»Hcr,m,aZ t r* C tttli^
al,iv,rifummtp*ri,er,^dea,fiL,HtrmoUH,ZbIru'T^
£»*»iter,ncHbuer,n,.Fatcor,go,ngc n ue,meRHclli,ver/i e „emre*uH,um2^^^
conatus cotcmpfife vnquam: auinpot,*, vtriufq^ftHdium /i mpir A ' »°» preptcrca aliori prtcUre,
CurRjidlii laudem premeruent. IUudautcmc »*£««»««, rrj^&J^ATr™''^
Tcrfioncm vulgatier, acfrcanentiorinftudtoferum manibu, vcrfetur ^yfU i " tm ^f" m conucrfio omn,b.f*B*ft$
V'*&K™eUcorHmprtfir,im,,ud,c,opr*ftr*,ur.CH,n,mirZnob,,a„\ a ui,»'/r?r m
Prxfatio.
L.ttin ifermonis nitere captus,modo ttiam rei ccgnitione incertus, Theodoru fcquutus,qui in conuertendo Tbeo-
ftbr.tjlo tdemftptfimefecijfe vtdetur. Quare a nobis perJpeUa, %ttelii quidem interpretationcm recepimus, ita
umen,vt nonnufquam aufusfim abeo dcji.ificcrc,velvctuftijfimorumfrobatifimorumq cxcmplartnm&vniut
Oriba/iifidcmfccutw,vclcertarctexperientiafret,u. Eorumautem.qustimmutaut, ntnnutla obchfio adnotata
rel:qui,nonnui/is cttam fignum fupprejfimut ^eo tn exemplari, quodpoftremo loco excufum dedimus. &4tqui EmeneUtio
nunc adboc mumu latvti obeundumme fitmmopereiuuit Qartfjimus fir Augerius de Bitsbeke Belga,quiannis cotextus ex
tontmuisfeptemapud Sottmanum Turcarum Imperatonm ,pro Cafiare Ferdmando Oratorcm egtt : Siquidem diu etus ex-
uduo Dtofiortdis exemplarta anttquifima Conftantinopolificum tulit, quorum alterum Antonio Catccuncno ™P Iarlbus
patrttto Conftantinopolttano, aherum cmdam Imperatorie Interprett ( DragomanumTurat vocant) mei tan- ftuUmij,"
tum iuuandi caufa , mutuo acceptos refercbat. Quorum exemplartii auxtlio nonfolum permu/tts m locis Dh'
fcaridis excmplar, cjuodpubltcectrcunfertur , fed etiam "Rjteltn tp/uts verfionem caftigautmus, vt ex quamplu-
rim.s adnotattonibus admarginem di/po/itts vnnjquifq^factle intctttget , Vt autem omnibue perfbtcuum ejfet,vn-
deiilasacceperimHt^CatecH^eni^Dragomantmeiq^exeplarisnomenomntb.Qfmgulisannotationib.addidimus,
fd quaddMis viris , & reiplantarU fiudiofis non dubitamus gratifimumfuturum. Itaque htncfaltum eff,
■ut i\itcilu nomen contextut d.fitibendum non duxerim , ne vidcrer cum eo, nomtne conttenire ,re autemfit-
pe ab eo dtffinttre.Satu en,mforeputaui,fihicftudiofoscertioresfiacerem, me 'B.euellio Dtofioridts conuerfionem .
msctft im 'tfisrrc:/ipr£terearationemreddidiffem,cur i/iinonfemperaddi£Iut eJfevoluertm.Quodquiaabuxdt
(vtarbitro,)prtJiittmus,tamadiitterumnobtspropojitHm,quoddenofitiscommentariiseratprogredt!imur.Dc
q ut tm profecio mihifatiut fuerit tacere,qu.impauca dicere ,/i vettenafutulis,& vitibgatoribus occurrere. Fre- c ontn> 0B .
qucnsnaiiq f hodieejiindiesq ; magispuliu/athuiufmodigenushommu,quinuttumintotaviufuitcurfiifiiuclum traftatoics.
Jimen veprofcrunt,altenes tamsn autde carpttnt,mox lacera! ,($ pedtbut obterunt: Sedij omnes Sycophanttfunt,
temerarii,impudentcs:qiitppequt tantum bonis £? doSlis vtrisfitbfitnandtsftudcnt. Scimusiam dudum non deef-
feb:iiaceatrtfirmrnonnuIlos,quitibett!scontranosfiriptis,conatusniftrotobfcurarenitt*ntur,ntxitaHtumfi>-
phtfmattbus,fucntism:ndaciis,targiis, e~£conuictis. Egoautemcumhssvertut AJinas quamhomintsexifti-
n>:m. in platets lafctuientes , pederefinam adfinguinem vfy, Interimgjrriant,agant,firibant, <£j contra ms la-
trenr hiperditi fiminebuUr.es, Ucercnt,fl.igeUent,vulnerent,€$Ca!umntis,contumeUts,omniq,malorumgcne-
rr,qnibnsianiumwtuntHr,labores noftrosoppugncnt,{$/iqutdetiamtisgrauiitsinmentcmvtHtrtt,caniranos
prafcrant, non tamem obidaftudtss , {$ labortbus ittuandt Reipublict,propagandtttL veritatts, me anertent ,nec
v n jn.imfns venen.it is morfibas firipta mea adeo d:Uctrabunt,Ubef«clabuntq (vt ip/ijibi perfuadent) nutn ta
coutra nmatam earum maJthnttatem contmuo m medto bonoriim,dotlorumq, virorttm emergant , ($ itmiptt-
r-fimimodoe/uctf..mt.Namapudbonos.(Sfinciosvtras,vituperarimihi vtderer , /ifieteratifiimiata pcrdi-
t '•;,' ,m hmmes>neUudarent.lmmoverofiabiifdevituperenturlhidiofi,{£dcrtpublicabcnemeriti;maximoid
iii,effshonorifimperex,jiimaui,cumhuiufccmodsmfidtatort,mconfUanilal,udmoliantur,quamvirtutemop-
pr-.msre.virttt-.-.emq^canfundtre: vietum vero (fiuntumpoffent ) exlottere, &mcndacium vbic a/ere, vtpra
ctt.ris h-.fcc dtaboltc sillufionibus mtracult atiqutdm medium afferre vtdeantur. Grtcicalumniatorcm apml-
Um t:tc .1 .: uw , 7«« vnc e etiam tam Grstct,qua Lavni cacodetmonem execrabiletttum tcterrtmumcr, hum.mige-
ti^'ishftem,nucii-ant,nimirumcalumniarumJummumarchiteBum,mendactorumpatrtm,^difiordietmt-
gifirum.EcuiusfJipUprodtuntatra,i!titngenia,liuarem,v,ralentiam,fucos^mend.icia,vtpoteT.",rtarcs:dif-
aptin£ ma.criamjpirantia. Proindeq-<ttncndiciisma!untconniuerc,quamprovcritate Uberediccre , nonex
Dc,i,fe<; r >emperenimteg'ttmialiquamreferuntexparentibusnotam.NcJfraComent3ritt{Dei
Opt.i5M.ix. muntrt )abannispropemodum vtgtnti, magna cum laude, m omnium mantbus,non in Eunpa fo-
lum fid m al ts orbispartibus verfimtur, adeo vt tn Italta magnaftbi dedecoriejfe exiftiment ,qui ijfttatthulum
dir.it l:u non habeant. Atqut horum viti/ig.ttorumfiedfiimafoba, quodcmnt ex partepefttlentemauramfpi-
rent.& ^tygn tmllafint vtneno, non dubttoquin msrtto igm breut coburend* t<*d*ntut;fiqutde Salfitmentarii
haUcib.^farciminibinHohends,olfatl.-.virulentia,eahaudqtiaquamadmittent.NoftriscomnientArits,fcri-
pns,conatib.acftudiis(vt Deo Opt. Max.placei)fi t fftdti, &.-iuxiliiplurtmumcontul:rtmtImperatores, r Reges,
^iicompluresSsremfimi^]ilufir.Prmcipcs,^Heroes,^nofirosmodistmnib.tuueruntlabora:fiedh^
comenntu vanitatts,qutcalumniucaptiuncults,maleditlis,atq s etiam bUfphtmiisnitutur,comitts,aJfecUs , &
P^motorestantuhabcbuKt,Blaterones,Fititigatorei,Sophiftas^Maledicos,Sfcaphantas,Sufu^
'<>"tA",Vetr*Uoru,lmpoftoru,lmpude~twTemcrarios,Th^
dtaboltcifaaionis hommet. Adbxc tanta apud doltos & bonos vtres(/it etiam baccttra mutdia ditium)efi auts-
nuts noftratantaq, tn vniuerfa Repubiica nobis amicoriieft copta,vt certo mihifterandum fit.hosfuts tniquis,ae
' J ' rHlm '"fcriptts,tongepturesinimicos/7bicoparaturos,quaminomnieorumoptrttxtentch
t '">'P>'eJti>iutdi.i,aiq :l matignitas,vtvefanosreddathomines, d quo morbigcncrtntcApottmisnumtn, cuius
™ msn »°u*squidaimpudentifimusfiaivendicauit,necipiiusfitiusAeficulaptuseo^
" ! ' r ^m>htfolatiiplHrimuaffert,quadrabidorumcanu(vtItalidtcunt)nufiquamalanw
teprtunainfeaantiu homtnum manus euaferint, poftridiefita ipfirum rubieextinguuntur. torrafaut m prst-
jentta boru nebuonum mentio,vt bic quoq^fiprtterret ordmeejfe vtdeamrjaannem hcobii coanomine Vue.
WTUKmappcUarcaufim.Siquidemtstabulasmedicinalcsnoftrasvigiliis,^
^'^^!'^ r tBurgerLabacenf,fubMa t th,olinom,nea
"''^"/■"'""■M-autt^^
r «''°y»"™l>ude,,fimus,lU<riag,«r,«s,n*^^
brs ^ r '^^ r 'cent,orib.tnAcademi a p Maumafre f e Jfi orum
c ^Jp'P^<>»"ff«»isor»aHerat,cuAefip,croc,tetcor U a.Scdno/,mCandtdeLeaar,duh^
maiedtcentteaccujes, cum & brnta antma/.a vngnib &dent,b.aduerfiusin/idiatorcs,fiuospartust,ieantur , vi.
' am ^!"^a>»'> r 'P r 'lts,qH,bufiHisob,,ciantper,culis.^
tor Kv'l^<nqui U nt)non V taoJfendere,fedquUefenderepofunt^^
«''"'^"''WJ.iSticitafamamsxifttmationcm.&dignuatcmfiu
Prsefatio
&*sfortt«rdcntiusfcfeexerKnt,ttvirtiuf«M,nonvUtH,honeft,f,mustti
rccatHmn,as.rbicrgo&nosaj]>eriiiifort«fic,quam«t«t,&animinoftr,mcaterUmoder«t,eftrat,calamutnhtt
malcfertatos Acthiofaiftrinx,fevidcbimur,,dnoftrtdefcndendtinnoccntt«afirtbam teilores qutfo. Nammtt-
ttifcftum efteos, quesdixt obirciiatora,nulla atttt de caufa, quam exmcra tnmdi* contra mefcribere. Atqui vbi
Jnmdta & Odtum in conftlto eft.tbt cacum eft iudiciumjcd hcs nuncmijfosfactam, nunquampoft haccum tRU
verbaf»llurt46,nc m uscaftigandu temports tacluramfacta,tn %pifublic« dctrimentu.Elixabunt tandcjfe tpfis,
(ftdefunguquibufdamprouerbiumeftapHdHetrufios^fHoipfirHmiure.^criiadcandtdos^xquos^Hib.bta
firtbimm,nojtrafccdHcrtatoratie.Neminevclimmoue«t,le9oresoptimi^ecidanobisfaBiiquifi/uaadmUctHr,
finoftru hifcccommcmariu,plurct quamiUeplamarum,(3 animaltumsmagineinonappinxtmus-.cumtrfimtut
ferefttjhrpium numerus.Hoc(f,veru»temfatcri debeam)fatlum eft,non quoddeejfcm «dhucplanufid eb ma-
£nostngenia^ftmftus,fHosdtut'Hstoteraren*nfoterant.Huacccptmagnancgociorummo!es,autftudiant>-
jtraadcoimpcdicrunt,vtnuUusfcrefucritreltqHHslucubr«ndtlvcHS.SiauidefofteaauaabfmperatoreFcrdma-
do tnetus Scrcnifimifilt, Ferdmandi Archiducts Autiri* Medtcu aftttusjum,cum nonfolii quotidieprtter opi-
ntonemuttaemergantnegocia^vtMedtcisAHttcisfereqHibufcuna^ftunmueucntrcfoUt^lengaquandoa^tti-
ucrafcfe eftram,&beUa,quo Mcdicos fuos oferte«tfcqui<Princ,pa,faSlufanceft,cu ktcomnta cxequt meofor-
*uertt,vth,fccregottUimpcduus,no»potHcrimperomni«,&vobH,&mthifrtisfaccrc.Atquinobisnonparufc-
vtfevidcmurfitntertotAHUcaJcUcafytncomoda^&intantanegocitrHmmolc.tngraueftenteadmodumetta
*tate,Comcn;atiosnoftrosvobisnuncd.-,mus,nonfolHm(vtdtxtmus)plusmiUcloctsay.aos,fidtrecentts,acet-
•<*rnplu>ib.fiirtium,&aH>malium/contb.additis,qutmpriorthed,ttonib.nonh«bentHr.Sclegimust«mcnmc-
liera acprcctofiora , oottmosgcmmarios imitati , quippc quirelicltsinfimap/ebccuk viliortbus Gcmmis , /mpe-,
r«torum,acrrgHmCorontsMmonilib.ornar.ds,C.irbnncHlos,Smaragd«s,Sapphjros,Adam«ntCi«cftkndidif-
P«tMMargaritasfdgunt.Na^nospreciofieribftantis.pre,,dUiMtmi,quAmfturima!noHohoeinviridaria
noftroconfi«,muiptamastrg,m,fimp,u(ilaborerxlong,nquU regiontb.aUatas ,&'ancm,nehattenut edttas,
^»p^»c$mufirtaff c vija4.qutprocu/dHbio«iftfcconumplandai,mHitorumdoUorum,bonorumquev:r»~
Cotta toi- rH J°° cuUs * U '" eHt -S< d r' r °f*t hm ° l <fifi<™><'n™k
,a ? zoK,,>yrupant,mHtiUm,acd,firuam,Siqu,deAndrc«saLacunafuperiorib.anms,nonfi/ui»fuosinDiofcortdcCom,n-
rap-orm- ^•os,Hy}«^iet,ditm«teconfcriptet,maiereH>ftrorS!«borSf«netr«rifiu '
fiugu captpoftt cumncefot,orum,necfiorum , necfrHCiuum , nccradicum «ferta/itfactcsjedomma conf.fi,
P 5 e •"< r ' i: <''<'^ u '<l',&^nJpurcataappaream:Adcovtmequandoquepanilc« l t«HtHmfufiep,a
J^^rnvi^amhofccimpofiorcs^impunealicnoscorrumpert ,^occufareconat^.C«tcrHm vtd,
D-tagi- butquoquefcorj;mal,qu,daUudd,cam,equ,dcm «Itasabborrui.ab.tscxcudcndu, ratumemmem t,
jHb» pta- fofeex/con,b M ,,amvcra,& cxaciam ftmpUaum medtcamcntorum pcrtttam afftqut , vteortvar.uJ ,,.,,
^f^compMt ^•dcmnoneaelipuUuUn,ihcrb«fac,cs,qu«adulu,L«dulu,qu.,amfiL
ft'«''-^r<'tHfmod,h.rbarHmmut«tto n ,somn,,fingHlUpiaurudcbcrcntr,p^^
JutHrur» inftnm laboru , ac tmmenfi jmnftm t f^erum emmucro cum tnd,fem tales a/toruconatus abon mb.pro*
P^J^ommtndar^ac.ndicscrefcereftudium^
tncuarc, Typograph, cmnfdam Mintuan, v«»,t«s, qu, nofirtsoieribus ItaUteprtiueditUfurttm nuafdam infi-
rucrat,mao,nes.mintmcanobuadiHHB^ a u. r ,u r .A^^.i... _.-._. .-. - r - ^"^"rim^uaaam tnj.
tj ,. , ■ i X f ! - ,w ? , r '•'-""• «'"£ " l " Tln l<- M 'pant\qtiorummai(,radhucimtiaiti jdauodtttan*
f a "l' d "i<d'c»b!tuftHd,of,,qu,,nhocepcrcnonnHU«tfortaffceffioi esa W^
urfc,,lpt« l o S cndctis.Saneq\od,nremVomuncmnaLci,^
c^if',vtmcumftHd,um,opera,au,d,lgcmiaanob,sdefiJ"
omn,h-u.r„,u.l,ri„ m c J, ' t & ,J ar " Hr 'li2'< ia '''cmprofccerimncJcic:vefirHmda
ieos etiam acriter danat,
it, vos iudtcrs ejfevclim,
r^-"»-^^'»»,m,,a,i,gemcrexplorah,,,s.Nam,amctJ,qatenod,iiH
f^Pfi^)p'a»,«rHm, m ag,ncsp»rumconfirre»dearum,nd,jrandamco-
^"' mtm ^on,amenobhocaccufind,iur.t,qH,plan,arHm,^an,mat,um/conc,infuosconfcrumLrot Ou,n
pc quomam nufjuam muenertm damnaffe Ga/enum _/__,_-_, on i tnjuos contcrunU.hros. ^uip-
edcot
ru 'r<e'<nqueUtticnc,l,n,jHer,nt,,»f„mm,,, 1 ,r»u,mm, s damor,bHscoT.rcr^,i n« _3__. "™™-"V"-
rifubtt CornartU.lioqHtviruuffrtLdoaui , I/cn, ^lSm^^^^^T^ TT
^'fr<^nfi/i,afc,mfic,v,eosadm\dumde, f ft«^^^
« ,mpert:,»m.QH«.n.Jit alutratio ,cur «UorS damnat ,»du :
"< l "'£cnto,^Jiudiecxcogiiem,fHedabaKii 3 uu«ntcnoHjtt
fi* m <i»<1"°de,Hspaccd,cam)i»fUmarH m h,ftor,*^^^
fi'^^f'poftertsnofH,dtHUH,vt^, e f,»Uqu,df Ml „ gtme ^
ad Lectorem.
>* madHtrfum.isft non damnajfc g*!en»mp!*ntarHm imagines, nec Ubros dtp'.mtantm hifiaria confriptoi, tei
b°y»>>>'i1»>horHm,h*rHmvet*nt«mmfpeai,n*po(feqHenqH*mre>plantarufieripm>Hm^
hif-Ji ofrcrtt argumento, quod ipfemet galenus Ubroprimo dcaUment,rumf*CHiJ.*tibus,poficrit*tit mt
f >dt ,t,cum,nqH,t<Comparatosnobu Jjeh,fcc!tbros,vtnobisfintecrum,qHtant,dtd,cimiu,m,nHment* ;
memort*
ft»» vt
*}tlongcmagisdetcfi*ndostjfces,quicUrtJftm,r<m
homwum Ubortbus mmdentes, »f*!,udq^*mbUter*rc,acc*rperefciHnt,q»:tmcos, quiR tp.bltctemvodtt
imcrprodtffeiuptcntcs,ntlalmdagunt,' i Hamvtbonif c mpcraltqmd,^nouimfHblicHmvf,mpromant. <_-_*
y*reitnagtn:s,&nonhbrosd*mnaHcritCorn«rt M ,c«mnonmmi«exGMcnifcnte*t*,w^
magtn:, m tnfptQto <,e,=)'«s ne ttyuamprfi, ere valeat,nonfatis anitnaduerto. (urtantnm Ub-ris.ft,. i -ilproj»,.
r>n»v<rtendoDhfco,tde,azttats ri , 9 »etmbItm*ttbtu,incafumf»ftpit?^
pt •t>*tammum,vtt» vanum Ubr* ttfPorro ml*U«dv»b,sda*dum OtCindumq-efupcrcfiSperoteimcn *>> tis,
<]»gr*tifHnt(ingr*tos,maUHolos,ac,>iu>dos.mhtlj*nemoror)megrattammitHr«mM^
»"vt,Uuttsc,,p,d,Jfimo,bocop, ! snonaggrcd,cndtvolHnt*sdefrer,t,fed}c&^
fiHdticonfequtaJJtdueconamur.Bcneviltle&nofiraboHiconftUtf,
PR_£FATIO AD LECTOREM
CASPARl BAVHINI.
Vi d oper* in hoc volumine preftiterim, Candide Lector
paucis aperiam.Cum PetriAndrcxMatchioliinDiofrondcm Ccm-
mentam, fipius Venetiis apud Valgrifios edita, toticsfcre mutata,ma-
xniiepoftremaanniijgj.qu^cumvJtimaabau^orcipfodacaedinone
nonconuenic, cummultanon folum vcrba, fed lines, imo fentcntia:
ftnt omifl^vtincapitede Malabathro, Cinamomo, Cotto,Iunco odo-
Gerrmria r *5n> T a ? amo ' A( l 5a,atho ' Manna ' aliis '_"evidereciJ:nu n qu.imyero,n
^ermama Latme excufa, feno vero expetita, Tvpographus prarlo efTet comtn^ums i
S cne f -^f ' n . 0nMne fummo P ere ro g atns > vrfuccifiui, horis in Mauhioii
denle^
ope mSL' dcne g arenee volu,,necdebu,:mihiq 5 cord,fucre: Primovcomnia
S - bl ^ pnmo0 P era G eor gU Hjn ^chu,dein,OperaClariflimiIoachimicJ
^usabTulfeS
^dini^ „ «5 S ^ ^^^/P-^^^erfusvi^ntiproblelataGui-
inr "o!ioCl UO efe U T' ^^^r^^^^^^^^^^^P^^^nales
dcm maTcrSS ^T S de,UeVencrea > fcparadm&comun&im cum aliis eiuf-
qn-xiarJieuibusdceMnr ^' Dcmdu,edas Commcntariorum editionescontuli, &£
'^.Bohen?^
mcntarii.nonfouSsrii ,0nema r ,pr?CedentlshaDcrenon,ici!it - Tum >q"'^ n Com-
cdito,infcruit, casomnes/n^^^ P "° neS) ? UaStameaC ° m P endio afcanno « >/'•
risverbis feruatis O™ Commcncanafuisl ocisinferui,&:quidcm i,fdemau_to-
Mtis,easadieci &^° CUrn mu,t ^ um P ,antari ™ & P ius meminerit, figurisnonap-
aH,s(maxi,„e D SS ^ omnlbns editi ° ni b«s tam ab ipfoauthore datis quarn ab
cuiusnominc non kJSiT clc 8 ant,n,m,sn g nris Matdriolumilluftriorcm reddidft,
«JocebitCatalo^ oCv. dcbetUr g rat,a ^ u & ^ ,demn »^"o trecentas, vcfubfequens
roBocanicofaas 22" ai0raC ^ nthecce Commcntaria,placuitcxmeoTl?era«-
aus magnoplantasmukas (neunquamomnesj inemine antemepropofitas
4 deicri-.
Praefatioad Leclorem.
aefcri P tas,&iconibusviuisexprefrasadiicere.Dequibusomnibustamen&plurimisaliis
iuo tempore&plenius &clarius, cumhuncmeumlaboremnonpauci Viri CIariifimi&
Uoftiisimi liadenus iuuerint,& quidem inter cxteros , Iohannes Bauhinus fratermeus
eiufquegenerlo.Henricus Cherberus: Iacobus Antonius Cortufus Patricius Patauinus-
Ferdinandus Imperatus,& Fabius Columna, Neapolitani: Hieronymus Belli ex Creta:
loachimus Camerarius, Leonhardus Doldius,& Ioan. Neudorffer, Norinbergenfes : Pa-
lchahsGallus&TheodorusCollado, Galli:NicoIausAgerius &Ioan. Rudolphus Saltz-
mannus, Argentinenfes : Philippus Sprengerus Ele£toraiis Pharmacopceus,& eius fllius
Sigifmundus Stephanus aliiqueplures: quod vtporro facianr, bonipublicicaufa,rogo:&
vtipforumexemplomotiidemfaciant,ProfperuAIpinum,BotanicumPatauinum:Io.Ri-
cherum Profeflbrem Mifpelienfem: IacobumCargillum: Io. Purmannum: Iohan. Bier-
dumphelium Philofophia: & Medicina: Doaorcs(vtiam polliciti funt) Iacobum Ifrae-
lem BrunnerumRatifponenfem.aliofq; obfecro& obteftor, omniumdebito modofuo
& loco & tempore ( quemadmodum in noftri Phytopinacis parte prima fliditatum)
mentionemfadurus. Suam etiam operam contulere loan. Rudolphus SaItzmannus,Ioam
Purmannus Medicinx Doaores,vt qui animi caufaplurimas planras deliniauere tam pro
hoc, quamprofuturonoftroopere: quosimitanturlo. Fridericus Exius,& Io. Henricus
Frcelech,Medicin£ftudiofi:nectumihipra:tereundusmiIo.HenriceRyhinere,quivtto-
rius artis,itahuius ftudij ftudiofifsimuses.qui mihi hadenus plutimum ( vt fcis) auxilio fui-
fti,&porro eris.Tandem cum nominum varictas apud auaores qui dere herbaria fcripfe-
runt,ftudium hoc obfcurum,difficilequc reddat,adfinem cuiuslibet capitis poft Matthioli
Gommentaria,Synonymias plantarum ex clafsicis dcfjmptas, fubicci:&quidcm alio cha-
raaere, quoaMatthiohfcriptisdiftinguantur-afperfi nonnunquamnotas &corr e aio-
nes,cumhumanum{Iterrare,vbiopusvidebatur:nonnunnuamaquorundamimmaturis
calumniis,vbiveritasrequirebat,Matthiolumtuerifuhiconaius:iratamenvtinneminem,
quodhoneftumdecet,efleminiurius. QuoddeniqueMatthioIuniatiinet,cuiuspatroci-
-ruum fernel fufcepi,hoc vnum addam, fualaude diguum efle, cum in ter eos qui rlaciem in
hocftudiofregere,fitreferendus & recenfendus:is feipfumlaudauicfius fcriprismaxime
Commentariis toties cufis, &porro , apud a:quiores laudabit. Hxc c(1Candide Le-
cto Rinftitutiratio,qua:fiabsteprobatacognouerimus,adBotanica noftra ablbluenda
nos accmgemus,alteramque Phy topinacis partem abfoluemus. Vale , & viue, &fauc cx-
ptis , eademque moue &promoue.
CATALQ.
CATALOGVS FIGVRARVM, HVIC
EDITIONI A CASPARO BAVHINO
ADDITARVM.
LIBRO PRIMO.
CtVamairu.
Acorm cum iute.
Cahnga matlr,mintr.
Mcum Jpurium.
Mutetiiiia.
Curcuma
Hircuim.
Kardm montana altera.
V*Urtxnaruira dtclit.
Valerianaferegrinafurfurea.
Cui.ia.
Setelfeu tcmiul.
Pelium Officlnit.
Cinamtmum Officinil.
Xilecafia.
Xilocijjfia fuimgra.
Cafia Monjpeliaca C Vtrtdit.
Ro/a Hierictntea iartda.
Amomum. c amarm
Amomtt /- Officinarum \ Dukn
Ciftm ) Irtdem redotent
l^Araitcm.
Calamm edoratut Ltiani.
Balfamum ex Alflnt.
Xtioiatfamum.
Carfobaifamum.
Ajfalathm Rhedim.
.atium
Santaium Jcitrtnum
Crutrum.
Lignumatoet.
Ccifimmum grandifiorum.
Thm &• etutfolium.
Idotum Mumta.
Ltntifcut Peruuianut.
luntfermt maior.
Mufcusierreftrit ciauatut altet.
Artor <ilU.
c Uttfolia.
*-""•" itylueftril.
Alnm hirfuta. ,
Mjrtm maxima latiftlia.
Carftnt & Vlmlfiertt.
Canhafiflularis.
Pafyrus Nitttica.
Tamarlx Narionenfii.
Aamfotti Startelas.
OxyacanthafyraftrtfielioDieft.
Li-iufirum Aeeyfttacum ex Aiftni.
China.
Smtlax afpera.
rhiltyreafccunda & tertia.
Il.fafylueflra.
A tacta Aegyftiacaex Alfint.
Arinluda.
1'ittx latifolia.
Sattx cUtifolia rotunda.
\ humtlu repent.
Querem S ''"/"''-
^- Lfterem.
Vua Querctna.
Ilexiattfollafjtn.fa.
Tamartndi.
PaUufiia
Malus fiuitu oblongt.
Cotonta obtonga.
{cerea.
Jylmefiritfloremt.
Nux K'Omtca.
ftmxmetel.
*Wvei metclcongcncr.
^nicardtum.
Morut alba.
SycotmrusfeuTttm Cjprim\
Opuntiamartna Chamttficm,
Perfea Plmii.
LIBRO SECVNDO.
Trtttcttm SMtbemum arifiu carem.
^muittfiici jjtca.
Zeadicoecot.
TrtttcumamjUu/ft.
Panicum mtn ore fanicula.
Ltnumjj luefire tenutfoltum.
^fjlucflrn tuteut.
Lupmm \cnruUofioreangufltfotim.
Rafunculu* atfinmjj>tcatua.
Lafathum rubens,
sicttofa cretica.
Raptjtrum monojpermo»,
Blttum poljjperm on.
Matua rojcaflorc fleno.
Spmachtafemtne nonfpinofo,
A,r%tex f - y*> ccnliHediaf.1),,
' LfyUettru Uffulm hatent.
I(alictchtea'um.
cz .
Srafiic* X"""^*-
.Jfmofa.
\-martttma maior.
SoUaneUaatfina.
B«a Crettca.
■Afiaragutfjluefirit aculeatut.
Piantag.rofta.
N *fturtiumaquaticum minut.
Cochleartafitiefuireiundo.
Sonchmlauu carulcm.
Ctchoriumjpintfum.
uttificx.
Hcdera tcrrefrit mentana.
Chclidomum Jprcngerianum.
Ajuitegia mutttftex.
Carycfhy/Iut Indicui minorft. fimflici.
My.Jetts fcorfi.idet.
Telefhiumfurfureum.
LIBRO TERTIO.
Rhaf.nticum SftH» Heleml.
1 ierum Ojficinarum.
Rhatariariradix.
Oentiana maior furfurta.
Ari/lelochia lenga <iera ,fi/leiechiamc3M.
Centaurium Jfiicatum luteum , fcrf.uatjm
non fetfoliatum.
Sfma Araitca.
Chamtleen Menfielierfis.
AnonunonfiinefafurfurealtHca.
Cardnmftellatm.
Aite Amtrtca.
(mentanum
Aifinthium <maritmumfeliiiUciniatk.
'ferifhium c tatifolium
Cyanmr,
Lacluca
ftnJfacafitatA.
^fetiucndtuta.
,. fltalica.
Scandix t c „„ f „.
Caucalit echinata adnodet.
Bruca ctrulca.
Ocimum latifolium maculatum.
Tragofegtn iacintatum.
Ornithogalumfttcatum.
Mtdica.
Amfttofrafiim,
{an.ufttfotiurt.
tatifoitum.
fertfium.
tfxfturtium ^■hortcnfelatifotium. \
^utgatum firratofotit
Thtafti fCiitlofum.
'-/axattlt.
Draialutea.
Eryfimefimtlit.
Macreflftn
Vuaftferii.
Pifcr Indtcum triftex.
Caryofhylilaromatici.
CingticrexLeicte.
Ztdoarialenga ($ rotunda.
Safonaria. >
Cyclaminutradicceiltnga.
' * * ^aierttuum-
Ajphodettu luteui.
Sclta S »!/?"»">■. •
<. maior radice rulra.
Caffaru S acuminatofolio.
^ leguminefa.
Kanunculut multif.tr tu alim.
Anemone S/arii.
Pulfatillalntca ruira aquatica.
ainagattis S ■"!•'*•"*■
4 ajttaticafiolie retundt.
c Ut
_ Uicu
Verenica mai fufit
fiyj/efmcaruteafclio difficle ruiri/tirt,
Catttlamtnir.
Ortganum MonJJieliacum.
Pulegtum angu/lifetium.
Salma Crettca.
Mcntha crijpa ierliciUata.
Calamtntha maghofifore.
Thymm iulgaru tenmercftlio.
Mtlltlthm ItalicafiUicuturotundil.
Acinm Columna.
Kutafylue/lru tcnuifolta.
PanaxAfctefium atterum Chir.niimtnm.
Sefeli Maffilienfe ninnuUnum,
Creticum maim,mmm.
Stfen.
Cenfelida regalii ftregrina.
Ammiminm.
Hieracmmfatcatum.
Afium crtjjium maximum. ,
Imfcratorta alfina.
Daucm Crtticm.
Seua Oricntatu.
Cotuteajcerfiotdtt.
Rofmarmumfylucflttmiau*.
Ntge/ta Cretica.
Laferfitium CaUicum.
Eufhoriium.
Anteufhortium.
yifcumpelycoccen.
Ajcteftai ntgra.
Chamadrysjptnefit.
MolucaaJJera.
Phalangium ram.fum.
r acetojum luteum.
Trifolium ^ftatenfictuteum.
/ fctiatum Crettcnm.
^-JJiuofum Creticum.
Petafitesalia.
Tugilago atleraflcnefiere.
Ceramum tuierefum maim myrrUintu»
ereclum cimufoticrefcns cicutafelii.
Cnafhattum 'iulgare Amencum.
Phytlm tefticuUtum.
Tefticulm cjuartm & juintm ex magniifi.
gurie iffim Matthiili.
Sdtyrtum iafittcum fratlnfe maculatum.
HorminumSyriacum.
Lunartaminor ramefit.
Chamamelum ftttidum feu Cetula tutik
multtflictfterc
Sufhthalmum altcrum. BcUit alfina.
Paomafitminaflorefteni.
Ltthl.
rharundmactum.
Lithefftrmtm <frmtcfcen, arigu/lifelium
{.arucnfc radice rubra.
Rubtamaritimd.
Andrejimum fatidum.
Chamafjtie Monffctsacafoliisfcrratti.
LIBRO QVARTO.
Sctonicaflore albe.
Btjlortaminor.
_ , f maritimumlatlfolium.
Poly.enum \ p.Unitum ctcofernm.
Clematie Dafhneidesfterefleno.
Coris carulea maritima.
Symfkytum maimtuberofd radice.
Confolidamcdia ctrulca alptna.
Hcleflium hirfutum, atbicam maiue.
PsloJeUamaiorrcfens ,mtnm hnjuta.
... 5 Offcmarum.
lcabtefa \argentca anguffifolta.
Jaceain eand Uciniata.
rertcljmemum Cermanicum.
Satureia montana.
Carjofhjllata atjuatiea.
Tpimedtum.
uirundo Indica tatifolia.
Echtumflorealbo.
Ljchnii fyluejlrie alba multiflora.
CCaryopksUo druenfigtabrt
Cramen < fimde.
'monopksllen.
Sideritisiu/garu kirfuta.
Virgaaurea tatifo/iaferrata.
c ereclum tncanum.
Qumauefollum i fa tufirtrubrum.
Fragarta fruclu albo.
Sanicula mentama rotundiftlld minli. '
Vuamarina mimor.
Ilex coccifera.
PimfineUa miner.
Hettchryfen Orientale.
slmaranthuepanicuU inairua.
.. <luteamaior.
i tutea mtnor.
yerbena nodifitra.
Hjacjnthue Triftlitanme.
r folyanthoi.
Pafauer \ r ffinofum.
Hjofcjamm Creticm tutem.
Ntcottana m*tor iatifoita.
rtuberofum efcutentum.
Solanum <pomtftrum,fruclu rotundo,
C »7«//;.
Solanituberofi radtx ^frucJm.
^iconitum ^n/feJ/um.
Thora minor.
Jfntora radices %aria,
Taxm glandifera.
Dens canis pr/mm.
Hermodacryt/ Qffatnarum radtcet.
Mf/neatttftma.
Lent paluflru tertta. *
Etiebonne.
Mittefottumajuaticumpenatum,fpicatuhl.
Mtttefotium ayuat cornutum.
{fattuum.
Monoffermon.
Onagra.
^fter Atttcm earulem alpinm.
^iftcrtuteofiare.
Heptaphjttonalpinumfericeum.
Vieta Martta muttipltciflore.
Cacalta.
Turpetum Offictnarum.
Adtantum Sjriacum.
mAftragalm alptnm.
Sefamotdes paruumflore maps cempleie.
Sparttum H/fpanicum.
Genifta angulofk.
Clant %nguent*ria.
fChebutt.
\C/tr/ni.
Myrobatani <lnd/. crecentet.
jSellerici. tfcei.
( Embtni.
Bthenrubrum Ojpc/narum.
Chamtftce.
Stammonea Mcnfpeiiaca.
Sambucm ayuattca poljanthot.
cmaxtmum.
HeUmumlndicum \_ ZamoJum ,
Cynocrambt C°"f<°"<l»
■J Xfemina.
Htlietrefion tncocoh.
Scrofhularia .T^A".
' \f'rt tutte.
jilga Vtneta.
Lyuijetum olidum.
Verbafcum hortenfemultiflex.
LIBRO Q.VINTO.
'Vuafajfa.
^itcjcnium.
Sfongia marina.
Ceraltium ntgrum.
Coralltumalbum & rubrum.
PlantjE, inPhytopinace Cas pari Bavhini primum defcriptje, quafum
Icones in hoc opefe proponuntur.
ACetofa Cretica.
Alnmklrfutd.
Androfimumfeitdum.
Aplum ma::tmum.
jttrip/txfylttclirit UppuUs habtmt.
BeUualpma.
Betst Creticajpmeft.
Brajftcaflmofa.
Csucabs ecbihata adnodet.
Centaureum Jficatum.
C'-->.i>n*drys(blhiJa.
Cnclidontum Jf» cngeridnum.
CckortumJJ.nofum.
Confolida regalu percgrina. J
Canfoiida medit* alpina.
Cynocrambe Diofcortdi*.
Ejuiftumfattdum.
Eruca carulea.
Erjftmoftm/lu.
Gnaphal/um Americanumprim nonp^um,
Horm/num Sjrtacum.
Hjofcjamm Creticm.
Hjffopm caruiemfoiio dtJfcJio.
Iaceaatba.
Lens patuftrit tertia.
Lenttfctu Peruuianm.
Ltthoffermonfutcfcent*n£HpifeliuM+
Mtttcfb Itttmp ennatum.
Mtttefoitum cornutum.
Mjagrot; rr.onoffermon.
Nafturtium crtffum Utifoiium.
Ku^urttum crifpumangufltfolium.
Ntgelta Cretica.
Ocm um latifotium macuiatum.
Opuntiamarina.
Papauerjfinejum.
Raptfirum monoffermoh.
Rapunculm alfinmjptcattee.
Scabiefa argentea.
Scandix Itattca.
Scandix Cretica.
Scrofkularia luted.
Solinum tubtrefum efcultntmm.
SfindchiaJemineneJfinofe,hacJemutntnfU
tld.
Taxue cumgtandibm.
ThlajfiiiUefum.
Trifoliumpcltatum Creticum.
Trifoliumfpinofum Creticum.
Vatcrtanapcregrina.
ferbena nodtflord.
Notas, qviBvsvrnvR D. Casparvs Bavhinvs,
in Synonymis, ita intelligito.
-»ff. Ckriflephtri ^icofls de plantis In-
dit.
^itpin. P roffer Atpinut deplanlie JEgypti.
Anguil. yilojflue Angulttara
jiPut.Aputtimdekerbie.
Brunf. Otko Erunfelfius.
Camer. leachimi Camerarij edstio Mattkio*
li, £? ipflm kortus Medicue.
Cafi. CaUor Durantcs.
C.B. Cajparus Bauktnue.
Cafal. jindreas Cafatptnm deplantie.
Ctuf.hi/f. Hijf. Pan. Caroti CUfukiHeria Hf
flrantca & Pannonica.
Celum.Fabtm Ceiumnamjuo Fhjtebafant.
Cerd. inDiof.hifl. Valerij Cordi etmmentd-
na in Dtefcendtm , & tius dt Hifhrld
piantarum libri.
Datcch. loannit Daltchamfij netd in Pli-
nium.
Dod.gal.ici.fel. Rembeni Dedenai editiegal.
lica , £f ctmpoiircma lalina infelie.
Tuch.Leonards Fuchflj ksfleria. gjf Icenes.
Cef.Cenrads Cefmert liberde kortuGerma-
nid.
Gar^Gar^idlab Ortt dtanimalibm.
Hermel.HermelaiBarbdricoreltarUimDif
Jcertdcm.
Lac.Andrea Ldtuna htfleria Htjlansca.
Lo b. Mdtthit de Lobtlibferudtienet _? /«w
Lon.AdamiLinicerihiflendfoflrema.
Lugd.Lugdunenfe herbartum.
Monard.Kicolatie Monardii.
Pena Petri Pcex Aduerfaria. '
RauViolf. LeenhardiRauWelJfj Hsdtpo.
ricum.
Scaltg.lulij CdfarisScaligeri Exercitatiemtt'.
Tabem. lacebt Theoden Tabcrnamontani
HifleriaF§ lconcs.
ThaLIeannei Tkalyeseinfua HarcinU Sa*
xonetkm ingica.
Trag.Hierenjmm Tragmt
IN EFFI-
IN EFFIGIEM CLDCA-
SPARI BAVHINI BASILIENSIS>
PRACTICI FOELICIS, ANATO-
mici fblertis,Botanici indefeffi ,Pra:cepto-
ris obferuandi
Tinge mihi^itam cuidebet Virbiutwmbra
FacluSf^ratcuam^Pcrgameumq^decut.
Geryonthuic in[j>ira animam t qiu triplice nonfit
Inferior.quodfinonpotis vttagraphis,
^Qon ccelumfcalprumue vllumyquanam arteB o h i n v m
Tergeminumtandempingerepofeputasf
IDEM
INPEtANDREAEMAtTHtOLl
BOTANICA A CASPARO BAVHINO E M A-
CVLATA ET AVCTA.
Jampridemfafcesmelior » fceptrumc^fuperbum
BetrufcAFlorA^elgtcaFloratulit.
*Damnatumque caputtenebris mififei adorcum,
J^jcautum, librinefcio quogerito.
Ofaclumbene, quodbigas agitante trtumpho
Spesfupereil vit&quantulacunque breuisl
Supremam moribunda animam iegit acrior vltrix
Heluetica^Tufeamreftituitfolio.
raUoregOtautfpoltisvtriufque ereclior olim
Irtexetpropriampcrpeiefiondecomam.
lacobut targiUut Scotut
Philo/oph. tfsMedicintboclen
SIMPLICIVM MEDICAMENTO-
RVM FACVLTATES SECVNDVM LOCOS
ex Diof coride, & Matthioli
C A P I T I S:
comrnentanjs.
C A P I T I S.
DIOSCORIDIS:
Ad capitis dolores cx firigiditate.
i RIS Illyriat cnm aceto ,cJrro_
Jaceeiilita.
! Olcttm fyluesiris ohsu inun-
cinm.
leum amygdalinitm tltitum.
» Viticis femen emplaflri modo
— ' adhibitum.
AmygdaU amar.e cum aceto, vel rofaccofrcnti , uel
temporibm illiu.
Torpedo marinaviuaadmota.
Lanafuccida cum aceto , ejr rofaceo impoftta.
Sijymbriumfronti.ejr temporibus adaiiigatum.
Hederacei corymbi,uel foltorum hederaceorumfuc-
cus,cum accto, & rofaceoperfujh-s.
Aloe tcmporibusfrontife exaceto,rofaceocj } iliita.
Msnthafronti adaiiigata.
Serpyllum coclum.rojaceo, acetoquemadefacium ejr
adhibitum.
Melilotus cum rofetceo.ejr acetofubaSius.
Baccharisfoliaperfe tiiita.
fytta exrofaceo ejr tceto.
Scammonia ex aceto ejr rofaceoperfufa.
Anifumperfepotum.
Sphondylium cum ruta illitum.
Aqudmarina vaporoperto capite perccptus.
Peucedanum ex rofaceo.&aceto.
Melanthiumfronti adalligatum.
Conyza minor adaiiigata.
Anagjru tenerafolta drachmepondere ex vinopota.
Rhodta radtx recens cttm rofacei momento impofita.
Htppogloffum coronamenti modo adhibttum.
C™»itdaphnesfoliatriU,&tUita.
FUteriumexlaclenaribustnfufum.
R"fetfolia,6-baccainvinopotx.
MATTHlOLI.
Calinganaribusindiu.
Nardum Italicum.
Lauendula.
p b"virens,cumradicibuscontufim,driUiium.
CtnnamomiJliUatttia aquapota.
Cubebx deuorau.
Balfimttmfaclttium &eiusaqua ii.it.t.
Mofehus.
Zibetum. )>linimenlimodo adhibita.
Ambarum. J
Laurinttm oleum.
Mumia ex amaraa aqua naribus infufa , autexca*
Jioreo , caphura, &oleo balanino.
Masliche manfa cum odorata cera.
Biciamni aibifiorentis aqua naribus infufa.
Perfecorum nucleorum cremor ex aquaverbenacx
paratusfronti , temporibusg. illitus.
AmygdalarumamararHm iacieus cremor eodemo-
MttJleUarumcombuHarumcinis aqtta fubaclus ,&
illitus.
Ctpafquamaferuenh cinere toJ}a,<jrcalida in dolen-
tulaterkauremintroducla.additisrofaceojauri-
no, ejrfuccida lana.
FloresCaryophyUivt^atifacch.aJJeruati,ejrdeuorati.
Cyclaminifuccus in errhinis additus. ■
Hedera folia feptem , totidem^ offtum perfuorum
nucieiacorhcedelibrati,exoieo,ejracetococ7a,ejr
temporibus ejr frontt illita.
Agaricum inpotufimptum.
Graminisgenusfepteminternodijsdifiinclumcapiti
accommodatum.
Rhodia Radixrecenscontufa, ex amaract aquafron*
ti, eJrtemporibusiUita.
Verbenacd aqua,aut olettm capiti adhibitum.
Verbafeijiillatitia aquafronti iilita.
Fungiquiadimamjambucifedemoriunturinaqua
rofacea macerati , & iUiti.
Agaricuminpotufimptum.autincatapoti/sadditu.
Colocynthisin catapotijs addita.
JVuintaeffentianoJlralibv.capitedcvinodcfcripta
tum pota, tttm exterius fronti iliita.
MATTHIOLI.
Addiucurnum capicisdolorcm.
Ligni Cuaiaci -i
china radicis ydecoftu diebus continuis 4o.potu.
Sarza parilU J
Punica arborisfolta, aut eorumfucctts illittts.
Heder* foltafeptem, totidem offtumperficorum nu-
cleiacorticedelibratiex olco , ejraceto cocla, &
fronti& temporibus iUita.
Agaricum inpotionibus,aut catapotijs additum.
Coiocynthis m catapotijs, aut pottone ufirpata.
k D I O-
C A M T 1 J.
D 1 O SCORIDIS.
Ad capitis dolores a calidacaulagenitos.
CleumJylueflrisoltuA imtnclum.
Vnguentum roficeum illitum.
Ltguitrifioresfronti ex roficeo illiti.
Kojarum aridarum tx vino dtlutitm adbibitum.
Viticisfemenappofitum.
Tortulaca perje impojita.
Melilotus cum aceto,aut roficeo afaerfa dradhibita.
Nymphadtradixpota,&naribus rndita.
Rhodia radix cum roficeo , efrfionti & temforibtts
adaUigata.
Tapaueris Itquorfionti ctim roficeo illitus.
TfyUium ex rojaceo , aceto£ aut aqua impojitum,
Hippoglojftfertum cafite geHatum.
Sedum matus cumrofaceoillitum.
Solani hortulanifolia adalligata.
Vimfera vitisfolia ejr capredt adhibita.
Ophiteslapisadalligatus.
MATTHIOLI.
Arboreus, lafideusue mufcus recens , roficeo imbu-
tus&impojttus.
Topulneum vnguentum toti capiti inunclum.
BetuU aqua qti£perfeej>forato caudicefluxit illita.
Ligujirinumoleum illitum.
£ofi,ejrprafertimpurpurex attHero vim incocla ejr
iUit*.
Pomorum acidorumfuccus cttm Santalis adhibitum.
CochlearuviuentiummucusJrontiexroficeoUlitus.
Punicorum acidorum vinum fotum ejr impojitum.
Anguiumjenecia ex aceto decofla.
Ouirecentisvitellus.albumtfc ex roficeo,ejr roficea
aqaa.
Micatriticeipanisamygdalino,papauerinoij)koim-
buta,crJronti adalligata.
Tortulaca contuja , ejrfrontt impojita.
TlantaqinisJuccusexrofaceoiUttus. •
Cucurbtt£,& cucumeris recentis ramentafronti ad-
alligata.
Lacluc&ficcus tutu reficeo, & aceto impofetus.
fabaria contufiexaceto.
Nymphaa recentia folia capitifaperpojita.
Tolyipnimaiorisfuccus illttus.
Hyojcyami recentiafolia fronti adalligata.
TJyUijJeminismucagoJrontiexroficeo adhibita.
Solam hortulanifuccus fronti impojitus.
fJHandragorx recentiafolia capitifaperpofita.
K^ljtne contufi ejr adhtbita.
Sedt cuiujcuquefeucus,aut herba ipfi cotufa & iUita.
Cotykdonis vtriujque Jitccus impojitus.
Cymbalariavtdgariscontuja (jrtUita.
Momordicafruclus amygdaUnooleoinfolatus, con-
tu/its,rjriUitus.
Santalttm album cum aqua rojacea adhibitum.
Cafhura exrojacea aquaimpofita.
Roficeum oleum tepidum.
Syluejlris oliuaoleum inunclum.
Tunicefolia contrita,aut eorumfuccus cum roficeo
illitus.
AmygdaU dulces exaqui roficea contrite, & illitx.
Oieum in quocucurbiuflores infolaiifuenntiUH».
C A P I T I S.
Muftelarttm exuftarucinisaquafobac}us,et illttus-
Sena decoclum, veldilutumpotum.
Eiujdemjolia in lotionibus addita.
MATTHIOLI.
Adhcmicraneam.
ihurii & Myrrhapuluis oui albo exceptus, &fron+
titjr temporibus illitus.
Mumiaex amaraci aqua naribus immijfa.
Sagapenumex Betonica decocio potum.
Cucttmerisjyluefiris radix in aqua elixa, tttfi & olto
fobacla, &tumabfinthio applicata.
DIOSCORIDIS.
Adp urgandum caput.
Brajftca Jitccus ■>
Anemonisficcus I
Betefoccus
chelidonij mai.foecus rnaribus infufos.
Cyclamini mai.foccus j
Capzfoccus }
Pyrethrum j .
Staphyjagria $ diumanfi.
Colocynthisincatapottjs deuorata.
Vuapajfa cumpiperemandacata.
Atramentumjutorium lanis naribus inditum.
MATTHIOLL
Iridis radicisjuccus naribns injufos.
Cubebn cum majiiche manfa.
Maftiche vna cum cera odorata commanfi,
Gattarixfuccus naribus infufos.
Amaracifoccus naribus inditus.
Imperatorixradixcommanfa.
Senx. decoclumveldilutumpotum.
Sagapenumincatapotifs deuoratum.
Sinapi rjr nafturtufemen commanfom.
Cyclaminifoccus naribus infufos.
DIOSCORIDIS,
Ad capitis dolores faciunt.
Styracinum oteum oljaclum.
Oliue flaua
Glandes -j 4
PalmuU Phanicia ^incibis accepu.
luglandesnuces J
Arbuti frutlus -> ,
. J C deuorati
FeruUcauteS 5
Mei radices krgiusfamptx.
Abfenthij liquamentum hauftum.
MATTHIOLI.
Vtnum generofom largius Jitmptunh
Sinapistn cibis vjurpata.
Tontic&nuces largius deuorata.
Lac abundepotum.
DIOSCORIDIS.
Adveternolbs.
Viticisjemen cum rojacee & aceto perfujum.
Caftoreum ex aleto & rofaceo naribtts infufam,
Cepadecoc7a,drincibumfampta. '
Sinapi derajo capiti appojttum.
SfondiUumfaJftumejr ex olcocapitiiUitum.
Teucedanum cum aceto, & rofaceo inunctum.
M A T T H I O L I-
Nardus Italica ? * .„.
Lauendula i """P^^umMta.
C A P I T I S
Cinnamomi vulgarisfiillatitia aquapota.
Balfimi failitu aqua, fecundartus tiqttor & oleum
tntmitum.
Sifymbrtj fetccus ex actto illitus.
Caryophytlijioresficcharo cohdtti tjr deuorati.
Agartcumpotum cumpurgante m edicamento.
Oieumefloribusejrfoii/s hyffopi paratum ejr illitu.
Staxhas additafeUla,aut eius aceto pota.
T>iiiamnus albtts quomodelibet adhtbitus .
Saluia tam mpoti»nibus,quam infometis vfurpata.
Saccarum efalttiafhribusparatum.
Cattaria rjr btbita crfetu adhibita.
Amaracusintrcrfitm,crextrvrfumaccepta.
Imperatoruradix qttoquomodo vfurpata.
Bofmarinttm.vetficcharumex eiusftoribus paratit.
Euphorbium occipiti ajfriitum.
Chamjtdrys inpotionibus addita, ejr occipitio adatii-
gata.
^Mntaeffentianoflrali. $. commet.de vino defiri-
pta, tumpota , tum narilus inieita.
D I o s c o R i D i s.
Ad fomnumconciliandum.
Iris iilyricapota.
Amomum fronti illitum.
AmygdaU amara deuorat*.
Vtticis femenpotum.
Lafiuca in cibum fitmpta.
Aloe tllita perfife, velexroficeo.
Baccharis odorata.
lunci Aethiopicifemenpotum.
Papatteris erratici qttin^fexue capita in vini cyt-
thistribus addimidium dccoita, erpotui data.
Hyofiyamifemenpotum , ac appcfitttm.
Soiantfemnifeci radicum cortex drachmapondere in
vinopotus.
Mandragors radicisex vino decociii,cyathi vniut
menfurapotum.
iMandragora poma olfaila naribus.
Ij(Landragor& itquorfedipro balanofitbditus.
MATTHIOLI.
Arborei, lapideitie mufci dtliitum ex vino paratttnt
potum.
Stlicis recentiafolia in lotionibus addita.
Perfecorumnucleorumcremorfronti & temporibut
adhibitus.
AmygdaU dulces cum roficea aqtta illita.
Laclttcafuccus ex rofacea fronti cr temporibus iU
litus.
Coralliumpotttm.
D IOSCORI DIS.
Somniaterribiliafaciunc.
/ * 7 incibumaccept*.
Lentes 5 f
Pycnocomifemen coma drachmdponderepotum.
Smitacis Uuisfemen cum dorycnio potum ternUfen-
C A P I T I S
Struthijradixtrita (jradmota.
liantmcutiradixfecca er inpuluerem trita , naribut
indita.
Daphnotdes naribus indita.
feratri aibi radixtrita ejr impoftta.
MATTHIOLI.
Piper tritumnartbus inditum.
Cyctamini radixindita.
D I O S C O R I D I $..
Ad vertiginolbs.
Balfimifimenperfe potum.
Peucedanum ex aceto ejr rofaceo illitum.
Calbanttm olfailum.
Bryomx radix potaper continuum annum quotidit
drachmx pondere.
Vitis nigra viticuUprtma recentes decoita, eirinef-
btsaccepta.
Vinum ^ Scitlinum potum.
Acelum >
M A T T H I O L I. <
Cinnamomi vulgarisfiillatitia aquapota.
Balfemifaiiitij primus,fecundus(jr tertius tiquor
intmiius.
Mttmiaexamaraciaqttanaribusimmiff*.
Cochle&cumfuis tefiistritaexaceto pots.
Scorzoner* radix , autfuccuspotus.
CaryophyllorttmfloresfeccharOaJJeruati.crfreque-
terdeuorati.
Combebarumgrana quinque quotidie fumpta.
Agaricum pottoni infriitu.cr pro fipone vfiirpati!.
Saiuia tam inpotuquaminfomentisfumpta.
SaccharumfaluUfloribusparatum.
Cattaria potui data , ejrforinficus illita.
Amaracus titmpota tum illita.
Imperatoriaradixinpotionesejr localia medicame-
ta addita.
Sentt decoitum , veldilutumpotum.
Rofmarinttm quocunquemodovfirpatum.
Saccharum efloribus rorifmariniparatum.
Sagapenum inpotufimptum,ejr exterius inditum,
Chamddrys quoquo modo vfurpata.
DIOSCORIDIS.
Ad comitiales.
MATTHIOLL
Phafioli in cibumfumpti.
DIOSCORI DIS.
Sternutamenta cient.
Sinapifementritum& naribus admotum.
Ptarmicaftores admoti.
Cancamttmper fepotum.
Balfamifemen hattjium.
Bitumen Naphthafetffetumcomitiales deprehendit.
Popttti nigrx in cibumacceptd.
Picusficcdin cibumacceptd.
ConchuU Indictjitjjits excitant.
Coagulum leporinumpotum,
MufieU ventriculus coriandro infarilus , inuetera-
tttsqtie deuoratus.
MufleUeiuJdem finguispotus.
Afminum iecur tojlum in ieiunofitmptum.
Vngulaafini combufta pota.
Equorum lichenes triti , ejr ex aceto haujti.
Lapis inhirundinupulloriiprim&feeturtt ventrieu-
to inuentus ,pro amuleto in cerui alutafufbenfus.
Serum Uitispotum quoufque aluum citet.
Phocte coagitlttm btbitum.
Vrfimmfel adlingendum datum.
b 2 Teftudinit
C A P I T I S.
Teftnd.inis felnaribus inditum.
Ttftudmis terreftris fanguispotus.
Ciconix ftmtim ex acjitapotum.
Plantago cum /enticula decocla in cibisfiumpa.
Sinapt tritum naribtts inditum.
Pipcr diu m.wftrm.
Scilla haufta.
Agaricus drachmx pondere cum oxymeiite hauflus.
Eryngi/ radtxexdu/ci aqua ebtbita.
RutJtJyltteftris fimenpotum.
Scfilis Alajftlienfis radtxtjrficmenpotum.
Peitcedanum ex acetodr rofkceo capitt inunclum.
Sagapenumpotum. \
Lafirpitij Itquorcum aceto mulfo bibitus.
Ladanum olfacium.
Ammontacum in eclegmate cum melle datum.
Tnfolijfemen Crfo/iapota.
ConyzM cui§,aceto btbita.
Anthyllis altera exoxymelitepota.
Betonktefolia haufla.
Js>uinquefolium triginta diebus hauftum.
Papaueris Jpumei femen cum mulfa aqua potum.
Veratrum nigrumpotum.
Hippophttfti fuccus trtum obolorum pondere hau-
fltts.
Yitis albadrach.pondere anno toto quotidie haufta.
Vitis nigra viticuLprima virentes coc7<e,cjr in ctbis
fumpttt.
Acetum mulfumpotum.
Vinumejr acetum fiillinum potum.
Selenites lapis tritus ebibitus.
Aetites lapiscum Cyprinovnguento ,aut gleucino,
velatio excalfactente illitus.
Cotesnaxiapota.
MATTHIOLL
Nardus Italica.
Lauendula.
Ajarina&eiusdecoctumpotum. •
Cinnamomi vuigaris fiillatitiaaquapota.
Ba/Jamifiicliti/ liquor omnis iltitus.
^Mumia ex amaraci aqua naribm immiffa.
Cranium humanumpotum.
Caftoreum ex oxycratopotum.
Leporis coagulum cum aceto bibitum.
Lapis infelle bubulo inuentus tritus lentis quanti-
tate, ejr in errhinis additus.
Aqua Hitlatitia hnmaniftercorispota.
Scorzonertt radix,aut eiusfitccus potus.
Caryophyliorumfioresexbetonictt,aut amaracide-
coclopoti.
Iidem faccharo afferuatifrequenter deuorati.
Cyciaminusinpotione, velclyjmateinfujus,aut eius
fitccus in errhinis additus.
Agaricumpotioni ingeftum.
Ariftolochia rotunda.
Hyjfopum quoquo modofitmptum.
Stxchas cttm Sciiia, aut eius aceto vfirpata.
Diciamnus atbus.
Satttia tampota, quam trita adhibita.
Amaracus quouis modo vjtt veniat.
C A P I T I S.
Galeg&fuccus fifcunci&pondere potus.
Imperatori&radix inpotionibus addita.
Sen<e dilutum vel decociumpotttm.
Rofmarinu,velJaccharumexeiusfloribusparatum.
Sagapenum deuoratum.
Jhtercini vifici lignttm in tenuifftmumpuluerem re-
dacium (jrdiebusquadragintapotum.
Vincetoxici radtces trittt vna cum paonixfimine.
Cardui benediiiidecoc7um,autfiillatitia aquapota.
Cham&drys inpotionibus addita.
FitipenduL radicispuluis cibis injherfius.
Palmtt Chriftt feminis puluis drachmtt pondere ex
vinopotm.
Eiufdem radicum decofium ditttius vino miftum
potum.
Poeonia Calcnicollofitflenfa.
Pteonufiminafito traiecta,cr collo circumligata.
Hypericifiorentis aquafttltatitia pota.
chamxpitys decoclum ex rhodomelle ,& oxymciitt
diebus pluribus potum.
Ellebori nigridilutumpotum.
Colocynthis in catapottis addita.aut inpotionibus.
£>uinta ejjentia noftra itbj. comment.de vino defiri-
pta,haufta.
AcetumfciUinumfiequenter hauftum.
Stibium noftrnmproprio commenl Aefcriptum.
Corallium tamJitJpenfum,quampotum.
MATTHIOLI.
Ad obliuiofos & deperditam memoriam.
Jj>uinta ejjentia noftra comment.de vino lib.j.dcfiri-
ptafiequenter vfirpata.
DIOSCORIDIS.
Adapoplexiam.
Vitis albx radix continuo attno quotidie drachmtt
ponderehaufta.
MATTHIOLI.
Nardi Italica -> a „ ..
LauenduL {fl^tttta aquapota.
Cinnamomivutgarisaquaflt/iatittapota.
Balfamifaclitij liquorpnm 9 ,ficundus, terti 9 illitus.
Agaricu inpotufitmptu,aut in catapotijs deuoratum.
£>uinta ejjentia noflra tibr. j. comment. de vino de-
firipta.pota.
-'•■ DIOSCORIDIS.
AdPhrenefim. /i
Vnguentum Crocinum perfufum attt naribus tllitu.
Vttcxacetocr o/eoinftiilatus.
Afparagus in vino albopotus.
Serpylium cum aceto ejr rofaceo impofitum.
Sphondiliumfitjfitum.impofitum.cr captti exoleo
inunclum.
Peucedanum exoleo rjr rofaceo inunttum.
M A T T H I O L I.
OWaluttJiiccus oclo vnciarumpondere pottts.
Solani hortenfis,tumfoiiorum, tum baccarumfuccus
Jyncipiti cum linteolisfuperpofttus.
Borraginis,aut buglojftftill.ititia atma.
DIOSCORIDIS.
Ad cercbri inflammatienes, quas fyria£m vocant.
Cucurbittt ramentajyncipiti appofita.
Peponis ramentafyncipiti adhibita.
Heliotropijfoliajronti adhibita.
Acetum
C A P I T I S.
K^fcetumfiontiiUitum.
MATTHIOLI.
Agaricumpotui datum.
Santa/aomnia exrofiaceoacetoejr caphura momen-
toillita.
DIOS CORI DIS.
Ad melancholiam.
Oeimifimen potum.
Veratrum nigrumpotum.
Betonicafo/ia pota.
Epithymttm polum.
MATTHIOLL
foma dulcia.
Citriamala.
Santa/umomne.
Maluafuccus vnciarumfixpondere potus.
Scorzonera radix, aut eiusjuccus btbitus.
Agaricumjiimptum.
Thymus drachmaru duarumpondere ex oxymelite
potus.
Senxdecofium ve/dilutumpottim.
Vincetoxiciradicestrittcumocimifimine, aut cum
citrei mali cortice,aut cum margaritis haufta.
Melyffophylkn quocunque modofiequenter potum.
AJpkni dccoEtum hauftum.
BorraginisautbugkJftdecotluexvino,autex aqua
paratumpotum.
Ellebori nigri diltttum.
Syrupusepo/ypodio,crpr<efirtim ad hypochodriaca:
videkb. 4. comm. dePolypodio.
Acetttmfcillinum haufium.
guinta ejfentia noftra /ib. s .comm. de vino defiripta.
Sttbiumnoftruquatuorgranorumponderehatiftu.
Argentum viuumprtcipitatum oclogranorumpon-
derecbibitum.
Aurum.
Corallium.
Margarita.
Oleum e lapidegagate tum potum, tum illitum.
DIOSCORIDIS.
Ad crapulam ebrietatemciae tollendam.
Crocum ex pajfo prafumptum.
Punkorummalorum fuccus 7 haultus
<~Myrtibaccarumfuccus \
Brafftcafummo cibofiimpta.
Abfmthiumpr&fumptum.
MATTHIOLI
^etumteftutdiscum linteolis adhtbitum.
CroctflorumftilUtitia aquapota.
Af »ygdaUamarafexantepotumdetioraU.
D I O S C O R I D I S.
Ad capitis fluxioncs.
Vnguentumirimtmmrtbus illhum.
Styraxillita.fiifftaqtie.
Bitumen naphtha luffitum.
Cinnamomumpotum.
MetradicestnUcum melle in eclegmate denorau,
vbifluxwpeclus afftaat.
Nucesauel/ana tofta,<jrcum exiguo piperis potx.
Dracuneiilimatorisradixtofta, ve/elixa deuorata.
Tragacantha in ec/egmate cum mcllefumpta.
Hyffopum Cumfico,ruta, melk^exaqua decocittm
potum.
C A P I T I S.
Hclichryfi coma triumobolorumponderein vino di-
lutopota.
Hyoftyamt ifimen obolipondere,addito papaueris fi-
mmehauftum.
M A T T H I O L I.
luniperinumgummifuffttum ejr capiti infberfiim.
Santalum rubrum capiti injperfum.
Caryophylli aromaticifuffitifttmo naribus excepto.
Agartcum inpotionibus additum.
Rofinarinum.
DIOSCORIDIS.
Ad cerebruiti roborandum.
AgaUochum potum.
MATTHIOLL
Cubeba deuoratte.
Cinnamomi vu/garis Hillatitia aquapota.
Bal/amifatiitijvnujquijqiieliquorillitus. *
Mofihus.
Zibetum.
Ambarum.
Caryophylkrumpu/uiscapitiinfierfius.
Caryophyl/ifloresfaccharo codttifrequeter deuorati.
Steechas.
Mentha Graca.
Sa/uia.
Sena in capitis perfufionibus addita.
Rofimarinum at^fiaccharum ex eiusfloribusparatu.
CaryophyUat&radixolfatta.
Rhodia radix olfa£ta,ve/quofnodo/ibet vfurpata.
guintaeffentianofiracomr.ientode vino defiripta.
D I O S C O v I D I S.
Adcapitisvlcera manantia.
Thus cum nit.ro confricatum.
Tici dr caprifici lacleusfiuccus cupoknta appofitus,
Vrinainueterata appofita.
Foenum gr&cum appofitum.
Cicer adhibitum.
Malua ex vrina humana emplaftrata.
AUij cinis ex melle inunctus. •
Cyclamini decoclum fomenti modo adhibituni.
Bu/bi cum cremato nitro adhibiti.
Melilothus ex aqua cum creta chia , vinoa autgaUd
inuntia.
Rubifolia impofita.
Lilij cremata radix ex melk adhibita.
Adtanthum in lixiuio decocium.
Acida muria injfterfa.
MATTHIOLI.
Heder*. helicisfolia inpikucojuta.et capiti impoftta.
Centaurij minorisjuccus illitus,
Mentha illtta.
NERVORVM.
DIOSCORIDIS,
Adconuulfioncm.
IrislUyrica exacetopota.
Acoridecoclum bibitum.
Cardamomum ex aqua potum.
lunciodoratiradicisdrachmavnacumparipondere
piperisper dies aliquot data.
Coftus ex vino,& abftnthio exhibitus.
Balfamumex aqua haufium.
Heknitim exmeUeeckgmate exhibitttm.
" 3 Vnguentuni
NERVORVM
Vnguent^fiampfuchinZmorecataplafmatisappofitu.
Vnguentum metopium illitum.
Bdellmm iilitum.
Itiniperi baccx bihit*.
Cedrides deuorata.
HaltmiradixdrachmtpMeremaquamulfahauft*.
Ticulneus cinisexoleo illitus.
Erinacei terrcftris caro in cibumfimpta,
Caftoreum inunclum ejrpotum.
Serpyllumpotum.
Fimum caprintm cum aceto hibitum.
Dracuncuii radix tojla & elixa deuorata cum melle.
AJJhodeli radix drachma ponderepota,
Capparisfemen potum.
Capparis cortexpariter hauftus,
Argerqgne emplaftrata.
Agarimsfiimptustrium obolorupondere cu mulfo.
Rhaponticumpotum.
Calbanum deglutitum.
Gentiana radix drachmsponderepota.
Arifiolochia retunda bibita.
Ccntaurij maioris radix ex vinopota.
Spina albafimenpotum.
Acanthij radicespota.
' Abrotamfimencumaquapotum.
Leucacantha radicissx vino decoctum exhauftum.
Origanum efliim cumjico.
Eryngijradixpota cumaquamtilfa.
Tulegium cumpofiapitum.
Calamintha decoclunihauftum.
Baccharisradtxinaqthdecocia,&pota.
Tanaces herculeum linitum.
Lihanotis radices cum loltaceafarina emplajlrata.
Teucedanum ex aceto,& rofaceo inuncium.
Clinopodium bibitum.
Chammdryi decoclumpotum.
Lafer obolipondere datum & deuoratum.
Slgepcnumpotum.
Calbanum deuoratum.
Bctonicxfolia denarij pondere cu hydromelite data.
Xyridis radix expajjb bibita.
Symphytum exaceto mulfo bibitum.
Tjyllium illitum.
Serpyllumpotum autillitum.
Verbafci decoSlum bibitum.
Bryonia eclegma ex melle.
Vinumfcillinum hauftum.
Vinum chamadrytes bibitum.
Vinum tragoriganites btbitum.
Satyrij radix ex vino nigro aujlero bihita.
Coris ex vinopota.
MATTHIOLL
Oleum irinum inuncium.
Nardus Italtca.
Lauendula.
Cinnsmomi vulgarisftillatitia aquapota.
Balfimifaclitij liquores omnes.
Hetenij radicisfarina.
Oleum nucum inuncium.
CMumia tumforis,tum intus vfurpata.
N E R V R V M.
oleum exfimine lini illitum.
Cyclaminus in potionefumptus , velclyftere infufus,
aut in errhinis additus.
Agaricumpotum vfirpatum.
Oleum efolijs ejrflorihus hyjjofiparatum.
Stxchasin balneis,fomentis,& laconicu additd.
Ttilegijdecociumtumpotum,tumfotuadhibitum,
Saluia tampota,quamfotu vfurpata,
Cattaria.
Imperatorit radix.
Euphorbium ex leucoij oleo itiitum.
Vnguentum e vificiinpyroJylueftrinaficentisfolijs,&
recenticapipinguedineparatum-.vide vifci com.
Chamtdrys infomentis ejr vnguentis addita.
Liliorum alborum oieum illitum.
Cannahis radixdecocla,& deinde tufa ejr illita.
Colocynthisincatapotijsaddita.
Stibium noftru quatuor granorum ponderefumptu,
Oleumelapidegagateillttum.
MATTHIOLI,
Ad ftuporem.
Cinndmomi vulgaris aquaftillatitiapott.
Balfamifaciitij liquores omnes.
Oleumjinapinum.
"Nudeipineifiequenterdeuorati.
Oleumefloribus drfolijs hyjjopiillitum.
Stachasmbalneislaconicis&fimentisaddita.
Tulegij decotlum.
Saluia tam intusfimpta quam exterius admott.
Amaracus.
Imperatoriie radix.
Rojmarinum.
Euphorbiumexleucotjoleoexteriusillitum.
chamxdrys.
ChamxpitysdecocJumexrhodomeuepotum.
gutnta ejfentianostra comment. de vino defirtptt,
tampota,quam illita.
DIOSCORIDIS.
Adparalyfin. .
Veucedanumexaceto&roficeoinunElum.
Capparisfimen & cortexpotus,
Sagapenumpotum.
Ruburadixhaufta.
Colocynthis clyftereperfufa.
Vhisnigr&viticuLprim* recentes cote.comeftaL
Vmumfcilhnumhauftum. J '
MATTHIOtl.
irtdu radices conditx,deuoraU.
Nardus Italita.
Lauendula.
4fi»naperfi,auteiusdecoclumpotum
c ^'om^tdgarufttllatttiaaquap Q ta.
Baljamifacittij Uquores omnestlitti
Helenijraduisfarina btbita.
Oleumfinapinum inundum.
Xudetpineiftequenterdeuorati.
^Mumiaexamaraciaquaillita.
luglandiumoleumtllttumcumcalctlota '
^yinacardia. ' ■>
Caftoreum am mulfiapotum.
Elores
NERVORVM.
TUres caryophytli ex betonica aut amaraci decocio
poti.
lidemfaccharo afferttati,ejrfrequcntcr deuorati.
Cyclaminusinpotione ,vei cly(ierefmnptus,autcius
fuccus m errhinis additus.
Agaricum in catapotijs,autpofiomfumptum.
oleitm efolijs,ejrfloribus hyjfopiparatitm inunclii.
StcechMinbalneislaconicis,crfomentisaddita.
PuUgiJdecoctum,chmhauflum,tumfotum.
Saluta tampotione quamfomemis vfiirpata,
Cattaria.
Amaracus.
Imperatori.e radix.
Sena decoclum,veldilutum.
Euphorbium ex leucoij 0U0 exterius illitttm.
Cham&drys.
oUum liliorum albortim.
Bcltidis genera omnia.
Hypericiflorentis (iillatitia aqudpota.
Chamdpitys decoclum exrhodomelle, ejr oxymelite
potumpluribus diebus.
Conditum ejrpilu/a contra neruorum refolutionem:
videchamxpityscommentarium.
Colocynthisin catapotijs addita.
Jguinta effentia noflra lib. $. cOmment.de vino defiri-
ptapotaejritlita.
Stibium noflrum quatuorgranoruponderefumpta.
oUumegagate/apideinuncJum.
DIOSCORIDIS.
Adtremorem.
Cerebrum leporinum tojlum comeflum.
Cafloreumpotum ejr inunffum.
Braflica in cibofumpti.
Althtex decociumpotum.
MATTHIOLI-
Cinnamomivulgarisaquafttllatitiapota.
Batfamifactitijliquorejroleum.
IStucUipineiftequenter deuorati.
Saluia tumpotu,tumfotu vfurpata.
Amaracus.
Imperatoruradix.
chamadrys.
chamapitjsdecoftumcumrhodomellehauflum.
gwnta ejfentia noftra tampota, quam tlltta.paran-
urationemhabes libj.comment.de vino.
dioscoridis.
Ad fluxiones.
Fannatriticicum Apollinaris herbtfucco appoftta.
rarmahordeiexacetoadhibita.
DIOSCORIDIS.
, r . AdaE gritudincs,& dolores.
Oleumjicyontum inunclum.
oUum laurinum illitum.
EUomeli illitum.
Vnguentum Cyprinum
VnguentumGUuctnum ")
Vnguentum Metopium )» inunclum.
Vnguentum Amaracinum J
Bdelliumma/agmati infirtum-
Ltxiuium ex cinereficus ex oteo illitum.
Cafloreumpotum,(jr il/itum.
Erinacei terreflris caro deuorata in cibis.
N E R V O R V M.
I iperin.t carnes decoti£,& efui datx.
Poterij radicis decociumpotum.
Peucedanum ex aceto ey rofacco inunctum.
Lafir obolipondcre deuoratuni.
Centaurium minus cbibttum.
Lilij radixinajfata , ntelleg. excepta impoftta.
Satyrij radix ex vino nigro anjlero pota.
Akhxx. radix perfi,veldccocta in vino,aut aqua
mulfa emplaflri modo impoftta.
Coccie infccloriu cu aceto illttu prxcifis iuuat neruos.
Senecijfolia adeadempr.eftant illita.
INarciJJiradixillita adeadem vtiltterimponitur.
Hippophdftifitccus triiim obotortimponderepotus.
Aqua marinaperfufa.
Acetttmfiillinumpotum.
Vinum deftoechadc hauftum-.
Vinum de thymepotttm.
Sefamum illitum crajjitiem iuuat.
MATTHIOtl,
0Uumiarign£refma,velterebinthin£i/litum>
NucUipineiftequenterin cibis vfurpati.
Terebinthinarcfina ~)
Larigna refina > dcttorata cum chamspity.
Abiegnarefina J
Tstjicis Indic* ->
Nucis LMyriftibz ^fUum tumpotum , tum illitum.
Fabalwmcaulium , drfiltquarum cinis cum vetere
axungia illitm.
Stoechas in balneis,fomentis,ejr laconicis addita.
Pulegium,
Amaracus,
Aiuga.
Cortufie herbzj/ores in amygdalino oleo rcceterpref
fo & rofaceo completo,paripondere commtfti,ditt
infelati,&illiti.
DIOSCORIDIS.
Ad ncruorum vulnera.
CochUd terreftres tufk ejr impofiu.
Terreni vermes tufi,ejr iltiti.
Butyrumiltitum. ^
Senecionisfolia emplaftri modo impofita cum thuris
mannd. „
Dracunculi minorisfolia illitd.
Poterijradixttifaejrimpofita.
Li/ijradix cxmelUfubaciaejrillitd.
Coccum infectorium cum aceto illitum.
Narcijft radix illita.
M A T T H I O L I.
Balflamumfaclitium impofitum.
Terebinthin& ~\
Laricea- yReftns oleum,
Abiegna J
<^y{biegna lachryma.
Iuglandiam oleum,
Cochlearum caro cttmfarinxpo/lineimpofita.
O/eum eterrenis vermtbm,additoprafirttmfaclitt0
baifamo,aat o/eo e terebinthina confeclo,
Hyperici oleum.
OUum cfrufiu momordic.e illitum .
MATTHIOLI.
Ad contractioncm & duririem.
*■ 4 Muris
NERVORVM
Murismontanipinguedo illita.
Taxipinguedo mitnila.
Glenm ex ouorum viteiiisperunclum.
Cermna rjr ■vttulina medulla.
Oleum ex linijemme.
MATTHIOU
Ad contufiones.
Cochkarum terreftrium caro cumfarin* polline
impoftta.
Parinafabarum cum oxymetiteJubacJa.
Dracuncult radix cum melle ejr caprinoftmo illita.
DIOSCORIDIS.
Adneruorum craftiriem.
Sefamumemplaftri modo impofitum.
Sarmentitius cinit cum axungia , vetoUo illitui.
OCVLORVM.
DIOSCORIDIS.
Ad palpebrarum dcfluuium .
Nardi indicx decoclumfotu adhibitum.
Cochtea terreftres acu trauciuntur vt effluat humor,
quopofieapalpebra illtnantttr.
Oejipus illitus.
ChondrtlUgummi, acpariterlac impofitum.
Lapis armenius illitus.
DIOSCO RIDIS.
Ad palpebrarum , oculorumque fcabritiem.
Thuris cortex tofius, ejr appofitus.
Picisfu/igo illita.
Licium appofitum.
Sepie os Uuigatum, ejr illitum.
f Marinijcorpionis}
I Marinstejiudinis I
J Perdicis |
fel ^.AquiU y iUitum.
i Galtinaalba \
•^Syiueftriscapra J
Sinapi tritum ex melle inunclum.
Omphacium impofttum.
Squama aris tllita.
jRubigoferri illita.
Chajfitis inuntta.
H&matites lapis melleexceptus adhibitus.
DIOSCORIDIS.
Adpalpebarum fluxiones.
Amaracifolia cumpolenta illita.
Alfine cttmpolenta impofita.
Ricinifolta cum polenta trita, ejr empiaftri modo
adhibita.
D I O S C O R I D I S,
Ad palpebrarum crafsitiem.
Mitulorum cinispUmbimodo lotus, ejr illitus.
ConchuU Indica ctnisinuncius.
DIO S C O R I D I S.
Ad palpcbrarum icabiem.
C&pafuccus cum parijpodio impofttus.
Aloeillita.
Ficilac inunchtm.
MATTHIOL I..
Tragacanthdlachrymalacle macerata ejr illita.
Sagapenum cum acetofuperpofttum.
MATTHIOLI.
Ad palpebrarum inflammationes.
Ouum gallinaceii crudum admifto rofaceo impofitS
OCVLORVM.
Solani Halicacabi baccit mufto diluU, ejr /mpofita.
Lentispalujlrisftillatitia aqua illita.
Borraginis, vulgaris^ buglojjiftillatitia aqua.
DIOSCORIDIS.
Ad oculorum albugines.
Opobalfamum illitum ,inftillatumd.
Cancamum vino maceratum, ejr impofitum.
Myrrkaillita.
Bitum,en naphtha impofitum.
Mitulorumcinisplumbimodolotusejrtllitus.
ConchttU Indicacinis oculis inditus.
Cochlearum putaminucinis melle exceptus linitus.
Marinifiorpionisfelinftiltatum.
ldemg,pr.tjtatftltejtudinis,perdicis, aquiU ,gattin£
aiba,ejrfilueftris capra,
Vrina humana are» vajedecocla iltita.
Laclttcafilueftris lacleusjuccus inftillatus.
Dracunculijuccus immijfus.
Caparumfuccus perfufus.
Gingiber illitus.
Chamxfyces fuccuscum melle inunltus.
Argemonesfolia impofita.
Ammoniacum impofitum.
Horminium ex melle impofitum.
Lotidomefticijuccusex melle illitus.
Salimpofitum.
Salisflos eodemmodoadhibitus.
Sapphyrus lapis appofitus.
Aerisfquama impofita.
MATTHIOLI.
Mofchus impofttus.
Radix ebent trita , ejrcum aqua inftillata.
MufteUrum crematarum cinis oculis inieftus
™*™*l*ontisdexteroculus,v,Hoanimal,emtus,6'
cum caprmo lacle miftus.
CentauruminorisfuccuscummelleiUitus.
Hieracij fuccus iniecius.
S *g*1>™»rnruUfucco,eb-auiumrapaciumfelUdiu-
t,usmaceratum,drm collyrus additum.
Sarcocollain cratere vitreo afininolaclequm^die-
bt*smacerata,etrdeindeinftilUta
Scabiojtfuccuscum chryfocolU&caphur* momen-
totllttus. l
A "tirrhinumfrontiadalligatum
Coraltifcmis incollyrijsadditus.
DIOSC O RIDIS
Ad oculorum cicatrices delendas
Cancamumvmo maceratumejrinfujum
Myrrhatllita. i
Bitumen naphthainftilUtum.
Cedria iitita.
CochUarum terreftrium cinis c„m melUimpo/ttus
r™*h»™»a*reovafedecocla,mfura P
F«n,gr«c, oleum cummyrteotmpofitum.
zagapenum tnditum.
Chamaficesfuccuscum melleillitus
Aerugotmmiffa.
Vinifexadujia impofita.
Coral/ium tritum inditum.
Hematites lapis immiffus.
Sapphyrustapisadhibttus.
O C V L O R V M.
MATTHIOLI.
Hicracij Jitcats inftillattts.
Sarcocoila afinino lacte macerata & inflittata.
DIOSCORI DIS.
AJoculoaim nubeculas.
Acortfttcctis inftillatus.
Caftaalysntedicamentis octtiarib.excepta et iniecla.
Cinnamomum impofitum.
Ceraftgummi inditttm.
Acacalts dilutum ad co/iyriaadditur,qu£ octtlis cla-
ritatemfaciunt.
AcacUJitcctts elottes ejr infuftts.
Punicorttm malorum cytinitres qttatumuis minimi,
deuorati anno,ab omni lippitudine prsferuant.
Thtts immijfum.
Crocomagma illttum.
Ebeni tenuifima ramenta vino optimo macerata,ejr
in coliyria addtta.
Lyctttminditum.
Cedriatnttncta.
Pruni trborisgummi illitum.
Vipers caro decocla,tjr in cibis defumpta.
Hirttndinesfcedularum modo in cibis dettorata.
Cinis hirundinum collyrijs adhibittts.
Adepsptfcium inunftus.
Toeniculifuccus infufus.
, Marinifcorpionis •»
i Teftudinis marina i
J Perdicis '.
Tel p Aqutla r infujum.
I Gaitina albte
^■Sylueftris caprx •*
Vrina humana sreo vafe decotla inflillata.
Latlucajyluejiris ■ lafteusjuccus illitus.
Dracuncttii maioris rad.Jitcctts inuncius.
Caparumfitccus inditus.
Loti domefticifucctts infttfits.
Hirundinarumaiorisfitc. areo vafe cttm melle de-
cocius,inunciits.
Othonnxfucctts mfiil/atus.
Centaurij minorisjitcctts impofittts.
Ruta incibisfiimpta.
Omphacium injlillatttm.
Panaces Heracleum inunttum.
Libanotisfoltorum 6" radicisfuccus infttfits cumelle.
Laftr ex melle inuncius.
Apiajirtfucctts cum melle indittts.
LMarrubijfuccus ex melle tllitits.
Pumexindita.
Salisjlos immiljus.
Vinifex crem.it a tmpoftta.
Pyrtteslapiswdittts.
Thyites lapisimpofttts.
Ceodes lapis impojittts.
Sapphyrtts iapistmpofitus.
MATTHIOLI.
Viper&totiuscum thure& fuccofaniculicombuf*
cinuperfe infterfus,aut alys coiiyrt/s addtttts.
Leporimtmfelfiiccharo exceptum & iltitum.
Mujielarum felcumfanicuUfucco infttlUtum.
O C V L O R V M.
Sterccris hamanifttitatitia aqua impoftta.
Scorzoners radicis lac inftiilatum.
Caryophylli in tcnuijftmumptiltterem triti,tyinditi.
cheiidon.y maiorisjuccus cii lacte muliebri inftillat 9 .
Hieracujuccus injiillattts .
Sag/.penum rutafucco, & auittm rapaciumfelle diu-
ttusmaceratum,tjrmcoUyrijs addttum.
Sarcocolla in cratere vitreo ajmino laiie diebtts quin-
quemacerata, ejrmftillata.
Vinumejragisinjiillatum. C
Euphragia quottis modo intusfumpta.
DIOSCORIDIS.
Ad oculorum vngulas.
Sepixpifcis os tritttm tjr impofitttm.
Giycyrrhizx radicispuluisinjberjits.
MATTHI.OL I.
Tragacanthst lachryma lacle macerata tjr illita.
DIOSCORIDIS.
Ad oculorum iftus , & vulnera.
Lac humanum cum thure inieclum.
r Palumbi •,
j Columbx i
Sanguis <^ Turtttris V, iltittts.
{Perdicis j
Stcebisfolia emplafirimodo impofita.
Httmatites lapis cum lacle inieclus.
DIOS CORIDIS
Ad oculorum vlcera.
rThurts ->
Iu/igo^Terebinthin<e v itiita.
[Butyri J
Thuris cortex impofitus.
Myrrhaimefla.
Cornu ceruinum vftum impofitum totttm.
Amylum tinitum,ejr pecu/iariter cauis vkeribus.
Stimmi inietlum.
rGalailites -.
Lapis ^Sapphyrus v«w» tacle infufus.
[Samius )
DIOSCORI DIS.
Ad erofos oculoruin anguios,
Oefypttm inunclum.
Omphacium illittim.
MATTHIOLL
Picisfuligoimpofita.
DIOSCORIDIS.
Ad argilopas,& finus.
Iuglandium veterum nucieitritiejrittiti.
Myrti decoilttm infufttm.
Malua critda commaducata cu exiguojale adhibita.
Plantago emptaftri modo impoftta.
Auricula muris altera illita.
Baccharisfolia empiadri modo inprincipio indita.
Anthemis illita.
Solanihortulani concifafolia impofita.
Eittfdemfucctts cum rubentigaUinarumfimo illitus.
Aegilops adhtbita.
Oenanthe vel Ubrujcx ftcs impofitus.
Cadmiaiiiita.
Aerisjquama ir.dita.
Stimmi inditum.
DIOSCORIDIS.
Ad procidentes oculos Sc vuas.
Tabarttr.
OCVLORVM.
Fahxrumfarina cumrojis, ouorum albo & thure
emplajlri modo impojittt.
SubifoUa trita , ejr impoftta.
Sapphyrus lapis adhibuus.
DIOSCORIDIS.
Adoculotum infi._mm-.tior.es.
Amomum exvna paffaillitum.
Fuligo S rhtl ™ l illita.
c picis J
CupreJfipiluUcumpoUnu illiu.
Myrti bacca cumpolline polenU impojtu.
Cotoneorum malorum Jteres emptaltri modo.
Cafiusillitus.
Saccharum infufim.
Sefameberbaexvino decot~ta,&impofita.
PortulacacumpoUnta illita.
Itttybtisperfe, ejrcumpoUntaadhibita.
Cucurbtta ramenta impojita.
Anemones radixiliita.
Auricula muris cupoUnta empUJtrimodo adhibita.
Gentiana fitccus inunitus.
Abrotanum cum cydonio malo decoclutn, autpane
ejrempUftrimodo adhibitum.
MelUotus catapUJhtatis addita.
Saccharis folia illita.
Sedimaiorisfolia impojiu.
Apium cumpane, autpoUntaimpofitum.
Rubi idxi flos ex metie tntmcius.
EUtinafilia cumpolenta appoftta.
Papaueris liquorcum tofio ouiviteuo, & croco inu
poftus.
Hyofcyamifimen ejrfiUa cumfarina.polentaueim-
pojita,
Mandragorxfolia recentia cumpoUnta adhibiu.
Verbafci aureumfioremfirentisfiUa impojita.
Ajler atticus illitus.
VioU purpuresfilia illita.
Ricinifitia cumpoUnta illita.
HATTH.IO.Lt
Lac muliebrevnacum aquaroficea,in qua accensu
thus trigefies extiniiumfueritficuUsinftilUtum.
Caphura in collyrijs addita.
CochUa in nitidomortariotufavnacu ouo gallina-
ceoincoilo & ex fuccida UnafrontiadaUigau.
Cyanificctts injlillatus.
Hieracijficcus cum mttliebri UHe infliUatus.
Betonicicfolia contrita ejrfionti adalligata.
Confilidt regaiisflores triti & ex rojacea aqua illiti.
Vtnum efragis adhibitum.
Solanihortenftstum foliorum , tum baccarumfuc-
cus illitus linteolis fronti fiperpofttus.
Soiani haltcacabi baccx mujio dtlnta ejr impojiu.
LentispaluftrisftilUtitia aqua , illita.
3orraginis,&BugloJft vulgarisJtilUtitia aqua, tam
extra quam intus impojita.
Lapis Achates in/pectus.
DIOSCORIDIS.
Ad oculorum dolorcs.
Oui vitelius tojius addito rofaceo ejr croco illitus.
Sefameherba in vino decoila ,etrilUu.
Octmificcus infujus.
OCVLORVM
Abfinthium expajfo decoitum adhtbitum.
Ruta cumpoienU emplaflrimodoimpoftta.
Aconiti pardalianches radtx permtjcetur ocuUrits
medicamentis,qua doUribus ocutoru auxtltatur.
MATTHIOLI.
Lac muUebre ejr aqua rofacea,in qua accenfitm thut
trigefiesexttniiumfuerit.ocuUsinftilUta.
Caphura incollyrijsaddita.
CochUainnitidomortariotufivna cum ouo galU-
naceo incoito, exficcida lanafronti adalligau.
Cyani ficcus inftilUtus.
CoJolidaRegalisflorestriti&exrofacea aqua iUiti.
Solant hortenjis cumfiliorum, tum baccarumfuccu*
illitus linteolUfionti adhibitus.
Solanihalicacabi rubentes bacca mutJo diluta, &
impoftta.
Lentispalujiris ftillatitia aqua impojiu.
Lapis achates injpeclus.
DIOS CORIOIS
Ad lufdofos.
Jecoris C Ca P rtm \emanasfucctisd»affantinieiltts.
? Hircmi 5 J '
Caprinum iecur toftum in cibUfumptum.
Sylueftrium caprarum felinunclum.
\Palumbi ~\
Sanguis "K Columba )» illitut.
' TurturU I
^Perdicis J
DIOSCORIDIS.
Ad fumiiiones.
FelmarinifcorpionUinditum.
Viperaadepsadmixtocedrino liquore, Attico melU,
ejrvetereoUo. Calentts verononprobat.
\TeftudinUmarina 1
I Perdicis
Fel <AqmU }, iUitum.
I Caltina alba
\_CapraJylueftris J
Fabarumfarinavinomacerataejr UUu.
Caparumfaccus injiillatus.
Cyclaminifuccusinfufus.
Sagapenum impofitum.
Euphorbium impofttum, cum cautelatamen.
MATTHIOLI,
Hieraci/Juccus inJlilUtus.
PoUumfiontiadaUigatum.
DIOSCORIDIS.
Ad lippitudines.
PortuUcaejr eiusficcus impofitus.
Plantaginis fitccus infufis.
Sedi maioris filia illita.
ChaUitisinditus, cum cautelatamen.
SpongiarumcrematarumcinistUitus.drpr^Jertim
in arida lippitudine.
HamatitesUpUtrituscumUileinieiius.
MATTHIOLI.
Aquarofaceain qua thus tncenfum trigefies extin-
iiumfuerit infttUata.
Crifiinibaccarumfuccus cum pompholUe ejr aqua
rofacea inftillatus. 2
Margariuincetiyrs/saddiu.
Bubuli
O G V L O R V M.
BubuUfellislapis naribus inditus.
Einugrxci decofium fronti illitum.
Rumicufiyiuefiris radtx luna decrefiente effoffa ge-
fJata.
Ophioglojft cx vino anftero decoclumabltitione ad-
hibttum.
Hieracyfitccus inflillatus.
Euphragia quoquo modo vfitrpata.
Vinum Euphragiatum , vide Ltb. 4. cap.jS.
D I O 5 CORIDIS
Ad oculorum cabgines.
Chamadrys trita injperfi, aut ex oleo inuncla-.
Loti domejiicifitccus cum melle impofitus.
Veratrum nigrumin ocularibus coUyrt/s additum,
Etostrts indttus.
M A T T H I O L I.
Phuexvinoalbodeco3um,eJr oculis inflillatum.
Vmtim ex Helenioparatumfrequenterpotum.
Lentifcinum olenm in cibis additum.
Eruu fuccus oculis infufits.
Ebenum ad cotem tritum, ejr cumpaffo inditttm.
Salicisflorentisfitccus, quiincifo corttce fiuxerit, in-
flillatus. >
Nux myristica commanfa.
Margaritx incollyrus addit<e.
Lapis exfelle bubulo naribus inditus.
Brafjictefuccus ex melle cocius , & oculorum anotilis
tllttus.
Afiaragi in cibisfimpti.
Stum incibis deuoratum.
Scorzonera radicislacinftillatus,
Caryophyllorum puluis tenuiffime tritus oculis in~
Jpeifus.
Hteracyfitccus injiillatus.
Rofmarinifiores recentes decerpti, & cumfile ejrpa^
ne quotidie demrati, toto tepore quo fiorctplanta.
Sagapenum rutctfucco,&felle autum rapaciu diutius
maceratum,&incoUyrijsadditum.
Sdareafeminis granum in oculo delatum.
' DIOSCORIDIS.
Ad oculorum hcbctudincm.
Cancamumex vino maceratum infufum.
Topidialbapilufe, qust primo foliorttm exortn txU
iiimt, ex melleiUita.
Marinifiorpionis felintmcium,
Braffica in cibofiumpta.
Stnapi cum meile inuncium.
AnagaUidisJuccus naribusexceptus.
Abfmthium cum melleimpofitum.
Thymus in cibofumptus.
Thymbra obfonysaddtta.
RittfuccwinmalicorioferuefaausAditofceniculi
fucco ejr melle infufus.
^^Iue/irisficcuscumvinO,meUe,gaUinaccorum
Jelle, &feniciilifuccoiniecius.
Solanifimnificifuccus inuncius.
Elosfalisinditus.
D I O S C O R I D I s.
Ad oculorum fluxiones.
Crocum iUitum cum humanola&e.
Thus ex oiti vitcUo impofitum, veleiuflem a/U
Thuris fuiigo impoftta.
A v R 1 V M.
Picisfuligo iUita.
Platanitene'rrimafo/iainvinodecoc7a&iIIita.
Ebcniramentatenuijftme tritaindita.
olajyliuftris foliorumfiiccus inie&us.
Cornu ceruinum vftum lotum & imeclnm-.
Butyrifuligo illita.
Amylum impofitum.
Pompohohx elota inielis.
Eabttfine certicecommanducat£,&fronti impofita,
Ocimiaquaticifemenduarum drachmarum pondt-
reexquatuor meliis cyathis temperatum , inun-
cium.
Elatinn folia cumpolenta impofita.
Squama aris elota iniecia.
Plumbttmelotum iniecium.
Galaciites -,
Morochthus V. iapiscumiaBeinieclus*
Samius J
Hyofiyamifiminiscremor exprejfus infitfiui.
Sarcocolla infufi.
Alumen impofitum.
Corallium inieclum.
Pumex impofitus.
Hxmatites lapisinieHus.
MATTHIOLL
Mofihus inpuluerem tritus & impofitui,
^Aquaflerumliguftri inftiUata.
Tragacantha lacryma in coUyrys addita.
A v R 1 y M
DIOSCORIDIS.
Ad auriurn dolores.
Lauribaccarumfuccus vino veterc&rofaceo exee»
ptus inftillatus.
Populneorumfoliorum fuomsinfufus.
Ladanum ex vino illitum.
Rofarum aridarum decoilum ex vinoinfufim.
Saiicisfoliorum & corticisficcus cum rofiaceo in ma*
licorioferuefaclusillitus.
MalorumacidorumpunhorumficcuscummeUeco*
Businfufits.
Opittm cum amygdalino oleo,croco,myrrhadinieciu.
AnguiumfinecYa in vino decocla infiillata.
Millepedct (itieonifciconcifi, &cumroficcom mali-
corio calefacli infufi.
VulpinipulmonisadepsinJlillatUi.
Vermes terreni cum anferino adipe elixi inditi.
Anfirinus -.
GallinaceUs Kfldeps infiiUatus.
Vulpinus
Vrina i^T" l cum ™yrrhacoc1amJliUat*.
Mel cum tritofejiitifile infufitm.
Sefamifimen etc roficeo inieclum.
Betitfucctis inditus.
Plantaginisfuccus immifius in calida materia.
Cucurbitx ramentorum fiuccus cumroficeo infufus.
Dracuncttli utriufquefuccus inftiUatus.
Porrijitccus cum aceto, thure efr iacie inieUus:
Sinapisficcus veleius decocium inftillattts.
Hederx & cius corymborumficcus ciioleo inditus.
Abfinthittmfuffitum ejrcum metle impofitum.
bfigani
A. V R 1 V M
Origanivirentisfuccttscttmlacte infufus. .
Menthnt fuccm tnditus.
Me/ilotifuccus cumpaffo inieilus .
Rut&fuccus in maltcorioferuefactus infufets.
Feucedanijitccus cum rofeceo tndttus.
Aparin&fucctts inteclus.
Marmbufuccits in rojaceo infii/latus.
Cannabis domesticafticcus tmpofitus.
Folygonimarisfttccus infufus.
He/xinmfuccus indtttts.
Ocimi aquattci fuccus tufu/phure, & nitro iniecius.
Hyojcyamijeminis cremorinfiillatus.
Solani hortenfts fuccus impoftus.
Alfin<& fuccus infufus.
Cucumeris afininifoltomm Jitccus inditus.
Salcum aceto inie&ttm.
M A T T H I O L I.
Oleum Irinum inltillatum.
Oleum Hyofcyaminu,cu cafloreo,aut croco impofttu.
fyfumia ex LeucoiJ olco,aut Hyoftyaminoinfufe.
Oleum enuclcis perftcorum infltllatum.
oleumfcorpionum immijfum.
Cafloreum cum maconio infufum.
Baccarum fimbucifuccus.cum melle coctusejr
inftillatus.
Oleum ex ouorum uitellis.
Oleum e colocynthide infufem.
Cliris caro mellefttbacla, ejr deuorata.
Matu&fuccus tnfiillatus.
Sonchi laclettsfttcctts e caule manans, &pr&fertim in
tjlfaiicorio cttm olco coclusinftillatus.
Arifementritum , vet baccarufuccus exrofeceoim-
fofitus. ^
Amaracifttccus inftillatus.
DIOSCORIDIS:
A d internasaurium inflammationes»
Crocum iniectum.
Sefamum cum rcfaceoimpofttum.
M A T T H I O L I.
Ottum gallinaceum crudum ex rofaceo impojitum.
Oteum exouomm viteliis indttum.
Cucurbiu ramentorttmfuccus ex rofeceo inftiUatus.
DIOSCORIDIS.
Ad parotidas..
Oejypum impofitum.
Caprarum montanarumfimus, vino vet aceto deco-
ctusillitus.
Linifementritum,& emplaftri modo impofitum.
Fabamm farina cummelle, &fznogr&co iUtta.
Rumex decoctus adhibitus.
Vlantago emplaflrtmodo adhibita.
Irionisfemen tufum, decociumqtie appofttum.
Hyjjopum fuffituincenfum , & impofttum.
Vtfcum cum panreftne.accerx. commtflii adhibitu.
Althes. decotta itlita.
Pjyliium ex rofaceo,acctoque aut aqua impofitum.
Solani hortutanifolia cumfele illtta.
Caliopfis ex aceto adhtbita.
Cimolia terra impoftta.
M A T T H I O L I.
Iridisradices recentes decoctx, tufefy ex hordeacea
farina iittU.
' A V R I V M.
Tanogrtci farina in hydromeltte decocta, & tum
aXungia impofita.
Ajjhodetiradixdecoda, ejri//tta.
Lrynguradix deco£ta,& emplaftri modo adhtbita
DIOSCORIDIS
Adtinnitum Scincertos fonos,
Cedriainfufe.
Lauri baccarumjitccus cum vino vetere & rofaceo
injlillatus.
Ficusficca tritacumfmapi, ejr liqttore aliquo exce-
pu inietlte.
Taurinumfetinfufem.
Mdcum tritofojfili feleinditum.
Forrifuccus cum thure,aceto,lacle^ inftillattts.
Cxpxjitccus impofttus.
Sinapi tritttm & cumficoiniectum.
Acetu calidumfujfitumper traiecloriuinftrumentu
MATTHIOLI.
Lauri et nardt in vino decoctt vaporperinfundibutu
immijfus.
Cyclaminicociferadicesinrofeceo,amygdalino,cha.
m&me/ino, & vinimodicocalefaclne, auribus in-
ftillata , o/eopriusimmijfo.
Cyclaminiitem contufemm radicum cum perficoru,
amararuque amygdalamm nucleis,ejr deinde tri-
duoaqua viu maceratarum exprejfusfuccus &
auribus infujus.
Oleum e colocynthide inl/illatum.
DIOSCORIDIS.
Ad purulentas aures.
Myrrha cum Mceconio,cafloreo ejrg/attcio inietta.
Thus ex vino dulci infufem.
Therebintina
\Larigna ~\
Reftna -\ Abiegna )>ex me/le ejr oleo indita.
{picea J
Lyciuminfufum.
Rhois decoclum iniettum.
Myrti baccarumfuccus inflillatus.
Oledjylueftrisfoliorumfuccusexuinoirtfvfees.
Taurinufelcttm caprillo.humanove /acleinfti/latu.
Vrina infufa.
Vmbi/icus veneris cum medulla cemina inieclus.
Ajphodeli radicufuccusperfe,e^additis thure, mel-
le,uino, & mtrrha injlillatus.
Capafeccus impofitus.
Abfinthium cum me/le inditum.
Anifum cum rofaceo inflillatum.
Sphondylyflommfuccusinfti/latK .
Potygonijuccus infujus.
Stoebis decoctum inieclum.
Pfyllufuccus inditus.
Omphacinum cum melleimpofitum.
A/umenfenguinaltsherb&fuccoexceptuminfufum.
Flosfelis iniecius.
M A.T T H I O L I,
Perficifoliommjuccusinftillatus.
Oleum e vitellts ouorum.
BurfapafiorU fuccus infufus.
DIOSCORIDIS.
Ad conturas aurcs.
Rulbi cum po/enta impoftti.
Sulfknr
A V R I V M.
Sutphurcumvinoejrmetteittttum.
DIOSCORIDIS.
Ad cxulcccatas aures.
Oefypum impofitum.
SuitlumfelinjiilLtum.
M A T t H I o L I.
Porrum non tranjplantatum cum terrenis vermi-
bus in oleo decoclum.
DIOSCORIDIS.
Ad furdiratem.
HaftuL rcgtx radicum ex oleo decocium inieclum.
Cepafacctts infiitlatus.
Veratrum nigrum immijfitm ,ejrrcliclumvfquein
diemtertium.
VryonixfuccKscummelltinfiilLtus.
Flos nris condttusperfiftulamjiattt impnlfus.
Sulphitrraplimperfifirtlamjuffittim.
M A T T H I O L I.
Oteirefinx Lrice* , autjlillatitia eiufdc aqua infuja.
Iraxinijfttmaeviridi ligno in ignepofito emanas,
infttlUta.
Raphaniradicisfaccus vnacum oteodutciitm,eJra-
mararum amygdalarum,vino alboeycolocynthi-
dis momento calefiaclus efr infufus.
E ctpa excattata ejrcuminipuitiere repleta, ejrfabfer-
uentt cinere cOcla,expreffus cremor injlillatus.
Oleum e colocynthide infujum.
DIOSCORIDIS.
Advermiculoias aurcs.
Cedria cttm aceto inftillata.
Vrina humana in malicorio decocla inftittata.
Capparis radicisfaccus inieclus.
Calaminthdfuccus inftillatm.
Pfyltufaccus inditus.
\-Acctuminfufum.
MATTHIOLI.
OleameUricca refina deflilUtum.aut eiufdcm aqua
tnfufa. 2
Folioritmperficifttccus inftilUtus.
Ficulneum tacinfufam.
PerftcarL fttccus inditus.
Centaurijminorisfuccus infufus.
CMenthaftrifacctts trfiillatus.
Trijfaginisfucctis impofitus.
Caunabis decoctum,aut eiusfuccus infufus.
N A R I V KI
D I O S C O R I D I S.
AdI.mguinisproflumum.
Thustnpuluerem triium inieclum.
Cochk **rreftresmf,t p„tammetriu,&impofiu
lornjuccus ct lm thnrispoilme mftiltatus.
Rutatntatndha.
y J t "*vtri><fi} ! foltacumfuccoimpofita.
Cttminumex aceto impofitum.
FeruUmedulUintromijfa.
Lyfimachta impofita.
Ctymenifaccus inditus.
Galyopjisfios impofitus.
iqutfittfacms infufus.
^Acetum tumpotum.tum inieclum
Stratiotes adhibita.
chatcitisfaccoporriinfiilUta.
. M A T T H I O L I.
W*cumtelaarant*,oleo& out vniusatbomittu
N
N A R I V M.
ty cum licinio naribus introduBum.
Pannus tnannofis laricum caudicibus repertus in-
tromiffus.
Maftiche cu thttrc ,fanguine draconis , leporinis pilis
combttftisouialboexceptajrontifyappticata.
Caphuracum vrtica femine immtjja , autfionti ex
fedi autpiantagiuisfacco illita .
Sandaracha puluis ex oui atbofi onti,temporibusqite
illitus.
Suberis cortex ex aqtta calidapottts.
GalU combttfix indit/t.
Piii e ventre viui teporis euutfiejr vfti intromijfi.
PLntaginisfttllatitia aqtta cum aqualiacerrimiace-
tiporttone,manttum voiis,pedumplantis,(jrioci-
nori eppticata.
C&pgfaccus exacetoperquam acerrimo infufus.
CyclaminifiiiUtitia aqua naribusfurfam traiia.
Menth&JloretisJtttlatitia aqua balneo calentisaquA
deftilUta, vnciarum quatuorponderepota.
Betonic* fotia cumjaiis momento contufa naribus
immijfa.
Clcmatis recens colloguLg, circumducla.
Confoiida minor,ey media,
SanicuU.
^Aurictda vrji.
PilofelU.
Pyrota.
CMillefolijftccifarina naribus indita.
Exuftafambucifolia ejr inpuluerem trita.
Gypfam tritum,&ouialboexceptum, ejrjroti itiitu.
Iajpislapisfajfenjust&mmanugejlattts.
DIOSCORIDIS.
Ad lkngiiinem e naribus elicichdum.
Crocodilij radicU deco&um bibitttm.
DIOSCORIDIS.
Ad polypum.
CupreJfipituL cumfico tufa.&impojit*.
Dracunculi maioris radix impofita.
Lajerpitij liquor cum chalcantho,autraftli<trttgint
illttus ,forcipeprius excifipolypo.
Ftos dris tnditus.
Sandaracha cum rofaceo immijfa.
MATTHIOLI.
K_Ari radicisfaccus.
K^irifotia combufta.
DIOSCORIDIS.
Ad narium vlcera & Carcinomata.
Dracuncttii maiorisradiximpofita,
Hedcrafuccus infufius.
Sandaracha cum rofaceo iniecia.
DIOSCORI DIS.
Adnarium tardia,
^iurantiorumftorum aqua infufa.
DIOS CORIDIS.
Adnarium deftillationes.
Mcianthij fementritum,& in linteolo coltigatitm
fapeacfkpius olfacium.
JJIOSCORIDIS.
™ Ad fternutamcnta cicnda.
Fibrorum tefticitli miecli.
OcymiJcmen,autfaccusnaribusinfufus.
Sinapi tritum indttum.
Ranunculiradixftcca.trita^iniecla.
Ptarmictfhresolfacli.
c Strtt-
°MS,JT LINXSVAE.
Struthij radix>impoftta,
MATTHlOLt
Betajuccus tnfufus.
O R I S ,E T t I N G V AE,
M A T T H I O L I,
Ad fcetorem oris.
Iridisradixmanfa.
K_Acorum deuoratum.
Galanga in ore detenta.
Cinnamomt vulgarUftillatitia aquapota.
t-Mofihus in ore contentus.
CMofihardina ita vulgo vocata in oreferuata.
Caryophylli manfe.
<^Angelic& radix manfa.
K^iurum in ore contentum.
M A T T H I O L I.
Adpuftulas.
Bellidisfolia tommanfa.
L> I O S C O R 1 D I S.
Ad erodentia vlcera.
Cyperi radicUfxrinainosindita.etiamfivlcera de-
pafiantur.vorent^.
Afialathi ex vmo decotlum ore eoUtttum ad tetra
oris vlccra.
K^icaciaindita. ■
PUntaginUfitccusin oredetentus.
Capparis in aceto decoHa in colhmone.
Glycyrrhizjtfuccus in ore detentus.
Origanifuccus in ore contentus.
Leucofftoresexmelieimpofiti.
Teftieulusfirapixsimpofitus.
x^nthemis manfa.
iritanic&fetccHsmfufitt.
Tribnlifitccus ex melle delinftns.
Rttbi deco&um in ore contentum.
guinqttefoltjradtcUdecocium orecoUutum.
Verbenaca altera ex vino ajfufa.
Staphyfagria cum melle indita.
Labrufi&flos ore infperfus.
Alumen cum melle tmpofitum.
Safcumpolenta toUum dr intecinm.
MATTHIOLI.
Aqua , qu& eperforato EetuU caudice diftillat in ore
contcnta.
Lignfirifolia commanfa.
Attrum inore contentum.
Mnlorumpunicorum vinumcum aquaplantaginu
collutum.
Oleum echalcantho illitum.
Diphryges.
Corailium.
Achates lapis in ore detentus.
Fagifolia efetata.
Pnmijyluejlris baccarum , & radicum decoclum in
crecontentum.
Mororumfiuccus in collutionibus, am garoarifmati-
bus additum.
Fortulacacommanfa. ^
Cyani maiorisfuccus in ore detentus. ■
Fiosfalu in vino decoclus.
Fellidisfolia commanja.
Confolids medis.minorisfafolia.vel eorumfhcciu.
Sanicula.
ORIS.ET LINCVAl
Auriculavrfi.
_ Virgtaure&detottum.
■ Filofella.
Fotentilla.
DIOSC ORIDIS.
Ad halitum commendandum,
Sefena lentifeina mandttcata.
Myrrhamanfea.
Mala medica manducata.
Anijum manfitm.
Bromus cumfeccis rofis decociajn ore retenta»
MATTHIOLI.
Ciiri-decocium collutum.
Nuxmyriftica commanducata.
Sonchifolia commanfh-.
Caryophylti manfi.
Anethum commanfium.
Imperatoridt radix commanducata.
Rojmarinum manfium.
DIOSCO RIDIS.
Adlingua; fcabritiem.
Mentha cdnfricata.
Rhoisfemen cum mellefiicatum.
MATTHIOLL
MucagofiminU cydeniorum illita.
Sebeftem delibrata ejrjuperpoftta.
Tamarindorumpulpa confricata.
Saccharum candi in ore detentum.
Cucumeru recentUfigmina impofita.
AngurUpulpa admota.
Phyllitidisftillatitia aqua.
SoltdaginU minoris decoBum.
MATTHIOLI.
Ad lingusinflammationem.
Cucumeris recentU,vel AngurUjigmina impofita.
Angttrupulpa adhibita.
Lentifcinum oleum.
Trinitas herba in vino auftero dececla.
MATTHIOLI.
Ad paralyfin linguae.
Mumia tum bibita tum confricata.
Cinnamomiftillatitia aqua in ore detenta.
Pyrethri& longtpiperU decoclum,additoAmarad
fucco &inore retentum.
Sagapenum.
PwoniafeminU trigintagrana aputamine repurga-
ta,contrita£ ejr ex vtnopota.
MATTHIOLI.
Ad impeditam loquelam.
T^ardi Italica.aut lauenduUftillatitia aquapota.
Cinnamomiftillatitia aqua tupota tuin ore cotenta.
MATTHIOLI.
Ad puftulas.
Malorum punicorum vinSex Rhodomelle & aqta
phntaginU adhibitum.
PlantagmUfeuccus iliitus.
DENTIVMETGINGIVARVM.
D I O S C O R I D I S.
^^^fc Ad dentes purgandos.
w/tmrpura. \
I Bnccina \
J Mitulorum
>dentib.afncatus.
Cochiearuterrefiriu
\Sepixpifeis
Ceruinicornu *
Plsnta-
DENTIVMET GINGIVARVM.
Tlantaginis radicis decodum in collutionibus.
%^/friftolochia rotunda confiicata.
^lcyonium quintum.
Pumex "1 ., - ,
Samiusiapts ^denttbus affrtcata.
Arabicus iapis J
MATTHIOLI.
Gammarorum lapilliinpuluerem triti & affricii.
Malux radtxfiub cinerib.decocla madidapapyro cir-
cumuoluta.deindeficcata ejrpro dentifiicio vfiur-
pata. '
Cyclaminifitccus cum melle illitus.
DIOSCORIDIS.
Ad derttimn dolores.
Picex ejrpinifolia trita ex aceto decociafiequenti
collutionc.
Cedria dentium cauis indita.
Platani corticis ex accto decodum ore collutnm.
Tamaricisfoliorttm ex vino decoclit inore deientu:
Olei amttrca in cupreo vafi ad mellis crafftieni deco-
cta ex aceto,attt vino,aut mulfo colluta.
Mori corticis decocium , autpariterfoliorum in col-
lutionibus adhibitttm.
Ficulneulac lana exceptum (jr cauis dentibusinditu.
Anguittmfineiia ex aceto decocia in colltttionibus.
Pafttnacapifcisaculeus in eius caudaprominens den-
ttbu-s adhibitus.
Ranarumex aquaejr acetodecoilu in eollutionibus.
Laceru iecurcauis dentium impofitus.
Vermes terreni oleo eltxi,ejr in contrariam aurem in*
fttllati.
Rumicis decoBum in collutionibus.
x^Aftaragi radicum decoclum in ore contcntttm.
Afthodeltradjcumfucctisin contraria aureinfujus.
Allij , ted£,thurisa,fimuldecoclum in ore cotcntum.
Ononis ridicis expofia dccocitim in collntionibus.
Capparisfeminis decoctttm m collutionibus.
idemprzjlat capparis cortex.quinejr radix comma-
Lepidtj ( vt aiunt ) radix collofitfienfa.
Ranunculi radiximpofita.
Anagallidis fiuccus m contrariam nariumpartem
infufus.
Hederx corymborum acini quinque cum rofaceoin
malicerto feruefacli , m contrariam aurcm in-
Hitlati.
Chamakonis nigri decoBum in ore contentttm.
Spimalba decocittmin collutionibus.
Leticacanth* radix commanducata.
^ibjinthudecociumfuffitum.
Hyffopt exaceto decoiium m oreretentum.
Panaces haracleum dentium cauis inditum.
Pyrethrt dccoclum ex acetoin ore acceptum.
Peucedanifitcctts cattis dcntium indttus.
NigelLtdecoM, vnacutedaexacetoin oredetentu.
Lajtrpiti) liquor cauis dentium impofitus.
Caibanttm tllitum & eorttm cauistnditum.
Apiaftri decoclum m colluttenibus.
Althxs decocium exacetoin oredetentum.
Betonic* decoclum ex vmo.velaceto.
Clematisprtma commanducata.
D E N T I V M.
Polemonij radix commanducata.
£>uinquefolifradicisdecoclum inore retentuni.
Hyofiyamt radicis ex aceto dccoclii in colluttonibus-.
Solanijomnifici ex vino decocium in ore retentum.
Ephemeri radicis decoclum in collulionibus.
Verbafct decocittm colltttum.
Arclion ex vino decec7a,ejr in ore detenta.
Cucumcrisjylueftris decoclum in osfiumptum.
Colocynthtdisdecocium in collutionibus.
Staphisagru decodum ex aceto in ore contentum.
Tithymali caracix lac dentium cauernis inditii, den*
teprius ceramunito,nelac infaucesincidat.
<^Acetnm calefacium in coilutionibus.
Sory dentium cauis inditum.
MATTHIOLI.
CUaHiche cum cera odorata manfa .
Cttpreffi conorum dccocium ex aceto collutum.
Sandaractfujfitusperinfundibulumexceptus.
Juniperinum oleum cahdum ore contentum.
Jjhtmta effentia noHra ltb.$. commen.de vino deficri-
pta,in orecontenta.
Betonics. dccoclum ex vetere vino paratum, inore
detentum.
Iuniperinarum baccarum ex vino albo decoclum,
additis cupreffipilulis ejr myrtifolifs, ejr aqtt.t vU
t£ momentofape collutum.
UHyrica decoclumore verfatum.
CaHoreum ex oleo auri doientis iateris infufitm.
Calli equOrum cruribm innati triti,ejr per aurem ex
oleo infufi.
Plantaginis radix commanfi , quinetiam dentiuni
coilutionibus incocJa.
Sinapisfimen manjitm.
Naflurtifjuccuscalidus inaurem doUntislateristn-
Hillatus.
Cyclaminijuccus cum melle in oredetentus.
iridis radix manfa,e^r eius decoclum coiltttum.
Nardi Italicx,atit lauenduU detocium ore contentu.
Hyofiyaminum oleum ore contentum tepidum.
Imperatorim radicum decoclumex vinoautferopfa
Rofinarini deco&um ex vino auftero & aceto.
Biftorta radicumpuluis, cttm aluminis ejrpyrethri
momento cauisdentium indttus.
Potentillx decocium orecollutum.
Millefolijfolia commanducata,
Angeiide radix manja,ejr dentium cauis impofita t
Caltha aridtfpulttisdentium cauis inditus.
DIOSCORIDIS.
Ad dentes cariofos frarigcndos.
Cedria eorttm cauitatibusindita.
Amurca olei cum omphacio recocla admellis craftt-
tudinem ejrimpojita.
PaftinacApifcis aculeus tmpofitus.
Ranunculi radix iniecia eorum cauitatibus.
Cham&leonis nigarad/x cauernis dentium inditd,
MTl T T H I O L I.
Cyclaminifitccus cum melle in ore detenttts.
CheltdoniJ maiorisjitccus inditus.
DIOSCORIDIS.
Ad rirmandos commotos dentcs.
Lentifiidecoclum in ore contentttm.
c 2 Co/ym-
DENTIVM ET GINGIVARVM
Golyrribadum muria in collutionibus adhibita.
Sylueftris ok<t oleum in orecontentum.
Sory m coliutionibus.
Aiumen cum aceto ey mefkfilutum &adhibitum.
MATTHIOLI.
Criflini baccantmfttccus in ore detentus.
Viourmfoiiorum expojca decoclum coilutum.
^Meftilorum dccotlum ore contentum.
Virg&fanguincx. bacca admotct.
Cornorusn,f>rJorborum decoclum.
Gammarorumlxpiiiicontriti&kuiteraJfriBi. *
Portulaca commanfa.
Helenium a ieiunis commanducatnmjedilludejje o-
portet,quodertttum terram non contingat.
Virgst aure& decocium.
Potentilla.
Fragaria,dreiusradicumdecoBumex vino auftew
Coraliij puluis affricJus.
M A T T H I O L I.
Ad dentionem facilitandam.
Lapisecapitelimaciarumftneteftfs exiftentium ad-
emptus, & adaliigatus.
DIOSCORIDIS.
Ad dentititium torporern.
Portulaca commanducata.
dioscorid;is.
Adfluidas gingiuas.
Cyperifarina impoftta.
Rofarum aridarum ex vino decoclarum exprejfus li-
quor,in coiiutionibus impofttus.
Coiymbadum muriainore contenta.
Okumjylueftris ok& in ore detentum.
GalU quoquo modoadhibit*.
Mali puniciflorentis cytini indecoBis macerati&
in collutionibus additi.
Prunorumfoliorum dece&um in ore retentum.
Lac aftninum in coliutionibtts.
Pukgiumftccatnm,crematum£ &inpuluerem tri-
tumappofttum.
Rubi decocium in ore detentum.
StaphisagrU decotUum in collutionibtts.
Omphacium cum melle impofitum.
x^Acetum in collutionibusadhibitum.
Rubigoferri adhibita.
Aiumen quocunque modo adhibitum.
Saitoftum cumpolenta impofttum.
Aiabafirites ? r . . . ~
„ -f \Lapis trttus tmpofttus.
Smyrts j ' r J
D I O S C O R I D L.S.
Ad crolas putridascj; gingiuas.»
Cancxmum impofitum.
Lycium attritnm impofitum.
Plantaginisfuccus in ore detenttts.
^iloe ex vino dr melle iliita.
Tribuli vtriujquefruiius ex melle impofttus.
Labrttfcxfloru combuflorum cinis cum melle iliitus.
Acetum m collutionibus.
Chakitis -i 4
Alumen yjrita&impoftta.
Tumex J
Aerugo
MATTHIOLI.
Cochiearumputaminumexuftorum cinis infriclus.
G|YTTVRIS E T G V L AE.
Cicer columbinum aqua maceratum , & deinde con-
fufwn,& illitum.
Potentilla quouismodo vjurpata.
Pragarix herb/e, & radicum decofium.
Punicorum malorum vinum ex Rhodomelk,&pla.
taginis ttqua.
Coraliif 'puiuis illitus.
GVTTVRIS ETGVLAE.
DIOSCORIDIS.
AdAnginam.
Pix liqttidaperuncia.
Morifruciusfuccus in areo vaJedecoclus,in/dlatus£
cum meliis exiguo illitus.
Multipedaftue Onofcij exmelleinuncTi.
Ciniscrematarum hirundinum exmelie more em-
plaflri adhibitus.
Hirundinesfak inueterat* drachma vniuspondere
cumaquapottz.
Peltaurinum cum melle inuncium.
' FelteHttdinis illitum.
K^Acetumgargarizatum.
CMelgargarizatum.
C<ep<ejuccus inunclus.
Abftnthium cum melle & nitro illitum.
Ptper cum melk inuncium.
Raphaniftmen ex aceto mulfo gargarizatum.
Hyjfopi cumfico decoflumgargarizatum.
Lajerpitij liquor cum muljk aquagargarizatus.
VioU purpures exaqua cocJ<e,ejrpota.
EUteriumejJjcaciJjimeilliniturcummelle.vetereo-
ko,aut felktaurino.
Salex melle,oko&acetoillitum.
SpartiJ fuccuse ramisin aquamaceratis,& moxtn-
Jis extraclus.r} 1 iilitus.
MATTHIOLI.
Mumia cum oxymelitegargarizata.
Mororumfuccus iiiitus.
Succinumfujfltum ejr eiusfumusper infundibulum
inosreceptum.
Cochkx cum acu vulneraufuccus cumpenna illitus.
Vipera capttt in linteolo colligatuscollojujhenjus.
Caninumftercusfiiluhinfufjiatum.
Virg<e auret decoffumgargarizatum.
Ebuii radicumfuccus ctrcagulam calidus culinteolu
illitus.
DIOSCORIDIS.
Ad Gutturis infiammationes.
Cinis crematarumhirundinum ex melle more em-
piafiriapplicitus.
Lac gargarizatum.
Ran<t oieo eltxa ceruicis ejr colii abfcefibus illiu.
<JMel iliitum.
Origani virentisfuccusgargarizatus.
Helxinefuccusgargarizatusjprisfcinunflus.
Vrttat vtriufquejuccusgargarizatus.
Chakitis impofita.
Alumen illttum.
Saltoltum cum meile inunclum.
i^fcetumgargarizatum.
Aloecum vino aut melkimpoftta.
Britannic<ejuccus illitus.
Tribulifruciusexmelkimpofitus.
Rubi
GVTTVRIS ET G V L AE.
Rubimororumjuccus gargarizatus.
Ftcuumjiccarumdecoctumgargarizatum.
MATTHIOLI.
Cajfi&folutiudpulpa infumpta.
Crejfinibaccarumfuccuigargarizatus.
Vtt&Jfin&Juccus.
Ribis vu/garisficcus.
Laciucefiiccus cumpnnici malificco gargarizatus.
Trinit.ts hcrba in vino aitfero dccocta.
Virge aure* decociumgargarizatum.
Ebuii radicumjuccus circagu/am calidus citm lin-
teoiisiUitus.
Mclorttmpunicorum vitium exrofarum autplan-
taginis aquagargarizatum.
DIOSCORIDIS.
Adprolapfam colurnellam.
Laferpitij liquor cum melle inuncius.
Prunifoliorum ex vino decoitum.gargarizatum.
Omphauum impofitum.
\^4cctumgargarizatum.
Ttts isris mfuluerem fubtiliftmum impofitus.
M A f T Hl O L I.
Pix liquida calefacia vnk cttm thurc,ejr mafiiche de-
rajb occipiiio adhibita.
Lauri baecA mra cttmmo,hyffopo,origane,fjr ettfhor-
bio mclle excepu , ejrfummo cafiti calidie af-
flicatf.
Vibumi decociumgargarizatum.
Cochlegputamen vstum,ejr injferftm.
Phy/litidts (ttl/atitia r.qtiagargarizata.
Virgs aurea decocltsm gargarizatum.
Confo/ida minor,& media.
Sanicula.
t^yfuricula vrfi.
Pilofe/U.
Potentiila.
Pyrola.
Punicortm malorum vimm cum aquaplantaginis
gargarizatu;;;.
DIOSCORIDIS.
Ad gulx deftilbtiones.
Pafaueris vafiulontm decoclu ex me/le in eclegmatis
formam redaciumjkpitis^ linclum.
Kyicetumgargarizatitm.
Bdellium cum ieiunajaiiua di/utttm & illittim.
Verbenaca altera ex vitto gargarizata.
Omphacium impofitum.
Flts *rispuluerizati!s,rjr imfofitus.
K^ilumenimpofitum.
M A T T H I O L I.
Crejfinibaccarumfiuccus ->
Meffitorumdecocium S ingargarifmatibus.
rrunifyluefirisbacc*,& e iusradtceswgargarifad-
Tragacanth* lachryma delincia,
Ptnicorumacidorummaloruvinumgargarizatu.
DIOSCORIDIS.
Ad faucium &rracliezafperitates.
Myrrha hngusfubdtta.ibi^ liquata.
Ptijatia hordeacea gargarizata.
Amylum delincium.
Sh.tpisfuccusgargarizatus.
G/ycyrrhizafuccus iingutjubditut.
riCTOMS.ET P VL M ONjI S.|
Iragacantha ineclegmatecum mellefumptt.
Laferpitij liquor aqua dilutus indetinclu.
Symphytttmpetraum commanducatum.
JZitinquefolif radicis decoilum gargarizatum.
Aethiofis cttm melle in eclegmate.
• Lac gargarizatum.
Licittm attritum ejr delinclum.
MATTHIOLI.
Cajpdjb/utiuapulpa injitmpta.
O/eum amygdalarttm dulcium.
Oteumfefaminum.
Coch/ed i/lote coc~ta,trita 1 & exfaffopot*.
Oui album infumptum crudum.
Malu£cumfeliorum,tum radicum decoclumgar-
garizatum.
Atriplex cocium deuoratum.
Phyuytidisftit/atitia aqua.
Soltdago minorex aceto,&aqua reficea decocla, &
inorecolluta.
PECTORIS.ET PVLMONIS»
DIOSCORIDIS.
Ad cruenta fputa & fan ^uinis reie<ftion«s.
Ouum tepidum bibitum.
Cornticeruinicinislotus&ebibittiscHtragacanth*.
Clymenumpotum.
Serpyllifuccus drachmarum duarumpondere tum
acetofotus.
' Fimum caprinum tritum in vine.aquavefotum.
Trittceafarinaglutinis modo e/ixa ;n deimctu datt.
Amylumpotum.
FeruU viridismeduilafota.
Portu/aca adfitmmum cocia denorata.
P/antago quoquo modoexhibitafrrfertimfuccus.
Fittfdemfemenfotum.
Porrifemcndrachmarttm duarumpondere cumpt-
ribus myrti baccis.
Agaricustriuobolorumponderecuaquamulfapotut.
Ehaponticttm haufium.
LyJimachUficcus haufius,rjrperfufitt.
Centaurij maioris radixpota.
Spina albx radixhaufia.
i^irabic^Jfins radixpota.
A/oe cochlearium duommpondere atmfrigid* xqux
velferopota.
Polygoni marisjitccuspotus.
SaluUficcus inorbiculos cocretus cumellefimptus.
Symphytumpetraum cum aquapotum.
Menthtefuccus cum acetepotus.
Althcd decoclumpotttm.
'Betonic&foliatriumobolorumponderein di/uta vi-
nipotionehaujta.
Symphyti alterius radixpota.
\_AchilUa haufia.
Tragicacuminadecem in vino bibita.
Perfinauradixcumpineisnucibuspota.
Ifopyrifemenpotum.
Adianthumpotum.
Trichomanespota.
Vituviniferafolioru&caprctihrumfucctuhtuflui.
Labrufiajlores poti.
Omphacmmparcepotum.
Ceralliumhtujium*
* } ttxm*.
P E C T O *. 1 S X T P Y L M O >j I S.
Hamatiteslapis. ~\
Morachihus lapis ]>cttm mali puniafitcco pota. ,
Samia terra J
MATTHIOLI.
Thuspotum.
KJMaHichesinpotU.
(JAlumia hauHa.
luntperigummi haujfum.
Succmeipaftiili exhibiti.
Liguftrifiorum aquapota.
Crcfpini baccarumficcus hauftut.
Hypociftispotuidata.
Iihodojaccharum.
^uercusfiliorumftil/atitiaaquapota,
Glandes crga/U mpotiontbus data.
Suberit corticis cmis hauftut.
Caftanearnm tenuiortnnica inpuluerem haujta.
Perfici Lchryma exaquaplantaginis,autportulau
pota.
Cktefpilifolia inpuluerem trita,&potui data.
Virgajanguine* bacae.
Corna.
Sorba.
Cochlet e/ixa,ejrpro cibofitmpu.
Plataginisfuccus addito armenio bolo,aut hamatite.
Burfj: paftoris ejr plantaginis decocium ex pluuiali
aqua,addito armenio bolo.
Cytiamini radicisftil/atitia aquafinarttm vnciaru
pondere,vnacumfacchartaibiflmivnciapota.
Ophioglojfon ex aqua equifiti fotum.
Rhabarbarum drachma pondere cum mumu mo-
mentopotnm.
Tragacanthalachrymainjumpta^
Saluiajuccuspolus.
F/osfilis vna cum radicibus contufus ejrpotus.
Mypericifiminisfarina epolygonifucco haufta.
Pt/ojella "1
Confelida minor
Confolida media
Sanicu/a
Auricula vrfi
Caryophyllata radix y,quouis modo haufta.
Lagopifimen I
Virgaaurea I
Petentilla j
Pyrola J
Pulmonaridjitccus pottts , ejr herba ipfa quocunque
modo vftrpata.
Afnararithiptirpureiflospotus.
Mtllefolu Jitccus .autflccifarina exjymphyti maio-
ris aut plantaginis aquapota.
Pumcorum malorum vrnum ex aquaportulaca, aut
rofarumpota.
Coral/iumfumptum.
Iajpis /apisjulpenfus,aut iocinoriadmotus.
DIOSCORIDIS.
Adphrhifin.
Piftaaa \ fer fi aut ex meilefumpu.
Pmeanuces - r * J r
Terebinthina refmaperfi ,ve/ exmelle more tcleg-
matit deuorata.
PfcCT ORIS,£T PVLMONIS.
Tix Itquida in eckgmate ex melle cyathi menfura ie.
tiorata.
luniperi bacca hauft*.
Laurt bacca trita cum melle , ey cttmpajfo deuertU,
Ficusficat cum hyjfopo firuefacla,eJrpoU.
Cancrtfluuiatiles e/txt cumfuo iurefumpti.
Lac humanum ex vberejitcium.
lus efiulentum omnium adipum datum.
Plantago inpotuexhibita.
Porrttm cum melle dccocium.
Agaricus drachmapondercfumptus cumpajfe.
t^Acanthi radicespoU.
Marrubijfoliafiuc cxprejfusfuccus potus.
Betonicafo/ia cum melle data.
Myrrhis infirbitionepota.
Aflj laptdisflos ex melle delinclus.
MATTHIOLI.
Larigna refina in ec/egmate delincla.
Pinei nuclei cum melle.autjaccharo exhibiti.
Cochlea nemorales a mucagine repurgau.ejr ex lacle
bubulo decoila,vna cum tujfl/agme ,ejrcibi/oc$
prvpinau.
Banaexcapi,autga//inaiuredecoc7a,deuoraU.
Gallorum iuuenum teftes in cibo vjitrpati.
BraJftcapercocJafiequenter deuorata.
Melopeponumfimmum cremor hauftus.
G/ycyrrhiza radix.rjr eiusjitccus.
Veronicamas.
Saluu catapotia-.videfaluia commentarium.
Geranijprimi radix ex vinopota.
Pu/menariafuccusfiequenter patus , aut herbaipfi
quocunqttemodo vjurpata.
Vuapajfa in cibit deuorau.
Armenia terraquoquo modofumpta.
Coralliumpotum.
Hamatites laptsjumptus.
DIOSCORIDIS.
Ad pulmonis abfceflus.
Semen cyclaminisfecundaflecieiquadraginta die-
buspotum.
Tragoriganum cummel/e in eclegmate exhibitum.
Tujfilaginisfcu, incenfi^fumus ore hauflus apt.
ftemata internapecioris rumpit.
M a T t h I o l i.
Muftelarumpulmo deuoratus.
Vu/pinusitempu/moinpu/uerem tritus.
Fcenugrxcidecotlumpotum.
Pulmonariafiequenterjitmpta.
L>IOSCORlDIS.
Adfufpinofos.
Lauri bacca triu cum melle.ve/pajfo ejrexhibiu.
.Ftcusftcucum hjjfopodecociarjrpou.
Vulpinuspulmo exiccatus bibitus.
Iusfenum gallorumpotum.
Vmum hyjfopites bibitum.
Piantngocum lentkula decocla comefta.
Hhaponticum bibttum.
y^iqua mulfapota.
Ariftolochia rotunda bibita.
Centaurij matoris radixpota.
J JyJfopudecociucumfice,aqua,melle,ma£potum.
Stvchas ex aqua decoclafota.
Pule-
FtCTORISETPVLMONiS.
PuiegtHm cum melle ejr tloepotum.
Scyiia exmelletrium cbolorum pondert delinild,
Thjmt ciim melle dccoitumpotum.
Sttureit eodem modopota.
Btccharis radicis dccoclumpotum.
Ratapota.
Peucedanifuecus in ouefumptut.
TiigelUm vinepota.
Gtlbanum dcglutitum.
Mtrrubijdecoitumfiueexpreffitsfuccuspotu*.
Parthenium ex oxymtltttfumptum.
Kjinagyru folia cumpajfo bibita.
Periclymenifimen potum cum vino.
t^Adianthipotum decoitum.
Fidicttlafiuetrichomaneshaujia.
Elaterium optimaftifpiriofis tfipurgatio.
Thtpfisfitccus txhtbitus.
Bryonia cum melle in eclegmatefumpta.
Sandarachanonrcfinatncatapotusdata. „
Sulphutinouofttmptitm,velfttJJitum.
i_Agaricum drachmz vniut pondere datum.
Cancamum haufium ex aqna velmuljb.
MATTHIOLl.
Iriiis radicis ditcoitumfotum.
Iridis radicesjiccharocondit&ajjeruat*.
Phufiuevalerianaprefirtim cum dulciradice, vuis
pafps ejr anififimine coiia.
Cubebn deuoratx.
Ctnnamomi vulgarts jiiUatitia aquapeta.
CaJft*fo!utiu<epulpa cttm dccoilo hyjfopipott.
Baifamifaiittty ltqiiorts,cr oleum.
Helenium condititmfipe deuoratum.
Olcum amygdalinum.
Oleumcmcmum.
Ptnei nuc/et melie,autfaccharo excepti.ejr deuorati.
Larigna,aut terebmthint refina epota.
Pixexmellelinila.
Ptrfici lachryma ex mulfo,aut bechy decoctopota ad-
dito croci momcnto.
KJfmygdaU.
7i»cleipnei.
Oleumde nucibus Indicit.
Cochlts magnafemicociJi dcuoraU .primo die vnt,
fiquentidiu,tertio tres,qutrto dua.quinto vna.
Brajfitc* caulium meduiU ex cremore tmygdalme
decocla & cum rnetle m eclegmateparata.
Sonchiaiitusfiuccus inpotufitmptus.
Traforum cremor e carmum iureparatus,potus.
Forrumcec7um,eJrexmeikdelmclum.
C*pa eli X a,autfubprunis tosit , & cumftcchtro dc*
uorat.t,& butyri recentis momento.
Swpufiwntncibovelpotioneexhtbitum.
A, -trtdtx dccocta,mellelexceptadeuorata.
^^rtbustoJla.&examygdahnooleoexhibiU.
AgtrtcUm tnpotionibus additum.
Gentiana & eius aquafitllatitia.
Arijlolochit rotunda.
Glycyrrhtz* rtdix & tiusfuccui,
Verenictmas,
Stluia.
Gattarit.
FECTORISfcTPVLMONlS.
Hyjfopum.
Menthajlrum.
Calamintha.
Amaracidecoilum.
ImperatorU radix.
Stnn dtcoclum veldilutumpotum.
StgaptnumexHelenij,authyffopidccoitopotttm.
Botrysdecoitum , aut tpfa herba, exdulcisradicisde*
coitopota.
Armenia terra deiinita.
Vtrtufquefccuridac&femenexmellc,autdefiutode-
Imiium.
Stibittm nofirumpotum.
Scabiofa quoquo modo vjttrpata.
Cmcifemmis meduliafaccharo eciegmatis modo ex-
cepta.
^utntteftntitnofira cumiultpio vioiacee frequ^
terpott. 2
D I o S c o r i d 1 s.
Ad tufiim.
Iris iilyricaajfumpta.
Ctrdamomum ex aqnapotum,
Cinnamomum dtuorttum velpotum.
CaUmus odoratusfuffitusperfe, velex refmt tcre.
binthina.
Heiemjec/egma ex meite deglutitttm.
t-Myrrhatdquantitatemfab&deuorata.
S BdeZm \ d * ta i»"kg»>*te.
Ttrebtnthin* rtfim exfe, velex melle eclegma d+
itnittsm.
(Jtfafiixpota.
Iuniperi bacc<t bibiU.
Cedrifiuitus deuorati.
Palturifimenpotum.
Ladantttnmedicamentu,&maUgmatibusinfcrtu.
CerafigHmmi cum vino dttuto exhauftum.
AmygdnU amar* ciimelle, ejr Uilein illinitu daU.
Gitmmiamygdtltrnmamararucuvmodtlutopotu.
jStnces auellanA cum aqua mttljapotx,
Ftcusficcx deuoratie.
chamxdryos decoitumpotum.
Scordiumpotum.
TufilagoJiccafiumpta,fiucinctfa,tcttptofumoptres.
PropolisfuJJita.
fJMeldeglutitumi. •
Farint triticiglutmismodoelixa, dradlinpenducS
mentha,& butyro data.
Farins auend cremor inferbitione receptus.
Semen iini cum me/Ie,drpiperefumptum.
Fabx in cibts accepu.
Kaphan 9 eiix 9 maducatus,frsjertim in vttere tufji.
Dracuncitii maioris radix tofia.rjr elixt deuorata.
Afphodeli radix trittm drachmarumponderepota.
Ailiumcrudum&coclnm tjfumptum vtteri tufJt;
Irionis femen cum meile linitum.
Piperdelmilu dtceptum.
Scilia cum melle in eclegmate in diutinis tuffibus-.
Centaurij mtioris radix haujla, in tntiqnt.
Trtgtcantht in eclegmttecum melle.
HyJfipumcumm(lie,fico,rutt^extquadecoilum.
* 4- Star.
t ECTORIS E T PVLMONfS.
Stoechas eodem modoparata.
Origanum ineclegmate cum mel/e linilum.
Tragoriganum eodem modoparatum.
Baccharis radicum decoiiumpotttm,in diutim.
Tanaces cum vino dulcipotum.
SefelisMafsilienfis radix,ejrfemen haustum.
Smyrnij radix comeita.
Daucifemenpotum in diutina.
Pettcedanijuccw in ottofumptus.
Laferpitij liqttor inforbili ouo datns.
Marrubij decoilumftue exprejfusjuccus bibitus.
Calbanum deglutitum,in vetere.
Helxinafuccus cyathipondere bibitus in diutim.
Equifeti radix,ejr herbapota.
lunci dccoiium btbitum.
Papatteris v.ifetda in aqua addimidium decoita,de-
coiioq, addito melle,vt eclegmafiat adlingendu.
Hyofcyamifemenpotum.
Verbafcidecoiiumpotum,inantiqua.
Cacalia radixvino madefacta comeffa.
Bryonia cum mellein eclegmate deliniia.
Vuxpajfx. albnt caro exiccata deuorata.
\_yfqua muifapota.
Thapfiaillita.
Vinum hyjfopites bibitum.
Sandarachajuffta cum refina , acccpto vaporeperfi-
Jlulam veltraietlorium.
Sulphurin ouojumptum,velfufftum.
MATTHIOLI.
Acori decoiti vapor hianti ore exceptus.
Phu radix cum dulci radice, vuispajfis ejrfemine a-
nificoita.
Caftafolutiuapulpa cum dccoclo hyjfopifumpta.
Helenium conditum deuoratum.
Eiujdemftccifarinafumpta.
Oleum dulcium amygdalarumpotum.
Catapotia.Xxx thuris dracbma,& agariciferupulit
quatemis cum hyfopifucco formata,ejr ex ijs v-
num adintroitum tecJiJumptum.
Larigna refina in eclegmate delinila.
Nucleipinei melle eyficcharo excepti ejr deuorati.
Mumiaex zizyphar.hordei , ejrmyxor.decoii.epota.
Cuprejfini coniimpari numero minutijTtme triti,ejr
ex vino vetere hausti.
Siliquarum decoitumpotum.
Perjici lachryma exfiuifa,aut bechij decoitopota.
Sebejiena.
Ztypha.
Saccharum candi vocatum.
Ecenugr&ci decoBumpotum.
Melopeponumfeminum cremor.
Eruca coBaeb" cumficcharofumpta.
Traferum cremorhaustus.
Porrum coctum ex melle delinBum.
t&pa eltxa,ant cineribus tojia exficckaroejr butyrt
deuorata.
Ari radix coita ex amygdalino oleofumpta.
Lacpotam,m quo Ari rddixfueritincoiia.
Agaricum inpotwntbus addttum.
Clycyrrhiza radix, dr eiusjuccus.
PECTORISETPVLMONIS.
Yeronica mas infua ipfiusjlillatitia aqua hattita.
Saluia.
Botrys herba exdulcis radicis decociopota, autcius
decoBum.
Conjolida Regalisfiores poti.
Vuapaffi quoquo modo vfurpata.
DIOSCORI DIS.
Ad peftoris afperitates.
Glycyrrhiz&futc 9 in ore retent 9 quoufy ctKiquefltt.
Radix cacalu in vino mtdefaBa ejr deltnBa.
MATTHIOLI.
Cafiufolutiu&pulpa haufia,ejr dcuorata.
xfAmygdalinum oleum.
Sefaminum oleum.
Perficiarborislachrymatxmulfi , aut bechij aqut
haufta.
Porrum coBum ex melle dcltnctum.
Tragacantha lachrymtt.
DIOSCORIDIS,
Advocem expediendam.
Myrrhn linguaJubdita,quouJque tota lique/cat,
Tragacantha ex melle in delinclu adhibita.
Laferaqua dilutum,ejr inforbitumefumptum.
Styrax dcliniius.
Brafica commanducata.
Vinum hyffopites.
MATTHIOLI.
Iridis radicis decoBumpotum.
Jridis radices condita deuorata.
Amygdalinumoleum ~\
Sefaminumoleum ^potum.
Cnicinumoleum J
Styrax haufla.
Perftciarborislachrymacxmulfipota.
Oleum e nuctbus Indicis.
Malua coBa ejr in cibis appofita.
Porrttm coBum cum mellejumptum.
Clycyrrhiza radix,ejr eiusfuccus.
Vuapajfi in cibis demratx.
DIOSCORIDIS.
Adpleuritim.
SuiUusadepsexvino lotus, ejrcit cinere&caltectt*
ilusimpofitus.
Paftinaca erraticafemenpotum.
Sagapenum emptafiri modo illitum.
M A T T H I O L I.
Terebinthinarefina haufia.
Pomudulcc cineribus incoBum,& glycyrrhiz&fmt
amyle ejrficcharo conjferfum deuoratum.
AmygdaU & earum laiteus cremor cumfaccharo.
CechleateHUexuUexptifinahordeaceaabforpta.
Eadem contuft.ejr loco dolentiadalligata.
Seminis lini oleum recenspotumfelibrapondere.
Gtycyrrhiz^radix,eJrciusJuccus.
CarduibenediBifttllatitia aquapota vm cumfemi-
nisfemidrachma.
A»tfmidisdecoitumpotum,veleiuJ3emflorumjM-
latitiaaqua.
Sjrupusdetecioriusexviolarumdilutoparatus.
D I O S C O R I D I s,
Ad Uteris dolor es.
Ftmum caprillum cum ccra & olcofubacium.im-
pojitum.
Htr-
PECTORIS,ET PVLM ONI S.
Hordeacea farina vna cummeliloto drpapauerum
vafctdisex mulfo elixa illita.
Bnfiic* caules virtdcs cremati crfitiiio adipe exce-
ptieyimpofiti.
Leitcacantbx radicisex vino decocium hauflum.
Ajphodeli radix drachma pondere ex vmopota.
Centiana radtdtfitccus dr.uhmx ponderefumptm.
^sirifiolochia rotundaexaqua btbita.
Centaurij matoris radixpota.
Lafer inforbiiiombus d.ttum.
Calbammillitum.
CMarrubijfolia ex melle adhibita.
TrifolijbitummofifoiiafemcKvepotum.
Aethiopispoia.
t^Acort decoctnmpotum.
Coftus cumabftnthio,cr vinopotus.
Agailochttm ex aquapotttm.
Myrrhafabaponderedcttorata.
Bdetltitm hait/ciim.
Refma terebinthina illita,appofttave.
Eryonta ex mellco eclegmate delincia.
DIOSCORIDIS.
AA puhnouis itiflammationes.
Ocimum cttmpolenta illitttm.
Vr^ica vtriufqttefemen cum melle delinflum.
Tragoriganum ex mellein eclegmatefumptttm.
Chryfocomepota.
Aquamulfxhattfla.
Putmonaria.
Lentispatufirisfidiatitiaaquapota.
DIOSCORIDIS,
Ad purulencas excreaciones.^
Jrionisfemen cum meltedeiincium.
Hetonktefoliadrachmarum duarumpodere inaqu&
muljk cyathis qttatttorpota.
Perfonat& radtxcumpineis nucibusjiimpta.
Acthiopishaufla.
J tniim hyjfopites.
Sandaracha exmttlfidata( hoc medicamentum e<*o
nunquamprobauerim.)
Sulphur inoito pottt;n,velfiffitum.
M A T T H i O L I.
Larigna refma,crtercbinthina in eclegmatedelinci.
Pinei nttclei melk,autfaccharo excepti.cr deuorati.
Terebinlhina refmadeuorata.
l'ixliqtticUcummelUmiJia,ejrdeuorata.
J'lmifolta , qttx ortentem (peclant , impari numero
decerptacr cum tottdempiperis granis contrita,
exvinocretico haufia.
AmygdxU cr earum lacieus cremor.
Tiucietpinei.
Tragacantht lachryma delincla.
Clycyrrhiz.tfiiccm.
Veronica m.is infua ipftm aquapropinata.
Eotrjsdecociumdicbttsplunbuspotum,authcrbaex
glycyrrbiz*e decocto haufta.
Scabtoft fartna pota.attt recentis herbafuccm cum
melU delinclm , cr tottmplanu decoclumpluri-
busdiebushaulittm.
Putmonaria quomodoltbet vfurpata.
DIOSCORIDIS.
AHairhmaricos.
Lattri baca ex ntelle velpaffo accepu.
IpECTORIS.ETPVLMONIS,
Ticusficu: cum hyffopoferuefaclt e/rpotx.
Vrina impubispota.
Rutaepota.
Cyclamtni alteriusfcmenpotum.
Dracunctdimaiorisradix tofta.cr elixa cum melle
tn ecUgmatefttmpta.
Aqua mulfapota.
Sphondilijfemen.dr herba ipfa infirbitione.
EqutJettradix,drfoiiahattJia.
Cnicifimtnis medulla exfaccharo eclegmatis modo
fitmpta.
Scabtofa, cr eiusfuccus , atque decoiium quomodo li-
betvjurpata.
Abrotoni vtriufquefimen tritum,& cuaquapotu.
Hyfopucufico,me/U,ruta£exaquadecoclupotum.
Calamtnthx decoclumpotum.
Vinumhyjfopites haufium.
Thymi cum melle decoclumpotum.
Satureta cum melle haujla.
Sefeli Mafftitenfipotum.
HdicuUfiuetrichomanisdecoclumbibitum.
Cnminum cumpofiafiimptum.
Smyrnij radtx comefia.
Thapfiaiiitta.
Ammoniacum bibitum.
i-MeliJfophyllifoliaineclegmatedelincla.
Tujfilagoficca , crfiffita , adeo vtfumus in os ingre-
diatur.
Hippoph&fHfuccus trium obolorumponderehaufiuf.
Sotryspota velin eclegmatedata.
Periclymenifemenpotum.
Adianthi decoclum bibitum.
MATTHIOLI.
Iridis radices conditn.
Phu radixcum dulci radice,crfemine anifi ' decoElt.
CubebA deuoratte.
Cinnamomi vulgarisjiillatiria aquapota.
Cajjidfelutiuapulpa cum hyffopi decociopota.
Balfamifactitij ltquores,cr oleum haufium.
Amygdalarum amararum oleum potum.
Cmcmum oleum bibitum.
Myrrhahaufta.
Styrax deuorata.
Terebenthinafiuelarignarefinainfumpta.
Pix liquida ex mellepota.
Caricie du£,aut tres inaquavits macerata deuorat*.
Eruifarina melleexcepta crdelincla.
Sonchi laileusfuccuspotui datus.
Porrum cocium ex melie delinctum.
Cxpaelixa,aut cineribustofia additomelle,crbut]~
ro,deuorata.
Sinapis, autnafiurtijfimenin cibo attt potione ex-
hibitum.
Ari radix cocla cr ex melledelincla, aut ex amygda-
linooleo. *
Agaricum inpotioWbus additum,
Centiana & eius aquaftillatitia.
Ariftolochia rotunda haujla.
Centaurij magmradix.
Verenicamas.
Hyjjfpum. Satui*.
PECTORIS.ETPVLMONIS.
Saluia.
Menthaftrum.
Gattaria.
^yimaracm.
Sen& decocium veldilutum.
Sapagenttm ex hekntj,velhyffopi decoclopotum.
Botrys herbj: decoctum,addite violaceo mellc,aut
herba ipfa ejrglycyrrhiz* decoclo.
Securidaae vtnufigjimen ex melle,autdefiutode-
linclum.
J$ujnta ejfentia nofira com.de vino defiriptapota.
Stibium nofirum quatuor granorum pondere potu.
D I O S C O R I D I S.
Adrcnitcntcs excreationes.
Irisillyricapoia.
Coagulumfcre omnepotum.
Paphanus eiixus dettoratus.
Torrum cumptifima coclumefuidatum.
T^aflttrtium cocium inforbitione datum.
Buibi breui cocJura eiixi,ejr in ctbumjitmpti.
Ammoniacum in eclegmate datum.
Scordiumpotum.
Thapfialimta.
Linifimen in eclegmate delincium.
ScilUficcd oboli tres ex melle in eclegmate exhibiti.
Marrubiumficcumpotum cum iridisfarina.
Vinum hyfiopites haufium.
MATTHIOLI.
Iridis radicis decoEittmpotum.
Olettm amygdalinum.
Pir.einuctetmelle,autfiaccharo exceptiejr deuorati.
Terebtnthina refina in eclegmate delincia.
Bruifarina melle excepta ejr deiincla.
Agaricum.
Veronica mtis.
Hyffopum.
Pulmonaria quoquo modofumpta.
Saluia.
Scabiofipuluis quinetiafiuccus atif { decoftu haufia.
MATTHIOLI.
Ad purgandum peftus.
Terebinthina refrna deuorata.
Agaricum inpotionibus adduum.
Hyjfopum.
Salitia.
Sernz decoctum veldiltttum.
Scabiofain ptdtterem tnta,tum eiusjitccus cumelle
deiincius , aut herba decoclum piuribus diebus
haujium.
DIOSCORIDIS.
Ad peCtoris dcftillationes.
Irionisfimen cum meile deltnclum.
MATTHIOLI.
K^Agaricttm.
Veronica mas.
Saluia.
Armenia terra ex rhodoficcharo d&ncia.
D i o s c O R I 4fs.
Ad omnia pccloris incommoda.
Porrum cum melle decocium comeflum.
Clycyrrhizafuccus bibitus.
Thymus meili miflus in delinctujitmptus.
Thymbra eodem modoparata.
PECTORIS,ET PVLM ONl S.
Tordilif radix in eclegmate cum mellefitmpta.
Libanotis radicespou.
Symphytumpetrmumin mulfb decocium bibitum.
J$u inquefoltj radicisjuccuspotus.
M A T T H I O L I,
Iridis radicis decociumpotum.
Iridis radices condiu.
Terebinthina deuorata.
Veronica mas.
Glycyrrhiza.
.Vu£pajfe quomodo libet vfitrpaU.
MATTHIOLI.
Ad empyematicos.
Pulmonaria ejreiusfluccusexmelte detwrata.
Scabiofikpuluisfitccusatqueetiam decoclum potum.
DIOSCORIDIS.
Ad peftoris vulnera.
Caryophyllata. "|
Potenttlla
Alchimilla
Btftoru ■>
TormetiU* \radtces. ^^^^^^^
So/idagines omnes cocium ipfumpotmdat».
Auricula vrfi I
Ptlofella .
Amaranthipurpureifiospotus.
Pyrdla inpotionibus addita ,potionem eius vulnertt.
riam admirabilU operatienis reperies libr. 4.cap.
iO~.comment.de Limonio.
Vuxpajfz deuoraU. .
C O R D I S.
DIOSCORIDIS.I
Ad deliauium animi.
Cucumis olfacius.
Pulegium exaceto naribus admotum. ,
Buglojfumpotum.
MATTHIOLI.
"2{ardiltalicd;aut lauedttU aquapotaejrarterijsillita.
Cinnamomifiillatitia aquapota.
Santatum omnepotum ejr olfaclum.
Mofihuspotus ejr illitus.
Confeclio e mofcho deuorata.
Zibetum illitum.
Ambarumpotum & impofitum,aut olfaiium.
Ocimumexaceto naribusadmotum.
Scorzoner£radix,auteiusfuccuspotus.
Caryophylli commanfi,velnaribus admoti.
Caryophylliflores quocunque modofumpti.
Zedoaria commanfia.
Menthaolfacia.
MeliJJophyllon ejr eiusfiillatitia aqua.
Phyiiitidisftiiiatitia aqtta.
Caryophyllau radices olfafia.
t_yfngetica radixpota.
Borraginis atque etiam vulgaris buglojft decoBum
potum,aut vino admiflum ejr hauftum.
Vtnum odoratumgenerofiumfr infaciemproieilum,
acetiampotttm.
£>uinta ejfentianoftra ltb.$. commen.de vino defcri-
pta,tampota , quamarterijs ,&naribus iiiita,ejr
tn faciemproiecla.
D I O-
C O R D 1 S.
DIOSCORIDIS,
Ad laiJuum.
Intybusperfccr cumpoienta illita.
Abfinthium inpaffo decoclum & appofttum.
B.ubifoliaillita.
MATTHIOLI.
S^ardi Italica aut lauenduUftillatitia aquapota.
Cinnamomifiillatitiaaqttapota.
Santalum omnepotum,efr epithematibus additum.
dbtofchuspotus & iilttus.
Ambarumpotum. •
Agailochum.
Mumia cx aqtta menthxpota granorum quatuor
pondere.
Rofarumfuccas & dilutumpotum.
Caryophyliata olfacta.
yinumin quogagates lapis ignittts extinclusfttirit
potum.
Cardiaca herbapota.
Angelica radixhaufta.
Borrago.aut vulgare bugloffum quouis mofumptu.
iihodoficcharum deuoratum.
Myrti bacca quoquo modo haufl*.
Aurannflimonum^florumftillatitiaaquapota.
Citria mala.
Aurantiamali.
Limonia mala.
PomaAdami.
Pyracocladeuorata.
Sericum in antidotis additurtt.
MargariUpoU.
Cerumi cordis os epotum.
Scorzoneu radix,autfuccuspotus.
Caryophylli in cibis vfurpati.
Caryophyllerumfloresex Meliffophylli decoclopoti.
Zedoaria commanfa,aut inpotionibus addita.
Eryngij radix ex buglofft ' meltffophyllive decoclopota.
Saccharum e rorifmarmifionbusparatum.
Vmcetoxici radix cum citrei malifemme, ejr buglofft
aqtta hattsia.
Phyllttiduftillatitia aqua.
Trtfilittm acetofum.
Meltffophylion quocuntfr modo hauslum.
M a T t H I o L I.
Ad rremorem cordis.
Galanga efuccoplantaginispotd.
Cinnamomi aqua (lillatitia.
Atyrti bacca quoquo modo hauft&,aut dettoraU.
Scorzoneraradix,autciuffuccuspotus.
Vmcetoxict radix cucttriimaiifemineexaquaoxa^
lidispota.
Meliffophyllttm.
rhyilttidu fiiilatitia aqua.
Caryophyliata olfacia.
gutnta effentia no(ira,lib.s. commen.de vmo defcri-
pta,vnci<epondere potd.
Aurttm hauftum.
Coraiitum ebibitum.
Margartu deuorau.
MATTHlOLl.
Adpulfumcordis.
Scorzoneraradix.auteiusfuccuspotuf,
X
M A M M A R V M.
Vincetoxiciradixcum citreimalifemine exbugloffi
aquahaufta.
CMeltffophyllum.
Phyllittdisftillatitia aqua.
Ji>uintaeffentianofira,lib.$.commen.devinodefiri-
pta,vncuponderepota.
v^turum hauftum.
Corallium inpotu fumptum.
Margariu inpotionibus addiu.
MATTHIOLI.
Ad cordis dolorcm.
VtridispinUs acictil.t cotriu,(jr ex vino optimopoU.
Scorzonerit radix,aut eiusfuccus potus.
Meliffophyllum.
Phyliitidisjlillatitia aqtia.
Jguinta effentia noftra.deferipta lib. quint. commet.
devino,pota.
Aurum tritum & ebibitum cum corallio,&Mar*
garitis.
DIOSCORIDIS.
Ad pra?cordiorum duritiem.
Rhaponticumpotum.
Vinum abftnthitespotum.
M A T T H I O L I.
Advetuftasprscordioruminflainmationes.
Scordium cum cera coaclum impoftum.
M A M M A R V M.
DIOSCORIDIS.
Ad mamniarum iuflammationes.
Thus cum cimolia ejr rofaceo inunclum.
Cydonia mala cataplafmatis adiecla ej? illita.
Nuces iuglandes cumruta efrexiguomelleimpofiUi
Fabarum lomentumperfe, ejr cumpolenta iiiitum<.
Afphodeli radices ejrfilia ex vino exbibita.
Irtonisfemen iliitum.
Hemerocallis radix emplaftri modo impoftta-.
Alth&a decocia (jrfttperpoftta.
Vuarum vinacei cumfaie illiti.
Oftracitcs lapis cum melle impofttus.
Geodes lapis cum aqua illitus.
Terra Samia ex roficeo,ejr aqua impoftta.
MATTHIOLI.
Hyofeyaminum oleum illitum.
Ouumgallinaccum crudum exrofaceo impoftturn-.
Oryzsfarina decocla ejr empiaftri modo adhibita.
Portuiaca contufa ejr iilita.
Trifolium acctofum impofttum.
LenticuUpaluftris aqua tumpota tum itlita.
Oleum eftuciu momordiu illitum.
Vngitent, ex oleo m mortario plumbeo drpiftillopa-
ratum.
DIOSCORIDIS.
Ad rigentes a partu mammas.
Triticeifurfures exruu decoclo elixi ejr appoftti.
Baccharisfolia empldftri modo adhibiu.
Epimediffolia concifa ex oleo catapiafmatis addit/t,
Hyofeyamifemen tritum ex vino illitum.
Ricinifoliainipofita. •
Vuarum vinaceuumfaleilliti.
T*r\ TTHIOLl
Cancri crttdi triti & illiti.
tJMarrubium cum vetere axttngia tritum & illt-
tuni.
D I O*
M A M M A R V M.
D I O S C O R I D I $.
Ad induratas mammas.
Eruifarina emplaflri modo impofita.
Chamxpitysprimaexmclkillita.
Vuarum vinacei cumfale triti ejr impofiti.
dioscoridis.
Ad mammas exulceratas.
CenchuU Indics cinis tllitus.
Aflclepiadis herbs radices impofitd.
MATTHIOLL
Kyfparinsfarina infpcrfe.
Vnguentum exoleo cum mortario ejr pijlillo plum-
beoparatum.
M A T T H I O L I.
Ad Papillarum rimas.
Oleum e luteis ouorum illitum.
Pomata illita.
^fparinxfuccus illitus.
DIOSCORIDIS.
Adlacin Mammisconcrctum.
Ceragrumi decegranorumiltj magnitudtnefumpti.
Fabarulomentumperfi, ejr cumpolenta impofitum.
Lcntiu}nfarina iltita.
K^fpium & eiusfkccus illitus.
MATTHIOLI.
CWentha recens mammis iltita.
DIOSCORIDIS.
Ad extinguendum lac.
Cicuta impofitamammk.
M A T T H I O L I.
Cucurbita reeentiafoliaimpofita.
DIOSCORIDIS.
AdLactis vbertatempracftandam.
Hdimifolia in cibisfumpta.
Viticisfemenpotum.
Ptifena hordeaceacumfanicuUfemine cocla ejrin
cibumfumpta.
Malua decoclttmpotum.
Sonchifttccus hauflus.
Lactuca in cibis recepta.
Ocimttm deuoratum.
Eruca comejla.
Anemoneeb" eiuscaules cumptijfana hordeacca de-
uorati.
Anifumpotum.
Anethi aridifiminis,& comtt decocium hauflum.
Eoeniculum in ctbofumptum.
Nigellaplunbus diebuspota.
Circedfemen inforbitionepetum.
ClematUprima incibisaccepta.
Echij radix infirbitione,-vet cum vino haufia.
Claux cum hordeaceafarinafale ejr oleo coEta & de-
uorata mforbitione.
Bryoniafuccus cum tritico coclus, in cibumfumptus.
fed hicprudentia opusefl.
MATTHIOLI.
Vngularu ajini aut -uaccam cinis potusex ptijfana.
Cicernm dccoUumpotum.
Braffica cotta &longopipereajperja,ijna cumiure
dettorata.
Cardui benedicli radicis puluis aMfito faniculifi-
mint , rjr iongi piperis momento ex ptiffana hau-
flus.
Cryftallum in tenuijftmum puluerem tritumpotum.
DIOSCORIDIS.
Nc lac in mammis concrefcat.
VENTRICVLI
iMentha cumpolenta impofita.
Vinifex cum acetoperunlta.
MATTHIOLI.
Fabarumfarina illita.
DIOSCORIDIS.
Ad mammas cohibendas ne nimis crdcant,
Cicuta contrita ejr impofita.
Cotes naxia illita.
MATTHIOLI.
Acjua e nucibuspineis immaturis deflillatd & irnpo.
* fitacumlmteolis.
AlchimilUfiu flellarid flillatitia aqua , autfuccus,
aut decoclum,cum linteolis adhibita,admiflis hy-
pocifiide.equifito, rofis & alumine.
VENTRICVLI.
DIOSCORIDIS.
Ad vomitioncs,& naufcam.
Cotoneorum malorum maceratorum liquorhauflut.
Narduslndica ^
NardusCeltica 5 " : *Z u *P et *-
PalmuU in cibofiimptd.
Falmularum inuolucrum cataplajmatis conferentu
busadieclum.
Gallinaceorum ■ventriculi interiorfolliculusfeccus,
tritusife cum vinopotus.
Succinum hauflum.
Fabainpofiadecoc7a,fjrincibumfumpta.
LentisXX.granafinecorticedeuorata.
Fhafiolusincibo acceptus.
Sifymbrium hauflum.
Mubifotia exterius illita.
LaBucaillotadeuorata.
Lensjylueflrisefitidata.
Sciltaficcapota.
Agaricustrium drachmarumpondereperfi abffyli-
qttorefumptus.
Gentiana radtcisfuccus cum aquapotus.
Albajpina radix hattfla.
Menth&due, tresve rami cum acids punicefitcco
poti.
Pceoniaflemen ex vino nigropotum.
Betonica commanducata , moxjfr -vino aqua miflofu-
perbibito.
Vitis ■vinifer&foliorum , capreolorumyjuccus potus.
Myrtites ■vinumpotum.
Vinifexiltita.
Scillinum ■vinumpotum.
MATTHIOLI.
Cinnamomi Hillatitia aquapota.
Mufii arborei diiutum ex ■vinoparatumpotum.
Pfiudoberberi bacca.
Ribes ■vulgaris.
Vuajpina.
Pema auflera cineribus incocla deuorata.
Cydoniorum pomorum -vinum.oleum , care , confe-
'iua.
t lemfuccus , in quo conferbuerint coraltium,
■ofarumfimcn,rhabarbarum,hypociflis,acacia.
Mefpilorumficcorumpuluis,refarumrttbearumfuc-
co exceptus,addiiMCorallio,caryophyllis ejrnuce
myrifttca.
Malux
VINTRICVLL
Mxludfemenexrttbro vinopotum.
Caryophylli ex vino aujlero , aitt malorum cydonio-
rtimjuccopoti.
lidem cum maftiche,rhoc,coraUijs,c? baUuftijs ven-
trictdoiUiti.
Punicorttm malorttm vinumpotum.
Iajpis viridis lapisfuper os ventriculigeflatus.
CMenthaftcca e maiipunici vinofumpta.
Menthd gr&c<efitccus tampotus qttam iUitus.
Rofimarinum in puluerem contritum cumpane de-
uoratum,autmeracopotum.
Lagopifolta ,panicuU, acfemenexvino auftero,aut
pttnici malipota.
SangttifirbaftuefirbaJIreUa haufta.
Pulmonaria altera.
DIOSCORIDIS.
Ad cxliacos.
Lyciumpotttm eyindttum.
Cotonea mala cruda comefta.
Mora immaturafitcata,tufi^ obfenijs immifta.
piculnei cineris lixiuium pondere cyathiexhibitum.
t^Myrica inpotu data.
CaU.e cum aqua aut vino tritx, ejr iUita.
Rhoisfimenobfenijsinjpcrjitm.
cMyrtifolia trita & ex aqaa illita. *
Ole&fylueftrisfolia cttmpolenta iUita.
Cotgulum leporinum , & equinum trium obolorum
pondereex vinopotum.
Fabainpofeadecoc7a,cjrdettorata.
Aegypti/fabdfarma,& corticis ipfius decocium ex
mulfio datttm.
Oxylapathi,aut oxalidisfime in aqua,aut vinopotS.
Plantago elixa in aceto.cjr cumfalefumpta.
Hyacinthifemenpotum.
Coronopusdecociusincibofiumptus.
Rhaponticumpotum.
Spina albtc radixpota.
FeruU viridis medulla bibita.
Lafirpttij liquor in vu# acinofumptus.
'Nymphxx radixftccata,cjr in vino bibita.
Clymemfitccus potrn.
Limonij herbx. fimen acetabuli pondere ex vino
fitmptum.
Tragi herba acini decem ex vino bibiti.
Papatteris vafiulorum decocium ex melle in ecle?-
mtte redaclum in delinclu.Si vero effcacius red-
dere velis adittngito hypociftidis , ejr acacufiuccS.
fuarum vinaceorum decoclumpotum.
Vmaceorum nuclei infarinampolent&modo injperft.
Aqua velvirm.in quibusferrSextinclSfueritpota.
Morochthus lapispotus.
Vinum myrtitespotum.
Adianthum ex vino bibitum.
Trichomanes ex vinopota.
MATTHIOLI.
Calanga exfitcco Plantaginispota.
Cinnamomiftillatttta aquapota.
MufiiarboreidilutS invino auftero paratS hauUu.
Thus tampotum quam illitum.
MalipunicA efloribus paratumfacchtrum ex vint
aufteriuftulojumptum.
Myrteum ctndimentum.
VENTRICVLI.
Cydoniorum vinum,miua dr oleum.
Cydoniorum confeclio.
MefipiU. Sorba.
Pyrajylueftria.
PrunafylueftrU.
Nux myriftica.
Mora immatura.
Cochled dua vna cttm tcftis contriu,r§- ouisgaUina-
ceis duobusexceptis,ex vinopajfo, ejr aquapnus
calefacJ<epot<t.
Angttiumfenecla rofaceo incocla,ejr impofita.
Oryzapriustorrefacia ejrin lacie, in qtto calculiftte-
rintextinc7i,decoc7aincibumJumpta.
Sonchi decoflum ex vmopotum.
CaryophyUtexvmo.autmalorumcydoniorum/ucct
. hauiti. J
Menthaficca cum amylo.ejr aquapota.
K^inethum toftum cum mentha exhibitum.
Coriandrifemen ex aqua.
Rofmarinipuluiscttmpane deuoratus, aut ex mert
hauftus.
Amaranthipurpureiflospotus.
Malorumpttnicorum vinumpotum
D I O S C O R I D I S,
Ad vomitioncs ciendas.
Laurifoliapota.
Cochlex vepribus inhtrentes deuorata.
Kponisradixficcadra.pondereexhydromelitepot*
Bulbusvomitoriusdeuoratus.
Origanum cum rhoisfemine 'ejrcapis incupreo vafe
dtebus quadragmtajum cankuUfydus flaorat,
injolatumpotttm. &
Lemnia tcrrapota.
DIOSCORIDIS.
Ad ventriculi dolorcs.
luncus odoratuspotus.
Bulbi comefti.
Rhaponticttm bibitum.
Abjinthium inpajfo decoclumpotum.
Melilotum ex vino decocium hauftum.
Jrtemtfittenuiafoliaexoleocontitfaemplafinmt-
doimpofita.
NymphM radix illita.
SenecioniscaulisinpatfodecocT,deuorat»velpotus. ■
AUbaftriteslapiscumceratoimpofttus.
MATTHIOLI.
Caffiiefilutiudpulpa.
Ricimnttm oleum tllitum,potum ejr infujum.
Amygdalinum oleumpotum.
Laurinum oleum iUitum.
Maftuhesgrumitrcsdeuoratiabeuntibuscubitum'
Myriftic* nttcis decoclum ex rhodomeUe &aqua vi
tttpotum.
SifymbrtumcaUfaaS& vino cretico afberfum im
pofttum.
Aloe deuorata autpota.
guinta eftentia noftra,libr. S . cap. devino defcripta,
pota vbi afrigidttateprouenitdolor.
DIOSCORIDIS.
Ad vsntriculi erofiones.
Nardus Indica \ exaampotl(<
NardusCeltica> * c
d luncm
VENTRICVLI.
tunmsodoratuspoius.
Sycomorijuccuspotus.
Pinex. nuces deuorata.
Lac humanumpotum,
Sonchtfuccus bibitus.
Pukqium cumpofiafumptum.
Hieracij vtriufquefiuccus haufius.
Scordtum duarum drachmarumpondere cttm mnlfa
potttm.
Pceoniafemen ex vino nigropotum.
MATTHIOLI.
Amygdalarum duicium okumpotum.
Sefaminum okumpotum.
Pinei nuciei melle,aut faccharo excepti , ejr cumfucco
portuiaaz haufti.
DIOS CORIDIS.
Ad vcntriculi ardores.
Portulaca cttmpoknta i/lita.
Sonchus emplajlri modo mpofitus.
ymbilici Venerisfitccus illitus.
tntybus vtraque ex aceto dettorata.
Glycyrrhiz,£j'uccuspotus.
tfyipium ebtbitum.
1'aniculum cumfiigida aquapotum.
Polygonum illitum.
Solani hortulanifolia appofita.
Chamadaphnesfolia haufta.
Vitisviniferafolia, & capreoli emplafiri modo ad-
hibiti.
Labrufidtfiosillitus.
MATTHIOLI.
Cajfidfblutiuapulpajitmpta.
Santalapota veiaqua rojaceaforis iiiita.
Crejfini,vu£ fiinte , ribisg^ vulgaris bacne deuorata.
Bhodojaccharum.
Jguercus recentiafoiia in ore contenta.
Citria "1
Aurantia > ma/a >
Limonia *
Mtlopeponumfiminum latieus cremorpotus.
GlycyrrhizA radix (jr eiusfitccus.
Phyllitidis puiuisjua ipfiusaqua exceptus dr itttus.
Trifoliumacetofumdeuoratum.
Confelidx regalisfiores poti.
Fraga deuorata.
LenticulxpaluftrisftilUtitiaaquapota.
DIOSCORIDIS.
Ad ventriculi flatus.
Meiradicesex aquaferuefacta ( velcitra coclioncm
tritapotte.
Nardi Indica tb" Celtica ex aquapoU.
Cafioreum bibitum.
Callinaceorumfinefientium iuspotum.
Abfinthium cumjefiii,aut Galltca nardopotum.
Ligufiicifemen,cr radixpota.
Smyrnufemen hauftum.
MATTHIOLI.
Cubeb& deuorata.
Ctnnamomiftillatitiaaquapota.
Calamus odoraius vuigaris haufius.
Gleum nctninum iiittum,potumejr infujum.
Baifamifaclitij aqua cum camium iurefiumpta.
VeNTRICVLI.
Cnicinum okumpotum.
Laurinum oleum illttum.
Mumia ex cumini,ammi ejr cari decociofiumpta.
Oleum nofirum defcorpionibus illitum.
Cafioreum ex oxycrato potum.
Milium torrefaclum cumjaie mifium,ejr anthemt-
de itifacculo impofitum.
tJMentha tamiiiita,quampota.
^MenthaHrum.
tJMentha Gr<eci.
Saluia.
Gattaria.
lanacetum.
Jguinta ejfentia noftra,lib.$.c.de vino deferipta.potn.
DIOSCORIDIS.
Ad fingultum.
Sijymbrijfemen in vino potum.
Phaponttcum hauftum.
Artftoiochia rotanda bibita.
Menthteduo,tresveramiciiacidtepunic<ejuccopoti.
Anethi com&,&feminisdecoclumpotum.
Cuminum erraticum cum acetopotum.
Alyffonpotuftue manib.gcftatu, veinarib. infufetm.
AJpknt decoElumpotum.
Periclymenifemenpotum.
Saxifraga bibita.
MATTHIOLI.
Cinnamomiftillatitia aqua pota.
Mumia haufta ex cumini aut apij decocio.
Caftoreum cum mulfapotum.
Khabarbarum ex vino hauftum.
Anethum cum hauftum,tum olfaclum.
Phyllitidis ftillatitia aquapota.
J^uinta ejfentia noftra, iibr. s.cap. de vino defcripta,
vnci<e pondere pota,vbi ex repktione fuerit fin-
DIOSCORIDIS,
Ad acidosructus.
Agaricus drachmxponderefumptus.
tragoriganumpotum.
Betomc<efoiiafab<epodereex dejbumato mellesuptt.
MATTHIOLl.
Coriandrum cochkarij menfura exhibitum.
[dioscoridis.
Ad (knguinem & lac in ventriculo concrcta.
Ticulnei cineris iixiuiumpotum.
[Equinum \
Leporinum I
I Agninum
Coagulu *\ Hadinum >triumobolorumponde-
Hinnulinum [ reexvinopotum.
) Vitulinum \
XBubaiinum i
Helichryficoma cum mulfopota.
Laferpotum.
MATTHIOLIi
Cyclamini radicis ftillatitia. aquafenis vncijs potd,
cumfacchari vncia vna.
Confeltdx medixfuccus epotus.
Aurtcula vrfi.
DIOSCORIDIS.
Ad ventriculi innammationas,
Uiera.
VENTRICVtl.
Wtrta&maitto&minw emplafirimodo impofitit.
Vitisvtmferafolia & capreo/icumpo/enta impofiti.
Violapurpurea expolenta illita.
MATTHIOLI.
Caffiafolutiuaptdpa fitmpta.
Santala om;tia tamfumpta quam il/ita.
Rofieillita.
Confolida rega/isflores il/iti.
Lentispalujtrisftillatitiaaqttapota.
MATTHIOLI,
Ad famem caninam.
Cliriumpinguittm caro a[fa deuorata.
D I O S C O R 1 D I S.
Ad appecentiam ciendam.
Piper comeflum.
ifAcetttm in obfinijs additum.
x^Abfinthiumpotitm.
MATTHI.OT C.
Creftini bacca.
Vuajpina.
Ribesvulgaris..
Sinapijmum..
D i Q> s c o R I D i s.
Ad concochouem iuuandara.
Eiuca in cibo comcfla.
Piperoninecomcftitm.
Gmgwerk vfiUs.
Scilla cttm metle cocta ©- deuorata.
Abfmthitim haiifti:m,velventriculo adhibitttm.
Tragoriganumpotum.
Pnigiumpotum.
Ligufticifimc;:,ejr radixpota.
Sefitis Majfdienftsjemen cum vinopotum.
Carttmpotum.
Betonicafo/ia poftctenam fumpta.addito meile de-
Jpumxtofiibj: magnitudtne.
Vinum abjinthite.
M A T T H I O L I.
Acoriradicis ejrcinnamomi drach.ex vino abfinth.
Ga/anga.
'Nardus Ita/ica.
LauenduU.
Cubeba.
Cinnamomiftiltatitia aqua haujta.
Caryophylli haitfii.
Crocum.
Ladanum drachmapondere duabus horis a caena de>-_
uoratum.
Pyrum velcydonium cineribus tofia & deuorata.
Ptftacia.
Citria condita.
iuglandes condita.
T^xmyriftica.
D I O s c o r i d 1 s,
Ad vcntticuli fluxiones.
Adiantumpotum cum vino.
Perfici malificcidecoclumejrbibitum.
Cotonei ma/i macerati liqttorpotus.
M A T T H I O L I.
Aijrteum condtmentum.
M A T T H I O L I,
Ad rcftinguendam fitira,
Crejp"mibacca.
Vuatbina.
IECINORIS.
Ribes vu/garis,
Citria ")
Limonia ^mala.
Aurantia J
Pyra.
Portu/acafolia linguafubdita.
tJMelopeponumfeminum lacleus cremor.
Anguriapulpa.
Ciycyrrhtza radix,ejr eiusfuccus.
Trifolium acetojitm.
Fraga matura deuorata.
Punicoru malorttm vintim ex intybifiillatitia aqua,
aut hordei dccoElo potum.
I E C I N O R I S.
DIOSCORIDIS.
Ad iecinotis obftrucuones.
nardmlndica lexaquafiigidahaufia.
Nardus Celtica ^
Lattri cortex tribus obolis in vino odoratopotus.
Piceafo/ia drachmapondere in aqtta,aut mulfapota.
AmygdaU amara cum melle , ejr laiie in illintTu da-
ta nucis auellana magnitudine.
Centiana radictsfitccus cum aquapotus.
Agaricttm potttm..
Rhaponticum exhaufium.
Eryngittm ex vino ajfumptum.
Anthemidis decociumpotum.
Chamapityosfoliafiptem diebus in vinopota.
Betonica in aceto mu/Jo drachmapondere bibita..
Eupatorij herba, autfimen in vinopotum.
Papauem comiculati radixpota.
Rubrica Sinopicahaufa..
Ctycyrrhizajuccus detintfus.
M A T T H I O L I.
Nardus Italica ejr lauendula in decoctis addita.
\^ffari decocium..
Carpefittm.
Cinnamomi aquafiillatitiapota.
Caffiafoltttiua.
Acorurnquocunque modofumptum.
Amygda/arttm amararum oleumpotum.,
Cnicinum oiettmpotttm.
Rofiarumfiuccus ejrdi/utum.
Tamarindorumpu/pa.
Pijtacia..
CicernigrumejrrubrumdecocJumejrpotum.
Cicerisfarina ex Intubifiillat.aqna decocla.crillita.
Lupiiti cocli tjr cum ruta ejrpipere deuorati.
Napifiemen drachma pondere ex marrubij decocio
Jrequenterpotum.
Brajjica decocta vis.
Beta cumfinapi,attt aceto dettorata.
Cichoriitm ex vino albo tenuipotum.
Cyeiaminijuccus duarum drachmaruponderepotus
cumoxymelite,
■Rhabarbarum quocunquemodopotu/n,
Centianaftillatitia aquapota.
Centaurif magni radix tupotatuinvinomacerata.
Centauri) minoris decoiium ejrjuccus.
Cardui radicum decocJum haufium.
Eryngij radicum decoclumpotum.
4. i Ahej
I E C I N O R I S„
Aloe quocunque modofitmpta.
Veronicamas.
Menthagraca.
Amaracus.
ImperatorU radix.
Sens. decoblttm,aut difatwm haufium.
Rofinarmum frequenter ufurfatum.
Marrubium.
Ettpatorij vulgarisdecocium, autfuccm epotrn.
Lupulifiores mpotionibusfumpti.
FranguUcorticumdecoclumpotum:parandiratio-
neminnenieslib.4. cap. defambuco,
Cufcuta decoitumpotum.
guinta ejfcntiaferri.defiripta lib.t.in comm.de fer-
rifeoria,fiuefiercore, drachm* pondere auotidie
pota.
DIOSCORIDIS.
Ad morbum regium.
Kardtts Indica Ihaufia.
tt^ar^us Celtica S
Ceyuinum comu vFtum ,ac lotum,potumque.
Millcpedx,fiue onifiiex vinopoti. '
Cicercum roremarino decocttim comefhm.
Rumicis radicesin vino decoclx&bibitx.
Atriplicis fimen bibttum ctim mtilfaaqua.
Afparagi radicii decoclumpotum cuficis ejr cicerib.
Crithmi et eius radicum fiminuf^ decoclum potum.
Jrio cummelle lin&a.
ScilUcitm ntelle intclegmate pondere trium obo/o-
rumpota.
HirundinarU radix cum anifi>,ejr vino pou.
Sphondilij fimen potum.
^garicus drachmxpondcrefumpta.
Rhaponticum hauFtum.
Abfinthij dccoftum ,dilutitmve trium cyathorum
pondere quotidie hauftum.
Aloe drachma ponderepota.
Origani decocium corpori perfujutn.
CaUmintha cum vinopota.
Fceniculttm erraticum potum.
Libanotisradicespota cum vino &pipere.
Rorifinarini decoclumpotum.
liigella trita cum Irino unguento , naribus appofita.
Chelidonijradixcumanifo & vino aCbopota.
Lafier cum caricis datum.
Marrubijfuccusnaribus infufus.
Polij utriufque decoclum bibitum.
ConyT^folia ejrflores poti.
Afpiem decotlum potum.
Ltchen exmelle inuncius.
Adianti decoSium potum.
Trichomanis decoclum haufium.
Anthemtdis decoclum potum.
Buphlhalmum potumftatim a balneo.
Pteonix radtx btbita.
Hyacintht fimen cum vinopotum.
Rubiaradtxcum mulfiaqua bibtta.
C/zt/n*p' t y° s J<>t' a ftl' (em d>ebus tn vinopota.
Betontcxfolia cum dulciaqttapota.
EUterium potum.
jinchuft radtcis decoitum potum.
jiuincjttefolufuccus cum triitm cyathorumpondere
aliquot diebus potus.
I E C I N O RI S.
Ofiris decoBum potum.
Chryfanthemidecotlum balnei more adhibitttm.
Vinum fiillinumpotum.
Verbenacx fitpimefolia drachmx pondere cuthuris
oboltstribus,dr viniveteris heminaunajeium
quadragmta diebus pota.
Lycij herba m aceto decocta & bibita.
Myricxdecotlum potum.
Halicacabi frucius poti.
Cham&cifftfoiia trmm obolorumponderefinUdit*
busin aquapota.
Rufiifolia fty-bacea.in vinopotd.
Ceruini cornu cinis pottts binis liguiU.
Sulphurforbili ouofumptum.
M A T T H I O L I.
Jridis radicis decoftumpotum.
2igrdi Italiu,UuenduUve decoelum additis cinna-
momo,ajparagi & fieniculi radicibus.
Afiari dilutumexuinoparatum.
Ajarina,aut eius decoclum.
Caffiafoltttiuxtulpa. ,
Rofarumfiuccus ejr dilntum.
Tamarindorum pulpa.
Cafiom anteriores dentes inpeculo contenti ,e qut
vinum btberit affeclus.
Terrenorum vermiu cinis exabfinthij decoolopotus.
BubulifeUis Upis ex vinopotus.
jNJtpifimen ex marrubij decoclo potum.
Oxylapathi ex vino decoclumpotum.
Cichorij radices fiaccharo conditx.
Cichorij &eius radicum decociumpotum.
Melopeponum Ucteus cremor haufius.
Eruc&fylueflris triafolta Uuamanudecerptajflico*
qite deuorata.
Cyclaminifuccus cumfaccharo hauFius addita mi-
fiiche,aut myrifiica nuce, autrkabarbarifirupulo.
Afihodeliradixex vinofumpta.
Chelidoniumaius in calceisfib nudispedib 9 gefiatu.
\_ytquilegix femen ex cretico vino &crocimomentt
potum.
Rhabarbarum inpotionibus additum.
t^4garicttm in potionibus additum.
Centauri/ magni radix quoquo modo ufitrpata,
Centaurium minus.
Carduorumradicum decoclttm.
Eryngijradicum decoclum.
^Aloequouismode ufurpata.
Pulegij.
MenthaFtri (decotlum haufittm.
OHarrubij.
Cuminum illico a balneo exhibitum.
Sen<e decocium veldilutum.
Radicum Vincetoxici decoclum in potupropinatum,
Chamadryosfemendrachmdpondereexmeraco.
Eupatortj vulgaris decoctumpotum.
Lupulorumfiorum decoc7um,haufiuex vino albo.
FranguU corticum decoclum.Parandi rationem ha~
besltb.4. commen.de fambuco & ebulo.
Cufiuudecoctumpotum.
MATTHIOLI.
Ad fluxum hepaticum.
guernorum foliorum tenellorum fiillatitia aqtm
pota.
Lupinum
I E C I N O R I S.
Lupinum iecurftccum in pttluerefimptum.
Rhabarbarum tritttm ejr propinatum.
DIOSCORIDIS.
Ad Iecinoris dolorcs.
x^ictri dccociitm potttm.
^dbfinthij dccociumexpajfo appofttum.
Pertclymcnifemenpotumcum <vim.
M A T T H I O L I.
Irinum oleum efioribus paratum illitum.
Amygdalinum oleum.
Lauritium oleum.
Eupatorij vttlgaris decoclum aut eius ficcus potus.
DIOSCORIDIS.
AJ lecinoris duricicm.
Ammoniacttm illitum , ejr ebibitum.
DIOSCORIDIS.
Ad rerrigeratum iecur.
Jiardits Indica \ e bibitd.
istardus Celtica ->
Amomi decoctum potnm.
Finorum crpicexfolia exaqua, velmulfb pota.
M A T T H I O L I.
Acori oxymelpotttm.
Ctnnqjnomt aqtta JliUatitia haufta.
Acorum quocunn. modofimptum.
Balfamumfactttittm cumpotttm , tttm illitum.
Caryophyllt inpottt , aut in ctbofimpti.
Rhabarbarttm trttum et cum vttispttjfis deuoratii.
OMentha Grxca.
lmperatorite radix.
Ettpatortj vitlgarisfticcus,aut eitts decoclttmpotum.
M A T T H I O L I.
AJ iccinoris fcyrrhum,
Afirttm.
Amygdalinum oleum.
Sefaminum oleum.
Mafliche cum impoftta, tum intusfumpta.
Centauri) mtnoris decocium hauflum.
FrangttUradicum decoclumpotum. Parandi mo-
duminuenies lib. 4. commcnt. defambuco.
Scillinum acetum potum.
M A T H I O L I.
Ad cacheiiam. i. malum habitum.
Cinnamomi aqtta ftillatitia pota.
Acorus ,que calamu odoratuvulgo vocant,fimptu.
BalfamifaEtitij liqttores omnes.
T^ux myrtjlica introfitmpta.
Iecur leporinum arefatlumpotioni infriclum.
Siumin cibis fumptum.
Ctchorium quoqtto modo acceptum.
Rhabarbarum quauu ratione hauftum,et cumpajjis
vuis comestitm.
K_sfgaricum.
Abfwthijpoticicomtfaccharo aJferutU &deuora-
. ta:paradtrattonehabescomentariodeabfmthto.
Pulegij decoclum potum.
Menthagrxca.
ImperatorU radix.
S^penumexhibitumJJattumyrobalanisduplicato
pondere additis.
Marrubij decoclumpotum.
Eupatortj vulgarisficcus,aut decoclumpotum.
IranguUradtcumdecoclumhauftum.Parandtrati-
I E C I N O R I S.
6nem habcs lib. 4. comment.de fambuco.
DIOS CORI DIS.
Adhydropem.
Afirum potum.
Cinnamomtim ebibitum.
Calami odoratidecoiiumcumfemine apijpotum.
Erinacei terrejfris caro.
Cochlearttm terreftrium operimentum,et caroftmul
contrita Jumortbus hydropicorum impojita.
Amurca in villofapellcperuncia ejrimpoftta.
Trinahumanafuiipftus bibita.
Vrina caprx quotidie cttm Jpicapota.
Cicer cum roremarino decoclum.
Raphanus empUftrimodo impofitus.
Plantago cttm lenticula decoiia.
Ebuli radix in vino decoita , ejrpota.
^Allium decoclum manducatum.
Bulbi cumelle et tritopipere emplaftrimodo impoftti.
Scilla pneparatafitmpta.
Anagatltdisficcus vinopotus.
cham&leonis aib<e radtxcumvinopota.
Abftnthium bibitum cumficubus , nitro ejr loliacea,
farina.
Adianti decoclttm potum.
Trichomanes decociumpotum.
Hyjfopum cumfico,nitro^ emplaftrimodo impofttu.
TidicuU decoclumpotum .
Origanum cum fico decoclum.
Sampfichi decocittm potum.
Rutacumficoemplaftrata,&eius decoclumex vim
tumpotum,tum corporipcrfufim.
Pafttnacm erratkitfemenpotum.
Anifumpotum.
Smyrnij fiemen potum.
Lajerpittj liqttor cum caricis datus.
Chamedrtj decoctumpotum.
Poltj vtriufquedecoclum bibitum.
Androfices in vinopt
Betonicotfolia cum aqua dulcipota.
Cucumeris aftnini radicisficcusfesquioboli pondere,
Cr cortexeius acetabuli quartaparte.
AquamarinA balneum.
Vitis Jylueftris radix in aquaferuefacla , ejr in vini
cyathis duobus marina aqua dtluti,pota. '
Vinum fcillinum potum.
Viticisfemen potttm.
Ftcus Jiccttinvinocum polenta,cr abfmthio deco-
ilt&illita.
Sal.
Alcyonium tertium.
Arena e littorjbusfolefertiefacla capite tenus hydro-
picisobruta.
MATTHIOLL
EleBuarium defucco iridis, in capproprio de iride.
Iridis radices condita.
Cyperiradicum,et baccarttlauripuluis pari pondere
ex impubispueri vrtna exceptus,et vetri adhibitus.
Afari dtlutum ex vtno paratumpotum.
Afarina ejr eius decocium.
Cinnamomiftiliatitia aquapota.
Bal/amifatJiti/ liquores omnes.
d $ Cnicinuttf
I E C I N R I S.i
Cnicinum okumpotum.
Lixiuium ex vino albe , & iuniperino cinerepotum.
Traxinifimencumvino ajfumptum.
Ojjicula acinorumjylueftris malipunici trita etpota.
Humani ftercorisjlillatitia aquapota.
Bubulu caprillumvefterc 9 emplafirimodo impofitu.
Napifimen drachma. pondere ex marrubij decocio
in diebuspluribm potum.
BraJJicai marina decofiumpotum etprafertim addi-
to rhabarbaro.
Braffica marinapuluis,additis rhabarbaro dr cube-
bis,pturiesex vinopotus.
Sinapis ex impubis pueri urina iltitus.
Caryophylliin cibo, velpotione nfurpati.
Cyciaminifuccuscufaccharepotus addita maftiche,
aut myrifiica nuce,aut rhabarbarifirupulo.
AJphodeli radtx ex vinopota.
Rhabarbarum frequenter ufurpatum.
Agaricum inpotionibm additum.
Centiana.
Centaurij magniradix tum vino maceratatupota.
Cardui radicum decocium ~|
Cardui benedicii decoclum )> haufium.
Eryngij radicum decoclum. J
Zuccharumexpontici abfinthij comaparatum: mo-
dumparandi habes commento de abfinthio.
Menthagraca.
Jmperatoria radix.
Sagapenum cum duplicatopondere myrobalanorum
flauorum potum.
Euphorbium haufium.
Vincetoxici radicum ex vino albo decoclum bibitum.
Marrubij decoclum potum.
Eupatorij vulgaris decoclum hauftum.
Ricinifimenexcaprino lacle maceratuejr haufium.
Sambuci,aut ebuli radicumftillatitia aquapota : h<ec
binis, tllaquaternis uncijsfimulmtfia, (Jrdiebm
xxx.pota.
TranguL corticum decoctumpotttm-.parandi ratio-
neminuenies lib . 4-Commen.de fambuco.
Cotocynthis cumpota, tumclyfinate infufia.
Stibium nofimmgranorum quatuorponderehaufiu.
LIENIS.
MATTHIOLL
Ad inflammationem,
Cajpafilutiujtpulpadeuorata.
Caphura illita.
Crejpini baccarum fitccus potus.
Rofirjr earumjuccusfeudilutum.
Cichortj radices condtts.
Cichori/ floresfiaccharoajferuati, &fipe deuorati.
Mclopeponum lacteus cremorpotus.
Phyllitidisfarinafiua ipfius aquafiubaila , ejr illita.
Trtfolium acetofium deuoratum.
Confilidd regalisftores poti.
TragarU & radicum decoclum ebibitum.
DIOSCORIDIS.
Adinduratos licnes.
Cotoneamala cruda cataplajmatis additaejr impo-
Sycomort liquor haufim,cr illitus. (Jj tA ,
Saphanusemplafiri modo impofitus.
LIEN I S.
BraffidzfoUa. cum aceto deuorata.
Cham&drys decoclumpotum.
Lupinorumfarina illita.
MATTHIOLI.
Helenijradicisfiarinadenarijponderediebmaliqun
exvinopota.
^Amygdalinum oleum.
Terebinthina deuorata,
Sefiaminum oleum.
Myricaexvinodecocla.
Cochkarummaiorumciniscumlini,ejrurtit*fimu
neexmellepotus.
Stercm caprillum illilum.
Dracunculiradix contuJa,rjr illita.
Cyclaminifiuccus unguentis additus.
Centaurijminorisdecoclum&fiuccus tam interius,
quam exterius ujitrpatus.
UHenthagraca ex oleo irinoillita.
Oleumliliorumalborum inunclum.
Phytiitis quocunque modofumpta.
Oxymelex flortbus genifiitparatum.
Saccharumegenifiafloribusparatumfiepefumptu.
Trangula corticum decoclumpotnm tparandi ratio-
nem habes lib.4. comm. defiambuco.
Scillinum acetumpotum.
D 1 o s c o r 1 d 1 s.
Adlienis obftru&iones.
T^ardus celtica ex vinopota.
i^fdiantum bibttum.
Trichomanes haufia.
M A T T H I L I.
7{ardus Jtalica, lattenduUa^
Afiari decootum haufium.
Cubebx.
Carpefium.
Helenij radicis farina Jrequenter ex vino vetere
Amygdalarumamararumokum. (fumpts.
Cnicinum okum.
Laurinum oleum.
Mumia ex cari decoiiopota.
Tamarindorum pulpa.
isfmygdaU.
Ciceris rubri decociumpotum.
L upini cocli & cum ruta, crpipere comefii.
Brajftca decociaiuspotum.
Betacumfinapiaut aceto deuorata.
Sium in cibisfitmptum.
CyclafKinifiucc^binisdrachmuexoxymclitefumpt 9 .
Rhabarbarumpoticni infricJum.
Agaricum in potmitbmfumptum.
Gentiana&eitts aqua fiillatitia.
Centaurij minoris decoclum &fuccus.
Eryngij radicum decoftum potum.
Veronica mas. ,
Menthagraca ex oleo irino illita.
Amaracus.
Imperatoris radix.
Senadecoclumveldilutum hattfium.
Rofmarinum cumpanedeuoratum.
Phyllitis quoquo modo Jitmpta.
Eupatorif vulgarisdecoilumpotum.
Lupulifiores inpotionibus additi.
Tragaru
L I E N I S.
FragarU tumJolia,tum radices.
FranguLcorticttmdecocium hausium. Parandira-
ttonem habes lib.4. commentAefimbuco.
Cufeuta,&eius decocium.
*>uinta ejfentiaferri,defiripta in qttinto libro capite
defcortafettflercoreferri, diebus pluribu-s conti-
nuis drachmdponderepota , ex adtanti, aut ajple-
ni,aut myrica decocio.
DIOSCORIDIS.
Ad licnis inflammationes.
Iris illyrica ex acetopota.
Acorum potum.
^Nardus celtica exvinopota.
Nardusmontana ex vtno haufla.
Sarmentitites cinis exaceto, rofaceo &rutaillttus.
Myricxex vino decoclumpotum.
Vtticisfemenpotum.
DIOSCORIDIS.
Ad lienis dolores.
Diciamnum potum ey-illitum.
MATTHIO L I.
Irinum oleum efloribus paratumejr iliitum.
Laurinttm oleum inunftum.
Oleum liliorum alborum inunflum.
Thyilttis quouis modofumpta.
MATTHIOLI.
Ad refrigeratos liencs.
Acori oxymel fumptum.
Cubeba.
Cinnamomifcillatitia aquapota.
Balfami facHtij liquores omnes.
Amygdaiarttm amararuoleum cumpotum tum illi-
Lauhnnmoleum. (tum.
Rhabarbarum intro fumptum.
^igaricitmpotum.
<JMenthagntcaexirino oleoinuncla.
Imperatorix radixdeuorata.
Rofmarinum cttmpaneufurpatum.
Vhyllitis. f
DIOSCORIDIS.
Adminuendos extubcrantes Iicnes.
Iruillyricaex acetopota.
Acorumpotum.
c Celtica .
Nardus l Montam | e x vino bibita.
Myrica exvinodecoElumhauftum.
Vitkis femen potum.
CjdamtntfectMd* feme 'quadraginta diebus hattflu.
Sagapenum ebibitum.
■Ammoniacumdrachm&pondere ex acetofetmptum.
Cha,addrys exacetepota.
^aflurtinm haujlum.
Piperisradixillita.
Polijvtrtusquedecotlum cum acetopotum.
Cyclaminifetccus inuncius.
Capparisfemen drachmarum duarumponderequa-
dragintadiebusexvinobibitum.
FJufdem radixex vwo bibita eodempondere.
Lepidium cum helenij radice impofitum.
Heders tenellafolia ex vino decocia.vetarida expa-
ne cocia impoftta.
Jfitisjyluejiristum pota tumillita.
L I E N I S.
Agarieumdrachmtpondcrecumacetomuljddatu.
Rhaponticumpotum.
Smirnij radix comelta.
Centianx radix ditarum drachmarumponderepota.
Arifiolochia rotundapota.
Crocodilif radicis dccocium potum prafentaneo rt-
medio prodefl.
Hyjfopttm cumficis,nitroqtee illitum.
Tragoriganum cum acetopotum.
Puiegium cttmfale illititm.
Sifeon potum.
Peucedani Jitccits hattjius.
Vifcttm cum calce,gagateve lapide decoctum.
Teucrium cumpofcapotum, velcumficU appofetum.
Leucoij radices cttm aceto illitd.
Nymphex radixex vino bibitai
AJplenifoltapota, veleius decotimn cumacetoqua-
draginta diebushau(lum,velfolia ipfa ex aceto
Bunijfemenpotum. (HH U<
Hamionitis cum aceto pota.
Rubi&femenexaccto mulfopottm.
Lonchitis alteriusfolia cum aceto haitfla.
Bctonicefolia ex oxymeliteebibita.
Polcmor.ij radix ex aquajiimpta.
Periclymenifemen qttadraginta diebusin vinopotu,
Xyridisfemenex acetofeumptnm.
Anchujkradixcum mulji aquapota.
Vrticautraque cum cerato impofeta.
Trichomanespota.
Vinifcillini ttfees.
Clans vnguctaria cu eruifarinapota ex mulfa aqua.
Bryonia trium obolorum ponderetriginta diebusex
aceto haufia,ant cttmficisillita.
Vitis nigra vitUHUprimst recentes cocia , ac comefee.
Filicismaris 1 ,:
Aqua vclvinum , in quibus chalybs^tutferrum rc.
jiinctumfuerit inpotu.
Alcyoniumtertium bibitum.
CoraUium ex aqua bibitum.
Afeus lapis ex aceto, & vitta calce illitus.
Cotisnaxiadelimataaferrofeobesexacetobibita.
MATTHIOLI.
Heienij ' radicisfiarinaevino veterefrequenter de-
nariipondere pota.
Terebinthina,lariceacj s refenafrequenter deuorata,
Fraxini corticis decocium potum.
Myricxramiexacetoilliti.
Nuxmyriflica.
Fruuma ieiunis deuoratum.
Erucxfemenpotum.
Hedera helickfoliorumjuccus ex vin» atifleropotus.
Rhabarbarum quoquo modo feumptum.
Menthagr&ca ex oleo irino iilita.
Phyllitis quouis modojitmpta.
Eupatorij vulgaris decotlumpotum.
Lupulifloresinpotionibus decoiii.
FranguU corticum decotlum haufium. Parandirth
tionem habeslib.4. capite defeambuco.
Cufcuta &eius decolium.
Coralliumfrequenter potum.
4 -f DIO.
INTESTINORVM.
DIOSCORIDIS.
Ad colicos affeftus.
Amyqddte, amar,e illinclu adhtbitd.
Cochlc* tcrreflres cumfuoputamine tufie, addita
panca myrrha , ex vinobibitn.
Alaudaatiistofiarn cibofumpta.
Suillits talus crem&tus adalbedinem vfique,potus,
vbtfiatus cxcruciet.
Btttyrttm tnfufum ,vbi colonexculceratumfuerit.
Gallin&fimum cum acelo velvino hauftum.
Ruta decocium ex oleo infufum.
Vctrofiltnumpotum.
Colocynthis infufa clyfmatibus.
Cnici decocium tnfujum. \
' M A T T H I O L I.
Gahngapota.
Cinnamomt fltllatitia aqua.
Balfamifacittij liquores omnes poti & illiti.
Oleum cum pariportione cretici vinifitmptum, aut
clyftcreinfujum.
Ricinmum oleumpotum , iliitum efr infufum.
Amygdalmum oleum utrumque.
Cnicinum oleum.
Laurinum olcttm.
Succinum ex tepenti aqitapotum.
Verftcorum nucleoru oleu tampotttm quam infufitm.
Amygdalinum olcum potttm.
"2iucumiuglandium olettmhau(lum.
Olettmefiorpiombus noftrumillttum.
Aqua in qua ceruinum genitale etotumfueritpota.
Ceruorttm tenerrima cornua in takolis concifaficca-
q, ejr inpuluerem trita, ejr cumpipere, efr myrrha
haufta.
Lttpi>mmfimii,quodterrano attigerit exvino albo
vcl aquapotum,e$" forinfectts ventri adalltgatum.
Brajficafimcncrafifiufcule contuftm, ejrincarnium
iureferuefacittm ^potttmd, -vna cum ipjo iure.
Jusdecoffa braffica cum vetere gallopotum.
CycLminifuccus trium drach.ponderem clyfteribus
Jmperatoria ex calido meracopota. (addittts.
Sagapenum bibitum, autclyfteribusinditum.
Vcrbafctflores inpuluerem triti,ejrpoti.
Trinitatisherba inpuluerem trita eb-pota.
Rktmfemen ex iure veterisgaiii decocium etpotum.
Colocynthis clyfteribusinfuja.
Momordica puluis hauftus.
^uinta effentia noftrapota.ejr in clyfterilus addita.
Sttbium noftrum , commentariopropriodefiripturn,
fumptttm quinque granorumpondere.
Gagates lapis in puluerem tritus drachma pondere
dtebusfiptem potus.
DIOSCORIDIS.
Ad inceitinorum doloresv
Jris illyrica pota.
Acortdecocium bibitum.
Met radtces trtts cttm mellein eclegmatefumpt*.
Cardamomum exaquapotum.
Aiallochum ex aqua hauftttm.
Nitcesiugiandescttmfitoputamineperuft^ejrvmbi-
lico admota.
Ttciium cum ruta decocium clyjmateinfufum.
Jdaitrnt foiia drachmz pcndere inaquamitlfaPota.
INTESTINORVM.
Crocum inpotionibus bibitum.
Daucifemenpotum.
Libanotidis radices haufia.
TeruLfemen in potufumptum.
Vettcedanijuccus in ouo hauflus.
MeltJfophyUidecoBumclyfiereinfufum.
Caftoreumpotum.
Butyrum clyfmatibus infujum.
Serpillum ebibitum.
Calammthit decoclum hauftum.
JBryngium adpotandum datum.
Cera inforbittonibus data.
Ammi ex vinofumptum.
lriticeifurfuresexdecoclorut<telixi,&illiti.
Milium calefactum infaccuiis adhibitum.
Orobifarinaaceto macerataimpofita.
Sijymbrt) fimen in vinopotum.
Vipercum lauri tenellisfoiijs hauftum.
Scilla ineclegmate cum melle.
Rhaponticum potum.
Sampjuchi decoclum ebibitum.
Centaurijmaiorisradixepota.
Ruta vnacumficcatoanethoelixa inpotufumpt*.
Vanaces cum vinohauftum.
Anethicomaejr feminis decotlum potum.
Ligttfticifemen & radixpota.
Cuminidecoclum cum oleo clyftcre infujum.
Vhalangiffolia,ftores',acfemenhauftum.
Centunculum attftero vino potum.
Conyzafolia ejrfiorespoti.
Vaonist radix in vino pota.
Vfiudobunium ebtbitum.
Aqua marina fottt adhibita.
Chamxpitys haufta.
Gramwisdecoctum ebibitum.
Chamadaphnes folia inpotu data.
Salcalefaclttm injacculis adhlbitttm.
Nitrttmcum cumino ex hydromelite hauflum.
SefilisMaJfilienfisfemenexvinopotum.
Afilepiad/s radtcesex vino pota.
Alifmaperfi^ittcumpariponderejemmisdauch
hauftttm.
Suillus talus combuftusad albedine vjque, ebibitus.
Linifimtnis decocium perfedeminfufitm.
Agaricum ditorum obolorum ponderefumptum.
MATTHIOLI.
f Oliuarum cu vino creticopo^u, et infufum.
Oleum^ Amygdalaritm dulcitim ebibitum.
\ Laurinum inuncium.
Ericttfitarttm dccocium potum.
Verfici nttclci deuorati.
Cochlearum elixarum iuspotttm.
tJMiltumcitmJale, ejr anthemidisfloribm wiflum
eycalidumcumfacculis adhibitum.
Brajficd ius cttm vetere galloparatumpotum.
Cyclaminifuccus tn c/yftertbus additus.
Chelidonmm matus vna rum radtce tufim.e/ oleo
chamxmelinoferuefaclitm, ejr vmbiltco adhibnu.
Diciamnitm album ex meracopotum.
Menthaflrum.
Imperatoria. Vincetoxici
INTESTINORVM.
Vincctoxiciradtx ex meraco.
Verbafciflores inpuluercm triti ey epoti.
Herba trinitatis.autftiliatitia eius aqnapota.
Momerdica farina poiti: data.
MATTHIOLI.
Ad Dyfcntcricos.
Afp"alathi decoclum clyftereinfujiim.
Myrrhafab& magniiudme deuorata.
Lentifcus ebibita.
Picea cortexpotus.
Maceris cortex in potufumptus.
Taliurifolia ejr radix haufta.
<^icuujp"tn& frttclus deuorati , uelpoti.
Rubt canmifrttclus deuoratus.
Ciflifoliaefr cytiniinpotudata.
Hypociflis haufta.
Ladanum cum vino vetere potttm.
Rofarumfructus cum poitifemptus.
Lycium pottu datimi.
Acaciafitccm hatiftus.
Glandium interior,tenuiorj, ttmica decoctapota.
Cafl/mearum interiorparitertunua ebibita.
Galla omphacitU ex vino , aut aqtta trita illita , aut
hattfta.
Rhoisfoliortem decocium clystereinfufam, vclpotu
acceptum.
Eiufdemfeminaprofale ctbis, obfenijsd afterfi.
Valma inuolucri decoctnm tnm infufum,tum btbitS.
Puritcorumacidortimnttcleificcatt& ebtbiti, velin
defejfiombus additi.
Myrtifemen ejrfoliapota.
Cetonea ma/a comefa cruda,velcocla,veleorumfeic-
cttspotus.
Pyra tam domestica , quam fylueftria deuorata.
Mejpila isi cibumaccepta.
Loti arboris bacca comeFU, velhaus~t<e.
Cerniarborisbacc<e,fluemeduJijs,flueindefrutoaf
fttmpte.
Sorbajicca quoquo modofempta.
Prunorumjylueftrium bacct deuoraU.
Stliquaftccau deuorau.
Cochk&terrefiresfeis cumputaminibusitfi*. (ut Ga-
tcnttsmquitje/itidau.
Stlttri ffcisfalfementumfomento adhibitum.
Leportnusfenguisfrixus deuoratus.
Garumpifcium clyfmate infufum.
Cermnumcornupotum duorS cochleariSmenfura.
Ceram forbttiombus data.
Ltcignitisimecliscalculis decoctS clyfiereinfufum.
Leporinu t
Equinum ^'OtgulS triuobolo.podere exvinopotS
Aflaragus altilis eiixus, vel affus in cibo fumptus
mttigat. [
idxa radix bibita.
Alth<e<e decocl<tfuccusex vino haufius.
^Xlcea radtces cum vino , aut aquapou.
Phyllitispota.
Portulacaadfummum cocla in cibisfumpta.
PUntagoperfedem infufa.
Equifetifaccus potus.
Ca ?"tiIusadepscumpolenta,ejrrhoedatus,ve/cMt-
reinfufus. '
INTE ST I N O R V M.
Meliffsphyllum bibitum.
TragiSfcolopendrafimile elixS, ejrfamptuin cibo.
Taba tnpofca decocta ejr comefa. s
AliJmatisradix,cumparipondcre Jeminisjylueflris
pastmac<t bibita.
Oxylapathi aut oxalidis femcnin aqua,aut vino
Lyfimachia potui data. (bibitum.
Tragi cacumina decem in vin opota.
Clematis folia cum vino haufla.
Sttebisdecocium ctyfiere infufiim.
Limonijfemcn in vtnopotum.
Elatine elixa pota.
Polemonij radix ex vinofeimptx.
Eupatorijfemen ejrfolia in vino haufta.
Nymphe&flccataradixex vino bibita.
Sedummaius cumvino potum.
(Hirct }
SanguU < Capnt "> infartagintfrixusincibo
'Leporisi fumptus.
-\-Cerui >
Vitis viniferJefoliorum, & capreoloru fucctttpotus.
Vinaceorum deeoclum ebibitum.
Vinaceorum nuclei infarinam polenU modo iUiti.
Vuapaffa alba comefaperfe cumfais nucleis.
Omphaciumclyftereinfufam .
Vinum cenanthinum ")
Vinum cydonites ^-potum.
Vinum rhoites. J
Terra lemina ebibita.
CMuria clyfmatibus infufi,ubidiutina dyjenteri/t
inteftina exulcerata extiterint.
ScordiSduarttmdrach.ponderecSaquadulcipotum.
Hedeuflores trium digitorum,carpubis in dieex
vinohaufli.
MATTHIOLI.
Lentifcinum oleum infufem.
Rofaceum oleum potum.
Thuspotum & clyflere infufem.
Armenium lutum unacum corallio ,maftiche, corntt
ceruino ejr hsmatite potum.
Pinorumnucum corticesex aceto acerrimo decofti
&fatfttt.
Maftiches pota.
Mitlefoltjfaccus clyfteribus infufiis : qitin etiamftcci
farina cum epota , tum infufa.
Potentillapota,autviridisincalceisimpojttajubntt*
Succinei paftitli haufti.
Crejpini vuarumfaccus inpotufumptus.
Vuaftina.
Liguftrinorumflorum aqua.
Cifttftores.
Rofaceum faccharum,
Rbfarum ungues.
Rofirum calyx.
Rofarumfemen&lariugo circumflaris.
Liciuminfufam.
£>uernerumfoliornm flillatitia aqut poti,
£>uerna f«lia,glandcs ejrgall*.
Eagined glandes & gatU.
Pmicimaluinfurno toflum tritum£ pgtm datS.
Punicx
INTE S T IHOXVM.
Punic£ maiifiorumfaccharum rofacei modo para-
tumfitmptum.
Myrteitm condimentum.
Cerajia auflcraficcharo condita.
Poma acerbafub calidis cinenbus affa.
Cydonia mala toHa a ieiunis deuorata.
Cydoniorum vmum ,miua ,oleum ,hoc illitum,illa
haufia.
Diacydonites confeciio.
Cydoniorumpomorumfuccus, in quo conferbuerint
rubrum corallium,rubeamm rofarumfemen,rha-
babarum,hypociftis,acacia.
Corna cum cruda,tumfaccharo condita.
Mora immatura arida..
Cochledt, cumteflisvfl&,ad.miflisgalla omphacitide
ejrpipere albo.ejr cibis injperfa, aut ex vino aufle-
ropou.
Leportna caro ajfa deuorata.
Leporinusfanguis adhuc calens cum hordeaceafari-
na decocius,& deuoratus.
Leperinusfimuspotm. _
Cerutgenitale ex vino aujierofumptum.
Ouum gallinaceum inaceto cocium deuoratuduru.
Ceruinusfanguis clyfteribm infufus.
Caninumftercus album ex laciepotum, in quo igniti
calculi extinciifint.
Oryzjs decoclumpotum,aut infufum.
Oryaa i?ila£le cocia , inquo igniti calculi extincli
fuerint,deuorata.
Milij Indicipanicularumflores intra fumpti.
Milij granorum putamen ouivitelio exceptum , &
probe decoclumfumptum.
Amylumincibo vfitrpatum.
BifterU ~\ '
TormentilU )>radices,inpotionibm addtu.
CaryophyllaU J
LagopipanicuUprofedis abflerferio vflurpata.
Virga aureapeta.ejr ciyfteribm infufa.
Piantaginis vtriufquefemen ouo exceptum, tegulis^
inaffatum deuoratum.
Traforum IftHeus cremorexaqua , in quo candesfer-
rumextinciumfuerit,paratmpotm.
Burfapaftoris cum plantagine ,iuto armeno explu-
uiali aqua coila ejrpota.
Bhabarbarumigne torrefacjum ex vino auftererfr
plantaginisfuccopotum.
Tragacanthx lachryma tofta,ejrex vino cydoniorum
potajum clyfmateinfufa.
Tlosfolis vna cum radictbm ex vino aufteropotus.
^yfparm&ftillatitia aquapota.
Cnaphaltum ex vina auftero.
Conyz* medi&puluit drachmapodere quotidiefum-
ptus ex auftero vino.
Palm&Chriftiflorumpuluis ex aquaplantaginis,aut
in quaferrum ignitumextinclumfuerit.
Lunaria minor quoquo modofumpta.
Cannabisfoiiorupuiuis oui vitello excepf,deuoraf.
Hyperict oleum ventri tlittum.
Pyrola 1
Ptlofella yxvtnoaufteropota.
Trawia J
INTESTINORYM.
i^imaranthi purpureiflos epotm.
Punicorum maloru vinu ex aquapiantaojnUpttunt.
Armenia terrapota aut in clysteribus addita.
Corallium rubrum inpollinem trttum bibitum.
Cryjiallum tenuiftfime Uuigatumpotui datum.
M A T T H I O L I.
Ad cormina.
{oliuariicumvinocreticopotuejrmfufum.
Oieum^ Amygdalinumhaujlum.
L Laurinum illitum.
Lricxflorum decocJumpotum.
Perfici nucieideuorati.
Cochlearum impotum.
Miltum cumfale miftum, ejr infacculis calidum ap-
pofitumventri.
Brafftcx ius cum veteregaUo decocium bibitum.
Cyclaminifitccm clyftenbus additus.
Chelidontumaimvnacumradicetufum,ejroleocha~
m&melinoferuefaclum,& vmbilico illitum.
Diciamnm albus ex meracopotus.
CMenthaftrum.
Imperatoria.
Vincetoxict radix ex meraco.
Verbafeiflores tnpuiuere triti, ejrpotienibm infherfi
Herba trtnitatU,autfiillatitia eius aquapota.
<JMomordic*farina haufta.
D I O S C O R I D I S.
Ad cohibcndam aluum,& diarrhccam.
Coagulum leporinumpotum.
Lac omne , in quo igmti calculi marini extinfiifue-
rint.
Cafeus eiixm.ejrab elixationeftatimfepofitus,moxl
inajfatus in cibofumptus.
Timus caninus ardentefyrio acceptus , ejr in aqua bi.
bitus.
PanUtriticemftccminueteratmcomeflm.
Hordeaceafartna cummyrtibaccU,aut fylueflribus
pyrU,aut malicorio ex vino illita
{Zea 1
Pulsex •< Auena ^nctbumjumpta.
I Milio J
Ory^a in cibum accepta.
Lentes cumfuo cortice decofa deuoraU,prafertimfi
decoquanturexacetocumadftringentibusalijs.
Oxylapathtaut oxaltdUfemem vino,aut aquapotii.
Brajftcx percofixcibm.
Beta ntgra cumfua radice ejr lente decocla, efuidata.
Plantago exacetoelixa cumfalecomefa,quin&eius
femenex vinopotum. Prttterea clyflertbus mfufa.
Intybustamhortenfis,quaerraticaincibuaccepta.
ChondrylUfuccus cocJuspotus.
Lensjylueflris quoquo modofumpta.
i^Actnos pota.
^yinifum ebibitum.
Anethum^umetiameiuscomaei-femenhauftutiK
Aptuminctbofumptum.
Phyllitispotui data.
^yicanthl radices bibiu.
Tceniculum erraticmnpotum.
Eutain cibo,veipotufumpta.
Orchis Serapias ex vinopotus.
Poeonia radix ex vino decocia haufta.
Althx«decoclumhtbitum. Alifmatu
INTESTINORVM.
A/ifimatis radixpota.
Polyontfluccuspotus.
Clematisprima in vino bibita.
Laoopm ex vino,ve/ex aquafiumpta,vbiflebrisfit.
Xyrtdis radix inmulfipota.
Anchufeflolia ex vinofiumpta.
Rubi ramorum decoclumpotui datum.
Jpuinquefoli/ radicis decoBum bibitum,
Thamx in vino auflero haufia.
ld.taradixbibitd.
Iu7tciprsfirtimmarinifimenfiixum,& in diluta
vinopotum,
• ^flragaliradtxexvinohaufid.
Hyacynthi radixebibita.
Papaueris nigrifemenexvino haufiunii
Verbaflciradix,&florespotuiddti.
Labrufcxf/orespoti.
Punkornm acidorum vinumpotui datum.
JRubrtcaflnopica m ouo haufla.aut clyflere infufia.
Vinifaxilltta.
Sedum maius ex vino hauflum.
Adianti decoiiumpotum.
Trichomanis decocium bibituni.
Acetum ctbis incoiium .
MATTHIOLI.
Arborei mufii dilutum ex vinoparatumpotum>
Thixpotum dr clyflereinflufum.
Mefliia
Sorba ~\
Corna ^deuorata,
Pyrajy/ueflria)
'Njixmyriftica rjrprtfirtim tofia.
Auellanarumputamina trita,et ex vino auflerepotd.
Ory^a torrefac7a,ejr in lacie decocia.in quo tgniti
calcult extincliflmt.
Millijputamenoiii uitello exceptum, deinde inaffatu
ejrdeuoratum.
Caryophylliprius igni toHi, et inpotu , aut ciboflupti.
Coriandri fiemen ex aqua potum.
Lagopifolia,pankuU,&femen, ex vino ausiero,aut
punkimali haufla.
Firga aureapota,cr in clyfleribus addita.
PotentiIIapota,aut viridis in calceis nudis pedibus
fiuppoflta.
Fragariafolia,atfy radices.
Solbafirelitflue fanguiferba quoms modo ufurpata.
Pulmonaria altera ebibita.
Punicorumacidorum malorum vinumpotum,
Armcnia tetra tampota , quam clyfmate influfia,
MATTHIOLI.
AdUenteriam.
Arborei mufii dilutum ex vinoparatum.
Lyciitm.
Saccharum epunkorumfloribusparatum exauHcrd
vinofumptum.
Myrteum condimentum.
Siliqu& flcca deuoratct.
Nux myrtflica,prafertimcalido cinere inafjata.
Milij Indicifankularum flores haufli.
Miltjputamen oui uitello exceptum, deinde inaffatu,
cjrdeuoratum,
Oxy/apathifemen potum.
INTESTINORVM.
Caryophylli tofiiin potione ,velin cibofiumpti.
Ehabarbarum tofium,ejr vino aufiero,autp/antagi-
nisfiucco hauHum.
Coriandrifemenex aqua.
DIOSCORIDIS.
Ad diutarnas alui riuxiones.
[Hircinus "]
I Capri/Ius |
Sanguis< Leporinus >infiartaginefrtx 9 et comefUs.
\-Ceruinus J
MATTHIOLI.
Mafikhespota.
Nux myrifiica.
Myrkx ramorum cortex.
OXylaphati fiemen potum.
Miiij Indkif/ores introfumpti.
Milijputamenvitello ouiexceptym.et deindeinajfh
tum deuoratum,
Caryophylli tofii in potu, aut cibofiumpti.
Lagopifolia,femen ejrpanicuU, exutno auHer0,aul
punicimalipota.
Virga aurei tumpota , \um infiufia.
pZfi/u \i Mmoii ° lihet ufirt***-
Potentillapotaue/vmdisincalceisnudupedibus
fiuppofita.
Fragarufiolia ejr radices.
DIOSCORIDIS,
Ad emoUicndamaluum.
Cerafia comefih,
Me/ime/a efiui data. ]?■ .
Perfica in ctbumflumptdi
Moramaturacomefia.
Ficusmatura deuorata.
Marinus echinm in cibis.
Te/linarum, chamarum^ ius cumfia/e hauHum.
Sepia in cibofiumpta.
Silurus pifiis in cibis.
Gobijim bibitum. .
Pificium in uniuerfum ius perfi,aut ex vino bibitum,
Gallinaceorum ueterum ittseoptum.
Lachaufium.
Serum /aclispotum.
Cafitts recens in cibojumptus.
Eutyrum commeflum. , uelbibitum.
Medul/a offiumdeuorata.
Cicer in cibofiumptum.
Rumex ~)
B/itum
Atriplex ** decocla & in cibisjumptd.
Betacandida I
Ajparagus i
Laciuca
BraJJica leuiterferuefacla efiui data.
Tragoriganumpotum.
DIOSCORIDI S,
Adinteltinoruminflationes.
Farina tritici cum hyofiyamiflucco ii/ita.
Farina hordei cum lini,etfienugrtecifemineimpofiu,
Ocimifemenpotum.
Rhaponticum bibitum,
Anethi
INTESTINORVM.
Anethi coma. &fiminis decotlumpotum.
Cuminidecocium cum oleo clyftereinfujum , veleius
Jemcncum polenta ,& hydrxleo maceratum &
/ iUitum.
Pcucedaniltquorin ouoebibitus.
Anthemidis decociumpotum.
MATTHIOLI.
Cubeb*?. quoctin^ modofiumptx.
Cinn.imomiaquaftillatitiapota.
AceruW; quodfaisb calamum odoratum vocanf.
Balja »i ifa ifitij liquores omnes.
Rtcininum oleum.
Mumii ex ammi & cari decoctojitmpta.
Milium torref.cium cumfale miftum ,& calidum
wficculis impofitum.
Sifymbrium quocunque modo hauftum.
Jgumta ejfentia noftra,cap.de vtno defiripta,pota. .
DIOSCORIDIS.
Adlatas inceftiuorurn tineas.
Cardamomumpotum.
Malipunics. radicum decoclum bibitum.
Nuces iuglandes largius efitatx.
Mori radicis corticum decoctum hauftum.
K^4llmmpotui datum, vel comeftum.
Chamxleonisalbiradix acetabuli pondere ex cafto-
rei ^rorigani decocto pota.
Filicisf<jemin£ radix trium drachmarumpondereex
mellehaufta.
Melanthijfemenpotum,velexaqua vmbilico illitu.
Atramentumfiutoriumdrachmxponderefumptum,
'velcum melle delincium.
Heltotropumaioristumfolia, tumfimina cumhyf
fopo,nitro, ejr nafturtio pota.
DIOSCORI DIS.
Ad teretes inreftinorum tineas.
Lupinommfarina cum melle lincia , vel cum aceto,
pipere,& rutapota.
Brajjtcatfimenpotum.
Portulacajuccuspotui dattts. Praftat idem &fimcn.
Nafturtium bibitum.
Abfinthium marinumperfi, velctim ory^a decoclu
cum mellefumptum.
Abfmthiumfontonicum, aut marinum hauftum.
Hyjfopum cum melle linctum.
iJMcntha bibita.
Calaminthx decottumxttmjate , & mellefumptum.
Thymum hauftum.
Thymbra potui data.
Rtttx decoclum exoleo bibitum.
Coriandrum cumpajfojitmptum.
Anchufi tertia cum hyffopo,& nafturtio pota.
Vtnum abftnthitespotuidatum.
Sedum matus ex vino hauftum.
Tilicis foemimt radix drachmarum trittm pondere
cum vino pota ,fid qui fumunt prsgttftare allia
debent.
MATTHIOLI.
Iridis radicis decoctumpotum.
i^ffiirina quoquo modo haufta.
Helenij radicumfiuccus,aut decoclttmpotum.
Amygdalarum amararumoleumpotum.
Myrrhahaufta.
INTESTINORYM.
Iuniperigummi haujlum.
Lauri cim<£ cum calamintha,&feletritie,& exte-
pida aquapota.
Crefoini acinorumfiuccus cti aquagraminisautpor-
tuiac&potus.
Perficifolia contufe,& ventri ex aceto illita.
Aquaftiliatitia e limoniorumjuccopota.
Limonij immaturijuccus hauftus.
Prunijylueftris aqua efloribus.fdiftillata.
Sebeftena deuotata.
Brajftcafimen hauftum.
Beta candida cum alliofiumpta.
Sijymbriumpotum.
Lruaejemenfitmptum.
Nucum IndicarUm oleum.
Mori arboris radixpota.
oleumficorpionum noftrum cumpotum,tum illitum.
C orntt ceruinum ex melle hauftum.
Apri vrina oleo mfita ipfius vefica commifta,diud in
fumo fufoenfa ,naribus & arterijs manuttm,rjr
temporum illita.
SecaU vulgaris decoElum cum coriandro potum.
Lupinus tum illitus,tumpotus.
Napifimen ex limoniorum , aut aurantiorumjitcco
r^rynphyl/i flnret itj vocati ,faccharo afferuati de-
uorati.
Succife radicispuluispotioni iniettus.
Gentianaftillatitia aquapota.
Cruciate radix tufa,& ventri impoftta.
K^fgaricum.
Rhabarbarum.
Centauriumminus drachmtpondercex mellepotit.
Aloeexlacie velmellefumpta , aut bubttIofette,dr
acetoexcepta.drvmbiltcotenusillita.
t^Abrotonum.
K^AbJynthium.
HyJJopum ex melle & nitri momente.
Hiciamnus atbus drachmapondere bibitus.
Menthaftrum ex acetopotum.
Menthagr&c&fuccuspotui datus.
Galeg&fuccus ,fiue herba ipfia recens ex oleo amygda-
iarum amararum calefacla ejr ventri adalitgata.
Pfiudomelanthijfimen tampotum , quam ex bubu-
lofelle,& aceto illitum.
Vincetoxici radices cum albo diclamno hauftdt.
Cardui benediiiidecocJum, autftillatitia aquapota.
chamtdryosjitccus velvinu, in quofloreficensplan-
tafuerit macerata.
Marrubij puiuis infumptus,
Securidacavtriujquefimen ex dulci lixiuio potum.
Tanacetum.
Cannabisdecoclum bibitum.
Hypertciflorum oteum,cochtearis menfurapotum.
TormentilU, BtftorUve radicum decoclum potum.
Eupatorij vulgarisfiiccusin catapotijs deuoratus.
Mufiusmarm 9 drachmaponderehattft 9 :cs-eleclua-
rtumex ipfomet mufio , videltb.+siuscomment.
Lupultjemen tntmn crpotuidatum.
Okumecolocmthidecumfelle bubulo vmbilico in-
unftttm. Argen;
INTESTINORV M.
Argenttim viitumfimifcrnpuli pondere hfuftum.
OkumechaUathofixgranorupodcre ex vinodatu.
DIOSCORIDIS.
Ad fluxum alui eicpotomedicamcnto.
Gallorttmgaliinaceorumfenum ven^ricttlus fak in-
ucleratus , cr '" vmbraficcatuspotus.
M A T T H I O L I.
Adiliac.im pafsioncm.
iridislllyricspuluisdrachmxpodere expajjo hattft 9 .
oleumjirmrum vnciarum pondcre ex vme cretice
polum.aut infnfttm.
DlOSCORIDli
Ad inteftinorumvalncra.
Eq:tifitiradix,crfoita cttmaqua pota.
3 MATTHIOLL
Leporhiusjim\atrj f pili,^fitb vetrehabeturcx mel-
kdecocli.drfabxquantitatefrequenterdeuorati.
lerrenorum vcrmitiM olettm , additofacittio balfa-
motUitiim.
Cyclammi radicum fiillatitix aqttafexvnciampon-
derekaufta,addttoJekctiJftmifacharipuluere.
OphioghJJum ex equifeti aqtta potum.
Terre/frishedcrtdccoctitm.videeiuscommetarium.
Solidagominor,&media i
S&nicuta ^inpotionibits hattfta..
Auricula vrft I
ViloftUa J
Vyolidc qux vulnerariam potioncm hales lib.4*
comment.de Limonio.-
Vtrgaaurea "\
Votenhlla )> inpotienibus hanfta.
Atchimillajiue flellari-a J
Momordtcificc.tpHluiscochlearis menfiira exptan-
tagmi.u attt eqmfett decoftopotus.
DIOSCORIDIS.
Adinteftmotum vlccta.
LiCftnnc ignitis caicttlis calcfactum infufitm.
Sttphyms lapis bibitus.
M A T T H I O L I.
Solidago minor eymedia \
SamcuU
Auricitlavrfi )>tttmpota,tum infufi
Vitofella perclyftres.
Vyrola j
S E D I S.
D I O S C O R I DI S.
Adfedisurnas,
Pixliquidailiita.
Amurca incupreo vafeadmelUsfeiJJitudinemdeco-
iiailltta.
1 tttcisftmencum aqua illitum.
Cancrifltiuiatiks mmbufti cum mellecocloilltti.
Labri veneris radix m vino decocia, eyjitbinde tuja
impofeta.
Leiicoi)floresceraexcepti,e?emplaftri modo adhi-
bitt.
Labrufcxflores iliiti.
Plumbum elotum impofttttm.
MATTHIOLI.
Iuniperintim gummi cum rofacco , aut Myrteojltitu.-
Cancrifluuiatiles triti ejr injberft.
Oleum exlnteis ouorumillitum.
Plantaginis recentiafolia trita & iliita.-
Verbafii genera omnia.-
S E D I S.
Vngittntum ex mortario ejr pifti/lo plumbeo atque
oleo paratum.
Diphryges invnguentis additum aut infierfum.
DIOSCORIDIS.
Adfadisvlcera.
Ihustritucum lafte,et linamento exceptu impofitu.
Punicorum acidortimfitccus cii melle decotlus iiiitus.-
Ocfepus impofitus explet ejr emollit.
Plumbum elotum iltitum.
MATTHIOLI.
Aloeinfjierfa.
Solidago minor, & media.
Sanicula.
Auriculavrft.
Pilofella.
Pyrola.
Verbafii genera omnia.
Vnguentum ex oleo .mortarie &piftilloplumbeeii^
ratum.
Diphryges\,
DIOSC ORIDIS.
Ad condylomata.
Cotoneamalacruda cataplajmatis adietta.
Otti vitellus ajfatus, ejr ex rofaceo ejr croco illitus.
Aloe cumpajfo adhibita.
i^Ahethi cremattfiminiscinisilUtus.
Libanotis emplaftri modo impofita.
BallotesfoUainferuenticinerecotla impofita. '
Rubifotta adhibita.
Helxine impofita.
JVttfnquefotu radix illita.
Sarmentnius cmis, qum & vinaceorum ex aceto it-
Rubigoferri illita. (iitus*
Ptumbum elotum impofitum.
Sandaracha cum rojaceo inuntta.
Suillus adeps illitus,
Crocum catapiajmatis inditum.
MATTHIOfrl.
Linifiminis oteiim illitum.
Plantaginis recentiafolia trita, ejrillita.
Verbajcigenera omnia.
DIOSCORIDIS.
Ad fcdis inflammationcs.
Lenscumfirtula campanafeccisrofis, eydonio malo,
malicorioejrrojaceo illita.
Sonchijitccus illitus.
Melilotuscttmfcenigriecifarma.ejrlinijemmeex
pajjoimpofitus.
Libanotis adhibita.
Althasradix dccoBaillita.
Symphyti maiomradix cum folijsfenecionis cata--
plajmatismoda.
Senecienisfiores,drfelia ex modico vino iliita.
M A T t H 1 o L 1.
Flantaginis recentiafolia trita , ejr illita.
Verbafii genera emnia.
DIOSCORIDIS.
Adinduratos fcdis tumores.
Pixliquida illita.
D 1 1 : 6 S C O R I D I s,
Ad ptocidentcm fedem.-
LentifciJuccuSi&jfolta illita.-
t tMalorum :
s e b i s.
iJ\€alorum cyioniorum ietoctum in iefejfionibus.
Torpeiom.irina appofita.
Cichtminifkctus ai mellis Jftjfltuiincm iecocius
iilhus.
Ctritki anagalliiisfiores appofiti.
Afier atticus illitus.
Atetum illitum etfotu aihibitum.
^Aciia muriain iefejflonibus.
MATTHIOLL
Mafliche aflerfum.
Coch/e&putamen vfium & ■ajferfum.
Plantamnisrecentiajo/ia tnta&illita.
Verbajii fiorum ejrfeminum puluis larigna refna
exceptus ejrfuffitus, aiitta Anthemtits florum
farina.
Ebuli raiitum futtus i/litus.
MATTHIOLI.
Ad hcemorrhoidarum dolorera.
" Tfucttm Iniitarum oleum illhum.
Terficorum nutleorum oleum.
Linifeminis oleum.
Piantaginis rccentiafolia trita rjr tfita.
Porrifoludecoila drtllha.
Dracuncuiiraiixcineribus caliiis tofia,et impofita.
Ariradixoleofubacia , ejrimpofita.
Scrophularim. vnguentum , cuius paranii rationem
habes/tb.4.cap.ffo.
Verbsfci genera omnia.
Oleum ie momoriica ex amygialino,aut linifemine
paratum: viie lib.4. comment. vitis nigra.
DIOSCORIDIS.
A d hcemorrhoidas ciendas.
Capaconfiicata.
MATTHIOLI.
Fitulneafolia ajfricia.
Capa critia impofita,aut ex aceto i/lita.
Cyc/amini raitx retens ajfricla, aut eiusfuccus ex la-
na impofitus.
DIOSCORIDI S.
Ad hcemorrhoidarum defluxiones.
Jjoecumpajfo illita.
Libanotis emp/ajiri moio impofita.
Rubifo/ia aihibita. .
PdmuUillitn.
MATTHIOLI.
Iuniperinumgummi ex oleo rofaceo , aut myrteo illi-
tum.
Plantaainis recentiafo/ia trita&tfita.
Lagopipanicularum cinis inflerfus.
Verbajcif/ores vna cum om vhello,& c/ematiie prt-
mo,drporrifo/us illiti.
Eiufieverbafcifoliafuffita ex molari lapiie accefo.
DIOSCORIDIS.
Ad hremorhoidas fanandas.
Rhoisjemen itlitum.
Pa/muU illitx.
Ononis iecoclumfvt quiiam aiuntjpotum.
P/umbum elttum impofitum.
Arabicus lafis illitus.
Portulaca aifummum cociaimpofita.
MATTHIOLI.
Iriiis raiicis iecociumfotum.
S E D I S.
DIOSCORIDIJ.
Adcenafmon.
[Ouillum 1
Lat<{ Capnllum )>ignitis ta/tu/is cdefacium,clyfle.
[Bubuium J re infufum.
Fcenigr&ci feminis decoilum infufum.
Lmtjemcn qisoquo moio appojitum.
Eruifarina vino macerata illita.
M A T T H I O L I.
Thusftffitum additaprafertim colophonia refina.
Verbajcifloru afeminupuluis vna cum Anthcmidis
fiorumfarina, refina larigna receptus (Jrfujfitus,
DIOSCORIDIS.
Adpenfilcs thymos.
Caprx Jylucfirisfel il/itum.
Fimum otullum ex aceto munBum.
Laferinmalicorio cum atetoferuefaclum.
Atetumil/itum.
MATT HIOLI.
Plantaginis retentiafolia trita ejr illita.
MATTHI.OLI.
Ad inflammauonos.
Caphura.
O/eum e tuturbitarum vu/gariumfloribusparatum
illitum.
Lentispaluflrisflillatitiaaqita tumpota,tumillita.
R E N V M.
D 1 O S C O R I D l S.
Ad renum dolores.
Cariamomum ex vinopotttm.
JSlarium ceiticumpotum, aclinitum.
Amomiiecofittm bibitum.
Arunimis raiix iumbornm do/oribus proficit cum
acetoi/lita.
7ragaeanthadrachm<e piierein paffodiffolutacum
aiufllo , e/ototf, cerui cornu , & fciff/is alumink
tantillo potum.
Pcucedanijitccuspotus.
Vua pajfa a/ba in cibitmfumpta.
Alcyomum tertium potum.
Fcentculi com&iecoctumfubiitum.
i^Anagallis pota.
f^fgarici irachmapota.
Clycyrrhizsjuccus cumpajfopotus.
Toriilium bibitum.
Anthyilis pota.
PoconU raiix ex vinopota.
Symphytump£treum ex aquapotum.
Anc hufie ietoilum ex aqua haufium.
Vinum melitites cbibitum.
MATTHIOLI.
CaJfKtfolutiuapulpacumGlycyrrhtiapuluere
haufia. ^ r
Oleum laurinum iliitum.
Amygialinum oleumpotum.
FilipeniuU raiixpota.
Altheqflteriusfemen ebibitum.
MATTHIOLI.
Ad lumborum dolorem.
Helenijfolia ex vino illita.
Agarkum inpotionibus aiihum.
DIO-
R E N V M.
BIOS CORIDIS.
Adrenurn calculos &arenulas.
\Indica "|
T^ardus *\ Ce/tica )>potui data. Verum Celtica.
' ^Montana) aeteris pr&fiat.
Lattrifoliapota,quin cy radtcis cortex, qui longe po-
tentiorejlpotus.
Ceraftgnmmiex vino hauftum.
AmygdaU amartgummi expajfofiimptum.
Anonis radtcis cortex cum vmopotui datus.
t^yimfum potum.
Cumtma/termsfylueflrisfemenpotum.
t^Artcmifiizdecocium indefejfionibus adhibitum.
chamxmclt dccociumpotum, velfotu adhtbitum.
Parthenijfolia hattfta.
Althe.e decoctum bibitum.
Alifmatis decoctum potuidatum.
Tribu/i vtriiifque frnctuumfuccus hauftus.
Rubiradixpota.
Papaueris comiculati radicis decocinm haufium.
Vmbi/ici Venerisfolia cum radicepota.
Vinnm abfinlhites bibitum.
Adiantumpotui datum.
Trichomancs potw.data.
Vuapaffa albacomefa.
OHclitites vinum aftduepotiim.
Alcyomum tcrtium potttm.
M A T H I O L I,
Iridisradicis decoftum potum.
Iridis radices conditnfrequenter deuorata.
Phu radices ex iureftniptx.
Carpeftum.
tinnamomifiillatitia-aquapota.
Caffi&fo/utiu* pulpa exglycyrrhyzj: deco£lo,mtpul.
uereftmpta.
Balfamifactitij liquorcs omnespoti.
Terreftris mtijciex vino decoctumpotnm.
Gleumcumpariportione vmi Cretici calidumpo-
tum aut infufitm.
Amygddinuo/enm,crpr.fertim ex amaris nucibus.
Bdeliium inpotudatum.
\Lari?na ~)
BeftnaS Terebinthina ^deuoratavncUpondere.
^Abiegna *
Os hnmani capitis hauflum.
Praxinifcmen ex vino veterepotum.
Aquadef/uens ex perforato betuU caudice hattfta.
J^uernorumfo/iorufti//atitia aqua inpotufumpta.
CltndUfagineA cinis expofca i/litus.
Pcrftci /achryma cumfucco raphani, aut limonum
fumpta.
Perftcorum nucleorum o/eumpotttm quin etiam nu-
cleiipfiinpotu haujli.
Perficorum m:c!corum,cr aliorunonnulloruftillati-
tia aqua : vtde in commentarioperftci,ltbroprimo.
Limoniorumftccus exvino Creticopropinatus.
Mefitlorum ojficula coch/earis menfuraexvino ai-
bo haufta.
Cochlexputamencafu inuentum tritum potu datu.
Cammarorum lapilli ex vini a/bipotionefumpti.
Cancrif/uuiati/isputamen ex vtno fubdulcipotitm.
Scorptonum ctniscx vinodatus.
Scorpionttm olenmpubt tllitum.
Leporis tntegri combifti cinis inpotufumptus.
Lepormi renes tum crudi,tum cocit deuorati.
Cal/i,qui equorum internacrurum parte mnafcun-
tur,trili,crex vino propinati.
Humanificrcoris flil/atitia aquapota.
Ciceris cumnigri.titm quoquerubri,ius hatftum.
Brajftae iuspotum.
Htppolapathi radix trita ex vinofumpta._
Anonidis radix trita exvinofumpta-.itcmeiifdem
fiillatitiaaqua,cuiusparandi rationem habesin
commentario.
Veronica mas.
■Dictamnus a/bus ex vino meraco ebibitus duarum
drachmarum.
FilipcnduU radices haufix.
Tanacetum quottis modo vfurpatum.
Hypericifimen ex vino.
Po/ygoni minorispuluis ex vino hauftus.
Olcum efiammu/a tllitum. Parandi rationem habes
lib.4. commen.de clematide altera.
Confilids regalisflorcs poti.
SaxiftagU a/bx decoctumpotum,ve/ a/ba radicum
circumftantia grana contufa ejr deuorata.
Saxiftagia magna drachm&pondere ex vino haujia.
Pimpine/UfaxifragUradicespots.
Vinume calcatis halicacabifo/ani baccis potum un-
ciarum quatuor pondere.
PrimuU veris radicum decoftumpotum.
Geniftis. femen aut iuncei eius rami cumfolijs inpoti-
ontbus.
Cenifiiefiorumfiillatitia aquapota libr&pondere, ejr
eorunde ccnfcrtia exfaccharoparata dr deuorata.
Olcum e ch.dcnntho fcrupuli pondereex vinopotit.
DIOSCORIDIS.
Adrenumvlcera,
Lac omne potum.
Plantaginis radtces crfoliaexpajfofitmpta.
Vuapajfa a/ba comefa.
Mcittitcs vinum afftdue potum.
MATTHIOLI.
Pinci nuclei ex melle,autfaccharo deuorati.
Tragacanthd lachryma intusfumpta.
Equtftti cuitssn. decccium,aut aquajiillatitiapota. ■
V '} OSCORI DIS.
Ad renum obnructiones.
Mhaponticum haufium.
Vinum abfinthiies \
VinumMc/ititcs bptnm.
MATTHIOLI.
Iridis radicis decoBumpotum.
Cinnamomifti/latitia aqua haufta.
Cajftafolutiuxpulpa deuorata.
Tcrcbinthina /ariceave rcfinafitmpta vnritepodere.
Ziaypha.
i_sigaricum.
Anonis & eius aqtiafiillatitia,
Ciceris decoclumpotum.
Nudeipinei.
Hippo/apathi radix contrita exmero.
Dracunculi radicisfarina exvuarumpajfarumcre-
more,&mafiyches momentofumpta,
e 2 Cardui.
V E S I C AE.
Cardui bcnedifli radicttmdecocium potum.
Eryngijradix.
Veromca mtis.
Fragaria radicum,eJrfiliorum decoclumpotum.
: calcatisjolani haluacabibaccis quatuor
vnciarmn ponderepotum.
Oleum e chalcantho ex vino potum.
V E S I C AE.
DIOSGORIDIS.
' AJ deudam L-eruoramem vrifiam.
Acbri decoEiumpotum.
Mei radices ex aqtta d.ecoct& , veltrita citra coclione
ejrpota.
[Indica -\
Islardtts *\ Celtica ^potuidata.
\-Montana)
Carda mommn ex vinohauftum.
Afarum btbitum.
Phuficcapota.
Malabathrumpotum.
Cajjia inpotuhaufla.
< omumpotum.
Cojittsebibilus.
ochratusinpotttfumptus.
■'■s odoratm cum gramtnis,aut apijfem.fttm-
Afeaiatki decoilum hauftum. (ptus.
nebtbitum.
Heiemj radicum decociumpotui datum.
Crocomagmapotum.
Pinea nuces repurgau comefe,aut cumpajjo.velcu-
cumerisfeminepoid.
Lentifcidecocittm hauflum.
Terebinthifruclus comeflus.
Refiha onmis,pr&feftimfo Terebinthinahaufta.
Cuprejji Jolta expajjo,ejrexiguo myrrhtepota.
Cedrides dettorata, velpota.
LanrifoUorum decocium in defejfonibm.
Alb£popn!i cortex vnci&pondere haufim.
Falturifoliorttm dr radicum decocium inpotufttm-
phtllyrcxfolia pota. (ptum
Ladanttm ex vetere vino hauftum.
Olex. xthyoptc.c,acnojiratis lachryma potui data.
Clandes ihpotufetmpta.
Palm&inuolucri decoclttm bibitum.
Pup-icieacidxfiiccm potus.
Cerajigitmmi hauftum.
AmygdaU amara. lachryma bibita.
Erinaceus marinusincibttmftimptus.
Erinacei terrejiris caro inueterata ex aceto mulfipb-
Vcrmes terrent tritt, ejr' cumpajfopoti. (ta.
Melhaufium.
Ptijana hordeacea deuorata.
Zythum ex hordeoparatumpotum.
Cicerum decociumpotui datum.
Eruidccociitm hauftum.
Lupinorum radicum decoctttm bibitttm.
Raporum cauliculus elixus ejr in cibumfitmptus.
Raphanus comefius,quin gjr eiufdemfemenpotum.
Siferis radix vi abitm accepta.
Afjaragi breui coctura eitxi , ejr in cibum propinati.
Sion quoquomcdofumptum.
Cucumerisfemenpotum.
Eruca vtriitfquejemen bibitum.
VESI C AE.
Bracunculus minorhaufim.
Hortcnfisjhiilacisfiliqu* cumfemine elixs , ejr in ci.
bttm datA.
Afthodeli radixpota. , •
Bulbus vomitonm in cibumfumptm , veleim deco-
cittmpotum.
Porrum domefiicum,&Jylticftre comeftum.
C<epa decoila (Jrincibumjumpta.
\_Allium in cibumfumptum.
Capparisfructus quadraffnta diebmpotus.
Anagailidis fttccus bibitus.
Saluia decocium hauftum.
Crocodiiijfemen potum.
Thymidecoftum potuidatum.
Thymbra decocium bibitnm.
Serpillum mpotufumptum.
Ruta quoquo modo fitmpta.
Spina alb& radixpota.
K_Acanthi radices pota.
Ononis radicis cortex cxvmohauftm.
Eryngij radixpota.
AbfinthiupotuidatU,veleiufdem decoctitbibitum.
HyJJbpi decoitum inpotuftmptum.
Ortganum hauftum.
Tragorigani decoclumebtbitum.
Rtttafylueftris pubt illita.
Ligttfticifemen, ejr radixpota.
Pafiinac£ erraticsfemen hauftum.
Carifemenpotum.
Anethi coma (Jrfeminis, decodum bibitum.
Apium crudum ,coclumve incibumfumptum.
Petrofetinum inpotuhattftum.
Fceniculi decoctum potum.
Nigellapluribus dtebus bibita.
Potij montani decoctttm potui datum.
Artimifix decoctum in defejjionibus adhibitum.
Anthemtdis decocium haujittm, velindefefftonibtu
additum.
Lkhojpermifemen ex vino albofumptum.
Rubie radixpola.
Lonchttis radtx ex vinofumpta.
Hypericum bibitum.
Betonicxfoliapota.
Periclymenifemen hauftum. EJl enim valentijji'
mum medicamentum.
Saxtjfagiapotui data.
Xyridisradtxtrium obolorumpondere bibitafedfe'
minivis longemaior.
Iunci marintfemenfrixum.
K^geratumjujftum.
Vejicartajiuehaitcacabirubentes acini folliculit
inclujt dcuorati.
Solanijomnifici femen po*um.
Rufeifoiia,baccx,aJparagi , radicesve in vinopottt,
Spartifjemen deuoratttm.
Vitis alba, caulictilt teneri decocli , ejr deuorati.
Cytifi decociumpotum.
Daucifemen haufium.
Corisfemen inpotttfumptum.
Ecpuifetifeiccttspotus.
Vmbilici
V E S I C AE.
Vmbiiici venerit folia cum radicibus manducata.
Bitmj.ejr Pfeudobunijfemenfotttm.
Ajiragatt radix ex vinofimfta.
Hyacinthi radtxbibita.
Vttis nigrs viticuUprimx coft&,comeft&que.
chamadafhnesfolwrumficcus ex vinofumftus.
f Cydonites ■)
Vinum *\ Hyjfopitcs )>p otum .
I Scilitnum )
K ^ibfmthites)
Aatta mulfa ir.potum accepta.
M A T T H I O L L
7iardiItalic£,autlauenduUftores ex vinoferuefa-
cli tjrpubi impofiti.
x^ffarinx dccoctumpotum.
Carpejium haujlum.
Cinnamomijiillatitia aqtta.
Calamus odoratus vulgaris inpotufumftus.
BdeUium hauflum.
lumferimts cinls ex lixiuio ejr v!no albofotus.
Sabina quocunque modo dettorata.
Traxini femenfotttm.
Arundtnis radtx.
Cochie.tfutamencafit inuentum tritum.rjrexalbo
vinopotum.
Scorpioxum exuflorum cinispotus.
Eorundem oleumpttbiillititm.
Sepu oua in cibisfimpta.
Ctmices viui inpenisforamen immijTt.
Aqua in qtia ceruinumgenitale elotufuerit, haufla.
Sijymbritr.n aquaticum , cum raphano omni , ejrfe-
trofeiini radicibus ex albo meraco , butyroque ca-
lefacitim,fubi ill-tum.
(JMelopcponumfiminum lacieus cremorfotus.
Pcciinis venerispiantatota,aibo meraco ejr butyro
calefacla, ejrfubi impoflta.
Porrifcmen ex faffo potum.
Simtpipotum.
Genttana.
Anomdis radicumftillatitia aqua. Parandimodum
habes commento de Anonide iib,.;.
Cardui benedicti radicum decoclumpotum.
Veronka masebtbita.
Hyfopum tpotum.
Pulegium S
CMentha Graca exvinoferuefacla,pubiillitd.
Imperatoria hattfta.
Vincetoxicum fimptum.
FilipenduU radicesexvino.
Tanacettimferuefactum ejr illitum.
Poiygoniminorispuiuis exvinohauftus.
OleumfiammuU inunilupubi,aut clyftereinfttfim.
ConJoiicU regaiisfiores auteorum decociumpotttm.
Saxifeagia alba ex vino decotta, ejrpota: veigranuia
qtu inradicefunt contufiejr deuorata.
Saxtfragia magna .
tragarufolia et radices,Jiuecarundem decotlum ex
Pimpineliafixifragia. (vino.
Trichomanesinptttueremtrita,ejr drdchmd ponde-
reexalbo meraco pota.
L ufulifemen tritum ejrfotuidatum.
Genifla qttoquomodofimfta.
V E S I C AE.
Genifiafloruex vino decoclum , autftillatitia aqua .'
quinetiamconferua exijsdem cjrfeccharo farata.
Oteum e chalcantho ex vinofoiumferupulipondere.
DIOS CORIDl s.
Ad vnnx anguftias.
Cimices teflutarij triti.etvrinarUfiftuU imfofiti.
Millefedd ex vinofoU.
CicacU inajjau manfi.
L ocuft&fitffitA, prsfertim infaminis.
Ceritini cornttcinis elotus binis ligttlis efotus.
Malux decocium infejftoneadhibitum.
Portulaca in cibttmfitmfta.
K_yffparagi radicum decoctumhauftum.
Crithami radixfcmen cjrfoiia ex vino dccoctapota.
Sandicis decoclum pottu datum.
Caucalis olerum modo tncibofumpta.
Amaraci decocJtim potum.
Baccharis radicitm decocittm hattflum.
Ocimkfemen bibitum.
Smyrnij radixpota.
* Agaricum drachmxfondercdatum.
Peucedanifitccus fotus.
R haponticttmpotum.
phaiaridisfuccus ex aqua , aut vino haufius.
Lotusfylitcftristritaperfe,autcummalu&femineex
vino.aut fajfofota.
Chamapitysfolut data.
chamdeonis albi radicis decoElum bibitum.
Abrotani fementritum ,et ex aqttd calefactumfotu,
Pafttnactjylitiftrisfemenfotum , velfubi iltittim.
Tordilij femen infotitfumftum.
Pokmoiiij radix exaquapota.
Sifonisfemen hattftum.
Ammicum vir.ofitmptum.
Petrofelini femen potttm.
Gatbanttm bibitum.
Chamadrios decociumfottti datum.
Trifotij bitttminojifemen, ejrjolta in aqua haufta.
Scordij decocittm ex vino,velex aquafaratumfotu.
Anthyllis altera drachmarttm duarufondere bibita.
Pceonia fotui data.
AlthdA decociafetccusex vinofotus.
Graminisradicum decociumfotui datum.
Arclij radix cumfemine decoiia infotufumfta,
Adiantttmfotum.
Trichomanes haufta.
Alcyonium tertiumfotum.
lapx^Htmatttesexvine ~lbibitus.
^ Morochthusexaqtta
(ludaicuscicerismagnitttdineexaquacali'
Lafis «( dapotus.
\-SfengUex vinohauftus.
MATTHIOLI.
Cajfmfoluiiud fulfa deuorata.aut cum diureticis
haufla.
Amygdalinumoleum fotum.aut perfenismeatutH
infufim.
lerebinthinarefinahaufta.
Laurt bacca cum triticeofurfure , iuniferi baceis,ejf
allto contrita , & vinofuper calenti teguta ajfer-
fi, cjrfubifetferfojiu.
Tiafifemen cochlearis menfira , addita linifeminis
e 3 drachmA
V E S I C AE.
drachmaexvino potuin.
Raphani rttfiicani radtx minutim concifa , vna cum
petrofi/ini vttlgaris radicibm, ex oleo ve/butyro
ey vino calefacta, ejrpubi adalligata.
Raphani hortenfs radix eodem modo vfurpata.
Baphanivtriitfque dilutum ex vino paratumh.au
fium,vcleorttmfuccm vnciarum duarumponde-
reex creticovinofiumptum.
Anonidis radicumfillatitia aqtiapota-.parandimo-
dum habes lib.j. cap.S.
DIOS CORIDIS.
AdvriiiE ftiilicidium.
Acori decoclumpotum.
Sifymbrijjemen in vtno bibitum.
Panaces heractium ex vino hauflum.
Sefli 'JMaflienfepotui datum.
Cuminify/tteftris a/terim fiemen inpotufumptum.
O/ufiatriradixcttm femineex mulfopotn.
Polycnemttmexvino bibitum. %
Clinopodium hauflum.
Oenanihes radix cum vino epota.
Conyza folia &jloreswpotu.
Aflleni decoctttm potiudatum.
C&p.t cumajbaragi radtcibus decoctum inpotufum-
Onobrychis bibita. (ptum.
Tolygoni fitccm hauflm.
Saxtfiagia in vino decociapotuidata.
Xyridis radix ex mulfopota.
Tragij liquor,femen , crfolia inpottifumpta.
Eufiifo/ia,radices , ejr bacca. bibtu.
Laurt A/exandrin&radixfiexdrachmarum pondere
potuidata.
Eltchryflcoma ex vino haufla.
MATTHIOLL
phu decoclttmpotum.
Caffi&folutiuapulpa cum dulci radiceftmpta.
r j$uc/eipineifacharo,attt melle excepti.
Sebeflena.
Zizypha.
Cochlex cumfuoputamine contrite,expajJo£ diebtts
fiptem continuispota.
Leporini teflicu/i incibofttmpti.
Cicerum rubcorum decoclumparatum,vt in ciceris
commento.
Sonchi /actemfiuccm e caule manans cyathi menfura.
Amararofltte dens leonis ex aceto decoctumpotum.
Melopepontt lacletts cremor, additis halicacabi pa-
ftiltis crg/ycyrrhty/iicco,mumi<e£ momento.dr
gummi arabici efr tragacantha nonnihil.
Lactttcicjeme epapauerimfieminis cremore hauflum.
Traforum Wctemcremor ecamium iure abfiquefale
paratum.
C/ycyrrhizA.
Cuminttm ex dttlci vinopotttm.
Eryngij radix.
LilipenduU radices,atttearum decotlumpotum.
Veronica mas.
Lagopt decocium cum ma/it.tfo/i/s,Cr du/ci vinopa-
ratum.
A?rimonuexvinoalbo decoctum cttmfaccharo
hauflum.
Sc/.mihalicacabibaccarumfitccm expapaueris albi
V E S I C AE.
cremore,atttmclopeponum, aut cucurbit<c,aut cu-
cumerishauflm.
Lupulorumflores in defifionibm additi.
DIOS CORIDIS.
Ad vcficae vlcera.
Myrtifolia ejrfimen pota.
Lac omne bibitum.
Cucumerisfimen ex laffe,ejr paffi hauflum.
Clycyrrhyzafitccm expaffoftmptm.
Vuapaffaalba comefa.
M A T T H I O L I.
T^ucleipinei ex melle, autfaccharo deuorati.
Mumta excapril/o/aftepota.
Amylifimuncia cum ouo,ejr vuispafftsfubferuefa-
c~la&a ba/neoftmpta.
Equifeti cuitifqiie decoctum , aut aqttaflillatitia cum
herbx pu/uerepota.
DIOSCORIDIS.
Ad veficp: vulnera.
Butyrum infufitm.
ffglquifetifo/ia exaquapota.
DIOSCORIDI.S.
Ad eijciendosvdicx calculos.
Offtfiagi attis ventriculm pattlatim inpotu hauf/m.
Muris qm mufirta diciturflmm cum mulfo ejr thu-
Vnna apripotui data.
Rumicis radicum ex vino decoctum bibitttm.
Sioncrudum ,cociumvehauflum, velcomeflum.
Sifymbrijfemenpotum.
Baccharis decoilum hauflum.
Apijfemen vel radix vino bibita.
Eanicttlttm erraticttmpotum.
Sagapenttm potui datum.
iffdianthi decoctttm bibitttm.
Trichomanes decoctum tnpotufitmptum.
Vitis vinifera lachryma m caudice concreta ex vina
pota.
D I O S C O R I D I S. ,
Adveficxcalculos frangcndos educendoscjue.
Cardamomucucorticis radicislauri drachmapotu.
Bdelliumpotttm.
Cerafl arboris gttmmi bibitum.
i_Afp/eni decoctum kauftum.
Ltthofpermum ex vino a/bopotui datum.
Saxifiagia ebibita.
Graminis decoilum hauftum.
Tragyfeminapota.
B.ttfci radices,ac baccae inpotufumptx.
Ittdakm tapis coti delimatm, ex aqua calidapotm.
Lapis fpongia potui datm.
M A T T H I O L I.
Ba/famifaclittj liquores omnespoti.
Betula aqua,qud eperforato caudicedeftiUauit,pota. r
Ericatdecociu titm potitm ,tu ba/neum exeoparatu.
Scorpiontimcinispotiom tnfperfm.
Scorpionum o/eum pabitlhtum.
Leporisintegn cinis tnpottonefumptm.
Murium fiercmpotum.
Bubttli fetiis l.ipis inpotionefimptm.
Humant ftercoris aquafit/lalittapota.
Polygom minorispuluis exvmo potus.
SaxifragU
V E SIC AE.
S-.xifragi* albx ex vino dccoctu potumfiue albican-
tiagrana radicib 9 inh&rentia conttja.et deuorata .
Saxtfragia magna drachmx pondereexvino.
PrimuU veris radicum dccocittm haujlum.
Genifttt Jlorum decoctnm potttm.
Corallium vftum bibiium.
D I O S C O R I D I S.
A J vrin.c inconrinentiam.
Rtiufy/tieftrisfemenfiixum,crincibisjumptttm.
Phoenixin v:no auferobibita.
JiJumia excaprille /ac/epota.
Echint terrejlris combujli cinis cum agrimonia, (jr
interna membrana ventriculi galiinafttmptus.
Tormcntittd Iradices explantaginis aquapotte.
M A T T H I O L I.
Ad veficcc fcabiem.
Caftfu fol::titi£ pulpa ciipti/iiere dulcisradkispott.
Niicteipine: deuorati ex melle, autfacharo.
Amygd.tliuitmoletim poturn.
Sejaminum oleum foai
Clycyrrhtzx rad/x (jf eittsjucctts.
D I O S C O R I D I S.
Ad cruenrosmi&us.
Cuniimjylueflris alteriitfcmcn potum.
Elichryji coma inmu/Jopota.
\_Acida muria infufa.
M A T T H I O T. T.
D.iclyloruofp. cucrudofr.co ccbtjia intusftimpta,
. Plantagmit etmiilefo/ijjkccuspotus, additaphilonij
Perjici drachma.
Millefolijfarina vncitpondere.vna cum boliarme-
ni/drachma ex laclebubulopropinata.
MtilefoLjfuccus vncixpondere cumfyru. myrtino
hauftits.
V I R I L I V M, E T PVDENDORVM.
D I O S C O R I D I S.
Ad vcncrem ciendam ilimulandamciue.
Costtts ex mu/Jo bibttus.
Crocumpotum.
Semcniinicum melleejrpipere deuorattm.
Sapum dccoctttm in cibojiimptum.
Eruca /argius in cibis comeji.
Erucxjemen haujlum.
Dracunenlimaio.radixtojla, ve/e/ixaex vinobibi-
AJphode/iradix ajjumpta. (ta.
Najiurtatmpotum,velcomeftum.
Porrifemenpotui dattim.
Bulbusdecottusmandiicatns.
\_sf!lium cum coriandro tritum in cibis.
Vrticxfemen expajfopotum.
Galiljradtxaffumpta.
OHenth.tfeicctts potus.
Paftinac£ erraticx radix comejta.
Anifumpotum.
Tefitcttli canisradix,qu* vegetioreft, bibita velco-
mejla.
Satyrij radix efitata.
Horminium tnvino potttm.
Gladtoltfiperior radix ex vmofumpta.
Sctncorttm renesdrachm&pondere ex vino hattfti.
Lacomnehauftum.
VIRILIV M, E T PVDENDORVM;
MATTHIOLI.
Galangapota, & in cibis addila.
" Mofehus ex cictno oleopeni i/Htus.
Ztbettim codcm modo munctttm.
Pijtaceorum otetim vna cttm cleofinapmo,ben^oino' >
(jrmofcho gcnitalibusillitttm.
Fraxinijemen cumpiftacijs,(jr nucibuspineisdeuO'
ratttmadditofacharo. t
Nux Indtca.
Myrifiicit nticis oleumgenitalibtts illitttm.
Septttpifecs cunucibus ey allioparatx ejr deuorat*.
Ccnitale cerut inpu/uerem tritum,et ex ouofiimptu,
Caryophylii quatuordrachma.pondere ex laciepoti.
Phajioti tn lacie bubulo deco&i,(Jr longopipere, (jr
galanga ajperfi.
Daucifemen.
Mala infana elixa,ejr deinde in butyrofrixa, dr cum
longopipere dcttorata.
Vitis nigrie radtx fitb fcruentibus cineribus decocla,
9 &cumpipereejrfakdettorata.
D I O' S C O R I D I S.
Ad augcndam gcnituram.
Coriandrtim bibitttm.
Omnia medicamenta,qtt£ venerem excitant,prxter
ea,qu<t tn ca/ore,&Jiccitate excellunt.
MATT HIOLI.
Sefaminum oleumpotum,autin cibis additum.
Ctphiliones ctim piperc &fale.
J\uclei pinei.
Piftacia.
Nuxlndica.
Gallinaceorttm tejiesfreqttenter deuorati.
Oryza in bubulo tacte dccocla addito croco & cin*
namomo.
Ciceracibodata.
Phafoli in lac/e bubulo decocli, /ongo£pipere,ga/a».
ga,&Jaccharo ajperfe.
Rapum in lacie decoflum.
Napi expingium carniitiure decociiadditopipere.
SiJcrcoEtum & cumpiperedeuoratum.
Afparagi in cibofumpti.
Traferttmcrcmor ex carniitminreparatus.
Caryophylliquatuordrachma.pondereexlactepoti.
Cinar<t echinus ex pipere deuoratus.
Feruit corcu/umjub cinertbus decociumcumf&le &
pipere dettoratum.
Mala infana cocta, & in butyrofrixa , & cumpipere
deuorata. ,
Titis nigrx radixfitb cineribmferuentibusprobe de*
cocta,(jr cumpipere deuorata,
DIOSCORIDIS.
Ad venerem inhibcndam & nodurnas pollutiones.
Viticis femenpotv.rn, (jrfo/ia tefiibusillita.
Portulaca manducata,pudendistj } inuncla.
Laciuc&femenpotum, noclurnas veneris imagint-
■ tiones arcet.
Anethifeminis ejr com& decocJttm ajfiduepotum.
Ruta in cibo.potuqiiefumpta.
Canini tefticuli hcrb*,languidafiaccidad radixpo-
tui data.
Cannabufatiuxfemen in cibum largiusfitmptum.
Gladioliinferior radixpota.
e 4 Cictitt
VIRILIVM, ET PVDENDORVM.
Cicutd cumfiua coma trita , & genitalibus illita , ejr
efi potentijfimum medicamentum.
MATTHIOLI.
Caphura renibus ejr teftibus illita.
Tinum,in quo mulluspifcisfuerit immerfius,potum.
Laciucajucctts cu caphura momento tejiibus illitus.
Laclucafiemen expapauerini fieminis cremore potu.
Sifiymbrijfiuccm lefiibm iliitm.
Cannabtsfiaiiuajcmcnlargimfiitmptum.
DIOSCORIDIS.
Ad feminis profiuuium.
Nymphca radix bibita.
Irtdts iityrtca radixex acetopota.
MATTHIOLI
Hyoficyaminum oleum renibus & teflibus illitum.
Thm drachma pondere ctim aqua nymphea bibitii.
Lariqna aut terebinthina rejina ex aquaplantagi-
nislota, additis Juccino , vetafiteno,ejj"caphura
momento.
Caphura cumjitccino exaqua nymphee haufia,exte-~
rimqueilltta.
"Rofiaru baccarufime , etlanugoin vinoaufieropota.
^Rofiarum croceifioficuii, capillive epoti.
Saccharum e punicafiioribmparatuex vino aufiero
*fiimptum.
Cichcrijfuccmpottn.
MenthaJirifiuccuspotm,e}rtefiibmillitm.
Ajbleni aurigo drachmapodere , cu albifiuccinijemi-
drachma exportulaca , autplantaginis fiuccopota.
Lithojfermi vtriufif,fimen,fejquidrachma podcre ,
addttapari ajblent qitantitate ,etjuccintjcrupulis
dnobm,exjucco portulaca plurihm diebmpotum.
MiUefbiiu cui candida inefi vmbella,vna cumfiiori.
bus tufum , ejr cumfiua ipftm.aquafliUatitia , aut
eapttno laciepotttm , vetcum coraliio ,Jitccino &
eborisfiobe propinatum.
Vnguentum exrojaceo inmortarioplumbeoparatu.
Diphrygesillitum exrofikceovnguento.
CoraUium potum.
DIOSCORIDI S.
Adpudendorum vlcera.
Oefipus illitus.
Aloeillita,&inpuluerem impofita.
Polygonijitccus in vino decocim cu melleadhibitut.
Alumen quocunque modo adhibitum.
Flosfiaiis tnjperfm.
MATT HIOLI.
Mumiaex capriUotaclepota.
Maltcorium cum marinafiongia exiccatum additis
oleo ejr alumine.
Cucurbitaexufla cinis.
Gammarorum lapilti cum tartaro triti ey" afierfi.
Abrotanum vftummpulueremadmotum.
Florisfitis decociumfotum.
Anethumvftum Crajperjum.
Soiidaginis media folta,aut eorumjuccm adhibittti.
Sanicula "^
Auricula vrfi ]
Pilofilla )>tum inpuiuerem injperfia tum
Potentilla | inlotionibus decocia.etfiota.
Puimonariaaltera J .
DIOSCORIDIS.
Ad teftium inflammwonu,& cumores.
VIRILIVM, ET PVDENDORVM,
CicercumcruodecocJum appofitum.
Faba in vino decocla cataplajmatis adhibita.
Senecionkfolia cufloribm emplaflri modoimpofitx.
<^Aft>hodeli radix &felia illita.
Ctmolia illita.
<JMeltlotum emptaftri modo adhibitum.
Geodes lapis itlitus.
Kuta illtta cum laurifolijs.
Salcum origano, &fermento iltitum.
Cuminum cumpajfa vua,fabaque lomento, aut cera
impofitum.
Coriandrum cum vuapajfa, & melle illitum.
Lilij concifia radixcum apollinari herba , &triticcx
fiarina cataplafimatit modo.
Samia terra ex rofiaceo, & aqua illita.
Hyofiyamifimentritum exvino impofitum.
MATTHIOLI.
Iridis Illyricafarina cum alijs quibufidam medica-
t mentis, vt in commento de tride diximm.
Hyofcyaminum oleum illitum.
Fcenugracifarina ex hydromelite decoela , ejr addita,
axungia , impofita.
Cicerum farina,autfiabarum,aut eruiexaqua de-
coclaejrittita.
Seitidis fotia tufi},ejr iitita.
Lentispalufirisftiiiatitia aqua itiita.
Vnguentumex mortario et pifltllo plumbeo cumri-
fiaceo paratum.
DIOSCORIDIS.
Ad genicalium pruricum.
Saluiadecotlumex vinoillitum.
Refina omnesprafirtimque terebinthina iliittt.
DIOSCORIDIS.
Ad induracosceices.
Iriontsfimen impofitum.
MATTHIOLI.
Irinum oleum illitum.
DIOSCORIDIS.
Ad eos, qui natura prsepurio carcnt.
Thapfiajuccm circumlinitm Jumorem enim exci-
tat.qui deindepinguiumfiotu emoUitm.praputij
iacluram refircit.
Meltriginta diebus a balneo illitum.
DIOSCORIDIS.
Ad genitalium phagxdenas] exulccraciones*.
Taurinum fet ex melte illitum.
Labrufiafios tritus cum melle, croco, myrrha,e^ ro-
fiaceo impofitus.
MATTHIOLL
Pilofilla 1
Potentitia
Solidago minor & media ^quouis modo ufiurpata in
Sanicula j topick auxilijs.
Auricula vrfi
Pyro/a J
DIOSCORIDIS.
Adgenicalium chymos.
Smaridisfialficrematumcaput illitum.
Feljyluejiris capra inuniium.
Fimum ouillum ex aceto impofitum.
Thymusemplaftri modo adhtbitus.
Thymbra appofita.
Rutd
V T E R I.
Ruta cumpipeYe,nitroqtie confiicata.
Tithymali caracix Itic mttnctum.
chamxjyces ramitriti,ef irnpofiti.
Mercurialisfiuccus iliitus.'
Heliotropij fimen ilittum.
oleum f chalcantho illitum.
Otettm nojlrum de antimonio cum cauteta adhibitii.
V T E R I.
DIOSCORI DIS.
Ad rtcri ftrangulatus.
Mei radices triu,(jr cam melle in eclegmate deuora-
Iuniperi bacc£pots. (U.
Vngues odorati fuffiti.
Cimices lectulanj naribus illiti.
Bitttmcn olfaclttmfufftum ejr admotum.
Phocd coagtdumpotum.
Vrina cttm liguflrino olcofcruefacta infttfa.
Ptantaginisjuccuspottts.
Sinapi tritum naribus illttttm.
Agaricttm drachma pondere fitmptum.
Rttla trita cxcepta mcllcpttdendis (Jrfidiiltita.
PaiLuis hcrcuieifimen cttm vino bibitum.
Sefetis Maffilienfis radix.ejrfimenpotum. ■
Peueedanum oifaclttm.
Sagapcrmm naribus adolfitcicndttm illitum.
Trifoltj bitHminofifemen » (jrfilia pota.
Poeonu nigrifiemmis grana xv. bibita.
Atifinatis radixpcta.
Betonicdfoliadrachmxpodereinaqua dttlci haufia.
G.igatesLipisfisfftus.
M A T T H I O L 1.
Zibetitm canernuU vmbztici iliitnm.
lugUmdtum tuli inpuluerem contriti , ejr ex vino al-
bopoti.
Cafloreum inccnfitm naribus admotum.
. Caftorettm femioboli pondere cumpari aflfafcetidam
catapottjsdeuoratitm: ■.
ImperatorU radix ex vtno.
Sagapenum cum olfaclum , tum catapotijs deuoratut
AiitarUfimer: fltppofitum.
Tujfildginis maioris radix duarum drachmarunt
ftndereex meropota.
Htppogloftradicttm, autfoliorumpuiuis cochlearis
mcnjhra ex viv.o , vciiitrehaujtus.
Antirrhtnt flores folia, etfimen,cum rofeceo,cr meU
levmbilico ,-Jhibita.
Vitit albz radix ex vinopota.
J^uinta ejfcntia noflra,in comment.de vino defcri-
pta,haufia, & infaciem proiecta.
D I o s c o R I D I S.
Admenfes duccndos.
Iris illjnca ex vinofiumpta , ejrfitu adhibita.
Mei radicum decoclttm defefflonibus adhibitum.
Acori decoctum infeffonibus.
Cyperiradtcttm decoclumfotu adhibitum.
AJariradicesJenis drachmis exaqua bibiu.
Phu decociumpottti datum.
Caffiaodoratainpotufiimpta.
Cinnamomum hauftum, vetexmyrrhafitppofitum.
Amomumpefis,aut fifiwnibus additum.
Cofius ebibitus.
Odoratus iuncus potui datus.
Calamus odoratus haufius, ejrjuppofitusfotu.
V T E R I.
Cancamum ex aqv.a mttlfapotum.
Helenii radicttm decoclumpotttm.
. UMyrrha cum abjinthw, lupmorum cremore.vet
ruujttcco admota.
Styraxpota ejr appofita.
Bttumcn ex vn:o,ef cafloreo bibitttm.
Ccdridesex pollwe piperis haufte.
EaurifoliiorHm decccir.mfoiu admotum.
Phylltrettfoliapotuidata.
Viticisfimcn drachm&ponderc ex vino haufium\
Olea Aethyopics, ac noftralis lachrymapota.
Amy^daUamar/edcttoraU. '.
Fictttncum tac cnm detrita nttce grstca cbibitttm.
Cochletz tcrreftcs cumjito operimento tufe , ejrfami-*
neislocis admcu.
Cafioretim drachmarum duarumpondere hatiftum.
CnpAfnccHspttdendis iliitus.
Oefyptsm in tanajitppofitum.
Anferinm & galimaceus adeps illitus.
"Caprantr,: tr.cntanarumf.mum ex odoramento ali\
quo potuf». J
Scandiilaccnm bibitum.
Seminis tini decociumfoiu admotttm. (fitumj
Lttpiitorum dccocittm cum fKyrrha,(fmeb.Jt'py^
Raphanus in iibumfitmpttu vdeiiufuccus ba;fi::s.
Ajphodcliradixpc:t:t dala.
Eryngij decccittm hattfhtm. .. •■- ■
Erajfica ficctts ex loiiaceafarinaftipfofitus, vcleittfi
de-m decoci <m Ubtittm.
Siumpro okrcfitmptum.
Crithmum , veleiwdecoctum inpotitfiumptum.
Centattrij maioris radix bibita veleiufdemfiucus
fuppofitns.
chondryiU gummi ex myrrhajitbditum.
Lacincxjy/tuflris lacleus fttccus bibitus.
Porrum domcfiicum,icrfiyiuefire comeftum.
Altij comarum AecOclum in defieffonibus additttm\
Cyclaminus tumpotd, tttmfitppofita.
Abrotanifimenex aqtta hattjtum.
Capparis cortex ejrfimenpottti datum.
Anemones radixex vellere appofita.
Hedera corymbitritifiubditi.
Pulegittm bikiijtm.
K^naricum ckify oxymclle drachmtepondere hatifttk
Origanumpotum.
Abfinthittm hauflum , velex mellefisbditum.
Tragoriganumpotui datum.
Sdluix decocittmpotum.
Ammi ex vino hauftum.
Thymi , thymbrxg, dccoclum inpotufiumptum.
Scrpyliumpotuidatttm.
Smymijjemen ebibttum.
Amaraci dccoclttm hauftum, ve/pudendisillitumi
Baccharis radicis dccocttimpotum.
Rttta vtrag, tmnpota Jnmfiubdtta.
Panaces herculeum ex vinohaufium.
Lignftici radix effimenpotum, ejr itlitum.
Pajhnaca erraticsjemenpotum.
Sefilis Mafftltenfis radix &fimen hattftum,
Tordiliumpotui datum.
Fceniculum ex vinofitmptiim,
Sifen
V T E R I.
Sijon bibitum.
Ltbanotis radiccs pota.
Pucedani Jitccm potm.
Pettofcimum potui datum.
Daucttm hauftum.
Hammoniacum inpotufumptum.
Nigellapluribus diebm haufta.
Sagapcnum potum.
Lafcrpitu liquorcum pipere ejr myrrha bibitm.
Galbanumfuppofitum eyfuffitum.
Clinopodium hauftum.
Chamxdrios decoctumpotui datum.
Lilijcremati radtx exrofaceofubditat,
Melijfophylli decoctum indefijjionibm.
Trifoltffimen ejrfoliapota.
Polij vtriufque decoElumhattftum.
Scordufuccus bibitmvelherba ipfafiubdita.
Artemifu decociumjejjiontbm additum.
Myrrhis bibtta.
Cony^tfoiia ejrfiorespoti.
HemerocaUis radix cum vellerefitbdita.
Rufcifolia cr bacca ex vino fiimpta.
Lcucotj decoctumfotum,ejrfifftonibm admotum.
Eiufdemfimen drachmarum duarumpondere ex
vinofitmptum.
Anthemidis decociutumpotum,tttmfotuadhtbitu.
PteonU radix amygdala quantitate haufta.
Rubia radixfiuppofita.
Adiantidecocium bibitum.
Trichmanespotui data.
Anagyristriafolia expajfofumpta.
Hypericum tam bibitum,qttamfuppofitum.
Corisfimen potuidatum.
Vrtica. vtriufiqttefolia trita, ejr cum myrrhafitbdita.
Betonicx folia drachmapondere cum vmofumpta.
Medijfemen hauftum.
Chamxdaphnes foliorumjuccm ex vino btbitm.
Gladiolifuperior radixfitppofita. "
Tragijliquorbibitm, quinetiamfimen crfioliapota
drachms pondere.
Chryfiocom&ex melicratofumpta.
Elaterium inpcjjofiubditum.
Helichryfi coma ex mulfio potui data.
Mandragorx liqttorfiemioboli ponderefubditm.
Eiufdem femen bibitum.
Daphnoides haufta.
<; Nigrum ~)
Veratruml ji^ \fiuppofitum.
VitisnigrxteneUx viticuUin cibumfitmpudecocla
oleorum <vel ajparagorum more.
Hcliotropufoliajuppojita.
c Scillinum bibitum.
Vinum ■< Abfinthiteshauftum.
I Hyjfopitespoium.
MATTHIOLl
Nardus Italica ejr lattendula cum inpotionibm,tu
infomentis.
Ajarinx decoclttm potttm.
Phu qttoquomodo fitmptum.
Cinn/imomiftilhtitia aquapota.
Calarnm odoratus vuharis.
Crocumextu;
VTERI.
luniperinarum baccarum decoclumpotum.
Sabtna decocJum hauftum.
i^Arundinkradix.
Cicerum rubeorum, nigrorumveim.
iMpinidecoclumcummyrrhaeJrmelleimpofitum.
Sinapi inpotionefumvtum.
Dracunculi radix fitppofita.
Arifiemen drachmarum dttarumpondere hattftum.
Gentiana quouis modo fiumpta.
Ariftolochia longa fottt adhibita.
Centaurij magni radix ebibita.
Centaurij minorisfuccmfiuppofitm.
Cardui benedicli decocittm tam hauftum.quamfottt
adhtbitum.
Hyffopum '/q UO quomodo vfurpatum.
Pulegtum _S
Dtctamnm albm tttmfuppofitm , tum cumpulegio
fiujftm,tum ex meropotm duarum drachma-
rumpondere.
Gattaria tampota,qttam defijjionibm addita.
Calamintha tumpota,tumfiuppofita.
Imfcratoria quouis modo vfurpata.
Vincetoxici radices in defejftonibm additx.
Artemifu recentia folia, cum myrrha ejr oleo irino
trita,ejr appofita.
Botrysfitfftu vfirpata.
Matrtcaria quoquo modo adhibita.
Lupulifemen trttum,&potm datum.
Jzfuinta ejfentia nofirajrequenter poiafifcuncu
M A T THIOtl.
Ad alba vteri prorluuia.
Hyofiyaminum oleumpubi ejr tumbis illitum, &
Juppofitum cum lana.
Caphura cumfiuccino ,&aqua nymphsta haufta, aut
pubi,autimo ventriiUita.
Eloficulimedu rofiarumcumfitis capillis accepti.
^uernorufoliortttenellorufttUatitia aqua hattfta.
Caftanearum interior rubens membrana cum eboris
fiobe ejr nymphax alb&ftillatitia aqua.
Saccharum l'floribmpu?uc<)i arborisparatum.
DaBylorum ojja inpuluerem trita,e}r cumjanguinis
draconis lachryma ejr aquaportulacapota.
Ojftculamalipunicaacidi cumthuris polline exftil-
latitta rofarum aqua.
^.AueUanarumputamina cx vino auftero haufta.
Eburin tcnuiffimumpuluere tritu , et excremorefe-
minis la£iucspotu,quod prim in aqua,in quafir-
rumcandens extinctumfucrit,fit maceratum.
Milij Indicipanicularuflores ex vino auftero haufti,
Ophioglojfum ex quernorumfoliorum aquapotum.
Saluia aridtefotia Jujftta.
Rofmarinum quotidte, idque diutimfiumptum.
Lunaria minor ebibita.
AlchimtlU lunaria appellauftillathia aquapota,
aut tn uterttminfuja,attt eim decoiium in de-
fiejftonibm vfiurpatum.
Caryophyllata. radices haufta.
PotentilUficcafarina exjua ipfiusaqua ftillatitia,
additis coraiHo & ebortsfcobe ,pata.
Solbaftrella , 0- eimfemen.
Pulmonarta altcra. , ,
Amaranthi
V T E R I.
Amar/tnthi purpurei fios.
Mtllefoiium recens contufeim,etfeippofitum,pnbique
ilhtum: vetcum coraliwfucciiW ey cboris ramen-
tisexfua ipfius aqitapotttm.
Malorumpiinicorum acidorum vinumpotum.
Cymbalana herba in acctanis tkuorata.
DIOSCORIDIS.
Ad menfcs cohibcndos.
Tfardus Indica.
' Mufiusarboribttsinnafeensinfeffionibjpsadditiis.
Thuriscortex in peffofeubditus.
Oxyacanthx baccx inpotu, vettn ciboftmptx.
Hypociftistmnpota tum indita.
Olex fjfticfiris /ttcctis pudcndis admotus.
Rhoisfemcnpotum,aibaprofittutafifitt.
PalmnLimmaturx manducatx.
PalmnLrum inuolucrum potui datttm.
Pimicorum acinorum niuleificc/tti infole,et obfenijs
infierfi,concocliue fitmpti.
GatL tn decoitis addita adinfejftcnesparatx.
Glandium texitiorcortex tum btbitus, tttminpaffo
fuptofttvs.
Myrtt femenfotufubditti, veldefeffiombus additii^
Cottmeorum malorum decoctnmfotu adhibitum.
Acacta tumpota,tum indtta.
L yciumfii bditttm.
Lott itgni decoctum haufium,ttut fotti admotum.
Lcntifiife/:xtampota,quamfubdita.
{ Lettrittnm 1
\H*dw«m, j
Co.tgtttttm *> Agninum )>potum ac etiamfetbditii.
Ccruinum |
Hbmulinu I
^Vitulinttm J
Ceruinum cormt vflum,lotum ex adflringenti ii-
quorealtqtto hatifittm.
Caprarum monta?:arum fimttrn ftccatum tritumve
cumthttre in Lnafeippofetuni.
Kumicis radicesfubdiu.
Piantago ttim btbita.tumfotu adhibita.
tarbx hircinx fsuats ex vtnofetmpi*, velftippofitus.
Porri comx decoctt m cx aqtta martna, ey aceto in de-
fefftonibtts.
Pubtramorum decoctumpotum.
Arabicafpinx radix manducata.
Phccmx ex vhio attfiero btbtta.
Papaueris mgrifemenpotum.
t^fchilLafubdita.
Idxaradixhaufta.
Eqmfetifolu bibita.
Menthafotufetbdita.
Iunci marimfemenfrixttm,et ex vino diltttopotum.
Ocimaftrum potttm exvino.
Antfum hauftum ,prxfertim ad albaprofiuuia.
Cuminumexaceto impofitum.
Nymphex flore lutco radix ,eyfemen exvinonigr^
pota. •
Pceonixfeminis grana xij. ex vino anfierofumpta.
Lyfimachix fucctts fitbditus.
9 Mofy herba cum toitacea farina indita.
Polygonifeuccus fiippofitus.
Symphyttpetrxiex vino decoclum hauftum.
v T E R I.
Ctymcnifuccu; btbttus.
Ltmoniffemen acetabnli pondcre ex vino bibitum.
Medij radix ettxa , &" ex melie m eciegmatefetmpta.
Tragi ricini numcro x. ex vino haufii.
Hyofeyamifemen obolt pondere in mtilfea aouapotu.
Solani hortenfis feucctts intana inditus.
Mandragorxfemen cumftttphure, et vinofuppofetu.
Semperuiuum matus in vellerefeibdittim.
. luarum ttnaceorum dccoctitm haufium, eyfotu ap.
pofittim.
Labrufitfios peffitlo indittts.
Omphacium inditum.
Rubigoferrifeubdtta.
ch.ilcitis citmfetcco porri indita.
Vinifecx imo ventris, acptidcndisillita.
Hxmatttes lapis exvinohaujlus.
Alorochthits Lpis in vellere inditus.
Ojfracttes lapit drachmxpondere ex vinofumptus.
Samta terra cumfyluefiris pttnica floribus haufia.
MATTHIOLI.
Hyofeyamimtm oleumpubi ey lumbisillitum.atit
fetppofitum.
Rofaceum vnguentum.
Mafiiches.
Ittniperintim gttmmi.
Crefpinibaccarttm vinnm.
Hypocyftisfipe ex vino attfiero hattfta.
Rofacearu baccarufemen , cjr Lr.ugo cx vino aufiero.
J^tternafefia, GlandeSj&galL.
Snberis cortex tritus , ejr ex aqua calidapotm.
Saccharum exmali pitnicxfeioribus paratum, ey ex
vinoatificro potum.
Myrteum condimentttmpro intinBtt vfurpatum.
Cydoniortim vinttm, Miita,olettm,confectio.
tJMefeiloriim decoctum,ejr Mefpita ipfafepc efitata.
Cornafaccharo condita deitorata.
Virg£ fangtiwcit ' bacca.
Pruntfeyluejiris decoctum indefeffionibus.
Leporinumflercusfetppdfetiim.
tJMilij TndicipanicuLrumflores ex vinorubro.
Portulaca qttoquo modofumpta.
Burfetpafiortstii deuorata,tuin dtfeffionibus addita.
Perftcaria maculofet tn defeffiombus ac ettam tnttts
fetmpta.
Chelidonittm maius mammu adhtbitum.
Saluia aridafeuffta.
Tlosfeolis cum radicibus contritut,ejr ex aquaplanta-
ginisfetmptus.
Limaria minorexvinopunicorum haufia.
Clematisprimafemoribmadalttgata.
difiort£(trtormentilL radicum decociuin defeffio-
nibus ufurpatum.
Pilofella tam corpusfeumpta,qua ' exteriusvfetrpata.
Caryophy/Lu radices pot&.
Pyrola n
Potentitfa ^quomodo libet vfurpata.
SanicuL \
Auricula vrfi)
Fragarix folia ejr radices.
SolbafirelLfeufangtiiforba.
Pulmonaria attera.
Amaranthi purpiireiftospotus.
Mitlefolium
V T E R I.
Milkfolium recens tufitm,et fuppofitu ,pubi% illitii.
Tumcorttm malorum acidorum iimumpotum.
Coralhum tampotum , quamfitjpenjum.
DIOSCORIDIS.
Ad fccundas pellendas.
Cafioreum drachmarum dttarum pondere, cumpu-
legio bibitum.
CycLmini alterius femen hauftum.
Alltj comx decoclumfotu impofitiim.
Artftolochia longa cum myrrha etpiperefitmpta, vel
peffulo indita.
Vuleginm bibttum.
Thymi decoclumpotni datum:
Thymbm decoiium hauftum.
Apijfemen in potufumptum.
Kjttarrubij decdclum bibitum.
Stachyos decoclum potui datum.
x^rtemifix decoclum inde/cjjionibus adhtbitum:
Circedi radix quatuor librarum pondere contufa , &■'
infeptem dtilcis vini heminis macerata per nocle
diemii, tribus diebuspota:
Oenanthesfemen , caulis ey-folia ex mulfo bibita.
Leucoijfemendrachmarum duarum pondereexvi-
no hauftum:
Bubu radixfitppofita.
Anagyris tritafolia expaffo bibita.
cham&pitys ex melle fubdita.
Chryfocome ex aquamulfapota.
Trichomanes hauffa.
Bryoniafuppoftta.
Myrrhapota.
Teucedantfuccuspotus.
Bunijfemenpotum.
Smyrnijfemen potuidatum.
Adiantht decocium btbitum.
MATTHIOLI.
H^ardus Italica,aut lauendulapota.
Cinnamomt vulgaris ftillatitia aquapota.
Balfamum facittium potum.
Ksirifemenduabus drachmispotum.
Diclamni aibt radices cupugeliofotu adhibits, aut
exmeracopoU dtearum drachmarumpondere.
Liltorumalborum flillatitia aqtta bibita.
Artemifia recens cum myrrha ejr irino oleo trita , ejr
fuppofita.
DIOSCORIDIS.
Ad expellenduni fcetum.
Cafiorenm dttarum drachmarumpondere cumpule-
gio fumptum.
CanicuL Lcprimafcetur* hauftu,mortmmpeUit.
Oefypusinlanafuppofitus.
Caprarum mtmtanarum fimumcum aliquoodora-
mentopotum.
Vulturis fimum fujfitum.
Ciceris decoclum bibitum.
Lupinortim decoclum cum myrrha&mellefotuad-
hibitum.
Siumpro olere in cibofumptum.
Dracunculi maioris decociuminfufum.
Piper hauftum.
CycLminiradix fernori adalligata.
Hederxfoliorumpedicuiimelleillitifubditi.
V T E R I.
Gentiante radixfitbdita.
Centaurij maioris radix indita.
Centattrij minoris fuccm infufuf.
Tulegiumpotum.
Dittamnum bibitum,inditum, incenfumque.
Thyrnidecocium haufium.
Thymbra decoclum potttidatum.
Baccharisrecentiffima radixfuppofita.
Tanacis Herculei acuminata radixindita^
Taftinaca ertatics radixfubdita.
Sefelis Mafftlienfis radtxpota,quinetiam etfemen.
Galbanum cum myrrha et vtnopotumfuffitumaue.
Cltnopodium potum.
Chamxdryos decoclttmpotum.
Scordijfttccus drachm&ponderefumptus.
Arfemfadecoftum tnfeffiontbus adhibitttm.
Conyz-z folia , ejrf/ores btbita.
Leucoijfemenduarumdrachmarumpondereexvi-
nopoium.
Onofmatisfolia ex vino haufia.
RttbU radixfitppofita.
Anagyris trttafolia cumpaffopota,quin ejr adalliga
tafedfiatimpofipartttm auferantur.
Anchufk radix appofita.
Mandragora liquor infufus.
Myrrhispota.
Heliotropijfolia indita.
Sulphurisfumus in vterumpermeans.
Dancifemen bibitttm.
Ammoniacum haufium.
Tericlymenifemendrachmxpondereinvinopotum.
Lauri Alexandrtna radixfexdrachmarumpondere
ex dulci vinofumpta.
Alumenfubditum.
Iajpis Lpisfemori adalligatus.
Aetites lapispro amuleto femorifetjpenfus.
Samius Lpis adalligatus.
MATHIOII,
Balfamifaclitij liquores omnes haufti.
Sabinahaufta.
DictamnialbtradicescumpukgiofotuadhibiUjut
exmeracodrachmarumduarumponderehauftit.
Calaminthafeupotafeu admota.
Artemift* radtxpota.
Botryosfuffitusper muliebriaexceptus.
Chamtpitys altera recens in aceto decocla , ejrpota.
ChryfocoUamineralisexfabinxfuccodrachmapon-
derepota.
MATTHIOLI.
Adalleuiationom partus.
luniperina.et Lurina bacc<t cum cinnamomo in tur-
turis ventre aftaU,dr alternis dtebus deuorau.
Lauri bacc<ejeptem deuorau.
Cochlea antepartumdiebusaliquot comefia.
Maluacumradtceadlentoremufquedecocla.&pc-
tuidata. r
Mufdem fuccuspotus.
Cardiacaherbsficcafarina cochlearis menfura ex
vtnoalbo pota.
D J O S C O R I D I S.
vOK ' Ad P raftntem<lifi »"lutemp a mis. .
iu/ptusexcancris aridisinvuluamexceptus. '
Lingtut
V T E R I.
Lin^ta ckamaleonis adallig.tta.
Maphamcortex ctim alijs nonnitllis fitppojitus : lege
raphani commentarium.
Diclamnum Cretcnje mpotupropir.atttmcumjuo
Dittamm albi radices cumpnlegiofitffiU , aut ex
meracopoU duarum drackmarum pondere.
Liiiorttm aiborumjiillatitia aquapota, additis croco
eycafiaodorata.
Lithojbcnfti miftoris Jiminis drackm& dtt&exlacte
mttiiebripoU.
Cardiaca herba iti puluerem trita,pota ex vino albo
calido cochlearis menfura.
CkryficoU.'. fojfitia drachm&pondercpota. ^yitqui
dari non debet nijiiti magno difcrmine viu.
Arocntttmvinumfernifcriipitli pondere dcuoratum.
D I 6 S C O R I D I S.
A dconcepUQnem inhibenu:un.
Salicisfo!iaperJe,c; ■ cum aquafumpta.
Leporinum coAgnIum po/i tridnum apurgatione
tnenji
San ?itis menfin tttf itlhus.
BrajfK.tfiores apitcrperio inpeffttlofiubditi.
Afiaragi radixfufpenja.
V.pera coitti tllicojitbditum.
Hedcr& cory;nbi drack.pondercapurgatione kattfli.
Hedyfrum antecoitum fccminisfiibditum.
Cedru virili membro iliita.
Ojlracites Lpisficilici pondere 4. diebus apurgatione
pc:::.<.
Alplenum(vt quidam credunt)fitcnte luna noclurno
tempore decerptum,cttm rnuh liene ventri adalii-
gatum.
Periciymem femina eyfolia diebits trigtnta fexpota.
Fpimedufolia trita tllico a pttrgationc quin^dtebus
continuis bibita.
Ciadtoli inferior radix haufla.
Fiticisfiemina radixpotut data.
Heliotropittm adalligatum.
Ritbigoferripota.
Mentka ante coitum vulux admota.
M A T T H I O L 1.
LeporinumflercKsfiuJpenJum.
Vtnum inquoviitusmullus pifiis immerjitsfuerit,
iMuU vngitlarum cinis hauflits. fpotum.
DIOSCORIDIS.
Ad conceptionem muandam.
Leporimm coagulttm cum butyrojubditumflatim a
menfitttn purgatione.
Loliaceafxrina cum myrrha,tkure,bitumine,ey cra.
cofiujjita.
Faftinac& crratic&fimenpotum.
M A T T H I O L I.
Salui&fitcctts kcmin&menfitra,addttofalis modico
quateniis dicbuspotus.
Cuminumfuppofitttm.
Imperatoriaradixex vinopota.
Akkimill&Jeuflellari&puluis ex vino aut iure,qttin-
decim aut viginti diebtts continuis potus cochlea-
ris mcnjura.
f OleumZmomordicavterioJculoimtnflum^nteve-
neris congreffum.
Oleum egagate lapide illitum.
DIOSCORIDIS.
Ad fcerum mortuum educendum.
Dittamnum tumpotum, tumjubditum.
Saluia deco&um bibitum.
Galbanum cum myrrha cx vinopotum.
Marrubiy decoclum haufium.
Titjftlaginis decoclum potui datum.
M A T T H I O L I.
Balfamifactitij liquores omnes haufli.
Centaurij magni radix.
Centattrif minoris fuccttsfuppofitus.
Pulegij decoclttm hattjlum.
Calamintka tam pota quamfuppofita.
Bofrys cocJa acfujfta.
cham&pityos exacetodecocium katiflum.
Ckryjocollafojfitia drachm&pondere exjiiccofabi-
n&potafedvbi tantum vit&periculum adjit.
DIOSCORIDIS.
Adprohibendumabortum.
i_sfetites lapisjiniftro brachio adalligatus.
Samius lapispro amuletofuflenfus.
M A T T H I O L I.
Daclyli recentes cit infeclorij coccipulttere deuorati.
Cydonia malafrequenter efitata.
Saluiajepe deuorata , velfacchartim exeiusflorihus
paratttm.
BifiorU veltormentilld radices bibiu & ventri,
lumbifiqueex acetoilliu.
Coccum infectortum quotidie in ouoforbilipropina-
tum,thuremodico addiio aut mafticke.Puluerem
pr&flantifittnum adhoc habes lib. 4. cap.43.
Iajpis lapis geflatus.
D I O S C O R I DI S.
Ad puerperia iuuanda.
Dictamniradix bibita.
Bacckaris radtcis decoclum fottt adhibitum.
Faniculum erraticumpotum.
Peucedanifitccus hattflus.
Pceonidficcataradixpotuidata.
Althe&decoctuminfufum.
M A T H I OLI,
Balfamifaclitij liquores omnespoti.
Diclamni albi radicesfitppofiu, aut cumpulegiofttf-
Jiu-.quinetiam ex meraco poU duarum drach-
marum pondere.
.Menthaflrum bibitum.
DIOSCO RIDIS.
' Ad praegnantium malacias.
yitisvinifer&foliorum,capreolorum£juccuspotus.
DI OSCORIDIS.
Ad vteri inflarmnationcs.
Nardi Indica decoiiumfotu adhibitum.
Iunciodoratidecoclumin defijjionibus adkibitttm.
Viticisfoliorum,&feminum decoclumjotu appo.
fittim.
Bittyrttm recens illitum.
Sonchifuccus inunclus.
Agaricumdrachm* pondere cum oxymelitepotum.
Pulegij decoclum fotufubditum.
Metilotus cumpajfo emplaftri modo impofitus.
Panacis herculei lachryma exmelleindita.
F Artcmiji*
VTEM.
Arlemifu decoblumin defijfionibus adhibitum^
Leucoij decoSium fotu appojitum.
K^dnthyllidis radix ex rofaceojacieqtie indita.
Farthenij decociumin defejftonibus additum.
Alth&a decocia, autfubinde anferino,fuiUove adipe,
aut refina terebinthinafubafiafubdtta.
MATTHIOLI.
Hyofcyaminum oleum illitum^
Conjolida regaiisfiorespoti.
Okttm de momordica illitum.
DIOS CORIDl s.
Ad exulccratos locos.
Affalathi ex vino dceoftum infufitm.
Lacin quoigniticakuli extinciifuerint infufum.
Oefypum inditu:n,expkt enim ejr emollit.
Fanogntcifoiia exaceto illita.
Afikpiadisfolia adhibita.
MATTHIOLL
Malicorium cum marinajpongia exiccatum, additis
akeejr alumine.
So/idaginis medu,et minorisfarina injferfa,autjuc-
cus iliitus>aut infuflus.
Sanicula -i
Auricula vrfi j
Pilofella > adhibita.
Fyrola \
Fotentilla J
Oleum e momordicajyphone inicctum.
DIOS CORIDIS.
Ad induratos locos.
LMyrrha cum abfinthiojupinorum cremore.velru-
taadmota.
Styraxillita.
Anferinus &gallinaceus adeps illitus.
Bdellium inunclum.
Maiua decocluminditum.
Ladanum pefjis immijfum.
Fanaceshercukum ex melkinditum.
Ebulifembucifr decoclumfotu admttum.
Farthenij decocium in defijfionibus.
Fasnigraciex aqua exprejjusjuccus.cumanferinoa-
dipe inpejfulofubditus.
Lilij radix admota.
Ageratumfufftum.
MATTHIOLL
Amygdalinum okum .
Sefominum oleum.
Okum ex ouorum vitellis.
Ceruina& vitulinamedulla.
Linifeminis oleum.
Okumliliorum alborum.
Lupulifiorum decociii in defijponibus vjurpatum.
DIOSCORIDIS.
Ad vteri inflationes.
Rutsexoko decocium clyficreperfufum.
Geranium ejr eius radix drachm* ponderepota,
MATTHIOIL
Galanga.
Cubeba.
Cinnamomiftittatitia aqua.
Baljimi faciitij iiquores , &• okum inpotionibus.
Cnicmum okum.
V T E R I.
Laurinumokum.
Scorpwnum okum inpotu datum , aui exterius illi-
tum.
Cafioreum cumpipere albo , ejr melicratopotum.
Milium cumfale impofitum.
Stfymbriumincakntitegulacakfacium,6-edoratt
meracoajperfum, ventri£ appltcatum.
Hiclamniaibiradicesduarumdrachmarumponde-
reexmeracopot£.
MenthagracainplacentisadditatautliusfoUate-
nuipulticula tliita, & deindeinoko.autbutyro
feixa ejr deuorata.
Carum quouis modo vfitrpatum.
ImperatorU radix haujia exmeraco.
Matricaria quoquomodo adhtbita.\
MATTHIOLI,
Admolam eipellendam.
Balfemumfa&itium potum.
DicTamni albi radicesfuppofita, aut cum pukgto
fffitf^utexmeracodHarumdrachmarumpotp-
derebibita.
MATTHIOLI.
Ad vterifrigiditatet.
Tfardus Italka.
Lauendula.
Cubeba.
Cinnamomiflillatitia aqua.
BalfomumfacTitium, ejreius liquores omnes.
2\£».v myrifiica.
Scorpionum okum in vinipotionejumptum, ejrfo.
rinficus applicatum.
DicJamxi albi radices, aut cumpukgiofuffta.aut ex
vino meraco pota duarum drachmarum pen*
dere.
Menthagraca tamfotu,quampotu vfurpata.
Carumquouis modofumptum.
Imperatoria radixexvinopota,
Matricarta quomodoltbet vfurpata.
MATTHIOLI.
Advuluam cohibendam.
Hucumftueviridium conorumpinifiillatitia aqu*
cumltnteolis inea madcfaclis admota.
M AT T H I O LI.
Ad dcle&andas fceminas iu coitu.
{^turau ■}
fel <Lucij \oUviriUimnclus.
I Perdtcts I
\.Galiinacei. J
ZibettumpeniilUtum.
DIOSCORIDIS,
Ad procidentem vterum.
Cafiafotu,velfitfftu adhiUta.
Myrtibaccarumfuccus indefejfionibus.
Cotoneorummakrum decoclumfotu adhibitum.
Galiarum decoclumindefijfienibus additum,
Acaciafubdita.
Hypoctfiisjubdita.
Vrticautriufyfolia impofita.
i_sfcetumfotu adhibitumj
MATTHIOLI,
'-JMafttcheafperfit,
toio-
VTERI.
DIOSCORIDIS.
Ad vteri dolorcs & jrolioacs.
yjiirft S^nferinus \mtus.
C Gattinaceus 5
Vrinacumligttflrino oteoferuefacJa impofeta.
Linifieminis decocium infufum.
Maluttdccottumfotu adhibitum.
Portul.tc.t decoctum clyfmate inditumpropriefiuit
aderojiones.
Rhaponticumpotnm.
Centaurif maioris radix bibita.
Ansthi decocittm in dcjejfiombus.
Verbenacx recttfolta cxrecentiJitiUo adipe.velex
rofaceofubdita.
Hyofiyamifeminis cremorinditus.
Mandragor£ liquor feffulis imfoftus.
MATTHIOLI.
Irinum oleum tUitum.
Cinnamomi fiiRatitia aquapota.
Amygdaimum oleum haujium.
Laurinum oletim inuntJum.
Balfemifactitif liquores omnes.
7yucismyrijlic& decocJumex rhodomelite.cjraqua
vitxpotum.
T^uces myrifiica cum matricari*. radicibus exvino
albo cocta, typotui dat.t.
Scorpionum oleum inpotionejumptum, autforisad-
motum.
Cafloreumettm pipcre albo ex melicrato.
Sijymbrium cum Parthenio in calenti tegula calefa-
ctum,et odorato mera :o afferfitm,et impofitu vetri.
Suecijk radicum decoclum ex vinoparatum.
Cheltdonium maius cu radice tufum, cjr oleo cham£-
metmoferuefacJum.cr imo ventri admotum.
DicJamni albi radiccs ex meraco vinopou.
Menthagrttca inplacentis addita.
hnpcratoria quonis modo bibtta.
I 'tncetoxici radtces in defejfionibus additt.
Oleum liltorum alborum ,cjr e linifemine calidum
cumjuccida lana ventri adhtbitum.
Botrpreccmmtcgulacalefiacta, cr cretico vino a-
Jferfitcrimpofita.
AUttdfimile medtcamentum ,fidprxftantius vide
lib.3cap.1xs.
Matricaria quoquomodo adhibita.
EXTREMORVM MEMBRORVM.
DIOSCORIDIS.
Adpodagcam.
Amomum iltitum.
Mei radiccs impofiu.
Poputt nigrxfotia ex aceto illita.
Amurca crud.i , ac recensfotuadhibita.
Salicisfoltorum,drcorticisdecoc7umfotuimpojitu.
Ficttlneum lacctimfarinafiemgrtct.er aceto cata-
flafimatis additttm.
Cochled terrefiresfiuo cum operimento tufit impofiu.
MufiteU cremat* cinis ex a -eto inuntJus.
Marinus recenspulmo concifus impofttus.
Lac humanum cum opio , tjr cera itlitum.
AdepsouiUus,caprillus,hircinusveexeiufdemani-
malisfimo coacJusinuncJus.
Sanguis menflruus inuntJus.
EXTREMORVMMEM. BRORVM.
Caprarum montanarumfimus ex earumadipeil-
litus.
Hordeifiarina cum cotoneis malis impofita.
Lens cumfoleta decocJa.et cmflafiri modo adhibita.
RaforumdecocJumfomentis addttum.
Braffica cumfixno grtco ejr aceto in cataflajmatc.
Intybusferfe, & cumfolenta tlhtus.
CucurbtU ramenta imfofita.
Ari radixfimo bubulo emflafiri modo excepta.
Ajfhodeli radix drachma pondere exvinopota.
CyclaminidecocJumfiotu adhibitum.
Bulbiferfe, cr cum melle impofiti.
Panaces herculeum cumpajfa vuaillitttm.
Libanotis cumloliaceafarina, cjr aceto cataplafma-
tisaddita.
Scordium ex aceto.aut aqua impofttum.
Leucoiumex acetoiUitum.
Androfaces impojita.
Helxinesfuccus cera.ejr hircino adipe exceptus.
Hyofeyamijemen, cjrfolia cumfolentacataflajma-
tisadhibita.
SemferuiuuminuncJum.vbicalorexuferat.
Vrticaemplafiri modo iUita.
Mufcui marinus impofitus.
Cucumeris afinini radtxex acetoinuntJa.
TjJwpfix fiuccus iUitus.
Tnans vnguentaria illita.
Sambuct ejr ebttlifiotia cumfeuo taurino , aut hircino
imfofita.
Bryonta cum caprinofiercore cataplafmatis addita.
Heliotropiffolta illita.
Vuafaffa a nucleis refurgata , ejr cumpanacisfucco
inuncJa.
Acetum calidofotu cumfiitlphure adhibitum.
Rubigoferri iilita
Sulphurcum aq
Satcum aceto impofitum.
Afius lapis cumfiabarum lomento iUitus.
Cagateslapis inuntJus.
Fomaces. teftxexuftx impofiu.
M A T T H I O L I.
Oleum irinum efioribusparatum.
Afiarma, aitt eius decocium potum.
Santalum rubrum efedijucco, autfelani, autportu-
lactt illitum.
Mujcusterreftrisex aqua decocJus ejr admotus.
Terebinthina refina,aut larygna cum chamdpity de.
uorata.
luniferinilignidecocJumfro balneo vfurpatum:vi.
de luniperi commentarium.
Oleum e luteis ouorum illttum.
Oleum e terrenis vermibus:
Fabafireja coita , cjr cum adifefetiUoJubatJa cjr im-
Plantagotritacr i/iita. (fofita.
T>racunculiradixcummeUe,crcafrinofimoillita.
Arifolia catentifimo bubulo illita cjr impofeta.
Arifiolochia rotunda.
ThymiaridifemunciacumoxymeUe haufta.
Canabisfatiueradixin aqua decotJa criUita.
Chamipitys decocJum cum rhodomeue, croxymeli-
teplurtbus diebuspotum.
f z Cortufic
EXTREMORVM MEMBRORVM.
Certufkflorttm okum iliitum-.Varandt rationem ha-
bes lib.4. commen.de Lgopo.
Trimula veris illita acdeuorata.
Verbafei minorisfolia inaqua decocia , ejr iUita.
Eiufdemflorum oleum inuncium.
Cenifittfiorum conferua exfiaccharoparatafrequen-
terdeuorata.
Rictnifemen ex iure •veterit galli decofium etpotum.
Sambucitenerrimafoliaprimogerminatuprodeun-
tia,cumparipondere radicumplantaginitfuilL -
% axungu veteris contrita , ejr illita.
Colocynthis in catapotijs deuorata , ejr clyfteribus
addita.
DIOSCORIDIS.
Ad coxendicos affe&us.
Mei radices impoftu.
Heleniffolia ex vino coclaimpoftta.
Jridis illyricct decoiiumclyjmate infufum.
Cardamomum exaqua potum.
%^/ifarumpotum, vei cly/lere infufum.
Topuli albx cortex vncLpondere haufius.
jberis contufa ejr emplaftrimodoimpofita.
Siluripifiisfialfiamentum clyfteribusinfufum.
Tifiiumgarum clyfteribus inieclum.
Smyrniffimenpotum.
Bubtdumfimumex bobusinpafiuis degentibmil-
litum. 4fc>
Lolijfarinaexaqua mulfa decoclaimpoftta.
Lupinorumfarina ex aceto illita.
Ammoniacum bibitum.
Aficyrifiemen ex aquapotum.
Ajparagiradicum decottum bibitum.
<^yfltha<e decociumpotui datum.
Sinapi cumfico tritum impofetum,donec ruborem
excitat.
Na/lurtittm clyjmateinfufum.
Jrionisfemen clyftere iniecium.
Bulbiperfiejrcum melle impofiti.
Capparufemenpotum.
Lepidtjfolia ejr radices cum helenij radice trita &
impofita.
Agartcum trium ebolorum ponderein acetomulfi
potum.
Rkaponticum potum.
Androfitmijemenbibitumfidapurgationeaquam
exferbere oportet.
Centaurij maioris decocJum clyftereinfufum.
Leucacanth& radicis ex vino decoilum bibitum.
Abrotanifemen cum aquapotum.
Rubist radixpota.
Tukgtum illitum quoufque rubefeat cutis.
Calamintha impofetarecens,tritaque donec exura-
turlocus.
"ihymus exfimo cumpoknta impofttus. Ickmpra-
ftatejr Thymbra.
Rutxfylueftrisfemen quadraginta diebuspotum.
Tanaces Hercukumexmelle tnunclum.
Lafer cerajtguftrino ejr Jrino okofiiibattum illitum.
Euphorbium m odorata potione fumptitm.
Leontopetalumclyjleribut infufum.
JJypericifemep quadraginta diebuspotum.
Cham-epttyosfolta 40 Jiebus ex dulci aqua bibita.
EXTREMORVM MEMBRORVM.
Betonic&folia ex aqua bibita.
TokmonL radtx exaquafumpta.
Xyridisradix exmulfiopota.
Ocimaftrifemen cum vino,myrrha,et piperefetmptu.
Jthtinquefolij radicis decoclumpotum.
Beltochryfi coma ex vino haufia.
Tapaueris corniculatiradicis decocium potum.
Aethiopidis decoclum btbitttm.
Arciion ex vino haufium ejr illitum.
Chamacifftfolia trium oboloritpondereinaquacya.
this tribus,tricenis,quadragenisve diebuspota.
Colocynthis clyftefe infufa,et recens loco confricata.
Cucttmerisjyluefiris radix clyfmate infufa.
Scammonia ex aceto dccocla , ejr cum hordeaceafari-
na impofita.
Acetum mulfium haufium.
Sory ex vino clyftere infufitm.
Muria clyftere indita.
Adarcesillitus.
MATTHIOLI.
Afiari decoclumfiue dilutum ex caprinofiro para-
tumpotum.
Balfamifaclitij liquorficundus,tuhau(lus tu illitus.
Abiegna lachryma deuorata.
Nuckipineifrequenterfitmpti.
Terebtnthina, autlartgna refinafiumpta vncitepon-
dere,additochamxpitys,autfimchadispuluere.
Caftoreum drachmntponderepotum,cum tribusopo-
panacisobolis.
ibicisftercorisadmirabik medicamentum: videli.
2 .commentarium deftercore.
Tabalium caultum &Jiliquarum cink cum vetere
axungiaillttus.
Lupinorufarina cocla , ejr utaplafmatu modo illita.
Siliquaflri recentia cornicula tufia & tllita.
Agartcum inpotionibus additum.
Thymi aridifimumta cum oxymelite haufitt.
Sagapenum quoquo modo adhibitum.
Euphorbium ex leucoij oleoillitum.
Artemifia arid&puluis trium drachmarumpondere
exvinohauftus.
BeUtdisgenera omnia quouis modo vfitrpata.
chamitpitys inpultterem cum radictbus trita,e^rcu
terebinthi lachrym<e drachmis quatuor excepta,
ejr quotidu diebus quadraginta deuorata.
OkumfiammuL calidum inunftum, aut infufitm
clyfteribus.
Confolida. regalisflorespoti.
Daphnoidisrecentiafotia contufia, (jriltita^onecrih
beficat locus.
Saccharum egeniftet floribus paratum.
Ruinifimenexiure veterisgaUt decociumpotum.
Colocjnthis in catapotijs dcuorata,& in clyfteribus
addita.
D I O S C O RID I S,
Ad articulorum dolorcs.
Calkrumfinefieniium iuspotum.
Brajftcacumfanograco,ejraceto illita.
Ruta tum haufta, tum cataplajmatis adhibitd.
Agaricum drachmapondereexaceto mulfiofiumftn.
Meliffiphyllumex/ak impofitum.
^uinquefoltj radicu detoclum btbttum.
Pjyllium
EXTREMORVM MEMBRORVM.
Pfyilutm ex rofiacco & aceto.aut .tquaitiitum.
Mandragorx radix cumpolenta impofiu.
Vrtica cataplafmatis modo adhibita.
Veratrum nigrum potnm.
Ficus marinus recensimpofitus.
Thapfufuccus inuncius.
Ttyrcifti radix trita,cr ex melle impofita.
Acetum mulfumpotum.
Vinummelititesfreqttentiuspotum.
M A T T H I O L I.
Irinumolcitm inun&um.
Balfimumfaciiiium iilitura.
OleiimflammuUiminclum,& clyfleribus additum.
Cortuji herba oieum:vide itb.4-.c0mtnent.de lagopo,
prinula ieris hcrba.
AbiegHa,lcr.ifcim,tercbmtkbia,Lrginaouelackry-
;ii.:,v)ir.qUitg.perJedei/orat.i.
Mafiiche cttrn cttmino,p:ilegic,Jaluia, lauri baccis,&
fiabiiia,om;iii melle excepta cr impoftta.
Cochlcz cum icflis trtU, ejr tmpoflu.
olenm e terrenis vermibus.
Sagapenum quomodo libct adhibitum.
dleum lilioriint alborum iiiitum.
Cannabis radix in aqttadecofta cradhibita.
■ Chamnpytis decotlum cum Rhodomelle ey oxymeii-
teplttnbns diebas potum.
M A T T H I O L I.
Ad diucurnos aroculoriup dotores.
Ligni Gu.naci.
Radtcis -cChtn* Idecotlitdiebusxl.pouim.
i ZarztpardU 5 '
M A T T H I O L I.
Ad genuumdolores.
Oietini hiucibus Indicis.
D 1 o s c o r 1 di s.
Adar:ic\ilorum collifioncs.
SarmeKtitiusauiscumaxunviaveloieoiUitus.
D..I.O S C O RID.IS.
Ad articulonim lephos.
Cannabis fiylueftris radtx dcc6c~ln,&: tllita.
Ochraiiiitnci.i.
ATT HI O L I.
Okttm Indtca nucis iliitum.
Taxipinguedoi
Murismontanipinruedo.
Sigapenumemplajirimodo impofltum, addito aceto
& capparumfitcco.
Gleumliliorum alborum.
dioscoridis.
.-V" 'fiVfi, AJpcrniones,
Iktis citmfuiuoadipe^utanfirino impofiium.
Fixtiquida inuncia.
Acacia illita.
Myrtifemmis Sccoaumfitu adhibttum.
lictis cremau cum cerato impoflu.
CicronifUiiiuttlhmiciuiscumdecoao melle HLitus.
Pulmo marinus recens conctfiis, & impofitus.
Afininevngukcinis oleo maceratustllitus.
Vrfinus adeps inunclus.
Vmbdicivenerisfitccus impofttus.
Le»tescummeiiioto,ficcisrofis,maticorio,cyd0nio
malo & rofaceo adhtbiu.
EXTREMORVMMEMERORVM.
Orobi decoiltimfotu impofttum.
Raporum decoclumfomenti modo.
Betttdecocium impofitum.
Dracucuti maiorisfolia ex wno decotla ejr impofita.
Oleum ex incauata ajphodeti radice decociu iliitum.
Cyclamini decociumfotu adhibitttm,quinetiam olcii
cumpauca cera in eiusexcauata radiccferuefa-
clum iiiitum.
Scitta cremata impofita.
Ranunculi decoclum inunilum.
Arclion ex ■vino itlitum.
Aiitmen aqua afperfum.
MA T THIOLI.
Malicorium ex vino decocHum.ejr impofitum.
Cancroruexuftorucinisoleofubattus,&impofiius.
MATTHIOLI.
Ad pedum tumores.
Ttlufoliaexaqua ajperfa.
DIOSCORIDIS.
Adpeduminfiammariones ex calceorum attritu.
rAgntnus^
Puln:o<^ Vrfinus )>impofitus.
VSuillus J
Calceamentorum veterumfiU combuflaltJriUiU.
Capmfuecus cum adipe galltnaceo impofitus.
MATTHIOLI.
Leporinus pulmo impofitus.
Vnguentuex rofaceo in mortarioplumboparatum.
DIOSCORTDIS.
Adpedumrimas.
Cancroritmflnuiatilium cinis cum decoclomelieil-
litus.
Scilta otcoferuefitcia, & cum refma impofiu.
M A T T H I O L I.
OlettmexouorHm vitellis.
Oleum extntico.
Vngumtum e rofeceo in mortario plumbeo ditt circu-
dticium,vt habes tib.<. com. deplumbo.
D I O S C O R I D I S.
Ad digicorum reduuias.
Puwicorum mdortim fitccus illitus.
Mynifolia trita ej- injpcrfa.
Gteajytuefirisfotia trita $ impcfiia.
Eboris ramenta inpuiuerem adhibita.
Aloe cttmpajfo impofita.
Paronychia concja ejr illita.
Bryonia oleo decocia, queujqueliquefcatinun&a.
Labrufi£ crematiflores ex metleimpofiti.
Rubigoferri illita.
Acacia iliita.
Rhoisfolia exaceto, autmelleilliu.
Marrtibijfoliaex melle impofita.
Jguinquefo/u radix iliita.
Tithymali ckaractA lac itiitum.
Acetumillitum.
t^Alttmen aqtta injperjitm.
Sal impofitum.
MATTHIOLI.
Plantaginisfolia tecentia trita, ejr iitita.
DIOSCORIDIS.
Ad paronychia.
ThuscummelkiUitum.
f 3 Eborii
EXTREMORVM MEMBRO ( RVM.
Ehorisfcobes injperfus.
Paronychu folia iiiiti.
D IOSCORIDIS.
Adfcabrjs vngues aufietcndos.
Pixliquidaittita.
Liritfemencumpari naflurtio & melle.
Cuprejji piluU impoftu.
Lapathicuiufque radixinaceto decoela ittita.
Rantinculifolia cjr radiccs admotd.
Cbeiidonium minus ittitumt
Vifcumcumtrito auripigmento appofitUm\
/dumcncum aqua ajperfum.
Sulphurcum reftna-Jcrebinthina inunUUm.
Sandaracha cum pice impofita.
FdX vini cremata exrefina.
M.A T TH I OLI,
Ranunculus tritusimpofitus.
Cheltdoniumminustritum ejrittitum.
DIOSCORIDIS.
Admobiles vngues excrahcndos.
yuapaffaillita.
D i o s c o R i D i S.
Ad conrufosvngues.
Bulbi cumpolenta tmpofiti.
DIOSCORIDIS.
Ad clauos, & callos.
Termentumiriticeum illttum.
MATTHIOLI.
Salignicorticiscinuexaceto maceratus impofitut.
Blitumiilitum.
Liluradixaxungiaexcepta ejrittita.
MATTHIOLI.
Ad verrucas.
Cichorium verrucarium in acetario deuoratum.
Eiufdem herb&femen drachm&ponderc tribus die-
buspotum , ante noclumum decubitum.
DIOSCORIDIS.
Ad varices.
Cirfu radix dolenti loco adalligata.
DIOSCORIDIS.
Adlumborum dolores.
Echijradixpota.
Chameleuceillita.
DIOSC. ORIDIS.
Ad inguinuminflammationes.
Leporinuspes herba impoftta.
EXTREMORVM MEMERORVM.
Ajleratticus recens illitus.
MATT HIOLI.
Cochleaminorestritx, &illitx.
DIOSCORIDIS.
Adenterocelas.
CupreJJipiiuU ittit£.
Punicorum cytini cataplajmatis additi.
Symphytumpetrxum emplaftri modo impofitum.
JOumquefolium hauflum.
Equtfeti raSix ejrfoiia impofita.
Aioe emplajlrimodo iliita.
MATTHIOLI.
Bdettiumfaliua matutinafubailum emplafiri rfiodo
impojitum.
Cupreftni coni virides ex vino vetere decocii,ei epo-
ti,interim tamen cupreffmis folijs affecto loco ad-
alligaiis.
Vlmtfoliiculorum liquor impofitus.
Cuprefft itemfolia contufa & ajfetto locoittita.
Leporinusfimm (jrpili, quifub ventre habentur cS
mette decocti, &faba quantitatefrequenter deuo.
rati.
Ophiogloffum inpotionefitmptum,& extrinfectit
impofitum.
Trinitatts herbapuluisdimidij cochlearis menfum
exvtno aujieropluribm diebuspotus.
Lunaria minor inpotu vfurpata.
Polygonum minm tnpotiombmfumptum.
Samcula quouis modofumpta.
^siuricula vrfiebibita.
PilofelUfarina haufla.
Caryophyttau radices ebibiu.
Potentitta tam in cibk,quam inpotionibm vfurpatt,
Perfonata in vino decqcla , aut trita ejr epota.
Aichimt/U artd&puluti exfua ipftus aquaflittatitit
fumptm.
Hippoglofftradicu,aut foliorumpuluu fefquidrach-
mapondere ex maioris fimphyti decociopotus.
DIOSCORIDIS.
Adfarcocelas.
Cinisfarmentitim ittitus.
MATTHIOLI.
Anonidisradixtrita,& menfibmpluribus haujla,
UUtLl-
SIMPLICIVM MEDICAMENTORVM
FACVLTATES SECVNDVM GENERA,
ExDiofcoride.
F £ B R I V M.
DIOSCORIDIS.
Ad tcttianas.
\RANE VS.plage/U confricatw, lin-
teoiove i//ttus,mexfrenti , ejrtem-
poribusimpofttus.
Vermes terreni, cumanferino adipe
decocliejr illiti.
p/antaynisradices integratres, cum vinicyathis
tribus.crpari aquapota.
Trijolij bttttminofitriafelia trita, tottdemqtiefemi-
naepota.
Hypericum ex vino btbitum.
Verbenacxfupina tertius a terrageniculus , cu adia-
centtbusfolifs bibitus.
Heltotroptjfeminisgrana qttatuor,peta antefebris
accejjionem.
Portulacajitccus haufius.
DIOSCORIDIS.
i^ffariex vino decoclumpotum,addite mel/e t maci,
dr cinnamomo.
Rofarumfuccus.ejr dilutumpotum.
Tamarindi haufli.
Sebejiena.
Lapis imentus incapite nttde /imacUjufienftts.
Caninttmficrcus albnm in accefftone cechlearU men.
fiira ex vino potum.
Agaricttm in potione fumptUm.
Rhabarbarum potui datum.
Gentianxfliilatttia aquapota.
Centaurij minorU decocium potum.
Chamxdryos decocium aliquot diebuspotum.
JaJpUlapUgefiatus.
DIOSCORIDIS.
Adquartanas.
Clmices leciularijfeptem, cauisfabarum incluft, ejf
pott.
Plantaginu radices integra quaiuor,Cum vini cya-
thu quatuor,ejrpari aqua bibit£.
Vermiculi quiin dipjaci echino internUpartibus con.
clufireperiuntur,in aluta collo, brachiove adal/i-
gati. vV
Rutafylucfiris cum vinopota.
Hypertcum ex vinohaufium.
J)uinquefolij rami quatuorfittnpti.
Verbcnactfupin* quartus a terragenicu/usvna
cum adiacentibus foltjs haufius.
Heliotropijfeminisgrana quatucr, hora vna ante
accejftonem pota.
MATTHIOLI.
Afari ex vino albo decocium addito mei/e , maci , &
cinnamome.
F E B R I V M.
Afarinum oleumpedumplantis, ejrftina dorfiillitu.
<JWyrrh& drachma ex vino Cretico calidopota hora
vnaanteaccefftonem,fed tgrosfubinde in lecle
fidareoportet,etpotionem trtbusm accejftonibut
replicare.
Eadem in catapoti/s cum theriaca conformatis.
Gentiantefittlatitia aquapota.
Eryngij tenelkrumfoliorumftillatitia aqua.
ImperatorU radtcis drachma , ex mero calido hora.
vnaante accejfwnempota.
Cardui benedicit dececlum , aut herba ipfa inpulue-
rempota.
Pa/m* Chrifli radices per potionesfitmpu.
Elammula rjr eius aquapota.
rerbafcifaeminaradicUfiscSduarudrachmarupon.
dere,ex Cretico vino hauftus,ipfihora acceJJionU:
Elleborinigri dilutttmpetum.
Stibiumneftrum quatuor graneru ponderefimptu.
DIOSCORIDIS.
Ad diuturnas febres.
Gallifenis ius Diofeoridis mode paratumpetum.
Agaricum hauftum.
Vtnum melttites hattfium.vbi ventriculus magntt
tmbecillitate laboret.
M ATTHI OLI.
Afari decottum potum.
Agaricum inpotionibus additum.
Rhabarbarumfrequenterpotum,(jreiusdi/utum.
Gentiana aquapota.
Anthemid isfiorumpaftil/i , injito ipftus o/eo diffo/u-
ti.ejrfebrientibusaverticecapitUvfque adpedes
i/litt. Parandi modu habes /tb.j. ca.de anthemide.
Eupatorij decoclum potum.
Fe/iorum,ejrfo//icu/erum/upu/idecec7um.
Ellebori nigrt decofium.
Stibium noftru quatuer granerum ponderefimptu.
MATTHIOLI.
Ad continuas.
Cajpnjolutiuapulpajitmpta:
Santala omniapota, velex aquaroficeaventricuh
illita.
Me/opeponumjeminumcremer ex hordeaceaptifi*
Trifoltj acetoftftillatitia aqua. (napotusi
Anguriapulpa deuorata.
DIOS CORIDl S.
Ad hepialas.
Hyofcyamt tria.velquatuorfoliapota.
M A T T H I O L L
Acori -j
Eanicu/i ^dccottumfotum,
Afparagt I
Agarici j
f * Eupaterium
febriv:m.
Ettpatorium qtiocunque modo vfitrpatum.
MATTHIOLL
Ad quoridianas.
Agaricum inpotionibus additum.
Rhabarbarum,& eius dilutumfreqttenterpotum.
Genifla jlittatitia aquapotui data.
Eryngijflittatitiaaquapota,cjCtenettisparaturfolijs.
MATTHIOLI.
Adcompofitas febres.
Gentianst flittatitia aqua pota.
Agtincum 7ejreorum dtlutumpotum.
Rhabarbarum 5
DIOSCORIDIS.
Ad caufum.
Crcjpini baccarttmfuccus cum violaceo iulapiopro-
Vuajpinte iufculis incot~l&.
Ribes vulgaris.
Sahcum ejr arundinumfolia circa leclulumjparfk.
Cerafaacetofafaccharo condita.
<~Melopeponum,cucumcrum,cucurbitarumfyJemi-
mim iacieus cremorpotus.
Angun&pulpa deuorata.
Potentiliapedumplantis manuum^ vohs,admota.
DIOS CORIDl s.
Adhefticam.
Tortulaca tum ventricuii ofiulo, tnm hypochondrijs
illita.
M A T T H I O L I.
Amygdalinum oleum.
Piflacia quoquomodo/itmpta.
Nucleipinei.
Stibium noflrum qitatuorgranortt pondere fumptu.
DIOS CORI DIS.
Adrebrium circuitus.
Sinapi cibis injperfam.
Smyrnij femen potum.
Piperbtbitum.
Rutapota.
Sagapenum hauflum.
Anthemis ciyjmatc infufa.
Polygonifuccus hora ante accejjionemjttmptus.
Jjhtinqttefoli} foliaex dtdci aqua,aut dtluto vino,
cum exiguopipere bibita.
DIOSCORIDIS.
Adrebrium algores.
Piper hattflum.
Agaricum drachma pondere fumptum-
Arifiolochiarotttnda ante accejftonem bibita,
Abrotonnm ex oleo inuncium.
Calaminthz decocimnpotum.
Panaees herculcttm ittttum.
Smyrntffimen, & radix ex mtdfipota.
Pyrethrum itmncium.
Lafer cumpipere, ejr thure ex vino hauflum.
Grojftcocia ejr ittit£.
Vipertc carnes coclx , & in cibumjitmpu.
Mujieix Janguis inhncius.
Afmini vngiiis cinis,ex oleo maceratus ittitus.
DIOSCORIDIS.
Ad pcftiicmes rebres.
ijlfyrrhis bis, velter qualibet die ex vinopota.
M A T T H.I O L L
Phti decoclum potum&ip/a quoquc radix haufla.
F E B R" I V M.
Myrrha.
Caphura.
Diclamnus albtts.
Crejptni baccarumfuccus.
Vu&flin&fuccw.
Ribis vidgarisfitccus.
£)ucrnorttmfoliorumfiittatitiaaqua.
Citrif malijuccus.
Limonijejr aurantijfiorumfiittatitia aqtta.
Auarantia acida.
E limoniorumfuccofiittatitia aqua.
Cyanusherba & eiusfiores.
Ga/eg£ ~)radicu decoclti , addito armenio bolo.
TormentilU 5
Cardut benedicti decoBum , dr ipfi herbapota.
Scordiumquouismodo vfurpatum.
Tufftlaginis maioris radix.
TormentilU radicum decocium , velaquafiittatitia,
velptduis.
Scabiofa qttouis modo haufla.
Sanguiforbtz decoclum hattftum.
Lentispaluflrisflittatitia aqua.
Punicorum malorum vinum ex oxalidis,aut intybi
aut borraginis aquapotum.
K^irmenia terra ex oxalidis aquajitmpta.
Antidotum noftrum magnum defcriptum inprafa-
tionefexti Ubri.
MATTHIOLI.
Ad peftem,& peftilens contagium.
Citrij pomifemen.
Scorpionum oleum nojlrum, cordi,& arterijstempo-
runhmanuumtpedumfafrigidum quotidie illitu.
Ceruinicordisos.
Scorzoner£ radix,attteiusfuccus.
C#p£excauat£,theriaca,& citrijfucco replct&,& ca-
lentibuscinerib.cocidt exprejjus cremorpotus.
Caryophytti tam dettorati, quamfitjfti.
Saccharum } caryophyttorumfloribusparatttm.
Caryophyttorumfiorumfitccus,ex totaplanta ex-
prej/us ejr hattflus.
E caryophyttisfloribus paratum i?tfolatum£ acetum
mantbus ejr arterijs ittitum.
Zedoaria commanfa,velinpotionefitmpta.
Succijk radix viridis , reccns£ carbunculis impofita.
Eiufdem ex vino dilutumpotum.
Cruciats vtrittfque radices quoquomodofitmptx.
y^irifiolochta longapota.
Veronica mas drac.duabus vna cum theriaex drach-
ma ex vino meracopota,ad ciendumfitdorem.
Diciamni albi radices.
Galegafiue ruta capraria quouis modc vfurpata qui-
tidie.
Eiufidemfuccus , addita theriaca, trium vnciarum
ponderepotus.
Agaricum tnpotionibus.
Gentiana.
Abrotonum.
Calamintha intusfitmpta, ejrforu cum oleoferuefa-
£ia itttta.
ImperatorU radix pota.
Saccharum
T VM ORVM P
Saccharum e rorijhtarini floribusparatum.
Vincetoxici radicesex vinopotx.
Carduus benedicius.
Chamxdrys a ieiunis quotidicin acetarijsfumptx.
Scordium quomodo libetfumptum.
.Tujfilaginis maioris radix dnarum diachmarum
pondereex vino caltdopota, adjitdandum.
Scabiojijitccus quatuor vnciarumpondere cum the-
riacxdrachmapota,adcitandumJitdorem.
Timpinellx radices quoquomodofumptx.
Sanguiforba, &eius aquaJHllatitia.
Angelicxradicisfemidrachma cum theriacxdrach-
ma (jrfiia ipfius aquapota,adciendumfudorcm.
Stibium noflrum quinque granorum pondere fitm.
ptit,cum elecluarioitberantis inprincipiomorbi.
K^irmeniaterrain antidotis addita.
Argentum viuumprxcipitatum ex rhodofaccharo
fumptum.
Olcumechalcanthofiripuliiondcrcfumptum, cita-
tofitbindefudore.
Antidotum nofirum magnttm inprxfationetf. libri
defcriptum , tam ad tnfecios curandos, quam ad
prxfiruandosfanos.
TVMORVM PRAETER NATVRAM.
MATTHIOLI.
Ad exantheniata & morbillos.
T^pirapivefemcnex adtanti decoctopotum.
Cantamum ex caricarum decocio haujlum.
DIOSCORIDIS.
Aii mflammationes.
i_sfrundinum virentiafolia tufeillita.
Glandes intritx.ejr iltitx appofitx.
Rhoisfemen ex aqua illttum.
Lupinorumfarina,eumpolcnta,& aqua impoftta.
Vmbilicivenerisfuccus circumlittts.
Tlantago emplaflri rnodo impofita.
^sfjphodeliradixcumpolentaadhibitd.
Acetum cumfuccidis lanis, autjpongijs impofitum.
Rhaponttcum cum aeeto illitum vbidiuttusperfi-
ucrauerit injlammatio.
Tulegiumcumpolenta illitum.
Tujjilaginitfo/ia contrita.ejr ex melle impofeta.
Tarthenium emplaflri modo impofitum.
Lonchitu altera impoftta.
Cannabisjytuefirisradix emplaftn modo adhibita.
Tolygonon illitum.
Tribitlifrucluscataplajmatisadditus.
Xiridts ex aceto impofita.
Achilleaillita.
Helxine cataplafmatis addita.
Lichen herba adhibita.
VerbenacxfupinxfoliaiUitavbimflammatiodiuti-
us perjetierat.
Tapaiierisfotia.vnacum calycibusillita, velcalycei
tantum cumpolenta adhibiti.
Hyofcyamifemen, &foliaimpofita.
Mandragorxrecentiafolia cumpolenta illitd.
Bryonix radix ex vino decocla adhibita.
Sambuci,ebuli£prxtereafiotia cumpolenta illitd.
Indicumillitum rumpit.
Triticeifurfuresacerrimoacetoelixiimpofiti.
Triticipollen ex hydreUo, velaqua mulfa itlitut,
RAETER N A T V R A M.
Triticeuspanu exaqua mulfa decocius , & herbis ii
idem conferentibus additus,(Jrimpofitus.
Sefamumiititum.
MATTHIOLI.
Caphura.
Altti recentiafilia.
Ligujirifoltorum decoclum.
Glandesomnes recentes illitx.
Myrtifoliorum , rjr baccarum decoclum.
Cydoniorttmfeminis mucago.
Cochlex tam crttdx quam coctx, cum teflis, autfine
contritx cjr locis ajfectu agglutinatx.
Ouialbum.
7riticifarina,o/eorofaceo,autchamxmelinofubat?d<
Indicifiumentifarina.
Secalefarina:
Fcenogrxcifarina.
Linifeminis farina.
Linifeminis oleum.
CMaluxfolia cumfalicisfrondibus,
Brdjjica.
Tortulaca.
CucumisfeBus,rJrimpofitus recens.
Angurixpulpa illita.
Burfiapajioris adhtbita.
Caffi^lutiux pulpa illita.
Santalumrubrumcxfiigidis plantaru fuccis illitm
MufiustcrrefirisexdquadccocJus, ejradmotus.
Hyofeyaminum oleum.
Rofaceum vnguentum.
Lilia diu in oleo macerata , rjr itlita.
Trifolij acetofifuccus.
'dioscOridis.
Ad carbunculos.
Ligu/lri folia impofita.
Tix liquida ex mellc rjr vuapaffa illita,emarginai
difrumpitque.
Cuprejfifolia trita,& impofita.
Sabinxfolia ex vino illita carbuculos circumfiribui:
Oliuxmaturx arcfattx illiu emarginant.
Klucum iuglandiupi veterum nucteiferunttt.
Columbinumfimum cit melle,et linifeminefubattSi
Eruifarina emplafiri modo impofita.
Lupinorumfarina ex aceto adhibita.
Brafficacumfalc illita rumpit.
T^afturtium impofitum.
Torrum cumfaleappofttum.
Tanaces herculeumiltitum.
Coriandrum cumpafifa vuaex melle impofitum-.
Laferpitif liquor inunclus.
Tithymali caracix lacillitum.
Vuapaffia a nucleis repurgata , & cum ruta impefita,
MATTHIOLI.
Ligufirifoliorum decoclum.
Iuglandium oleum.
Burfepafioris trita impofita.
Scabiofxfolia applicata.
Gdlega ittita.
DIOSCORIDIS
Ad furunculos.
Fermentum triticeum impofitum>
Helxine illita.
S*l
TVMORVM PRAE
SalcumvuapaJfa,autfmtloadipe,autmelleimpofitu.
HafluUregUradtxinfice vmidecocta illita.
Ephemertfolia ex vino cocJa.ejr impofita.
Vtrtufquevrtic* illitafolia.
Leontopoduradixfujpenfa.
, Cucttmerisjyluefiris radix cum terebinthina refina
impofita.
Scammone&fuccus cum melle,aut oleo iltitus.
Mori radicis liqttor illitus.
Thapfiafiiccus cxmelleillitus.
Pycnocomifolta inuncla.
Sandaracha cumadipe impofta.
<^fius lapis liquidapice aut refna terebinthina ex-
ceptus illitus.
Cimoha terra ex aceto illita.
M A T T H I O LI.
Iriticum commanfamimpofitum.
Lilu radix elixa, rjr cum adtpe ejr oleo adhibita.
Sclareafotia exaceto impofita , aut ex melk. (ta.
TriticeaJarinaexhydreUofubacla.etcalideimpofi-
DIOSCORIDIS.
A i gangr:enas,& fphacelum.
Rhoisfolia ex aceto,eJr melktlltta.
Punicorumfuccusinunclus.
Nucum ittglandium veterum nucleiperuncli.
Ftculnei cineris ttxiuiumjpongifs exceptumgr im.
pofitum.
Loliaceafarina cumfale,eJrraphano cataplajmatis
addita.
Cicerumfarina cum hordeo, ejr melle adhibita.
Lentescumfertulacampana.roficeoflccisrofls.ma-
licorio, ejrfelfe aqua itlita.
Eruifarina itlita.
Brafftca eltxa cttm melle, cataplafmatis addita.
Butbtperfeejr cum melle impofttt.
Laferpitij liquor ilhtus , locopriusfcalpello excifo.
Cahopfisfolia,femen,fuccus, ejr cautis.exaceto impo-
ftta.
Verbafeiflorem attreumferentisfolia adhibita.
Tithymali characta lac impofitum.
Bryonia radixfruclus, ejrfotia cumfate illita.
Vuapajfa a nuclek repttrgata, ejr cumfale impofita.
M A T H I O L I,
Ittglandium nucum oleum.
Lupinorumfarina , ex vino , ejr oleo incoBa , addito
crocoejremplaflri modo adalligata.
4erugocummelle,alumine,eJracetoincoc7aeJrillita.
dioscoridis.
Ad cryfipelaSj&facros ignes.
Crocum illitum cum refrigerantibus.
Cuprejftfiltaperfe, ejr cumpolenta impoftta.
Rhamnifolia ilttta.
Liguftrifolia adhibita.
Rofeillita.
x^icaciafuccus inunclus.
Oleafylueftrisfolia contrita, ejrimpoftta.
Myrtifolta cum omphacino oleo , aut exiguo rofaceo,
&vinoillita.
Olfenftruus mulierumfangttis circumlitus.
Caprarum montanarumftercusexvmo, velaceto
decocium impofltum.
Vrinahumanafedimen inunclttm.
TER NATVRAM.
Lentes cum metitotoflccis rofls,rofeceo, ejr malicorio
adhibita.
Maluaex oleo decocla ejrillita.
Brafftca vtraque incifo,ejr cumpolenta emplaflri
modo impofita.
Portulaca cumpolenta cataplajmatis addita.
Plantago illita cum cimolia, ejr ceruffa.
Intybi radix, ejrfolia cumpotenta impoflta.
Afarifoliaillita. >
Acinos cataplafmatis addita.
Ruufuccuscumaceto,ceruffa,eJr rofaceo inmctut.
Coriandrum cumpane,polentave iUitum.
Lilijfolia ex aceto illita.
Tujftlaginisfoliatrita,exmelleimpofita.
Parthentumcumfloribusemplajlrimodoimpofl-
Polygonumillitum. (tum.
Anchufaradixcumpolenta adhibita.
Lycopftsradixcumpolenta impoflta.
Rttbi ideiflos illitus.
Helxine tmpoflta.
J>uinquefotifradixdecoc7acatapIaJmatisindita.
Terbenaca recla exaceto inuncla.
Papaueris vafcula concifacumpolentaimpofita.
Solanihortenfisfolia cum polline polentx illita.
^uinejreiujdemfuccus inunclus.
(JHandragoraradix ex acetoitlita.
Cicuujitccus inuncius.
Vmbilici venerisfuccus circumlitus.
Pjyllium,ejretusflijfamentum munctum
Lens paluftris illita.
Ricinifolia ex aceto illita.
Semperuiuum maiusinunclum.
Stratiotes impoflta.
Acetum ctrcumlitum.
Rubigoferri illita.
Chalcitis inuncia.
Salcum aceto, ejr hyjjopo illitum.
MATTHIOLL
Caphura.
Portulacafetccus itlitus.
Plantaginisjuccus.
Solanum hortenfe, ejr eiusfuccus.
Cajftafilutiuapulpa illita exterius.
Anguria pulpa.
Cucumeris recentis ramenta.
Burfa pafloris.
Trifolu acetofljitccus.
Solani maiorisjuccus illitus.
Verbajciflorumfltllatitia aqua impoflta.
DI OSCORIDIS.
Adherpetas.
Acaciajuccus inunclus.
Myrtifolia cum omphacino oleo,aittexiguo roface»
ex vino impoflta.
Oleafiluefirisfolia contrita.ejr impoflta.
Caprarttm montanarumfimus ex vino.velaceto de-
coclus iltitus.
Lentes cttmfertula campana , roficeoficcis rofis.dr
maticoriocataplajmatis indite.
Helxinesfuccus cum cerujja inunclus.
Ptanfago impofita.
Chelidonium maius ex vino illttum.
Rubi
T VMORVM PR
Rubifolidillitt.
Solam hortu/anijucctts cum ccrttJfa,rofeaceo,& tr-
oentijpuma illitus.
M A T T H I O L I.
Tompholyx^
Vtphryges y m vnguentisdddita.
Cerujfa \
Cadmia J
Ligujirifoliacontufe crimpofttt.
Rhou recentiafoUt ejr vu* contufa cr impofeta.
9 I o s c o R I di s.
Ad epini&idas.
OuiUum capriUumveJiercus ex aceto illitutn.
BraJJica concifa cumpolenta impofita.
Tlamago quoquo modo tdhtbita.
Cucumerisfolia cum mcUeinuncla.
Torrifoliacumrhoe objonioru catapiafmatu inditt.
Abfmthium citm aqua iUitum.
Coriandrum cumpajfa kiUa, ejr melle impofitum.
yifcuminJpUmo adhibitum.
Heltotropufemen tnitnclum.
Vuapajja t mcleis repurgata.cum ruta impojita.
MATTHIOLI.
Lac cdpriUuni , bubulumve cum Imteolis adhibitu.
DIOSCORIDIS.
Adftmmas.
IridiilUyricaradixcocia,ejrillita,
rix liquida cum hordeaceafanna, ejrpueri impubif
vnna decocii i/iita.
Ficusficct cottt,cr impojita.
Viperina carnes cocl*,& in cibumfampu.
MuJtelLfenguis inunctus.
Aftnini vnguis cinis exoleo mtceratusillitus.
Bubulus fimus e bobus herbaspafeentlbusjilmptus
iiiitus.
Hordeiftrina cumpice, cr impubispuerivrinaex-
ceptaimpoftta.
Loiiaceafarwa cumfimo cotumbino ex vino dece-
cia adhibita.
Fabarum farina cum melle, eyfwnogreco illitt,
Lens in aceto cum meliloto decocta , iUtta.
Lupinorumfarina ex aceto inuncia.
Tumexdecocim circumlitm.
ThntagocumfeUimpofita,ve/radixcoUofuJpenfea.
Sinapi cumfu/phiire tl/ttum.
"N&fiurtiumexmuria inimcitim.
Ttpercumpice impofttum.
Coriendrum cum fabx lomento adhibituni.
Galbanum iUitum.
K^fparinecum axungiainuntta.
MeiifophyUifoliacumfeUcataplaJmatuaddita.
A/thtaexvincveUquamu/Jadecoclajmpoftta*
guinquefolij radix decocla , acconafe adhtbita.
Laferpitif liquor excera iUitus.
Vmbtlici venerujuccm circumlitui.
CMandragortrecentiafolia cumpolenta impojitd.
Sempermuum tertium tmpofetum.
Caliopfisfolia,caulisfemen, crfeuccm catap/afemaiis
indtta.
Tfeudobunijrami quatemi exaquapoti iUiti^.
Kjfdiantum impofitum.
Tornacet tefta tofta ex cerato illito.
AE T E R N A T V R A M.
Capparis radix ejrfo/iatrita, crimpojita.
MATTHIOLI.
CochUt,quafelinu inhtrent cumpittamine tufe &
ii/iu.
CancriftuuiatiUscombufti.tritiqueexmeiUittiti.
MuftetarumfimmmeUeexceptm addita lupino-
rum,autfenogrxcifarina,(jrillitm.
Milij Indici arundinum medulla , cum alijs nonnul-
iis :vidcpanicicommentarium.
Cyclaminiradices contnfe,ejrilliU.
Draeunculiradixcontufe,crimpoJiu.
Cructau minoris radixrecenscontufi, ejremplajlri
modo adhibitd.
Eryngij radix decocla , cr illita,
Menthafirum ii/itum.
Lilij radix cocia ex adipe ejr oleo, adhibitt. . '
Arthemijia radix ex axungia.
Be/lidis genera omnia.
Scrophularia ex butyro il/ila.
Verbafcifoliaex acetoimpofett. *
Terfonata emptaftri modo adhibita.
Geniftafiorcscontriti,(jrcxrhadomelU,*utferbilt
ouodeuorati.
Vitisnigrx radtcisfeccus, cum vini.crmellisxquaU
portionehauftm.
Eiufedemradix tufe, mcllequeexceptt,crillita.
MATTHIOLI.
Adganglium.
Tlumbea lamina tennis probe ada/lioattt.
D I O S C O R I D I S.
Adpanos.
Oletjylueftrisfolia cam melkinuncla.
Ficusfeccd decoclx, cr illiu.
Bubutumftercm expafeuisfeumptum, imtbjitum.
Lupinorumfarina ex aceto adhibita.
Atriplex tam crudum,quam coclum illitum.
Tiantago cumfele impofita.
Butbietixicumpolenta , ejrjuiito adipeiltiti.
Ifdtidisfolia impofetta.
Eryngium adalligattim.
AbrotoHUm cumfarina h'ordeacet,cr hydrxUofetk.
aBum illitum.
Acinos herba impofitd.
Tandces afelepijflores ejrfeme cataplajmatisinditt,
Coritndrum cumfaba lomento appofitum.
Ammoniacum inuncium.
Onobrychisconcife, ejrempiaftrimbdo impojitd.
Giadioiijuperior radix, cum loliaceafarina, (jr du/ci
aqua i//ita.
TJyilium ex rofeaceo, acetove,aut aqua impofttum.
Mandragortfolia recentia adhibita.
Ga/iop/isfotia,cauils,Juccus,ejrfemeni//ita.
Ter/bnau radix cu axungiafeo fuperfolio hnpojitik
Tycnocomum adhibitum.
Conyzaempiaftri modo impofita.
Viniftxitlita.
MATTHIOLI.
Eryngij radix decdEla , ejrempla/lrimodoimpofitt.
Sclareaexaceto autmellefubaiia.
Toliaverbafeci tufea cineribus£calefacla etimpojitd,
Malua decocta tufeaj^ ex hordeaceaferina i/tita.
Lilij radtx coSta,ejr ex /inifeminisfarina adhibiti.
DIO*
TVMORVM PR
DIOSCORIDIS.
Ad tumores difcutiendos.
Cancrifluuiatiles impofiti.
Linifemen illitum.
Fcentgrxcifarina cataplafimatis addita.
Capparis radix , & contufafoiia impofita.
Smyrnij radix illtta.
Ammoniacum inunEIum.
Buphthalmifolia , ejrfiores cera excepta,et impofita.
Mandragoris. recentiafolia cumpolenta illita.
Galtopfisfolia,caulis,fuccus,&Jemenadhibita.
Aegiiops tmpofita.
Dtphryges cum refina terebinthina, aut cerato.
Pyritesidpis illitus.
Alabaflrites lapis crematus,refina, autpice exceptus.
Cimolia terra illita.
MaTTHIOLI.
Caricx pingues cum lili/Jridis, & althaa radicibus
iflecocla.
MATTHIOLI.
Ad chscradas. i.fcrophulas.
Muflelarumfimus melle exceptus,addita lupinorum
autfcenogrxcifarina, ejr iliitus.
Cruciats radix recens contufa, ejr emplaflri modo
impofita.
Cyclammi radices contufit, &illit&.
Cruciatx minoris radiximpofita inpuluerem trita.
Scrophularia contufa <jr illtta.
Verbafcifoliaex acetoimpofita.
Verfonata contufa, & adhibita. (ti. .
Genifitfioresex Rhodomelle ,autfirbiliouo deuora-
Vitis nigr& radicisjuccus ex <vino ejr melle haufius,
Eiujdem radix tufa,ejr cx mellc tllita.
DIOSCORIDIS.
Ad fcirrhum.
Taurinusfanguis cumpolenta illitus.
BubulusfmusexpafiuisaJfumptus,exacetoillitus.
Loliaceafarinacumfimocolumbinoin<vinodecoc7a.
Linifimen cum nitro , ejr lixiuioficulnei cineris de-
coctum.
Hydropiperillitum.
Cannabisfyluefiris radiximpofita.
MATTHIOLL
Amygdalinum oleum.
Sefaminum oleum.
Pixliquida.
Bubulum Ifiercusexacetoimpofitum.
Caprinum S
Cyclamini radices contufik iffite.
Dracunculi radix tufia ejr impofita.
Oleum hliorum aiborum.
DIOSCORIDIS.
Ad carcinomata.
Cancrorumfluuiatilium ciniscum melledecocius,ct
illttus.
Irionisfemen tritum, ejr impofitum.
Vtraque <urtica adhibita.
Galiopfis folia,caulis,fitccus erfemen impofita.
MATTHIOLI.
Humanifiercorisfiillatitia aqua illita.
AETER NATVRAM.
Fcenigrtci farina,ex <vinofubac7a,ejr impofit*.
Sanguiforba, ejr eiusjuccus illitus.
Vnguentum ex mortario, &piflilloplumbeo,&ro-
faceo confeiium.
Plumbum <vftum, & lotum.
oleumdeantimonio nofirum adhibitum.
DIOSCORIDIS.
Ad tumores in vniuerfum.
Suillus adeps.
Braffica-vtraque concifacumpolenta impofita.
Cucurbita impofita. *
Xanthufimen illitum.
Bulbi eltxi cumpolenta, & adipefuillo illiti.
Ltnifimen cataplajmatis inditum.
Fcenigr&cifiemen tllitum.
C<epddecoc7a,drcumpafavua&ficuadhibita.
Narcijfi radtx illita.
Bryonmradixexvino decoc7a&i m pofita.
ifatidisfolia applicata.
Smtrni) radix illita.
Tragoriganum cumpolentaimpofitum.
Mentha cumpolenta cataplajmatis addita.
<^imaracifoliacumccracoc7a,&illita.
Daucumillitum.
Ltbanoturadicesemplafirimodoimpofitx.
T^tgella ex aceto inuncla.
Horminum exaqua illitum.
Buphthalmiflores cerafubacli.
Althxa decocia impofita.
Cannabis /yluefirisradtxemplafirimodo adhibita,
Anagyrisfoiia illita.
Polygonon cataplafimatis inditum.
Xyrtdis radtx ex aceto inuncla.
Helxtne impofita.
^uinquefolij radixdecoiia emplaflrimodo.
Verbenaatfiupin&foliaimpofita.
PfiUium ex rofaceo , acetove, autaqua illitum.
Ephemerifolia ex <vino decocla,illita.
Cytififolia cumpane interinitia impofita.
Cucumeris agreflis radix cumpolenta impofita.
Chamafyces rami triti,& impofiti.
Pycnocomifemencumpolenta illitum.
Indicum inunRum.
Vtmfiex crudaperfe.velcum myrto illita.
DIOSCORIDIS.
Ad fteatomata.
Chryfanthemiflores cum cerato triti,& impofiti.
DIOSCORIDIS.
Ad meliceridas.
Xumex cum rojaceo,& croco illitus.
Melilotusex aqua inuncla.
Vuapaffa a nucleis repurgata trita.cit ruta impofitx.
DIOSCORIDIS.
Adtumoresexiiftu.
BraJJicaconcifa cumpolenta impofita.
Cucurbtta emplafirt modo tlltta.
Hydropiperimpofitum.
Thymus.Thymbraque illita.
A , r , . . M A T T H I o L I.
Abfmthtum m tegula calefaclum, & vino afberflm
adalligatum. . (f0 Ji ta .
c *rifcmtnisfarinaexmelle,autfapadccocla,e<rim-
Fabarum
T V M O R V M tRAETEH N A T V R A M.
Fabarttmfarina vnacum anthemidc,cr betonicaex
defruto dccoclaeyiUtta.
DJOSCORI D I S.
Ad fugillacx
Cafius recens illitus.
Succida lana oleo,acetoveperfttJa.
Fabarumfarina ex mclle, crfirnograc*.
Lupinorttm farina impojita.
Raphanusex melle.
Allij cinis ex melle.
Sinapi illitum.
Hydropiper impofitum.
Pt.trmtca cum fioribtts iUita.
Bulbiperfi, autexouiviteUe.
Rhaponticumex accto.
Kyilte ex meUe.
Lafirpttif liqtior.
^ibjinthium ex melle.
Aqua maris calidafotu adhibitt.
Hyffopttmexfiriicntiaqua.
Caiamintha ex vtno.
%^/fmaraci ftccatafolta ex melle.
Cuminum crraticttm commanfitm ex mclle, ejtpajfa
vua i/lttum.
Amtnicxmclle.
Acetum ex mclle.
Thapfid/ttcms , cr raclix cum thttris , ejr cera aqttati
portione,du.ibus tantttmhoris impofita.ejrjiibin-
demarina aquafottt adhibita.
Bryoniaexoleo dccocta quoufquc liquefcat.
Salexmeilc munctum.
M A T T H I O I. I.
Triticum cttm radicttla commanfum, ejr impofitttm.
Lupiniex aceto decofti , cr impofiti.
Ariradtx cttmfabaceafarma ex defrutojitbacta.
Sttcctjatrttacrtttita.
VVLNERVM.
DIOSCORIDIS.
Ad vulncra conglutmanda.
Cuprejfifolia trita.
Vlmtfoliafidmulto magis corticis ti/iafifaftu lo-
cointorqueatttr.
Sycomori Itquor illitus.
^Amttrca in cttpreo vafidecoctail/ita.
PalmuU immatura. illitx.
Vttictsfolia, frfimen impofita.
Punicerum cytiniimpoftti.
ihusinjperfum.
Lan/t cinis impofittis.
Syiueflrisbraffitnfotia impofita.
Argemonettlita.
GlycyrrhizxfitcewsiUittis.
Centauru maioris recens radtx impofita.
Centaurtj minorisfotia tttja,ejr tllita.
Achil/ea impcfita.
Poterij radiximpofita.
Aleeinptiluerem injberfa.
Sarcocoita impofita.
Po/ycnemon cxaqua impofitum.
Po/iumemp/aftrimodoimpofttum.
Scordium impofitum.
Equifitifolta infierfit.
VVLNERVM.
Lonckitisfelia impofita.
Althsa in vino,aut mttlfa aqua decoila,impofita.
Sideritisfo/ia impofita.
chamapttys exmette adhibita.
Polygonum emplaftri modo adhibitum.
Polygonatum emplaflri modo admolum.
Symphytumpetrxum inditum.
Symphytumalterum emplaftrimodo impofitum.
ClymenifitccHs impofttus.
Stderitis qualtbet ittita.
Lycopfisradtxcataplajmatis indita.
Ocimifemen illitum.
■ Graminisradixconci/a,cradhibita.
Conyzai/lita.
£>uinqttefolium adhibitum.
Coccum infecterium tritum,& injperjum.
Verbenaca illita.
Erigerifoiia, crf/ores cumthuris manna adhibita.
Verbafcifolia ex aceto.
SpongU recentesfinepinguedine.ex aqua,velpejca.
Sttccida lana vino,aceto, oleove infufa.
Dracuncttlifolta ex vino decocta.
ifatidis folia illita.
Stratiotes millefolium impofitum.
Morochthus iapis injberjus.
M A T T H I O L I.
Oleumfiitlatitium e/arigna refina aut abiegna.
Abiegna lachryma.
Tercbtnthina refma.
Pixarida.
Cupreffifotia,germina, conirecentes, ejrmolks.
Vlmifollictt/oriim conclufus /iqttortllitus.
Papynts oxycrato,vinove macerata.
Tili& cortex commanfus (jr deindeillitus.
Ctflifotia impofita.
Hypoctfiis. i
IlicisrttbentcspilitU cttm acetotrita efc impofiu.
Jguemafolia adalligata'.
Mejjilifetiaficca,crinputuerem ajperfa.
Cornt foliaeodem modo adhibita.
Olcttm eterrenis vermibus additobalfamofaclitio,
aut oleo tcrcbinthino.
Cyant maiorisfoiia, crjuccus.
1 ragopogonifiuccus, autfiiUatitia aqua.
Burfitpaftorisfuccus.
Ophiogloffitm impofititm, aut cius oleumiUitum.
Omphacinum oleuminquo ophiogloffum diufuerit
infelatum,addita lachryma abiegna.
Cheltdonij maioris puluis injperfus.
Centaurij magniradix.
Verenicamas.
Gratiolatrita criUita.
Fiosjoiis.
Rojmarinificcifarina infperfa,poft ablutionem e/itt
ipfius decocto.
Aparinafuccus,aut (iccdpuluis.
Trinitas herba tam haufta,quam exterius vfitrpata.
Lunariaminor.
Hypericifiores, crfimen veioleum.
Confoltda maior,mtnor,& medta.
g Sanicuia,
VVLNERVM.
Sanicula.
AuricuU vrft.
Pilofella.
PyroU,de quapr&flantijflmampotionem vulnerari-
am hahes lib 4.cap.\6.
Pirgaaurea.
Potentilla.
Eupatorij vtdgarisflores iHiti.
Tragarix folia , & radix.
Sanguiforba.
Ptt/monaria.
AkhtmilU.
Ophris.
Biftortx & tormentitlx radicescum vutneribus itti- _
tx,tum etiam inpotiombus hauftx.
Oku/n ba/jamtnx ,fu momordtcx.
DlOSCORlDIS.
Adftuxum fanguinis.
Sylueflris otexfotiorum fiir.cus admotus. (fe.
Ga/tx crer/iaix vino,aceto,aut muritt extinffainfler.
Punkcrum cytini impofiti.
Perfex aridifolia illtta.
Ciip;\Jftpilu/x cum arboris coma trita & admotx.
Thus infierfum.
Ranarum crcmatarum cinis iUitus.
x^iraneorum tela adhibita.
Caprarum motitanarumfimus exaceto.
/fininiftcrcm cttm crudit tum crematum ex aceto.
Sttzbufolia impofua.
TortuLica illita.
PUntago admota.
idxa radix adhibita.
ifatidufolia inuncia.
Saiuia adhibita.
Galijflosinditus.
Androjkmifolia illita.
^utnqttefo/tum admotum.
Phxmxherba cumpunicea Una corpori aUigata.
Lichenherba adhibita.
Aflragali radix indita. '
Hyojcyamifmen obolipondere inmulfa aqttapotu.
Strattotes mtllefolium admotum.
Cinnabaris, &finguis draconis inditus.
Alumen admotum.
Su/phur impofltum.
Gypfitm infterjum.
Spongixficcx recentes,ejr vacus impofitte.
Spongiamm crematamm cinisexpice.
Eretria terra infjperfa.
Stibium injperjiim.
MATTHI Olt
Pannus in annofls Uricum caudtcibus prope meduU
lam repertus,impofltus.
Suberis cortex tritus , & ex aqua caiidapotus.
Mejpi/ificcafolia in puluerem ajperfa.
Pthleporini vftieviui ventre euulfi.
Burjapaftoris tenui pulticuU ctrcttm/ita.ejr inotee
fiixa.
Centaurtj magni radix.
p/osjolis.
Lanugo xyii combufta,& i/itta.
VVLNERVM.
Eiftortx, veitormentiUxpuluis vulnerib 9 infperfiis.
Confolida minor,dr medta impofita.
SanicuU qttcqitomodo adhtbita.
Auricu/a vrji.
Ptlofel/a.
Pyrola,de quaprxflantijflmampotionem vulnerari-
amhabes lib.4. cap. \o~.
Potentilla quoquomodo adalligata.
Gypfim infperfum.
Iafpis/apunudamanu comprehenjus.
DIOSCORIDIS.
Adfanguinem ex cerebro erumpentem.
Gallinaceorum cerebrumex vinopotum,
Stibium tritum infperfiim.
MATTHIOLI.
Vrticx communisfimen tritum & infperfum.
Xylum combuftum.
DIOSCORIDIS.
Adianguinis grumos.
Thymus impofttus.
Thymbraitlita.
DIOSCORIDIS.
Advulnera relisvenenatisillata.
Ditlamnifuccus tumpotus, tttm inftillatus.
MATTHIOLI.
Ceruinusfinguis ex vinofumptus.
Cydonia mala deuorata.
Scorztmerxjuccuspotus, tttm vulneri infujus.
DIOSCORIDIS.
Ad o(Ta nuda carne veftienda.
Iris illyrici illita.
Panacis Herculeiradix impofita.
Myrrha cum cochlex carmbusperuncJa.
MATTHIOLL
Thuris cortex injperfus.
Myrrha cum thttre, a/oe, ejrfircocofta.
Peucedani radtx inpuluerem trita,ejr infheVfi.
D I o s C o r 1 d 1 s.
Advulnera mcmbranaram cerebri.
Butyrum admotttm.
MATTHIOLL
Oleum rofaceum.
Abiegna Ucrhyma.
Oleumexouorum vitellis.
BeUidis genera omnia.
Betonica tuja,ejritlita,ejrmvnguentisaddita.
Matrifyluaeodemmodo adhibita.
Sanguiforbxfuccus in vnguentis additm.
Gummtelemi ~\
F !i fi U * , , \invnguentuaddita.
^utnquefouum I
AlchtmtUa *
MATTHIOLI.
Advulncra carnc replendi.
Iridis radicisfarina. ~\
Thus
Myrrha I
V . , WkodomeBeettariceareftnt
Sanguudraconu I excepta,autferfefe i L
SarcocoUa __ \ f ' fi ? J ■>
Panacisradtcucorttx)
D IOSCORIDIS.
Ad vulnenun inflammationej.
Buhutt*
VVLNERVM.
Btibtihisrecens fimits cxpafcuisfumptus, acfubtnde
infilus inuoIutus,cr mfertienti cinere calefiacius
impofitus.
Tinorttm &picearumfolia trita,ejr illikt.
Tabarumfiarina cataplafmatisindiu.
Lv.pir.orMW fiirina admota.
Stratiotesimpofita.
Miliefolium ex aceto iilitttm.
La hrufisjiores cataplafmatis inditi.
AerugoilHta.
M A T T H I O L I.
Rofaceum vrtguentk m.
Cafhura illtti. v
Liouflrnium oleum.
ijkalu&folia cumfelignisfrondibus trita ejr illita.
Ophiogloffum recens .ftccumve exgaliinaceo adtpe
iliitum. ■
Cynoglofjk vulgaris recentiafilia circumligata &
qnotidie bis repetita.
u I o s c O R I D I S.
Adinrixa vulncribus excrahcnda.
Cochlet terreflres cumfuo operimento tufe,eb" ap-
pofiu.
Silurifelficaro admota.
LaterUconcijttm caput impofitum.
Buibi cataplafmatis inditi.
Horminum ex aqua iilitum.
Antgaliis adhibtta.
Narctjfi radix cum lolijfarina impofita.
Arifolochia rotunda impofita.
Diciamnum admotum.
Cl.ichoh radixfupcrior ex vino , & thure illita.
Xyridis radix admota.
Tr,:gijfolia , femen , fjr liquor illita.
Tycnocomifemen cumpolenta impofitum.
Ksicntx fpm& radix admota.
Harttndmis radixadmota.
Sinapt impofttum.
M a T T H I O I. I.
Calamiphragmitis radtx cum bulbis appofita,
Teiiinis veneris radtx,cu maiua tufe,cr adailtgata.
^Ariftolochia^rotunda illita.
Eryngij rajfx ex melie.
Ferbafitfimen.crfolia in vino decocia & impoftta.
DIOSCORI DIS.
Ad carnis cxcreiccntias.
C*H*triu,&infterfe.
Talmarum nuclei exnfti , loti£ Hliti.
Erinacei marini opcrimenticinisadmotus.
Crem.iUpurpuucinisinditus.
ConchtiU Indicecinis iliitus.
Smaridispifis exufium caput impofitum.
Lana cremats. cinUinunclus.
Scordium ficc.itiim infterfem.
Aes vftttm impoftum , quinetiam trisfios admotus.
Tlumbumelotttm
Stibium
Argcntifpum*
Ceruffa
Chryfocolla
Ochra
Diphryges
>
trita injperfejllita , velquo.
VVLNERVM.
y^iuripigmentum t
Pumex
Corallium )>trita£rc.
i^sfsij lapidisflosficcatus)
Pyrites tapis cum refina impoftus.
MATTHIOU
Alumen combuftum.
Chalcanthum.
Mercuriuspr&cipitatus.
Mercuriu<sfublimatus.
Ellebori nigrifarina.
DIOSCORIDI$.
AJvulncracicacnccobducenda,
Cadmiaelota injperfe velillita.
Plumbum clotum impofitum.
Argentt Jpuma.
MATTHIOtl
Alumen vftum.
Corallittm.
Pompholyx.
Sandix explumboparata.
Aerugoexufta.
Charta combufla.
Linteorum combuflorum cinis.
Cucurbitaftcca ejr combufta. (but.
Finifiexcombufta vna cumficcisplantaginis radici.
MATTHIOLL
Ad vulnerajntcrna.
P hu inpotionibus vulnerarijs additum.
Dtciamnialbi radices inpotionibus addiu.
Flosfilispotus.
Trinitas cjr eitss decoclum hatftum.
Lunaria minor potionibus addita.
Bellidis genera omnia.
Equifetum 1
Solidago omnis I
Sanicuia \ ■ . , „ ,
. )>invtnpaecoilacr pota.
Alchimilla
Pitofella J
Firgaaurea
Bijtoru 1
TormentilU I
Diclamni albi >radkesmpottonibus addiu.
Tragaru
CaryophyllaU \
Potio noftra de Tyrola.in limon^ comment.de/cripta.
VLC ERVM
DIOSCORIDIS.
Ad dcpafccntiavlceraqua; Graxi fxyUaiiccroatit.
Tinipice&fy cortexcum chalcantho tritus ,illitus.
Lentifci decoclumfitu adhibitum.
Cuprefpfolia trita inun&a.
Sabin&vtriufi< ; folia tritaejr admota.
Rhamni cuiuj^foha impofita.
Ciftiflores perje illiti.
Oleajylueftrisfolia trita. & adhibita.
Lignorum marcor illitus.
Oliuamatur£exuft&,triu,efrinJperfe.
Palmst tertexjitte involucrum admotum.
£ i iMjrti
V L C E R V M.
Myrtifolia trita,cum omphacino oko,aut exiouo r$.
ficeo ex vino impofita.
K^4mygdaUamar<n ex vino inuncl<e.
Smaridispijcis crematum caput,tritum ejr illitum.
Garumptjctum admotum.
Tejtudtnisfelinunclnm.
Loliaceafarina cumfik,& raphano illita.
Linifimenex ijino decoctum.
Erutfarina admota.
Raphanus tritus inunciutt
Bet<efo/ia impofita.
F/antago quoquomodo indita.
Dracitnctili maioris radix concifa , ex melle , bryOnia
addita.
AJphodeii radix &fiUaexvmo.
Anagallis trita adhtbita.
Hederadecociafolia exvino.
Che/idonij maioris radix ex vino.
ifatidis filiafuperpofita.
Arifiolochia rotunda adhibita.
Cham<ckonis nigri radix cataplafinatis addita.
Pukgium virens appofitum.
iJWarum admotum.
Fanacis afikpijflores ejrfimen illttum.
Vaftinac* erratictfolia contufii ex mel/e,
Coriandrumcumpanepokntaveillitum,
Marrubijfoliaex melk.
lithymali characta lacillitum.
Omphacium exaceto inunctum.
Cicutafitccus illitus.
Sedummaius impofitum.
Sphondyliumcum ruta admotum.
Polygonumfiperpojitum.
Verbenacaex aceto.
Soiani hortulanifolia cumpokntapoUineilliU.
Acetumfotu adhibitum.
Acida muriafotuimpofita.
Petafites admota.
Aerisfquama injperfi.
Aerugo illita.
Saltoflum cumpoknta adhtbititm.
Salisflos injperfus.
Chakitistllita.
Diphryges inunilum.
Afius lapis tritus ex aceto.
Alumen cum galU cremataparipodere ex acetifiece.
MA.TTHIOLI.
Cochka contrita, ejr illit<e.
Humantjlercoris aqua (tillatitia, ejr okum.
Lupini deco&um adhibitum.
Caninumftercus injperfim.
P/antaginisJuccus.
\^Ari radicumfiuccus.
Oleume chalcantho.
DIO SCORIDIS.
Ad vlceradiocurna.
Ciflijkresperfi illtti.
Centauriumminus illitum.
Panacis Hercuki acuminata radiximpofita,
Vfcum cum thure inunctum.
Chamxdrys cx melle.
Ltkffiliorumfiiccus in <treo vafidecoclus ex aceto,
V L C E R V M.
&melle.
Stordium tritum ex melk.
Anchufiradix oko incocta excerL
Verbenacatrita exmelk.
Aftragali radix illita.
Thaltclri radix inunffa,
Perfinatafo/ia impofita.
Omphacium exaceto.
Spongi<t recentesficc<e,dr vacus impofita.
Asij lapiditflosficcatus illtttts.
MATT HIOLI.
Terebinihind.
Carioforum /ignorum vermesi
Crefpini baccarumfiiccus,
Burfipaftoris trita.
Hypocijlis.
Ladanum emplafiri modo impofitum,
Sylueftrisoliu<t okum.
Aquain marcefientibus quercuum cauitatibusre-
perta,
Okum e tritico.
Brajftcaimpofita.
Chelidonij maidrispuluis.
Ariftokchia rotunda.
Akecumfanguine draconis.&mj/rrhd.
Veronica mas.
F/osfi/is.
K^ibrotonum vftum.
Aparinaficctt farina.
Vtriufijecuridacefaritta.
Confo/itLemedia,velminorisfotia^iut(orttmficcUsi
Sanicula.
Auricula vrfi,
Pikfitla.
Pyrola.
Caryophy/latdjuccus admifia ttrugtne,
Potenti/la.
Eupatorij vulgarisf/ores il/iti.
Fragariafo/ia.
Sanguifirba.
Filicisfarina infperfi. .
Okume chakantho.
Okumnoflrum de antimonio,
Mercurius pr<tcipitatus.
Mercurius fitblimatus.
DIOSC ORIDIS.
Ad maiefica dolofaquevlcera.
Flantago quoquomodo impofita.
Dracunculiconcijaradixcumbryomaexmelk.
Petafttes i//ita.
Pfyl/ium tritumexmeik.
%noniafilia,frucJus,radixcumJakimpofitd.
Filicisfammte radix trita & iUita.
Cadmi<tpu/uis injperfus.
Salitf/os i/litus. '
Afij/apidufks ex me/k.
Ojiracites lapis.
MATTHIOLr.
^rn<efuberm<td,gUnd e scumfatfiaxungiaillit£
H «™«iftercomftiilatitiaaqua,&okumJi/iati*
Caninumftercus injperfim.
Lupm
V L C E R V M.
Lupini cumfito decoclo admoti.
Burfapaftoris.
\^Ari radictifitccus.
Carduus bcnedtclustamfotus, quam admotus.
Vnguentum ex mortarto.dr fifttUofIumbeo,dr rofa-
ceofttratum.
Plumbttmvftum &lotttm.
chryftocolIafaUttia infterfa.
Oleum de chalcantho.
Olettmdeantimonio. .
(JMercuriusfracipitatus.
DIOSCORIDIS.
Adlinus&hftulas.
Iridis lllyric£ radicum decoclum infufum.
Suillus adefs infufus.
CMelinftt/itm.
Plantagintifiuccus indttus.
Dracunculi maioris radictifitccus ex melle.
K^iriflolochia rotttnda cttm irtdc ex melle.
Sfhondylij ramcnta circnmligatafinuum callosero-
Jgtthiqtiefilium cttmfaleex melle. (dunt.
Stratiotes milkfoliitm inftifiim.
lithymaii characia lacicusfuccus inditus.
Omphacium citmaccto.
Chalcitis collyrij modo tnfitft.
Cadmia illita.
Sfonaia recensfinefingttiittdinecxdecoclo melle im-
Ccntianaquoaitomodoadhibita. (fofita.
M M ATT HIOLI.
Aqu.aflillatitia Laricea lachrymxfiue abiegna inftt-
Oleumetntico. (fa.
PUntagwitfuccus .
Bitrfa paftorti-ey eiusfitccus.
Hederxterrefirtifuccus cttmarugine infitfus.
Carpphyllatafiuuus admifla terugine.
\_Alchimilla.
Olcurn de chalcantho.
Olcum de antimonio.
UHercitrtuspracipitatus.
Mercuriusfitbltmatus.
chalcanthtftillatitia aqtta infufia.
•D 1 O S C O R 1 U 1 S.
Ad vlccra ia callum induraca.
Cappxrti rttdix exiccataimpofita.
Aeritgo cum ammoniaco coilyrij modo imfoftta.
Spgia aridd lino ligata,etp:nicilli modo tmfofita.
MATTHIOLI.
Anonidisradixtrita&injperfii.
Mercuriusfublimatus in vttguentti additus.
DIOSCORIDIS.
Ad vlceraab erodennbus facta.
Lacomnc&frifertimbubulumMitum.
MATTHIOLl.
Olettme lutcis ouorum.
Ceruffaelota • ~\
Argentijpuma ^invnguenttiaddita.
Calxflurieslota *
DIOSCORIDIS.
Ad phtyriafim.
Stafhyfagriatrita.&exoleoiUita.
M A T T H I O L I.
Argentum vivum iUitum.
Piperexfaluia inunclum.
V L C E R V M.
DIOSCORIDIS.
Adfordidavkcra.
Oleafylueftrtifolia tufa exmelle.
IrtilUyricaex melle.
Colymbades trita ejr imfofita.
RefinaterebinthinaiUita.
Pix liquidacum mellt indita.
Erinaceimarinioferimentum exuflum imfofitum.
Purpuracrematacims illitus.
Conchula Indica cintiinfberfus.
Orobifarina admota.
Brafftca cttmfcenograco,ey aceto illita.
Afihodclifolia,dr radices impofita.
Capparti cortexficcatus, (jr adhibitus.
Anemones radix illita.
Hedera decoclafoliacx vino.
Chelidonium maius cttm axungia admotum.
Ariftolochia rotunda imfofita.
Libanotidis radicesficcata exmelle.
Ballote ex melle.
Marrubijfolia ex melle.
Verbenacafufinxfelia illita.
Narcifftradix cum eruifarina ex melle.
Bryonia radixfruciusfo cumfitle admota.
t^femgo ex melle cecfa, ey imfofita.
Aes vftum injperfum.
Vrtica vtra^illtta.
Peucedaniradix tritainfperfta.
Cadmiaindita.
Melillitum.
Pompholyx admota.
Muria indita.
Alumcn quoquomodo adhibitum.
Asij lapidtiftos exiccatus , drillitus.
MATTHIOLI.
Terebtnthina refina.
DIOSCORIDIS.
Ad ambufta.
PlatanifiluU adipeexcepu illiu.
Liguftrijoliorum decociumfotu adhibitum.
Cijiijlorcs cum cerato imfofiti.
Acacugummiex otto illititmfuftulasfrohibet.
Myrtifolia crudafeu cremata cerato excefta.
Morifolia tritaexacetoillita.
ihusexftitilloadtfevelanfirinoexceptum, ,.
Buccina cinisillitus.
Mitulorum combuftorum cinti admottts.
Conchula Indicacinti inttntius.
Calceamentdrum veterum cintiimfofttus.
Sttillus adeps inunftus.
rOuillusceraejr rofaceo fubaclus.
Timus << colttmbtnus T cum U ni f emine exo [ eo .
[Callinaceus ^
Sefamum ex rofitceo.
Maluadecoclaex oleo.
Beta virentiafolia illita.
Braffic&cinti exovialbo.
Laltttcafyltteftrti taEteusfiiccus ex humano lacfe.
Hederafloresexcera. J^uin dr decoctafolia ex
tiino.
g 3 Acanthi
V LC ERVM.
K^tcanthi radix illita.
Rut&JyluefirU femen,ejrfolia adfnota.
Glutinum calida aqua. maceratum illitumpufiulai
Typhx.ft.os veterefuillo adipe eloto exceptus.
HemerocallU radtx illita.
Alth&afolia ex exiguo oleo admota.
Hyperkifemen , &folia impofita.
Aftyrifemen &folia adhibita.
Androfemifolia impofita.
Anchufi radix in oleo decotla ex cera.
Helxme admot*.
Papaueris cormcuUtifolia ex oleo.
Verbafcifylueflrkfolia cataplafmatU addita.
Stimmi ex recenti adipe ilhtumpuflulas prohibet.
Alumenex aqua ")
Salex olei )>pufiulasprohibet.
Cimolia terra illita)
Phrygim lapis cerato exceptus.
Atramentumfcriptorium ex aqua.
CinnabarU,&fanguU draconis illitus.
Caiuflos inuncim.
Liltj radix cremata exroficeo . Jguin ejrfolia illita.
Cynoglofl&folia ex velerifuiilo adipe.
Sambuciprxtenera foiia inuncia.
Narciffiradtxex exiguomeUe.
Oleumcx cauatU affhodeli radicibus dccoclum illi-
tum.
MATT HIOLI.
Liguflrifoliorum decocium.
Ouialbumperfe, aut cum vitelloimpofitum, addito
roficeo.
Oleum ex ouorum vitellU.
Hordet combufti cinis injperfhs.
Linifeminu oleum ex aqua rofarum elotum,et illitu.
Cucurbitx cinis.
Sambuci fecundarius cortex.
Cannabis radix in aqua decocla , & impofita.
Eadcm recens cum recenti butyro trita, (jr illita.
Verbafciflorumftillatitia aqua iliita.
Vnguentum efambuci cortice inuniium: cuittspara-
dirationem habes lib. 4. cap defambuco.
OieumefrucJu momordica illitum.
DIOSCORIDIS.
Adfauos.
Peponis radix ex melle.
2{afturtium iliitum.
D I O S C O R I D I S.
Adficos.
Eulbi in cinere tofti.dr cum capitum m*nxrum cint-
reimpoftti.
DIOSCORIDIS.
Adintertrigines.
Calceamentorum crematorumfeiea illitx.
MATTHIOJI
Lithargyrium illitum.
DIOSCORIDIS.
Advlcerum inflammariones.
t^Aranei tela impofita.
MATTHIOLI.
Cjnogloffi vulgarUfitccusvnacum cerufja,ejrc«-
phurailtttus.
VLCERVM,
DIOSCORIDIS.
Ad vlcera cicatrice obducenda.
Purpurarum crematarum cinU illitus.
Mitulorum \ dnU illittu.
ConchuU Indica 5
^Aloe inuncla.
Eupatorijfolia concifa exfuillo adipe.
EilicUfomin* radtxficca inpulueremajperfi.
Cadmia admota.
Aes vfium impofitum.
Squamma arU injberfa. •
Aerugo ex oleo ejr cera.
Stimmi
Molybdttna
Argentiftuma
Ceruffa
ChalcitU
Pumex
F<tx vini cremata
Calxlota
Corallium
1
)>quoquomodo adhibiu
Fomacedtefidtofta -*
MATTHIOLI.
Plumbumvfium elotum.
Corallij cinU impofitus.
Diphryges illitum.
Alumen vftum.
Aerugo vfta.
Calxpiuries lota.
MATTHIOLI.
Advlceramorbi gallici.
Argentum viuum in vnguentU additum.
Argentumviuumpraapitatum infberfum.
Argentum viuumfublimatum.
Oleum noftrum deantimonio.
Calxlota.
CinnabarU vulgarU.
D IO SC ORIDIS.
Ad vlccra caua explenda.
Thusinditum.
Pixliquida cummelle.
Pix arida impoftta.
Medullaoftium quadrupedum qu&hbet inunilt.
UWel infufum.
Cadmia infperfi.
Corallium inditum.
AsijlapidUflosex melle.
Eretria terra illita.
Pumex infperfus.
MATTHIOU
Plumbum vflum elotum.
Corallif ci»U impofitus.
Thus. *
Myrrha. j
Aloe. •
IricUsradix.
ThurU cortex.
LVXATIONVM ET FRACTVRARVM.
D 1 O S C O R I D 1 S.
Ad artuum luxationes.
HarundinUradix cum aceto adhibita.
Perfimt*
LVXATIONVM, E ■
ferfionata radix trita illita, dotores articulorum a
contorftonibusfedat.
Acaa<e dccoclnmfotu adhibitum.
Yiticisfemen cumfolijs catapUfirtatis additum.
Stercus caprillum cum cera, eyrofiaceo inunclttm.
Atparagirtdtxex accto ,velvino adhibita.
Cyclamini decocium fomenti modo.
Buibi cataplafmatis more adhibiti.
Acanthi radices impofits.
Sampfuchifoliacum cerafccla impofita.
Anchitfofolia ctim rmllc , (yfarina adhibita.
Yrtica vtraj ; impofta.
Jxarctffiradtx cummelletrita.
Yitts nigrsfolia cum vino impofita.
Fittcula tmpofita.
Heliotropij flolia linita.
Sarmeutorum vitis ey vinaccorum cinisex aceto li-
Salcumforina ey melle. (rtitus.
ItAITHKJU
Fcenoorsciforir.a citrnhydronielite decocla, addita
axungia.
Tlantaiinisfolia exfale niodico itlita.
Trimitlx verisfuccus tttmpotus, turn illitus.
Thus cum armcnia terra eyfangnine draconis, otii
albofitbaclum ey emplajlri more itlitum.
D I OSCORIDIS.
Ad ofla fra-la.
Myrti foliorum decoctumfotu adhibitum.
Succida l.ina oUo,vino,aceto^perfufa.
Terbafci dtcociumpotum.
Ftilivopicioria cum rofaceo cerato impofita.
Ylmifoliorum ,aut corticts radtcum dccoclttmper-
fltcium.
M A T T H I O L I.
TrimuL verisfuccits tampotus, qttam illitus.
Lapisadoffiumfractitr.is,defiriptusltb. quinto com.
dcUptde morochtho.
Symphyti maioris radix contttfia ey circumtigata.
Ceranij florem c.trulcitgerentis,radix contttfa cum
axungi.i ey impofita.
Oua rccentia rttde agitat.i,additis ihttre, aloefangui-
nedraconis,ey armcnio bolo.
DIOSCORIDIS.
Adofia fradaeuellcnda.
i^Artftolochia rottmda cataplafimatis moreimpofita.
Teuccdam radix inpuluerem impofita.
F.uphorbi um impofltum.
Xyridisradix addttoftore xris.
Bryonia trita ry tmpofita.
iitisntgraradix.
MATTHIOLI.
Iridis radix trita ey impofita.
Diclamnum tttmpotum,tum illitum.
Aicrcuriusp7£apitatus^mpofitus.
D I O S C O R I D I S.
t Ad\:osqui abalco dcuoluuntur.
Gentiante radicisfitccus drachmapondere hauflus.
Baccharis radicis decociumpotum.
MiUefolium cumaqua,eyJalepotum.
Lixiuium ex cinerefarmcntitiofactum cum aceto,
fale.eymelle.
MATTHIOLL
FRACTVRARVM.
Mumiacumcajfls folutiu.tpulpa,lcmnia ffhrandei
eyrubi*. radicefitmpta.
Cammarorum laptlti cttm titi.t carbonibusfttmpti.
Tlantaginisfolta nonfolitm ilittafed ey deuorata.
Cyani maioris pulttis, ex aqttaplantaginis atitjym-
phyti.
CycUminiflillatitia aqua , ctimfaccharopota.
/thabarbarum cum mumia,ey erithrodaniradice
hatiflum.
Ariftolochia rotunda.
Yincetoxici rtdices,ex vino autjymphyti maioris de-
coclopotx.
Lunaria minorebibita.
Biflortx, veltormentilLfuccus, aut puluis exfim-
phytimaiorisaquapotus.
Confilida minor, ey media inpotionibus vulnerarus
addit/c.
Sanicttla.
Auricttta vrft.
Tilofelta.
Virgaaurea.
Totentitla.
i_sftchimitta.
Ophris.
D I S C O R I DI S.
Ad rupros.
Acorum decoclum potum.
Cardamomum ex aquapotum.
Calamt odorati decoftum. cumgram inis, aut apijfe-
Helenij radtccs in eclegmate cum mellc deuorata.
Bdellium haujlum.
Iuniperi bacca bibiu.
Cedrides deuoratd.
Halimi radix drachmapondere in aqua mulfapota\
Dracuncuii maioris radtx tojla, ey elixa cum melle
fumpta.
Affhodeli radix drachmxpondere in vinopota.
Bulbi elixi in aceto, ey in cibofumpti. (mulfe.
Agaricttm trium obolorumpondere deuoratttm cttm
Gentiana radicisfitccus drachmapondere hauftus.
i^irifiolochia rotunda bibita.
Serpyllumpotttm.
Centaurij maioris radix haufia cum vino.
Acanthi radicespotje.
Smyrnij radix cemefia, velpota.
Leucacanthit radicisex vino decoclumpotum,
Abrotonifemen ex aquapotum.
Origanum cum fico deuoratum.
Equifiti radix eyfoliapota.
Calamintha decoclum hauflum.
Baccharis radicis decoclum bibitum*
Libanotis radicespota.
Sagapenum bibitum.
Lafirpittj liquor cum lixiuopotus.
Galbanum deglutitum.
Tolycnemonbtbitumcum vino.
Scordium additisnaflurtio ,melIe,refina£deuoratik
Althejt decociumpotum.
Alce&radixin vino,velaquapota.
g 4 Bctonict
VENENORVM.
Bctoniaefilia drachm-epondere induki aquabibita.
Symphytttmpetrmm cum aceto mulfopotum.
Symphyti radixpota.
Xyridis radix cx mulfepota.
Helichryficoma in vinopota.
Verbafeidecocium potum.
Bryonia cum melle in eclegmate deuoratt.
Schiflus lapis potus.
MATTHIOLI.
Ophiogloffum ex equifeti aqua potum.
B.habarbarum,cummumia ejrrubiite radkepotum.
Vincetoxki radices ex vino aut maiorisjymphyti de-
coclo haufia.
Lunariaminorebibita.
Btfiortx. ejr tormentilU radkumpuluis, exjymphyti
maioris aquapotus.
Sanicula ~\
Auricula vrfi
Tilofella \
Virgaaurea ^quomodolibet fumpta.
Totentilla
Atchimilla
Ophris j
Perfoliata in vino decocla , aut inpuluerem trita, &
pota.
MATTHI OLI,
Ad caluaria? fradturam.
Cummielemi.
Titofella ejr eiusfitccus in vngnentis additus.
Ophrisquoquo modoittita.
VENENORVM.
D IOSCORIDIS.
Ad omnium venenorum morfum, aut ictum,
Iridis illyric&radixexacetopota.
Cardamomumex vinopotum.
INardus Celtka cum abflnthij decoclo haufta,
Thu antidotis inferitur,qutzvenenatisrefiflunt mor.
Cinnamomum bibitum. (fibus*
Cajftapotuidata.
Heknij radicis decoclumpotum.
Bdelltumpotui datum.
TlatanipiluUex vino haufta.
Erkxftores potr.quin etiam coma.
Vitkisfemen inpotufumptum.
Glandes efltata.
Nuces comefi.
Sycomori laehryma itlita.
Tkulneumlacplagis inditum.
Tix liquida cunt tritofale illita.
Taliurifoitorum, ejr radicis decociumpotum.
Gallinaceorumcerebrum cum vinopotuidafum.
Erucx,qua in oleribus reperiunturex 0U0 itltta.
\ Leporinum ~\
j Agninum
IHtnnulinum \
t^yfprtnum \
Coagulum < Cerumum
| Vttuiinum
Bubaltnum
I 1 Hcedmum
Capree
yLattcornis J
CMarinateflttdmisfenguiscum leporin» ceaguloejr
^>potumexvino triu
I obo/orumpondere.
VENENORVM.
cuminopotus.
Melex caltdo rofaceo bibitum.
Tritkeafarina,ex aceto & vino impofita.
Torrifuccus exTnellefumptus: quin ejr coma illittt.
Torrumjyluefire efttatum.
Tiper quoquomodofumptum.
Eryngiumexvino haufium.
Teucrium ex aceto inunclum.
Argemone ex vino epota.
Agarkum trium obolorumpondere ex vino haufiu.
Rhapontkumpotui datum.
Chamadrys ex vino bibita.
Gentiana radix drachmsponderc cumpipere, tjr ru-
taexvino pota.
Arifiolochia longa drachmaponderepotui data,ejr
etiamplag£ admota.
Origanidecoclumhaufium.
LeucasexvinoJumpta,velcataplaJmatisaddita.
Tulegiumex vinopotui datum.
Dictamnifuccus ex vinopotus.
Baccharis radix ex vino bibita.
Tanacis herculeifemen , cum ariflolochiafumptur».
Ligufiicitum radix,tumfemen hauftum.
Tafiinaca erratkxfemenpotui datum.
Anifumpotum.
Afclepiadis radices ex vinofetmpta.
Cuminumex vinohaufium.
Ammi cum vinopotui datum.
Delphinium morfui admotum.
Laferpitif liquor tum inunclus,tum bibitus.
Galbanum inun&um homines tutos reddit.
Clinopodium hauftum.
Trifolij bituminofifolia ex oxymelite fumpta.
Tolu decoclum potum.
Betonkxfolia trium drachmarum pondere ex vini
fextarijshau(la,veladmota.
Toiygonifuccus btbitus.
Clematis prima illita.
Sparganij radix ex vinopota.
Acida muriaplagaindita.
Terra Lemnia haufia.
Salcum origano, melle, ejr hyjfopo illitum.
MATTHIOLI.
Thu radix non modo hattfta,fed& olfatta.
Cinnamomifiillatitta aquapota.
OHyrrha ex vino haufia.
Caphura epota.
Dictamni albi radkesjitmpu.
OleumnoJtrumefeorpionibusxordi&artcrijsiUitu.
Humanifiercorisaquafiillatitiapota.
Scorzonerafoiiorum, ejr radkumjuccus potus.
Torrifolia mcltefubaiia cr ttfyta.
CaryophyUorumfloresfeccharo conditi , & deuorati.
Zedoaria cum pota ,tum exteriusiUtfa.
Bonihenrtctfttcctu hauflus.
AgarknmtumforisiUitum,tumhauflum,drachm*
ponderecum vtno diluto.
Cruciata radices.
Dtctamnus albtts.
Menthajtrifolta tampota.quam illita.
Gaiega contufa,& vulneri adattigatafeu eiusfetccttt
t otM - Imteraiori*
VENENORVM.
Imperatoria radix.
lincetoxicum.
Carduus benediclus tam intrbjumptus , quam icTo
loco adhibitus.
Securidaca vtriujquefemen potum.
Hypericum citm intusjumptum.tum exterius de-
morfo loco illitum.
Biftorta.
TormentiUa.
BorraginU ? ficctls epetus.
VuigarU buglojfi S
J^uinta ejjentia noftra.inprafationetib 6. deferipta-,
femiunciapondere.
Gxlh vel galltna podex deplumatus , & vulnerifu-
perpofitus,repetitU totgallis quoufifefatfmt adre-
uocandum venenum.
iheriaca.
Mithridatis antidotum.
Calx viva oleo & me//ejubai7a,& illita.
Ellebori nigri radix vulnert infixa.
Capa 1
Allium
Ajphode/i radix fe/ixa,& contufa,& morfibtts
Dracuncu/i radix J ilhta,
{Irtdis \
K^Iri
Phu
chamaieonU
Lilij
HemerecallU
HeleniJ
Radices A"""" 1 '
1 Smyrntf
Gladioli
Scilla
Sparganij
Cyclamini
Bryonia
Raphani
\_Bulbaceoruomnium j
Citria mala deuorata.
SerpentinaftuefiueftrUcoronopiradixpota.
TherUca Andromachi.
Supcrjlitufum remedium eremiu cuwfdam ,vide
itb.S. commento communis curationis in omnes
viruientosiclus.
^p^be^aharduodecimgratwrumponderehauftus,
&vulneriiliitus.
S-ordesinceruorumoculorumangulUrepertaMta
&illita. *rr
Meiitea terra ex vinopota.
Antidotum nofirum,Ubr.g. in prafatione defcriptu,
exvino.
Potio exantidotonoftro, &aqua viu eodeminloeo
defcripta.
DIOSCORIDIS.
Advipcrarum morfum'.
Cnflusfemiunciaponderepotus.
Cajfiapotuidatd.
Pixliquidaillita.
te»iperifolia,&filiorumfuccuspotuidatut.
)>concife ac deco-
I £ta,& vulne-
I ribusiliiu.
VENENORVM.
Traxinifolia , veleorumfuccushauflus.
Laurifolia admota.
K_slbrotonum iliitum.
G*ll>anumJ}lenulocofupericJumlocumadhibitum;
Origanum vircns inditum.
rMgalltnarUmdtfccrpti,&confeJlimadmoti.
AnthemU detrita cum hordeaceafarina,& mu lfi
aceto cataptaJmatUmodo admota:fedJocus antea
aceto mulfo caltdofoueatur.
Rubifilia ex vino iiiita.
Porrifuccus ex meri hemina haujlus.
Apiaftrifuccus ex vinopotus.
Leporis coagulumpotui datum.
Omotarichipifcisfa/iucarnesincibufumpu,hai*
ftodeindecopioferevino:quin etiam admoU.
Ceruigenita/etntum , &exvinofumptum.
Vrina ipfiujmetdemorfibibita.
Furfures trituei in decoclo ruu elixi, admoti.
Eruifarina ex vino macerata ittita.
Raphanus inunclus.
Brajficafuccuscumnitro &iridepotm.
Chondrilla manducata.
Allmmexvinofumptum, &iSitum.
Scilla deco&a in aceto , & impofita.
Anaga/ZidUJuccus ex vinofumptus.
Ferula medulla in vinipotione haufta.
Aparinajuccus ex vinopotui datus.
Rubia radicisjuccus cumfolijs potus.
Tribuli terreftrUfuccus drachma ponderepotus.
dnchuf*^icibiadUnomine,folia,radicesquetum
comefta-.tum bibita, tum adalligata.
Ocimaftrifemenex vino hauftum.
Sambuci,ebulique radix cx vino cotla ,potuidata.
Bryoniaradix duarum drachmaruponderehaufta-.
Vitiumjarmentorum cinUex aceto illitus.
M ATTHIOLI.
LapU bezahar tampotus, quam il/itus.
Sordes in angulU oculorum cerui reperta,cum potd,
tumetiamiUita.
Antidotum noftrum in lib d.prafatione defiriptum,
potum.
Potio ex antidoto naftro & aqua viu, ibidem defcfi-
ptai
Vipercipaftillipoti.
Oteumnoftrumdefeorpionibus,cordi&artertjsilli-
tum.
Theriaca Andromachi cumvinopota.
Alliump/urimum deuoratum ante cruentam vrina:
Vinum meracu copiose bibitu,excitatU vomittbus.
Vipera ipfa excoriata refcijfis capiie & cauda,interib-
ribufyexemptU & anguiliarum moreco£ia,&
deuorata.
Vipera viua caput amputatumoUiculaprehenfum,
&morfui adalligatum eaparteadhuc calente,
quaareliquocorporeabfeijjaeft.
Gallina viuadijje£ta,&calens morjiti impofitai
Cucurbitulaloco demorfo impofttd.
Fraxinifiliorumjuccus potuspoft appofiiam cucur-
biiulam.&exprejfa afuccofolia vuineri i/lita.
Meitffbphytitfotta, &fuccus,tumex vinopotus.tS
exterius illitus. Meltnthii
VEN ENORV M.
Mel&nthij drachm£ quatuorpoU.
Cancrifluuiatiles cum lacle triti,ey poti,ac vulneri
quoque illiti.
Rana coct£,ejr in cibumfampu, efoto deinde earum
iure.
Teftudmis fanguis exiccatus,cumfylueftri cumino
Anchufajradixinpotionibus addita.
Hamatites lapis hattftus.
Heliotropium cum vino ebibitum.
Raphani m cibo accepti,ejr deinde in vomitione reie-
cli,exhibitaftatim Andromachi theriaca.
Trifoiij bituminofidecoclumfotu adhibitum.
Porrumcumpane, ejrfale illitum.
Allium cttm aceto , autjito ipfius,autfraxini cinere
cumpaneilhtum.
HaJiuU regia radtces tufa, ejr iiliu.
Sycomonfolia cumpane impojita.
Latm tenellafolia cocia, ejr oleofubacla, ejr illita.
Vipera tota contufa , ejrvutnertadatligata.
Echij epotusfuccus , cr herba ipfa impofita.
DIOSCORIDIS.
Adferpentium&aipidummorfum.
Cancriftuuiatiles crudi tritique ctim aftninolacie
potuidati.
Equifluuiatilis tefticuluspotus.
Cajlorium bibitum.
MufteU fatit£,e*r in vmbra exfucatdpuluis , drach-
marum duarumpondere ex vinofamptus.
Ran&cumfalein oteodecoit£,comefa.
Gobiuspifcis deuoratus.
Cimices leciularijfeptem quoquomodo haufli.
Aprinum iecur , ejr recens, etficcu ex vinofttmptum.
Gallinaceorum carnes diJJect*, ita vt tepebunt appo-
fiu, crebrotfc mutau.
Butyrumittitum.
Caprarum montanarumfimusin vino, velaceto de-
cocius illitus.
Melexcaltdo rofaceo bibitum.
AJphodeti radix trium drachmaru ponderefampta.
Jthtin eJrfoiia,ftores , ejr radtces in cataplafmatis
addita.
2{afturtium hauftum.
Spin£ albd Jemenpotum.
Abrotonumfamptum.ex vino.
Hyjfopum tritum cum meUe,fale,et cumino impofitu.
Hepetapota , velcataplajmatisindita.
Panacis afctepijfemen cumflortbus hauftum , & in-
itnctum.
Panaces chironium bibitum ,ejriilitum.
Hieracijfaccus ex vinopotus.
Elaphobofiifemen in vinipotionefamptum.
Ettphorbium incifit capitiscutead os vfque, in vul-
nus impofitumfiatimque contufum.
Leontopetalum bibitumtllicodolorem aufert.
Liltjfoliaillita.
Meltjfophyllum ex vino hauftum , &plag£ admotu.
Marrubiffolia haufta.
Serpyllum tumpotum, tum impofttnm.
Ruta cttm nttcibus iuglandibm , ejr caricisfampta.
Phyllttis ex vino haufta.
Smyrnu radix illita.
VENE NORVM,
Toenictdumex vinofamptum.
Sagapenum ex vinopotui datttm.
Libanotis radices cum vino bibit£.
Scordiumftccatum ex vinofamptum.
Conyza illita.
Clematis inaceto bibita.
Echij radix ex vino pota.Pr£pota vero demorderi
prohibet,idquodpr£ftantjemen,ejrjblia.
Ocimaftrifemenpotum.
Eupatortjfemen, ejrjbiia in vinofampta.
Helichryfi coma ex vino bibita.
Verbenacdfapim radix,&folia ex vino haufta,tum
etiamadmota.
Mandragor£ radix ex melte,aut oleo ittita.
Nerif radix ex vinofampta.
Acetum calidumfotu adhibitum, vbi illatum vene^
numfrigidumfif.ftigidum vero vbicalidum.
K-Adianti decoiittm bibitum.
Aqua maris fotu adhibita.
Sal cum origano,mette,ejr hyjjopo intmiium.
Sarmentitius cinis ex acetoitlitus.
Samia terra exaqttapota.
Ophites lapispro amuletogeftatus.
MA T THIOLL
cMyriuJruiiuspotus.
Oteum noftrum defcorpionibus,cordi ejr arteriis il-
litum.
Gallinaceorum deplumatus podexplag£ appofttus.
Sordes ex angulis oculorum ceruorum exempu, hau,
ft£ejrillit£.
Cicerumfarinacumhyperico decoiia ejrimpoftta.
Malutfolia cumporris ejr c£pisillita.
Bet£ nigr£fitccus cumpotus,tum illitus.
Serpentin£ radix,ex vinofumpta.
Scorzoner£foliorum,& radicum fucctts hauftus.
Porrifoliamellefabaiia.ejrillita.
Sinapisfarinaex aceto impoftta.
CaryophyitorujyiueJtriurddicesexmeracofampU.
Centaurij magni radicisfitccus vncupondere hau.
ftus,ac etiam vulneriillitus.
Hyjfopum cumfale , ejr cumino tritum, ejr ex melle
vulneriillitum.
CMenthagr^ca.
Hieracijjitccus ex vinopotus.
Eiufdemfolia toftajhyrfify triti,et ex aceto haufti.
PoeonU radix,vel femen , tampotum,quam admoits.
BifiorU ejr tormenti/U radiccspou ejr exterius illi-
Scabiofa tufa recensque iliita. (ta,
Angelic£radix cum ruta impofita.
Sfaphydis agrUflores^ejrfolta tumpota, tum iltita.
Melitea terra ex vinopota.
Antidotumnofirum,tnpr£fationelib.6.defcriptum.
Potio ex antidoto nofira ejr aqua viu.ibidem de-
fcripta.
Oleum nofirum defeorpionibus ; cordi, drartcrijsii-
litum.
AlliumcumTftotritum adnaufeam vjque potuxi,
ejrvomittone reiecium.
Opopanaxpoittm cum vino, et vomitioneredditum-
Origanum cum vino haufium.
Centaurium minus cummyrrha, eb" opij momento,
plagxtmpofitum. Rum x
VENENORVM.
Rumex contrita ey cataplafmatis modo adhibita.
"Thertaca tumpota, tttm ilttta.
J^uinta ejfentia nojlrafmprafattonejexti libri de-
Jcripta.pota.
M A T T H I O L I.
Ad Dipfhdis morlum.
Antidota omnia qtt& vtpereis morftbmfuccurrunt.
Oteumpotum,rjr vomttwt:e redditum.
EmpUflra attracloriaplagx tmtojita.
DIOS C O R I DIS.
AdH.Tmorrrioimoriiim.
Allium bibttum,cr tllttum.
Merum copiofius haufium*
9 Vitium vmiferarum folia decocla , eyex mellefuba-
claimpofita.
MATTHIOLI.
Allittm copiosc deuoratum J anteaquam crultafit
VtnSdtlutuliberalimpotu )* vrina,eydeindevo.
Theriaca dcuorata J mitionereddtta.
Ttfces coptofo allio,dr oleoperfufiin cibisfumpti,
DIOSCORIDIS.
Ad CeralU- moifum.
Sefkmum cum rofaceo inttnfium.
Rdphanifemen ex vino bibitttm.
Salcum cedria,autpice,aut melle illitum.
MATTHIOLI.
Antidota omnia, qua vipereis morjibm conucnlunt.
M A T T H 1 O L I.
Ad Taranculaernorfum.
Antidota omnia qux phalangiorum iciibus rejijiut.
Mujica tnflrumenta & contmua tripudia , Crjaita-
ttones,ad lajfttudinem vfque.
d" 1 o S C o R I D 1 s.
AdScolopcndrx morfum.
t^ffphodeli radix eyfemen ex vinopota.
Salex melle,(jraceto illitum.
Ruta [yluejiris admota : quin , ejr bibita eX vim.
Murta actdafotu adhibita.
Arijlolochia ex vinopota.
Serpyllumpotuidatum ex vino.
Calamintha ex merojumpta.
MATTHIOLI.
Cinis ex acetojitbaclm & vulneri illitus.
Sci/la impoftta.
Pulegium ")
R*ta ^ex vinopota.
Mentht J
DIOSCORIDIS.
AdDr\iaimorfura.
AriJiolochUcum vino haujla.
Trtfoltj bitumimftfolia inpotufumpta.
Ajphodeliradix potuidata.
Clandes qutcunque btbtU.
llicis radices tufi, ejr tcio toco illiu.
M A T T H I O L I.
AntidotaomntaquxvipereU morfibm conueniunt.
gjffrcmfoliorumfuccmpotm,autJlitlatitiacorum
aqtta.
D I O S C O R I D I S.
Ad Natricis morfum.
Origanumtritum,o-aquafubaclumexlixiuio,ejr
oleo inditum.
Arijiolechucortex minutim contritm cum querna.
VENENORVM.
radice,ejr hordeifarina exmelleil/itus.
i^fnJiolochU bin* drachmtttnpotionepojcxpotx.
Marrubijfuccus ex vino hattftus.
Fauus recens ex acetojumptm.
MATTHIOLI.
CuprefftptluU drachmjtpondere.vna cumbaccarS
myrti tantundem, ex rhodomelie, aut vino mulfb
pou.
Calx viua ex oleo itlita.
Oleum noflrum defcorptonibm,cordi,arterus,etvut-
neritllitum.
DIOSCORIDIS.
Ad Ccnchri morfum.
Laclucxfemen cum linifemineillitum.
Satureiacumfjlitefriruta.ejrfirpyllo.drdjphodeli
radiceexvinofumpta.
Centianapotui data.
Cardamomum deuoratum.
DIOSCORIDIS.
Admuris aranei morfum.
Mm aranem ipje dtfcerptus & impofitm.
Allium cumficutneisfolus.ejr cumtno illitum.
Abfinthium ex vino bibitum.
chryfogontradixconcifa,&exacetoimpojita.
Galbanum injplenio admotum.
Hordeaceafarina exaceto mutfb illita.
Puntae dulcis acini decocii, ey inuncti.
Porrum contrttum impofitttm.
Abrotani decoclum ex vino haujium.
Serpyltum ex vinopotum.
Eruca ex vino fumpta.
Cuprejfi recentes piluUex acetopotuidatd.
Cyclaminusexaceto mulfbfumptm.
Pyrethrum ex vinopotum.
Cham&leonis radix bibtta.
MATTHIOLI.
Erucafimen tritum, ejr impofitum.
Cuminum cum alliojimulcumputaminetufbadhi-
bitum.
Mmipfearanem laceratm, ejrimpofitm.
Radix) Gmtitm* (exvinopota.cjrvutneriiitiu,
^ Panacis ->
Capparis cortex, tampotus, quam illitm.
Verbenacd recidjitccmpotus.
Theriaca deuorata.
Mithridatis antidotum infumptum.
DIOSCORIDIS.
Ad pafrinacz &draconis manm i&um.
Salttiie decoclumpotum.
Simpliciaomnia,TpUteviperinis morfibm conueniut-
Abfinthij, autjulphuris ex aceto decoclipotio.
Animalia ipja dijjeftajuo cuiufque iciui admota.
Mullmpijcis dijfectm , ejr impojitm.
Ocimum cumpolenta, ejr aceto impojltum.
Plumbum conjricatum.
Sutphur admotum.
M A T T H I O L I.
Farfures aceto incoc7i,& impofiti.
Acetum calidofotu adhibitum.
Fermentum acidum ex Hquidapiceimpofitum.
Lauridecoclumfolioru?» haujium.
Marrubium
VEN ENORV M.
Marrubium cum laurifolijs , & echiopotum.
Panacis radix cumfaluia deuorata.
Tici laclUguttx quint^ cu trib.ferpylli granispota.
SaluU decoctumpotum pluribus diebus.
Scordium cxfuo ipfius decociopotum.
Theriaca deuorata.
CMithridatis antidotum.
guinta ejjentia noftra cum antidoto noftraparata.
Anchufitfolia
£>uinquefolium
Rubiflores
K^irclium
Oxalis
Lycopfs
Tordilium
Chamspitys
Tagi cortex
Pajlinace agreftisfemen
Terebinthi frucius
Ticus marinus.
Smyrnium
Tryngium
Libanotis
)* plagis ittita et intus
fetmpta.
DIOSCORIDIS.
Ad muftelar morfum.
Eruca comejla, (jrpofteam bibitu vmum odoriferu.
MATTHIOLI.
Vincetoxici radicespotx.
DIOSCORIDIS.
Adbaiilifci morfum.
Cafloreum drachmapondere ex vinopotum.
Papauerisfuccus hauftus.
D i o s c o R I di s.
Ad calcidicae lacerta: morfuram'.
Portulacapercocla deuorata & illita.
M A T T H I O L I.
Antidotaomnia qu& vipereis morfebus fuccurrunt.
Portulacaplurimaincibo deuorata.
Vinum myrtite,meracius bibitum.
Acetum caltdum cum Jpongiafotum.
M A T T H~I O L L
Ad ammoditx morium,
CMentha exaqua mulfapota.
Cafftaodoraia \ ex fr K idapota.
Caftoreum > J S e
Artemifufuccus cum aquapotus.
Theriaca Andromachi tum deuorata tum ittita.
Medicamenta qua trahendi vim habent impojita.
DIOSCORlDIS.
Ad canis rabidi morfum.
Lycium in catapotio datum,aut ex aqua bibitum.
Cancrorumfltiuiatilium cinis cochlearium dttorum
pondere ex gentiana. radicisvino,pertriduumin
vino pottts.
Smaridispifcisfalfa caro.
Omotarichipifeisfalitie carnes ittit£.
Garum ommumpifeiumfomento adhibitum.
Canis rabidi epar tojlum , ejr in cibofumptum a me-
tuaqux praferuat.
CaninusfanguU bibitus.
Canina vrina bibita.
Melbtbitum cumrofaceo calido.
Triticum commanducatum,& appofitum.
VENENORVM.
Cdpe cum rutafale&mellemixta.
Attium cum vinopotum , ejr cataplafmatu inditum
Panacesherculeumpicimiftum & cataplafmatu
additum.
Tanuttli radices concifec,& ex mette impofeu.
Lafer impofitum.
Hallote cataplafmatis modo cumfale ittita.
Melifophyllum cum vino btbitum,& cataplafmatu
inditum.
AlyJJuminedulio contufetm.
\-Attiumfylueftreincibofumptum,&illitum.
Salfamentuminditttm.
Succus cyrenaicus. \
MATTHIOLI.
Cancrorumfluuiatilium cinis quadraginta diebut
cum gentiana,& thurepotus.
Pix brutia cum opopanaceejraceto impofeta.
HumaniJiercorUftiltatitiaaquapota.
Oxylapathidecoclu fituadhibitttm.herbaque ipfe
ittita, atfo vna cum radicibus haufta.
ScorZoner* radix deuorata, aut eiusfuccus hauftus.
Hippoiapathi radix quadraginta diebuspota,atque
etiamittita.
Vincetoxici radices quotidiefesquidrachm* pondere
potaex carduibenedicti decoclo continuis qua-
draginta diebus.
Angelic* radix exterius cum ruta impofeta, ejr nim
tn corpusfumpta.
BitumenAjfhaltitedrachmxpondere.diebuspluri-
buscontinuis exaquapotum.
Hippocampus marinus ex aceto nigro ,& mettefubt-
ctus tampotus,quam illitus.
Rumexfotu adhibita.
Theriaca Andromachi deuorata, & vulneri ittita.
Potamogeittm cumfale exterius ittitum.
Artemifia ~\
Abfenthium
Attium
Centauriummi. \
Arijlolochia yam intusfumpta, quam exte-
riusittita.
Scordium
Cham&drys
Bryonia
y
Caprifici cortex contufus & ex aqua potus.
Cauteriumacluale inuftum.
Mercurius pr&cipitatus vulneri infber/us
MATTHIOLI
Ad hydrophobiam,id eft acjus timorem.
Veratri albi,autnigripotiones.
Epithymum
Tumaria
Sena
Myrobalana
Elaterium
Agaricum
Rhabarbarum
Centauriummi.
Geniflxfemen
Thapfea i
Armeniuslapis J
\}npotiombuspurgtntibuspTVpu
nata.
Bitumen
V E N E N O R V M.
Bitumen iud.ticumfrcquenter ex aqua potum.
^Leporii "]
Coagn/um<^ Vulpis >potttm.
I Caprco/i J
Catitli coagulum femel potum.
Cicerisnigri decoctum copiofe hauftum.
Mithridatis Antidotum.
ihenaca Andromachi.
DIOSCORIDIS.
Ad canis non rabidi moriitm.
xjfmygUl* .xniarx ex melle cxccpu.
Mitulorum caro impofita.
Gobiuspifcts tmpofitus.
Orobifarma vino macerata indita.
flantago cataplafinatis modo adhibita.
Cticttmerisfolia impofita.
Bu/bi cum melle, ejr trttopipcre cataplafmatis more
impofiti.
Mentha impofita.
Vrtica vtraqne cumfitle adhibita.
Cynoglojji radtx, ejrjo/ia ciifiit/o adipe veteri impo-
Sambiai,& ebultfoliai/tita. (fita.
Sarmentitius cinis ex acc.o i/iitus.
M A T T H I O L I.
Hippolapathi ; adix trita,et ex meraco vu/neri il/ita.
Mtrrubiffo/iacuveteriaxugiatnta ejr tmpofita.
Canisquimomorderitpi/icxcifiet vulneri adalli-
g stt .
DIOSCORIDIS.
Adphalangiorum morfum.
Myricxfritclnspoti.
Myrtus ex mero hanfla.
Morifoliorumfuccus cyathi menfurapotus.
Lixiiituficulneicinerispotu,adiectoflaletritoctvino.
Cancrifluui.itiles cr udi.tr itij. cum afinino laclepoti.
Mit/luspifiis dijftctm, eyimpofitus.
Malusdecocium impofitum.
rj\ lyrrhis cx k Tnopot.t.
AJparagi radicum decoctum haufium ex vino.
Laciucafyliicjtris bibita.
Corisfemenpotum in vino.
Hedersfitcctx cum acctopotus.
Abrotanttm cum vino bibitum.
Daucifemen ex vino ajfumptum.
Nigella drachm&pondere cum aquapota.
Aparint exvinopota.
^lelifophyllumcum vino btbitum,& cataplafma-
tts more addititm.
rhalangijfoliafioresfemenqriepotum.
luncimarini tcnel/a folu prope radtcem erumpen-
tia impofita. [
Hyactntht radtxpota.
Sempcruiuttmmaiusinpetudatum.
Aqua marisfotu adhtbita.
Punicxfylueftrisradix , quam tenuifftme trita, aut
• ariftolochiacum hordeifarina,& acetoflubacia.
K^fptaftrtdccoclumfotu admotum.auteiusfolta.
Abrotani ~\
Anifi >fimtpropinatu\ Binarudrach-
Cumtmtthiopici) ^mariip-ode.cii
CedrtdestriUadmoU.ve/bibtt*. J hemma vim.
P/atam cortexpotus.
VENENORVM.
Cuprefftviridittmpi/ttlarum admifio vinodccottu.
Chamapytios decocttim bibitum.
Trifolufimen propinatum.
MATTHIOLI.
Atrip/icisfuccuspotus.
Cyani vtriuftjjoliafincfimen ex vino haufia.
Porrifoliamellefubacta eytlltta.
Hyeracium ex commifto vino.ejr acetopotum.
Trifolu bituminofi decoclumfotum.
Acetum calidttm cumfiongifs vulneri adhibitum.
Sangttinaria trita ejr illita.
Porrumctimfurfuribus,e]racetoinco5lum,etillitu
Hordcaceafartna ex vino ejr melle cocla & impofita.
Launfo/ia cum ruta adhibita.
Capnllttm (iercus cum vino impofitum.
Amaracus cumfylueftn ruta.ejr cypero ex aceto.
Theriaca Andromachi.
Mithridatis anttdotum.
MATTHIOLI.
Ad acontia; morfum.
K^fntidota omnia,qu* vtpereis morfibus reftftunt
O l™rnnoftrumdefcorpiombutflag*,cordt,&arte~
rijsillititm. • "~
P"tioexaquaviU,ejrantidotonoftroparata:/e?e
/i. d.prafationem.
D I O S C o R I d I s.
Ad ftcllionis morfum.
Sefamum cnmrofitceo.
MATTHIOLL
Mithridatis antidotum.
Scorpiones contriti.
Oleum noftrum defcorpionibus inunclum. '
DIOSCORIDIS.
Adcrocoduorum morfum.
Sal impofitum.
M A T T H I O L I.
Crocodi/i corij cinis ex aceto illitus.
Haftul®i* radiceselixa ejri//iu.
Hypencumrecens tritum ejr morfuiadal/igatum.
DIOSCORIDIS.
Ad quadrupcdum morfum.
Aprinum epartum recens tumficcum bibitum.
MATTHIOLI.
Phafioli commanducati ejr vulneri adalligati.
Fabarum & eruifarina melleflubacia, ejr il/tta.
Abiegna refina calens,cum rofiaceo adhibita,
DIOSCORIDIS.
Ad Icorpionis i&us.
Cyperus impofitus.
Cardamomum ex vinopotum.
Amomumex ocimo tllitum.
Lauri bacu exvtno btbiu.
Myrtifuccusexmerohauftus.
Fitusfatiua lacleusfluccusplagj! inftillatus.
Cancrifiuuiattlescrudi,trtti^cttmafininolactepoti.
Scorpiusipfitritus , et impofitus.ve/toft' 'deuoratus.
De/phinium appofitum.
Mu/lusptfeisdijfeclus.ejrimpofitus.
Smaridispifcisfaljta caro,appofita.
Lacertadijfecla.&appofitadoloremfedat.
Mnres domcftici dijfecli,ejr impofiti.
Fimwk A f lm \herbaspafihisvinodilutui hau/tus.
c Equt J J
" Vrina,
VENENORVM,
Vrina humana pota.
Tarina triticea ex aceto,rjr i>ino impofita.
Lychnidisfemen cum vinopotum.
Oxytapathi,& oxalidisfemen vino,attt aquapotum.
Sonchifuccus comeflus.cr cataplafmatis moreim-
pofltus.
Intybus morecataplafmatis adhibitus.
Phalangium herbapota.
Latlucajylueftrit bibita.
Ocimum cumpolenta tmpofituni.
t^AJphodelifemenejr fioresin vinopoti.
i^Abrotonumin vinopotum.
Sampfuchumexaceto ejrfale impofttum.
Hieracium maius, ejr minus cataplafmatismore ap*
pofitum.
Laferokodilutttmimpofitum.
Colus ruftica cum vinopipere^ bibita.et manibtt*
geffata dolorempunclur£ omninofugat.
CMeliffophyllifiolia adhibita.
TolemoniJ radix alligata.
Rubiflos,& mora.
Verbafiiaureumflor&ferentisjolia impoflta.
Cham£jycesjuccus illitus.
Scorpioides illita.
Heliotropiumpotum cum vino,ejrillitum:
Aquamarisfotu impofita.
Sulphurignemmnexpertum,cumrefinaterebinthu
naexceptum admotum.
Calaminthatritaillita,velcumpofeafota.
Galbanumfjlenij more duclttm impofitum.
Hordeifarina cum vinoparata.
Xuudecotfumfotu adhibitum.
Triflolium tritttm iniecium.
Cuprejfuscum vinoejr ruta.
Peucedantjuccus hauflus.
fulegtj idecociumpotum.
Centtana 3
^Arftolochiapra/ertim cortex drachmarum dttam
Saicum linifemine.
Sapphirus lapis illitus.
MATTHIOLI.
tJMumia ex mero haufta ,quin et illita , cum recenti
Citri/fimenpotumejrappofitum. (butyro.
Ponticx nuces in cibisfumpu , tum quoque in cingu-
logeflat£.
Pafttnac^femen potum.
Oleum noftrum defeerpionibus,vuIneri,cordi,&ar'
terifs illitum.
Serpillum -j
Althaa radix ^pota.
Elaphobofeum J
Blttumex vinofumptum.
Atriplicisfuccuspotus,& ipfa herba illita.
Cyani vtriuf^foltafluefemen ex vino deco&a, ejr
Porrifolia meuejubac7a,ejr illtta. (p ota .
Sinapisfarina acetofubacla,(jr illita.
Afihodeliradtxdecocla rjrptaga admota.
Centiana haufla.
Achates lapisgeflatus, vtcarnem tangat.
Cochtea hortulana contufa, ejr illita.
VENENORVM.
Terreni vermes triti,ejr impoflti.
Cancerfluuiatilis tritus, drpotus ex vino.
Verbenaca recla tumpota,tum illita.
Cuminumcummelanthij ,ejrviticis femirie drach-
m£ponderepotum ex vino.
DIOSCORIDIS.
Ad vefparum,& aj> um i&as.
Laurifolia trita , ejr illita.
Malua concifa ex oleo impoflta.
Sijymbrijfolia impofifa.
Alth££ decoftum expofia bibitum.
Salcumfeuo viiulino adhibitum.
MATTHIOLI.
AJparagustritus, drcummelle illitus.
Bubulum ftercus cumpofea illitum.
Sefamum cumpofea.
\Mufc£ contrit£ , ejr illiu.
Thymbra "\
Meiijfophyllum ^illita.
Sijymbrium J
Momordiuoleuminttnclum. i
Ferruminquoflrombiconchylijimagoexculptafuc-
rit,iclo locojuperpoflto.
DIOSCORIDIS.
Adfuganda animalia vencnofi,
IHniperi accenfeefimus.
Cedridespeptnclo corpore adipe,velmedulla ceruina
except/.
Viticisjfoliajujfita, velfubftrata.
Cantriflluutatikscrudicumocimotritijiorpionib.
admoti.
Ceruinum cornu crudum incenfumfuffitumL
Cerui,& Elephantis adeps inunclus.
Nafiurtiumfuffumigatum.
Abrotanumftratum,fluJfitu^incenfum.
Origanifoltaflratisflubaiia.
Dtctamnum olfaaum,omnia qua iciu aut morfu ve]
nenum relinquunt , enecat.
Calaminthafuffitus.
Peueedani fuffitus.
Lyfimachia incenfafugatferpentes,&mufcas,
MgelLfiuJfitus. J
Polium vtrum^mcenfumftratumd
Cony^fafftus. *
Cagates lapisfujfitus.
M A TTHIOLL
Veteramentorum fujfitus.
Scordiumfubftratum &flitjfitum:
Bitumenfujfitum.
Succinumfitjfitum.
Ajfafwttdafujfita.
Caftoreumfuffitum.
Ceruina vngulajuffifa.
Cerui corium in terrafiratum.
D I O S C O R I D I S.
Adyenena omnia. «
Phuantidotisinfertum.
Cinnamomum potum.
rtxtiquidacyathimenfurainecUgmateexmelle
Cedridesantidotisimpofiu.
^«""ghndescumruta.&ficisprtfumpu.
JthtinqvefoU
VENENORYM.
*Utinquefolij radicufuccus bibitut.
Coagulum leporinumpotum.
EpipacJis haufta.
Cafloreum bibitum.
Caltminthaprapota.
MufltUfa/tta.&in vmbraexiccatstpu/uis cu vino
(JMufleU ventriculus coriadrofarclus, ejr inuetera
CanicuU kcprimipartuspotum. {tus
Eryngiumcumvinopotum.
Butyrum deficiente oleo hauftum.
^Anferif t
Sanguis "\Anatis r antidotiscommiflus.
L Hcedi
Vrint ipfiufmtt infirmipota.
Stmtn raparum hauflum.
Ruttfemen acetabulipondert cum vinopotum.
T^tpifemenpotum.
Ulft/ua dtcoclum cumfuis radicibusfrequenter po-
tum, crebroquereieilum.
Brafltctjemen antidotis impofitttm.
Irionisfemen hauftum.
Ltferpitiumpotum.
Agtruttm drach.ponderecum diluto vinojumptu.
chamtieonts alba radixpota cum vino.
Spwa aiba in amulttum congefta, colloa^fufbenfa.
^yfbrotanifemen cum vinopotum.
Ruta cum iug/andibus nucibus, ejr caricisfumpta.
i-Apij decotlumpotum.
Marrubij fdia bibita.
Betonicafoiia drachmxpondere in vino bibita.
Tribu/i terreftrisfhccus bauftus cum vino.
Po/emoniaradixin vinobibita.
Smilais afpera aciniprius,poflvefumpti.
K^ictum ttpidum bibitum.
Terra Xsa"m m ia} eX,l i ttAhAU fl*-
MATTHIOLI.
JridUradixpota.
Imptratori* hcrbte radixfumpta.
Pburadix haufla.
Cinnamomiflillatitia aqtta.
Bt/ftmifttlitij liquores.
Hetenium.
^tyrrha. Caphura.
Mumiacumtribu/o marino, &affafoetidafumpta.
DtcJamnt albi radices quoquo modoftimpta.
■35 e ""rumglandiumdecoc7uminpoturumptum
Ctrtorttmma/orumfemenhauftum.
^»oflrumdejcorp,omb.cordi,(jrarterijsi/m.
Cajtoru vrtna. '.
Ceruinicordisos.
Napi/emen hauflnm.
Cjw-vtriufyfo/tajutfemenhauftaexvino
Sc " r iS^ra^ V ,a,tuwsdrfo/iorufuccushaufl M .
^ophyllorttfloresftccharot/feruaii,^
z ^oartadeuorata,veLtnpotuhaufta. f
Difftmnus albus ~i
Imperatoria I *
Vincetoxicum \
Scordmm <quouis modo infltmpta t
Carduus bentdiclus \
Hjperuum
VENENORVMi
Biftorta & TormtntiU*. dtcefiumpotum.
Confo/tdt rega/isflorts.
•singtlica.
guinta effentia noftra haufta,
Lapis bezahar ofiogranorumpondtrtfumptus.
. Me/iteaterrapota.
t^dntidotumnoflrummagnum , inprsfttiontlib,
fextidtfcriptum.
Potio ex antidoto noflro, & aqua viu, todem in loco
dtfcripta.
MATTHIOU,
Ad rcnencia.
Htrba paridis femen drachmapondtre quotidiepo-
tum ad vigefimum diem vfque.
Argtntum viuumproamulttofuf^tnfum.
Lapis aetitesgeftatus.
Vpitpa auis corfitften/u .".
Leporis cor in a/utageftan/ *>.
Lupinus ocu/us dextergeftatus.
Scillafuper limine ianuxfufttnfa.
DIOSCORIDIS.
Ad lcporcm marinum.
Ccdria centrita cum vino haufla.
Cancrifluuiatilescumfuoiureelixi,&comefti.
Laca/ininum\ . ^ .
Paffum fconttnuedatum.
Malua radicum dccoclum hauftum.
Cyc/aminiradixcum vinobibita.
Veratrum nigrum\drachmx pondere data cttmui-
Scammonij fuccus* fa,&ma/ipuniciacinif.
Anferinutjanguis tepidus hauftus.
Alijmatis drachma vna, vela/tera adhibita.
MATTHIOLI.
Humanusjanguis calenspotus.
Humanum lac ab ipfis mammis exuffum*
Vu/pis caro intjfita, & deuorata.
Theriaca dfateffaron, tribusdiebuspota.
DIOSCORIDIS.
Adrubetamranam.
Tefludinis marinafanguts cum leporis coagulo, &
cymino bihitus.
^ilifmatis radix vnius , ve/duarum drachmarum
ponderein vinopota.
<JMerumlargiuspotum,&vomiturcdditum.
ArundinuX ..... , ,
Cyperi JradtcubtntdrachmxpoU.
M A T T H I O L I.
Eryngij radix exranarum comeftibilium iurepota,
Antidotum noftrum magnum, inprafatione lib.
fextidefcriptum.
Oleumnoftrumdcfcorpionibus ,cordt & arterijsiU
litum.
Theriaca Andromachi.
UWitbridttis antidotum.
Teftudinismarin&fanguit, additiscumino, lepork
coagulo, & vino.
Potioex antidotonoftro,& aquaviu,inlib. 6.prx-
fationedefcripta.
Smaragdipuiuu,fcrupuiiptndert ex vinopotus , &
Jitbindeintretagernudus in mulum,aut equunt
h 2 recentet
V E N E N O R V M
rtccnter exenteratum , ibit^ condufus moretur
donec deferuefcat cadauer.
Rhabarbarum-\
DUcurcuma >pota.
Diaiacca J
Lapk in rubeta ipftut capite inuentuspotut,
DIOSCORIDIS.
Ad bupreftes , & pinorum crucas.
Oleum V n ™ m \potum.
x ~Meltnum J
Carica comefi, ejr earum decoc7um ex vino.
Palmula in cibojumptne,vei trita ex mulfi, aut lacle
pota.
Pjra omnegenut in cibumfumpta.
Humanum lac bibitum copiofi.
MATTHIOLI.
Antidota omnia, qua caniharidum noxafubucmut^
DIOSCORIDIS.
Ad epotas hitudines.
Muria inforbitionibus data.
Cyrenaicutjuccut potut.
Laferpitijfslia ex aceto baufia-.quin &fuccut txact-
togargari^atus.
Betafoita cum aceto bibita.
Niukglebulacumacetofumpta.
Cimices ex vino aceto vepoti.
y^icetum cumjalepoeum.
INitrum ex aquagargari^atum.
Atramentumfutorium aceto dilutu & gargari^atS,
M A T T H I O L I.
Salicis decoclum,aut lixiuiumex ipfiut cimrtpara-
tumpotum.
i^ilumen in lixiuio dijfolutum gargarizafum.
Satammoniacum aquadilutum ejrgargari&tunt.
^ttinta ejfentia noflrapota.
Qleum e chalcanthofimifirupulipondere hauflum.
D I OSCORIDIS.
Ad epotas cantharidas.
Halictt ~\
Orji*
Tragt |
eJM.alu& \decoc~ium clyfmate infufitm.
Sem. lini -{
Semenfienigraci ]
y^ilthsA j
Nitrum exhydromelitepoium.
Nuclei pineiex vinofumpti.
Cucumerkfemen contritu,exmulfo,aut lacle haujlu.
*~*Anferinut adeps expajfopotus.
Samia terra , qua ajier appellaturex defruto haufla.
Pulegiumtritumexaquapotuidatum.
Ltcpotum.
Vinum dulceliberatiutbibitum.
Thurkcortex expajffumptut.
RofaceumcumlrinoexrutsdecoBofumptum.
Vitk recentk ramuli detriti , ejr expajfo haujii.
Jut efculentu momniumadipum.
MATTHIOLI.
Lac humanum ex vberibm ipfis exidfum.
Butjrumcrudum recens, ecligmatismodo dtlinBu.
Pjtliij, cjdoniorum malorum,malu*%feminkJbijfa-
mentum.
VENENORVM
Lattucx
Portulaca •
CucumeriA>fuccuspotut.
CucurbitaS
\s~\
Laftuca I
Peponum \feminum crtmorlaBeut,exhalicacabi
Cucumerttffelani aquaparatus,potut.
Cucurbita j
Anguria j
Halicacabi bacca decem aut duodecim confraBa, ejr
ex aquaportulaca , aut hordeaceaptiffanapota.
i^imjgdalinumdulcefelibraponderepotum.
oleumepineknuclek \ w „
Oleum{papauemfemineS co t mehAU J lum '
cMalutt V)
\^4lthxa J >ftillatitia aqua ahundepota.
Cucurbita J
Theriacadetiorata.
Mithridatk antidotum.
Antidotum epineis nucle'u,comm. de cantharidibut
defcriptum.
Antidotum i lemnia terra.
Oleum e momerdka, fjphone in penit meatu infuji.
Balneumtxibifei, malua, violarum ,pfitlij ,fceni-
graci, hordei,ejr hjofcjamifotijs ejrfemintbutpa-
ratum.
Oui atbum cumfucchfrigid's inieBum.
DI oscoridis. #
Ad fanguinem & lac i n vencriculo coucretum.
Coagttlum teporinumepotum.
Acetum tepidumpotu m, ejr vomitu redditum.
Grofii lacleofucco turgentes expofiafumpti.
Nitrumperjefepotum.
Coagulum omne ex aceto, & lafirpitij radice, aut tt-
ferehaujium.
Brafitcafemen ex lixiuioficulnei cinerispotum.
ConjTgfemen cumpipere ex aceto haufium.
Rubijuccut ex acetopotui datut.
Hordeaceafarina ventriculo ,ejraluoexaqua mulft
inuncla.
Thjmum ex vino hauftum.
Cataminthafolia aridapota.
MATTHIOLL
Caprificilacpotum,
Cheltdoni) maiorttfuccus hattjlm.
Njpi/emen ex aceto btbitum.
DIOSCORIDIS.
Adfalamandram,
Refinapinea in delinclu.
Galbanum ex melle deglittitum.
Nucleipineicontriti,txaiug«decoBopoti.
Vrticacumltlijsexoleodecocla,&pota.
TeJludinkmarina,etterreflrkoua,coBa,eideuoratt
Ranarumiut, in quo crjngij radixfucrit cocla , p>~
tum.
MATTHIOLI,
Theriata *S
Mithridatit antidotum I *
Tercbinthinarejina \ pota.
Vrticafemen J
CupreJJifilia j
vro-
¥enenorvm\
d iosc oridis.
Ad colchicum cphemcrum.
Oriftnum cumptjfo .tut oxymelittfotum.
Bnbulum Uc btuftum , qtun cr tfininu Urgiuifotu.
c)utrcusfoliorum,autgUndiumdccotfumfotam.
Mtlicorium htuflum,
Strfjllumcxlttftdecotfumbibitum.
Stnguintlis herbafuccusfotui dtttts.
Vttis rtcentium viticularumfuccus bibitus.
Rubifuccas infotufumftus.
FeruU recentis medulla ex vinofumfta.
Myrti bacca tufa, ejr aqtta macertU, ejr in liquorem
folutt ,pota.
Cafttnetrum media tunica trita, rjr cumfanguint-
rixfuccoepota.
Origanum cum lixiuio bibitum.
Simpticia omnit, quxfungis aduerfantur*
MATTHIOLL
tHumtnum-s
Lac< Bubulum >fotum.
\-Afininum '
Ditfamnum duarum drtcbmtrumfondere hauftu.
DIOSCORIDIS.
Ajfolanumfomnilicum&mauicum, Sc
Donchnium.
A qut mulft cofiofifumfta.
Ltcctfrillum \
LtctfininumlP otum -
\\simygdaU tmtrt dtuortta.
Conchylit omnit,ttm cruda quamtoftadeuomta.
Locufixmarinx,quin & Gtmmtriincibumfumpti,
fjrtorumiu/cuttpott.
MATTHIOLL
Antidott omnit qux ofio tduerjtntur.
£>uinta tjftntit nojirt, comm. de vino defiripta.
totio ex tntidoto noftro, & aqua viu, inprafatione
librifixti defcripta.
DIOSCORIDIS.
Ad hyo fcy amum.
Moricortexfotus.
Aqut mulfa Urgius tbibita.
Lac omntfrtfertim afininumfotum.
Ticuumtridtrum decotfum bibitunt.
Nuclcifineideuortti.
Cucumerisftmenftjfofotui dttum.
Finumftlfum cumfutllo recentiadift, &pajfofotu.
Vrtictftmen ex tqutjiimptum.
2(itrum ex tqut btujium.
Cichorium deuorttum.
Sintpis quoque modofumpta.
Ntfiurtium
Rtpbtnus ■) i
Cafa >exvinofumpta.
Atlium J
MATTHIOLt
Tberiaca.
Uititbridatis antidotum.
Antidotum noflrum magnum.
Piftrlongum.
fifltcca Urgius deuorata.
Meracuma vomitupotum.
Abfinthium. Cafioreum.
TBNENORYlkt
Xuta "j
Lauribuct, rjrfolia\
Dtfrutum ycxmcrtcobttifta.
Vrtictfimtn
Ctrdtmomum J
DIOSCORIDH.
Adaconitum.
Leforinum\ <
Hoedinum >cotgulumexvinopotum.
VitulinumJ
Cbtmtfityes dtcotfum htuflum.
Scoritferri ex tceto muljbfumpu.
Origtni "|
-. i .\decotfum cum vine abfintbittpotnm,
Abfinthtj )
Sedummaiut~\
Abrotanum -» . , - t .
Chtmelxa y^ne abfmthtttpota.
Aiuga j
Opobtlftmumdrtchmafondere ex melle, vellttft
cum ctfloreo,fifere , ejr ruta aquis ponderibus ex
vinopotum.
Vinum, inquoaurum , argentum,ftrrumvccan~
dens refiintfumfuerit, potum.
Gallinx ius ex lixiuio ejr vinoparatumfotum.
Bubultru carniu frapinguit iura cttm vinojumpta,
MATTHIOLI.
Eryngijradixexranarumcomefttbilium,velAnfi~
rinoiurefeta.
Lemniajphragis duarum drachmarum pondtrtex
calida tqutfott ejr vomitionereddita.
Theriaca Andromachi a vomitu haufia ex vinoi»
quogentiana decotfafuerit.
Antidotum nofirum mtgnum, inprafttionefexti U-
bri defcriptum,dtuoratum, aut ex vine haufium,
MATTHIOLI.
Adnapellum.
Lafidis BeTghardiciftftemgrana ex tlbo meraco:
Napi, tutrafifimtnfotum.
Butyrumbubuluntcotfum ,&fxft acltrgecumvi-
nojumptum.
Glandtumputaminumdccotfum ex vinoparatum.
Ditmbari.diamo/cbiifcfuluisfotus.
iMofchusambarumtfr ferfefe,& cum Lemnia ttrrn
exvinopota,
Capparisradices contriu, ejr haufia.
iMusquintpthtipfiusradicesdeptfciturficcatus&
ebibitus.
Antidotum e mtifcts napellifiores depafcentibus : vi-
delib. 6. NaftBcommentarium.
Smaragdus in fuluerem tritus duarum drachma-
rum pondere haufius.
Oleum noflrum defcorpionibus,cordi,arteri/s, ttque
nucibus replicttis fapevicibusinuntfum.
Puluis ferui , principis Ferdinandi Arthiducis Au-
Jlrix, quononnullos qui NtpeUum fumpferunt
Janttos vidimus.
DIOSCORIDIS.
Adtaxum.
Acetumctlidumpotum, & vomitu redditum.
Smplicia emnia, qua cicutt refijiunt.
h } CMTA-
venenorvm:
MATTHIOU.
iMedicamenta omnia ad cicutamftcientia,
Theriaca Andromachi,
Antidotum ncjirum magnum , in prafatione fexti
l;b. defcriftum.
DIOSCORIDlfc
Ad coxicum.
CHircinus "j
| Capriilus |
Sanguis^ Leporinus r~frixus,&incibUfumpttts.
I Ceru'nus I
XjCaninus J
Galbamm cum myrrha ex vino h.wflum.
Jjhtinquefoitj radixpota.
Robort>-\
Pagi >cortex tritus ex latle haufltts.
llicts J
Cotonea mala deuorata,aut cumpulegio, & aqtta bi~
bita.
AmomurH \ . , /,
*~ ~ l ir. \exvinohau um.
Carpoealfamumj '
M A T T H I O L L
Lapisbc%iharoc7og?anorupondcrecxvinohaufius.
2{jpi, aut rapifemenpotum,
TormentiiU radtxhaufia.
Glzndm omphacides fiueputamina exlaclehaufta.
xJMaiorumcydoniorum vinumpotum.
Cubebadeuorata.
DIOSCORIDIt
Adopium & cmnicuiatum papaucr.
Mclex rofaceo calido btbitum.
Origanum cumpajfo aut oxjmelite hauflum.
Altjmatis radix duarum drachmarum pondereex
vinopota.
Acetum bibitum, ejr vomitu redditum,
Salcum oxjmelite (itmptum i
<_Meracur» vinii cttm abfinthio, &• clnnamo.hauftu.
3^/trum exaqtta potui datum .
Origanum cum lixiuio, autpajfopotum.
Rutafylmfirisfemencumpipere, ej-paaace exvino
Jumptum.
Piper cum caftoreo ex acetomutfi, -Vel cumjatureix,
aut origani decocio cx vino btbiium.
Pinguia iura inpotufumpta cum viuo^tutpajfit.
ofitum medulla ex oleopota.
MATTHIOLI.
Artemijia reces deuorata,aut folioru fuccus haufius.
Jgrinta effintia nofira.cap. de vino defcripta,
Laferpittj tachrymapota,
Caflorucm ebibitum .
Theriacafag^anea deuorata.
(JMtthndatis antidotum ex vinopotum,
Mofchum \ ,f $
AmbarumS ■* *
jElieber: albipuluis naribus inditus.
Sulphuris [ufptus.
DIOSCORIDIJ.
Adcicucam.
Abfinthium ex vino bibitum.
Onganum cumpajjo, aut oxymclitepotum.
x^icetum bibitum, & vomitureuclum.
Meracum vinum targius tpotum , ZTperinterualla
repetitum.
VENENORVM.
LaCtum bubutum,tum afininumpotutri.
Cafioriumcumruta, (jfmenthaex vtno fumptum.
Amomi -\
Cardamomi yvnciapota.
Styracis J
Piper cum vrticajemine ex vino hauftum,
Laurifoliapotui data.
Lajer exoleo, velpaflo petum.
Pajfumperfe largius ebibitum.
MATTHIOLt
Apijfemen ex vinopotum,
Jridisradixpotnidata.
Sefeli Maptienfe ebibitum.
Nitrum ex copioftore aquapotum.
DIOSCORIDII.
Adixiam.
K^dbfinthium ex vino bibitum.
Origtnumex vinojumptum.
Acetum potum, vomitu^ reiecium.
Ruta fytuefirisfemen \
Lafapituradtx S fota '
Tragorigani decoilum hauflum.
Refirta terebinthina deuorata,
Nardusindicapotuidata.
Cafiorium ~\ , ,. , ..
LaferpitiumS 0h0l 't° ndert f Hm t t *-
Nucesiuglandescumrefina , caflorio, fjrrutatrita,
ita vtfingula drach. podusaquet ex vino haufta.
ChameUaS . _
Thapfie yutcusJcWiapoderc ex aqua mulfa httt-
Afjinthijf l iu *-
• M A T T H I O L T.
Thtriaca Andromachi\ex abfintbij pcntici deco*
Mithridatis antidotSS >c7o,pota.
Sauhnrum efloribus borraginis bugiopveparatum,
additis eotallio, margaritts,moJcbo , ambaro, ej?
preiiofjrum Upidttmfragmtntis.
Rofaceum cum aceto fyr.cipitiilluum.
ThUjpifemenpotum.
Betdfuccus ebibilus.
Trittceaptiffana cremorexpajfopotttt,
isfbftnthij dilutumpotum.
-Yjtrum cx mulfo haufium.
Lacrecenter mulfum a vomitu copiose potutn.
BIOJCORIDU. 1
Adcorundrum.
Merumperfefe,velt c abfinthiopotum,
Olettmpttum.
OuainoUo exinanita , drexmuriaiiquefaeJadeiio-
rata.
Aiuriaepota.
Pajjnm ex lixiuio ajfumptum.
G4llinarum,&anjcrum ius copiosefalfum.haufttt»,
MATTHIOLL
Thertacaexmenpota.
rincetoxici radicespotui date.
t>iamofchum-\ . . ,
Diambarum >»/»"«"*«'.
DI OSCORIDIS,
Adpullium.
Simplicia omnia qtu coriandro aduerfantur.
iM Af'
TINBNORYU
MATTHIOLL
Theriacthaufia.
Vi»cetoxic:<m tbibilumi
DIOiCOtlDlt
A J h;tbarri liidouiaffl.
K^lqua muifa liberaUuspoia.
Lac affatimbtbttum.
A-iua caltdafota adhibita: quin etiam & oteitm,
MATTHIOLI.
ftnum dulct pctum td ebrtttatem vfque t vt indt
dormiant ajftcii.
Cafloriumi dukivinopotum.
iJMeiiJfophyllt fucctu ex acetofumptttt,
rLilio 1
Cafiorio J
. , J Vermibus I occipitio,ceruiei,(jrjpinali
j Hypericone J
{,1'ulpinum j
Vngutntum f f S" \f dem modo vjiirpttum,
DlOSCORIDIj.
Admandragoram.
K^fquamulfa eopiosepota, ejr vomitureieita.
Hitrumtumabftriihidex duki vino , aut pafjo fum^
,ptum.
Rofaceum cum aceto capittperfufum.
Eupatorium ")
Piper |
Sinapi Yextcetotritt, ejradoljaciendudata.
Cafiorium j
Rutt J
Lucernarum extinitarumfumua olfaitus.
M A T T H 1 O L I.
Coriandri femen~\ ,. .
Pulegtum y^q^caltdapotum.
Ortganum exfn^ida ebtbitum.
Veratrt albipuluis naribus indttus.
Canthirides e v fermento occipitto adalligatst.
DIOSCORIDIS.
Adfungos malos.
Fimus galtina cum aceto bibitut.
cZftlex rofateo caltdo potitm.
Rtphanus deuoratus.vetpotui datui.
y-sibfintbium cnm aceto bibitum.
MdtffophylUfclta curn nitro bibtta.
Lixiuimn/armmtttu ctneris ex actda muriapolum.
£'tiiniafcrutfaita,hau/laque
Ortgani tufculumpotui datum.
Acetrnn catidumpoium,ejr vomktt reieitum,
Atramcntumfutorium ex ajuapotum.
Salcum oxymcltte btbitum.
Pyraflrtfoliapota, deuorataqut.
Ohx gdtmuea cum arifiolochit drachma expofta
dcuorata.
Pinxcis radix, &femen ex vinopota.
Pax vini crtmxta exaquapota,
Sin/ipisbtbita.
Nafturtium comeflum.
■ . MATTHlOtt.
Myrttfrondes,cumbaccarumJeminttritt , ejrin-
fumptt.
Brajstcafuccttspotus.
Porrumfub cineribHscoii„mh.aJtum,fJrcom ftu,
VENENORVM
Pyrifylucflru cinia pot'us,quin ejr Ugniramenit.
Pyrajylucftria deuotata, aut cttm ipfitfuflgu etixti
jgutnta e/fcntia noflrapota.
Raphani domtfitci fuccus pottts.
Rutafolia deuorata.
Origanum. Mel.
Theriaca ex aceio acerrimopota.
Vinumgenero/um in quopiper conferhulrit.
Alitum crudum dtuoralum.
LMurinum /lcrcus ex vinopotum.
Olcum cum anatis adipe clyfiert infufum.
Rtcinum olettm ventri dlitum.
Scammonium vltimo locopotum.
Diapipereos , aut diacymimm , aut diagalanga , aut
diam ofchumpota.
DluSCORIDlS-
Adgypfum.
Orig ".num cumpa/fo, aut oxymtlittpotttm.
Malux dccoitumpotum : quinejrtott torporiinjber~
fum.
Oteum bibitum.
Aqua mulfa blbita.
Caricarum decoiiumpoturn.
Ltxtuium ificulneo j autfarmetifto cinereparttum,
cum Vino copiofiore haujtum.
0'iganum cum Uxiuio,autaceto,autpa/fofumptum\
quin etiam tjr thymttm.
Simpltaa omnia qitafungu refiilunt.
M A T T H i O L L
Antidota omnia qux ceruffe &fungorum noxa opi-
iulantur.
*JrUluA,atth^,fcenograt>, fjr linifiminit decocJunt
potitm,
Aqua egclida cum butyropota, ejr vomhionerekclt,
Mtthridctu antidotum exmeraco duaru drathm*-*
rumpondertk vomttu bihitum,
DIOSCORIDIS.
AdcctuOam.
K*>4maracinttm-\ ,
Irinum }oleumpotum>
Vlmtliquorpotus.
Perficorum nuekiex pti/fanapoti,
C Maluar7mS dtCoB,im ^f ***
Lac calidum bibitum.
Sefamum tritum ex vinbfumptum.
Ltxiuium txfarmentitio tinere haujiutlii
CoUmbina ouatumthmtpota.
MATTHIOLI.
Stammonium ix mulja aqutpotum.
Meduamenta quafuaptenaturt vrinamptltunt.
Oleum Itlnum ex hydromelite potum, ejr vomitiont
redditum.
^tripiitis rapiquefemen ex mulfopotHm,tjr vtmi-
tn reieclum.
Brafi.csdeeofium abfqutfale eum olto infufum.
Theriaca.
Mithridatu antidctum.
Vinum tlbum mtraeum iibtratiutpMum,
MAT THIOLL
Aiarfcnicumfublimacum.
ButyrumfreqHenterfumptUyfrtquenter^rtitZlum.
Ajintnum
T«N!NOlfU
Aflninum licpotum.
Rapiftmcn bibitttm.
Mucago expjillij, malux , ffycydoniorumfemintpt-
rata, tjrpota.
^Amygdalinum oleumpotum.
Pinguium gallinarum ius cepiose hauflum.
Cry/laSum tn tenuifimum puluerem tritum, dri-
chmtpondere ex dulci amygdalino oleopotum.
DIOSCORIDIS.
Ad argenti fpumam.
Horminifyluejlriejemenpotum.
Myrrhabibita~\
Abfinthium I
Hyjfopum \ . ' ' ;.
JJ i !. >exvtnopott.
i^dpijjemcn J '
Piper
Liguflri flores J
Palumborum aridasflmus cum nardo ex vinopotus.
MATTHIOLI.
Butyrumcum mulfapotum, & vomitionereietlum.
Gatlinarum ejr anatumadtps exhydromelitepottts,
tjr vomitu redditus.
Amygdalinum oleum copiosepotum.
Hydromelclyfiere infufum.
Apijfuccsts ventriculo inunBus.
Butyrum vtntriillitttm.
Lathyrtsfeme drachmarudmrumpoderehauftum.
DI OSCORIDIS.
A d argcnrum rinum.
Laccopiosepotum, & vomitu reiecfum.
Simplicia omnia,quafaciunt adargentiffittmtm.
MATTHIOLI.
Lac bubulum cumfuo butyropotum.
K^imygdalinumoleumebibitum.
Aurum in pulueremfubtiliter tritumpotum.
MATTHIOLL
Ad argcntucn viunm fublimatum przcif ita-
tumquci& cinnabarim.
Lac bubulum cumfuo butyropotum,&vomitione
redditum.
Antidota omnia quaadcantharidu noxamfaciunt.
DIOSCORIDIS.
Ad calcem, fandaracham,& auripigmcntum.
Lac ex aqua muiJapotum,ejrvomitu rcieclum.
Carnium iurapinguu haufla.
jU a l U 4*jd u °tt um > tdjftfitudinem redaclupotu.
Tragi herbajemenpotum.
Stminis lini decoilumpotui datum.
Ory^t dccoctumpotum.
MATTHIOLL
Lacabundepotum.
Butyrum -»
Iuicaruinmpinguium J
Animaliumpingutdines jtopiosipot».
Medicamenta aluum tnbricantiaj
fMalux ~)
lAltht* I
Stminis \pfiUij ^mucamnes.
\im j
\_FsnugraciJ
^ntidotaomniaquaadcantharidumnoxlfaciuin.
copiose «f.
■r" VENENORVM
■T" M A T T H I O L I.
Adanacardia.
Amygdalinumolettmdulce~i &
Oleumepineismcibus j
Oleum enucibus Indicis
Oleum eptpanerisftmint 'yrlacie rejrigerttt , fr
Butvrumcrudumrecens pota.
Bubulum ouillum^ lac
Violaceumoleum
Hordeaceaptijfana.
Pinguium carnium iut
Sttillus ejr anferinus adeps \copiose
Cerebruta quadrupedu ,qutvolatiliu f pta,
OJitummeduSa j
MATTHIOLI.
Ad ftaphidem agriam.
Amygdalarum dulciumoleum, admijlo cophfobj.
dromelite.
iMedicamenta omnia qna cantharidu noxt adutr.
t fantur.
Theriaca Andromachipota.
CMithridatis antidotum.
^Amidotumno(lru,inlib. 6. prafationtdefcriptS.
MATTHIOLI.
Adfcyllam malam.
Lacinquocalybscandtnsextinclusfueritpotttm.
Ouorum vitelli in aceto decocli , deuorati.
Carniumpinguia iurapota.
Butyrumcrudumacrecens,copiosefkmptum.
Extremaiuuenum quadruptdum membra tlixt fy
deuorata,
MATTHIOLI.
Adflammulam.
Bubulumlacavomiiu,ejrclyflere,petum.
CAmygdalinum dulct\
Oleum Jty**?f* \
J Papauerisfemmt ?P 0lum -
'\Bxlndicanuce J
VLini t
I Malu*
Semtnl Altha* ?Jbiffammttpota.
\m \
Lcydoniorumj
Pinguia carnium iura haufla.
Haltcacabi baccs deuorata.
MATTHIOLL
Adrtticacfcmen.
<-Medtcamentaomniaqua{cylUnexdre{iftunt.
MalorumcydoniorumfemiMcontufa,r)rexctlidt
aquapota.
MATTHIOLI.
Ad dracunculi femen.
Butyrum crudum recens hauflum.
HordeacetfarinapuUicula additis faccharo , ptni-
dijs,amygdalinooleo,autreccntibutyro.
Pinguia carnium iura haufla.
MATTHIOLl
Adrhododendrum,
toenugrtcidecotlumpotum.
DacJylideuorati.
Viticuftmtn , autfolia,autcorumdecotlumpotl0l-
^*exmtHe,auti u lapiof„ mfu
Vtfrutumpotum.
piitgui*
VENENORVM.
pinguia omnia deuorata.
Diacaftoreumpotum duarum drachmarum podert.
Juniperi baccaparipondcrtpot*.
MATTHIOLL
Ad azadarachr.
Thcritc* Andromachi -\
OlUtbridatis antidotum >ex vinopott.
Anttdotttmnoftrum J
Medicamenta omnia qttt nerio conueniunt.
MATTHIOLI.
Advomicasnuces.
Butjrum copiose deuoratum a vomttu.
Vinum meracnm copiofumaddttU pipere,pyrethro,
lauribtuis , cinnamomo , drcaftorcod vomittt
tpotum.
Ea omnia qut opy noxamfitpcrant.
M A T T H I O L I.
Adfangmncrh mcnftruum.
dfargarittdracbmapendcrt ex aquamc/iflophyffi
pott.
Balneum tepentis aqut.
Tberiaca Andromubi drachmt pondereexfuma-
rit aqtta quotidiepota.
Vipereipaftillijcrupuiiponderc battfli.
MATTHIOLI.
Aii fcl Leopardi.
Antidott qttt napello epoto , et vipereis morfibus 4lt-
xiliantur.
Anttdotus Auicennte kmniaterra. Vidtlibro 6.
comm. detturinofanguine.
MATTHIOLI.
Advipcreumfcl.
tirBtyumdeeottumpotum.
Theriaca Andromachi
cJI tithridatis antidotus*
Vtpcrcipnftilli
%Sdntidotum noflrum
Mofchum.
Ambarum
Diamofbttm
Ditmbarum
Oleum noftrum defcorpiombus, cordi, & arterijsfe-
ptinuncium.
gumta efentia noflrajib. 6.inprtfatione defcripta.
M A T T H I O L I.
Ad canis pifcis fcl.
Bstyrum bubnlum cum genti.inx radice, cinnamo-
mo, Crltporkcosqulopotum.
OlcumodoratumquUltbetcorporivniuerfoillitum.
MATTHIOLI.
... Adcaticcrebrum.
Terralemmaexoleopota , & vomitione rtieiJaft-
meltnjeptimsm.
Diamcfcbum quotidie fumptum boris quatuor antt
cwum. *
^"Mttmperfefcfanfcrupuliponderttxvinoplu.
rtespotum. r
MATTHI0LI.
Advcncnumcaudxcerui.
tntyrumbubulumpotum & vomiticnertitttum.
Smaragdtpuluisftmifcrupulifondert a vomitutx
vtno potus.
\a vomitufumpta.
VENENGRVM.
Piflacia ejrpontict nuces in cibis largius dtuorditt.
Okumecitrifemineprcfifum,toticorporiillitum.
Tberiaca Andromacht duarum drachmarum pon-
dereexvinopota.
Oleum noftrum de (corpionibtts , cordi ejr arterijs iri-
unclum.
K^intidotum ntftrum magnum, inprtfatione. f.lik
defcriptum.
MATTHIOLI.
Adquadtupedum quorundanafudorem.
Butyrumfiueoleumpotum, ejr vomitiont rtitclum.
Vinum cum rofaceo a citata vomitionepotum.
Rbabarbtrumfemidrdthmtponderefumpium , ad-
ditofofitij falts momento.
Theriaca tx terra kmnia Auicenn*.
MATTHIOLL
Ad caltoicum malum.
Butyrum bubulum. i , •• . -
. J , r fpota,ejrvomittoneretcaa.
Aqtta mulja Jr
Diamoron i
Limonum fitccus \ a vomitucumjaccharopotus.
Citrijmalifuccu* 1
Coriandrijemen toftti duarum drac.ponderthauftui
DIOtCORIDIJt
Adplumbifcobem.
Antidota omnia qut ad argenti (pumamfaciunt;
MATTHIOLI.
Ad fetri fcobcm, & fcoriam.
Lac rtcenter mulfumpotum.
Medicamenta valenttr aluumfoluentiaabtpoto Ix-
tlcjumpta.
Butyrum tam diupotum quoufqueinteftinorum do-
tores cedant.
M A T T H 1 O L 1.
Adlapidero magnercm.
Aurifcobes in tenutftmumpuluerem trita ejrpota .
Smdragdipuluis potus nouem ditbus.
Lac, ejramygdalinum oleum clyftere infufum.
MATTH-IOLI.
Ad a-ris fquamam.
Mulfapota, ejr vomitionertietta.
Balneumexhircorumcapitum, ejr cochkarum iuti
paratum.
Menthitfuccuspotuidatus.
Rofaceum calidtim ventriculo intmctum.
Acori radices trittm dracbmaritmponderepot*.
Ltmnia terra dracbmtpondereex vino albo hatifta.
Coralltttm rubrum dracbmarum duarum pondtrt
txvinotbibitum.
MATTHIOLL
Ada:ruginem.
Medicamentt,^ antidouomnia qut adtrisfqua-
mamcenferunt.
MATTHIOLI.
Adrifagallum.
Mtdicn^)enta,ejrantidotaomniaqug argenti viui
fubtimati, ar(enici,ejr truginis nox* aducrfatur.
i-Amygdalinum okum toti corpori illitum.
Violaceum iulapium exptijfana bordedctapotum .
Okum epineis nuckitet Indica nuctprcffum ,felibr*
pondere potum.
Antidota omnia qtu cantharidibm conumiunt.
MATt
VENENORVM
MATTHIOLL
Adelleborumalbum:
Mulfa cum butyropota , ejr vomitione reiecla.
Mjmpbaaflores duarum drachmarum poderepotu
Thtrtaca \^4ndromachi.
MATTHIOLI.
Adcllcborumnigrum.
Abjinthium in vinopotum.
K^inififemen bibitum.
T^ardus Indica vna cum caftortopeta.
Caftm recens^
Mel [
Butyrum ~\incib'ujumpta.
Pinguia J*
Pajfum J
L emnia terra ebibita.
Thcriaca Andromachi.
MAT THIOH
Adeuphorbium.
Bntyrumpotum.
Oltum a mygdalinum.
Pinguia omnia.
(Solani hortenjis '
Aqua "Sviolarum
Nympbtta
ClMhIu* "V
\ Aithtx J
Seminu \pf y ll,j \mucagopou.
| Cydoniorummalorum \
iLini j
Lac acidum.
Caphuraex aquarofaceabibita.
Punicorummalorum vinum^
^singuria: Cucumis
Cucurbiia. ~\ , . -.
Malorumacidorumfuccus ^'"JffmT*'* &
Ptifanahordeacea. j m J um f"-
Citrifemen ex vino helenijpotum
M A TTHIOLl
Ad turpetum & thhymalos.
Antidota omnia qua adeupborbiumfaciunt.
Theriaca Andromachiex vinopota.inquo Crettnje
dicla mnum incoclumfuerit.
Mumia fepulchrorum drach. pondereex meraco
baujla.
MATTHIOLI.
Adfcamonium.
Lacaquo demptumfuertt butyrumpotum.
Cotoneorum malorum fuccus btbitus.
fpota.
VENENORVM
Rboisjuccus potus.
Ribis vulgaris, vinum hauftum.
MATTHIOLI.
Adcolocynthidem.
t^Antidota omnia adeuphorbiumfacienti* t
Subulum lac, tjr hutyrum recenspotum.
Lemnia terrafrequenter pota.
Smaragdipuluispluries baufius.
Theriaca Andromacbi deuorata.
MATTHIOLI.
Adcyclaminum.
Lauribaccaduarumdrachmarumponderepotg.
Gentianahaujia.
INigrumpiper inpotufumptum.
Theriaca.
Lemniaterra.
MATTHIOLI.
Ad thymelaeam & chamelaeam.
Antidota omnia qua adeuphorbiumfaciunu
Theriaca Andromachi.
Lemniaterra.
Rofaceumferapium ex hordeiptiffanapotum.
Origanum tojtumpotum.
MATTHIOLI.
Adbiyoniam.
Antidota omnia qua adeuphorbium conueniunt.
Theriacaexvino hanfta inquo helenium mcocium
fuerit.
MATTHIOLL
Adclaterium. •
Theriaca Andromachi ex baccarum lauri dccofto,
aut melle drachmarum duarumponderepot*.
Menthjejuccus ebibitus.
MATTHIOLL
Adacjuamfiigidam.
Piptrpotum.
Creticum vinumpotum.
Antidotum nojirum.
JVuinta ejfentia noflra.
MATTHIOLt
Adfinilxfionct,
Vomttusexcitatio.
Braficajuccuspotus.
Acetumtejliculisadbibitum.
MATTHIOLI.
Ad carncs & pifces refrigerato».
Ea ojuaadmaleficosjungos valent.
Vtm °ptimi&odoratipotusadmiftocydoniorufum.
""""terracumagallocho.ejrmaftichchaup.
SIMPll-
glMPLICIVM MEDICAMENTORVM
FACVLTATES, QVAE CORPORI DECOREM
praftancex Diofconde.
D E C O R I S.
DIOSCO RIDIS.
Adalopeciarh.
TR R HA cumladano.dr vtno mjrteo
illtta.
Harundinum corticum cinU ex aceto
inunftus.
' Ladanum cum vino , mjrrha, & mjr-
tcooko admotum.
Mjrti baccarumfuccus ittitus.
Tiucum iug/andiumputamen combufium.tritum^i
ejrimpofitum.
Nucum aucllanarum crematarum cinUexvrJmoa-
dipe perunitus.
Erinacei terrefiru cori) cinU ex liquida pice illiius.
Leporinum caput crematum ex vrfino adipe.
Ranarum crematarum cinis exliquidapice.
Muriumftercus combuftum ex aceto.
Vrfinus adeps illitus.
Caprarumfimus ex aceto.
Raphanus tritus ex ioliaceafarina admotus.
Brajfica cumfak confiicata.
Beta recentiafolia cruda illita.
t^fJphodetiradicumcinU impcfitus.
Capa confiicata.
Attij cinis ex melle illitus.
Sinapi illitum.
7{aflurtium confiicatum.
CycUminifitccus munclus.
Ranunculifolia.ejr radices illitaparuo temporii
Jpatio.
Aloeexvino.
AbrotonicinUexraphaniJucco,autcicinooko.
Laferpitu tiquorcumpipereexaceto.
Njmphaaradix exptce.
CynogkJJafoliaex veterefuitto adipe.
AdiantumiUitumcumfufino,autmjrtinooko,aui
hyjfopo aut vino, gk
ihapfiajuccus inunclus,
Rubigoferriillita.
Sandaracha exrefina.
AkjoniumtertiumexuftuminuncJum.
Cotesnaxiailtita.
HippoCampicrematicinUcxliquidapice.autaxun*
gia,aut amaracino vnguento.
Caprinarum vngularum cinisex acete inunctus.
MATTHIOLI.
Conorumcuprejfi.ejrmukrumvnguiumcinUokg
myrtinoexceptus iliitus.
flmi radtcum decoclarum mucago illita.
Perfici nuclei contufi.
yAbrotoni cinU cum oleo raphanino , aut (icyonio
iltitas. J J
D E C O R I S;
Lilij radix ex adipe,rjr oleo.
Okumecokcynthide illitum.
MATTHIOLL
Ad capillorum defluuium.
Cenorum cuprejfi, ejr mulorum vnguium cinis, c*
myrtino oleo illitus.
Vlmorum radicum mucago illita.
Humordefluens e medulla dijfett* titix.
Ladanum inuncium.
SyluefirU oliua oleum.
RhoUfoliorum decoclum exlixiuio parattim.
Vipcrina-fenecl* cinU in/perfits.
MurinumftercusexacetoiUitum,
Capa ajjrifta.
Abrotoni cinU cum oleo veteri, aut kntijcino illituii
oleum e colocjnthide illitum.
Myrtibaccarum vinumillitum.
Myrobalana omnia,ejrprafirtimflaua,quouU modi
vfhrpata,
DIOSCORIDIS.
Ad pilos auellehdos.
Oleuminquo decodafueritfcolopendra marina in-
uncium.
Lepusmarinusperje,ejrcum marina vrticatritust
ejrappofitus.
Satamandra cinis exoleo.
Hedera lachryma illita.
VryopterU radix trita.ejrpo/tfudorem inuncla.
Aqua e viridibus vitiumfarmentU igne incenfis
emanans,admdta.
Auriptgmentum itlitum.
Cyperus babilonicus illitus.
MATTHIOLL
Ad pilos recardandos; „ v
Oleum hyofcjaminum.
Cicutajuccus illitus.
Hyofeyamijuccus inunclus.
DIOSCORlDlS;
Ad capicis furfures.
SalicUfoliorum,<jrdecoc7um corticUinUtiontbiiS:
Mjrti baccarum fuccus illitus.
leltaurinum cum nitro.rjr cimolia inunctum.
Humana vrina inueterata admota.
Adiantum inlixiuio decoctum.
Fahumgratum in lotionibus.
Maluaex vrina humana.
Beta decoclum admotum.
Allij cinUex metle.
Btilbi cum cremato nitroilliti.
Lilifcrematiradixex mtlk,
Alumen
DECORIS.
Aktmentum ertto expice.
MATTHI O L I,
Ehohymi bacce in lixiuio decoctte.
Sylueftrisoliuaoleum.
Pomata tUita.
Oleum amygdalarum amararum.
Lupinifarina confiicata.
D IOSCORIDIS.
Ad mfandbs capillos.
Ligufliriflolia trita, cr in radicuUfliicco macerata cr
itlita.
LyciumiUitum.
LotilignidecoEtum inlotionibus admotum.
Vinifex cremata,ex lentifitno oleo tota nofte illita.
DIOSCORIDIS.
Ad criipandos capillos.
Afljihodeli radices derafo capiti affrictx.
Cajlanearum echinerum cinis derafo capiti ex melle
iUitus.
DIOSCORIDIS.
Ad dcnigrandos capillos.
Cuprefftfolia trita ex aceto.
Rhois decoclum admotum.
mtorifitia trita ex aceto.
CalU aceto,aut aqua macerattt iUittt.
Palm<t corticis decocltim admotum , crflubinde de-
terflum.
Myrtifoliorum decoilum in lotionibus.
AcacUfluccus iUitus.
Ilignea radicis cortex exaqua coclus, donecmoltitus
contabefcat, totanoctetllitus.
Hederx corymbi illtti.
Saluia decoclumfldpiusinfierjum.
Rubifolia admota.
SoryiUitum.
MATTHIOLI.
Eruinttfliiquttpriiifquam indurefiant cufa/efuisfy
foIifscontrit£,critIit£.
Oleum e colocynthtdis frucluiUitum.
Ophrisincapttis perfuflonibus addita.
D 1 O S C O R 1 D I S.
Ad pediculos,& Iendes nccandos.
Cedriaillita.
Myrktt decoitumperfujitm.
Melinuncium capiti.
tettt decoilumperfufum.
Allium cttm origani decoitopotum.
Hedertt lachryma illita.
Staphys agria admota.
Sandaracha exoleo inunita.
Alumenexaqaa.
MATTHIOLI.
Ettonymi bacctt in lixiuto coile.
Hedertt qitmmi illttum.
o
Hyffopum cttm oleo inunilum.
Albi veratri radix in lixiuio decoila.
Argentum viuum extinitu, & cnm butyro inunilu.
Piperinpu/uerem trttttm,ejr exfaliua tltitum.
DIOSCORIDIS.
Ad prohibendam folis aduftionem,
Albttmen oui inuniium,
Cyclamintfuccus inuniius.
D E C O R I S.
M A T T H I O L I.
Melopeponis 2p U lpaiIIita.
Angurix J
Seminismalutt, althe<e,pjyltij , & cydoniorum malo-
rum mucago illita ex recenti btttyro.
fimifolliculorum liquor inuniius.
Vuttprttmaturtt fluccus illitus.
m Va.t t h i o l i.
'Ad remorandamcaniciem.
Sylueflrisoliuttoleum inunilum.
DIOSCORIDIS.
Adfacieir
VlmiliquorinfoUiculu contentus il/itus.
MafticheiUita.
Lupinorum farina i/Iita.
Raparumjylueftriumjemen admotitm.
Peponisfuccus cum eiusflemine,Crflarina infoleficct.
tusejrinunclttf.
Potygonatum illitum.
Glans vnguentaria ex vrina iUita.
Riciniflemen impofttum.
Vitisfylueflris acini tltiti.
Argentijpuma elota,inunila.
Alcyoniumprimum, crfecundum admotum.
Chia terra impoftta.
Crocodili terreftru fimus illitus.
matthioli.
Caphura circumlittonibus addita.
Eadem cum chryfecolla trita ex melle.
E limoniorum fucco ftillatitia aqtia.
Cochlearum terreflriumflillatitia aqua.
Fabacea farina. ,
Aquaflillatitia exphaflolis , ejr quibusdam alijs , vi-
de inphafiolorum commentario lib.2.cap.ioi.
Lupini decoctum perfujum.
Aquaftillatitia ex melopeponibus & alijs multis:vi-
de Iib.2.cap. 12 S. in comment.
Ari radicumflillatitia aqua,velearumjuccus infeltu
tus,& cumeiufdem ariftillatitia aquaillitus.
PrimuU verisflorumfuccus illitus.
VerbafeiJIorum,drpotygonati radicum dilutumper
DI OSCORIDIS.
Ad colorem conciliandum.
Cicerin cibkfumptum.
Agaricumdrachmx fonderepotum.
Hyffopum rSkducatum.bibttumve.
ChiaterraiWta.
Ceraflgummi illitum.
Carica in cibis fumpu.
MATTHIOLL
Ad puftulas fanguineas.
Caphura vnciepondere cumpariflu/phumportione
trtta,additismyrrh<e,thuris%cuiuflquequaternis
drachmu,craquaroflarum librain vitreovafe
perdies decemtnjolata rjr deindeillita.
Fraxiniftillatitia aqua.
Tamarindorumpulpadeuorataflrequenter.
Vinum efiagis illitum.
r e r h *fl"ftorumftilUtitiaaqua,additocaphur«mo-
DIO-
D E C G R I S.
DI OSCORIDII.
Ad facicm dcrugandam.
Cactlitgrtnapoflexcujfumfl6remprodcuntia,trita,
& cum cerato illita.
Bryoniaradix cum cruo , crctaChia , & fano graco
tllita.
Chiatcrraadmota.
MATTHIOLI.
CMyrrhx olcumfrcquenter illitum.
OWyrrhafitffttaexcandentipateffa.
Conornm ptntorum reccntiumjltllatitia aquafaciei
admotrt.
i^iriradicttm ftilUtitia aqua illita, vetinfolalusex
rtdictbusfuccus.
PrimuU veruflorumfuccm illitw.
Vcrbafa floru ejrpclygonatiradicumflitlatitiaaqua,
addito limoniofttcco.
DIOSCORIDIS.
Adcutisvitiainfacie.
Sabintt decoctttmperfitfii tn .
Conchult Indtcx ciriis admotus.
Clans vnnttentaria trita ex vrtna.
Cancrorurnfluuiatitium cinis illttus.
Narcift radtx cumfemine vrticx ex acct».
Ricimfemen admotum.
Vtttsfjlutfiris actniitltti.
Cinnamomum ex melle.
Coftiradtxcttmaqua,vclmelleillita.
BryonUradix perfe,et cum eruo,creta Chia, ejrfani-
grtcoadmota.
K^ilcyoniumprimum, &fecundum impofitum.
MATTHIOLI.
RefinaUriceaaut ttrebinthtna flillatitia aqua,addi-
tooleo e vintfsccparato.
Pomttailltta.
Ksiqua efticco limomorttm parata vitreo alcmbico.
Okum cx ottorum vitcllis.
Olettmetritico.
<-di:e>. tfi rina in aceto decocla.
Fabaceafirina.
Lttpini decoilum nffufum.
Rapijjlueftrts femen tlt/tum.
Lapathtactttiajtiaftitluitia, tjrquorudamaliorum:
videltb. 2. cap. 10S. in comment.
F.ructfemen cum mi t/e inunffum.
Sinapitquafubtttum, ejr cutiaffricium.
Dracunculi tttdix centufa & itltta.
Ro 11 Henritifuuus cam aceto illttus.
Ari ^ihcsfiilUtitia aqtta , vdinfotatus earttm fuccui
ilhius.
Gtnii.tndflittatitia aqtta illita.
Pfcudomdanthtjftmtninftrina tritttm ejr meUe illi-
tum.
Scabioft fucctts cttm chryfecolU farina , & caphura
momcntcitlittts.
Vintim quodefragts tlicitur.
PrimuU vtruftorttmfuccui itlittts.
ftrbajcifltrjimfltitatitia aqua.
Lupitliflorum^cj-fiUtculortimdccoctumpotumi
DI OSCORIDIS.
Adionthc-s &r3ros
Mjn ha iltita cum mclle, 6- cafpa odortta.
D E C O R I S.
Porrifilia cum Rhoe obfoniorum tdmott-
Capafuccus cumfx le appofitus.
Bulbiperfe , rjrcx oui ■vitclto.
Pulegium ex ccra.
Sory ex aqua.
Ksilcyonium primum, ejrfecundum admotttni.
MATTHIOLI.
Lsiqua efitcco limoniorum vitreo alembicoparattt.
K^iquaeUpathiacutiradicibus,ejratijsnonnultispa-
rata: videlib. 2. cap. ioS. in comment.
Centaurij minoris decoitum adhibitum.
Scabiofitjuccus ctim chryfocoUafarina, fjrctphur*
momento illitus.
D I O S C O R I D I $.
Ad cutis faciei vitia a fole contracta.
Iridis lllyrkte radix cum cllcboro admota.
Cinnamomum exmette.
Cofli radix cum aqua, vel mette illita.
^simygdaUamarxradicum tritarum decottum ad-
motum.
Fici U c imtnclum.
Cochleammtumcaro,tute(lafimulcrtmat&exmelU.
Leporinusfanguu inunctus.
Sepia cremaia cinis admottu.
Linifemen illitum.
Orobifarina impoftta.
Sifjmbrium inuncium.
Buibi cremati cum alcjonio impofiti,
Hedera decodtjolia ex vino.
Chamaieonis nigri radix.
K^ilyffum conctjtim ex mellc.
OHelia terra inuncta.
Cyclaminifuccus illttus.
MATTHIOLI.
"ihus cum Ucle ilitium.
M /°?T mm \pulpaillita.
Angurttt J c '
Vutc immaturtefitccttj ex Uclehumano illitus.
DIOSCORIDIS.
Ad lentigines delendas.
Iridis illjricte radix cum albo veratro admota.
Cafta ex melle illita .
Coflus ex aqua, ejr meile.
Saxguis leporinuscalensinunflus.
Trittcifarinaexacetomulfo.
Raphmus cum loltaceafarina admotus.
Bra/stcsfimcn infier/itm.
Stfymbrium tritum, ejr impofltum.
i^illij ctnk ex melle.
Dracunculi maioris radix cx melle.
Bulbi ex melle, & aceto.
Ntgeila conficata.
Gatbanttm cum nitro ex accto.
K-Alyffum concifitm ex melle.
INjrcijiiradix cttrn vrticafemineex acet»,
Ricinifemen iliitum.
Vitisfylucfiris acini liniti.
Bryonu radix cum eruofanogrtco, ejr crcta Chia.
Adarces impofita.
M A T T H I O L I
taricete refinttjtiltatitia aqua.addito oleo ex vinifcci
parato.
i Nux
D E C R I S.
tsfux myriftict ifiita.
MufleUfelex mclle, ejr triftrina iilitum.
Oteumtxouorum viteliis.
Rapijylucflris femen .
Hordcifirina,ex accto, & me!le(ubtEtt t
Auentfarinain actto dccocla,eyillita.
Fccn.ogrtafarint, cumfulphure, ejr nitro appofttt.
Fabaceafarina.
Lupinorum decoclum affufum.
Sij fuccmtllitus.
Aqita ftiliititia e Upathiacuti radicibus (jr aliorum
nonnulits: vide Itb. 2. cap. 10S. in commentario.
tJMeiopcponumpulpa ajjffifft.
Drtcuncult radix iHita.
Ariradix ebxa cumfibaceafarina defrutofubtitt.
GemiantJtilUtiiia aqua tllita.
Ctntannj minorisfitccus, aut decocium.
(Jtfenth*. grtcx fuicus illims.
VfeudomeUmhijfcminisftrint ex melleillitt.
Securidtca vtrtufa.fcnanisfarina ex mctte.
Sc.abioffli.ccm cum chryfucolUfarim, &capbur£
momento.
Xy ridisfuccus illitm.
Verbafl/florumflitlatitiaaquti
Lupul ftorum dccoclumpotum.
Scrcphx Uc perfufum ejrptena mtnu illitum.
d 1 o s c o r 1 D 1 s.
Ad tiguos.
Ahyonium illitum.
MATTHIOLI.
Auentfa ina in aceto decotta, & illitt.
Lupinorum decoctum cjffum.
Ctnttut ij minoris decoclttm.
Argeniijpumacx tceto decoEla&illitt.
DIOSCORIOIS.
A.Wotr.iscoi^orisnicorera.
. Maftuheinfjerfa.
Vlmi tiquor tnfoliicnlis ccnchfus iltitus.
Bulyrum inuncium.
Crocodtli tcrreftrbfiinum illittim.
Peponisfliccus cum eiiisfiminc,cs"fiirint in foleftcxa-
tmexaqut.
BryonU radix iattnrli.
Cyciiminifltccusinunclus.
M A T T H I O L 1.
Ctphurtiliita.
FtbtcetJ
Aq.ua c vulncrtto BetuUcaudice diftillans illitt.
Aqut e iimoniorurn fucco ptrata vttrec attmbtco.
Tabtrum ftilUiUia tfqui: vide libro z. cap. toi.in
comm.
Sinapiaqti.tfibactum, & attiaffnaum.
ArirtdtcuflilUtttittqiii^elinfoUmtttufucaUi
Gentiar.x tqutflUlttiti».
VerbafciflorumfiiUttitittqut,
D 1 o s c 6 r 1 p 1 s.
Adcicscticcsdclcn&u,
Ajinintcs adefisirntncius.
Ftbtrumfarint cattpttfmtiisinditt. ■
Rtnunculifi&t, & ridkei iliitx.
Ctltmntht ex v;no dccocta admota.
CueumerL(yU(flr'isradtxtrita,cyinflerfa:
D EC O R I S.
Gltns vnguentaria cotta in tctto cum nitro adhibiu
Bryonitradix cum eruo , crcta Chit , & fcenoqr&u
admota.
Chryfbcollt illitt.
Ahyoniumprimum, £r fecundum inttnUum.
MATTHIOLI.
Eructfimen tritum cumfellebitbuio illitum.
Ceruina meduilt.
Opobalfamum.
OleumMyrtht.
Ouirecentis dum ajjaturfiidor.
Ctphura cumchryfocolla trita &medu{U bubulaiU
litt.
DIOSCORIDIS.
Ad vitiiigincs.
Cochlearum terreftriumtefltcrematt, &illit*.
Leporinusfinquts inunctus.
Sepix crematt cinis tdmotus.
Fabtrum ftrint infberft.
Lnptnorumfarinaimpofltt.
Bettcrudafoltiiilitt. {aqutt.
ChondrtlU rtdix , fjrfolia ex rrtlit , ejr nitro trita ex
Vracuncultmaiorts radtx ex melle.
Affhodeli radicis Juccm inuncius , conf icatt priui
fubjolecute.
Ctpitfiiccus injole inunclus.
Aitij cinisex mdle.
Piper cum nitro impofttum.
Ctpparis radix trita tx aceto.
Argemoneflccata , tufac^cttm nitro , ejrvinojHphu.
readmota.
Telephij frlia cum hordetceafarint ex hydrcUofix
horis admota.
Centianx ra dicisfuccus inttr.it :ts.
Chamtieonis nigri rtdtx cum fulphtirt illitt.
Ruta cnm vino,r>ipere, nitroque confricata.
Libanotidisfemen txacerrimo aceto.
Lilij cremstt ra iix ex melle.
Nymphxt radix ex aqua.
Rubtt radix ex aceto.
Althstftmen tnm recens,tumfttcum tritum cxactth
infotcinHricltiw.
Anchujie radix rx aceto.
Wjrcjfi radix cum vrtictfcmine ex aceto.
Biyonucttmeruo, crcta Chia^fcenogrtcoiiiitt.
Gtans vngucntant in tceto decoclt cunitro impoflUi
Cucumensjyiueflris rtdtx tritt, & injherft.
Ricwi femenUlitum.
Veratrumntgrum~tx aceto.
Sulphm quoquo modo tdmotum.
Ahyontumprtmnm, &ftcundum inuncium.
M A T T H 1 O L I.
CQnorumcufrejitektoclumaffHfum.
r * m *rj«dorurnpidp A inpencmbusaddit*.
Aqutetimonhrumfmeoptrtii vitreo tiembico.
Oleurn ex ouorurn vit, Uis.
Lupino> um decociam.
Rapifyliteftrisfemen.
Aqut e Upathiacuti radicibus ejr tiijs ncnmUh : #
delib -2-cat>.ioS.incomment
Anrtdtx eltxt cumfabaceaftrmt defrutoflb^
tUlta - J J Mtntb»
D E C O R I *.
Olfcnth* Grtctadbibita.
Cbsmtkonis nigri radtx cum aceto trita ejr iUita.
Securidact vtrtiifque fiminisfarina melleexcepta.
Scabiofijuccus addito chryficottt, & caphurst me-
mento.
Xyridis fuccus illitus.
Verba/ctflorumftitUtitia aqua.
Lupukflorum decoclumpotum.
DIOSCORIDI».
Adlychcnas, & impctigincs.
Pini, ejrpicetcortexttlitus.
Lentt/cifoliorum decocittmfotu adhibitum.
Cuprejsi folta cum polenta iltita.
Fhtmmfolia admoti.
Lignorum mtrcorinfperfus.
7*{afiurtt/femen admotum.
Bhaponttcum ex aceto illitum.
Vcr.xtrumnigrumexacetoiilitum.
Clans vngueniaria cum lotio impofita*
Vtttt vtntfertgummi cumnitro tliitumjocotamen
priusperfrtcato.
Sulphur ex terebinthina refina.
Stlex oleo, & acetopcrfricJum.
Akyonium primum, ejr/ecundum impofttum.
Adarccsilkta.
Ptx liqnida inuncla.
ihusin/perfum.
Aetbyopict olet Uchryma inuncla.
Pruni arboris gummi illttum .
Ficulneum Uc cumpoknta illitum.
Mdcitm alumine dccocittm illitum.
Propolis inunfta.
Triticcus recenspanis ex muria.
Loliaceaftrina cumfulphure ex vino.
Cicer cum hordeo exmelle.
Lapathi cuiufy radices in aceto decottx , locoprius
fcarij?cato,(Jrnitroconfricato,appo/ita.
^j/iurtium ex melle impojitum.
Atltjcinisexmcllctllitus.
Sinapi ex aceto Un itum.
cbamtkonisnigriradtxex acetocofta, &ittun£id.
Ruta cum alumtne ex melle.
Laferpitij liqrtor exaceto.
Vlntinutn in acetofolutuminunftum.
Cuc «™rufylueftrtsradixtrita,&tnlherr*.
TithymakcbirtcUUctllttum.
Br y™*radixcum Eruo, cretachia , ejrfetiograco
Aqua marisfitu adhibita.
MATTHIOH.
Pix cum mclle, illita.
T ™*™dorumpulpafrequenterdcuorata.
Okumexouorttmvitcliisinunftum
Rtptfyiueftrisfemen.
Saitua humana affnftt a iciunis.
^eUpathtradtabus&altjs nonnuttis: videU
2.cap.ioS.tn comment.
PtMtaginisrecentiafottatrita, & iUita.
^£f^f^xacetodecoc7a,drimpoJita.
VHenth* Grecafuccusimpojitus.
D E C O R I S.
Ulfarrubij folia ex aceto.
Securidacm ■vtriujy.feminisfarina ex mcltcillita.
Scabioft maioris radicesdccofta,ejrpotd quadragin-
ta dtcbus , ejr earundem radicumputuis, quotldit
drachmxpondere exfero hau/lus.
Xyridufuccus itlttus.
Lupulorum decoftumpotum.
Ettebori nigri dtlutumpotum.
DIOSCORIDIS.
Adpapulas.
tac omnepotum cum crudo metle, ddmixtddqud,ejr
exiguojate.
Serum Uftispotum.
Acetum appticatum.
Bittyrum ittitum.
Vrtna htttnana intteterata adhibita.
Lupinorumfarina admota.
Cyclamini /itccus adhtbitus.
Pulegij decocittm corporiperfufum.
Ruta cum cera ejr myrteo oleo cataplafmatiinditdi
Staphis agria iliita.
Glans vngitentaria cum lotio linita.
Rttbigoferri tllita.
Alumen cum mclle adhibitum.
Cinnabaris,id eftfanguis draconis adhibitus.
Fornacet te/iato/lteadmott.
DI O S C O R I D I S.
Aii alphos & cutisrnaculas.
Thapfttfuccus cum melle illitus.
Glans vngttentaria cumlotioiinita.
Narcifiradix cumfemine vrtict ex aceto.
Lotusjyiiteftris cttm melleperuncius.
Cucumerisjytufftrispuiuerizata radix impojitd:
Ricinifemtn iliitum.
Vitisfylueftris acini liniti.
Byyonia cum eruo, creta Chit,&fxnogrttCQ illitd.
MATTHIOLI.
Lupinorum dccoftttmfotu adhibitum.
Rapijyluffirisfemen.
Aqua e Up.it ht , ejr aliorum nonnullorum radicibusi
videkb. 2. cap. toS.incomment.
Melopcponumpulpa. itffrifta.
C/tpa crudi a/friftd.
Ariradix el:xa,et ciifarinafabaceddefrutofitbaftd,
Boni Henricijuccus ex aceto illitus.
Centaurij minoris decoftumfotuadhibitum. <
Verbafctfiorumfliltatitia aqua ilitta.
Luputijlorum decoftumpotum.
D I o s c O R I D I S.
Adpforam.
Staphis agria trita exoko illita.
Bryonixjemen inunftum .
Aqua marinafitu adhibita.
Glans vnguemaria in aceto cofta.
SaliUttumi
MATTHIOLt
Luptnorum decoftum affuftttn.
Rtpijyluefirisfemenillitum.
Florum, (Jrfolltculorum lupuli decoftum polum.
DlOSCORIDIS.
Ad fcabiem.
Cardamomum exaceto ilktum.
i i Okd
D E C O R I S.
Olea virextlts, & accenfefiudormatiansiltitttsi
Ftcutnturt; Lu iHttum.
Enmceimanm te/ta cruda , toflave cum aljsrnifta
&iU-.ta.
Utppocampimarini crematicinis liqnida pice , aut
axt/ngt.t^aue amaraeino vnguento coaitus^ejr ca-
pitt tnunclus.
Vrina humana inueterata.
Serum lacitspoium
Cicercum bordeo & melle.
Lupinorum farin.t.
Ksdrgcmoneficuta,tufaque cum tiitro in balneo cont
ficata.
Htrundtnaria minor confricata.
Chamdeonu nigriradix addito exiguo atramento
fiutorio, ceditnofa liquore, rjr axungix pattco Itni-
ta: quin etiam futphure,& alttminc mtfits.
Clans vngttentaria cum lotio linita.
Ortg.mi duoctum torporiptrfitfum.
Jwhqtiefolij radix decoftajtnitaci,.
Potamogeton valet pruritui tmpofua.
Lotusjyluefiris cum mclleperuncla.
Veratrum nigrum linitum cum cera,pice, ejr cedrino
oieo.
Stimmt cum cera, & exigua ceru/fr.
^dlumtn curn aqua afperfum aditerfus pruritum.
MaTTHIOLI.
Terebintbina reftha illita.
tuniperi aneris ttxiuium e vinoparatttm.
Ottutfi/tueftris oleum.
Aqua m mjrcefientiii qttercuti cauttatibus reperta.
Twanndorumpulpafrequenterdeuarata.
Poma Aiamiper medmmficta, fttlphuris puluere
aifer/a ,fubi^calenticwerecalefacla, ejrfiabtofis
membrtsafficla.
Nuctim iuglandiumoleum vetus.
^»ogractfarina,cunafturtijfemineacetoexcepta.
<~s/tf/bedeti radtces ex aceto eltxn, & illita.
Senx decocium, vdditutum fiolum.
Scabiofxdccociu, &eiusfiuccusin vngttetisadditus.
Xyridts fuccus illitus.
Eupatorijvutgaris,ejrfiumaria e caprinofero deco-
ciumpotum.
Ettpatonj eiufdemfuccus cum aceto &fitk.
Borraginis vtttgaris % buglcfidecoclum ex vino,aut
aqn tparatum hauflum.
Bugtr.fi vulgaris radtxtrita&exacetoillita.
Lupulorumfhrum, fjrfo/ltcutorum decoclum potu,
E/kborimgri dtlutumpotum.
DIOSCORIDIS.
AdlepramGr«orurn.
Fe Itaurinum cum nttro, ejrcimolia terra.
I rtna hrimana tddito mtrcfota.
Jtnipertcortcxcrematusexaquaitlitus.
Fraxinicortexcrematusexaqua.
Vlrt.t/olia concifa exaceto.
Aethtopica otej; tachryma iliiia.
cTerebinthina-,
RefinaJ Larigna Lcum trugine , chalcantho,
l-lbtegna J &nttrotl/ita.
Trculneum lac cumpolcnti.
Trittcttfttrfuresexacerrimoaceuetixi.
D E e O R I I.
Hordeifarint ex aceto acerrimo, & hydreh».
Loltjfarma cumfutphuie ex vino & accto.
Lapathi cuiufq^radtcesfocoprjusfiarificato, et nitrt
confncatoadmotx.
Braftca concifa cttmpolentaadhibita.
Veratrum nigrum exaceto,
K^illij cinis ex mel/e.
Stnapiexaceto.
Biyonia femeh illittim.
T^fturttum ex melle.
Anchufitt radtx txaccto.
Ranuncttlifolia & radices appofita.
(JMelantb/femen admotum.
Cucumert* agreftis radixinpuluercm aft>crfit,
Clans vnguentarta coEia in actto, cum mtro.
Thapfixfiicctis wunctus.
Scammoni.i in aceto decotla illita.
Vttts vmtfer.t gumnti admotum, loco tanunpriut
nttroperfricio.
Aetugo cum nitro exterebinthina reftna.
Alumcn cum braftca, & mtlle cocium.
Sutphttr ex reftna tercbinthtna, ejraceto.
Stitex.oteo, & autofirueficlttm.
Ahyonittmprimum, ej/ecundum illitum.
Adarcestmpofta,
Meltaterratlltta.
MATTHIOU.
Tamarin d;io> umpulpa frequenter deuorata.
Ch trmtleonis nign radtx ex aceto trita,ejr illita.
Etlebort nigri dilutum bibittim.
Serixfoiioritmddutumpotttm.
Polypodq radtcttm deccclum hauflum.
tuwan.tfiiccm cxftro caprihd ditttiuspotus.
Viperetpaftilii,exmelt]fphyUifuccopoti.
Myrobatanorum nigrorum,chebuturumt^ deccfium
pluribus diebttihuuftum.
MATTHIOLL
A d rnorbum galhcum.
Myrica radicum deccclumpotum.
Guaiacum lignum, eyeiu> decotlum.
Cuaiaci vinum :qua>elb.t. comment. de eleno.
Radicis^f „J,
^-Zar^eparilk
Buxiligm decoclum. #
Prunr fytueftri< i -ad.deccclum & nonnttlloru aliot»
adeos vut cri< cxulceratione taborant: videtib. r.
cumment. depruno.
A/artnx decofiumpett.m.
Etyngi, noucllorumfolrorumftillatitia aquapota.
Dtclamntalbiradiccs quotidtedrachmx pondere ex
Guaiaci decocio pot/t.
^Afflenidecoclnm btbitum.
MATTHIOLI.
Ad obefos eiccnuandos.
Cancamumpotttm.
Fraximfimen.
■Acetumfrequentcrpotum.
Dl OSCORIDIS.
Adpruritum.
Ficulneum lacadmotum cumpolenta.
Sutphurexniiro.
Satexolto, ryacetoperfritium. '
Alumen
D E C O R I S.
^lumen cum aqutt aflerfum.
MATTHIOLL
Bcta niqra inaqtta dccotta ejr illita.
Bont Henricifuccut ex aceto iUitus.
Sent decotlum, -velditutumpotttm.
Eupatorij vulgaris, eyfumarin decoclttmpotum,
Lupuliflorum tyfolliculorum decoclumpotum.
Serum ttctts hauftum.
DIOSCORIDIS.
Adeiephantiafim.
'ErinxceiterreflrU exucatum corpus in cibisfumptu.
Cedriainttncla.
Cochlearum tcrreflrittm cinis ittitus.
Sattmandra altjsfrequentibus medicamentis ad
mixta.
J .SCapr*ry!ueflris\ i „ u „zt um ,
^■Htrcinum J
Catamintha in cibisfero lattisfuperpoftto.
M A T THIOLI.
Myricaradicum decoc7um,eycumpaft"ts vuis epotu.
Vtperina caro deuorata.
Vipereipaflilti infltmpti.
Veronica mas,
Eupatorij vttlgaris, tyfiimariafiiccuifimulpotus.
Eltebori nigri ditutum cbibitum.
DIOSCORIDIS.
Adalarum tzdia.
{Jttyrrha cum tiqttido alumine iltita.
Myrttfotiorum arentiumfarina inflerja:
Cardut radix cataplafmatts morc adhibita.
K^ilumen ttnitum.
M A T T H I O L I.
K^ifphodeliradices cum hyofiyamoferuefac7a,pice ti-
quidaexccptx, eyillita.
K>ilumen ex vmo ajfrtclttm.
K^ibfynthtum recens appofltum.
DIOSCORIDIS.
Adclauos,callos, &rctrucas. °
Saliciscorticiscintsadmijlo aceto maceratus, & it-
litus.
Sm.rtdispifcisfaltticrematumcaput.
Laceru concifum caput.
Ouillumfimnm ex aceto.
CMeicum alumine decoctum.
Ctcerumgmita tot accipe.quot funtporri , ejrflngu-
tts granis fmgutas tange verrucas, deinde ttga
gfanacicerumintinteoto , &pofttergumproijce,
& hocnonfiat nifinona luna.
Heltotroptjfemtn Unitum.
Scttta cremataperuncla.
Ranu»culifolitt, eyradices.
Dtpfactradtxin vinodecoc7a,tufa, ey impoftta.
D E C O R I S.
Cichorittm verrucarium in acetario deuoratum.
Eiufdemfemen tribus diebus drachma pondere in-
fumptttm, ante nodurnum decubitum.
Ranuncutus tritus, eyimpofitus.
Cheltdonif maiorisjitccus tUttus.
Verbafcifucctts tamflorum, quamfoliorumillittts,
Cantharides trita, ey exfermento illittt.
DIOSCORIDIS.
Adacrochordonastthymos, & myrmecias.
tJMalipunici vmum adhibiturn.
Lacficutncum cum adipe circa adiacentem carnem
illitum.
Thtts exaceto, eypiceillitum.
Ruta cumpipere, vino, ejr nitro ajfricla.
Cicer cum hordeo, ejr mette.
Ranuncttlifolia, eyradices.
Dipfici radix trita in vino decoita,
Tithymati characiafuccus, ejr tac iUitum.
Chamajycesramitrtti, ejr impofiti.
Holiotropijfemen linitttm : quin ejr heliotropium
minus.
Vitium viniferarumfarmcntorum viridturnincen-
forum emanans aqtta iUita.
Salcumfeuo vitulino illttum.
MATTHIOLI,-
Salignicorticis cints ex acetoimpofittts.
Cichoriumverrucarittm inacetario deuoratum.
Eiufdemfemen drachnu ponderepotit antenociur-
num decubitum.
Ranuncultts trittts ejr impofitus,
DI OSCORIDI^,
Ad labiorum rimai.
Adeps{ An fjrinus \ mm ,
^•GatiinacetisJ
Lyciumadmotum.
MATTHIOLi,
Terehinlhina larigna% refina.
Fagifolia^
Oleum ex ouorum viteltis.
Pomataittita.
Okumetritico,
DIOCORIDIS,
Adfudorcmxieodum.
FeruUfemen ex oleo impojitum.
Onobrychis ex oleo inunfta.
Melheraclium quodam anmtemporedettoraturtt.
Fici matura comefe.
Sinapi in ctbumfumptum.
MATTHIOLL
Succinum album ex vinopotttm.
^yiurantiorum & limonum jlorumjlillatitia aaua
pota.
7<1 %atT' Uetm *""* imp0f ' U ' loco f rius 'f CAri - £ui»taejfentianoftra,incomment.de vinodefcrU
pta vncidponderehaufta.
^ferpitijliquorcerapramoUitusimpodtusfcarifictt.
ttoneprtusfitcta.
Clinopodtum dtcbus aliquotpotum.
Chamsjyeesramitriti, ey impoflti.
Vttis farmcntoruvtridium incenforti emanas aaua
illita. z
y-Aerugoimpoflta,
MATTHIOLL
SaUgni conkis ctnis , aceto mactratus, ey impoptui.
DIOSCORIDIS
Ad fudorem compdccndum.
Bulbicomefli. J
Sulphur confricatttm.
Gypfum. ")
Morochthus lapis radmota.
Samiaterra
UMAT-
» E C O R I V
MATTHIOLt
Sylucjiriumoliuttumoleumittitumtoticerport*
Mytcumolcum.
Cyferi radtcum. (*
Tixrdtlndtt* ^puluistfriZlttsiOticorport.
Rofarumjjlueflrium
DIOSCORIDIS.
D E C O R I S.
Adcite gcn.5amcu.tim.
Cjcltmini radtx tnuncla.
MAIIHIOU.
Rapifjluefiris Jemen.
Ariradtxelixa cum fabtceifarinidefrutofubt&l.
CentitniJitHatitit aqut.
SIMPLICIVM MEDICAMENTORVM
VIRES, QVlBVS EXVBERANTES
IN GORPORE HVMORES, VOMITV,
& alui deiectione excernuntur,
cx Dioicoride.
EXPELLENTIVM MEDICAMENTORVM
BIOSCORIDI.
Ad bitcm cduccnda.n.
&&$klX?&r RIS lllykadrachmarumfeftem
%f$nj\ W\?$ fo,idereexhydromehtepott.
*)M>\ X M ThLiJptJemm potum.
"^* 4 """ Abjjnthiurn potui datum.
Tragorigant decoclum bibnum.
Lythr.idis fylucftris femcn drachmarum dit.irum
pondertpotum.
Androfmt femcn disarum drachm.irum pondere
hauftum,
Veratrumnigrumper Je datum, aut ex fiammonia
cumjalu drachma,
Fycnocomiradtx duarum drachmarum pondere tx
aqua mulfa.
Centaurium minus decotfum dcutrratum.
Fxrthtninm fucatum ctim aceto mutjo, autfale.
Thtpfitfucctts tn aqui rnulfapotm.
C lematidu tlttrius femen t> tinmootum.
Sfxmoidestritum datum.
Cucitmera/jlue/iris radtcis fucc:ts,ty cortexfefquio-
boltpondce h.bitus.
FHppophais fitcctn cboUpondc-tpotttt.
Ricini trigtnlagranapurgata trita h.utfla.
Ttihynaljrum ommum jnccnt blnts ohAisinpofct
folus.
tMercurial/s itisfoturn.
Litbj isgraujftxautftpttm,eumfi:is, autfalmu-
iis in catnpvtto dcuor.it a.
Tepltts in hydromtlitis cjnhipotus.
SctmmoMj [uuus dradmi* vr.ius , a-t qu.itrrnttm
t>9»lt»ipondtrehinftus,xiqua mulfa . vdputa.
Chz>t:cU.tfo>?*,«c~.t.,p n,s dhiO-ata ,rum duabtts
•bfymhj , ,,, bl4S ^ u - h chum . Uj ^ v „ ttum
"J Itomtli t.
T y wf/jM ^itsti ? ranorum ftrs inlernibtbili.
F °<" V'^"yicrummortcoclit.
Aptcs ,/edicet infe t a r ndicispars deuorati.
Empctrttm iniurealiquo , aut hydromelitepcttm.
FlltcuU aridtefarina aqua mulfa tnjberfa b. btta.
Cynocrambx decoclum hauflum.
Hehoiropij decoffum ex aquafotum.
Agaricidrathmrt vna, vtlaltera, cum mulfa bilits^
tayufit radtx drathmtrum duarum fondere cum
mulfa haufia,fennnis vcro drachma , (jrfucaci
Jannafubac7i cotffieirium in cat ipotto.
M \ 1 T H I O L I.
Aft\ r um &ajari,'i.
Cafid folutiitxpn Ip/t.
Manna txfenx ddutofott.
Spintinfeciorix baccst, ejrjjrttpus tx Urum fttca
faratus.
Tamarindorum puhtt.
F>unt.
Seheflena.
Zj^ha.
*(*(!» ■ tijfemen denariorum dectmpcndert cxtaut
potwm.
ThLfpiJimtnacetabulimenfurihiuflum.
Rhabarbarum ~\
Sena. J
yiattftt.
GratioU
Mjrobat
FranguL
Atjrobalaniftaui J
J
D I O
A<lp
C O R I D I $.
IrislHjrica drathmarumjeptern pvndereex hydri-
m.lttt. J
^^ragorifuccttsduorumobolorumpondertpi-
Vtratrum nigrnmftr fedatum, velcumfcimmcnit
cumjdi* drachma.
Lyci lndutfmcn ijathidimid.jmtnfurafcti^.
Hmicrafshrcomxin vino , aut aotta fheida V«*
ctu impotm. J "
^^ctommfentfcaiumiushivfcoridhmodop*'
tatumhiufium,
Cyhrrdni
EXPELLENTIVM
CjrUminiradix cx bjdrome/tttpota.
Scylli ctmmtlitcociapota.
Hjffopi dtcodurn ex aqu.>,fic/7e, tjr rutapotum.
Thjmttm cnmfale, tjracctohauf/um.
Spbondyhj Jcmcnpotum.
liAmmontacumdracbmtponderebibitum.
Daphnoidesjolium rcccns, vtlaridumpotum.
Htppophtfttjuccm trium obolorumpondere ebtbitits.
Epithjmumpotum cum melle.
. Bnonitfuccuscum aqtta mulfa.
Cnict feminisfuccus cum mulfo , ve/ittre gallinaceo.
rJUtgnes potmtrium oboloru pondere cummulft.
Centiurtjminoris decoclum deuoratum.
Ptrtheniumficcatum cum aceto mulfo, autfa/epotu.
Clematidu alterimfemcn tritumpotum.
Sefimoidet tritum daturn.
Cucumsrisjylutflris radicisjuccm, tjr cortcxfefquh-
b'itpondcre bibitm.
Htppophau fucctts obslipondcrepotus.
Rtcini grant triginta trita epota.
Titljm.donsm omntum fuccm binis obolis inpofct
potus.
Lathjrugranafx, autfeptfm in catapotio cumficis,
aut palmuiis ucttorata
Peplusin bydromdltu cjathopotus.
Scammonj ficccus dracbmtvnim , aut quaternum
obolorupondtre hattji/ss,ex aquapura, veltnulfa.
Chametttfoliaincstapottfs dtuorata , cum duabtis
tbfjnthtj partibm , tdteSta chamelta vna cum
hjdromeltte. ,
ThjmeUt vigintigranorumpars interior bibiti.
Fol.-a { s ™> h »"\olemm tnore cocla.
^Ebttli S
Apij infiriorpars dcuorata.
Emt>ttruminwrcaliq<io,authydromelite.
Ftitcuit aridtftrint aqui mnlfa injberfn haujla.
Cjnocrambes dccocium bibitum.
P.tju/e radix duarum drachm.trum pondere cum
mulft, rjrfcminis dratbma , facci vero cuwfiri-
nifubzcii cochlearium in catapotio exhlbtta.
Heliotroptj decotJum cx aquapo.-um.
^garicidrachmavna,attt aliera cummulfapota
MATTHIOLI. ^
tridu rad/c/sjuccm potus.
isifari deccilum aut dilutumpotum , & prtfertim
tx caprtllofro paratit cum nardo tjr hjUromeltte.
A,a 'tna ex mrdfipeta.aut oxjmelde. '
Cafiefo/utimepulpt.
Cn/ctnum oleumpetum.
<Jlf.t»/i t cxfentdi/utopott.
A in t inf, clori* bacct, & etrumfuccus^
CjcUminus.
T>racunculm t
^siriticum.
Rhabarbarum.
^f-ifiolochU vtriufqueradix.
Ccitauriummmus.
A/oe.
Oratiott.
Sens.
MEDICAMENTORVM
DIOSCORIDIS.
Ad.trainbilcmpejlcndam.
Mandragort fucctss potus ditorum cbolorttmponds-
reexmulfo.
Callinaccorum fentfccr.t:um ius Diofcortdis modt
paratum battflum.
Epithjmum ex mellc haufium.
Serum UcJispotum.
Origanumficcii acctabult mtnfunpotum txmitlfi.
Pulegium btbttum.
Elleborum nigrum hauftum.
Spartiumepotum.
Aljpurn mmfura epithymo pari cumfale, tjraceit
/umptum.
MATTHIOLI.
Stna tjr tim dtcoclum, veldtlutum, ejr vinnm ex t*
paratum. Vidc comment. tius /ib.j, cap. yo.
Mjrobalani nigri.
Ellebori nigri ddutumpotum.
DIOSCORIDIS.
ommimciendum.
M r^^i,Cfsebu//,Embilici,^£et7t?ici.
FranJiiU.
ThUfiipotum btltm rubtam eductt.
(JAUndragorapota. atram bilem.
Thappt lacieusjuccui />, mulfa bibitits.
Ttthjmalorum Juccm cum aqtta mu/fa binisoboiis
potus.
Apijfuperiorpars deuorata.
Spattjflnres, ejrftmina in mu/fapotk.
Anagjru ferncn commanducatum.
Betomctradicesex hydiomelitepott, piluitam eij-
ciunt.
Papauerufpumeifemen inmtdfa acetabtdi menfur»
potum.
Staphidts agris-grana quindecim in mu/fi dala.
Sdjbi radicu di achmapota.
Glans vnguentaria cum hjdromt/itt.
Narcift radixcoila, efta,feu bibita:
Ricintgrana triginta hauflt.
Raphanicortex ex accto mu/fopotus.
Tithjmalorum omnium fiiccuspotus.
Aes vfttim cum hjdromclite bibitum.
MATTHIOLI
^Njpifimen ex oxjmclite & tepentt aqtupotum,
K^itripiuu fimenpotum.
Ltthjrisfemen haufinm.
<~*4fariradicum ptdtiis exoxjmefitepotus.
Stibittninoflrumqumquegranorumpondertexrb^-
dofaccharo fumptum.
DIOSCORIDIS.
AdacjuamincercuEemcdiKendam.
Cjclamini radtx ex hjdromeltte haufta.
Polj decofiurn bibitum.
Htppophtfiijuccmtriumobo/orumponderepotui.
Hippophaufuccm obo/iponderepctus.
Rtctmgrana trigintapota.
Lathjru cuiufque grana fex , autfeptem in catapotit
. cumficis ,autpalmuiu demrat*.
Sambuci\ , ,. , _
Ebu/i Jj°l la o/erum more cottt.
Empetrum in iure aliquo , aut hydreme/ite baufium.
Cjnocrambes dcce&umpotum.
Afarum bibitum.
i 4 Lxciucsi
EX*ELL£NTIVM
LaffuctfyluefirUfuccm in aceto mulfopotm.
Trifolu radix drachmarum duarumpoadere in vi-
no bibita.
Ttthymalorumfitccm bibitm.
ThymeL* wginti granorum ponderepars inttrna
bibita.
VitU fylueftrk radix feruefaffa in aqua in cyathis
duobm viniaqua marina diluti ,pota.
Squama&rU ex aquamulfabaufia.
Mercurialis decoffdimpotum.
MATTHIOLL
lridis radicumfuccmpotust
Perficiflores inacetarijs deuorati.
Brafitc* marinxfuccm cum rhabarbarofumptmi
Frangula.
Eiaterium hibitum.
Rhabarbarttm\. ... ...
^Tgaricum /«/«»»**' addttum.
Stibium noflrum deuoratum quinqut granorum
pondere.
Turpetuminpotionibm additum.
DIOSCORIDIS.
Adaluum cmollicuctam, citaudamcjuo*
Cerafa rtccntia manducata.
Pruna in cibtsfumpta .
Siliqtix dettorats.
Tici matttra deglutitdt.
Lacficttlneumpotum.
Chamarum ptfcium impotum.
VnguU odoratm ebibitm.
Raphanmcomefim.
Beta alba deuorata.
Blitum comeftum.
RttmicU cutufque decoffumpotum: qutn tjr ipfa htr-
ba decoffa deuorata.
<JMaluaincibofumpta.
MEDICAMEN TORVM
Atriplex manducttum.
Brafica leniterferuefaffa comtfta.
LentU dccorticatx decoiium primum haufium.
Afparagorum caulkuli in ctbttm accepti.
Cucurbtt* integrtferuefaci* exprejfmfuccmpotus.
Gingiber quoquo modofumptum.
Peucedanumpotum.
Sciltxficca cohlear vnttm , attt alterum ieiunU dati,
Androfimi femen tritumpotum.
Helxinesfoliornmfuccm hauftm.
Papauerts erraticifemina acetabulipondere, ex mtd-
faaquapota.
Cynoglofii dtcoiium hausium.
Chamsfyces rami decoffi, & in cihumfumpti.
BryonU cauliculi recentes coffi,ejrin cibii deuorati.
MATTHIOLI.
Cafiidfolutiuspulpa deuorata.
Amygdalinum olettmpotum.
Manna ex iurefumptd.
Laricea reftna deuorata.
Pruna Damafctna , & p"ngarica ex iurt,ttut vint
decoffa.
Sebe(iena iure mactrata, fjr dtuorata.
Juglandes cttmgaro a ieiunUfumptx.
CMaluafolia, weltenerieim cauliculidecoffi.eytx
oleo fjracetodcttorali.
Betaalba & eimfuccm.
Beta albafuccus Ubr&pondere infufm.
Eiufdem decoffa radtxfale afferja ejr fuppofita.
Hteracij fuccmex pofca dttorum obolorum pondcre.
Stna decoffum , wldilutum , auteiufdemvinum,
Parandirationem habes in comment. proprio hb,
3. cap. yo.
BeliU reccns in catapctijs dcuorata vclex iurt dt-
coffa.
Vuapaffx anteprtndium dcuorau.
r 1 n i s.
Mcnfuramm & ponderum Typi ad Diofcoridis mcntcm. ExGalcno;
CSiliqut
Aegyptiafabt
Orobm
Obolus
Scrupulus
Drachma
In Ponderumrttione.< Vncit
Acetibak
um
Nux { ef g'<*
^Pontict
Librt
I Afediconi
Afina "S italic*
^AUxadiina
Cchalcum -vnum.
Chalcum vnum (jrfmis
Chalcos duos
Chdcos tres
Obolosduos.
I | Scrupulostres.
J- Pendct < DracbmasocJo
Dfschmai quindecinf
Vnciaifeptem
Vnciarn vnam
Vncias duodecim
Vnciasfexdecim
Vncias deccm &oc7o
Vnaas viginti.
N S V K 1 S.
f AfDdiosqninquc
M E
\ continet -lchosniccs^.i.drachmasyio.
i . 'Htminas}. i^itnct.s.i. drach. 1S1
Hlmiaas duas t.drach. 120
Cyathosfx,ideftdrach. 60
Cyatht quartapart .i.drtcb .2 ,tt s^
\Scrupukstres
D E A R I D O R V M
\sirtaba ty£gyptit
Ulfodi:i<iAEgyptm ejr Italicm | | Chtenictsotlo
CAledtmnus I HcmteZta du odecim
Hcmiccium.i.femifextum J ^Congiosdtios
_ Congim
In Aridorum mtnfurts A Chatnix
<extatim
Htminx
chcme
Cochlear
Ponderum & Menfurarum Liquidorum ucio,
CCeramiumhb. So
I Amphortlib.So
Vrna hb. 4-0
I Congtmltb. 11
fVini Sextartm lib.t. & vncias S
Actti Htmina vncias 10
Aqua Cotyla vnc. 10
Oxybaphmdrdch. iS
Acetabulumdrach. tS
Cyathus drach. 11. dr/crupuhff
^ Chcme drach. 3 . &fcrup. 1
r Ceramiumlib. 72
Amphora lib. 71
Vrnalib.jo"
Congius lib. g
Sextariushb.i
J. I Hemina vncias p
In Ltqutdorum menfitru^Olei Xcotyk vnciast,
1 AcetabulumdrachmasiS
Oxybaphus drach. iS
I Cyathmdrach.\S
\Chemedrach.3.
^Ceramiumhb.120
^imphorahb. izq
Vrna lib. 60
Congiuslib. is
{Sextariusltb. t
"Heminalib.t
Cotyla Itb. 1
Acetabulum drach. 27
Oxybaphm drach. 27
Cytthus drach. 20
\Chemtdrtth,s.
¥a i%p%CTUTm lengZ-n, ytcu *iAero^«
K«{TO»oJ©".
OvStvaTuvfttcowuvytvvd^St^ftcwjuicWTa,
cv^uitKctt £uav,d)k' dftUKai 7rwtftch'
Toiai (ptXoig, Kt&volg ti yovivo-i,Trt>\{,xn@* oiat
$-(i-A(>ct.,Xa,e/.vn (pioetv ijotg^Xi^ttlXuTuv.
Aoyfta, b\ vSvn yifjtii tiX£ g ovyi Mar$ioX' ioystg^
aearto dv «' xeivx kXuocv amwiQ. Xaxa'
Eu7i Tix.riianv,7ruffi}T ig/KvdifXSo-iMV
etjtv dyetv axrcCSetg, dft<puyx.7rast ptXovg.
tl 7moiv gtj( 7rovt&> <7io KaK0ca.7n11.0tv dvoiyuv
Ttv Gavwj xeycviijg x$X7rcv dy.tqzpir,c.
O t?( Aioayto^/.Srfi 0^g.cn>v 7raXt <poue)>og tctidzq,
Kou. ■B&TiQriV Travrug dxXuv d7ruady.1v®*.
(JHctvyt otafpuyuai fiifieledztf caotTid. KaXd
H7roTt,ftiftStQu\ o\ oioaatv ipyjt ftevov)
luftivirfV OtTtrjv ft,uoTupof(gu cwisg, CKeiwjf
7ro^\UKtg etXij<pug7rSeytv iiUfJ,oXdXov.
Maorvotaai kou, ot tytXaXrfiitg dvJ)ng iaat ,
ytvo-afttvot QtXtrjC; creio 7ro6etvoTUT>]g.
TiiViK*TiB-vrifyix7ru7nTi,TsiiT0v ovijoug
MaT8ioXtS-vaTxg,3-etooiGyg ts toom.
Otitv dXtg yxp aTmg a tCyretjiaxc/^V vffag-xfitv,
TJ T iKXXr t att} KHVSS VTWETJoi.
E V ?J %(>tu oift d<km<pi\Ti£\i TrXet^sv cpetXetv
aftfttxa&(\ftivu7roykd,Ka) cwTsftct]ug.
tlugjdo tativ 7tst ixotftt xd(/v osi dv%.7rcl$owJau,
imp iXaTJS/fUj TrdvfaKeyt.TM cfi Trcfa,
Marcini Cutheni Pragenfis.
Cedant Hefycridum, cedant & ' Adontdis horti,
Haclenus , $ cjuotquot barbara Ademphis habet*
Vntcus hic cunclis multo esl pr&Jiantior hortis,
Ghtempia c^Catthtolt cura,labor<fededtt,
JUicnon cutuis tranfcenderejepta licebat,
Ommbus hicadttus,f$loca cunclapatent:
Jliorum vanas abijt decor omnis in auras,
Hutus at Aternum gratia ^uiua manet.
Tot plantis Joerbisc^fuum reddendo nitorem,
Autor natur& contulitartisopus.
Hutc tgiturmerito,debes Hetruria,quantum
Jpfa Dtojcoridt Gr&ciadoiiajuo.
MATTHIOLI MEDICI
Senenfis Commentarij,
IN LIB. PRIMVM PEDACII DIOSCORIDIS
ANAZARBEI, DE MEDICA MATERIA.
Prsefatio Dioicoridis,
■
10ANNE RVELLIO SVESSIONENSI INTERPRETE.
I V A N <iv A h , amiciffi me Arce,complures non vcterum modo, lcd tcccntiorum quoque, drf
medicamenrorumcompofirione,viribus,acque probatione fcripferunr : nobistamcn ncc
vanum,necararione abhortentem impetum animi ad hoc opus inceflifle . tibi oftendere
| tentabimus.' ptoptereaquodeorumnonnulli abfolutum nihil cdiderunr, alij plurima, vt ex
tationc acccperanr.fcriptis tradiderunt.Siquidem Bithynus Iolas,& Heraclides Tarenti.
nus.omiflaprorfusherbarumtractarione ,rem ipfam pautcis perftiinxeiunt:nequevet6 o-
mncsillidemetallicisquicqu3micbus, aut odoiamcntis memorix prodidcrunt. Ctateuas
autcm herbavius,& Andreas medicus.qui cxceiis diligcntius hac in patce verfati yidentur , ta-
_ dices multasapprimevtiies.hetbasquealiquasliaudquaquam adnotatas leliquerunt. Ve.
runtamen piifcorum (abfcriberc opotcecfencentijs:quos , etii paucaipfis icfcrantur acccpta,
magnam tamcn impcndifle diligcntiam conftat.Iunionbus minus aflenciendum : c quibus eftlulius 8aflus,& Nicera.
tus,&PecroniusNiger,&Diodorus,AfcIepiadxomnes,quimedicinalem marenam vcrnaculam, cognicamque vu!"6
dignam cenfucrunr,qux abipfislirerisexactemandarerur : &vcmedicameiicorumvires,piobationesquecur(ir.tcom-
plcxi, (ic nullo expcrimcnto eorum effectus colligences,inani vero teddendarum caufaium ftudio verba fundentes
alia inteidum pto alijs fcriptitando.t tem in aceruum,c6ngeriemque controuerfiarum cxtulerunc. Siquidem qui inter
t 40 eos cgtegius habetur Niger, Euphorbiumnaicentisin Italiacliamelxa;(uccumcireconteiidit.Andtofa:moiiqucean-
dem hcrbam cum hypericoefle.-quineciam Aloenin Iudxa foflilemnafci : & pletaquehis (imilia falso exponic,qua;
ptorfusveiitatiiefiagantur.Quibus conieauraco!Iigipoteft,eanonoculacafide,fed narrationc potius ab*alijs acce-
pifli.In ordine ptxterea iidem ipli abetiatunt.partini eotum difcrcpantes, nullaquc cognationc coniunctas vires colli.
gcntespartim peiclcmentaliteraiumfctiptainoidinemdigcrentes,qu6 facilius mcmorix mandacentur, genera& '
eorutn affedtus afua cognatione difiungenccs.Nos vcro al).i«eunce,vt ita dicam, iuuenca . iugi dcliderio co^nofcendx.
materue allecri,mulcis regionibus peragraris(hec enim nefcis nos miluarcm vitam e_xegiffe) tuo hortacu commcr.ratio-
nem rafexlibros contulimus.Quodopus tibidicamus,Arce.aniinigiatitudincobfequcntes, obeum quo nos profe-
qucrisafFectum.Etenimnaturacumiu omncseiuditionecxcultos,tumvei6in cos , quibuscum tibi eiufdem artisne-
ceflicudo mceccedic.pronus ad amiciciam cffc foles.iu nos eciam aliquaut6 psculiarius.Enimucro non paruura prxbec
tuxprobicacisargumencum,opcimiviriLicinij Baflifingularisergateamicitia: quamvna nobifcum deoenccs noui-
mus,cun,mucuarnmrer vosbeneuolentiamxmulationcdignam intueicmui.Admonitum autem tevelim, eofquequl
'nnolcecominCncariosincidenc.ncinvecbisfaculcacemnoftcamxftimecis , fed pocius adhibiram rcbus cum pericia
curam.Etenimplurima vifu ipfl exaaiflime cognouimus: quxdam etiam ex ca , dc qua intei omnes conucr.it , hiftoiia,
petcunaationeque retum apud fingulos vernaculaium.diligenter acccpimus.Dabimus igitui opeiam , vt diffcienci ab
alijs oioinc tradito , gencra fingularum medicinarum.virefque defcribantur. Quod autem iiecclfaria (it medica mcnto-
lum doctrina,ncmo eft feime qui ignorec:quod ea & toti aici coniuncta (ic , vniuerfisque eius parribus cfficax ad min i.
ltretauxiiium.gaarepermedicamencorumcompofitiories,acquemifturas,&faaainmorbispcriculaexcendi,&inccc<
mcncumcapeiieiepotc(c,plurimumconferentciiiigulorummedicaminumcogiiirionc.Quii,eriamvcniacL.!rm fami-
iiaremque marenamcompleaemur,vrperfeaafir,quxa nobisrelinquerur.docrrina. Verumin primis curamimpen-
derc oporrcr.vc luis cempor.bus fmgula & demetantuf,& recondamur : certc pro hotum tationc,*medicamenra aut va
lentv.r.bus.auteuamdo nnlloquemunerefungunrur.Serenaigiturcxli conftituticc demetenda funt, magniftoui-
dem terert mrcicoIl.gendum > f l veIfqualores,velimbies infeftifmt: quemadmodum filoca, in quibus prodeunt cli,
"elWnrm CoTa 2 fint ' & P" fl -^'g'^q- ^-i«»carenr,a:m S hisenimlocis v.tes eorurr! longLaUdiores m.
g gcneranr,& minus vinbus valentjmultoque magis.f? non fuo temporc.nec opportune colligantur, aut fi per imPccillui
«riri™ X F P ,? a t h ) remcfloKnt . &f oli=' Panunt : quxdam bis anno flonfera. Quare cui iu animo c(t horum
pentiamailequ.,necefleefteumpr.magerminacionefoloemergenribus,adulris,&fenefcent.bu S ade(re.^m q uipuU !
lulant,herbxduncaxacadft.tenc,adultamco™ofcerenonporeS:nequequiadulc a mcancun,infpexetit,nuperecum.
pencemnoicec.Qaoht,vtproptermutatamcSliorumfaciem,cauliumproceritates,floramfemimfauemaonitudin»m
«cid gcous alias peculiares nocas,nonriulli,qui olim has terum varietates non peifpcxerunr.magno in crrore verfencurl
A Qux
2 And. Matthioli Comm.
(^icaufactiamnonnuUisfcriptoiIbusimporuitjquiheibasciuafdam.vcrbigrati^gramenjquinqucfoliumj&tiiflila,
guiem,cinittere norcm,fruaum,& caulem negant.Ergo qui faepius ad vifendas herbas , & carum natalcs fe contulcrit
carum cognitionem maxime conlequetur.Scire etiamnum conuenit,iolaex herbaccis medicaminibus Veratri genera
nigrum,inquam,&candidum,rnultisedurareannis;reliquaatrimaminutilia. Qucevero fruticofafunt, ficutftccchas
triilago,poiium,abrotonum,ieriphum , abfintluum,hynopum,& alia id genus femine prxgnantia demetantur. Hores
quoque antea,quam fponte fua decidant,Fruc5tus autem,vt maturi deccrpantur,necellc eft:& femina , vbi ficcari ccepc-
rint,priufquam defluant. Herbarumfuccus, & foliorum elici debet, germinantibus tum primum cauliculis. Lac &
lachryma:excipiantur,incifoperfummumadolefcenria;vigoremcaulc.Radices,&liquamenta,corticesvevtrecondan»
tur,eximereconuenit,cumherba;fuisfolijseiuuntur:ficcanturetiamexpurgata:inibi,locis afperginem non rcdoleru
tibus:fed qua?luto,aut pulucre fiint obfita:.aqua elui debent.Flores & omnia, quae iucundum odorem efflant , arculis "
tiliaceis,nu!lo fitu obductis,reponanrur.Nonnunquam charta.aut folijs femina,vt perennenr, apte inirSfcntur. Li.
quidismedicaminibusdenfiotmatcria,argeutea,vittea , autcorneaconuenit. Fidtilis etiam , fi modaptra non (it
«ccommodatur:&lignea,pra:ferrimebuxo:fcdaTncavafaocularrjs medicamentis , liquidifque , &omnibusris, qua;
aceto,ficcUquida,autccdnaconiponuntur.Adipeinautem,&medullas,ftagileisvafisrecondiconucnit'.
COMMENTARIVS MATTHIOLI.
V a N t v m oporteat Medkos omnes,qui kgitimum in artenomenfibicomparare^tdet,ftmplkium
quorumcunquemedkammtorum,quamedicin£vfhicompetUnt,cOgnitionem,acfacultatemfenfibui
exacTeconfequunon modb hacprafattonedeclaratDiofcorides Anazarbem,in hac materia uterUfa-
:«yi cilepnnceps : fedid quoque poft Diofcoridem admirabil, dcccrina pluribusin locu memoruprodidit
msfij^ egtgrauijitmus auclor Gaknus:qui hac in reprs. uterU Diofcoridemfecutus ( vt eius luculentifima mo-
^"tapaf m atteftantnr)infimpl,ciummedtcammtorumviribus,acfacultatibm
ipfefatetur)D,ofeor,d, hifior,arumpalma,omnes,qui ,n bacnateriafertpferuntjonge admodum fuperautt. Qttippc
. tantaanimipropenf,oneobkaat,one % cognofceniorumfimphciumcaptmfuit{fc,ebat poffe rite feiwiUe-
«.■onesT ■ d!CUm J"' e 'orumfc,ent,a)vt n,:!lo magni laborts mm,nulUspmculudetcrritus,inUmnum,Cyprum,Syr,amnaui-
Je g mn,a'co- & auertt ' atc i ueaUa ^r,mAsperagrauerttregiones,eademumcaufa,vt qmlegm^^
gnorcetetfim- terataeffe„tmed,camenu,certbd,gnofcerepoffet. QuapropterUb. iu.de med.comp.pergenera,itafcr,ptum rehquk.
H™™>r»putobon*indoluiuuenesincitatumiri,vtmedkameMorummateriamcognofeaM,^
jenie.autbu,Jedfrequenter:quoniamfenfibiltum rerum cognitiofedula inffecHoneperficituruuius rei eutdentifiimum
<ttind,ctum,quodgem,n,peromniafimileseffenobU vtdeanturjifferentesautem i)s,qu, ipfos infpkere confueuerunt.
I* t *™ m 'fi ut mm ' & "rborum materiam.priufquam eterra eximantur,cont empiaripukbmimum esl , dttm V
y^v,cUUcetfut,mfuM,dumeduntur,dumaugefcunt,&dumvigent.mcf,quidmcontinuaeorum
<tocebitte,quandopot,fitmumipfoscommodedecerpas, acinficcU domunculu repofitos cuflodias. Vos ergp admoneo,
am,c,,vt,n hocquoquemefequamini,fiartUoperapukhreob,revoluer,tU.Nou,fiuenim , quomodo ex omni natkne
prqtanttfima-quotanntt mih,afferanturmed,camenta,eoqubdperd,ti,Uiomntgenarum rerum coemptores ( Guci
^"^"■'"'fi^fi™^
^t^firiumcorporum^quaadmedicin^fumdtuimus.expmmcfi
fynouTmut^ '
J unoumt f ultt! >>>P*rtibusorb»tmarumrepcr,et,vtegoinltar,amul^^
^tTft TilTueanZl Zliiy Tl^^^^^^^^^^^^'
manca cft aert,neque artemrectamethodo exercere.necntfifortunaauadam vtln*t«r*;*fi,„~ , r
.nedendi.a. rh Jo f „ adJltpula „ dum cenfeo ( vt MedicorL ^^"^^"^/««.^»*
Mcdicorun, comptfitutantimoffianartmneLmentuZ
VSS^T f u ^»^or>taLhoi,cumom
^»°Pro«uop*ralurad%Ld? ¥ i^
,^&roru m dm,mmtoimm,fcenUUvnb, q L p ,tuitamdm
Pfi^dopaonUrad K umcorL : mponunLuiZ22t~
r«mmodb,fed«,ammed,corum q uorumcunlea^
P<ft«^> m >Turpmfcrutl
ephemerum Cokhkum Imtimi Hermodachli v.r^vZT" CaU P° t "> !deln ^ q«* ex Hermodachlis vocanh
nun q uemor,,f„u mt ftL lc :~
pl'"l>»"omponunt,qu**tateexolcta,n>h,lv,r,buspr£lt*», ^7 *? a *W ew ' wo '» mcdicatnenta ex tufim- &
"r>q«ando q uemai,ua,acpropnaan,ficum, m pJ ur Ji;^
»>*mimpmtia:nampauc,,velpotiusnuU,babenturph a rmacoool2 , 7 9 * eaccuU t>ex,pferumtum,ncur,a,tum
^^k^mtm^tf^mnm^
j r "om.Btamquc AJarg vtunturjro bacchare : nbsna
Officinarum
lapfus.
Uto,
In lib. primum Diofcoridis. 3
Ut»,profertuUCtmpant:Colutea,profcna:acoro,edorati calamivke-.cjpero, progaltnga ; hieracio ,pro foncho:^ ofncin . iri , n ,
iyhondylio,proatantho:thondrtL%t,protuhorio:agrcjlilailuta,prointttbo:ophiofcorodo,jnojm^ jgnorantia&
lachrymts,profuccino:tapfia,pro turpeto:pke,proptjJaJphalro refina larigna,pro abiegna, & legitima therebinthina: abufus.
pbyuitide , pro afpleno: obfcuris quibusdam radtcibtts , pro meo, peucedano , &cofto. Adhtc Uccam extrafilio &
cocco tnfeitorio tonfeitam,pro caucamo vfurpant.Rhodium oleaftrum,pro agallocho , ojfa & carnem humanam , pro
mumia;matiin,pro matere:chartam,propapjro:treJpinum(ftcenim vulgb vocant aculeatam quandamplantam)pro
oxyacantha:tcnuoluuhim,fiue UuemJmtUce»t,pro ligujho : agre/iium prunorum fuccnm , pro acacia : fuccnm vero
baccaruiiiligitJtri,o~pcrkljmaii,prolycio:canaos,progainniamranuncuhtM,pro
profiruthtoxarduum , quem benediitum nouiinant, pariter^chamtleonemalbum>proletlcacantha:partheniiim,
1 ° pro anemipa:totuiamfatidam appellatam,propartheiiio:canis teftkulos(fic enim radtces qtudam nomtnantur ) pro f
fatyrt»:pohum,pro cbaiiutpity.Cadmiaprietereaofficinisfere omnibus pompholjgem gettuinam mentitur , trugo tris
fitrem,trUfqua»i.iftomo>iiatK(quodcbaljber>idiilu>nputaniiu)fquamani,Jandixnimium:terraqutdammango-
Miz^taMra^tde>nlei)iiiia>n,faliiitrummtruin,&aphronitrum.Aiiadeii;q.ieptura,acdiuerfafimpliciamedicante-
tafu»t,qut vbiqtte locorum apudvarias nationes,huius ,velillius Vice nulla penitus ratione indifferenterfubikiun-
tur,vbi tu»ipraui;m,tumjpuriumfibi iamdiu vendicaut vfum.qtu,ne verbofm rem hancprofequi Videamurfilentio
prttemittenda cenfemus.Hdcc autem pturibus in locii non euenirentfi Medici omnes veram , & exquifitam fimpliciu MeJicorui»
rerum doitrma confeqturentuuquatn maxinie, & iure confequi deberent.Quippe materit huiusperitiam affecuti, & munus negle
errorum cogniiionem iiaiti,nefepUfiarijin eiujmodi verfarentur erroribus,obflarent : nequeeisvlla vnquam medica- ama -
mciit.icoiificipamittcrent,nifiJibipriwperJpeftu,cognitis,acprobatufimpluibus,qtuinipfiscomponenduexpetun-
1 ° tur.Dent ttacu iam operam tmperiti,vt huiufce materit cognitionem exailiconfequantur, qtiandoqutdem arttfici ni-
htiqutdem exeLrabihus,act:trpitiseffipoteft,qiiamfutanisfubieilum , &inftrumenta'tgnorare. Quodfanivnkui^
Medteo vfu euentre ioperimus, qui non modb aitenis vtitur mifturts,fed necfimplicia quidem, nec eorufacultates notitt.
Troindt Jtttc t Galeno dtilum eft hb.v 1 1.& v 1 1 i.de compofi.medk.fecundum locos,qubdnonpoteritis,ex qUo ordine
eiujdegatetUmedicame>itorucoinpofitunifit,cogMfcae,numexntoUifimo,anvebe>nentifiimo,autmedio,auialiO %\ m r>\\ c :„~,
tliquo intabunc,ey altos intcriiiedto,quiJingulorumfinipliciumpoteJiatem exaitiantea nott perceperit. Veruntame peritiam ne-
m:iioin hacmatcriafeperitumeuadereco>ifidatafiiduatantumltbrorumleilionc,etfitos quidem grauifiimiconfiri- mo potcft a-
pfirintauctores,mfijtpiusadvifend.tsftirpesfecomulait,&quodapttceptoreinbabarumagnitionediuixercitato, dipifci exli-
digiit demonfirattonepriusfuerit doitus,ac oculorumfenfu,guftatuj r variis antit temporibus omnia btc diligentero- °* onmi lc -
mnicxparteperpendat. ldaiini,ciimmaximipapendiffetGalenm(vtfextiiibridefimplkiummed.facul.prtfatio- Herbarum
3° neleptur)inqiiit.Equidemnoiipoffein>tonaccufare& illos qtioque, quiprimi herbarum formasfcriptis docerefunt formz defcri-
coiiati,cummehusexifitmemabipfoprtceptoreoculUdifcae,acnon adjimilari iU, quiexlibrisprodeunt guberna- pt.eparum
tores:namfic&verior,&»ianifcfiiorejferdoSrina,noiihabarummodb,&fiutkum,arborum^,fed&altorumo- conrcmi "-
mmunimcdtcamimtm.Ver'umenimuabfioninmbhbrUeslotm,quisadebmilaeit, vtnttaitU fcrtptU DiofcoridU, n P ta 1 uo -
... . . .. . ■ • ' t r r ' ... ' ' .' _ .,' . rumcommeji
Ktgn, Heradtdu, Crateua, & altorum mnumerorum,qui m artetpja conJenueruntMbros grammaticosfinbentts i»- <jet Galenns.
c.ii;t.itioncs,ffansformatioiies,&decanthimj&moiuorumg 3 herbasfacrasperferat? it Itbroprtmo de alimentorum Simplicium
facultattbus-.Opttnia (inquit)illa docirtnaeit,qiu vitta vocetraditur: nequeenim quifquam exlibro nauclerus , aut P"'tia a prx-
aUertiuartisamfexeuadit.lnbocnamquecoi>iparatifuntttbri,vtnobufintcorum,qutanted'tdicimus,monumenta: cc P tonbl ">
rtonvtntdes&ignariperillosdoctrinamperfeclamajfequamur. Qubdft quifint , qtttpraceptoritm careaut ,velint- n ° an , ls
q:iciis,qus.luculenti,actopiose[untfcripta( qtttnobis jiribendi mos es~t ) dtltgenter imumbere , magnum ijfruclttm
4 t.t^ci:t,praJerttmfieademrelegmidentidemnongraucntur.Etprimodeantidotis:QubdJinullo(ait)monftranteex
hori aliciuus leitioncqualesfiintcommentarij Heraclidu, Cratetu,Diofcoridts , aliorttmj, quorundam infimplicium
medicaminum cognitionemperuemrealiquu velit,longemaiore ipfi opus est injpeitione, vt exaitifingularum medi- Impoftores
cinarumvirtutes,acvitiaditudicarefciat. Nam quijimplices medicinas diuendunt , tam callide illarum quafdam quandoque
concinnantadultcramtfrvtetiamexercitatijsimostneitdecipiant. Cuare idem Galenus lib. ix.de fimpiic.medic. ctlam P cntot
facultitibus,inDiphrygHmentio>icitafiriptumreliquit.Adyciamhuic,quideillohabetur,fermoni, remnonmodb dc "¥ ltmt -
deDiphrjgefcituvttlcin,fed&deUmntafphragide,&Pompholyge,&Opobalfamo,&Lyciolndico. Namettam-
num adolejcensdidici hac ita praparare , vt a verts natiuififanibil dtfferre viderentur. Erat autem qut me docebat in-
genti mercedchomo curiofijstmus.non in hts tantum,fed & aitisfimilibus. Itaque in Lemnttm, in Cjprum , in PaU- G aleni pere-
ftmam Sjriam eoftudio nauigaui, vt medicamentortim iftorum cuiufquemultam copiam , qut in omnem vitam me- grUitiones.
5° amfatisforet,reponere»t.Sed& Lyctuni lndkum tum Atoe lndkatd temporis commodum acciperecontigit, ciima
PaUfiinaitarefletlerem:iHmperfuafumhabmm,eoqubdacamelucumtotafarcinaadueiiumeffn,proculdubioid
ejje lnditum-.qubdfyadulteratum haudnofci ab iis,qiitportaffent,poffet , propterea qubdmateria , ex qua idprtpara-
titr,tliistnlocis haudnafteretur.Porrbfatiusvifiimeilmihiillegitimorum compofittoncs haud quaquam adfcribcre,
vtpotecumbominesfccteratiiniucroponanttaliapoffedifcere. Necenim neceffarium eii cumverorum ac germano-
rumriotisacindkiis,adulterandorum noffe compofitiones , citm nibtl ad ea difiernenda conferant: imboptem , ft
qucam,qu*amaioribusmeperperamconfickndorum atque adulterandorum medkaminum proditt fttnt compaJi~
tiones, omnesprorfumdelere atque extirpare : haiiemts Galenus. Excuius verbis manifeftipercipipoteft, exliiris
duntaxatnonpoffeinfmplkium agnttione peritum jWri quenquam , etiamfimipfisftirptum imagiimvirattibus
perfimitcs omm exquiftto ariifictofuerint adteitt. siqutdem ( vt in batprtfationefcribtt Dtofcortdes , & hik iam
60 cttatkaffattGalmus)quiinftirpiumhiftoriaperit'tJ?imuseuadere cupit, tlhim quidem viuas omniumpUnt.es non
femeltamum,feddiuafisanmtmporibm'mffkmoponet.QuandoquidempUnu ipfitfolia aliat exbtbent , cum
prtmt germinattone emergunt,aiias cmn adotefiunt, & caulem edmt , alias vbi ftores erumpunt ,& attas vbificctf-
centes maturumgefiantfemen.Videmus enim aperte Populum nigram .ficuti Ricinum , per miiia folia explkare ro-
tunda,quttamenpofttempmhukpUtani,illivLvbtrianguUrifeaioneUcmiatavifunmr.SedcannaHednteaeni^
quippebiiicprimaftatimiuuentaniqiutrafoUamfunt,qutvetuftioraiamfaaaquadanteniisrotHndantur, Sifjm- immmlntcs
yri)aquatmfolitmckmprimumerumpit,rotundumeft,cumveroads)leuit,mnHctmodumUti Ltpidto, & fcunt.
■* 2 Nafiuni»
4 And.MatthioliGomm.j
Kafi\iruofoiiapimoexonui,riinata,accirai>iq,iaqutapiiferemodolaw
Ivuga ohaceisfmilia euadunt.Quo etiant modo hortenfe nojbum Vfilgh Pttrofelmum vocatum atm fuis ludere cer-
'linius.Lathjruamjgdalinisfoltucaulemveftit^qiuincaaimineitapmnsformsobliuiJcumiir, vt m AnJtehcbiz,
authedmjcIiadegmerem.KoueUusAcanthitsJoholaUuc^hngiorevmJcitaucxinciJurisdiuife : at fetuor effeclut
qtudam arca totum cautemfoliafnmh tam crcbra , actita , implicita , dcnfa , ac minuta , vt nucamcntijjeacm
_ t l Iv i„ m ^_'l unncl ' imn f e r an t-Sunt&alitnonu!t!U,qi!.t h.isjohorum mtuationespertempora oftendum , quarum nomir.x
gincs parum, breuitati eonfuientesnunc pratereunda cenjemits. Atfi?riquidemnequit, vt huiuftcmodi Jiirpium variationes ex
vclniml t>m-^ris,inqifibusfiguracxprelfa,arqueetiamcoloribiisexornaubabentur,omnesobjeruari pojsint : quandoquidem
^m-planuipfaappicU-.extotxaitU^vnamtiobtidum.ixatmagincm qubdea,
ic» d^ 1Sn °" 1"fP> cllir,eart 'f c ' f"" 1 ^ et fi ex °P m " artijias pcmiiUo cmergant,minquam tamen naturaltu»: rerum lineamenta IS
at!vnguemrefme,atexprtmerequeunt,qitamuisctiamnaturamexactijumeimitentur. Kademrationeputauerim
excuuislibitgrauijsimiauttorisconmicntariis , quijtirfmm biftoriam continent , neniinem abfolutam earum
tiotwnem vitquamadepturumejfe, qmmaxnne Medicis requirititr : quippe quid tj fuis Jhnplicium monumcn-
tis , acfoltorum , caulium , & reliquarum partium htftoriis , nonmfi vna Imeamentorum , ac ftmilttudinum
tnarratwnemtradidennt. Que tametftverafint,nullumtamenpr<zbentmiitationis exemplum, vtfeepe acfitpi-
usplantis compluribus variis totius anni currkulis ttim mfoliis, tum m caulibus , reliquifejue particulU euenire com-
■ ferimus. Quofitvtlucvariamh fenesnuUo atiopaclo addifcipojsit, quam longa oculorum emxitatione , duma-
tate totapl.inuipfeejoh etlitiata virefciint. Gttermt vbifcriptores m fuis hijhrtis ftirptum notas explkant , illi
quidemjerefemperfimilitudiiiibus vtuntur , acorum exempit gratia , xnidem , gladiotiimqf iridi fimilem redden-
tes : Meonpraterea anetho, cjperuntpono , afarum hedera , phufmjrnw , & hocUli , & iilud huic fepifiinie com- *#
parames. Vndefierinonpotest.qum altqitis, nonprius perjpectts vnk cmn doctifitmis ac exeratatifiimis pucepto-
ribiuplantisquibuslibet^umqmbiisalixwihjetiiiufiiiiiltjudmem^umetiam cognationem narrant aitclores ; &
nonhab;tahocmodoearu»iraiione,pofiitvnquam exjohs ttbns cumjlirpium tmagmibm , vel fmteis editis ,in^~
fitmmum & perfectum berb.tnum cuadere. Qttaniobrcm etfi ftirpmm tmagines , quz magno tuni ptctorum, tmn ty-
pograpborumfiudiolibrisexcuduntur,inj}icientiu>noculosblandea,ti>:odumdeti>ieant,a^^
tasmmemoriamra,ocem-,magmtanieneaseffecmo!i:>>>entiijsnonc>ediderim,quiv,fu & pweptoru auxilionu-
Normdum. merofamearundempartem non acccperiiitprius-.quanquamjortajfejeats vitlgus exifitmet. Adhibcant igitur curam
9jq«<bM'n4m}noeftmberbari*pmtiamadjpija,vt,>,primisvirosbiiim
*;»*vf#«f J ^«r P ^^«/T/if OT ; r BI Hfoy/«f W;W( ,„ m ^ rf(V(lfej/j// ^ ) acuteraterr*hca,vbiocults , reli-
i enfbusfimplma medicamenta infiucre, & cognofiere vaieant. Quos necpigeatfe tenferre adfodmasMi me- i »
^tcae^ojulutmedtcamentatamdiligentercomemplentur.vtlegitimaquaajeindeabadu^
«nt.hegjolii», mfodmis ipfis verfart debcnufedetiam wfornaabus,vbi metaUafunduntuv.namxbi & diphrygem,
^po>iipl)ohgem,o~jfodmm,&cadmiam,&argei,t,jpumam,&al,anonnu^^^^^^
\- mam S,An-« mc f: tihm >lP^^ Qum&adii,agnaemporia,luculemifsi-
pcri.moiim, m yy c '<< n '> tes J cc Mfi™nt>rt'P™grma
>»"»t™o- lierbas^
Lntur. " dim >»<> m ;; le WM t >^ Qucstamenhb. vtlihnp.
^■i^fuptrmsatatoac^
buiompoiuu^umt.adfabulasvnfiuamlesestfim^^ , mn[lu ^^ munmt6m _ 4-
^•'^'ber^coUtguntadmurmurant^^
mangane,asnonolitmcumfas,&a medianaalunasfidcaamfaljas vmuerfas. Exhac Calenifintemiaommbm
P^^V^fiwdocommentanosa^
beamusiatquemusnauareoperam^nquibusvera^&eKultaJw,^^^^ Quos prafertim po/teritati
deiAie °V>'r e V>>t™ e odem
SS'^^'*'?^^ **#"**• eJhrLnent. 1$%£,
^'Pfif^^oadvuamquam^
.'".■
■■.sir.i.ts.tumtiittu. olhdua.nerctM^. ,/«,/„„ ,M.....; .„../. ....... , ' • ""•""'Jterettcertum
Diofcoridem aetcrosex-
DiofccKidcs u.:,.cc^faalepnmastenere. Quaproptcrabiisnnhr^ic ^'Zr' Dioqcon&em ceterosex-
^?^/m»^«^^ OT< SSlZ^^ n^rafirtpta cafttgat.fuma , & i
"w»«n«raniKo iliuJtrata,vtmaxima(mfaUtr)
fecum
Inlib.primumDiofcoridis. 5:
fecum adferant tlaritatem. Huic igiturfolifededant , buncfolum fequanturob iam dicias rationes omncs ii, qui mn
tntdbjHrpmm.fed & reliquorumfimplkium medicamcntorum doclrinam &facultatem uttfiqui votunt. Ac contra
tumvulgo femperignare , tum iisetiam, qui coaxaittium ranarum inftar, ifbrdido paUifirium aquartim inr.o
aputcxererenequeunt , nugaces, ac penitus deteftabitesquorundam librosvbi fiuipliiium & tompofiio:i:min.:t. j - Libri explo-
rtaabas tractatur, quivixlactucamnoitijfint, nifieorumcceiiisfreqHciitiJiimacxtitiJfil : p.tritcr^ vriicam ,;iifi dcmli.
acerrimetangentespupugijfit. Querum iiifcitiaiii animaduerfus Galairts , contra cos locuttis ejfividetur iib.6. Ae
fimpiic. medic.facultat. prafatione brcuiter & fcite, fic inquiens. Vcriim abjlinendtim cft .:muitistnc:Jicibus,
multbqucetiammagis fiigienduseftpaniphiltis , quineper fomnitim quidem herbas vidit , qttarum aggreditur ji- Gaienivetb*
guras perfcrtbere. Namidgeims hominum (quomodo ajiimiUiut cos Her.trfides Tarentin;:s)fimiii::num c;i pr.:ceui- notaniia.
10 bus, qutformam ac notas fugitiui mancipti , licetipfinonviderintvnquam , pracouio tr.mcn pubiicaut ,:ict.:s e-
ntmabdiis, qui norttnt , acdpiunt, &ceucanttleiiameasprofcrii;it,vtfifsrtcis, quem prtconio iv.d:cant,ad-
fificret, agnofceretamennonpoffent.Uucufque Galeniverba. Qua tongefiitisfitfficerepojfintadeorumnionitioxein,
quiadfimplictummateriamnofcendamperrcclimoftiuminttotre cuptunt , & ficuro totius itincris grcfit progredi.
Vcriimai primis,vtopportunefiiigulademetantur, nojfioporttttempora,qitibusm.ixi!neplu::tsrir:b::s v.dcant. J^P"? > 1 lu>
Qitapropter aradtcibus initiumjumentes,didmmhan:mvires,ftcutetiamaUarum jtirpium partinir.,::o::eciem ; tir P' u partes
4/1/11 tcmpore aque in omnibus reperiri,quandoquidem aiu boctempore , aitn, vcrb itio humore pr&gnantes deprchcn- ~^ Q
duntur.Tametftnon deJiiit,quihaudquaquaminfirmisrationibus innixi , radices e terracruendas ajferant fimpcr Xadiccs cjua»
autunmo, cumfeiiicetfoiiadecidunt, &ca:des contabefiunt : aiti vcb ineuntevere , priujfi.tm feha conc: ifc.ait: J° erroiU,i "-
fiquiJenibiJcetemporibusradicibusmaior visincji, quam cateris partibus. Stivtingenueir.hac refatearquidfen-
lo tiam , credidcrim ego omnino maiorem feuci vbcrtatem inuenin in h:s , qut vereejfodiamar : qnippe qubdptantA
tunditm caules,foUa , neqitejlores emifirint , a qmbtts omnis radu umfiiccus exbau.tt a:: Sed & rationi confonum
iiiihividetHr,autumna!esradicesomnestumpa:tciorif,tuinimbcci!t:sris:'ifefucci,q-aa:n vent.ttes, qubdftiliut pau-
coautetempore& caules, &folia,&fiuclmediderint. Nontamcni<ifidartvcltm, qubdqiuvcrc tegantur, a-
piofiore, quamparfit, Immoreredundantes , iHoquelongemtniisconcotlo eo,quiiiiaittumnalibushabetur, pu-
tredmi&corruptioni nanfint magisobmxU , prafirtimquefiiongoaJferuenturtempore.Qua re a Diofcoride aui-
maduerfa,tsfaniiufiitjiirpium radices effodiendas ejfi , cumftirpesipfefoliisexuiintitr. Quodcimvariis annitcm-
poribus eueniatpro natura diuerfarum plantarum , curam impendcre oportet , vt fito tempore vnaquaque radix in-
tegre,fifieripoteft,cumomiiibusfuisadiutis euellatur,& in iishcis, atquefub ea cceli conftitittioiicquain maxivai
familiarein habet. Porrb radices abimdeni:trit&fintoportet,acoimiputred'we,&tabev.icantes:nonitat.!n:ei:, Radicfi opti.
iOvtprtniin'u>alimentoexptnguifolo,vbinafcuntur,accepto,debitam&bumoriscopiam, & (orpulentis metam maru nota.
txcedant,nequevteiufdcmalmentimopiaiiiancs,&rugofsrcddantur. Quodcummaxim:pcrj}exiJfctG,dea::sde
iridisradicibusdifferenslibroprimodeantidotis: In vniuerfum (inqutt) exomnimedicinarumgenersilU radkesin-
uttles habentur , qita inanesfunt, & rugofi. Atque iiltt quidem deteriorcsfunt midwmtcr r.urritis , & mciwcrcr.
tnagnitudinemnacTis, qmcrafimdmismodum excedunt, &plmhumeritinfecontment,quamiUis vfit vemat. H.tc Radices guo.
Galenus. Cnterim vbiradicese terrafuertntexempu, primitmquidemtamdiuaquaclaraeiiiidebeiit,doneco-,nm moio ml '-"-
vndiqueterra vellimopenitiuabjierganturimoxderadi tumafibris, tumupiHamentisomnibus,quibusvnliierfim j*". d *l^"
fereomnescomamur: poftrembficcarieascenuenit emniadhibitacura. QuUfifuerintqualesfcc>iicuh,apii, .:$.>.- U ^T \
Tagt.rufci.pelipedi^rubU^niubi^&confimilium^nvmbra^vbioriemaUsvcntirefpirent, diligenter ficcditur. ° * ""'
Atommnocauendumeft, nefoieferiantur: quippiquoniampotiorearumparsabeisproculdubioeuanefce/ct, vtpo'.
4°teraris&tenuibus. Veritmenimuerofiexcisfuerint, quxnaturacraffsfunt, vcluti gentiann. , hclenii, manfrtso-
ra , bryonU,& idgenus aiU , & aerfit nubilus , &hjems, ne in vmbrafitu tabefcant , ac proinde marcefc mtfin
fikacventotutoficcaripojfunt. QuodcommedimfieTipoteft,fifruftatimdifiecUitateiimfuniculotraiuiantu^
ytpartesnonficoiitmgant,autcratibusimpofitaquotidiefeipiusmanibiureuoiuaritiir. Atqtucurandumcft.ante
qtumfiuentur, vtligneamatrix, queomnibusferlradicibus includitur, ipfis in longumfeifis , mtegraexmiafir
quippeomnmotnutiliseft, nuUmquevimobtinef.etfigentiana, cjdaminus,ariftolochiarotunda,tris,bryen:a Raiic " 1**-
tetitauriummaw,npiph*a,alUque compluresabfquematricefuaspujeftrantradices. Siccatisradicibitsiqued bus in JocJ ''
ptoi* confteteasfinetabe, &teredmepertempora adfiruari pojje , iisreponantur m locis, adqutfolaresradiinon T"f fm
ttnetrentnequefumopateataditus,6-qmneque vliginofafim .neqmpnluerulenta. Sitigmirlocuscmmcns & ^^
Jtccus , adjeptentrioncm vergens , vel etiam ad meridionaUm plagam , quando fcilicet radices ipfi non prorfi- cx-c
J o tatt reconderentur : adhtbtta tamen cura , tie eo tempore auftri bumidiftmi Jiatus admittantur. Ita deniquc rmndi
tcjeruartpojfunttotannis, quotabinanitate,teredine,&takrindicarivatcant. Nam ctfi qtia temtcs fi-nt , vt Vcratrum v-
a ^ r ''t hu ^JP^agi,rufci,&idgeiiusa!U,anneduntaxatpamnent:vaatrumumenvtrim tri.
ctousamjtettenuibus.ad trigefimumannumvfqueperdur.it. Cateriimdemetenditempm, recondendi locus,pcrdu- g '" ta cduiM
r ^^««^nenmodbmradtc,bmobfiruandm,fid&mutc7ittumfti^ annls -
vr in mrci langume , lupt loanore , intefimo , ac etiam ftercore , vulptt puimone, apri vefica , anguiumfencci t, a UiP
q econjimilitms. Affimantur igitur huomnU eo demum annitempore , quo magU futsviribus juntpndiu ' vul
JudJT"f S r*^ amdecm ^
rwgrauesauctoresjcrtptum inucnainupaenu radices contra comitiales non ejfe eueUcndat , nifi demfcente La nhas D « b «
^"^^'olorummorfmefieeueUendain^ficHtictiamfluttiatilescancrosadid^ l °™ ^»<*
pKMvjMpunes-atqneAncbufaradiccconftatfauguincofuccemadente.Qumadn^
A 3 excr.if.t~
Go
6 And.MatthioliComrn,
exc.ilfaciens infit, ptrpetub in locis calidis , acficcU demetere conuenit. Quocirca Hippocrates ad Crateuam ficribetti:
Adnitere (inquit) quanturripotes , vt nobU montanas maxime, & in ahis collibtis nafcentcs herbas a radicibtts refie-
ces: quandoquidemhxfirmiores,atqueacrioresfitmiU, qus. aqitofiortbmnajiuntur locU : idque, qubdin monti-
busterrafit denfiof , & acrtenuior : riam quodattrahunt pltts virittm fortitur. Qutnettam dabU operam, vt flores
exbU herbU etiamnum decerpas , qu*. circa ftagttames aquas, paludes , fluuios , & fontes prodeunt , quas fant
debiles, &exolutas,acdu!cUfuccieffefito. Omniaautemtnedicamenta,quafucci, & itquorU fittidt fitnt , in vi-
treUvaftsferamur , qu<t verbfolia , autflores , autradices Jknt, infictiiibiis nouUprobe obturatU , vt neventUper-
Merbae qnoflata, medicamentivigorem,velutiinanimideHqttinmcoUapfia,amittant.H<ec Hippocrates. Herbtt Jimiliter , at-
; pafto legen- q Ue radices ,legcndcsfitnt ,fi,ccand& , ac afferuathU ,his tamendemptU, quittumintned,cimvfiu,tuminc,bU,tum
x x fi anax - e f iam i no l,fg m gY Um cg n dimei!tisquotidievirentcsvfiurparitur, velittilaituca, intubus tam domeftka , quam agre- 16
ftis (ckhoriutn appellant) portnlaca , bugloffum , beta , atriplex , blitum , brafika , viola nigra , malua , helxine , li-
nozjojiU, ocimum ,apium ,bjofijan,us, fcdum ,plantago , aft>aragtis,acantbm,& aliitcomphres. Atque nonfolmri
refrigerantibus herbU,veritm etiam excalfacienttbm recentibus vttmur :plerunque enim cx calidapoteftate praditU,
yiridesficcUpuponimtts , pufertim vbi minus calefacerefitopus : fiquidem humor in virentibm exuberans earum ca- '
iorificamfacultatemhaudparumdemulcet. Cuius quidem clafiU habentur amaractu,eruca,nafturtium,mentha,
abfinthiim,thjmm,fatureij,ruta,cal.wiintha,fiJjmbrium,pu!egium,abrotonii,&idgenmpermu!ta.Sumputerea.
Plants , (\nx& alk,qua demetiri expetunt,citmprimitmfloribus ornantur , vt ccntaurittm minus , vioia purpurea , origanum,
■colhgi vofiu-fjimpbjitumpetraum ,pttlegium ,JerpjUum, amaracus,po!ium , thjmtts, chamadrys, cbamttpitjs, anthemis, cbrjfitn-
oraata; " m themum,ftoechas,l!jffopttm,fitmaria,aliaqueconfimilesplanu,quasiielongior,quamparftt,effevidear,exindufiria
pratereo. Hacigitur omnia ferenacoeli conftitutioncnonnubibus, non imbribtis tnfeftU itl primU colligantur oportet. io
Deinde terra expurgata,atque a!iU aduentitiU excrementis amotU,diligenter in vmbrdficcemur.Nifi ex eogenere ha-
beantur,quacau!Ucraj:itiidine,vtinacantbo,velfo!hrmnkntore,crafiitie,&humorUexnbera
& crithamo,omninoinfotari expetant.: quandoqttidmfieiufmodiherbitinvmbraficcandiireponantur, dubiopocul
fituobducentur,&putrefient.Cateriimcttmredeficcaufumnt,decuffopu(um,infacculUexcorio,Velligneiscapfit-
Officinarum iUrecondamur, acdtligenter claudantur,ne earum vires euanefcant. Qua%reerrant feplafiariorum plerique, qui
lapfus in her- hcrbas iamficcatas infafikttlos digerentes adofficinarum laqueariafujpendunt , vbi non folum breui viribus deftitu-
bis ficcis re- untur> aerUambientUexuctione,acventorumpcrfiatu,fiedetiampu!uere ,& araneammtclUobfiduntur : quin et-
fonen is, iammnftarumftercore ,qiuiUUdie,noclitquc tnfident , labefaciau nigricant. Nequeverbplane laudibus efferendi
fumii,quiinlinteUfacculU,ipfifquetextura admodumrarUeasrrabibusappendereconfeteueritnt: qitippe aftiuus aer
inipfospenetrans,quicquidboniinefl,abfumit,&abolet:quinetiampuluereobfiucorrumpunttir,&contabefcunt.^a
Idcirco vt tam herba,quam radicesfuas integras afferuentfacultates,nihilquidempr<tftatitim , quam eas capfitlis ti-
UaceU, velpiceU,velficliltbus diligenter claujis reponere,vt docet Hippocrates ad Crateitam hU verbUfcribens. Omnia
medicamenia, qu<tfitcci, & liquorUfluidifunt,in vitreU vafis ferantur , qu& verbfolia , autflores,aut radkesfitm, in
ficltlibus nouUprobe obturatU, vtne ventU perflata,medicamemi vigorem, velutin anitni deliqttium collapfa , amit-
Flores cjuo tam. SMdfiHippocratesinrecentibusobferuandumpucipit,idmaximeinficcUfieriopn£pretiumerit.ieloresinfit-
tempore hnt per nonfecus , atqtte rcliqun.pUntarumpartes,eo tempore colltgendifum,qtto magUfuo in vigore confiftunt , non au-
ficcan P di ndl ac tmcum ' am fl acce fi ent< ^ ec,du ' euanc fi mt - Atcapparumfloresmuriaafferuandi, ameaquamfeexplkem, de-
«co^ndendr ter f untur - ^firum verb cum nonpLtneexplicati vifitntur: ctteri deindecitm omnino expanfisfoliUpatent. Verum
wtnmaioriexparteomnesfetefioresfintherbUfragiliores,moUiores,&tenuiores:idcircotantumabeft,vtinfolefic-
candifint,vt ne quidem in vtnbra ,fi calida,vel eminentiafuerint loca : quippe , vtfolU feruore ,fic & aerU calore ni- 40
mto exolttuntttr.Stccentur igitur in locis tempcratis, quo temporefitpius reuoluantur, nefitum contrahant , adbibita
etiam cura,neficci nattuiim colorem deperdant : quandoquidetn certum eftflores,qui inter ficcandum a pnprk colo-
re degenerant,nuUtus effe in mcdkina vfits. ItaqueperbetteficcanturJuperlmteU extenfi,velaminibufquecontecli. Sk-
<MurautmprobevbtfiubfiratUl,nteammibmfiarguntur,&iifdemlenibusopcriuntur.Flores^
fimadannumdumaxateduram,etfiantbemidU,centaurii,chrfamhmi,mitlefolti,ftartii,&roJarttm
longtonafferuenturtemporcfi ligtteis arcults optime inclufidiligenterrecondantur. Non mtnori etiamftudio funt
<^'g en dafemtnatatnea,qu4umnftirp,bmnudainnafcuntur,vtlithofinmi,f m icult,anetVu^
*fff t ''teinclufi,vtpapauerU,npipbM,melanthi^
f'<>l'M,ch,,&lup,n,:autcom,culurecond,ta,vtfin,grM^
tomenta , vt ea, qu* arca meduUam quorundamfrucluum intuscondumur, qualeeft mati medtcifemen , auran-
t„l,moms,pj/rorum, cjdomorum malorum, pepottum, & melopeponum, cttcurbiu, & cucumerU. Veruntatnen Im
afiumereoportet , cumfructus , a quibtts eximunturffuam maturitatem planefenferinf.illa verb.vbi herba iam fica,
n ona,npltmvire,,t.Jitqitamuism,,ltareperianturfiemina,qmadan,,umvltrafiiasa
annurenouarefiattus, actutiuscrtt:J)uidcmpaucafunt,qu*inueterata rancoremnon redoleant, quofit vtca-
do decerV ^fi* 8 fi c ' ee >>> m 'omrahumlocorumhumores. Ctterumfiuclus , quemadmodum pruna, feriu, myrti bae
d., & quomo- »'9"»»" m * , *,cerafa,q„« vulgo marafcas vocant, corna ,forba,ficus,pun,ca mala , & d,a ,d oenus , ajin medi-
io,o a (^ c n^retonunturoteraprctiumeft^tm^
£ turadccerpereconuen,at. ^«/^«^«^«^,^^^^^,^^/^^^^™^^^.
tes xtpauiulumpouusmmaturi, quam fiecus , demetantur oportet Vorrb iJlatdes 117, IT-rfo
f,ne,, &aueUananonprime X arbr,busexcut,antur, mamplanivlZumtlf: am X d f *>?/*"* > nuda & °
temreclecognofiitur,cLext,mainuolucra(bonte^
*l>oqu,n,,tfilLco»nahuutur,&fidZ2T^
ficcleconLtnr.neextraneoslJoresc^iant^
f a rteperdurant,i„locUficc, m i,umeafierginLel^
nsoduttt
In lib. primum Diofcoridis. 7
modummedua , & aurantiamala. Corticesprxterea.qui fruclibmaufmwtur , vt cytriis , punicis , &cucurbitis: c
quiqu<arboribmdecapuntur,veltmthitri,lignoguaiaco,fambuco,acfraxmo: qui itcm htrbarum radicibus dctra- nuomodo"
buntur, vtcafparum, mandragor&,thapfi£,aljpi^pit}ufe,acaliarum,mnfecmfuntfc quinct- ficcandi , &
umfimiliter reponendi. Sitcci quoque , vtpotcin medicina admodum neccffarti , omntprorfus dtligeutia, ac rationt re po"<:ndi.
Juntconfictendi,atqiteiuaferuandi,vttotoannicunicukpiilredincmnonfentiant.Iiigiturnonfolb)iabherbiseli- Succi ^ 110 "
cianturoporttt,ftdnianiaradtcibm,acfruMbm.Qmeradicibmexprimimtur,vtgljcynhiZjt,vertq e *^~
junt, (unifrimumfolia emergunt. Exfoliis verb, ante quamftirfesfiortsedant, & earttm cattles Ugnofifiant.Exfm- fernandiaue
ltibmdmque,quidamcumipfivltimammaturitatemfenferint,cuiufmodieffedebetmalorumpmiicorm
ltmouum,& ex myrti baccis : quidam vcrb anttquam adfltmtm maturumnt,ut ex iuglandibus, moris,fyxa(antha,
10 ligustri baciis, & acacia: quidam ex tmmaturts adhttc vuis, vt ompbacitim. Horum omnium nonnutti diu infolati,av.t
Untoigi,eficcatireponuMur,vtakes,fjlueftriscucumnis,abftnthii,eiipatorit,hjpociftid^ &huiufmodi
generts-.aliqm verb humidiftuxibilefareconduntur. Atqui non omnibits eadem eft confmtandi ratio : quippe aliipau-
luiumprimkuadigiiemferuefac7i,mox^diligentndeficati,vtfierifblttdefuccoroUrum,intubi,buglofti^
litpitlorum,*pii,&fmiicHli.AliivabignemnonexpcYt,tantumfubfidmpam^
fcrunturjonecdeftcatipclluceant. Quodfitdefuccomalorumpitnicorum,citriorum,ltmonv.m,cjdoniorttm,&mo-
rorum. Veruntamen dtiigenti admodum ammaduerfione opus eft (vt Gakmts inquit lib. 6. de medtcamentormn com-
fofitionefecundumkcos)infitccisltqu,duconfaiiandii:quandequidemfacikcomtmpuntun &
moxafacibmomnibmpmoiattsMeiparumfupnponatuuvtoftimenoruntfolmifini^ . .
tiirvar,aliquorumgenera,qu*quamplmimisexpla,itisdiMaM,acdeflmwt,quorumalii g ummi,aliirtfin*: aliict^ &
10 Uchrymx vocaMur.Ingummtgenaefuntofofanax,iafcr,ammoniacum,fagafcnum, eufhorbimn,galbanum bdtl refinx. '
lium,yrrha,thm,ofocalfafum,farcocolia,ftjrax,&-idgtnma!ia. lnreftnarumverbcenfufuntterebinthinalenti-
j««*ftrobilina,finea,ftcea,larig,ia,&abiegna.lnbchrymarumdeniqm
c«li>txcip,tur,frofr,ecf,i:mappe'Jatum,fcammonium,quodqitccxtbapfiafl
mum,nagacanthttUchrjma,quiq,dcflttitevitibmliquor,expruuo,amygda!o,&caafo. Quin & tttud quodvukm
^'cmnvoutgumm,,quanquamnondefunt,quitamhoc,quamprunortm,ceraforum,&amyodak^
mas malmtmgummipottHs referre, quam in lachrjmas. Sedquoquo modo reshabeat, eb tanthnfummaharum n-
™»M"ftxf*ftil'Ctttarumnotitiahabtatur,qiw^^
qutmadmodum & mtdicamtnta mttattica. Voftrembftforfitan cutptam nafttto videretur Diofcorides non p vvaer'
r ^uIpafujpeclmeffe,quodinhacpr4ationeabfeluH^
}°>»ul<"<durarea«ni,,rel,quavmatnmatumutt^^
n, teftimonio, non modo non credendum videtur, fcdnecogitandum qmdem , qubdnon «|£S&
^Wcribend«fumt,pfeapprimifidclis,&d,ltgtns.Vmi„^
f rtim '^quttt,amtorum,qui,nfcr,bend^^^^
^f^amtnefet,,^^^
^ h ' a ^crar,,quamea,qu^hac,nretradider,tTheofhraft,,^^^
ff x ^'"»f)l«cslremvn,coduntaxatanno,(latniumcen^
"> !tm '>»>>>»>° r »»M«°doftimmnaa^^
^nlegijfe.notajfeacmonumentutradt^
^umiocmiftenobisfu^
fiuticestpftS^
Auemllq^
tampis
8 And.Matthioli Comm.
^mpmacaliiscompluribmlocUproueniumttametfiexehncnmUahabeantur^
Plantarum \ amm „ lvu .^
dcgencnc». ^ «^ t J an i cu Uu,a\dil,genttanonmtnquam arborefiere , quod maxme malust accidit. Hancenim
ilums vidtfems.fiptemfve menfibus cultam,tanta caudtcU longittdme,crafiitud,ne,cr dur,t,efroflcere,vt bafta. ,„.
(iar orandefieret. Ertittces qmque aut temporu diuturnitate,aut cultorum mangomovn arbores nonpumilas exeunt,
rtviex,hedna,m y r,ca,pal,urus.Contraf,,n,litafit,v/^
h,bitod,mittanturfytuefiere,afiuanatitraitareccdant,vtinfr,,tices degenerent. Quandoqmdem h, tum peradut-
tamatatem,titmp^cultmrat,onem,vendicatofibirobore,craffospudurofg.^
4 *ii» i,dom,uJitrcutis,ftolonibm,acgerm,nibus,qut circacauitcem & r ^^ c ?™^™*£J°™^* ,
:,;«!';■
!,fH7» />«•("
ZZs'de7i^Lm[&"nJ'ma^
Stirpiu mu- quandoque euemffe comperimus. Tantum emmin plantU natuu germamtas poteft, vt non folumfkpe pudtttos
titio. pr£ n ct effeam,ftdettam vt atteram m alteramfttrpemfacilc vertat, vt cafiain ctnnamomum ,fifiymbrtum tn men-
tham, triticum w lotium, bordeum in auenam, & ocymttm inferpyUum. Porrb ex bts omnibus herbarum generibus
qu£damfatiu£funt,qiudam agreftes.Has volunt nonnuUiprioresfuiffe fatiuis , ciim earumpermultas donnta culttt
faitatemanfuefcereinbortisliquidbconftet-.etfiinpmnultuquoqiie&fjlueftre,&fatiuumgenm
mm alufcecunltfunt,ali<tfteriles:alufiorent,alufloribm orbantur.aluperpetuafronde virent , dufolia amittut.
Oupdnon dtundeprouenirefiribit Theophraftus,quam a loco ipfo,vbi najcuntur,fictlti ab aereeas ambiente: tametfi
Platits ™-^accidatinterdumpartuulariradicumvitio. Magniqiiippcrefert,vtfcecunda,florid<t,&perpetubvirentesplanu
liorefcut cce- (on f aumm £ clmem ccc n CO nftitutio,fituf%,germanitas adftt. Qttare nil mirum,ft circa Memphim , & in Elephan-
ltocilmiZt'oagroficubtis,acetiamvitibusfolianunquam
tia. dcntahbus a Lufttanis, & Hifpanis repmis,nuUafpecleturarbor,qmtfempiterna coma non vtreat. Ne^item admtra-
diim,quodreperianturarboresproceriores,virentiores,afteaiipnkhriores,&magisfrondibm&fruaibusexornat£
Plantamm (i. j„ hoc lo co,quam in iUotnam^alu hocfittt Utatur,alu iUo,profiu quacy 3 natitu ratione.Proinde videmus,quochjue
n\snitma\a, mo - tesammt ^ tce! l rlu j Ar l x ^i CSt p n ^^
*'" na ~ ntajjinfigtii profiliunt.Quemadmoduminplanitierum& cotliumnemoribmquercm,cerrm,fuber,ilex,lotiis,vtmus,
InMonttbos. accr,fraxinm,coryltis maximeproficiunt.Iitxtaflumina,& in aquofis Utioresprouenittntplatantts,alnm,populus v-
Inplaaitie, tra£,myrica,faltx,harundo:etftharitmpermulunon<tqueUuinmontibits,vaUibm,pUnU,&JyluUexultent. li
luxta &ami-qmqufd^rMminherbis,&fiwicibusvifitur,qustdam
na " aquis exiliunt: alu litora,& ftuuiorum ripas defiderant:qtudam bu!nidos,aquofos,vliginofof%amanttrai:tus : qus.-
dam aqii<isvdere,& obid arida & fitxofafcquumur.Nec ettam defunt qu<t in humidU &ficcis locu vitam ancipitem J»
a<rjiit.Stiiitdeindequ<tincampeftribusdegmctipiant,qu<tvinctUUtentur,qu<tpratisgatideant:pr<ttcreaqu<tvaUes,
qu<t coUes,qiudeni<j, editos qus.rantfttus.Alu qtioquevrbanioribus tocUaUecta iuxta vrbium, & oppidorum mcenia,
Inpaluftribus m m aceriU,&ruderibmprodeunt.Inpaltiftribus, & humentibiis locU,ac fiecus magnarum firobium aggeresfeliciter e-
iocls ' nafimtitrplatago,coronopm,poterimn,fcordium,ranunculum,eleofefinmn,fihodyfium,lyfima
mumimis,epimediu,petapbyllum,erinus,equifetu,limonium,heliompiumparuum,vah
onobrychis,conyzM tertii generU,eitpatorium commune.Et magispaluftribusgaudent cypmis,typha,fparganium,iun-
In \ iamo {: K .cm.AttaUcunofis,quaadmodupaluftribminnatat,nymphia,ptamogttu,lotmAe^
conditU,& extra eminentibus.Matabathrumfmiiliter in Indupaludibus nafcitur, at<j 3 nobis in Italia oryzA , hippo-
lapathon,ac miHcfoliumfiratiotes.Tribulus xquein lacubus,paludibusftuminibm nafiitur,attjjn mari: quorum lit-
VHeinofis lo- toribus ac ripisfamtliarejpettatur ncrium. Adianthunt, itemifc trichomanes vliginoftsjpecubmgaudent , pufertimfi 4°
cis. fi(undmnamnesexil}ant:autafierginofasfeqitttnturripas:qiupr£ruptislocisinhitrent.Vitexdeinde,elichryfin,bu-
In litotibus bonium,botrys,rhaftuminuripasaccolMit.Critbamuverb,brafiicamarina,androfaces,mniculatu
&fcopulis. ttium.folanum fomniferu,glattx, hipophaes, bippopluftum, tragium,tithymalusparalius,peplis, alypvn,abftnthium
feriphum in mantimis tum in titoribm,ttificopulis,tu etia collibus emergut.Tripoliuetiain maritimU exurgit,vbifii-
liccedliditvnda,iterumcj 3 recedit,modb in mari,modb inficco deges.No riifi aquis proueniunt bryothalafiio, coralliu,
In fontium &alga.Atinrigtiisfontium,pr*fertimqu<tbyemetepefiunt,fio,atq\aquaticufifiymfoiiimvna'm^
riguis. uicefratmiavideanturiniiffcamicitia.CMeruexbmquctincWirietinafcM^
... - fiatureia,lythofiermo,lycium,fialuM,ftachys,onofma,MitU,cynoglofiu,ecbiii, buglefiu, cham<tpitys,veratrumgrum.
ticulofis '" Ar difiimis,& faxofis exurgut capparts,libanotis,fymphytupetuum,faxifragum, helxine,hemionttis,fedi vtrumque
gcnii>,cotyledo,cymbalio,polytricho,paronychia,ajplenu,clinopodiTt,cm^
In opacis. tioritm ruinis,acfitxofis admodum locis virefcant.ln opaeis autem nafiuntm chryfocome , afarum , viola purpurea,a-
Inhumidis. ftragaliis,&cycUminus.lnlmmidaclmatuprima,qua&fecusaggeiesinuenitur:iteniphyllitK,hmionitu,^
Incollibus. hctenium,paludapium.Colliumamcenitatecap\unturftanium,nepeta,frlueftrecuminum,cham<idrys,etfinon ode-
ritetiamaffera,&faxofa:itmphatangium,thynium,quodetiampetroJbfolonafitvidemus:quin&hotoftium.Cul-
In cultis. tadeindevirentUgopode,eUtine,ornithogalo,coriandro,hyacintho,bypecoo,chamaciffo,<tgylope,ofiride,aphaca,oro-
Inincultis. banche,melanthio,buphthalmo,anthemide,filiteftripapauere,xyphio,leontopetalo,phanice,byperico,q
ppratis. verbv'trcntpfymo,lmracio.PratUUtantiirtrifolitmi,lotusfylueftru&vrbaiia,anonU,daucus,c
xylapathum,centaurittmminus,hemerocallis,cokhicum,betonica:quanquamhac&colles,&montesabundefca-
In vinetis. teant. In VmetU aiuntur telcphium, portulacafylueftrU, peplus, helxme hederacea, ampeloprafum, capnos. Tam in-
oppTdf Q " atr4 '1 a ' ,m extTa °Pt' ,da ' & wi " '» ? Ute " ' ntonumentis , parietir.U , ruderibus , propter mttros,& hortorum fepi- 6 °
** ■ ment.t vtfuntur vetbaftum , blattarta , tblafii , iberU , malua , cheltdoniiim maius, vrtica , ebulus Jambuctts , ery-
ftmum , artftolocbia longa , marrubium , chryfianthemum , galiopfts ,fenecio, terreftrU tribulus , fideritU , eupato-
In campeftri- "um , hyofeyamus ,acuta,perfinata, xanthium.fiylueftrUcucumU.Campeftriacarduorum omni genere horrent,
bus . ^atracijli ,ferutis,fylueftr,fa:niculo,gramine, thaltclro,bunio. Agrorum, & pratorumfepibus harent ruftum , afta-
Citca fepes. ragus . rubus, rhamnus, hguftrum , rubta. ^pbemeroautem,hippoglofto,ftl,ce,plamtimimfylu<t virefcunt. Mon-
^ Uoa ^tesadamamnardumtamlnd,cum,&syr,acum,quamcelticum,&,nontanum,cen^
haftuU,
In lib. primum Diofcoridis.
hajluUrcgU,fittJ)ium , tcfikultn ,gentiand , ligufticum , aljffon,fmjrnium , veratrum aibum ,rutafjlueftris,fo-
Umt .!.is,foltum,ftarmtca,tbjmcUa,chameha,gljcjrrhi{a, ajctcftas, i.ar-
ciljus, 1 hapfia tfaonut , tttbiofis , ctjmeiiuni ■ onagra , cac.ita , acomtum , daphnoides , hjffoptim agrcfte , feuceda- %
Huin,chanittdaplme, tcrmentiila , btfiorta, chanuleo albus, angeiua, libanotis. In Jjtitts mantanu emhat leuca- [ n mo ntanis
cantiht , ato . . ' . let is petrofelimnn , & Rbodia radix. Sunt prtterea, qut arboribtts innafci vclint , fyluis.
m {jUtbits reftdent, atque abhfdem Jujitptunt alimcv.tum , Vt agaricum, vijcuin , Jpbagnos, poljpodtum, drjo- In arboribus.
ftcris, iiihen. Aiu quutem 1:1 arboribus couJpiciuntur,alu'veropriuseterra exorta ,perarboresrepunt ,quemad-
modum librufca , vttis liigra , bryonia , btdcra , clematts altera , Jniilaxtam Uuis, quam ajpera , luptts faticUrius,
conuoluulas , pcncljmenum. Nou dejitnt etiam herbtt , qiu fincradicibmtn aliis herbis proftliant , neqite alibi,
■ quttm in lilis repertantur, vt cu.cnta, cptthjmuni , efithjmbrum , & epiftcebe. Veruntamen illv.d fcire coimenit, In aliisplatis.
10 qttbdtijtb.irum tmniumquaqiiejiianaturafeluhisfrouemantiiifrxdiclislocis^fuos^ vnaqtuque fcquatttr fitus :
nthi!tameno''Jtat,quine.tdem modoin inontibiis ,mcdb in planis , nuncin coliibtts , fitfein vailtbus , nonnun-
quamtn a<nis,& fratis , acetiam in aliisvarus locis nullo dijcrimineinueniri fofiint. £f htc fttis fint quantum
-:.tlempI.'.iitariimjitiim.Ctttirumvt,quantumfermeficrifotest,harumrcrumnonmintisviilis,qt'.'amneccffa-
,i<ity.r,ai'.^e.'.t:'.r!j ; ,iamadJingii!.tshcrb.v,iimfartesnojterfecoiiuertetfermo, & de radicibus Joliis ,
ciulibus,Jloribus,acfemir,tbus dtfferemus , prtnio a radicibtts , velttti a baji atiarum partium , rem ipfam exordientes. pi
Irumcntacea igitur otnnia multts nituntur raduibus,iistj } tenuibus. Legitmina verbftngulas habent radices prtterfa- radicibusva-
bam,e.istf ; fiircutofii<, &uuras. S:c&olerafereomn:ajingulariraduecobttrent,vtlactuca,apium,beta, budoffum, rictas.
. iis, cuhorium. Qumctiam radtcejingtilari fuftinentiir,jjluejtris ruta , quam harmalam vocant,pephs,crate-
■ ■im,ephemer:im,u-Jttpiusverbenaca. Contraniimerofisradtcibusdonantur,aJarum, phu , baccbaris , veratfi
gtnns vtrunquccapparn , trtthxmum , haftula regia.cbctidonium minus ,aficlefias , cjrua, ala-a, tethiofis, gfif-
mat,fiiix fccmina , muris aurkula altera,flantago, chrjfoccme,a\paragus, rujcus, bifpoghffum,fanacesHeracle-
um,bemhnitts tpttonufccmma, alifma. At nardt Indici, & Celini radix injpiumodum capiltatur. Prtegrandi,
frmaj.radue cxnrgunt belenium , brjtmia , mandragoras , fcammonium , Jjlueftris ctuumis , vitis nigra , rapum,
njoiphta, cokcafi.t , radix Rbodia,&- Cbina nuper ex Indits occidentaitbus importata , dracunculus, aloe, ccntMiri-
um maiits Jibanotis ,fphondjltum,cenantbe , fjmphjtum fccundum, fafauer corniculattim: rafbanus: carduus:
fcricljmintim,folanum lomniferum ,fmilax ajpera , thapfta, hippophaes , bippophttftttm , titbjmalns cbaracias ,
pitjitla,:,'babarbarum,Rhafontuum. Contraexiguamtenuem^radicem gignunt hydrofiper , catanances genut
jecnithtm , raiiuiuultis . p.inaces Afdepium , & chi/onittm,phalangium , trijoitum , anthjllis, bcchium , onobrjcbis,
Int.inica, etnmedtum , onagr.t , tragittmfecundum , leontofoditm , verbenaca jitpina ,phjteuma , pan-
^r trathtm ,aamiti xmittm genrn , cbammffos , afarimt , vtrunqueveratrum , plantago minor , coronopus , feftt-
moidts, eriganmn fjluejhe , aljpon, atractjlis; hchotropium maius , onofina , rubia, ccfxa. altfma, betonica,
■ rce , gwgidtum , cenuunum ntintts. Radices in Itgnum durcfcunt ttthtopidt ,JmiUa afpers. , foterio , leuca-
■cajtragalo, tit'njmalocharacu,cjpcro, rbododendro. At molti,lentaif 3 radue conjtant althsta , acan-
, alica , ntalua , Jjmphjtum maius. Gcnicuiattt veluti arimdinikts , funt iridi , acoro , poirionato , rufco ,
njmphts., xjridi,bippoglofo , gramini, lauro Alexandrint , cohcafm , galmgt , gtngtbai , radui Chititt uuper.
!.:,& Rhodix. R.tdiccm digiticrafitudiiiefiinduntorobanche,erjngiitm,foljgonatum, ptonia mas , py-
.r,i y :!.iiuus,paftinaca Jjltieftris ,{jmphjtum petrxum , dorjcnium , ebultis , ecbtum , mtbamum , elaphobo-
fium. Eulbofic autcm infttnt csparum modoMio, hemcrocaliidi , ctpis , bulbis, haftuU regtt , allio ,pono , croco, •
narcijJb,X!fbh , tejtuittorum omni genert ,fittjrh , ornithogalo , eplnmero , arifaro , hjacmtho , dracunculo , ant-
4 D fettprafo .fcorodoprafo , molj. Ingtobitm extv.berantradicesarifhlochu rotunda , cjclamtm , apn voinitorij',leon- Rs.Hcum dn-
'<'petali,ccnauthes,p.<oni 1 ej[emin£,rapi,chrjfogoni,periclj;neni,cjpeii,argemones
cr.mt ,ger.mtjvnitis,pjhidj.tpij, antort. Infuper radtces mter fe dijiident ,tumcokre,tumodore , tumfapore- qutt coIonbus &
difc-immafi recte cognofiantur ab his , qut brem hanc facultatem affeqtii defiderant , tion parum indc hauri- 6 P oribus -
ent vtilitatis. Sicuti & maximi confert fcire , quafint radtces magnt vei paru.t , qtitcd.ur* vel molles, qut.
numacft vclp.ttict, qtu aparum vcl tuberculorum effigie , qiudemque gemcukt». , de quibtis bucusl abunde
itffcrmnim. Sed tam deccloribus agamtts. Nigricat foris chrjfogom radtx,etfi cantuct tntits: itcm papauerisQn^A
tvnm , nardi montant , heleniy fecundi , cjclamint , chamttleoms, cardui , haJtuU regu, itbanotidis . rhapontici , «St.
mquam bmus intemantbefcam , peucedant , kontopetali , epimedtf, njmpbtctt , erjngq, fjmphjit fccundi ,
'■■■!, ecbij , veratri nigri , ajhagait, anemor.es,mandragore, acoiiiti tcrtij generis, thapjtxtperjonataftiuis maris,
vittsmgu,artJlohchU vtriufque, quarum tamen mternabuxeo colorepaUent,pxonufamin£,tametft huicftcm
Uhi m,&mandragortdeiibrataexalbeat.Centraecandtdaproueniuntraiueplantago,foijgonatumUra-^ x
■ m - m ^,arifarum,ranm
f''otolaim,ltbanons.fphc-:djlh'.m , rapum.radtx, circtta, alcea, hobftium,tragum,trifolium,narciJfus, allium,por-
lt ''\j w S' i! '''»,tbcris > hippofei!num,nipolium,iru,panacesHeracleum,n^^
futf" ■' ummon ' um > alth '' a -P lt H a - ^ t >><>>'P'''>rfitsalbt,fcdJubalbidaradicestributxfHntaro,po!c7no-.CvaxCab a U
'> euni <>pr'mo.Rubetrubu,centaureomagiio,rbapatuo,rhabarbaro,tam b,ca U t.
' te J eta phj!lo,heptaphjl!o,beutert^generis,blito,carotte,anchu^
^ l ' ,t - Ko >'pUneritbra,ftdfubrubraradicefuntacatbus,fhu,fatjriumt^
{lirlf^J""'?' , Exatrorl < be fi'»'tfiluifcemint, cjpero,fjcnocomo,ephemeroCotchico. Rubrocolorepurpu- $2* fab ™'
ctataG.mc,,,quam lnd,cn,afaru,fhu,carjofhjllata,baccharU,ligufticii,pafiinaca,ange^^^ Maililienfe, hippo- £** bcn = ° ■
d e "'^ : P''rniuManms,afcl^
^'■■'«■gjtfnbi^nagopogtmisraiix,^ uuic "'
ro And.Matthioli Comm.
Amars. Amaritudincm verbgenuatiit,ranunculi,helcnij,dictami candtdi,leucacanthit,panacis Heraclei hippopbau , pancta-
tu,fcilU,acbory,aJparagi,ritfa,centaurij minoris , cbelidomj maiorit , aJphodeii,cjclamirit. Acri autetn radicedepre-
h W beiiduuturgingiber,acoriis,galanga,Zedoaria ,1mperatoria,crocodjlium, angetica ,panaces Chironium ,fmjrnium,
pjretbriim,aliJma,tripoiutm,raphanm tuntfattuus,tumJjluepU , vtraque iberts , nafturtium , thlajpi , argemone,
hjdropiper,arum,dracunculm,erjfimum,epbiofcotodett , ampeloprafum , fcorodoprafum,upa, alitum,porrum,fian-
dtx. Quofit , vtfi exacia notttia differentiarum babeatur,qU£ m radiabmforma,nuniero,colore,odore, acfapore »«.
tantur,maximum indepercipiantemotumentunt ij,qui magna aritmt deleiiatione in hacfitttplkium medicamento-
rumf.uultateoperamimpenderint.Acprttereaplurimumqjdemcontulerit,fiomnesftirpium delineationes , fimiti-
tudincsfyde ijs intcllige,qua ftriptis tradipoJfunt)tum earupariter & odores,& fapores affequantur,eo inqua modo,
ac ratione, qtio hic a nobts adnotata reperiuntttr. Inprimis tgitur afimilttudine,quam interfe ineuntplanUi exor- i 9
fta,pre viribus enitar,vt qmplurimU ignotafunt,ijs , qu& omiiibmfane vulgares apparent , reile comparentur, qua-
Foliorum in P ro P ter ab hederaprimitm, Vt qua nemtnem tatcat,rem ipfam auJpicabor.Hederam igiturfolijs amulantur ,etfiqua-
pUntis com- d*m maiora,qu£aam verb ttitnora cernantur,fcammoritum,afarum,vterquecjclaminm,fmilax aJpera,UuU,&hor-
yimno,$i(\-tenj%,Vitisritgra,mariitabrafica,Aetbiopicumfefeli,periclymcnon,m
mihtudo m- m enparnafi,apocjnum,violapurpurea,cbam£Ciffos,helxinectignomeiitoc'tffampelos,cinecrambe,hortenfefi>!anum,
,er ' halkacabum,circ<za,cucuniU tamfjlueftrU,quamfatiuus , vtraque clematis. Vitigineumfoltum repr<efcntantplata-
nus,acer,lupinm,rkinus,kyonia,veratruinnigrum,balfaniina,colocynthU,cucumU,quemVenetianguriamvecant.
A!lajpina,&acantbiumfiiriilivirentfo!io:ficutiabrotaiiuttifamiiia,&abfintbiumjhiphiumvecatuinfo!ijsfein-
uicem imitantur.Vttex & anagyrU,&folijs & ramis conuerittmt. Apijfolia referunt caucalU ,fecundum daucigenus,
lajerpitium,fmyrnium,bunium.AmygdaUfrondeveJhumur,pn/icus,rbededendrum,ebulm^
faon,UthyrU,quainoffitin&cataputiamnominaiit.Anifumikmdeifepyrofolqsadftipulatur, anagallU antyrrhtno,
atriptexxanthw. Vtnufque rubufotia imitatur aparine , ac galium : quanquam illis maiora,hutc verb minorajpe-
itentur.Porri bulbiquefotiaprtfeferunt hyacintbm,narciffits,allium,colchkum , cyperm , haftula regia,ampelopra-
fon,fcorodoprafon,cantni teJliculi,lonchitU.Bttxus,& lycium confimiti comanturfronde. VttUalba amomofolijs cor-
rcffondct,pjrethrumfjlueftridauco,henuorittUdraamculo,corUmu.Pcenkuii foliaemittuntaltilUafparagm,pa-
tiaces,Afclepium,fefelt,daucum Cretkuni, anthemUJtbanotU * buphtalmos , anethum , thapfia. Anethifolijs affurgit
tncon.Ptantagini non difimiliafumfolia candidi veratri ,geniiantt, alifmatU , & cljmeni. Phanijfoliumgerariwm
exprimit,Ptiicemfoiio£iiiulanturfideritidufecundumgeniis,polypodium,dryopterU.VeruU cicutamfoliorum ima-
gine refertjuc vero myrrhidcm. Bugloffum , & arfium confimili modo fotiantur. GraminUfoliumproferunt mely,
ho'oftittm,gramen aruiidinaceu,coronopiis.Huim verbfoiia babct catanance,pfjiiiu. Ckhotium, cbendrylU vtrunq; , a
gentts, & cp quibufdadens cantnus dkitur,cofiinilifuntfelio.Cnko atrailjlu felio afiimUaturjbamdeorit ritgro cro-
codiliu,chanuleoni albofiltybu.Glafto tripoliuftmileeft.CoriandrifoltU comaturpartheniu,adianthu,JideritU tertia,
omritaranunculigenera(qitorutamenqu£dampropim,qutdamlengtiiseimjpeciefequuntur)vtnquedaucm,tbab\-
clruni,capms.HelxinesfotiaproduntanagailU,alfine,murUaurkuU,cannabU,auttiuinquefeliteupatorium,fedqutt
quadripertito diuidantur.Cotenei mali frontem exbibent capparU ,felammfotnriifetum.Smyrniifoiiumpraftant
pbu,Uuer.CupreJsieffigiempremitfabina:iuniperi cedrus triinor qu&pbaritaa dkitur.Hyperkum, andrefietnum,
afcyrum,folio non difcrepant.Ciftus , & ladanusficuti injpecie.ita & infoltjs conueniunt. Cyclaminifoliumpandit
acerittumprimum\ckcrUteucrium,fecuridaca:cuminifjlueftrUftratiotesmillefolium:cucurbk
• «ixiwglandu centaurium maius,paorita mas,gentiana:etfi hukmagU cumplantagine conueniat.Ittdufolia reddunt,
acerum,medion,fylueftrU irU:itemgladio!us,nifi hk brettiora, angufiiora^foitaftbi vendkaffet. ln iuncijpecie cello- 40
candumeffetvtrunqueequifetum,fedinanicauteaffurgit.LentkuUfoliiimfimulantaphaca,onobrycbU,cham£jjce,
heleriiunialterum,amnU,trkhomanes,poljgala,gUux.Uureajrendevirentpoljgonatum,clematUprima,daphnoi-
des,nertum,cham*dapbne.liliifoliaffarguntbmmcallU,pancratium,fatyrmn,martagon(ficetiim
umquoddamagrefte)ephmerum,onagra.LmtiftumreferuntgljcyrrbizA,tragtts.NeclepidiumarabUdifimd
l*ttK*tffigiefoliafcmntdipfacm,fjluefirtsUauca,lycopfis,ancbufa
gut bubuUfimiliafuiitJjmphjti alteriusfoHa.Mjrttfolta rufcus habeutitbjmalusfamina , & umimbus. Mentham
fattuamfolte exprimunt fifjmbrtum, hidropiper , pentaphjllon.Marrubu effigie affurgitapiaftrum , ballote r henrii-
ttum,fiderituprima.MercimdUfoiteeilcinocrambe:Helxine&eUtinefoiiofimiiitemamur.^afturti^
non refragaturnecthUJpi.oleamamulafoitorumfaciereprafentanthalimus.ptarmka, phyllyrea, ligttftrum, vi-
t™,conjza,tbehgomm,canmustefticulm,itthoffernium,dorjcriium,bippop^
nus,ntgrumveratrum,fphondjltum, acenitttm cineitonum. Verbafiifeliafundunthelerimm,athiopU, arclium , bu-
gmni,&ttthjmahgenmlatifolium.Pafiinaca,&gmg,diumfelminterfeno^
turtelephtum , cepaa, crtthamiim , tmeftrutribulm , tttbjmalm beliefcopim. Trifoliocorrefpondentlotm hlueftrU,
medica,atifm,fertula campana. Th,mum,ftachadem,fatureiamftmile comatfolium.AcutaJlina y & meMtpri-
fpdhdinopodtumfaluiafideritUprima,herntmum,verbafiumf y ^ Pketfoliumferuntpo-
ZT7f f !P ufa:qumKM0Ch ^
P &alv1ZZ!^
ll ™f" u ; s * l ™F™hVr™™tljfim M h,a,fmuU Campana ligttftku. Silybm,cbar-i~ -"■■■- —■>■■■■■ -'<- "■■-
Jefefoltts tmttantur. ExhUigiturfacilequiJqueherbarumgermanttatemJnnatien
tii . tertt,qu<t omntaindignofcendisftirpibmnonparuamadferuntvtiittatem Cateruvi
dtcatntnceleribm differentiambabent.tatnctfifelta ,pja ceUnb^ adeopnfpuul nifive, Uudquaquam jpi<*
In lib. primum Diofcoridis. n
dtanfSigcrfinecolorin nuUisreperiturherbis, ncquc arboribus, quamuis nonnulUatroqiiodamvirorefintfiuffufiii
iurtpaidulumnigrkent,ficutpbiUjraa,buxtts,liguJtrmn,hortenJefiolanum,nigraviola,ofiris,l/jofijamm
cUnutis. Contra necfolia habentur,qua nitteum candorem exprimanf.vtrum plera%,qu£ tncanafunt, fubalbicanP»
ncr,thamo,echio,ranuculo,abrotono,abftntlm,faluu,caUmintha,maro,perkljmeno,cornkulatopapaueri,fiacbj,
menthaftro,althtt,polio,verbjfio , vtriq, Ijcbmdi, &mandragora maruqiuomnibusjupernecandtcant, quem-
admodum inferne rofinarino coronario,bccbio,olet,populo,artemtfu, & altis mttltis. Rubcnt punicx malo , amjgda-
lo,lcnttfco.terebintbo,rhoi,cjctamino,botrj,cori,aiidrojtmo,ajcjro,lonch,ti, oJjri,blito,amarantho ,phjco martno ,
fefjm*,irim,affiplki,a!jpo,Celtkonarao,&cuidambeugeneri.Folia,qtuUnugineptibent,infuntdifa^
bjfcofybM,gnapbalto,acantbio,altha£,menthaftro.Ajperafunrfjmpbjtoaltm,marrub'w
10 bominoMtleKbomntfoliabuglojH,cchti,vrtica,erjng«,rufci,atraajlis,fi^
etiam cardui omnegenits,aquifolii,& ilicu. Humiiacentpanacisfolia,coronopi,anchufie, mandragou, vtriuj^ana-
g.ihdis,anoglolii,gljiici,CJtananctfccuniigeneris.Reptantetiamimmiltthoficrmi,graminu
culi,atbrj. cbjmtleonis. In vniuerfitm ptanta omnes,qua caule &fioribus orbantur,foliaper terram fiargtmt. Acuta
folij,rt qitt otf.ittit nares feriant, datafttnt jllio,upts, nafturtto vtrt^ tam aquattco,quam terreftri, finapi , eruct,
'tcpidio,giiigidio,hjdropipiri,erjfimc,clematidiJccundx,tblafti,ferpjUo,thjmo,tbjmbra
tht,didamno,drjcunciilo,aro,JlammuU,origano:qu<eomntanonmoaoo!fac'tu,jedmagisetiamgttftu acrimoniam
prtbnit..Ujnijrit!idi;iempoJiidentchondrjUa,cichorium,gei:tiana,ruta,ab/tntbiimi,aphaca,abrotonum,pa^
niumfjndix,ake,Jjntoniciim,fmphum,cbamtdrjs,marrubimn,fcoriittm,gtaiicium,cba
vulgbgrjtijDeidciedorufjcuttatuberbadkitur. Odoratafoljafuntafaro,f,o,ftjjmbrio,menth<t,mentbaftro,ca-
. - ljmintht,pHlcgio,fjlnit,tadano, bj(fopo,fampfiicbo,ortgano,thjmo,fierpjUo,fiatureU,[jmphjto pctuo , rofmarino ,
ligHftkoftjchj,m.tljbatbro.NcctnJttJiiemcjjlaiitodorembctonica,chanudrjs,baccharis,artemifiaminor, &herba
,Uj,q,iJ.i!iqiiifdjrejm,nonnuUiberbafanctiloannis,&pWiq 3 matrifaluian^
qtu ab atiis tumplantis,tum liquoribits odorem emendicaffe videntur,vtJcordium ab aUio,trifolium a ruta , & bitu-
mine,cjttfus ab truat,apiaftrum a citreo mato,chanupitjs a pino, xantbittm a nafturtio : ita denitf, hydropiper a pi-
pmmuri!.it!trodortCrj:iitcro!cntabftnthium,abroionum,jeriphum,ballote,polium,ebulus,botrjs,ariftolocbU,ca-
tiabh,anagjris,galiopJis,cicutj,mj>idi-jgoras,apoijmtm,glaucium.Nonparumquo^difcriminis inplantarum tum
caulibns, tmnjiolombits rcpmtur.qujndoquide ex ets qutdamfingularem,Jimpltcem^ caulemproferunf.alu nume- C . 3niiam ."*
refoscaulkuloseditnt:qmbufdamcrafiicaulestnjunt:altutmitesaj]urgunt:alminanes,&vmierigunm^ iiS ^
rttm, & armidimiminftjr: alwpleniconfticiuntur-.quibujdam item longttsprofilitca„lis,quibufdamverbbreiiior, " ^
io nonmiUiscattlesgenicitUtijunt:at«cnodesexeunt,alHkuore,alijfciiritia,aluduriua,alu^
funt,qiti Umtginc vcjium:ir,& qutjpinis,& aculeis rigeant. Quibujdamplantis terctes fiunt, nonnullis quadranou-
Ih^JliqmlmsJlrijti.AludenifyfurJummguntunjiupn
piii»ic.v.!le colore,rect!titdine,6~curuitJte:tantafiiitnatu^^ N
c^lesabvnatjntumradicecxtlimtg%ftofjltieJln,ptjrmic^pljntagm,mmk
q'ie,ruttfjittcfiri,hjper,co,eUttnt,phcentci,trago,JolanoJon^
nbjmj!opjra!,o,heliofcop,o&tbjmeUx.Rjmojo,acpjriterJurc,tloJo
w,ortgjHum,bj]]opum,abfintbium, abrotonum, r«ta,ftceclMS,oc,mum,amarjcum,fymphyti,mpetr/am ■ & vt
fitmm.mmrem compledar,omnesden,q,iepUnu,qutJuffrutices appeUantttr. Craffum caulem mittunt dracun
atlus, ch.tmtleo niger,cciijntbe,hclenium,fijmphjwn alterum,hyoJcjamus,perfionata,fidum maius.Contraproditur '
4 tamts ormthogalo, thUffi,polemonU,ranumuio,limonio, anemoiu , l,gu/l,co,panaci AfcUpio,peucedano artemifu
pWlo-™tocrambx,hipbthjlmo,aliJh,at h
arifloluhu vtrtqucfinpho , tragcrtgano , mentlu ,fifjmbr,o, tjfimacbu, ruuJjlueflri,delpbin,o , melanthio , a-
P e fi~, apartv.t, cbjmcd,j,fiordw,teucrio,trifol,o, hjpemo , fidermdi ficunaU, elatitu,pentaphyUo , venerU
b 7':%r^^
Zfm Z''rT fitu, ',''Tf^^
%™7; 'Z fitHm ' fn J UU ' " ma ' mam ' odoram >"»««> PVfi «rundinum oLigenus , hjdropiL
^, S fl WH ' #<, ' ! ^"""' ?fa ^ M " W - L£Ui C0 "fl ant caule dracunculus,baftula regia, typhajym-
mille f^chTr, gem "'j hr ^
cumCrctuumrTf * fJ "^^^"«^^^^'"^'^««^^«/"«^ram^^^^-
ml„rZZ1££: Cal "'r'T te fi' cuhl! ' e P' med ' !im > hjpmcum,f,der,tidu tcrtwmgentts , centaurmm minus , a-
Jjtit a^
ns htMeZiT * Her fi" me »>»>prjUium, acon,tun,primum,colchicum , fimperuiuum minus, vmbiltcus vene-
P'k&Zar,tt tZ'u ame ," ff °- ^f' 1 ^ l*«™ Alexandrina,tithjmalus mjrfinites,paral,us, beliofio-
sJmcUntbim t"
rlmncZS r " m """""''Mcrambe.Cauliscub.H altitudtne adolefcit petafiu , plantaoini minfri
' Wa >*"»'»",m^ma,or,*l t b M ,Jjmphjtu m fecunJu m ,helen^^
Atpfacum,
12 And. Matthioli Comm.
dipfacum.caidnm, fefeli Aethiopicum, lycopfts ,fidcritisficunda,mamcumJbUnum,Jylueftris lotus,cirfmm. Quatct.
Mmcubitorttmcaiitisexitmolyimcubitatisvnbmedio.DnrUlignofisquenittmturcaulicuti^
teuaium,fympbytumpetr£um,artdrofimum,ajcyrimfaturcia,thymum,origanum,millefolium , eupatorium , after
Atticm,byffopum,ftacbas.LeMore&moUitiacaukslanguefiHnttrioiii,potnio,mattu,fmi!acibusomnibi!s,cucur-
b'ttU,peporiibus,&melopepombiis,cncumeribm,lupino,pniclymcno,bryoriu,ritiriigr^
pelon cognominaM,fiamnioriiof,unco,typb&,althM,alcei,Jolanofomriifero,ofyri,rufco, daphnoidi. Spinis horridum
«nuntcaulem d:pfitaim,potnium,agriacantha,fcolymos,pal',uriu,rubus , canirubus , hieracium maius , stabe , rofit.
SpinofaprorfusUnugineobdHcuntururtic<ccauks,echij,anchufi,lycopfis,buglojji. HirfutmcaulUuiftturmentkaftro,
erobancb<t,heknio,oomoidi,eitpatorio,hnb<t quamptlofellam vocanufccundofympbytigenni. Lanugin&bi caulent
nutriuntacanthium,gnapbalium,vnbafcum,lythnUrnaque,tuffiUgo,alth^a,anemone,panacesHnacnum.Sca- I0
britia& aftwitatecauliumfuntpaftinaca,rubiavnaque,lupu: ifalictarim,aparine,baccarU,JylueftrUcnicus,ittb't-
opis,equifetttm,veratrumnigrum , papauerfylueftre, & comicuUtum. Humicaulkulis repuntpolygonum,litho-
ftnmum,anagallU,clmatisprima,holoftium,tribulmteneftrU,peplos.CaukseduntquadrangulosfidnitUprima,"
apiaftrtwi,marrubiim,ballote,cypnm,centauriummintts,mentba,calamintha,bitccharU,borminum,aparine,ru-
bia,cbamndrys,liachys,fcoriium,teucrium,bnoriua,fympbytumfecundum, clymenum,unbenaca , urt'tca,gaUopfis,
athiopis,lotmAegyptia,bunium,xanthium,cbulm,pycnocomum.TrianguUresinfuntcirfio,&quandoqueetiamcy-
pero.Caterum caulesalbicantmoly,urriqueiberidi,nafturtio,cnico,cacalU,cynocramba. TXubefeuntminori hicraao,
Jbncbo,artemiJit,hyperico,afcyro,phu,rirgx aurea,helxina ,fenecioni , myriophyllo , orobanche. Caule deftituuntur
chamaleoalbm,phyliitU,filix,cynogleffum,dryoptnU,po!ypodium,onofma,trichomanes,aftienum,hemionitU,licken,
Florumin paronychia,adiantum,bippopheftitm,chamaJyce.Ad hacnonparumquoqueinftirpibmdignofcendUutilitatUpraftat lo
plannsya» fl rumtumco!orU,tumform£Cogri,tio: quippe cum nulUfiteariimpars,qmprtmnoftrUfefeoffnatoculUvere &
sftate,quamflores,variacoioritmpiBura,qua'meisrefulget.Quaproptnnonabrefunit,korumdiffnentiasedocne,
qtu in coloribus itafe babent.Vlants. igitur,qtuflore candido dccorantur,funt ut oxyacantha , liguftrum , orneoglof-
Jum,fraximis,rofi,quibm tum ruber,tum etiam purpurem erumpit.ltcm olea, myrtus , cerafus , malus, pyrus,mejpi-
lm,priiniis,arbiuus,ibnU,raphamts,fifn,cucurbita,caucalU,nuca,ocimum,orriithogalum,cyclaminifecundaftjecies,
hafhilaregia,capparU,potnium,thymm,moly,aparine,pbalangium,tripolium,Jedcuiflosquandoquerubefcat,poli-
um,cenanthe,alba viola,nymphaaprima,althita,polygonatum,ckmatUaltna,oc,maftrum,ninm,achilka,helxine
ciJfampelosdicJa,conuoluulm,dorycnium,ephemerumfecundum,ftratiotesmillefolium,lotus Aegyptia,chanujyce,
fefamoidesmagnum,narciffm,fiammoriia,thymeUa,fambucm,ebulus,angelica,JilipniduU, u'tburnum,flammuU,
fagariafimpaatoria,UlaumconuathudiUum,&mncetoxicumXubriflmsemica
alijcUidi,al^pHrpure't,alijluteirepnitttur:itemalUpunicU,fab£Aegypt'u,rumici,oxyU^
ophiofcorodo,anemontprimogeneri,argemon£,anagallidimafcuU,papauerifylueftri,foUnofomnifero,onagr£,&
caryophyllisvocatis,quemfloremrecentioresquidam, nefcioquaaultoritateducti,vetonicumappellant,quanquam
&hipurpureiemngant,&quandoqueuariacolorummifturainJiciantur.Vlofts mentlu , fijymbrij & kydropipervs
colorefiubrubro apparent.lnpurpura albicantes infuntpbu,roJis,perfico, amygdalo,nuo,bacchari,trifolio, alcea , peri-
tlymeno,rbododendro, paoriu. Purpurei exeuntafaro , croco , vitici, vicu , cyclaminoprimojartci, centaurio minori,
alb*jpinx,origano,pukgw,faluu,calamintba,thymofatureufimili,tbymbr*,fnpyUo,fedquim
var'tent,pfeudomelaMbio,cbamndry,iicbriidi,fcordio, vioUpurpurea, canis tefiiculo , onobrychi , betonice. ,fymphyto
wriqtte-.etfifecundum modo candido,modb luteoflore Utetttr . item medio,gladiolo , anchufi , lycopfi, eckio ,fideritidi
tnt'u,unbenacx,aftragalo,hyacintho,arfio,capno,bubonio,fedcuimintnnaflauefeant,animhino,acanth'w
ueranoritgro:tamnfiquandoquehuicp,micei,hnbacei,candidi,&inpurpuramalbicantesfloresreperiantur.Item
fefamoidimaiori,ricino,amarantho,gategx,pnfonau,xanthio,hormino, martago(fic uocant recentiores liltttm
quoddam)fcrofular'umaiori,gnariio.AtinpurpuraritgricantesinfuntuiolU, kontopodio,delphinio , napello ,pulfa-
tilU.AureUfloribmcoronanturheknium,cornm,rapum,napm,Umpfana,kafica,nithamum,fonchm,aphacaci-
thorifgmm^nagopogo^cucumistammaticm^uamfatiuus.pepo^UcJuca^irio^anunculm^anmoneJecunda^coni-
tumlycoaonon,chelidori,umununque,fmuUCampana,ruta,hinacium,anaciylU,tufi,Ugo,cony^,hemnocallUy
vio!aaurea,nymphxafecunda,anagyrU,a!,fma,bypnicum,afiyrum,androfiamum,cbamapitys,ftartium,lyftmachia^
eupator,tm,pentaphyllen,chryfocome,cbryfogonon , cbryfantbemum,ageratum,papauer comiculatum, hyofiiamm,
galium ,fincao,verbaficum,lerns urbana , &fylueftris,bunium , ofyris,colocynthis , cnicus, virgaaureaialfamina,
hUttar,a,caltha,colutea,tanacetu m ,&quamfalfooxyacantbamrecentioresnuncupant,abrotonumfo:mma,pilo-^
feUa,poter,tiUa,fma,finapi.Anthmtd,floresexoriunturmmediolutei,circinatoorbecandidi,ficun
bnphtlulmo,bellidi,&cotuUfittd^CarukumflmmeduntlinumMubm,achorium,chondrilla
na,muris aur,cuta,clematUprima , buglojfum , metanthium, eryngium,fcab,ofa, & qu* a vulgaribus morfm diaboli
mf^ur:'temcyanm,&q,unin!tasrecmtioribmdu:itu^
m f'»"«'^cmar^Hm&var,acarduig^
™Wntbhto,plantagt>uMopo,meMb^^^
centaurium maim , aocodilium ,
\ocafiu,corri,culatopapauni. EchinatU cgitulu flores condunt uterque ckamdeo, 6o
<<ra«y!U,cn,cm,&rel,quacJ:^
olea fquncm, caftanea , cornm ,gai,L. vlon ■ in umbZrldfaZ. ' ? f * >SPf*>«*<> H4™">
fifaro, critbamo caucal.di, origL ,panaci, Z&T1S^£;- * ^^. ^ 4 ^ *>* T'
anritno , ammi*, coriandro apio,fmL,euSZ ' foZT f """' ' ^»' > *>»f° > <™> *»« h °> '
^^ni g enn,,peucedaL,i^
agera-
Inlib.primumDiofcoridis. 13
«gtrato, cicuu,ftratioU millefoiio, myrrhidi, thapfit, fambuco, ebulo,angeUc<t,fiiipenduU, viburno , impcfatoritt,
ti^pimpineU<egeneri,qu<tiio:inuiiuh'rcmumfaxijragumvotatur,qubdhiriUiiimaxime oteat.Cjtitii imaginemre-
pr<tjmtam floresafari,hjoftjami,cijli,arbuti.Corjmbiifiniiksraccmatiriicoh<trembotrj,ambrcfi,
lunaruimnori,bippcpbai.La,iugineqHadamobducumur,at<j s inpappoieuanefiumfioreionintiim carduorum ,fbn^
ibi,tragopogoni,cemauriimaioru,vtriufquechamaleonis,vtriitfquehieracti,fenecM
imagmem referumerjngium,.ister Atticm,amhe,nu,parthmium,bi!phthalmtis,beUis,bjperieum.pentaphjUum,in-
tubixvtraque,tjanm.Pr*taeaexquifitamprorfmplantarumcognmoncmqt!isajfequipoter'rt Semmiim,^
quosptanufemnt,delineatioiiesbaLeat:quxrenonimitilefueriteamiiitimfiguras,tumd!fcrimina,t!m ii»
quospian[*jeiuni,uciiiic«iwiinijMtui:quaicnuni>iiiiiiL'jucriiea<iiiiiri!}niiguras,ruma!jcrimirta,tumetiamjimi- "**"""'
Utudtneiproje<iui.PmcluiitaqueraiemoJoiprofrrunttlmebiuthus,tentiftm,populmvtraquc,oxjacantka,vitis ni- P laiuis
gra,vitua!ba,cjclaminmfecunda.Corjmbateosvcrbhcdcra,ptriiljmcntts,folanumbortenfe,&manicun^
jj)era,poljtnmon,bippophaes.ieniinaautemracmiatinicoh<irmtarieniiji<t,Ambrofi£,botrj,vrtic<tnoft
riaUfumin<%,hjdropiperi,niinoMinofafuntafaro,taxo,veficaria,a$
UrifpccieineJtjraxino,Thamno,jcdquodvatiiiliireferatimaginem,nafturtto^ Atinfquamofti
foUiiulisoiiiuditurgmtian&,iuminofjltuftri,atripfiti,fphUjfip,ananth.t,fa
tur,& velutinucanimtafitmfru$mpue<t,laricis,&c«prcJH.Baccasgeruntolea,laurM,Qz.jphus, ccrnus, rofa, cap-
paris.Oblcngt,&qutmagniii!dt,iecedantoliiiis,vifumurmjrtho,thjmcl<*<t,poljgona
nipno,bed^<t,pericljmeno,ljc':o,cedro,oxjacanth<t,fabin<t.C<tmumfruclumfm
nagjm,gmifta,fiiiqu<tarbor,taj r ianigra,dorjcnium,apotjnum,ftaphisagria,de!phinium,cu^
lupinm,pij'um,eruum,fena,fmilaxhortmj%medica,apbaca,vicia,p<tonia,leontopeta!o,xjru^
1Q &tertiumacomtigenm.infoUiculisverbabdititrbaluacabo,colute<t,colchko,&ftapbjlode
lis modo adumis, inndb rectisferuamdtlphinium,f<xnumgr<tcum, lotus fjlueftris, rapa, napiis, raphanus, lampfana,
biafitca,cruca,fmapi,eryfimum,ctrt&a,leucoium,hed]famm,papaue7Cornu^^
(afia,anemone,argemone,melanthium,ocimoides,papauertamfatimm,quatnmatitum,bjofcjamm,lomAe«i^
ptia,xjri6,njmph<taMcapituluparuUcotipiunturlino,ptarmica,cuminofjlueftri,Jpargan'w^ ff B _
fi<l^,ifopjro,ricino,tithjmaloparalio,o'helwfcopio.Seminainfloccimod!Wlcom a ^ pdo
prafum,Jcorodoprafum,c<tpa,allium:ctfiprtmfollitulo quodam claudamm. Vmbeliis nuda refident femina omnibus
t^H^eribm:itemquefefeh,iiguft,co,apiioimitgeneri,am
jphondjl,o,peutedaiio,elithrjfo,tituu, mjrrhidi, angefiu, imperatorit, tbapfu, coriandn, fmyrnw.feeniculo me
thro,fem<uommbm,athille.i!,aaerato,ftrat,oumii!efolio,fambuco,M^
o Jatiuo,quamJjluefirt:quin &Jampfucho.Papaueris tmaginemfeminerepr<tfentantphjllum,nymph*aalba,byolhi
^^Aeg 1 tt,a,peplU,peplos,cham4jce.PtperisfimiUtudm
F4°,*tprcm,idofmi,ncbabemurmai!ia,aM^^ hh -_£
Pn:^o l ,opb a mx:av,olaalbacham,ci!fo,:afalu,ahorminum^^
adhareat,funtperfonata,eupator,um,aparme, belxme,xanthium,&vulgarecjnogloffum. Capm viperamm fimZ
f^chiuni^vitulinontUfinm^
f™*>>>-t«u,femenfuam,mpart,mr,mag,nemmi»oricentaurio^^
^^Mho^
f^">> l! ^>>°^Crcr,thamiw,:vtet:amfem,neconuem
^ h ^''f^rborum,quamlmbarumdefitef(um^^
y u ^>>>^fefim,na,f,qu,dema!buantdauio,rofmarino,circ^
fj2T mm ' fifam ^
s2aTgu1n7^
<°Mure)Ca"t')£"^
VerbftapZ,a2l"^
j r "A""=0 latlnri.CjCiv.inatumlemrnfrruuttr.rAv ,„-.„ *Ktr... ,.u:.-:. ■ .. , j«"«f»«»
J'<>n,hipp e fd, ;mi ,fZJ m
(onuenit,
14 And. Matthioli Comm. [
( „umrtqubodpmnu!taaeauitnaturarmtmomniumparms,qut'tnterfcvelmaximhonfentiiint,vcladmoduni
diffettiunt Oubfit,vt nihil hac re admirabikwfit in tota natura, mbil%fcitu exoptatiw. Quapropter necabre qui-
deinfueritMcetUm uteris adncciercpaucif^pcftringcre, & de hUpufmtm agere, qiu adftmpliaum medicamc-
toruin materiamfteclant.Tam io}.t,irpmmact,odtofeieproJequuntHr quercw,& olca,vt nonfolum non viuant,v.e%
vermivmtli altera effojfafm eiusftrobe altera implantetur.fed etiam altera alteram merfictat,ftforteprope oriatur.
Nec minor tntcr braficam, & vitem antipathia cerniturquandoquidem ebftruatumfit, vitem,ad cutus radicei afiiu
Braffics mi- fuerit brafiica,non paruo intcruatto ftonte fua refugere.ldeo nti mirum,fi tantum brafiicam contra temulentiam pol-
ra vis ad tc-i m „ e dant,quod^GmuariiquotidUnumeftsido!wfemperapponant,vtvminoxameffugtant.Necfecits braficam
mulcntos. v fa um riganum,rttta,& cyclaminw,atque itla vites:quippepcrjpccium eft,qubdfiftratur brafiica iuxta quamlibet
txplicatarum,confeftim cad,t,tota% contabefcit. Scitta adeo veneficiu , & admurmurantium incantatioritbw aduer- If
fatur,vtinlimineianu*domwtntegrafuftenJa,abomnieorumnoxaeos,quiinbabitant,vindicet.Quccircanoteme-
readociifiimisrerum naturaiium tnueftigatoribw memoriieproditum eft.omnestn vniuerfumftirpes,q,tibiisfcilUad-
fita proftliat,non modb afferuari ab omni dcris intempericanimaiiumque noxa-.fedetiam Ut'tores,fcradorefty 3 euade-
reJerula inpabuh afinis gtatifiima eft,eof% niirifxce alif.qua tamen,fi ab equis, vel bobus edatur, venerii pr&ftntanei
modo eos interficif.tametfinuUaprorfw noxa ea qv.oqueab homintbw edatur primafoliorilmgerminatione. Khodo-
dendri fi ,ores,&foliamulis,canibw,aftnis,6^qtiadmpedumpl!trtmisvenenafunt:hoininibusverbcontrafe
morfwprrfidia.Cicuta efitata homines enccar.item & quadrupedes: nibihminwfturni innocueeiitsfemine vefcutur.
Cuctimmsaquamitadiligunt,vtfivasaqu£plenum,ditmpUntuinharent,iUuJubiiciatur,admodumhngioreseffe~
iJi,nureiniUamdefcenda)it.ContraoleumJiippofitumficrefugiunt,vtinbamosrecuruenttir:quandoquideminvri!-
u^fhnotcumomriibw,qu&fmunturplav.tufiniiriicimeft.Qmftt,vtpUntaqudiba
perareftat,& moriatur .Obii crimi admirandum non eft,ft arbores,qu& oleumferunt,acreftnain mittunt,caterarum
infittones afpemanttir.quemadmodnm cas non rejpuunt aliarum nonnnUn.,qiu mcoleum necreftnamfundut ,fiqui-
Kt\,ota&\a-demfaoecoi:ffeltae!lqumwpyrafme,pUtanmpoma,myrtuspunicamaU,oxyacanthameJpila. Atnunquamviftt
rum zthotur mt ^ mu ^ rlx ^, CCM l les>0 i ea> ^
fcu&uum k> f ulmmis t (i um a rcetpellis hyeim,aocod,li,hippopotami,& vituii marinimequefulmine iciunturficus & laurw. Ca-
"'"' prificoramgrojii demejiuuficu appev.fi,nonfotum eorttmfmciw decidere prohibet,fed etiam caducos ad maturitatem
vfque remorantur.Apium tantb celerius adohftit in bortis , quantb magis atteritur , & calcatur.cum tamev.ftcw, &
coniraeueniatderetiquupLintis.TcnmfcuntgaUi,efui%aptioresredduntur,quiiugulatipriusinarboreficipepende-
Corpora ifta rint.Carnesputredine diutiw itttfit afferuitntnr,quibw itnew clautis fuerit infixtts. Corpora iitaftilrr.ine.etfi exiccen-
lulmine non titr,nunquamtamenputrej'cunt. Quarenonimmeritb poctaiUe damnatur, qrit Phaetontcm ceciritt de ccth tactitm }•
putrcfcunc. au^fidam in valiibw computmiffcSed miiore mir.uulo nobuilludfefeoffert,qubdftilicetfu!minis iciti ehculis au-
fulrnin^nf """ "dimatur illis UUfis,ac ne cifufo quidcm ceraftgno-.pariterj, ex dolio vinum euanefcat ,dolio nulilbi fracio. Qriid
cultas. " triim hoc mirabiliwfMartia princeps Komanoritm grauida ictafulmine, partu cxaninu.to , ipfa citra vlium aimd in-
(ommodum vixit.Mentha laiti impofita dcnfari ipfum in caftum non fmit.Murcmpiftesferuta tacU ftatim moriu-
tur, Scorpiones item admota delpbtnto herba,aut lycbriuie fylucftri,aut aconrti radice,quodpardalianches vocant,ad-
eb torpefcunt,& ftupidi redduntur,vt potius mortui,quam viui exiftimentur-.veruntamen atbi veratri cont:i Fl u mi-
rifice excitantur^virefq, dcperditas recuperant.Succo cotuU mantts illita apum, vefparumque aculeo non infiftantm:
Qftodrtmmaluapr£Jtatoleocotula,corpor'ifq,mebruiliita.QuipolemonUr'.dicemgeftai!erit,a^
tur.etfi '>ctusfu,nulU iieqtte moleftta,nequenoxa aff.citur.Forrb tanta eft arundinis, &filuis dtfcordia , vt arttttdmc
vomeri annexafiiices in agro enauperittw deperdantur.At cotra magria mterfe ineunt amicitia arundmes, & ajfa- 40
ragi:quippeinarundinnufatilogeUtiorcs,quaalibiadoleftunt:quetuadmoduin&V!les,qit.:V:ii,os,p3pii!r,J'qi!eJca-
dut.Magna infupercouueniunt aniicitia rnyrtw, & ohaittcm luc, &ficw. Orobancbe foUprf.fev.xia iegimttnaftran-
gutat,CiiriiceshciuUritfiviuidcimetur,ribfoluquartanufebribwreniediofunt,ft^
Gallinarum Mart y res j e i eSt &mufteUgallinasnonattingunt,qU£ ruufttccofuerintpcrtinfta:nequevu!peseastnuadiit,qmpul-
Muftelas. morievutpinucomedmnt.Viperafagiramuhobuiafaciagrefiufiftit,&velutiattorittamamt:quodit^
h leuiterpercuffa.Furens elephas ariete tantu conjpecio manfuefcir.neceft taurw tamfcrox,qmftco arbori adaUigatus
r.on mittfcat.Magnes lapis mirefmum adfetrahiratftallio cofricetur, idncutiquam agit,nifij'angtiine hircino lotrn
vim ab alito objejfam redimat.Succinumpaleas,&feftucas adfe trahit,nihihminw oleo illitum,eas refp!iit.Equi,quos
lupus momorderit,&pernici curfu,&proltficaprobitate poltebunr.atfiluporttm vefttgia calcauerint, cruribm obftu-
pefcunt,ac couelluntur.Carnes ouilU a luportt morfibus ditaniau cateris teneriores, & guftatu fuauiores exiftunt :at$o
eariiUna veftibw cotexta,pedicuhs creat.Leo animalferocifiimitprafeniegalltt mirti in modit veretitr,ac magis terro- .
recocuttturauditoehscatu.Gallinaceipullielephante,boue,&cquumiritmh)irtum:atquifivmbra in
tierevelantts coJpexerint,ad matremaximepmetriti cofugiunt.Necfecw agunt oues & agnijnpo cofpecio. ldc;r. lapiu
JcilU bulbo cotaclo quamprimiiftdesatur.Hyenx vmbra conteSi canes obmutefcunt : itebyeiu tpjiw lingr.a a Utratu,
ac morju canum et mordactjiimorumferenie vindtcat.Polypodium herba cancro ariw.ali admota efftcit,vt uparuo te-
poris traciu tum integentes cruftas,tum vngues epedibw abiictat.CicoriupUtari, foliis riidos implent, vttnde vefperti-
lienes abigant,qttibw cum ingens odiumgerunt.Hirundinesapium comportant,vtt'meas,& bhitas mdisinimicas ar-
ccif.iu & cbeitderitum maius,qub obucatupuilu vifitm refiituant. Caterkm laurifolia niduhs importat palumbes,
accipineshinacium,coriti,mm,vpup*adiantum,comicesfupinZvirbenaa,turdwmyrtu,perdM
Ucariiiiuaqmlacaltitricbum,gderitagramcn,cygritviticem,vtkdiiierftsanimali!imi)!,^^
quociique,quodnoxaadfmepofiit:tamadm,rabituinvoUtiiibw,&qi!adrupedibwhabettiripftwnatur^
circa rerttm vires abfconditas.Catw qv.adi, hcrba adeb g.iadct,vt tlit catarU nomen recentiores indiderint: quin etiam
phu mmoris radiabw maxtmede!ec7atur.Ran<t iuncum,ranunculum, &ft<tbediligum. Teftitdines, & cicoriu ori"a-
num adamant. Serpentesfceniculi affricatu vifum recuperant.Leo deuorauftmiafebrem efficacifiirriedifcuttt.Cerut,
&fera capra non modb dtciamipabuh HUta vulncra m Creta infuUfimanufed & infixa tela venamibw renciunt.
Vrfiformtcasdeuorant, vbi mandragoram dcguftauerint , qiiibusmirificefanantur. Elephantes deuorato chanu-
kontc ammah okaftn frondes dcpajcuntur , qritbw mcolumes euadimt. Auftres, anates, ac reltqut aquatic*
auesftdi-
In lib. primum Diofcoridis. \$
dKcifideritetantumherbafaisincommoilismcdcuturftcutigaUhubelxinmdeuorant^grues
numftercus,apri hederam, & cmaram certtt. Pncterea rhabarbaroftaua bihs e corpore detkitur, itema, manna, &fca-
momo.pitutta colocjnthide,& turpcto.-bilis vero atra hellsboro, & Armemo lapide-.ficuti &' vcncnathaiacajupcran-
tur.OculorumagritudtiiescHrantfolocontaclufdpphiri&dnthraces.EbrietdsamcthjiftolapidcarcetUr.SangHiiiisdc-
jluxus lajpidefijlitur. Topafio appenfo venus infirma redditur.item & vitice leclo cubautibusftrata. Tormiu aiis ve-
jpertilionis,& vpupa cordeftigantur. Qmn &Jerpcnte; veterum calciametitorumfuffitu abiguntur, vt blatU, &pa-
piiwneshircmoiociiioreiuceiijo.TorpedopifcunonmodbmaiiH,fed&longioribaft^
pidum reddit,qua:nxis validijsimis mufculis conftet. Catablepha quemcunque ocitlo conjfexerit , enecat , etfiper mille
pdffmdijht.NectnterhominesdejUHt,qmlaudtbiis,&ocitlorumintuituconjfeacseffaftinmt.Catnm
x °volattiiumpeniitaquilinupr,mifteantur^reuieariecoiitabefcunt:quemadmodimteftudimmcimd,tc
rumpuntttr,ft vna tantiim ex iupi inteftiuo par.ita intereas refonet. Eodem paritcr ntodo tympalta ouinapdle conftru-
dafranguntur/itjiupjuum lupina membraua conteclum interaliapulfattir. Tanta muficis , tibits, uteriffyidgenut
infirumeutisfacuh.iiaduerfustaraiuuUvenciiumiiieft,vtlang:ientesetianiinuitosnonmodbadch^
ncfy alhcidi/edetiamperfanet.Quinetiam tanta vipoilent Marfiac Pfylli contraferpentes , vteasfolo contactu ene-
ient.Tauruspnun3isrofaceonaribwftdtimvirt:gin:corripitur.^
tumHaturaiiiftammdmftatimconcipit,mcreftinguitur,niftaffiifooleo.Seddebuhactenm:quandoqm^
Jiudentesphtra ddbucftlemio pr£tereundaduximus.
tHtclocw(vtmihiretuhtt^cedentifi.MedkiisAuguftinusGadaldinus)inantiquocodkeitalegebatur: e! ( i%iu»
Jixfofifiza^oytw^inpi^Ttc.ldeftiintumoriimdifferentiasvnumquodqueipforumreferentes, Otuieclionon
lc fi>lumobidmagisprobaripoffet,qtumviUgata,qiibddogmatk4ftt,iaud^dogmainnitat,quodfaculM^
meutorumcaufamintumores, & meatus referebat: fedqubdetiameim dogmatis meminerit Galenus lib primode
ftmpl.medicantiittorumfaeii!tatet.tp.primo,his verbis.rm; M i„ y°\? eVn £ ^yibn,^ g o-^ra, ^ £5 «&■* ^T
'''»" Ti W ™f™*r*?>rmr.Uoceft:Quidam enm in magnitudtnes ,figuras , &ftm tumornm &meatuum refe-
ruiti. '
METHODVS.QVA DIOSCO-
RIDES IN SVO OPERE VSVS E S T, ET
SECVNDVM QVAM OMNES AB AVCTORIBVS
propofitaepIantseadDiofcoridiscapirareferripoC
funt, a C asparo B avhino propofita.
Vm Dioscoiudes de mateiuA medica perfcaum opus fe fcripiuTe in
, Prafatione tc(letur:& Galenus tf.de facult.fimpl.medic.i.ide ftatuat, fiis verbis- Quin
| que libris materiam omnem vtilem Diofcorides abfoluit : & i.de Anridotis , fufficien
! ter de omni mate.ria medica in quinque libris a Diofcoridc fcriptum eft,oper;epretium
cftintelligere, qmnamin fuoopere Methodo fiet vfus. Diofcorides cum duos e(Te iMUiam
pracipuos Medicm* icopos ammaduerterct , Sanitatis conferuationem , & Morbi curationem • ma- f «>pi <•**
terum Medicam pertradtaturus,cenfuir pra-ftantius efle valetudinem confcruare , quam amilfam rc
cuperire:quare ab ilhs exorfus eft. At cimi nihil fit,quod tam valetudinem coferuct , quam Spirituum
5C 1,-^ i latIUi re , feaio ' ea *«"* cito hxc P r * ftare q^eant , prcponit : eiuimodi autem oun flnt *ro-
S™ ° mat ;bus P rlncl F mmf ; aclt - Sunrautem Aro 1 iiatica,qu a :plcnum,gratum,&perfeueran-Aro„a«i«
rcm verbigrana.pcr annos circiter decem.odorem fpuanr.Quarc ea que fecultare conueniebant pri 1"*-
mummnxit,&quantum hcuit etiam facierum fimilitudinem obferuauit, cum facies feu forma exrer
naiplius phnw/acihme (ub fe:ifum cadat. Vbi vero fecultas a forma extAna eflet feiunfta , potius fa •
v?rS ^™ ^^ fo l mailmilcsconl ' jnxit ' in( l ueckfles&ca P ita digcffit:quodpiobaturipnusAuaoriJ
ve tb.s,vt qui i n fi ne pra:rkrionls Ubri f ecundl hxc habcat f ldeo £ cog 2 orura vlrcs «aCfl^S
«r.^quarlequuntur:(ic&inIibrotertioii iquit ,qu.-evernaculafmit&cosniatacenfentur Aliouan
SiSaS^T^*^ in r cdebat ' Norain1s iimiiitu d""ofc;
< S ^ da S em retu!lt : fic enlm mnnltllm cha °s in pauca reducitur , mem&riamque &ar
tCm P Iuru ™ m ;™«.Primoergolocoaromata,qua,fpiritusrenciunr,caloremque innatum fouent" , * ■
propofiut:mox lus fubiunxit, qua, ex Aromatibus componunrur, vt vnguenta&olca TauiZ Z^ ^™ T'
dLT m Rr siiofor r ncprerio ' &adraniratemconfe ^^^
i nd m £i° V Z '' h uib - e S r f entes ^vngebanr.^GalcnuspleniusinliSeE;
t.ic .ua,docuit. Ha:cverocumabarbonbuspetantur, arborcs, a quibus vnauentcrum&ol-orum
mater« dcfumuntur.fubiunxit.Tum ,n fine fibri, de alimentis agere incipit: &quifver Sc eft or?
mosparentesporiusarborumfruffibus,quamfaigibusv 1 aitaife,idcoantcqur;rCe^^^^^
«»^nutriunt ;a ccederet,arboresquarumfru6h.scdulesfunt,defcripfit:vtqua,finem 3i£
aroma,,
\6 And.MatthioliComm.
aromatids,etiam alimcntorum genus inciperent:accedentc etiam facierum fimilirudinc : &quiami-
fe,& in librum fecundum poft caput de Lepidio rcuciendum eiie, nori I olum ratione ea , quo
iuftum inter arbores non habeat,vt loquimr Ianus Cornarius:fedqmanec facultate,nec facie,necno-
minisfunilirudinecumiisqua"aDiofcoridelibroprimoproponuntur,conueniat. Eandem ob cau-
fam caput deHalicacabo.quod in quibufdam exemplaribus lbcridi fubiungitur.expungendum venit,
Libro r C cun-&inhbmmquartumadSolanigeiierarefcrendumcft. Secundo hbro, cumnon ioliim Aromaticis •
do qus con- reficiamur.fed & Efculcntis ipirims & calor innatus conferuetur , humorefijue augeantur , quibus li- i a
unc^ntur. k ruill „ mmm CO ncluferat,nunc qua: fucccdunt,proponit,vtpote carnes,pifces, cerealia, olera: ab A-
' nimalibus incipiens, a quibus non folum alimenta , ied ctiam remediorum copia educitur : Cerealia
fubiun<nt,tum olera:& ii ab his medicamcnta quadam vel colligantur, vel conhciantur , breuiter ad-
monetlfac enim Diofcoridis eft mcthodus, vt primum propriam vim,dein communem alicuius pla-
ta: enumerer.id eft,id quod illi pcculiare eft & pra:cipuum,& quod preitanriffime facit:poftea id quod
etiam aliorum auxiHo agit:quod vt in particularibus capitibus obferuat, fic etiam in vniuerfalibus tra-
ctatibus idem perfequitur.Exempli gratia:inter oleraceas ea connumerat primo,que magis in vfufunt
vt Triticum,Hordeum &c: dein ea qua: minus nutriunt : quare Ahmentorum oleraceorum genus a-
cribus terminatur. Acria autem ciim alia fint Alimentola,alia medicamentofa,alia mixta:ab alimento-
fis orditur,vt a Sinapi,Cepa,Nafturtio:qua? quamuis parum nutriant,appetitu tamen excitant: hax fe- i 9
Materialibri quuntur,qua: non nutriiinr,fcd mcdicamcntofa tantum funt.vereque acria.Tertio Iibro , vt in iis quE
Tertii. medicamentofafunt,progrediatur,Radices fubiungit : mox fuccos, qui ex Corollariis eliciuntur : Di-
cuntur autem Corollaria-nerba- , qua: vulgo odorata: planta? appellantur , & potiflimiim odore grato
Lib. quartus, dignofcuntur:fubiicit Vmbelliferas,quaru precipuc femina in vfu funt.Quartum librum Herbaceum
genus incipinHerbacea dicunmr,quiapotiliimum herbacca pars (fiue inteiligas foha ipfa, vel ex iis e-
Kcitum luccum)in vlti eft(fub qua ipecie ea queCoimetica funt,& ad capillorum tinfturam faciunt,&
adcutisornatumpcrtincnt)deRadicibuseriamegitpurgantibus,atinfinemlibri reiicit ea quajpo-
tenter purgant,quo hec,nifi alia profint, vltimo loco cxperiamur,& in vfum reuocemus. At in purga-
tibus primum ad morbos internos,tunc ad externos rcipexit:& rurfiis primum ad vniucriales, tum ad
pankulares:&potius&priusadpericulofos,quamadfalutares. Nec omififqua: vulnera&continuij»
Lib. auincus, j l ut i onem cu rant : im6 & de venenis quoque in fequentibus egit. Quinto hbro de Vino agit : hcet
namque fint,qui vinum inter Aromatica rcponendum cenfeant , vt & omnia ea qua: ex eo eliciuntur,
vt Aquam vitae,Omphacium,Sapam: aft quia magis antidotum eft , & eo potius ad medicamenta mi-
(cenda&anridotaconficiendaopushabemus,quaadviclu,inhuiiclociieiushiftoriareiecit:&librum
integrii dicauit, quo etiam vinoru fa£titiorum,qua: partim aromatica funt,partim vcro purgatia , mo-
Lib. iextas. ^ um CO nfi c iendi,doceret.Liber fextus : quoniam venenum pracipuus eft vita: noftrx hoftis , ncc fatis
fit fanitatem tueri, ide6 fexto libro de his agit: quem aliqui diuidunt, & alterum , De Beftiis venenum
eiaculantibus-.akerum de LethahbusMedicamentis infcribunr.alii in trcs,alii in plures diuifcrc Iibros.
Ex his ergo patet Diofcoridem magis Facultatcm plantarum (quas in Arbores , Frutices & Herbas di-
ftinxit)rcfpexiirc,cum hoc magis intxinfecum iit,neque adeo mutabile. Secundtim hanc Methodum, 40
Angelica non inter Apiaftra connumeranda.fed cum fir aromatica, venenis,pefti ac putredini aduerfa,
ftatim poft Iridem vcl Meucollocari debet.Sic Flos iblis Peruuianus,quem audtor nofter edir. poftre-
ma poft prafationem locauit:Dodoneus ad Chryfanthemum : Cafalpinus ad HeIenium,retuHt : licet
antiquis indidtus vidcatur.tamen non ex folius ftipitis, neque floris aut feminis forma in aliquam claf-
lem rcferri dcbet, fed omnibus fimul confidcratis,& maxime facultate ipfa , qua cu Carthamo conue-
nit,adCarthamiireferridebet.Inadprobationeremedioru&viu,hectriapoti(Iimiimobferuat:vtvel
fibi experta dicat: vel c5muni vfu & experietia adeo probata.vt nullus inficiari poifit: vcl qua: a magno
aliquo viro fibi expofita aflerit. Ha:c vniuerfalis eft Methodus , niic ad Particularem.Pai ticularis me-
thodus cft in capitibusun initio capitis nomen proponit, dein regionem in quafrequcntius vcl opri-
ma prouenit,qua: Geographia eft:tum Chorographiam fubiicit, eiusrcgioms locum, vel niuofum & f •
alrum:vcl vmbrofum:vel hortenfem.vel aliu.n, ahquem cxphcando. Poftmodum abhis incipit, qua:
maximc oculis patent:hinc ca quz non tam facile videntur,vt funt radices & fcmina: mox pamciuares
& minimas diftcrentias:tanctem facultates & propnetates & primum vniuenales & antidotarias , qua:
Cordi, vine fonti dpitulantur : dein cux fpiritibus animalibus : tum qua: ad morbos totius corporis,
dein partium & commumrer qua> ad capins morbos valent prim6 cxponit. Verum in virium eii arra-
uone aliquando lunpliciter ponit,valct,prodeft:aliquando legitur,ferunt,pra:dicant. Ciun fcribit vi-
lere,prode(Ie,yidetur expenentiam eius rei habcre:quodver6 nuncnon femper iidem eftectus obfcr-
uantur,idadplantarumvanetatem,qua:aliorumlocofubftituuntur,referendumeft- nou ver6 adi-
gnorannam&fallend,voluntatcmAftcumhabetfemnt,pra:dicant,nonneceflariumeftamumcntu
cernrudin.salicumsfacultaas Tandemhcet qua:dam interpofuerit, nontamencontrapropoiTtam <f»
methodi.mfec.t/cdquodnuUuscommodiorl cusviderctur:ficConfec-tioncmC V Dhiipreraroma-
tarecen mt, qumexodoratisconftat:fic Picem& bitumen terreftre inter gumnuta. Haftenus de
vruucriah&paiticulanmethodohbrorumDiofcoritusdemateriamedic^eoruiidemquccapitibus.
j. IRIS
In lib. primum Diofcoridis. \y
i. IRIS DOMESTICA. «. Iris SYLVESTRIS.
m. IRIS SYLV. ALTERA.
iv. CHAMAEIRIS.
8 J
IRIS
18 And.MatthioliComm. x
i> f . IRIS. CAP. 1.
TRis a cceleftis arcus fimilitudine nomcn accepit.Folia fert gkdioli,fed maiora, ktiora, & pinguiora,
Flores in fummitatccuiufque caulis,a:qualibus inter fe fpatiis diftarit,incurui,varij : fiquidem candi-
©mnia cxcm di,pallentes,lutei,purpurci t & ca:rulei confpiciunturrqua diuerfi coloris fpecie, qua;dam cceleftis ar-
plaria •$£ cus imago reprxfcntari videtur.Radices fubiacent geniculats, folida:, odoratx : qua: fruftatim difle,
xdviu >. in &a:,iii vmbra ficcantur: & rraie&a: lino reconduntur. Melior eft Illyrica, & Macedonica : & inter has
caalc.' kudariffima,qua: 1 mutila fcre,&denfa conftat radice,frangenri contumax , iubrufo colore t guftu a-
<xmr.lxotlsi maro,odore perqiuimgrato,cx:iyncero,itavtnullumproriusfitumrcdoleat:qiia:dumtuiiditur,fter-
i.l'ubmutila. nutamcnt a mouet.Sccundum locum habet t Africana, candicans..guftuque amara. Teredines in ve-
tuftarc lenriunt:tunc tamen odoratiores reddi folent. Vis omnibus excalfacxoria , extcnuans , contra
tuffim efficax:hurnorum, qui argre reiiciuntur,craffiriem digerunt:bilem, craffamque pituitam ex hy-
dromclyte drachmis feptemcpota: purgant:iomnum conciliant, lacrymas ciuiit, torminibus meden-
tur.Eacdcm potx ex aceto auxihantur ierpcntium icribus, lienofis, conuulfis, perfrittionibus, horro-
rrbus,& quibus genitura cffluit:mcnies ex vino pota: pellunt. Decoctum earum , fceminarum fotibus
vtiliter imponitur,ad emollicndos locos, laxandaque in cis venarum ipiracula : ifchiadicis infunditUR-
fiftulas,ac finus carne explet.Radices ex melle glandis modo iubdita-,partus extrahunt, quinetiam co-
&x & illita: , ftrum as veterefque duritias cmolliunt. Sicca: quoquc vlcera replent , & cum mellc pur-
ganr.nudata olla corpore operiunt:doloribus capitis cum aceto, & rofaceo magna vtilitate illinuntur.
Admota: cum albo veratro,& duabus mellis partibus, lentigines & vitia cutis in facie k Sole contracta
cmaculant.Pcffisjmalagmarisj&acopisinferuntur.Invniuerfiimmagniadomniaviiis.
liitlis gencta, \Rishi vrituctfum fatiu.i cfi,&fjhefiris, ilfius tres liumeranturfijecies, verficolor, iutea,caiidida.ituius tantttm due
ciuique con- maior & minor.Satiuapafim in hortis & viridariis habetur,folio gladitformam refercntcftriato, actiminatoque:
.iniciatio. cauleinprsfert Uuem,cubitalcm,rotundum,getiuulatum,aquoramuliinJiimmitateexeum,eqiiibi'.sfiorcsprodeuiit
Violacei coloris,&quahbus interfejpatiis difiantes,& variis in medio coloribus fiefe immifientibus Iridis ccelefiis modo.
Capitula edit obhnga,gladtolt modo , crajsiora tamenim quibrn femeti concludiiur totundum , fiefittu magnitttdine.
pro atur Q^jj t vt ,\ manifcfio ducantur eirore, qui Iridem nullum ferrefemen coritendunt.Radix inefi Indi c.iiidicans,folida,
icinium i u .geriiculataque,acuiusiufimafede,copiofifttndunturfibrd:,vtinmaio.'iphu,odorat£,gnfiHacres,&fubanu
dcm nullum acradix. STLVESTRIS dutim efi generunu Altera, qu&plwimum fixofis collibus& ajperis nafcitur locis ,fatiut
fcrre femeo. percmniafimiHs,miiwri'jiis tamenfolHs,&floribus,radicibiisgracilioribus, ac & caulibus. AlTERA foiiis gladkli
Indis h iuc - p 4 ulo!ongiorib.radicetenui,,lignofa,geniculata,fubrufa,inodoraj 3 ,&graminufnemodorefente: caule breui : florc
° ' cttterislciigeniineri,odoreArmciijacimali. Coftatlucfoltisnouempurpureis,quorumextima,fuperioretaniumpar-
tcaureispingunturliueis. Stmtijuibanclegitimain llljricamputent, Itljricamabltaticadifjem ■■ exiftimantcs ,in
quoruniJentetitiametfiiainpridcmdeuenerim,tamenlongealiterremJeb l iberepofimodumcoiiiperi.Cuandoquidem
prsfcni lUjricam nouerim ,non qubdgenere , veljpecie a noihate dijferat,fcd qubd cceli , Joitque i/lius conueritentia,
psftantioribits pcllcatfacultatibus:vtabfinthium,quodin Ponto nafcitur:acorum,quod in Cokhide, & Galatiai cj-
perus,qui in Sjria,& Cjcladibusiiifutis::oslus,qui in Arabia:crocus,qui in Corjco monte : mjrrha, qtu apttd Troglo-
ditas,& MiiMoslegiittr:& alia quamplurima puferuntiir alocis ,quorum dote felcctifiima , pnftantifimaquepro- 40
ueniunt.lderimapeneteftaturgrauiJUmusauclorGalenuslib.primodeantidotis,hisverbis. Omnesjtaqite berbarii
vnanimesfcripferunt Irim in liljrio natam optimam cJfe:petrofiehnum verb,qucdin Macedoniapreuenit : bttumert e
lud£aaduecJum,itm&opoba!fiamiim.Idem&innliquisfecerk,quorumiUtesaregionilusacceptas,cm
de vnoquoqueloquemur,noomtttemus:b£cGalenus. Dccuitidctiam ante Galeimm theophrdftus lio. ix. cap. V11.de
hisloriapUntarum,fictnquiens.lnEuropanibilpmnlrimimmeris,qu&optimaapudllijiw^
temaritima,fedmeditmanea,magifqueadfieptmrknmfita.Verhnlocialocisdifi'erunt^
pojsint. QmbuspaVam ett, llhricam Irim nongenere,&facu,fed viribns tantim a no/Irate difiungi. Sattua (vt arbi-
tror)exagrcfiiorigincm duxit,quemadmodum plantarum aliarum plertquciultu tamcii vcgettor grandiorque effe-
fa.Smturtaiit&altcra,quamflore&foliisminoremeJfcdiximu:,qu*etiaminbomsfreqiM^
dnimiitate.tHmodorispr£jiantia,tumetiamqubdnouisfioribusdeleclemitrboimnes,adebvtiam
Oninio re- "^™ hal * intm ■genera.Smit tatntn, quiputentnullam Irim domefticam rcpertri, qubdfcnpferit Thecpbrafttts loco
orobataeoru "'"'"'•*<'> tiullum Irtduultum accommodari. Sedii, mco quidtm iudicw , decpiuntur : quandoquidem Theo-
<jui ^i^pbraftuscoinlocor.ondeomminvntuerfumlridedijferit, fed de Illjrica tantitm , qtucum loci ac cech chhiaitit
rtmnTc '" SrgV"**! ^.jN»^»». *« efinecejfe, vt colatur. Pmerea citmbcdie Iris domcflica pafiim
gant. '" ftj/ " f 'r? ,' m ™' tfehraqujjpeaetur: fyiuefiru autcm m plunims monttbus fbonte nafcatur , fio-
nhtsvfotmfattuztongeimiiortbus, radtcetenutore, breutore & aridiore : nulii quidem abfurdum vider, dcbet,
tnl^TfT^T^T' i & wct,4r ' nm P m <"» hAe -> ^teresquoqttelndufjiuefiris mentionem fecfc,
^icmufiim^
pofitionesabAfilcpiadeconfcnptasrecenfet.QtttiietiamPliniushb.2 7 cao ,, Ld,,f,r,nr\^ rJ / \ ,,, Sa
^^l.Sytuefbcsviriufqitegenerisplurma^
«*,« vbr / Bgrato;quamuuetiam amhM v , dermm campejm J us „%„ l on % a s2^J^ UCM ^ mm ^" en *
plurima oru „ & ■■ j ■ r eJ & on, >' r 'P K £tpr£tcrcati'iatktirmnaenere.au£
P m , floresntuetcaiidorisquyueaureospoferat.HanM^
lnsc m iil i .riavid,tnits,cuimradixodonfragramia,&viriumroborelllyricamferU a uatK- f rJ,
Idsaurca. reo P fe,,doacorumefevHlgar u vJus. E fiemi„h,cInctis femTS^Xtu^l^T^VT
dU~,tPlimustib. 2 t.cap. 7 fi^^
datifmia m Mjr,co:& ibtguoquenon tn niaiimmMmhtucfirb^ ' • K ' &medlcm * na fi em *?»
j ij »j "';'->^',w..s 1 ^^ron£,qucdaNtcaiidrotraiifcri-
rtft
Inlib.pfimumDiofcoridis. ip
hfitfc videtuT.Pnxinm in Macedoma-.longifima luc,& candicans,& exilis. TtrtiuM locum habct Afncana , ampiif-
limj mttr omncs,guftuque amariliima. llljrica quoqiu dttorum generum cft:rapbanitis afimthludme, qvx & meiior:
yiiiz.otomosfi!britJa.Etcap.20.eitijdcinIibri,Irisriifa(inquit')mclicreft,qiumc.!tidida. Quttus inUtisJibimanifeftc
rcpugnarc vidctur Pimius:qttod fiipenus rapharittem,qiu candicat,rhtzj>tomo,qujc rufefcir,antcpoji'.cnt, hic vcrb ci- plinii cotri»
tri.Diofcortdiprtft.it,qiufubrufo conftat co!ore,qn.ilts Pltnto rhizjotomos. C£tmtm(Ji Theophrajto & Plinto creda- ditho.
mus)non omms Illjricapraftat ,fcd qitit tantitm tn fjlueftribus naicttur.fiquidem qun in maritimisfoditttr , httmore
putmans improbatnr,qubdfubindeflaccefcens contrahatttr tn rugas.Succus hjdropicis propinandus , qttoniam recenti
jllyricadefiituimiir^hioftrateelicitiirJucit^abundeaqtias.ExcalfacitlrisordinefecundocompletOtVeltertio incbo- Indls vlt 1*
aiitc,&paritffficcat.Atqucprstervires,quasilliadfmbitDiofcoridcs,aliisplutibiupollet,quandoquidem compet- P rat " . ra "
tunt cjl,nunfam oru haliturn commcndarc:dentiitm dolores mitlcerefi radtcis dccotlo iidem foueantur : coqttit item
abftergit,digerit,refoluit,lenit,referat,expurgat,& deiicit : vttlnerariis medtcamentis immifta farcotica eft. Radicis
txpreffmfuccusbilemflauam,pitriitam,&aquascutemfubeuntespellit,h£morrhoidasfotuelicit.Titquoqiieeteciua- Elect. cx Iri.
TiumexfitcciradicumIridisdrachmismbiis,Galanga,zjedoar'ucriiufquedracbmisduabm,Cinnamomi,Carjopbjllo- ^ ^hjjdro*
fumcuiufquefej'quutracbma,marindbrajsicafetnitncta,&mellisquantumfatfucritadexcipiendum: qito maxhne P lcos "
itttuntur aqiu intercutelaborantes,vbt quotidiefcmttnciam ieittni deuorauerint. Quin etiam Iridts radicttm farina, i r ;j. ra< L T i,
£ l ;nb,n.ir:tmquatuoTptndm,addittsctnnamomi,&anetbicritufquedrach.dtubus,&aocifcriipulo,dolores,&tu- rcs.
tnura tejliailoram.mirifice tollit,fi panrit coccineifrufto,albo meracoperfufo, hu omnia m pultterem contrita excipi-
antur,&calida apponantur. Eiufdem radices vefiibus interpofiu, eas a ttnearum erofioriibus tucntttr, & odorisfra-
grantia commendant.Radix ipfa contnta,& cx aceto btbita,omriibus adtterfariir venenis. Succtts radicis naribus infu-
lQj'u<rrrrltrumapitmtamiTiflcfpnrirat:vpitrinillifflnirnntri*ru mpfffi Medlf it exjf,-
k"' lli!ft' Lu T"fi "■hnft' ■■xnlfitfr '"</''• ' " «*A> Pntum radicis decocliiiu obftntCtiones apcrtt, prifertim vbi crajfafue-
rit inip.iUa matefia,& ventris tineas pellit,vrinas cict,& rcnum calcttlos eiicit.Datiirpotadu vttliter iclcricis, qritppe
fudorcs imuet,& aiiriginem exterit. Pulmoncs,& thoracem cxpurgat,& locinoris inftammationibus auxiliatur. Re-
centes Iridis radices faccharo attt melle condiujantur vtiliter deuorandt vncia pondere calculo affeciis , & anhehndi
diffitultatclabt>raiibm,qiiinetiamhjdropicU,acrefoliitis:c£deniinpaffodecocl^
&illit.t,parotidasbeliedifcitiiunt.llljric£pitluisfefquidracbm*ponde
Uacosaffeciu.Oleum,quod'efloribm,&radicumfticcopaTatiirrefolutt,moliit,concoquit,frigidosdolom olctt
tenuat,&iriirificecbfmlocinorts,&iientsdoloribiis:Podagrtcosiitttat,lenit^ ; articiih^ ad <l"°s vfus
partimpuflat & adfrigidos vtcri dolorcs , ad comtulfos, & aurttim cruciatus. Vfus aptid vetercs eft radtcum tantitm, P ra " ct "
yo quamuKnuncnondefuntrecmtiores,quifloresqttotj 3 inmeiicumvmantvfum.lr'isfjlueftrismator excalfacit & ftc-
tat valentius tamen qiuni domeftica.Eafdem cum domeftica vires babcffcdacriores ac ctiam vatetiores. Atjjltteftris iii s COC no-
minor,excalfacit&extmuatordineprimoautfecundoincboante.Pr£ftateademqiuutcraIridisgenera,nmionta-
men efficacia.Fit eftoribus oleum,quo quidam vtiltter vtuntur ad tmnentes expartu mammas, & adteftium inflam- g alltls -
mattones.Repmojuoddaeffelrtdisgenm.quaAjhagalitiscognominedicitur.ld.n.oftenditGatenuslib.i.decomp.me-
duainent.fecundulocos cap.t.exSotano tranffcrtbcnsute Aetius iib.i;.cap.;.qui quibttfdain eri.ptafiris Irim aftragaii^
tide imponunl.Veruntamen ciim antiquoru, vel recemiom repererim ncminem,qtii infimpl. medic. iibris huiufce Iri-
nocatur.
tarios edidtt, Irim aftragaiitem,& Aftragdu ideeffe exiftimaf.boc argumento dttcitis, qtiod Pimius Iridem dupliceeffe- '
tradiderit:alteram,qiu rapbamtis afimi!itudine:alteram,qtu rhizjtomos dicitur.At citm afiragalus radtcemrapba*
4 rii modoferat, inde lridem afiragaiitem Aflugalttm cffe coriuat : quin & Pliriiopcr Iridem rapbariitem , aftravalum
mtclligicenfct^cdmcaquidcmJentcntiarccJimfortaffercmhanccxplicaffetJipereamlr^
raphamtis vocatur,aftragalitem idco defignari dixiffet ,qubd vt aftragalits,raphani modo radicem geraf.fiquidcm Pli- « Galcno.
molns raphamtisafhagalusnon eft,fed altera IrUii llljrtujpecies. Quamobrem ita Iridem aftragaiitim a Galeno co-
g>ioniiiiatameffeputaumm,qiiodradicereferataftragalum:quemadmodiimraphariitisaPiiniodiaacft,qubdrtd w
rapha;i!imrepufentet.IridemmemorUproditamfi,iJ]eGa!ciiointibrisfimp!ici!immedicamen^
rcperi:ta,»etJilibroprimodeantidotisemspoftmodiimmemmmthisVerbu.Andromachmrofi
wngif.qut ;vbanonfruftra,negligenterq\excipiendafunt, velutt necchnaitumedicinupatrunomenapporitt, de
quibuspaulbpbjUiffmntes,quidquoqiuingenmoptimumfit,demonftrabimm.Poiiumergo,&cham£drysR
atjerumitr,natts iit .Uaiupaulb meliora: in aitquot ftqmdem liain locis haud mttltb deterioraproueniunt tllts annis
5aqiiibtttvertotumhu»;:!diimnonfumt,fedficutifopecontingit,±ftiuo
obuenmt,multa,qut in itaita nafcuntitr,plurtlus Creta allatis paria erunt,attt non multb inferiora , veluti cbamt-
p'^^pitJs,bjpnieum,VntianaMaffi,veratrumnigrum,&idg
f""^jct:fimimIrisLjbica,q:'upl!irimaexAfricaRomamaffmur,Illjric£
tum cadaner vmo corpon-.non tain.n altis ingentibtts orta tam multitm ab Illjnca degenerare Iris videtur.Irtm igitttr, Ii idis <y e ,
relm&reliqu.ismedicinas,odoratio,emeli s ,to:imLVnitmnuod^ ftis.
veji r mMJa- , n asiiaWia,qui qmdcm ex i.-mltortim mfpeciionemanifcftus vnicuiqtiefit. Acde gttftuquidemperceptU
qtutit.it, bus eodtrm modo cenjendum elJ:idiaitiuLStiimmmrdiramevtumelTeennft.,t.m q„n,a' r ^ r^.^^-L^
WWS&cxjtperafjielsimuni verb quodliiinentnH „)',„ rV tcnm,,, /~ ryjf.u, r/fMrli^ nanquefuniown, injbecie,
^'^'l'!C'iccriigofa,necexiliafiimnfficutqu l cconuementemfibimagnitudineme^ l ih(
So nenutmam,cradftriclam babent fubJtatiam.Quamobrem,vt dixi,muitaftpiitsinj}exiffe opeupretium eft & ma-
ximc optmu, & qtu longo iam temporefui expmentum ipfis nafcendt imtits prduere, quacf, vno ore apmtis medi-
umatm*ttntcommendata.Omnesigiturherbartivnanimesfmpferunt,Irim in Illjrio natamoptimamefTe- htc
c ^m.Planta,quiGr^w,EatimsitemIrisnominatur:Arabibm,Afmeriiiuni,JiueAierfa:^
W^MtWiffanis,LirioCardeno:Galtis,Glajend&Flambe:Boheniis,Kofatec:&
^^yeA^^yavItalisGiglioazjtrrofaluatico-.Germanis, QSlItl blfllltt. gil g <n: Gallis.Ftambefauuatre. Iri, M ue ,
ft^mmor.Gucts.i^aye^a^ufiltalis^GiglioautnopiccoloiatqttidamfalfoIrid^ "
* * tMalnt
Moaiin»,
20
And. Matthioli Comm.
t Halui koc in loco Marcelli interpretationemfequi,qucmadmodum alibi quandoquefacturusfum,quam KuetM,
cui nonfempcr addiclus ero.quodin aliquot Gracis codicibus legatm j«rnt«*« , qus. vox m fummttate cuiufque caulu
fiwificare Videtur.quodque natura inptanta ipfa illud mamfeftedemonfiret.
ADDITIONES CASPARI BAVHINI.
Heophraftoff.decaufispknt.i}. Irisodorataeft,&agratkpaktinomen accepit,qu-£
i inIllyride,vthabetur6^decauf.28.mclioreftquain Macedonia:in Thracia vcr6 ca:te-
: rifq; firigidioribus locis odorepcnitus caret:fedplura4.hift.plSt.i6~. vbi Iridis voce Gaza I0
coiecratrice vertit,fbrte quonkm in quibufda tuThcophrafti,tu Athenci codicibus ngh
! lcgitur:quod in facrificiis purificationibufque fuis antiquitas Iride fit vfa. Aliis »«■»&» c<c-
lcltis.quod ca-leftis arcus Ipecie & modo floreat:ahis iavnictSt admirabilis,eadcm ratione qua a poetis
ille cceleftis arcus Thaumantias dicitur, genus origincmquc illi exadmiratione nous rei, rudi adhuc
laxulo.vt primus Pkto indicauit,affignantibus antiquis.Diuidimus Iridem in ktiua& iylueftrcrmqua:
rurfus variat , vel fonrue , velloci ratione.Ratione forma*, vel foliorum , vcl radicum , vel ob colorerri
floris.Ratione foliorum,aIia ktifolia,alia anguftifoha:ilk vel maior, qua: Caulifera : vel minor qua; X-
kjcv^s .Rationc radicu, quodaliis (It bulbo fa(& ha:c forte Hyacynthus Virgilij, Columelk- & Palkdij,
non autem vulgata)aliis genicukta-.vtiaque vel ktifolia.vel anguftifolia.Color aliis candidus.aliis pal-
lidusJuteus,niger,purpurcus,ca:riileus,aliis deniquc mixtus. Quam coloris diucriitatem Lacuna in v- i0
no flore reperiri exiftimauit , qua: tamcn Dioicoridis mens non eft : probatur ex eo quod dc Illyrica
maximc loquatur: km vcro Braikuolus in fuo cxamine teftatur ie in Illyrico florcs plerolq; candidos,
alios pallidos,nonnullos lurcos.quoidam purpureos confpexille.Ratione denique loci natalis , Illyri-
ca,Maccdonica,Africana,Carthaginenfis,Luiitanica,Florentina, Septentrionalis, maritima, faxatilis.
Sicque Iridis non bulbofi;,de qua hoc loco.fpecies viginti tres reperiuntur,quemadmodum in noftro
Phy topinacc ordine recenfuimus : de finguhs plenius in vnivirsaii historia noftra D e o
iuuante,a<5hiri.
i. Irisvulr;arisea?ru!ea C. B. IrisBrunf.Trago(cuinouemfoiiis &totidcmcoloribusflos conftat)
Fuch.Cord.in Diof Dodon.Loni.Carf Tab.Iris noftrafatiua Cord. hift.Iris vulgaris Lob. Iris domefti-
caLac.Lug.Iris fatiua csruleis floribus Gef hortlris maior ca:rulea Cam. hort-Varkt colore floris cs- , a
rulco,purpureo .csruleo obfbleto,cinereoue & variegato.
I I. Iris iylueftris maior,qua: ktiurr vulgari fimilis C. B. Gkdiolus ciruleus maior Trag. Iris iylue-
ftris Lac.Lug.Cord.hift.Tab.Iris fylue.maior Gefi hort.Caft.Iris lylu.prima Pena:.
I I I. Chamariris prunum redolens C.B.Iris fyl.minor Matth.ed.ital&icon.Caft.Iris fyL altera Gef.
hort. Lug.Chamejris Dodo.Cam.Iris anguftifolia minor,vel 12.ClufPan.Iris perpufilla iyLanguftifo-
lia Lob.ob.Chama:iiis anguftifolia Lob.icon.Iris pcrcgrina CxC Iris anguftifolia Cam. hort.Chamav
iris anguftifolk minor Tab. Hanc Illyricam cenfet Hermokus , fed ab ea differre Ant. Muk oftcndit.
Aliquvbus Illyricam legitimam cenferi, qua: ab Itahca differat, licet nec gencre nec fpecie Italica ab II-
lyrica diffcrat , auftor Gefherus.An potius Rhizotomos Phnij lib.21.cap.75 Duum eftgcncrum,altc-
1 riuscnimfloscaulilongiori,alteriuscaulibreuidri,&pencnulloinfider,cuiusiconcm iv. nota-,
uimus.
v. Iris Florentina alba C.B.Iris Illyrica Cord.in Diof. Iris Florentina Gefn.hort. (qui fceminam di-
cit)Dodo.gal.Tab. Iris florc cx totocandidoCafilrisalballlyricavulgo.velpotiusFlorentinaCam.
hort. An hax Macedonica Plinij :<Etii vulgata albo quoquc flore rcperiarur , hxc tamcn radices mino-
res habet , & qua: ficcata: non corrugantur, vt nec Illyrica: : & licet Ulyricam prrferant omnes , & ipfc
Galenus,tamcnciimidemi.deAntidotisftatuerir,quodlibctiimplex medicamentum in fiio "enere
quo fit fragrantius, eo effe pra*ftantius,ex eius fententia Florentinam merito , tanquam odorc iuauio-
rem Illyrica.candidiorem item & elegantiorem afpeftu,quis pra-ferat:dein Illyricam,a cuius bonitatc
tantiim abeft Africana,quantum animal vegctum afiio cadauere,vtaud:or eft Galcnus.
JUw/m». ACORVM. CAP. II.
Meum vi- A Corum folia iridis habet, anguftiora ramen: radices non diffimilcs, complicatas , non in re&um,
Kfir i.ama- -^*-fed obliquum a&as,& fummo ccfpite fparfas.geniculis interceptas,albicantes,guftu acres , odore
iaia.x£' i ui i, non liigratas.Optimum cft f denium,candidum,t plenum, carie non exefum , odoratum : cuiuf-
i. non cario- moditColchidicum,&Galaticum,quodafplctiondicunt.Radiciviscalfacroria.Decoaum potu vri-
fum. nam cit:prodeft kteris doloribus, & iccinoris, atquc thoracis:item torminibus, vuliis, niptis ■ lienem
■' rl"T'f abfumit:vrin ? fcuicidio,& ferpenrum ictibus auxihatur:infidentibus ad mulicbres aife&us iridis mo-
11nthaic.de. do,vuliter imponitur:oculorum caligincs fucco difcutit. Antidotis radix magno vfu commifcetur.
dc?auo c . onfl ' A™ %if ^ "
'dorat^acguflufermdu-.Mmlrdtamul^frequmterg
t^^uflbm,o^ratu,gufluam^fubamaro,comphca^
a-fummateUureefedtffundmubm.CauleeflUuhequoramuliprodeum (vt Gtilielmut
lyutlongoptpmflmU.a.Talesfanefuneleg^ • mm j * Cm p ntmfoli
admemtfnclanflvnu, CafaruFerdmandtadTurcarum Imperatorem Orator Augerim de Vusbcckt vna cum ipfo
Quacelbtno,
Inlib.primumDiofcoridis. 21
1. ACORVM. ACORVM CVM IVLO.
Ql<tcelbeno,e Nkomedia a quodam vaftt magnitudinis lacu petitas , vbi copioftfimumprouenit Acorum : eflcnint
'NtcomedtaBtthyritt.ciuitas,Galatis,acColcbuvkina,vbinafciAcorum omnium optimum ftribit Diofcorides. Sed
f<»tdiuturnarcihnbaritignorantia,vthaammnoninltaliafolum,(edinquocunquetmarumloco,vbif^
II. PSEVDOACORVS &medicihabeantur, inlcgitimi Acori locum rufaqv.e- Pkudoic*.
dam radtxjucceffcrit , qtupaftim inpalujhibus, & v!':ai- rum.
nofis locii inuti!is,& inodoraplttrima nafcitur: eofanear-
gumento,qubdfoliisfit lrtdis,fedlongioribm, quemadmo-
dum & cauhbm &ftoribm , qui tamen haud verftcolores,
fedlutcijpeclantur: differum tamen facie, qttippequbd
minoresftnt & anguftioribmfoliis, & radkes iridisprofe-
rat, quamuish& colore rufa, inodcre,, maiores duricrefque,
illa vero iridis longicrajpecrentur. H<tc itag 3 radix apud o-
mnes,quiplantaru hiftorias ncglexcrut, in hoc vfq; <euum
legitimi Acori munerefuncla eft, a qua quatum tum qtta-
litatibm,tumfacu!tatibttsrecedat, ex Diofccride patet:
qitandoquidcmpalttfiris luc nec candkar.s, necgitftufit a-
cris,necvlloprorfm commendetur odore. Radix, cuimtan-
tumeftvfus,exiccat,fednonniftparum exialfactt: atte-
nuat, roborat, refoluit. Conftat multorum experimento,
Y.tlcrePfeudoacorttm,prepriaftuaipftm vi, adomnesner-
tiorum & cerebri affeclus. At quamuis hac tempeftate k
peritis rei herbaru mcdicis nonparum improbenturii, qui
non in hactantitmftirpcfedetiam in aliis qukmplurmiis
defecere , citm tamen ipfi probatiftimos auctores nufquam
legerint ,potius excufaudifunt, quam qttidam fortaffe * -
tatis noftr<tfcriptores,tam Grtc<e,quatn latina kngu&pe-
ritiftimi, quibtis res fole clariores prcpoftuftmt, qui^in
fimpliciummedkamentorum ccgnitwne uteris prJian-
tioresbaberivolunt,&iilogiusnihitom'mus (vtarbitror) E ?- i&uoli "-
aberrant.quamcateri. E quorum numero efc Brafttttelus c*^ '™*
TerrarienJis,virfariedocerina,&-fimac!arifimus: qui efe ftfc^a.
duminnumerafimpluiamed;camentadeclarare,cxp!ica- a«.
re,&palafacere'mfuo ftmplicium examine fiudium im-
pendit,etft id inplurimis affecutusfurrit ,inhcc tamen,a-
UiJquenonnuUis(vtfuiskiisin bts noftris commentariit
i/a^> jr4*~Ju, ojuiv^- tiiendenm
$<**** ■
ii And.MatthioiiComrn.
tflcder,iu$y,) tanto ihtftftum authcru lumine tnihi magis ctcmire v'iAetur,quaqui antcipfum in tenebris err
l''Cmmccuftanter,iftcrit,AcoruaDiofioridedeJmptumaliudnoncjfe,quamcamacmimam,&
quam offtchui Mauritanosfecuu Galangam vccam,adeb vt maluerttcum Leoniceno errare, tantum fuitpr ' /""
fiio addittus,quam cum Manardo benefintire.Sed quantum eius opinio a veritate,qnantum% ab Acori hifiorisre "7
Calangs cafir't,perqttamfaci!eprcbaripoteft. Qutppegalangamfoliairidis proferreapudSjriosnullonobistefttmonioconft <t
Cvpero com- vman qmacum cypero adeb conuenit,vtuJjlueihts Galanga nonnullis dicatur-.ideo non ab re credendum fuertt tal'
parauo. ganipotiiiscjperi,qiihnmdisfclio proucxtre.Prttercaqubdgalangaradiceshabeatiridis, ncc mihi quidem videtm
necvllHmtdafirmareex!ftimo:ncq;iUudetiamviderepoffum,qttode£demaliquaexpartefubalb!cent, vtdeAcli
radicibiisJiribitDicfccrides:quinpotitistamintm,quamexnanonobfcur'erufefcimt.Qm
quemcrdaci,qui neget,nuUm cft. Sed non taineu ob tddtcendum ertt,galangam cffe Atbrttm , aliis non concurrentibil
nompmfemm cttm Dtofiortdis tefttmonio Acorttm ejfe debeat acre,non autan acerrimum , necgalaox modo UnoJm «
S^^otadunns.nrafaiiolumfecutmeftFuchfimmedicMclartfmm:^
«amofcmA US 'W kmVtACmrad,CCSr $ ment ' at W e ^^
corum ccn. 'ommentants,aiteram crafioremgalangam,qm iampridem in Ital,afertur,Acorum ejfe contedit.Vertim ftantmad
icntis. ^atur,quodeanonfitiriiifimilis,mnlto^magisrufefcat,qubnqm
(jrnonrubentesde,iotat,facilcpalamfiet,qubdvnacu,nBrafauolo ipfiquoqueaberrauerit. Sedputerhac iis etiam
Acori adh re F a S aturG ^^l'^^fimpi.medfacuLqubdafieratAcoriradicmgu^
amara. ramtqtu tamen modtca amamudo nequein hacneque m iUa reperitur galanga: etfiinualidisqmbufdam ariumentl
fi'ovlt'moexamtnccontendatBrafauolm,qubdgaUngapr £ teracmimamfacultatemetiamfita^
"tucb.leperfufmJitamdcguftauerttgaUngam.AmarumquoqueefieAcorumJacte
\7°z*&£" mGaknoAcor ' m
tci.lL m0n ' 0: V''' CUm fi mtnon T ar! ' M
gtnj&ff'ltatedmerfis.lloctdcmprobaturexAcltmiietiammonument^
xandrin&,&Acorum,& GaUgam imponiuquemadmodum & Nicolaus Mvrepficus , tanquam interfe «encre dttier'
fif^'ta % tumraticnibits,tumauaoritatibusaddtulm,aBrafauolo,&VuchftodiuerfmeJ N« ecutdemin
ff^'>''r>'^m,quomcdofaftu^^
K, 0t n^-f m ' C "ZT m ^^
umurn ■^ iam V" dhaCmre fi n ^^
Cal, mam o^dtcamemontmfactdtated^
co„T;.r T mjumf mumo ^^^
wm G l* H w
S am W<"^f;f;"^^
G *kng*fol,o,lr,at(vtaium)*muloeSiriaatUto,GalamamhanceffeAcorumEtenim^^^
tamen nunquam ex tlltus tantumfolii inJbe{lio„e,recleaffirmaretoirec-uena7^„, rJ *9»««» «««"»
<*™l*tcnt,bmparttbmacnot«^
ff-n,referur,t.Quofit,vtexfolofolio,nMlccr^
fiotpnum^mdicumcaUmtaroniattciradtces!^
^nm.Namnonfecusfibabcnttnduradices^
rtrixUUSe l ;.l.RadicesJubJunt S eniculaU,folid« odorau Atnui«Jrt c,\ f^ vvem ' W"*'*
^'fi^ntifuconct^
*penijHmcinfaniunt,cumdmntrecent Calamuo^
ifirLtciemrecentereM^
rat,ombus,fedant,dotiscoercendm. Credamnehoc eooillu<Vmf,Ft\Z- firor Janelnceftnon vtrbts, r.eqtte
^^ ^umettam^odTartarosccmpertumha^
c P m.o. >'''nmmodoratz,&acut*,quamqu«ficc*adnosdeferuntur^
M^tnUofcitamUvidealcJ^ui^
riafacultatecptmombm.Poter.temmaql^
gnofiereaafiioremGaUngamarundinlpotimq^S^
CtUmumvulgartsvfiJgttimumproct^
l«d,fi,nct«,refie X «,Jub.Md«,aJ,odo^^
•™graadnosvnacumrad,cibm(»b*cpkrademcnf^
^rne^.AdhacvtOen^^
^'&r,k U anmsdegkapudlituanos,quodpaf,mCaLumarmTc^
?™T*rtareru»,fi n es,nafiitur,fol,isiL/m^
Lmus:vocaturj 3 ab incolisfuo ,d,omate Tattarfcb, «fii ideli iJb/rf, ^ 1? U ° Umm nuUm ™onturca-
; ''^ntprnnttmfueritatlata.^^^
BrafauolS cr- ex Ponto .tditclntur.Pontm enim his Turtartsfereiumttur aui vlZ 71 ^ '!* ° pt " mm ,d ^Acorum , qucd
"udoresmtfqtiamlegtturMoratumcaUmumorir, Ouamobremlt\ tU * mamm hah > tar - t > vbi ,pud probaufitmos
fib'tamfacileperfuafer,t,vulgaremCaUmumlevt,wmS~oZZ^
Acortvirc leno& Pltmo non ,n rad,cum,fed ,n *run£,nnm™dlFcrn7^^ '
^b'>nm)isarund,neacftfiftul.,,nonautemtad,M
-'^'t^fcetoremanbeUtus.Praft.ttquoqueAco^
"^^oaivaporpertnfundtbulumhiamioreexceptuslna.
In lib. primum Diofcoridis,
n
xuho iuuamcnto ad tttfiitn,eiufdem quoj ? radicis, & cinnamomi drachma in vini abfinthitis h.iufiufiimpta ,frigidit
iiifirniuinq.rentriculum roborat.Vit qttcqtte ex Acoro oxpnel,quod mirum it< modum prafiat , ad rcfrigeratos lienes, Oiymel tt
& rcfrKter.it a locinora hoc modo : terttur Acori radicum libra craJHnftule , & dcin tribui-diebtis maceratur in aceto, Acoro.
toftea cequitur admedtas,& linteolo percolatur,demum aceto adiuugitur mel , quodfufficit , & ccquitur, quoufque
acetueuanefcat:dequodaturquotidieinanevncta,cumeiufdeni AcoridecoHo.Affertur Acoriradixfaccbaro velmelk " rac ^
affematareces , a locis in quibusprouenit:qttin etiam in Italia & Germaniaparatur eftcca radice.Jed non vt genuina
illa vttlU.Acort mctninit Galenits lib.6.defimpt.med.facul.fic inquiens.Acori vtimtir radice, quaguflu acris efi,&mo- Ac ™ «re*
dtce amara,odore non iniucunda. I 'nde conftat,qubdfacultatts calidz eft,& confiftentu tenuis. Hutccofentaneum eft, cx Ga ' eno '
n vrinam iuouc.it, & Itenes induratos iuuet,tum ceratoidU crafttiem detergeat,fimulj 3 extenuet : fedad hoc melior
efiipfiusfuccus:omnino verbficctfn u::: ejfe clarum efi.Etfane ordinisefto tertii in vtroque,in calfaciendo ftilicet & de-
ficcando : htc Galeuus. Sedqttundo hicaliquiddicerede Gatanga occurrerit, citiua Diofioride, aliiftfe antiquioribus
GrtcUmhildecamemorkproditumfit, dtfferamegodehuc, qua a Mauritanis , &aliisfumconfecutus. Ejiitaque
III. GALANGA MAIOR. IV. GALANGA MINOR.
Galanga co-.
GALAiJGA duplex ,maiora!tera,a!teram'mor. Uinor fi dcratio &
tenuUeft radix , interitts & exterius in purpura rufeftens, ^ " 3-
geniculata,internodiUquibufdareflexa,odorata,Japoread-
modu acri,adeb vtmaja piperU, &gingiberismodo linguH
&faucesjxurat, odorcforma^typerofimilU: quaprcpter
qutbuJdaCjipmisBabj/tonicusdicitur.ln Italia na^taex
Mephi,quaexSpiatransfertur.Optimaqu<efueritgrauU,
denfa,faturat'crufa,cdorata,&guftuacertima.NodeJunt
taiiicimpoftores,qui cj/pen radiecscotorqucnte;,accto,6~piperemaceret,&pro Gataga veditet:verufrausfaciledepre-
heiiditur,qHip(eabrafoexterioriconice,nullainradtcUJubftantiaacredinUno
>naior,tametftiogetraftiorfttradix,ignauiortameeffi,&virib:mfimim,co!on
ttilfaciwficcatordinetmio.Vroindevetrtcuturobon:t,&ciiisdotorestoUit,fitame
ribMmotafrigefaHo cerebro vtitU eftiore rcteta anhelitu comedat.Facit & adcordUpalpitationtft e plataginUfucco
btbatur-A(etucosfanat,&colidoloresmlcet,quiafiatuoriuntur.Prodeftflatttofisvtcriaffeaibus:venere
5c ncsrefrigcratoscaicfacit,tnfiimmafrigidumorbUomnib.fuccurrit.Cateru
ftnbentiuopinio,quicotraBrafuuolu&Tucbfiuquafiveuevidentur,Ga!ang falfa.
'luodumeiiptancfalfmnommbtisiacopmuefitiondubitmus.^
r M",\Uge,fcuVgt:ltaiice,Acoro:Vutgomedicoru&fiplafiariorumpapera
ttUlS:Bobemicepruftuuorec:Polon:ce, Tatarski,zjcle.Pfcudoacoru verb appeUam Grxci ^w^dy.cpeKltati, Acorofalfo
Jcorobaftardo&Gigliogiallo:Gtnm.iui(3<lbmfcrlilim:GalliFlanibebaftarfc
fitac-dut!faleJini:Poloni,Uiecz.ikonne.hiorz.enie.
JA^- ° R v s dicitur^uia ? X opa/<aciei oculoru caliginofe medearunhuius Plinius I.ij.c.13. memini^
ciiiusradicesnigrasick.atDiofcoridesalbicaces^cana^dacjiComeolatTquareclubiu an Plinius hac
mtelkxcnt.an vero in ipiius c6textu medii iier:tales funt Calami aromariei officinaru radices,quas A-
« o coru DioicoridJs ftatiiimusjicet alii Iritli cognata:alii Imicis magis coueniente:alii deniq;Colti Arabi-
ci apud Dioie.lib.i.c.ij.defcriptione copetere ftaruant.Galanga maiore,* Acorii Diofcondisj facientcs
1. Acorus Dioico.liue officinarum Calamus aromaticus. C.B. Cam.hor. Acorus vtuVo Calamus -I
romaticus Cord. hift. & in Diof Acorus Diof Loni. Lob. Acorum Caft.& Tab. Acorum le^irimuir,
Ciui.hii.&pan.CalamusaromaricusvulgoCsf.AcorumverumLugduneniihiftoria:. °
1 1- Hanc aliqui Iridem in maririmis nafccntem a Theoph.& Plinio improbatam credunt • alii Bu-
tomon 1 heoph.i.hift.S. 4 .hift.5) . & n. quod a bobus libenter edatur &profcindatur , effe volunt • ve-
rum cu radici vis iit adftriftoria , Acoro a:;t Galangac fimilior quam Iridi. Acorus adulterinus feu Iris,-
paluitns lutea C.B. Acorus offic.Brun. 4 . Acorum adukermum offic.Trag.Gladiplus luteus vel aconj»"
.24 And.MatthioliComm.
vuIgarisFuch.icon.IrislureaDod.gal.Pfcudoiriseidcm fol. Pfeudoacorus Cord. hift. Lon. Acotnrti
Lac. Acorus falli Gcf hor.Acorum falfum Caft.Mattli.Iral.c5c 4. Acorus noftras paluftris Lob A
IrispaIuftrisCa:flrispaluftrisluteaTaberna:montano. ' 0rus *
ni. Galangamveteribus Grscis ignotam.&Arabibusnonfatis peripeftam.funtqui Acori aT
quiiridislperiemvelinr,reaiustamenadCyperi genera,potiflimum minorem retulerimus- quare
rccecriores Graxi Cyperum Babylonicam vocauere.An hanc Diofcoridis Iib.z.cap.ijj.per piperis ra-
&cem,ob faporis fimilitudinem,intelligit? A maiore & minore, cuius icones adiecim us , diuerfum ex
Chrift.aCoftEhiftoriaLug.Iib.i8.cap.u7.cxprcilit.Galangamaiorqua;Iauanenilsarceione<iiciDo
teft:maior nominatur a Cordo.Diof & hift.Lob. Cluf in Garc. Loni. Lugd. Tab. Carf Ar minor quj
Chinenfis,cum ex Chinarum regione in Indiam deferatur , dici poteft, appcllarur minor a Cord. hift
Lob.Lon.Tab.Lugd.Galangainoftic.Ca:Cdehisvidecaput4o.Iib.i.apudGar2iam, qui Rufco con' *
gcneres facit.
I. MEON.
II. MEVM ADVLTERINVM.
Oribafius no
Icgic conclu.
"f No fermc,
fedwsStTroA
AalegitOri-
baftus i. vt
plurimum.
MEON.
CAP. III.
Mei coaudc-
ritio.
Mci hiftoria
M? ^'JT3 ) H tlCUm £ oc T.>^ Macedonia.Sc [Hifpaniajplurimum gig„itur,a„etho
fo^&caulei,mfte[fedeocraffius:]b^
hquum,rech.mqueradiabus,Iong.s ) tcnuibns.odonm.linguamexcalfecicntibus. Q.ff S fact
ex aqua,vcl tnr* citra cochonem,p«d U forum renum.vefica.quc fer&e v.tiapotuienmnt-v m™ J0
ficultat.mede„tur:ftomachiinflationesd.fcutiunt,tonui„ibus ; afteaxvulularncuioumdolo
bus,atque fluxiombuspecroris , tnta: cum melle n ec egmate auxilianmr S-,,,™ ■ ao '°
penunt,de.e<^
deceat, ex his b.batur,caput dolore afhciunt. >ii " r lus 4"*
Cy.edidimusfuperioribus annisjcgitimum Meon non oriri in Italia, neceo aliundeaduehi ■ erimum nuU m/, vi«
M™<ni<«rev,teur,vf^
g™t'M<<*d*m™P<*repenafitplama,cumhicprimolocoinu^ ,.
cM"l<,rad,c<busn,^^^
dwnom^VMMWumfmnnamdeuemamxametfi
ivfitpUntaraiuesodoremnonvfaadeogratumfbirm^
^ofcor>des, nq uit,necfoliaan tt hofimilS,feda^
frph,umorflpr4Jt,Pl,niusMeofo!,/an^
fit.vel
Inlib.
-nrnum -Uio
fcorid
is.
(o appmximtts.pro Meo vjurpent,quodmagts Anetbum quam altcra rejerat ,q;'.oritm fententia uon mibi ommno im-
prol.-.uda videtur.fiquide rtdiximus,prioripotius Ajparagi,quam Auetbifolta infunt , * ) ndfiiism in Ciruano AptilU
monte.fedetiam in aliis & apricis collibus. Meminit Mei Galenus Itb. Vll.fimplicium medicamentoruni , bis verbis. Mei
raJicesperutilesfuntyCalida tcrtio ordinc,fuufewndo:proinde vrinam , menjes^ cicre volentcs hoc vtantur pbarmaco.
SeJfiplufiu!umfumatur,capttido!oremmouet,vtpotecitmplufiu!umfitca!idum,quamfiu;r!i : quipps qubd eiuscali-
dit.t<bum!d:tatemirHdtoremetiamtiu,&flatuof.oreiuddcaput('cfirat,atqueitaipfumajficiatlxd.itq r Mnsi> ita Gr<s-
cuvocatu,lattnuMeumdicitur.Arabibtis,Mit.ltalis,Meo:Gnmanis^hmm§fiuQ(rltfi>w^
MciPiiniuilib.io.cip.i; duofccugenera, nobiluisArhainaniicumpronuiiciauit.PIureslicet fintfpecics^treshoc
locoproponuntur.du.cquiacniaMatthiolo.quibusieriiarn adiecimus,cum & in D. Camerarij Matthioio habeatur I.
Meum folijs Ancchi, fcu Mcum Diofcoridis & PHnii B C.Dai:cus Creticus , Trag.Fuch.fol.Eric. Cordo, Lob.icon. Scieii
MFVM AI PINVM VMRF I _ Crct ; n ™. E »'l'.iron.'Lon. Libanocidis prirmirnecuus.&Fce-
XVI t V .VI ALl XIN V iVl V iVlDr.L. niculusporciuus ofticinarum.Dod.gal. Tordvlion Cord feiit
lapurpurea. Tordylum&TordvBpn:NicitttIro5iordyloii.Ae2iieafor.
gylon:quibufdamMeu,Cord.inDiofcor.Mcum,Gef.hoi-.An-
guil.Lob.obfDodo.Caft.Lugd.Taber.Cam.hor. Lac. cui & A -
nethum lylucitre:vr &Ruel)io, qoi e:iam Anethum tortuofum
inGalliavocariaucrorcft.Mcu,Irnperatoriaquibufdam,C.T-
falpino.II.Meumadultermum.C.RMarchiolusinfccundaCo-
mcntariocmn ediuone, vt&pofttema annoisSj.edita,pIan<
t.miaIiamaquibufdamproMeiivuirparifcripfit,e6qu6dma-
gis A.:erhum,qLiamalierarcfcrac,ficd in omnibuseditionibus
• picrura omilia : ue quidergo dccilcr huic ^litioni , verba ipiius
duohusai:c::ic:smclufjadiecimus,&rig U rame.cLobelo&Lu'>-
dmmilihuroriaadpofuimus, quiMeum altcruiu Ipurium Ira-
licu nominant.III. Mcum alpinum vmbclla purpurea. CB.Ex
radice fimplici oblonga,nigra,parum fibrofa , aliquando mini-
mum diguum cralsincarquante.circacapurbarbara, Meirc-
ic n g ura, icd mnrmiorc,odorara &acti, folia prodeunt.Mci fo-
l.js lac.ora : caulis ltcm vnus vel alter leuis, ftnatus, vmbcllam
luirmcnst.ortinipuipureoium.velctiamcx albo purpurafcen-
tium:quibiisiucceduiitfeminaoblongafati(queina<miNafci
rurmHeluetiorum & Valefianorum alpibiis.Dicirurvulgoin
alpibusMutrry .velMuttcren.hincMiittelhna; nomenrpud
Gelncrumin dcicnptionc hortorum Gcrmamx,& monrisfi-
ai(cu.CarosvclDaucusaliqu,salpinuscenfcturj&Camcrarro
in Matth.olum. Radix cum fit atomatica & Mci fere fapcrc ex-
calf ac£ qua Dauci Crctic. loco vsu efe pofli, Cefncrus eenfir.
&cac(hcaciorcmccnfet.EiuspabuloCvteipaftoribusBcrnci;-
bus cognomrnus ) in montib. vacca: plurimu & optimu lac red-
dunt ncuc& Mcipabuloin Apulia.Eactiam laaatij condiunt
coloftta&recoctamfuam Glaroncnfcs&Valefii.
KuOT/fo; CYPER.VS. CAP IIII
C^ ^ c 7,Cl" cm ^"'«yfirceptrum.vcaipalathumappcl
\_> lanr ' fouafcrt P or ««ispro J ;ima,fedlongiora,&exiIio -
V V raiacaulembodoratiiunci .cubitalcm , autmaioremc pc
ingulofum .-in cuius cacuiuineminutafoha cumiemineexori
aAddit Ca-
t2C. ^jrj cxX
k^t-^S&^^S^Tl°,T^'^*^-^i m ^»'^!*&'^:
26
And. Matthioli Comm.
I.CYPERVS ROTVNDVS.
CYPERVS ROTVNDVS
Orientalis,
II. CYPERVSLONGVS.
interCj/perum&CypirUm,Pliniumfecuti,quililro,&ca-
pitecitatis, Cjpirum gladiolutn ejjeaffirmat, Cyperum verb
angulofum odoratum iuncum. Sunt tamen Dwficoridis in-
terpretes, quivtroquevocabulopro eodem indiffsrcnter v- 40
tantur,eo qubd( vt recTetlermolaus adnotatut ) pcnuhimam
Cyperi quandoque diphtbongo lor.gam , quatidvque voc.ili
Ireuem Gruifcribant. EftapudPlmium&cypirus arboro,-
cyftmecrefccns,&pfeudocypirusfi>utex,vtlib.x\u.capxm.
ipfifiriptutn reliquit. Cnterum /((cypjri gcnus ,gingi-
beris ejjigie , quod lndia mitttt, eatn effe radicem pentioret
mediciputant, quam officiti* Mauritanos fictn.t c v r c ••-
M A m vocatit. Ketnpe pra fe fert hac nctas fiine otnnes,
quas Indico Cj/peto rcddidtt Diofiorides , quandoquidemgin-
gtberifimilueft ,ttus odoremferme redolet , guftu fubama- J»
refcit , & manfa crcci modoinficif.quibits iUudctiamacce-
cht, qubddepilatorijs medicanuntis qUibufiiam immifietur.
Veruntamen fiiendum eft , banc nott efje Curcumam a Sera-
pionis interprete pro cbeitdonio defiriptam : ipfe eliim nil a-
liudpro curcuma inteUigit , quatn Diofcoridis cbelidonium:
quofit,vtnon defit fufpicio erroris vel interpretis,velfcri-
ptoris,cumcurcuma nequeMaurttanitm.neque Gracumftt
vocabulum : Aphri ehim chelidonium Kauroch appeliant.
Vndepalam eft Curcumapre Kauroch in Serapione depra-
uatelegt:quofaclumeft, vtpriorestum medici,tum feplafia- 6o
riuqui nunquam htc perpenderunt .fuerint haUucinatU
quippeciimeoilateret,cuiufnamplanuradicem Itidica Cr-
perusreferret, cbelidonii maiortsradicem ejfe credidermt',oi
eroceiJuccifilitilitudine.ltaqueSerapionisdeprauataleaio-
nemfecutiAndicu Cyperu curcumam vjtcaum. lndici Cyperi
meminit Sera/10 Diofcoride fecutus ^prio capite de Cypero.
ExqU*
In lib. prim um Diofcoridis.
27
iii. CVRCVMA.
Ex quo aperte confiat,curcttmam Serapioni depraUaie in -
feriptam ,feplafiarum curcumam ,qitt proculdubio Ir.di-
cuseslCjperus, effenequaquam. Cjtperi radicum farina,
addita baccarum lauri eadem menfur,t,vrina impubis pttcri
excepta, & illit.i hjdropicos mirifice iuuat. Cjpcrum re-
ccnfuit Gal. itb. Vll.fimplicium mcd. vbific inqutt. Cjpcri Cyperi virei
radices maximevfuifunt, excalfacicntes pariter & cxic- exGaieno.
cantcs abfque mordacitate. Itaqtte vlccribus, quapr<e nitnia
bumiditate cicatrictm difficulter admittunt , mirifice pro-
funt : habent enim quiddam ctiam adfiringens : qttapropter
vlctribits item oris conueniunt. Ouin & incidendi vim
quampiam iiiis ineffe tefiifuaiidum , qua & calculo vexatis *
congruunt, & vrmam menfes^ prouocant. Vianta, qua
Gracavoceltbw.ficlatina Cjperus nuncupatur : Arabi- N .
ca, Saherade: Italis, Cipero : Germanica , QJ5tl0cr «jalgatV
«ifpanica,Iunci,ideolor, &Iuncia auellanada: GaUica*
Souchet : BohemicU t Galgan planey,
Kvx&fot aut nvTTse-is a radicis cffigie, qus pixidulani
autpoculum,vafculumuepuliIIumimitatur,di-
ftusvidetur,fiquidcuiapudTheophraftumfollicu-
lasvlmiHixtfvrris irje\e xi legatur.Theophr.4.hift.
ii.Cypiru(GladioIu Gaza vertit)dixir,radice ina-qua
li, partim craflacarnofaq;:partimgraciIi&furcu-
lofa.Matthiolus vna figura vtramq;, nos duabus ex-
preflimus. Dece Cyperi fpecies Phyropinaxpropo-
nit,hic de quatuor iermo.I.Cyperus odorata radice
rotuctafeuDiof.&veteruC.B.cyper^radicecarno-
fa crafla, Theoph.Cyperos & Cypirus Plinio.Cype-
rus Trago.Lugd.Lob. ob.cui&Iuncusquadratus
Cclfi. Iuncus angulofus & triangularis Plinij.Cype-
rus rorundus Gef hor. Lob. icon. Dodo. Camer'. Tab. Cyperus radice rotunda Lon. Cord.in Diofc.
cui offic. Cyperus rotundus & Germanorum fyL Galanga. Cyperus alter radice oliuari Gtfalp. Non
multumabfimilem pingit Rauwolffius in fuo icincrario , Cyperi rotundi Orientalis maioris vel Ba-
bylonici nominc; fic &apud Alpinum cap.37. Cyperi rotundi figura, cuius radices quafi libi inuicem
incumbunt. II. Cyperusodoratusradicelonga,feuCyperusofhcinarum( quando enim fimpliciter
Cyperus fcribitur, turft Cyperum longum ailumunt ) C.B. Cyperus radice gracili & fiirculofa Theo.
Cyperida Phnio. Cyperus radicibus Tongis geniculatis multis. Galanga fyl. Matth. Cyperus Fuchs.
Dodo.gall. Lat.Cypcrus longus, Gef hor.Dodo.Tab.Cam.hor. Cyperus longus odoratior LobXug.
Cypcrus radice Galanga: Caft. CyperusradicelongaLoni.Cord.inDiofcui etiam Cyperus Roma-
nus vel longus off. Cyperus primus & maior Ca-falpino. III. Cyperus Indicus DiofcC.B. Cyperi fe-
cundafpecics Diofc.quar Curcuma Matth. Lac. Cyperus Indicus Diofc. &Curcuma ofF. Cordoin
Diof Lonic.Cif Curcuma offCyperus IndicuS Cord.hift.Cluf in corol.ad Dod.gal.Lob obfer.Tab.
TerramericaLob.icon.Lugd.CyperusaltcraradiceluteadidusCurcuma Caft. Hic radice longa &
rotunda,vt redtc Cordus in hift.lib. 4.cap,7i. repcrititr. An ab eo,qui radice eft rorunda , difFert ipfiu»
\ Coft.cap. 3 J. ( ex quo Lugd. in appendice ) Crocus Indicus , de quo & Garzias lib. 1. arom.cap. 59.
cuius& Auicenna libr. i.cap. ioo. fub Chalidunio meminifle viderur. Maior eft curcuma: cum
2.mgiberc, quam cumCyperofimilitudo.&ratione forma:&virium,hcetenimipfoGingibere fit
guftu ignauiore &ingratiore, facultate tamen qua vifcerumobftrudtionestollit, eft potiorc.
J°
60
CARDAMOMI SPECIES. K^Mwitf CARDAMOMVM. CAP. V,
CARDAMOMVM MAIVS O Ard f momum °P? mum eft,quod ex Comage-
^ mjl ' J ' ^-'ne,Armenia,Bofphoroq;deuehitur:inIndia
quoque , & Arabiaprouenit.Eligi debet plenum ,
frangenti contumax t occlufum,fracl:umq; ( quod MeMmuj
enimhiiiufmodinoeft, exoletumiudicatur)&gu- ttieum,ali u i
ftu acre, fubamarum.&odore caput f tentans. Ex- ^f""^.
calfa&oriam vim habet : potumque ex aqua facir Teluans
ad comitiales , ifchiadicos, tuifes, neruorum rc- ^'" ,T " , °-*
folutionem: item adrupta, vulfa, torminadatas' cnenfc
ventris rineas excutit. Ex vino autem porum , re-
nibus, difficultativrina:, a fcorpionc iftis , neque
non omnibus vencnum vibrantibus , auxiho eft.
Curn corrice radicis lauri epota drachma, calcu-
Q * los com^
And. Matthioli Comm.
ii
CARDAMOMVM ME-
ditun.
loscomminuit:panus fuffituenecat: fcabiem ex
aceto illitum adimit. Et ad vnguentorum fpifla-
mentaaddicut.
T RI Apmtcardamomigenera,qU£ paftmadnosaffc-
rumur,ncmpemaius,medium , & minm ,& omnia
r uis infeUkulis condufa. Maieris inuolucrum Fici, \feu
pjri]faciemtffert,materia compa&um tenaci , lentai,
ac laui Indica nucis inuolucro,/tutpalms. clates, non abfi-
III. CARDAMOMVM MINVS. mtii.ftaminibus iionnuUisfectmdum longitudinem difcur- 19
renttbtts. Hccintusfemine vbiq ucfarclum esl,fitbrubro co-
lore,granis in£qualibus,multis imcrcurfantibus membu-
nis albkantibus, quibusipfafeminaconteguntur,qmMe*>
legetas appellaucre quidam , quod Milium lndicum refc-
rant, Italis Melegamappeltatum,faporisacuti, & odorit
iucundi , acfuauis : quofaclum cSt,vtgranaparadjftqui-
bufdam rocitentur. Medium foUkulo contegitur oblonto,
trtquctro,ftriatofc,rctufoinfummitatecacumine, inqut
femen recondhitr mcmbranisfariter obuolutum,oblongum,preffum,canalkulo quodam attcraparte dtuifum , pluri-
Cardamomu ^tranfuerfimimerfecanttbus Hneis ,colore ex albo rufefcente. Minus capituio conftat bteui,facie triangulari.Fa- f
minu». &>n e >faenutkie§gk,crafimib«stamenangulu,colorefubcanfc^
min^femen,alterapartecaua Unea diutfum,fubroiandum,& tactufitbafperiim. Omnibusfemen inest fraclufacilc,
acrcquadam accedente odoris faporis^fuattitate, & omnis amaritttdinis expers. Maius tamen acritts cft , & aromatu
quidmagtsrefipiens.Miniis,rtmediumacredinisvebementiafuperat,ita&odorisfiagrantia. Affertur in Europam
exAUxandriaAcgjpti,acetiamalufitanisexIndiaoruntali. SedanhorumaliqttodGrdCorumfitCardamomum,
CardamomG hactcnus affirmare non ttbuit. Concederem tamen cgofacilemaitts Cardamomum tegitimum tUudeffc quo vftfunt vc-
. vctcrum. teres,quodfuoecardamomo,fecundo deanttdotisapudGatenumfoUkulosabiiciatZeno. Quin etiam, quod in Tbe-
riacacarminedefcriptalibroprimoantidotsrumpoaDamocratuinfcriptionem,follkuloriimCardamomimemiofi-
at.Et.7.decomp.med.fec.tocoscap.s.GalenssexPamphilo miropola tranftribens Cardamomi detibrati meminerit:
fed Vctat ne concedam mprimtsfapor , in quo r.uUa prorfus reperttur amarititdo , qua Galeno adeb confpkua esl , vt i •
termei inteftinorum necare Cardamomum k afftrmartt.Deinde Cardamomi vulgaris odorfuauis esl , & caputmtni-
me tentat,necfiangenti contumax eft,fed dentib.faciUime cedit, adei, vt maUeoferreo nobis opus ntftt. Htc itaqjn
caufafum,vtdubiusadhucfim an vulgare tardamomulegitimufitquo vfifunt antiqui. Hocdixerim ego nunquam,
qubdmordicwmeamwlimtuerivpinione,necquodaliis,quialiterfentiunt
tardamomu tentiapalamfacia.Adbsicnec Arabum Cardamomu,bocrepr4entarevidetur,quandoquidealiiidGr£ci, aliud verb
Gnccorum A fi'F oCardamo *notntelllgimt,Vtapmifimetej}aturSa:apio,qitiqUM
&Arabum nde,& Galenotranfcrtpfit.Isemm(vtfuadeclarantmonm;ieta)DiofcoridU Cardamoniu, CordumeniiappeUat, 'dc-
d.uerium. mdeauctorelfacb ArabefutCardamomipeculiarecaputinftituitud^Saccotafualmguanominatiquin&duumefc
Saccoiadu- g cnerunadit,alterumaiM,altcru reromint^quorumnuUunonmodbDiofcoridUCardamomore/bondet.fednecet-
F • umvUt eor,,,quib.officin*mdtfferentervtutur. Probaturpmereaofficinaru Cardamomum Arabicum nuUum effe, 4 *
quodScraptont maius Cardamomufemetifttplanu,quodoblongisquibufdaconclud,tur capitibus , iu fane fimtlibus,
q** ero f»P r °deunt,granuobnigris,rotundu,pipmlongemaior^^^
f a ff ar c^>&odorata:nmmverbnul!ocontegiturcapitulomaiorismodo,qiianquacoloreconiteniant ^
&catomneofficinaruCardamemubaudArabueffe,fedpotiwabeoma^
Monachi rc- perfiiafiffe M onacbos,quun Mefuem fcripfcre,^ Arabu CardamomumintistUudfemenfit,quodfcptafu Meleghettat
r^h ca d^, vocant,AndruBeUuneitfis,qu,Auue,tnamcndUcxpurgamt,auaoritatefin^
^^'niMeduausicum^noUminimecoritfementu
Rucllii & 5^? M ^^^^^ M «?^^f^>^«/«^^>W*W«r, quod minori SerapionU
3 error. CMi ~™'? em: ?^^^ MaU- ,
l.,p C risInd.-. rttvmuefc CardamomuquodnosPtvzK ^n icy M,alufttiquaftru appeUant:vm,m citmplanta lucfoliis ex-
cimcntio. fj^fifi^f""' 1 '^^
d eo ™f e fi a t> a cU<meqnodattapeU^
PJ^nj^adeoajrcvtorttjtntuma^
^'^'"■^tfi^^
CdraamnmntiulliAtlntirrnrrptbnntlpt-hnrentm /7,».«*, .£«/.-. _f-r..f.-. r.^ . * *
lipfistantafn
gnuexuM,abfurduvt,%fuerircred*reSerapionuCarda»u>mueffe^^
^tu,vt n omodbmanfum,f^tantkmadmotuftatimqu4i
" ipfemagis adftri&oriafacultatepoUere
gcncracjua-
ruor cx ~"
nio.
<,uam acri. Ctteru ftnbit Autccnna maius Cardamonmmnana ckeribatri'1, ' ™, T S F *Z ,
"tueaturfententiam ,fccusforte IegeritAui-
<fcribit,ficinquiens. Simileeft amomo Carda-
&in Arabia. Quatuor eius genera: viridift-
^tnaximelaudatur-.proximumerufocandicans-. tertium
^- „„ v ..jj. ..»„.„„„„ „ „ crt , iC y,j,„, a errana, ansa prtbuif.qutppe mtnori Cardamor
mma knttum modo nafaait Auuenna: V' a nquamV.i,ellius,vtfuamtwaturfmt^Tr,
Cardamorm C cn„am.Pttnitislib.X U.caP.XULtiuadruplexcfeCardamnm.ilT tue fturJcMenttam ,fe
<r;ncraoua- , , ,. " , .- ' . u r iexe i! e ^araamomioentiscribitJicmauipn< ci»J
E momum&nominc&fiuiiccfemtncobtongo. riSffffife^*"^
mumacpmgne, acuris angutts , co^l^^^^^^r^l^
typeruti*
monu
Gi-
InLib.primumDiofcoriclis. 29
citerum. Qutprsterea Cardamomimeminit libr.VlI.Jimplicium medic. bis verbis. Cardamomum elt fanefa- Car;!a
c ultat is admodttm calida , non tamen vfqueadcb , Vt nafturtium : fed quantbfttauius , magisfyfragrans esi naftur- vires e
tio,tantb&imbccilliorei calidafacultasinesl-.nec enimvlccrareidtneumeslvelipfumperfeiUitum. Porrbadiun- l<=n°-
aumhabet quiddam itiam amaritudinis , qua lumbricosmterfrctt,&cum aceto valcnter pforas deurgtt. Carda- ^^
ntomum.txsJl^uaiicfi^quodnonfecusLatiniatqueGrtuevocatur: Arabibus, Cardameni,feuCofdumeni: Ita-
lue Cardamomo : Cermanis, garoomomltn: Hifpanis,Granadeparayfo, [ officinis Mtlegeu &granaparadyft. ]
KAf A&« w dicirur quafi Nafturtium fuaue. Veriim an officinarum Cardamomum fit idem cu m
Diofcoridis Cardamomo, ambigitur: cum nullas Diofcorides notas proponat, exGaleno &
Paulo id ehci debet : quod fi ergo ea perpendamus , qua: Galenus lib. 2. de Antid. in compofitione
Zenonis habet, xafAxpatuiTiiriit&Apx 1 "/''''™'^'""" '■ &mveriibusDamocratis, Cardamomum
10 femen efle quod fit inclufum folliculo : Dein li color albicans ex ^gineta addatur : tum ex Diofcori-
de.quod elicendum fit plenum.frangenti contumax ( intellige dum adhuc m folliculo eft ) occlufum,
quododorecaputtentetguftuacrefit&amarum. Haxficum noftro conferantur minore Carda-
momo,omnes in eo nota?, vt arbitror, apparebunt , licet Manardus & Braifauolus aftruant , vero noS
Cardamomocarere. VerumDiofcorides&Serapio integros vtriculos granisreferros,vtolimafFe-
rebantur, defcripfcre : hodie ver6 vt plurimum folagrana adferuntur, cum Grsci vt vidcre eft apud
Galenum 7. de Compof. medicament. fecundum loc. 5. in confe&ione Pamphilij. KagSietpwp
ip,Jif,fMi">y exenteratum, & ahquando riv aitaulm ex vtriculis exemptagrana requirain. Sunt ahj
quinoftrumCardamomum veteribus tum Graxis tum Latinis indi&um , &Diofcoridis Cardamo-
mum ideeflecum Arabum Cordumenivelint:atofficinarum Cardamomum efle Arabum Saccolaa
10 autSacaiIeAuicennx:alijmaiusHeyl& minus Helbane vocitant.Ca?falpinusexgenereAfariCar.
damomum eile dicit : fed de his agemus Deo auxiliante in traftaru uoftro , quem de materia Medica
inofticinisviitatainfcribemus.GenerapluravideturDiofcoridesagnouiire,cumexComagine, Ar-
menia,Bofphoroq; deuchi fcribat,& fiibiungat in India quoq; (vnde ad nos etiam adfertur)& Arabia
pervenire. Hoc ex Galeno probari pofle videtur, quiinTheriacaAndromachii.deanrid.&i.de
Thcriaca ad Pifonem,Inda:um requirit Cardamomum. Tria proponit genera Matthiolus : ar recen-
tiores quinq; agnofcunt,his nominibus. I. Cardamomum maius Matthiolus vocat ea grana,qua: offi-
cinis&vulgo Granaparadyfidicuntur,quavoceLon.&Lac.vtuntur, hicver6Cardamomum quoq;
hortenfenominat. Granaparadyfi,aliasMelligeta, qua: Cardamomum maius vocant male.Cord. in
Diof Melligetta feu Cardamomum piperatum, Cord.hift. Milleguetta, Grana paradyfi , Lob. Carda-
• momum alterum,Ca:lalp.Cardamomum primum.Cam.i.Cardamomum Arabu maius.Tab. II. Car-
d.imomum mediii Matthioli:Cardamomu maius.Heyl Arabibus,Cord.in Diofc.& hift. Cardamomu
mediu,Lon.Caft.Cardamomu maius vulgare,Lob.Cluf in Gar.Tab.Cardamomu x. Camerario. III.
Cardamomu minus cj vocat MatthioIus,a rccentioribus in tres fpecies diftrahitur : a notarum dicitur
Cardamomu mediocre,Cord.hift.Cardamomu mediu,Lob.Tab.Cardamomum.j. Cam. 4. b Carda-
momum minus proprie Matth.&Laccui & Cardamomii fylu. Cardamomu minus.quod fimpliciter
Cardamomumdicitur,HclbaneArabibus,Cord.inDiofCardamoniumminus,Eid.hift.Tab.Carda-
momum minus vulgare,Lob.& Cluf in Gar.Cardamomum primum , Csfalp. Verum quemadmodu
Matthiolus cum praecedenri iunxit : fic & Camerarius cum priori , Cardamomi terti) nomine pingit.
c Cardamomum minimum , Lob. Taber. Cardamomum quartum , Camer. 1. Lugdunenfe herbari-
um adimitationcm Matthioli, Cardamomi omues fpecies vnaicone propofiiit.
I. NARDVS INDICA. N« f * f . NARDVM. CAP. VI.
"T> V O Nardi genera-.vnum Indicum, alterum Sy-
riacum appellatur,no qu6d in Syria proueniat,
fed qu6d montis in quo oritur , pars vna adSyrios,
pars alteraadlndos flecritur.ExnocSyriacigenere,
pracipuu eft recens, & leuclarga gerens comam.fla-
uum colore , perquam odoratu,ac cyperu redolens ,
tbreuilpica,amarofapore,linguaficcante, cpdiuin "ttttauMi-
fua odoris gratiapermaneat. Ex Indico aute Nardo "ffi-parus.
quodda Gangitis vocatur,a fluuioGange,apud quem
enafcitiir.monteprsterfluente.-quodgenusobmul-
tam loci, in quo prodit.vligine.viribus infirmius eft,
atq; procerius adolefcit,plures ferens fpicas,ab vnica
radice comofas, vnaq; conuolutas , ac grauiter olcn-
tes Montanu autem odoratius, fpica breui ac muti-
la, odorecyperovicino,ca:terashabensSyriaci do-
tes. Eft & genus quodda, cui Sampharitico nomen
locus indidit,frutice breui , in magnas fe fparges fpi- r tmia brcui
Cas,candidioreinterimmedio caule,hircorum virus non legic O-
fupra modu redolente:quod improbarunmadefadru ribafius,n&.
6° ^&Zra&S&J&^S^s^^ vendi folct.q, vitiu ex eo deprehenditur.quod candi- 1 ue v,lum
da fit fpica, &fqualida, fiiaq; careat lanugine. Adulteratur ftibio cu aqua,aut palmeo vino , infpiffatio- cxcm P u '
nisponderifcj; caufainfpirato.Intueriaute oportct.filutii radicibus infideat,&in cerniculo puluerem
excutere,eluendis mambus vtilem. Vim habent excalfacl:oria,& exiccantem. Vrinam mouent:aluum
C j porii
30 And. Matthioli Comm.
po tu fiftunt : vulux profluuia , fanicmque appofita lupprimunt. Naufea: ex aqua frigida auxiiiantttf,
& ftomachi rofionibus,inflationi,iecinori,regio morbo,renum vitiis. Aqua: aute incodhe fotu ad iry.
iellum, vulua? inflamationibus medentur : ad glabras oculorum genas valent,fiquidem eas ad denfio-
rem pilu recjflcunt:perrufis humore corporibus inipergiitur. Mifcentur anridotis,& in fidili nouo no
picato ad ocularia medicamenta reconduntur,tritain farinam, & cum vino in paftillos coa&a.
, ,. r^A-RDVMtfficinzNardijpicamappeUant: Spicanoneli,quttincuimorumfummitateoritur , fedradixqut
Sc sViacx' ^ Jpkitfiguram habet. Comptures emmabvna bafi oriuntur fpiu,perinde ac in lilij autallij radice, veriim capiUa-
couiidcratio. tea&comoJt,coloreftrrugineo,pluribusvnapartecapiUamentu,odorebaudiniucundo. Sed nondefmt, quicredat
IndtcamnarduinItalianonaduebiobregitnisdiftantia,Syriacaopiaanteseffe,quanoJhotuofeplafiarijvtiitur:tam
ttfi(vtinquitDiofcor.)inSyrUnonorUtur, verumideo Syriaca dici,qubdcamontisparteproueniat , qut fleilitur I0
^dSyrios.Atcumintcrlndos,&Syriosamplifiimtintcrponanturrcgiones,nempedefertaArabia,Verfis,CarmanU,
Gedrofia,DarangU,alu^nonnuUt,quavltraquatuormiUUmiUiariorumcontinent,nefciuerimprofeclo, quonam
pactofieripofit,vt mons illead Gangem pofitus,alteraparte Syriatamfacilc rejpiciat, vt Nardus eaparteproueniens
SyrUcadtummatm.Q^fit,vtquandoc^mecudifquirmlicuerit,eapoimaSyraftencregione,qutad
mum eft,Syri; nomcnfibt afciuiffcqua a Syria: quandoquidem.fi Ptolemtus vera refert, mons in Indta vifitur, qui i
Gangejluuk ad Syraftenc cxtendttur. Abfurdum enim ejfet credere,Nardum ad nts non deferri ex lndia, cum in Sj~
rUnufquaproueniat,cum^mHltalnditaromata,nttUadiftantUhabitaratione,perCarouanas(vtvocant)inAtex-
andrta Aegypti conuehantur: cum quibus nec temere credendum esl,quin Nardum ettam conkehant mercatores :prt-
fertitn cum certofciam, Nardum Venetiasex AlexandrU afferri : neceam aiibi, qttam tn lndia najci , Diofcoridis te-
ftimontojatisapcrtcmonftretar: etfiPlinius contrafcribatnafci in Syria Nardum , prtter cam quam IndU mittit 1 *
d r s J" acamDw fi m,dia t? eaatam - C£t " ummnard ' u nardum neclndicam, nec Syriacam
ror""^"" x ff ectn f n - ln cuius ft»tentiam non equidem pedibus eo, ctfimedtctmaterU is clarifiimus fuerit indagator, quippe
uardum , ncc 1 uon ' am Venetiispluribus inlocisNardi ingtntem copiam vidi,Uuis,comofit,perquam odorau , cyptrum redotentis,
lniic-m,nzcfi^ud,fubamarx,&manfanomodblinguaexiccantts,fedodoremetiamnoniniucundupn nullu^de-
SraacaciTc. fickmibus notis, quibus optimanardusexDiofcoridisfcntentiaexploraripotesl.Sedplerun^aciidit, dum per indi-
(it'H,&ArabicummareinAlexandriamdefmur,&indeVenetias,vtafcitofibimarishumorc(idnamquefaciU
fit,qubdNardusfttftccifima)velfttumconnahat,velJubputrcfcat:vndepofteaamiffafuaueolentia,grauitnole-
tt.Q^fit,VthacmreM^nardtmlongehaUucinatumcredidmm,quifirecleperpendiffet,qutNardiparsfitJpica,
ntquc tn emporiis , vbi numerofa prtjiantifiimafy vifitur,accuratius ipfam expendtffet , non equidem vercor,quin a- , Q
literdecafcrtpfiffet.Verumcnimuerocumplaneignoraffet, qut nardiparsjpica effet ,feieclamq\, & incorruptam 3 °
X*rdummtntmenouiffet,ltb.VI.epift.m.fmbit,GaUnumden*rd^
dtcemquidcm.nonJpicamtnteUigere. Etvtinam,inquit,qut nobUafferturlegitimaeffet-fedqubdeaipfa nonfit,
fognofc,tur,quodmtUaodorisfuauitatecommendetur. Etlib. Vlll. epifi.l. inquit. Galenuslib.t. deantidotisin theri-
"£'ompofitioneNardiradicemtantummodoadmifcet,eoquUviribmipfap^^
&pro mhilo babet. Quodfane declarat, Uanardum hanc Galeni fententiam pcrperam accepiffe, atque etiam Nardi
<; • , -„A- Y T?''f 0ra ^' qUaodoq '' idmnard ^ G«l»>'~< todem de anti-
^ e J n ' m ^f dqu ' d IP' c f rmamrc f^
G alcn ^f- d ^ompofit,onemed,camentorumfecundumlocos,U
ZofZitf-TtnTr'""^? "t 1 ' qua f al fi n ™'™ rad ' c ™™^ nJmina-
* ur -^ a P r <'P tcr ' dt ''l'-Vni.f,mp.med,c.deNardocap
<f r P;F^ nt 'or,m^
tantmn^tirit.busprtftanttore. Manardofubfcr,b,t,&quidemmale,nouus quidamreiplantar.tcenfor, Nar-
*z«TivocTrc.!a.fj.>ina!>a.MiwTocrQcovs\*^-v><iiaXaijijltn,-Mr!l- ^ i„J: • , _. , ^T.
Flmtio i
Brafauoli cr- fcitltr,
«PZ"^ .* non effera-
IZT' u «&'Pfi«d»lterent. lutiautmrJi^&^^^Z&l t t^A 'f Z '"'" ' fST
rtdem , & Galenum magtsin vfu medtco funt,quam IpicaZpplTlZ a t ud **tftos auclores , vtDtofco-
defertur,fed radtx: htc tUe! Sed mebL^qualZtx Dtc H £ il t^ ^™"™^™»
tutsfmnconfccutus, qubdipfeexomnthusnarLambutaLmtZJ ? T**" f T' """?'""" ^"r
frcam ,n NardovirtL mLprtllare auamcJJiZ* T f f- ' T am $ tcam - Quodautemcredidcrittpft
iu,gata fmioftmdtt , C^ffi^ffX^Sai* ' -"■ **"£: «
S&ppeleuitas.ac comz magnitudo, nuU U nardi parttbj P rZ ,uamT,c ^ ^ """""'^r
non vacet utcrt, ttotu, quas.Uttrtbutt Diofcorils Adh/cTju; 1 uam fP'^ompetunt prtfertimi cum f
iufce ttbr, tnttto tn probandis tantitm radtcius, qua InommlTaJTT^ ^T"' »*"**? '""
rhme,, n ard,,phu,aJari,6~hiufmod,ti,n,umJ«l,l mmda " tur '°P^rnimpenderc, nempe iridis,aco-
Brafauolu,.- qu* cauliuntfuntmitatbus iTjiJnm^Tji ""/"T" &""*' cau ''^floribus ,foL ,ac jpitu,
% ^^ radac « n --i™P^^^
diaW rmn Gatena teftt ud W tft , & Mterj} /„ £ pl{^TJJ2J "°V ^" ?*#""" > 1"' "'
r nous jrytantw , «uartdoqmdem Ji aliter rei fe haberet ,
iommti*
In lib. primum Diofcoridis. 31
anmtix longeplura raircibm ex more redderet Diofceriies , quam Jpict. Quod pmerea Galenttiplus taudauerit
Nxrii caules,quamjpicam(vt afferit Brafauolm)nufquamcompcrtum babeo.Catcrum quantafententia inconftan-
tuNardibifioriam idem definpferit,exfuopofieriorifimplicium examineftn quo rltitnam manum impofuiffefate-
tur,faciVcconfiitttr,dumfinemfecumcottoquenteminfirutt,hisverbis. Neigiturin bis montibus Nardumquaras,
fedVenctijsfl>icam,caulem,&radicmmes.AtfuiipfimftatimoblttmvideturnonmultispoftlineU,c'uminqiiit.A-
liuivcrbfuntJpua,&flos,qutadnosnonaffnuntur.Exquofactleaediderim,ipfumnonmodbNardihiftoriamco-
fuiiffe,atqueetum,quodpcim esl,corrupiffe,fedetiamfibi ipfi, velpotimfeni verba dediffe :pr'tmum namqueait Ve-
l:et<jsjpicxm,caulcm,&radicemreperiri:moxJpicxmad nosaduehinegat.Scdantehoshacin re Plittium quo.j^gra-
uiterhattucinatum inuenio-.quippe qui libro & cap.x i i.in Nardi ipfttts hifioria longe difitdeat a Diofcoride & Galc- Plinius halld;
10 no,quin&acttffumMn'umedic*auftoribus,dHmiufcribit.N.irdimfrutexcs7graui,&craff^
ntgrafixg'Ui^,quamitispingui,fitumredoUitte,cyperiodore,aficrofapore:foliopxruo,denfo
Jpxrgunt:tdeogcminxdotc Nxrdifpicas,acfolia ceUbranf.hxc Plinim.Cuim doclrinam fecuti.non modb Ferrarienfes ? c ™ olal &
x%i,feiUcrmo\am,&Ri(eUim,ipfiquo^pxrita abmarunt:fiquidemRuettim(vtputo)nutta aVtadecau^ " ,Clr ° n
in efjicinis Nardum vidiffccui inerant dotes omnesiUia Plinio reddtU,quam vt Plinianam tueretur lecliontm: quod
txmenfxlfumeJfearbirramur.EgoenimtametfiNardiquamplurtmum in Venetis officints diligenter examinaue-
rim.xcfelegaim.aliudumen.quamJpicamvideremibinonlicuit.Quxpropternuttum inueniri Nardum exifiimoi
qtudin c mlium cacumincjpicasproferat, quemadmodum tradidit Plinim,ajferit RHellim, & contendit Brafauolut,
conrrx Gxleni,& Diofcondis fententiam. Qui Nxrdumdefcribttpluresferrejpicas,ndn qnidem a caulibus,fedab vna
txntkmraiiceproumiemes:nonumenquodaliaradixviribmpraftansfiicuipfisfubfit,fedquoniam,cumplurcsin
l3rAiictfmtfiiu,neccffeett,vtbxfi,velfirmxmentoaliqHoconfifiant,aquoBriginemttahant,vtinatt'w
basconjpicitur. Quodpro explorato confiteripoffum.cumfiepenumero VenetusNardifpiu cejpites viderim,tumfigu-
ra tum etiamjpicarum connexu attium referentes, vt vnufquifypro arbitrio experiripoterit. Veritm enimuero vtpro- Dilatio eii-
bereffinfumfitomnibmferhbieSionibHS,dicimm,qubdfifertereperirentur,quiaffererentittas effeproprias Nardi iuft am obie;
rxdices,qittcxpiUxceufibrisxfpicarumbxfioriuntur,vtinaUio,capis,acbulbaceisomnibmvifitur, & tapropter Jpi- aionis -
txtijsanncxxsnoneffeNxrdtradices,fedperfeparteiabhis admodum diffcrentes , potest eorum obietTto facile dilui
Thcophraftiteftmonio.Siquidemulib.primocxp.\.iepUntarumhiftoriaapert'edcclarat,inaUio,upU,bri
*caUucimgencris,&pirconfequensinfpica,nonfolumdicirxdicesexcapiUamenta, qiu buibaceis iilarum planta-
rum cxpitibmfubitci:tntur,fidet'um idbulbaceum totum.quodterra recondttur.Et vt res ipfaclarioromnibmfit.ge-
nerati regulx cxprejfum vol:M,qubdtotum idin qiuuisplanta.quodfub terra obruitur,raiix commodifiimc dicatur
1 < 'P r °ini'vidcturNard!imipfaminttrrxdices(demmimorxffeTheopbrafiw!ib.ix.cap.viiJep^
rerbis.Quibmadvngucnuvtuntur.bacfnefunt.ufij.cinnamomiwi.carda»^
<^ l 't'>mfiyrax,ir;s.iixru,coflm,panaccs,crocum,nifnha,c)perm,iuncm,calamus^
Jhrum altx rxdices,xhtcomcci,alia rami,alta Vtgna,alixfemma,aVta lacrjmx.aliafiores. Ouibm paVam efi, noit
nT'^rdi(mnfitme~radiccsrecenfiri,ciimneccorticu,necligni,necram^
^Spmempufifcrxt.QmdcumreacfctmffetGaUnmtmiVtbro.i.deamido^
cundum locos, Nardijptcam radicem effe dcclarauit. Veritm longe ab omni Nardo dtftat Nardvs I t a l i c a , ^«dus Itilii
qua nofirisvulgb vocatur Spigo.Cuim etiamgenerisea efi ca "
planta, quamaliquivulgbappcUanthauanda, atij verb
Lauendula,adeb vthacfaminxMxverb ntas in eogenere
k quamplurimis vocitentttr.Masfolio conftat latiore, lo-
giore,crafiiore,robuftiorc,albidiore^quhnfamina. Sed Nar j- laV
vtrxq 3 platafruticofa,acVtgnofa,fiachadisautrofmariin cxhiftori*
nicdo,tnnumerisrefertaefifoiiislongiufittlisanguftiufiu-
lij^equoru mcdio iuncei exeunt caultculi , quadranguli,
teniies,dodrantaVelongitudineexcedentes: in quorum ca-
cumineflorcsexeuntjpicati,colorcpurpureo,(quamutiin
faminadilutiores,patentiores,&mitiorefatis odore, ac
magisgrato)odorefiag>-antes , verum vfi^adeb acuto , vt
naresferiat.NafciturincoUibm6-locisfaxofis,afioleiUu-
ftratis.&feriturinhortis.E^calfaciunt.^eyirr^^^^^^
ardmeficundnnintplftn yeltertio inchoantc, viribusa vires.
Nardisomnibmnolongcrecedentibus.Apcriunt, attenu-
'ant,refoluunt,concoquunt.Conferuntomniktscerebrisc-
gritudinibusafiigidoprouenientibusiEpilepticis.apople-
^ Ricis, vcternofis, conuulfis, refolutisqjtuxiVianutr: ventti-
culumroborant , &'tecur abinfarftuliberant : quin &
obfiruccos lienes iuuant: rterum caiefaciunt , & menfes,
&fecuniaseducunt. Etores ex vinoferuefacit vrinapct-
luntj&flatm diffoluuntittiti.Daturdecohuefloribuspa- FIomm " r<U
r.ttti vtilitermorbo regio affeclis ab tnfarclu iociv.oris , & ™ tC
frafertimficuMarrubiv,cinnamomo,&faniculi, & a-
Jparagi radicibtts incoquatur : coUuur.tur ite eodedecoSo
vtiliter in dolore dentes, rheumatifmisprafiertim obmxiii
ftittatitiafloru aquapotu duoru cochlearioru mefura, de-
perditareddit loquela,& cardiacafanat -.puftat quoque
*danimideViquxanofilupou,fedetiinaribusiUtta , &
arttriis admota. Fit e floribm ftittatitiumoleumvitreis
II. NARDVS LTALICA.
trganiti
Lcw&v4mJU £/g
56.
3'*
AncLMatthioli Comm.
OlcumSpic;
iii. LAVENDVLA.
organis,quodproprie vnguentarij vulgb vocant olio de Spi.
go,odoris adeb acerrimi,vt c&teraodoramentafuperctiqttt
fit, vtextra officinas illudajferuent,ne mofchi,ambari,tj,
ktthaitorumy, vnguentorum, & aromatum fuauitatem
intircipiat, quodillinitur vbi ixcalfacerefitopus.Vamina
etfiidem pofit quamas,atpecuiiaritervefiibus interpoft-
ta,eas atinearum rofione vendicat , & odoratas reddit.
Nardi Indiu viresfcripfit Galenus lib.v 1 1 i.defimplicium
medicamentorum facultatcftc inquiens. Nardi fbicaex.
tal facit excetfuprimo . &deftccat fecundo iam ccmyleti L.it,
Compofttaelt ex adfiringente fufficienter fubfiantia , &
acricalidanonmulta,&quadam leuiter amara. Lxlw
confiansfacultatibus radix & adiecur , & adjtomachtm.
rationabiliterconuenittumpota,tum extrinfecus intpoft-
ta.Vrinamciet,morfusjlomachifanat:inventre, acinte-
ftinisconjijtentesfiuxionesdeficcat, adhac & eas, quiin
capite,&thorace.Valentior eil vocatalndica , nigriorj.
quam Syriaia vocata. Nap <toc & rap<f b ^i.yycfic Gucii
dicitur, vt Latinis Nardum , & Nardus , feu Nardiffiica:
iUuritanis, Stumbehaut Senbei.Italii Spico &fpigo nar- «
do, Germanis (gbtlftttt&bl 5Bolti«J)eKt>t.<Bpicfm
SSlOCbtlHifjianis.Azjtmbar , aut Efpigafil: Gallis , ajjrit
d'oultremer.Bohemis Nardus indyanski. At vulgaris nar-
itu qnipfeudonardttstfeu Nardm ltalica,ltalisfpige.Ger-
tnanis t]tmtit\t <&yiCttt:%\Mbt:BoemisJpica nardomaci:
GaUis lauande masle. Lauendula verbfeuPfeudonardus
famina. italis lauanda: Germanis Imttlbtl: Bohemis U-
ttendula-.Gattiilauandefemelle.
^^Ardusforte a NaardovrbeSyriacaEuphratij»
contermina:alijs mfcTccr dyyt;. quam intcraro-
mataDiofcorides.inrer odorata Theophraftus p.hift.z. recenfuit. Nardus Indica qus Spica ofKcina-
rum, &a Syriaca & Gangite natalibus tantum difterre videtur , & hodie ad nos indiftinds ijidem fac-
cis adferuntur: qua de re in vniuerfah noftrahiftoria.NardusIndicafiue Spica Nardi,Matth.Ital.&4.
Caft.Nirdus & Spica Cord.in Diof. Nardus Indica, Cord.hift.Loni. Tab. Nardus Gangitis , AnguilL
Spica Nardi, AduerfLob.icon.Garzia:, A cofts.Lugd.Ca:fal.cui exalgarum gencre efle videtur. Nar-
dus,Lac.Lob.ob.Cluf in Garz.Spica Nardi Indica,Lugd.Quando iimpliciter Nardus habetur , Indica
vel Syriacaintelligenda:fic &quando fimphciter Spica fcribitur,ha:c Spica Inda , vel Nardus intclli-
genda. 1 1. Lauendula quia lauacris expetitur,a Plinio lib.& cap. u. Pfeudonardus:a Mefua'o fta:-
chas Arabica dicitur:quam aliqui ad Staxhadem vetcrum,alij ad Libanotidem corcnariam, vt Leoni- 40
cenus,Manardus & Ericius Cordus:alij ad Cafiam Vergilij referunt:alij ad Cafiam albam Theor>h.alij
Cercorum albam eiufdem cenfent:quibufdam Spicafeu Nardus Ccltica malc ftatuitur , cum & Nar-
dus Ccltica &Lauendula fui gcneris fit planta. Ffec triplex,latifolia, anguftifolia & difleclo folio. La-
uendula latifohaC.B.libanotidis Coronari£ipecies,Lconiceno&Manardo:Spica, Nardus Germa-
nica,Trago,Pfeudonardus,Matth.4.& Caftori.Pfeudonardus fcemina, Fuckicon. Lauandula fcemi-
na,Dodo.gal.Lauandulamaior,Cord.inDioC&hift.Lauandulavulg6di£tafta:chadi veterum co^na-
ra,Gefiior.NardusGcrmanica:Spicarecentiorum, Lob.obf. NardusItalica.Lob. icon.Lauandula,
Ericio Cord.Dodo.Lauandula mas.Lugd. Lauandula vulgaris altera fpica longiore, Cluf. hifp. Lauen-
dulafolijslatioribus,Cam.hor.Lauendulaprima,Tabcr.Florevariat, vt&fequcns,qui communiter
ca:ruleus,eft&purpureo&albo. III. LauendulaanguftifoliaC.B.Lauendula, Cafia Germanica, jo
Trago Pfeudonardus fceminafiuc Lauandula,Matth.4.Caft.Pfeudonardus mas,Fuch.icon.Lauandu-
la mas,Dodo.gall.Lauendula vulgaris,Cord.in Diof Lauendula minor , Cord. hift. Lauandula , Lac.
Lon.Cam.hor.Nardus vulgo di&a, Gefhor.ftachys, Auguft.Spica Lauendula,Lob.Lauandula altera,
DodXauenduIa breuiore folio & Spica,Cluf.hifp.Lauandula fcemina.Lugd.Spica Italica , Ca:f. Spica
alba Tabernannontano.
N ^»^»- NARDVMCELTICVM. CAP. VII.
;• L P« : (^ lticurn . Nardum nafckur in Li S^f alpibus,aliungiapatrio nornine appellatum : prouenitq; in
nusiiutex. " tna ; aE "^ cfr « IC «> & ' :limra ^«businmanualesfafciculoscomponitur.Foliahabetboblon-
b ™^'«- S a ' col f emc flf«ml^g™do:floremIuteum.Cauhum,&radicumduntaxatvfuseft,&odorisfuaui-tf,
.. fublonga t f:vndepndiefafciculosaquaabluereexpedit,&exemptaterra ) pauitofoloatquchumcnti,fubie<aa
lio V of " ta re P onere 'P oftrldle repurgare,fiquidem vule.cum acerofo^alienoq; projter humoris vnn.non
bJ™ eXCUtltUr - Adulteraturlr T^
hn,*m ^tio:nanq ; herbacand.dioreft,fmecaule,.mnusoblongisfohjs,radic C neq ; amara,neq ; odorata,vti
?&£■ i™S ll f ? ' * an6tlhnouod lh S entero P e »o,afleruaridcbent.Laudaturmaxi.ne , reccns,
..fubmfa. luclmdlodon s ) rad 1 cenumerofacoh iE rens,plenurn J necfragiJe.Ad ei de mj qusSyri a cum 3 polIet : fcd
vehe-
ox/uviettoc
HlKfK
Inlib.primumDiolcoridis. 33
Vehementius vrinam cit,& ftomacho vtilius eft.Inflammationibus iecinoris.&felle ruftuiis auxiliatur.
Contra ftomachi inflationes.cum abfinthij dccocto bibitur:item aduerms lienem , rcnum Sc vefica:
vitia,&venenatc>sidus,exvino.AdditurinmaIagmata,potiones,&calfacientiavnguenta.
JT Antafuitveterum,quinospr*ceffertmt,negitgentia , ne N ,. _ . .
dicam ignor.mtia, n non triodb in veramfimpiiciu me- cafconficIer_l
dicamentorum cogiiitione,quaperegrina ex longinquU terra. tio.
rttmpartibusaduehunttir, probatifiimorum auciorum ope,
vemrenonelabor.iueriut;fedneminima quidem curamad-
htbuerint,commumreipublic*beneficio,vtdehUfiiltequ<iin
quam plurimU ItalU locU, ac aitis non longe difiantibus inue-
niumur,qu',cqu'amlucUaffequeretur,acpofierUreimqueret:
quinpottus infuU ntultb videntur negligentiores, quam in a-
iiems.NafciturCehkanardusin Ligurualpibus,nafcitur &
in ifirta.paritercj, m monttbus non longe a Villaco Carinthu Yh \ na ^ catt11
epptdo, & ludemburgio SitrU-.attamen non ob id legitima in "»
multjl vtfitur offictmsmecfortaffein iis videretur , nifi his no- '
firis lucubratiombus annis fuperioribtu Italico fermone editu,
fharmacopoUplures diltgentiores redditi , medica materiam
accuratius expendere ccepiffent. Sedid magis deteftandu vide-
tur,qubdiUinregionibus,vbiCehkanardits nafcitur , magit
hallucinenturbomines,quam ahbifiquidem Genuti, qua Li- '
gttrtx eil ciuitas(nifi iam admontti refipifcat)a!us^fimtimU
locU,vbiCehtcanardusfacilebabe>ipotcft,taMedici,quam
fephMijaliorumignorantiamfecutiMitstoco.Lauandafic
yocata,velnoftrateNardopafimvtuntur.Quaquantumin
htftortaommbusnotU,nondicaviribus , a Celticanardo di Com P a ""»
fcrepenuquicun^prmumremopttmiperpenderit ,acdeind e^"t L/f —
»°tas,&q,,alitates,UiaDifcor,deredditas,cuLauand*, no- uanda
ftrat «g, Kardt notts comparauerit , manifefiu eorum lapfttm
f.utle tncufarcpoterit,quippe Celticanardus in breuem, exi-
guam^plantamconfurgitcauletenui, &imbeciUi , radice
~ '-£ M imo M'c^cie'-efcrete,eqtutenues & nummUpro-
Sft^^^Tx^*'"*'*' 1 **' denfifftmisl comanttbm
f''f^crtfubrubea,&fioresfia M
^"''^Muscau^
^■^/fMclaredemnfi^
^'^'yunfuperioru
«^t^^omniaSardigenerapropiiisaca-dereJ
<™™d«pTccomedunt. P r £ te^
tamquandammcogmtamemanthum, repentem,cau!elon^orefiexol,cuim folta att^crlL^R a j SeplafiariorS
^^cmmutafunt.vtpotttismufcofam^
J^cau! U ipfiusramufculis,eostamdmecircundat,v^
tomermma.vb, lademburgenfta rura fuUcmontibus quotavnts in mtwcroscomJt ^ffZ ', Jt,, '", &Cmntb '' i
Tr r r r Tmen " dmnU ' m
ZTmSI^T T-T V ' pa " """"'l* Unt,m V ''Z' nti n M,ap4uu a GoritiadiftivlumL
yr,t<u,,turMedu,,comode lndtcafupponere poterunt. An verb Celtica nardus ftt Saiitmca autnt il, Z ' L «"i«ni, tz
^'' n ;^o^<<'ned,d,t,vbiD,athamaronexped,t,Celt,canarduma
1 ""■ l "'"'je«et,a,>ii!.,talifoIo.Dtofcor,dien,!nCelt,canardusinLourU afaihm *t„ i-itf, ~_ ■ „,
34
And. Matthioli Comm.
opiuio rep;
bata in Sal:
unca, & Hi;
culo.
Hirculut.
HIRCVLVS.
Nardi Cclti.
cx vires cx
Galcno.
Jsomina.
Anguillarij probareri,taturAnguillarim,ridaliudVergdioeffeSaliuncam,quamAnemonem,Grammaticitantumilfa
tatefietus,qui nec taclucas rectefortalfe nouit.Scri blt qttidem Scruius Saliuncam vulgo vocari Orcitunicam , cum
mennec,llam(riifallor)noueritvnquam.Sedquarationeautauthoritate,Orcituriicam,dequa,nemoest,quimcm'
nerit,A,temonemfeceritAngudlarius,necipfeduit,necegocoriucttepoffum,mirortamenhominemhuncreiherbari
peritum,inretamgraui,tamleuibm,tamj s vulgaribmriitiargumentu,fedisfortaffeconducibitiusfibiforeputat na
uiatiquidin medtum affcrre,quam dehisgrauiori iudicio differere. Egofaneetfiparum in hacfacultatefum verfattu
haudquaquamtamendixerim Anemonem,proceram fatisplantam ,vocariVerg,iio humilem : nam &ipfaVeroili\
comparatio,noftrctaftipulaturfentent'u,quippequi,vtMopfumplurimumlaudaret,ei tantum cedere dicit Amyn-
tam,quantum Saliuncahumillimaherba,puniceis cedit rofetisfacla comparatione apumila planta ad rofeta. Nec
pmerea placet Anguillariiipfius opinio de HIRCVLO herba,
quam a Samphontico Nardo,quodin India nafcitur , nihildif-
ftrrcputat. uquidemHirculus herba eft, Celtics. nardo fimilis,
non quidem nardi genus , vt Samphoriticum , ita a loco in quo
prouenit,denominatum, &in magnas fe Jpicas diffundens .- fei
fortaffe, qubd hircitm redoleat, hirculum id effe cenfet A nguittari-
us, cum quo Celticam Nardum adulterari fcribit Dio r corides. !ed
non omnes hcrbct,qtu hircinofunt odoreMrculifunt appellandt.
Atquifi quis plura de Saliunca videre cupit,noftras legat epifiolu
loanmCratouiinfcriptas. Meminit Celtics, nardi Galenushb.
v 1 1 i.deftmp.med.fac.his verbis.Nardus Celtica iam dtclis nardis *°
ftmilis quadantenus in genere facultatis eft : ceteritm ad omnit
imbeciliior, praerquam adprouocandam vrinam,fiquidem cali-
dtor tllis eslffedmin is adftringit. Qus.plar.ta Grttcis AdfJle; Hl \,
rinii , Latinis item Nardus Celtica,feu Nardum CelticumJcu
SpicaCelticaappcllaturtltalis verb Nardo Celtico. Sute Spiea
Celtica:Germariu,<it[ti^tx^\wt\>\\$: Gallis,Nardus Gaulois:
Bi/hemis, Celtitea Nardus.
"^rArdus Celtica a loco fortc* natali nomen habet:
J -^' Celtarum autem appeliatione tam Germani, ( apud 3°
i quos vt in Auftria , Styria, Par.nonia, Norica & alpibus .
Heluenorum prouemt)ctuam Galli(cuius nomine Nardus Gallica Plinio lib.& cap.u.dicitur) vocan-
tur.AdditDiofcorides^&patrionomineappellari^w^/ar^ficenimMarcellus.Ruellius.Matthiolus,
& Carfalpinus legunt, at Goupyliusin noris«x/s^legendumexiftimat:aIij y«\,i yvxl . le<?endum
putant.ReaevideturSaliuncalegi,quavoce&Plinius(nontamencum Vergilii Saliunca idem dici-
mus)Iococitato,&Scnbonius,cui&NardusfyIueftris,vfuseft,fic& Germani plerique eandemher-
bamadhucpropriovetcriquenomineecltimcf.quafianimam iuuenilem reddens.appcllant, apud
Galenum,NardumCelticaminterprespofuitGalUcam.NardusCeIticaDiofcoridis, C B fic&Lac
Gefhort.^uiyalcriai^cognatamdicit) Cord.hift.& in Diofc. ( cui & Spica Romanaoffici.) Lob!
Caft.Lugd Tab Jahunca, Geihort.Nardus Gallica & Saliunca Plini;,Ca-C Jjfardus Alpina fcu Celrica, 4 °
Valer.ana: fylueiBTs (pecies.Cluf.Pair. Verum notare conuenit difFerre eam qu* in rnonte Baldo cre-
k.t,ab ea qua: in altiffirms Valefianorum mot.bus prouenit,quod cauliculi non fint elabrfnec flofculi
in vmbellam congefti:huius iconem Camerarius in fuo Matth.nomine Spica: CeltL faftiViato flo-
Mon^ordmepropofmt.HIRCtLVSfirf^
m inore,odore g rau.,vndenomen.radicevilIofaacnigricante,necodoratanecamara,fic&fohapra.-
rnaiifaindhimajromat.cumCapc.remreddunriedlenta&vifcidafu^^
n^^W NARDVS MONTANA. CAP. VIIL 5 °
^On™Nardum(quodabaIiquibusthylacitis,&nirisappellatur)inC.licia,&
?2£ • RadlClbusbl nl V m " tUr ' aUt P UribuS ' nl S^' odorari «euhaftuLrreg, r ,fedlongeiracihor.bu S)
cS icZ ffic" "' + ^ Caulem ' ne< l Uefruaura '^florem p rofert. Adf&m, adqu*
Oribafius
non legit
concluta.
NarHi mon
'^-P^wte/e^^
™i™*tedecepn«.™y it pro*x«JU«, V el:^<^^
^nomtnapottusarboLtsconuen^ntquamh^
vtdtturhiclocm,\r,llifortalfeputant,*mendurindic*tu.r^^
facul t atefac,Ieprincep,& uemattTi^
^LpfiJfu^^
"jr^,nonharumroc,mvic,n,tate,fedpo t LfJt^ "T ca P lt "P™' ^tmm ahquodac-
Suofaaumesl, nhacienus «Jtt«SS H tS!' ' ^ ^*"'"* T*
^ ' ann * c P UnUmltiil t*i~nHemat,ytUlmr.dceo4eratur.
Nardi
In lib. primum Diofcoridis.
35
I. NARDVS MONTANA* II. NARDVS MONTANA
altcra.
Nard,montanamagmm,quamhtcexcudicur.tuimus,miftladmeclare.Medicus,6'reip>.mtamhidagaM
xtmm Vhjfcs AldronsidusRononienfis, qtu [foit., habetmaioris Hu,fid mtmra, caulem fptthanu longitudine
>>>>>Ma,npHniceocolore-radtcesduaiAntou,auttefttculimodofubnig,uamesacfibratasMo
fitf>^r)ng»nonhabeat,cHmtamenciteracorrcjpUea,it,&mhoccaptteplureshabeatiturmenda,haudqu
*bU„carqim,cndammomanamhanceJfeNardum,pr.tfirtimcum radices perquam belle correfpondeant tum fa
m,tm odortsfragrantta, r xs a caerisnardtgenertbtts no diJfentit.Srafauolus Ferrartenfis. mdtce nardt vtce monta- Er^U
ntplurmumadnuaffmtealtcUftrtbincamjjropriemontanam exiftimat,cuiu s pafiim i„ offianis eft vfus. Sed «StoT
q^rationeduclmnouamhancprotulmtopin,o,,em,,pfecerth,efcio : Nardusenimmontanaradices babet albhodelo
4zhn«l'wnvttquel}icata<,leues,comof.u,qi, m 4dmodumea,quavttmurcxlndu
tu, votuertt Xndtcm nardum tdeo mntmam appdt.,re,quodin monttbus oriatur, tta qutdem eitts Jententiam veram
Wr j '«™->>°»t''>™n*reiherbaritpmtuacceptamiri.Nardtmontun*viresM ., ,.
*" r «TT" r" *'f irim,nont * n *fi ul! K*rdummontanum Utims:Nardomontanoltalisnominatur. Nomina,
™<>« n >°>>>~>!j>confetr.Miabusjpodelononjolumminor^ J
■XmOa qu,,cm dtfimuUnda cfi ratto.quaprobatifiimi quiquefcriptores veteres a mendis,qut eorumfcribta tem-
Xt^l^f^r^
s rub^T' 01 ' 1 " ''^
riilS X '"r ™"* VL 1 W l* ,MeMlu ° mm ^^bmemur.Siquidem verbttm pip, nonprofert.fed pr»
Jl,&" V '' us " : " :er '- r >>>"fi i > nornmum nmantisadtneptaactncongruamhuiclocovnbiiBusftwficationem
^ Mr >"^r«,tumet,amloan»csodor,a^
™ - J lcur - cllu . tm &5-.> l! t,-, T; :D l ofcondi I qiioniamolimexCiIicia coriaceis 'acculis a,i m fl , '
™ ur > vndc & Pynte» vocarur. Hxc illa eft Spica (licet aliqui Crocum clfe veSSteoS
u j g J ab - Cai - Hulu s du * lunt lpecies radice potiflimum difterentes-altera radirr efr „l,„,r
nslongiusradicatarnomuiecxP.CameraniMatthioloproponimus. ""^
3<5
And.Matthioli Comm.
Afarum &
Bacchar
differunt.
A sctpov.
t AdditCa. A Sarumtf^od&iplumaliquifyluelte
tac. A«» A tundio ibufque ■ flot.bus cytino hyofcyamifimihbus purpureis.tntcrfohaproxtmetad.ccrnc-
i»J£** micantibus, bodoratis:inquibuscfemtn acinofu.mtCauhculoshabe angulofos afpetos 5 &rnoUes:
, m «*t,1 «dkesnumetolas.gfmculLs,^^^
i. hetbaodo- odoratas.excaUacicntes.&qua-linguamvchementei • mordcnt.eExcdfaaonam vim habct:vnmm
rata cotona- cit .h v dropicis &vetuftocoxendia.m dolorifprodeft.gRadices fenis drachmis ex aqua mulia potar,
tia Meum ve m J k$ ^ vcfatri albl modo purgant.In vnguenta additur.Vmbrofis monnbus proucmt: fcd
S^Jv» i plurimum in Pcnto,Phr ) - £ ia ) Illyrico ) & Italix Iuftinienfiagto.
^««^'«««^^«.i.Conclaft no" kgtt Oiibafius. t Anriquum aemf^muhjf^ denfion.Ruelliu 5 autem T idetut
lc-.iTe^.p.W. iMcmcxcmp.lcg.aAs^T^Ta.-^AA^VT 7 P'?»*^'"'^*^*"™'^^? T- *
tad.ccm cyaneus .cvtinum bvolcvam. rcferemb.Catacaddit A^Uemter.cMeumexemp. «»/«c >,>.*o Ta...i.m.le ymacead
Mcum cxcp. tfoMaCatac.veroTrcW. cExemplar.aomn.aadrad.ceshax tantumreferunt.f,Mcuexemp.habet W % ..uuffi.
g.lfta dicuu cm cominua oratione cum aliis.
I. ASARVM. 18
^U Vllam noftris temporilm officimponttnt diffaenit-
aminter Afarum &Baccharem: quinimb vno me
fereomnes Afarmn Baccharam appellat,adeb vt & nomi-
na hac corrumpant,& res ipfin confundant. Atquantm
notis,& vtribtis interfe dijjerant, is retle iudicet, qui ha-
rumfttrpitim hiftorias accuratius perpenderit : dtfferunt
eniminterfeadmodum Afarum & Baccharis,rt diffufm
libro tertio differemas. Ajarum itaqueprocul dubio tlU
ftierit planta,quavulgb Baccharafalsb appellatur , cim '
nullts ab biftoriadifiideat notis. Cateriim Brafauolus im- ,
meritb in Pliniumjpiculumcontorfit, chn duatipfumeo
etiam in errore vcrjari , vt Afarum Baccharem ejje extfii-
mauerit. Sedprofectb nefciuertm ego, quarationc illud
BrafauoiminPltnium ftripferit : qtitppeqtititbro 2i.ap.
6. eos acerrime arguat, qui Baccharem, & fjluefircm
nardum idem effe contendunt, his verbis : Sed eorum quoq,
error corrigendm esi, qui Baccharrufticumnardum tp-
peUauere:eftenimaliaherbaficcogiwminata,quamGu-
ci Afaron rocant,cuimffeciem,Jiguramqftiximits in nar-
digeneribusibacPitnim. Qutbmpalam eft, Pliniutn fei- ^
pfumaBrafauolodefendiJfe.PorrbfietiamPliniiatateno
deerant , qui Afaron Baccharem vocitarent , non inirtm
fuerit,fiinbuncvfquediemprotraitahacfitappellatio.ln
quafortajfeperfeuerantes veterum nonnulli , Diojcoridis
Afaro easfereomnesfacultates reddidere , prtter auilorti
mentem, quas ipfe Itbro tertio Baccbari adfcripfit- qtwd
facilitts adcredendum vulgus allexit, Afarum & Bacchi-
rem nominetantitm differre. Veriim cktn recctiorum quc-
rundam diligentia ac doclrina idtotu Dtojcoridi addituitt
deprehenfumfit, eo qubddiuerfts tiun ltbris,tum capitwus jo
ipfe de his differuerit, curna, Oribafium, &Serapionem vi-
derhitdeAfaroexDioftoridefcribentei,adulterinamhancleUionemnonadmittere,idtotum,quodebaccefferatptt-
teraititortsjeiitentiam.tanqitamillegiiimumabdicarunt. Afarinresfcripfit Mefues inter deieiloria medicamcnta,
vbifichabet: Excalfacit afarttm ordiiiefecundo,c~ficcatterito. Attenuat, rtferat, refoliut & prouocat , adftrictione
tamcmionracat. Bibituntnonmoio vomitiov.es iiet,fed&peraluumducit,&pervrinam,pituita,&htlemdei:cit.
Roboraturtamciiadmifiocapruiofero,autnardo,aitthjdrometirc. Atmanifeftitispituitam,qiunibilemedwcit,qu»
fttrtcoxcndiciimcxta-arum^compaginumdolorcrexatisnonobfcurecpituleturipraftrttmiyeroniatnetunvelde-
CQqnatur.Vacitmiruminmodumadiocinoru&!ieiiUinfarccm,fcirrhofofj 3 tumores. Ouamobre fubeuniibtis cu.tem
aqiitsfelhfafuffufionibtts,dauirmaximoiuuamentorinomacerattm. Conferttdemdiutkrnisfebribm.ii/q.pu/er-
tim, qiuex contumact infarctu proueniunt. Oleum macerationis ipfitts admifto iadano , dorfijpbondytu inttnitu;;: 6c
ftidorem comimuet.leuiter tamen coqui debet,tiamfidiuferueat, vimferc omnem deperdit,neque etiam diutnrna itt-
digct iiintritioiieidiutitts entm contrttiim factltiis vomitwiies.quamaluuiu cief.tuc Mefites. A qtto edoctifortaffe , m
Qcrmania rufttt i tcrttanamfebrem,& quartanam curant,epoto Afari.ex rinoj.ecotlo, MelieMaii, ciniiamomo, &
idgeitii! anmatibm addttis.Bibunt enim huius decoctt caltdi cyatbum vnum, alit quottdie , alit aitcrms dtebus , ita-
q!iealuitmJttbducunt:&quaiidoqiiebilm,autpituitamvomitionibmreddunt.Accedentea!/temp,,roxyfmo,dorJa-
kmfbmam,&ptant.ispedu»i inungunt oleo calido , in qno Afartim diuftierit infolttitm , & deinde tn ieitofeconipn-
nu>itcalido : ficenimhorrormiituitur,&J,idor,opioJ U sfunditiir. Kftvpl.mtam montibtts , nafiens w hohciiM.
aiiut
Aiari vit
Meiue.
Oleum Afari
In lib. primum Diofcoridis.
37
II. ASARINA.
cuius hicimaginem damus.quam AS ARINAM rocare , r ■
Itbuit.qubdAfarocongener videatur.Reptt btchumifolio (Kjeratio.
Afaro rotundiore,acfcabriorc,leuitercirctimferrato , catt-
liculispitofis,floribus melinis anthemidis modo.fed longe
minoribus,haud inodoris.Radices habet tenttcs , longas^,
fumma teliure refentes,acuto guftu,quadam cum leuiuf-
cul.t amaritudine , id quod calidum , ficcunifctempera-
mentum indicat. Vim habet abftergendt modicam,fed ai-
tenuandi,incidendi,aperiendi%magisprxJtantem.Herba
ipfacum radictbus pota drachmt pondere ex mulftfiue
oxymelite,aluumexoluit,ducitq\craffampttuitam&a-
tros humores.ldcojj banc noui quidam berbarij praferunt
adMorbiGaUicidolores,& articularios morbos. Datur
quo% vtiliter hydropicis, & morbo regio laborantibus.
Sunt qui ad comttiales , &refolutos eam propinandam
confulant, nempe aut herbamper fefe , aut eius decactum.
Cit vrinam,&menfes:& vermes inteftinorum necat.Lc-
gitur Autumno,& ftccaturinvmbra,vnacumradicibus.
AfarimeminitGalenuslib.vi.fimp.med.ficinquiens. A- £%' vircs c
fari radices vtiles fttnt , facultate fimiles radicibus acort, a en °'
intenftores tamen-.ita^ ex ijs,qtu de illis proditafitntMc
factendaconieUura: haitenus Galenus . Acuiusfentenita.
(fit tamen cum renia dtttumfinaximc dijfentiojiquidem
citmnullain acoro deiettortafitfacultas , & Afitrum , rt
Diofcoridesinquit.Mefucsfatttur, & nobis experimento
compertum cst.verammodo txpurget , &bilem, pitui-
tam%&fuperne,&infernepropellat,non video fani,cur
acorotn omnibus fuisfacultatibus tam facili comparari
pofiit.PlantaGucisairapwacetiam tdpift>;a-ypia voca- Nomina.
ta.Latinis Afarum,& Nardumfylueftreappeilatuv.Ara-
bibus,Afaron:ltalis Afaro,& Bacchara : GermanU S}t\*
30 i'lmtt\:Hijpanu,Afarabacchara:GaUu,Cabartt:Bohmu,acparitaVolonu,Kopytnick^Afarina,Gucu,A<r^
Italts, AJarina.
t HtcrerbavtinRueUioinuenimus,itareliquimus.SedadmonendumeJfelettorem duximus , eanonlegiinGrtcis
noftrucodicibm,nequeaSerapioHerefmi:qttodargumentoes7iUaDiofcoridiaccreuiJfe.Sujficionemaugere,velpoti-
usitaejfeconfmnarepoteftoribafius,quiDtofcoridemtranfcripfit, & hac verba non habet. Sunt tamen Gucific
fcripta:i%otxMtixymioesfH,<ttTpx%i(i,api*.ldeft:Habenscauliculosangulofi
SarumquoniamincoronasnonaddaturPlinioIib.ii.cap.rff.&Nardus fylueftris, qu6d Nardi
vim, eodem au&orc , habcat : vel quod odore.nardum amuletur.nullam cnim cum Nardo for-
iuam communem habct.Dicitur hetbanjs Afarum , Brunf. Trag. Lac. ( cui & Alara Baccara ) Fuch.
40 Cord.hift.Gcfn.luft.Lob.ob.Loni.Lugd.Tab.Dodo.fol.&gal,cui& Perpenfa & Vulgago. Afarum
Nardus Syluclt.C01d.in Diof Afarum N.trdus ruftica, Caftori. Afarum Baccaris iiue baccarus , Lob,
icon. Alarum.Bacchara vulgo,Ca?falpino. II. Afarina folijs Afari C. B. ad differentiam Afarina; Lo- a Meuni
belij.qui-folijsefthederitCTreftris.quaiiiHcdcramfaxatilemvocamustAlarinajMatthiohXaftori, A'« , «<h*».
Lugd&Taber. . J4inmedio
concauum.
fS. PHV. CAP. X. L°^f US
nec vlliim
pHv 1 quod&aUquifylueftrcmnarduni.appe!iant,nafciturinPomo J folioolufatn, aut claphobo- ""q w
fci:caule cubitali.aut altiorcla-ui.a cauo,molli,in purpuram verg£ntc,gci W ulis~intercepto; flori- non lerit viT
busnarciiloproximis,maioribus,btenerioribus,&exalbicantepurpureis: radicc fuperius ad digiti lofa, kd
t o mmons craflitudinem.ex obliquo c villofa in nigri veratri,aut iilnci d odorati modum : capillamentis vmppi^ut
lnuicem cxmtextis,flauefcentibus,odoratis,cum quadam odoris grauitate nardum aunulantibus. Ex- %«• '• fuba -
caflacit:v.rinammouet,fificcapotuidetur.Deco£tumeadempra:ftarepoteft, ati lateris ctiam dolo- S natas radi -
rcmefficax:menfescit.antidotisinferitur.Adulterarur radice rufci admifta : fed maleficium depre- j Ulashabet -
henditur^quoniamhajcduraeft^&franeenticontuinax.iTnevllaodorisgratia. ' dOmniaex-
& & cmp- tx<un(
•*■ ? ri**v" h * b " ur P n " umMam > mmHS >& txiguum. Maiitsfolio eSl Scabiofte,maiori tamen , nec totfeclioni- bent
°™ aiuijo,caulecubitaliautaltiore,l*ui,cauo,moUi,inpurpuramvergente,gmicufaihtm
l*tcflondaextatvmbeUa,flofculisinpurpuramalbicantibus. Radtcem habetmintmi digtti crafiitudincagnatuex CIUsiuftoria -
°J^omultuprodeuntibmlridu,Accrriuemodo,capiUamentu^inuicmcontextu,flauefimtibm , odoratts ,qua-
todam cum odortsgrauitate Nardtim tmulantibus. Nafcitur in montibus,vliginofofolo:ac ctiam in campejtribus,rndc
b ' ct ^poremboms&viridarianamfertur.Mmus,mnibmcogntium,foliueaFraxinivelSorbi,la«ibm „,
canttbusMm, accubanribus:cauUm,fedlongtorem,& vmbeUamgerit, vt maius.fed magishabetm exiguumin 0- mmaS '
mmbmfuispambits: radices habet mmerofits, albkantes, inuicem compltcatas , Succifit rocau mulas , odorc
D cum
A s
38 And.MatthioliComm
I. PHV MAGNVM.
pka i
Fhu vircs
Matdiiolo.
Phuvircsc
Galeuo.
II. PHV PARVVM.
ctm quadamgrauitate iucundo,XIardi modo.Nafciturbumeclofolo.Exiguum, folio ettmaioris effigie,fcdadmodum
paruo,cauleangulofo,dodrantali,foliisytrinqueper intervalla emergentibus,'m cuius fummkate vmbcUa exit exi-
gua,colore,ninalmge,,eribmdiaumeft,fiibpurpureo:radixiltiparua,prdongata!nen,albkam
tinturcapillamenu iucundi odoris.Nafeititrin nnntibtts , aquofe foU , & inpratispahiftribus. Hanc non defuntqtti
ptttent Nardum effe montanam,feddecipiuntur.Leguntur in atuumno omnium radkes.Cteterum non poffum nonfa-
ten,eos omnes benefentire, qui maiorem Valerianamfic vocatam legitimum ejfe Phu afferunf.quippe radices prtmiim
forma,odore,colore,acuteris tri vniuerfitm notkab ijs,qu.t fibi Phu ipfttm adfciftit , haudquaquam recedunt. lndi-
canttdem<sfoUa,&caules:illa enm olufatrononfunt dijimilia-.hiverbadolefcitntcubitalimenfuraproceriores,
lMS,manes,molles,gentculati,&inpurpuramvergentes.Florcstamencbftarevide^^
Pp™pr4efermt,nonautemvmbeU*,velmufcarqfteciem,vtinmaiortVahrianaviJttntur:^
Jeomnes,qut vmbellam confictunt.forma narciftnos refnant,inp,trpuram albkantes. Ouofit,vtcttm Rucl/to exifii-
mandumputauertmjiacdefioribus verba ejfe a ftriptoribtts in Dioftoride dcprauata. Namque videtur noftras \'At-
runa,omntbustum notts.tum quahtattbus adeb cum Phu conuenire,vtreuera dkipoftt,non alitufquam tpfum PjW
advnguem referre. Etftnondefmt ( vt audio ) quiprofiteantur Phtt alterum _ Valertanafe tnuemffe, quodflortbm
narafiprouentat.-atquta tdpro certo compertum non habeo,& quia non defunt,quitaltafabulentur , non eft , quid
hactn recertt affirmarepofitm. Phu minus,excalfacit &ftccat valmtius qukm maim.Radix virtbus ommbtts pudtt*
^<^&mator,guftutammacrmesl:quofit,vtmaioriaperiendi,attenuandi^
mtgmeftftit.Peigliamcytmnulmnusradtccsa^
Wrmwvymfiwfirttm ^ bumi^hradkilwmmmi^^^^^^^ tik ^
^'""If^aduentan^atquetttuentas
™™Wntaefihu m pla,,t*cttmcatUfympatb:,a.O
tSZ'flT el # l ' m:ral Z i ad t^^ am ^^^-^i^vrilitZnhel^,&^
7Z2iZ ^:"^^!^ ^^'^P^nesmuIcetA&idoculorumv^
& claritaten, adiuuat vbi albo vino decoquatur, & deinde vinus
nihux.vnUtrita, ;»«,; r, ■ ""«^Tniumin ocuium guttatim tnfttetur: addttur tntotto-
Mbutvulmam mtrmfearuv magno muammto. Pbu mmimum excalfacit & Rccat fed c*teris mtnJ Vtra
fi>>>t>H>>™*>-*tcrue*dem,fedlovgeimbecil!iores.Phu(vtfmpn^^^
dimnmJn ,B m,;„< w,. T.£. .... _.-„: ,.... ,...: , ■ ^i c "P tum rcltquit Gal.ltb. xtuftmp. mcd. ) odoratum quo-
^^r,bimeminerkDkfcorides,vt^
U™°- cituvtrcs&fcrmLfir.battsen.iitbVfi^
cultatetfedpl.shabittcnuitat^ni^
g,:uatos cxpurgat. Nontamen L<m t^^?^^^£^^Tf' t ^£,
1 r«i,Hi,n , vt t.ceatlococtnnamomi vfurpare ,ftcut, {acteitt
In lib. primum Diofcoridis.
39
I1I.PHV MINIMVM.
Qmntm.Prtfiantius eil Carpefium Ponticum La'e'rtio:n°
tamenvelipfumcinnamomiviribw vicinumefl , imm"
nonparuodeteriusoptima cafiia. Nuncupatur vtrunqu'
a monribw qutbufdam PamphilUfm quibus nafcitur.in-
gcnsfy eiwproiientm eil in Syria. Et primo libro de anti-
dotisiuqiiit. Quinttts ( vt aiunt ) quoties cinnamomum
deerat,Carpefium,vt quodviribus nthil ab optima cafia
differretftn tberiacx compofitione imponebat. Ego idcirco
eimpltirimum mecum attuli ex ea peregrinationcqua o-
rientisprouinciasadij, dthgenterq 3 repofitum nuncvfque
multumferuo,quododorem etiamnum &fetporem,finon
qualempriwhabebat,certenonduniexoletumretinet.Eft
autem CarpefiumherbapbuappeUatogenerefimilU, va-
lentior tamensatque odoratum quiddam jpirans. Pluri-
mmn hoc ihSida Pamphilu nafcitur, emiturq\propterea
iUtcviltfiimopretiotquocircafiquUveftrum iliuc aueffe-
rit,Carpefuplurimumemat , citm idfibi longo tempori
duraturum nouerit.Tenuia autemfuntfarmenta.cinna-
ntomi virgultisfimilia.Eiwduo reperiuntur genera, vnu
quod La'ertium:alterum, quodPontkum cognominatur,
amontefm quo nafcuntur, vtraque nomen adepta , fei
Pontkum melim eii.Quodciim eiw nonparum haberem,
permultis medicamentU admtfcui , in quibusphti vocata
imponi debuerat. EslenimCarpefium phufiniiie , va-
lentius tamen, & in quo (vt dixi) nomtibil odorata qtt.t-
litatUgufiu odoratufyfentitur.battentts Galenw.Verum
quidhac tempeflatefit Carpefium , arduumfanefuerit
explicare & mihi, & cateru materie Mediuferiptoribusi
tametfi HermolaUs,RueUim,Fuchfim,acetiamMonachi Quorundart
Mefuemexponentesprocertoexploratumhabeant, Aui- flo,aorurn ""
cenn£,SerapionU,&Acluarijauiioritattbusinnixi,fru- „""'" T"
duspiperifimiles,quivulgoCubebxvocantur,legitimunt effe carpeftum. Stquidem Serapio ,quod Galeno carpefium taquicLt-
Yocatur,fubcubebxnomtneipfiusGaleniteftmionio,ficdefcribit. Cubebeeft medicina facultate , & faporePhunon fium, Cubl
abfimilU.quamuU tongi tenuior.quareobftrtuiiones rotim corporis aperit, vrinam ciet, & calculos renum pellit.In hac bas efl " e *»-
ferefententiavcrfatur & Auicennacubebas carpefiumappeUans.quemadmodum& Alluarius , qui Mauritanorum tuunt -
nominafecutusfm quibufdam medtcamentis Carpefium imponit,quod a barbaris xo,u/2sfe vocari ait. Quibw aulio-
ritatibusluceclariwpatet,quodGalenicarpefium,&ArabumcubebanuUaexpartedifferant. VcruntameniUuda-
miiudiieneiidumesJ,quodcosiaemreverfartexifiimem,quicrediint(vtHnmolam,Ruellins,&fuchfiw)vulgares r b b a
feplafiariorum Ciibebasillasreferre,dequibwfcripfereSerapio,Auicenna, &Ailuariw : quandoquidem qui dixerit bunAb
^°Cubebasplaiiufiuatiin,velfemeneffe,eorumrepnionem'tnem:necminmprobaripoffeputem,idvfquamdixiff^
ltiium,quiearpefiumdefcribithU verbis. \rvUfl i T , riutftf„, wapowrWa to« i» f ifiar, ™ xlta/ uu MK ,hoc esl. runt -
Sunt aittem teiiuufarmenta,cinnamomi virgultUftmtlia-.ipfimti Pbu & odore , &faeultatibm adfimilat. Qua-
propterciim tantitm Plm radtces in vfum medicum veniant /faciie dicipotesl , carpefium Galenopotius radicum effe
ftrniinta.quam caulmm:&pr£ciptiecumafferatdiuafferuaripoffe , quandoquidem folidiores [untradices, quam
caules,qutfactlein omni herbarumgenereflaccefcunt,&pereunt. Praterea cum Galemts alias cinnamomi virgulta
e ^oriradictbwcomparaumt,hicmirumviderinonMet,quodidemconnafarmentoft4carpefiiradkescinnamo-
»»virgultisfimilesfecerit:Addeetiam,qubdinptantis nonfolumcaulesfarmentofi, verum etiam radicespluresfar-
^tofaDiofioridiappeUantur.Quofit.vtaeMerimTuchfiuminfuUParadoxisimmeritbimpugnaff .
^ o Mhtcguflantibus nobis vulgares officinarum Cubebas,nuUumprorfw Phufaporem deprehendimm : quod manifefte FucTfii 'c T -
JS^SJi^arescitbebas,necArabumcubebaseffe,necGalenicarpefium. Obidigitur, vbi&apudGracoscarpefium mnia defcn.
mtduamentis admiflum reperitur, & cubeb* apudMauritanos,phu eorum vice,ciimfii carpefio in omnibmperfimi- &m -
">Vclcafu,potiwquamcubeb£Vulgans vfus, erunt fubiicienda. lacobusSytuiusinterrecentioresapprimidoaus, Syluij error.
quanquam nouitcubebas nofirates carpefium non effe,non tamen antmaduertit.necetiam Serapitmu , alioruma, A-
ra um ejfe cubebas.Aberrauit j» cubebarum hiftoria etiam Serapio, quippe quicquid Diofcorides de rufeofcriptum re- Scra P' onis
l, ^it,ucubebuperperamreddidit.CuiusautemftirpisfrucJusvulgares C VBEBAE fint , quid affirmare pofiim c X'b a
VII. CVBEBAE VVL- rtonbabeo, cum ex oricntali plaga nobis peregrimzaffe- yluj^ 1
a rantur. Etfieas dtxerim odoratas effi baccas , racema- ccmfideratia ,
° timcoharentes , corymborum hedertmodo , quiguftui
60 m praterodorUgratiam.acrimoniatn&amaroristantil-
lum relinquunt. Quibus conftat , qubd excalfacere va-
lcanttertijordinUinitio.&ficcent infine eius : quam-
vbrcm langucntem ex pituita ventriculum , vel ctiam ex
flaturoborant : pctius a lentU crajiisq^ bumoribus ex-
purgant. Lienemiuuant , fiatus difiutiunt, &fiigidu
Vteriaffeilibus auxiliantur : diucmn mafticbc manfie,
fituitattt it capite trahnnt , & cerebrnm roberant.
D 2 Qupi
4-0
And. Matthioli Comm.
CuodpQ Grs.cisomnibw,d<.vfitbmtmm i.y-.Upi.^ c; dicitttt:tatinic,Fhtt, &JjluefirisNariks:Arab'dus,TH:lt4.
lu,Vakriaiia:Germanis,^aibxi&M!panK,hcruabmedicla:Gattis,Valmm
mirnts,Gr&ce <pi ^,Kfop:ItalU,Vakrianaminsrs\Germanu^mtin^oXiXlcxn:Galli;, Valeriettedesprcz.
, R...ir.i~A.~.- mm *.~..n.,u, ir.i*», ■•■ • ■'•'■":na:Germaiiu 1 ti(itl^3CiilV : .an.
kopitnik^Phu minimumfiue Valerianamontana-JtaUs, Vakri*
:l'oha:
\f ALERiANANdfdus qttoque fyliteftris dicitur , panim obradiccs.qua: cunl quadam odoris'
grauitate nardum 2mulantur , partim ob vircs Nardo(aucroribus Gaieno & Aeginetajfimiles.
Diofcorides videtur vna dcicriptione duo genera propofuinc: folia namque olufatri & radicis forma,
' hortcnfi:at-folia Elaphoboici & floris coior fylueftri maion conueniunt.Duodedm autem ipecics in
noftro Phytopinace recenfuimus.Matthiolus vero trium tantiim meminit,de quibus hocloco:cui&
rubram.cum in D.Camcrarij cditione habeatur, adijciemus : & purpuream peregrinam.
I. Valeriarta hortenfisC.B. Valerianaverafeu Nardusagreftis.Trag.Phumagnum.Fuch.fol.Lon. za
Lugd.Phu.verum,Fuch.icon.Cord.inDiofTaber.fol.Phumaius.Cord.hift. Caft.Phu hortenic. Gef.
hor.Valerianahortenfis,domeftica,gcnicularis,herbaBenedicT:a, Dodo.gal. &fol. Valeriana maior,
Lob.Cam.hor. Valerianaoptima& Carpefium Galeni. Ca:fi Phuponticum & Valeriana pontica,
• Tab.in iconibus. II. Valeriana fylueftris maior,C.B.Phu Diofcoridis ; Brun.4. & Fabio Columnas
• Valeriana vulgaris,vel fecunda,& Serpyllum maius, Trago.Phu Germanicum,Fuch.fol.Phu vulgare,
Fuch.icon.Valeriana fyl.maior.Dod.gal.Lug.Thal.Tab.fol.Phu paruum, Lac. Phu minus, Matth. 4.
Caft-Phu maius commune, Gefh.hor.Valeriana vulgaris, Cor.in Diof Lon. Valeriana fyl.Lob.Dod.
Cam.hor.cui & Valeriana paluftris maior. Valeriana altera,Ca:fi Valeriana maior & herba benedicta, "
Tab.icon. Variat hsc foliis,qua: aliquando vulgari decuplo maiora fiinr. aliquando minora & cinerea
infyluiscsduis.quamTragustertiamfecit.IlI.Valeriana fylueftris minor.C.B.&Lugd. Valeriana
exigua vel quarta, Trag.Phu paruum,Dod.gai.Phu minus.Gefh.hort.Lon.Tab.Phu minimum, Caft.
Lugd.Matth4.cui & Valeriana monrana. Valeriana minor fylueftris , Lab. Valeriana fylueftris , fiue
paluftris minor, Cam.hort.Valcriana minor feu paluftris,Thalyo. Valerianaminima,Dodo. Duu eft
generum , altera minore , altera. maiore eft flore. I V. Valeriana rubra difta. Ex radice candida '°
odorata,mediocriter crafla Iongaque caules ahquot duorum dodrantum aut longiores rotundi kues
geniculati exurgunt , quos folia viridia, Iata, ohlonga in acutum definentiacingunt, in caulium
faftigiis flores copiofi,oblongi , elegahti purpurarubentes, caudati, quafi racemati diiponun-
tur: quibus femina oblonga.plumofa , fuccedunt. AEftiuis menfibus floret. In ruderibus Pifa-
nis fponte , apud Germanos in hortis prouenir. Radix , cum odorata & dulcis fit cum leui-
cula amaritudine & aliqua acrimonia,calida in fecundo, ficcainprimo compluribus cenfetur.
IV. ValerianaRubradicTra.
V. ValerianaPeregrinaPurpurea.
\Jf,d*»
Huirs
Inlib.primumDioicoridis. . 41
Huius habetur & altera fpccics oblongo & angufto folio.Sunt qui Narciffum Virgilij & Columclla:
in homs ccrrfean.ralij Condurdum Plinij lib.2<,.cap.j.alij Struthij , alii Behen rubri : ahj Polcmonij
ipeciem:alij denique Liinonium. Polemonij altcra lpecies.Dod. gal. Limonium Monfpcllicnfium,
Polemonium alrcrum & Polemonij genus Fontanoni , Gef. hor. & app.Ocymaftrum Valerianthon,
Bchen rubru Belgarum,Saponaria altera& Struthion Aldroandi,Lob.Valeriana rubra, Dod. Taber.
Cam.hor.Phuperegrinum Parifienfibus,Phulatifolium,Cam.4.Polemonij fpccies,Dod. Lugd. Va-
leriana inodora tertia,Centaurea mediaquibufdam,Ca:faipino.V. Valeriana PEREGRINA pur-
purea.Ex radice parua,tibrola,albicante,caulis prodit pedaiis,viridis,rorundus,canus ,ftriatus , quem
roha pallide virentia,pauca,oblonga,Nardi montana: fimilia,integra,fine pcdiculis cihgunf.quorum
1 came fuperiora ad exortum in crenas diuiduntur.Caulis in ramos brachiatur,qui quafi vmbeliam(cui
duofoliafubijciuntur)floribuselegantiffimispuipurcis oblongis refertam ,luftinet : quibus fucce-
dunt vafcula oblonga calyces referentia.in quibus femcn,altero tamen Valculo inclufum/continetur.
Spontc in Latio prouenit.in loco quodam Siculo didto(vnde Valeriana Siculajvt & iu Sabinis: vbi &
floreaiborcpeririaiunr:nuncinhortisltaha:habetur,&inhorco Illuftriflimi PrincipisD. Friderici
Ducis Wirtenbcrgici,& Teccij,Comitis Montifbelgard.Domini mci clementiflimi,qucin loh.Bau-
hinus.eius Celfitudmis Arduater,fraterchariif.Montembelgardi colit, nomine Nardi Cretica: cul-
ram legimus. A forma Valerianam peregrinam purpuream nominamus.licet NobihlE Cortufus Pa-
tricius Parauinus,horti que Medici pra-fectus.noftri amanciflimus, Tripolium efle cenfeat,cuius opi-
nioni fauet icon Tnpolij ia manufcripto Codice Diofcorideo , que Nobiliffimus Pinellus,Parauij in
10 fua Bibliocheca habet.Hanc cum phftam Valerianac Indica: Imperati nomine a Do&ore Palchali Gal-
lo.Pi&auienfium Medico, rei herbarix ftudiofiflimo, ex Italia accepiiremus , nec defcriptam inueni-
remus.&defcripiimus in noftro Phytopinacc&iconem adiecimus:quo loci circirer centum &iexa-
gintahadenus non defcriprarum plantaruni breues defcriptiones legere licet, plenius Deo duce , in
vniuerfalinoftrahiftoriaha-ctraaaturi.ornniumqueiconesaddituri. VI. Carpefium , Ca-falpiuus
Valerianam maiorem efle cenfet:quare Caftor in fuo herbario fub Carpefij ticulo Valeriana: maioris
figuram.qua Matth.in fecund.edit.& Lac. haber,pofuic.Cenfuerunr Arabum aliqui Rufci fcu£tu Cu-
bebasvocari,&apudGalenum 7 .fimpl.&i.de Ancid.Carpefiumefi»:quia de Carpefio nil inuenia-
tur apud Dioicoridem , vt de Rufco nil apud Galenum.Sed falluntur , cuin Rufci frucfus & a Cube- '
bisArabum,&aCubebisoffic.differant. Cordusiufua hiftoria Carpefium nominatjd quodMac-
3Q thiolus&Lobehuspropipere^thyopicopinxere. VII. CVBEB^E offirinarumquidfint ambi-
gitur:alijexgencrepiperis,& mgro piperi congeneres,Theophraftoque piper rotundum dici vo-
unnahj viticis fructum(at facultates diucrfa-)exiftimat:Syluacicus,Rufci fruc2um:alij Carpefium Ga-
Ieniftaruunr:atCa:falpinus,Amomilegitimifrudium pronunciac. Veriimhunc fructum Actuatius
»^'/3« vocanMedicis Arabibus hoc iecuIo.Cubebe vel Quabebe. Arbor malo vulgari fimilis, folijs
pipensiedanguftioribus.ramisperai-bores Piperis modo repentibus.cuius fruihis racemacim co-
harent.Dimm generum adferuntur.parrim matnr*,parriru immatura: ab incolis collecla: : immatu-
ix Ieues,rugofa:,nucIco exiguo,flaccido:marura:,a:quali fuperficicnucleo intus diftcnto, quare illis
pondcrofiorcs.Cubcb.isvocanr ; Cord.hift.Caft.aCofta,Taber.Cubebasoffic.Lac. Cubebas Attua-
rij & Gracorum xa/rawr;oc,Lonicerus.
40
u^^pov. MALABATHRVM. CAP. XI.
^/[AlabathnimtarbitraiuuraliquieirelndicinardifoUum, falfi quadam odoris cognatione : per- n^r ■>
multacmmnardumolent qucmadmodum phu , afarum , niris. Secus amem m fe haL < gj tdZ
"r^r^^f^^ paluflrisjnodQ $/sfffo-~riA4« t i*
«nUBBi^U-cxadice. Id colieclum ftat.m lfiioduffi: T&ficcatum reconditur. Tradunc «* /ZH ** T&K/
d™ r °/ T n T aqU1S5 humUm arid,sf ^'«cibu S vri:quodvbinoneuenerit,nea„,pliusquiC7Djr. ""*
todd^nV f Urrecens ' ex calldldo *&***> integrum nec fragile^odorecaputferiL/
to rnim.rin" mUu ^ odole P«manear, &nardumiaporeimiretur,nullofahsguftu.Innrmurnver6, &
S m W eram »"" ^virusofec,viciofumeft.Eafdera nardo ibrcitur vires: fed
DmSfnT^fl P • Vr , mam vehementius ««,ac ftomacho magis prodeft Malabachri vis. Lip-
CtnfhT , m r tl0nlbuSqUe tritum > &ln vi »° feruefactum commode illmirur. Subdkum hrt-
Lfi^nemT^ aKm commendat - Veftiumquoque odorem interpofitum fetuat&ab
^BmS^ ^^"//«««'"^"«w vctnt.qmbMttatevidcrit, babeo neminem. Nafiitur (vt Makbathr,
moio £ c trZ mI «»fft»~ T tkm *•* ' *** "fV" r*d»einnatan S , len,icuL q uaZ S,
Co LS2 ^'^fiortdarefert, Malabatbrum non renafii , uifificcatU «Jljferuore aguit,
«mijruZbTrumZl" > < *>« m Mmd,ufirti "'"f 1 a mtu " ficlm " • relpotiJfitab indtgenU
«Ux 1 cl"t & A ,f ' «***"«"*"*»*. vtUalabatbrigenmommnodeperdiiumfit.Vlini-
hUrerbu dZ'ZIIL ''r'""?"""'" ?""""" ' * UOrUm almUm arhorU ^f^ ^ri^folium effe ait,
Z«el« fertlt» l Mhtum ^^boremfolioconuolmo , arido colore , ex quo exprimitur olemnadm-
JHfifim. Saporamnardofim.tuelfedebetfublingua. OdorveromnHofubferuefaiti antecedn alios ZTenm
D 3 Vltnim
Tolij mentio
aipudlure-
42 And.MatthioliComm.
Ptimus.Qmtanw^rAterDwfcoridufentmtiampraflantiusMdabatbrumduxit,quodfalftmeU,nonq
Sednondejuntreccntioresreiptantaridiprofejfores , quiftbi perfuadmt alia quoife baberifolijgeneraprttter lnduum
Malabathrum,Galenipnmum teftimonioJreti,quodts in vno,&eodem meduamento Malabathrini , & Foliati vn-
guentt meminerit in UbrU de comp.med.fecundu locos,tum defanitate tuenda.Deinde, qv.odapud lurecenfultos trium
*j>uuiulc- Foliorumfiat mentio,lib.Digeftorum trigefimonono,Titulo quarto de publicanis,& vecligalibus,Ego verb longe aliter
confultos. remhancfebabexecrediderim,quod{quantumviderimlegerimqf)nonfcripferint traciauerint^Diofcorides , &Ga-
- V 1 /. "?■ "" lenus nifidevno tantit Folio.nempede Malabathrino,nec vUus inueniatur autor , qui depluribusfcripfirit interGrt-
^„ acm [ a .cos:idquodaffrmatvnumtantuFoliumfuiffeapudantiquos.NecobftatquodGalenmMalabathrini&Foliati vn-
j Ucnio. guenti meminerit invno & eodem medicamento , quemadmodum Nardini &Jpicati :Jiquidem mihi quidem perpe-
tubpcrfuafi,MalabathrinumapudGalenumnondiffmeaFoliato,qubdFolium,&Malabathrumdiuerfafintmedi-
camenta ,fed quod diucrfil fuerit parandi eiufmodi vngumtorum ratio , alterum Foliatum, alterum Malabathri- °
ttttm vocarit antiquitas,differmtit tantum caufa.Quemadmodum eadem de caufaaltcrum Sampfuchtnum,alterum
Amaracinum appeUat Diofcorides , quum tamen nilaliudfit Sampfuchum quam Amaracus. Atqui illis venix
danda eft, qubdprimUin viridarijs detenti, adintima & fecreta Galeni loca nonpenetrauerint. Idem quoa fentio dt
Jpicato, & Nardino,apud Galenum, cum nihila Spicadtfferat Nardus:necaliter,mea quidemfententia , resfe habert
potest. Namquefi Malabatbrum & Folium , Spica & Nardus diuerfie ejfentplanu , hauddubium eft,quin Galetm
ambarum meminijfetin libris defimp.med.facultatibus-.ldquodetiani.nonprsLtermififfetDiofiorides. Quantum veri
ttdlureconfultorum autboritatem attinet,negauerim ego nunquam trium Foliorum ibifieri mentionem,nempeMa-
labathrini,Barbarici,&Pentajfhm.AtquinontameajfirmauerimtituloiUiDigeflorueJfecredendum, qubdpluri-
bmibifcateatmendU.NamCaffamum(!ta!l-!!egitiir)T!wiana,Aromal7idicum,Alchelufia,SargogaUa,Omerabi-: %
ftomm ifre- """' Car P a f um > °P !ls Buftcum, Ferrum Indicum, Foliumpmtajpbitrumjf quonuUus anttquerum meminit, & alia
confultora n o nn ulta,quaibideprauatelegHntur,&legidebebani,Cancamum,Thj/miama,Amnioffid(um,AgaUochum, Sarco-
emendatus. tolla, Gummi Arabicum, Carpefium,opui Byfsmum, Fbenum Indicum , affirmant quidem ttibUfoMhVtritL de Fotit
Pmtafpharoibihaberi:qmnetiam,necfortaffedebarbarico, de quibus nihil apud Theofhraftum , Diofcqridem,
Galenum,Ptimum,pofteritatUmmorUtraditumesl.C£ttrumdemiisnoshdcniarepeririFoliaapudlureconfultos,
&conccdamus hacomnia olim comportaffc adnos mercimoniorum negotiatores: probabunt neob idqui triafaciunt
foliorumgenera,triaiUaapudlureconfultosgmne,autflecieinterfediffmeminimcgmtiu,fedcognominetantum
Aicantoportn,aregionibusinquibusprouenitfolium,autafotiorumlatitudine,angiifttaue,fibicomparau
admodum enim cognomine tantum a locis impoftto differuntBha Indicum,aRhabarbaro : Cojlum Indicum , ab Ara-
t>'o&S)riaco:IrUlUjirica,aMacedonica,&Afiicana:IndicaNardm,aSyriaca:AniomumArmeniacum,aMedico:, 9
Crocum Coryceumfa Ljcio & Cyrenaico-.Styrax Cabalttes,a Pifiidica,& Cilica-.Thus Xrabicu.ab lndico : Chia ma-
Jiicbe, a Cretica: Lacca Cambaitu,a Sumatrina-.Manna Orientalis,a Calabrina, & aliaplura medicamentaab ali-
"■■e4dempTofeaoratknetenendumeflFoliumBarbaricuin,'amlabatbrinolndico,cognominetantu^
emmfcribat Strabo lib.vigeftmoquintofut c,eographU,ca omnia in aromatum &pUntarumgenere oriri in Arabia
Y^thtopia,fubquaBarbariamGeographiponunt,quainIndiaAuflraliproueniimt,nihilfanhetat,quininB
Noa V mti. bar ' aiuUbathrum ^ U0 ^ na fe a tur,&prafenimcimfaibatArrianm
fphxni m ,fcd topiam repertjfe in quibufdam Kubri marU infulU,quarum oras 6" littora legebat .Sediam adpentafblurum me con-
™™^*-f«o>quodnonPmtaffiharumlegidebmcenfeo^
gendumff. ™l l,tudmetant ^> & an &ft< a f° l >° r ^^
^ an tur.Necdtadecaufa(elegiffeeanegotiatortscmfenduefl,qu^
mamfeflo indtcarevtdetur Plmim eodem loco hU verbU : Folia diuifere annonam ab amplitudine ; Hadrofbharum
vocaturmaioribiufolus pretiox.xxx.Quod minore efl Mefoffiharum appcUatur , emitur denarus fexaginta.
rirmusm ^ u ^tfmumMicroflharum,emintmUfolium,pretiumcmx.lxxv.lTactUe^^
^y^bufdamcredtdnitMaUba^
f^f n otau,tD,ofcor,des,quodnondeeffentfuotempore,qu^^
^f^miGalmumaltos^antiquosG
Mtdabathri <J' m >*f um ™ tertt: >^ vfm , Quain fententia coi,- ■
hiftoriaa fi mat ™f> anu >>V<>PM u >f^^ . P0 ft hanc auti '"■
Axnano. r <f°™>'A« b >Pfe^
l h ' na ^>t ur ^haclana,cumrud,s,tumelaborata,tuminfer^^^
Zto icTt dZ^n ," """f**? " P " lt0 &Ca »><> mar >^ipaJuJica W ^ tnmar,
(C-vtpaucu d,cam,h, Sefaununcupar, dtcuntur q u >*dduatsfecumvxoribw ,&l,berU vaoanmr adtemPHS&
SZtTtMorl^
^^-caco n ftuunt,&flragulacoU,gant,&enLaniscJamo^ '
™^T" onM ^^
^ d W rta "tur:h*cadl,teramAnianm.Qu,bm^
^etegunlureconfuttorumdtgeft^tavc^
^■i^abathru,pomfabulofmefte,qu4mv^
j _ji>i ^'^'^■^taumtxprafcrsptuAnimyerbUfaciiequifquaintdttgtt
In lib. primum Diofcoridis.
AKMi'«"m»/»«»»Hj>!»u>»y'.P"'»«»»«/'»M» vjipta aymi nnmiiu txrarjaum ttttor.i,v oras rubnmaris legeret
ejtti nefok hoc mendachfuam ornaret in nos calumniam,coroUartum addidit.iicmpc , qubdfcrtbat idem, Thinan,
imfitameffemfineEytbT*imaris,adquamquttannugensexArabiapreficifcatur:taceoai;asfabul*s qusfsexZ-
dem authorefibifingit, vttantum riciffe videatur. Porro fortaffe cenfebat fycophanta iUe , qut mtfeUtm :unc rocuit
mn altbtfortajfe reperiri Arriani Periplum,quam in fua btbltotheca ■fedquidpluradchis,qui meretricum modofron- Qudrutidanl
temperfrtcuere,qwqucdoltt tantum,& impofturts altorum labores infectantur? Brrantpmerea recentiorum nonnul- <™<* q"i
li,munfcndeTtMBVL(qutdamhocquoquerolugenuifacium)quodputanthocdiffneablndorumBetelnthil Tcmbal&: '
ts cnimintcrfcdifferunt.Siqutdem,quodlndiBetelvocant,Arabes & PerfeTembul, &Tembcrappcttant.Idilticonti- Betd diftin *
nuc mandunt,tam in otio.quam in negotio.quod petunt fecunda raletudint multttm conferre , corporjbus rires adde" f "buL
re,reneremaugere,cor&cercbrumrohrare:vbiautemcopiofiusedaturmentem mouet. lccirco mulieres Tarnafari
indefunaimaritirogumfeipfaiinieaurx,tantumiUtusrorant,vtammesefficiantur.ldaquaaJ}n £im quatoluta,
fit^xcconchuparata,actuncdemumrefcuntureo:fedhacperpaamtranfcr,pfit„ouusquidamhcrfarUre t inda<ra
ter,quippequibacfoltacalcercninerecircumuoluta,ablndisdeuorarifcr t b,t,fedtamjuaueobfoniumm
I, BETELSEVTEMBVL
tor, qutppequ. «acjotta caue vet ctnere ctrcumuomta , at> inau Oeuorar, Jcribit Jedtamjuaue obfontum mihi non
re»da.^lBcte!foliumplante,quaHedna,Smilacuuem^oarboresfcand t t,ne^pnfeco„flflercpoteflabfripeda^
^nto.Floretnunquam,nunquamj ; fruciumproJm:foli-
ueft huplanta Cttrio <tmulu , neruts quibufdam fecun-
dumlong,tudmemd,fcurrentibus,rtinplantagine H«
AUxandruAegpttadnospltmbusanteanniscomportan^
. tur:necdefunt,qutlocoMalabathrip vtantur -Sed ride
antillian retlc, mihi verb Maiabathri ricem nunquam
- praftabunt.VbtenimMalabathroopusfit, CaJTiamodora-
um.rellnduamnardumfupponendam putamus, Gale-
»»nf"«t>'VUtitadecrmttumi„fuuea*„e U ,tumctUm
M-v^wy^.fimpltciummedicamentorum. Quan- Fuchfij cfi.
W^KbfmmltbroquemdecompefitionemedtMen- mocAoCL
™™»°u>fi™<didit,dumeaperpend,tqu*AureamA-
ltxadrmamconficiunt,Malabathri loco Attractjlim fla-
*Mtl^"cndam,Galenum(rt,nquit)ini,beUodefu b fiU
f>t«>fcametufe<um.Sedcertcnonfatupoffummira:
"fuchpumv,rumal,oquidoarina& tu d,c,oclarum,in
fZv qU ' dm V ' dmr) »**W'' »»»" "cU
>. ff^*nivtom t ttam, m UkoiUodemedha>nc t U,que *
Jff 5 v^ >»^Jeco>nmu t artpofsunt,quitamenl,berGal e „oadcri-
P^nfetur,mcnufquam{eg,ffe,quodAttraayltsmla,
'&»fimteteUcvftG4Unu S U ( «Me***$£
P/>^fy>vnoquaftorefatcntur,eandcmvimha-
b "'^^thrum,quamnardum.Quorumtquidemau-
clomangratttfitmalongcfatius adhtrendul exiflZ.
TuZ v 'T'l fm f Jh Attra ^ *****!£
ftendemu.Quodetficoncedamus, hancaitqutbuscomper-
^ m €iMme»qu,saudebiteartiproMalabathro,etenm
inullus, quodfcam, Attratylim odore commendautt: rt
Nornen,
i.
bul Atabes&Perfas vocare, Odoardus Barbola aucWft dfr S T\ * < ' ^ uodT ^-
Gar z .fietci,Cait.BettefmeBetIe Lued &Taber IT M I k k dlcIturTembul Auicenna-, Betre.
quodapudPlunu m fe cu S m X2 m ^
6o qmbufdam folium C.ryophyJlorum-aliis Cafjfohum Z canelk rl Tr ? ffi ? nan,m J^bathrum
aicamu S )putan t . Folmmofficmarum feaf^wSSCoSj U1U ^S anua ^nri capiri
ft« tnbos per longitudmem excurrent.bus.colore viridi,odore^uod^ ?3 r ^iits, co,
adeo vehemenri vt Nardus.aut Mac.s, neque ^3^^^^^^'»»
44
And. Matthioli Comm.
II. FOLIVM OFFICIN.
cennam eadem funt , differt.Foliu Indum feplafii-
riorum , Trago Malabatht um.Lac.Lob.Cai Tab.
Cafia aromatica, Cord.hift. Tamalapatra Gatzia-,
ClufLugd. Folium Indianum , a Cofta. Ftucms
vero qui adpinguntur, Lob. fruclus Tembui vo-
cat: fruftus Canella:quorundamfententia.Lugd.
&fancfruc1:usCanella:nomine, ad nos etiam ex
Italia mifli, meminit & Cordus in Diofc. Cinamo-
mum fracf um ferre paruum glandibus fimilem.
to ;. CASSIA. CAP. XII. »
f^ Aflia,cuius coplura fiint genera , iuxta a odo-
^'riferam Arabiamgignitur, crafli corticis far-
mento,foliis b piperis.Eligenda eft fulueicens,pul-
chri coloris, corallij aemula.c perquam angufta,
longa d craflk, & fiftulofa , guftu mordens , & cum
ealiquanto feruore adftringens , aromatica , vi-
nofo odore : cuiufmodi eft, quae ab incolis achy ap-
pellatur,ab Alexandrias negotiatoribus daphnitis.
Huicpraefaturcrafla,purpurea, &nigricans, zigir i u
cognomine, quae rofam odore imitatur , pracipui
inmedicina vfiis. Secundumlocutenetantedicfa.
Tertia,cuiMofylitico blafto,id eft,germini cogno^
meneft. Reliquaiviles, vt qua: afyphemum dici-
rar,nigra,infuauis,corticetenui, ac rimofo : &
qua: darca,&cittovocitatur barbaro nomine. Si-
milior huic eft pfeudocaflia,quam vt explicari pof-
fit.qua: guftu coarguitur,cu nec acris , nec odorata
'"ofa*" ' Wk '^^-= " fit.Lercnremq; medullaecorricem habeat. Inue-
g Mcum x «/ Wk »^™"^ nituretiamlataqua:damfiftula,mollis,leuis > ffur-;i)
•Hmum 6vk- ^^ culofa : antedi&ae praefamr. Damnatur candi-
«•accTe tiw ^nsScabtz, hircinumvirusredolens,&g quae tenuififtula&fcabracutefit. Vim obtinet calfacien-
evpiyya ita.- ^' vrmam ciendi , ficcandi , & leniter adftringendi. Conuenit ad medicamenta oculoru , qua: prae-
yetavAiipS.* fan^a: claritatis gratia cocinnantur,& ad malagmata : lentigines tollit cum melle illita:menfes trahit:
«fttrf 1 * xaiXi- contra viperaru i<ftus pota auxiliatur:aduerfus inteftinoru inflammationes omnes,&renum vitia, po-
wl/uj.L&qua: ta p r o n cit:ftEminisinfoliodefidentibus,autfuffimentis,prodeft addilatationem vuluae. Et duplo
non habetfi-ponderemedicamentismifta.cinnamomi vicem fupplet, fiipfiundefinnameofctem effe&uspra:-
ftnla craffam, bet. Adplurimaperquam vtilis eft.
fedfcabram TS.ma/jut/ju» CINNAMOMVM. CAP. XIII.
&:tenuem.Sic /^~> T . . r ,
itemCatecuz. ^lnnamorm genera plura, patnum fibi nomen vendicantia. Ptaffertur ramen Mofyliticum,qu6d
caflia; , cui mofyliti nomen eft , aliquam referat effigiem : fed in eo genere recens, nigrum, ex 40
vindfo in cinereum vergens , Leue , tenuibus ramulis , ac frequentibus a nodis cindcum,perquam
aMeu Ifyn iucunde olens. Optimi fere indicium, iucundi odoris proprietate conftat : inuenitur enim cum
i.ramis. optimo,eoquequadpeculiareeft,odorruta;,aut cardamomo proximus. Infuper acre,mordens,&
bMeu ,'„« cumcalfaaionequadantenusfalfum, bquod noncitoconfricantafperumjaut frianti lanuginofum,
t» Traftt.rfi- kuibus tamen c mternodiis appareat. Si cerrior fieri voles, vellito ab radice d furculum, facilis eft hu-
4* n* tcl- iufcemodiprobatio : namq; fragmenta mifcellanea qusedam effe videntur. Qua: autem meUus fpi-
XHK<r*eum rant, fuo halitu, cum nares pnmum confuluntur, olfa<aumexplentia,deterioris dienotionem impe-
fttm, *«,«, diunr. Eftenammontanum,craffum,pumiIum, fuluefcens admodum. TertiumaMofylitico.per-
ra> 8p«u^quamfuauiterolet,mgrum, e fruticofum, paucis intercedentibus geniculis. Ouartumfungofum,can-
onoTauri m ^ 5 ' ^
non cito fiia" QiL llltu r m genus odore nares fa.ens,fubrufum,&cortice ftilus caflia: fimile, tangenti firmum.minus
tur.&pulue-f neruofumdenla radice fjrmatum. Iis,qua:thuris,caff.ae,mym,autamomiodoremfpiranr, minus
rulentum fi t . mimtausineft. Del.gito fcabrum, album, rugofum: g atkue,&lignofumcircaradicem,vtinutile,
c *m. l- reucito. Eft etiamnum fimile aliud,cui pfeudocinnamomo cognomen eft, vile,inualidi odoris,foluta-
oemp amC - IZT^Z™™" 1 ™?" T 8 *"' CUm tamen ^^^^omu.pra^bensquandam cinna-
dMeJme^-r™ U f em h ^of™«™aniomnm,fitmentah longa robuftaquc ferens, odore
X«.Lgem,e. »°nK cuinamomo wfcnore. Sunt qui xylocinnamomum , a cmnamomo genere differre dicant,
eMeu^q™^^
«r ! u.ramo S u. tammelircs ;q u ^P^5poram,autexmyrrhaimpof.tumpelht:contrabeftia S , q Lvir
t A nuquu S tur, venenaquc conuemt: cahginempupilhs oculorum obuerfantem dffcutit : craflitiem extenuat: 60
codex 0< W ^. ^^^«^^tisinfecieexmelfe.^
gMcIT temfulam ' renuviua ' &ran * ifficul ^mefficaxeft.V„guentis P reriofisinferifolet.Etinfumma,
InLib.primumDiofcoridis. 45
ittaeni ad omnia vfus. Tritum vino excipitur, vmbraq; ficcatum, quo diutius eduret rcconditur.
+ Addunt Meum exemp. &Drag. i<;i <Pt Xtyifj.inv , o ivioi ^■wJ^or.ina./Liufxov xaXitit, ivifm etplJya
»gj mxufaliJ^rffs^^viiXviufrTi)! i^aThv ijri nmafia/jor, K$ itr/du) *& «y T*»*n.
NAturtttnnium rerum ptrens.inhocterrtrum orbe qutdamftirpiumgcnera adcbinexorabilUprocreauit , vt
nequtmphrimUqu'itlemdeliciU,bUndiciU,ofiiciU,obfequ,U^ eaapudnts quijpiam retinere potuerit. Si-
euidem fttrpestpftviuere coacttinbortU ,virtdariU , mitioribuscj 3 ItalUlocU , ceu lempe ,omniamo:nitaterefer-
tU,quemtdmodum alpini homines delictas vrbium & maieftatem ajpernantes ,ptiiticu moribus omnino negteclu,
non tlibi.qtum in fitis mapaliu hilariter, aciucunde vimrepojfunt : tta & tpfis. reltcta ctli clementia , \ hortorumfy
to t mctnittn,JPretoitmftmiumtbUdamento,omniuma ; vrbanarumacfamilUriitm iitrpium confortio, indefer-
uJtlitudinesfyfuas fa quibusprimam duxerunt triginem,Jetandem recepere, tantitm patrU natalis^foli amor
inrerumntturtpotejt.Inquarumgcnerc CaJsU connumeranda venit : qu<e tametfi in maiore iUaRomantgentil
fortuna multU ac vartu hortorum loctsconfira habebatur: nulltbi tamen hacatate ( quodnouerim ) in Italia , ntin
totadicaM Europa inuenitur. Sedhtc de Cajsia dtxijfc volumusfimplicium medicamentorum peritijiimos ftcuti,
eut (vreomm teftanturvohmint)niiiilinuiccm difftrre cenfent,Cajsiam qut in arborum genereDioJcoridi & Ga-
Unorccenfttur,&eam,qutantiquUinter coronarias numerabatur herbai, qu*% olim pajsim ctrca apumaluearit
ferebatur m Ita!U,qubd ea maximeapesdelec7entur,&inhortU&viridariUcoronum*ximeexpetita.Verume- c »
nimuerolongealitffhxcresintettigipoUulat,qnodalUmrepnnimfuijfeCafiUm(vtDioftoridfsin^
bitaiUtam,exarbore (tutlore Theophrafto) viticUmagnttudine,tbbaclongcdiuerfam,quamapibtu, & coro- ronari* diC
ionUftrebtttntiquitas,qutndoquidemfuertthu herba , illaverb arbor : prtftrttm citm nullus (quod ftiam) extet crimea,
tuttor, quipofteritatUmemorU mandancrit, Caftiamadco copiofam inRomanomm tritimphU ex ArabU conuehi
folitam , vt inde vulgarsfacla, vbiquepafim & repertretur, &fcrereturab omnibus.QupdfiforteeuentJftt,nunqua
tamtn mibi perfuaferim, qubd Galentts hacinfcientU , &facultate omnium diligenttfitmus, & qut Romtdiu vitam
duxit, Ittlict CtfiU hiftorUmfitentio inuohijfet. Plinius ltb.xxi.cap.ix. nonnullasmemorans herbas , quorumfb*
Uaodoru gratitin vfumcoronarumvcncrant.inquit.Ergo in coronamenta folia venere malothron ,Jpireon, trigo-
non,cntoron,qutdctffiam Higinusvocat.ldquodantetpfumpalamfecerat Virgiiius,Caftam inter coronartm her*
btt rectlens in BucolicUeclogaij.hu verftbus ' - '
Tum cafit , atqttealiU intexensftttuibus herbtf,
Msllia hteolapingit vtccinia caltha. Et in Gcorgicis lih. II,
• Vixhumilesapibuscafias^roremg.miniftrat. ltciiiGeorgicoruinlib.ini.
Nec circitm caftt virides, & olentia tate
ScrpylU , & grauitet JpirantU copU thymbrt
Ftorett,trrigKUmfebibatviolarUfontem.
HecMaro. £tftbusp*[amesl,Caftamcoranariam,&quatantopcredc!eclantur apes.berbtm , nonarhoremfuif-
ft. Quodettam tefiatur Vlinim librofttptrhis atttto up. xij. Veritm hortU coronamentis^maxime aluearia , &apet
conucmunt .resprtctpm qusfttu,compenincu,cumfamt. Harum crgo c.uifa oportet Jererethymum, apUSirum
rtjtm,vtotas,liltum,yti[um ,fabam , eruitimH , cunilam, papauer, comX*m , caftam , melttotum , meltjfophyllum
(legomj/riopbyUtun) terintbeu: haclcnusVlmius. HU itaque rttionibus , auciorum% veterum teslimoniU inni
xus ThcodorusXneoron Theophraslo,Cafidmappeliat.QuamUrempotiusfueritcredendum Cneoro GrtcUvocatum
40 ar.tiqt:;: coronartamfmjfe Cajiam apibmgratiftmm , qttam eam , qtu in India & felici Arabiaprouenit, cinna
ntomoperfimtlts,od i ramenti J -&anttdotUexpetita,& qna per longas atatcs cmnamcmivicevfifuntmedtci Neaue Columrll.
tammprop:nc4> ? : r .i,Mnofo*refragariputamwCohimeUxmlib.tu. cap.v it i.de re mftica.vbi ■tafcriptum «fia.'
f'M*'t-ludtam^Arabt.ir:!pretioftsodoribmilli l ftmnhabns,ftdr.:cno
cttipptcumphrtbm iocts vcbis Um cafiamfiondentem conJ}icimus,U,n thuream plantamfiorentesqfhortos myrrbd
C-"'"^amqu.wiiHscoHccd:poftttColirmelUCafiamexArabUa!latam,vrbisi!I,iftrand^
forc conjptcuam fmffttn bortu frocerum & Imperatcrum , hoc umcnnonprohibct, quin Cafta,quamp;opeapunt
«■? e -™P4'»>finit*nt,q«,tas,aiiafueritpUnta : pr^
yr.uasrccenftm,r.CNERONa,itcmdeJ i m lt ne,phraftmltb..6. cap.z.depUntarumh,ftor,a,hUverbU Cneori ? neori ^
tutgmcra, tltudcnim cindidum , al,udn,gmm.Cand,dofotmm cutaneum, obUn S am,fig,traquafioleanneum;iu. ^
50 f£T '™"fi f d' mt 1"' 'W*f»*'t'» ■iMjrtoftarnofum. Candtdum ,,ia g:s fch,,m,jPargit,tdor a tum^cli:
T2lut"llZ,l mX r b r1 m '- q T l f **»*•**»»*■& Prmuitt , crafiifurculoftcu ab ipfa prfttnu,
y am >P°™t%poft* q u,nocl,umautmnni,6~midtumdeniquetemporUfiorent.h*crt^^^
rum7Sm^ rm ' q 7 Pe 9 "' ""** **"*"«*« &«** t^mdulm vulgo rocatam , CncL Anguil^,
vucrjc natentcognat,onu,quantum Laurm & llcx , quod apertijsime ctm errorcm accitfat ,funt & alit nou aua confi "«»
f»>»™repugnant.siqmdemCneor,,mvnumque(vtTheopbraftmteft^
Au ' um "'Mqu,RofmarinumbUtnannoftor m fiimm,nempepoftL^
dicsfuXnTZlfr '"■ MnUnn ° mf """ V"*"™! 1 ""»'™' btpcrfummaferecejpitummcdiocresra- n ™ C„ eo -
t t tptntumflTT m !* U r T* U T ^^"^'^ramifiexiteslcnt,^ babentur, coUigndtt Tc ^
VtdZrJr , ■ ffi "!" «P«if«l«"»W>">>r»»ram,talesnonfint, necettam Lauendult ,caditperih A n "'
f^f^^atntdCneorunigrunuUoeJ^^
nm,fcd^c,cu Garut &Pl,nio lcgendum eft , qui album tantum CneorU ex Thmbra^ZfumhlT^
r d '^ Th ^.lcaiomtn,fcfteindiat,,qJfic^
^^tperpertmle^AnguiU^etenimaiu.ftt^^^
Paerilii
4-6
And. Matthioli Comm.
Vuerilis emm effet oratio , non graufiimi autoru Theofh/fli , fi locus hk AnguilUrij modo legerttttr : fed admtdum
qtiidem nuror quod hu non nouerit Anguillartus, cum ta-
I. CNEORVM MATTHIOLI. menisplusGr&u(vtaudio)quam1atm&linguaproftfa-
remje dicat. Poflremb de Coronario Rofmarinofiribens Di-
ofiondes, tubti ibi Cneori meminit,quem tamen totumle-
gtffeTheophraflum nonambigo. Aberrant etiam quicon-
teuduntThecphrafti Cneorum chamaUam ejje, velThjme-
5 Uam , vt i« Epiftolis noftrufatis fupetfy a nobis comproba- ,
> tum cit. Inuemmm nos hoc anno in Bohemiajyluisplanta,
cuius hic imagincm damus , qiu omnibus fttis parttbut
lCkeorvm candidum refert , fiquidem cutaneum illi
'ifolium ell,& oblongum,ramiflexiles , ac tenti,multi,fut-
ctdofij s , ab ipfitprotinus tellure , autpattlo fupertus emer-
gentes,& humifefe diffundentes. T-lores iUifunt infurculo-
* rum cacummibtis purpurei , odorati tefticuli odorem reft-
rentes : radice nitituralte defcendente,non tenui, qua nou
atboCneoro belle correjpondent. Atquiflareth<tc(quantu
viderim)verno tempore, verum nonob hanc tantum repu-
I gnantem notam adducar, vtcredam hancplantam Cnt- ia
► orum aut eius fpeciem effe, &prefertim cum a rufiicii
intetligam , florere etiam Autumno. Appinximushkeius
imaginem, & eius hiftoriam deferipftmus , non tam tu-
enda opintonis noflrs, caufa, quam vt uterirei planta-
i ru periti de hac planta fuum quoque ittdicium ferant.
Nam vbi ij Theophrafti Cneorum ipfam effe negauerint,
erit mihifatis fuperifc fatisfactum ,fi Matthioli Cnto-
rum ipfam appellauertnt. Sed iamad Cafiamodoratam
redeamus,ob cuitts cognitionem poftmodum fattum eil,
vt recentioribus medicis , in ea recuperanda, inueftigandaj,
» multum negocij acceffent. Namt^ haSenus tum medici,tu >°
' (epUftarij(etfiplures iarefipifcant)odorau cajlts. loco qut-
damincogniuarborUfegmenta,necodote,necviribuspu-
dtcata femper capeffermit. Veruntamen poftquam non-
nulliatattsnoftra doclifiimt vm , fttrpium hijtoriasdtli genterexami „ armt>detecla ^ aude> mercatons ex At ex-
II.
CINAMOMVM OF-
ficin.
rfcudocafli*.
andriamercimorlia Venetias comportantes , cumfitam
impofturam deprehenfam cernerent,a negocio deftifcen-
tes, in aliud nouum CafiUgenusfegmenta illacommuu-
runt:qusfetnepmerodorem,pariter^faporem,quibus
fercpeiiituscxoletafentitur, CafiU aDiofioridedcfcri-
fta admodum habetur confimitU. Quapropternee eos er- . 9
raffe crediderim , quidicerent, hancDiofcoridUPfeudo-
cafiiam effe,quippe & craffo cortice conftat, &ineiusca-
uitateltgnofaetiavifiturmatcries,paululiifyeftodou-
ta,minime%acrU. Nonnulti hac no contenti ,quadave-
cati cinnamomifragmina CaJiU vice vfurpant,qut cum
nullo odorefapore% comendentur ,pottus quercu, velfa-
gum, quam Cafitam referunt.Caterum,vtdkamquii
ego(erttio,fiquUfiftutam,quacirmamomumperpaaap-
peliamus,& vutgb Cannella.CafiUgeneribus rette com-
parauerit,facile noueritvulgarU vfus cinnamomumlt-
gtttmaCafiiamproculdubio referre : quinimb diligenter P
inquiftturU, iudicfy trutina examinatum huiufmodi
cinnamomi ingeutem copiam, qua magnisfitccis Veneitii
inmercatorum repoJitoriU afferuatur , nimirum omnia
ttta cafiU gtnera, qtu a Diofcoridedeftribunturjacilc
fefe offerent , quandoquidem mercatores (vtfemperaffo-
l"tt)adexpediendasdetcrioresmerces bonarum lcnoci-
ttio,quas illit admifeent,pro virili vtuntur. Galenus ittuj,
libro primo deantidotis multa CaffU genera recenfitit,
vbtfane Dioftoridemfecutus.eam uterispuflarefatetur
qut l^gi cognamine dicitur , baM% afferit cinnanto-
mum vfque adeb amulari , vteffent, quifuo tuoeam ia
cmnamomi loco venderent.Quofit, vt admirarinon li-
"tt.fihoditquofytotannubacdeduclajrottaflafycon-
JMtudme.vbiqjCafiiaproeinnamomo venundetur. Stt
qutdem hnge aberrarcntjt modb optimam feligerent'
quandoqui-
C<^A-
Inlib.primumDiofcoridis. 47
'q%xnioqu\iemGx!cnus eoiemlocopaUmproiit , Cafiixm ftpenumero in cinnxmom-.irn ttxnfmatari,fxtettirq„Ce Ca r si
ixmviimecximitCaftxrxmulosomniexpxrtecinnamonium referentes.ContrapariterinJpexiffe cinnxmomifur- muta
Cu'.osCafuprorfitsperjimilcs,aiebvt afferatpro qualibet cinnamomipartein componeniumeiicamenttsjuas elecla cinnamorcu.
(afu adhiberipofe.Defiribitttem Galenus quodiamxHudieterioris Cafiugenus , quoi traiit iuniorcm Aniroma-
cbum CafUmfijluUm nominafi,ckmfiftularum moio inanis cauaquefit , & crafii corticis : cuiufmodi in vulgxri Cal ~ sia fiftu,a
tinnxmomofirequentifnnx conjpicitur. Huiuifxneea viietur effegeneris , qua injiio conficieniorum pharmacorum A<li " omacnI -
MellopufertCtrius,quoive!itcafiiam,prtterDtofioriiis & Galeni fententiam , lubrici efegiiftus. PorroCaJiU
cioraujrufiulum cum cortice & lignofuo interiore,nuperiono mihi iedit Serenifiimus Princeps FerdinandmArchi-
duxAuftru,Dominmmihiclemmtifiimiis,abintegroramuloabfciffum,queiUeinterp!iiresa!ias res nonminuspre-
10 tiopu quxmrxras,rcconditum habet.Huius cortex colorcquidecinercoa nojlro vulgari cinnamomo iifiiiet ,non ta-
mcnoiorc xc guftu:quxnioquiiemmxnjits iiipJum,quoivulgus Cxnellamvocxt , oriplanerepr^fentat : atlignum,
quoi cortuecontegitur,frxgili conftat materie,ueqiie vlloprorfus oiore,fixpore% commeniatur. Quarc hincfxole col-
ltgipotcsl,corticutxnt:imeiui vfum ejfe, atque etiam Theophrxftum mn abre memorUproiiiiffeJiuiitsvirgxsin
fruftaftcan , roTmij,bouUcoriohxcconfui,vtvmnictdis,qitiexeonxfcuntur,IignumiUuiinutilecrodatur.Cate-
rum odorau cafiu meminit etiam Virgilius prater coronariam lib.u. Georg. vbi cecinit boc carmine. Nec cafia liqui-
dicorrumpitur vfiis ohui. Qutn & Plmitis Cxfiu meminitlib. xn. cap. xxix. bis verbis. Frutex & Cafiiaestfmxta^ Cafsia: hifto-
cmnxmomi campos n.tfiitur,Jei in mcntibus , crajnorc farmento , tenui cute , verius quam cortice : quecontra atque ria " p " nio -
inc:ii,ix:nemo!euxri,&exinaniri pretiumeit. Amplitudofiuticistriumcubitorum. Colostriplex iciimprimume-
mitar,caniiiwpeialimenfura:ieinierubefcitaiiitofemipeie,vIffanigricans.H*cparsmaximelaiiiatur,aciein-
10 ieproximx-.ixnmxtur verb caniida. Confectnt furcidos longitudtne btnuin cubitorum.mox prtfuiit recentibtis corijs
quxirHpeiumobiiinteremptxrum,vtpputrefeentibtis,vermicu!ilignjmerodant,&excauemcorticemtutuma-
crimontx,& amxrituiine.Probaturrecemmxxime,& qtufitoitorismoUifiimi,guftuuequammaxime feruens ,po-
tim quam ieitto tempore leuttcr morienj, colore pnrpureo , qu^plurima minimu ponierisfaciat.breui tunicarum
fiftu!a,&nonfiagi!i.lUc Plimus -.quorum p!ura a Theophrafto' tranftribit , qui CafiU hiftoriam tradiiit lib.ix. na.un.
cxp.v.debifioriaplantarum,exm%fivticemefeamerin«magmtuiinefi rif«TnecL"
fit aligno, cortexq, tantu vtilufit, ob li bommum iniuftria inuentum efeait, vt corijs quadrupeium confuta, phrafto,
III. XYLOCASSIA- IV.XYLOCASSIA SVBNIGRA,
-»
•'•>
tnterius lignum venhiculis deuoretur. Caterum planc bal-
lucinxntur j, qui Cafiu fiftnU loco , filiquam Acgypti-
am,fiueCaftam foluttuam vulgb diclam, atramedulla,
Jcminc iuro , Hgnofu^ menibranis confarclam , meiica-
mentu aimifcent Mauritanos fiecuti ifiquidem Serapio ,
Atttcenha pariterj, Mefites , ftue ftt ipforum ,fiueinter-
pretum lapfius , pari confenfu Cafiiam nigram , CafiUm
fiftulam vocaiiefe : legitimam verb Cafitam, ie quahic
differitDiofcorides, Cafiam Iigneam. Quamobmnccrtb
*o omnibus ijimeiicamcnti, i », ■ • ■ crediderim , qubd citra omnem cenfuram dici pofiit, in
' Siv«b,Z G n™n™n^
^um)cxZ7liluT f (eX " P "', A aumum ' & ^ olMmM r'tf^^ aMauritanumultaac-
utant , aDiofZ, iTj m *{T: vdm /< M » t ?°"' m compofmombus k Gruis tranfcrtptis , Cafiiam oio-
«rorem Ubi vTnt tiltZ^T' [ °'PZ "^"t" "f"? ^ M *"" ****** '" <»»>
^erbincurrTjJr A '""^^" m ^noftra meitcos ( qux profeclb imperitia Lltorumeft)
rU cmicibLfjfj^ commoucndos menfes, d.fficlles partus ,remorantes% fecundas CafU deiecll
tntitumv/um^™^
ter ^^uL^lTtX^f^^' «*«•**» ^xaniriaLauigant, diUgen-
pnncipem ' Z ,\7 m^ZeTt *? ' *f*™*~ *?< P^tifiimapetunt.velauiquLum
r f cgem.vii mperatorem legmmum reper,pofiit:qu«&reminimeiemiror,cum&GaIe„itempore
htuut
Error qtidi
rundam, qui
Caisiififtu^
loco.Cafsia
lclutiuam
fumunt.
Cinnamoihi
conuderatiok
48 And.MatthioliComm.
ouius magna in Italia fueritpemtria,adeb vt Cinnamomum nullibi reperiretttr,nifiapud Imperatores,qui admirabili
Cinnam hift. cuftodiainteraliapretiofaiUud afferuari curabant.CuittsrtihiftoriamtnmcdiumajfertGalenusHb.i.deantidotit
ex Galeno. fic inquiens. De Cinnamomo contraria ijs, qu& de opobalfamo narrauimus,compertum habeo : perjuafum nama, niu
htesi, ipTum omnium cognitufaciUtmum effe iUis,qui fape optnnum cinnamomum vidertnt. Optimum verb confequi
Cmnamomu nem opotest,ritfirepofitnm abimperatoribusintueatur„fexgeneribitsquodammodo dtftributum ifitquidem &inhoc
cogmm ao -■ t pf 0jVe i ut fy- tn cafiia,optimiaddeterrimumtammagnadt)ferentiaeii,vtoptimacafiiaapefiimo cinnamov.o paru
Optima caC diftet. Neque vero Ctnnamomi Vtrlus .td vfum apta longo tempore dttrat : ad trigintafiquidem annos , quamaprin-
Ca pamm di- cipio vim habuit , integram non conferuat : nugantur autim,qui Cinnamomum ex hifte medkinis ejjedicunt , que
ftat ab opti- feneclutem nonfentiant. Atqui ego non centum,neque ducentum annorum interuentu, fedpauciorumfi qttU adtantu
mo c:nna- nltmer f { tonferat,iam aliquam mutattonem vetufttori Cinnamomo faclam obferuaui. Quo temport fiqtiiitm Anto-
nino Imperatori thertacam paraui,vafa ttgnea,tn quibus eiufdem generis Cinnamomum tnerat,mttlta confiexi , alia
Traiani,(piLdamAdriarit,nonnuilaAntoriirit,quipoftAdrianumimperatorfuit,ataterepofita:omri
Cinnamomu/^'' , ™' < ^" "^ '' 1 > m becillitate,vehementia%tantumplattefuperabant, quanutm & tempore differebant.Olim e bar-
i batbaioru barorum terris arcacttbitosquatuor w medittm longa.Romamperlata cumfuijfet, tn qua Cinnamomi primi gtneru
tetraRoma irAcgraarbornat^xeoj^rcoAntoninoImpttatoriantidotumquandamcompofutljcm^pfamcatnuniuhitWtrt-
allatum. ft aU deprehendi,adebvtImperatorquo^jeadeguftatamedicinaconcociionem,vtiut tnaltufierifolet,expecUtemlu-
erit,fedftatim ca vfttsfit nondum integre duobus menfibus elapfis.Antoritno fubfectttus ett Commodui, qui nec theru-
u,neccinnamomi curam vllam habuit,fubquo nonfoiumarborts iUius,quodfuperfuerat,omne difiipatnm es~t,veru-
etiam qttodcung.posl Adrtanitempora comportatumfiuerat. QuoJa(lumes7,vtnuncImperatorrwfterSeuerus,ciim
inefibi antidotum eo modo conficereiufiiffet, quo Antonino confectram,ex Cinnamomo Traiani, & Adriani tempore
Cinuamomi r ^ f ,to f umerscoaa,u J' m ' Mec ' u ' or ^t la » em ^ anrittriginta intercefferant. Uk^
optiminota:. n » so ftmi i>i'>tamominotasquafdamneceffariasfiubikttevolumm .ipfumfciitcttfummo
btlem^ puuteris bonumquendamodoremfpirarcaccaitdumguftantibusfiemultiimexhtbere , non ita tamen vt
morttundo trifttttampalato inferat : colorem deniquetalemhabere, qualemfiquislacliritgrum colorcm admtfce-
at, atque urulei , quem vocant , aliquantulunt addat. Ex hocigitur quantum vo!ebam,vt mos mihifuit, cum acci-
piJJem,ramuficulospaucosapudmerepofuiin ea apotheca, in quaresmeas omnespretiojas feruabam : vetum ipfa com-
bufta,quatempeftate&delubrumpacUincenfiumesi,&hac,&aliaquinqueCinnamomipcies,quasmihiconqui-
fieram,periere.xunctta^cuhiImperatorinoftroSeuerotheriacamconiponerem, ex Citmamomo Adrtant ttmpere
repofito , quod opttmum vifitm es~telegi,dequo etiam vtile quiddam leciurts fubdne citm pofiim , id facere non
grauabor.Superfunt adhuc ibi multa vafa lignea,qua omnialtabent plurium radicum, velplurtum ramorum , vel vt
quijpiam dtcere velit , Ctnnamomorum differentias : nuUum tamen veluti truncus,tn ramosplures diuifus attoUitur, ;o
longitudo l ed ™ anmr ' U fafe ur * m t r *M m ' atc l aecttamm ^^
ramfrS ctn- tem Clmam >> m 'fii e cies ab vna radtce,ceufrutex quidamparum confurgit, emittit% hacfexftllajeptem virgulta, vel
namomi. P au!o P lttra 'P auc ' ora vc,non£quaIitamenomnialongitiidinefum,vttumquodmaximumesl,pedU
dtum non excedit. Vrituerfit autem Cinnamomi naturafimtlis eltquodammodo opttm* cafit*. Hactenus de Cinna-
momoGalcnus.Cuius verbabicrecenferelibuit.vtomnibuspalamfit, quodcumfubiis tam magnis Imperatoribtts,
qMtotifereorbiimpcrabant,tantaeffetCinnamomipmmi,t,admirartnondebeamM,fi
Cinnamomi rarifitmum^reddiderit. Sedpotiusidmirumfuerit,quodcumhacatate cafiuplurtmum afferatur, qua vt Theo-
penunavnde phraftus,&Pliriminquiunt, n afctturiuxtaciunamomicampo S ,fedinmontibHs,Cinnamomitamennihilimpor-
tetur. Quarenon deesi fiuffijtcto , qutn omnefere Ctnnamomt genut deperiertt m Arabta, quemadmodum & balfa-
m >t m tnIudaa,quandoqmdemficripftrttPi, n ,usl,b.XlUa^
^l er bv>.CinnamomtprettafumquondammlthrasdenartorummtUe:fedpofteaau^
™fi>Wnunt)fjluis,iranebarbarorum,dacciderit,anob,M
JtoHbitamvdevttrftare.vtafiatibusjjluasacced^^^
*uotd,quodCinnamom,rehquum erat,paritervelbarbaromm beUo , vel igneis fiaubits depemffe. Xamftali-
^"tfehabtttt.quicafiiamadnosdeferunt.cummultbpluslumexcinnamomo^i^/exc.tfiiafi
rosfciam, Ctnnamomumettam vnacumcafiiaveherem. Huautem dtxiffevolui, v.ouvt hac inre certi aliquif,
e ^ ora t'^J> a bcamcumtamumconHaurisagam^
Cjruaamomu *• »»« mo *° cttm Theophrafto,Diofcor,de, a.tleno.Pltnio^cnnamomum m Arabia nafiifcribitjedeitam in Indta,
StrabtnL ^ 1 ™**"^"*^*'^^
Strabon, g,gnitaromaa,ne m tec,nnamomum,cafi,^& alia.pertnde acilU.Atqu, naficiin Arabia Cinnamoimtm teftanr
C^o^ff° tek ^ rono ^^^
™^ot.f™ u l°>Cmnamom,portare,acn,do^
&Z2%lP£,?r q 7?f^? '" terMC "»' amomum i e gunt. HacUe: qua quidem luliHolmo
ZuZaZrZl ?T"T ' M V T iffamnon c '»»' momttm >fcdC,nnamulgumappelIat.
hoct^cuZri^
aoctempoteltburntcueoadaronutt.-.conqwnndaquottdienauhant KedvM,t„, ^it r , j „:JL»
uorumfiuticumgenen. Vn^menTfic^Zex^^uZ^- *%£*"* C " m ' um & V^ 6o
t am tenmipf W nfiarmttitoeFetradder,t,v,^
mtht vtdetur , quodex ^(vtipfieail^n^nlum^^ « m t aratt ™. SedittutUthm mirum
gra , mquibJaliqua c >nnam\miv%gul.ucJ^ nonntmquw cafiia arborestnte-
^fcfintplanu.NififonaffeimerJa^Jtaf^^
jj ji " lra "^t a ntajitgenttuco & natio,vtal,qu4ndomuemafmtcafiUrirguitatatita
•edorii
Inlib.primumDiofcoridis. 49
>fo * /fr n ! ) li/ 'l rr *"**" "***~* : —f-—"^— -" —■ >» «f— » » ■» fl~«i™*fu~it r*Kit Prstrrf, «M, dt&at.rjui Qu oran djin
tutasurmt hac GMeni aucioritatefrcthcafitam & cinnam omum ex vna, cr eadem arboreproucnire , qitx dum ptmiila er ror.cailiam
JU.nmlWM wfili ihw Nii irfifi »1 1 ii 1 1 »/"i 1111 jTif i i m ifii i r r i'i nm r i/fii(Trr rrrryirri rtt rirrn rrrriTmtrm rm rrrfrrjr & Cinnamo-
(innainomumincafiam.caditeorumfentmtia.QtftbmniamrefiagaturTheophrafimltb.a.deptantarumln mum eiufde
i.rbicafim,&cinnammumofienditdtuerfiasefiepl.wtas:licctdeearumfonna,&prcceritatenihilmtiexploratique^ honi . ™-
jiQi>j«>i jljigiwrfxjwrrffi iwirfr rytTyiWTTrryrf it/V -r' J r^^ l ^^■^*^ f? , )|**f*'f' : - y 1 -"*- 1 *! ^-rr*""""'*'- '-f i ""' f-.»w..fp...*.. J uum -
puta &M mtrhuvdeittde viri alm ttumJemnaau^rts^mgnwmumjriaiafimfiUit. Ctttrittit cumfirihat Strabo
^rabescinnamomo,&caJ.'iartiadignempjrandum,c<!ttror:tm!ignorumloco,rideiiturhap!jiitst!onejie.:i'ebpumiU,
ytquidamfmbunt.QMddecafiafac:lcdicipotefi : Jiqt!;dci;iVenctiiscaJs'UcatiellarocaUjiJiuU rifuntur tanu crt.fi-
lo tudinuJongitHdinifque,vtfaciliquifqueiudicarepoj.';tcascrjmu,jeuvirgultunonfa:iebreuibmfr Cin-
namomideniquefexgeneraeJfeprodunturaDiofccrnir, & Ca'.cno:ftdisnuuibi (qHodfciuerim^pratcrqujminlibro de Cmnamomi
tbmacajdPifionm,qHtmtamenlibrumfturtumputjmm,eapcrgennadefmpfit,forufie(rtfilet)Dioft ("£l eo J Cner
tent,qHietiamtantkmalocK,vbinafcuntur,pl!is»!in:ifvepr*ftantUhuic,quamifo Cinnamomi
perUcelmgea!itndnnjmomidtffmntiasbaberiait,bisVirbu:Cinnjmomumdecerptuminquii!aspartesdifceriiinjr- differetia: ex
unt,6~ eJJepucipus bonitatis,quodgmninibmprox;;mmfuerit:idj,pjlmi longititdine ctdi,autpauib maitts.Secundu Theophr.
quodjeqHitur,quodaiamininmcaJuraeft.Tmiumdeinde,&quartumnctatur.Vltimumvcrb,quoddetmimi!m,pro-
ximumj. radtir.bocenim minimum corticis babet,in quofitmmagratia cfi,non in ligno , qua de caufitprsferri cactmti-
nafelmr, qubdconicu plttrimum babeant:qu:damfic aiunt.Aliiverb Cinnamomttmjhtticofum enarrant,eittfj ; gener;i
duo.allerum nigrunt,alterum candidum.hnc Theophrafius. Veruntame cunecithacin hiftoria aliquid conftnnter,affir-
10 mjntcT^^cribat,lmperatoren:,tlegemue quempiamdefiderarem ,qt l .shumanamP.empubltcjm miferatm , explorandi
Cimiamomigraiia m Arabiam,& Indtam nittteret, magnanimof^illos imitaretur Imperatores , qui ipfitu Galeni «uo
txiifdemrcgtonibmfibiCinnamomumcomparabar.t.]denimCitjarnofierCarolmquintm,fit!liDcmcpt.max. Chri-
fiianam remp.pacatam redderer,commode confequipoffct-.velfortaffe commodius Rex Lufitanm , qui in oAentalem In-
diamfapeadaromata conquirenda fua> libltrnicas mittit , qtio in itinere vniuerfas felicis Arabia oras explcrarepojfet,
qtuinjdmodum&vniuerfjmlndUpartem,quaadauftrumfpellat,vbiinqii!tStrxboCinnjmomumpariternafci.Sed Exhorcatio
i clarifimi LufttanU medtci,fires mcdica vobis cordi eft,fi noftram cupitnditarefacultatcm, medicumj^notKen extolle- ad Luiuanoj
re ,fi charitas vos tenetfi naturalu bumanigeneris iuuandi amor robis infitus cfi.iamiaprottinciahancjufcipitc. Quip- M-dicos.
pefiprmcepsrefierbincftbiimmo7tjleiio>m,:,vi:iucrfx verb reipublica commodum per quam maximit comparare pjfe
a vobisinteUexerit,cumomni pietateaim.!gii.tn:mitate(vtaudio)pr<iditmftt,nuUiduliumeft, quin omneftudium,
i o juxiltumj, impendat, vtnon modb Cinnamomum ipfitm reuocttur m lucem,fed &aliafortaffeplcraque medicamenta,
qmbus anttqua medicorumfamiliafitits illufirauit aniidotos.Porrb tametfi hacienm illud niiht abundeprobatum cjft vi-
dcatur,quodcaJstam veram babeamus,defideremus autem optimum & legitimum cinnamomum, Junt tamen hac tttate
fcriptorct,qui non cafttfoVum,fedetiam cinnamomi genera inueniri tradunt.inter quos extat Tuchfitss , qui libro illo de Fuc "> opinio
compofition:medkamentorum,quemlocupletatumpofhmibedidit,decinnamomo£Jferem,itafcribit. Sedhattd dubie re P robat »
incapfiicanneUareftrtu,&cafta,&cimiamomigenerarepmumur,quaredeleSuopmmt,qu'iilladiftinatimve C°il""&c &
fting mastte m notis vtriufque diligemer expenfis.His nimirum rerbis Tuchfitu cinnamomum twbis rerum non deeffeaf- nam . eenera
feuerat.Sedquibustdrat'ionibus,aiit aacioritatii/iis comprobet,nonrideo:nifiboc acceptumreferat AmatoUijitano , qui inueniri.,
coamentUdeueni!ferideturinfuisenarrationibus,qti.isinDiofioridenifmpfn^ Amati opi-
atqueetiamiUui arom.inotifimumejfecontendat.Veriim buius ineptiai acvanitatesplunmas alibi perfequimur , vbi n, ° Clnna -
40 nosabciusca!u!nntisdefendimus:hicenim quoddemateriamedicaftnt'mus,&'mgenue profiteripojfumns, libenter fcri- tiir"'^^"*
bimm.QuareeafitnoflradeCinnamomofcntentia,qutanobisanteafufimprobataefl, quam modboportcjtpluribtts
Fuchfiuni refellere.quem tJinen doleo mjioremfidempraftitiffcLufitani iilius ineptiis & mendjciis , quam vtrmnperitu FiitMus fibi
deceat.Ctteriim illudtanthn jddam,qubdnobis,qtti Cinnamomumlignum non corttcem ejfeofiedimus, mirari qutdem eomrarius,
fnbit Fuchfium,qui librofupra citato eodem locopaulbpbft,contrariumfcripfit,rt tius rerba,quafuliiciam,apm'e tefta-
tur.Cinnainomum,inquit,quodnebtiZeilaminfulam'mit,contxeftarboruquatuorferecubitorumalttt,aa^
bacbiaiu,fcxvelfeptmetrtiMomittenturamulos,quifinguluannisamputatur,atquciterM
<'x<quiciiinamomumefi,fittenuu,odorjtifiimiis,guftatuaau,&vaUemordjx,nontametta^
fum ruum oleat,&c.ln hanc,meo quidem iudicio,vanam opinionem Fucbfitu nonfecus atqfinfuperiorem venijfedepre-
henditurfecutus Amatum Lufitanum, qui eandemfereprius,quam illepoft cimtamomo efjigiem rcddidit, quanquam ea c
f^aquodamaccepifcfatetur.Cinr.amomtviresftribitGaleniulib.^fimpliciummedicamentorumftcinq^
' m ^fummetmmumefipartium,nonfummitamencalidum,fedextmiooriineMbilautemitque
■ HV\^')Q.
partjuntexcalfjciedtfjcultjteproptertenuitatemjcilicetejfentia. At Ctnnamomiseftvelutimbecillum cinnamctnum, mis qm 1.
n <!nnulUtpfampfeudocimiamomiimnmcupantMeminit&cafUeodemlibrociuto,rbifichabet:CafU vir «
calfacit tertio quodammodo ordincfed & tenuium admodum eft partium.guftu verhplurimum infiacris dcpreVcditur, " toiem -
^'^quoqiieiionnihiladjmngens.Q^amobremobhtcomniaincidit^fiinxlquedigerittqtiam
&ad luc robur ttiam mftrumentis addit. Idoneum rerb etiam Jupprefiis menfihe cum videlicet a copia finw.l & crafit-
,Hdmc txc'c;):es:torum,quodfujficiat,cuacuarinequit:baSenmGalcnm aqtufitl- ci.inamomi
Utitia , qtmy odore & fapcre tdipfum pultbre reprafentat ■, eam autem extrahendi ratiobtctft. Sumtto dtcii tin- vulgarisaqiia
njmomiqujntumlicetopttmilibrjm, idqueleuitercontufumittvasritreumvclanenm, quod vatuUformam rtZ- ftillatitf* vt
Co rat comiato: dcinaquarofarumflillatitUltbrasquttuor, &r'mialbtodorJtifefquilibr,.minfund'!to, vjstlludin c ° nfi - icn <"a.
alneuiii aqui tcpentis & nonfmuntis impbmto , atque intbi ore rafispriHs obturato , vigintiquatuor heris iiucera-
rtfimto: pofi idtempm vitreo organo roftrato , quodab effettu galerum rocant, ras antedidum cocpcrito , & igne
jornacifuccenjb , perbalneumaqutferuentUaquamfiillatitiamtlicito, (reriim cannafiagnta vel vitrea , q:u duo-
rum ctrctter cubttorum longitudtnem expleat , organi ritrei rofiro admouenda inftrtndaqueeft ) ilii poftremb vas vi-
treumfubucito , quodmanantem aquam excipUt: infuper frouidtndum tfi, rt emnia vaforum crifiita dihgcnter
objtruantur, nequidexpirarepofit. Hxcaqua conlraomnesagritudines, quasfrigus excitauerit, efficax cfi: rtpote
^pttuitamhumotumquelentitiamdtgerat, incidat, &abfumat,fiatHfquedtJcutiat. Priuatim veroventriculum,
"tur,uenem,ccrebrum,nerubfqueiuuat &r»borat: anmii deliquio, cardtacifque afembm pr&Jcntaneo remedto V'" ^*
iHCCHrrif.venenu, vtnenoforimque anmialium morfibm aiutrfam -. menftsfMst.&irinamctet: ctzliacu axilia- vuTglm. ""
£ tur:
5°
And. Matthioli Comffl.
VI. CASSIA SOLVTIVA.
Nomin*.
tur:naufeamfedat,&faftidium abigit: vteri morbuperaug
vtilUeft-.prodeftfuffiiriofis, refolutis, conuulfis, &comitiali
morbolaborantibus: gufluigratifiimaefl, atque orubali-
tum cemmendat.Infumma vbi excalfacere, aperire, incide-
re,digerere,& roborarefit opus , huius aqua vfus maximam
vpraftatvtilitatent.
Veruntamenquoniamncct>iofcorides,necVeterumGrt-
corum quifquam meminit CASSIAE SOLVTI VAE
dictx , qua hoc tempore ad citandam aluum frequentifiime
I vtunturmedici,quamqueAegjptiamftIiquam recentiorum 10
quidam appeUant, ne hanoflra lucubrationestamnobiU,
itampraftanti, tamquehuman* faluti necejfario medica-
»ientodeflituantur,diJferamhicdeeo, quicquidcxMauri-
tanis compertum habeo. Aegjptia itaque ftliqut arber inter
valde proceras annumerari poteft. Huius materies folida t
\ compaftaque vifitur, corticetcnus buxeo colore , meduUitm
verb nigra , nonfecm ac ebenum ,fiueguaiacum , radicilmt
I magnU, recensgrauiter olet,ficcatamen minime.'Toliocon-
, ftatfiliqu<t,fed magUinacutumtendentccorticecineritio,
I radicibusmagnUiuglandUmodo : aramis filiqua pendent, 10
fefquicubitales,pralong<t,teretes,denf<e,ligneoputamine,fei
tenui acfragili, & cum maturitatemfenfcrint, cokre in ru-
brum nigricante:ha nigra, dulciquereplenturmedulU, leni
ac lento cremorifimilunon tamen vt in ofiibus continua,fei
crebrU lignofififc membranU diftinfta. Inharet vnicuique
i mcmbranafemen dumm,filiquarumfemini adebfimile,vt
\alterumabalterodificerninonpofiit,ex quoeum nonemf-
feputauerim, qui credidcriuhasplantascjfecongeneres.lli-
gendaeft,qu<tex Memphi,& Alexandria Acgjpti conuebi-
tur,non admodum crajfa,pellucens,recens,grauU,farfta, & j«
| qua concuffa,inclufisfeminibusminime conftrepit. Pulp*
excalfacit,& humeftatordineprimo. Eadem lenit,refoluit,
fanguinem mundat,bilifyferuorem extinguit : aluum ittm
commodifiimecitat, eiuJc^vU ventriculum non pertranfit:
quapropterfecurifinie datkr a thedicU inchoantibus febribus, aliifquc calidU morbis ante venafeftionem , qubd tantm
ventriculumrepurget,&aluumemoUiat.NoccttamminteftinorumimbeciUitateaffeftU,&hU,quiadmodumIubrki
funt,aliisomninobabeturinnoxia:toUituridnox<tadmiftUmjrobaIanU,rhabarbaro,nardo,&mafticbe. Conftipatit
fi detur,augenda eft eiusfacultas iit,qu<t magis eadem vipollent:proindefunt,qui addant amjgdalinum oleum,&pfjUit
Jpijfamentum:vrin<t difficultatiku mtrifueauxiliaturjt cum vrinam cientibus medicamentis hauriatur, veldeuoretur.
Aegrealuum excernit,eaquepropternonnulli roboranteius vires,additohjfiopo,velcaprinojero. Bilcm, &fituitam tx- 40
cernit,nullofane incom;nodo:pcftus,&fauces mulcet,& corum inflammattones refoluit : renes a calculis , &fabulo tx-
tcdit:prafmimficumgljcjnhiz^(Ucofto,aliifvemedicamentKvrmamcientibmbibatur:quinetiam
rata cakulosrcnafci probibet:quinimofunt,quia$rment,fiquU quotidie anteprandium ternas pulpa tafiia drachmts
tleuorauerit,U nunquam cakulos in renibusgignet, & a ventriculi dokribus,& apoftematibus feperpetub tuebitur : d-
tnodumprttnbaccalidUconfmfebibtu.Catnumexterwillitaerjf^
cutetenusemergunt. Smterecentioribus medicU , quieam nunquamfui < agrotantibus exhibeant , nifipicrapuluerem
«dmifceant,quodconfultofaftum exiftimo .prafiertimvbiventriculi , &inteftinorumimbeciUitas adfit. QuaGucit
rM^U,LatinUitemCafianominatut:Arabibus,Selicha,Sekhe,autSelihacba:ItalU,Cafiia, atqueetiamltalorum
vulgo Cannella:GermanU,^immttlfeu ^imm»tOtim:HiJpanU,CaneIa:Gal!U, Canelle. Quod verb Graci *m*i*r
far,LattniquoqueCinnamomumdicunt:Arabes,Darfeni: itali , Cinnamomo. Germani 3itnm«rm&-- Bobemi.p
tksrtce. Cafiafolutiua,ftueAegjpriafiliqua:officinUftmpliciterCafta:ItaIU,Cafia: Gaihs, Cajfelaxatiue: Bobemu,
Cafiia.
(2 N e o * v m M«thioH,Clu£Pann.C ; uT l :hor.Cneofum album Marthioli , & Oleander Sylueftrfi
. Au«nn*,LugiCaffia Matthioli.Chamikz fpecics.Taber. hanc fortc Thymelex minoris no-
mme.Cordus.n Jua h.ftona expnmere yoluir. II. Caflia^ T i ^quafi J t ^ atJ) ^ ( BCT ^
& a ,.W ?)q u dfenmbusfragran a am^
rumeireC.nnamomum, q uodvulgoCanella. Eft autem Cinamomum cortex arboris lauronon ab-
fimilts, pra-femm fohu.cmus bacc* lauro fimiles fed minutiores,albicantes : huius tami fineulo oien-
moab mcohs inciduntur, (truncus cmm quo nouos ftolonc Sp roferar,aireruatur)qui dfhbranrun 6»
«rtexdetraausfilbJamreprafentas^vndevdgoCanellaJCmnLomumvocamr:^
fesadehbrarmneodorat^usmauuqueredchtur. Cuius, rarione craflitiei&bonlTtfs,difFere„w
plues.hqu^demprarftentangumores&leu.oreshftuk.odorisfuauitate&fapori^
verofiftulama.or&afpenor,ns P todulced.neaftriaiohnguamexficcansineft, &minor odorii («-
Sofond ^CakTarLonKriTT 1 *° manum &^- Dic.turCmamoiu.rf, CoU *>
2f %ltl*cAl niGrJco^ci^btf- Sf <*«-«*". C ^
„ell,cAerooman,co^^^
« Diofcoriii»
Inlib. primumDiofcoridis. yi
Dioicori dis & fortc Caflia fiftula Andromachi iumoris apud Galenum i. dc Antidotis , licct alii corti-
cem Callic. Monipehace.cuuis lconem addidimus.cui- vclint. Veriim cum Gal.i.de Antid.teftcturCaf-
iiam m Cinamoinum,& Cmamomum in Calliam tranlire.fubcatque noflrum cmauiomum oflicina-
rimivircsCafli.-EVetcruiii,eiuslocovfurpariporeft&dcbet. Loco vcro cinamomi veterum, imitati
Diofiondcm & Galenum.duplum noftri cinamomi optimi fubftituamus : fic compofitionibusxylo-
calliam.liue calliam ligneam.liuc odoratam pol tulantibus , cinamomum noilmm 111 pari doii iminiil
cearur.qua de rc pienius in tradatu de matena mcdica in oiticinis v/itata agemus.
1 1 1. Xyiocalhx polira rigura,iiquidem Mattlnolus nioneat odoratx caliix- loco multos fegmentis
mcogmta- arboris vios Ciie. Huius , Xylocallia- nomine , memincre Cordus in DiolcoriJcm , Lobc-
lus&LugJuiicnlishiftona:fortcPieuJodn.iniomuinDioicoriJis. I V. XylocafllafnbnigraLobelo
dida.ca efl cuiui Matthiolus meminit calli.c filtulx- Aridromachi nomine:quam & Cordus in Diolco.
CaliUlyringitisnomineexprelfilieviJctur. V. CaiiaMonlpelhacafrurexparuiiseft.exraJiccdura
bgnoia, liibruif o crailoque corticc valde adftringcntc tccta.virgas cmittit cubitalcs , nonnunquam al-
tiorci,tenuc^,lmt^,ilnatas,exviroreirgiicatcs,pcrquasfolialinir.ixiora,atiucci!lcnta.'niihiamaro
iparguntur:Hores mulcoli cx hcrbacco flaucfcetcs
V. CASIA MONSPliLLIACA. toniii-muli,.idfol.orumcxoftumprcdeunt:qui-
busfucceduntfructUspedicemsinfidentcsiinguli,
myi :ti .uiiuli , vixentes primo , at maturi Afparagi
I; m..in limiles , in quibus oilcus nuclcus , mcdulla
caiididarn dulccm contiucs , ipla verd pulpa lenta»
Im.Julcisprimum, dein acrimonixaliquid cxhi-
bensJHanc in agro Monfpelliaco frequcntcm ob-
ieriuimr.usiquamuis&inagfoRomano&Hifpa--
niavulgaris fir. Cafiafti pocticam vocitabant.Cen-
fcnraducrlamelTcCafiarn Theophraftis quie 111
Diofcoridcdefit: verinn ncc Virgilii,necHygini
eft.quam odoratam dicunt.OlyridisPJmiinotasa-
liquashabet. Dicitur Cafia Poctica Monfpcllien-
lium Aducr.Lob. icon.& Cam.Cafia quorundam,
Clu£hifp.(cui &ofyris quorundam & Polygonum
Placca-,Plinii)Tab.CaflialigneaofKcina.Ca;i:Caf-
fia ligncamaritima, quibulJam Genifra: marinx
fpccies,Lugd. Radicis conice funt quiad obftru-
ctioneshcparisvtantur. VI. Cafliafiftulapurga-
trix:cuiusinuentionem Arabibus tribuunt, &ex
recentionbus Grarcis Acluario ; . de compof med.
*«'«■;» «/A*/>« dicitur: an hacintcilexit Theophra-
ftus cum filiquas quafdam Ficus .ztgyptias appclla-
ri icribit>Caffia fiftula Arabum,Caiia nigra Graxis
rccentioribus , Faba IndicaAnftobulo, Cordin
DiofaCaflia fiftula Dodo.gal.Lacu.Loni. Caftdri,
Alpino.Taber. SiliqualnJa, Gefhort.Cord.hift.
Caflia purgatrix,Lob.ob.Siliqua aut CaTtffipurga-
tnxArabumCarrobiisfimilis, Lob.icoii. Cafltt
nigra,Dod.Cannafiftula,aCofta:. CafliayEgyptia
fiue purgans.Cam.hort.Cailia folutiua Monardis,
Garzia:. Caffia , Ca:%. iiliqua (iiic CafliaCathar-
dcK ' r A u CUm n ° n aromatica ' Ic-cundum methodum Dioicori Jis huc refcrri non
coct,ledinter arbores.qua: fructum fertinr edulem,nimirum ad fi!iqua;Dioicoridis caput.
A M O M V M.
C A P. X 1 1 1 L
A»
L ul S^ 8 " fru«cat,ex hgno fe conuolueV.in racemi modum: flore, ceu candida,- viok, par- „ , : .
qnofubrufor°!J 1S r u ^ ] ^
coX eS:f odorato.Mcd.cum,quomam m campeftnbus.&aquofis enafcitur,infirmius cfle iil. °^
^.Sn^''^ tcncrum,frunce venofo , odore origani. Ponticim vcr6
plc um vuisnann T l" «^^'"«^"".wcconuoluatur.fcdiblutumdirfundatur, ic.n.ne * U ™ "
tfo nm P h™^
pm peauin e cn a ^ rcin fl a """«oncs,& mcliceridas concoquit, difcutitquc : u.u,tquos fcor-
« vuapall i a d ™ 1 ' Mlm:8c P°d*S»™ confertunflammationes oculorum v.fccrumque len.t
l^pESr T- '" Pdl r' aUt mid "°»' b - Vtile eft. Dccoftum iocinori, renibiis, poda-
llnii i P q " A,"„ " r '^«^&preciofiflimis vngucnas.Adulteratur Amomum herba
'^rosTcS
S^S^^*" mMcawnrorum biftori*, & faculu t Mr tg norant\a,rc- Amomi c on -
£ z qui
T
52 And.MatthioliComm.
quiprttct id,quodvniutrfam medicamfacultatem ah emribmfane innumeris expurgauerint,eandem% iUuftrauerini,
veraquidmftmpliciamedicamm*inueftigarunt:min'meprofeUoverenduinfuerat, qutn paruo temporis traclu ars
. medicapenititsfitbuerfa,extinaa^remanfifet.Et crrtefi longiori temporeres itafe habmjfet , nuUi dubtum eft, quinhu-
ixftefacttltatis cognitio in auram euolaffet,quandoqmdem bupeftii radices tam in aitumfixerat,ac tam Utefe diffude-
rat,vt tametfi nonnuUi ingenio & doctrinapraftantesplurimum infudauerint, omneij^ftudium , & operam quam dili.
gentifime impenderint,quo errores,qui ignauia & negligentia emerferantfa re medica excluderenm, eos tamen haile-
nus radicitus eueUere nequiuerunt.Siqnidem non defunt,qui(quamuU hafiepercipiant rationes) malintfuos profequi a-
bufus,omni exparte deteftandos,quam candidifmu inhtrere reritati. Quofit ,Vtvna cum aliis innumerisfimplicibtts
. .{■ medicamentU etiam legitimo Amomo careamm-.cuim vicequidamjtirpium impoftores ex Gargano ApulU monteprofe-
aum" 111 FU * ili,pumilum quodtamfemenfitpponunt, colore nigro, odore metanthii. Quod cttm tantiUum aromatis refipiat, &gufttt I0
acri dcprchendatur,excogitarunt,vtfacilius ipjttm corraderent,in hominum animis induccre, idproculdubio legitimum
effeAmomum:quodtamen(fiDiofcoridtfideseftadhibenda)femeneditvuarumracemUfimile,non auttm minutum,
'qualeiUudrifitur.lnfupermihifanenonconftat,DiofcoridemfemeninAmomoapprobaffe,fedpot,itsligneamarbufiuU
matniem,rtincmnamonio&cafiaridneeft,quofit,rtlegitimumAmomumlignumpotim,quamfemmextftimaue-
Serapionis rim. Sed & turpiteraberrant, qui Serapionis intcrprete decepti, herbam Pedem columbinum quibufdam vocatam, qut
interpreus geraniipr*fefertfpeciem,Amomum effe contendunt, & in Amomilocumfubftituunt, nttUam dehithiftoriam inquire-
Iaplus,in e- tes CtCteramjimonlumj q Uol t turcprobaripofttt , nullibi(qubd fciuerim)in Italiaprouenit,neceb aliunde translatum
„o, hadenmviderepotui, pmer quamilludvu&modo racemofum ,baccUpiperi<tqualibtu , quoda Francifco Calceolarit
fupmoriannofumconfecutm,dumiUefuamtheriacam,iureoptimoprxcaterUextoUendam,parabat.Atquicitmomni-
bus haud conceffumftt rt legitimum Amomumconfequi queant,acorum (vt Galenm docuitfm eius locofubfiitucndum e- x °
R.OSA HIERICVNTEA VIRIDIS, ROSA HIERIC. ARIDA.
^ono&hio,mnoexplodendtfu,n,qm
r3lot"° RZS £^
cenfent. f« vtnaresfmatjmmoftmm occurfu,or,ganum % reftp,at. Cordmlibelh deconficendupharmads fatismconftanter
^^-d,Amomodtfferuit,qmppetncon,po^
'^ m P°P'^ojher,aca^^
j;repanmad,nueft, g andampar, r d,horam,quadoqu^^^
Fuchfu apJoctmnafcunctpiat:tantamterCbrtj%colasinepritruperilitioFuchi<<mr,lJ„J mjj»»enirrimjaimji r i ,1
™^-perlocupletatumedid,t,dumeafi
ta.quiBo- • ■ ■„ , , , / . r " '" al >qu* ■ tttertacamtngreatunttir,coproduclus,vli imomiracmoftcar-
deanttdotis,vu£Conuertit:al,iomnes,&cumiisCordvs,racemoR d'^ „„, , lyjiquiae^mernacmuiiiiip j
^es,quaftvcrbAndromacbmdeAmomoracemofo.o1u^^
Vtintctli-
In lib. primum Diofcoridis.
53
VtinteUigammAndnmachumdeduabusinterfidifferentibusberbisejfelocutum,nempcAmomo,&botrj/:h£C;!!e. Ex
qmbus vtique abunde liquet Fuchfium fenfiffe, botryn quoque herbam, de qua Diofeorides agit libro tertio , in tberiacam
aJdendameJfe.yeruntameinhocnosaFuchfio,viroalioquidoclifiimo,planedtjfentimus:quandcq!tidemAndromacbiim
nonbotrjn,Jtda1iiomumraceinofuminteUexijftputamus,idquenonJ'tnerattonibus,&coniectitru. Et ne longe progre-
diamur,mprinus Andromachus ipfefenio r Fucbfeo aperterefragxtur-Mum enimnon inuenio infuis carmimbus , qtts. li-
bro primo dt antidotis m Galenoieguntur , aliter de amomo ceciniffe , quam it£ jio^gviit m; ~:ivvj : qui quidem dim.
dtcliones non itafepararipoJfunt,vt Fuchfius opinatur.nequeprior illud rnquam figniftcabit , quod idem nerper.im acci-
pit.Aibtcnonmtnm,qudmfetiior,noftr£fententi£adftipularideprehendituriuniorAndrom.:ci)us:rrp'Otequii;;traden-
datbmactcompofUwtit,quamfolutaorationedefiripfit,iiufquam{quodequidemUgerim)botry;t commemoret,feia-
Jo momum tantum. Qubdetfi Damocrates in eadem antidoto dejcribenda carminibus,qut loco citato i Galcrto refcrun: ::r,
ctcinerit ivrfvif fa^», bttamen dutdiciionesnon funttemere, meoiudicio, feparandx: n.im e.ts auctor con-
fultb coniunxHfevidttur. Qutdpraterea de Galeno dicemusUtenim is qttanquam Itbro antedicio /igtUatttn er.urnerat, ac
ditigeiitertxpenditfimpliciamedicamenta,qU£'tntheriacamadduntur,tamenniifquam(quaiititmmueiierim)botryos
mentionemfacit.nequeetiam eitts meminit de tberiaca ad Panipbilianumferibens: qtiidfe tandcm plantam apud Gale-
vuminfimplicium mtdicamentorum cenfu defidcrari omnibus-notum efi. Addam iUudpoflremb quodintcrreccntiores
GrtCisPau!m,&interArabesAukennabotrynherbainthmacknoninfnuntfuis.Qjufaneom!!ianoftramaitgcnt,&
tonfirmantoptnionem: cuifiiUudobiiciatFnchfim,qubdNicdlai!sMjrepficusinfiutberiacabotrynGaUicam habcat,
rej}ondeboego,quodNkolaicodexGr£cmdcprjuatusefi,&innumertsfeatetmendis:idquodipfiFuchfiitsnonnc^abit,
qubdidtmdeSicoUicodicefepenumeropolUce.ttur.F.xhisitaquefatUmanifefiHmfieriarbttror,qubdvtFucbfiifente>i-
»° tta,qu£ thertact botrpaiiicerecontendit,refe!lcnda efe,ita G.ileni interpretes, qui Antomttm racemofum vertunt,pro-
bandifunt,rtquiftntcum AndromacboDiofeoridemfecuti:iscnim Amomi Fonttci notas perftmgcns , ipfumracemo-
fumfecit.vtfupraineimmmionelegitur.AmomimeininitGalenmlib.i.fimpl.med.ficinquiens.Amomumaccrofimi-Amomi vires
lemfacultatemobt'met,nifiqubdacorumficcmfit,maioreautemconcoquendifacultate Amotnum. HocGrtco nomine cx Galeno -
«,u*/astMcitur:LarinoitemAmomum:ArabkoJ{amemis,autHattuma:Italko,Amomo. Norain*.
A
M o m i nomine diuerfk proponuntur plant«:alii pedem columbimim, Geranii fpecicm,malc : alii
ve Ericius Cordus,Val.Cordus &Lonic.Rofam Hiericoteam:alii cubcbas amomuni diciint,vtCa;i-
Amomum, Amomus.
mxs
alp. alii vt Anguillara, piper .TtIuopicum,quod piper
caudatum eft:alii vt ofhcine^femcnSifonis aflumunt:
aliadeniqueinnotis in Ga'rziam proponitur, qua;
pedcm columbinum refert. I. Ofrtcmamm A-
momum femen eft planta: , quam xitsm Diofcorides
lib.j. cap.55. nominat : quae Ammomum Germani-
cum,& Sifon hortenfe Trago , Petroielimim Mace-
donicum Fuch.Dod. gal. &fol. Lonic. Silon Tabcr.
Cam.hor.LugcLfiguram lib.3. cap.55. inuenies.
II. RofamHiericunteam, Ericiusfcordusinmo
Botanologico, Val. Cordiis AmomumDiofcorid.
Hiericonthidam Rofam &S.Maria: rofam vocant.
RofaHiericontea, Lob. Caft. Garz. AmomisDiofc!
&Phnii & Rofa Hierici.Czf. Huius dua: fpecies,al-
tera lignofa tota, fraftu contumax.irifipida & inodo-
ra, altera lignoia quidem fed fragihor, arbmatica,
valdeodora, intus racemarimcoiicretofemineple-
na:&illud Amomis,hoc vero Amomum Cordo fta-
tuitur. III. v Has binas Clufius adiecit fuis no-
tisinGarziam:qua:exOrmus Arabia: emporio Va-
lerandofubhisnominibus (qux&Lugd. &Taber.
referuarunt)fint milli, verum neutrum addit Dio-
fcoridis & Phnii deferiptionibus conuenire, con-
ftantenim (au&orc Clufio) hxc fragmenta aliquot
ramulis, foliolisquibuiclarnadeofrequenribus onu-
ftis,vt ex fblis foliis conftate videantur , quajin extre-
mo tali ordine funt diftributa, vt rofulam efrorment.
Ramuli ifH fimul compaclri non inepte pedem co-
lumbinum(quale earurn eft, qus pedes hirfutos , feu
plumatos habent) referre videntur, nullo tamcn fin-
gulari odore aut fapore praditafunt.
Kc'5-cr.
C O S T V S.
C A P. XV.
^lSbe^ U ? jCanaia ir S,IeU1S, Tf la0£i0riS fuaUitate ' Secundum '°cum fibi vendicat Indicus „
rccnsTbu/lbunT, ^^J^^J^^^^^buxeus.&odorcfericn,. Oprimus eft
mordens V Isct"^^' '" fuS ' and ^ ^ n „ DUS "° n er ° fuS ' fine S raueolenria ' S uftu ^^us ac
ctorkW?,! ■*' ufilcu «« l h "ur.Contraviperarummorfu.sfpxtantembibereprodeft: item aduerflis oe
^dolorcs,conuulf a ,mflationefqueexvino&abfinthi :venerem exmulfo ftimuLT: Scnms"
E 3 rineas
a Omnia ex-
crapl. atPpos
rjui xispoe af
vifhn^. id eftj
cjuiplcuus c,
&mgcr,&le-
ubvc fcrula.
54
And. Matthioli Comm.
tincas ex aqua pellit:hcrroribus ex oleo ante febrium acceffiones , & neruorum refolurionibus oblini-
tur.vitiacutisinfacie.cumaqua, vel melle illitus, emendat. Additurinantidota,&malagmata,Sunt
qui,admiftis helenii Comageni preduris radicibus.adulterent, quoddeprehenfu facile efcfiquidem ne-
quc guftu feruct helcnium,neque validum odorem vibrat,vt caput tentare poffit.
I. COSTVS OFFICIN. AMARVS.
III. PSEVDOCOSTVS.
Cofti conC- /"^ qjIh; t q U0 v y^ f unt ffi c j nit p„ / 0B ^ itam t \ n amarum , & dulcem diuidi fitet : tametfitum Diofcortdes',
eratio. tumetiamPtiniusnecdulcis,necamar'tmeminerint,fed nigri duntaxat&albi.GalenusquidemfbibitleuicuUnt
Cofio ineffc amaritudinem : fed qui inter Grstcos fcripferit Cofiuinueriirtdulcemjiatienus compeftumnon habeo: qua- 49
uisUauritani,&eosfecuti, duicts, & amari quandoque mentionemfecerint. Qui inmyropoliisfafim habetut,*-
Heudocoftus dulterinm eft:quippe nec vlla odorisfitauitate commedatur , necgufiu adcb acri deprehenditur , vtadmottu exulceret, rt
Galemts inquit.Proinde medicamentis, qus. Coftum excipiunt,rio erit , meo iudtcio, imponendus, cumprxterea nos pU-
rielateat, cuiusnamplanufitradix. Porrb non defunt hodieimpofiores , qui ex Gargano ApulU monte , quotannisai
nos conuehunt Pfeudocofit cuiufdam radices, amarifaporis , quafacie quadantenus Rhodiam radicem reprafentant. EM
autem pro legitimo cofio vendunt noftratibus pharmacopceis , iis pufertim , qui in rei herbaru cognitionem negli-
Pfeudocofti gentius incumbunt. Plantamnoshabere, atqneetiamdepingicurauimus.vt ex eius imagine, quam hic d.unus ,dif-
a Cofto dif- mm imperiti,cuiusplanu ftntradicesiUa qutprolegitimo cofio ctrcumferuntur : videtur tamen Pfeudocofti planu
cnraen. quandamprafeferremaieftatem , &ideo non vulgaru iudtcanda. Ecitis efi pafiinau domefiiu. maioribm, denfiori-
bus , crifpis, & afperioribus,humi accubanitbus, caule rotundofoeniculaceo,geniculatbque,bicubitali.Egenicutis ramuli p
oriuntttrinvriiuerfocaule, in quorumfummitattbitsvmbeiUfpeclanturmelino colore ,nudo femine , fitbrotundofr
Pfcudocoftfi Radtce riititur vegeta,craffo cortice,carnofo%, vefiita colore cinereofplendente. Excalfacit & ficcat ordinefecundo com-
quale mclius pkto. Afmt,abfiergit,inddit, attenuat.Amara eft & acris.Prtferunt hanc herbarii, quieam ex Apulia ad uos compor-
& quibus po! Unt ^ Ul i ommi (tpfj^ neruorumqueajfectusfrigidos , quinetiam ad pectoris vitia, ad ventriculicruciatus: & vifeeru»
omniumobftrucUones,&adrmum,veftcj!,&vtmmorbos.ldeoquediutinoC4pitiidoloreaffeclU,vertigi^
libus,fiuptdu,vetcrnofis,conuidfis,ufolutu,afthmaticis,anhelatoribiis,tupientibus,'&^
ferrePfeudoiefttradicemaffirmant: qrim etiam flatus expellere , vermesnecare, rrinas, & calculos eiicere, menfesfe-
mndxs,&partus ducere , fiue btbatur ipfa radix , fiue dexoctum eius , autfi infomenris,balneis , & defefionibus adda-
tttr. Praferunt eandem ad coli cruciatus , vbi decoitum dyftere infttndatur , & aduerfus articulorum morbos, & coxe-
Angelica.Co dtcum dolores. Namcumamarafit, nonnihil odorata,& nonnuUafitacredinepr*dita,h*c omniaPfeudocoflumprt- fo
ftus qmbuf- fiarepoffe, factle concedam. Smtinfuper, quiCoftilocoAngelicamrecentioribusvocatamfupponendamexifitment,
dam. qttorum fententiam magisprobandamcenferem , quam eorum, qui pfeudocoftisvtuntur: Cofiumenimhacradix no»
obfeure refert, quandoqutdem exiimaillaodoris fuauttate tam titcundefpirat , vt angelia nomenfibi meritb W-
dicaffe vtdeatttr: acris praterea e,f, ncc amaroris omnino expers. Quaprcpter eos haudquaquam damnandei
Zedoariaco f" uumm ' q"' Angeltcam Cofti genus effc crediderint : contrkverb eorum optnionem haudvnquam probarim,
ftus quibuf, 1* Zedoanam legittmum effe Coftum contendunt. Siqutdem his nec Diofiorides afitputatur, nec ettam Gate-
dam. »•?■ IlleqiiidemquadHclemtradtabiis, qu* vegeta magnxquc funt , tofiumadutterarifcribif.hicverbquodptte-
nbus tn locts affcrat coftum ex dtftufforta, & adfirmgente conftare facultate: adeoquc eximii fragrantifque effeo-
doris, vt non mmus ad vnguenta odorataparandaeiu^pudantijuos muatuerit vfiu, quam Makbatbri, Amcmi.
CafU, ,
In lib. primum Diofcoridis.
SS
Cafit, atqueMyrrht. Quihus tamentumnotU.tumfacultatibusprorfi-j ZedoarUdeftituititr, quumpotiusgraui-
ter.quamfuauiteroleat. ^ddequbdConoGale>mleuiculamplan'eamaritudinem,&validamtribuitacredinem,fid
bacinZedoatiacontrano modofebabc>it,cum in ea validtor amaritudo,& acrcdo remifior deprehcndatur.Kec prtter-
tadcfunt taiumnutores , qut dtcunt , vt nobis injidtentur , Zedoariam non lndicum effecoftum ,fed Syriacum. Sedquis
bostun ridtbit, quum nufquam attditumfit tn Sjria nafti Zedoariamflndica enim radix xjcdoaria eft, quttper mare ru-
brimaffMKrAlexandnamAegypti:vnumnonobidnegaummproCoftofubftiruipofezjdoariam,vtaliasdiximmin
£piftt>iu.ArabiciCojhradices,omnibmaftipulantibwnotU,mifttadmciamdiuFrancifemCaIceoIarim r pharmacopcem Coftus Ara.
bicut.
IV. COSTVS ARABICVS.
V.
COSTVS IRIDEM
redolens.
Coftus Indi-
Vmnenfis.nutcrU mediuftudiofiftmm, quaspluribm de
cauft<,t.tnqHum pretiofas,tnter meafelcctiorafimpliciafer-
uandas duxi.lndici autem CoftifruStum dcindea Ceccbino
ManiucUo Rauennate mibi miffum eft, quodfecum ex Jn-
dtaattuiit, vbivulgb Coftiab Indu vocandictt. Ceteriim
ttfiduohtcCoftigeneracumforma, tumfubftantia nopa-
rum interfe dtffcne vuieantur,idtamen mibi nuUam dubi-
tandtjujpuioncm affert, citm videam ex Diofcoridu lectio-
ne.ATabicumabtndicononparumdifferre, &hicquoque
jo aSjriaco. Atque cum Arabicm Coftus cateros praceUat ,tl-
lum a Caleeolano miht miffum,prx ctterts magntfacio. Co-
ftiriresfcribitGal.itb.7.deftmpt.medic.facuItattbus,ficin-
quiens. Coftus leuiculamplane amaram, plurimam aiitem
*<"rn,&caUdamtnfequa\itatcmfimul&facultatemco-
unet,adeo vtetiam exulceret. Vnde ipfo cum oleo perfricant
torpusanreaccefioneminrigoribiuper circuitm redeunti-
bns.Sic verb etiam in refolutis, &~ifcbiadicU, atqtie infitm-
mam qmbm txcalfacerepartem quamuis, autexalto mfu-
w ftrfiiumcxrraherealiquemhumoremeftopm, adcoftum
i>0 "Tifugitur.lademdecaufavrinas,menfefq 3 prouocat:&ai
"<pt*>«>nuulfa,aclaterumdoloresconuenit.PorTbobama-
rtratem, qut 1U1 meftAumbricoslatosenecat.Ob eandem &
Costus, ArabiceKoftiJue ^S^S^^P^^^ ttd&MiMmimMr ' ^'^odumLatini ^^
d, Puglu. J J J C "" C0fi0 - V f^oftut, coilusiulgaris: Italis, Cofto baftardo, & Cofto
J °gucntaapStt^
Aia^fuatfi^ Tc^jf dcnozm ^ f ^olu m recenfiores Gra-ci (interquoseft AAuarius) qui
Comageniralxeft^^
"'ftA-CoitusCornXi,;'^! rldem 'f ocoftum T adul re«nmonet: quare Inula Comaginea Cord.
Aminc 1 ia(qu^3 m H el t l f. m r MUm ' Lob f r-^^ ^^ 16 ^^ 1 ?"»^^"-
coftusoffidnj S^i "."^"^^««fenjvdpcrlongumfc^ II. Ar
™,mMartl,D.™^
r "^n^mtaleoIosfccSforisin T^^J^f^^^'^^^^^^^ *
40 dum acr. & odore Z?' ™£o,mtus cand.care colore.corrice craiTo.fubftantiarara, «mftuadmo-
finepenculot^ ^SrfiET 8 ^^^^ 7 ^^^*^
^mendam:max I mS n ondefint anicT ^f^ m ^ ^^^^Qo^o
™m. III.PieudocXsM«th&I?Lp ° ftumArab > cum ' al]1< l ulS y ri ^n,»ftatuantipfamZedoa-
^coftaC^Panaxchn-on ,!1tK u S r ^^"^ 1 " coftmum nomi "amus : Coftus vulgaris Caft. Hcr-
ArabicusDiofco^sCflTcIi 00 / ^^^^lafaeapenifttaquonmdj IV. Coftus
quodda mg enu°Zin g SS^S
nacus&A 6 rab 1C usS V CoS,Ztf '^ 1 " ,^ 00 ^/^™ 5 ^ 15 ^ 115 ' Tab - CoftusSy-
Clufw C3rz , j. upL ££ Cof ;- s ^ 0ftu f Indem redolens / ™ Indlc «f D.ofcoridis> C.B.Coftus Indicus,
6 u. i Au.^oirus raae radicis centauni maionsXobdo.
E 4 IVN-
56
And.MatthioIi Comm.
IVNCVS ODORATVS.
l-^oivce «po,««Ti)to^.
CAP. XVI.
f"\Doratus Iuncus in a Africa, & Arabia nafcitur
luci otlorati
conficteratio .
datiffirnus ex Nabathara : proximus Arabicus,
quem aliqui Babylonium cognominant , alii teuchitin:
pellimus ex Africa. Eligendus eft rufus,recens,floribus
refertus , tenuis , rubentibus fragmenris , qui manibus
confricandorofsodoremcmittii, ignea: mordacitatis
adlinguam. Floris,culmorum, radicilque eft vfus. Vim
vrina: ciunda; habet : menfes pellit, diicutit infiationes,
caputaggrauat,modice3dftringir,comminuir,excoquit
acvenarum ipiracula laxar. Floseiusinpotu vtilisian-
e,iunemreiicientibus,doloribus ftomachi, puimonis,
iocinoris,& renum:miicetur antidotis.Radix adftringe-
tior eft:ideo [faftidiis ftomachi,] hydropicis , conuulfis,
drachma vna cum pari pondere piperis, per dics aliquot
datur.Dccoftum vulua: inflammationibus, addefiden-
tiumfotjis,vtilceft. «
f
Jvncus odoratus, offtcinU Squinantbum vocatur: qtu vox, £
quamuUdeprauate, explanu , & florU nemine componitur,
in vnam vtrifqueiunclis dtiiioritbus. Namque jquinantlium fi
adrectam etjmologiam referatur , non aliud inferet, quam duts
hafce Gucas dicliones oyjivv & ftvboc , qu<t Latinefiorem iunci
ftgmfiicant: <s-xf.yv.enim iuncum, iv^verbflorem Gr<tcUdefi-
gnat.Veruntamcnfios .ulnosnonimportatur , quodtamenmi-
ritmnonefl,cumetiamGalenitemporenon haberetur. Vroinde
inquit libroprimo de antidotU : hispraterea Iuncum odoratttm
exArabiaallatumimmittipr<ecipit,qucm nefcioquomodofchs-
nianthon,ideft, iunciodoratifloremmultivocent, cumnobis^
fiorucopianon adeofuppeditet. Nametfitcta aduchatur hcrbt,
funttamen eiusfiupertorespartesa camelisfitpedepaft* : vefcun-
tur enim ea,& delcQanturmaxmhhsc Galenus. Qua (filicetnobU dicere quodfemimus) potiusridenda quamproban-
da videnttir.Arduum quippefuerit credere,tam ingentem ejfe camelorum numerum , qui locuftarum modo in vrimerfiim
fichanifiores depafcantur,vt nitUaperiitusfiuperfitplanta,cuiflos non deuoretur. Ego eriim eorundem fiorumplenam ht-
beo arculam, quorum partem Venetiis adme mifit Albertus Martine-Uus pharmacopaus ad Angeli Mjropolium , partem
veri Verona Trancifcus Calceolaritis materia mediu admodum fludiofus ', qui odorUfuauitateatquefragrantu , qein
etiam cateris qualitatibus omnibus,qu<t in Schaniantho requiruntitr,itapr<tditifiunt, vt quijpiam fan<c mentUeos hii-
lucmari manifeftb deprehendat,qui commwnU vfus odoratum luncum adulterinum ejfe contendunt.Hos itaqueflores Sj-
ria,primus in Italiam mifit Cecchinus MartineUus, Alberti pufcriptifrater , qui non paruo laboreex Arabiafibi affcrri 4»
curauit.Planta eft luncus odoratus peregrina,qu<t ex Alcxandrta Aegjpti ad nos conuehttur. Nafcitur in Arabia, Sjrittfc
Itinci o Jor. """ '" cam tejlribus &pafcuis , ttim ettam vbilacus quodamtemporeficcantur. Volia habet CaricU veizxs. , robiiftim*
dcfcript. ' tamen,furfumjpeclamia,&fefeft;pautia,e quibus culmi exeunt ue<t modo genkulati , in quorum fummitatefiores ht-
bcnt::rodorati.RadixeftiUiimaparteviUofaodorata^ue,fiedodortraclute}nporUdeperditur. Referuntquidamr.afcic-
doratum luncum etiam tn Apulia-.qutn & in Campamaprouenit , vt Srafauolus inquit Plinii auctoritate. Sed vercor,
r>ehaUi<cincr,tur,qubdnecindefloresafferantur,necpa!e£:nequeetiamidPliniwaffirmantnaftnat.Is,quo
papm vtuntur,non affertur altunde,quamtx Alexandria.C<tterum nonparua qutdem diligentiajum emitur,eft adhi-
benda:quandoqutdemnondefiinttmpoftores,quiadmmesaugmdas,fchcenumpalearum&herbarumqutbujdamfi-
ftudsadultmnt.Pr<etmaviderdiimeft,nevetuftateexoleumt:facilienim(ninlibrodeantidotUdoc
Monachora h ° c v<* <"»»» euanefcit.Scribunt Monachi iUi,qui in Mefuem commentarios ediderunt,odoratum Iuncum,quopafsim of- je
opinio ejplo ficina vtuntunjpurtum & iUegiiimttm effe,cum hnpales. (vteorum verbis vtar) DioftoridUfchanum minimereferant.
fa , dnm Iun- Siquidem radicesprimum medtciiu vfut congruas iUi tneffe contendunt ,fed capiUorum modo tenues : deindepdtas ipfat
™£° °pwil m,U * m y l ft Mt ' lm ™ mon ^ necpoftremoiiin-
ccnfcnc? cum altquem proferre , fed calamos gemculisinterccptos tiitici velhordeimodo. Quainre(paceeorumdtxerim)duphci
errore notanmr,primum qubd Diojceridem ofcttanter legermt : deinde qubdiiud afftrment , quod exprimento proctd-
dubwfalfum effedeprehenditur. Quodantem Diofcoridem ojcitanterlegerint.cmn dicunt fchanum iuncumproferre,mn
c.tlamimfacUepatet,quaudoqttidemcontrariumfcribttDiofcor l des, vbifehanivfumred^tt hU verbU. ^piwrc <A "
xAvwtyx^uv^lfyc.ideft. Vfus eftfiorU, calamorum, & radicis. Praterea qubd cammunisvfmfihams
acrtmonvm non habet,partterfalfum eft,qutppe,vtexperimento quotidiecomprobaripotefl, qutnonlongo tempored-
Jenuerit.linguammanjuvellicat. Qmbus palam eft , MonacbosvelnunquamfchcenumdeniMe^ellideouftartint^o
tHumadeovetuftateexoletumfuiffe, vt (quemadmodum Galenus inquit) omnem acrimoniam , odonmque amife-
r,t. ^daittemnoftnfihan,rad,cestmuesfint,nth,ladh,ftor,amref^^
Impjuniofccrides.-Scbcentfloresex Alexandrta vna cum tntegra planta allatos ego m manibus habui, quidigt*
attrmrofarumodorememittebant. Quamobrem non temere contra Monachorum Jememiam afftrmandmnputattc-
rtm , cemmum vfus fchanum legmmum , &probat:fimumeffe. SednquidemadhucmagUrmehendendividcntut
(nonumenrteorumdignitat, altqutd derogetur) qubdin Diagalanga compofitione fcnpfermt, radicem galangam
Fuct,,a P fn, ~ ^XLf ^T.T' ST'^ 8- adn ' ! ^"^prorfusaieriLal,enum depnheniitur.
An ? uilb. re- faterume mbocpariterFucbfiumenaJJecrediderim, qmppe quifcripjerit Juatn methodo.fcbaniantbftipitesnul-
P^^.Umammoniammanfurelinqune.EftntamAngu,lIar m ,quiMonach^
ter.it
Inlib.primumDiofcoridis. 57
t^tfili«nunthumcmmuHtivfm,effcadulterinHm.Primitmqiibdca:tlcmnei>habeatCrperi,vt
to ttfiaturdiinde qubd tius radicesjimilcs nofiro vocato Pbu haudquaqtum confpiciantttr : pmerea, qubdantiquti vfia
( Herl tflmum,caulti,radtcum,nonfo!iorum,qutbiut.intumnobisejivjus.Adh,ccqubdtnnofirattituiHcaule,tumradke
tluUmprorfmodorperripiatur,necfapor,fedtantuininfoliti,quibusnonvtiturDiiifiorides. lUcitaqueftint AngutUarii
argumenu.qut ntnparurnfortaffe valereputaret,qui aliorumfententiam non audierit. Ego vcrb hifie argumentU ne
miiiimo quidem vngne apriori mea opinione amotieri poffum: fiquidem ante Onbafium nuUa Dwfioridi erat Cyperi de-
(aiptio,uiefi,necfoiierum,nec caulis,necfiminis,nec radtcti-.quofit vt iUa omnia in Diofioride addtta crediderim : adde
quodinommbus exempUribvs Diofioridis,qu£ admanusfunt,n'61egitur Cyperum odorati iunci modo calamunt profer-
re,fti iuncifimpiictter, etfiodorati perperam addideitt RutUius,id quod tpje videtur apertejatis demonfirare Diofiorides
lo eum 4icit;M„;j$?^K,iitftfi?>ui>Mium.SiqmdcmCypm
tionfit,fedan%ulofm,albafarctiumeduUa,noniiianu,necvUaiiipartegcriuutatus,vtcalamus:tde»^ Schanianthum,
rotuudum cdoratum lucum vocat Galenus ltb.6.decompofimedic.iinent.ficundum locos.Adhacnon reperio firipfiffe vfi
quam Dio r coridem,Phu radicem habere Schoentanthofimilcm:fid quod Phu fuperior radix , qua dtgiti ininimi crafiitu^
iinem iquat,ex obiiquo adnatas habeat fibras,fiue exiguas radiccs itiferefimiics,qua in lunct & EUebori trigri radicibut
fifuttur.^auiitababintLMofctmiUverbaifl^aJii
lv « M fj«™«^/wJ/utAee«&Aej^«:<//W(V»/»^^^ quainPhu radice
babcntuT, lunci fin.plictter , non odorati lunci fibris (vthic quoque fomniautt Ruellius ) comparaffe Diofioridem.
Qutd veii noshatti odoratiiunci noti veniant in rfum caitles & raducs , fed tantum folia , prater DiofcoridU ftn~
ttntum > qubd nulla odortifaportfn, vis in bifice partibus reperiatur, ideuenire credtdmm , non qubdfit verum Anguil-
: Urii.irg:imentum,(fitnttnimomnescmpanesodorata)fcdqubditapoftDiofcoridistempora inttaluerit vfus , quando-
quidcir. Gaien.vniuerfa vtitur planta lib.S.defimpl.medic.facultat. Ego quidem mibi tefiti effcpoffum , habere me nunc
admanus aliquot odorati lunci plantas,quarum calami acradices non miniis fitnt acres quamfolta: quofit vtputem ro-
tundum,odoratum luncum,qui nonfumt exoletus,nunquam degttfiaffe AnguiUarium, vt nec Euchfium.Pofiremlfi na-
talefilum ac vtres noftriScbeeniantbi rccte qttidcm examinentur,tdproatldubto ex Arabia Alexandriam Aegypti tmpor-
tan nosfactlenegociatores caitorcs reddent : &legiiimi odorait lunciviribiis praditum effeomnesteftabuntur Medici, Iu " "^ofti
quicurandistgrisfefetotosctedere.Schteni vtrtsprodiditGalenusiib.S.fimpl.medtc.vbifichabet: Schaniantbosmodtce mti . a e "*
calfaatmodia^ctiainadfiringit^necplaneatentiitatisnaturaalienmeft.AperittdigerittpeUitjincidittexcoquit^modice
adfir'mgit.Qmcircjhisdecaufisvrinammouet,iiie::fejtiuecietadbibitumfiueinfomcntationem,fiueinpoticiiem:pro-
dcfi &iecorU,&fiomachi,acventrU inflamattonibusimagti eo adflrtngit radix:quodverbflorevocant,calidius efi.Porrb
j-o in omnibusfuipartibus,in afns magis,afiis mtnus,gufianiibus apparet adftrictio: proinde medicinis,qtu hamoptoicujiue N om ;_.
fanguincmreiicientibusexhtbe)itur,commifietur:Decoquttur ex gaUinaceo iure totaplanta,fitq 3 hinc potus admodum
vtifufaminU,qua vteri dolonbus inpuerpmis laborat Mifcetur AntidotU.l.-^iim apa/j.a.Tir.i;, Gracti: luncus odoratut,
Lattnis: Adcher,Arabibus : Giunco odorato, & Squinatho, Italis : SattKlf t)tUW, Germanti.Paya de U Mequa,fiuePait\
iechameU'm,Hifpanu:Paifturedccbameaulx,Galltinominatur:Bohemti,SiriiVmnne.
I Vn c v m odoratum hoc loco proponit Dio/corides, quia aromaticus eft , idcirco dc co tntit aromara
eginatpaluftrcm, cum non iit aromaticus,in quartum librum reiecit. Licet Grxci pleruncjue, vt Hip-
pocde nat.midicb.a^Kjiw^abioIute ktibant,tamen idem demorbis mulieb.o-^oW rJvac/Mv,^ 'iwtfMt,^
iyuSut vocat:quibu(da o^o7>*s? /uvpi4uc;,q}iod in vngueta recipiatur.Celfus,vt a IuCo paluftri,&: a Cypero
* leu iunco angulofb odorato diitinguatur.iuncum rotundum nominauit : quare Iuncus rotundus odori-
tus nominari poterit,Iuncus quintus & odoratus,Dodo.gal.Iuncus odoratus,Lob.Cluf.inGari.Lac.Ca-
ltor.a Coft.K.Ca:f. Lugd.Schcenus,id eft.tercs odoratus Iuncus,Cord.hift.& in Diofc.Schcenamhu,Lon.
Tab.Cam.cui & iuncus floridus fcu aromaticus*
K<**M*;ic°MxTir.h. CALAMVS ,ODORATVS. CAP. XVII.
Q^ Alamus odoratus in India nafcitur.Mehor eft fuluus,dense genic'u!atus,& qui aflulose fragi tur.ple--'
naarancorum fiftula,albicans,lentus in mandendo,&adfttingens,cum aliquataacrimonia.Vriaanl
« o V 1 ^ act: *iuare cum gmminis , aut apii femine coftus, in aqua: iubtcr cutem fuia: morbo , renum viciis,
Ihllicidio vrini rupriique commode brbitur-.menfes & potu,&appo(itu pellit : tufli fuffirumedeturper
jc,aut ex teiina tet cbinthina , haufto pcr arundinem fi!mo:ad muliebres infeilus decoquitur , & clyfteri-
bus imponitut.Malagmatis,& fufKtionibus odoris gratia commifcctur.
^ Alamus,fj- luncus odoratns(vt Theopbraflus eft aitftor lib.p. capjy. de hifioriaplantarum) rrahsLibanum mon- Calaniittifto*
tem.interipfum Libanum-,& alium quendam montem paruttm valle mintnia exeunt(non,vt quidam dixere,inter ria oc Thco*
' Dm um,atqtteAntdibanu)interquoscampmamplifiimiu,&pulcbmimuseji,quemAulonemappcliant.Qua verb ca- phrafto.
M >w,&iuiiciuproueniunt,lacUsinampliiUjfatiatur,iuxta%eitmpali!firibusficcattiifiiaff^^
quam trigmtafiadia.ViridesnequaquaejJe videntur,fedficci:forma verb nibil ab altis differunt. Locum tngredienti pro-
60 ttnus odorafiirat.non tamcn loiigiusJpirat,vtquidam refertif.bk enim loc.ts a mariplus efi , qtiaftadia centu quinqua-
^''■SedinArabiaafitratioiie^griodoratfiimameffeinteromnesconfiatihacdeCalamoTheophrafius. Cui etiafiub- ExPlinio,
Jctmt Pttmus ltb.i2.cap.2i.vbific habet.Calamus quoque odoratus inArabia nafcens comunis Indis,at^ Syrti ejhin qiu
vincitomntid nofiro mari centtt quinqiiagintaftaditi.Inter Libanu monte,aliumq,tgnobile,nb (yt qutda exifiimauere)
Antmo *nu,inconuallemodicamxtalacu,cuiwpalujhia*ftateficcantur,ftw^
''g^ntur-.nihilergoacatertifuigenertidifferuntafieclu.ScdCalamuspaftaHtmodcirefianme
m ° l ' ! ortaau,melior%quiminwfragilti,&quiaffulos'efrangitur.IneftfiftuUaranefy Braratioli er-
lmnitm tTo(im:reUquaprobario,vt'mtegerfit,damnaturalibi.MeliorqUokem Calama
n «s Ptintus. Sedcertejattipalaeffearbitror(vttnacori comentariti diximus) quam magnoducaturerroreBraJaticlus ° dor ? tuni >
'marienfis,qubdtamfaciiefibiperfuaferit,legitmium odoratu CaUnm illaeffe radke,qua.temm ow.nibus inpbarma- ^edeati*
copolit
58 And.Matthioli Comm.
CALAMVS ODORATVS. CALAMVS ODORATVS LIBANl.
Calamus
doracus 1
cftradix.
copolu Witu vicem explet,quamque verum effe acorum fuperhu pluribus rationibus comprobauimus. Quandoquidempti-
mitm ex ipfa Calami appeUationc,deinde ex eo,qubddixerint Theophraftus & Plinius,tion differre huncforma a reliqim
fuigeneru,Ueft,ab omm arundinuin genere,vtify conftat odoratum Calamum genere, &forma arundinem prafe ferrt,
odoratamtanen,nonautemefferadicem.QuocircaPliniitsDiofcorid(mfortaffefecutus,dixit. FiftuU (hoceft cauitai)
meft araneumquod voctntfiorem.non autem radic't,vrfalsb contendit Braftuolus, araneum illud tnueniri in vtilgari il-
loofficinarumAdh£CPliniiislib.24.cap.n.dutnpltiraarundinumgenera,&viresrecenfet,idemapmifimeos7mdit,his
verbu.Arundmugenera2Q.demonftrauimus,nonalitereuidentioreiUanatitra, qukmcontinuutuVoluminibustra&a- ^
uimus. Etouoniampluragenerafeciinm,iUa,qU£inlndiaSyriaquenafcitur,odoriimvuguentorumquecaitfa,vrinM
mouctcumgramine,autapiifeminedecoc~la:cit & menftrua admotu : medetur conuulfis duobus obolispota , iocinori, re-
nibus,hjdropi,tufit eiiamfttffitu,magifquecum rcfma : hac PliniuS. Sedprtterea vulgares calami radices , quas acori ejft
cenfemus,affulosenequaquamfrangipoffunt,fedtranfiterfim,quemadmodum & iridis. Quofit, W eorum innotefcatU-
°^pfm,quiCalamumodoratumtadicemeffecontendunt,qUitainen(vtapmeoftendimm)nilaliudeftquamarundo.OUc-
rumfitpiffiamdixerit,hasradkes,quarumeftvfus,effecMmiodoratiproprias,nonacori,iUudfaneargumentu
quodiituentibuseuidmterapparet:quandoquidemetficompluresiUiusacortradiceshabeantur,qudficcageruntincM-
mincfolia,iridi omni ex partefimilia,nuUa tamen vfquam inuenta eft, qutfecum arundtnis trunculum cacumini anne-
Fuch.opinio xumdeferat:neinpeacoriproprium,nonodoraticalamiefi,iridufottafme.HuitaquerationibmFuchfii qtioquefeiiteK-
lmprobaea. tia' m probandamihiv'tdetur,quippequiptttauait'tnfuainethodo,vulgaremoffictnarum calatnum veri odorati calainip
efferadicem.Porrb minimi quidem compertum habeo Diofcortdem,nedum Galenum,qui ex odoribus,ac faporibuS viresi-
que,ac qualitates omnittmfimplicium medicamentorum aautatifiimeinueitigauit , dixiffe aliquid odorato Calamo in-
Calami odo- efe amaritudtnu,quam tamen in acoro haberi Galenus prodidtt , qui calami odorati vtrespluribtis defcripfit, lib.Sfimpl-
raci vircs cx me&camenmumfitinquiens:Calamtuodoratm leuiculamquandamadftriciionem,acminimamacr'tmoniampofidct:
Gakuo. magnaexpameffentiaeiustmmaeft&aereaitncaliditatufrigidttat^
deratevrinammouet,&facultatibus,qu£iecori,&ftomachoimponuntur,mifcertpoteft:tuminfomentaquoquevttri
qttephlegmonesgtatia,autmitandumenfibusaffumuntur,vtUitcradmifcetur.Ponaturitaq^
eoru,qUt excalfactut,&deftccant,valetius tamedeficcet qiiaexcalfacut.Ineftqttoque et qujapariitt tenuitas, veluta-
liUomnibmodoratu.CtterumiUorucoinpluribtutenuiiimpaniumplurimum,utamoverbuonmuttumadeft:hacGale-
nm.Qttibtufacilepatet.Calamum officints vocattimjegtiimum effe nequaquam,maita enim iUi ineft acrimonia , qu.tm 60
C^ooi f uorc f erMGalmus£a if ro f terle & ,t,mocaUmoodorM
^oic^m-aliqutbmfatuperfuafumeffeputo.mmproptmafuntquiitbeUumfecuiidefubftitu^
mur. fertopinio)Galenoadfmptum,ffhagnum,ideft,iiittfcum.irboreuiii, C alamtodorattlocofuppo^
bomm malc V^fr*?'****™**?™**^!**'» mandaueram. Nunc autem quoniam lUudmthtabfurdui»
Calamofub-y^M"^»'^'^^ '
ftituicur. hendtmtur calamus odoratus crfphagnos, ideo non temere cogor mutarefhitentiam , atqtteab tUu defcifcerefedquidp
Nomina, caUmooiorato,ette f u ^ ,tKS M ecrcdam ^^^
M *T, x i i :Latmum,CaIamus odormisiArabiamUUfabehatit Cafitb ald.mra : Italuitm CaUmo odorato , CaUmoaro-
mattco.
Calaffli
Inlib.primumDiofcoridis. jp
Cai ami duopriinagenerafunt,alterv_!garisfeupaluftris,&_terodoratusaromAticus^ hicHip-
pocr.de nar_mulie_ri xoAa/wjCalamus odoratus Plinio,Dod. gal. Caft. Calamus Arabicus, Plutarche»
Alexandrinus,Celfo:Calamusaromaticus,TheopIi.&:Galenoclicitur:vt&Lac.Lon.Tab. AtLobelus
calaniumodoratumLibaniproponit,cuifimilemCamer.inMatth.habct.(cuiusfruftaa Cl. viro Bern-
hardo Paludano Frifio vnacum aliis accepimus)qui an cum Matthioli conueniat confideratione dignu.
Venim aun offacinz vero dcftituantur Calamo aromatico (ip_rum enim Acorus cft) fubftituipocerit
c_mG_eno,C~rdamomum,velh_uslocoSqmnanthum iplorurh, cum lapore&odorepeneconUe-
niant Calamus & Iuncus:fi & hoc exoletum fit,Calamus aromaticus officinarum iit fuccedaneum, fed irl
minori dofi.cum in caliditate &ficcitate gradu vnoCalamus aromatkus oflicinarum,C_lainum Diofco-
ro ridisfuperet.
__v_u_r. BALSAMVM. CAP. XVIII.
VI Alfamum irbor alb.t viohe,» lycii.fiue pyracafirha: magnitudine cenfpicitur. Foliiim rUt_ proximu,
longe candidius.perpetuo virensJn Iuda-a folum quadam valle,& _igypto nafcitiir : his differes mo- ?, Mcufh » '
_is,_abriria,procerirace,gracilitate.QUod igitur tenui.&capillacea coma eft,theriftum vocant.quafi de- benf "
meffileJbnallcquoniamobgracilitatemfaciledemetatur.^Cftiuisfubortu canis ardorib us , arbor vn-
guibus ferreis incrditur,manatque c plaga b fuccus,quem Opobalfamum vocant: fed tam exiguo ftillatu, .
vc_onisfingulis,neplures quidem,quam fenifepreniue congii coganrUninibique pohdiis duplo repen- • . ; Meu
lo dirurargento.cSucciprobarioeft,vtfitrecens,validi odoris,fyncerus,nonadacorerri vergens, diluifaci- c '^Mciirn ?
iis,kuis,adftringcns,acmodiccmordcnsguftu.Sedvarievitiaturmiftoabaliquibusterebinthi,cypri,le- j ~ • ••
nfci, balani vnguento:item fufino,metopio,melle,aut d Cypria cera liquida.Quod maleficium fatile de- riT' ' ,U °*
prehcnditurmainq; mcrus in laneam veftem fufus.e neq; maculam facit, neq; fi eluatur.notam relinquit: dOmnia exe.
viaatus autcm inha:ret,& lac inftillatus coagulat.quod adulteratus non eflicit. Quinetiam fynccrus in a- *'p<>rb» ^a
qua,aut lade celerrimc liquarur.colorcq; ladefcit: vitiatus ver6 olei modo innacat , fe couoluens, aut in »»'»_- n *J-
fteU* modum diffundens.Syncerus fenefcens craffefcit.dereriorquc redditur. Hallucinantur, quiaqua «»___■ A««
K
o-voi
_ ,.-— "r" "•" ■ _"■"»■ ^"5<""' nauuiu, picimm, granae, poncierolum, _ r,.,:, _ ,
f mordens guftu.feruens in ore,modicc opobalfamum olens. Adulteratur femine hyperico fimili , quod a x „ x T '
Petraoppido defertur.Scd coarguitur magnitudincinanitate, virium ignauia, fapore piperis. Efficaciffi- « i, £ *""
ma vis meft ftcco,& quam maximc calfaciens: abftcrgit qu_ tenebras oculorum pupiflis oftunduntane- *_, i, ____i
dewrperrria.onibus vulu__ cum rofaceo cerato appofitus:menfes quoque, fecundas, &partus extrahit: nou facit _>
horroresimtudifcunt.-vlcerafordidaexpurgat,&cruaaconcoquit: vrinampotuciet: a-grcfpirantibus q«not__
prodeitdarurinlaccecontraaconitumhauftum.autferpentiumifttis. Milceturacopis, malaematis & f W___*.
^odotis Infummapr_apuaauthoritasfucco,fecundafemini,minimaligno. Semen conitnode porui ?>°.. '■ ^"
datutdoIonb U skteris,pdmonumviriis,tuffi,ifchia_cis,comitialibus,verriginofis,onhopnoicisvrin_ ramot ts «
*ulhcuitati,torminibus,ac ferpentium morfibus:ad muliebres fuffitus perquam vrile eft : vuluam aperit ""**
indeieiliombus balnearum decoc_um,&humorem euocat. Lignum eafdem habet vires , aliquantc > mi-
4 o norest * aquapotum crudiutibus,torminofis,vulfis,venenatorum idibus opitulatunvrinam at adca
pitisvuIneracunificcalnconueniKfquamasoffiumextrahit.&advnguentorumfpiHamentaadditur.
^tiquitm Balfimum (vtPlinw l.bro u.cap.*,. eft Mor) in duobu, tantum bonu , vtrofrrio , alttro uwtrum
^'«'^^"otauaorum^ BaUi-; ^
'^'n^ram^rptmraramtffenontulaunt^^
txveihgal.kvopobalfam, muer^uod m hu tanthn r^ombmgigmtur. Eftnama U evaUU,au £ coLn^u^montihJ ^t^ 9
«3 -1 a ' f " Cmm '" ™A/»/«. '«"' tt*m laatperfimtlem. Sedaltb, etiam, quam m Iudaa „Jci bairamum
^^certi7!n'r ^^ P Iin *
TuZ^l &q ^ MC ^
«» W««r/i<_ Balfamum tofucrtttrans!atum,qub decoruindeplurimum rcoUaccederet Ouanauam »_//__.,_ „
» S _^ MH,c ^
^ hm ^^t*mafftmm^tmmvtgmtimgerum,4lmummuUbmmor m .ArborHm^
6o
And. Matthioli Comm.
nic* magm-.rami multi.folium ruuftmile,candidum tamen, ptrpettib virens-.fruclusfimilis terebintho tam maoritt £
ne,&figura,quam colore.lt quoque admodum odoratus eft, & magisquam lachrjma. Colligi lachrjmam in caudice X
partefuperna tradunt,faHa incifura vnguibusferreisfubjjdere,cum afitts maxime angif.coUetlum verb affate fim ,'...
' tflatefieritctd
Sedquodmanatjmultumnoneffe^ixenimtotodieconcbampojfeimplervodoremtamminfmieximium&copiofaJ
adeb vtex paruojpatium perlongum odor valeat permeare. Verumfpcerum ad nos nuUum aduehi,fed quodmifium »/'
ligitur:plurimis enim miflionibus Yitiari,quod% GracU venditur. Ideofy Galenus lib.primode antidotis narrabat , cm
BALSAMI ARBOR.
Xylobalfamum officinarum.
OpobaUk.
mum.
Carpobalfamum officinarum.
CartexBalfa-
mi vt incida-
tur.
Carpobalft»
raumnonlc-
_gitimum.
t>ontgnoraret,opobalfamumdiuerfismodisadutteraripoffe,iu.,
vt difficulterementi difierni queat.fi proprio cculormn intuitu
cernerevoluiffe&quomodocrefceret Balfamum, &quomodt
lachrjmam m,tteret:voluit^jj„cera eius lachrjma partem ha-
t>ire,veluttregulamaddignofiendumaliosBalfamiliquores,qui
perorbem ab tmpofloribus vittati circumferebantur. Legitimum
autemopobalfamumnotisomnibus comprobatum, vidi tamen
ego apud Imperatorem Terdinadum Primum , Dominum meunt
^ni»ifiimum,aSolimanoTurcarumImperatoredonomiffum,
qwydamcumnonuUisalitsmuneribus.Cuifimileomninomi-
ht vijum efttUud quod anno fuperiore detulitadme Tridentum (a
FranctfcusCalceolariusVeronenfis,rei medica admodumperitus: '
™™acceptumrefercbatRcuercndifiimoDanieli Barbaro Ele-
(lo Aqutlem,fiPatriarch«,adfuamparandam TheriacamJtaq.
m »tndefinantinuidi,fieampracaterUtureoptimolauda%e-
T 'n>,*Wepr*tulerim.Modusautemincidendic<,rticis,vtindeli-
^rfuat,apudauctoresfancvarimefi:quandoquidemTheo-
P"rafius&D,ofcoridesarboremdtxeruntvnguibusferreisfcal-
Pfindevulnnatocorticefluatlachnma.Pltniusverhcontra,
J't^«'n«datur,ftatimficcari,atqueemorifcribit:obi'dquequi
°Pf^rnumtoUigunt,tnquit,vtm,lapide,offeifquecultcUuio
adcorttcem vulnerandum vtuntur, deindefuccum lana cxcipic-
™*totimpofturis,qu*indiesfiunt,noseaueren,n,offe^
care,quodftvnquamopobalfamumvenaleinueniatu rCtamnSS^^^^r^T^^
putcm)noncmatur,nif,priusdeeoomnefiatper,cuium auodarecol T, g aS * Ut ""<""»"?l"« #»» venturum
tatibus,quaill,abauaorlbustr,buunturMLBa^M
<°m»'t™l>n & ed,ffert,quodh«te m por,busex
'Pfrta,farclum, P onderofum,gufiumordens,&feruensinore:,^
^rem,quale,q M dc,rcumfertur,deprehmd,tuiBuofit,vt„lnZS
1 ^ 1 mM!Ha J''JP K *ndumfit,quamqubdlMidemfitJmen
hjperico
In lib. primum Diofcoridis. . 6\
hypaktfimile,quoicti.tm Diofcoridis tuo a Vctra Paleftitu oppido dcfaebatur. Hoc idi m ligni cucnit. qml Xj iotalja- x . b . ,•
m umvecantopciiuGrtcosfeiuU,quippequodpafimititjihabctur.poti!umjrtuui,iiti.im ii.-ii.tmtimrefat. Cottuis
tien mtmtr.it Diefcorides.qttamuu dixcrtt Piinuu itlro & cap.Jitperuu citatis,ipjum quaque n. vju mcdeutinm tfe .Bal-
(a m ummai!erisprodiditGalemulib.\i.dtfiiiipliciummedtcamentorumJacultatib.fic!iiquieiis.r..ilj.iKi l m
CXC alfacitfecundoexceffu.Bftauttmtcnuiumpartium,adeovtodoratiimfit.SedliquoreiusJubtilwrum tttaii: parttim BalGmi vire»
e l r> quimipfaplanta,uontamenadcoc.ilidiL<,nquidamexift'rmanttc!;uitatepartiumfa'fi.rorrbfiudmei « Gakno.
• (B ^/i^4»^,^^^fe^'»^^fif*'f^»w/»^^.P/^«ii'»»Ga/CTJe(ji««/(<«& dejuppefititiisnadi.
( anitntuiU't*dfaiptolegitur)vtBalJan'.ivkcfi.iciemjrrh*,aittolcum,iiu
fit-.xjIobalfdmivablocoleucoqrad'tx.PorroquidcarpobalfamiviceJ'upponMumjit,nitUibiapudcui:de^^
in quodam incerti auitoru libeUo,quemfepl.iJi.ir'u Quidpro qtto nunciipaiit , pro opobalfamo olettir. tercbintbintim , vel l"ifa i ? Dm
10 laurinum,velgummi hedat,Jubnciatur ,pro carpobalf.imo betler<t corymbtu : & pro xjlcbaljamo bedtrsipfius iigtmm * U
tintam ille hcders. triluit auctoritatem. Sed alia eft opinto noftra : Nam ipje libentius pro opcbaljamo oicum
myriftk* nucis,velfijracmumjiippoJuaim,quam taebiiitbmum , vel laurinum :pro xjlob.ilJ.wio agallocbum : &pro
( a\pebalfaniovulgarescubebas.QuodautemCarpob.ilJaniilocumcubebsrecTcJupplerepoJfint,plertquercime Cubeba; pro
i lo fiidmecumfeiittimt.Sedaddafr£taea,qubdfieamandantur,dentibiuveconficiantur,niordcntguflum,fauem Carpobalii-
„ t ptrcipiuntur,6-aromatisiionmodtcumrefipiunt,quasnimirumqualitates Baljami fiucrui inejfeDioJcoridestcfta- mo -
tur. Hinc igiturfit vt tn hoc a Tucbfio viro atioqni doctifimo plaiie diffeutiamus , namque in libro,quem de compcfitione F ?° . $ °P'*
m edkamtntorumnuptrauctiimtdidtt,Carpobalfam'tlocoltucoiiradkemfupfoncndam cenfet: to quidem argitmcnto SdcTucce. 3
<vtinquit)queditafcriptumrepaaitineoG.tleniiibro,cuitituliueftdefubJiitutumedicamentis.Vaitm cumiffienuf- daneo Car-
10 quam(quodquidemlegerim)inlegitimuGalenilibruinuenaim,hunc aiictorem ,fi dcfit Cirpobalfamum ,Jubfiituere, pobaflami.
velv'mbusproximamfacercleucoitrad:ccm,ciunuttaprorfusineftqualitat,nequefaculta; Balfamum
dt ,non eft,cur in hoc Fuchffprobemftntentta.Cstaum ajfatur iam(vt audio ) cx occidentaiibus Ir.dijs liquor odoratif- Indlcum no "
fimus liquidoftjraci admodum fimilis,quem qtti defcrtiut ,appeil.tnt B.tlfamum , qubdnotas nonnullas Baifami prsfefe-
rat.VauntammcumtefteStraboneB.ilfiimilacbrjmalaileocolorefit,crcdidainifotiusnoiiumitquorem hunc vernm
effeflaclem,velfijracu itquorenuquam Balfiini:ob id% non effepeuitus ab re,fi. quijpiam eo Baifitmi loco vtaetur. Qui-
damrecaitioresmmfeOpobalfiimodcfthutcsconjpkcrcnt,illudarttfcioqucdamnonJanedamnandocomfonunt. Faci- Balfami facli
md'modimfichabeto\cgoenimhacrationepluriesipfummibiconUci.Sumitorcfin&taebmthm^ tij conficien-
bramtburu albi, ladam,cuuucj ; vnc.fex mardi Indicx drac. duas : radkumphu, iridis , acori, afiari , cjpai.fitigut. dracb- i[ tati0,
mani:niaftiches,galangd,carjcphjUorum,caj!Uodorat£,z^doaru,ctiiuJq } drachfcx:niu;immyrifticaritm
mactivnc.vnam:agalkchiv>ic.duas:gummielemivnc.fex.aloesbcpatite,mjrrh*,cuiufqueviic.vn.m&fcmis: cafiorei
dracb.oUcan:ofiiunicariotarum,ftjracucalamiUf'tnguu,lafiauodorati,fing.vnc'tam:lachryms:Jaiiguinu
cunciam\florumlaiiendidsvnc.quatuor,oleivngua.iruglanduvric.Jex.Qu&exhuattcrcndajunt,infiduaemcontcri-
to,liquoribmj,admifcao,&vitreoorgano(jinej'cu,chjmifiasccnjtd!to)dtligemifiim'evicommen^
cito.Prinium enim clarifima tenuijsimafy ananat aqua,tenuifimarum vtiquefartium, qtu igui admota modo quodam
admirabiliflagraf.hacaqua Balfami dkitur.Deinde dcfluit oleum colore aureo, & fubftantia iuter tenuem , & crajfam, B jr • r -j
quodoleum Batfami vocant.Poftremb vabidmanat,quod Balfamum vocant,rufo colore. Aqua qutprius fluxit, vcutri- tij" vires. "
cult imbecillitate affeltos hatift.t mirum in modum iuuaf.fiquidem tum pituitam,tumflatu valenta confumit :fed qubd
*cemmafit,darif,tnepaJ'enequit,mfivi7w,autiurealiquoadmifta.Liquord
qmdamcitaisfrifauiit,mr'ifichicruoritmvuincribus,compagmitmauc'tatibm
40 currit. Vltimu vab oleum bsc omniafimiiiter prsHat,verum debiim.Pollent bi iiquorts & adatit inmtmaa corporu in- Nc,mi n*<
commeda,qui breuitati conjulentesfilentio imtoluencLtduximus. Vxkca^vficGi\ecediciti:r,vtUtiticeti.;tiiEalQ-
mum:Arabi('e,Balefcm,Bolcfm.t,autEelfiin:ltdtici,Btslfamt. J
lialhmum duplex cft^uaturalc & araficiale:nar.urale aliud veterum.aliud rccentiorum :vcterum *ft
Iiicl.iicum,cle quo Dioicoridcs.Theojihrail.Galenus^PIinius.Paufanias.StraboJuftinus multa: arbufry^
Li foliis ruta: proximis.floribus alba: viok fimilibus (vt figura hic ex Profpero Alpino adpofita , qui e!e- ?f j S ." um
ganter dc eo lcripfit, exprimit)fru(ftu Tcrcbintho magnitudine, figura & colore farcto ponderofo, <uiftii ° ' alClUn '
inorefcrucnte:quodinIndia&Aegypto prouenit. Exquotriain vium'airumunturinedicum, fucais,
fruftus&lignumarboris.SuccusOpcbalfamiimexincifo caudiciscortice partc fiiperna (iib canicula
coliigebatur: huius fucccdancum Galenns ^idenfecit^poteftfubftitui Bal(ainumPeniuianuin,velin
50 ''"wsquoqucdcfeCtu, Terebinthi genuiri liquor lympidifsimus, curaviribusopobalfamoreipondc-
ant:alunimuntoicum Caryophyllorum: hJu oleum nucis mofcatar. Frudlus Carpoballamum dicitur, &■
quodofficina-habcntadpiiiximus,quosverosBalfamifruc>useire,ftatuit Alpinus:at quiaexoleri&ea-
noli habentur,funt qui femcn Terebinthi , Vcl Lentifci ini maturi , cum horum vires Carpobalfamo re-
ipondeant.fubftituant-.alii nucem mofcct im.aJiiCar) ophyllos : Cubebae criam fed in minori dcfi , cum
graduvnocaliditatis&ficcitatisBaliamillupercnt^antibalcmenon eflepoliimt.LignumipiiusXylobal-
lanium otfic.dicitur,cuius figuram adpofuimus,vt apud eos inucnitur: huic forte Lentilci furculi , modo
iioncario(i_fmt,fedrcccntcs,nccodor£amiierint,iucccdercpo/riint, cuiifmt temperie mcdice calfaci-
cntcs cV exliccantes,moderatc quin &aftringant & aromatica fnit : alii tame Maccris & Cyperi arqualcs
partes:aln lantalum flauum:alii Cubcbas fubftituunt. Balfamum rccen tiorum quadruplcx elt • Indicun/
<to ™". cncum ' nou umexHiipaniola& Tolutanum.I.Indicumfeu occidentale, qucd ex occidetali Indiain
Hilpaniamadfcrtur,liquoreft.-jrborisIndisXilo dida: punica malo maioris.foliis vrticq (imilibus fcr- Ba!fam[ '™
ratls&tenulblIs:culuscortice,quitelnuseft,vuIneratollquorten,1x,lubalbidus,paucus,quemincolcf^- IudlCUm •
bi re(cruat,effliut.Scd ex ramis & truncis aflulatim & minutim concilis,& cu aquain lebete deccflis,vbi
refrixent.cochis oleum fupcjnatans colligiit,quod ex nigro rubct , cdons luauidjguftus acuti & aliquan-
tum aman,cuius hbra in Hifpania nuc tribus aut quatuor ducatis vanit, cum olci vnc.\na deccm aut vi-
gmu vendetetur. Calidum &iiccum cft gradu fecundo: fumitur in corpus, foris illinitur , & chirurcicis
remcdus permilcctur.Pluraapud Nicolaum Monardcm lib.dc iimplic.India: Occidcntalis.n-Balfamum
Amcncanum,quodexAmerica:,fiuenouiorbiscontinentcadfcnur,fcuPcruuianum,hci.orcft-rt^ : isR a ir, I rum '
ualte magmtudinis ad radice"rainofis, dupliciq;cortice,quo vulnerato ex medio fpacio dta.lyn-pidiiiil A^ricannm
ma,&odoratihm-,alachtymacffluit,cuiusguttahbrampredidi per decocticncm collecti, vt autor eft
F Monar-
6i
And. Matthioli Comm.
Monardis,pra:ftat.Huius fruftus ciccris aut pifi grano non maior , aliquantulum amarus .filiqua angufti
■BaHirrrom ex digitum longa,alba,tenui,includitur.lII.Balfamum nouum , quod ex infula Hifpaniolaadfertur , fuccus
Hilpaniola. e ft planta: fponte nafcentis.arboris magnitudine , ad duorum hominum proceritatem interdum afiur-
gentccaulibus cinereis.foliis fupeme viridioribus.acutis, coftaper medium diuifis , foliis fex digitorum
longis.quatuor cum dimidio latis.pediculis rubeicentibus, fru£tu racemoio longo.acinis rubentibus : cx
afparagis Sc fummiratibus , vt etia racemis,expreflus fuccus in aqua ad medias coquitur ad mellis ctaflitu-
dinem:quo ad vlcera & vulnera vtuntur,Balfamo eflicacius:Plura apud audtore generalis Indiarum hifto-
Salfamum riac.I V.Tolutanum.quod ex conrinenris quadam prouinciainter Chartaginem & Momen Dei fita, Tolu
Talutanum. a ^ \ n ^[ s appdlatajiquor eft arboris pumila; pino fimilis , ramofa:, foliis inftar Cerariae perperuo virenti-
bus:cuius cortice inafo , arbori veluti quibufdam cochlearibus , e cera nigra confedis, adnexis , liquot
colligitur ex rubro ad aureum tendens,dulcis, odore Limonu fragrantiam referens, quod pnftantius eo
quod ex noua Hiipania adfertur, & ad omnia ad qus & Balfamum Aegyptium cfKcax : plura in appendi-
■cehiftorixLugduneniis.
AVwaAaSo-;.
ASPALATHVS.
CAP. XIX.
aMcu&Cat.
£uAa>c/W.li
snofus.
b Meu fM-
fi-\oi.i. vn-
guentarij.
C Meu i?a.i
vas.i.ibrdi-
da narium
vlcera.
A Spalathus,aliis etyfifceptron , frutexeft a fuxculofus.multis ipinis horrcns.Naicitur in Iftro, Kifvro,
Syria & Rhodioruminfula: quoad vnguentorum fpiilamentacpigmentariivtunrur. Optimuseft
grauis,detra£to cortice rubefcens,aut in purpuram vergens,dcnfus, odoratus, guftatu amarus. Eft &al-
tcrum eius genus candidum,lignofiim , iine odore : quod dererius habetur. Vim calfaciendi ctim adftri-
crione obtinet. Vnde decodum cum vino ad tetra oris vlcera colluenda conuenit:ad nomas gcnitalium,
& c iordida vlcera infunditunfiibie&tlm in peilb,parrum extrahit. Aluum fiftit jius decodiun : & fitngui-
nis reiedHonem potu cohiber:vrin.r difficulratera,inflationesque diicutit.
1 ASPALATHVSRHODIVS. II. ASPAL ATHVSROSE VS.
fiderauo! n°o J^SfaUthusquidmex Creta,RbodovelSpa adnos(quod
efli Santalu egofciam) iion aduebitur:quareerrant(meaquidemfin-
rubrum. tenita)quifutant Santalumrubrum legitimum ejfe Diofcori-
dis & antiquorum Ajpalatbttm. Quorum errorem Serafio ma-
™fefi?r°dMtt:quandoqtiidemdefantaloagms,nullU(vtal[olet)affertDiofioridu
«'MurMaorttatibus.QuodmaxtmoargumentoeftSantalumruhumnihilcH^
ferttm cumfluresm eo defidercntur Afialatbt noU. Meminit tamen Serafto AffaUtbi fubArabtco nomine Darfifih»,
vb, leguuturomnta,qtudc,pfo tradid.t Diofcorides.Huicatiavalidtor accedttratio,fiqu,dcm Alotfius Cadamufius, O-
Rucllimer- *"*?,* '^«^f*^'^
• odcratmn
oimfortaW,
<**** temforufaciteeuanefiit.Porro RueUius(nifallor)medie-
^^ttm^tmveroexn^flauo^en^
qHft)
Inlib.primumDiofcoridk 63
lft)n«fqe*mmevidtffeingeit«efatmrofum.Addeetiim««m,qubdfit(que,,,admodumRbod^
oiearumgenereRhodto mtlu*bundc P roue>uem,qu*ol,«*setiamprofer.it,fcd ncc multis Jbints horrens, nec detraclo
cortutrulcfitns. Q«am.brem{ytm,afmoptn,o)Affalath«e non er.t Rhodmm olcaflrum , quar.quamfentcnfu nofira An^illat»
*>»W«**tA«g« t llar,« S AUeConfianm«mM r o r oUmq«endamRhod,um
M'"l«>l'^d,hgenterjumpmontatus,qu,plamamh
«'tylP^thmdcJ:t,q«,tame,,faalcexRhod4or«minJulaaffm,rofn,fi ! ^
GaUmfucccdanttsJmptumrepmo.AtqmmamfeJlohaUminatoseffe cum RueUtum ,rfum,tum AnoutUarium,piV tm
J.urt Affalathus,q,tcm m,h, pr,m«s Jupmori anno dono deduFranctJcu: Calccotarius Veroncnfis,m P lantaru peritilu-
muuc-dctndtetujdem AJpalathi mmcus humani brachq crafiitudmea Bartholomao RoUeo Meduo,&rei medic* ieri Ar P^«m
i uma!teroaCaUeotar,om,jro,n,h,l P en,,usdtfit,q, l od,n!eg,^ comprol>Mdo dcfidL, P ofi,t & prl. *° ^™*
t^^on[ol«mde»aSocm,ce,rurpireoco^
fi«e«r.onobfturcrefi P ,at,vtPl,n.tnqu,tl,b. duodetmo.ca.vigefimoquarto. Caterum &iUud quidcm.ru videri dcbet
(^9MJ^untraplantarupmt,)excen^
^q«on,anon,gnoro«odefuturoscalumatorts,qu,^
'^cnuncum,hjferuo,vtfiforta^
'^yt.trudaynndeJanguurrofiuat&emcrgat,,taenimputo,^
ff^rtroexdifiim,^^
III. SAN \ A c ^ n ALBVM SANTALVMRVBRVM. «£"*
"nur.Candidum a Cpa Uidum,tx rojarum aqua fhrf, tmlr,ta ch t ?A ' , ^' '** t muUc * ^tlttertl-
t:? ep ° u ^'^tric«^
":%rt^
»(■* P*'ritat,ommaximamotom n y,i} t „,n..„a :.>' . „ •"t.quttrtim tmmui.etur mtdtcamtntu.aux cord, rh-
cu Lattr.uttem Aftalatlm vocatur: Arabtbut, oZ Nolhi **
torilis taltit,,: '«•"•*"■ aum.iea o~ robur non paruum addit
BfJoji
3andali lii-
64 And. Matthioli Conirrh
uelh hue eximi queat e corpore eorum , qui in eam impe^erutiquare Plato 10. de Repub referr T *
■nosAjpalathi fpims apudinferos lamari. «ippocrates 2^denat.mulieb.^ w A;^ ra d lcem r^"
•cum alusin vmo ad fluxum vteri bibendam exhibet,quam Galenus in lexico Hippocrateo dicit p(T
dicem Aipak*! aromatici appellari.Pliniu S meminit li.u.fruticis Afpalathi,qui ilt fpinofus ner Jk 1
odoratus,vbi videtur alterum Diofcondis Afpalathum intclhgere : at lib. 24. menvinit fpinzfvh, IfiT*
Onente,quoloci videtur Diofcotidis Afpalathum voluiife exprimere. Sedhac de tc nE*
vmuerfahnoftrabiftoria. Vfuseratcorricisexradiccvt exhb.de TheriacaadPifonemcap i- cideTI, 111
naca ad Pamphylwm in magmarc Hedychroo, qui Theriacam Andromachi fenioris inwcdiuntur rr.l"
hgcreeft.-requint enkn MJh.Ufc ^, :cum S etiamvfus in Trochifds Cyphi Damocratis oui
Mythndatiummgrediuntur^equibus Galenus 2.de Antidotis. Quarecum eo deftituanuT offidn* '
note^annbalWnenocogitandum.Galenusin fuccedaneis ( mod5ipfi m fit)Erice S fr U au«n?S
caft, fen vmcis femen II.Rhod.us Oleafter,dicirur Rhodium lignum Cord. fa Diofc. cui & oiea X
p ca videtur Afpalath, tertia fpecies Pen* & Lugd. quod pro Agallocho fiepc vcnditur, quar XX
erambet,&hocA,palathi2.genu S eftPene&Lu g d.Rhodiumhgnumrubefcen S .Cord.inD^
™«S^ffis™gn.tudinemattolhtu^^^
ceraf.magnituine,vmdis,moxn, g er,inhp,dus&faciledeade„s.Arbori„odora,niniaIde^
tice exf.ccata,odorenimin medullaeft, quareid quodmukum medull^parumhgmhabS^n^»
vtra qU earborhg„.tantumcolored.fFert.Santalum pallidum, officinar citrinum 4ca.it, afs quc ™
quamvocem Monachi odor.fer. reddunt :Cordus citnn. fpeciem odoratiffimam qua, rarins cun allo
&c,mnovuga,Tadfeft U r,cenfet:quareFra„dfcu S Alexa„deri„fiioA P poU,„e,qLtum^
d nV U °i P aI,ldumaut , croce c ° <° ^«<^Wlndefi^dtrimLffidumfnEm^l^
, ^ &^bripartesa-quales,vtSepuh,cdafedt.CenfetC S falpi„u S aauum quod haberm* 2S
5.5K ^^^ V ^r hcCtV ^^ flt " odoram '^™^Mliimrub^mn e C
duplcx. «* m«ena,ideo aqu^ .niedum ftatim ffindum petit.IV. Verum & Brehlii ( cLd ex^SaTdfetanfi
aecocta5iuteumvelc,tnnumcolorem,quof u llones vtunmr.remirtunt
^ 1 r - -^ B P U ' < "'' MVSCVS. CAP XX
Concluia n6T) D , r-j n. »V * > < i> * ■ rf *. ■". 1 . AA.
Mufci arbo. H^^nMruUrtfafimcintigit ,Vtfrim Aat-m f^Z^^f ^r'^ "^T^ 1 ^
^^-affell.uur.Mtnrinnbmipltn.usl.b^
fyonvocanufetundumlocumobnnetCjL^
.ualetmquercumaximhsclemus^dodorefrJ^
n^f'^ff'w™.<^oq«idmpafton,JnosvI^^ " m mm "f
^osv.UosincendebXquitamoftaia^
remfaalifuperare. Quippeflamm* vnacun. i>,«Zif t, ^ " qU ' dm ^erentur tormentorumptdue-
G*lZAi*bi, Jeb ?&*g'»&&'m&endifac«ltatvefo
bus.VW ^f^VJneamvocant-.m t erq lmS er,phepL M lu^^
'fucerer^dumrcborareLnitionesco^
dotoresk calore exortos mirifici mulcei Samuinem ivuZ»' mftUS & ^TofActo imbutm afit»
i » ynfftmarusadfHlueres odor.it osfarandos,quos Cypries ietat
' J Adbtc
In Iib. nrimum Dioicoridis.
6~>
I. MVSCVS ARBOREVS. II. MVSCVS TERRESTIUS. cU ^i^
»**fy*
3°
AdhacMufius (utAuicennainquit) utiliterintercordiimedicamentainjeritur, qubdodoris fiaaantlt animidefeclits
iuuet. Eft &planta, cuiusfuperiusin celtica nardo meminimus , quam recentiorum quidam Tzrri sTn.E.\_ Mvs c vm Mufci terre-
*ppeUant.HMlongaswicul*svbiqueoblongtinumnofifiimifgJoltoliscircumueftitaj,funiM
feptm.oclofyvtnarumlongitudinemprotenduntur.compluribusvtrinqueadnatisranuilutpariterfoliofo rauo-
Vtpicea arborisfummitates. Totaplanta tactuficca eft, &fubajpera, coloreex viridi paliefcente. Serpit bumi , & ir.ter
faxa mufiofcatentia, nititur% radicibus phtrimis captliaribus ex ipfis viticttlis prodettntibus vt in hedera. Emittit Ittnio
menfe,inramufcutorumfummitateiitloscorylaceisferefim'tles,fubflauocolore.KaJciturinfytuis^
&pujertimintermufcofoslapidcs. HancpUntamprocelticanardo,adbucaliquivfurpantMjropoU,quivulgaresJe- M ,.r-
quumur errores. Praftat tota planta adcalculefos ajjitttts : naiiifi vino albo incoquatur, eo epoto, remtm cahuhjran- ftns tiks.
40 & mtur 'f e ^ unm ii(^''fii^cxfmmento.ldemcontufm,&dcindeexaquade &calidosdcto-
r"admotusmuUet,obidjJ)ocaHxiliiimami!hhuJitrpatttradpodagramacaloreproitcnieiitem.Invinumpenduhim
impofitus breui reftituit iltud. Sedquoniam arboreus mttfcus odoratifimium Mofcbon mibi in memoriam redegit, qui ab
«>'mc&occidente,qutbufdampilofisvritculisconclufitsdefertitr,etfiDiofcoridh
'"^<>itamenbaudquaquamdifimitlandaputauimits,qitxadhancrempminerearbitramur.Siquidemhi^
mentariimentbdemetonqueri potuijjint.fi eos tanta odoris fuauitate deftittttosreliquifem, prtfertim citm ommbus
"didttt Clt \l}\inui>*evY.iwivti \Hr.f, U,.~t, i« r , v *_«,_-»__./*__. 1. ___ ._ ___ r\ • . ... /r _- 1 _. .
tlmjtt vbtqueterrarum Mofi hirn tnter prctiofa odoramenta primamfibi comparajfefedem. Quippe non modb ccilo,
tts, cbirothccisillitus,crumenis conclufus, oreretentus,& barba &fuperci ! iis
,..,„.„'. ,..;;_ r..j.-: .» :. ___:_/_._ ... .... J '.
Mufchiodo-
a.ihiftoria
im Mfyf u $™f>">veftimemisintnpofttw,umoiimisiuitw,trumentsconciu}M
^^MmmM^fchus,qu»aiWum,narium^tadia,ftta^gra«WmU, & infuaues corporis balitus occuUmur,
"fi'UuoblecUmhaaugeantiir,mo!lwrg,po!iiiajiat-.fedetiam vtodorisfuauitateDeiparam virginem conciher.t, nedi-
i.am,vt hacfucata hjpocrifi Ufciuiam dijitmuler.t (eh er.im vanitatis ferucntum eft ) Mofcbum ipfum in orbhulos com-
io T' nun '>q u >b>vfmiculotraiettitangeltcASj r ahtationcsinca:lu
ol ^ru>uuniatatecommmdat.QuoilJihducubraii,!!cscoforth
>»>>J,™t,quimiravndiqueodorainei,rorim:fragraiiti.!redo!ent. Quamobremvt&ii fibivngueiitasmRiempreftar,-
'^""■'^doratifiima^compararevaleam^MoftbiprimkmM
J'°"->> n >C?fxultatesdefcribam.Moscnvsitaq!:civtRueUimexArtio,tranj^^^^^^
atmpouits Snneoni, Sethi ejfe videantur)plura habet genera. Prtfcrturqui in munictpio quodam nafcitar^Uodmafts', a v
^'"^iorajaciuitasadorientemverpt^
qut ab Imtia dejcrtur, priori bonitatecedens,coloreftbntgro. Eo mfirmtor ccnfetur qiti a Sinarum agro mittitur' St M,-
Jtlwomntsin vmbtlico ctttufdam animalis gignitur , qttodcapreafmnleeft, vnico armatum ccnt "r-crar.di corporr
™">> m > n ™™mag!turf,trorhvchememUvmb,i,^^
^f^ot^pre&pabiilo.&pctuferumammaia-ftm^
aajcijit. De Mojcho xnter Arabes fcripjit diligenler accurate^ Serr.pio, hh verbis. Animaiiacapreisnon abfimilia, cma
™J tl > u »>g>gnunt,inTumbajtoriim,&Sin.irum.*gropot^ Ttmi^w-m S "^'" ie
Simcolonge praftantior eft , qthd caprc* Mofcbum gignentes & nardum ,'& ahas odoratifimas plantas dtpafcantur ^^
quoasinuron euenxt :nam etfi h* quoque oiorati, vefcantur herbis, ea tamen odoris &facultat,s prajhntia, r.ardunl
^^^"M^t^r.tasnonaquant.Qmnetiamir.caufaeft
f i famem
66 And.MatthioliComm.
fanian nunqtiani eruunt,quo adulteriapermifceant,& non nif.fcreno calofjnccrum lcgtivt. Sinici verb vomiu vtri
cu!umexprimunt,&exclufaftnieiinpojlurasquafdamadmifcent, nubilo paruntque ,arridcnteco:lo,&a!aba(irwre-
cortdum.ls Citteris prxflat, qmmatore odorisfragrantia redo'ut,&q,ti c Vtmica maxime matura eruttur.Sunt & tnter
httc animaUa,qua ab aiits Mofchumferentibus nuRo difcrimine differunt , pmerquam caninis vocatis dentibtts : nttipit
h^vmium;ncdoexntospalnu!ongkmiinedemeslubent,&panttrtMojchurnprdftantiftimumgigmmt.Mo
coxtetro,&'mfuauiodoredifpiket,vcrumvenatotes immaturi foUicuim excuttentes , tantijpcr eum libero aeiefu-
jpendunt,dumabafoprorfmfcetorematuruerk:ue!iima'erucoliioneperfecla,mtramfibiconciliat odoris fitauitatem
Veruntamen prtciptcus baktur , quifuaptcnattttainanimaltsvtricuh fibimaturkatemcomparauetk. Httr.c inco-
Uperfaxa metunt, & atbotum truncos, namque ancmaUum vomicam maturam ejfepttfentit, &faxis & truncis fefe
mqgnoobledamentoaffricatjoitecfacio vomiucmiffariototafaniei vis effundatur. Htuateros fane anteceUk , tan- 10
qmmfolis coctkne, & ult benignkate maturkatem vitimam cenfecutus.Hunc itac^ Mofchum inde venatores coiligen-
M f h' d tesemm *•«*«'?•» vtrictdis afferuant,qtu alias venatione captaueranf.ifqtte iileMofcbus efl, quo reges & donantur,
rarivires. & rtuntur -*ty r cbM*xcaljackordinefecundo,fKcatvm
afft^ibmopcmpt^ftatpot!ts,atqmiUkm.DetetgktcnUesociilotumalbugines,&hiimidasdefluxionesexiccat:cerebrum
^tobotat,&diututnumcapittsdoloren:mulcet,fitamenpkuiUtedundantiaptoUeniat. Cotesexeo cicino oleo macerau
Mofcho P eraneius ' pomprius in venercm cxckatur. Eit e Mofcho confeitio fuauis in exiguas particulas digefla , quam Itaii «pJ
peUani Mofhardini , hocmodo. Ttagacantha, gumnit vncia , vnacum fangmnis dtaconis lachrjnu binis dracbmis,
ftiiiatkiaaquarofanmt , duobm diebusviaceratur, deindeinmortarium contkktntur : his addumur facchari albifii-
mi drachmnfex, amyli dtaclmu quiuque, mofchi cx aqua rofarum diffoluti fctupulm : atterttntur deinde ptftilio quo-
M -,. ufipte fimul mtfceamut, pofirembdtgerunturinparticulasbordeigranishaudmaiores, &ficcantutinvmbra.ru-io
batio ' ?C °'fi ata ^ m '& r '" le< > lc>lt ' am > fivna,autaltr,-aportioinorecontineatur. Probant nonnuili an Mofchm legkimus fit,
hoc modo. Ptndm libra examinatum in labeUum humoreperfufim immittunt,tunipaulbpoft itentm aqua ianiepon-
derant , quodftfupcrferatur , fjncetmn & legkimum exifttmant :pn cedat .fpurium , & adulteratum putant. Huic
Zibetti ti.fi m < leallHtlc luodpiamhabemm,fedpmerquamqubdmiruminmodumoleat, printo ftatim occurfu odorisvehemen-
ftoria. «« »<*"* admodum fetk : hoc vulgarifermone vocamm ZIBETTO, vngtuntariis maxime txpctkunt ad ea odou-
menta componenda, quzproprie miftutas appeUant. Gignitur id in exteriori tefticttlorum vtticuio tuiufdam animalii,
fe!i,qui vetmbm adtjhiotum tuinis oberrat,non abfimilis. Catos hac animaiia vocant, quosftpim Venetits vidi ex Sj-
riadeiatos. Eftautemzibcttum tanqttamfudotinterhuiufce^nimalktefticulosconctefietis,calida,h!tmid^qitefacu!-
Zibetti vires/''^ - McM^nukvmbilicitmpofitumvultuftrangulationibusmirificeprodeft: proinde necmitumeft,fieoviripeni
tircunitito magnum muiieribm in coitu ajferantfolatium. Adulteratur Zibettum ab impoftotiktsfeUe buiulo antiqtio, js
ANIMAL ZIBETTI»
Ambari hi. ^?"*' ^«""/«^^ Porrbexquo AMtAR VMaiind
ftona. oaorameutigtnmgignatur,quodnosvulgi>vocamm Ambracancvariivarteopinantur. Akinamqiietradiir.tipfumin
mansaitteo,mnfecmatquem terrafungos oriri , acdeindefauienitbmproceUis, eprofundo eltci, &inlkme.xp)!,.Xm-P
nuUtvero tefnuntpifcemAzslumnomine.Ambarumbocauidiftmeprofequi, cutm efu necem fibt liatw, confcifcere:
f^ftiantpifcatoreshuinsmptrkipiftemhuncmom
hunt, &Amoammfc,ffoantma!is ventreeruunt. Huodverb {vtperbibent)prox,mcd*rr,ft,naminueuit,>.r,,dn:a-
« v/. ^P^raiio.Qmdam^tmatnfontibmqu^ quibkuniinismodotllude-
SetWeAm- ruRar.t HuimfcntatmerecentiortbusCUcUintieriioSimeonemSethi, quiAmbantm dcfcriiu h:s vcrbis. Ampar,
• ^^Jg^^^rTt, V^ W,hm Me "*™**' a >f a c^
&corolfacluroborat. Sai,bm,&naturafr,g,duopemmkificipraftat:quarc,,fL^^
* ur ■ * t ™ , ° ra "'?' ett ' la > n °" ^"«tentaufim dccernere, quUnihiladhuccmiatqueexploratt bailm Nciue ctkml^
Siffi^fXT! ^^^■■^fi^^nk:Mtfcif e uM$,Armmrl^
Mufci
In lib. primum Diofcoridis. 6y
Mufcivoxquamcunquevillofam canitiem annoflscaudicibus.autfaxismadidis, aiit aquis palulhi-
bus aui maritimis adnaiccntem lignificat:idem quod Gra-cis fyfa: Arabibus, Viiiea : Sphagnum & Hi-
pnuAcrio,Sphagn6Plinio.Triplcxeft,arboreus,terreftris,&maririm
odoratus eft,cuius nomine primas tenet,&a Galeno C-ust apyuTixm dicitur.eo qu6d antiquitas crebrcj
m odoratis vrtguenris & fumribus via fit,vt is qui e ccdro,robore,pinu, picea, abiete,& larice dependet,
quem priuatim Splachnon vocant:aliquando inodorus.vt eft populi,vlmi,betula:,pomi,pyri & aliarum
arborum. Omnium fere colorviridis.vel albicans,quibufdam fufcidior, nonnullis flauelcens , alns iub-
rubcns,ririflimeniger:licaltertenuior,craiiiora!tcr:qiiidambreuior,alterprohxior: viliiTimus qui ex
qucrcu depend;t.Imitatur autem mulcus naturam parenris & loci natalitii. Mufcuni & Mufcum arbo-
l c rcurn communiter herbarii nominant. 1 1. Mufcus hic in quartum librlim fuit reiicicndus,qui dici-
turMulaisterreftris,Trago.Lon.Caft.Dod.Lugd.Permonaria,Anguil,Lycopodiumieupeslupi, ofii-
cinis quibufdamJpica celtica magno errore.Dod.Gal.Mufcus clauatus.Lob.Mufcus vriinus , Gei.in fra-
do.NlufLi^ciiiis,C.iTLycopodium,Tab.Selaginis(peciesaltera&Muicusreptilis,Thal.Cliama:pcu€e,
fchohaltiCordi.
A ynt^cyjv.
A G A L L O C H V M.
CAP. XXI.
nquer
ria:,aut torminainfeftant,cx aqua bibere prodeft.
LIGNVM ALOES.
J»
M
A C.uiochvm lignumcft,quodexIndia atque Arabia dcportatur, thuiadignofimile.rnaculatu, a Italeg.Ca»
10 ■^odoratum,gultuadftringenscumquadamamaritudine:3cufe'veriusquamcorticeveftitur,aliqii5- '"■ & Dra g-
tulum vetiicoIore.Manditur.aut decoclo os colluitur,commendandi hahtus gratia:b fudores arcet toto ._ meura
cotpori iniparfum-.pro thure ad fuffimenta fubftituitur. Radix epota drachmx vnius pondere , humida n.^^1'^-
Itomachi vitia,& imbecillitatem,feruoremque mulcct:ii latcrisjodnoriluc dolor excruciat, fi dy/ente- f a i so .
b^fj Jlauvaur
ta/istrilSir.
A GaUocbumaGrtCK,&Latiriisrecerithribtts,ftcutiab '■ ficcum tri-
Apbris.Lignumakes appeUatur. Optimum aLufttanis c " m k ae m ~
e Calecut Inditc emporio adnos conucbitur.it fi etiam Vene- JnnPr^ 1 C ° U
tias bactttateex Alexandtia Aegjpti prnftantifiimum affe- Agalloch!
r.ifHr: fiquidtmigniacccnfum juauijsimum , acperiucttn- conuderatid-.
dumffirat odorem. Nec ob idputandum hociUegitimum ef-
fe,qubd oby/Avov idifi puncli; macuUtum riofit : quoniam
Onbaftmnonkgit &rwurof1SZi /ulitit •&&*, iiejf: Eft
igitur odoratum &c. Quemadmodum nec id eti.tm legit
Serapio,qiiinecpunciorum,nec macuUrum meminit-.fic-
utt nec Paulus. Ceterum non ditt eft , qubd legitimum im-
portari coepit : n.tm licet ar.tea quibufdam non dteffct A-
gallochum rerum, nibikmhvis, qtiodrarifiimitm cffet, offi-
cinxferbomitescitu loco, vtfuperius diximus, oleafirum
Rhodittmfuppeditabant:quemfa!sb cxiftimattit RueUius a-
jpalathtim effe.Nafcitiir Agallcchum (rt Lufitaritpermeri-
diem in ortentcm nauigantes tejLntttr) in infuU Taproba-
tia , aMf* 3 conftnibm lccis, ciiuis intcgros truncos in Lufita-
ritam, &HiJparit>imiidem(ccumattitkrc, quinon modo
incenfi, fedmanuum tanium attritu fuauiter (vt aiunt)
redolent. Porrb vbiquepretiofum Agailocbum eft: nam&ih
lecis,vbi nafcitur , pturimi penditur. Verum Agallocbum,
quodtantopcrepufiet,hacienus mihi viderenoitcuit. Sunt,
quifomriuntts dixtrint , AgaUochi arborem vidiffe ntmi- Agalloe.' fa.
nem,ciim terreftri tantumparadyfoproueniatiithidquefer- bu I°k bpi,
ri fabttlantur fmminibus , qua (w fitcra teftantur monu- mo "
tnenta) ex eo manant. Atquipro compcrto babetur (vtpatt-
tisinnuit Serapio) Cangcm IndU amplijTimtim f.umum
quam plurimajccum Agallochi fragmina vebert, qun ta-
men in ipfum ducuntur aliorkt» jhmhnum curfu , qui i»
eumconfiuunt. Quippe cum fiuuit tramfluant kca,vbi A-
gailochum prottenn , aquarum inamiatwnibtts turgtntes,
hutmtruncos,fyagmina,acrar,iei'.tar.'.pw.r.tvnkcumalm
vtrti gcM-rislignis- & in Gangem transfcrunt , quernadmodum in ntfiris eitam ftuminibusjipeacfapins vifitur. Ctt-
'^ rel iUuiciumajjcniUiid,quodyenetitsvendttur,vtpotequodkugoaquarujiidifturfuomniexpanelaceratum,exe-
jum^commwmumcjjpecletur. Quamobrem mirum non eft.ji dttm manibus traitatur,idodoris rioprtfirt , quo iihidfra-
gareprtuicMt ex nataHfok in Lufttamam adueclitm.F.iuspInra numcratnur genera ,fi Serapioni ftdes est adhibendai A^.IIochi
quitx Abobanifa Arabetta tranfctibii.Dicunt AgaUochum in Arabia nunquam onri , tametfi qttedam ibi crefcatplan- hifioria , ct
ta Neuigvocata, qu<t quadavfenus AgaUocbum refert. Veram puftamifimnm Indiamittit : & qv.amuisbocgent-
re differat (plura cniin Lndis AgaUocht ftmt genera ) id tamtr. q;:od viribus cttiera pritceUirperexcciientUmlndum
pcculiariter vocant , quemadmodum nigra myrobalana , qubd ctteris prtflent , Indapariter appelUr.t. Indumin
quadam Indtt infstla muenitur, qm Limua nominatur. Selectifiimumcjhhgrum , quodvarium oftmdit cokrrm,
F -# fucci
Serapioric;
68 And.MatthioliComm.
fuccipi:ittmi.p<:ivkrofum,dtmtiecompacium,craffuin,non albicans,& quodaccenfum ageninieflagret.Secunda boni-
tatis esl litmdmum a Hondel IndU vrbe denoiiwiatum.Tertttim eit Seificum,quod non obfeura. bonitatis prxfumitur,
quod;uapr*Jhntivi,acgrauedineinaquacoMeaum,noninnatet,fedftatimfubftdat:ponoexfo
Jiatfquodcrajfum esi,&piurimobumoreprn.gnans.Poftremamfedemhabet Alcumericum Seifico bonitate cedens:ta.
metji Aicumeri non longius a Seifi diftet,quam itinere mduano. Praftat in Alcumericigenere nigrum nulla albedmtvt-
riim,graue,igm:mijUmmisdiureftftens,veruntamen viribus Seifico infirmius esl. Itemex auiloritate Chealfetebeni
idemttafcr!b1t.Fnuntpratma,quodincoUAgaUochiimftattmabarborediJfeciumintegroannofepetiunt,vtitatmt
obrutummarcefcatconex,lignum^tantumpiirumremaneat,adeb,vtUignonihilmdatur.FnuntinfuperiUisinrt-
gionibus coUabentesex AgaUochi arboribm ramos,raptos afluminum inundationibus per circunftantes regiones defetri.
Sethr 60 " 6 hac^ciapio.CuifubfcribtterecmtioribmGracisSimeon:ethi,caulametiamreddens , cur annua fepultura dijfeilum^
Agallochum recondatur,cum inquit.Non altas odorattmfuturum extftimant , nifiprius marcorem aliquem & tereH-
nemftnferit:proinde harum regionum incoU diffiattmfub terra condunt , fuofc tempore eximnnt , & negotiatoribm
vendiint.Nicolam Myrepfictufitpius infuis componendis medtcamemis AgaUocbi crudi meminit , vbi Fuchjiusprinu dt
Fuchfij fente antidotisftilioncficadnotauit.SttpeAgaUochicrudi menttonemfacitNicolam,ideo%hocloco,qu<tnoftradc iUofitfcn-
tia improba- tentia,exponemm.Pcr crudum itaquelignum inteUigo,quodnonputruit:nam(vtteftiseiiSimeon Sethi ) eius regionii,
«adcAgallo- l n q U , t p' 0mnit ^ncoUidipfumccncidunt,&fubtmamultopulumobruunt,&poBaliquodtmporUfpati^^
cho crudo. ( mn f c \\\ ctt fujficere videtttr, ligni partes educunt, & mercatoribm vendutiUcrudum itaqueerit, quod terra nan obrui-
tur,fedjlatimabarboreexciJumadvfumrapitiir:hacFiichfiifentmia.Aquotammnospacefua,diJfentimm,natnfiin
componendismedicamentupraftanturaftmpliciafemperexpofcimiu.ftt^AgaUochumiUudpraftantim.odoratius^vt
etiam Simeon iUerefert)quodterra,velpulucrefiuritfepultum,non video,curpotim infepultum , & ftatimab ipfaar- W
bore excifum(id enimob locorum diftanttam rccens habere nequimus)crudum vocauerit Nicolaus, praftantmfy exifii-
maucrtt. Puluere enim vel terra conditum coquinon poteft, qubd nultm ibifit ignis, neque caior , fedpotim recrementitit
Agallocrmm hHmiditateexui,quafortajfccdoremeimobtundit.Ver'umcrediderimpctim,percrudum AgaUochum NicolaoiUtidde.
cruduquid. ftgnari,quodnonfueritanteaeitxum:quodindefortaftisodoratifiiinalauacraex AgaUocht decoiloftbi conficiant Indi,
aliatfc odoramenta in regales praparent vfus,vt etiam cum rhabarbarofieri narrant. Felforteper crudum iUudinteUigit
NicoUus,quodimpetuflumimim,longo^eorumduciupnregionesnondefmur:inhunamquecakrificUregiom
quaafotibmnonobfcure calefac~tteiionmodoiUudomiriexpartediluunt,fedetiam elixant. lUud praterea addiderim,
qtiodcitm non modo criidumffedetiam bonum addideritNicolaus,nuUum aitudexpetere videtur, quam quodfepultm
pr,eftantifiimumeuafmt.Ci£terumAgaUochiomiiegeiimexcalfacit,&exiccatordineJecundo.Facit,vtAuicennafai-
Agallocrn fa- ^ ^ ^^ ^ t ^ m . y j^ mcr M mt ^\ ca mt nta ^ u<t cor i\ preftdiofunt ,AgaUochumrecenfuit.Huimnonrcperiome- jt>
miniJfcGalenuinalibi,quaminfuaedaneis,vbicentauriumfuppletpro AgaUocho.Lignum , qubd Gracis ayt&Atyct,
Nomina. LatinifimilitaAgaUocbumdicunt.VerumrecmioribmGr*cufyXeL\onnominatur,vto^
tanis, Hoad, Agabian, Agalugin,aut Agalugen: Italis, AgaUocho, & Ltgno aloe: Germanis,yHc(gQoiti ifett <$X(Ut$i)l%
Hiftanis,Linaloe.
A Gallochum ex rccentioribus Graxis primus Aetius , (quem fequuntur A&uarius & Simeon Scthi)
Xyloaloen.forte a honnulla fimilitudine coloris aloes appellauit:vnde ofricinis lignum aloes , vt&
Lon.Ca:CTab.&Lignum Paradyfi.quibufdam lignum aquila:,vel S.Crucis:at Cord.in Diofc. Lac.Lob.
CaftXugd. Agallochus.Videntur & vcterum nonnulli per Aloem , Agallochum intellexifle. Nam dia-
paima illud quo ledtulum (uum odoris gratia, coniperlerat muhercula,de qua apudSalomonem legitur, 40
Myrrham,Aloen & Cinamomum recipit,quo loco minime fuccus ille herba: Aloes intelligendus, ciim
inter odorata non referatur.Eft enim Agallochum arboris olea: inftar.frudtu piperis modo rotundo &
rubente.ligno thuia: (imili, maculato, odorato, quod cortice crafTo , ahquantulum verficolore, ve-
ftitur:cuius licet Serapio pluragenera,Sethijlifferentias decem, Ruellius quatuor , Ludouicus Roma-
nus triphcem arborem faciat,duo confHtuimus fumma genera,aliud legitimum , aliud fylueftrc : legiri-
mum aliud folidum &ponderofum,nimirum Agallochum:aIiud fiilile , leue & aromaticum, quod Ta-
rum dicenduin.Sed de duplici Taro videatur Cordus in fua hiftoria.
Hlfxntfov. NARCAPHTHVM: CAP. XXII.
aMeu&Cat. ^^T Arc.-iphthumexIndiadcferrur,corticofum, ilmile a fycomori libro:quodiucundi odoris grariajo
fMi/«WL -*-^ fuffitur. Mifcerur thymiamatis compofitis. Conftridionibus vulua; iufKtu prodeft.
Mori. r
Narcaoh h' I Am ^""' ter ' t"tnq,parci de Narcapbtbo fcripfit Diofcortdes, vtnimirum mihiperdifficitefttexplicare,quidtiam
coniidcraiio. hjc d "' ltea ^ " os ex l "d'<* afferatur , quod legitimum Narcaphthu referat.Eofy magis qubdnihil de boc(quodequi-
demfciam ) Theophraftus , &Pliniusfuis monumentispoileritatis memoria prodtderunt. Attamen non defunt indicia,
quaprafeferant (fi modo ad nos deferatur ) id omntno effe Narcapbthum , quod vulgb officms. vocant Tigname: nam
Tignamcnonaliudintegrat,quamthymiamaapudGracos,quodapudLatinosfuffimentumfignifiut.Proindecttmhtt-
ius infitffimentisfrequentiftimmjitvfm, nilmirum finouum exvfuftbi vendicauerit tiomen , quod eil thjmiaiM.
ldquodconumpentcspofteritignameprotbymianiatedixere.Adhac(vtDioftoridesinquit}tucundiohrugratiaperfe
fuffttur, acetiamaiijsfuffimentkinferitur.Quoiin Tignamefacileprcbatur:quippcidtantumvfu venit in compofitis <> e
Tigname. odorametitis,qU£adfuffiendumparantur,itavtpraterquamqu'odperfeidmunerupraftet,raraquoquefiantfuff^^
torumcotnpofttiones,quaipfumnonreiipiant.^madniirariftnamus,ftremopropriofuaa^
Nomina. titiam nomenclaturam exfuffimentisvfurpauerit.Serapio Narcapbthum Lafabaten vocat:& illudodorati calami vict
fupponipoifeautumat.Hi f ^ovGraci,ftcutNarcaplnhumLatmeappcllatur:Arabice,Nabach^
itce, AgaUocho,atqueetiamTigname, velutijeplaftarumvulgo.
^ VmnecTheophraftus,iiecPliniusNarcaphthi,feuNa!caplulu,vtmultaexemplariahabent,vt<5:
iplc Aeginetalegit,meminent,fcdfolusDiofcoridescumAegincta,6V-ouidemade6fuccinac,
dubmm cU, an legitimum hoc fit caput , maxime cumMarcdlusm amiquiilimo & probatiffimo co-
Inlib.
Diofcoridis.
'6p
pnmum
dice non leqi tefterur : imo cVantiquiora exemplaria, qua: hoc caput habent.in eius tameh ledtione va"
ricnt.AftHermcJaiiscenletconfultoaPlinioNalcaphthumprxtermiirum.quiaeiusnaturamcertalir,
■drnomine tantum orbi noftro cognitumadcm ex Hermolao.Ruellius referr.
CANGAMVM.
CAP. XXIII.
C
A N c A M v M Ar.ibici ligni Lchryma eft.myrrh.T quodammodo fimilis,virofi guftus.quam ad fufli-
"^rnentavfurpant.Yertcs eo.additis ftyrace & myrrha.fuftiunmr. Vim proditur ofetmere extenuandi
obcfos fi ternum obolorum pondere ex aqua, aut mulfo aceto ptufculos dies ebibatur : henofis darur*
comitiahbus & futpiriofisancnfcs cum aqua mulfapellit:oculorum cicatnces confeftim emendat: vino
madctactum medeuir eorundem hebctudinibus : aduerfus gingiuas humoreprsgnanres , dolorefque
denuum,non ahud cfticaciiis.
L A C C A. jj' Ancamtim, quodriotisommbusbiofcoridishifloriam CincitnicS-
' referat(vtrecentiorum fere omniummediu tnateru fideratia.
fiudioforumfat opinio ) necex Arabia, nec aliunde adnos
aduehitur. Quidain tamenpro Cancamogummi quoddam
riifum,acpellucensoflendunt,quodfurculos'incogniuarbo-
risvndi^circumueflit,mjrrhn quadantenusftmile. Verun-
tamen q:todnuUa(vtDiofiorides inquitfm eo manfofaporis
virofitas dcprehendatur,alii idpotius mentiri , quam effe le-
gitimum Cancamtm volunt. Expetiturhoc gummigenus
hoctemporemaximeinfecloribusadinficiendafiericaftami-
na , idfavutgari fermone quidam in Itaita appeliant Lacca,
quidam dimmttteLacchetta. Cuius duo habeturgenera, qtu
t.int'um(vt opinor)bonkate differunt. Vraftantius vulgoap-
peUantLaccafumetrr.quodverb deterius eft,Lacca comberti,
cognomentisfortaffe a locis A rabum a quib.defcruntur, acce- Lacca: Arab ii
ptU.Vrtmttmfurculisperpetubobuolutum vtfitur: alterum °P'nio varii:
y° ^T?! 53»'^lffll (T? W$ abf%furculisinglebasconcretummjmh<emodo,quodetiam
vilioripretio vendunt.Hinc kaqtiefaclum :ft,vtcredidermt
illi SerapionisauHoritatefreti , hoc legttimtitffe Cacamum;
nempe qtiod is Cancamum Laccam appeUet, & quodarboris
fitgummi, vel lachrjma mjrrham quadantenus referens:
quodfy etiam eius meminerit Serapio,pofiquam de Diofcori-
■dk & Vauli Cancamo egkjiis verbis. LACCA(vt tnquit ifetc amran)res qutdam eft rubea,qut tentitbus lignorumfur-
<nlis tnhaet,fapore non ingrato.Coqukur hicc, & inficiuntur indepannirubeo colore , qUam infecluram chermes appel-
lanv.quod verbpoft infecliiramfubfidet, & infecionbtis remanet , parker Laccam vocant. Czterum Lacca ex ArrnenU Laccx virei
■defcrtur,txttcans&cxcalfaciensordinefecundo. Ventriculum&itcurroborat,eoruijt^infarciusexpedk, iciericosiu- & lotio:
40 *at,&aquaspeUk.Ebikuradmedicamciitahacratione.Ramuli,quihocfeatentgummi,diligenterfranguntur,acfub-
indeaquaperfunduntur,tnquaodoratmiuncmariftolochiai^tnferbumnt:deindepifliUoagitantur:cumautem
tjiionereJeMm,aqualeukerabtickur,quodfivnatantumlotionenonpeUuceat,fecundbkemrepurgetur,demumJic-
ui:,riiivmbra,&recondaturinvafevkreo:hacSerapio. Quibuspalamcfl,gummi,quodinfeiloribusvulgbLaccadici-
tm, laccam cffe Arabttm,&a Gracorum Cancamo dtfferre : quod Diofcoridt Cancamttm lachrymafit Arabiu arboris, L «ca tmSto^.
viroJtgiifiiis.Serapioni vero rcs qtudam rubea,ex Armenia,non cx Arabia aUata, tenuibtts itgnorum furttilis inharens, rum eft & A-
ftperenon ingrato. ltem Diofcortdi Cancamum obefosextenuatjienofos iuuatfetffiriofts & comitialibus prodeft, men- ia0UTrl >* rr < ! '
fespellir,oculoruni ctcatrices delet , &bcbetudinemcurat,tHmeiitesgingiuascohibei,&denftumdolorestoUit. Serapio- mo . * "*"
niautcm tan tiim obftruSiones aperit, vifecra imbeciUa roborat,iecoris dolores mulcet, & rcgium morbum, & hjdropem
fanit: qutomniamedicamentorum dmerfitatem prafe ferunt. Quofiuvtnonabreexifttmaiterintperitioresmedui, Cancamam
jc nos omninoDiofcoridis Cancamo eJJedeftirtitos.Veruntamen non defuntraticnes, nec probatifiimorum auciorum tefti- &iacca<jabj
mcnia, quibuietiamprob.iripoftt, Gracorum Cancamum , & Arabum Laccam idem effe. Nam etfihac, qut aUati J d6 rmt ' F t0 *
funt, omni ex parte vera videantur , fiquis tamen Diofcondis codicem hoc capite fcatere niendis animaduerterit , & "
rem omnem accuratiusjiligentiujque perpenderit , certiorfortaffefiet , nos Cancamo non omntno deftittn. Ego enini
^timVatiluiv^iixinomni fir,inlicimnccnfiioinniaexDiofcoridetranfiripfit, accuratim perlegerem , inueniffema. iUl
Cancammn lachrjmam effe Arabica arboris, mjrrhiefmilem.odoregrato, & qubdnuUius virofigufitts meminertt , iUici
erta c/tfufficio.qubdeaparticula Diofcoridi ihcgitimc acctfferit : Atixit deinde fufpicionem hancSerapio : quippe qui ca-
pirc de Laccadt Cancamo agens, dum (vt affolet) exDiofcoride tranfcribit, nufquam btiius particuU mentionem
feum :quodfortaffe Dufcoridis codex , aqno tranferipfit, hac menda fitcile vacarit. SediUud adhuc magis rem i-
ta fe habere nnht perfuafit , quod primum legatur in Dtofeoride , Cancamum virofi effe guftus , quod foctorU , non
C c feaucoitr.tif. wJutum efl : mox cumfijrace, & mjrrha adfuffiendas vefles expeti , vtgrato commedentur odore : qua.
*t intcr fe maximcrepiignant, ita etiamdeprauauleciiontspr<tbent fujpkionem. His itaqucrationibus , & auclori-
tattbus non ab readduaus effe videor, vt qttafi crediderim Diofcoridis codicem hoc in loco vkiatum fuiffe : vnde poftea
. f.:chimjtt , vtetus Cancamum ab Arabico diuerfum fefe oftenderk. Xcquefane huic opinioni iUud obftare videtur,
qucdplurainmorbtscurandis Cancamo afsignauerit Diofcorides , quam Serapio: fiquidem niilli dubium est , qum
eamedtcamenta, quabbefos extenuant, licncfis iuuant , & menjes ctent , pofsint pariter ventriculum & iecur ro-
bcr ^'oruniqiieinfaratisexpedire,6-cutemfubcuntesaquas,&fclIe{uffufosfanare. Hac autem filentio inuoluenda
non duximus, non vt ncftra htcprobetur, vel improbetur opmio,fedvt altis verkatis inuefiiganda pateat adkus. Sunt
tttam faclttu Laectpluragenera , qm ex dmerjarum mfeciiontim fedtmcmo pitioribtts tantum parar.tur. Alia nam- Lacca- fadi-
que ccnjicttur txptmptntlU bacca, quam vulgo vocant Cremefe, & Cremefinotex tnfeaorio cocce alia: alis ex tixgcncrai
nitiit
yo And. Matthioli Comm,
tiatiua Seraphnis Uccazaliadenique ex ligno,qiad braftttum vccant,omniumdeterrima:quarum nulla ad medicamet-
ta admittitur. Non tamen defunt,qui credant, chermefinum infecioribm vocatmn effearboris gummr.imb tUud idem,
quodSerdpio,auciarelfaijemrubum{vtpauibanttdtximm)effeait,quaMiu'tbmi^
Ctermefinu eainficianturpannirubcotolore,quemdffmesappeUdnt,quand<>quide>itbuuisfentett£repm^
quidfiet. iuduiononexacieremexpUraffevidetm,qu'tppecbermeftnam,quopuniceo,&purpureoco!ore fericasiaminainficiun-
tur,eft{vtItaitoptimenorunt)piiula,velbaccaexigudpimpineUaradicibminerienta!ibmregionibmadnafiens, ntn
autemgummi,velrofadum,veiaiiudperfemanans,abeoperqitamiongediuerfum. Stquidemhocnihilaliudeft.quam
natiua Serapionit lacca , quamproprieltaii vocant vulgb lacca & lacchetta , infecioribmtantim expetita iis inficundis
Fuchfu opi- fi aKUy q UiVt [ mxvC neuntpreiio.mcobfat,quMdixmtSerapio,quembkfecutm
M°"che°mes vocari chermes-.quippeproprio capite de chermes, nilfaneaimdper chermes inteUigit , quam coccum infeCtorium Diofa- 10
laccam exifti* r'tdis:quofit, vt exijltmauerim in to capite de laccaomnino (itbeffe mendum, vel auiioris, vel interpretis : &forte nielior
mantis. haceffetieciio.Coquiturhac&inficiunturindepannt rubeo colorcadeb vtcoccinei videantur:ve! adeo vt iisjimtlesfint,
Pharmaco. quoruminfeciurumiiciturcheirmei.AbmantpratereapharmacopoUrumqukmplitr'tmi,Dialaccamantidotumcomp-
polarum **• nentel ,qubdltgitimt Armen'taulaculoco,quam Arabesprodidercfaciitias , & picloribus tantitm dicatas immifieant.
ca Sedcaueant, quafo.ne hunc errorem corrigentes in alterum non mintis deteliandum incidant : id namque iisfactle con-
Monachoru tinget,fiiIonacbis,quiinMefuemfcripferunt,mormgmnt.Hienimiamreimedicdprofefforesaff
lapfus,Gmgui immifcendam ejfeloco cancamt,feu lacu in magnam dialacu antidotum eatn Aphrica arboris lachrj/mam,quamfepU-
nem draco- fi £ f M g atnem i r aconis appeUant,quaqueD'tofcoridiscinnaba,is ab omntbtis effecenfetur. Sedcerteij magis haUucinan-
fubfticueuti tur,quam vt refelit debeant,qubdea lachryma in compluribusfacultatibm cancamo aduerfetur. Qmppe Arabicum Can-
um. camum,quodpot'tpm:antidotmiUaexpofcit,tanquamaMauritants inuentum,prattrquamqubdventricu!um,&ic- j»
cur roborat,adeb eorum infarciits, & objtrultiones expedit, vt ictericos quidem, & aqua intercute laborantesiuuet : con-
tra verb draconU lachrjma propria vi efficaciteradjiringit,ita vtfcriptum reiiquerit Diofcorides,eam lachrymam iifdem
poUere viribm,quibm hematites lapis: cuim tamen vis ejl, vt menjium proftuuiaftftat, non autem vt eliciat , Cancami
modotprafertim vbi vaforum infarciu remorentur,obidc^ maximeexpetituradfanguinis emanationes,ad vulnera cohi-
btnda^&ojTiumfraclurasfmum'mandas.Sedmonachosmiffosfaciamm:&feplafiariosadmoneamm,vtfinoftroconfi-
ito vti velint, non aliudpro lacca in eam antidotum imponant ,quam laccam ipfam Serapionis ,qu£ natitta exArmenia
adfericorum veUerum infecium copiojijsima adnosdefertvr,fiquidem de hac intellexerunt Mauritairi : quosfecutus Ni-
Nomina. (0 i am Myrepficm infua Dialacu confeciione,!accam infeclorum immifcuit.Qupd r.iyna./ju>v Graci, Latini itemCtnca-
mumvocant:Arabes,Sach,fiue!ach:Itali,qancamo:vu!gmofficinarum,Lacca.
Cancamum Diofcorides & Acgineta ex Graxis propofliere: at Galenus in clalle fimplicium non me-
minit : & Plinius li.n.c.2o.nome fblum habenat recetiores Gr^cos, vt Acl:uarium,fecuti Arabes Ao^»
vocantxur autem dicatur Lac,Loc,& Luc(Serapio habet Sac, apud incolas quibus nafcitur Trec , vnde
apudPandecVariumAec)caulIamputatGarziasquodinLocfcumellis craffitudinem diilbluatur, cuiji
ad inficiendum , vel etiam in medicina eius vfus eft. Verum Anguillara & Montanus Cancamum Gra>
corum cenfent efle id, quod in officinis Benioinum dicitur : fic Garzias Cancamum vult idem effe cura
eo gummate.quod nunc Anime nomine adfertur:qua de replenius in Commentariis noftris in librum
primum Diofcoridis agemus.Reuera Arabum Laccae defcriprio,cum Cancami Diofcoridis & Pauli de-
lcriprione conuenit.Eft autem Lacca lachryma adharens hgnofis quibufdam fiirculis , qui vaftz funt ar-
boris,foliis qUodammodo pnmi(vel arboris,quq iugladibus noftris iimilis Ludoiuco Romano)in cuius ^
furculis formica; magnz materiam ex arbore exfugentes Laccam elaborant,qua: colorc.ruffo, odore vi-
rofo fi accendatur : pra^ftantior qua: furculis adharrer, quam Laccam Sumetri vocant , quia ex Sumetria
infula , id eft, Taprobana habeatur:vihor qua: in glebis fiue furculis affertur, qua; Lacca Comberti dki-
tur. Cancamum Gra-cisvereribus , recenrioribus Grxcis & Arabibus Lacha Cord.in Diofc.& hift.Syl-
uio,Amato,Cronenburgio Arabum Lacca & offic.Lob.Lacca Cluf in Garz.Cif Tab.& Lugd.quiCan-
camumDiofcorid.&PauliefI"enegat:e6quodLaccaminimefitodorata: candem ob caufam Lobclus
cum Mermolao.an Lacca Arabum & officfit Cancamum, dubitat.
xifai. CYPHI. CAP. XXIIIL
^ Y p h r odorati fuffirflenti compofitio eft,dicata diis,qua abunde ^£gyptii facerdotes vtuntur.In an-
ridotamifceri iolet : fufpiriofis daturin poru.Permulta: componendi rationcs.quarum vnaharccft.
Sumito cypcri dimidimii fextarium,cum pari baccarum iunipcri adulta? modo:vua; paflse pinguis.exem-
ptis vinaccis.minas duodecim:refins purgatae minas quinque:calami,& iunci odoratorum,& afpalathi,
fingulorum minam:myrrhs duodecim:vini veterisTextarios nouem , cum duabus mellis minis. Vuam
paffam.detracris vinaceis,tufam cum vino,& myrrna fubigito: catera tufa , & cibrata adiicito : die vno
humorem combibere fir.ito:dein mel coquito,dum fibi glutinis adfcifcat craffitudmem-cHcuatam rcfi-
nam accurate permifceto cum reliquis dihgenter contriris,& in fiaile vas recondito.
Cyphi caput £\° nomne! f aniDi °fi™diicodices,prafenim%v^ Qupfit , vtcredtderimcum 60
adlcititium. V^m«""tnedicapmtu,iiiUegitimebiuacceftiffe^^^^
'" cde J'y l '" umm f ma f mbentem ' c ^
fmtm cum tdnuUtfupmorum commodeadneclipojTst.quemadmodum ejldemultssaltu compojitionibus. Vt^ OV-
cu,ita ettam Lattnis, & Italis, Cjpbi appeUatur.
QuodDiofcorides hoc loco Cypheos compofirionem pofuerit.ratio eft.quia velut fimplexquoddam
inmultascompofitionesrecipiturmaximequeveteresadfuffitusvtebantunquamuis&inMedicame-
171 Kul r ^r^^P^.^/r^^^^P^^^^^^^^niloca^nmalagmateAfclc-
pudeo,vbihabeturCypheosberaticMdeft,iacrificulorum,e6qu6d^gyptiifacerdoteseSvterenrur,
In lib. primum Diofcoridis. 71
vt codrmhb.cap.7.cV i.dcanrid.i.oftcndir Galcnus:quadc re plcnius Plutarchus commcntano dc liidc
& olyridc.vidc & Hcnnolaum.Non tamcn compolitio ipiius Cyphj cum Cyphoidc commifccri dcber,
ciim diucrfa lint me Jicament.ude hac namquc antidoto ad hepaticos & thoracis viria agitGalcntfc hbro
citatocap.-.cV:Ac-:>:c;a!ib.7.cip.ii.Diolcoridespcrmultasdicitfui)!c compofitiones, & re&c : apud
ytcyptiosctaus rerum erigcbamr numcrus.qui lexdccim erat.quadratus & paritcr par: adc-6 autcm re-
heiost-conhcieb.uit,vrS.icerdotesexicnptovnguentariispra-irent.AtAeginetalib.7.cap.i2.dupliccm
habct compotitionem.altcram Cyphi magnam iXutmlr ex triginta icx lngredientibus , cuius & Poiido-
nius & Trallunus hb.i.cap.i^.meminere: alceram ctXmiaxcv lunarcm , ex viginti oclro iimplicibus com-
poiitam:qiudcrc&,\(vrcpliusAnridotoi98.&Actiuslib.i5.cap.iitf. Necadrrtodum diflimile medi-
c uuentum Acgincta fcquenri c.ip. propomt , quod Mafucha , itgyptia voccquibufdam Mafnaphium
Kf ^.. CROCVM. CAP. XXV.
CR o c v K ontimum ih lliedchdi vfu Corvccum.reccnsA' boni coloris , paulum candidi gcrens irt
acaprcolo.oblor.fum.bomnibusfuisparribusconftans, non fragile, plenum, aquodctratftumeft
nlhilquod madefaftum manus inficit.iiec iituin rcdolet,aut caricm fentit,fubacrc: lin huius gencris no
cft. aut\ crus,.iiit huinorc pcrfufum creditur.Sccundus locus datur Coryceo , c traclu Lycia- coritermi-
no.TertuisLycio.cmonteOlympo.DeincxAcgibusAetoha:. Cyrcnaicum&: CenruripihumintcrSi-
cilic.i omnia viribus mfinnius cit.Omnium naturaolcracea:Itaha tamen ob lucci copiam , & ccloris vc-
, iiult.itcm ! tingcndismomriisdicauerunt:quibusdecaufismaguo vcndicur. Vtihflimum in medicina
quod antc dclcriplimus. Adulceratur immifto crocomagmatc tufo, c atque etiam fvparfublitu : ccntrita.
quopondusadiici.!rur,limu!argenrilpuma,aiitplumbagine. Sed malefiaum dcclarat infidenSpuluis,
pr.dertim ii dcfrutum in odorahdo fubolet. Theflalus ipiiim tantiim odoratum elfc vbluit. Alii exitio-
luin.tribus drachmis ex aqua potis.Proculdubio vim coqucndi , emollicndi, atque ftibftringendi habet:
vrinamcit: elegantem colorem prarftat: quiexpailb biberint, crapulam non fcnrient : oculorum
fluxiones illitum cum humano lactc cohibet: additur in potioncs , quar interancorum cauia tcmperan-
rucad vulua? etiam.iedtfque cataplaiinata vriliter inditunvencrem ftimulat^ergentcs ad igncm (acrum
inflammarioncs mulcet:auriculariis colledionibus vtile.Quu facilius contcratur, in calido fidtili f iole
liccari oportccccleriterque veriari. Vrinam mouet radix cx paflb pota.
K?oKif*«7iu*. CROCOMAGMA. CAP. XXVI.
{* Rocomagma fit expreflis vngnenti crocini odoramcntis,& in formas digeftis. Optimum cft c-
^-^^dotatum,modicc myrrham olens.graue,nigrum,ligni expcrs,leue,iubamarum,quod madefa&um
croci colorem reddit.guftatumque vehemenrer dentes ac linguam inficit.multis durans annis: quale eft
quod aSyria defertur.Habct fuas vircs ad delcnda,qua; caligincm oculis obueriant : vrinam cir, calfacit*
concoqutt , & cmollit. Vircs crocj proportione quadantcnus repiaeientat : quandoquidem plurimam
croci pancm libi Crocomagma vcndicat.
CROCVM FLORENS. CROCVM NON FLORENS.
aMeum£5»
THC iXlHC:-
i. i n circuitu.
b Hucl. fotf-
ikiip"- Car.
iVfA&W *&-
diScd mcum-
cNcnhabcc
Onb.
t Nouo ad-
dit Onb.
Croci confi-
deratio,
7 2
C:
And.Matthioli Comm.
Crocu quod
optmium.
Croci vin
«xGaleno.
Rocum quidem vliqueterrarum cognofcitur.Vlanta eft comoftsfoliis longit, auguftis , capiiaceie, planis,tamen nn
rotttndis,tragopogonimodo,fedanguftioribus&ntmierofioribus,humiaccubantibus,denfisacmolliuus.Eloretp,li
tqutnoclium Autumni anteaquamfoltaproueniant,fioribus Colchko Ephemerofimilibus , purpureis , ac affeclu iucun-
dis.E medio rubraprodeuntftamina iw crafiiufculum cacumen definentia, quibuscum ex eademfereorigine, quidamex-
tiintprocejjus exigiu lingtufigura, aurei coloris,iisfimilibus,qui in cokhiciflore habentur. Floret Crocum continuo fere
menfe.Afioribusprodeuntfubindefolia,quimahjemevirefcunt,ffretisalgoribm:arefemthtc,acprorfmdepnduntm
vere,&nunquamperaftatem apparent.Radicem habet Crocum bulbofam,pluribus contectam tunkis, ipfisgfuifiauef.
(entibus,Gladioli modo.Eruuntur Butbi quarto anno,rerno tantum tempore ,feruantur^ teftate tota in horreis : &fi.
runturdeindeappetenteautumno, intenuifolo , nam &ttercoraodere,&folidam humum , in campis & honis.iiulLns
tantum tranjpofitis. Crocttm in Italia,& prsfertim in Hetruria,Mauritanorum modo vulgb vocatur Zaffarano .- quan- ,0
qtiam non defuntrura in agro noftro Senenft,qu£ corrupto a Croco vocabulo ipfum appellant Gruogo. Ctterum aocum
Coryceum,&Lyc'mminOlj/mpomontedecnptum(quodfciam)adnosmnaduehitur:qitapropterquodabAquila\'efii.
norum vrbeaffertur ,primum(ib'tlocum vendkatin Italia. Conftat optimum effe, & Aquilano longepr<cftanttus , quod
in Germaniaoritur,e VknnaAuftri&metropolideuec~ium:fedhuiuftemodifaneperexiguum eft, id^difficuiterttanjit
adltalos,obeiusfrequentifiimumintibisvJumapudPa.nnonios,&Germanos. EloretCrocum (vtTheophraftusaucin
eft)vergiliarum occafu,paucift} 3 dkbus:confeftim verb citmfoliofiorem quoque expellit. Gaudet calcari, & melius itae-
uaitt.CrotimeminitGdenuslib.7.fimpl.med.inquiens:Crocwpaululumetiamadftringensquidobtinet,quodtetreum,
frigidumcj, ojiendimus tfedfuperat in eo calfaciens & qualitas, &facultas, vt tota eius effentiafecundiftt ordints excal-
faaentium &pr'mi exkcantium,proindeconcoquendiquoque vim quandam habet, adiuuante ftilketin hoc& pauci
adftnclione.Qutppe quibus medkamentis,cUm non admodum excalfatiant,pauculaadcftadftriclio , eaparem faculti- 10
temhabenteffentiisemplaflictsvocatis,quasckmiunclaseffecaliditatinonvehementicontigerit,concoquentesejfecftcn-
dimtts.Etlib.2.decomp.med.fecundumlocos:Crocum,ait,Juoodorecaputferit,&mentemtentat,peucedani,&fruclu-
umlentifcimodo.L£titiamaffert,obidadditurvtilitermedkamenttiadcorfacientibits.KpiiiV,Gr£chc^^
cumLat'tn'enominatur:Zabafaran,autZafaraii,ArabichZaffarano,ItalichQaffxt\n,Germanici: Azjtffranjitffa-
nkhSaffran, GaUice.Bobemic'e,ftfran.Polonke, Sz^ifran.KpoKiiux?/j.x idenomen retinet apud Gracos, Latinos & Italtn.
W^
„ HELENIVM.
In Croci floris medio plerunque tria, nonnunquam etiam plura ftaminafrpoz/c/V vocantur) obfetua-
tur,qua:cumfbIainvfiimveniant,proptercxcellenriamcrod. nomine donantur. Duum gcnerum cft
Crocus Theophrafto:Satiuus,de quo i.hift.6.& 6\eiufdem (J.item 7.hift.j>.& 10.& montanus, de quo 6. ;o
hift.7.Sic Sylueftrem alium dicimus maiorcm,alium minorem: alium vernum, alium autumnalcm, qui
rurfum colorefloris & foliorum varianquare in noftro Phytopinace quindecim diftercntias pofuimus.
Dicitur herbariis Crocus,Crocus vulgaris,Crocus fatiuus.Callimachi Scholiaftes deducit o%i to U «futi
6aAAf<a^,qui>dbrumavireat:at Galenus jj.de comp.med.fabulam de Croco puero , cuius fanguis in lnic
florcm verius iit,refert:aliter tamen quam Ouidius 4.Mctam.qui ob amorem Smilacis virginis in hunc
florem mutatumfcribit.SubiiiqitDioicoridcs Cro-
comagma, quodfexeft olei Crocini, feuCrocini
vnguenti , ex croco & Myrrha parati , fedimcnuira
in paftillos eftormatum.Hippocrates libro de Steri-
libuSjjx^a^^uaappcIlat.Cefius libr.f .recrementurn: 40
PUnius,vnguentifecemnominauit. Vcrum Gale-
nus 1. de Antidotis aliam Crocomagmatis defcri-
ptionempropofuit,quamDaniocratesverilbusc6-
icripiit:quam & Aetius lib.2. cap.19 6". & hbr.6. cap.
5 o.& hb.i4.cap.5 o.habet: Aegineta lib.7. cap.u. ct-
iamcompofitionem,fed Galeni&Actii pleniorem
proponidiabet & Meiues ilios Trochifcos Croco-
magmaris,quaderealias.
EAeW. ELENIVM. CAP. XXVII. J "
J— JElenivm foliahabet verbafci anguftioris
folii afperiora, oblonga: caulem a quibufdam
in locis non emictit: radiccm b fubalbidam , inrer-
dumfubrufam, odoratam, cfubacrem, vegetam,
magnam: ex qua agnata: propagines d liliorum , aut
c ari modo feruntur.Montanis , vmbroiis , & f fi« is
locisprouemt. Foditurarftatcradix, particulatiro-
que diifcclta ficcatur.Potum radicis decoclum mcn- 6'
ies, &vrinascict. Ipfaque in eclcgmate cx mcHc
prodeftmin, orthopnaa-, ruptisTconuuliis, m-
flationibus.&fcrpentiummoriibus. Infumma«-
calfaciens eft. Folia eius ex vino coda vtiliterif-
chiadicisillinunrur. Helenii radix & ftomacho vti-
hseftinpaffocondita: iiqtiidcm falgamarii paul"-
lum ficcatam eam , mox decodtam , "& frigidsaq ul
madefacliam, in fipam coniiciunt , & ad vfus recon-
dunt.Trita,potaquead crucncas cxcrcationcs effl-
CiXCK.
In lib. primum Diofcoridis.
73
ux cft. Alterum Helenij genus in Aeeypto gigni Crateuas tradit. Herba cft cubiralibus ramulis,fcrpylli
modo pcrhumumrcpci-.tibus,foliislenriculi circaramos,fedlongioribuscrcj3ri(que,radicepallida,
c dicitiminoriscrajnmdinc,pcrimarenuifuperncctaffiore,corricehigro.Naiciturinmaritiiius,colli- S ( *•* ,''•
bultjuc. Radix vna in vino epora , contra fcrpentium i<£his auxiliatur. &^g2*
H
E!cniuni,quodtatinisrt':*wInuhdicitur,planuestrulgarisnotit'u.ToliababetvrtbafcihtifotijM Hcicniicnn-
e ra4,,hiriiiu&inacutumdefinentia,dorfoprominente. Cau!emprofertbicubitalem,&aliquandomaiorcm, lidciatio, &
ffjFumJnrfutum.inquoflorcsexcuntaurei^Chn/Mthemimodo^fedmaiores.Sem
iv^faitHf.TudiutiMtwgranditVegttajtortuojaqjtxtirmnigriiansfmm
tx qua agnaUpropagmefftTHntur : kca amat vligmofa, quanqiiam & in montibus quandoquenafcitur. Quodautem
, n \Xaluvrounit,foltaesihngtmaiort,quamtradideritDioficoridts.Qmppenonfiolhnvrtbafcoanguft
li t maiort infuntfolia, verum etiam ea magnitudine hngefuperant , qiu iatifolio cxoriuntur : quodtametfi pro loco-
rum vartttate eucnirefacilepofiit, creditkrim tamen hoc tn hco Diofcortdis codicem pluribus fcateremendis. Siqitidem
teitaturSlarceliits Thrcntima vir quidem apprimi doclus ,fe habuifji Diofcoridis vetufiifimum ac probatifiimum co-
^ m ,'mquolonoiplurakgebantur,qu'ammcttrtUfericunciisGracUexempIaribm.Sedprafertiminhoccapitehacdc
uult. ioTibus,&fcniincbabcbantur. Caulem exfeniittitHelenium crafium, hirfittum,cttbiukm, &a!iquando maio-
rem.iiiSUlofuwgjflorcslKteos-.&in his/emen verbafcofimik, tactupruritumfaciens. Quaremirumnon eit,fi etiam a-
4uhiCckfiidrtaripoj!int,citmnonfaciliadducar,vtcredam,DiofcoridemHeknijradicis,ciiitutamitineslininedicamen- Plinius de
tu ,r us>tttm anuritudinem,tumformamfubticuijfe. Meminit InuU Plinius lib. xix. cap. v. vbific habet. Sifier hisferi- Inula.
tjiinienlbus.Tebriiario^Mariio.Aprili^AugufloiSeptembrhOclobri: breuiorhis eftjedtorofior amariort},InuU,per fie
ftimatho immicifiima : eadem dulcibus miftisfialuberrima. Iliufirata maxime lulia AitgttJU quotidiano cibo. Super-
tacuun: tius Jcmtn,quontam oculis cx radtce exctfis,vt arundoferitur. ltem tib.xx.cap. v. Inula qtioqneinquit, a ieiu-
nis comnunducata dentes conf.rmat,fi vt erutaeft , terram non attingat. Condita tiijsim imendat. Radicis vcro dccoccie
fHCCHitincaspeUit.Siccattameminvmkrafar'ma,tufii,&conuulfis,&ii!fiationibus,&arteriisinedetitr.Venenatorum
morfus abigit. Tolia ix rino lumborum dohri iUinuntur haclenus Pliniits. Vimtm, qttodUclenij radtcibus pafiim vbiifc Vlnum ncle -
inGermaniaparatur,frequeiiterinpotuftimptummirifice vifitm acuit. Arridctradicisfarinadenarijpondere,diebus """'
ttliquotex vino vrtere haufia,fpkneticos iuuat. Cateritm Aegjptium belenium.quod Crateus. auctoriute memorupro- Hclcnii Ae-
dtdit Diofcotides adnos (quodego fciam)non defertur, nec in Ituliaprouenit :hoca nofirate non diftinxit Auicenna,fed gypt. confiJ.
vtrunqucftmulconfudit.Meminithuiusctiam Vlinius lib.xxi.cap.x. hisverbis. Helenium e hchrymis Hckna dicitur
natiim ,&ickoin Helena infula Uttdatifimum : eil autemfrutex humifejpargens , dodrantalibus ramulis ,foliofimili
?o ferpj/Do. ltem lib.codem cap.xxt. He!enium,inquit,abHckna lachrjmis(vtdiximus)natum,faucrecrcditurforma:cu-
tcmmulirtuminfatie^rcliqiio^corporenutrireincorruptam.PratereaputantrJueiiisquandamgratiam^SiVenmmc^
conciltari. Attribuunt & hilariutisejfeclumeidem pouin vtno ,eumg } qucm habucnt nepenthes illtid pradicatum ab
Homcro,quadtrtftitiaomnisabokatur: eslautemfitccipradulcis. Prodeft & arthopnoicis radix eiusin aquaieiunispo-
ta^Esi autcnicar.iidainm ,& dulcu.Bibitur & contrafierpemiumiclus exvino. Mures quoejjContriudiciturnecare
btc Plintus. Quibusfxtis conftat,non modoin Aegjpto hoc Hetenijgenus prouenire,fedetiam in Uelena Aegaiinfitlapr*.-
fiantifiimumbalcri.i^ekm]radicumfuccits,cumparihjtfopifucciportionc,&aquafti^
pondere, fiiah.tr: j s quantumfatfunit,admelluj}ifiitttdinem decotfus,mirificiattbamaticosiuuat,fieofrequentcrv-
tantur. Helcnij vircsfcripftt Gakntcs lib.vi.fimpl. medic.fic inquiens : Hclenij hcrba radix maxime vtilis eii, nonprimo Helenii tiio»
ftatim occttrfii excilfaciens : acproinde non duenda est caltda, &ficca exacle , ceupiper tum atrum,tum Undtdum ,fed " GiL
40 cum recrcmentitio humare. Quaproptcr ccligmatis, quafacittntadeducendos ex thorace, &pulmone crajfos lentosci hu-
morts,idontiiommifcrtur.Xubrificantqttofyeapartesfrigidis,aciiuturnisvexaUsaffecl&^
uxarumpafiiones,ifchiadas vocant, & exigtu ajiidua^articuhrum quorundampu humidiute procidentu aciuxa-
tioncs.hactlle. Aperit,prouocat,concoquit,incidit.Aquaaradicibitsdcftillaumaculasinfaciede!et, &ctttisnitorem
unctlut. Ctttrumfunt , qui dicunt (vt etiam teftatur Itberde theriaca ad Pifonem , Gateno aficnptus) quodfiUelenij Fabulofura
fucco tcla venatoria inficiantur,vencnau efficiuntur, id<j ; tn Dalmatiafieri narrant, vtferas omnino perdant : quod U- Hclcnii fud
menpotiusfabu!ofum,qitam hifiorictim crediderim. Nam citm plurafint in eo ltbro,qtufabuhfa habentur , rt htius in cum "^om-
*>ftrufcripfimustpiftoIis,mbileftquodmeadducatadcredendum,ex Ueleniopararivencnum. Crederempotiusitluts mmeflc -
oterisauthoremexaliquocodicehtctranffcripfiffcvbi iKinovitTniix^Si^deprattati legebatur. Idfyco magis *rf- Vn g uenl: - Te -
dtuor vt crtdam,quodfciam tn Hijpania ex albo verartoparari vngttenf.mi pro Hlmciidisfagittis,adeo vcnenofitm, quod JT"' " E1 ~
fo ™l m l mn >[ e (°'ii»iifiunit,anteboramanimalimaficit,necaliomedica^^^ ' ' .
u cjdomis malis,velfucco tomm ebibito. Hac enim antidoto ijs mirificefuccurritur. Phnta, qtu Guco nomine iAhwr, Non " n *'
Latmo lltltmum & lnttla dicitur : Arabico, Iafim,ftue Rafen : Italico, lella,Tnoa,aut Enola: Germanico , THcmmuW
HiJpamco,Raiz.de*lU\GaUico,Aii!ned£BohemicoVucman.Polonico,Oman:vulgoofficinisEnuhcampana.
Hclcnmmquidamab Helcna diaumvolunt,quod,vthabctPliniuslib.2i.cap.io.fabulentur,ex
ems lachryrrus in Hclena Infula , in qua Paris primum adulterium commiferit.natum iinquam fabulam
clegantcr Nicander in Theriacis defcripfi t : alii quod contra fcrpentes ex eo primum remedium ab He-
lcna inucntum fit : vel quod in Helena infula longc oprimum luxuriet. Quibufdam dicitur Neftarium,
qm a Mcrcuno muentum & Vlyffi traditum volunt. Triagencra agnouit Diofcorides , hoc enim capite
duopropoiuit.alterum foliis fimihbus verbafco , ^-.^ixxu,, vbi ^AaX^AAa legendum ccnfcmus • alte-
6o rurn^gypnacum:&tcrtiumHelcniiComageniinomine 5 fuperiuscapite deCofto. Quod Helenium
vulgare vocamus, vulgo Enula campana,qu6dalicubiincampisproueniat,dicitur,apudTheophra-
itum9.1uitor. ic. Panaxchironmm cenfetur AnguiU. quibufdam panaces ccntaurium: InulaPlinio.
^uIaCainpana, Apuleio : ^Enula, Lon. Cdl Elenium.Trago. Fuchf Heleniutn, Dod.Gcf hor. Coriui
Uiolc. Lac Caft. Lob. Tab.Cam.Hclenium maius Cord.in hifto.
o'/*f£tim> K A-r£,& m or. OMPH ACINVM , E T OMNE OLE VM. CAP.XXVIIT»
O^eH' 1 ^r imma " ris o] T *&***> admultosvfus refte valenribus accommodariffi, > ^"
mumeft,omphaciii U midappelktn J :.P ta ;Ih t recens ) od r a tmT 1 ,quodnonmorde«.TalevHguen-rc^
G torum
74 And.MatthioliComm.
t> Meum hie torumc6mpof!rioiiibusidoneumintcIligitur.bStomachovtileeft,qu6daftringat:gingiuasconf V '
acidit. uftev dentcsfirmar, ficontincaturinore : c fudores cohibenquoautemvetuftius acpinguius, eoadm f'
g ~ i^-came-ntaaptiuseft. Et ( vtreliquaincoi-imunedicantur) omne oleumcalefkit, demollitventrcm ''
'-):] eaiufatt- pcrfrictionibuscorpustuetur,ipfumq;promptius adobeundamunerareddit, aluum emollit,vl-e l
di- tium medicamentorum vires permiftum hebetat: contra venena datur, affiduc potum , redditumu- v _
' .' ;ra mitiqnibus:foluitaluumheminEmenfuracumpariptifana;fucco, autaqua potum: ad tormina '<__.*
l ?r" dilmfiimildecocT:arutatribusfextari-S_i_potudatur,vei_trisanima-iapelht: idem maxime ilfi ;„,.._■*
c. ..umcum . , . , ., . r ,. -- * ,r_ ■ „ , r .. ,. r . •""-■■« lntelh-
Rue V 1 '- nimorbo laborantibus mhmditur. Vetusmagiscalracit, &venemenniisdifcutit: oculorum clatitati
IwtowWv ft^blitum confert. Si vetufti non iit occafio, invafedecoquitur e admelliscra-Iitudinem,vtvemft_.
i.ludoresii-^tem reprefentet.
ftit. Sed Cat, '•,
contrario. \>% u wTK*y&-X*U(. OLEVM SYLVESTRIS OLIV_£. CAP. XXIX.
i?.-:'/\:?r;-iv.i.
l Ci '" () Leum , quod fylueftres oliure fundunt, vchementer aftringit , & ad fanorum vfus fecundumfibi £
d lta Cat. fed ^"^ cum vendicat. In doloribus capitis vriliter pro rofacco fubftituimr: fudorcs arcet: defluentes capiL
Mcu &Drag. lps inhibet : furfures, ylcera capitis manantia, icabiem,Ieprasq; abftergit : tardius caniticm fen.iunt.qui
fuAttxkiut eo quotidie perangunrur. Candidum oleum fit hoc modo. Album colore , ncc anniculo vetuftiu; j n
^s-apKs? , nouum fictile oris patu'i funditur, centum heminarum menfura,& fub iolem media quaquc die con'h_
e^Mcfi&cT' renlnclitur ' ex - utoc l> dcmittitur,vtaffidua deuolurione , iduque agitatum relpumet : odtaua die fcenttm
C &iL W- 8; ra - cllm m undum quinquagintadenai-ionim pondere , cahdaaqua madefadum , donec emollefcat ,in -»
\iJ P on du s ^)&tui,8ctrania.faso&odiebus,c>lenmcanda.moueMi;. Vbicandoremcontraxerit,inva_
pendcntibus , cumpariiridispondere : fmminus, ruriusfohmaiidandum>&idem munus obeundum,'
nouum vetere vino affufum recondi debet , fubftratis feituk campana: corollis drachmas vndecim
-.„_, fupradictumoleumdcijcitur,itaneextilletaqua:poftea ted_e prapinguis picea: , aflulatim cxi _e arQuaie
/i°- 3 -i!??> a !:,v .,._-, j.,- - j;;-;-.,.- ..-*..._.. r,/_;_ .-xi — j;«l — ~i l_ . ^i ■ ,
yif «*.
«i r ' vfqucduminalbefcat.
IKl d twx/AIK x
i. ad mellis
craffitudiue, Zmvwm 'ix-uot. SICYONIVM QLEVM, CAP. XXX.
&vtitor,ean-
vr^&ol 2 S Ic y° ni J com P onenai ratio n * c cft. In leberem oris lati , ftanno inductu.Tl , fimditifr noui olei albf,
fcabet quod crud_e oliua. reddiderunt, congius vnua aqiue femkongius.Leui id igne coquitur , teniter mo *»
uendo:atvbibisefferbuit,&fubtraaoignerefrixit,mnatai.soleumconchadecapulatur,&adieaano.
uaaqua conferucfcit,& rcliquis , vt diximus, peradtisreponitur. In Sicyonia maximc fieri confueuit.Si-
cyomjindeacceptocognomine. Calfadoriam adquendamvfq; modum vim habet. Febri acneruo.
rum vitijs prodeft: fcemina: ad commendandum faciei nitorem ea vttmtur,
POW STRIGMENT-T^l. CAP. XXXf.
—gunf S Tri S raCntak ^ 1 " eis ca lfaciunt,molliunt, difcutiunt: adfedis rimas , &ccndy_oma.a illinuntur. ffla
hoccap 6 utca r ^ ^ ax ^ lx ^ ns ^ eKmnh -^f^
iiiperiori. «» adiuuant : lichiadicis in fotus,aut malagmatis locum, cahda commodc fufficiuntur Derafe gvmna;
fiorumpanetibusfymulachnsq;fordes,carfacmnt:tubercida,qua_ S egradcocrionemproducm^
hpantideiquamatisj&ylcenbijsantiquisprofunt.
S 1 _; I tio. nfl " ^s/Lf ^™^? ™™^^^
w^umttfiimdam^md>f^mcmdtmt&faiMiun&^
rudrcteres. *™>-ffi™™&>l-f™d^^
11 V l f? M ?! C Z t ebantUr 'fi] dmam "f^Promptiores, *c e X ped ttl ores euaderent *d oteunda nrpmm*.
^orpmtotummrannkMm:^
ro«obU,me, & facultateeoru m , r adba!neaconMbam.^
mimt Diofcondes. Tuit przterea m magno,acpnapuo rfu apud reteres oleum adtL,,„ " , , 1""""" , .
^cdiusfcfemambmcomprehenderent.CumautemibipuluuobpedumhamntiorJnr,
Pfoteoaffat.mpcrunclrMnm.nfefacUhon^^
rebalneumingrefi-frigU-bus&braficcenofaffr,^^^^
dm.SedcuntpLLtthiJfleoc^
fncarent^HtLlocaolupmguedmLcnmhebZ^
. , P™p™°*mb*refc«e™:f q uoaijmDiofi^ ******
^- ^M.e^
OW.factHt. ->>»l> b -v--d<-f"¥>c»mmcti
c^aicuo. —oleumappeUamus,cu,ufmod,fittempnJu,/lp^
^rauca^ofi^. ^i^.iU^^^^X^^ '
In lib. primum Diofcoridis. 75
roc4nt,nosdrupM.CMmimqitodomonibes,&ompbacinumnimcupant,idquantimiinfebabetadfhictionis,tantum
ctiamitttinestfrigtdit4tu.PonooleumretM,quodqutdemexdukimHeteratoefficititr,&-caItdiuses't, & mans difcttf-
forium. Quodrerbcx immaturo, id dum reltquum quippiam feruauerit adfirictionu ,mijltpermanet facultM &bi
reroilUmprorfumabiecerit,reliq,iofitfimile. Q£inrtiamquicim%inprtparandogerminainijcitmt,ij&ipfiompba-
cinofimileoleumefficium.C£terumrogandumnoneSl,quopacloJitpr£paratum,fcdguj}anclu>ncslpotim:acfipr<efefe-
ratadJtrimonuquippiam,eatenmetiamfrigidumefeexiJhmandu>H,ceuillud,quodablbertaportatitr,qiiodspanum
idestHtJpanicumnominant. Q«odfinequaquaingujlantibmadjhingcreappareat,fedadamitfiiinviieaturduke,id
modueefecalidumputa>:ditm.?orrbfitenuequo^cernatur(taleeU,quodpuritmeH,qitodj:mtuenri
dftur)acmodtcumeiuiUtijSimepercutemextenJumfibimaneatcontmuum,celeritcr^acutecombibatiir,idrtmpro
»° cpti»iod>uendum,acoleirirtutcqii.immaximbpottere,qualeestSabinu»i. Porrbqiibdoleiimtotummaximiexpersfit
viordaciutu,fuprapofitiim esl. Octeritm quo potifiimum modo idprobtfimiilaues,inJiqitcnti tradam opere, qindm-
fcribrturdemcdic.,minumcompof,t,one,rbi&deS,cpnio,&fiquodeimgenerisprxtereaoleumcn,agetiir:nuncfini-
pln uprofcqtior,.:d,;i tamg, & dc alits olet jfectebm fermonem. Iam quodex agrefii ottua oleum exprimttur , non fimpti- Oleum fyl-
cmtemperatiiramoltiiM,Jedextergit,Jimul^adfiringit.Squalidifiimu>ntdeHexomniolcigcnere, &pofllflricum v - M ™-
q«o%:demcepsiiltseslUiftanum.Pingu,fiimumeftLibjcum,&Cilicium:fimiaautcmpinw
viedio comprehcnforum omnmmjunt tttm td, quodper Cyclades infulas nafutur, tum quodper Grmam Afiamq Por
rb oleumftngitetjhmatuyudicatur^ rtfcofitate: tenue vcrbfi perluceat,fipurumfit,fiplurimum a mimma eius por
tioneinungatur.jiftctleactttecombibatur. Exdtctiscognojccreiamltceat&de altis olei genertbm , qut Muittoceipfis
dtcmtur vngttenta.puta roja ( eo,mel,no,liluceo,&quicunqueidgenmfioribm,fritmbm,germinibm,fol,uin oleo rna-
10 ccratisconficmntm. Horum quod^vbivna cumaromatibmpmparatur,vnguentumefficitur: procuiusa inieclorum
»^i"aotett,nvar,ancoHtmgit.Lxmergo,quiintotobocopmdequo^iniiciendorum
^co,,fcct,imex,,fdemoicumcognoJceredab,mr.^odGr £ ci^ m ,L4tim
nominatm-:ltahs,Olw:Gcrmams,£)c{:HiJ}anis,Azx>jte:Gallis,Huyle. • mm '
Oleum aliud natiuum eft.fcu proprie vocatum olcum, quo in genere continentur ex cuiufcunoue r,, a
Ol„olcaft^^
ftr,bus:hcxlatnm j.vclocbaccismanins.vclimmaturis.Siamaniris, tuncnat,onum& regionumqu,- Nacuumol.
bus nafatur d.ucrfitate m plurcs fpec.es diftingu.tur,vt Ital.cum, Gallicu m ,H,lpanicum: hocq; Oleum
communeeft. Hocrurfus fccundura pra:parand, modum variat, auteftfimplex& impermixtum fa
?o hsqucexpers: aut cura fa e prxparatum : velillotum, vellorum, idque velScandmum,ve^fiac
morfusexpers: rurlusvclrcccns &velutmuftum, vel ant.quatum : & den.que fccundum S
arrcaltcrat.onera vanat, autcn.m feruatur quomodo ab imt.o pncparatumL.autcandidum ffic
tur. Cand.dmr ,h cfhaatur , vel ht fimpl.c. affufa & refufa aqua : caquc rurfus vcl fimphc, vel arrificia
hvel ec.amadd.usodorament.s. S.ex.ramaturisbaccis prcmatur, quod acerbum ^olcum v S
plac.nurad.ctur : cu.us d.frercnna: funt vt & ole. coramunis: cx hoc ct.am fit oleum Siq onium Si ex
Sylucftmbacasprcn.atur velfitexbaccs vulgans olcaftn, vcl a-thiop.c, oleaftr. , vcl ol^Tcl , Faffi, * ■
tmm m duo enam gcncra d.uiditur,akerum en.m fimplex cft ilterum rnmnnfir,, J % , i ■ Faa,c,um °*
cu r Galcno,,imp.i,«^
vel lemincecu medullam habent.exprimuntur : dicta fimpkcia, quod .II.s educendL afcxr?r.mcnd s a'
40 ,udm,fcer,nonconfueu,t,pra:rerquam qu.bufdampauxlllumac ua, H*c SdSSTrfSS^
^m^^^
tf>vteftMyram,m,Laur,m,m,Le,ui<c,num,M^
> : Qusdam m J rons ; viohs,cha m emc,o, &c. talia olcamfolatu tenuiora & vtil.ora rcdduntur
mf AWdS? ' l "/^ mcoQ . uu »tur: vt anerhmum , nardmum , myrrcum , & U Z-
mentau ,^
e'W^a,. el^eomeli. CAP. XXXII.
*> vinbusdcficunri"?' ItlCXtari0CUmVna ^ u f h£ T adat0 - Se ^ mfum P fei - e ' tor P^""t,&
ptem.Fit&oIe S
cit:pr,uat,rac hl ,n2 S T ^"T °P tlmum v«us,craflura,p,ngue,non turbrdum. Calfa-
F nm cahgm.bus oculorum ,lhmtur,lepras,neruoru m q; dolores ,ll,tum emendat.
Q*m7n7n1nofn2c^^^
^moulvZZtZZ^
G 2 dat.
j6 And.MatthioliComm.
<iat. Eofa magis,cum addiderit Diofiorides,non modb eUomeliperfi exarbore manare,fed &faililium baberi, rs/f, «.„
frefiuL arboris furculis.
KAwiW. CICINVM OLEVM. C A P. XXXIIL
Clcinum oleum hoc modo temperatur, Maturi ricini,qua voles quantitate, torrido fole flaccefamc
&aliormnmorecratibusinftratitantilperinfolantur,dumveftiens cortex fractus decidat. Caro
colligitur,& conieda in pilam diligenter tunditur:pofteain Iebetem ftanno illicum, qui aquam ha
beaC,demirrirur,fubiecl:oq; igni feruefcunc:& vbi infitum prorfus humorem reddiderunt , fublato ab i
gni vafe,innatans oleum concha tolhtur,& reconditur. Sed in yEgypto,vbi largior increbuij vfus, lonjc n
lecus fieri iolct: nam repurgatos ricinos molx mandant , & accurate mollitos pct ipor tulam torculo ex-
primunt.Tum quidem ematuruerunt ricini,cum contincntibus orbiculis exuuntur.Cicinum oleumad
pforas,&vlcera capitis manantia valec:prodeftiedis inflammationibus,vuluis conucrfis , atq; praxlunV
itemindecoriscicatricibus,&auriumdoloribus:emplaftraeflicacioraredditadditum: pocuaquamal-
uo extrahit: ventris animalia pellit.
Ricini olei -r\ HinumfiueCicimimoleum,Chauiioleumofficinwdicitur,quamuisrariorUfitvfus.NamquefimenpUnu,iium
tonfideratio. J\jyiofcoridesricinumappeUat,Arabumeffecheriiam,nemocs r tquiignoret:quodetiam ScnipiopentadaOylumvocrt
vtdiffufiusfuo loco Itbro quarto explicabitur. Caterum ricinus animalculum eHfoedum,liuidum , &Jangitmepit-
num^quodltalisZeccarocaturtfuibmjCanibus^apeUiSj&idgenusanimalibusinfeftifiimum.CuicHmbocfimenfoKiia,^
. &colorefitquamfimiUimiim,idcircoRicininomenfibicomparauit. MeminithuiusoleietiamMefues,quiputervires
mSculum '" el * D ' fe oride redditas,addidit,id valide crajfas coercereinflationes. Proinde ventriculi,laterum, cotij 7 dotoribusprodef-
Ol. ekmiacf e '^' tum >P otum >^' n f u f' m - Sm '' i 'fi r ' mo ^
Ebuli. efficacifimum,quodadrem medicam ornandam &locupletandam nunc edam tnpublicum,licet diu inter anana mea id
primum habiterim. Semenfiuticisficcatum inpila ligneoptto tunditur in offas , aqua caltda adiecla per noirem macera-
tur,& tandem in lebetem oris latiftanno inducium,pofitum leui igne coquitur leniter mouendo: at vbi afsiditoferuorei-
clu^agitatitmreftiumat,&(ubfiratoignerefiixit,innatAnsoleumconchaexapitur,&prorfiuoteumreddtdmt,qmi
mUaaliaratione,nuUovcartificioacquiripoteff.Idfyoleumobvirmem,ameSmaragdmt!mappiiUtum,qtiodbactetitts
thefauri loco contittuhnequecuiquamaperire volui,pio in omnes medicina ftudtofis animo iam efftuerefino , hortante
Pbedrone Rbodocheo,quem ob morum,vitt^probitatem , infigni doOrina , ac multarum rerttm experientta conditam, 30
diligomaximi,dumapudSmnifiimasD.V.Magdalenam&nelenam,natasVngaru,&SoemtaReginas,magnalau-
demedtcinamfactitat.
^pvyfixmvXxa.m. AMYGD ALINVM OLEVM. CAP. XXXIIII.
A
AmvsdaUni
Mygdalinum oleum,quod aliqui metopium vocant,hoc fit modo. Semodius ex amaris nucibus re-
purgatis,ficcatisque , in pila ligneo piftillo leniter tunditur in offas, aqua; , qua: ferbuerit , fextatius
adiicitur, & vbi dimidta hora humorem haufent, vehementius quim antea tunditur : mox rabellis
premicur,&quoddigicishadic,conchaexcipicur. Preffis nucibus rurfum hemina aqua: inlpergirur,&
poftquam ebiberint,idem opus profequendum : fingulas heminas reddunt finguli modii. Contravul- 40
uarumdolores,ftrangulatus,conuerfiones, &eorundemlocoruminflammariones efEcaxeft: vitiisre-
num,calculofis,dimcilivrina:,fufpiriofis,lienofisq;proficit:dolorescapids,grauitatcmauditiis,foiios
incertos, cinnicusq; difcutit : maculas & vitia cutis tollit e facie : & eam erugat cura melle , radice lilii , &
Cypria cera,aut rofaceo cerato: & oculorum hebetudines emendat: vlcera capitis manantia , & furfnres
cum vino abftergit.
CVmamarumomninodukifittemperandum,delinqumfaneexiftimarem,fioleumexdulcibusamygdalUexpref-
fum(etfiiUudDiofcoridesfilentioinuoluerit)examaruconfeaononadijcerem,naum^confuiendimodumnon
expiicarem-.prafertimcmnnofiraatatis medtcts maximo f<tvfut,&p4Ucifi,itmnopoU,quiipfumreaeprok^
?;'5™"" con fi C!a ' ,t - Farand ''S' turm ' >' em ^ t ^f u " t ^^
^P^-titate,abvtrif^corticibusrepitrgau,optimri»
rarumfiatio-.demparum iterum contunduntur: moxprdo tamdiu premuntur, quoitfoomne , quod contment, effiuat
eleum -El<M u rettamhocmodo.CoUocanturdelibrat*,contufi%amjgdaUinvitm
m balneotalentis aqua: eximitur deinde tribu peraais horts,extrabmitur^ anygdaU , &ftattm prdo cdentcs fitbyt-
favronolam Umm; - ?* 0le " m T° fim eX " T "" r - T T rmfilm " m ^ dM ' & re T ur l at *> 'nfacculupanno duplicato i,tuolilW,fub
i >L uL,&la- " re T " nm l C " reC °, ndmt " r ' & P J } 1 uam 4« ou »'nt ,pr*lc ole umeltctur. Sednoftratesfeptafiaritplunmum
plus. ne & l '& ent '^n n ' t, fj mdul g ente ^^
m 'fe ent >^ omne sfi m ulcont m ntes,inareumcacabuminiic,unt^^
reantur - de ' nde ' n faccul,tmcon»c,unt,^
™ n f oremtantumoo °l«>nhaurM^
^^mmfa^aump^m.MuunnfiquUmcomufisamjgddu non deltbratis, olettm indeconfectum
Mefues. ^»'*"*^^
72ZIT7 ^
arter - a >P' l ' non "fP e ^fe a b'tiasnUm
a.anv.re, «^ e $ Ca * >fi «Z*^^ ^
Inlib. primumDiofcoridis. yj
inUi in tmritbus efficacmbabetunidcirco inprouocandts LipiUis , conciliandisg s vifeerum cruciatibus aflatu craftiorege-
mtu,dul(i longept.tftantius reperitur.Nimirum & obftructioncs aferit,& interaneorum tineas enecat.
haJ.oLiitcy khatioY.
BALANINVM OLEVM. CAP. XXXV.
o:
Slmili modo fit Balaninum oleum. Quod repurgat maculas, lentigines, varos, & cicatrices nigras : al- Ant ; q . coa .
uumfoluit.ftomachoaduerfatur: contraaurium dolorem, fonos, & tinnitus auxilio cft, cum anferi- icparar ibirH
no adipe inftillatum.Similis iefaminum ex fefamo conficicndi ratio.Fit etiam cnuceiuglande oleum, »i™ 1>.«
quod caryinum vocanrxandem vim habet,quam balaninum. tua "P ua '
\tcum vngutntaritglandis,quodBa!ariinum rocant,a pbarmacopolis & rngtientarm oleum de Ben appellatur: B a j anln ; con
'quoritam myrobalanum, quodhatini rnguentariam ntuem dicttnt , ex qua hoc conficitur oieum , Mauritam Sen fidera tio.
dppeUant, Vt latius libro quarto dtfferemus. Confimili modoid Meftiesfieri tradit.it (vt idem etiam efiauttor) ab-
flcrgit,nmndat,&obftuttionesaperit:iUitumftrumasdtffoluit,durosj 3 tumores.Vrigidu Balaninifa-
{libus opem mirifice prtflatfacit & adfrigidasneruorum conuulfiones, & compaginum crttciatus. Sed illudftbipecttlia- calutes «
liter jdfeiuit,quodetiamfidiureterefcat,haudquaquamranddumeuadit: ideo^rnguentarijs expetitur adfuauiftim*
tdoramenta excipienda,prtfertim citm mofcho, & ambra chirotbecas iUinunt: quofit,vt nuUo temporis tractu rancorem
ynquainreftpiant,vtfacileetuniret,fialtoquouisoleoeoinopmvterentur.Qmmobremmirarinonlicet,ft . . .
{lum,aquoc!iciturhocoleum,g!andemrnguentariamnominauerint. Sefttminttm rerb (vtMefuesinquit)atnjgdalini eja^re™'
1 ° modo exprimitur. Quippefe/ami repurgatumfemen primb contunditur , deinde eodem artificio calefaclum prdofetppo-
niturMndiufypremttunquoufque oleum reddat. id (rt idem teftatur) pingue miniftrat alimentumftemen adattget , a-
fferitatesquafiu>:^,lcritt,fedpracipueguUvocemcxpedit,&duraapoftematamoUit.Ad^citurSefaminumpierUj,vn-
guentorum compofetionibus, quorttm in officinis eir vjtts. Yerum quod c luglandibus nucibus elicitur, nuUius tn medicina Oleum e im-
rfuseffereperto,etfitucmiu,&lampadibus,quiparfimoritaftudent,idmaximopmexpetant,qiiippeignufuniculonon cibusiuglan.
tamcitb confumitur,quam id,quod ex oliuis paratttr. Vrtfertur etiampic!oribuseo,quodeliritfcmineexprimitur:fi- "'™ 5,
qutdem hoccerufft admiftum ttaclu tcmpotts colorem immutat,i!ludmb incorruptumperpetuo afferuat.
■xUr.v^mA^. HYOSCYAMINVMOLEVM. CAP. XXXVI.
fa T TYofcyaminum fic fit. Scmen candidum rccens ac ficcum tunditur, &calidaaipergicuraqua, vtin a-
-I^lmygdalino diximus: dumq; infblatur,ficcat3:,qua: fiib manu fimt , partes cum reliqua maflapermi-
iceanrur: hoc autem fieri oportet,dum nigrefcar,&grauitcr olcat: mox preffum , atque excolatum
reconditur. Ad aurium dolores efficax eft:pcilis miicerur,ad emolliendu vtile.Fit & e grano gnidio pur-
gato,& tufb. Vis ei aluumfbluere potu. Non fccus cnicinum oleum temperatur, cui facultas eadem eft,
qua» faCto e gnidio grano, verum inualidior. Raphaninum e raphani iemine fieri folet, carterorum mo-
rc. Phthinalesmalavalctudinecontradrastoliit :fcabritias cutisinfacie emendat. Adobfoniavtuntur u/ales ^j-
j£gyptii. MeIanthinumidem,quodraphaninumpoteft,eodemq;modoparatur.Tritumfinapislemen, >pk. i. aqua
[& calidaaqua] madefa£tum,adiecl:o poitca o!co cxprimitur. Idftddiuturnos dolorcs efiicox cft : tranf frigi<k Icg.
ferthumores,qiiiinaliquaparteconcreuerunt. aiuicj. cod.
40
T 'Ametftperpauci reperiantur medici, qui liyofeyaminum oleum notterint , ne dum in vfum receperint rnquam , ego H r
-*■ tamen idipfumpluriesconfeci. Siquidemadtollendosomnegenusdohres^rbictterapufedianonittuerint, eff.cactf- mv ^2 m '
fimttmestmedicamcntum, puferttm^infiammationibuspudcndorimrtriufquefexus. Itemactttijsimisaurium-
dolonbus medeturcum caftoreo,vel croio inftiUatum. Vroh<betprttereagonorrhaam,reritbtu &teftibusiUitum. Men-
fiumcxuperamiamcobibct, & albicantiavteriprofluuia,tumpubi & lumbisperunctum , tumpejsis infufum. Mam-
misaparttt inflammatis vttliter iUinitUr. Denttum dolores mirificemitlcet,fitepidumin ore contineatur. Pilorum exor-
tttm idmodum rctardat,aliis quibufdam additis: ita rt euulfipili integro anno non renafcantur , fi eodem depilata loca
fifimperungantur. AtipfeincofaciundoDiofcoridemmiritmefecutusfum,fedaliamparandirationemadinuerit,quit
btc cst.Sumito nouum,ficcttmcf 3 hjofcyamifemenaundito deindcponito^ inftanneo, vel vitreo vafe,ardenti aqua,qm H y°% 5 - P>-
S a i rinofit,farumperprius affufum. Hisfaftisponito vas in calentts aqut balneo die ac notle, deinum adhuc feruens fac- r ra "°'
culis tmpomto.&fralofubifcito^fic^oleum habcto. Quod autem egrano Cnidio , quodrttftici Ananienfes montanum Gnidinum.
pifcraffeUant,faratur,receJ!ithocauoamedicorumvfu,eoqubdindeijciendaa!uo violentifttmumfittnedicamentum,
ruflicis tamen aptiffimum, cumfecpius, ne medicos confulant,coccum Gnidium deuorent, quo etiamfttpius morte occum-
bunt. torrb Critcinum (vtMefues inqutt)potnm aqua intercutelaborantibus, rifcerum obftruclionil/us, rentriculi , & Cnicinum.
loli cruciattbus aflatuofitategenitis,efficaxesl. Stijpiriofis mirificeprodeH,&rocem clatificat.Epotum pituitatam tum
romitionibus eltcit,tumper inferna ducit.)Upharimumprtterea,& Melanthinum aboleuerut,ficuti etiam Stnapinum, ^ 1 ""!'"":
'tfirbiadfummumexulfacereopusfuerit.maximamopempritftarevaieant. Sinapinumverbnonritficollachryman- sinapinum, U
'i^-oculisexprimipotestitantaeritmeslvapin-Kacrimoriia^vtconceptorapore/iUicoprodeantlachrymit.Mifteturquan-
00% cum to, quod epifiaceis nucib.elicitur:perugunturj 3 eogenitalia infrigidis,vtfelicius coeant, addito lafere,&mofcho.
Mofoimt» k*M. MYRTEVMOLEVM. CAP. XXXVII.
- LT -*-nrc
frtei faciundi ratio haec eft. E myrto nigra, fylueftri , aut fatiua , foliorum molliffima qua-quc tufi
premuntur: fucco pares omphacini olei portioncs adiiciuntur,fubie<5tisq; carbonibus inferuefcur,
donecconcoquantur:innatansoleum deraditur. Sed longe facilior hsc compofitio. Tenerafo-
na contuia coquuntur in oleo & aqua, & quod innatat,eximitur. Priuarim ahi deiefta in oleum folia in
iolemacerant:aliipriusoleuminfpiirantiTialicorio,cuprefro,cypero,&iuncoQdorato. Efficaciusefta-
marum guftu,& olcofum,viride,translucens,& olens myrtum. Aftringit,&irraurat : ideo medicameii-
tis mifcetur, qua; cicatricem obducunf prodeft vlceribus in capite manantibus.ambuftis igni, &papuk-
G i rum
jM And. Matthioli Comffl.
ramefuptionibus.Facitadattrita,&furfures,fedisrimas,condylomata : articulosiaxatos:corpoii>,fu(I
res compefcit:& ad omnia valet,qu« aftrictionem, inipiuationemq; defiderant.
Inmyrteo -v jrTrieum nyropoLfere omnes nonquidem exteneilismyrtifiondibus-, Diofcoridismore,conficiunt,fedifvct\b
officinarum ^\\tantum,nulUferuataparatidiratione.Quandoquidemmyrtibaccascontundentes,oleo ,nigrog vinommitiab
Upfus. & m £neum cacahum transferunt,fubduntq)(vt citius opus expediantfignitos carbonesM^ tamdiu mfernefceu
fmunt, denec vtnum totum abfumatur; mox ab tgne tollunt, percolant, & ajferuant. Ne% animaduertunt coniiciendi
regulam a Mefue explicatamfiquidem i» calentts aqtu balneo, non quidem violento carhonum tgne Myrteutnparari iu
bet:exoleo% omphacittofieri,non (vt ipfiparant)ex maturis oltuis expreffo. Namque, vt balnet bumcntt , ac ieni calere
olei compofitio mirificedigerttur,aceius omnesconferuanturpartes: ftc contra viotcto ignefubdito peruertitur,& defhui 10
tartotareicompofitio.Sedquoriiamretpuhlicabenef.cio(vtetiamabipfoexordiopol!:citusfum) decreuinonpmermit
terequicquam,quoerrores,quiindiescontingunt,emtdiotollantur,dtco,oleumomnequod offtcint admedtcdmentav
Oleiomnis furpant(iUudexcipio,quodabarborumrefinuftirpium^aliarumgummt,vitreisorganisperfublimationem,vtchjmifl t
geniitis pa- vocant,elicitur) vafe vitreo,velfaltemftanneo in balneo calentis aquafieri debere:& inibiprimum impofitis imponeniu
randiracio. tfihus diebus macerari -.pofttertium verb diem expreftscunttisprius impofitis , & receittibus infuftspart temporis [jmtio
eodem in balneo,eadem macerari. Itaquetamdtu opusprofequendum, donecfibi oleum amplifimas exceptorum mediu
K minumcomparaueritvires. Veriimingens hominum lucriauidttas, auri^ing!uuies,Vtadmodumfuperlucrentur,ar-
camifeauro adfummum vfque impleant , nonpatiturmjropolas necefjarium tempus impendereadmedicamentaexatle
paranda: eos,inquam,qui conttnue magu aumenis intt ndunt & inhiant , qit.ttn vt viu tgrotantium fatagant. troti
tamen,&diligenteshacmeaverbaboniconfulant,htsverbma!ierroresemendentfuos. idcirco Mjrteum olettm, mioivi
Myrtei pa- myrtiprnjlantiam adplenum referat,hocmodo temperdtur.Sumitofiucluum myrti libramfoliorum eius recentium vn-
randirauo. ciasdecem,viritnigriadftringentislibrasdiias,oleiomphacint libras quinque: deinde contufis baccis acfolijsomritaoUti
excipito,&vafevimo,velftantieoreponito,tecloj s vafisoreinbalneocalentuaquximmergito,&poftnesdiesexnabito
icpercoUto: rurfrn affumptis recenter baccis folijs, &vino,vtantea oleo exceptu , m eodem balneo omnia recondito ad
tmiumvf^diem.Atpoftremovafisoredeteclo,tmdiuidapmuntfinito,donccbalneiferuorevinumtotumexiliat,&
oleumtantumremaneat.Nccaudiendifuntij,quiT)iofcoridisteftimorito,w
boriibmMjmnumconficiunt:qutppeDiofcoridistmporearsmeJicamnadebexcHltaerat,qumnecfepUfiaria,vttullu
bactttatetffevifitur. Quamobremputandum, qubdfihuiusbalneiarttficium Diofcoridi innotuiffet, ipfiimhattdqua-
quamfilmtiopr£tertjfjk,velutineciUudMefues,necalijcomp!uresprmrierunt,quifimimoftudio
camfacttltattm (xioluerunt & in ordinem redegermtt. j(1
Aapniw&kouw. LAVRINVM OLEVM. CAP. XXXVIII.
Aurinumfithoemodo.Lauribaccaecum maturz funt in aqua coquuntur: fiquidem ex obduAo
corticequandampinguitudinemreddunt,qua;manibusfubacca, concha excipirur. Alii ompruci-
num prius oleum cype.o.iunco odorato,&calamo infpiflant,deinde teneralauri folia concoquunt:
aliietiambaccas.donecoleumodoreipcontraxerit^aliiftyracemj&myi-tumaddiint. Oprimalaurusad
id latifolia,& montana.Oleum laurirmm vtilius,qu6 recentius, quoq; viridiuscolore, amariffimum , &
acrc. Vis ei excalfaaoria,emolliens: venarum fpiraculaaperit.laffitudines diicutit : omnibus nerucrum
yims,algoribus,deftillationibus,aurium doloribus , malis renum frigore contraccis , illitum , nonaliud 4»
1 iuantius-.attamen potum naufeam parit.
Laurim con- T A f nico "fc™ d '/f° n ™ a1 '^ ideoquequod
fiderauo. L^tdparum velnthilreferat, rem tpfamfilenttopmereundamduximus : prtjertimj.qubd nonme latet, laurtmm,
cu'ttsesJvfm,nofficinis,afepUfiarijsnequaquamfini,fedabalusconfeaumem t ,^
l™™v™quantitateipfumeltciendianemtxercmt.Mefuesp*terfa^^
«Mefue. nerudolores^adhemicramam^fiigtdiscontrabtturfuccis: qum &*dventr,cut,dolorcs,col„vulm, &lieniseffi-
uxeffetradtait.
^nmiheu». LENTISCINVM OLEVM. CAP. XXXIX. /«
Q ImiUs Lentifcini ratio: nam e maturo fruccu temperatur , fadhs prius fpiifamentis : vt in laurino dixi-
^ mus Hoc fcabiem mmenrorum, canumq; fanat: vtiliffimum peffis.acopis , & leprarum mcdiamen-
us:fudores cohiber. Nec fecus Terebinthinum fieri folet:quod | rcfrigerat ) & aftringit.
I-eutifcinipaT E»rr/^i»«»i/,/««&/« i» /^ «^rrwri* co»^ir«r,yerf/.r<ey9rriw i» ^gr« «o/^- Sew^w/?,//»^, ^ G i//o T-yrr^«i i»A/«f,
raudtratto. i^.nonlongeacontmenttnoftradiftanubus. Fitautemabmcolishocmodo. Racemofas lentifci baccas alTumunt, &i
J^^^ayxpurgantperm^^
• . r . . 4»S l "m:&W"and,uferuimt,donecbacc*debifcant:dmumease X nabunt, &faccisiiicluduntprdoi,m<itint,
tenufcm. ^f^f^rttoUum^
''^ammnuloftqutdemfiuclusup^
eni.tnioculorum actem^alwinesa-deltniUs.SuAr-.Ui.r^^-.c^.. ,- r .■ ,. / ""T.: "
Tercbinthi-
niconfidcra
uo & yires.
L
^r^grana^dianunci^anunonf^^
imts,Heruorum^durtttjs,&tteberrimecatap!afmatisadmifcetur coniiuljts , optjtm
t '" /J "™^.»™«*M^^ Ferrarientislib vrn epitp"
radiii-
Inlib. primumDiofcoridis. 79
rid,ctMo!eocxeifdmiparatoincffcrcfrigffandifacultatm.Huicdeprauat*Uc7ioriiiUudquoquerf^
nobu Crtci Diofioridu codtccs , inquibus verbatlU deXaebintbmi oleifacultatibusnon legumur,fcddeeiustantinn
(onfuiendirationementio habctur.
M* r <;w™;w. MASTICHINVM OLEVM. CAP. XL.
MAftichinum c trita fit maftiche. Quod contra omnia vulua* mala eflicax cft: mediocrircr calfacit, i-
itrinqir,& emolht. Aduerius prominentes ftomachi duririas, coeliacorum , dyfentericorumq; cru-
ciarus vrile: faciem emaculat , & colorem nitidum facit.optimum in Chio infula componitur.
AJlUhiniparandiutionein,fariequampaucisDiofcoridesperfirinxit, quippeetritatantum Maflichefieri tradi-
\Adtt, nulla alia expltcata conficiedi ratione. Seplafiarij autem nonnulltprorfus abliti,firipfiffeM*juem in balneo ca- Seplafi»nor€
* lnuuaqu* Mafiicbinum confici debere,communi oleo,dbo vmopermifio,maslkhen admtfcent, & nreo vafecar- ap us-
y„umtfniadmotwit,ibi^tantotmporeeffnuefcerefinunt,quoadvinumprorfmexiliat,acindevfu'tafniiantMipfi;
Yureiiorganuepurifiiiiiotantummafiicheilludfdpiusconfeci.
m^ktuaW VNGVENTORVM COMPOSITIO. CAP. XLL
Y^y E rationc vnguentorum confequenter tra&andum eriftimauimus,quandoquidem ea in nonnullis
X^/coroprum vitiis,autJTiedicamcntismifta, aurcorporiperfufa, autnaribus obicfta, plurimiimpro-
X0 funt: in quorum probationibus confulere narcs oportet.on ca oleant , ex quibus remperanrur. O-
ptimum iuiuikemodi iudicium,quod camen in quibuidam plane obfernari non poteft,proptcr ea , qua;
admilctntur.odore caeteris pra:ualentia:vt m amaracino & crocino, telino , &plerilq; aliis , qua: crebra
•circi ha:c meditatione cxpenri conucniet.
Vnguenta,abvtendimodo,Gra:cis ftvpx fbrtcaMyrrha: quonomincvetcres pretiofavnguenti
cxodoramentisconfectaappellabant: hodievero qiucexoleis, fpeciebus quibufcunque & cera com-
ponuntur , ita vocantur : at ha:c non iimpliciter /uvfct , ied myracopa dicenda , quoniarh fiitiilia fint aco-
pis. PrimusccnliturArchilochus jui/pBiiomen vnguentis impofiiiue , fiquidem vetuiriffimus Home-
, rus licet vnctionum frequenter memincrit.artamen oleum,non Myron appellauit : fic quo Vngebantur
a Moyie faccrdotcs,non vnguentum icd oleum findtum vocant. Et licet opinio fit,prhnum Vnguentum * nguent*
cx Brvo feu muico & balanino oleo confeclum fuifle.attamen oleum fanctum.de quo Exodi 3 c. & apud ?, rlml con e *
Iolcphumhb.antiquit.j.cap.ij.primumitatuendum.quodexpraeftantiffimisodoramentisconficieba-
tur.vtporc ex myrrhx fponte fiucntis,quingentis iiclisxinnamomi aromatici , irb. & calami aromatici
tantundem,caiia:vcr6quingcntis, fecundumficlumfan<5tuarij : &oleideolea Hin,ideftduobusCois
Atticis, vnguentumoperevnguentarii conficiebatur: quo&facerdotes, &tentorium conuentionis,
arcateitimonii.menfa&omniaiiiftrumentaeiusacreliquavaSjBlitapurgabantur. VnguentotUmiicct Vnguentotu
duo conftituctit genera Iceiuis hbello de odoribus, alterum deliciarum quod xeZf*a.{etize/fjua dicitur: generatria.
altcrumpromifcuum&ferepala;ftrisdicatum,quodi\f(// i ustCognomiiiatur: triatamenconftituernus
40 fummagencra:vnumadluxuriam:alterumadneceffitatem:terriumad<alubritatem. Ad luxuriam a-
niGrxcos,Perlas&alioscultioresOrientispopulos,quotidianUseratui Conuluiis vfus , quare cum
larijs & corolIis,fccundis menfis infcrebantur : quibus conuiuarum capilli & barbze vneebantur, de
quibusAthcnauim confule.Et licet Solon,cum haxadlafciuiam veneris facere animaduerteret,vnguen-
ta Athenis diuendi vctuerit : fic Socratcs apud Xenophontem vt ir.cretricium accufant: iic Laceda:mo-
nij vnguentarios cmitate expulerint , cos oleum corrunmcie diditantes , attamen hac artate plurimi &
ambram & moichum ad iaftidmm olent. Ad ncceiTitatcm erant ea quibus cert|ntes vteban tur & pak-
llrarum corpora inungebantur. Ad valeruciinem tertium gcnus facir. Diofcor» auctor eft.ea aut mc-
dicamcntis mifta, aut corpori perfuia, aurnaribusobieaa.inquibufdamcorporumvitiisplurimum
conrerre. Haxautem nunc vl.vcara cx tribus conficiunrur.oleo , fpecicbus &cera : oleis adiiciuntur adi- Vngttenta r.
jo pi 'utyrum & muciugines : nonnunquam gummata & lachrimarhis quoq; miicentur. Spccies feu licawex qui-
pumeres pro aftc&uum diuerfirate variant. Cera additur, vt conuenientem confiftentiamvngUenta bus ^ 006 "",
nanciicaii.tur;^ talllen pl er iq ; coficiunt vt ad oleoru § i.ipecierum ji.cerae 5. ij admifceant: At cum vn- amur *
guenta a;itate plus cerar,hyeme minus requirant: iic interdum firmius & diutius,interdum contra, cor-
ponb.adna;rere velimus,confultius vt componentis iudicio liberum relinquatur. Galenus 4.de fanitate
tuenda.cera: quarta: parti,rciina: duodecimam immifcet, fic enim non fblum pulcherrimum fed etiam
quodbeneadha:rcatvnguenrumfieri:idemhabentOribafiusin vnguinto cxEuphorbio, &j£gineta
com-
7-cap.i7. Concludentes dicimus vnguentaqua: in Pharmacopoliis habentur, aifumpta antiquavn
guentiii^nincatione,vnguentinomennonmereri, fedpotius elieapudveteresolea compofita", cuni olea
p erunquc nullam odore fragranriam habeanr. Diofcorides ver6 ea proponit quibus corpora irri- pofita ....
(o gantur & cx quorum olfaftu vires animales ( hic rurfus ipfius Methodus notanda J recreantur, & rum >
quod alns medicamcntis h«c mifceri foleant. Vnguenta ver6 qua: ad voluptatem& Iuxumfaciunt,
in totum Dioicorides orhitrit, tanquam indigna qua: inter remedia iidutaria proponantur: dequi-.
Vi%n. ROSACEVM. CAP. XLlL
J^Ofaceumficfit. W odorati quinquc libras &bciremtundito,&fubaaasaauainvi g intioleili-4. , „ * 1
bris&quincunce,iubmdemouendo,coquito:dumquepercolauens, inolei lib\-asv,Vinti,&quin- T ,' P ^ 1 " '•
G 4 terdiu
80 And. Matthioli Comm.
tcrdiu premens,iinito nocte tota maceran,poftea exprimito: & vbi recrcmcntum peflum icrit , mwat*
vafe,in craterem melle illitum recondito. Ca:terum rofas,qua: antea prella: fuerunt, in labellum dcmit.
tito,&aftuiis octo libris & quadrante (piflati olei,iterum premito, eritq; fecundarium oleum. Quodii
tertias vfqucquartafve perfufiones infimdens exprimerc voles, fccundarium fiet, tertiarium,&quartj.
a Meum rium vnguentum.Sedquotiesidfeceris.vafamelleoblinidebent. Siverofecundamainfufionem m f t j_
i/j£<>xUl. i- tuere libet,in expreflum oleum,numero pari recentes rofas, nullo t> humore imbutas iniicito ; manibus
jnicftioncjn. me llc prsmadefactis agitans premito:& iterum tertio,aut quarto fimili modo exprimens facito , totief-
_ b Meum g^ recentes ro f as detra&is vnguibus immittito:fict cnim ita oleum multo validius : nam fepries oleum
«£p%w. i. ro f arura infiifionem admitrit.nec amplius. PraJiim mclle perungatur, oleum a fucco diligcnter fecerni
oportet,namfiminimumquidrelinquatur,vnguentumcorrumpet. AIiiautcmdetradl:isvnguibus,ro-iO
fas tantum oleo macerant in fole hoc modo. Ro& , qua: felibram pondere aquant , in fextario olei die-
bus oclo made(f:unt,& vfquead tettiam perfufionem quadraginta diebus infolanrur,&fic oleum recon-
ditur. Alii calamo,aut afpalatho prius olei fpiflamenta faciunt. Alii coloris caufa anchuiam admifcent,
&falem,quo minus olcat. Vim aftringendi,&refrigerandi obtinettfomentis , & cataplafmatibus vtile.
Potum foluit aluum: ftomachi ardorem reftinguit:vlcera caua repler,&mulcet,qua: cacoethe vocantur:
vlceribus in capite mananribus,atque feruidis eruptionibus illinituncaput dolens eo perfundirur : den-
tes interinitiadoloriscollui prodeibadgenarumduritias ilhtum efHcax eft: ad lacelfita intcranea 3 &
concitatas vuluas vtiliilime fubiicitur,
Tnguentorii t Tpcfub olei nomine comprebendit Diofcorides,»leum omne, quodperfe tantum , nuUa alterius olei admiftiont, m jo
conud. X~X.exarborumfruclibus,aut berbarum diuerforumgenerumfeminibus,autftirpium refinis elicitur. Sed -ftiguenti tp-
pelLitioneintelligitoleumomnegenus,cui&idoramenta,&a!iafimpliciamedicamentaadmifcentur,vtinprt-
fintiadeRofaceoagens, &deindeinfequentibusmanifefteoftendit. Quofit,vtapudDiofioridemoieum vocetur, qmi
ftmpliciterexprejfumftt: vnguentum verb oleum quodlibet, cuius componendi ratio pluribus conftet medicamentis.Qu-
propter Galenus lib. vi.ftmp. medicamentorum de olei agens,fic inquit. Ex ditlis cognofcere iam liceat, & de alijsoltigc-
, ntfibiis,qu££quiuoceipfisdicuntur,vnguentis,putanfaceo,melino,liliaceo,&quMunqueidgenusfloribus,fiuttibits,
Rofacci con. germinibus,foIiis in oleo maceratU conficiuntur. Horum quodque vbi vnacum aromatibuspritparantur, vnguentum ef-
fidcratio. ficitur.Otterum oleum rofiueum,quod boc tempore offiiiiu completu appellant, a Diofcoridis rofaceo longe diftidet, qmi
ttiam eopuftantius exiftimandum esl,fitmmum ob artiflcium , quod in ipfaparandi ratione diligentiores adhibent m-
ropoU. Quod eorum tamen perpauci (ita vt ingenium eftmultorum a laboreprocliue ad ignauiam) dlud fecundum Mt- jG
Rofaceu om- f um temperant,tametfeplures ab eo optinit rofacei conficiendi modum fint conficuti. Fit etiamnurofaceum rofes nonaf-
p acinum. f atm dehifcentibus inomphacinum demifiis , modb calentis balnei viribus (vt in quibufdam aliisfuperim adntummus)
tnodb infolatuperquam longo. Sunt &qui,vt magis viribus prtftetMeumprius ex aqua rofacealauent , deindepkfiulo
temporisfiatiotn,autquaterrofasinfund.int,quahaudpenimfatifcant:demumexprefiioneperacla,immaturamrti-
Hofacei o^-f^uMfuecumadijciunttacindediuinfoIant.Poftremboleumifuccoficmmnt^&diligeiiterafibuant. Hocinflammt-
jhacinivices. tionesdifiutit,roborat,adfiringit,fiuxionesq^ cohibet, ne ads.gr as defluantpartes. Potum torminibus ijfinterku mtit-
tur.CapituvulneribmaptifiimumeH,qubi^ret,ficcet,refoluat,inflammationesj^ionmodoprohibeat,fidetian^
tinguat. Quocirca hac in re maximeprobatWGaleno iib.z. de comp.med.ficundum locos,vbi de dolore capitisfcribit,mi
Velexvulnere,velcafuexcitatur:cuiusetiammeminit lib.xfemp.med.de ■fanguine agens.
tZxItivw. ELATINVM. CAP. XLIII.
FRa&aelate,tuia,&facrificata,inlabellumdeiicirur: omphacinumoleum triduo infunditur.moxper
fportulam exprimitur : verum pares eife debent vtriufq; portiones , dein mimdo vafe ad vfus rccon-
ditur. Viribus rofaceo proportione rcipondet:aluum tamen non mollit.
J^Latimm,quodexdaQj^uminuolucrisantiquitusparabatur,hacnoflratempeftateobfoUuit.
ui\wv. MELINVM. CAP. XLIIII.
S°
MElinum hoc modo temperatur:Olei congius decem aque; fcxtariis admifcetur. Adiicitnr elatzpal-
marum fracta: quadrans,&iunci odorati vncia:qua: die vno macerata coquuntur , moxin vas oris
patuli oleum excolatur,& indita arundinacea crate.aut rara tegete , cotonea mala fupcrponuntur,
&veftimentisopertatantifperinibi refident,dummalorumviresadfe oleum alliciat. Aiiquicotonea
decem dierum ipatio operimentis inuoluunt.vt contmeatur odoris fuauitas , nec euanefcat : poftea bi-
duo macerata oleo exprimuntur,oleumq; rcconditur.Id vim refrigeratoriam , & adftringentem habet.
Contra fcabiofa vlcera,& qua^ ferpunt,ac fiirfurcs, perniunculosq; effeaum prarbet : exulceratis vuluis
infunditur:citatam vrinam fiftir infufum: fudores cohibet:contra cantharides, bupreftim, pinorum eru-
cas,bibitur.Laudaturmaximequodcotoneamala.olet.
Meii„i con- A rfnum oleum adhodiermm officinarum vfium bocmodo conficitur. Cotonea nondum plane maturain taleolos
«dcratto. ^ytffeaaomphaanooleomacerantur^&vinoexeuexprefofitperadditoinfolantur.Deindem
tterum,atquetteruntperfunduntur,&extrahuntur,vtinaliufuperiiuoftendimus.
oh^iw. OENANTHINVM. CAP. XLV.
OEnantheelabrufca, oprimeolcnspoftquamemarcuit, deiefta in omphacinum oleum mouerur,
voluitur q ;:&cumb.duomanferit,expnmimr,&recond 1 rur.Aftnngit:proxurmroiaceoeffeauro
pr S be n s.f e daluumn nrefoI„it ) autmolht.Probatiffimumeft J qu d%do P rcan a nthenrcfert.
Oenw
•In lib. primum Diofcoridis. 81
Enan thinumnuUamanoburcquirkexplanationm:quoniamaDiofcoridetamapmeprodimreiusparandira-
tio.vt nonftt opus, iUudpluribus explkare.
rixmv. TELINVM. CAP. XLVI.
FOeni grscilibnquinque, calami libravna,cyperi libraj dua?, olei libris nouem feptenis diebus ma-
ccra nrur,quotidicterniouehriir,pofteapremuntur,&reponuntur. Aliqui pro calamo cardamo^
mum fubftiruunt,& cyperi loco xylobaliamum macerant. Ahi oleo antea his odoribus ipillato fcenum
era-cum macerantes exprimunt. Hoc telinum abfceiTus emollir, & concoquit : omnibus vuluarum
' duritiis magnopere conuenit , fcemmis difricile parientibus fubiicirur, vbi pra; excreris humoribus loci
ficcitatem contraxerunt: fcdis inflammationes lenit, tenefino fubditum prodeft : vlcera capitis manan-
ria.turfuresque expurgat : ambuftis , & pernionibus addita ceraproticit: vitia cutis in facie emendat: pi-
gmcntis ad concilianaum faciei nitorem inferitur. Eligi oportetrecens, quodnon vehementer fceni
er.vci odorem prx- fe ferat, & manus abftergat, faporc ex dulci in amarum indinato : tale enimo^
ptimuin iudicatur.
yficinarum Luminaria ex Rbafis auctorkate aliam, quamuis exoletam, Telini componendi rationtm tradunt, in
quocaUmo odcrato,& cjpero elaterij beffem adijdunt. x
^•J z „. SAMPSVCHINVM. CAP. XLVII.
O
SErpyili , Giflia:, abrotoni.florum fifymbrii.frondium myrri , fampfuchi fingula: portiones , quadam
pro viribusipforum coniedationcvna tunduntur,atque is omphacini olei modus adiicitur, qui ma-
denriuniviresnoncuincat:haxpoftquatriduum exprimuntur: denuo nouaaliafimilimenfura, &a>
quali tcmpore maceratapremuntur: ita enim validius reddi folet. Eligi oportet fampfuchum colore ex
atroviridi,plurimumredolens,mcdiocriteracre. Vimhaberacrem,calfadoriam,exrenuahrem:aduer-
f US vuluxpra-clufiones,conueriionesq;emcaxeft:menfes,&fccundas, &partusextrahit, vuluxftraii-
gulatus recreat: lumborum, inguinumque dolores lenit : fed I cum melle vti eo praftat , quandoquidem
vehcmentiaftridione locos indurat. Laflitudines illitum difcutit: in opifthotonicorum , vulforumque
cataplafmata vtiliflimc additur.
QVanquam ex Theopbrafli , Dtoficoridis, & Plimjfententia idem effc conflatfampfuchum, & amaucum : ciim ti- Sampfuchini
men Galenus,&Paulus de bis diuerfis capttibusfeorfum fcripferint,eorumijfemperamentapergradus difiidcre tra- confideracio:
Jiderint,nonabrecrediderenoiinuUiaiiudeffcf.wipfucbum , aliud veri amaraaim. Quornm opinionem auxketiam
Dtofcorides,quodin his vnguentorum compofitiombus Sampfuchinum , & Amaracinum diuerfts capkibus digefferk.
QMdfacileplcrofi^adcredmduminduxit,hasftirpestumfacie,tumviribusdiffme,h
altero non dtftaret,ommno prater rationein de his variis in locisfcripfiffet Diofcorides,alterum vnguentum Amaracinum
alterum vero Sampfuchtnum appeUans. Porro vt huiufmodt controuerfia toUatur,fciendum esl ,ftirpem eam ,qua Gale- Solu,io cod -
^nt,&Pauloamar.uumappeUatur,idfaneam.iraciwiiioneffe,qiiodrhcophraftm,Diofc.&Pliniiufampfu'chumvoca- ,toucI i la: , dc
um,fedpotim(vtcgotxftimo)mrumMquodetiamfentiuntclarioresiioftri[eculiftmpliciumindagatores. Namque & ALaracd.
M.tri,ncc Galeniu,necitem Paultts quicquam prorftu inftmpluium medicamentomm libris meminerunt. Ouarenon de-
cltftiJptcio,quin itbrariorum culoa, tn Galeno Mart titulus tn amarkum abicrit : quandoquidem in eiusimn oradibus,
tumfacnltatibus afitgnandts GaUmisaDtofcoridUUaro non longe rccefferit.Sunt & qui velmtapudPaulum, & Galt-
numid*maracumdki,quodDiofcoridespartheniumvocat:quippe&hocquibufdamamaracumvocatur.c'uiK Opinio quo-
duiumeffeexiflimant,qubdtam Gaienus, quam PaulusnuUibiinfimp.medk.librisaliquiddepartheniopofterkatisme- mndam A ~
nmuprodideruiwquorum opinio non omnino reprobanda videtur. Cateriim licet Dioftorides Sampfuchini,& Amara- fe pThV'"
cmiiucrfispcrfecapitibmmeminait,nonobftatpropterea,quominmidemeffepofmtfampfuchum,&Am^ * *" """"
quidtmduabusdtcaufis vt alterum ab altero diftmgueret , Diofcoridesfacileimpulfus fitit: quarum altera esl, quodfi
!c diligmtcran'maduntanturvtrorum^compofitioues,vti^Amaracinumtummultbodoratiiis,tumSampftich'tnopre--
ti'fiiu'tHduditur.ldeo%auccor,eoqubdnolebatvnguentumhecapprimeiiobileintac7umrelmqiM^^
ritatcmidpmkularidefiriptionedignumcenfebat,vtpuftant'udifcrimcnfacern,vt^etiammintisprobatumapro-
battfiimo dipiofiereturjiomonymiam immutauk,ipfum% non quidem Sampfuchinum,fedAmaracinum appeUare vo-
lutt: namfiidnonfecijfet , quodnam alteroprtftantw effet, difccrni nonpotuiffet. Huc acceditalia ratio , quaalterum
Sampfuchinum,alterum verb Amaractnum Diofcorides apptUauerif.quod (vtlibro tertio proprio capite legkur) in Cy-
^cofampfuchumamaracuniappeUabam,vndehocvnguentuinfignepetitur.EtquontamaCyzjcenuclarisiUimcom-
pofitoribuscxeorummore Amaracinum vocabatur ■, talem nomenclaturam Diofcorides haudquaquam permutandam
cenfuk-.quareipfum in tadem reliquk appeUatione,quamfecum ex Cyzjco tulerat.
€ tixi/amr. OCIMINVM. CAP. XLVIII.
QCiminum oleum fit vt cyprinum. Ocimifoliadecerptalibrarum vndecim,& beflrspondo , die no
6tuqucviginrioleilibrismaceraro,premito,colato:cumqiieexhauferisquallum,rurfus P aremolei
moaummndiro, &expnnuto. Vocatur autem id fecundarium : nam teraa: perfiifionis non eft capax.
JJeindc reccns ocimum a-quali pondere.vt in rofaceo diximus,rurfus maceratur,& ciim ranto temporis
lpano maduent.exprimitur , & oleum reconditur : quod fiin animo fuerit rer, aut quater madefarcr^
lemDerocimumrecens addes. Poteft ex omphacinoconfici: fed iUo modo melius. Idem quod fam
pluchinum poteft, fed inemcacius. "
82 And.MatthioliComm.
tCC^vmv ABROTONINVM. C A P. X L I X.
OLei cyprini odoribus imburi libris nouem &quincunce,foliorum abroroni libras o£to die n .
6ca.hr, madefaaas,premiro. Quod fi in longum tempus oleum velis afleruari , eieftis prioribus fo-
] iis, noua appones,& macerata expnmcs. Calfacit: ad vulua: duritias , pra:clufione?q; efficax cft : me n-
ftrua,& fecundas pellit.
&fam. ANETHINVM. C A P.* L.
t ■***.*« i. f^Lei t «bris ofto & dodrantc florum anethi [ libras vndecim & beflem, ] maceratas imolco dievnj,
antiqullcg. ^manibus premito,& rccondito. Quod fi iterum perfundere velis , recentes anetlii florcs confunili. '»
° nbl ter madefacito. Vuluarum duritias emollit , venarum fpiracula laxar,contra horrores febrium circuitu
Conclufa redcuntes aux iliatur: calfacit enim & laffitudines difcutit: prodeft articulorum doloribus.
leg. Orib.
Z«<nvov. SVSINVM. CAP. LI.
SVfinum,quod alii lilinum appellant,fic temperatur. Olei libra; nouem cum quincunce ,calami libri
quinquc&quadrans.myrrh^vncia-quinqucpermiftoodoriferovinodecoquunturj&colatooleo,
cardamomi cuil & ccelefti aqua madefacri libra» tres & femis macerantur premunturq; , tres libra: cum
femiue fpiflari olei airumuntur:mille lilia deceptis foliis, in latum , non tamen profundum labellum de-
mittuntur : iniedtum oleum manibus melle perun&is agitatucdie no&uq; conquiefcunt,& in pyxidem 20
matutinis exprimtintur,quod defluet oleum , protinus ab aqua, qua: fimul cxprclfa fuerar,colo incerni
oportet: non enim , vt rofaceum moram tolerat ; nam concalfactum feruer, & computrcfcit; quate fi-
pius decapulandum. Vafa mellc lllinenda , tenuis fal inipergendus, & ii qua fordes vafis faucibus hacfit,
eximenda. Odoramentis iam expreffis exquaiillo in labellum transfufis.rurfum olei prius odoribusim-
buendi, quod primum pondus a:qucr,& catdamomi tuii drachma: decem coniiciuntur. Ha-c manibus
fcire prella,interiefta breui mora exprimuntur: quod profluit,repurgatur. Tertio eadem infunduntut,
adiecio cardamomo,& fale,& manibus melle madefactis. Longe optimum erit.quod prius exprimitur:
fecundum,quodfequitur:terriumlocimifibivendicat,quodnouifIimum prodit. Denuo in millelilia
euulfisfoliisexpreflumprimoolcuminfunditur: tum eadem ratione proiequendum , idemq; facien-
dum,vt prius: addito cardamomo, dein expreflb , fac eadem in fecundo, & tertio , vt di&um eft : & quo jo
frequentius recentia lilia maceraueris,e6 vahdius vnguentum efficics. Denique cum fa&um abunde vi-
dcbitur,fingulis compof Itionibus mifcere couchit mirrha' quam oprima; duas & feptuaginta drachmas,
&croci decem,cardamomi quinque & feptuaginta. Croci ver6,& cinnamomi pares portiones tundun-
tur,&cribrata: inlutramcumaquademittunrur, expreflumq;prim6 vnguentum infunditur , &paul6
poft excipiuntur Vafculis liccis,myrrha,aut gummi anteaperfufis,& croco,& melle, &aqua madefacfis.
Eadem fiunt in altera,aut tertiaexpreffione. Aliqui (implex ex balanino,ahove oleo,&liliis componunt.
OptimumeflcconftatinPhcenice, mox^Egypro factum, fedcumprimislaudatur,quod liliaredolet.
Antiq. co i. Excalfac^emolht : vulua: praxlufiones, & colleciiones aperir: vtilimmum ad muliebria mala : vlccrain
legi.^iiigeMi' ca pj :e manantia,feruidas eruptiones,varos,furfuresq; emcndaf.vibiccs, cicatricesq; celerrimeadcolo-
tfff Q^y^r rem reducit,ita vt fiepe fallant. In fumma extenuanpotum , bilem pcr aluum extrahit , vrinam ciet : fed 4°
vm. i. fri- ft-Qmachoalienum eft,&naufeamparit.
giditatcs &
inflamma-
\Joc,quodexliliUtemperatur:iUuditcm,quodex ocimo,abrotono,anetho^conficituroleum , ciitn vniufcuiufijjt-
randi ratioperfe clarafit,ideo noftris explanationibus non indigent. Cxterum Sufini compofttio mihi quidemplu-
ribtts in locis librariorumpoim, quam aucloris incuria deprauata vtdetur.
t&ptusivoi. NARCISSINVM. CAP. LII.
^^ Arciffini fpifTamenta ita fiunt. Sex libra: aipalathi cum fextante tunduntur : olei eloti libra: feprua-
gintacumvnciis quinque aflumuntur. Afpalathus aqua madefactus in tertia olei parre coquitur: J>
quo exempto,calamus quinque libris & belle adiicitur,cum myrrha; gleba contunditur , cribraraqueac
vino veteri odorato immifta,decoquitur:fimulac aurcm cum iis efferbuerit , eximitur : refrigeratum 0-
leum cxcolat ur.cuius porrio in labellum mirtitur, flores narciffi quam plurimi coniiciuntur, qui bidui
ipatio (vt in iufino dictum eft ) permoti exprimuntur. Oleum fubinde decapulandum , fiquidom
celerrime putredinem fentit. Valct hoc ad emolliendas vulua: duritias, praclufionesque : fedcajn-
tis dolores facit.
"^^Arcifi'mum,quodegofiiam,nonparaturnoftratibmmyropolU,quodmirumnoneil,cumidmamVliniiatatcp^-
■*~^rartdefiiJfet,vtipJelibro xm. cip.primo memorUprodtdit.
Kfkm,. CROCINVM. CAP. LIII.
QVm Crocinum componere voles.prius olei,vtin fufino diximus/piiramenta facies, eifdem pondc-
nbus,& menf uns: cuius olei libras trcs & femiflem,croci vnciam vnam aflumes : identidcm quoti-
die moueto,& fexta die.quam hocaffiduo pcregeris,oleum acroco cohs incernito, eidem crocoparem
olei modum adiicito:moue triduo,dcin contufe myrrha: , atque cribrara: drachmas quadragintapcrmi-
lceto,& in pila agitatum recondito. Aliqui olco aromatibus ad cyprinum imbuto in crocini compo»-
tionevtuntur.Optimumeft,quodabundecrocumfpirat,iniT)edendi vfu expetitum. Proximum ■ '
■^ myrrham
Inlib.primumDiofcoridis. 83
mvrrham rcfcrr. Calf iCir.fomnum allkir:quare perlipc phf cneticis fubuenit perfufum.aut naribus ad-
morum,autiilitum:pusmouet,vkerapurgat:contravulua!duritias ) atq;pr.xclufiones,&vlcera J qua'ca-
coctfae voeantur,prodeft cum croco,ccra,medulIa,duplicaro olei pondere: cocoquir enim, cmollkhu-
.. pcnnulcet,adoculorumglaucitatcsexaqua ilhnitur: huic autcm proportionc reipodent bu-
tum um,onychuitun,&ftyraanum;quxetfinominibusdiftant,viribus, &compofitione cognatafuut.
o;
kCtt&w. CYPRINVM CAP. LIIIL
kLei omphacini eloti pars vna, aqua; coeleftis tantundem cum femillc, cuius vnaparte oleum dilui-
"tur,altcraadiiciendis odoramentis admifcerur. Dein airumpris alpalarhi libris quinque & femiile,
calami libns fex &fcmille, mirrha:libravna,cardamomiiibrisrribus&dodranre, okilibrisno-
ucmA'vnciisquinq;,aijwIathustufus,&aqua.TiFuiiisdecoqiuturinoleo,donecconferueicat: myrrha
autcm vino vercre odo; ifero fubacta.conrufusq; fijnul calamus, digeruntur in oftulas , qua; exempto a-
fpalirho immirtunrur,& vbi efFerbuerinr.fublato aheno oleum pcrcolatur. Cardamomum tufum reli-
^^aqwafperikninfuiKliair, lpathaagitarur.nulla, dum refrixerir.inrerpellarione. Poft hax colato o-
leo in riginri octo libras olei,floris liguftri,quod cyprum vocant , fex & quadraginta libra: cum beife in-
itiiIirmr,qua:lufikientermadefacia;periportukmexprimuntur.Quodficopioiiusdeiidererur,idem
tuirrt florum pondus iuiedum fimili modo prematur:& iterum aut tertio,ii quis velit,madefacere
noterit, &. ita rcddctur efficacius. Eligi oportef bonum , quod cum odoris ftiauirate nares feriat : aliqui
Xv , ei!:ii.unomumaddunt.Calracit,emollit:oravenarumadanerit:vulua;,neruoruiTiq;'vitiisconuenit,pleu-
.-rac-tisq; , per fe,vel ccrato immiftum:malagmatis imponi folet,qua: opifthotonkis,anginafabo-
. .-iiSjinfiamnuacniq; inguinum opitulantur:item in acopa adikitur.
;W IRINVM. CAP. LV.
SPatha: quan. rninutiiTirt;.c coii tufa- fex libras cum befle, in tribus & fcptuaginta libris & quincunce d-
ki,a-reovafe,additisdecenl a^»a'hemimsincoquiro,cuioadodoremacceperir: poftea in capulam
mellc oblitam colato:ex co arom^ ribus imbuto oleo,irinum primo temperatur , iride ex oleo infpi£
Lto miccrata,vt fcripfimus.Sedaha eil comporfcndi ratio. In olei leptuagintalibris & quincunce, xylo-
i° balllni (vt di&um eftl contufi libras quinq; cV fextafitem extoquito: poftea detrado xylobaliamo , tufi
odorari calami nouem libras & fextantem adiicito,^" myrthx glebam vetere vino odorato perfuiam , &
wolciit.-.odoiibusinibutiquatuordecimlibris,totiden. tu&nidis, binis dkbus ac noclibus madefaci-
to ftrenuc,& vchementer diftringito.Quod fi vis validius fieiV.-uarpondus iterum ac tertio iimiliter ma-
ceratumexprimiro.Longcoptiniumcft,quodfolamirimolet,q^aleilli?deft,quodinPergaPainphili£e,
& Elide Achaia: componitur. Vim habct calftctoriam^arcj; emollicnrem.cruftas adimir , fordida vlcera
&;;utridipiH-gat:coiifcrtfceminisvulua:caufariis:itcminflammationibuseiiffdem,atquepra:clufioni-
btis:partuseiiut,ha-morrhoidasrecludir:contraaui-iumfonitiisexacero,ruta, & amaris amygdalis,pro-
dclbdmturnisdeftillatioinbus,naiibusillitum,&contragraueolentiaearumvlcera,quasoza:nasvo-
caut.auxdiatucakumpurgat cyathus epotus: facit ad llei cruciatus:vnnam mouet:difficiles vomitiones
40 ^hunac,peiuiich;t:odtgitis&immiifis,veliis,qua:advomitumcknduminduntur:angina:etiamillini-
tiir.aur ex aqua ruuifa gargarizatur:itcm contra arteri* kabritiam:datur ctiam iis , qui cicutam, corian-
drum,aut vcnenaiuiigorum haukrunt.
Q>»H>n'H>™?*ratio{eZtnimfnfeclarafatis)nonmagU,quM^
Ur. imtmntnjilentto r.nmme pmereundum vtdetur,qubdmn Iridisflores,fedradices,cum h*. odorefragrentMt derati °-
™onuleolcMt,mhocoleifpiffanientoimponidebent. Ouod etfi Diofcorides non explicauerit , cum tatnen vn-
W™*°to™mtMunditateccmmev.dcmur,de\rtdur*dicrw
fi']iu 0-j uasiter ole,mt 1 & ad Vngucmorumjfifftme>itafloribwfr<efiantiores habeantun
J0 r^ xmy . G L E V C I N V M. C A P. L VI.
£ Lcucmura abfoktc conftat omphacino oleo,iunco odorato, calamo, Celtica nardo, fpatha, afpala-
mo,lernuacampana,cofto , & mii(l circundatisinterimvinaceisvafi,quodaromara,vinum, &o-
leu conceperatTricenis dieb.bis in die mouetur,poftea expreilum oleu reconditur.Calfacit.emot-
ut, rcmitat: norronbus , & neruoru vuluscj; vitiis auxiliatur:omni acopo iuuanrius, quippe q, emolHat,
~}^™ n < : ^icmmrraril K et,quM^^
entur vngnentorum compofitwnes , qu* multbpluribusfimplicibus confiant odoramemis fficuii CoIumePa libr coofideratio.
TmtZ f uZ^lT'' am imt Z kucm * mr ^™>W*M<><l'>i*'f™. Nametfi oleum omphacmum, PhBa ^
"^"MtMmediuwnta-.ciHandoqmdem&itfafacti l ' ~T~
*>
84 And.MatthioliComm.
^upkttH AMARACINVM. CAP. LVII.
A Maracinum longc optimura in Cyzico fieri folet ex omphacino oleo,& balanino: lpiflamentis c xy.
■^■iobaifamojiunco odorato,&cakmo faftis: conditifq; amarati,cofti,amomi,nardi,caffia:,carpobal.
iami, & mirrha: odoribus: aliqui, quo prerioiius fiat, cinnamomum addunt. Mel autem , & vinum alfu-
muntur: hoc in vaforum iliitionem, ilfud ad cogendas tuforum aromatum offas. Amaracinum caifacit,
foporcmmouet,vcnarumfpiracukaperit,emoilit,feruoremexcitat,vrinamcit:puttilaginibus,acfiftu.
lis perquam vtile: necnon humentibus hernijs, poftquam medicamanus opetam (iiam impenderif.cru-
ftas,& tetra vlccra , qua; theriomata vocant,rumpit : difficili vrinar ilkta fede , & eius inflammationibus
auxihatur : ha:morrhoidas illitu foluit : vlilita? fubditiim menftruos curfus euocat:duritias , ac vulua: tu.
rrlores difcutif.vulneratis neruis,& mufcuiis c6fert,kneo centunculo modice madefa&u &impofitum.
Amaracini ^VpmminfanipfitchinicommentarioabuitdedcAmaracmoanobisdic7umeB,quofit,vthicdeeopluraf<riberenm
confideratio. fit opus. Huius meminit Galcnmtibro primo de ant'tdotis,dum bedjrcbroum explicat, quod thcriact admijcetur, rjj
diffufimdeeoagensfcribit,quodfuitemporisvnguentaris amaraciloco,exquoinCj/z.icoantiquitmparabatm,Marum
imponebant,vtmaiorcmexpiraretodorem.CjtteriimfeittJfiffeait,vtlegitimumexperireturamaracinum,idfibiexfg!i)
amaracopr£parari,quodctftodorisfiagrantiaViMeturinferim,nontamenviribmimbecillimfuiffeteftatur.
Mij.»W>». MEGALINVM- CAP. LVIII.
TTAcT:itabaturolimMegaIinum,iednunccompoiitioexo]euit,&prorfusobliterataeit,cuiusadhifio. 2 '
ri^complementu meminiiie non fiiit alienum.Miftura cum amaracino eadem erat,fed reiina exupe-
rabat,hactantum tatione differens. Quare leuiter emollit. Refinavnguentis,neq; tutela:,neq; volupta-
tis gratia adijcitur,fed coloris, craflamentiq; cauk. Ea tantiiper coquitur , dum dciinat olere : cuius co-
quencte ratio deckrabitur 3 cum de refma diiieremus.
'tfJfy&w. HEDYCHROVM. CAP. LIX.
| Vod Hedychroon vocant , in Co fieri folet : eifdemprxditum vitibus,& mifturis, quibus amaraci-
jium, ledfuauiusipirat. )'*
Hedychroi J-J Erfyc/iroi compofitionis meminit Gaknus libroprimodeantidotis,citmomnia,qu<t continet, odoramentavim
compofitio (uba^aAndromachitheriacarecipiat.Caterumttfihedjchroiparandirationespluresdicatrepmri^vnamtamen
a. Galcno. t!egit,quam hoc modo defiripfit. Hedjcbroum habet mari dracbmas duas-.afari, amaraci,ajfa!athi,fchani, calami odi-
rati,phupontici totidem.xjlobalfami verb,&opobalfami,cinnamomi,cofti,ftngu!orudrachmas tres: mjrrhn drachmm
fex,totidemfolijma!abathrini,nardilndiu,croci,cafi'u:duploautemplwamomi,adM
rimufontibm'mfitla,maftichesdracbmamvnam:vinofalernoomniaexcipe.Cumigiturh<ecmifcueris,factrochifcosJi-
miles tberiacis,&fciUinis,quosex'tccabiseomodo, quo diximus. Produltusfuit Galenm, vthuncparandi modum defcri-
beret,tumquodAndromacbmhedjchroum{vtinquit)nuUibilitttumandaucrit:tumetiamvtreimedicaimperitosdo-
cereuquidnam effet hedj/chroum in tberiacaprtparatione ,ncin eorum errorem caderent , in qucmfua ntate medicum
qtievdamRom*lapfumfuiffecommemorat:qUicompofiturmantidotum,qumbatapiidmjropolas}iedycbroum,txt-
jiimans effe herbam,aut radicem,aut quodpiamfimplex medicametum, idquod etiam hac noftra tempeftate quamplit- 4 '
Alindaraca- r ' m " etlmi Sf"«mpci,imm.Auicenna,&catmAraVic^familiafcriptorcsm
ron Auiccn. c bifcosAlindaracaronappeUaUtt-e:tradentesvariaseorumcompofitiones,infimplicibmmedicamentis,pondere,&men-
T hcriac* furis a Galeni docirinaplttrimitm differentes. Quaremirari non licet ,fi iamdiu legitima Thertaca compofttio infclicitff
dcprauatto. fuccefferit,cum & ab Arabibm,&a myropolis,adulterinis medicamentisfuerit deprauata.
MsWflvoc METOPIVM. CAP LX
pitin^gyptovnguentum,quodMetopion patrionomine appelktur, propter ealbani miftionem:
namlignunwnquogalbanumenafcirur.metopionvocant. Conftatamygdalisamaris, omphacino jf
oleo.cardamomo.odoratoiunco.cakmo^melle.vino^myrrhaJjalfamifemme.aalbatio.&refina. Pro-
baturpingue.graui odore,quod magis cardamomum,& mirrtSm.quam galbanum rcfipiat Calfacitve-
hementcr,&adunt,atq;extrahit:oravenarumaperit:vlcerapurgat, exttahkq; : ad pra-cifosneruos,&
muiculos.adherniashurnorecontraftas, cumerodenribusmedicamentis efficaxeft.-ceratis, &malag-
mansinlentur: horronbus, conuulnsque, praferrim quibus ceruixinfcapuksdeietia, &retrorfum
contra,aacft ; valchabemr:iudoresciet, V ulua-ipiracularecludit, & eiufdem duntias laxat. In fumma
momendi naturam habet.
O v ° c
M*
m^jW MENDESIVM. CAP. LXI.
.Endeflum conftatbalanino oleo ,mirrha,caflk,&reiina. Aliqui tamen poftfingulorum pondera,
moent. Mmiiem metopio vim obnnet.fedinfenotem multo.
irrfi. STACTE. CAP. LXII.
*Uf, valde S^^K^PJnj^^re^^ Eaperquam
non leg. On. '-'odorata ac pretioia eft, atq; vnmtentum oer fe ficW n„\AQ, a. organo eyprclis. tapc^
r ^ ° "^"^""^quoaStaaenominatur.Maximeprobatur.qi!*
nullani
(1
In lib. primum Diofcoridis. 85
nullim olei miftioncm admifit.cuius minima portio compos eft virium plurimaram. Vim calfa&oriam,
mvrrhz,& calidis vngucntis refpondentem habet.
SX^tSn^onuqu^^^^^^^^^^^^^t^^^^^^^li^^^Pt^tuncuiwcopiintn ^a&cs con-
felumVenetiisrbiquevenalishabetur,fied&inommb.fneofficinurefnitur,quamcdicamentcrumcomfonendorum fideratio.
erttm exncent.Quodautem Staclemynhafit liquidusvocatus Styraxfacilc probat Snafio, quippequi capite de Styra-
tectUmtu,liquidumftjracemexmjnbaprimumaquaconfpnfa,acdeindeexpreffa,finitradidit:qiiainreDiofcoride
adrngucmimitatur.CuiquidmfentmtiaiUudadftipu!atur,qubdliquidusftjrax(deUgitimoJaneloqtwr]fi^
tdorattu,&gufhinonobfcur'eamarm.Ponbanimadunteniumeft,qubdhoc£Uofpcnumhaudfacil'einuenias,n styrax licjui-
>o meeuentt citm uterismeditamentis , qua tx Alexandna Aegjpti , relSjriaadnos conuehuntur. Siqnidem ciim omnta d»s.
ktifcr Mauriunorurti,Turcarum,Iudaorum^ manus tranfeant,qui nobis Chrifticolisfempndolos,firaudefij 3 moliun- Metli « m -
m,DiufamfHiumfacneftbifnfiuadent,cumnosaliquainrefaUnefoffunt.C£terhm y vtredeam,riidediucnnam, pcregnnacut
mta qutdemfert opimo,fifjncnamftaccen nancifii foffemus , non alienumfort, iffiam in mjnha iocumfiibfiitune. Sed * " terentur *
certeperquamdtfftctleerit legttimammueniri.nififorteveraftacle ftt liquor iUt, dequofupmusin balfiami commen-
utieatdiximm.
Stacte a ftillando dicta: licet fint qui non tantum Myrrhae propriam voccm effe velinr,fed aliorum et-
iam liquorum ex arborurn truncis diftillantium,idque ex Plinio lib.17.cap.11. colli°entes : attamcn cum
Galenus fh&cn myrrhx, Aeginera ftillatitiam myrrham,& Plinius lib.u.cap. i<J. Myrrha: arbores fpon.
10 rcpriufquam incidantur ftaccen fundere icribat,fta&en Myrrha; liquorcm dicimus , qui in Mecha Ara-
bii ex myrrha cxprimicunquod tamcn a Styrace diuerfum.cum ftyracis & Myrrhs arborcs fint diuctfe:
huius lachryma in aqua rcfoluitut :illius ver6 in oleo:fta&e magno, ftyrax paruo emitur : item ftacte a-
mara.ftyrax non itcm.Cxfalpinus Afam dulcem,Stacl:cn credidit: Athenarus vult appellationc vnguenti
j£gyptiaci,fta&en venire.
Kma.uwju/wr. CINN A MO Ml N VM. CAP. LXIII.
Ql n n a k o m 1 n v m confit c balanino oleo,&xyloba]fami,calami,iunci odorati fpifTamentis: atque a D«e </>„'*,.
cmnamomi,& femmis balfarmni fuaiutate conditur.quadraplaque myrrhe ad cinnamomu portio- „., '$-&■*
JO nc^eladcogendaommaadnatur^ Lau^turnonacre,molliodore,planemyrrliamredole's,cr^um, /JiiJ
odoramm,guftuperquamamaro.IdnonarcfinaJedmyrrnacraffitudinemobtinuit:rcfinaenimnequebamr cfuod
amar.tudinemprzber, nequevllam odonsgratiam adiicit. Vimhabetadmodumacrem,amaram & »«««•
calhaentem.ltaque ora venarum apent.calfacit, difcutit, difrundit : humores & fpiritus attrahit carrnf
aggrauat : contra vuluc vitia cum duplo oleo, cera, & medulla efficax cft. Ita enim ferc multum acrimo
ni* cxolcfct , & qua^dam etnoUiendi «s contrahitur : alioqui adurit;, Scprx omnibus craffis vnguentis
indurat.Fac.r mirum m modum ad fiftulas,& vlcera.qu* putredinis vitium fenfetunt : item ad Eerni™
humidiores,carbunculos,gangra-narq ! cum cardamomo:quin &ad febriumhorrores, &tremore S "ad
ucrlus ferpentium morfus iilmitur:fcorpionum,&phalangiorum i&ibns,cum tritis grofsis imponitur"
40 N*fJW. NARDINVM. CAP. LXIIH
R ATI °, Nardini hd " nS "^»-"? auc ntalabathrino folio.aut fine eo fit: plerunque autem bala-
nmooleo,automphac.no.IuncusodoratusfpiiW
MoAafa'5-e-w. M AL AB A THRINVM. ' CAP LXV
jo • ■
M A j f *' ATHRINVM fp^ntaiur dihabetrinfupermyrrhreplufculumadditur. Quade caufa
cauacit,crocino,autamaracinoviribusrcfpondens. v^uaaccaula
hit/amr. IASMINVM CAP. LXVI.
A Pvn Petfisfit.quod.Iafminumcognominatur.exalbisnoribusTioIie.quorum &m n <i«T»li » •
iextanumfeiaminiolL ; demirrirMr vir.1ic „r,„I.I;„ j- • »'£»*, quorum lexrans in Itaiicum ExmcsDri,
cpubndumvfurpTurodonslau i Oumer ^ n n / ,Un0dKlmUS ' VIaffirn P. ermuc «is.ApudPcrfas.ntcr & Cat El crn.
lcxifft,
86
And.Matthioli Conlfnv
Icfcmini vi-
CCS CX Scilf.
GeUemini
dcTcnptie,
lexiffcquodfioribtucxruieisproueriire nonnuUipro certo afferunt, Cuiusfententiam non modb nonprobandam cenfcs
Jedomnmo refeUendam extjitmo-.fiquidem nuilopaclo cogitandum eft,nedum credendum,qtiodDiofcorides, qui infitn,
plicium biftaria,& in eorum declarandufeparandijfrgeneribiu ,omritum diligentifiimusfuit , adeb imprudenter nufo
•difcrimine exifiimauerit cxruteum leucotumgelfimmum effetcum idfoliis viticulofo caule.radicibus, ramis,fioribus, ct-
tcrifynotis ab omni leucoio dtfideat. l ed boc Verum effe Marcello concedamus,etfe minus concededumfit,qtianam ratio.
nedicetvnquatlt, Ufmmum vngUmtumfieticxfioribttSgelfimirit.quoicaruleumDioJcorUuleucoiumeffeafferit, fi
Diofcorides ipfepalaproditjajhtinuex alkts vttiis temperari?Ad hac differre Gelfiminum a leucoio abunde oftendtt Se-
rapio,quinvnmodoJiiitDioJcoridisimitator,Jedetiam interpres,cumalterumabalterodiuerfiscapitibusdifi'mxerit,
& de vtrifijj tanquafn de rebus diuerfis differuerit. Quinimo degelfimino agens capite centefimo fepttiagefimo fexxo nul.
lam Diofcaridis,nec Galtrit auctoritatem affert,Jed tantumfitagentis monumentis inharet,afferit^gelftminumfloribm ia
tumalbU,tumlutcU,tuiiiCAruleureperiri,qualeeiumatatenofiravifetur. Quednobismaximo argumentoeffepoteft, '
Jefirimn T ndc yt [redamus,ge!fiminu»i Diofceridi czterij^ veteribus hicogmiUmftiiffe. Cxterum cur Arabesftirpem hac lESEMIi*
am ' appellauerint , cauja facile afiignari poteft : qubd cunigetft.
GELSIMINV M. mtnifloresodoratos, albicantefy albavioUmodo confficc;
rent,Gracos barbariceimitari voletttes, ipfivioU nomen in-
dtdere,quod eft lejemin: tametfi Vernacula eoru itngua Za-
baehifiue Sambach vocitetur. id autem ficut odore fragrat,
ita & viribtupollet-.fiquidem Serapionis teftimonio , excat-
facitardinefecundo,humoresdifcutit,pituitalentitiafeni.
ltujrigidUdigerit,cruciatibufifcexpituit* lentoreproiieriie- 20
tibus mirificeprodeft. Florestarecetes , quamficci lentigines
' A' /p^fysit^M^' ""^ &impetiginesinfacieabfiergunt.Paratu1ex'tisctiamoim
•V^Or '^^^^^^Xw^^^lWt^^^ Zambachinumappellatum,quodJrigidUaJfeclibusnonob-
*^^^=^- S d- fcurum ajjert auxtlium. Hocvnguentarii ctim amygdalint
oleoparant, haminum barbUodoris gratiaptrfundendum:
quodtanie ieperte calidu caputadcb excaljaciuvt quandei.
inaribusJanguineeliciat.IIallucinatttr,quiJalfivocabultJi-
milttudtne, Sambacinu &Sabucin u idem ejfe exijiimat. ln.
terquos erroreimpltcatur loannesde Vigo cbirurgtts npllri
temporUniobfcuriu,capitedeSanibucotnfiuoparuodefim-)t)
plicibus itbello. Non dtu eft, qubd lejeminum , fiue (vt nos)
Gelfiminuminltatiamatlatumeft.quamuisnucvbijjlw-
ti opere topiario tum albis, tum luteis, tit etiam caruleisgel-
fiminisornentur. Ptanta itaque eft Gelfiminum topiariis 0-
peribtu maxime expetita ,non modo qubd ad vefiiendas at-
tegias,pergulas, & vnibraculacontexendaplurimuvalcat,
Jedqubdflares odoratifimosprofcrat.Tota viticulofafartrie- ■
toJa^,efiplanta,JaciteJcandens.A radice viticuUoriuntur
flexiies,longa,virides,aclenu,equibusJoliaprodeuntoblo-
ga,Jeptem vno epediculo exeuntia, vt iti lentijco in mucrotCe 40
definentia,mollta,& faturate virentia. Flores habet in cau-
HumfummitateracematimprodeuntesMiiparui ejfigis, 0-
dorisiucmdi acuti^,variis,vtprttdiximus, coloribusfeqiii.
bus rarifimefemen eritur.In aliquibus tamen iocU Gelfimi-
mmfemen edit,lupinofimile,qtwda Docliftmo viro lacobo Antorito Cortufa Patauino mihi miffum efi. Amatamcenoi,
Ofcum 4 L£ & calidos tractus,pafim% habeturin hortis &viridartis.Oteum quodex eiusparaturfloribus tn eo inJolatis,liImoJacul' '
"""o- tatibtu tquipararipoteiladomnesjrigidos dolares.excaljacit enim & Uxat.Ulinitur quo% vtittter muiteribus,adjrtgi-
dosvtericruciatus, frigidofe quojcunquenerttorum, &artituUrumaffeaus.Eitetiamiifdemexfloribusoleuniaimi
abvngumtaritttantumadodoramenta,recmtibmfloribus,deitkatudtdcibmamjgMucommiftu,pluribusrepltcant
ricibus.quouJquenucesbimtoremadoratumcambiberint.TundunturdeindeinUpideomortario.&calidafacculiscon-^
Nomina. clufitpremuntur.Reddunteritm oleumperquam odoratttm, quodetiam inmedteum vfum veritt , qubd viribus iispolleat
mritbus^uibiufuumpollnefcribitDiofcorides.Gelfimmuin.ItaliceappeltaturGelfimmo.-Arabtchefi
bach.fiue Sambach.
Iafininum, quafi viokceum,a violis quas f« vocant: vel Iofinc quafi viok odor : aut lafine quafi mecfr
catus odor.Zambach & Sambach Arabibus:quibufdam Apiaria,qu6d apes eius floribus plurimum dc-
leaentur:an Smilax lems Diolcoridis,& Smilax redolens Homero ? quibufdam Pothon album Theo-
phraftii I. Iafminumalbum C.B.Lugd .Tab.Violapernca.Parthica &pereerina ; Hermolao:Iefirninu
Marceuo:Iafminum primum,Anguill.taminum,Dod.Cord.in Diofc.Cluf Iafine &Sambac,Ge£hort,
Gelferninum vulgatius Lob.Gelfnn.,num ; Caft.Ca ? CCam. II. Iafininum Hifpanicum ^randiflorum 6i
C.B.HOC ex radice,caudice re<ao,fungofo ; lem, noadmodum craflo fruricat.cuins rarai citDitum velfef-
quicubuumlong^arides&tenues^coracevnaparterugofoveftiri^quibusprodeuntfoHa^uamin
Iafinmoalbobreuiora.nignora&romnd^^^
cant fubpurpurei apparent, apertnntus candicant,foris purpurafcunt, ex quinis fol.iscompofiti , qu*
druplo ali.slanores,am P hores&venofiores .iyiMo rc s,odo re acriori&l i U aniori:fiorct autuno&>
nc totahyeme^fec a Gr^cis & Turc.s in mulns Peloponefi locis ftudioil- colitur : qua, primum e Ctio
mfukGenuam.&mdeinahalocaadueaa, namPataui., Lugduni, & Bafile^in /rce.s penfilibu.
gu.ll. Chama-geliimmumgtandinorum, Lobel. GeIfim.n«mCatal omcum , C am. l nMattli.Gci/i-
fnir.uii*
J&
In lib. primum Diofcoridis.
8 7
IASMINVM HISPANICVM tainomBumiKuspriraum.Ciflatoinumpuhiceu,
grandefiorum. Lugd.Iafminum candiflorum, Tab. Habctur & flo-
re lutco, & ca-ruleo , quara Cicmatidem altcram fa-
ciunt: quardam folio capillscco, flore rubro , quod
Gelieminumalterumrubrum, C.xfaip. & Quamo-
cht.Cam.dicitur.Habeturcriamlairninumlndicum
Clul.Cam. quod tubrum Cafilp. &Lugd. vocatur,
quod potiusadSoIanum, vel Maudragorarri rcfc-
rcndum vidcrur.
S^u)**. MYRRHA. CAP. LXVII.
^/JYr r h a Iachryma eft arboris, qua: in Arabia a T : 5 •$$ T j
gignitmvEgyptia: lpinac non diffimilisx cuius S-twfv» „i-
vumercdefluitiachrymain fubie&as tcgeres : aalia eexnytufii-
circum caudicem cocrefcit. Dieitur cx his aliquapc- Kv i<&pCu,.
diamnospra-piiiguis,quacxprcfla..fkcte cmittitur. i. alia vero
! Aliagabircapinguiffirn.r.I.vro&pmguifbloiiafces: qu^in caule
ea copiof am iitdac ftacrai. Omnium prima eft, qua: coh : T « , f«t
Trcglodyticaappeliatur, accepto cognomiiiealo- "' Q^ ft
co,inquoprouenit,ipIcndcns,iubi7indisb acir.or- b Non 'im
dcns.Quinetiam legitur tenuis quedam,qua: a Tro- Orib. a '
glodytica iccunda cft,bdcilii modo moliis,verum o- c Mcum 4«.-
dore grauiuicula, apricis nafcens. Alia faucalis co- ?«f a-i.fqual-
i gnominarurpratermodum exoIcta,nigra, cVrctor- Iole fla gilis,
nda.Ommum deterrima qui ergaiima dicitur, pin a,n M^ v f^-
gui carcns,c cano fituobducra,acris, ad eummi ima- d . 4 a ' 8 "f»S''
gincmvergens,&viribusciusproxiim.iinprobatur lriabilis -
aminnea cognomine. Exiispafti!lifiunt,fcdepin-
giubus pingucs, & odorati : c iiccioribus haudqua-
quapingues,&inodorati. Minus cdorepollcr,qua:
oleum non admifit.cum in paftillos digerebatur. Adulceratur macerato gummi aqua,in qua myrriia ma-
ducrit.Eligendaeitrecens,afragilis,leuis,vndiqueconcolor,qua;confracui venas vnguium modo can-
didas&l.rucsoftcndat,minunsglebis,amara,acris,odorata,calfaciens:iupetuacua,&iiiutiliseftponde-
rofa.coloris picei.Calfacir,cohiber,foporem gignit,glutinat,(iccat,aftringit,vuluam emollit, & pr.xclu-
lim apcrif.mcnfcs & parrus celenter cxtrahit cum abiinthio,lupinorum crcmore.vclfucco ruta? admo-
t.i:tur>erculo faba: dcuoratur in vetere ruffi,orchopna:a . inlaterum pectorifque doloribus , in alui pro-
fic'.iio,&dyientcria:horroresdiicutitduabushotisantefcbriumacceffiones,faba:macriiitudincpctacu
*° pipcrc &aqua:fubdita lingui liquataque,fcabritiem arteria; expoliriobtufam vocem cxpedit.ventris ti-
neascnecat.contragrauem orishalitum manditur,&aduerfus alarum tajduciirri Iiquido alumine illini-
mr:gingiuas&dentcs ftabilit colluto cum vino,& oleo ore : vulnera capitis illitum glurinkt : mcdctur
ftactisauribus, ac offibus nudatis.perunfta cum cochlea: carnibus: itempurulentis aiiribus , inflamma-
rilque cum mecomo,caltorio,&giaucio:ad varos autem cum caffia,& melle illinitur : impeti"ines ex a-
ceto purgafdeflucntes capillos cum ladano,& vino myrteo iUita, firmat : diututnas deftillationes lenit,
T illitis penna nanbus:oculorum vlceracomplct,albugines tolliccaliginem difcuticfcabritiem kuigat!
Fit c myrrha,perinde atque thure,fuligo:& vt poftea oftendemus.ad eadem conueniens. Bccorica myr-
rhadiilechradix eft arboris cuiufdam in Bceotia nafcentis.Melior eft,qua:myrrham odoris fuauitate re-
ptsfemat.ViseicaliacToriaincft,emolht,d4fcutittpje:fufrimentis commodiilimciuferirur. 9
i ^^ rr ha,qus.exAlexandriaAeg]ptihacittateadnosaffmur,admodumfaneabeadiffen,quamintnpr&fianu^^^
mu Mj/nhtffecies recenfuit Diofcorides. Qmppevniuerfaferemjnha, qua in offcinarum vfu habetur, iis omni- «'deratio,
busqu4itmbw,acnotisdeftituitur,quibusoptimacommendatur. ~Samqueea(vtxidereefi)minimevirefcit,pinguU
non eft,nm odorata,non vndique concolor, necconfracla venas vnguiumftgura leuesintus ofiendit , necftpore acri de-
P re » c n^tur,urmfiguftuiamaritudinemrebinquat.Verumftfortaffcciup:amvidnm
rm P>™daquodumennonfatsscompmumbxbeo)autcacalim,aitte-rgaf.mam aut potius quam Pli-
mus ex India deferri ait,cum h* uuns detcrims habeantur,cenccj s fciamus cx India in Alexandriam mjrrham impor-
un.\ am ca,qut plurima ad nos affertur,non madoftcia,nigraq 3 eft,fedetiam retorrida, macilenta,& cano quodamft-
™<>™ucla;&quanqiuminterhuiufcemo&globidosaliquodquanckquerep^
6o&peuucens,confraaumramendiuerficolorapparet.Ecquidmagu?necguftminftgniteramarum,necmjnbaodcrepr/-
toumftotnur.QuofancredncnuaueiufmodiMmbamamitem
l™Mm*dulteriomintmevacm:bacemmimpofiura(vtDiofw^^^^
lon "^>quipafmvu\garishabetur.Cttcrhne\eaamUjnhamiamadnosaduehifcimiis.^
'•macfecevlnurwrmneabaclemistamraraefi.vtnonnifiadoftentxtionemaffnuetur^&adalia^^
ri <mreg«t. ! m : Habebat::rinynhaG.ilcnitcmporeinopocalpafuni,quodcalpafi^
J^^Cafiain cinnamcmum, & Galbanum in Sagapcnum.ldcirco libroprimodeantidotis,Opo'calpafum(inquit)exi-
apientcm
88 And.MatthioliComrrh
«pientem oculorum fttffufionemfubftantia tenuemftueautem tn emplaftrum ,fiue in ceratum , fiue in aliquoddigerm
meitcammtum,quodextrinfecmimponitur,huiufmodimynbAmintki<u,vimipfiusaugebU:atintraco
Uth.iiceftmedk.muntmn.Hn igiturfufimdiitafunt,tumqubdorationUferiesitaexpoftulara, tum etiamquta btc
r .. Jpecularinoneft inutiit:haaenmGalenm.Adhibendait4quediligentiaeft,ne&nosMynhamquandoqueopocalp a fo^
pir^ohriprct dulteratam emamus.Ad b<tc Srafauolo Ferrarienfi animus inclmare vidctur , vt exiftimet Uyrrham offitinU vulgarem,
bata.volcntis bdellium effe.Cut haudqitaquamaffentiendumputauerim-.fiquidem mynhahacpellucensadeb non eft, nectaumoglu'.
MyrrhamoF- t inofimilU,vtbdeUiumejfetradiditDiofcorides.Etlketqu<edamnoftratU myrrhe. frusla quaHdoque translucida rept-
fic. cfli Bdd- rMnmr ,j mt ta men potttts h<tc(vt diilum eft)gummi adulterU,quam myrrba,vel bdeUiummempeguftu malefitium dt-
Uum " tegitur. Praerea bdeUium incenfum (DiofcoridU teflimonio) odorem vnguibus odoratuftmilemjpirat, quodin noftratt
myrrha nunquam,faciopericulo,fum Confecutus. Httic etiam alia accedtt ratio , qu<t magts ac magis hrafauoli animum
immutJrepotmt:qtwdfcUicetbdeUtumfoudigitisdu8um,trattatumjJatirelenteft
mynba verb,qu<t offtcitm venditur,digttorum attrttu conteritur,&fifrangaturperquim aridafefe ofjert.Caterum i«.
probamt Diojcorides,omnium<^ Mynbtfpetierum deterrimam iudkauit, qu<i aliquibus min<ta, aliis aminnia vocatur:
quamtumGalmmprobaueritlibroprimodeantidotU^omnibuffyTrogM
quidam.in hoc loco Diofeortdis codki mendamfubeffe. Sedcum in Diofcoride Graco legatur aminnea , & in Galeno mi-
rua,ego pottus crediderim,eos non idem mynhttgenm inteUexiffe. Plinius lib.12.cap.15. mynh<e arborUfaciem diligenter
Myrrhs h ift. ex p n p t> frj, w j j,. Mynham in HfdemJyluU, vbi& thus, permiftam arborem nafti tradidere aitqui : pluresfeparatim,
lm °' quippe multts i» locU ArabUgignitur. Conuehitur & exfyluU laudata, petuntq, eam etiam a TroglodytU Sabei tranft-
tumarU.S a tiuaquoqueprouenitmultumfylueftriprdata.GaudetrajhU,&ablaqueationibm:metiorradkerefrigm-
ja.Arborialtimdoadquinquecubita,necJineftina,caudkeduro,&intorto,crafiorequamtburU,&abradkcctUm,
quamaliquajui parte:corticem kuem,fimilem% vnedoriufeabrum altijpinofum^ dixerofoitum oliu<e,verum crijpw, 10
&acuIeatum:iubaolufam.Aliquiftmilemtunipm,fcabrioremtantum,Jpinifj 7 horridam,feliorotundw
iuniperi.NccnonfuerequiethttrUarbore vtrumque nafct mentirentur.Inciduntur bis & ipfie thurU modo^ifikm^tem-
poribm,fedk radke vjquead ramos, qui valent. Sudant autemfpontepriufquam incidantur,ftaclen dtiiam,cui mU
prafertur.Ab bacfatiua,& injyluejtri quoque melior tftiua.Non dant ex myrrhaportiones Deo , quoniam & apudalios
naftitur.Etfequenticapiteinquit.AdulteraturmyrrhalentiftiglebU,>immi:itemcucumerUfetccoamaritudinUc4u-
fa,ficutpotiderUargeHtiJpuma.ReliquavitUdeprebendunturfaporegummidetttelentefceiitis.FaciUimeautemadidte-
ratur Indica mynba,qu<t ibi de quadamjpina coUigitur. Hocfolkmpeius lndia affert,faeili di/tinctione , tanto detemt
tft:h<tcPitritm.Qjiofit,vtfacilecrediderimnoftrivfmmynhamIndtcameJfe:namquepermarerubrum,&iudeperc<t-
rouanas(vtdkunt)Atexandrtamimportatur.Myrrfuq<wquehiftoriamm)niniuctwdeferipfitTbeophraftiisiiL).i4.4. .
deplantarum hiftorUfecinqutens.Gigriiturtbus & myrrbaregione Arabum media circa Saba, & Adramytta, & Citi- '
b<tna, & Mamali:& exeunt thurU, mynh<e<j J arbores alufuper montem, aiuin pede motis culturU propriis: quamokem
, <tlUcoluntur,ali<tvitamaguntinculu.Montemifiumpr<taltum affirmant,&ningifolitum: aninesqtioquedetem
«Th«>phr' pknafiuere.Myrrbtarbmemtburc altitudineminorem,frutkofiorm<fenarrant:caudice duro,contorto%iuxtaterram
' craftioriijjura homittU,cortke Uui adrachm&fimili.Alii verb,quife vidiffeaffirmantde magnitudine fere confenitmv.
neutram earum arborum magnam referunt , & minorem myrrhte humiiiorem^. Sed thurisfolium laurinum , Uueiy
mynh£acukatnm,nonlme,ulmeofimik,criftimtamen,extrembfpinahorridulum,iligneimodo.itdcmea
ne,qiiaexfinuberoumvehementeregreffosfefeaquaminmontequafiffcdixet-e,atqueitavidiffebasarbores,&leiiionem
notaffe hoc modo ambarum : & caudkes, & ramos incifbs quidem ,fed atios velutifecuripercuffos videri , alios temiwrei
hncifuras habere : & lacbrymam aliam decidere , aitam arbon inhtrere: nonmfquam etiamfeibietias tcgetes ex p.thm
(ontextas,aitbifolum tantummodo circumpauimentatumMontem autem vniuerfum Sabtis diuifitm dixere : h»s tnim *°
locU illius dominos ejfe, iuftitia^ mutua degere, quamobrem nuUumfuas arbores cuftodire: vnde & tbus, myrrhani<j,fefi
largeadnauesfolitudinedeportajfenarrarunt.ll!udquoquefeaudiuijfedixere,myrrham, tbufa • coUeilumvndique ti
SolUdelubrum conuehi : quod Sabaorumefefanciijiimum interomniaregionUillius, cuftodefrLArabesarmatoshabere,
quibusfingtilosfuum tbus aceruatum,& myrrham eodem modo relinquere, pofita fuper acerumn tabella , iuerUfigmf-
(antenumerummenfurarum,&pretium,quodprofingulUmenfurUponendumJit:mercatoresverb,quiveiicrmt,tabtl-
tas aduetterceiuffyquodplacuerit, aitamenfurapretiumin eodem ponereloeo , vndemerces acccperint: faccrdatemde-
inde venire.parte^tertiapretii Deo accepta, reiiquum ibidem relinquere: idqueferuari tutifimidominU,donecaccefti
Venerint.Alii myrrha arborem terebinthoftmiiereddidercfedfcabriorem^Jpinoftorem^ :foiii:m paulb rotundius,gup-
tu proximtm terebintbo-.earum quoque veteresprtftantiores haberi.Nafti verb hanc, & thus in eodem loco terrafubar-
gilia,& fabulofa: & aquasfontefluentes raras admodum comperiri. Hac ergo illU repugnant, videlicet ningi,& imbri- J 9
bwpcrlui,&amnibuslocumillumexhiUrari.Sedhiquide>!ialteraquoqueIoHgemaioreignorantiaUboraruttt:thute-
nim & myrrbam nafciexeademarboreputauerunt. Quamobremverifimilim ipfi narrarunt ,quosexheroumoppido
M . profeciosnaHiretulimM.Mynh<ia!iudftilUtitium,a!iudfiftitiumconftat.Prob4turmetiorguftit,^ normaconcolo-
inlibrU ™" rm Mli ? ,unt: hailenus 1 heopbrajlus. Myrrba dracbma ex vino Cretico calidopota , bora vna anteparoxyfmum datttl
vtiliterquartanariU,fedfud a reeos in leitoftatim oportct,tribus rcplicatUpotionibus , in ipfis accefionibus. Hocmedia-
mento ego ipfe curatusfum. Valet quoque ad idem in CatapotiU cum Tberiaca conformatis, magnitudine cicerts. Homm
fi^»mquotidievoretur,horavnaanteparoxyfmuni,quartaiiariibenehabebunt.MynbaponiturinAntidotU,qu<iad
° y . V men ^ me M OTum ^' m ^bumiilm,&aduerfmpeftilenttamparantur.FitqttoqueiM
Decoquuntur ouagallinarum, quoufquedurafiant, deindefecanturfecundttm longitudinem in duaspartes <equales, &
fucu» cx exemptUvitellU,replnturMynh<tpuluere,conduntur<j 1 inbumidoloco,donecMynhaliquefeatin oleum. Huius vtrts^
Myrr. ad m .f<tnt adtoltendas vulncrum cicatrices.&faciem erugandam,vbifrequenterillinatur. Ceterum alio quoquemyrrh<tftt-
g as. "^"^ n « n nulUfacimabfqnerugispr4eruant.Admouentigniimeamnouampatellam,q M
de vino atbo cu impettt oreprcieito,patetlaipfam reftingnunt, mox captte Imteo ampto contcclo , vaporefacie exctpiunt,
fubinde in eandepatellam rurfus ignecandenieMynhacontritaproiitiunt, eodem^iinteolo conteiU fumumrecipittnt,
demtt ipfomet l'nteofacimcontegunt,&dnmimmfecoiiferunt.Fiteiufmod,fucofenguitsoaodtebmparato,vteafer-
«oaioro. fcrrptumreltqutt.Myrrbafecuud,ordiniseftt,mexcalfacientium,tumdeficcantium.Itaq^^
g^inareeapoteft.lneft&amamasnonpauca,perqu M nf<xtum,&lumbricostumenecM,tumeikit-. adefthincti
&ib-
In lib. primum Diofcoridis.
89
&Mcrgcnd>potmria.SicigiturocuUribmmifieturfa(ultatibm,vtiqucqtuadvlcffa,&ffa
tur.Eadcm dccaufa inditurcr medicamentu,qut adtufiim vcterem,& afihma,fiue anhelationem exhibentur.non ta-
tnen arteriam exatperar,ficut abftergentium nonnulU , veriun adcb moderatam obtmct abfterfionem , vt nonnulli eam
Mm acuquavocant,medicamentucommific*nt,tanquamfHffi(icmcrexcalfa(iens,&deficcansmedt(amen: fcilicet
a bf!crfioncmproficifientemabamarititdincriihil\\rentcs\h*(Gal.Ponovbimjnhadefit,Gal.infu((C(Un^ Myrrhs Cac-
t,baisGattnteft,nobisenimt}uritiscenfetur)odor.mim(aUmumfupplcr.Ct>nftantinmverh amaras amygdalas eodem « dimC!l -
p m i„cScdequtdmh:cmjropolasadinonitosvelim,vtnudopactoeoriimfiqitaiiturdoclrinam,quiiubeiit, Auicenna
tuclonutemtUmtilltcra,»i)nhtIocopipernigri!mfupponere. Namqtte Auicenna banc fententiam omrimo refellit,
cum vtatur hu verbu.pro mjrrhafiibflittuiidumpiperu nigri dimidium aitqut pcrbtbenufed hocfalfttm eft. Poftrcmb il-
10 lttiffitmnotandumefi,quod\VtGaUnquithb.2.decomp.m^c.pffgeiiera)mjrrbafimpamedicamentis eft commif-
(enda.cum ab tgne ttilluntur.quippe qut coqui miniiiiepatiaWr,veluti etiam tbtts, & aloe. De Baottca autem mjrrba, Bccotica myt
qutddtcam mn habco,qubdttate nofirafit(vtarbitror)omnibm incognita. r./j.6^afic Grtcis dtcta, Mjnba Latmisap- '»Jj a- .
pdatur:LnMur,ftuMor,Arabibus:Minba,ltalu:WKXt)m,Gffmanu:Mira,Hiftanu:Mjnhe,G4iis: Mjnha.Bo- Hommi '
bemu.
■f- Exmtplaria Grtca tjpu exprcfahabent,Sia.yea'.^ri^tftS^^anftM,ideft,i]btaaU narium. Qtu verha
wmitionni! adp.irtem tiafi referre vtdentur, non autcm adinftrumcntum, quo debeatftcri inuntlio. Siquidem, tefte et-
iam Gttcno lth.ti.de vfupaw.tm, ttptfeu w*«p iytwpars qutdam naft vocatur.
Mvrrh.t, wS:U Hippocratixomimmis opinio,nobis non eflc veram Myrrham: aliqui tamen exiftimat
t° Benlbinum orriciiiarum,vcfam ciie Myrrham. Sic Beniouinum Amygdaloides , cilc apud Diofcoridem
Myrrham Troglo dyticam.Gummi verd quod Luiitani Anime vocanr,multi Myrrham Amineam Dio-
(:oridis ftaruunt.Sic & Indicam Myrrham a Plinio vocatam eam eile.qua veraMvrrha adulterabatur.De
Bccotica Myrrha qus proponit Diolcoridcs.videntur non genuina , quod ex Scrapione capitc de Myr-
rhacolligipoiTe videtur.qui non radiccm arborisdicit, fed inquit,Myrrhaqua? eitcx tena, qmc dicitur
Laprotcnojid cft Bceotia,ablcinditur ;x radicc arboris.qux eft. m tcrris illis: vult erco cx radice exfondi
quemadmodum inciiione ehci lolcnt rcliqui liquorcs:at harc hodic oninino non.cognoicitt»r.
STupajj.
S T Y R A X.
CAP. L XVI II.
, vTyrax lachryma cft arboris malo cotonea- iimilis. Pr.-jfetiur pinguis, flauus , reiinoius , albicanti-
^busgrumis.quamplurimuminiuaodorisgratiapeririancni, quidummolhtur, mcllcumliquorcin
reddit:qualis c a Catabalis,Piffidia,& b Cilicia deuchitur.Deterior niger.furfurofus, c friabilis, canoquc
fitu obdu&us.Czterum lachrymainuenitur gummium limilitu Jine.perlucida, & myrrha: a-muk ■ vc-
rum perpauca manar. Adulteratur ligni fcobe, quam vermiculi erodcntes excuflerunt , mellc , & iridis
fcdimento,& quibufdam aliis. Alii ccram, aut adipem odoribus imbutum, flagrantiffimis iblibus cum
ftyraccfubigunt.&perlaxa cribriforaminainfrigidaaquavelutivermkulosexprimunt, va-imndant-
que. Styraccmhunc, tquoniaminverfniculoxam
STYRAX. ipccieai contrahatur, icoleciten cognominant,
a Orib. leg.
b yaCuki~T>i$
cMeum, ha.
bct tantatR
i. fiiabilis*
■Slyu^ /^
quem tanquam iyncerum imperirj approbant , non
animaduertentes adprccipuam cftoris fragrantiam:
f.quidemaceradmodumeft, qui adulterarioms vi-
tio caret.Styrax calfacit,emollit, &concoquit: me-
tletur tuffi,deftillationibus,raucedini, graucdini , &
inrercepta- voci:vuluar pracluia-, duritiaue laboran-
ri conuenitxit menfes potu,appoiiruqtie: aluum lc-
uiter mollit,ii exiguum cum reiina terebiuthina ca-
tapotij modo deuoretur.Miiceturvtilitcr difcuticn-
tibus malagmatis, acopiiqtic. Adolctur autcm,& i-
gni tonettir, vt fiat ex eo veluti cx rJiure, fiiligo : ad
eadem conueniens.ad quc; thuris fuligo.Ex coetiam
in Syriaftyracinum oleum compomtur, qtiod cale-
facit vehementer,& emollit:verum caput dolore af-
ficit,aggrauatque,& foporcm adfert.
^ TjratispUntafroceritatc, acforma malo Cotonex eftfi- Styracis con-
milis.EoLiatamenlongeminoraprofert,aucr[.iparteal- ^ der - & tilt.
bicantia,folidaque, robusla, ohlongapaulo , Utioretatr.cn
ambitu.Flos eft tlli alhus, aurantU malt haud longi difiimi- '
lis.Baccasprofertlongopediculoappenfas,&tenui quadam
Unugmc obductas, rotundas, & m acutum definentcs , nutis
fercPontica magnitudine, in qutbm altquot conctudtintur
ofiiculafemen contmentia. Habcntur Stjrackflanu in Ita-
lia nonfolum m hortts nonnullis, ac viridariis/edetiamjpo-
thproncnientes in Romano , ac Tjhumno agro-.fcdin Italia
gumi nonproferunt.Hancplatam vidi egoprimitm Veneriis,
m vindario dariftmt medici Maffei aMaffeii , vbi aliafinra
& rara,dtiigentercoluntur. Gummi.qubdc Styracis pl.mta
emanat.vocaturfafiim inltalicis officmU SteraxCaUmita,
" 1 quod
po . And.MatthioliComm.
quedcognemen ex Galeno fibroprimo de anftdetu acceptum crediderim.Namque ipfe defimplicibus medkamentU atei
qu<t ad theriacx compofitionemfaciunt,optimum mdkauit ftyracem,qui in calamu e Vamphilia ferebatur : vnde cala'.
mitjt cognomenfibifacile vendkauit.Itaque cum non alius habeatitrftyrax,qttiftt bocgenerepraftantior, in vfu meden-
tiumeft,ndmnpharmacepoluimpnantfimmedkamenta,qu<tftyracmexcipiunt,calamiucognemmadiiaant,qu,
indtcent,feprimum dotibus inteUigere.Nec iUttd quidem ab re: qtiandoqutdem Galenus eodem loco mcmoris. prodiderit
hocJiyracisgenustantumpr<tftarec<eteris,quantumvinumfalernumiUud bomtate exceUit, quodacauponibusvendi-
Manardi k- tur.Quo argumento fretus Manardus Ferrarienfts exiftimauit, vbi in Diofcoridis codice legitur toiSto ( 'i^p i x«TafeA ( '.
ftiononpro- Ty l( ,beceft,talueftCatab.ilites,potiuslegmidtmeffe,talueftcalamites.NequeprobatJeciienemmutandameffeinGahi.
bata. liten,quemadmodumfecitMarceUus.Sedprofeclbhacinre(etfiManardusfueritvirfumm^docirinapraditus)mihima-
gis MarceUifententiaprobandavidttur,qtiippcqu<tVlti^tefttmoniocomprobaturlib.i2.cap.2f.vbificinquit.Styracemi6
Syrta liidxmproxtmajupra Vboemcem gignit circa GabaW& Marathunta,& Cafiium Seleucu metem.Atqueetiamei
. Fnchfii 'o^i-adftipulaturOrtbafiicodexmanuftriptiis,inqtiolib.i2.legiturya^aKhv;&nenxaTa^a<\iTi,f.PorrbFucbJius midiau
mo ftyraccm n ojh<tatatuclari0mus,inlibre,quemdecompofttionemedicamentorumfecundbcondidit,jlyracem calamiten liquidu
rouidif^rr / a ^ ffw /f^ noB ^' 4 (9 w ^ KfMWf ? M '^ mv '^ fo j rrff ' owf /^ Ww '9 w ^ OT 9 M ^'" M ' 4OT ^^ a ^ errta ''- VeruminhocFucb-
icprofaata. fitu(pace eius dtxerimja veritate defcifat , quandoquidem Diofcoridu ftyrax lachryma eft arboris malo cotonuftmilit:
cujiuiUepr<t/iatcatnu,quiflauiueft,refinojk,grimiosbabetalbkantes,&dummoUitur,melleumliqitoremreddit. Sx
quibusfacile conftare arbitror,ftyracem nonfuiffe tiqtiidttmfed ingrumos concretum. Neque certe mihi rationi confonu
videtur,exeo quod Galent temporeftyrax in calamis vebebatur,inferre ipfumfuiffe liquidum. Nam (vtmeafertopmio)
non dii.t de caufa quiftyracis lachrymam colligebant,eamJiatim in calamis includebant,quam vtfuauis eius odor cofer-
uareturjdquodetiamctimdicJamnofackbantii(vtmemoriaprodiditTheophraftmlib.?.cap.i6.debiftoriaplatarunt)i'<i
qui ipfum in Creta legebanf.fiquidem ti ditiamni manipulos inferula,aut arundine intercludebant , ne viseius expira-
ret.Vraterea ciim apud veteres Gr<tces nulla(quodlegerim)cxtet liquidiftyracu mentio , haudquaquapoffum huic Fucb-
fifententi<tadh<trere:quinimocogoreamprorfusrefellere,quodreclimfentirevidearcumArabibus, & recentioribm,
qutperliquidumflyracemnonaliudintelligunt,qu s amftat~lenmyrrh<t. CaerumVliniolococitatolaudaturftyraxpofl
fupradicla,exVifidia, Sidone, Cypro: e Creta verb minime. Reddidit Vlinius caufam , quare eft , qttod ftyrax ple-
Sryracisadul- runque puluerulentmexiftat , dicens, qubdineumcircacanisertumaduolantpennativermktdierodentes, obtdque
teratio. ipfuminfcebefordefeere.AdulteraturetiamJtyrax(vtidemferibit)cedrilachryma,velgtimmi,melle,autamaruamyi'.
Olcu ex Sty- daiu:quocircaretinend<tJuntnot<t,quibusDiefcoriduaucioritatepr<tJiantifiimmcognofcipoteft. VaratureStyraceoleu
oderatum hocmodo:.' tyrax biduoerofetrum aquamaceratur,deinde vna cum aqua in vttreo vafe,luto circumiinito ccl-
locatur,huicroftratolambko fupmmpofito&infernacecollecato,ignufitmoderatus,quoufqueaquatotainrecipkmio
vas deftill.tuertt.Cum verb oleumfluere inceperiufortiore igne opus ett,donectotr.m effluxerit. Puftabit hoc oleum mn
Scyracis vircs foliim ad odoramentafed etiam adea omni<*adqu<tftyrax:efttamen longeadomnia valentiusMuitis memtnit ■Galentts
ciGalcno. fib.S.fimpl.medk.ficinquiens: Styraxexcalfacit,emollit,concoquit:quamobremtiifiibiu,catanbis,pituit<zdeltilUtiotit-
omina, btu,raucedinibufq 3 ,quasy.ofi'Cai<i^^ayyj<s-,vocant,prodeft. Tummefesfeupotumfeuadmotumprottcit.Combuftie-
mfuligo,thurtsfuligini quodammodo eftfimilu.-Z.Tvpa% rt Gr<ece, ita etiam Latine Styrax nuncupatur : Arabice verti
Mehu, Mehaha,feu Aftarach:Italice,Storace:Officinu,Storax calamita:HiJpanke,Ejtcraque.
t queniam in vermiculorumjpeciem centrahatur.Hac verba non leguntur in Gr/tcis codtcibtts tfedea (vt arbitror) <t
Ruellio ineertreteadieitafunt ob maiorem rei declarationem, qua banc ob caufam, leciare tamen admonito , nolis que-
querelinquereplacutt.
in officinL" Styracis in ofllciriis tres dirTerenria:;ftyrax calamita ,ftyrax liquida, & ftyrax rubra. Secuti fortafle A-
rabes,fiquidem Serapio diuifitin liquidum &ficcum : perliquidum intelligitmodo oleum exnucieis
extra&um, modoipiamarborislachrymam, modo ftillatitiumhumoreraeMyrrhaqueraSta&en vo-
catDioicorides:perficcamver6corticemfruaus,poftqUamexpre(rum eft oleum. Auicenna fiiriilirer
humidum & ficcum facir , humidum , vnum qui iponte ex arbore fluit, coloris citrini, quem Storacem
caiamitam vocant:alterum per deco&ionem coloris nigri, quem Storacem liquidum: feccs autem Sto-
Oeieomcli racem flccurn cfle - Videtur fic diftinguendum , vt alia fit Styrax calamira, fcu rubra , alia ftyrax
quibufdam "quida, cuius veteres Gntcos feciife menrionem necdum inuenimus: haccenfeturquibufdam Oe-
Styrax.^ leomeli Dioicoridis : hocjenim exquorundam iurculoruminaquadecoctionerieritradunt: aliaSry-
Liquidabai rax ficca,ieu ftyracis cortex. Ad ftyracis genera reduci poteft id quod Liquidambar nunc vocant, rcli- 5°
1 U1 nahquidaodoreftyracifimilis.qua: ex arboris magna; (quam Americi Ocofol vocant) frequentibus
ramis acfoliis hederae^cralfo & cinereo cortice inciio aut excauato emanat, cui indigena; corticem con-
Olcvtm deLi- fra<3:um ( waui o ris odoris gratia dum vrirur)mifcent. In noua Hifpania provenit , & ex India Occiden-
quidambar. tauadfertur. Cuiusdifferenria?aIiquot,autexvulnerataarborceffluit:autexrecenti refina humidolo-
co repofita oleum odoratius ftiIIat,quod ol.de Liquidambar vocant: aut ex hoc oleum exprimitur , mi-
nusperte&um, quocWrothecarinficiuntunautexramis comminutis& codkis pinguedinem innatan-
tem colhgunt. Folia m faiciculos collefta cum fummitatibus, odoris graria, veftibus Indi appo-
nunt, aquibusMifpaniemunc. Huius, i tyracis loco vfus , cumcahdum fitinfine fecundi &humt-
L &m"um dum S raJu P rim °--ledoleumlongefubrilius,&fngidis morbis vtilius. Hkc fummatim ex autorehifto-
hab«&«. V r ;*Me X iocanx, &NicoIao Manardedefumpta:quadere&C!ufiusin Garziam.Cafalpinus&hiftoria 1 * 8
itaetiiDra^. "guunenlisXiquidambar nominc. r
b ivjux\<t-
x ™. i. quod vsbxnit. BDELLIVM. CAP. LXIX.
fecilc moile-
c Mcnm «. B D 1 L L ' V M a f a,ii b °' ch ? n a PP cllant ' fi madelcon: ] lachryma eft f Saracenica; arboris. Probamr
X«t»V«. ,. ^"'^^^^'"^^^^^^«^«'g^nni^nmorem^intuspingue.bliquefcenffacilejigniacfor-
A Nonleg.d^^^tummodoraruAnguihimlc.Eftetiamnubdelliigenusfordidu.m
Orib. moffascouoiumm > caf P ala thiodore > exIndiaadueftum.Defenur e tiamaPct«oppidoaficc^ef.no-
ilUTlj
Inlib. primumDiofcoridis. pi
fom,eliucllvns,fcd&cul«tc/ccundum.Adultcraturguinmi,/e<litavitiatumnonperindeguftui amari-
rudincm repra-fentat, ncc v/quc adeo fuflitionibus odorarum.Calfacit, & emollit : duricias , & turgentia ^*"?*^,'"'
guttura,hunudasq; hcrnias difcutit cum ieiuna ialiuadiiurum : vuiuar fpiracula laxat appo/itu , & iufHtu: ^ bl ' uwIuD,
&partus,humidiratcsq;omncsc«raliit:calculospotucomminuir,vrinammouet:tuisientibus,&a/cr-
pcnteptrcufbis vrili/simc datur:valet ad rupta,vulia,laterum dolorcs,& difcurfantes /piiirus. Malagma-
rismferirur.quarcomraduritias, &neruorumnodos profunt. Contufunirefoluituraffu/bviiiOjauta-
quacalida.
Viujlaatifimum Sdtllium Diofioridi transluddum efi, tauriniglutinis in morcm, amarum.tacluliqttefiensfiicile,
10 crquodminiJumodoremcmittatvnguiodorarofimiIem.^odftmcdbnoJhotemporeiHltaliamimportatur,adeb Bdellij eon *
rarum ejhvt (qitemadmodum de myrrba diximus )ad oftentationem tantum ajferuetur , veladaduiterini , & reprobati fid ™ Ml °'
dtgnofiendi normam.Credidere quidam,boe vulgare Bdeliium, cuius pafim in offidnU eft vfius , conflart partim ex nigro,
qu$dli,diamiitit,partimvabexeoArabiagenere,quodficcum,refinofium,liuens^exPemdefertur,vtrifqueamerca-
tmbusfimulmifiu. Quodfiita resfibaberet,non ejfetplane molefieferendum , quodfaltem mtdiocre impeitireiur,pofi-
qtumuolmoptimomterdiclumefi.Verumetfihocfimpojsit.cbntamenineoparum^velnibilamarorUfientiaturicwii-
qmutaufneommbmtumnotis,tumq:ialitatibmfitexpers,quaseiDwfcoridestr,buit,eftpotimopinandu
id&aduUtrmiim tjfe.quam legitimum. Hincfaclum eft, vt quidam receniwrcsfimpiidum mdagatores , cum nobUper-
fiudereveUcm,BdtUtuminoffictnureperiri,licetnonadueaumexSaracafelicUArabudaitate,vndeaduehico-nfueue-
rat.fimniauermt communem mjrrbam legittmum cjfe bdeUium.vteorumfententiam refeUentes,inpracedenti commen-
16 tariofirip(immMtiius,quopafimvtimur,pluraquidcmbabmturgenera^
finofum,odorefctidolaJmquadantenttsproximoraliudtrasluddum,vtpotetaurinumglutiiiS,fedficcum,ama
pers.mdloq, oiorcprtdttum-.quoddam veib adeb vulgari mj/rrhaperfimile, vt ab ea vtx dignofii pojfet. Qua omniagene-
ratametJi,Ucgttmiaccnfcantur,offidiwtamen tanquam legitima , & praftantifima mmedicamcmU paftm temere
vfurpantur.BdehumJmptu tradiiit Ptinius lib.xu.cap.,x.bis verbis. Vicina eftBaclriana, in quaBdellium ntminatifi-
fimumMborntgraeJhmagmtiidmeolea,folwrobons,Jhtaucarprificinatura.GummialiibrochonappeUant aliimata-^^^ '
chran.atu maldacon.Nigrum verb.&in offas coniiolutum.hadroboton.EJfeautem debet translucidumSimile cerJ odera- "* " ^™"'
tum,& cumjrtcaturpmgue,gufiu amarum citra acorcm.ln fiacris vinoperfufium odoratius.NaJcitur & in Arabia 'india "
que,&Mtdu,acBabjlone.Al,quiPerat,cumvoca,,texMtdiaaduea U m,faciliusboc,&crufiofim,amarim4,atInd:
^mhumU,us,& & ummofii m .Ad,ilteraturamygdalanuce:buPl,n,us.BdeU^
j c c,ummed U amentorum,f,c,nq,„e„s:BdeU,umquodScpb,cumnom,nant, quodfane& atrmeft, &ret,nofummavU exGal.
emoBtmuadmodum,6~efficacUvirtutiseft.Ataltmm,nmpeArabicum,quoddi!ucidi U sefi,ma S Udeflccatmime'
moU,at.lg,turrecens&lmm,dumeft,&c,ntufumfacilemoUefiu,adomnia^
qumeft,&admodnmguftuamarttm,&aae,&ficcum,abeorum,qiuinduratamoU,unt,mediocritateexcid,tVtu«
Utrautem qttidam iUis , &poiif,mum Arabico, & adgutturU ramices, &herniasaq,wfas,faliuamatut,na ieumT»
fibigmts,vt m plaslriconfifienttamauip,at. Porrb Arabicum & calcutosrenum inpotufitmptum francerelZm .
t»«™"«'re,&crudor U mfiatuumdifiurfius,pr*taealaterumdolores,&rupm^
.pJumD,ofior,dubJeU,um:alterumvero cmufdam planupalmafimilujructumejfe trad,dit. lloc Neapoli feuenJL m>ralm *S e *
^^^^"•^ 4 "* 8 esiciliapctiu venundantur. wS2S,X«^ ""
Bernardc Clefio Cardmal,, & Prmc,peTr,ien,ino, i«i^C4arm Carelumy.inumf.mum^ZiZeba
40 »f«umv,d t ni m tmrerum,qu*admed,cammateriam
f'^''^rbocm,Ueq,,,bufdain,nuo^^
r'>M<Vtump,p«e,&fialefiolenmt«atfumunt,r«mq,,bdg«fiuiUab^
™^et.PonbtUavutgaruCcfagl,on^
H * Mibi
92 AncLMatthioli Comm.
Mibi qiitdem hacienus placuit Serapionis interpretationifubfiribere, vtpatet in principio huius commentatknis : nunc
verb qiud»iihiftiitiendumfit,fere tncertus fiim.V 'identur emm verba illa Dioficoridts ita diftinda ejfe , vt duas Utlbj
optimiitotasfactant:quarumalteraeft,nodoratumfit,cumfii<ffitur:altera,vtfitvnguifimile.SedrelinquitmduV
anvnguuodorattis,authumanmfittnteUigendus:ebtammincimataiiimus,vtputembumanumvngucmintcUigi,qubi
Pltn.lib.xu.cap.ix.<UbdeUiodiffmns,BaartanovnguesrtdtUtcandtdos,cumit^
didivngues.Exhismmirumverbuliqun,BdeUiumiUudalbumaculisvnguihumanofimilibusrefertumeffe.ldquodet.
iam vtdetur BdeUio afiignaffe Damocrates infiuis carminibm,qtitbus cypheos compofitionem cecinit, & que a Gale. refe.
TUnturlib.n.deantidotii,dbitafiaibit.Zzotvvifi.?J\x0oKi<iuixi>,£<fc*Ai>i Ovvx*<s < y ,<"vaXahcvlZS.Utcduocar-
minafioluta orationead verbumfic vertemus .'.tmci odoratt duodecim,& croci vnam,BdeUij vngues drachmas tres , affn.
latbi duasfimis Sane qubd Damocrates BdeUq Vngues in c-jpbeos compofitionem addat,me magis mouet, vt credam Btttl- ,
lium notampecubarem babere,qua vnguium effigtem reprtfentaf.aut qubd iUttd BdeUiumfit prtftantius , cuifint macu-
Uhumanisviiguibmlimiles.Sedhjufortaffefufm,quamdeceat,vtquidalii,&quidegofmiaminiUKDiojcoridisver-
bis,exponerem,ita tamen vt maltm eruditiorum quoque iudicium effe.
Bdelliumdenfatalachryma eft ex arbore quadam .Cerafb fimilicorrice veftita % emanans,atquc
circaramulos in magnos grumos concrcicens,qui tam integri,quam confracli ex Arabia , India , & vici-
rusaliquorlocisadferuntur.vnacumadha-rente fa-pe cortice & tamulis. Hoc myrrha:concrctione&
, afpedbu limile.quare ccnfuit quidam Bdellium Myrrha: fpeciem effe ( quidam Anime eife voluit ) a qm
Mrehadtf ditferr.nonfolumquod arboresfinrdifterentes,fcdine_oqu6dMyrrhafitfragilior,& inigne vt refina
fcrc^ * " atdeaf.at Bdelhum magis naturam gummans re(ipit,difficile enim ardet,& humore mollefcic, odor non
finegrauitate fuauis.Sunt autemeius fcx differentia::i.Maioribus glebis ruffum , &cum frangiturinplu- ij
Bdellii diiFe-rimosgrumulos diffiliens, mediocriteifplendeiis:2.mino'nbusglebislubfufcum,intus ruffum, cum
rcutiaefex. frangiturin duaspartes qiiafidiiIeftumlediuidens,rranslucens,denfiim,lentum,glurinofum,pingue,
&lachrymasalbascalidoinlocoemittji5js.5.nigrum,inrusinnigroruffum,glutinoi"um,mediainteithus
& gummi ceraforum qualitatem redpiens.^.Nigrum quoque, fed intus fuluum , purpureo colore , ma-
xime rransluccns,molle,glurinofum,cerafi gummi fimile,eiufdemque (aporis.j.Colore & iapore priori
(imile.ied inrus pailidis aut candicantibus m.iculis diftinguitur. 6. pallidum aut candidum , gnimis ob-
longis.mediocribus, multis,longis,gurrisdenfatisconcretum,amarum,ingratum,omnibusipccicl)jsa-
cerrimum. Eligendumeftinquouisgenereafpecl:u,cum frangicur,niridum,cornu,aut taurino gluti-
ni fimile.magis translucens, pinguius & mollius , cum hoc recentis indicium fit.Sunt qui Cuciopheram
de qua inferius Matthiolus aget,Bdellii fruftus nomine allatam cenfeant, & vtrumque idem ftatuimt. , p
a,',S«o?. THVS. CAP. LXX.
iMcum^jj, | Husineagignitur Arabia,quxthurifera cognominatur. Primatum tenet ineogenere mafculus
k> ':k. A ftagonias appellatum,fuapte natuia rotundum: tale autem f indiuiduum eft.candidum , cum fran-
b Mcum 1 1, gitur.intus pingucin fuffif u ftatim ardensJndicum ver6 a fulue(cir,& colorc liuet, led rorundum indu-
/m^u. ftriafadlitantmaminquadirangularesformas dillcdtumficftilibusvcrfant, donec rorunditatern contra-
hat:verum huiufinodi thus tempore flauefcit,quod atomum , aut fyagium appellant. Secundum locum
habett Arabi8|(a,& in b Smilo naicens, quodaliqui copifcum vocant,minus mulro , & fuluius. Eft&
genus aliud,cui amomite cognomen cft,alioqui candidum:quod dum mollitur , maftiches morc digitis
cedit. Adulteracur omne thus f in itinere pini refina,& gummi.quod facile deprehcndi poteft,
fiquidem fufficum gummi flammam non eiaculacur , & refina in fumum cuanefcit , rhus vero
ftatim atdet:idem maleficium odor prodit. Ad calfaciendum , & aftringcndum pollet : ocu-
lorum caliginem difcurit, caua vlcera complet & ad cicatricem perducit :cruenta vulncra gluri-
nat.infrenatque cunclas fanguinis eruptiones, etiamfi cerebri membranis effluat : vlccra, qua;ca-
coethe vocantur,& fedis, & reliquarum parrium permulcet tritum cum eo & lacte linamen tum : formi-
cantesverrucasinrerinitia,impetiginesqueex aceto,& pice ilhtum tolht:ambufta igni , pernionesque
cumfuiUe adipe,autanferino,& vlccra in capite manantiacum nitro.fi infricetur,fanat:paronychijs cum
melle, auribus fradtis cum piccmedetur.ad reliquos aurium dolores cum dulqi vino infundirur , inflam-
matarapartu mamma?,cum cimolia&rofaceomagna vtilitate perunguntur :additur ad arteria- vifce-, p
rumque medicamcnta:prodeft fanguinis excreationi potum.Sed in fecunda valetudine hauftum infini-
am mouet,& largius cum vino potci interficit,in fidtili mundo thus crematur, flagrante glcbula fuccen-
fum a luccrna.donec cxuratur:poft perfectam vftionem operire oportec , vfquedum re(linguatur:fic c-
nim in cincrcs non redigitur.Aliqui ollulam a:nco vafe cauo circamedium perforato cingunt ad excipi-
cndam fuligincm.vt in eius men tionc mox oftendemus.Alii crudo fi&ili hito oblico, & in fornacem in-
ditccremant.Fictili etiam nouo vivacibus prunis torretur,dum non amplius bulliat , aut pin<ncudinein
vaporcmvc emirtanfacilc cnim comminuicur, quodpeniftum non eft.
*A C i«x,C a /o U . CORTEX THVRIS. CAP. LXXI.
b Meum t P Ra " fcm,r churis cortex crafius, pinguis, odoratus,recens,la.-uis,minime fcabcr,finc mcmbranis.Ad- ifl
/iixifuim^v . ulremtur admi(to d pini>aut nucis eius cortice,fedhotumindexigniseft,fiquidemreliquicotticcs
ik i.Srrot T i- lurarinc ^ ua ^ uamincCndunWr '^^ Codorc ^ m
fragrantia vaporem eiaculacur.Thuris modo vritur:& vis cadem.qua: thuri,fed validior ,adftrin?ent:or-
que. Quare pocu cruentis excreationibus, vuluis fluxione laborantibus in peffo confert : ad cicacriccs
oculorum,& caiu.fbrdesque efhcax eft:coftus fcabris lippicudinibus auxiliacur.
iAxvm\,i2*,'«. M A N N A T H V R I S. C A P. L X X 1 1.
aNon ic K X/T Anna thurisprobaturcandore, micarum frequentia,& puritate. Vini habet eandem , quam &
Orib. t fi us / ealnua " aiufcu,am - s u nt q'» a c n bratapinirefina,acpollinc,autcorticeffiuriscontufia Hul -
aut pi-
InLib.primum Diofcoridis. $$
terant. Scdhzc igne deprehcnduntur : neque enim zque fuffitu aerium vaporem, fed fuiiginofum
&impurum expuit,&: pcrmiftum fuaueolentia: halitus virus habet.
£ AaX.»>,£arlnii,
FVLIGO THVRIS.
CAP. LXXIII.
FVli
oU;
tegras Orib.
addit.
/KgineTn thuris ficfacito. Forcipicula lucernis acccnlas fingularim thuris glebas in nouam fi&ilem
oUaraconcauamimponito:&:a:reovaicin memoperforato,deteriadiligenteriorde,obtegito:alte-
, tamadmoueto , cx altera eius parte , aut vtraque.fubieclfs quaternum digitorum altirudinelapillis,
quuracilius pcrfpici queat,fivrantur:&qua locus capax fuerit, glebulas alias afupponito,& antcqu.ua
prorfus prior glcbareftinguatur , aliam imponito,donec fufficientem fuliginem videaris coegifie. Con-
rinuo tamcn cxterna: a:ramcnti partes ipongia, aquafrigida madefafta abftergantur :ita enim tempera-
to a-ris reruorcfuligo omnis inha:rebir,qua: alioquiper Ieuitatem decidua thuris cineribus admifcetur.
Deraiaitaqsfuligine, ciniscrematithuris feorfum fubtrahendus eft : idem opus, quoad fatisfa&um tibi
videbkur.obcundum. Oculorum inflammationes mitigat , fluxiones fuipcndit , vlcera pureat,caua ex-
plcr.carcmomata iiftit.Simili modo c myrrhajreiina^ftyrace.reliquiiq;, lachrymis fuligo excipitur.ad ea-
dem conucnicns.
CVm thus, Tbtiris cortex, mannx,&fuligo ab vna tantiim arboreproueniant, fwn aliemim duxi de his omnibus vni- Thurishifto.
to commenturto diJfirere.Scdprimitm a thure exordiens , ciim Diofiorides in eius firibenda hiftoria,non latefedif- " Theophr.
•»o funiUt,rtcosvotHompotesfaciam,quieamaudiredeftderant,hureferam,qutexTbeophraftolib.ix.cap.nu.qUt- &Win.
qiuexP!inioltbroxu.cap.xiui.diligenterexcerpfi.Gignituritaquethm(vtidiprodiderunt)prtterArabiamnuliis,acne
Arabit quidem vmuerjt,fcd priuatim cuidam loco m mcdiofere regionispoft Atramitas pago Sabtormn , qui caputretni
sft:tracIusuJpeclatadoricmem vndtquerupibusinuius,& adextramarisfiopulis inaccejfus. Syluarum , quj thusprofe-
runt.longitudoeftcentum miliiapaffuumjatitudo autem dtmidium eius.quas & Mintiattingutaliumpagum colentet,
perquosthus euehitur vno tramtteangufio.a qiubus etiam thus Mintum olim ditlum eft. Siqutdem hipimifuerethuris
repertores,etuscf ; commerciumprinu fecere , maximefycxerccnt. Ctteris interdiilum efl,his exceptis, vidcrethurisark*
res : ac ne Mtntorum qutdem omnes ( vtperbihent ) tpfits arbores vtderepoffunt. Ius enim in thus,ipfumq leoendipotc-
ftas,tricentum tantumrnodo ejfefamiluirum dtcunt,qiuperfiucefiiones idftbi vendicant, qut etianmum ob idaproptn.
, H^popf^ficrtvocantur^qubdcbnvulnerantarborem qttl
THVSETEIVSFOLIVM Uquor defluatjtut cum metunt , necfccminarum , necfuherum
fongrefiupoUutur-.atqueitareligtonemercesaugentur-.quidam
promifiuumitisMinttsomnibus effetradunt,&vnoquoa,ann«
| intertpfos diuidt.Ctterum quanquam prifeiRomani in ArabU
bellageffere,thuristamen arborisfacies a nnllo (quodequidem le-
gerim ) latinorum tradita eft: ncque Crtcis etiamnum auaori-
bus(etfipluresdeea confcripfirint) deeiusejfigiefatisimerfccon*
uemt,ltcetdixerit Theophraftus, qubdarbos thuris, qiufeuper
Sardesapuddelubrum quoddam fiurrexit , fronde lauri conflet-
Thus duntaxat metifolebat incifio arboris cortice, canis ortu,fta-
grantifiimU tfltbus.qubdtuncefiethtimoribus maximeprtgnas
quodpoftea legebaturfequenti autumno. Verum dulcedo qutftm
aliam vtam attulit,qua etiamprimo vereipfum legeretur.incifis
perhyememarboribtis. Excipiturquodexarboreprofllit.atque
dtflitlatpalmea tegetcvbi loci naturapofeit,alicubi areacircum
P"f't".Purtus&perIucidiusillomodo,fedhocponderofius,minut
pellucet,mtnus% viribuspollet. Vindemia vemathus rufum emit-
ttt.neccomparandum priori : vires enim imbecilliores fibifiorti-
k tur Creditur noueUt arboris candidius effe,quam vcte+:quod,
htfitmarbore,ferrodepecfitur,ideo^corticofum.TradiditDio.
feondes prtter Arabicum tnueniri& Indicum, idtamenflauc-
fcere-.quodindicat ,thus & inaliisregionibusnafciprtter illiid
prttt]fabZZ ^
f^f^ m »^g'g^d.x t retamenpoft
'^Pf M ^fe«tmcts,&d,arrh a alabor,nt,lms,^
Te.fng.it trtftniam ,crlttificatcor, & conuemt omnibus eim affecftbus,prtfertim vbi mifceatur cZSa*
l»<"' d >°Pt!»4<»t. F ,tetburemed,camen^^^
^'f^ftpevnatantumnocleaffeclos^
^"I^f^tuorrcfi,ngu,tur,repe m ^^
Uareneac-aloccxapiaturotu vmm albo,&cuml,cm,o introducatur in nares: Thu ru fuffou Canat, ™Zf?"
f^fT m , c °'°pj>r are ^
^>^liaadfii^atufi,m,ftvmm
quoquetdmodum vtilis addyfentmam hocmodo.Sumito Thurisjafiiches cuuIuedrTlZ 7 , Thun P" ,lalJ
tus.
94 And. Matthioli Comm.
■*-.. • e , ti<shc,yf:a.tniosdoloresmiilcet.Thm(vtfimbitGalenmlib.su.fimp.medicam^
^ll^ xalvefoprmio,paululum % adfiringit.SedcanMominmum
i„defu,ief!renuequoquedeficcat,adeb vt ex ficundofit ordme completo dejtccanttum. Eftautemcrafilorumparttum,
auJwLnThus.&minmharticepsammonUM
m edico"mh£moptoicu,flomdchicu,caliacu,&djf m tericu^
cetites fed & »s,qu<t tntrb incorpmfUmunttir.Rdmmeim(legofuligo am,0- tnfia rattonem reddam ) t umfiatoru , tum
caltdtoru e/tfaeultatis , qudm ipfium thus, adcb vtadtertium vfqueexceffum peruetttat, Uabet vero ettam abfierfirim
q uiddam:itaq:,eeonommeexpurgare,&tmpIcre,qudinoculuconftftuntvlcerd,videm
G&^,\ cvs[£cGaknitsXmm,neqw§iamfortaffemep
teftiwcus. Ga [ en ^ oco c j M0 nonJolumGerardiGaudam verfio reprehendeniU(qtiodtammtnterpreti vim
fed etiam tn Gracis mn ipfms Galeni, ttim PakliAegineU codicibus comunis kttio deprauata videtur.quippe vbi in thu-
ra MWWr«fKr*/W &\i/.5 <^ 6*a^ ; ^™ g^
efi,vtverftfGerardmMmus eius tum ficc'mu,tum calidioriseftfacultatis,quam ipfum thus , recltus kgendumputaue-
rim, : .'jt e.bihYi ainv,hoceft, Tithgo cius &c.Qux qttidem kctioprimb Diofccviduteftimonio comprobatttr : qui pr t -
terquamqifodramorumnoKmcmmtfipfitir.trisf^
fluiit vkera ,f.iciiltatem ineffe teftatur. Oeindc :d mantfefte innuiffe videtur Galenus in praditti capitts calce illa compt.
r tfione cum inquit,veiutl ex mjrrha, &ftjrace. Nam lib. \ui.fimp. medic.de ftjraceagens -.ftjracis combuflifuligofm.
qinftburufulmni quodammodo eflfim:lu:& libro vu.defuliginefiribens: Vrimitm entm,ait , thuris fuligtnevtuntur,
l,oculariasmedumasmifti,eairidelicet,q^adoculosetiatmiumphlegmonetentdtosacco
xione tentantur,& vicera habenf.nam & ilU expurgat,& carne replet.Ad tuc vfurpant quoque eam adfacultates,qua w
VO cantcaUibktbaras.PMereaterebinthin£,mjnh£%fuligomoleftiacare^^
dammodo Valetior eft.His tgitttr raftonibus afferere nbdubitatterim, hocin loco vulgatos Grtcos codtcesfortaffe ftbranon
incuriavocufmilitudme"deccpterumdeprauatoseffe:qttodgftocohuiusv
feriib-Mltqu&ramumgermenuefigriificat.Quodetiamapen^^
tempore leqjtimm, & incorruptumhaberet,qus. hoc Galeni loco noftra ttate de thuris ramo kguntttr,ca ipfe Gaieno u-
ie purefeHn<,dethurUfunio,fiiifuligmelegit.Qjuditemapud
oiibano keirJ.r-.fumus eitu eft vehemenfwris exiccafionis &ftipticitatis -.tametfi Paultts hac menda non vacct,velfitiipft-
m fortafftvelpctimlibrariorumc:dpa.Nama!iasnonpoffemnonadmirari,qubdinGaknoleSionemhanc
^atonanimtdumiffeuqmnadmodumhaciunnoftr&aatuintapretesmihiqiftdem
teritm thits (vt Galemtsfcribit!ib.uu.decompofitionemedicamentorupergenera)concoquit,&pm mcitet in tcmperatii j(1
Auicen. lap- (tfmnbm, nam in httmidufiarcoftcu eft. Pncterca ciim dixerit Diofic. thtts tnficunda valetudme haufium,infaniamfaci-
fus " re, & largius cum vinojumptum iuterfuere , hinc Auicennam crraffe credtderim, qui & deprauatisfenfibits,&abo!:tt
memorm thtts opempraftare rradtt.Porrb credidcre noiinulli thuris Mamam apud Gr&cos effe , quam noftra etateictb
colIdpfit.mfuperarborumfrondescoUigimiis,quam^tanquamomniexparteinnocuuminedicamentum,6~vtingereii-
vj a i tibits multeribus, & pueris,& deticatu dcijcientU aiuigratiapropinamus.Verum rcs qttidem alitcrfi habct : namqut Pli-
^atma t m- ^ ^^ ^ complures produnt, Uannam thuris effe micas eius concuffu eltfas , quod dum conuehitur , enenit -.quodetim
teftatus eft Gaknus lib.uu.dt compofitione meaicamentorum fecundum locos. Sed quoniam thttris Mannamihi redegit
in mentem Mannam bancpttrgatoriam cditm demiffam,vt plenius legenftbus fatisfiat , cum huius nufqttam meminmt
Di,fiorides,dctatradam,qU£exArahummonumentu deprompfi,qu*tjfipfectiam m Calabria vidi , vbi laudatifiimi
tilhfrttiir.Eft igttur manna quidam ros,fiueliquorfuattis , qut ex aere veniensfublucanis temporibus,arhorum ramis,& 4°
M*a*x.ccd<:-fr oni ,i m j m b%,lapidibw,&fokinterdm
ftis hiftoria, mmm j£ cimMl i lm A uo tantiimgeneraipfiinltaliavidi,quortimalterumaborieMafip
K gsnera. . itfmurSm ^ uoiexmientefetttur J u pl ex l u beturfiecics:pr^
neagranorummaftichesfimilitudinefumpto:infirmaverb,&vilua!tera,qut Bombjana nuncupatur , quippe gutnil
aliud eft,qtiam attt euanida,& fenio ex haufia }.iaftichina,autfaccharo,alijsqtte impofturu adultcrata.Calabrienfisplu-
f m ipcndttur,quafttrpiumfiondibiisinfidenscoUigitur,proindefoliorumMann^
transUicida,grauis,maftichesgrannlufimilu,cmdida,guftudukisatquefuait'u.Seciindaspartesfibi
mfidet,tcrftasvefb,qu&lapidibus,& foloinharef.nimtrumhjicgranulis conftat craftoribtu , & colore longe minus fjn-
cero.E%.uqu£ nocteperacta e ccelo ceciderat Coffeniu, qu£ cft Calabru ciuitas, mthifactafuit copiafuperftaxineisfrtm-
'dibm,quxiulapijperfeciecocJiguttdsprorfmrcfercbat.Accepiinibiabincolu,qubdlmmanekgim
tus admodum excalfaciat:nam%.pofteafole Itquefatta , abforpta^facileeuanefcit. Quapropter plenque ( vt a nonnuUis
audiui )vbi m ma«na deciderit ccpia,fummo mancarborum ramosprtfcindunt,& in opacis coUocatn,vbi concretam ma-
ioricommodo!egHnt.mncverbfit,vtnefiiutrimego,quarationeduSiuTuchfituvirmtdif^
Fiichfii opi- p^^ismedicanientis^quemnuperauciumedidit, Mannam (vtfuisverbis vtar) Calabrinamgranoconftaregundto-
n '°' rifioccormn land & bombycis referente cffigiem,candidiori,& ob idalio nomine Bombjctnam vocari: qtftn & hanc vili-
ori pretio vendi. Atqtti ciiiii is a nobis plane dtffentiat m Mann£,qua ex Calabria aduehitur,hiftcria,ratu<gnaW%bM
qti.tm paulbanfe teddidt, veram cffe,non plura adtjciam :fed retinqtiam in hocfore iudicium eorttm (fint velmedtci , vtl
pharmacopxi,vel mercatores)qui Mannm iUius naturam reclius norunt,atque eamfatis exploratam habent. Duo Man-
Mann* Ara mgenera etiamnum a Mattritanu diuerfis capitibus prodita reperw.qttorum alterum Mannam , alterum verb Terema-
bum. l ln appc!!ant.Tammnonaliamintereafiecimtmdiffermtiameffeconftat,quhnqubdalialiquefiens,meUifim^
\nmtmosconcretavideatur:quaprofettbiUaefi,qiutadnosaduehitur.OuamverbuTerem
ntonio & ipfim ejfc Mannam mantfefle oftendttur.Namque Abicii autteritate, Tereniabin , inqtiit.febriiim ardenttum
inflammauones mttlcet,fitim extinguit , aluum medwcrtter emoUit,pcclor't,&tuJ!iopempr£ftat, necaltudcjfqttam
Brar a uoli la- t.unni.Tef.aturBrafaiioliu Terrarienfis, Xicelaum quendam Tcrraru (vtarbitror )pharmacopolamemiffe aqucdam
P^ 5 - M. ; nritauov.isp!enumcuiuldamMannameUifimilu,qtt£inmedicamentisnonJatislaudaripotuit. hancequidemexio
generefuiffe exifttmauerim ,qttod Matiritani Tereni.tbtn nominant:etftTrafauolmipfecontrariumfenfent,cianveitt,
Tcnn':abtn Mauritanormn eam effe Maunam , qiii commuutter vtiinur teortindem verb Mannam effehuiufie UquuU
Jpeciem. QU£tamenJaitentiaArabumJcriptuprorfmrejragatur,quandoqmdemipfeinuenerimapudSerapioue>n,q^
Ttreniabin quidam rostftecxlocadensmel!igrim:ofofimilu,&quodalitcrmelrofiidum appcUatur. Auicenndverodi
MamU
Inlib.primumDiofcoridis. 95
lUr.njditni,i»q»rt,eamgummi modoconcrefitrc.aquoMefucm nihil diJfentirecvmperio.Credidti Auerroes, &pofi
nm \laqkaiMplutimi,Maiinamveettibm,ptaJtttimGaleno,incog)iit4mfuijJe.Quibttsii!iulreclamat,quodipfeGale- Mann^hifto
tm knftutradidtt lfuroiu.de a!imentorumfaculutibm,capitcdeiiiclle,jicdtcens.Memini aliqu.,ndocitmAftatefuper ria cx Galcn!
grctTnmtcfruticumJyerbarumQjvtia melquampturimumfutjjetrepenum , agncolts velut ludentes cecinijjc , lupiter Pli. & Thco.
mtlUplutt.Prietfferat aurem nox,rtper ejtatem,jatu frigida ( nam tum tempus anrit aftiuum erat)fridie%ca!ida,&
t U4 fuaatmutmpmcs.Aiquiptritunaturainterprettbm,haiim'ctena,&aquisprodeuntcs,foliecaloreexa(t'eat-
tenuati acctiiuafngorefiiuti noctts tn ymttn coacit,ac denfati fuijjc videbantur -.fedapud nos raro idacctdif.in monte
M ier,iL,banoquotannupttfxpe.ltaquetortafufatmamextmdentes,&arboresexcuticnies,quodabeisdeftiiit,txd-
tiunt, 6-»"<' aijidtlia melte implent, vocantfy idrofiidum mel , &aerium. ttac Calenus deManna memoruprodid.it.
«o tx qutbus ftrum etror depribenditur , qttt putant hanc eiftitjfe imognium. txifiimandum igiturefi, qubdhtnc Atabes
fuum itduxetunt Tcrentabtm , praferi imfy cumfi nbat Serapio, hoc ab eis mel aerium appeitari. Hutus ctiam mcminit Pliniur.
^ M Ai.yiideciinoCJp.i2hisverbis.Yenitmcllmexane,&iiiaximeJtdttuexonu,precipuej 3 ipfof)rioexplcndentef i t,
iM. mmmt frim rry"' """" """" ( uU, "' M ™ ttmporibiu! u^iurumpri^ «»■ f.ik, ^L~—. r .t1rrfjiirf,t mrf •
f, tr ff — uf^Mimaimtintfuhdio fuert,vuUas IsquKevefies^cApiBMmq^uncretunt tenimt. SxntiiUttttsaiifuimr.fiui
^damfidetumfaltua,fiuepurgantUJeaaUfuccm,viinameffa&pmm,aciiquidus,&futnatiira,qualUdefluitpri-
mtMadcn» Plmius.Sed tam anttjua Manna rcs efi,vt ante Galenum, & Pitmum, ettu eitam meminerit Theophraftus
UeMauchntateMro mxapttenono deplantarum hifiorta,htsverbis.SinautcmaucioreHefiodo,meUa,apesq,qxer-
(Msferttjuagts tiupfyilludionjirmatitr. Ergt nafcitut vel hic melleus humor e calo cadens,in hac maxime infidens. Man-
nam vtriujq.conjiftentu. c calo dmiljam vidtmus in Comiutu Goritieiifi,vniuerfoqueForoiulienfiagro, ac circumuici-
ip iml«cu,Aiiii>acHHKTonalQU.v. xlvi. Maio & lmiiomenfibus fiuitg.mibiambarum coUtgendarum amplifim*
ficultas.Stqutdm ea,quafi:i,fraxmi,& orneoglofifrondib.iiihaf(rat,gummt mtdo concreuerat,colore candida.At qust UiDni ' n **
fuperamygdalcperfca acqticnusfiiiadaidcrat^meUismodoliquefccns abarborc defluebat,flauocolore. Quofailum dcnfi^&ford
eft,ytfaiiUirediderim,qiiodnonfuiipfimfacu!tategmiimimodoM4nnacoiicrcfcat,fedfoliorum,inquibMdclapfare-laUi.'
i«wtt:qttareabAtabibwdiligeiitijum'eperfpecta,vtriuftyManM*fa
didcrc.Ceiiditqut<frtcxloManiiaad»iodiiliicopiofa,mafiichesj ; grumufii)iiits,agroTr^^ Manna in a-
!:•,,& prifenim litperlaricesarbores,vttefiaiipofuntClari/i.MedicusIulius Alexandrinus & Petrus Spezjjtlancius ScoJtiie.au.
pharmacopamAn.inicns:qtiippequihuiufieManna,quamipfemetlegerat,feltkamfaemibiGorittammtftt,quojit,vt no c ^ al °
hiMC,&cxcatau,qufpramifimm^mamj'efiodeprehenderimnoiiparumaberrarcDonatumAltomarummedicitminfi- tra.Aho° a ^
giiem.citm uplurtb.contendat verbu,Mannam qtu in Apulia & Calabrta efraxineis lcgiturfolijs, ecalo haud quaquam rum. ""^
^dtttdtrcftdtxipfa&ptanuexfudare. AtqtiiumetfiidiUivaumeffevideatur,egoumcnconcedamnu,iquam,Man-
nam.juaetaricetsftltulegauntAnariienfeselariceipfaexudaJfe, cumritbtl prorfus refinofi refiperet: qitin eitam qubd
ntnjoium in arborum folijs ftedetur , [ed ettam inpratis, adeo , vtfanifeca pra mannaaSoledtJfoluta,faUesabhcrbis
ntqttiuerint explicareJuit itafy btcprofecio Calejtts Manna.paindeac ilta , quam egoproprijs manib. legi inagro Gori-
tunfuv alu perplurcs lcgerunt m circumjlaniib.locts.Sedprofedb non admittenda , quinpotim explodenda videturfen-
tenttaMonadiorum,quiinMefitmcommevt4riosfcripftre,ciimprocatoaJfaam,ftrioardentcMannamnonfoliimro- Monachoru
mmtdt fuper arborum & habarumfoliarepairi,aais&ca!iclementia:fedetiamarboribmfraxino.f.&orneoglojTo ° pull ° CXJ,!o
abfaaliquo cali rorcgummtum modo incifo earum cortice.in lachrymas concrefcae.Quodumen vt a rei natura , tta et-
tam a rattonc&a veritateabhorrcreputaiterim. Siqutdem ea Manna , cjut incifo lurttm arborum corticc in Apulia, &
Calabrtenftagro hacatatecantculanbus dieb.codat.hrj/mare capit,nuUus quidcmplanu liquor efi ,fed tpfa eadem Man-
^Ma,quadiebfupmorib.eafdeminarbcresabaaedeciderat.mmcitmiUtsregtonib.vfkveniat,quUp
"forescomeUfiuormalfatimabundefrmadefcantJitqjCortexfilisardorentmiofiiicns.acrimofa
qtuntttatemtntrafeabforbet. Qupfit, vtpoftmodum exurente caniculafmcifo eodem cortice idem liquor 'exiltat c~ i»
^^'"«'rejui^uitammcumleuesfungoj^/ttntobarborufuccimijiionem.infelicit^
n'.vmb.com^ondcnt.Qtfi l daiitemidtant'umfraxtno,orneoglojfo^eucniat, CummeUemiUe ros in vmuerfum omnes M*™a feflo
™*t«ptantas,iitcau!acfth4wmatbormnwbK«mltapoteSlM,vtmagnctisadfmum,&fuccirita^
mnbxUrum ejfapud Calabros, & Apulosfolamfraxinu & congenerem orneghffum Manna iinfe contrahere , retinere "" manans -
,[*';" cMneexal '" vnharbonb - eM ^ Qua '
*™<»kntax4tarboribmtncifocortite,nonfarieprimb,&fecundumnaturam,fedexaccidentideJluitManna. U
ttare
eritnt
't'< m "^atrescontenti(nifaUor)cortice,intttnasilUrumarborumpartespenttrareiicg^
!ry itnlmtits ltquoruproue,ttu,plus aurt referunt , rei naturam dtiigentius inueftigarunt. Monachorumfentenita aftipula-
e? IfT '""" >P ' elil " t e, l ,iadMt communu Vu Maimam , nihilrofctdicaleftiueliquons conttnere,fedtamuni
qooietji multu conatur tpje c t mprobare,cum umen plurafint #u mn confentiunt,idego examinandumfapicnito-
«cimou,. Ctterumexbts, qmthurtsMannanicAeftemhanceffecudiderunt,vnum CrinititmFlorentinumfuiHe „ •
"^/'^"'T^"^^^ epiftolamconfiripfit. Veruntamen f"" C " niti
u7.,»Zt7cf^
"JtmtptetonjundatMeminitMann&tnieralics Gucosetiam Ailuartuslib.de medic. comptfitione , ibiq deeiusviri- '
cal2,l T ,J T r - Ma " na Um Au > cenn *1 u * m Me fi«< ^ft"nori,o,aqualiftthempttamentoconfifttt,lieetad
IttTiT aHiulu f mclmet: ^ Au ^'' c ^'hum,d4^habetttr. Aluumdeuorata,authauftaciet,perfetamenimbectl fcr a „~.
6 °feZ>la7tt^
'colZ'^
lh» '" Wntmeil ' camem ' rum ^'fi cu "<i' ^™ excudttMannamamedicorumvfuexplcdtreconaturhUvcHt,
, flat^
^ mm t ana >^ uc h.Qmbm m miruvttbUl,queuUvellevfummnapror^
Jentqtu
nojtrit
96 And. Matthioli Comm.
nojhisinreghmb.prouentmt:vimamaquecommode&mbfimpoffttiftacommutaito,vtfaltem,^
tncupit,immodtcufumpttb.parceremus.Sedquoniamraiwm,quasaffm,noitfuntea,qutbiisperJuaderipo^fmm,idcir-
cocogormhoceimJentmUrefiagarunam^quodMannaaluufubduca^&eamquidemnocue.nonfoIumcouenitmttr
Peremn.-s aucfores,qui bactenusdeilUfcrtpferunt.fed u* etiam quotidiana experientia docef.fiqmdem duarum &ftmis vnctarum
medfcimei,- pcndere data aluumperbcMdeijcit,&priuatim btlem educit. Quod autem libani montis mdigena Manna non ft mei,-
ris etii vten- camento quod purgecfed vt objomo,quodnutriat,vtantur,quu tamfacile vt Eucbfius ,referenttbus credttceum nos qut-
Aam - t:diecontranumexpertamur,autficredat,nonaliquamfacii iliius rationem adinueniet,quavtdecet,experimentum
tueaturhertb nuUus,fi recle iudtco. Vt autem medicamentaperegrina abolefcant , qu<t mitifimam foluendi vim habent,
inter qua iamdudu Mannaprincipemferi locum ok;net,vtetnut nofiratibus, & fortaffelathyri,pitjufa,titbjmalU,brjo.
nia,&aiiishimifmodt,qu*pafimnafcunturinhortu&campefhibm,attfcVimletbiferamac
abfit,m:o qmdsm iudkio.Malim ergo in hocfequi exemplum Diofcoridis,Galeni,& aliorum tum Gucorum , tur-i Art,
bumprobatifimorum auclorum.quam altetius quicunfyfitjlli enim non contentifimplicib.medicamentis quafuis >» U.
cis najcebamur,peregrmu etiam vti voluerunf.quos tamen tatum abeft,vt ftultos dicamus, vt etiam fapicntes iudicemiu.
Quate nonpotuifatis mirari Euchfiumita maledeUannafenfiJfcquam omnib.eo excepto , perjpicuum eftfine molejlu
ventrempurgare.Equidemoptarem,vtt),q:ti alicui medicamento vfum abrogareftudent, velidtquius & modeftius tge-
Nomiaa. rent,aut'e nojhanb.eaprofeneiit,quaeandemvmpraftarepoffent.necj s enimegoufum,quiperegrinanopatib.prtjer-
revelim,moob)haccumiUuvirib.certarevaUant.Ai^vKcir^AiSavaTccidGracudicitur,quodLaiinuThus:Arabibm,
^onder,Conder,autKatetb:ltalu,lncenfo:Germams,^i\xm<^:HiJpanU,EncienJo:GaUicu,Encens:Bohemu
t £To/j.cc,Hacdic~tiohic,&paulbpoftlegiturinvulgarib.Gr<tciscodicibm :qua in primo loco thusnaturarotmi-
dum infignitur, infecudo verbartetalefattum cognommatur.Sedquia abfurdum videbatur MarceUo,Diofcoridem vfutn u
fuiffehomo:'ymia,idecmutauitlettionem,alttfum.f.*To[xov'ivTofjov,adre
nismutaiionemminimeprobat Manardws,quipratereadubitatquomodoatomosLatinisfit reddendus. Ha diffcultttn
tnihi quidem videnturab Oribafiofublau lib. xn vbi primb non ctTo/ucc ,fed uT/unToclegitur , qut, voxftne controuerfxt
illafum.atfy nonfciffum thusfacitfectindb verb nibil legitur,quodargumento eft,atomumfecundum accreuiffe Dioftori-
di. Legiturautem tm^m vox vteftiUiusfaclitij thuris cognomentum, Oribafia teftelegiitmum , ita non muttndt
videtur.
t Hic vulqaris leclio babet,l apa.S/a?,^ o "v c/uKw^ov 'ivici xcvky.cv KiXciJti.ideft : Arabias, & in Smilo nafcens
quodaliquicopijcum vscant.MarceUus non i.ia.fiicv,,fed ipo&i*(legit. Cuilectioni adfhpulatur Oribafiusiibroxii.vbi
i ipHZio: tantum,reliqua verbvt addititia non legunt ur.
t ExMpUriaGr£cavulgatahocinlocoteguMfti$oSwi/uwoc:qtuvox,iniiinm,aRuellio,&mfa
matum,vertiturk MarceUo.Sedequidem eam aduentitiamputauerim , qubdnon legatur ab Oribafio.
Thurisno- Thusdi(ftumautaGraKo8uVfacrificiumnotante,auta tufisglebis,A/Siro?a xiCos ftillo:licet Gre-
men. ci fabuletur a iuuene Aisyrio huius nominis , qu6d Deos ftudiofiflimc coleret , ab inuidis occifc ( liinc
nihil efle Diis thure gratius)in hanc fruricem conuerfo dici. Arbor Galeno a/£* W ; nji o\vJ>por.ifan(. lac-
hryma vero KiSmarrb^ajax Hippocrati KiSavuTUKapmc dicitur.Pra:ter Theophraftum & Plinium,dc thu-
re multafcriptis tradidere Diod.Siculus lib.3. & (J.antiq.Solinus cap. $6. Strabo & alii antiquiulma: fidci
hiftoriographi. Sed recentiores aliter arborem thuris defcripfere:Thenetusquiiconemponittomii.
Cofmog.lib 4.arborcm thuriferam pinus refiniferas referre.fuccum (ipfum thus j fundere qui temporc
durefcaccumquogranulareperiantur arena; aut fabulo fimiha,qua: hnt Manna thuris. Garzias arbo-
Thuns arbor ^^ humilem fcribit foliis Lcn tifci.alteram monranam, a qua laudariffimum thus:alteram in planis na- 4 J
fcentem,qua: nigrum & improbum thus fundat.Verum ex adueriariis folium adpofiiimus quod ab imo
pediculo adfummum viq; duplicatum,quafi ex geminis tenuibus tunicis conftatum, vaginaiefquipal-
Thuris diiFe- muin longa inftar mfundibuli hiantis , fuperne galeata. DirFerentia; plures, colore & magnitudine gru-
rencix. morum variantes mixrim adferuntur I.Indicum maximis glebis conftans,ex huido nigricans, candican-
tibus aUt flauis maculis nigricans.II.Mammofum,mulris oblongis gurtis deniatis pendularum mainma-
rum fieura compoiitum.quod flauum & ftagonia cognominatur. III. Maiculum , paruis rotundiscafl-
dicantibus,aut flauuis granis,partim fingulis,parrim geminis coharentibus coftans:IV.Orobia, granulis
minimis,eruo iqUahbus,globofis,colore mafculo fimih.Ehgendum authoreGal.^.Meth. magis tcnax&
refinofius,hodenimmolhus&albidius:tumquod manfum, ritu aloes & mannx non comminuitur,fc<i
velut maftiche partes haber coharrentes. Mannamvero ThuriSjGrajcieriamiffoVoiriuaaconcuiludi-
MannaThu- xeruntj 2- veceres Latini pollinem Thuris quoq; nominarunt, ciim veterum Manna , fit lachryma: thu
ris pollen & farina.quac crebro moru ac concufsione atterentibus , vt loquitur Aetius , fe glebis elidirur:
difrere autem a Thure docuit Galenus 4.de compofi mediciecundum loca +.fic t.& 15. Meth. mcden.vbi
Mannammagisipfothureadftringerefcribit:quod dubio procul ob corticis thuris admixtionemcon-
Fuligo thu- tingit.Fuhgo dicitur Gaza: fauilla: Galcno Kuyyv; : funt qui & i/Luo-ei/AaTa. iemicorDora appellcnt, eftte-
*"• nuis fumus reiblutus exquacunq; repingui incenia,impofito quodam concauo vaie exceptus:qui ex offl-
nibus refinofis & oleofis rebus fieri poteft:modum conficiendi docuit Diofcorides , oftendit & Aetius
hb.i.at plenius in hquids picis fuligine declaratur. Qua: fit in ipfis differentia, qua; ipcciatim ab vfta ma-
reriaobucnit,&quisvfus,Galenus7.fimpliciumexplicauit. <•'
n^nn^niTvc. PINVS,ETPICEA. CAP. LXXHH-
T^invs ETPicti generi eidemaicribuntur, fedquandamflagitant(pecierumdiftinaionci;iho rcs
vulgo cognita;. Quarum correx adftringit : prodeft tritus , & iflitus intertrigini, vlceribusfulnml" ,,
corpus ocuparibus, ambuftiiq; cumipumaargcti,&manna:vlceradelicatuloruacrimonia recuiantium
cerato myrtino exceptus ad cicati icemperducit : tritus c,um futorio arramento ierpcntia cohibet : &$'
tu parrus,& fecundas eiicit:potus aluu iiftit,vrinam mouet-Folia coru trira,& illira inflamarioncs leniut,
vulneraab inflam.vindicar:tritaaur,&dccoc>ain aceto ferueri collurione dctiu dolores mulcet.-heparicis
vtilia
Inlib.primumDioicoridis. 97
vrilia/untdrachm«p6derciiiaqua,ai'.tmuUapota.Picesnuciscortcx,&foIiapotuidcmprjt:fta]it.Teda a appellantui
carum parriculatim ie<fta,li in accto coquatur,& decoclo dens coiluatur , dolores lcuat. Ex his etiam fit pinorur.i , pi-
fpatha acoporum,peflbrumq; compoiitionibus idonea. Quinetiam earum crcmatarum fuligo ad libra- «^que fru-
riiatramcnti confcctionem excipitur: ea circumlittonibus efticaciisime impomtur,quibus palpebras or- £ lus >'taha-
nant.colotemq; mentiiintur,calliblcphara Grarci vocant:arroiis oculoru angulis : calloiis , giabrisq; ge- e l"mvh:ia
nis.&collachrvmationibus opitulatur. Pityides a appellantur pinorum , ^iceaq; fru<ftus,qui in conis m- qtuc vicHj icA
ucniuntur.Vimaftricloriamhabentj&aliquantulumexcalracientem: tuisi,&pe<ftoris vitiis auxiliantur locuseftmihi
petie.aut ex melle (timpti.Nuces pinea: cum repurgata: mandiintur,aut cum pailo, aut cucumeris icmi- iufpectiis,
nebibuntur,vrinamcicnt:aciimoniasin renibus, &vciica hcbetant: ftomachi roiiones leniunt :dat£ nam P uto a "
cum pottulacrlucco , virium infirmitatcm roborant, corruptonim quoq; humorum labem obtun- fjj-"-
dunt.Pmea: nuces inregrx recenter arboribus decerpta' in palio franguntur,& decocla: , vctufti cuisi ac
ubitudini conferunt,li qtiotidic ex eo liquore terni cyarhi bibantur.
Nofirt nimirum negligentu adfcribendumforet , cum nos afiiduc habeantpinorum,abiefum,picearum,&laricum
fjlta , nifibarum omnium amplifiimam, veram^ bifioriam traderemus-.eoq, magis ad boc teneri v,deor,citm ani-
uudutrttrim Plinium^rtctntiorumq^ nonnullos eumftcutos , in huiufiemoii plantarum bifioria , qtnt refinas fundunt,
PINVSSYLVESTRISMONTANA. I. PINVS DOMESTICA.
lAtoi »^»V'i> t n.1 ^V' s '~ ■' r '~ ' r "
lnconte.
w**-ir7<> f)
,rS!r£^
alum X? TVrt H '"'^"n 1 ™'™'"' & m ° nUn « m J<fiinfiioncmfeciffe,b,jce verbu.Pmorum
mam ZZT ^ ^"r ^^W»*»/""!»*!"! *'"«* ^am , alteram marm-
ytrt/ffr "1 recJ '° r >< :el f>° r > m '» e "c J > 3 irafitr Idaafolw imbtaBm , ttnu,or,g 3 marmma , & cortue Uuwri
filuelioZTn r^TZ- N ^
ru rarZlt \ ,'t'T Ver <* m »° de f>> n >>V« «"»*»' Tbeopbr.h«cdep,ccafcripf,ffc,nonautedep,,,u:eanL-
Cenomani cl'J" -T ''"f c W™ J he °P<> r f r *™ P>«*> nonpmnmfignificet. Quamobrcm Petrus Bellomus
^cotZZlZItfTl" ^****** «*"**«.^ de P^ntisusfcr,pf,ffe,quarum non cJtamba-
oWi , Z r Z 1 " ' '** " m °>""""" re fi- a S*»»> r - * frmth m,b, quidemnondubm:, ell, quin vtcres
^ia^G^/r rnpU ^ Vfi ° ftMriHt - W*£ ""*■* 'l 1 rheodorum,Theophrafi, 'intcr-
»>>* rocZTaZ7 &h "^ tUmGr ^ > ><"» L ">>»* P™,fimum , ignorafft quid pcr il!a tam vfitata &
HuammcllZ ™*"< de P'" u > »° n *«>'»> dcp,ceafcr,pf,ffe. Quandoquidcm ^&Z; non almd defirst
"»*Mft«tt,m t ,ln, m a 3 nutr,t,non tamtn facii coquttur. ApptUant auttmGrtc, -pfamnon^fi!^.
I ldim
Hnihiiror.e-
iuscji geaera.
nii optn. ex*
plola.
o8
And. Matthioli Comm.
TT. PINVSSYLVESTRIS
Monrana. ldemlibro ie cibisboni &malifucci,\taftribit. mipfupfa
^ crafi,non autem malifuui habetnucletupinem,qui «^fw.
icatur,tpftimverbetiam yjw&Aw veteres tppeUant.ltcmhh
\ viufe fimplicium medkament. facultatibusfic inquit: c«»i
ftuclus,qucmquidem & cotcalon nominant &ftrobi*n rr c
Adbac commcntario quarto de vtclus ratione in tnorbii
acutisapudeundemhtcfcriptaleguntur. Kempe y.iy.x x x oi a
Uippocratediclus, nonita.fedxwotmagis abantiqiwGruii
appellatur, veluti a recentioribusmediaspropemodumomni- 'o
bm s-pi&froc. Galeno denique adftiputatur Simeon Setbi,rt-
^poteqainucleospineos xaripi* toZ r ^ ( 'xou etiamnomi-
Het. Exquibus vtiq, conftare puto contra Bellonij opinionem,
I Tbeophraftumfub mtixiK vtcabulo pinum defiripfijfe ,non pi-
ceam.NamfiTheopbraftopeuceftrobilumprofert,qucmGale.
nus inter cibos connumerat,non video quomodoisptceit frutttt
eJfepoftt,cu'mnuckinonfuntedendo , BeUonijetiamteftimo-
nio. Qubdinfuperboclocoper-TrivKU pinuminteUigatTbeo-
phraftm , iUudmaximo ejfe poteft argumento , qubdnufquam
picea viftfit vrbana , nififorte ifjlucfi. iumfemine adjpecia- »
tuluminhortisfata. Cuius tamen conirariunidcprehenditur
iv.p'mu,qmdomeftica attfrvrbana frequentifima con/picitur.
Hincporrbfaclumeft,vtheUoniusfua duilus opinione,exlioc
in almm qiw^errorem inciderif.quippe illudfalfum eft , quhd
ex tedapicea fiatpix , vt BeUonius afjcnt,perpcram,meo iudi-
t cio, Theophr. hcctoco interpretatus. Siquidem raraadmodum
eftpicea,qiutedamhaleat:atquepixomms, cuiuseftvfus,ex
pineatantum teda conficitur in Italia , quemadmodum&in
- Bokcmia, vbi ingenttfmn acfiequentiftmt.funtphiorumfjl.
ux.Sediam adtegttimam , veramcy Pini hificrum venio, qiu » e
j fichabet. Pinorum duogenera. Aherumdomeftkum , atterum
— »• fjlucfire. Domeftua Pinits numerofosfnnditramosUiproceri
esudtcufummitatecircumuagantessemofisaefiniihfotysjncacttm
HuetedKmagHaftptneterofanompaaasJoUdatiinquibw
mgr.t quadam fitligtneotductis. InteriornudeitstentiiSknica aratmtegiim ,flauo colorcqut digitortim attritufacth
expdhtur :Japor tUi dulcisaciuaimlusfubftantiapmgiih , okofac;.. Habeturcopiofadcmefiica Pinus in agro Rauennatt,
ncn longiab Adriatia maris httore:habetur & in al,is lulu locis,& prtfertim tn canobiorum hortis & viridarijs Sjl-
III. PINVS SYLVESTRIS MVGO. IV. PINVS SYLVESTRIS
PinusMugus.
Cembro.
uftiiP"
Inlib.primumDiofcoridis. 99
MlbiurjrufuTrtgmn*,quainalpina&maritimaparttutur.Alpinorutriagmcra.Excelfiusutei-U Syluefhiupi-
£j^hjbetttr^immb.BohmuSilefit&PolonuJjluis,acettamTridetinoagro,cumiiiAiunicnfibus,tumetiamin norum vari»
fl fm eafibmmtntib.,equibmJjluanihtminespiiepnpetubparat.PinmhtcomnibJuisnotudoine!iictfcreJimilU,coma g« ncr!L
ft^l^euitTt,foIiurudierib.&acutiorib.eft,fedminoreseditnuces:funtmimcuprefiintspju!omtiores,longiorcstamen
aaomfaSmes &'m acutu dejinentes,fquamaru cogerie dcmefttcU nucib.fer omniafinitles,rcj;>ioj<c.ai edorat*,autunmo
et$jfcetes.SetwdugmmMuguAnanicnfib.appeUjtum,quoRoum*mor.sinfummitateabuudat,caudicemiiuUumedit,
Udbumotenus rjmoskradtcefundit,quibumiferfetubrcfunt,decem,quindecimrecubitorumfpatio. Trtiftum profert lnus U S°'
frtdtcltfiniilem,rtlpJulo regetiorem,acreftnamagU obduitmn,odons non ingrati,nullo mtus nucleo , qui mandipojiit.
Huufct ramit rtuntur incel* ad vafa vinaria cingcnda.Namprtter id qubd longifiimi babcntur ,flexiles , ac tenaces ad-
I c mtiumJunt.Tertium quod Thdentini & Ananienfes Cembro,& Cirmuio vulgb vocant , prcutnit fiequem in Tridentt- p intls Ccnv
tuapt,t*m'tn Gauia Phcebet vaUis,tum m Plemenfibus , Vulturcna , & Rhetmortim montibus , & in Comitatu Tjro- bro.
Unh,ntntengi*bOeniponte.IdJ]>eciofafatUprouenitprcceritate,ita,rtadtabuUsparandas mtteriam non modo pul-
cberrimjm pr*be*t,fedetum odoratam,attamen non tamprocmim efi,vt alterumgenus,nec caudicis cortcx, vt in ctte-
npaunnigeneribus ,ftauefc'tt,J}ifiiori tamen jc tcnuieri coma. Huius jruftm Piteo crajiitudine tqueftmilU eft,breui-
n i4men,reJmofw>tolorefubpurpurafcmte,omniumq 3 fragilior.Condudunturintcreiusnucamenta nuccs, dcmefiicU
l ett fcminores,triquetr*,breues,fraftufaciles , vt qut dmnbmfacile cedant \mefthUnudeusfufiUm , dulcis, albicansjitb
ru Uantcctusmcmbrana,nonmgratuseji:t fjporequadantmmdomefiicasrefermtes,ritfiqubdguftuiquandaleuictilam
T cUiiquunt*Jpnitatem,quodomniumJjlueJiriumeJifrefrium.Quofaci!eadducor,vtcredamhancfUntamPiuumeffe PinusTirea»
T*rentinjm,dequaUbrexvj:af.x.mmiinitPlinim,digitU(vtiUeinquit)fragilifutamine,auiumq ? cxpofitumfurtoin tma «
10 arbtre.Etemm ita et nucesfragilesfunt, vtnon difficulter ab auibus rojh ofiangantur. Manatetiam ex hocgenere reftna,
tum*iba,tumodorjta,ve!utiabalqsfuigenerUflantU. TabuU ex hU farat* ad extruenda tdificia GermanU flurimi
fiunt,non modb qubdpulcbra materte,& venarumferiefUceant.fedquodettam vt diximus , odcrisfragrantia frtftent,
limimadeorumhjfocauftafaranda,quibm maximeebfrigidifiimam regionis temfertan , & indigent , &vtuntur,
plurimum affert omamenti,ac etiam adalia adium omamenta. Mannorum duplex obferuaui gcnus , nucum tantum
nugnitudineacfaruitatediffnms,vtexaffiftUhicimaginibusquifqucfacileconijcnefotcrit.Primu7ngenusfoliaha-
btljngufta,pr*ltng*>rarafyincapiUammnmodumprotcnfa,fquamoJisvbij.ramis,iuiisfurJumftcftantibus.Cehosedit
(tterisfjluejbibm longiores,crafiiores^,prtduros,nucaiiMitis in acutum extuberantibm, in quibm inanes ccnduduntur
nuces.Prtumit in mantimU ltaiu,agro cum Pifane,tum Senenfi,& (rtaudio )apud CaUbrcs. Secundumgcnus , ccmo-
fier huic opacitr^quam alterimjed breuioribm capiUammtU.Strobiiospofert maiores, lcngtores, durmes , acpulchrio-
i ° res.prommmtibm vndiquaque nuiamentis, vacuis intusnucibm,ac fuferuacuis. Naftitur haudionge a mari , ijjdemfere
Ttjlterj lccis. Omnia in vniuerfumgmera refinam albam , & edoratam mittunt,in tedam vertunmr , &p'ucm mgra
fundunt.Ctterum hisqtu dejjluejtriumpinorumgenenbmftribit Theopbraftmfm noflre climatercfragatitr , qv.f.fer.fi- Bellonii aiia
bus darifiimepatet experimtia-.ftquidem agrefles , qutplurimt in maritimU noftrU Senenftbm proucniunt ,fruc.i:mfe- °pu>'«> ei-
rmtjfitbama oblongum,fjramidalem,firmum,acfo!idum , necper fefacile debiftmtem. Qut verb uumerofz vtiejiunt pI °'*'
m Antnitsjeiiquitijj Trukntinis mejitibm.acetiam in Bobemia, Morauia, Polonia^fruftu conftantparm,bve'ui,qui
quamprimum aruerit,aff*tim dehiftit,& ex arbore decidit.Sed ideumireexiftimamus , dimatu & agionum xnrieta-
te.relttiam qubdmaritimtplnrafintgcnera. BcUoritm , cuiuspaulb ante memiritmm , libro dearlorilus refimferU hoc
pmigmm(qiijntumexeimrerbUcoUigmpotui)pinaftrumeffecenfet.Sednenreft'e,meaquidemfcntmtia^
Jtn,Pimiolib.xvi.cap.x.auftore,nihilaliudeft,quampinmfjitueftrU,mir4altitudine,gignitur%nonmodo'm
4° jcietuminplanU,BeUoniorerbcontra,pinaJlerpinehumilioreft: &plana,&montiumfuperciliaprorfmreJpuit,nec
atibiproumit.prtterquam in excelfifimU moniium iugU.Huicprofeftb rt quU adftipularetur,fortaffe ex ee adduci peffct,
quedferegrinatieniquaiUem Afiam, Greciam, Syriam, Aegyptu, aliasfyregionesfefeciffefateturjluratribuerereUet,
quamprobatiftmorum authorumfcriptU,quibmjtpe BcUonius ferferam refragatur.ita rtfuamfutet auiioritatem iUu
pefermdameffe.Sedegomiror,quodmihirelatumfitvirumhunceffevulgarUferit'u,nequetotlecaferagraffe,quote-
uufiriptaperbibmt.Quodautcmadremnoftramattinet, BeUonimvbipinaftri hifteriam exorditur ,hancpinaflnro-
(mexverficneLatinafrequmterlegiffeait afudTbeofbraftum,fednenprofttreaTbeofbraftum eatn agneuiffe fian-
ttm.qubdnon nafcatur in Qrtcit,aut AJtt montibm:atque ideo nullum effe ex GrtcU autheribus ,qm definaflro,autfi-
uttf]bujtrimemtnerit.Sedquantafithuimbomvirianogjntia,&inGrtccrumauthorumleftionenegligentia,antea.
txplicauinm.vbiexTbeofbraftojcriffimiis due effefinigencra , rnumvrbanum,alterum Jjluefire. VeruntammfiU
^«tiii'*!fuamtmucritofmienm,qubdfctlicetTheofhraftevivit!<ficeamftgnificet,nonfinum,&qubdexconfcquen-
"i^°t(depiceaJjlueflrifitlocuti«,dmti!iUiitaeffe,quidrefj>odebitadiUaTheopbrafiiloca,in^
gi^nubaiulenihiiquantumreor.SubbfiiammergoqittTheoflnaJimlib.tn.cap.im.depUntanmiiiifioru
arotnmqntin mentibus najl-untur,contra BeUonijJintmtiampofieritati memeritprodidtt,ijs VerbU. "i d" loc ji T( i TCl -
« s TaropOiw.aiir T0/ ( Wi ^' 01? ^ f iIsTa(:«tf^Ts Mcos^cv/ar sAaTi^w^
f^ti!U,qHt'mpUnisnonprouemunt.iUcedonitabies,picea,p'mafter.Addammfrttneaquteodemc.ifite,vbipU^
rummemmt, qut perpetuo virmt , idemftc habet. aa p U AA« tat h rm- iy f iu,,£ jyy •afiTifc ixtyU ■aiiiiui , ■a-frot
a.yi^tdcfi Ergo interfjlueftriaperpetub virent,qur.prime rolummeretulimm,abies,ficea,ftnafter. Ex hU itaqite ma-
n '!'J'uinfreriarbitror,BtUomummultain Theopbraftoofcitantcrlegiffe,pluraetiamtcmere&falfoftriptistradidife:
"j~jit<ciircmvePinum,aceamquamMugu,., „
ntnienjibus dtximm, picearum generi afcribit,cv.m tamm bt apinU alijs quibufcunque , nifimagrittudme , & conorum
'^guitatedifferant^tterisnibildiffentimtibm.Nam omnibm eademfactes,eademfo!ia, ijdanflcres, eadem germina,
taJem ligni materies,idem cortex,eadem refma.idem odor,idem^fapor.Aitdeetiam qubdbtcomnia pmorumgencra itt
e-amvertantur &picem copiofifimamfundant,quod emiiiun iftriptorum confmfufinorum frofrium cft , non ftcea-
rimi.Kecmtnmdecipiturin cmftnda Tarentinafinu, quamqitibufdamrocariCembrodiximus. QuiffeUhancftu
'■"'tunifentmtiaduftm.Montanamfmum effecmfer.fedcian interctterapinorumgenera.tamjjlueftrium, quam vt-
^•■™W«ll*>>*bt*turpi„m iql ufragiliorifitfa^^^
P' re j'>mmtoJjtutJtrHM*ntanapimu,nucemeditMaritim*compaftiorm,duriermquc,acmw
quam
ioo And.MatthioliComm.
V. PIKVS MARITIMA. VI. PINVS MARITIMAII.
qi<a"afijluefir,or,acrobufli(>r.C*tefaqu*plurhnuhu^
Plin" 1 r fif U,n t nmmno fi rSad Clariff.Medicum Vlj,ffemAldreuandum:ibiemmplurafianerepe>iet,quaanteanemine'depim
i) apius. &p tCM vfquamjuntexpUcata.Ceterumnonpotui nen admirari dixiffe Plinium.fcanduUs epino ad centegendas domtt
ex emmbm, qua refinamfimdunt,arboribus aptifimas effe, cum taricem nen ignoraret ihater lei pufiantia, durnit , &
firmitate.nuUi aqutparandam effe. Pratereafirilit Theopbraftus (nei id quetidie videmm ) quodpim interim efi, vt tc-
Tcda- conriJ^ atCUmrnba fi'" th£cloco fi'P raciMo - Morbum P m "
dcrario. lampars externa caud,cis,ntedamtranfiuer,t,tuncfiranguUri quodammodo^uodfpenteaaiditvbertatcarberislar-
gf ma ^oadquuc on uciarepofi,t:tedamimtotume§cttur.Ergohacpi
l^finbttidemJbeophr4 W itbreyt.cap.^.decaufisplantarum,fictnquiens.Pinm
f<Kam:Vtanted,aumefi.lUt,oeadm,qMmanimal,bmeft,q,Mparsal,menti,q«*ferbu*rK
purganfitmaeftaJstdeti&coUecia.denfata^pinguedmemreddit.Reliquumverbfitrfumtranfi^
tenamemmcntnumt:nonperiUmpmguedtnmfubiens,fedperalmquefdammcat^
partemutat4unt,ebefttatemormntur,vtdiaumeft:cumenimnuUumnanfitumbabeant,fi,ritmPangulamur,ficut
f'mal,bmacc,dtt,quavltramodumpingumnt:baciUe.Catnumquedtedaepmfitadp,cemcenficienda,n,n^
f^eratxo,quaettammefimpefitt,itavtpinmnonfi U avtiquefiente,fidan^^
pbraftm hbre ix.cap.u.de htftorta plantarum.bts verbis.ldai vbi arberis caudicem cortice dtfboUarint , quodparttfeUri, J°
bmts,auttanuatm-acubitisfacneconfiueuere,confl« X umiflucfierinonfinen^^
^cumfecuridmaxmnt,fecundotterumannotedalocumexpUrt:&tmioparimodo.PofthMobeampai4athami^
«furamarboremextenuatamjunefaaam^bumifaMikflatupofi^^
M"t)necnon&rad,cemeffod,:hacniamilU.Sj,ibmpaUmeftcontabefcentepine,tamfionte,quamamfimor^
ted*m.Ouamobremputauer,mbac,,,renonparun,cacui,ffePlinium : quippequ,lib.xvi.cap^^
arberes,tedampropr,am,&perfe effearberem cenfet.cum mquit.Sextumgenm efi Tedaprepriedicia.abundantierfuc-
Plimjerror, l0 .^ ttan ' reh fl ua: t ar "' r M u ' A '^
quiTedam ^"^"t^f^tumdmquadaminvniuerfumdecunaisinduandafnntMentesamantaedm^^
ETflT MM q " ,bm, ? lna n»' tur *"M ■^«'"fi^PlmiidefenfirdiceretpatedamipfumhecinioconenaliudtnteBgere^
ccnfo 1 U r f ' nUm '" a 1 Mm ™ m " Uet '^^
Marcdli a . ar } or " omne [t"& en "^'f"'bat,&pr,mumemnium genmpinumfaciatnuUopaciopinumprotedaaccetiffeVidetm,
rorPinum Cum f extore fi" arum & en "' te f am ^fi'aadfaipf^^
i'A™™«-« um t'dm,mtapretatur.lnbocmamvcrfat«rm^
prctann, n^b,ficjampot,m,quamvnamarberempro^^
Plinijerror ^tVf T' UtU f nanl ^ m ' '"""*' **"' & P'' a Mu,bmnesinAnan,enfibmfjluupmgmfimam
r,o^^ tarttm '^ imV ' ntoex f^ e ^
1C " nS - HtS" f ore 'f>p* m tedamcontabcfeunt. Sedqubd timorbimagsspmoeuemat, quamcarer*,
proprupmaffea.oeffeaedttur. Quofit,n &,n hec Plmium maffe md>dcrtm,qu,nenpmi,fcdlaruum*tbw &
InLib.primum Diofcoridis. 101
g,t,rttedaf.dt:dceidem omnes dttribuit ttim vires,tum notas,tum qudlitdtcs,qtids Theopbrafiitspino reddidit. Quare
(im RueUm eumfibtfdtntlurifiimum db huiufiemodt lapfii vindkdre yettet,non miritm, tr.qtiit, qubd in hoc Pltnius d-
qmMdtttntfitvfiu,qudndo&perpetHdfrondepnindedcpinu6,fttUrix,&fitusidemi)n>io>!tibiis,e^^^
mmidmmdduertms,qudmmdg>ioipfequtquefueritmoreimpitcitus,qHemadmodu&recc>!i,oruaiij.QuandoquU^
jrt ctrtt dtteftdripoffum , Uricem me vidtjje nunquam ( etft centenas lartcum fyluas vidcrim) cuipcr hyemem folia non Laricc perrc-
deiiderent,&qudtantamcontraheretctimpinocognationem,quantamRtieUius tradtdtt. Itaquert vera etns quoque tuafronde
primulgemrbifttrij,hiceadeUricediff(nrmus,qud&ridimtss,&expcriaitidcomproba:!imiis.tARixigiturarboreft cfl "=: .
eximupmmtdtu,,>,dtmedterna,coniceperqujmcrdffo(>imautemUi!iori,quampicea,rtAdamiisLontcerusfcribit\ Lancisnift °-
m rimas •mdique dehtfcente,intusq ; rubente.ramos gradatwi ctrcaftipitcm totum enittteus , adnatis compluribus faluis ""'
\omtreUntu,colortlitteo,odorenontniucundo:ftliisgregdturc,rcumramttlosprodey.ntibiis,^
mefis,pt>uudHg»ftimbM,mmimiaculedtU,quadduentatehyemepaUidaeffeclaadcauti
<e^.m:itavtJoUUrixintercdterdsrefinamfmdmesdrbores,firttdom>iialgorisimm
tt*nf.gdt.SoutlUcupreffumpnrfiimdmitUtur,nondUtempiceam,vtRi!emoplacet.fiwconi^
mimUrutmfttrUem tJJt)ci!prtfi!nisad»iodumfimiksJunt,»ioUiorcs tamen ,ncque ingrattt effiant cdorcm. Vcruntamcn
floreslongeodoratioresfum, qni vcrcemergenteseramufcit- P H n " "\ ot .
lorum cacumimbus,arborem rmtterfam miruminmodum «rrfcfle fte*
condecorant,qiiipp'echminpurpuraarde>iterrtibefcant,co- rikm.
c md>itibus%folw!is,miroqiiodam;idtttmart';ficiodnneaan-
«' tur, nonparum viatcrum oculos remtrantur. Ligr.i mate-
nes durifima , prtfertim^ rubefces & in caudicis medituUia
■ fita:eaq,propter in adificiis omnibus extruendis, cdteras lcn-
lgipr£cittit.Vammprofemeftcredere,(rtPimius,Vitruui-
^6-recentiorumplm^perhibe>it)qi,bd>iecfidgretLarix, Vnn lp'' m ' 1 -
; nec tn carbones vertaturffed veluti cakariumfaxum infor- TAmLT' 1
■ naceexuratur.Quinetiamijproctildubiofattimtur, qutbo- <]uod n6 fla-
: -^ rum autborttateJrcti,Laricem noftram legitimam haudeffe grec.opinio.
_-'J>'te>!dii>it,qi!bdeamtdmfdcilcaccendicertiam.Siquidem
: "_- . um oniniim tam antiquorum , quam recentionwijcripto-
;;S ■'»> coi,Jenfu,prdfertim% ipfius pltmj, M vitruuij, Larix
~^:<^'nguem,&copiofamrtfinan>fundat,qmper'mdeacbi-
. £ rumen tgne admota,quam celerrimi accenditur, ignarifani
%g btminiseft.crcdere LaricU nfinofum, 6" pingiiTpimumli- r .,
^f «"»£>>«>> refiuere,quum^
turafiammisaccendmequeunt, vbttamenbitumineredun- * C " aaaDtar -
^ dent,pertnde acligua exuruntur, edttis continmfiammis,
^•JuH^vmanturincineres.QjicdfjcilctefiabummrU:;-
» dri, Brabantu, & alii Aquilonares gentes , qua. ob Itgnorvm
penurtam hifce tantumlapidibusjuosfouentignes. sireta
pltiracontrd horumfententiam quiftum audirecupiatje-
gatfecundam epiftolam noftram ad Cl.irifimum Medicum
Vlyffem Atdnuandum. lbt enim plura nperiet authorum
teftimonia, qtunulla dubitationc aff.rmam, nofiratcm &
anttquorum Uricem eandtm effe pUntam. Mali quidem
cumfornactbusageretur,in quibusfit ferrum in TridcntinU
'™<>™<n>b,max<maccnftjgra,ur^^
f.^ntedUfiiJa^
l ''^.A,tjme,,FuchfimvLr,o q ,ii^cW,,Z?^
1 i crfub
io2 And.MatthioliComm.
trVJatia veioftmVU liquidi ftcet, quatoco terebinth. inftitores vedunt ignorantibjas difiemctf.eft auictaiu nfiru
tdorcgufttt,6~faiuitate,quhmtmbintbinaacrior.Cumbacigitur&tmbimhina^
,Uimt,fedtenumilubftantia,maiorequedifittitcitvinattfrtdttatft
VIII. PICEA. IX - ABIES.
Larga. vernacutoftrmone larga appeilant , deftexa a Uik:e,a qtta etnanat , appetlatiotie. H<tc tamenfpontefua non dcftuitftt
quiipfum couigunt ,magno &longoterebrolartcucaudkemadmeduliamvfqueperaftatempe;forant,&indemanan-
tem r eftnam vafculU quibafilam eptceo cortkeparans exciptunt.Splendidiorem mittunt iuuencuU arhres ,ftcitti detbu-
rediximus-.titrbidiorem verb annofie.Cortexftccatpini modo.Refinaexcalfacit^itqui minus quant pinea & abiegna.Ikc
.* ' adquamplurimaexpetiturmedi<amenta,&prefhtimddvulnerum,vkerum(feau£iliaparanda.Deuoratarnii<ipoit-
• ' dere,purg.itperinferna.Abftcrgit,prouotat,aperit,glutinat,attrahit.Renes&veftcamexpiirgat,ca!culosexpe!lit,&-v- ^
rinam ctet, &pr£feriim,ficum Benedictafimp.fejquidrachma deuerctur.deuorata artkulerum dolorcs lenit :pr<tftat &
adGononb«am,vbiabforbeatur,pluriescumaquaplantaginUlota^iutn]mpbes,,addxta feleclifitmi fuccini dracbma,
& coralltj velajpleni, & capbura mometo.Dtlincla in eclegmatecommodifitmeauxiiiaturtabidU, empijcU, acdiutxnut
Olcum &a- tufsilabora;nibus,purulentaextrabit. Pitexeaoleum & aqua,deftil!atoriovafe,citmadpluravtile ,tummaxime ad
cjua dc Rcfi- recentiavulneraglutinandaplurimttmpr<tftans,quinetiamadneruorumarticttlorum<j. dolores a fiigtdirare prognms.
nalangtia. c<eteriimaquaqu<tinpriinUdiftilUt,jifcrttpuli tantum pondere exvino albobibatur,vbiventriculuspituitareplettis
langiiet,paulopofteampervomitumexptliit,magnoiiittamento Eademientigines,varos,alphos<j s abftergit:cummfacit
_ . . tuminquacitnqnealiacorporUparte,additooieo,quodexvinif<ueparatur. Praftat quoque adfinuofa vlcera infuja,&
rice nafcens a4vermiculofasaures,additofclltsbubulimomento:quinetiamadfurditatem,vnacum oleo fuoinfufa.Reperiturputc- [0
S cius vfus. rea in annofis Urictim caudtcibus prope medullam ipfam ,pannum quoddamalbicansquatidoquccubiti amplitndine, co-
r'to,ex qtto chirotheca. conficiumur,adeb pevfimile,vt vix alterum ab altero difeerni pofiit. Vtuntur hoc incoU ad vulnett
glutinanda,& adfanguinUfiuores compefiendos.Cxteritm admodum interfefimiles ex his , qux rcfinamfundunt , arbo-
Kcea: ' & A " tesfunt picea,c?*abie i,ita vtfiepe etiam lignariosfabrosfatlant. Siquidem tadem vtri^proceritas , ambs. tjfdem
tis lu " or - funtfoitis,oblongu,durU,acdcnfis:vmitfi<^ramufculiproduntaraucUinmorem,aduorumduiitaxtramorumtatcribia
exeuntes-.quod&fcitUeuenit. Veruiitamen hoctantum dtferiminUinterfebabent, qubdpicexfolia colorefint abiegnis
longenigriora,quin&paululumlatiora,moUiora,Uuiora,m'miu<fepungentia,acramoscircumquaquevefttentia.Pr<tte~
reapkea cortex nigrefcitaenax eft.lentus & lori modoflexilis,abieti verb albicat,&fifleilatur,faci!eperfiiiigitur. Pket
ramipierunqueadterramfleituntur.quod tn abicgnis non vifitur. Ligni dcnify materiespicea multb jpeciofior , ac eitam
vtiiwrxh.ibctenimvenasrecliores,minus^nodofas.Ambaconosferuntftithamalongitudine,nucanientisquamplurimis <>c
inuiccm fnbiiitrantibits compailos,in quibusfemen eftfubalbum nullainttu medulU. Picea nafcitur in montibus &f]i-
itU.Abies in altu montibus mter Larices & Piceas. Piceafert refinam intercortkem & itgnumgummi modo coucrctam,
Utet nonr.tmquam ex ea deftuat Uquida , larigna fimtlU. Abies verb inter corticem & corticem praftantifiimut»
Abietis lacry- tiquorem itlum concludit ,quem vulgoLAGRiuo, quafi abietu Uchiymam ,appellant,de quo veteres nhil (quede-
caz, znVicei quidemfciam )pofteritatUmemorU prodidm.llifiqutftiamdixmt paabictesUchrjmaminteUexiffeGalenumliM-
liquidaGa- decomp.n:ed.pergencrapauloantecitato,piceamtliamiiqutdamrefinam quamproterdinthinainftitoresvendebant.
lciu - CuiusreiiUudindiciumeffevidetur,qubdjiribatipfe,hanc&guftu,&odoretacbimhinaeJfepaftmilem,quoditiabit-
gnaUchrymamaximenotatur,&quodmfuperlitquadantenusterebimbinaacrior: namque huiufmodi qualitatcs i»
Itqnid.-picet refina minimerefaiuntur.Quofit,vtfttfpicandttmputauaim,in hUGaleni yabU,lii>ramrumfortaj]ecui-
fa.mtt-
Inlib. primumDiofcoridis. 103
pa.mendmn aliquodfHbtfe, licctconftetantiquosficriptores in arborum refinasferentium hiilcrUjn quampiurimis in-
tcrfedtjferre,& alteramjkpepro alter*(vt fupra diximusjfubfiituere.Auxit mibifiujpicionem banc G*lenus,quippc qui
finpfent demdt eodem hbro in Eupborbii meduamento, inter refinas caterts odorattores haberi terebimhiitam , & abie-
gnam.bamq, itU caiidiorcm effe.FaUunturautem,qutputant abiegnam lachrjmam, cUrifitmam effeUrignam ; quan-
dtqiudm tUa mter abtetis cortices vomics modo coaceruatur, &Jccto corio (vt in abfcefitbus fanie vexatufieri folet) eli- Error eorun»
cttur: btcveronunate laricU caudtcead mediiUamvfqueperJorato ,vt egocxpericntiadoausfacilc atteftaripoffum. q ui «birgni
Sam ,vt rcm omnem hac tn hiftoriaexaciius exploratam haberem, & a Lartce tartgnam, & ab Abiete abicgnam per lacr "7 rnarn
mmetclUereltbu,t.SuntquihuictU*m*dmifieant,vth*ctmpofiuramagulucremur,eoquodomncs*biegn*niplurU^^^
factunt,quam larignam. Nccdefiunt qm percolatam tarignam, & ad vlttmam clantatem redaciampro abiegna vendi- Ahcena iac
x c tcnt,ium rartfimi reperiantur myropoU,qui rcclius alteram ab altera dignofcant.Sedfraus cognofcipoteft , qubdabittU vt aHulterc-.'
Ucbrjmafubftantta miiius confijtat.odortprafiantifiimofiagret, &gufiui larignafit amarior : magis excalfacit & ea- w.uus vircs.
dem praftat vateiuius , adannumq\afferuat*quadantenus flaucfitt. E*vulncr,husrecentibusm*xtmum*ffertpr<tft-
iiHm,qHbdnonfolumglittinet,fied&mundet,&fianotic*habe*tur.PotafiemuncupodercrenHC*lcuioseiicit,m^
dtltret mulcet.coxendicumque crucutus tentt :quin& Ajthmattcos, fufiiriofos & purulentos. CapttU vulnera mirifici
fanat.rbt tamcn cerebrt membrana haud detcila appareat , adeb vt hacfiota nonnuUt vtantur. Additur & in antidotis
lalfamt vice.Ctrtextxucat Picea & Ptnus modo.Affirmat RucUtus abieti croceumfiorem innafci : veriim tn Trtdmtinis Rueliius cro
mo*tibns,vbt vmit^ea momesfiluefcuncAbies omnis eft &fioribus &fruclibus mfacunda.Sedvt adpiccam nofira re- «5 florem a-
deattratio,nonJ*tucompiniimhabeo,qi<a>ilarborcmproPueainteUigatPehitsBeUoniits:quanquame X imagLeaua hi<iu tribuit -
exbibuit,atqacettamexnotu,qiLvftupue*afiignautt,dliqMdpinafirigcnitsinteUigm
10 tdmfttatantum aucioritate,ncdicamtemeritjte,ducius,perpcram Sapinumvocat, ac abieti fimilemfacit nonell Bcllonii Sa_
(qHan,Hmegoconi,ceripotut)mfiilegitimapicea.QuippcbtcabictiadcbfimilU
f*brosf*UAt,vtfupradiciumcft.idc,rcoPltmitslib.i6.cap.24.eademfoli*reddiditpice*&abiett,fi '
pecttnum modo {mteitige,foliafuiit)picea,abieti.lisetiam tdem Taxumfimilemfecttecdem libr. cap 10. qttemadmodum
&Diofioridesliko^.Taxumautem(vtobfimm,imus)maximifoliismuUturpicea, quam magno & pudendo crrore Bcllonii cr-
BcUoniusSapinum*pptUat:namSapinus,teficPitmo,p*rst*ntumeftmabictc,vteiusverb*decIar*miibi6 ca *o vbi ror Sapinum
itafcribtt.Abictisqutparsatcrrafuit, enodiseft. Hac qua diximus , ratiohe fiuuiau dccorttcatur atqueiraSapi " te ™ fta >
»ut vocatur , jupertor pars nodofa durtorquc fulfiema. Qutbus vtique Plinii verbts palam cft Saptnum non efe tcr """"^
fi^borem,Jedtantumabietupartem,ficutirtiamVitruuiustefiatur.VcrumBeUom,ts,quodaudiuerittampiLm
quam abtetem tndtfferenter du Sapm fuis GaUis nominari, bancforte vulgarcm & confttfam nomenclationem ftcum
jo vtcamveramputaHit,tta ettampueam Saptnum appeUauit. SedUmihi quidem non vtdctur in Pitnio recTeconfide'
t4'refi«tfcr'rumpiantarHmbifioriam,nequeinTheopbr*fiocognoui^^ J '
>amammaduemfie,quodb*dutvocesJ*pe*GrMUvnaproalteravfurpantur.Sedh,cfufiits,quamdeceat aliquotRcl
Unttarataptrfiecutifumus-.aliusenimtoats ertt, nifiquidmtbihumanitusaccidat, vbtalia pturam boc tenerecon
ff«traaabimm.C t terumbue X peditU,tamtempm*dmonetvtdenucleupineU,&eorumviribusa
derecentipin, nuce. S,qu,dtm*qua evirtdibuspmorumnucibits, quascmos voc*nt, deftitUtorit vafic pLta, ru- Pineam N B .
gasmfattt delet vmammas admodum tnvtrgimbiisextubcrantescobibct, vbt linteoltsin ea madrfacijTptfo ™W
^rieademvutuamangufiioremreddittnfufa^&afiiiM^^
^^neftuunHcibusexemptihumanocorporimagnofi
P'^m^mtamcnadcal,duminciin.tntesMaturam^^
*<>»'"fi»»1"<t*>»*<rim r amo^^
'^"^•>"^
^JrigiiisdaridtbemcummeUe^^^
ttpcnti*qita,naterantur,acrimoniamexuunt,&oleoJ*mqu*m pojtidem quaiitatem Sanant £2'.., J
™rHmacdorfidoiore, D anrurn^^^
n>ml*nturvr,n*cumfttU,cid,«,,umet,*mardoribus. impingiunt LcteLs, & fanam Ziticlilf'
****"?* •#»"-" >pma. Pmt Conorum comcesm aceto ^crrim.dccoctt.perqukmvtilitcrfufZniTJ
^r4<rttofunt,qu*,ndomefi,c*d, X ,mus,*cetiamvalenti»s.AtMuzoe*den,{unt^
^i'f^¥uePu*ltn*,Ananu^
^ a Xc aUlU ^ n0mMm °-^ mt ' e ^
^ nu /^hm n <mx m :Hifi*nue,P,„oncgro:Gali,ce,Vn*rbre
? 4 boni&mili
104 And.MatthioIiComm,
mali fucci alimentis:alteraprobatio,exlibro de caufis platarum Tlieophrafti defumitur,vbi 4 wtu'«,;d uo
conftituuntur genera,fatiua & fylucftris:iam vero Pinum coli.notiffimum eft , non autcm piceam : tum
diuiftt -rUii ■wimUu in Ideam & Maritimam: at Picea folum in frigidis & excelfis montibus prouerat : tan-
deuioB^ywtuxai-copiofainpicemnerifcribitjearumqucproprium vt in tedam abcantriamvetoapi.
norumalfulistedaquepiciscopiamcolligi,noruntalpiumincola;.Subiiciamusnomina. I. PinusSa-
tiua C.B. & Dod-gal.Lugd.Pinus vrbana f olio perpctuo, Theoph.Pinus,Plinio: fic & Bruf. Trag. Cord.
in DiofcLon.GefiDod.Bellon.Lac.Caft.Ca:fi Pinus domeftica Tab.Pinus vulgariffima Lobelo. In hoc
h : ■ . generedaturmas&fcemina:illaenimnucem fcrt rorundiorem, hac longiorem. Adferunturnuncex
"'" "" noua Hifpania pinci nuclei cathar<ftici,pineis nucleis fimilcs,in ftrobilis magriis , at moliiore & nigrio-
° """' re putamine:Indi quinque aur fcx tritos,in vino loco carharftici alliimunt: de quibus Monardis & ex eo "
Pinus fylu. Lugdunenfishiftoria. II. Pinusfylueftnsduplexeft,aliafrucl:ifera,aliafterilis: fruftiferaaliadt
duplex. montana, alia maritima: montana triplex, fatiua: iimilis, altera qua: Tubulus Plinii , & tettia qua: Teda
arbor.Maritimaduplex.maior&minor.SteriHseriamduplex.maior&minor. Pinuslylueftrisfariuefi-
mihs C.B.quando enimfponte prouemt pinus,tu Pinafter dicitur,Plinio auctore: hinc Pinafter, Brunf.
Trago,Lob.(cui &Pinus fylu.montana Thcop.)Csf ThaLPinus fylueftris flue Pinafter, Dod.gal.&foL
Cord.in DiofcGef hor.Pinus fylu.frucrifera.Lug.Pinus fylu. montana, Taber. Ha:c in multis Hifpania:
& Lufitania: montibus crefcir adeu fru&uofa , vr inde copia nucum pinearum in Galliam adferatur.
III. Pinus fylueftris humilis feu repens. C.B. quiaiinecaudiceramiin terram fparfi lunt tubu-
Tubulus rii- lorum modo,quare Tubulus Plinio,licet quibufdam in exemplaribus legatur Tibulus.in aliis Stubulus.
"'■- Pinus fylueft.altera,Dodo.gal.& fol.quoad iconem,qnoad delcriptionem tertia.Pinus fylueftris Mugo, i0
Lobel. Tab.Pinustubu!us,Lugd.Pinusfylueftr.repens,Matth.iniconibus. IV. Pinus fylu. monta,
na tertia.CB.an Teda arbor fructiferal?linio;Pinus fylu.tertia, Dod.gall. Pinus fylu. altera ipecies.Italis
Ccmbro,Dod.Pinafter,Bellonio:Tedaarbor,Lugd.Pinusfylueft.Cembro,Tab.PinusTarentinaPlinii,
Matth.icon.Nuclei parui tnanguli forma.quos putant a Plinio Tarentinas nuces appellatas lib. ij. cap.
r jo.quolocinucumpinearumgenerarecenfennonautemquodcenfueritPini genus aliquod Tarenri-
num,vt quidam exiftimant , fed quod ha: nuces Tarento Romam veherentur. V. Pinus maritima
loiJgioribusfetisC.B.Pinusfyl.quintaDod.gai. PLiusmaritimamaiorDod. Pinus maritima Theoph.
Lob.PinusmaritiaiaLugd.&Taber.cuiprima. VI. PinusmaritimaalteraC.B. fic & Matth. Lugd.
Tabci'.Pinus(ylu.4.&PinoIda:a:Theophraftifimilis,Dod.gaLPinusId2aTheophrafti, Lob. Ha:cduo
gcnera potiffimum nucum magnitudine difFerunt. Pinus lylueftris fterilis dicitur, non quod nuilum e- '
dat fpiciurH.cumi conos fcrat.fed quod nttciei edules non lint:qua de re Cluf.hiftor.Hifpan.& ex eo Lo-
bclus,Dodoi)a;us;,&Lugdur.cniishiftoria.Pra:rerha:cPmigenera,Clufiushifto. Pannonica, meminit
Pinaftri latirblii iulis vireicentibus aut pallefcentibus: dein tenuifolii iulo purpurafcente : tum pumilio-
Larix. nisqui.conosiuaumipedlanteshabct. VII. Laricem nufquam in Graxia nafci , idcirco Theophra-
fto ignotam , ftatuunt : attamen quidam Pinum vrbanam folio deciduo apud Theophraftum cenfent:
diciair Larix,Bruf.Lon.Lac.Bellon.Fuch.Dod.gall.& folio,Cord.in Diofc. & hift. Gefh. hor. Lob. Caft.
Lugd.Cam.hor.Taber.Abies tertia & Larix, Trag. Pini fylueftrc genus,cui hyeme folia decidunt , Ca-L"
huius lachrymafeu refina liquida pro Tercbinthina venditur:in hac etiam fola Agaricum vtile nafcitur,
Picea.. de quo libro tertio agitur. VIII. Picea: vox ab aliquibus Abieti&contrarribuitur, «■jV^Thec-
phrafto, (quamuis Gaza aliquando Laricem vertat)& veteribus:funt qui a vl-fltt deriuatam putent, quod
h;Ecarbor,pra:ca:terispicemftillantibus,magnamcopiamfundat: liquidcm intercorticcm&lignum
gummi ref lm mod l> concrefcat.ac nonnunquam etiam liquida effluat.Dicitur Picea, Brunf. Lac Cord.
in Diofc.Lob.Caft. Ca:£ (qui Tedam Plinii ftatuit)Thal.Tab.Lugd. Abies prima & rubra Trag. Abics
fa;mina&iapinum,(eoquodGallisSapindicatur)Bellon. fequutusLacuna, Sapini nomineproponiti-
conem BelIonii.Picea& Abies rubra,Gcf Lon.Picea Plinii, Abies mafcula Theophrafti, Cluf Pannon.
Habct ex Bellonio Dodoneus edit.gaU.aliam Abietis figuram.cuius rami furfiim fpectant , quanreditio-
ne Latina pro Abiete altera propoiuit:a Bellonio de Coniferis & in iconibus, Abics legitima &mas,La-
cuna:Abics,&AbictesPilari,duchoulindefcriptionePilarindminat, &exeo Lugd. Verum dehis&
fimilibus plenius fiio loco.Sic & Clufius hiftoria PannonicaPiceam pumilam nucamcntis nucis ponti-
ca: magnitudine e fquainulis imbricarim compofitis,fed in pungens foliolum definentibus, qua: matu-
Abies, radehifcentiaconcauascellulasofteiidant.proponit. IX. Quam Abietem Plinius , Theophraftus
£AaT»rnominat,vulgo Abies dicitur,vtBrunf.Belion.Lac.Cord.Caft.Lob. Ca'falp.Liigd. Taber. Abies
Candida Trago: Abies fcemina Anguill.Picea,Dodon. Abies Plinii & Abics fa-mina Theophrafti.CIuf.
Panno.
2 X ~,«. LENTISCVS. CAP. LXXV.
T Entiscvs notaarboreftj ciiitotivisineftadftringendi:feminienim,foho,ramo,coniciradici-
.. bufque cognata: infunt vires. Liquamentum autem ita fieri folet. Folia, cortex, & radix in aqua cc- ^
quuntur, & vbi abunde cocfta.refrigerataque funt,folia abiiciuntur: aquadenuo coquitur, doncc mellis
habeat craffitudinem.Lenrifcus fuaadftringendi dote.valet aduerfus fanguinis rciectiones , alui proflu-
m ,i ; & dyfenterias in potu:item contra eruptionem fanguinis e vulua, & eiufdem, aurfedis procidentia.
In rotum acacia:, & hypociftidis vicem repra:fentat.Idem facit fuccus c tritis foliis. Decoftum fotu caua
cxplet , & fracta oifa ferruminatjvulua' fluxiones fiftit,nomas arcet.vrinam pellir, motus dentium collu-
ll.bilit. Virentesfurculicakmulorumvicedentibusrepurgandisaffricantur. Fitefemineoleum
aftrictoriani vim habens:quod prodeft,cum quid adftringi opus eft. Lentilcus refinam gignit, quaclen-
tr;i:uicogiiominatur,&abahquibusmaftiche.PotavtiJiseftfanguincreiicientibus,&ruffiveteri:fto-
macho auxiliatur, fed ructum mouer,add;tur in denrifricia, & ilhriones facici, ad nitorem cuti conciui-
dum : palpcbras oculis incommodas replicat: manducata haUtum oris commendat , einciuas contrahic
6 b ' Optima
InLib.primum Diofcoridis. 10?
q ^^^V-copiofifli^aininfulaChioprouenit.Prxfertur.anitedulKmodorelplendelcens^&rcandorc i Gtxccrno
Tvrrhenicx ccn- limilis, adtilra.ijfrcrorrida.Jrriabilis, odorata, ftridorem edens. Viridis autem iuferior rcrbo **/*■
cft Adultcrjtur thuris,rciina;cjucpineir: nucis rmftura. irusvjwr*.
I. LENTISCVS.
}-
jEntifiusin Italiafrequentiftmanafcitur^prafertimj, o ri £ lua '^'
'in HetruriamaritimUnoftrU Senenfibus. Gignitur in L cn tifcicon.
v — ■> ~«s ••• Lcnma con-
coUapfis Romanorumidific,U,acruder,bus: quinetiam in fideratio, &
traciu Tj/rrbenivbiquecopiofitoritur,inCampaniamaxi- hiftom»
me . Cateiiim Lentifii nonnuU*funtplant£,qu& in arborent
miditproceritatUaffurguunonuUi rerb liumiles, qua nuUt
grandiorecaudicearadtcibusfublato,fiedvirgultU,ftoloni-
bitffyinnumnUccrylorumfilueJhiumododifiiliunt^vertm-
t.wienLentificus tum ramU.tumfoliU denfior ceftat.magifa.
virgultorum cacuminibus ad terram defleeittur.FoliU vtraq,
eft Ujrto dmulis, oiio ex vnopediculoprodeuntibus ,pari v-
trun% exortugraueolentibus,pinguibus,friabilibus , & in
ebfiurum virentibus.in ambitu tamen rubentfficuti & qui-
btifdam venulU-.perpetuafronde viret. Cortice eftfubrufo,le-
to, tenaciftexibiii^ Vrofert terebintbi modo ,prater racemo-
fbsfiuclus rubentef^ invnu modum, equibtts oleum elicitur,
foUtcuhs corntmlt tnodo intortos,in qtitbus includiturliquor
lympidus-.qui tandem veterafiens Vertitur in beftiolas iisper-
'fimiles , qut ex vlmi , & terebinthi foUicuiU euolant. Tot*
planta grauiter olet : quapropter nonnuUi, quodolfaclu ca-
ptit aggr.tuet,ipfam deuitat.SedLentifium,qua. roborisma- L ;f t -
gi>rtud,neproueniat,foi,oferbi,acinUfiitieftrUpuniu rube- boris magnt
ttbtts,vt RiieU,usferibit,hactcnus novtdi,necidvnquam me tudine.
legiffememiniapudprobatosauciorcs. idcirco RtieUiumhac Rucl.&Hcr-
inrehaUucinattimcrediderim,quemadmodii&Hermo!au, molailapfus.
qui ea efe letifcifolia exi/Iimat, quibus coriarij VenctiU pel-
leiconficiunt.vulgbproprieappeUatafoglia.Siquidcmplart*
ta,a qua hacfotta decerpuntur, maximc a letifio differt, etfi
ctim terebinthinoaliquam habeatfimUitudinem.Eertetiam
LmtifimItalicamaftichen,vtipfeatte/{aripoffum:fedrara M ^ff hcs . ■
admodum, nec Chit comparanda. Ita^ immeritb a nontillU coa -- er - aa
nolttur Ainceuna.qubd Uafttchen Italicam memoruprodiderit.Quippequbdi), qui maiori in errore verfamur, exifti-
mauerm tton al,bifortaffc,quam tn Cbio nafti.Indicammaftichen efiinofa quadamplanta martare, nonfeliim Theo-u& h r
P>> r *fl"ftdct,amal,)trddidere,quemadmodum&Pliniut,quilib.,2.cap., 7 .nonmodbCb,*m
iidru,iiquoqae,qUiinArabia,Afi4,Gracia,Vontoj 3 pro!teniurtt.Qu£ddnoscon,portatur,&mvniuerfan,^
4° mChte tantuni.Acgei mdrisinfuU,proucmt , exdomefticisfotumlentifciplarttU,vulneratoquotannUarborUtrurce
mtemm mde Uafttcbe,6~ tn terra ctrcumpauita concrefiit.Uaftiches idomne quod in tota lnfulaprouenit, Reipubit '
u dcbetur.quofit vt qutytndemU tempore proprus tn agrU Uaftichen coUigunt,id totum abfque dolo in commmieferlt
miilantiirfeiia manu.qui Lenitfcum Uaftichenfundenteinproprio, velalieno agro exciderit,tanta eflMt/ltchesc*,* \x n - l
&™™'iddpudCbio,.Necabrequidem,cum,UUta,,tumMurtdt«ferevn^
™>>™"«P'«mrefaat.Ai,dioettaminCret*lenii[cttmMaff '
™'™W">>£ttMafl,rbefanguincnrenaribusmanante»^^^
WMiptdtatm*lk,&frontiapphMH7^ lianditurrnacum ceraodora- M -<-<W» ™
JWuJj eiimiturus dormttunmcsmaft,chesgrumosdeuorauerit:nortfolhnentmhocmedica,nentotoUiturdolor,
. y.nepofibacfenttatur.Lentifci memmit Galenus l,b.S.defimpI. medu.facu!tatibus,ficinqti,ms. Lentifcus r r • ■
mil7,L "' mm - S ""' lem """•bHsfmpambns adfirtittonem obttnetinradtc,busJamU,cxtrenmturionib,is,oer-
adl^t^f^f^T'^^^
Ji n X;, que tt f ^
ndipoj 'eaccedens.Mem,rt,t,dem&maftichesI,b.-.fimpl.med.huverbU.Mafticheca»ddaqu4devt, /chacZZo „ r L ^
'«HaTZ^^
s,Jv'TT' n fi ^^
*tlore7*7e*nuTrT^
IrrloI^nT mm £"•
rttLortZelttlu^ «
Galmus^ftZ^f rri '" ma ^
«aboctuT^TV , g f^
'«ZaTaZTnZZc':^
1 P> t >' i >»<>*W"er,tate > vtfube,mvmka>mmutmr^^
propinquU;
io<5 And.MatthioliComm.
prepinquie:materie leuijcruUcea, quaprodit Caphura. Huim largioris prouentm atigurium tfi, (umfrequentibm
lumfiilgttru corrufcat,autcrcbro tonitru conflrepit,velcUm terra motu concutitur.Huius multa tradunturtenera v '
in interueniu ligni,lameUarum modo impacla figitur, AliafoTas emergit certict abrupto , vtluti refint , iUi(6 lum»
modo inb£ret,maculuinteTinitiarubentibm,poflmodumvetcalortfoluextofta,veligniumvi candefciuhanclumtt
regenjiodam Riach iUitu loci nomincindigent Rtachinam appeUanf.quandoquidem is primus dealbantU Caphurt r
t ionan adinttenit.Hac catefis & bonitate,& tenuitatepraJlat,longieri^perdurat tempore. Alia craftor, necptUuceni
atto colercproinde bonitate cedtns. Ttrtia vilior reperitunfufco colore. Succedit huic impurior alia,qu* arboris fcobt r<L
mmtu,&afuluimpticita,gummimoreagglut'mataUntefiit,tubmuloamaranucu,autfaba,aHtcicnu.Hancp<mtii.
cum, &facndotumfuffmmu,ficuttlm,&mynham,coftum^inimplisdicant.StdhaomntsinduotantmfalltL,
rediguntur,in rudem,& elaboratam:ftquidem rudis efi Caphura omnii ignem non experta: elaborata verb, quafelu rri ic
Juch. ofmio ig„i sar doreexcoc7a,atquepurgataalbumcomraxitcotorem,vtpote&ceTa.Fuchfimlib.primodecompenenduinedica.
oTur^bi mentis '? amCa ph urme ff e b'Kwinuln£tcigmiu,quodfcripfaitSerafo
tumioir gc- uentus au S 1 "'""" e ff e > cum ctium fetTufulgetris corrufcat,autplurtmisftrepit tonitruis, velcum regie, in quaproumit,
bus ftatuens. terrametu cencutttur: argumento, quodfimiliter ex terra concuffu magna tumfulphuris , tum bituminis copiaprofuniii
foleat.SeddiffmtitabeoepinioneJha,quandoquidemnecSerapionu,necaliorumquerumcunquehancfuifefment'iam
txiftimem:ciim tam ipfcquam cateri,qui de Caphurafcripfere,arborucuiufdam vafliftma proceritatis gitmmi ,velre.
finam Caphuram effefcribant.His accedit qubdexomni bttuminumgenereper alembicum (vt Chimiftt vocant ) oteum
& aqua elici potefl,id quod ex caphutaJiaudquaquamfuccedit.Siquidem ea hydrarmi ntodo ad vafis cacumen afcendit
Platearii «- jj^ totapuriorfacta coharet. Nimium ofcitanter de hacfcripfiffe videtur Platearius Salemitanm : quippe qui CapbUra
Caphuri " « S. umm ' "^" e ff e '"ficiamr, Diofcoridts & complurium tejiimonto, txfucco cuiufdam herbtfieri tradens. Qupdprofe- u
fucco herbi elbfalfum eft.cum nuUibi Caphuu memineritDtofcorides. Eam autem efftgumminonfolum Auicenna, & Setapiom
fcri. teftimonioprobatur,fed&LuJitanorum,quinoJho£uopermeridiemadCaUcuter'tentalis lndia emporium nauigmt.
Caphura te- credidere Serapio,& Auicenna,Caphuramtertio abfcefju & ficcare,&refrigerare:qu&tamencuMvehjementeretittm'm
petamcriun, a q Uam proieila conflagret,fttperquam odorata, & adee tenuium partium, vtfepeperfein auram euanefut , iltu recU-
****' marevidetut.(^ofit,vtquufuJpicaripoftt,autkgitimamCaphuramadnosnonaduehiiauthoclocoArabummon».
menta (vt inaliis quamplunmis)efft Vitiata.Capitis dolorts(Ji tamen in hacparte crtdtndum tfl Mauritanis) ex caltre
prouenientes, Caphura iUita mulcer.incandifcentes infiammationes reftinguitjprafertim^ iocinoris. Kenes, &fmmafu
vafa refrigerat,fanguinemq\ Cogit.Circumlitionibus imponitur adcutis nitorem conciliandum, & ad arcendas tam vuU
tierum,quam vlcerum infiammationes. Eryftpelat extinguit, & aduerfusgonorrhoeam , & albas vultufluxionci effiax
tJtcumfuccino,& aqua nympbaa haufta. ldcmprajiatpubi,fettimo ventri, teftibm, renibufy iUita : qua tamenantu >°
fljfUiifeminisJjnjfamente , aut omphata, autfolanifuccoprobcftt macerata. Sanguinem e naribusprofluentemfiftit,
autcumvnicafemineimmiffa,autexmaiorufedi,&plantagmufuccofreniuircumUta. CoUyriuadcalidat ocutorum
UppitudinesVtilitetimpomtur.KmibusacteJtibmiUitavennmextmguit.Corpmaaputredine^
mode antidotis admiftetur.qut contra venena,venenoforum animalium iclum,&peftitentes affetttu conficiuntur. Ci-
phura vna cum Chryfocolla,qua vtunturaurifabri,trita,&cum melleiUita,faciei cutim clarieremfplendidiorem^red-
Aqua ad fa- dit.E^fmnit^mcifpondmcumfulphiiruaqualiportione.additiim^rr^.rhr^
ciei »"">"• g^aacfaw»Tftordn>J *» ( i v a ff n a ftit omnibm.dirbujjjdecem infeUti t temeix u m rjlpuftantifimum adfuiei n .
borciiipuftulisfcAteotmijLemU ^aquafap eUtietfirJn vniutrfum viribm 'tnnumerispoUet, quas breuitati confulenta
pratermittimm. Ugitimtprobaiiotalue/l.Incalide paneefurnerecentiftimefublato,bipartito^manibmfcifo,C».
lcgmmT que ?buraponatur:quhdfi humore madeat,fjnctra tft argumtntum-.fm contraperarefcat.fpuria acfaclitiafignum. Cttai 4»
& Qpomo&o«tfidiligenteraffauetuT,exopMulatuttiamcapfulunonnunquameuanefcM
afleruanda. tur tamenfecure vaft marmoreo, aut alabajtrino, lini &pfyUiifemincfepulta. Nicdefunt, qui eampiperefelicitu ajjct-
Caphura vt uariputent,quodnecptanicomprobandumvidttur. VenetiasCaphuramomnemrudemimportant, ibi%igne,&arte
alba tedda- yitreis organis elaboratur,fic vt candefcat,atquepeUuceat. s^nw Grecis, Lentifcm Latinis appeUatur : Daru , Arabibm:
™ r - Untifco,ltalu:Uata,aut ArueriaMJpanis^LentifqucGaUu.Germanis.Vftaftipbaum. Huim refinafia^ Gracem-
omi ' catur:Latme,Mafticbe,autKefinalentifcina:ArabiccMaftech,Mafteche,fiutMasioche: ltatici, Maftice : Germamd a
GaUici,Maflic:HtJpanice,AlmaJiiga.Quod Arabibm Kaphor.feu Cafur, recentiortbm Gracis y.Mpouf* , vtetiam Lattm
Caphuranominatur:Italis,Camphora:Germanis,(8att\pt)a:GaUu,Campbre.
Lentifcus f£w K dicirar(non ir Z oV,quocl eft Iuncus axomaticus feu Squinanthum officinarum ) qmfi
<%/«-« fillilis, quod facilc & frequenter findatur in dentifcalpia. At letilcus, forte quod folia eius lentorc i°
quodam lentefcant. Arbor maftiches,e6 quod Maftichen ferat.dici poi!ct:eft enim ex refiniferarumgc-
nere , a quibus tamen foliis differt. Arbor, Lcntifcus dicitur herbariis omnibus : at baccas fiue fructus,
ReGna Len. ^jj/^HippocratesIibrodenaturamuhebri.appellat. Sic refina qux ex trunco vulneratoprimumii-
■"*■ quidadeftillat,dein paulatim inguttas denfatur foris candidaaut flauefcens, propter inharentem pul-
uerem.quoabfterlo propcmodum cryftalhna & translucens , diciturRefina Lentifcina, Maftiche&
oiEcinis Maftix, Arabibus Gluten Romanum,quar opdmain Chio prouenit:hincfac5tum, vt apud Gra:-
, cos fiepc chia fimphciter pro Maftiche fcriptum reperiatur. Duplex eft , alia propric Maftiche difta, aii*
plcjr- C ^ U " im P ro P™- Propn^ diaaefteaquaEexLentiicocffluit, ha:cque velalba.velviridisDiofcoridi: velvt
Galenus, alia alba, quac Chia.alia nigra,qua: ^gyptia : habetur & Cretenfis qua; flaua eft & amara : apu<i
Italos exiguam fundunt.Improprie dida eftea, qua: ex ipinoiaplanta emanat, vt habet Theophraftus^. rt
hift.4. vel vt Plinius ex humui fpina:qui planta Chamadeon albus Diofcoridi lib.j . dicitur : qui fcribit I-
xion aliquibus ide6 vocari, quod quibuidam in locis vifcum circa radiccm cius reperiawr , quo pro Ma-
{Hchevtanturmuiieres:&TheophraftusAcanthicenMaftichcnvocat,Gazaipinalemvertit. Eft&al-
teraarbor,quam Lentiscvm pervvianam vocamus,qua;Lentifcoiimihs,ramofa,ramisobfc-
quiofis deorfim fpecTantibus.cortice fubruffo & rugofo te<ais:foliis lctifci modo intecrris/ed acumiw-
tiorib. vcrinq; binis non tame fibi ex oppofito refpodentib.quindccim, feptedecim & etia nouendecim
ab vno pediculo coha:rentibus,faturatc vircntibus, per quorum mediu lineafubalbicans excurritct ad
latera vcnula: quafi rugofe, ducurrunt.quq inferna parte potiffimum coipiciuntur.ha-c trita non ingratu
fpirantodorem. Floresquiinramorum fummitatibus conipiciuntur, ramulis palmaribus & loiigio-
ribus
Inlib.primumDiofcoridis. 107
II. LENTISCVS PERVVIANA. III. MOLLIS ARBOR.
ribus inftar raeemi fparfi infidcnt,albicant &ex quinquc foliolis acuminatis coponuntur:his fuccedunr
fru&visromndi,vtLentifci,paniispediculis&pericarpiisfuftcntati, qui racematim conglobantur, pri-
mum-viridcs, moxrubei^deinfubnigrijpipcrisinftaracres&pingues.tenuiteclirr.cmbrajiajCuiiTiedul-
bacuriffimifaporis&odoris fubeft. Semen ex Americaprimum allatum , &Pipcris nominc Roira in
horto Illuftrifs. Cardinalis Columna:,a quodamPharmacopceoSeptembnmenicfatu, &fcquentian-
noadquinquecubitosexcreuit, atfcmen admaturitatemnonperuenit, moncnte Doclore Edoardo
Voriho.qui nobis ramulum cum baccis(vnde delineari curauimus)obtuht. At nunc Lentifcum altitudi-
^ e ne adarquat, vnde ramos cubitales floribus & tenellis baccis refertos, a Do&ore Io. Neuderfero ( vna cu
iliis eleganriffimis)accepimus, vt & Gummi quod ex incifb cortice emanat. Etcnim apud Amcricanos,
« cortice vulnerato gummi album maftici fimile colligitur,quod in aqua vel deco&o aliquo dillblutum
ab incolis drachmarvnios ponderepro cathartico fiimirur , cum eo blande humores omncs vacucnrur,
&hydropicorum aqua: educanrur.Ex fohorum libra.fcrupulus vnus fucci elicitur , quem Opobalfamo
comparant.Verum cum hicLentifcus Peruuianus,ab incolis Molle(quod molliat altium forte) dicatur,
&in multis (nifi fit eadem)cum eaquam pro Molle, Carolus Clufius in Monardem propofuit , conuc-
niat , & eius iconem proponere placuit.cuius harc eft apud Clufium hiftoria , ex quo etiam Lu^dunen-
lis&Taberna:montanusdefumpfcre.Ca.'terumodorfa:niculimihiinmcmoriam reuocat arborem in
Perunafcentem, Mollevocant, cuiusegopufillasduasplantascfcminen.itas, vidiantealiquotannoJ
f Maduuiixin horto fplcndidiiiimo IlluftrisviriD.Ioan.deBrancicn.fcd qux tertio annopericrunthye-
mismmria.Erant autem ea? arbufcula: rrunco (quia tenellx) cxviridi nigricante,multis coufpcrfo veluri
maculiscincreis , foliapennatavt fraxini.fed multo minora.ex viridi nigricantia,ferrata, & fiib extremu
angu(tiora,qu!e ab arbufculis reuuha,lacteo fiicco , eoque len to & vifcido & odorato manabanr , & ipfa
o.iatritafcEiiiculiodoremreddebant,guftataadftringentisfiicultttisnonnihilhabercvidebantur. Fru-
, ra 1uo nat^funt^piperisfcremagnitudine^oleaginofusjpclliculanibcfcentetectus.racematimco-
vrcns,vtexeius icone.quam ad viuum depingi tum temporis curauimus, confpicere licct: florequcm
1! " c,1 |\'y 10r amus,fcdquibuMrr;Tiauc>oribusminutuseft,vitiiimil!S.Ha:carborabundcnternafciturin
conualiibus & locis planis Peruana: regionis.vt rcferunt omnes qui Cccidetalium Indiaium defcrir tio-
1:0111 " ca etunt.SedPetrus Cicca maximc,qui eius defcripticncm cap.m.primaT partis Chronici dcdit.
Tiffiivfio;.
TEREBINTHVS.
CAP. LXXVI.
^ Erebinthvs cognita arbor eft:cuius folia,& fcmen, & cortex aftringunt, & ad cadcm , ad qti*
lentifcus conueniuncfimih paratamodo, fumptaque.Fru&us efiu aprus eft , fed ftomacho aduerfa-
t'Jt:excalfacit,vrinammouct,vencrcmexcirat:contraphalangiorummorfiisconuenienterinvinobibi-
tur.Refina eius cx Arabia penxa dcfertur.Prouenit etia in Iudxa,Syria,Cypro, Aphrica,& a Cycladibus a Mcu addii
inluhs.Sed preualct candida.pcrlucida.vitrco colore,b[& in cxruleu vergenre,]tercbinthu olcns.Tere- >
fcmthina refinas omnes antcccdit:proxima Icnrifcina , & e pinu,& abiete: has fequitur c picea,& pincis '
nucibus rcfina.Natura omnibus calfacerc,molh're,difcuterc,expurgare.TufB,actabi conueniunr per fe, '
cp,
autin
. b Hzcno
lrg Onb.
io8
And. Matthioli Comm.
a Hatc delet
Onb.
t>xa6ulp« i.
liquiclaMeu.
c Mcum &
Drag. ttitvi-
vn, lyjfXa.-
Tivn. i.pinea
& abiegna.
Terebiothi
«lefcriptio.
aut in eclegmate ex melle:vitia pedoris expurganr, vrinam cienr, cruda concoquunt, vcntrem emolliir,
palpebras commodiffime replicant:lepras tollunt,cum arrugine ac futono atramento,nitroque:auribu!
faniem emanantibus cum melle & oleo,item in pruritu genitalmm vtiles, malagmaus, acopifque admi-
fcenturXaterum doloribus per fe.illitu & appofitu auxilio funt.
PW^&x* resin^ ali^e. cap. lxxvii.
LI c^v i d a refina e pinu & picea.a Gallia & Hetruriaconuehi folet , atque olim a Colophone pete-
batunhinc Colophonia: iibi cognomentum vendicauit. A Gallia quoque fubalpina: quam vernacu-
lo nomine larica,hoc eft,langnam appellantincola:. Ea a [in linftu, &per fe] magnopere prodeittuiTi
vetcri.Colore inter fe diftantifiquidem alia candida eft,alia oleoia.alia mellei iiquoris limilkudine,vt la- '°
rirma.Cuprelfus etiam liquidam fundit refinam,qua: ad eadem pollet. Qua: vero aridarum generiafcri-
buntur,qua"dam ex pineis nucibus,alia: abiete.alia: picea,& pinu exierunt.Eligi debet longe omniumo-
doratiffima,transluccns,non retotrida,neque t> diluta.quandam cera- faciem pra?bens,& rriabilis.c E pi-
cea, & abiete refina: ca:teras anrecedunr.odorara- enim liint,atq; thus odore imitantur.Preftatiores a Pi-
tyufa infula deferuntur , qiue fecundum Hifpaniam fita eft. Sed qua: e picea,nucibus pineis , &cupreifo
manarunr.nihil ad illas,nec tantis viribus potiuntunveruntamen eorundem gratia,quorum &ille,fumi
folent.Lentifcina terebmthma: reipondet. Vritur refina omnis liquida in vaie quadrupla: capacitatis ad
humorem,qui infunditur:itaque refina: cogius in duobus aqua: pluuia; coquitur,fubie&is leuibus pru-
nis,refma affidue mouetut.donec omnis odor abolearur,& friabilis & retorridareddatur , ac digitis ce-
dat.Ca.-terum vbi refrixit.in fidtile non picatum,quod aconitum vocant, id eft, non illitum, reconditur.
Fiet etiam eximii candoris,fi refina omnis eliquata pra:coletur,qu6 faiculenta fordes excernatur. Vriitut
quoque fine aqua,primum lento igne,& vbi coire cceperun t,maior carbonum ftrues lupponitur , & tri-
duo citra intermiffionem difcoquuntur,vfque dum antedi&as naturas fua: notas exuerint : mox, vt dictii
eft,reponuntur. Aridas vnius diei fpatio decoxilfe fatis eft.Vfta: odoratis malagmatibus,& acopis, & vn-
guentorum colorationibus magnopere vtiles funt.E refina perinde atque thure,fuhgo excipitur, ad cir-
cumlitiones idonea,quibus palpebras fucant,& colorem mentiuntur : prodeft glabris genis, Collachry-
mationibus, eroiifque oculorum angulis.Ex ea fit atramentum fcriptcrium.
TEREBINTHVS. ~Y" Evebinthiii fotio eftfraxini , cr.tfiiore , pitiguiorcq J & }o
rotundtore, cotinofnxmo. Ligmmateries lentifcofi-
milis quemadmodttm & cortex. Radices valida, alte defcen-
dentes.Flos ole<efiii;ilis,fedrufefiens, e quo fruffus rubensU-
cematimprodit, vuaruin modo , luniperi haccarum tn/tgni-
tudiiie,refinofus,durufij 3 :CornicuUeditrubentia,carpino-
rum fimtlitudine,in quibus culices quidam concluduntm,v-
n.i ciun liquorequodam, vt in lentifco. Reftna e trunco ma-
nat, vtereliquifplantisipfamfundentibus,liquida&odt-
rata,Larigns.,autAbiegn&fimilti,caterifcj 3 pr<tftantioi,kn-
tifctna excepta. Terebintborum ( vt Theophraftus memorit 40
prodiditltb.3.cap.is..dehiftoriapUntarum)aliamafcuh,t-
liafoemina. MafcuUfterilis eft , ob idtfcfexuimaris adopta-
tur.Famiiiariim aliafructttm protinus rufumprotnit , ma-
gnitudtne lentis, qui concoqui tteqtiit : alia viridem editum,
rufutn pofttnodum tingit , & ctttn vua maturefcentem , rit-
grum nouifimifacit, magnitudinefabtt, refinofum, &ful-
phurofum.Circa Idam, & Macedoniam breuis,frttticofa,co-
tortaj^nafiittir: vtapudDamafcttm Syru magna, copioft,
decora^: montem enim inibyjerebinthu refertum,vtntlt-
liudhabcat, referunt.Materies ei lenta,radtces valtda inpro- 50
ftindo, atquein totttm incorrupta hacarbos habetur. Flos 0-
le£,veritm colore rufo.Folia circa vnumpediculum,pleraque
ftecielaurinorum,coniugatim,qMiitadmodumforbo,quoi-
%partepoftrema acutmnet,impar exif.verhn minus angu-
lata, quamforbo, ambitucjfiaurinofimiliora, &pinguiacu
rniuerfofruilu.Fert &adnucisfimilitudinem qiudam con-
caua,vtvlmus:quibusbeftioUtaquam culices innafcitntttr.
Fit in his refinofum quid, Untumq^.fed refina t.tmenno btnc
legitur,fed a ligno.Fruclus refinx copiam ncn mittit,fedmt-
nibustantitmadh<tret:etfinon lauetur,poftquamcolkStu 60
eft,interfecohmfcit:cum vero lauatur, catidtdus, probeque
non maturtts fupernatat,niger fubfidit.ldem refert deinde /i.
+.cap.5.hiftorizpUntmim,lndic.mttiamnumTmbinthmihaberi:cuifotia,ramt^^
tia-.fruUtts autem diuerfus,fimilis enitn amjgdalu.Nam &in Bafirii Terebinthum hanc effe,ferreq\ nuces amjgdalarutn
magnttud;ne:quoniamnonmagnaf,fedvtfufimiles,&fiiauitateamygdalisprsftantiores: &ideo loci illius incolas bis
Iodica Tctc- potiwvti:hMTheophraftm.QuibusfacileadducoradcredendumIndicamTheophraftiTttebinthum,ni!aliuddefignare
binrhus pi- quam noftratem Pitfaccam.Eft enim b<cc totafacie Terebinthofimilis,&nucesprofert Amygdalisfuauiores. Terebinthu
itace.irum vt £ egoprimum in colle vulgo cognomine Caftcl Trento.nonproculaciuitate Tridenti prope Athefim,a Theophrafii hi-
j> an:a. j, ma i iaai [qu*qH*M difiimilem,facla huim vidcndt mihi cofta a cUrifitmo medico Iulto Alexandrino Tndentino:repe-
riqut
Inlib.primumDiofcoridis. 109
riqueipfam deindein aliUcompluribm Hetrttru hcU,videitcet in coUapfts Romanorum tdificitsac rudcrilus -.fidfrcqtie-
temtdmoduminlapidittoUil/mprope Pucinunic.iJhum,Adnaticofi>iunon longeaTergefio: faxofa eniin & caiida
amatloca.Ab hatjtpc.duin i'dac ttcrhabaem, &fruitm &folitculos cjprarum comibus noii sbjiirjlcs , quibufdam in-
• t iabeftiolUculicUpguramprtfefermtibm,&rcJinjmdeterpfi:qutetfiomniumprtJlaiitijitmaJit, nontamcvdiuejl,
aubd\'cnetiasdefmurexCjpro.AnteatocUmafferebant,velquodcffetadueciuaptior,velqubdtmpofioribmadadul- j\ e "j 1 a tere -
terattonemaditushocmodofactliorjierct: veriim liquidavt pcr je ex arbore manat ,'tamfrcquer.s failaeft. Ctteritm
quia terebmthtna iamdiu m Italtam non aduehcbatur [ytfttpra tn laricis mcntionc diximus ) larigna non modb tere-
liinthint hcumfibi vendicauerat,fid etiam cognomentum.At citm eodem loco a nobis depwea,picea, larigna , abiegnaq^
rtfna,& earum a quibufcoUigmitur arboribus,abundefcriptumfit,opertpretium quidem non eft,vt hic iterum ea repe-
,o tamus.Sciretamen conuemt, rarifitmas ejje abtetes in monttbus TridentinU , qutprtterfluentemlathrjmam , aridam
f u ndantrefintm:fcdfiqutdjmiii!:cr.iuntiir,htcCj^(vtPliniminquit)arborUmorbm.Cuiiisreim.iniJeJhmargumen-
iumeft,q*odomnujbies,qtttrejiiumfundit,tabtdafit,pitnU,&cariofa.BraJauolusderefinUdijferens,Pliniuminca- Brafa. opinio
T umhiftoriJaDtofioridediffentireJUtumjt,qiibdfc!ltcetPliniitslib.24.cjp.6.nadidmtfiimmasrefint(peciesdttaSific- reprobata.
fjm(i yliquuitm:fitiaminpinit,c^piieafuri:IiqutiUmetaebintho,Urke,lentifico,cupreJfo. Diofieiuiesvtrbex ptr.u,
&puej,&liquiMmprtterficcanihaberifiriptumreliqumt.Quostamenmeltmeratficconti!iaJfe,qiibdquanmUaf-
ferjtPiinius,Jiccasrefinasepinu,&pkeacoUigi:nonproptereaobjtat,quominmferantpariter huiujcemodiarbores &
liaudM,&JitfMrefiiias.(^a>idoqitid£minTridentmotraitupluribmvariif^hcU,epinu,picea^ar.tcahngotempore
ttfis,ioiifq\ardort tftuanttotts liquidas reftnas exudare comperimm larignt non abfimilenquod etiamfitpeeitenit in af-
jenbvexmJ'cearboribusparatis,&iiitignU,vclnabibm,quttdificiUcoaptantur.VnumeniniueromaiimdkerePliniu
tnafft,qubdliqiiidarumgenmlert;jiinaniadfiribat,quteftnojhamaftiehe,ctterUprofeiiodurior. Adhtl ficire etiam CoJophonia*
anuemt,qubd qtiit in offtctnis Coiopbonia Hijpanka, Grtcaq^ duitur, iUitis fpcties eji quam coqucre Dicficrtdes edocuit. con f"teracio.
Con/lat hti 10'oribus diuerfis,vtpcteiryjTaUina,kji:!cin:hin.i,Jaturatogjiohre, pro refinarum ex qutbm conficitut , va-
rtetttcquippe (vtDiofcortdcs ait)a!ia tandida eJt,aliaoIei,aliameUU tolore, qualU eft Urigna. Qut verb a Coiophonc
Uriuvtbelibttognomciitumcompjrauit,cft(vtrefertPlinimiib.i+.cap.20.)prttatttertaifulua:neq\ 3 aliadccauJavo-
tatur & Htjpantia,& Grtca,mji qtibdex tifdem ettam regionibm aduehatur. Attamen animadumendum eftaliam ab
bjc,qutnequefric7a,nequeexcoilaeft,haberiCohphoniani:fiquidemfcribitDiofcoridesqiibdpinea,pitea^Iiquida,ac
pinguurefitnaexCohphoneafferebattir-.obid^ColophotuaperexceUetiamvocabatur. QuodiuteflaturGalcnusti.j.dc
iempof.med.per gencra,tum inqtitt. Quoni.tm verbpiteam rcfinam &friilam, & cohphoniam appeUare confucumtnt,
ftiendum venit, aliam quandam ejfe cohphoniam Chit maftichtperfimilem, moUiens aliquid habens , quemadmodum
iUa,& tbus.Et tibro2. eiufdem. EJi, inqttit, inter itqtitdas etiam cohphonia thuris redolens , qutt nonnuUU fiola vocatur
' cohphonia,odoratufuauitatemquandamreferens,vtabietina,&cahre/icutiUamediocTipr£dita:naJcituradmodum
modua,ttqueobidpretioJaeft. PorroJiquiJpiair,diceret,noncognouiJfePlinium,nequeDioficoridem,liquidamabie- A Dle gna Ii-
gnam , quam atiqui Uchrymam,nonnu'dt verb abtetU oleum nuncupant, eum ne tantiUum qutdem a veritate defttfeere ^p^ ^" ^
pttttumm.fiquidembideiiquidaabiegna (quodlegerim) nihilmemoritprodiderunt.TeiebintbinareJinaauxitiattir t a. ° >K
itterumdohribm, fanat cumlabiorum ,tum fatieirimat. Stabiem&impetiginemdeletiUita, vlcera expurgat , & Tercbintfu-
vulnera recentiaglutinat. Splenem attenuatftpc deuorata , valet ad articulorum dolores , nempe adpodagram , chira- ax kCWu.
gram,&ifehtadkosaffeitm, vbi frcqnenter fumatur Vncit pondere , addito chamtpitys, aut fialiiit , aut JiachadU
puluerc. Terebinthi & refinarum meminit Galenus lib. 8. defimplkium medkamentorum facultate , vli itajcri-
ptum reliquit; Tereiiinthi tum cortex , tumfolia , tumfruilus adfiriiiorium quiddam obtinent : fed & fecundo ordine Terebinthi
txtalfjttuv.t. Itaque quod etia defietent,manifefium cjttrecentes quidem etiamnumjmmidijj modkhficti verb,ordine vires ex GaI *
fecundo adfiringunt, roborant,repeUunt, contrahunt. CtterumfruUus aridtts propinqum eft etiam tertio ordini deftc-
tantiiiin:eftmimadebealidus,vtmandentibmprotinmeimcatiditaspm'tpiatur.Itaqueetiamvrinamprouocat,&lie-
nihtsjrodeft.PaiilbJuperimdereftnUdijferens.ficinquit.Refiiitomnesdeficcant, & excalfaciunt. Ctteritm interfedif- Refinara.Ti
crepat,quodpIus,ac minm habeant ingufiu quidem acrimonitftnfacultate verb caitditatU-.tum qubdalitplm,alit mi - vir « cx GaL
»*fortUtfu>itpaniumtenuttatU:prttmaqubdnonuUtadfir'tftionUfuntpartitipes,alit
emnium non iniuria lentiftina-.eamvotant maJIicben.Namprtterquam qubdpaucula ei adeft adJhiccio,adeb vtftoma-
tbivntrifa&iecorUimbcciUitatibm.&phlegmcnuconueiitat/mfuperiUim^^
^ntnimacrUeft,&maximetenuiumpantum.Interaliasprtfmurterebinthina,manifeftamquidem, nontamen
P m diterttquemaftkhe,adftriUionempopidms.Ctterumadiunaamhabetamaritu£
1 oum quam maftkhe digerit. Ob eandem quaiitatcm ineft& abfierfio, tanta quidem , vt &pforasfanet : quin etiam
H u ^fr:ifundorefidet,ctterUrefinUmagUattrabit,nimirumcumillUmakremhabeatpartiumtmuitatem.Attame^
T Ke *>&htcetiammtgwJhobtitnaacrioresquidemeafunt,fednonmagUtamendigerunt,nequeattrahunt.Meditin-
r trhtsfmtf'mea,&abietiiia,atrioresquideinqu.xniterebiiithina,minustamen quamautpkea,autfirobitwa.Habet
porrb etitm emoUiens quiddam terebinthina :Jecundum hcum habet in emoUiendo lentifcina,ficut & typarifiina acri-
monit.Etlib.salecompofitionemedkanientorumpergencra inquit. Etenim ceraadliquiditatem multo pinmi indiret:
at refir.t , qut quidem aridt prorfits funt,modko : iiquidt &ficcam quandamfuliftantiam ad emplaftri crajiitudtfieiii
VmnepojiuIant.InceruigiturnoiinijgiiahumiditatU,acftccitatUdiffeTmt'taeft:m refinU„ftcutetiaminpkisgene-
reiontra,aridt ab humtditpermultum dtjjerunt. Omnium ergo refinarumficcifitma eft,quam nonnuUifriciam,alti co-
,0 P»onijmappeUanr.HuicJuccedit,qutexfi£lilibmimpura,necfrixafiimitur,quamfipurges, in Jriilammutabititr:
C <>isJr,ioj'j'jsficcioreft,qut dtcitur mruiKt $unf*x, acfi dicas pineagerminatto. Hancjane, ceufquatidam inprtfentu
e mplaflricompofitionemnoneJfeidone.imratu<,abieci:vfimautmfumfrilta,&liquidU. lamverbcxhUquoqttenon-
m^^diutiitsliquidtpermanen^quemadmodumtmbinthina.aiucitbinarefcimt.ficutpobi^
abtetina. Quiiiettamfacultatecaiidicrejtquidemftrebilina, moxverb abtetina , deinde terebinthina : tuprcfit reji-
nam mtfcerenon aufusfum,vt qut nonnthil adfiringeret. Putabit fcrfan aliquUnobiftum dijfentire Dioficridem Ana-
^arbeum m fermone de refii.ir htt verbafcribentcm , primo de medica materia commentario : Ex omnttus refinisprinci-
patum terebinthmt datur,poft eam lentifcint, tum ei,qttt depinu raditur,& abiete, poft qutspicea , sTrobtiinaque nu-
meratur :inbtsenim Diofcorides tanquam de infimajirobilina.optima verb terebinthinafientire videtur. Veritm ego ex
hutr <buirefmUjhobiunt,abietina,tmbintbi;ia,principcmcmejfr^
tmbmthmtm tjfe dixi : haitenus de refinis Galenm. Sedhacinreanimaduertendum eft, qubdhoc in lcco ctterts
K Jhobh
iio And.MatthioliComm.
JirobUmam ticn alrter pnfert Galenut, nifi qttbd omnes caliditate tantum anteceUat:fiquidem in vniutrfimt i» ttttdic
metitiscompoiiedtsaDiofcorideMquaquanidijfeiitit,v'tdeliutquodinteromnestmbitM
Ibpoft declarauit, dtceus. Interrefinas optimam, tanquMi medicamentum in multiplices vfus accothmodatum , mertto
terebintbinam affirmaueris,non tamen calidttate primas obtinere.Excalfacit,extrabit,emoUit,4bjtergit, deijcit. Arhr
>Iomiru, qu£Gr&ce^ipp-.v$o:,LattneTerebintbusafpeUatur:Arabici,B4ton,Boton,Bo^
lis,Terbenttii.Refina verb tt* Latinis vocata,Gucts^mlvntiuncupatur:Arabibus,Ratim,fiue Natig:Ualis,Ragia .- <j ff .
maiiis,S^arti.
Terebinthus,rlpu/f^o?Dio(coridi,G;ileiio&Paulo:TepsCi»83;Theophrafto:apu(lNicandriimlegJtur
ifl/ut3-os,qao loci fcholiaftes idem vulr cffe quod1 t pe£i['8s;.Terebinthum hcrbarii vocant : cuius fruchim. ! o
Auicenna grana vindia nominatripiam veio reiinam, Gluren albotin,Nicandro alcxiph.Tep,u«.6i;. R. c (;.
5p°i u " naomnis duplexeft,alialiquida,aliaiicca,adquas dirFerentias omniarefinarunigenera referri poilant.
Colophonia Colophoniam vidcturDiofcoridesapinuvelpiceafiirnere, quaenoneaeft, quahodicvtiiTiur: curn.no-
Diofc. i no- ftra refina fir iicci(Iima,veterum fucri t liqui da> quam aliqui cedri picem credunr, vuhgo pix ficca Grsca,
ftta diiFcrt. dicitunfricram etiam vocant Colophoniam:& Graci frictam refinam, iimplicitcr tywnljj appellant, vt
4.de ruendaianitare ,& (J.methodi-apud Galenum legitur.
n/Araijfi PIX LIQJMDA. CAP. LXXVIII.
pixliquida,quamaliiconumvocant,cpinguiiIimispini,pice^queligniscongregatur.Optima{S(l(plt> ! «
dens,(yncera,lru!s.Contravc-nena,phthifim > purulentamexcreanonem,ruiles > mipiria,&pectoris
'hnmores,qui difticile cxtuffiuntur,eiiicaxe(t , eclegmate cyathi menfura cum melle daro : toniillarum
' &vua:innammariones,anginarquevtiliterperunguntur:purulenrisauribus infunditurcumrolaceo,&
illinirur cum trfto (ale fexpentium morfibus: adiecra vero pari cera , (cabros vngues extricat , impetigi-
nefque cmendat: vulua:duririas, aciedis tubercula di(cutit:cum farinaque hordeacea , & pueri impubis
vrina decocta,ftrumas rumpitxohibet vlcera,qua: fcrpunt, cum pineo cortice.aut (ulphure, aut furfuti-
bus i!lira.Ca:rei"iim cum rhuris manna.&cerato profundos vlcerum linus Conglutitutaimis fedis &pc-
dum magiio auxilio illinitur:vlcera repler, & cum melle purgar, quin & cum vua pafla, & melle carbun.
culos,&putridavlccraemargiiiaT,di(iumpitque.ErodentibusmedicaiTienris,quas ieptas vocant, probc ,
imrniicerur.
rWxo,»* PlONVM OLEVM. CAP. LXXIX.
n no eg. -p picentquodpiirel£oappellant,(eparatoliquoreaquofcquimp^matatpici,(icurferuniilaffi.]Na
"^expafa, quandiu pix coquitur,iupra cortinam veUerapuramade4cut,acccptoq; hahtu eius cxprimii-
tur in vas,idq, tandiu fiat.doncc pix coquatur.Quas pix liquida pnebet vtilitates:aIopecias capillo replet
cum faxinahordeacea illitum:quibus & liquida pix medetur:iumentorum vlcera,lcabiemque emendat.
A^sr^&mW. FVLIGO LIQVID.fi PICIS. CAP, LXXX.
TTl t hoc modo eliquidapice fuligo:in iucernanoua,qua: ellychnium habear , nonnihil picis incendi-48
ro.lucernamque nctili vafe in clibani fpeciem confbrmaro,fuperius in anguftum fornicaro, inferius
perforato,vt clibani eiFefolent,operito,&adoleri finiro: confumptoq; liquore nouum infundiro, quo- .
ad fufticienrem vfui fuliginem collegeris.Vis ei adftringens, acrilque. Vfui eft ad piEmenta , qnibus pal-
pebras linunt,& venuftant,& ad circiimlitiones.Item vbi glabris genis pilos reftitui oporter,ad imbeol-
. leSjJachrymoibique ocvdos,iniuperadeorundemvlceranoninutiliseft.
ni«r*fol. PIXARIDA. CAP. L XXXL
Concluii n6 T I qv 1 d a pix dccocta in fpiflam coir, [quam vocantaliqui palimpiflam, ] quo in genere quWam vi-
Icgu Onb. -*^f c i mo( } l ente f c i t) [bofcascognominara:]alteraficcaeft.Probamrpura,pingiiisitodorata,fubrufa,
refinofa.Tahs Bruria &Lycia, picis refina;que fimul naruram habentes.Calfactoriarn vim habet:durae- ! °
mollfcpus mouer.tubercula panofque difcutit,vlcerareplet:vulncrariis medicamimbus commode per-
miicerur.
t Hocloco non tutictWtdeJr^doratajVtccimmunisleltio habet,fed igo/y, hoceft, vifcofategiturin Oribafii codici
mantifcriptoJibroij.Jimplicium.HarumleSionumquafitmeliorinprobationepicisficcatalitirumJitiudicium.
Z»™W ZOPISSA. CAP. LXXXII.
*7 O r 1 s s a m aliqui aiunr derafam nauibus refinam cum cera.quam alii apochyma appellant.Ea di(E- 60
pandi naturam habet: quoniarnmarinofalemaceratafit. Ahipineam reiinamhocnominevoa-
uerunt.
^AmetfidepUiribusPkugenetibusJeoleo^arum^furiginediunfis^acprofriuca^ ciM
tamen borum omniutn hiftoria nttiorfit quam vtanobU explicari debeat , opertpretittm noneft,vtde hupluribm
agamus . Sed quoniam fortafe nonnullos deledabit audire, quotiam modo pix ipfa conficiatur , vt illis & mibifit
Picis confi- fi>t*f*ttum » hic rem paucis aperiam , omniaque de ea referam , quz Trtdetitino traclu in Flemarum montibus corim
nm&x,^-Clariperfptxi.Sicergopicm,quapafiimnaualudicitur,eoquo^
zzuditxio, respitios.iiutprorfmtedatonfeclafintfmpamsulasfecHribmconcidunt.vtexaliarumarbm^
fitri
InLib.primum Diofcoridis. iii
frrifolct.Deindt verbarcacxcretapauiturin medio paululum e!ata,extremitatibw aqualiter dependentibw,vt liquor
etcdartfudans in canalem tolam aream ambientemfaciliia defluere pojiit.Itaqueconctfam tedam in areafiruis congerie,
lount, relut in carbonU artificio: mox hacprimiim abietum,picearumcf,fiondofis ramis Vndioy tecta circundatafy, tum ^
demum terrafepta, lutoq\obftrucla, nc quouii modo fumo acflammis pateat exttiu ,perforamen in cacumineparatum
,nmfuccendunt,cademquoqueratione,qua&carboncscoquuntur.Quarecitmdefitlocw,perqucmflammaerumpe-
rcpofiitjcntiatfy obtdcongefta moles maximitm ignUardorem,pix liquatur, &pcrareapauimcntum coflucns m cana-
lem circumpofitum defluit, quiper alios canales imbi artificioseparatospicemfluentem corrtuat infcrobesiigneis afferibw
iinumdatos,netcrradefluxampicem combibat: vndepofiea dolia, & cadi, & vtres implentur. Operisperfeclifignum,fii
rogus decumbat,[ubfidatj s ,& liquor defiuere dcfinat.Sic enim picemfieri vidimw afjluicolts eam parantibtts , qui quo-
, dammodofccutividenturTbeophrafiumlib.p.cap.s.debiftoriaplantarum,vbieademfererationeMacedonespicemvre-
rcUtinstraiidit.Vix liquida calefacla vna cum Thure cr Mafiicbcderafo occipitio adhibita, prolapfam columellam re-
flimt. Picit facultates memoriaprodidit Galenw libJ.fimplicium medicamentortim,fic inquiens.Pixftcca quidem de- Ficis feailta.
ficcat,& excalfacitfecundo a mediocribw,fiuefymmetrU exceffu-.acplw deficcare poteft,quam cxcalfacere. Htimida ve- les a Gal-
roconna.plusvidelicetcalfacit^quamdeficcat^babet^nonnullampartiumtenuitateiihqua&afthmaticost&purule-
w admuaf.fatis eft autem cyatbi linxiffe menfuram melli mifta. Sed& abftergendi qnandam vim habent, atque conco-
quendijigcrtndijf veluti & inguftufubamamm quidobtinent, & acre. Sic leprofos vngues eximunt miffla cttm cera:
hcbenafltjjdetcrgunticoncoquunt item duros & crudos tumores omnes cataplafmatis tndita. Adea omnia httmida vale-
ticr efi-arid* vcrbpix tametfi ad hac quidem deterior eft.glutinandis tamen vulneribus magis congruit. Ex his itaa claru
ffi,bmidapicicalidamhimiiditatemaffatimefleadmifiam.MeminititmGalenwpicisfu!iginislib.7.eorundemfimp.
10 vbiitadctmnifuliginefiriptumrcliquit. Euligo omnis exkcatoria effl , ac protnde terreftris effl effentU, babens quafdam Fuli g inui " .
etiam ignit, qm materiam combufitt,rciiquias :fed idpufillum effl. Porrb tota eiw natura terrenaefl, tenuium partium. vires a '
Sedqutjpeciatim in ea differentia funt,ea pro vffla materia eueniunf.ex acriore, & calidiore, tali etiamproucnientefu-
hgine-.ex dulciorefimili quoque, & htncfuiigineproueniente. Primum enim thurUfuligine vtuntur, in ocularias medi-
cinasmifia,easvuie!ket,quxadocu!osetiamnumpblegmonetentatosaccommodanttir,atqucetiamnumfluxionevexa-
tur,& vlcera habcnf.nam & illa expurgat, & carne implet.Adbac vfurpant quoqueeam adfacuitates, quas vocant cal-
liblepharas.Praterea terebintbint, myrrhaqjaligo molefiia caret, non altter quam tlmris ifedfiyracu his quodammodo
valentioreft:magUetiampkUltquida,quaetiammagUcedri. Porrb acrioribusvtuntur advitia falpebrarum vocata
ptila, & crofos oculorum angulos, humidofj 3 citraphlcgmonem. At mollioribw, mitioribufj, tum adhac, tum adea, ad
qut competerepaulbfuperius diximw tburUfultginem.ulcsa. <syi,GrtcU dicitur : Latinis, Pix liquida . Arabibw, Erf, Nomina.
)oCcfi,Zeft,autKir:UalK,Peceltquida:GermanupixomnU&tcb:ficuteti4mHifpanU,Pexn^
quU*tantum.nia*fyf*,^™±\iiavic3*Gr&cevocatur:LatinhVixfiaa:ti^^ o m i
Grtci 7ric*ikqtiv,Latim Picinum oieum dicunf.Arabes Kepfim.feu Kapfc:HiJpani,Azji depez..
aV*t«. B I T V M E N. C AP. LXXXIII. v
J^ [ t v m e n Iudaicum cxteris anteponiturxuius probatio eft, vt purpurx modo fplendear, fi tque po-
derofum.ac validum odorem vibrer.nigrum autem & fordidum, vitiofum eft. Adulteratur pice. Gi-
gnirarinPha:nice,Babylone,Zacyntho,&Sydone.a[LiquiduminueniturinAgragantinoSiciIia?,rbn" aNon tab«
tibus innatans : quo vtuntur adlucernarum lumina.olei vice.Hallucinantur,qui id Sicilicum oleum no- ° lib '
4° mina nt:namque liquidi bituminis genus efle conftat.]
rWWpaATo?. PISSASPHALTVM. CAP. LXXXIIL
£JA s c i t v r in Apolloniatarum agro circa Epidaurum , qus pifTafphaltos appellatur. Ea Cerauniis
montibus deuolutaimpetu fluminis rapitur.asftuque in litus expuitur,illic coa&ain glebas miftam
bitumini picem redolet,
N^Sa. NAPHTHA. CAP. LXXXV.
1 £v|Aphtham vocantBabylomibiruminis colamen,colorecandidum:inuenirurctiamnierum a m ° maii
[Viseiignmmrapax.itavtexipatioptorinusineamtranfiliant.AdfiufuiIonesoculorumcvtlbu ^"In
S>nesvnlis.]Bitumen omne difcutit,glurinat,emollit,abinflammatione tueror : vuluarum prociderias mco ' a&
trangulationefque olfaftu,furhm,impofitu,emendat:comitiales morbos fuffitum deprehendit,ga"ate
iapidts more: purgationes mulierum cum vino , 8c caftorio potum elicit: tullim veterem , & anhelmim
adiuuat:fetpentium morfibus,coxendicum , laterumque doloribus auxiliatur : darur coeliacis in catapo-
tio deuorandum : cum aceto potum difcutit fanguinem concretum : dyfcntericis cum prifana liquatum
inrundimndeftillationibus fuftitione medetur: mitigatdentium dolores oblitum. Cafterum pilos inco
rnodosiiccumrephcat,fpecilloimpofitum:concalfaaumautem,&cumfarinahordeacea,nitro &cera
(fo "utum,podagris,arriculorum doloribus, lethargicilque prodeft. Piifafphaltos cadcm, qua- nix & birn
men,fimifceantur,poteft. l r '
l^Egitimum qujdem ludaicum Bitumen hoceuo (quodfciam) in Italiam non aduehitur: idnamque, qtio officina v- Eituminis
'""^inipofiuraqutdamefi^tce^penoleo^&aliUnonnuUUparata.Igiturmirarinonlicet.fiidDiofioridUhifio coufi <ieratio;
na mintmc reffonderc videatur. Optimum in ludaa prouenit in quodam lacu , qua IordanUamnU influit , qui ab vrbe & mIVoria -
"•""yvndectmtantummmapaffuumdifflatfBrocardofid*
^^dMummefi.quampinguequoddamlacwiaiwaquUfupernatans.quodvndUvento^agitatuminlittorecon-
« e J™>^f*tur,cott,tenactfiimum2 } redditur.NuUummhocUcu(vtGalenwteftatM
nr « m )™mAi,nu»*c%fiirpsinnafcitur,nequevtfitur,ob*quM^^
K ^ eum
112
And.Matthioli Comrn.
eumconfludm,inquibtep\fcesinnumeri,pr4mimineo,quodpropeHtmcbontemfl
l U somnmopiiciumflumimmoftiaexcedtt.Qumimoeodernauciore,dehu,quaineumproiiciun^
ftarnauu,fi<peraquamfemr.Quifpebocefieverumprobarifacilepoteftexpmmento,quodfenfib
cmaquenautsieuiusadmodummarinu,quamdulabusfaturaqm.PromdeiocoatatohMfctt^
qua,qut ex lacu SyrU PaUftm&.quem altj quidem mare vocantmortutim, aluftagnum bttummofum,guftamibus nn
JalfanKdo,fed&amaraeft.Salemverbetiamhabetexfefenatum,perindefubamarum,primotyiatimaffeauvnaiu
yniuerfo mart tum candidior.tum crafiior apparet,falfugini mertfimilisim quam ftftlem imiaas,ne liquari quidem a-
tampofiif.plurtmum enim eitts infe habet: acfi quis in eamfeemergat, contmuofale tenuifiimo velut conjperfus, vndu\
emergcreconfpiatur. QuapropteretiamaquaiUa, quamuteramarinagrauioreft,tdc il tantopondcre,quameflutiith
marina.ltaquefivolueristeipfum deucereinprofundum, neficqutdempoterisdcorfumfern:itaattoUit,eleuat% aqtu: i
nonfane quta natura leutsfit,quod qutdam veterumfophiftaruinprodidit,(ed vt cenfuit Ariftoteles, propter grauitatem
-inftarluti,qu£leuiorafimt,geft4ns.PronidefihommemligatumanibtK,pedibufomftagniiUimaq
fum baudferetur.qiiin verbftcut naues in mari oneraplura,qttam mfluuiis citrafubmerfionemportare valent, eundem
in modum inftagno mortuo multb plura, quam in mari. Tantb enim eft , qiu iii iUo eft aqua , marina grauior , quantb
marina lacuftri,autfluuuli : ineftenim eifalisfubftantia ,qu* terrea , grauifque eft.lpfique tibi marinam,fi lubet.ef-
ficere licet,fale in aqnafiumaii ceUiquato , cognofiereque quanto grauior reddaturaquaeiufmodi, quamfit dutcis. Quin
& modum iam inuenerunt, moderatanl adfaliendum conficiendi falfuginem ,fi ouum ih ea videatur natare : nam vbi
etiam:iumfiidit,acnonditmfupafa'fugtnisfuperficieminnatat,aquofamagUeft,&
tanta eftfalts copia indtta,vt amplius ttquari.quipoftea adiicitur,nequeat : quam aquamfipendere nongrauaberii , t.
mnium aquarum comperiesgrauifiimam. Itaque ego quandoque inanem effe diuitis cuiufdam ambitionem oftendt , qm w
tanta in ltaliamarismortui aquam deuexit, qux afternam implere poJfet.Nam idipfum ego expedite pr.tfttti ,fa!epiit-
Sodomeus rtmo in aquam potabilem conieclo: btc Galcnus. Lacus i/le, quem aliqui mare mortuum vocant , ille quidem eft , quem
lacus. fiacratefianturmonummtaexortumeffe, vbi Sodoma, Gomorrha, aluque finitim* ciuitates uleffii igne abforpu,
fubuerfitque fuere. Qupdetiam Galeni aucloritate comprobatur , qui eodem loco citato lacttm bunc Sodomeum affzl-
Uri fcribit. Eruttatcontinue is (vt quidam Patriarcba Hierofolymitanusfuisfcripttspcrhibet) nebulofos quofdam vafo-
resfatoreiiimtolerabilemvibrantes,quipofteaventorumflamineperconuaUesolimfertilifiimasexagttati,peipetuam
ftcri!itatemrelinquitiit,itavtlmgoterrarumjpationecberba,necarbos,necv!lumdeniquegermenproueniat,nequevi-
reftat,nifti!ixtaI:iericim,vbi.ibElifieifonteirrigitMrhom.TraditPlinimhunclacumlongitudh^^
Pid^fphalti fimmexcedereMitudmcmaximavigiiitiquinquemiUiapafuumimplere.ldemPijfaftbaltiim^
coufideratio. i l {,.24.cap.-.ftcinquicns.Eft& Piffajphaitosmiftabituminipicenaturaitter ex ApoUoniatarum agro -.quidarn autcm J8
ipfi mifcent. Afferturex codem agro etiamnum hoc sMo:fiquidem ex ApoUonia Epiri , qtfam vulgb Valonam nuntufM,
■ VenetmpiffaJphaltunipropicandUnauigiiscopiofiumimportatur:quippequU
ncrispr.tftet.Nuper ex Dalmatia affcrri ccepit, vbiprope Leftnam,non longe a Narentafoditur.cuius amicas quidam mi-
twKki\xio-bicopiamfecitJodinir&inPannonia,vbiidincoUfofiitiamcerameffe
runda UpfaspjffaJpbaltumnuncetiammbttsferemiUiaribwablfbrucl^repniri,^
circa piflif. fortlonem a li quam adhucfe haberefateiur.fibi a Georgio CoUimitio tranfmijfam , qu&fuccenfa. bttumen ac picem ve-
phaltum. ri fi„ ler£l i [ e f , Se d(quidmvcreor,neipfequoquedecipiatur,vnacumGeorgioil!o.Isenim!apidemgagatem,quifiie
tribus ab ea ciuitate Gcrmanicis miUiaribus (vt Vuchfius inquit) in litore cuiufdam tdrrentis fiequentifiimus referititr,
propiffajphalto oftendebat.SediUius error,dum ego in \sbruckeffem,a clarifiimo loannePetro Mcrendio medicoRegio,&
amepariterdeprehenfitsefi: qitod lapis Germanica linguatri^tmblmvocatus,etfi lapidis gagaumodo conflagrtt, i0
& bitumen redoleat accenfus , nunquam tamen vtpix & afphaltus igne liquefcit ,fedligni, velteda tnodo comburtm.
Naphths Pmereavltimumbituminisgenus,quodNaphtbamvocant,Plmiuslibj.cap.ws.inAufiagenisParthUinttenmpndi-
mentio. iit,tam^effehuicigmuincognationem,vttranfiiXtaniprotinminipfumvnhcunquevtJu^^
dc (quodftiam) non inferaturfmibi tame pluribus in locis idgeneris erumpit,quod cdfdem cum ignepraftat effeclui:fii-
le eft.quodin agro Mutinenfi & aliis quibufdam in locis in lnfubriafcaturit,petroleum,fiuefaxeum appeUatum: Cttt-
ritm idquidem mirum admodum depetroleo omnibus videri dcbet , qttod mihi narraUitPcfonij Vngarix, lUuslris cmti
Herculcs a cor.tr ariis Verrarienfis,eo tempore,quo Maximilianus Romanorum & hohemu rex, Pannonix coronamjitj-
Petrolei cu- cepit. Narrabatitaque Comcsfuo quodam infr&dio feputeum babere, in quo yna cum aquapetroleumdiftillateteiTt
iufdamhifto- m eatibus.Atquicumrim&qu&dam inputeifundo hiantes exortteffenU equibuspetroleumfenfimlabcbaW.r,ceimnU-
a * ' *" 1S ad ' riumfabrumfe conduxiffe, dicebat, quirimas diligenter obftrueret : atcum artifexfine lumine idpraftare ncquirct,U- jj
""" ' ' tanamexpoftulajfe,eamgftUiiiiputcumdemiffameffeperquamdtligenterocclufam,verumpaulopoft,eueniffeaffirm-
bat.vtpetroleum ignium rapax aaenfis putei parieiibus , & impetuofo admodum excitato vapore, nonfolum ceriuuti-
rtuni artificemiUum,perindeacebomtardaexttnclumfurfumextraputeumeiaculaffet,fedetiamputei tecluinKVjm
in aera euexiffet,acccnfis lagenis nonnuUiipetroleo plenis extraputei ofiium exiftentibus , quarum igneaffiantes quiliit
maximeUfifunt.Hincitaqueadducor omnmoadcredendum,ntlal/iidpetroieumejje, quam Naphtham, bituniiimcs-
lamen,dequofcripfereDiofcorides,&Pltnius.Sedvtredeamu5,vndedigrejTifumus,bttumenScdomeumnoii nififi%
6rafa. opinio tium vel impoftorum malitta adultcratum,aduchitur.Proinde Brafauolus infjnceri defeclu,Mumiam a Mauritanis vi-
improbata^ catamfubfiituit,quidcertb crediderit,mmmam effe legttimum PaUfiinum ajphaltum.Quandoquidem exifitiuaitit,fi:
mia > catum Arabum,tumaliarumgentium ceipora , qtt*. pro mumia ex Sj/ria & Aegypto Venetias deferuiitur , ckwftt
exinfimaiUius regioitis plebecuU ,vice aloes , myrrbt ,croa, & balfami ex mtire iudaico , dun tax.it ajph.-dto imfltri< 6 c
quodeorumpauperies aromatumfumtus non toleret. Hoc fundamentum binc ieciffe videtur, qubd Strabo literts UUjh
dauerit Bitumen Sodomei lacus in vfit effead tutanda hominum cadauera. "cdquatum ipfe ex Arabum fcriptis deprtnt-
.Mumia: can- pfhapud eos MV Ml A potiuseftpiffafphaltum,quamafthattum:fiquidemjcribit Autcenna,mumtameademfnp">
fideratio. queafthaltuspicecommiftus.ExquofacilecoiiiuerepoJ]umm,cadaueiaiUapiJfaftbatiotantumw:pUr^
fcribtt Serapio, qui de Mumiadijferens, exDioftoridisauctoritate, eadem , qiu Diofcondesde piffajphalto trjdidtt, tfi'
verbotenus ad mumiam retttlit,fic inq"uiem. Mumia eft in terris ApoUonta : defcendit namqueex montibus , qui dmti^
fiumina cum aqua , & eiiciteam aqua fiuminis in ripis , &eftcoaguUtA , &fttfiicutcera , & habet odorcmftcis nusU
cum afphalto cum aliquofatore : & virtus eius esl ,ficntpuis , & ajphalti miftorum. Vnde potius afferendimipi' s f'~
rim, noftram Mumiam effepiffajpbaltum , qiiant ajphaltum. Et quamuis dicat Strabo bitumints ludaici vfum fuiji 1 **
ftrtUn»*
bitumini
fubftituit.
ioti)
In lib.primum Diofcoridis.
"3
M V M I A.
M
anfieriunda cadaaeta:non tamen negjt.quin biwmini picem jitmifteant,fiatq^pifajp!ja!tu>>ifacfitiu»i. Veriim Serd*
pio,& Auictnnjhasmifturasoptimenouerjnt , vtpote qtiibw non modo Syri, fed &fiiegentU Mauritani vterentur,
Quofit, vt Brjfauolifiententiam non probandam exMmcm , quodftilicet vulgjrU Mumia bitumints !oco in componen*
du meduainentufiibjtituaiiir. Njmque Mumij prxterquam quodeft (vtputo) fjncerumfijfafphaltum, vet ajphaltttm
picem,Jtum,concepitdeflueiitemhumorem,qtiicoi:tinuohadaueribiisinfepulchrUliquatur:exquocredendumeft,eam
nonpjrumfuam imniutajfe natnram.Porrbfatiw ittctrm Galenum & Pc.ulum confulere,qui m fuccedaneU.fi dcfit a-
Jphjlrw,picmliquidjmfiubdu>it.CjterumnotareconuenitSerapionemMumi.;mDwftoridUpijfijpi>a!to adiecijfe,vt
qiu jliquam mterfe cognaftonem haberent, ab inuicem non difiungeret : non enim erat neftius ', huiufeemodi cadauera.
p4jJ}hjltoimplert,quemjdmodummjrrhj,croco,jloe,acetiambalfamoftmuladmiftUimplebjntur:q,.uveramtra-
j D ctu temporu conficiebant muniiam.cuiits memtnit eiufdem capitU initio,hU vcrbis.Mumiaftpulcbrorttmfit e myrrha,a-
lte,alit]% rebus hu jdditU,& humiditjte, quam exudjnt humana corpora. Veruntjmen hac noftratempeftate in Italia
haudqujquamaduchitur:quippequodbacmifttoncnuUacarumregionttmcadaucra,pmnnobilium,atdiuitumcon-
dtantur.&hi quidemfepulchrj habentftbi conflttuta, dttigentercyocclufa. ldcirco non itafacile iftorum corpora furripi
pojfunt a mercjtoribwtUucprofectis,vtminori tttm difficultate.tumjujpicioneaufierripojjuntpaiiperum.&ignobilium
JlphaUopicemifto,veiipfopijJ.iftha!toconf.iraa.ldeoc%apertifiime^
modi cadaucrum cjrncm jjfuiuunt.non autem eorum infarttunt, velutifeplafiariorum quam pturimi,qui carnes & ojfa
antundunt.ejft medicjmentU admifeent , qu± mnmiam expofeunt. Necejjum igitur ejfet tegitimam mumiam expe-
tcntibm vt m hojpitalibus noJhU cadauera obeuntium alocmyrrha, & croco repleri curarent, eamq dcindefiio tenpcre
tximi.Hanctjmcnno/!ramjeiitemi.wipluribusrefellcrecontenditPenusBelloniusCenomanus,vire fi II - •
^^f-^^dprofitejturfe
lum ife Slmuum .ipud Gucos & Arabes,quampijJaJphaltu»i.Sedquodeiw argumenta nonfint tanft momenti vtop
pofitum,wbuperJu.idcrepofiint,6~ qubdpotius idem hj'ditcinetiir,in epiftolU, quas confcribcrc infittui, adiuuanteDeo
Utrns ofiendjm: vb, etiamplurima cius errata attexemtis , qtu in ItbeUis, quostum de mcdicamemU cadauera feruanti '
bus.tum de nfimjens.irbortbw, tum etiam depificibw condidit, legendo adnotauimus. Qttandoquidcm noftrum iupri
*» mjtituuiinnon eft 111 Im commentarits noftras ad vnguem tuerifie»tenfus,jtqueab crronbus, auibus notati erimus
no, vinaicjreftdqitantMnpoJJumw nuteriam medicam a medU expurgjre,eamq\ tlluftriorem reddae, & m oriliinum
u * d »'™r.ft:titcreco,umHr.PorrbMumia,tkcniwviribwiamnobU
«^jftjtibKfiqmdemJecundoottftnetumfttcat^ Muini
to ~™ m t r .f m ''<" , : ul " t - Medet«rhemicrane*,paraljfi, orUdiftrja,o>Mus,co,,,itial,bw^crti^,ofiS^ltc X ^,^,^
^^'emifnduur.^
« t^to m,bo rdet,& mjxorum decoclo trtbus dtebrn continuU,tuft,er.tibm opcm non modicampuftat.Cr.rorum
'^y^efumpt^
(bh-.Tl m f" m » m f ' aU 1 d ' fm,t - mt ^"^^"ito deuolutUex filtqm Agjptu medulla , additU Lemnil
t ct:lT m '^
tlilt:., ^
P^dcrucntas excreationes.E xcapriUolaiie pota ^«urtxHlcnJtvfa/meJ&i^l^
( ^ urm '^seorumdohribw.SedndBttum m redcamw,aquonospeniMunxeratmumia
i:,ZT-T ^
K i bji
rcix li.
H4 And.MatthioliComm.
Tftautsm idftagnumfalfitm m cale.hoc eft caita, Syru.Ctterum medkaminis ipfitts vis eft tum reficcatoria, tum excal
faticru tnjecundo ordme.Meriio itaque eo vtimat & adglutinationes vulnerum cruentorum , & adalia cmnit , q^
■vi • exiccari debent citm modica excalfacTwne.Nowcu eius Gracum eft iefaXrix ■ Lotinum , Bitumen : Arabicutn , HaM
^," 1 ieudi,fiueCheferaltheud:Italicum,hitume,& Ajfhalto:Germankum,^lMnleim.niTliu-ipaXTo;verbficGrtciiilici.
tur,vtLatimiPt$ajphaltum:Arabibus,M:mie,kiumiaj,feuMumia:ltali^
Afphalti no- Bitumen,a<r?*ATor,dici Suidainnuit,<is%» ts <r? cix*e^,quamuisabAiphalritide lacu(mortuum mate
mina. V ocant)vbiplurimumcoUigirur,derniaripo(nr.Germani £r6f>«l> quaii picem rerreftrem, eoquodfub-
ftantia&viribuscogiiarumfir.vocanr.Eftaiiremvcluripinguisrerrae adeps.aerca: & ignea: fubitantii,
Biramen du- idcoque flamnum promprifllme concipiens.Piinio lib.^.cap.ij.Duplex ver6 eft Birumen.Iiquidurnac
f^' denfum : illudvario cft colorc, candidum,quod Babyloniis Naphtha: aliud in cinereo candidum.quod io
concrerum Arabes Ambra nominanr : eft & fuluum , nonnihil csruleum , purpureo colorc fplendens:
cft mgrum , eft alio atque alio colorc , pro locorum in quibus fcaturit diueriirare. Sic hoc noftro feculo
Bitumen cx cx Auuernia Galha: Bitumen adfertur & liquidum & nigricans , grauilque odoris, ad hyftericas paffio-
Auuecuia. ncj lfacT-tt vrile.Et licet Afphaltum quamdiu innatat,molle fit,exemptum vcr6 pice ficca fit durius.Ga-
leno auclore : attamen intetdum ex rpndbas ita crairura cmanat , vt limus videri poffit : quod fortalus
Pliniiim mouir,cur loco citaro,alibi iimum, ahbi rerram dixerit. Quod II bitumen tam durum fuerit vt
Gagates. p liriq U cat, Gagitcsappcilatur&Qbfidianuslapis: ficinmare Germanicum bitumeneiFunditurcan-
Bitumcn fol- Jjj£ urn> ^^ <, u .; Clnum aibum eft. Nihil dicimus de Bituminc foflili , quod terra ampelitis & Bitumen
foflileterrenum, Germanis Cgfemfcll.ideft, Catboneslapideidicuntur. QuoddeniqueDiofcoridesIi-
' quidum Bitumcn in Siciiia: fonribus innatare dicit, copiose etiamin Getmania, maxime circa %linf(J- 10
rt>lrt'.im reperitur, quo ad axcs vngendas , iumenrorum fcabiem & lucernarum lumina vtuntur , & aliqui
Pii Burgun- a fcctore £tiitfiig bteit , id eft , Satanse ftercus vocitant : at in Burgundia , ad axes vfus eftpicis alba: quam
diaca. Butpundiacam vocitanr.Simile eriam cx Berula arbore igne elicirur, quod Bitumen Betula: arboris, Pli-
Betula: bitu- n i u / no niinar. Pissasphaitvm idem ac fi dicas picinum bitnmemMarcellusEmpiricus dicirLatinis
Fflaf hal ' RubricainScytmcamappell.iri.Galenus, Aegineta, Actius Piuaiphalti ncmentionemquidemvllamfc-
nomina? " cere , vr rei ad mcdicamenra inurilis : Theopompus dc co ranquam foiTili agens , ea pene qux Diofcori-
des refcrr: Arabibus eft Mumia,quod Pillalphaltum Diofcorides vocat : duplex autem cft Arabibus,na-
Mumia du- mra l e & fa&ir ium,quo mortuorum corpora co ndiebanrur,ex Myrrha & Aloe.Sic & Mumia duplcx , a-
p lia Arabum, Piirafphalrum pura, qua: natiua eft:aha ofticinarum, qua: Birume iudaicum eft , humanica-
daueris tabo mixrum. Dicirur aurem Mumia, cadaucr conditum. Ex Diofcoridc cnim capite de Ccdto, )o
ha:c conditu ra <p /Act>,u* nxput nKf/A-av dici poreft : fic ex Galeno feprimo fimplicium fypiyx.iv ^ qfoay/M
yttoevovTeSvtKTaiappellare licer. Herodorus inEurerpe, cadauerum condituram Ttze^cvoirvocat : quem
Diodorus lib.i.cap.5.iequitur,& Strabo lib.iij.quod eanon alirer.quacarnes (ale condjrentur. Plinio li.
ii.cap.jy.Cadauet conditu,atPomponioMeWib.i.ca.9.medicatu. Hodie nonioluminEuropa.iedvt
Caiauera ferunt.ctia in Afia & Africa,Mumia dicirur.De condienribus & codiendi modo, Diodorus Siculus loco
qui condiat. ciraro cadcm penc qua: & Hcrodotus habct.Tres enim hoc munus abfoluunr.Primus Gram maticus di-
citur,qui pofito humi corpore circa ilia de(cribir,quarum a finiftraparte incidarur: Alrer eftScifior , qui
sthiopico lapide latus aperit,fubitoq; aufugit,ob aftates qui cum exiecratione in eii lapides coniiciunt:
tu fequutur corporis curarores,qui&e%iuo' falitores appellarur & polincl:ores,qui exiftimarione digni
horii vnus fcillura per corporis interiora, pra:rer renes & cor , ducir: alter vino phsenkeo odorifcris im- 40
mixtis lauat,dein Cadaucr lotu vngucntis ex ccdro & ahis preriofis per dies triginra vngfir.-Myrrha dcin-
ceps & Cinnamomo liniunr.vt feruari & odoriferu reddi poffit.Curatu cadauer cognatis traditur.eriam
Codkndi tn- f U p erc ilioru & palpebraru pilis femaris,vt dormienti fit fimilis.Triphce codiendi modu Hercdotus do-
plexmodus. cct.PrimuSjCerebropernarcshamoextrafto.&lapidearthiopicoviiceribusablatis.repurgarvinopho:-
niceo,& odoribus farciunt: tu omentamyrrha.caiia & odoribus.excepro thure,c6rufis, coplenr & con-
fuuxir:dcinpcrfcpruaginradiesfaliunr:rucadauerabluri3,&fyndoneinuoluru,giimmiilhniunr.Tadem
in ligneam hominis emgie indunt & reponut.Alter modus : clyftere repleto vnguinc cedrino, in aluum
iniiciunr.non refeclis corporibus:dein diebus feptuaginta ialiunt:vltimo die cedrinum vnguen rcgenit,
• quod fecu intcftina cducit.Terrius modus: pauperes dilutionibus ventre abftergunr, per dies feptuagin-
ta,falearefaciunt,deinreponunr.VcrumIudsi,Srraboneh.i6.artcftante,AfphaltofiueBituminehqui-ji>
do vtebantur. Aft confuetudo condiendi corpora in j£gypto,longe ante Heiiodi tcmpora, qui quadrin-
Cadauera gentis ante Herodotu annis vixit,ca?pit. Condierunr aurem ob id, quod mortuoru reiurreaione exipc-
curcoudita. C carent,quodDemocririienrenriateftarur, inquiencis : i£gyptii, Iudsoru more momiorii efpectabant
reiurre&iontUdeo corpora condiebant.vt durarent,& ad a:tcrnitate alleruarenrur:ob id nefas iihs vide-
barur ab ignc coburi corpora.aur a vcrmibus abfumi debere.Quam Democriti fententiam Pliniuf ,vtE-
Eicureusli.7.c.j5.irrifirhisverbis:fimihs&dealferuandiscorporibus hominu ac reuiuifcendi promif-
tDemocriti vaniras.qui non reuixir ipfe.Herodorus in priucipio li.j.Zoroaftis rarione adferre conarus
Cadauera e ft hacne humatus a vermibus deuorarerur. Veru enimuero non folum hominu,icd etiam bruroru ani-
quxcondita. ma lium,permultagencrainj€gypto condicbantur.ExquocoIhgipolIe viderur,eriamiceIerarorucada-
uera quouis mortis genere affecioru condita tuilfe,cum lib.i.referar Apicem recem ftrangulatum & in 60
paremis monurnentis iepultu:fic fceminarum,non fecus quam vircrum funcra condiebanrur.ira ramcn
vt fcemina: formaconfpicua;,monenre Herodoto,demum tcrrio aurquarro amorre dieialinariis&po-
linctoribus, ne cum eis concumberenr, fuerint tradirar. Tradcbantur autem , vt Diodorus auror cft , &
Brata ctiam tantiim,qui funcra mortuorum curare ioliti cranr, co cxcrcirio a maioribus rradiro. Brura quoque con-
condita. dirafui(Ie,furKciat Herodori reftimonium.fiquidem -£gyptii cerra auinialia diis facra habucre , & eti^ n
poft mortem coluerc: quorum cinn aliquod moricbatur, iyndone conreclum cum vlularu ^c&ai
percutientes ialc aipergcbant, ac cedri liquore , quo diurius (eruarctur, ac vnguenris odoriferis
corpus vnftum, in facris locis (epcliebant. Eiufinodi autcm ctaiH, crocodylus, fehs, canis, mu-
res aranei,accipirres, vrfi, lupi , quade rc Hcrodorus lib.z.Aduchunrur cx /E<nnto eiuimodi mcdiaa
cVcondia
Inlib.primumDiofcoridis. 115
tt condira cadauera ( cuiufmodi duo Vcnetiis mtcgra vidimusj quorum Camcn vcntcr ncn vicictur ^f^ufa!
concidiile:e6 quod mos fuerit,vt qua: defundus in vita dikxilkt , vna cum co kpciirei.tur , & ii fcs cikt
conditent, quar in aluuni indcbant &rcbus odoratis compkbant , quarc in Aegypto & Aicx.ir.dria , In
ventre & thoracectiam reperiuntur libri,idola,numiimata,va!a. Meruinit Rondtictius luncris conditi,
auod inteerum ex Memphite.nauigio Malffliam fuit ad\ cctum , in cuius thorace invcnta iun t viginti fo-
ha papvri antiqux litcris Arabicis infcripta,quod ncmo lcgere potucrir , licct Iudai Auinior.cnics hifto-
riam vitz dcfuncti contincri aicbant.Sic Beuctflius refert lc vidiile libros antiquiisiir.os , idol.i cx arc &
richako,aluci;permultaiuppcllc£hliaantiqua, in eoriim thoracibus repcrta. Vidimus r.os ipfi idola Idola in C».
palmum fere longa ,cx terraaliqua confecta forinkcus coloris ex vi- dautribus.
ridi (ubcarrulci 1 qufe vcl viros vcl muliercs referebant: quorum que,-
dam hicrogliphicis litteris erant infignita.quqdam ncn:vnum habe-
mus quocia D. DoctoreBernhardoPaludanG,ciimex Acgyptore-
diret , Patauii dono acccpimus,quod cx thoracc cadaucris in Ac-
e;ypto conditi k fumpfifk affirmabat,cuius iconcm aciiecimus:alte-
rum hierogliphicis notis infignitum apud NcbiHffimum Cortu-
fum , nunc horti Patauini pra-fectum, quod dc collo geftabatj vidi-
mus. Nunc de vfii Cadaueris conditi paucis:Etfi Diofcoricks, Gale- Cadarerij
nus,Aegineta,Acrius,nonminusquamhiftonci,Dicdorus Siculus collam v ' as -
& Herodotus.Cadauer conditum agnouerint , & cedria condiri vo-
luerint,quohumiditatesdepakcretur, dura: carncs cxficcarentur,
& a putredine alkruarentur, tamcn prikorum Grxcorum xtas nut
qu.im in fuis momimcntis vires medicas rribuifle legimus , ctim hoc
non fuerit ipforum inftitutum , & a paucis annis actveni iit cccptum.
Quare inquiuntrecentiores,fi cedria condiantur,ccdri.t viriumpar-
ticipia cad.xuera futura. Si afphalo , afphali : idcm de reliquis medi-
camcntorum gcncribus dicendumxx quibus p erfpicuum,Mumiarn
vocatam, rem clk compolitamex humaria carncadrpixto vel fak,
vclbitumine, velccdria:quarehoc couditum mixtam naturamha-
bet cum nitro & cedria, vel pro ratione eorum,quibus conditur : di-
uitumnamq; cadauera in oriente , Aloe , Myrrha, & opobahamo
criam 
TVNews
OpenLibrary