(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Monumenta Germaniae historica. Auctorum antiquissimorum"

?^/ 



V- 



^o. 



MONVMENTA 

GERMANIAE 

HISTORICA 



INDE AB ANNO CHRISTI QVINGENTESIMO 

VSQVE AD ANNVM MILLESIMVM 

ET QVINGENTESIMVM 



EDIDIT 

SOCIETAS APERIENDIS FONTIBVS 

RERVM GERMANICARVM MEDII AEVI 



AVCT QRVM AN TIQVISSIMORVM TOMVS VIII 

APOLLINARIS SIDONII EPISTVLAE 
ET CARMINA 



BEROLINI 

APVD WEIDMANNOS 

MDCCCLXXXVII 



GAI SOLLII 



APOLLINARIS SIDONII 



EPISTVLAE ET CARMINA 



REGENSVIT ET EMENDAVIT 



CHRISTIANVS LVETJOHANN. 



AGGEDVNT 

FAVSTI ALIORVMQVE EPISTVLAE AD RVRICIVM ALIOSQVE 

RVRICII EPISTVLAE 

RECENSVIT ET EMENDAVIT 

BRVNO KKVSCH. 



BEROLINI 

APVD WEIDMANNOS 

MDCCCLXXXVII 



4 



Aulae Vimariensis officina typographica. 








0>' 

SANCTVS 

AMOK PATRIAE 

DAl 
A IN 1 M V M. 




111. KAL. FEliK. MUCCCXIX. 'i -^lf* 



|^.^.!>?^?^-^c; 



FEANCOFVllTl A. M. 




DE SIDONIO APOLLINARE. 



(jhristiano Luetjohann, cui hacc opcrum Sidonianorum reccnsio debetur, ut eam 
ipse perficeret datum non fuit; obiit Kiliae d. 8. Apr. a. 1884 annum agens duode- 
quadragesimum. Impressas vidit huius editionis paginas ad 101; ipsum opus rcliquit 
fere absokitum, cx pracfatione autem non absolvit nisi clenchum librorum scriptorum. 
Gravi casu co cum edcndi libri incohati in me cura recideret, ut aliquatenus id cffice- 
retur (nam quae cum vcro auctore pcricrunt, nullo modo rccuperabuntur), amicis 
debeo et Luetjohanni qui fucrunt ct mcis, imprimis Friderico Leoni Rostockiensi, cuius 
fortem fidelcmque opcram ut in aliis saepc ita in Sidonio publici iuris facicndo vel 
maxime cxpcrtus sum. Eam autem ita administravimus, ut ad apparatum a Luctjohann 
diligenter digestum et fere absolutum cpistulas ipse edercm adiutus a Leone ct Wilamo- 
witzio, carmina Leo mc adiutorc itemque Buechelero etWilaraowitzio, praefationis partem 
criticam Leo in se susciperct, vitam auctoris ego enarrarem. Lidicum quattuor quos 
adiecimus primum locorum similium ekboravit Eugenius Gcislcr Brcskvicnsis, secun- 
dum personarum ct tertium locorum ego, quartum verborum et locutionum Eduardus 
Grupe Pfalzburgensis. 

Fausti et Ruricii cpistulas, quae ut adicerentur ab iis qui monumentis Germaniae 
historicis cdendis praesunt Luetjohannus impetravit, sed mortc praeventus rccensere 
non potuit, recognovit Bruno Krusch, qua de re ipse infra exposuit. Indiccs pcr- 
sonarum ct locorum ad hanc partem operis idcm confccit meisque interposuit. 

Tli. Mommseii. 



VI PRAEFATIU IN SIDONIVM 



vodiciim Sidonianoruni . si epistularum carminumque ordinem aut trans- 
positionil)us nujtiiruni aut otiam lacunis liiantom spcctavcris, quattuor familias 
raoilo disoorncs. 

Atquc primu quidcm tamilia omnia Sidonii scripta continet eodem quo in 

exemplaribus vulgatis ordine disposita, nisi quod cp. 1. VII, 6 et 7 post nonam legun- 

tur. rrimum in hac familia locum obtinct cod. Matritcnsis Ec 102, in bibliotheca 

nationali asscrvatus. mcmbranaceus formae quadratae saeculo X vel XI nitidissime 

scriptus: qucm Cluniaccmis nomine significavi. Xamque in hoc uno codice, et id 

quidom in oxtrcnmc paginae marginc intcriore, cadcm manu qua cctcra aut certe non 

multo rccentiore scriptum invcni illud cpitaphium Sidonii, quod Sirmondus 'ex vetere 

codicc Cluniacensi depromptum' edidit. Ita autcni praeter compendia ct ligaturas 

sc habct: 

EPITHAPHIUM^) SIDONII 

Saiictis contiguus sacroque patri 

Yivit sic nicritis ApoUiiiaris, 

lUiistris ^) titulis, potens honore, 

liector militie ^) forique iudex, 

Mumli inter tumidas quietus undas, 

Causarum moderans suhinde motus 

Leges barharico dedit furori ; 

Discordantihus intcr arm^jb regnis 

Pacem consilio reduxit amplo. 

Haec inter tamen et philosophando 

Scripsit perpetuis hahenda secUs;^) 

Et post talia dotia Gratiarum 

Summi pontificis sedens cathedram 

Mundanos soholi refudit^) actus. 

Qicisque hic cum^) lacrimis deum rogahis, 

Dextrum funde preces super scpulcrum: 

NuUi imognitus et legendus orhi 

lUic Sidonius tihi invocetur. 

XII kl Septemhris Zemne imperatore. 

Practerea animadvertendum est quod in fol. 7* a manu saeculi XII scriptum 
legitur: Dignum cst memoria, (puod domnus Bernardus camcrarius dixit in cimiterio 
fratrum coram domno ahhate audientihus nonnuUis seniorum. Ait enim: dedecus magnum 
est momicho murm^irare. Quod memorahile dictum iussit scrihi domnus ahhas. Denique 
in imo fol. S^ legitur haec inscriptio saeculo XVIII exarata: CoUegii Tolosani Soc. 
lesu. dono lUustrissimi Samu^lis de Fernmt Senatoris in Parlamento Tolosano. Constat 



1) Epitaphium Simiondus. :') Inhislris Siriuondus. s) mililiae Sirmondus. 4) saeclis 

SirmoDdus. s) snlxAi refundit Sinnondus. , e) dum Sirmondus; et 'c' littcra in codice usque 

adeo eTanait, ut facile dubites utrum 'cum' an 'dum' legas. 



LUETJOHANNI. VII 

autem codex fol. 1C2 sive viginti quaternionibus, e quibus septimus deceni, ultimus 
septem folia complectitur; quatornitmcs usque ad undecimum numerati sunt, ceteris 
numeri desunt. Continent autem prae.tcr ea, quae iam commemnravi, fol. 1 — 7* med. 
Ciceronis Catonem maiorem saeculo XII exaratum et ita inscriptum: Exceptiones dc 
lihro Tullii Ciceronis quetn scripsit ad Titum de scnectutc; tum fol. 7" — 8* excerpta 
de Gregorii Turonensis historia Francorum (1. II, 21 — 25) cum hac inscriptione; 
Greiforius Turoncnsis dc sancto Sidonio Arvcrnorum cpiscopo, ab alia manu, sed ipsa 
quoque saeculo XII exarata; deindo fol. 8'' Ausonii de Caesaribus versus septemdecim 
(hi autem Sidonii esso dicuntur liac in margine apposita inscrijjtiono: Sidonii rcrsns 
dc duodccim imperutorihus Jtomanis) ct ipsius Sidonii inscriptionem ; doiiiquo fol. 9 — 1()2'' 
Sidonii opistulas et carmina, atquo haec quidem, ut Ausonii versus, saeculo X vel XI 
ineunte scripta. Codicom primo in Ilisj^ania inspectum doscripserat Puulus Ewahl. 
postca in Gormaniam transmissum Borolini ipse totum contuli. 

Iluius plane gcmellus est cod. Vaticanus 3 421 membranaccus formae qua- 
dratae saeculo X pari elegantia neque tamen eadem diligentia exaratus qua Clunia- 
censis. Constat fol. 163; et continct fol. 1"^ Ausonii de Caesaribus versus septem- 
decim, fol. l^' — IS^'' Sidonii epistulas ct carmina, fol. 158^' — 1()3 tractatus Christiano.s. 
Totum contuli Romae. 

Donique cod. Parisinus 2168 membranaceus formao octavae saeculo X vol XI 
ex eodem quo Cluniacensis et Vaticanus 3421 archotypo nitidissime transcriptus ost: 
adeo vocabulis aut depravatis aut omissis aut transpositis consentit cum ilHs. Con- 
stat fol. 48 noquo iam totum Sidonium continet; desinit enim in epistulao 1. VII,2 vorbii 
p. 105, 1: qiiac tamen ut gcsta sunt si rjuispiam dignus. Sod cum in ima pagina nullo 
spatio relicto deficiat, manifestum est cetera quaternionibus aliquot deperditis interiisse. 
Inspexi Parisiis. 

Altorius familiae codices omnes turbatum in 1. VI et VII epistularum ordi- 
nem habont. Namque in ep. 1. VII epistulam septimam excipit duodecima; tum inter- 
posita ost quae suo loco non legitur ep. i. VI, 11; hanc subsequuntur ceterae 1. VII 
epistulae, sed ita, ut decima post undecimam translata sit. Ilorum codicum pars 
totum Sidonium, pars praeter epistulas aliquot tantum carmina, pars solas epistulas 
exhibet. 

Atque ex eis, qui omnia Sidonii scripta complectuntur primus orit cod. Pari- F 
sinus 9551 membranaceus formae maximae saeculo XII exeunte satis diligenter 
scriptus. Praeter turbas huic generi communes in ep. 1. V epistula duodecima post 
tertiam docimam, iii ep. 1. VIII epistula prima post socundam, ex carminibus id quod 
ultimum est post carm. XXI transmigravit. Codicem in Germaniam transmissum 
totum contuli. 

Huic affinis est cod. Vaticanus Reginae 203 membranaceus formae octavae 
saeculo XII eleganter scriptus; continet fol. 107. Nam cum Parisino 9551 et lectio- 
nibus et scriptorum ordine consentit, nisi quod ep. 1. V, 12 et ep. 1. VIII, 1 locum 
non mutaverunt. Inspexi Romae; totum excussissem, si per temporis angustias 
licuisset. Nunc vero Augustus Mau amicus do sat multis locis sciscitanti mihi promp- 
tissime rescribens fecit, ut me illo codice sine damno carere posse existimarem. 

In hoc numero est otiam cod. Regius 4. B. IV, qui servatur in Museo Brit- 
tannico, membranaceus formae quadratae , cui in primo folio inscriptum exstat: lihcr 
nionasterii Wi/gornic. Codex misccllaneus est continetque praeter alia, do quibus 
vide Casleyi catal. bibl. regiae (Londini 1734), in fol. 120— 202'^ totum Sidonium 
saeculo XII vel XIII scriptum multisque mendis inquinatum. Praetor solitas in hoc 
genere epistularum transpositiones haec habet peculiaria: ut in cod. Parisino 9551 
in ep. 1. V epistula decima tertia praecedit duodecimam, et in ep. 1. VIII epistula 



VIII rUAKKATIO IN SIDONIVM 

priina post seeumlam K\:,Mtur: post ultiinain 1. IX opistulaui op. 1. Y, 12 et 18, quam- 
i|uaui suo looo iuvouiuntur. ropotitao sunt. Sidonii opistulas oxcipiuut Ausonii de 
duodooim imperattuihus l\oinanoruni vorsus duodoquadrai^inta ot Sidonii ac Symmachi 
vita quaodiim (fol. IM^). Tost nnani pai,Mnam (fol. ISP') vacuam eadom manu , quao 
opistulas soripsit , oarmina ita oxarata sunt, ut carm. XXTV post carm. XXI, sicut 
in cod. 1'arisiuo 9r>r»l ot Vatioauo Roginao 20;^, rotraotum logatur. Carmiuibus adnexi 
sunt sino auctoris nomino lii Ausonii vorsus: 211 hoxametri de insfitiifionc viri honi 
(idvll. 10.): 25 hoxamotri (//■ pif^uforkis tliffhiifninihn^ IIAI TEOY (idyll. 17.): praeterea 
nesoio cuiua auctoris t l hoxamotri, (pii iuscribuntur (■oiinnonifio morfalifafis nosfrac, 
et H» hoxametri </«' mvuiis uosfrac mufahilifafc. Codicom prinm Hermannus Yarnhagen 
amicus descripsit. postoa ipso Loiulini inspicore potui. 

Cum hoc codice artissima aftinitatc coucxus est cod. liodleianus Auct. 
(i. 1.'» uuMubranaceus formae quadratae sacculo XII vel XIII scriptus. Continet praeter 
S(dinuni in fol. 04—131 Sidonii opistuhis ct carmiua eodem modo sive disposita sive 
repetita, quo in ood. Regio 4. H. IV lcguntur, eisque adiuncta cadem poemata , quae 
exhibct ille: eo tantum ab iHo discrepat, quod Ausonii monostichis vitisque Sidonii 
et Svnimachi caret, quae iu cod. Regio inter Sidonii epistulas et carmina leguntur. 
Praoterea aliquot post fol. 70 et fol. 76 foliis deperditis c Sidonio ipso ep. 1. II, 4; 
5: 0; 7: S: (usquc ad illud p. 31, 8 xwtissimum anteriiis edulihus nostris cidina fumaret) 
et ep. 1. III. 14 (inde ab illo p. 51, 17 defrogatorihus quid ex asse pronuntiem) cum ep. 
1. IV. 1:2:3 (usque ad illud p.55, 23 aestuaf tit Cethcfjus) plane doficiunt. Inspexi Oxonii. 
Ilis duobus codicibus quos modo descripsi, cum nondum mutilatus esset, similli- 
nius orat cod. Bodleianus Digby B. X. 6 membranaceus formae quadratae, qui 
in f«d. 21— SO Sidonii cpistulas et carmina aliquot continet. X,am Sidonii epistulae 
oodom ordine. quo iu illis, loguntur , nisi quod ep. 1. Y, 12 et 18 post 1. IX finem 
non repetitae sunt: ex carminibus, quae illi exhibent, non cxstant nisi Sidonii carm. I 
ot II atquo commonifio morfidifafis nosfrac et versus de mentis nostrae mufahilitate. 
Cetorum deporditis nonnuliis foliis e Sidonii cpistulis initium usque ad ep. I. III, 12 
p. 4S. 4 ))ro.ci[ma feci non expolitum deficit. Denique fol. 37 — 44 Symmachi aliquot 
epistulas eadem manu scriptas contincnt, quibus intersertis Sidonii ep. l.YI, 2 in medio 
vocabulo p, 90. 1 2 7»Yw,>'o^«//m interrupta est. Inspexi Oxonii. 

lam venio ad eos alterius familiae codices, qui praeter epistulas aliquot tantum 
oarmina oontinent. llorum duplex est genus: praeter epistulas prius octo carmina 
priora, alterum pauciora exhibet. Atque priori generi cum eis huius familiae codici- 
bus. qui totum Sidonium habent, is ordo epistularum communis est, ut ep. I. YII septi- 
mam oxcipiat duodecima. tum intrusa sit quae suo loco non invenitur ep. 1. YI, 11, 
donique ex ceteris 1. VII epistulis decima post undecimam reiccta sit. Praeterea 
plorique huius generis codices in cp. 1. YIII, ut cod. Parisinus 9551 aliique quos 
comnieraoravi. cpistulam primam secundae postponunt; uni cod. Parisinus 2782 et 
ood. Ottobonianus 2013, ut cod. Yaticanus Reginae 203, illius epistulae locum non 
invertunt. Ex carminibus autem omnes sexto et septimo cxtromum post octavum 
locum dcderunt: deniquc in omnibus carm. II desinit in v. 182 practcrca, quiccjuid 
Ijfitiarihtis imkrc fihris. Ilis oxpositis prioris generis codicos enumerabo. 

Cod. Laurentianus plut. XLV, 2f) membranaceus formao octavao saeculo XII 
a duobus librariis satis elegantcr scriptus; e quibus alter maioribus et magis perspicuis 
littcris usu.s confccit ca. quao ab initio leguntur usque ad ep. I. YIII, 12 p. 143, 10 n])i 
rjft/usumus animo tam ct ab cp. I. IX, 14 p. 168, 1 officii magis nosfri cst usque ad finem 
carminum: alter quae media intersunt minutioribus ot angustioribus litteris exaravit, 
Cetenim ex quindooim quatornionibus, quos olim codox continebat, quintus deperditus 
posteaque a manu reoenti(>ro rostitutus ost : ab hac igitur acripta sunt quae leginms 



LUET.IUllANNl. IX 

inde ab op. 1. TV, 1 j). r)7, ') iniifiils t/Hiun ijunsi roli intrUnifhat us({u<» ad cp. 1. IV, 20 
p. 71, 1 Idfrrn rlnnonihns (»|Uiiiii(iUiim cNtrcniii inde al) op. I. IV, 20 p. lujV) /ir(hs /ninii 
peronc etiiini in insc(picnti iolio ii ni;inii v(!tere scriptii exstant). ltcMi(|Uc si (|iiac in 
suniini.s tuiiis uniore Jijlectii evanucriint, ea iniinus rcccntior in eiidcni aut iii proxiniii 
paf^iiia iteravit. Cuntinet auteni codex praeter Sidonii scripta Au.sonii carniina (|uae 
inscribuntur vcrsiis dc duodcciin iinjicrnforibus lioinanorutn ; dc loinjitiulinc rnjni roruin; 
de finibus corum. llis subiecta sunt haec verba, quac sunt Au^^ustini de civ. dci (). 2: 
Varro cir undccuinquc doctissiinus taiii inulta lcijit, ut ci aliquid srribcrc vacassc , tain 
inulta scrijisit, ut cuin tanta Irijissc inircinur. Sequuntur Eusenii nescio cuius versus 
tres ad diaboluin , tuni rpistola rcijis Avarorwn dirccla nd inipcratorcin liomanum, 
id est Corippi iii lau(b'in lustini \\\ vv. 271 — 288, deinde !){ vv. de septem sapicMitibus, 
(b'iii(iue triii Yciiiintii Fortuiuiti ciirmina (1. I, 21 ; XI. 25 et 2('), cf. ed. L.). Finein laciunt 
aliquot Symmachi et Senecae ;nl Fiiuluiii cpistuhie. Totum coiituli Florentiac. 

f%)d. Bernensis285 membr;iiiiiccus forniiie miix.imiie siiecuh) XII scriptus, olim 
lacobi Bongarsii. Constiit quattuoidccim quaternionibus, sed secundo tertium folium 
ademptum, duodccimo unuin foiiuin adicctum est (fol. '.)(>). A tribus fere libriiriis 
diversa niiinu scripta sunt quae complectitur. Ac primus quidem in septem (luater- 
nionibus priinis (fol. 1 — 55) Sidonii epistul;is scripsit usque ad cp. 1. VII, 2 p. 1(15,25 
dirersorio cui ipsc succcsscrat; in quatcrnionibus qui ab octavo ad duodecimum iiume- 
rantur cum ag^dutinato illo folio altcr Sidonii cpistulas ad finem perduxit (fol. 5() — 85*), 
tertius carm. I— A'III et Ausonii de imperatoribus Komanorum versus exaravit (fol. 
85*— 96); in quaternionibus decinio tertio et qu;irto rursus primus Hidonii epistulas 
ab ep. 1, VII, 2 p. 105, 25 diccrsorio cui ipsc successerat usque ad fincm cp. I. VII,6 
scripsit (fol. 97—90) ; denique diversa nianus etiam excerpta ex Beda de rer. nat. 
adiunxit. Quac cum ita sint, maiiifestum est olim quiiternionem tertium decimum 
septimo adhaesisse, postea autem illis disiunctis alterum lilinuium repctivisse quae 
prior iam in fol. 97 — 99 scripserat. Praeterea etiam in eis partibus, quas a primo 
librario transscriptas esse dixi, cum pauca quiiedani hic et illic verba tum ea quiio 
leguntur inde ab ep. 1. IV, 18 p. 68, 26 cque contrario si quid iniuiujas usque ;id cp. 
I. V, 1 p. 78, I 1 6'/ quidcin hac dc/initione jierrcxit td aiU ;i divorso scripta esse videntur. 
Hinc explicari posse videtur, cur in hoc codice ep. I. IV, 22 alium atque in ceteris eius- 
dem gcneris codicibus locum obtineat, scilicet post ep. 1. V, 7. Ximiruni altcr librarius 
epistulam, quam ab ;iltoro prjietermissam vidit, quo prinio potuit loco addidit. Dcnique 
quaternio duodocimus, quom pars carminum occupat, pcrporam ita complicitus cst, ut 
quattuor folia, quac oxtrema osso debent, prima sint. Quo factum est, ut post carm.V,81, 
in qucm versum dosinit quaternio undecimus, cctcra hoc ordinc lcgantur: carm. VI, 
4-36; VII, 1-510; V, 82 — 603; VIII 1—16; VI, 1—3. Codicem in Gormani;im 
transmissum totum contulit mihi Ilermannus Oldonborg Berolinensis. 

Cod. Stockholmensis, qui sine corto numero in bibliothcca rcgia servatur, 
membranaceus formac maioris saeculo XII, ut videtur, ita exanitus, ut librarius, otiamsi 
nihil omitteret, tamen hic illic p;iginas ;iliquas vacuas relinqueret. Fraotor Sidonii scripta 
continet haec a duabus aliis manibus, sed codcm, ut videtur, saeculo exarata : Ausonii 
de duodecim imperatoribus Romanis tria carmina; e Deidamiac ad Achillcm epistula, 
quam e cod. Parisino 2782 A. Riese edidit in Mus. Ilhon. XXXIV pag. 474 sqq., vv. 1--37; 
e Venantii Fortunati carm. 1. XI, 25 vv. 12-32 ct 26 vv. 1 — 12. Ilunc codicem mihi 
primo inspexit Ludovicus Mendelssohn eodemque intcrccdentc postoa diligontissime 
descripsit Tegnor Stockholmonsis, bibliothecae regiac praefoctus. [Cf. infra p. XXIII.] 
Cod. Vaticanus Reginae 216 mombran;xcous formae octavae sacculo XII 
vel XIII satis accurate scriptus. Nunc continet fol. 164 ; scd cum in ima pagina desinat 
in carm. VII v. 586 infonat Augustuni plausu faustwnque fragorem, verisimile est aut 

SlDONlUS. " 



X PRAEFATIO IN SIDONIVM 

alit^uot folirt periisse aiit iHMto libiariimi, si potuisset, oetera etiam additurum fuisse; 
(cfterum oave oredas etiaiu oariu. Ylll deessso. quod iu his oodicibus ante carm. VI 
retrnotum esse supra denuiustravi). rraetorea iu ep. 1. VI nou solum epistula un- 
deoima. ut ads»dot. suo liu-o ouiissa. voruni otiam opistula docima post duodecimam 
reieota est. Deniiuio in op. 1. IX, 10 iudo a vorsu 53 uvu piitcr sohl pcr amocua 
dida oxitus uesoio quo oasu deiioit. Inspexi Konuve. 

Cod. rinlippious 1 GSo membrjuiaceus tbrmac quadratac sacculo XII vcl XIII 
nitidissime soriptus, sed admodum mendosus. Desinit, ut cod. A^aticauus Itcginac 210, 
in ep. 1. IX, H» in vorsuui WS nvu pntcr solri pcr amocua dicta; itemquc, ut in illo, 
librarius ep. 1. VI. I(i i-t 12 trausposuit, scd ipse postca in vcrum ordincm rcdegit; 
nain ad ep. 1. VI, 12 adsoripsit: hacc cpistola scquitur couscfjucntcm, ad ep. 1. VI, 10: 
htuv cpistoln jiraeccdit autcccdcutcm. Insunt in codicc Cassiodorii variarum libri quin- 
que: Sidonii scripta: Ausonii dc duodccim imperatoribus Romanorum carmina tria; 
iloni Jnfldibti caum ein xytea turon archie])i dc expositione misse; eiusdem de sacrificio; 
citisdvm dc haptismo; ciusdrm de coniwjio ct alia; vcrsus hyldcberti episcopi de vita sanctae 
tnariar cjijptiarr; passio sci laurcntii mris; j^assio sci vinccntii mris; liher de prctiosis 
lapidihiis; hyhhhcrf cctwm cps de vestih; cccle; de divinis catholice ecclc offitiis; de trina 
statiouc saccrdotis; dc monacho dormiente ad vigilias; epitaphium hiujonis cjn austidtod; 
prorcrhia cpistolarum scmcac. Inspcxi Cheltenharaiac in acdibus Fcnwicki, viri rcvc- 
rendissimi. 

Cum hoc codicc cod. Philippicus 3071 mcmbranaccus formae maximae saeculo 
XII vcl XIII nitide scriptus ita conscntit, ut aut alterum ex altero aut utrumquc cx 
eodcm exemplari transscriptum csse probabilc sit. Nam co tantum a cod. Philippico 
10S5 divcrsus est, quod in initio Cassiodorii variarum libros omisit ct in finc mutilatus 
in ima pagina doficit in mcdia passionc sancti Vinccntii. Inspcxi Chcltcnhamiac apud 
FeuNvickum virum rcvcrendissimum. 

His codicibus Philippiois adiungendi sunt trcs qui scquuntur; namquc in eis ep. 
1, VI. l<i et 12 codem modo translocatac cademquc adnotationc in suam scdem rcductac 
sunt, qua in illis. 

Cod. Parisinus 217 1 mcmbranaccus formae quadratac sacculo XIII vcl XIV 
cxaratus. Complectitur fol. 103. in quibus practer Sidonium Ausonii do duodecim im- 
pcratoribus Romanorum tria carmina, scd mutilata ct turbato vcrsuum ordinc disiccta, 
et Ciceronis Laelius lcguntur, Inspexi Parisiis. 

Cod. Ilaunicnsis prior, qui in bibliothcca rcgia sub hac nota Thottslcc Sam- 
liwj Xr. 'jO FoI. servatur, mcmbranaccus sacculo XIII satis clcgantcr scriptus. In 
fol. *J1 divisis in binas columnas praetcr Sidonium Ausonii dc Cacsaribus tria carmina 
codcm modo. quo in cod. Parisino 2171, turbata continct. Mcum in usum por littcras 
rogatus promptissimc inspcxit 0. Sicsbye Haunicnsis. 

Cod. Montepcssulanus 1. qui est in bibliothcca schohic mcdicac, mcmbra- 
naceus formac maximae saeculo XII cxeunte scriptus, olim inter libros Pctri Pithoei 
numcratus. Continet autcm Cassiodorii var. 1. I ct IX— XII (fol. 1 sqq.), Symmachi 
epistulas usquc ad l.VII. 55 (fol.70''sqq.); Boctii scripta quacdam thcologica(fol.ll0''sqq.); 
vaticinationcm quandam versibus hcxamctris compositam cum cornmcntario (fohl27«sqq.), 
Sidonii scripta (fol. 120^ sqq.). Ausonii dc Cacsaribus tria carniina cisdem mendis, 
quibus in cod. Parisino 2171 et cod. Ilaunicnsi priorc, inquinata. Codiccm proptcr 
Symmacbi cpistulas ab Ottonc Seeck edcndas in Gcrmaniam missum Bcrolini inspcxi. 

Restat. ut dc cis huius gcncris codicibus disscram, in quibus cp. I. VIII, 1 suam 
sedem tenet. de cod. Parisino 27S2 ct cod. Ottoboniano 2013. 

Atquc cod. Parisinus 27S2 mcmbranaccus formac quadratac sacculo XII vclXIII 
eleganter scriptus constat tredecim quaternionibus in primo quoquc folio numcratis sive 



LUETJOIIANNI. XI 

foliis 104. Continet praeter Sidonii scripta Ausonii <!•' Caesarihus tria carniina et 
Deianirao ad Acliillom cpisfnlani. qnani A. Iviese ox Ikk' codicc cdidif in Mns. Rlicn. 
XXXIV pag. 47-1 sqq. Cndiccin in ( icnn.-iniain niissnin fofnin confnli. 

Cod. ( ) tf ol)on i;i nns 2(1 I '.> inciiilMainiccns rorniac (|ii;idi:ilac s;icruto X 1 1 1 sciipfns 
confincf pnictcr Sidcniii scri|it:i Ansonii dc ( ';ics;iril)ns carinina fri:i, c|)is(iil;iin ref!;is 
Avarornin id esf (^'orippi in huidcin Inslini III vv. 271 sqcj., versus dc s«q)tcin sii|)icn- 
tibus, tria Veinintii Fortninili c;iniiin:i (I. I. 21 : XI, 25 et 20), quae oinnia ctiain in 
cod. Lanrcnfi;ino plut. XLV, 2(') exstare dixi. Qu;ie cuni ifa sint, dnl)if;iri ncrpiit, (|nin 
huic codici aftinis sit: nihiloniinns cnin cod. Tianrciifi;uio jiliit. Xii\', 2:5 cins(|nc 
genere, dc <|Uo iiiox exponani, co coiispir;if, <|nod iii cj). 1. \' sccnnd;un fcrliac jxist- 
ponit et post. eji. 1. VJIL S falsa suhscriptione novi lihri inifiiini signili^-^it : iic<|iic t;uiicii 
post 1. A'^!! vera snl)scrij>fio d(;est. Inspexi llomae. 

lam venio ad alternm genus codicum, quos praeter epistuhis j):ui('ioi:i qinuii ocfo 
illa carmina complecti snj)r;i dixi. Ili omnes epistulas I. VI ct A'II eodcin iiiodo (|U() 
prins gcniis pcrfnrhatas ef cp. 1. VIII, 1 post sccuiKhim transloc;ifiiiii li;ihcnt : dc car- 
minihns in singnlis dcscrihendis dicondnm erit. 

Ex lioc nninero primus erit cod. Lipsionsis 1,48, qui est in hihliotheca sena- 
toria, memhranaccus forniae octiivae saecnlo XIII inennfc exaratns. Continet fol. 1 — U2'' 
Sidonii seripta, fol. 92'' — 1)8* excerpta c Suetonii vitis Caesarum, fol. 98" — 103'' cxcerpta 
e Valerio Maximo, fol. 104'' — 141'' commentarium Ovidii ita inscriptum incipiunt hwsarii 
Oviilinnorum. Excerpta Suetoniana et Valeriana scripsit saeculo XIII manns similis 
illi, qnae Sidonii carm. II supplevit: commentarium illnm saeculo XIV vel XV miinus 
recentior exaravit. Cfr. Naumanni catalognm lihr. manuscr. qui in hihl. senatoria civ. 
Lips. asservantur pag. 28 sq. E Sidonio cum unum folium pericrit, dcsunt quae in cp. 
I. VII indc ah cp. 5 p. 108, 17 oh.^fifrrit infrr))rc!^ usqne ad ep. (> p. 1 10, 7 dl(jmfafi.s hrrrdrm 
in Ula ccrlr.ftia mcrrdofium morifur leguntnr. Ex carminihus non exstant nisi I — V et XXI. 
Atque carm. II olim defccit in v. 182; postea manus altcra v. 183 addidit et hac nota 
in margine adseripta rrrfairc in ficcundo f^ccjurntis quatcrnionis foJio significavit fol. 92, in 
quo et ipsa hrovi spatio relicto post carm. XXI pcrscripsit carm. II vv. 184 — 548. Co- 
dicem a Naumanno, viro clarissimo, henignc permissum inspexi: usurpavi ctiam cain 
Sidonii editionem, quacum ^lauricius Ilaupt olim aliqnani linins codicis partem contulerat. 

Cod. Leidensis lat. 121 memhranaceus formac octavae sacculo XI cxeuntc 
vel XII scriptus, olim Pctri Daniclis, constat fol. 57 in binas columnas divisis. Practer 
solitas in disponendis cpistnlis turhas cp. 1. III, 13 tota omissa, ep. 1. V, 18 post ep. 20 
reiccta cst. Practerea partes cxtremac desunt in his cpistulis: in cp. I. I, 5 indc ah 
illo (p. 0, 1 1) ilicrt ctsi secus qmicpiam; in ep. I. I, 11 indc ah illo (p. 10,27) i(iitur 
insidias nescicnti; in cp. 1. II, 2 indc ab illo (p. 22, 1 0) et nunc dum in carhaso sudat 
unus; in ep. I. II, 9 indc ah illo (p. 30, 18) qurmujuam dc pracdiorum; in cp. I. III, 3 
inde ab illo (p. 41, 22) ad nominis tui nimoroii. Itcmquc in cp. 1. V, 17 quae incipiunt 
ah illo (p. 90,0) dc loci sanc furharumque compressu et desinunt ita (p. 91, 11) facundiac 
fons inc.rhaustus manus prima omiscrat; sed haoc quidem manus rcccntior, ni fallor, 
saeculo XIII addita otiam cxtrcma parte cpistulac indc ah illo vidc dominc Solli, quae 
suo loco non decst, supplevit in folio unico idquc (fol. 20) ita cctcris inseruit, ut 
ep. I. V, 10 in his vorbis (p. 89, 11) insijnihus vc.sfris quac tu \\ hacfcmis intcrrumpat. 
Denique Sidonius in media columna altera fol. 50* post carm. II v. 51 explicit, ita ut 
non legantur nisi carm. I ct carm. II vv. 1 — 51 ; post illum versum manus altera addidit 
hanc suhscriptionem cxplicit isfe lihcr; poscat sua doncc ma/jistcr. Rcliquam partem 
fol. 50 ct fol. 57 * ncc non spatium quod liberum orat in fol. 20 occupavit glossarium 
latinum rccentissima manu scriptum, Hunc codicem ut possera inspicerc, fecit Adolfi 
Kiessling amicitia, cui Lugduno olim transmissus erat. 

b* 



XII IMJAKFATK) IN SIOONIVM 

Coil. A m l»r(>s i:i lui.s ('. ^rl suj). moinbraiuiccus foniiao oetavao saoculo XITI 
Yol XIV soriptus praotor opistulas oontinet carm. I — V. Scd earm. V sine subscriptione 
moilia in paijina ilosinit in v. 19S parni loquor qnid qiiod qnotirnsi tihi hclla ifrrnntnr. 
Contra o oarm. II oxitus imlo a v. IS2 non doost. Quod oum ita sit, in hoo codioe, 
ijuom opistularum onlo turliatus ;id altoram iamiiiiiin portinoro domonstrat, carmina 
ox nosoii» ipio alius i:;tMioris oxompiari aildita osso statuorim. 

Apiissimo ijjfitur ab lioc trans(>o ad roli(]uos altoriiis familiao codict^s, (lui opistulas 
solas comploctuiiiiir. Vix ost (piod iiioiioam oos oundem opistnlarum in 1. A I et YII 
ordinom noc non oj). 1. Vlll. I post s(Muiidam translocatain exbibore : vidoas tamen 
(piao iiilVa do cod. t 'laromontano 19r) oxponani. 

t".i(l. Ilarloianus 10 18 mombranaceus formao ootavae saeeulo XII elegantissime 
scriptus. ('iidicoin j^riiiio milii doscrij)sorat llormannns Yarnhagen, postea ipse inspexi 
Londini. 

Cod. Guo 1 fo rbyta nu s 1 ()'27. olim Ilelmstadionsis, menibranacous formae minoris 
nusoollanous. qui in fol. 84 — 153 (sive octo quaternionibus in ima niargine numeratis 
ot sox f<diis soj)aratis) Sidonii epistulas saeculo XII vel XIII neglegentissime scriptas 
exliibot. In fol. \o',i haee inscriptio legitur: Memoriale fris limrici de Hcrvordia pro 
lidtliothtrn ovmt' Mindensis frim ord. predicatorimi. Quamquam in ordinandis epistulis 
oetoris a familia sua non discropat. tamon ncscio quo casu ep. 1. YII, 10 non modo 
post op. II. verum etiam post ep. 13 ropulsa est. Praeter Sidonium in fol. 8 — 51 
Bootii arithmotica ot in fol. 52—73 Iloratii epist. I, I^ — 11,2 v. 193 continet : quae in 
fol. 1—7 ot fol. 74 — 83 scripta sunt. indigna mihi visa sunt quae enotarentur, cum 
codioom humanissime mihi pormissum inspicerom. Postea etiam collationem eiusdem 
codicis a Ludovico Tross confectam, quae est in bibliotheca universitatis Halensis, 
promptissime transmissam usurpavi. 

Cod. Claromontanus 195, qui est in bibliotheca civica, membranaceus formae 
octavae saeculo XI elegantor scriptus. De quo quae exponere possum, debeo offi- 
ciositati Pauli Ewald . qui ex itinere Ilispaniensi revertens codicem obiter saltem in- 
spicere j)otuit. Foliis igitur nonnullis deperditis ep. 1. II, 4—7 deesse scribit nec non 
ex ep. 1. ^ . 7 partom quandam inde ab ipso initio post indagavimus. Ex ep. 1. YI 
post ep. 10 statim epistulae duodecimae initium enotavit: unde colligas ep. 1. YI, 11 
solito niore post ep. I. YII, 12 insertam esse, etiamsi id non testetur Ewald. In initio 
enim I. YII ita epistulas ordinatas esse dicit: 1—7; 12; 8; 9: 10: post ep. 10 rursus 
foliis aliquot abreptis omnia deficere, quae legantur usque ad finem ep. 14. Ep. I.YIII, 
1—3 ordine invorso perscriptas esse non indicavit. Quae cum ita sint, non dubi- 
taverim. quin cod. Claromontanum 192 altcrius familiae esso recte statuamus, praesertim 
cum Ewald notas quasdam marginales ex eo exscripserit, quas ipse in cod. Parisino 2782 
alii.sque eiu.sdom familiae invoni. Yelut in utroque codice ad ep. I. I, 2 § 4 adscriptum 
est: proptrr hrrrsim frothornni hoc dicit, qui omncs crant Arriani [cf. gloss. in Sidon. in 
Anecd. Oxon. I 5 j). 2S. 25j: ad ep. I, 2 § G: prri]}ctasniata sunt vela dicta a circumducendo, 
eo quodper fnws cirrnmdnrantnr per amhitnm domus [cf. ibid. p. 29, 12] : ad ep. I, 5 § 10 id 
est Anfewii qni liomannm recjchat imprrinm sicut Leo Constantinopolitamim |deest 1. s.] ; etc. 

Fertiae familiao qui tribuondi sunt, oi codices quasi medium quondam inter 
primam et altoram locum tonont. Nam cum prima coniuncti sunt, quod cp. I. YII, 6 
et « sua sedo oxj)uIsae aut incertae vagantur aut plane omissae sunt, cum altera, 
quod ep. I. A II. lii j.ost undecimam et ep. 1. A^III, 1 post secundara transmigravit. Cete- 
rum inter so non omnino consentiunt. Sunt autem hi : 
p (^od. 1 arisinus 2 781, qui olim Claudii Puteani erat, membranaceus formae 

quadratae saeculo X vel XI satis neglegenter scriptus; unde usque ad initium ep. 
I. "N III (in fol. Sl) ab altera manu, sed ea quam aegre a priore discernas, passim et 



LUET.IOHANNI. XITI 

licontius corroctua est. Constat fol. \:>:i: ox liis fol. I — 110 Sidonii opistula.s, fol, 11 1 — 153 

carniina continent. Atque ex illis octo (juaterniones nunieris J — VI 11 sif,'nati (fol. I 02: 

nam quaternio quintus sex folia liabet), tres littoris AliC inscrijiti sunt (fol, sl lUl); 
fol. (i3— S(> et fol. lor>— 110 iteni(|uc f..l. 111- II.") nunioris caronf. i:|.. 1. VII. C. ct 7 
itenique e carin. VII vv, 1:57 — C.OO dcsunt; ci.. 1. \II. lo |K.st undrcinmiii (r:ui>ji.(;i(a 
est. Totuin contuli Parisiis, 

Cod. Hruxollensis 1 0020— I <H) 2 I inenibranacous fdrmao «madnUac inisccd- 
laneus est. (jui in fol. 92— 122 Sidonii opisdilas tantuin exliibot saociilo \||| scriptas. 
Ep. 1.111,0 loj;i(ur post ep. 1. ]11,(;; tum in o|). I. VII liic ost ordo cpisdilarum : S; 9; 
II: 10; C. : 7: 12; I — 5; I ;{ — 18; libri(pio ita distril.iid siiii(. u( op. I. \| praotor suas 
epistulas ex ej). 1. VII complcctatur ep. ()— 12 ita ut dixi (.rdinatas, ej). I. \'|| non 
contineat nisi eiusdom libri op. 1—5 ot 13 — IS; doiiifjue ep. 1. NiU, 1 secuiidac j)ost- 
posita est. Praeter Sidoiiii oj)istulas insunt iii lioc codice Ausonii de duodecim im- 
peratoribus carmina tria, sed mutilata et disiecta. Codicem primo injlii descripserat 
Paulus Molir, postea ipse inspexi Bruxellis. 

Huius plane gemellus est eod. Venetu s I J, 84 mciiibraiiaccus fonnao (jnadratae 
saeculo XIV, ut videtur, scriptus multisque mendis corrujttus : sod Ausonii carminibiis 
caret. Inspexi Venotiae. 

Ilis duobus, (juos modo doscripsi, codicibus affinis est etiam cod. Al.rin- 
censis 24 2 membranaceus formae quadratae saeculo XII scriptus. Dc <|n(. (juamvis 
niulfa molitus certiora comporta iion liaboo. quam (juao in catalogo gonorali librorum 
in bibliofbocis Galliao j)rovincialibus manuscrij)toruin exposita sunt. Jnsunt igitur in 
hoc codice post excerpta quaedam e Gregorii Turononsis liist. Francor. JJ, 21 — 23 
Sidonii epistulae eaeque ita dispositao, ut lib. \l praeter suas complectatur e 1. VII 
epistulas 0-12 in hunc ordinem rcdactas : 8: 9; 11: 10; fi; 7; 12. Sidonii epi.stulas 
excipiunt Ausonii de duodecini imperatoribus Romanornm versus ot Vonantii Fortunati 
carm. 1. V^III, 3. Finem faciunt Sidonii carmina I — XXIV, sed alio ordine disposita 
atque in editionibus vulgatis. Quae cum ita sint, hunc codicom olim ut cod. Bruxel- 
Jensem 10020 — 10021 et cod. Yenetum II, 84 nihil continuisse suspicor nisi epistulas, 
postea autem fortasse ex primae familiae exemplari aliquo carmina transscripta accepisse, 
quae alienis scriptis interiectis ab epistulis soiuncta esse animadvertis. 

Quartae familiae codices ut cetoros intogritato loctionis superant, ifa oinnes 
eisdem eisque innumeris et lacunis et seriptorum transpositionibus insignes sunt. Ex 
hoc numoro alii Sidonii opistulas et carmina, alii opistulas tantuni sorvarunt. Qnalis 
autom eorum natura sit, statim tenebis, si duos ex eis codices, qui soli plenum Sido- 
nium compJectuntur, descripsero. 

Ili autem sunt, artissimo inter se vinculo conexi, cod. Laurontianus plut. T 
XLV, 23 membranaceus formae octavae saecuJo XII littoris minutissimis nec satis 
perspicuis exaratus et cod. IleJmstadiensis 486, qui est in liililiotheca Guelferby- 
tana, membranaceus formae octavae saeculo XIII exeunte scriptus. Cod. Laurentianus 
in foJ. 1 — 40 id est quaternionibus quinque et sex foliis Sidonii epistulas et carmina 
continet; in foJ. 47 — 65 astronomica quaodam, do quibus vide Bandinii catalogum cod. 
bibJ. Laurentianae t. II pag. 359 sqq., saecuJo ut videtur XI exarata leguntur. Cod. 
IleJmstadiensis, qui constat fol. 100, item Sidonii epistulas et carmina continet; in fine 
epistularum Jegitur: sit pao^, scrihfnti, sit Inx conccssa Jcycnti. In utroque codice car- 
mina inter op. 1. I, 5 et intrusa sunt atque ita disiecta, ut carm. I — XV solitum 
ordinem teneant, cetera hoc modo docurrant: carm. XVII: XVIII: XIX: XX: XXI: 
XVI: XXIV; XXII: XXIII, nisi quod in cod. Helmstadiensi carm. XXI ante carm. XX 
legitur. In ep. J. III, 3 §§ 7 et 8 (inde ab iJIo taceo deinceps coUegisse usque ad haec verba 
rogalihus fmgmentis funerahantHy p. 42. 14 — 28) omissae sunt: itemque ep. 1. JII. 5 : 0: 7:8 



XIV PRAEFATIO IN SIDONIVM 

desiint. In op. 1. V tortia praocodit secundam. Tiini oa quao leguntur in op. 1. YL 12 
indo ab illo (p. 101. 17) tcrsrrls conon hirrinias cum initio libri YII usque ad haec 
vorba quae sunt in op. 1. YII, 5, 2 p. 10S, 2 sacro [sanctam srdcm dicinitatcmqne affcdare 
inconti laouna hausta sunt. Praoterea in oodom op. 1. YII soxta ot septinia oniissae 
sunt, dooinia transposita post undooimam: ootorao snam sedem sorvant, nisi qnod 
in ood. llolinstadionsi soptinia dooima duodovioosiniam sequitur. Doniquo in fine op. 
1. Yll. is. 4 ood. Laurcntianus inde ab ilh^ (p. 125,15) liis licehit naeniis avoccre, cod. 
Ilebnstadionsis vel inde ab hoc (ib. 14) ad ^yroposifnm rcdco exitum omisit. Tot epi- 
stulis vol totis vol magna ex parte deperditis et deficiente scilicct post ep. 1. YI 
subsoriptiono faotum ost, ut op. 1. YII subscriberetur in ood. Laurentiano SIDONII 
EPLAKY LIP. YI. EXPLIC. INCIPIT. YII. similitorque in cod. ITelmstadiensi Ex- 
plirit ld>. VI. Incipit VII.. simul antem post ep. 1. YIII, 8 novus liber inciperet signi- 
fioatus in iUo snbscriptiono tali: EXPLIC LIB. A"II. INCIP. YIII neque ahter in hoc : 
Rrjd lit> VII Incip VIII. Postromo in ep. 1. YIII secunda, in ep. 1. IX prima et epp. 
7_I0 non loguntur. Cod. Laurentianum totum contuli Florentiae, cod. Hehnstadiensem 
Gryphiswaldiao totum excussi bonignissime transmissum ; nec non eiusdem codicis 
collationeni, quae a Ludovico Tross olim confecta nunc in bibliotheca universitatis 
Ilalensis servatur. inspiciendam accepi. 

Ex eodem fere exemplari, ex quo hi quos niodo descripsi codices oriundi sunt, 
propagatus est, sed decurtatus cod. Yaticanus Reginae 412 membranaceus formae 
octavae sed solita maioris saeculo XII scriptus. Continet in fol. 1 — 72^' Sidonii, in 
fol. 72'' — 103* Syinmachi epistulas. Atque Sidonii epistulas ita vel disturbatas vel 
mutilatas exliibet: post ep. 1. I, 1 legitur e carm. XXII finis inde ab illo (p. 250, 1) 
ecce quofies tihi lilmerit et carm. XXIII; quod excipiunt ep. 1. I, 6—11. In ep. 1. III, 3 
§§ 7 et 8 itomque epp. 5; 6; 7; 8 totae desunt. Post ep. 1. Y, 1 interpositae sunt ep. 
1. I. 2 — 5. quas cotorae 1. Y epistulae ita sequuntur, ut tertia praecedat secundam. Ex 
ep. l.YI, 12 oa quae finem faciunt inde ab illo (p. 101, 17) tcrseris eorum Incrimas, ex 
ep. 1. YII omnia ab initio usque ad ep. 5, 2 p. 108, 2 sacroj sanctam scdcm diiinitatcmque 
njfectare dofioiunt itomque ep. 1. YII, 6 et 7. Ex ceteris 1. YII epistulis decima 
undecimam excipit, ep. 18 exitu inde ab illo (p. 125,15) liis licehit naeniis avocere 
carot. Post ep. 1. YIII, 8 falsa ilLa subscriptio legitur. Ep. 1. YIII, 2 nec non ep. 
1. IX. 1 et 7 — 16 desunt. Inspexi Romae. 
J/ Simile erat etiam id exemplar, unde transcriptus est cod. Marcianus 5 54, qui 

Florentiae olim in bibliotheca Sancti Marci servatus nunc in bibliotheca Laurentiana 
est. membranaceus formae octavae saeculo X satis eleganter scriptus. In primi folii 
pagina adversa praeter alia legitur: Istc codex est Fratrum ISci Marci dc FJorctia ordis 

r a 

j>redic. idque in pagina aversa ita ropetitum est: Iste liher e cvef S. Maci de flo orctis 
pdi dr hereditate Nicolai de Nicolis viri doctissimi. Codex autcm olim constabat pri- 
mum quattuordecim quaternionibus in ima margine numeratis, tum duodetriginta foliis 
non numeratis ; postoa ante primum quaternionem unum folium, inter docimuni, qui 
desinit in ep. 1. YI. 10 p. 100, 21 pcrexiciuae scgetis indidgeas, et undecimum, qui in- 
eipit sequontibus verbis tanqnam opipare viaticatus, octo foha, ante quarti decimi ulti-' 
mum folium inter ep. 1. YIII, 16 p. 148, 9 haec verba ccrtc taciturire \\ dnplici cx causa 
iterum unum folium intersertum est; denique e foliis illis duodetriginta duo quae ex- 
trema sunt a cetoris inculcato quaternione alieno disiuncta sunt. In scriptis autem 
ipsis has turbas deprehendis: in Sidonii op. 1. III, 3 §§ 7 et 8 p. 42, 14 tacco ad 
p. 42, 2S funercdjantur suo loco omissae sunt; sed librarii ipsius aut certe non recen- 
tior manus hac adnotatione marginali. quao nunc ex parte mutilata est: 



LUETJOHANNI. XV 

de -— totu pa[<fimi] 

scd reqairc [n/ 

tro (td ho<: [skjiiJ 

a 2>ost (jphun thcodtjrn i [ 

rcfjis ct dcindc rcu[tcj 

hiic 

quaerentera relegat ad fol. l'\ in quo post up. 1. I, 2 ca quao doHunt invcniuntur cxarata 
eisque addita cum simili signo liacc in nuir<^inc nota: hoc noll scribcrc hic, scd rc^iuire 
hoc signu iudutca in cpla ad hccdiciil scda (pu^ sic incipit: Si (jndo nunc maximc arvernis 
mcis. Ccterum illic etiam liic versus ex ep. 1. III, 3, 9 p. 42, 29 adicctus cst: Scd (/d 
cgo ist(;c iusto pluscidn (/arrio iC- c(^tcra qui suo loco cisdcm vocabulis dccurrit, nisi quod 
praeter S c^tera omissum pro ist('c lcgitur ista h(^c. Dcindc omissa crant quae lcguntur 
in cp. 1. VI, 12 inde ab illo (p. lOl, 17) tcrscris corum lacrimas ct lib, VII initiuni usquc 
ad cp. 1. VII, 5, 2 p. 108, 2 sacroj sanctcun scdcm dujnitatonfpuc afj'e(:t(u-c ncc non dccrant 
cp. 1. VII, 6 ct 7. Scd rursus ipsius librarii aut ccrtc eiusdcm tcmporis manus post- 
quam etiam hacc verba erasit sacro[ sanctam scdcm di(jnitatcm(juc a/1'cctarc 2>>'etio ohlato 
non rcformidcnt ct rcm iam dudiun in niuulinam mitfi auctioncnujuc possc in margine 
hanc adnotationem adscripsit, nunc cx parte rautilam: 

[ver]tc retro hoc foVnun 
[ctj tft (jimternioncm et re 
[rpujre tale signu : • 
[ct ijncipc scr'ihcre ah illo 
[iisuj q sic incip: scpc tcrseris 
[eorjiun lacrimas ct cefr. 

Ita legentium aniraos advertit ad octo illa folia post quaternionem decimum adiecta, 

in quibus quae modo deessc dixi ita cxaravit, ut post ep. 1. VII, 5 p. 108, 4 (uictionem- 

(fuc potuissc c(j cctr sequentcm eiusdcm cpistulac partcm quae in quatcrnione undccimo 

exstat signo apposito indicaret ct post cp. 1. VII, 7 transscriptam addcrct: Sidonius 

fcrriolo suo sal. Si amiciti(} nn} d; cctt'', id est ep. 1. VII, 12 initium, simulquc hanc in 

margine notam adiungerct require istam posf novem folia. Voluit igitur cp. 1. VII, G ct 7 

intcr ep. 10 (nam cp. 11 ante ep. 10 retracta est) et ep. 12 insererc; idque ctiam alia 

ratione monstravit. Nam postquam ad cp. 1. VI, 1 1 in marginc adscripsit sc^jucrc 

ordinem epistolcu-tun sectuuliun ordincm litfcrarum, ad cp. 1. VI, 11 A, ad cp. 1. VI, 12 B 

ad cp. 1. VII, 8 C, ad cp. 1. VII, 9 D, ad contionem quac in hac epistula inest E, ad 

ep. 1. VII, 1 1 F, ad ep. 1. VII, 10 G adpinxit atque in margine addidit hanc notani nunc 

ex parte abscissam: 

jjosf G scquiftcr H. 

hanc require superi[usj 

(ul illam cpiae sic inc[ipifj : 

Sulonms dno pape hasi[lioJ 

sal. st not miuierc [deij = VII, 6 

require retro (ul [luij- 

decim folia 

denique infra haec legitur in nuirgine : 2"^^^ hanc se^juere ordinem lihri usque ad finem. 
Ceterum, si litterarum ordinem sequaris, animadvertas eum epistularum ordincm extur- 
batis ep. 1. VII, 1—5 rcstitui, qucm in cod. Bruxellensi 10020—10021 eiusque secta 
esse supra demonstravi. Praetcrea olim in fino cp. 1. VII, 18, 4 quae inde ab illo 



^Vi rKAEFATlO IN SIDONIVM 

n. I2r). 1') lils licchif tKwniia aronrc scquuntur non dubium cst quin dcfccerint; namque 
nunc partim in rasura itartiin in marginc a manu illa, quam ipsius librarii sacculo non 
ivrcntii.rcm csso iudioo. porscripta invcniuntur una cum hac subscriptionc : G. SOLLII 
apoLLLNAKlS 81I)0N|11| EPL.VRY LIB. VII. EXrLICIT. INCIPIT LIBER. VIII. 
Atque otium talsa illa subsoriptio olim videtur exstitisse post ep. 1. VIII, 8, ubi nunc 
liaeo p. LM. 21 cciisor i/iiaiii cciiscns oncrarc vah Sidonius lamjnidio suo salutcni in rasura 
loijuntur. Porro op. 1. Vlll, 2 quae suo loco non comparet, folium illud, quod ante 
prinuim (luatornionom additum csse dixi, occupat ab eadem manu scripta, quam saepius 
domonstravi. Itomquc olim ep. 1. IX. 1 decrat; nam cius initium quidcm post ep. 
1. VI li. U) additum ost, sed rcliqua inde ab illo (p. 149, 4) voluminihus nccrcscat in folio 
illo. quod quaternioni quarto decimo insertum essc dixi, ita exarata sunt, ut magnum 
spatium a scriptura vacct. Donique in tertio folio advcrso e duodetriginta illis, quae 
supra codicem clauderc dixi, manus prior satis nigro atramento usa desinit una cum ep. 
1. IX. (>: quae sequuntur omnia eadem manus, quae partes omissas supplevit, pallidiore 
atramcnto et litteris minutioribus insignis addidit totumquc codiccm absolutum emen- 
davit. Addidit autcm Sidonii ep. l.IX, 7 — 16 et carm. I— VIII, scd omissis e carm. II 
Yv. 1S3— 548 et carm. VIII transposito ante carm. VI; tum Ausonii de duodecim im- 
poratoribus Romanorum carmina tria aliquot versibus carentia; deinde Bemi favini De 
jiondih: ct iTmiris vcrsus (cfr. A. Riese anth. lat. 486); denique Bedq ad coponda Jioro- 
hnjiii praccepta. Rcmi Favini pocma medium intcrrumpit quaternio illc interiectus 
inter hacc folia. qui continet tractatum astronomicum ab alia manu eaque recentiore 
exaratum atquc ita inscriptum: Ineipit liher de scientia vel lahore astrolapsus de arahico 
in lafiiiniii franshifus. Quod si quae cxposui omnia consideraveris, vix dubitabis, quin 
ood. Marcianus 554 olim ex exemplari aliquo quartae familiae transscriptus postea ab 
ipso librario aut ccrte eiusdcm tcmporis manu suppletus atque etiam ep. 1. IX, 7 — 16 
et carm. I — VIII auctus sit e codice quodam altcrius familiac. Atque ne quaeras, 
quo modo factum sit, ut is epistularum ordo, qucm in 1. VII litteris adpictis restitutum 
videmus. similis sit cod. Bruxcllcnsi 10020 — 10021 eiusque sectae: poterat certe ille 
ex altera familia codcx, ut supra demonstravi, cum tertia familia artiore quadam 
necessitudine coniunctus esse. Quid quod cod. Marcianus 554 cum cod. Laurentiano 
plut. LXV, 26 et cod. Parisino 2782, quos alterius familiae esse supra demonstravi, 
in cis partibus quae supplctae sunt multas et lectiones et lacunas communes habet. 
Totum contuli Florentiac. 

Cod. Marciano 554 , ei qui nondum ab altera manu tractatus crat , admodum 
Jy similis crat cod. Laudianus lat. 104, qui est in bibliothcca Bodleiana, membranaceus 
formae quadratac saeculo X nitidissime scriptus. In quo duas manus discernerc mihi 
videor: altera cp. 1. I — VIII scripsit, altera sed eiusdcm sacculi cp. 1. IX, 2 — 7 addidit 
usque ad illud (p. 155, 7) nec hinc miuus hdirica et levis. In hoc cnim vocabulum dcsinit 
codex in ima pagina sine ulla subscriptione. Constat fol. 103; ex his fol. lOo, quod 
continet ea quae lcguntur in cp. 1. VI 11. 12 inde al) illo (p. 144, 9) hicolorihus usque ad 
ep. l.VIIL 13 p. 145, 21 tijnjruerit, pcrporam cxtrcmum locum occupavit; dcbebat enim 
excipere fol. 96. XonnuUi.s foliis in co cxcmplari, undc translatus est, inter se transiectis 
accidit. ut in ep. 1. II post ep. 4 p. 27, 18 ct xKitrc patruoriue spectahilihiis avo cetera 
ita dccurrant: 1) ep. 9 p. 30, 13 tcmpus voluptuosissimum usque ad p. 31, 18 rpiaejiiam 
rolumina; 2) ep, 4 p. 27, 19 etiam praestantissimo sacerdote usque ad ep. 9 p. 30, 13 
Ferreolum et Apolliiuircm ; 3j ep. 9 p. 32, 14 in quam forte cum lajyidum cumulus usque 
ad ep. 11 p. 35, 18 commimium municijnorum ; 4) ep. 9 p. 31, 18 quorumj)iam auctorum ; 
usque ad p. 32, 14 raptim scrohis fodiehatur; 5) ep. 11 p. 35, 18 discretione procedit 
et cetera. [Cf. infra p. XXV.] Praeterea, ut omnes huius familiae codices, ex ep. I. 111,3 
§§ 7 et 8, ex ep. I. VI, 12 exituni et ex cp. 1. VII initium usque ad ep. 5, 2; cp. 1. VII, 



LUET.TOHANNI. XVII 

6 et 7 itemque ex ep. 1. VII, 18 fincm, ep. 1. VIII, 2 et ep. 1. IX, I omittit atqiie ep. 
1. VIT, 10 post ep. 1 1 transponit. Codicem praestantissiimim , primo a Licbormanno 
descriptum, ipse totum contuli Oxonii. 

Ex eodem exemplari, unde ortus est cod. Laudianus lat. 101, transscriptus est 
etiani eod. Parisinus 18581 memliranaccus formao quadratae sacculo X satis ele- 
ganter scriptus. Namque cum illo communcs liabct cas in cp. 1. II pcrturbationes, dc 
quibus modo cxposui, ncc non cctcras aut lacunas aut epistularuni transpositiones. 
Dissentit autcm ab illo in his : in cp. 1. V tcrtiam pracmittit sccundac; in ep. 1. V, 
14 et 15 inscriptioncs intcr sc pcrmutavit, id quod corrcxit manus altcra; post ep. 
1. VIII, 8 falsam, quam supra saepius mcmoravi, subscriptionem habet; desinit cum 
ep. 1. IX, 6, ita ut ep. 7 ne unum quidcm apiccm exhibcat. Practcrca cum olim tre- 
decim quatcrniones ct trcdccim folia scparata contincret, nunc, postquam folia ali(|Uot 
pericrunt, hacc dcsunt; 1) ep. 1. III, 13 p. 50,7 supcvdUa disten[dlt usque ad p. 51, 10 
moribiisj valc; 2) ep. 1. VI, 4 p. 97, 24 ut sese fert temporis locique civilitas usquc ad 
ep. I. VI, 8 p. 99, 14 facidtas crescit aliena; 3) cp. 1. VIII, 14 ab initio usque ad p. 147,2 
qtiia re forsitau non valcmiis; 4) ep. 1. IX, 3 p. 152, 23 tunc enim certius te probasse usque 
ad cp. IX, (3 p. 154,10 ad houos mares ah errorc. Denique fol. 103, cum dcbcret 
excipcre fol. 104, falso pracccdit: quo accidit, ut cx ep. I. IX, 3 qiwd custodias afjfjcrum 
usque ad his apicihiis autifpuet (p. 151, 10—152,23) in cp. I. VIII, 16 p. 148, 11 intcr 
tetricum et genus inserta legantur. Cetcrum huius codicis summa etiam in lectionibus cum 
cod. Laudiano lat. 104 similitudo nunc innumcrabilibus corrccturis obscurata cst. Nam 
praetcrquam quod manus altcra paucos locos emcndavit, ipsc librarius et intcr scribcn- 
dum, si quid pcccaverat, e suo exeraplari correxit ct postca adhibito, ut vidctur, alio 
codice pcrmultas lectiones mutavit parvasquc lacunas cxplcvit atque indc ab cp. 1. III 
omncs fcrc cpistularum inscriptioncs itcmquc librorum subscriptioncs addidit, nigriore 
quam quod antea habuerat atramcnto usus. Totum contuli Parisiis. 

Cod. Laudiano lat. 104 ct cod. Parisino 18584 affines sunt, et ipsi summa fami- 

liaritate intcr sc conexi, cod. Duaccnsis 291 mcmbranaccus formac octavac sed solita 

maioris saeculo XII nitidc scriptus, et cod. Ilaunicnsis altcr, qui in bibliotheca 

regia est ita notatus Gamle Kongelige Samling No. 30 lol., membranaccus saeculo XIII 

exaratus. Xamque in utroque simili quo in illis errore post ep. I. 11,4 p. 27, 19 sacer- 

dote conspicuus inserta sunt ex ep. I. II, 9 p. 30, 13 tempus voluptuosissimum usque ad 

p. 31, 19 causis disparihus, post ep. I. II, H p. 35, 18 discretione procedit cx ep. I. II, 9 

p. 31, 18 quorumpiam auctorum usque ad p. 32, 14 lapidum, ita ut post haec intcrposita 

illic ctiam praestantissimo sacerdote conspicuus, hic discretione proccdit rcpctcrcntur. 

Neque tamen ea, quae falso loco inculcata esse dixi, suo loco omissa sunt. In utroque 

ex ep. I. III, 3 §§ 7 et 8 deficiunt ct cp. I. V, 3 ante ep. 2 Icgitur. In utroquc, ut 

adsolet, ex ep. I. VI, 12 finis et ex ep. I. VII initium usquc ad ep. 7, 2 itcmque ep. 

I. VII, 6 et 7 desunt. Porro ep. I. VII, 18 in cod. Duaccnsi indc a p. 125, 15 his licehit 

naeniis avocere, in cod. Hauniensi inde ab ncc faciet materia (ibid.) exitu caret. Finem 

cp. I. VII, 5 in cod. Duacensi ep. I. VII, 9 (scd praetcr contionem), tum ep. 8 (sed hae 

additis in margine littcris a h in verum ordinem rcdactac sunt), dcindc ex ep. 9 contio, 

denique cp. 11; 10; 12; 13 et ceterae sequuntur, in cod. Haunicnsi ceterae I. VII 

epistulae ita, ut dccima undccimam excipiat. In utroque post cp. I. VII et ep. 1. VIII, 8 

falsa subscriptio exstat. In utroque ep. 1. VIII, 2 dccst. Item in cod. Duacensi 

ep. I. IX, 1 et 7—16 deficiunt; cod. Hauniensis desinit iam in hunc ex cp. I. VIII, 9 

versum p. 137 v. 52 fiui cogmUa licet sihi tistra fingens. Praeterea in eodcm, post- 

quam unum folium periit, desunt cx ep. I. II, 2 quae a p. 23, 24 reperifetur usque 

ad p. 26, 10 praecipitihus leguntur. Cod. Duacensem inspexi in bibliotheca civi- 

tatis Duacensis; cod. Hauniensem meum in usum inspexit 0. Siesbye eiusdemque 

SlDONIUS. *^ 



Xvm PRAEFATIO IN SIDONIVM 

collationem a Ludovico Trossio factam cx bibliotheca universitatis Halensis acceptam 

habui. 

Acccdunt docem ciusdcm tamiliae codices, qui haec habcnt communia: in ep. 
1. III, 3 Jji^ 7 ct S omissae sunt: cp. I. V, 3 praeccdit secundam ; ep. 1. YI, 12 finis 
itemque 1. VII initium usque ad cp. 5, 2, ut adsolet, lacuna periit; ep. I. VII, 6 et 7 
dcsunt itcmque ep. 1. VII. 10 post ep. 11 transmigravit: ep. 1. YII, 18 inde ab illo 
(p. 125,15) hia Ilccbif namiis avoccrc exitu caret; ep. 1. IX, I et 7— 16 deficiunt. In 
plerisque etiam post cp. 1. A'III, 8 falsa subscriptio exstat. 

Ex his codicibus primus cst cod. Yaticanus Rcginae 202 membranaceus 
forniae quadratae sacculo XII scriptus. Inspexi Romae. 

Alter est cod. Yaticanus 1783 membranaceus formae minoris saeculo XI vel 
XII scriptus, in initio et in media parte mutilatus. Xamque ep. 1. I, 1 et 2 desunt 
itcmque omnia quae inde ab ep. 1. YIII, 12 p. 144, 24 tam ijjse quam patria legi solcnt. 
Sidonium continent fol. 1—96'' sive duodecim quaterniones ; fol. 97 — 166 episcopi nescio 
cuius epistulas et ipsas in principio mutilatas, tractatus grammaticos, Senecae sen- 
tcntias. alia cxhibent. Quae diligentius enotare non potui, cum codicem Romae 
inspicereni. 

Tcrtius est cod. Montepessulanus 541, qui est in bibliotheca scholae me- 
dicae, membranaceus formae octavae (?) saeculo XII scriptus. Meum in usuni inspexit 
intcrcedente Alfredo Schocne Maximilianus Bonnet Montepessulanus. 

Quartus est cod. Montepessulanus 445, qui est in bibliotheca scholae me- 
dicae. mcmbranaceus formae octavae (?) saeculo XII scriptus. Discrepat autem ab ea 
horum codicum forma. quam modo delineavi, in his : ex ep. 1. YII, 5 etiam haec verba 
p. 108, 9 his accedit, qiiod de tirhibtis Aquitanicae primae solum oppidum Arvernorum 
Romanis reliqmim xmrtihus hella fecerunt desunt itemque totus inde ab illo (v. 12) dc 
cctcro quod ad honoris vestri spectat ])raerogativum exitus; ex ep. 1. YII, 18 inde ab illo: 
wec faciet materia (p. 125, 15) finis deficit; post ep. 1. IX, 6 ita dispositae sequuntur ep. 
1. IX, 7 — 14; YII, 6; 7; 2; 3; 4; 5, eadem manu exaratae, quae cetera scripsit. Ipse 
igitur librarius ea quae deesse viderat ex parte saltem supplevisse videtur. Ceterum 
fol. 1 ^* — 48* Sidonius, fol. 48^ — 167'' Senecae epistulae et quaestiones naturales (usque 
ad 1. AT, 9) occupant. Hunc quoque codicem inspexit mihi Maximilianus Bonnet 
Montepessulanus. 

Quintus est cod. Parisinus 2784 membranaceus formae octavae saeculo XIII 
exeunte scriptus. A ceteris huius generis codicibus eo dissentit, quod ex ep. 1. IX 
solam secundam exhibet. Quae cum media in columna sinc subscriptione cxeat, 
librarius ep. 1, IX, 3 — 6 quac in his codicibus legi solent, postea ctiam additurus fuisse 
videtur. Inspexi Parisiis. 

Sextus est cod. Pragensis 137, qui in bibliotheca capituli ad aedcm S. Yiti 
cst, merabranaceus formae maximae saeculo XIII scriptus. In ep. 1. Y ctiam ep. 8 
post ep. 11 reiecta est et ex ep. 14 et 15 inscriptiones intcr se mutatac sunt. Post 
ep. 1. IX. 6 cxcerpta dc Grcgorii Turonensis historia Francorum (1. II, 2—25) addita 
sunt. Codicem inspexit mihi Eugenius Petersen Pragcnsis. 

Septimus est cod. Parisinus 14490 membranaceus formae maximae saeculo, 
ut vidctur XIII vel XIY exaratus similiterque ab ipso librario auctiis ut cod. Monte- 
pcssulanus 445. Xam post ep. 1. IX, 6 hoc quem indicabo ordine pcrscriptae inveniuntur 
ep. 1. IX, 7 — 12; 13 (sed exitu carens); 14 (sed eis quae indc ab illo (p. 167, 1) iustius 
dc te quam tibi scribuntur sequuntur omissis); YII, 6; 7; 2 (sed inde ab illo (p. 105,24) 
bcneficiis (uliuvare exitu privata); 3; 4; 5 (sed fine inde a p. 108, 11 nisi mctropolitano- 
rum reficiamur assensii deficiente); ita codex media in columna sine subscriptione 
explicit. Inspexi Parisiis. 



LUETIOHANNI. XIX 

Octavua est cod. Parisiniis 34 77 moinbranacous forniae octavae saeculo XIII 
exeuntc scriptus, qui in fol. 141— 1S2 Sidonii opistulas contincjt, ct ipse parte quadam 
ex eis, quae in his codicibus deesse solent, postea auctus, Namque in fino codicis 
ipse librarius alio atramonto usus ep. 1. IX, 7— IG addidit. Praetorea alius op. 1. VII, 
1—7 in tribus foliis perscripsit, quao nunc post fol. 172 intor haec ex ep. 1. YIH, 9 
verba impmdo \\ Mrlihoetis {^. \'M,!:}';)) incuicata et, cum ita sose dol)oront oxoipere: 
174. 175, 173, in hunc ordinom rodacta sunt: 173. 174. 175, Inspoxi i*arisiis. 

Nonus est cod, 1'arisinus 142*)() monibrnnarous forinao maximae saeculo XIV 
scriptus. Inspexi Parisiis. 

Decimus est cod. Parisinus 27S3 membranaceus formae quadratae saeculo 
XIII oxnratus. cotoris huius gonoris codicibus plano coiifrruus. pi'ius(juam saoculo XV 
altor librarius quao doorant ploraipui in liunc modum supplevit. (Jodex nunc constat 
fol. 112; ex his fol. 1 — 54 septem quaterniones (extremus non habet nisi sex folia) litteris 
A — G signatos officiunt: post haec cohaoront inter so folia septem (id est fol. 55 — 01) 
et rursus folia octo (id cst fol. 72 — 79) sive quaternio unus littera I inscriptus ; atque 
haec omnia prioris librarii scriptura occupat. Inter fol. Gl et fol. 72 decem folia 
(id est fol. 62 — 71) interposita sunt, in quibus recentior illc librarius ep. 1. VI, 10 (inde 
a. p. 100, 20 hofminis nt census) VI, 12; VII, 1—7; 12; VI, 1 1 ; VII, S (usquo ad p. 1 12, 2 
vcluti c saluhcrrimo) perscripserat. Unum igitur folium, quod olim erat oxtronmm 
quaternionis II, exemisse videtur; in quo non plura scripta esse poterant, quam ep. 
1. VI, 10 (inde ab illo Jiofminis) exitus, tum ep. 1. VI, 1 1 ; 12 (usque ad p. 101,17 
movct sac2>c)\ deniquo ep. 1. VII, 5 (indo a p. 108,2 sacrolsanctam) finis ot op. 1. VII, 8 
(usque ad p. 1 1 2, 2 scduhcrrimo) initium. Ilis expulsis ex altera familia aliquo cxemplari 
usus non modo op. 1. VI, 1 1 in falsam sedem transtulit, verum etiam ep. 1. VII, 12, 
quae suo loco non deest, male itcravit. Dcinde folia 80 et 81 ep. 1. VII, 17 extrema 
verba (inde a p. 124,11 congrcgaftioncm tto vcro ct supra ahhatem vaJc) atque cp. 1. 
VII, 18; VIII, 2; 1; 3 (usquc ad p. \21,2S imjjJuvio cuhictiJi), omnia a manu recentiore 
perscripta, contincnt; at septem folia 82 — 88, e quibus extremum littera K signatum 
est, prioris manus scriptura occupat. Ergo, cum ex hoc quoque quaternionc unum 
tantum folium exsectum sit, ex eis, quae altera manus addidit, olim haud dubie 
nihil deerat nisi ep. 1. VII, 18 indo a p. 125, 15 Jiis licchit nncniis avoccre exitus et 
ep. 1. VIII, 2. Tum quinque folia 89 — 93 et duo folia 9G et 97 veterem scripturam 
exhibent; in foliis 94 et 95 manus recentior ea exaravit quae leguntur ab ep. 1. VIII, IG 
p. 148,7 .zotJic[culas nosfras usque ad ep. 1. IX, 3 p. 151, 14 scripta, mandata. Itorum 
igitur, etiamsi extremum huius quaternionis folium id est fol. 97 littera sua non signatum 
est, unum tantum folium excisum esse videtur ; quod si vere statuo, olim nihil omissum 
erat nisi ep. 1. IX, 1. Deniquo quindecim folia 98 — 112 continent ep. I. IX, 7 — IG 
a recentiore manu adiuncta. Codicem in Germaniam transmissum contuli praeter locos 
manu recentiore scriptos. 

Ilis codicibus adnectendus esse videtur cod. Parisinus 2170 mcmbranaceus 
formae quadratae saeculo XII vel XIII non satis diligenter scriptus. In ep. I. V 
ep. 1 — 3 verum ordinem servant, sed inter ep, 19 et ep. 20 interiectae sunt ep. I. VI, 8 
et ep. I. VIII, 2, quae suo loco non leguntur; praeterea ep. 1. V, 2 Apollinari, ep. I.V, 4 
Nymphidio, ep. 1. V, 14 Puricio, ep. I. V, 15 Apro falso inscribitur. Similiter ep. I.VI, 9 
iniuria ad Graecum scripta dicitur. Ep, I. VI, 12 deficit in illud (p. 101, 17) movct sacpe 
pariterque ceteris in initio omissis ep. I. VII, 5 incipit ab illo (p. 108, 2) sacrofsanctam ; 
nec non eiusdem libri ep. 6 et 7 omissae, ep. 10 post ep. 11 reiecta est. Denique 
ep. I. VIII, 2, ut supra dixi, itemque ep. I. IX, 1 et 7—16 suo loco desunt. Falsae 
etiam, de quibus saepius dixi, subscriptiones solito loco inveniuntur. Post ep, 1. IX, 6, 
cui subscriptum est ExpJiciut eple /iclonii legitur tractatus christianus, qui incipit inefahil 



XX PEAEFATIO TN STDONIVM 

dei fniscrnfo ^KhJnis hnuuDul pipsomi ct cxplicit: consecrntionis Jionorc siibJimare non 
uJtcrius diffcratis. llunc traotatinn cxoipiiint quac antca aut oniissae aut in falsum 
locuni translocatac crant cp. 1. IX, 1 : IX, 7— K); VI, 12: VII, 1—7; VIII, 2, ab cadem 
nianu cx alio cxcmplari scilioct adicctae. Finem faciunt varia Cassiodori. Inspexi 

Parisiis. 

Scd liacc haotcnus dc quattuor codioum Sidonianorum familiis. Ex quibus un- 
decim codiocs, ctiamsi quam scctam sequantur investigari potest, tamen omnino ex- 
cludcrc niahii. utpotc qui ubcriorc dcsoriptione indigni viderentur. Attamen omnes ipse 
insp«'xi practcr cod. Vindoboncnscm 3204, dc quo ccrtiorem me fecit Otto Ilirscbfeld 
Vindoboncnsis. Sunt autcm hi: 

Cod. Parisinus (WUJO membranaoeus formao octavae saeciilo XIV scriptus 
Sidonii cpistulas oontinct. 

Cod. Tarisinus 2171 A mcmbranaceus formac octavae saeculo XV vel XVI 
scriptus Sidonii epistulas continet. 

Cod. Vcnetus II, 03 chartaceus formae octavae saeculo XIV vel XV scriptus 
Sidonii cpistuhis continct. 

Cod. Ambrosianus L, 07 sup. membranaceus formae quadratae saeculo XV 
scriptus practcr Symmachum Sidonii cpistulas, scd mutilatas, continet. 

Cod. Ambrosianus F, 131 sup, chartaceus formae maximae saeculo XV vel 
XVI scriptus praetcr alia Sidonii epistulas sed disturbatas et mixtas cum alienis 
continct. 

Cod. Vaticanus 1(5 01 mcmbranaceus formae maximae saeculo XV scriptus 
quid contineat non enotavi. 

Cod. Urbinas 15 15 membranaceus formae octavae saeculo XV scriptus Sidonii 
epistulas ct carm. I — VIII continet. 

Cod. Neapolitanus IV, B, 3 9 chartaccus formae quadratae saeculo XV vel 
XVI scriptus Sidonii epistulas et carm. I — VIII sed turbato scriptorum ordine continet. 

Cod. Riccardianus 247 chartaceus formae octavae saeculo XV scriptus Sidonii 
cpistulas et carmina continet. 

Cod. Magl iabecchianus VII, 315 membranaceus formae quadratae saeculo 
XV scriptus quid contineat non notavi. 

Cod. Vindobonensis 3204 saeculo XV scriptus Sidonii epistulas usque ad 
ep. 1. IX, 6 solitis lacunis hiantes continet. 

Rcstat ut de eis codicibus exponam, qui cum e Sidonio singulas tantum aut paucas 
epistulas vel carmina sivc cxcerpta exhibeant, in familias quas constitui distribui non 
possunt. Sunt autem hi : 

Cod. Bodlcianus Auct. F. 5. 25 membranaceus formao quadratae miscellaneus 
praeter alia in fol. 113 — 150 aliquot Sidonii epistulas saeculo XII scriptas continet. 
Atque olim omnes usque ad ep. I. V, 3 epistulas complexus est; in hac cum medio 
in folio versibus aliquot scriptura vacantibus deficiat, cetcras ne transscriptas quidem 
fuisse existimo. X^unc vero cx illis ea quao leguntur indc ab ep. I. I, 9 p. 14, 10 
communcs Gmnadiiis Avimus usque ad cp. 1. II, 2 p. 20, 19 Jemhorum superJaJjenfmm 
nec non ea quae exstant ab ep. I. III, 8 p. 45, 20 tjranditer non sit usque ad ep. I. 
III, 12 p. 47. 17 erspes ex viridi iam supra antirjuum, postquam aliquot folia perierunt, 
deperdita sunt. Praeterea cum fol. 130 ab ima ad summam marginem dissectum sit, 
etiam ex ep. I. III, ; 7 : 8 dimidia fere pars deest. Cum in ep. 1. III, 3 §§ 7 et 8 
non desint, codex certe familiae quartae non adnumerandus est. Inspexi Oxonii. 

Cod. Vaticanus Reginae 209 membranaceus formae octavae saeculo XII vel 
XIII scriptus in fol. 1—24 Sidonii ep. 1. I, 1 —III, 14 p. 51,20 despecta cjuae rideat 
continet: quaternionibus. qui olim sequebantur. deperditis manus recentior ep. 1.111,14 



LUET.IOIIANNT. XXI 

cxitum ct 1. III sub.soriptionoiii aiklidit. Fol. 25— 07 Sonccae epistulac occupant. Coclox 
cum in ep. 1.1,2 liaoe cxhibeat: si ra.s7< (lcutium srrirs ordlndta j^ronilnrdf, nirvum jno- 
tinus rcpraosentat coloran (cf. adn. ad p. 2,22), quac in plorisquc aliis oniissa sunt. 
proximc ad cod. Parisinum 9551 ciusque sectam accedit. Inspcxi Romao. 

Cod. Vaticanus Keginao 1()0 membranaccus formao octavao sacculo \lli 
scriptus praeter alia in fol. I — 20 Sidonii op. 1. I. 1 - lY, 20 eontinct, sod ])rrtoter ea, 
qua(^ loguntur indc ab op. 1. 1,2 p. ;{, \ (j lororc /luitantibns usquc ad op. 1. I. 1 I p. I S. 4 
fjuid sihi haec rcllct in iHis supcrhiar. Namquc liaee similiter at(|ue ('pistuliuiim iiidc 
ab ep. 1. IV, 20 exitus foliis satis multis deperditis porierunt. Proptcr idom indieium, 
quod de cod. Vaticano Reginac 209 protuli, liune quoque codiccm cod. Parisino 9551 
eiusque gencri affinem essc statuo. Inspcxi Romae. 

Cod. Pliilippicus 10)540 mcmbranaceus formae quadratac cum alia tum has 
Sidonii cpistulas saeculo XII vol XIII scriptas continot, mutihitas illas quidem ot eum 
alienis scriptis permixtas: ep. 1. I, 1 — 0; 7 (scd inde a p. \1.,1'^ pietas Aiigusta scmi- 
neccm cxitus deest); 8 — 10; 11 (sed inde a p. 20, 10 proccrum comilohatorum scirct 
exitus deest); II, 1 (scd inde a p. 22, 5 tc jmfcsulc phicct finis docst); 2 (scd nuiltis 
sententiis privata); 4 (in fino mutila); 0—11; 12 (in initio mutila); 13 (sed omnibus 
inde a p. 30, 24 scd sententiae tali omissis). Inspexi Chcltenliamiae. 

Cod. Bruxellensis 10015 — 10729 mombranaceus formae quadratae c duobus 
nec ciusdem familiae, ut suspicor, cxemplaribus sacculo XII vel XIII conscripta haec 
Sidonii scripta continet. Fol. 123 — 129*'^ carm. I — Vll occupant; fol. 129'' scriptura 
vacat; in fol. 130 — 130 cadem manus, quac carm. T — VH cxaravit, primum earm. 
VIII— XXIV sed versibus non indicatis ct ita disposita: VIII— XV; XVII— XXI: XVI : 
XXIV; XXII; XXIII perscripsit, tum ep. 1. 1, 1 ; 2; 5; 3; 4; IV, 23; 24; 25; V, 1 ; 3; 
2; 4 cum ep. 5 inscriptione. Ceterum ex op. 1. I, 4 indc a p. 5,23 sic adolcsccntum 
dechimatiuncidas exitus cum olim spatio aliquo vaeantc omissus esset, nunc in sehodula 
adglutinata eadem manu scripta legitur; ex ep. 1. IV, 23 initium usque ad p. 74, 1 vcrhis 
am,aris etiam nunc deest. Inspexi Bruxellis. 

Cod. Parisinus 13774 membranaceus formae quadratae miseellancus in fol. 
107 — 122 has Sidonii epistulas saeculo XIII scriptas mutato ordine exhibot: ep. 1.1,2: 
4; 6; II, 6; 8; III, 2; 3; 10; IV, 1; 2; 10; 11; 13; V, 13; 17; 18; VI, 10; VII, 1 ; 3; 
VIII, 3; 9; IX, 14; I, 8; II, 2; 3; 9; III, 13; IV, 7; 20; V, 7; ox ep. I. VII, 9 con- 
tionem; VII, 5; 13; 14; VIII, 14; IX, 12; 1,9; IV, 17 (usque ad p. 08,21 in proximo 
Auspicius'). Inspexi Parisiis. 

Cod. Parisinus 2038 membranacous formao octavao miscellanous in fol. 24 — 31 
has Sidonii epistulas saeculo XIII seriphis eontinot: op. 1. IV, 3; 11, 11:0; 13; 14; 
III, 2; 4; 0; 7; 10; IV, 9; 13; 17; V, 2; 3; 4; 7; 10: II: VII, 9; 13; 10; VII, 10; 
13; 14; 15; IX, 1; 4. Has Ennodii pars quaedam excipit. Inspexi Parisiis. 

Cod. Parisinus 2109 membranacous formac octavae o Sidonio in fol. 1 ep. 
I. I, I et 2 (usque ad p. 3,22 si in conrivium)., in fol. 120 ep. 1. I, 2 (inde ab (ibid.) 
venitur quod quidem diehus); 3; 4 (usque ad p. G, 3 ct sosfpitem jmiestet), in fol. 121 
ep. 1. 1,9 (inde a p. 15,18 acccpit quaproptcr); 10; 11 (usque ad p. 18, 1 in forum cx), 
in fol. 2 ep. 1. I, 11 (inde ab [ibid.] morc dcsccndo usque ad p. 20, pauhdum (dj ad- 
spectu) saeculo XII scriptas continet. Inspexi Parisiis. 

Cod. Parisinus 8544 membranaceus formae quadratae anno MCCCLXXXIX 
scriptus aliquot Sidonii epistulas eontinet, quorum tamon numeros non exscripsi. In- 
spexi Parisiis. 

Cod. Parisinus 2191 membranaceus formae quadratae saeculo XV scriptus 
nonnullas Sidonii epistulas continet : ne has quidem enotavi. Inspexi Parisiis. 



XXII PRAEFATIO IN SIDONIVM 

Cod. Ottoboninnus 120 chartaceus formae octavae saeculo XYI scriptus non 
continet nisi Sidonii carniina. Inspexi Roniae. 

Cod. Bodleianus Digby B.N. IG niembranaceus formae quadratae praeter 
alia in fol. 131 sqq. Sidonii op. 1. 1,2 et satis multas Symmachi epistulas saeeulo XIII 
vel XIV scriptas continet. Inspexi Oxonii. 

Cod, Bodleianus Auct. F, I. S membrnnaceus formae quadratae praeter alia 
in fol. I2»)sqq. Sidonii ep. 1. 1,2 et easdem Symmachi epistulas, quas cod, Bodleianus 
Digbv B,X. U), continot. Inspexi Oxonii. 

Cod. Philippicus 17 14 membranaceus formae quadratae saeculo XII vel XIII 
scriptus cum alia tum Sidonii ep. 1. lY, 2 et 3 et 1 1 et Claudiani de statu animae 
libros continet. Inspexi Cheltenhamiae. 

Cod. Philippicus 4640 membranaceus formae quadratae e Sidonii ep, 1, YII, 9 
solam contionem saeculo XIII scriptam continet, Inspexi Cheltenhamiae, 

Cod, Yindobonensis 7 9 chartaceus saeculo XY scriptus praeter Cassiodori 
variarum 1. YII— XII in fol. SO sq. Sidonii ep. 1. I, 8 ; YI, 11 ; I, 2 continet. Inspexit 
mihi iHto Ilirschfeld Yindobonensis. 

Cod. Yenetus II, 19 membranaceus formae quadratae saeculo XIY vel XY 
scriptus quattuor tantum Sidonii epistulas continet, quas non enotavi. Inspexi Yenetiae. 

Cod. Tricassinus 2^0 membranaceus saeculo XII scriptus Sidonii ep. I. lY, 3 
continet: itemque cod. Tricassinus 1171 membranaceus saeculo X vel XI scriptus 
Sidonii ep. 1. Ylll, 1'). Utrumque cognitum non habui nisi ex edito catalogo generali 
manuscriptorum bibl, publ, 

Cod. Parisinus 17903 membranaceus formae quadratae saeculo XIII scriptus 
praeter alia multa in fol. l^S"* — 145=^ excerpta e Sidonii epistulis continet. Inspexi 
Parisiis. 

Cod. Parisinus 17 78 membranaceus formae quadratae saeculo XIY scriptus 
cum alia tum in fol. 153 — 168 excerpta e Sidonii epistulis continet. Inspexi Parisiis. 

Cod. Britannicus, qui est in Museo Britannico ita signatus: Addit. Cat. 25, 104, 
membranaceus formae quadratae saeculo XY scriptus in fol. 58 sqq. excerpta e Sidonii 
epistulis continet. Inspexi Londini. 

Cod. Tricassinus 1452 merabranaceus saeculo XY scriptus excerpta e Sidonio 
continere dicitur. Cfr. catalog. general. 

Cod. Escorialensis I Q. 1 4 membranaceus formae maximae saeculo XIII 
scriptus in fol. 139 excerpta e Sidonii ep. 1. I — lY continet. Meum in usum inspexit 
Paulus Ewald. 

Cod. Yindobonensis 4 45 membranaceus saeculo XII scriptus Sidonii epi- 
gramma in honorem S. Martini scriptum in fol. 45'' continet, sublatum ex ep. 1. lY, 18. 
Inspexit Otto Ilirschfeld, 

Cod. Yindobonensis 27 7 in fol, 5S* saeculo IX scriptum hoc epigramma 

continet : 

ccrvus aper coluber nec cursn dente veneno 

vitarunt ictus, Maioriane, tuos, 

quod Sidonii esse dicitur. Exscripsit Otto Ilirschfeld. 

Cod. Bodleianus Digby B. X. 10 membranaceus formae octavae saeculo XII 

scriptus futtilia quaedam in Sidonii ep. I. I, 1 — YIII, 1 2 scholia continet, qualia etiam 

post ipsum Sidonium leguntur in cod. Parisino 27S4 in fol, 44—51. Inspexi Oxonii. 

Chr. Luetjohann. 



LEONIS. XXIII 



nactenus Liictjoliann. is jKtstquani liacc scripsit, dc codicibus rcccnscndo Sidonio 
vel adhibitis ab ipso vcl non adliihitis nostra actatc disputavcrunt viri docti alii, scilicct 
dc llclnistadicnsi 180 Paulus Molir in Ritschclii actis Lipsicnsibus V p. :j;{«')sq.; 
dc MTTF iit A^aticanis 3121. 17b3, Parisinis 18584. 2782 atquc aliis Tarisinis, Yati- 
canis Reginac ct Ottoboniano, Laurcntianis Matritensi Claromontano Acmilius Chate- 
lain in revuc dc philol. III p. 151 sq.; dcnique de libris potissinuim Vaticanis :M21 
et 1783 et Ilolmiensi (v. s. p. IX) multa diligcntcr attulit Fridolfus Y. Gustafsson 
dc ApoUhKiri Sidonio anendando (Ilelsingf. 1882). codcx llolmicnsis arta cognationc 
cum 31 coniunctus cst, cf. e. g. quae Gustafssonus ex eo adnotavit p. *J9 de Sid. 
110, 21; p. 100 de 113, 11; p. 103 de 122, 10; p. 104 de 132, 1; p. 105 de 134,19; 
p. 110 de 153, 15; p. 115 de 160,28; p. 117 de carm. I 25 ; p. 119 do Y, 87. quo libro 
aut ipso (ut suspicatur Mommsenus) aut simili usus esse videtur Sirmondus, qui e. g. 
carm. YII, 572 novit scripturam Vicrni, YII, 75 rcstituit Gir Acthiojnoii 'manuscripti 
unius vcstigia sccutus', YII, 99 'in optimis manuscriptis' (ut adnotavit ad II 457) in- 
venit Sapor. 

De editionibus Sidonii operum et virorum doctorum commcntationibus ad ea 
pertinentibus cum ea quae expositurus erat Luctjohann quominus pcrficcret, fatum non 
siverit, nos satis habuimus breviter adderc editorum nomina, quae sunt ferc haec: 
Elias A^^inetus Lugduni a. 1552 — lo. de. Woweren cum notis Pctri Colvii Parisiis 
1598 — lo. Savaro Parisiis 1599 et dcnuo 1609 — Geverhardus Elmcnhorst Ilanoviae 
1617 — lacobus Sirmondus Parisiis 1614 ec denuo 1652 adiectis commcntariis lucu- 
lcntis — I. F. Gregoire et F. Z. Collombet Lugduni et Parisiis 1836 — E. Baret 
Parisiis 1879. Commcntationes potiorcs cnumcravit Geisler ante indicem locorum 
similium (p. 351). — Quibus qualibusve cpistularum codicibus editores antc Luet- 
johannum usi sint, cum ipse non reliqucrit in schedis expositum, nobis supcrvacaneum 
visum est perquirere, cum pracsertim quae attulcrunt illi ct imperfecta sint ct per- 
turbata saepe, deniquc plano nullius usus. sed tamcn adicienda quacdam sunt de 
libro quem adhibucrunt Wowcren ct Savaro, quorum illc in pracfatione sic de co 
iudicavit: plurimuni practcr omncs mihi contidit lihcr nieus notac optimac, cx quo 
plcraque supplcvi ct corruptiorco rcstitui, in adnotatione eum fere appellans 'optimum', 
hic eundcm sinc dubio librum Nanzii esse ait afferens indc inter prolegomcna tres 
locos in hoc solo libro inventos, relatos infra ad p. 23, 14. 45,23. 108,6. esse eum 
librura unum ex gcnere eo, ad quod pertinent Yaticanus Rcginae 216, Cheltenhamensis 
1685 et 3671 aliiquc similes supra p. IX. X dcscripti a Luctjohanno, intcllcgitur cx 
huius adnotatione ad p. 23, 14. de quo genere ut rcctc iudicetur, cum singillatim con- 
siderata fallerc possint, placuit ct tria illa additamenta et alia complura a Wowcrcno 
ex optimo quem ait codice nominatim allata subicere. 

p. 6, 26 ripae toriquc] ripae et orc 

p. 7, 3 fruticaverant] fructificaverant ciim C 
22 Flaminiae oppidaj flumina et oppida 

p. 10, 22 extortae] ex ore 

24 scientia] copia cum T 

p. 13, 14 domicilia] dormitoria 

p. 23, 14 jjos^ imbricarentur add.: ipsa vero convenientibus (concinentibus Woweren 
Savaro) mensuris exactissima spatiositate quadratur 



xxrv PRAEFATIO IN SIDONIVM 

p. 42.21 quam nollesl qiiain iiillis librl hoiu^ quani nullus miles 'opiinms codex' 
Woivcnui 

25 elutis] evolutis 

2l> rorantibusj ani;;inantibus 
p. ib.'lo 2>osf historia (uhl.: filios dc proditione meditantes lunius Brutus occidit : 
sod fuit parricidii pretium consulatus. Manilius (sic) Torquatus filium, quod 
hostom provocantem non so pcrmittcnte provocasset, securi lictoris addixit: 
sed pompam triumphi pro mcrccde crudelitatis populariter impetravit. tibi 
voro nunc a barbaris odiosi faccrct Romani nominis amor. postquam filius 
subhitus ost colludio factiosorum, maUiisti magis tc civcm mcminisse quam 
patrom. nec tibi obfuit, quin esses libcr statu (statum Wow.), quod captus 
eras (eras captus Woiv.) affectu, contra gentem vicinam validam iratam. cum 
Ecdicio (hecditio Sav.) meo non audacter arma movisti nec veritus es, ne 
filius tuus iam prope iuvenis, adhuc propc unicus , proptcr victi fusique 
hostis si non iram, saltem vcrecundiam pcriclitaretur (de his in adn. ad 
j)riu'f. rcmisit Luetjohaun) 

26 natione foederatorum] Ricimerem e natione foederatorum 
p. 55, 17 Vitruvio] veturio 

p. 60. praeparaturus] properaturus 

p. 61, 2 oboedientcs patronoque contenti] clientes patrono contenti 

p. 80, 9 Atticas leges] antiquas leges 

p. 81, 9 indolatilesque] indocilesque 

p. S4, o nam tua scripta nostrorum vitiis proficientibus tyrannopolitarum locupleta- 

buntur] nam reliqua tua scripta nostrorum tyrannopolitarum fclle locu- 

pletabuntur 
p. 96, 7 duae pariter plagae recentes ad diuturni viduvii vulnus adduntur] duo 

rccentia ^'ulnera ad antiquitatem viduitatis adiecta sunt 
p. 103, 4 in Rhodanum Ligeris alveo] et alveo ligeris in rodanum cnni FM"^ 
p. 108, 6 post adventus tui add.: muneres indultu et inter tantos motus partium 

factiosarum laborantcm mc fluctuantemque consilio confirmes collegio in- 

formes 
p. 109, 2 istius haereseos] istius aeris lihri nostri, istius orae opt. cod. W. 
p. IK». I<> quanti subrepti sunt] sic nos ex coni., quanto sub rete premitis cum C 
p. 1 1 1 . 11 fanic concolor] famelicorura 
p. 112.28 decorem] pompam 
p. 116, 1 sed dicitis viro Eucherium et Pannychium inlustres haberi snperiores, quod 

hactenus cos csto putatos, sed praesentem iam modo ad causam illi ex 

canone non requirunturj sed dicitis: illustrcs viri Eucherius et Panychius 

priores huic sunt ad hoc aevi. esto: sic fuerunt. sed iam nunc ad praesentem 

causam illi ex canone non admittuntur 
4 certat natura doctrinac] cum acrimonia naturali certat eloquium 
p. 132, 1 cunctim] cunctatim 
p. 134. 12 Taionnacus] fabrina castra uincus 

p. 1 40 V. 45 olet catillis] olet catenis libri nostri, olent ahenis opt. cod. W. 
p. 143, 3 vindicari] iudicatur 
p. 164. 5 oxygarumj exiguas 
c.YII, 156 te testej te stirpe 
Perraro ex eodem libro afferuntur proba et singularia, ut 133, 2 (se lir/ant, cum L)^ 
c. II. 327 (senio). pleraquc quae reccnsuimus interpolationis audacissimae speciem tam 



LEONIS. XXV 

aperte prae se feriint. ut quin do oninibus oadcnn rationo iuilicanduni sir dultitari ncquoat. 
per se sanc tria illa additanionta non soluni stiluni Sidoniaiiuni a<'curat(' iinitantur, sod 
secundum, quocuni iungendum est vocabulum Ricimeris eidoni cpistulao p. 1."), 2(3 in- 
sertum, primo obtutu refcrri possunt ad oa quao do foititor factis Ecdicii oodcin 
libro (p. 42, 14) narrantur sublata ox libro nostrorum arclictyptj ot dcuiub^ cx supplc- 
mento adiecta. sed ad Ricimercm haec cum non pertineant, onuiino (pii oa composuit 
tamquam commentario et Bnitos Torrjnatosque -^. Ao^1\ illustravit ot (luaorenti , cur 
Eucherius iis aequiparetur, dc filio cius nescio quam narrationcm excogitavit. 

Luctjohannus quod plenam ot perfcctam de codicum adfinitat<! et auctoritate non 
reliquit commentationem, ipsum editoris officium tam sollerter executus ost, ut vestigia 
eius premcntos sine nimio ncgotio oporis fundamonta ac legcs cognoscamus. atque 
primum quidem, quod sumnium crat, libros rccenscndi Sidoni opcribus nccessario ad- 
hibendos tam ccrto iudicio clogit, non necessarios re itcrum iterumquc pensitata tam 
sana ratione usus abiccit, ut huic quidGm recensionis parti nulhnn vcrbum vidcatur 
addendum esse. adhibuit autem, ut nomina saltom rcpetamus, codices 

L Laudianum saec. X (v. s. p. XVI) 

M Marcianum s. X (p. XIV) 

T Laurentianum s. XII (p. XIII) 

C Cluniacensem s. X/XI (p. VI) 

F Parisinum s. XII (p. VII) 

P Puteanum s. X/XI (p. XII) 
Inter hos codices, quorum primus non continet carmina, secundus carmina tantum 
octo priora, quae ratio intercedat quodque singulis in epistulas Sidoni ot poemata 
recensenda momentum tribuendum sit ita exponemus, ut simul lectionis cx librorum 
memoria constituendae aut norma appareat aut licentia. atquc omnium primum, ut ab 
epistulis recensendis incipiamus, constat codiccs LMTCFP (addere autem licet omnes 
quibus utimur Sidoni codices) ex uno eodemque archetypo, atquc eo non vctustissimo (a), 
originem ducere ^). comprobatur hoc eo quod epistulae VII, 6. 7 in omnibus aut omissae a 
sunt aut incertum locum tenent, nisi quod in F post VII, 7 demum turbari coeptum 
est; quod in omnibus praeter C epistula VIII, 2 aut omissa est aut non recto loco 
(nam VIII, 1 praefatoria est, VIII, 2 quasi altera praefatio olim neglecta) posita legitur; 



') A codice « quae afuerunt ut ex parte casu amisit (icl quod sine dubio cadit in paucos versus 
omissos in 1. VI extrenio p. 125, 15 — 17 et in 1. IX extremum inde a p. 155, 7), ita reliqua apparet 
sublata esse studio Germanorum, qui Romanorum devictorum querelas non tolerarint. sunt autem primum 
capita duo ep. III, 3 (p. 42, 14—28), in quibus enarrantur Ecdicii de Gothis victoriae horumque in 
cadavera suorum fera scelera; deinde (p. 101,17—108,2) ep. VI, 12 vivida descriptio depopulationis 
Gothicae et ep. VII, 1 obsidionis civitatis Arvernae; item quae Sidonius narravit ep. VII, 6 de Euaricis 
regis Gothorum studio haereseos Arianae et persecutionis Romanorum catholicorum et in sequenti denuo 
de obsidione Gothica Arvernorum, qui quondam, ut ait auctor Eomanus, Gothis terrori fuerint; denique 
ep. VIII, 2 de sepultis litteris in Gallia post invasionem barbarorum. ex his quattuor locis tres ex- 
puncti sunt ita , ut commissurae non laederentur ; quarto ep. VI, 12. VII, 1 ita sublatae sunt, ut illius 
principium remaneret, cum hac evellerentur ep. VII, 2. 3. 4 et quintae principium per se sine offensa. 
apparet autem hiatum eum effectum esse avulso quaternione integro archetypi eius a quo pendet 
Laudianus. scilicet quod in eodem archetypo sese excipiebant p. 30, 13— 31, 18 = vv. 23; p. 27, 13 — 30, 
13 = vv. 87; p. 32, 14—35, 18 = vv. 95; p. 31, 18—32, 14 = vv. 24, inde efficitur quinionem ibi errore 
ita^ complicatum fuisse, ut folia sic se exciperent: e a b c d—g h i k f, in singulis autem foliis fuisse 
versus huius editionis circiter vicenos tenios. hiatus autem ille cum hauserit versus 183, ii in arche- 
typo folia octo impleverunt. — Noni libri epistula prima nisi casu periit, quod vix crediderim. sublata 
est propterea quod pater Sidonius in ea reprehendit filium Apollinarem ut parum litteratum hominem, 
qui ApoUinaris cum apud Gothos in honore fuerit et cum iis adversus Francos pugnarit, non absurde 
conicias patris epistulas aut ipso iubente aut a fautore eius ita mutilatas esse, ut legebantur in 
codice eo, a quo nostri originem duxerunt. '■'^- ^^- 

SlDONIUS. ^ 



XXVI PRAEFATIO IN SIDONmi 

addere nolo opistulas VII. II. M> in omnibus praeter C hoc ordine collocatas, siquidem 
ordinis vulji;ati ratio nuUa esse videtur: praeterire nolui VIII, 2. quoniam satis apparet 
qui factum sit ut suo loeo in C legatur, cum VII, G. 7 post VII, 9 positac doceant 
ne C quidem ad exemplar redire horum errorum immune. sed praeter turbas com- 
munes alia aceedunt communis originis documenta, nam corruptelas quales codicum 
consensus praebet e. g. (ut tales tantum locos indicem quos corruptos osse negari non 
posse videatur) p. 6,8 nominum 52, 13 epigrammista l\^2Qorhata 87, \9 caientes, gaienfes, 
cairnstes 88. 27 citcrior 89, 16 alienis 138, 7 om. in 139, 11 accepto 142, 28 om. hominem 
146, 1 i,^ ct \b\. \9 fragoribus gtiia ctc, tales igitur corruptelas certum est in editione 
a Sidonio correcta et in publicum emissa non extitisse, ad unius alicuius librarii 
neglegentiam redirc. idem 60,6 histriatiiris, in quo libri consentiunt, scripsit, non 
Sidonius. magis etiam ad persuadendum appositi loci sunt nonnulli variam scripturam 
vel interpretamentum inter ipsa scriptoris verba receptum referentes. sic p. 48, 8 
patnio tuo vcl mc sivc id est me remoto pro patruo tuo remoto ex adscripta in archetypi 
exemplari interpretatione / mc natum est. eadom ratione explicatur quod legimus 
p. 73. 16 fhcma vcl vpns, simili quod coniuncta invenitur duplex scriptura p. 85,8 iam 
etiam. p. 89, 24 vix aut: quo loco utroquc utra recipiatur scriptura nostro in iudicio 
positum est vel arbitrio: altero etiam codicis C librarius, altero vix Luetjohannus 
delevit: exemplum eiusdem generis in codice T qui p. 58, 15 pro horunce praebet 
horumce talium. non minus aperte eadem rerum condicio certo aliquo dissensionis 
genere manifcstatur, eo scihcet quo fit ut alii codices meram corruptelam, alii emen- 
dationcm ostendant ab ipsa corruptela illa profectam. quales loci cum non pauca 
doceant quibus in sequenti disputatione iuvari possiraus praeteriri non debent. sic 
p. 151.3 pro scrihitis in LTM"^C legitur scriptis, in FP correctio temptata est in 
scrijjtis. sic p. 84, 5 quos nostra iudicia saeculi loca fortunatos putant corrupta tradit L, 
non recte emendatum reliqui saecula. sic p. \\^,\() praestantior computatur honorato 
majrimo minus religiosus (L) non maxime coniciendum erat secundum minus, ut legitur 
in reliquis, sed minimus secundum tmiximo, quod fecit Luetjohannus. sic 150, 18 si 
corruptam voculam L servat, reliqui omittunt, cum facile esset sic emendare. sic 
33. 11 ititer etn2)tamqu£ 'Wouyferenus restituit: interim ^awg^we Laudianus praebet (in quo 
regnare hanc orthographiam infra videbimus), nihil aliud praesto erat reliquis qui 
consentiunt in intcritamque , cf. 62, 4 ubi res non certa esse videtur. item ad ortho- 
graphiam in Laudiano servatam referendum quod p. 53, 24 pro abnuis in illo amnuis, in 
reliquis annuis et serpente correctione adnuis, tandem feliciter recuperatum in F dbnuis 
legitur (cf. 55. 16 ahnuis reliqui, amnuis L); item ad verba non recte ut in L com- 
parent divisa quod p. 134, 24 pro censitor onerare, quod restituit Luetjohannus, omnes 
praebent ccnscTis onerare (censes C, honerare TFP^), unus L censet oronerare; quod 
p. 54. 2 pro tumet (aucto pronomine scilicet) L syllabis male separatis tum et, reliqui 
intellecto quidem sed oblitterato errore primum tam ex (MFP), deinde gliscente inter- 
polatione twn (T) vel ex (C); quod 152,7 pro licet olim item a Luetjohanno evidenter 
restituto leceto in L, reliqui praebent inde profecti licet enim. sic p. 141, 11 Sidoni 
lectores olim distinxerunt ethicam dictionem: dirempta vocabula omnes exhibent, sed 
LT elementis recte servatis ct hic amdictionem, reliqui ex levi correctura et hic ad- 
dictionem, et hic additirynem. simile genus loci ostendunt quales 71,28 ubi pro fide 
ingenti in L leniter corruptum fide indigenti, in reliquis correctum fidei ingentis legitur; 
132.6 ubi etsi quidem solis, quod in L legitur, nihil quidem significat, minus etiam 
eadem verba omisso si ut extant in reliquis : addo adnotationi corrigendum mihi videri 
etsi quietem solvis, conlatis quae leguntur v. 9 et 12. istae igitur ad unum aliquem 
omnium codicum archetypum corruptelae recedunt. quem quod non vetustissimum 
fuisse dixi. corruptelao ex verbis non recte diremptis natae quas attuli ostendunt 



LEONIS. XXVII 

saeculo octavo non antiquiorom codicem fuisse, ut qui transscriptus quidem esset 
ex libro verba sine intervallis oontinuante, ipse vero verbum a verbo sef,'regare studeret. 
de cuius libri orthographia propoiiero (luaedam non videtur inutiU* essi'; (luainquaiii 
hoc loco pauca tantum adferri possunt quae scilicet codicum consensu nituntur eoque 
sollcmni. nempe certa de orthogrnpliia (juoque arclietypi sequens demum dis|)utatio 
doeebit. atque quod ad consonantes pertinet. siin|)lici littera ubique scribuntur hnirlim 
(cf. 50, 13; 70, 18), cotidlc (cf. 73, 4; 95,20: lol. 18 quottidie cottidic P; cf. cotidiana 
p. 139 V. 19), oportmms (locos adscribam ut i)Uto omnes: 4,5; 7,11: 28, '2((: 3.'). 23; 
39,11; 68,19; 73,4; 81,23; 83,13: 84,23; 93,4; 97,16; 98,3; 102.22; 105,21; 
115,17; 123,5; 128,11; 149,7; 155,4; 164,13 quorum tribus deficiunt L T. scribendi 
genus librariis etiam vetustiorum scriptorum, e seriptoribus e. g. Ennodio usitatum); 
cf. Ayripina 83, 17; litus et alia v. i. ; duplici littera ubique, quattuor 23,2 (praeter F) 
all., Arrianus ut solent scriptores latini (de Lucifero Calaritano cf. Ilartelius ad p. 5, 20, 
de Alcimo Avito Peiperi, de Victore Vitensi Petschenigi indic(.'s) 112. 14, cf. 108,28 
(ubi deficiunt LTP), incertum opperiri (cf. 15, 2; carm. XIII, 22) alia. de adsimilatione 
infra dicemus, hic commemorandum quicquid constanter tradi, non quidquid (T 22,3, 
TP 122,20, i^44, 2 etc); simma, non sigma 23,17, cf. carm. XVII, 6; XXII, 212 
(sycma T). de ph et f, t ct c, qu et c et reliquis consonantium adfeetionibus item 
infra agendum erit; de aspiratione haec anticipentur: incJioarc ubique (103, 10 In- 
cohandis P), prohoemiaris 54, 27, pidcher et sepidehrum fere, in verborum initio nomina 
et graeca Halanos 53,7, Uarpinas 87,11, hercmo 116,16 ct multa in carminibus, sed 
constanter endecasyUahi (30, 2: 83, 22; 129, 11 ; 141, 8, cf. carm. XII, 21 ; XIII, 508), cbdo- 
madis, ehdomadalibus (32, 29; 152, 9), exametris (33, 20; 83, 19; 141,9), cptatmchi (88, 10), 
cniisphacrii (32, 15); adde Sparthacum (50,29), p)Osthuma (130.3, sed v. i.), rethorica 
(85,6; 112,27 sed cf. 85,17; 139,5), cathalo(jo (Sb, 11), scolasticorum troelcatim [90. 21 : 
91,6 all.), 3Iachariis (1 14, 10) etc. singularia ravidas 56, 20, sti])adium 25, 2 (cf. 19, 22 M). 
de vocalibus adnotandum fasceatus (22,17), aptpendcx (24,5), saltim constanter (quo 
redit etiam p. 147,2 salti LT, saltem MFP, saUim C), Dripanitarum (26,24), kdtc- 
rinthum (28,9; 62,16; 165 v. 91 deficientibus LT; cf. carm. XI, 66), incolumis (64,6 
praeter C; cf. 65,17; 68,10), Laomedon (83,5: sed Laumed. F), clutis {'M, 1 ; 42,25), 
defrudans (24, 21 praeter P; v. i.) etc. 

Comprobatum igitur est extitisse epistularum codicem saeculo fere octavo scriptum, 
ex quo libri quicumque ad tempora nostra pervenere originem ducunt; quem lacuno- 
sum fuisse et mutilatum infra apparebit; simul quasi in transcursu eorum scilicet 
locorum ope qui in L corruptelas ostendebant vel vocabula non recte segregata, in 
reliquis correcturas eisdem corruptelis adhibitas, comprobatum et integriorem reliquis 
Laudianura lectionem praebere et ad unum archetypum suum (i3) item codices redire 
praeter Laudianum omnes. 

Ergo de Laudiano agendum est. quod si satis est praestantissimum esse codicem L 
ostendisse, satis locuti. sed et genus praestantiae enarrandum cst et quibus modis a 
reliquis differat demonstrandum. atque commode incipiemus a codicis orthograpliia 
admodum memorabili. quae et multis nominibus diversa est a reliquorum consensu 
et, cum sibi constet in plerisque, ipsa inconstantia interdura scribendi genus in arche- 
typo usitatuni apertius inlustrat. agemus autem de vocalibus priraura, deinde de con- 
sonantibus, seorsura de gerainatione adsimilatione aspiratione. initium igitur faciat 
a — u: 23, 15 lucunar L, sed 34 v. 9. et 38,2 (ubi C lucanarihus) lacunar cura reliquis; 



*) praeterire nolo vocatianem pro vacationan in CP« (M^^?) legi p. 8,22; vocabis C (M(^?) p. 133, IG; 
sed vacatimiem 140 v. 40. cf. Schuchardt. I 177. — ceterum monemus, in hac praefatione ut in carminuni 
adnotatione M^ M'> etc. correcturas prima manu factas indicare, ilf ' M"^ etc. secunda manu factas. 



Xxvin PRAEFATIO IN SIDONIVM 

c(. Laohmannus ad Luor. 111 lo;n. Uitschelius opusc. lY p. 68, Ribbeckius ad Yerg. 
ueorg. lll 365 (omnes de Iuctinis) et Schuchavdtius voc. lat. vulg. I 174.i) — e— i: recte 
scripnini in /. ubique infcHrijo (1 1, 16: 36, 29 etc.) raro accedentibus aliis (5, 24 LP etc), 
luyhyrnfiii (51.22 LC eh\): (kirrsorinm non divcrs. (25,13; 32,7; 127,22; v. i. 8, 7; 
deticit L 105.25): dcvcrficulo [\\. -S: dcfinitione IS, \\ {diff\ rell.); valcfudini solus cum 
T 36. 17. sed mlifndincm tantum MF 109,29: codiciUis 17,20 {codiceUis rell.); Tri- 
cassd>us 119, 13 [Trrr. rell.): i>/»»/.s 141,22 (cf. carm. II 128 ilf«); quatemis 147,17 
(cf. Seelmann pron. lar. p. 185). contra Vetriivio 132,2 LM, antestes 108, 11; 150,6 ut 
scripsit certo Yonantius (cf. I ind. gramm. s. v.), sed alias antistes (119,12 all.) cum 
reliquis et 121, 10 anfisfcf cum T, rell. antestet: illud igitur librario tribuendum; moUs 
4. 14 cum M^ ut vidotur. sed e. g. 69 v. 12 recte aedis, rell. aedes; sic acc. plur. omnis 
34 v. 30. volujifafis 154, 9 etc: solus constanter di pro de ante s: distinare disperare dis- 
picere discendcrc. nisi quod 27, 6 cum rell. destinato, 38, 2 contra rell. destrietus praebet. 
archetypum in culpa esse docet p. 96, 11 ubi pro descensum, quod restituit Luetjohannus, 
discensiwi quidem in /.,, sed discessum legitur in reliquis ; atque ne discendit scribatur pro 
descmdif cavet Capri excerptum p. 92, 1 (YII K.) et ipse Beda p, 271, 16 qui addit inter 
d^sprrnfiis et disi>crsus differentiam. frequenter conticiseant nigriscere et similia. deeim 
sepfim frequenter L (cf. 26, 8; 29, 13; 131, 14), itim 57, 22; v. s. saltim omnibus proprium. 

e — o: adnotandum invenio quod p. 8, 7 devorsorii vetuste sonans L exhibet {deversorii 

M\ dirrrsorii rell.). ceterum cf. Sfhenohoea codices carm. Y, 178, BeUorofonteis TCF 

V, 1S4. — i— u: Brimdusio \^.:^. communis est haud unoloco codicum scriptura^>me- 

sumpfiosHs: sic 16. 15 et 73,21 praeter F, 107, 11 praeter C^F sed deficientibus iT, 

lOS. 24 praeter C sed deficientibus LTP; recte per tc scriptum uno loco 1, 6 in L, item 

M^ C\- fere igitur expulit recentius scribendi genus pristinum. atque snmptuositas 

154.4 omnes pracbent. ut conspirant mvoluptuosiis 1%.,1\ 93,1: 119,26: 140,50. item 

uberius tractandum maxumus maximus. nempe ut alia multa adfectandae antiquitatis 

causa ubique maxiinms Sidonius scripsit, tenuit plerumque L: 33,22; 41,5; 47,5; 

49,6: 51.5: 51,18: 54,6; 73,17; 78,3; 85,3; 96,9; 100,5; 101,10; 112,13.24; 

118,23: 122.5: 130.18: 132,4.22: 134,8: 142,9; 151,5; 152,5; 154,11. quorum 

locorum quinque ad X accedunt MP (47,5; 51,5. 18: 54,6; 85, 3), uno TP (78,3). 

contra in vulgari scribendi genere cum reliquis consentit /. his locis: 58,21; 62,22; 

65,16: 71,17: S6.9: 113,27; 116,5; 119,10; 123,16; 131,11.12; 138,10; 146,2; 

147,9: 148,15 et fortasse aliis. quod cum sine dubio per librarii socordiam evenerit, 

non casu factum est, ut 87,27 unus M, 116,29 M^, 79,20 MP maxume etiam contra 

/> praebeant, ad mixumum accedit tantum m^tmws (54, 9 L; 99, 18, 19 iTP), semel 

in MP opfumiis (85,9); praetera ubique minimus optimus plurimus proximus idtimus 

extimus et L et rehqui, atque ne id quidem Sidonio tribuendum videtur quod 116,5 

codioes praebent minimo maximoque (cf. 119,10 magis corruptum), siquidem 132,4 

in /y legimus ut tihi qiuim minime Uandiaris maxume iniungo 134, 8 per se minimus 

et tantum j>er sua maxumus, animo exiguus vimf et patrimonio plurimus, 154, 11 

maxumis, ib. 1 proxime, \h plurimum. in universum igitur pristinam scripturam, quae 

facile evanescebat. servavit L; rara eius non plane abolitae vestigia apparent in reliquis. 

— — u: recte L ubique praebet adulescens (solus cf. 84, 15; 131,1; cum Jf 5, 23; 

deficit 105.30): iucundus iucumlitas (cf, 13, 10; 14,15; 26,23; 70,9; 72,4; 83,20: 

151, 23. quibus locis oppositus est unus 130, 4 quo consuetudini temporis indulsit 

librarius deditque iocutidius ut ceteri); suholes (cum M 29,21; 85,13); epistida epistu- 

laris tantum /, 1,6, in titulo I 1 ct passim, sed et conspirant in recta scriptura omnes 

e. g. 26.29; 72,20: 78,2: 99,2, et ad volgarem inclinabat Laudiani librarius qui eam 

solus praebet 60.3; 152,7. somnulentia 25,15. consulari considatio constanter (cf. 

30.7: 62.29: 96.2: 100. l: 122.26: cum J/« 101. 16), quam pronuntiandi et scribendi 



LEONIS. XXIX 

consiietudinem pervulfjatain ((jua (leindo ractuin esse notuni. ut ^onsulandi et eonsulendi 
verbu inter se coniniutarentur) a Sidonio non alienani fuisse parononiosia dooet qua 
utitur p. 94. 5 di(jnus f/ul omnes consuleris infinnos qiiiqtie mcrito ah oninibiis con- 
sitlaris. i>,'ni praestnlari 89, 1 1 ; 131,8 (ef. excerpt. Valeriani aj)ud ( 'assiodoriuni j). 157 
ext. K.). cowiv^i clausoHs 155,5, (jerolorum 151, 12, ciihlanorum \h\.'l{j, itrtolrrat 154,23 
quod unum ad vetustiorem usum referre propter similia illa nolunms (cf, app. l^r. 199,8 K. 
tolerabilis non tuJcrahilis). solus ])umHionum praebet 114, 12, sojus robiffinem 33,10; 
83,4; 98, 13; 133,17 (cf. app. Pr. 199, 5K.j, solus lucusta 144.20 de qua scriptura 
unice reeta v. Scliuchardt. II p. 109. lomisia L 76, 32; Garunna non (raronmi. denique 
proprium est Laudiano ut nej)tis scribat non nejws: cf. 10,23; 48 v. 2; 80,21; 88,26 
(cf. e. g. titulus Campanus C. X, 4523,5 ncjnis fccit). — y — i: constans tantum in /. 
littera graeca, qui solus pura servavit pleraque et propria nomimi et aj)pellativa, e. g. 
Symmachus Ci/nthia Syracusanus Tityrus Aracijnthus Dionysius Hecyra (et pUua iiiniiiiia 
e. g. p. 55) conchyliata hyssina h<nnhycr ryathi rythmos lyrica lyristrs fjyros corylis rh})sy(Iras 
cryptojmiicus o-ystallis ete.; solus cyynos (25, 18); inclyti (6S, 20); lyntriwn (7, 13; 
cf. C. 1. L. 11. 1182); perraro ut 31,23 prototnistai-um cum reiiquis, cf. 24,20 hijrpo- 
dromus de quo merito ambigitur. notandum praeter cetera servatum ubique elegans 
scribendi genus hyhliopola et hyhliothcca: 30,4; 31,16; 44,28; 63,4; 88,7; 112,24; 
139,6; 154,20. semel notavi cuni reliquis per i scriptum hihliothecalibus 129,8. 
y non recte positum sed rectius reliquis 24, 1 P)-oconysos L, pi-oconissos rell.; item 
yi 82,25 hupyiiiac L, hcupiae harpyac rell. — y — u: cunibtdis 26,5 {cynd)., ci))ib. 
rell.), nmrratos 128, 18 {y vel / rell.). — ae— e: unus recte et Aeti nomen scribit 
(119,3 a.e.tius L, ethim rell.) et graecum sphaeristerimii (25,29; 31,12) et latina 
faetidtis faetct faetor (49,22; 66,13 fctet rell.; 94,6; 146,13) paenitenton 75,12 
(pen. rell. sed poen. FJ, recte veracdo)-u)n vo-aedos veraedariis 6,15; 82,16; 140,30. 

— au — O: plosor uno loco L 132, 11, ceterum cum xQWf^ms, plausor; sed locus ipse 
docet non fortuitam esse scripturam. siquideni clusor reliqui praebent et altero 
152.8 2)^osor rell. (plausor P") sed plusor L. atque (au — u) rlutis et drfrudans 
supra ex omnibus attulimus: unus L defrndet 2, 16. — de eo — eu v. i. — dein- 
ceps de consonantibus. c — t litterarum ante / ut solet niinime stabilis scriptura; 
tamen condicio suspicio co)iviciu))i scrvata non raro (cf. 10, 16; 11,15; 17,7; 42,12; 
44,28; 93,4; 152,5); male solatium omnes praeter (7 89,4 itemque inducias praeter F 
82, 18. — c — qu: regnat in L non seqiumtur tantum (5, 19 secuntur MFP, 10. 26 FP, 
132, 10 MTCP, sed 123, 9 sequuntur onines nisi quod sequntur T, ut idem e. g. 113, 20 
loqutos, 2Z, 4 prosequntur TF), sed sequutus quoque et loquutus (1,6; 19,27; 27,5; 
37, 1; 72, 17; 74,5; 75, 1: 99, 14; 113,20; 131, 17; 143,2; 144,4; 152, 14, ubi L'' qu 
correxit ex c) ; singulare in L secuturi 148, 20, quod legitimum est in reliquis, rcliquu))) 
omnes 53,13. cf. 24, 8 arquata LMP, (uxuata rell.; 2A. 2A a)-qiuUHi omwea. i)'6.b dc- 
quoqueret LM; 146, 19 dequoquendus L solus. — appendicis loco addimus ct — t ante 
vocales: scilieet 85, 5 fauctor exhibent L3IK, 114, 30 auctimuuit Ij, contra 97. 2 aut(jritas 
L (app. Pr. 198, 31); cf. 121, 11 olfatu MCP. praeterea hic memorandum quod ex libris 
praeter L recipere non debebat Luetjohannus Vectius, cum recte L praeberet Vettius. 

— gu— n: (jnaviter reliqui, sed naviter L 100, 11. — p — b ante t, s: constanter L 
scrihsissc scrihtus so-ihtitcu-e (cf. 8, 8; 18, 12; 28, 23; 53, 21.24) mdjta mditiae (cf, 8,20: 
13,22; 116,3) lahsus (cf. 40, 31) etc. servat igitur h secundum etymologiam ut fecit 
Yarro, contra cuius doctrinam pugnant Hadrianae aetatis grammatici ; e quibus Yelium 
Longum tradere legimus cjui origi)ic)n vo-ho)-u)n j^^-ojiriani rcspicicDit per h scrihcrc talia 
(p. 61, 9 K,). I(d)sus non lajysus app. Pr. 199, 11. quod si 141,25 scripturire librarius 
exaravit , quid commiserit docet 125,3 ubi inscius pro scripturi)'e posuit scribittw ire, 
in his igitur cum volgare scribendi genus reliqui teneant, Optanti nomen 28. 6 unus L, 



XXX 



PRAEFATIO IN SIDONIVM 



27,23 LT per p scribunt: snptcr tantum L 135,23. — neque mn neque mt litteras 
interioota p molliores roddit L: confcnmere damnare soJJemnifas et similia constanter, 
nmtempiwre dampnure soJJenqmitas non minus reliqui (cf. 10, 16: 90, 2; 1 15, 13. 16 etc). 
otiam oonstanter L sumfHS sumfuosiis pracsumiuosus (v. s.) consumtus (cf. 14, 24; 16, 15; 
25.29: 48.1 etc.) contemtns (cf. 44, 14) excmtus interemtus (cf. 26, 10 et 141,27 LT; 
dc 33. 11 V. s.: intcrim tamqne pro interemtamcpie L, reliqui interitamque: illud igitur 
ox archotypo osse certum) atque temtare (42,2: 90,24; 96,8; 136,4). mw igitur quod 
scribit. non mpn. vitiiri videmus pronuntiandi morem vulg-arem et vitiosum; quod mt, 
non mpt. no in tomptandi quidem verbo, pugnari contra usum legitimum et priscum ut 
puo-nat ]k[arius Yictor. I 4 p. 21 ncc 'consumtum' nec 'emtum' nec 'redemtunC nec 'temtaf 
et simiJia istis per pt scribetis intiose, sed ut ego scripsi iuxta mt ponetis. — t— d: mollit 
saopissime vocalem in vocabulorum fine, ut inquid (cf. 91, 7) reJiquid (cf. 100,4) ne- 
quead (cf. 114,9: contra aeeipiat L pro accipi ad 115,1) capud (cf. 130,27) velud (cf. 
80,8. sed veltit 120,8: utroque loco vehid F) aJiquod (cf. 97, 10), adqtte frequenter: 
notae consuetudinis exempla multa cx titulis collegit Seelmannus p. 366. — il ante S 
non inserit L: quoties igitur scribit et toties, non quotiens fotiens ut reliqui fere : atque 
aecedit ad L saepiuscule M (cf. 10, 9: 49, 17; 62, 14; 147, 4), subinde MT (cf. 28, 21 ; 
99. 15).procedenteopereetiamOPF(cf. 118, 17; 119,23; 122,7.9; 143,2; 146, 1 1. 12sq.), 
in priore parte 46. 14; atque 122, 16 quotiens apparet in X cum T GF. in archetypo 
igitur quoties etc. regnasse constat. — n ante x non magis admittit in coniux, cum in 
roliquis obtineat eoniunx. accedit P e. g. 29, 18; 35, 1. — V— b: Danuvium unus recte 
143.21. Danub. reliqui: cf. carm. 11200. Cavilonnum 76,11 L, CabiJJontcm reMqm. — 
\—Yf: duplicem litteram vulgarem admisit cum reliquis interdum ut 60 v. 5 (recte 
59,13) Euuodium, SQ.2Q Etmanthius, solus 100,14 Jeuuitiei , sed item solus 32,22 
Yardo non Wardo. — u post g non ponit ubique: ungenta dl,d\ (cura TO) et similia; 
invicem errantibus reliquis in anguore (123, 1) spliinguarum (83, 5) praebet angore 
(cum C) et spliijiufarum (cum P^). — s post x: exsputus {\%1b) exspectare exspeetatio 
(cf. 13, 1: 22.3: 44,20, expectans e. g. 74, 18) solus, sed execrantiir 18,8 cum reliquis 
et ccecutus fere. — addendum hic foreipibus 65, 9 Z et fortasse Jf % forpicihus rell., 
cf. 2. 25 forcipibus F et fortasse Jf S fmpicibus rell., sed vesficipibus L; v. Brandis de 
aspir. lat. p. 32 sq. — in aspirandis vocaJibus multo melior Laudiani quam reli- 
quorum usus, cum quibus quae paria habet supra adnotavi; solus igi tur i^cf^/ci nomini 
non aspirat (cf. 25,27; 41,4; cum T 88,22); solus erile umerus umor umectare {^^,22; 
50.13: 70.19; 26.2: 50.1; cum TP 3, 1 ; 59,25; 60,3; sed 92,16 omnes liumeris). 
quod ad internam attinet vocalium aspirationem, inchoandi Qt prohoemiandi verba supra 
tetigi, redhibendi L ubique recte exaravit, solus e. g. 30,8; 41,3: accedit T 39, 15, 
TJ/^C 79,11. omnes praeter C 89, 3. eonsonantium aspiirafio magis fluctuat, ut 
in nullo non fit codice latino. multo tamen constantius quam reliqui L Sidoni manum 
reddit. c — ch: unus L chordae e. g. 3, 19; "135,21, schemata 113,1, charisma 115,9, 
tetrastiehon 91,7 et alia, contra solus Araeynfhum (non aracliintum) 30,15, Heeyrae 
64,12 et alia. charta plerumque cum aliis, sed cartha earfhida quoque (solus 51,14; 
100,26: cf. 60. 15 all.). — t-th: Thrasoniano (LM) 15, 19, Thaumastus (LT) 10,23 
(cf. carm. XXIY. 85), cyathi (LM) 25.8, Libitinam (LT) 29.26, Demosthenes (LMP') 
31,25. L solus 126,10, posthumus (LT) 48 v. 3 (cf. 73,13 et v. s. 130,3). solus 7. 
Gnatho 49, 5 authentieus 112, 23 et invicem Proteus 51, 4 tortis 123, 14 ture 37,31, 
l/ratifatus 34 v. 8: 134,23, sed cum reliquis cafhaJogus 85,17. — r — rh: solus e. g. 
Rhodanusiae 6.13, cum T lihenanis 68,10, cum C rhetorieus 85,17; 139,5 (v. s.). 
omnino in istis non consulto mutata reliquorum scriptura, sed ut parcius in L sensim 
depravala. — p— ph: sulpurea 8,3, suJpuris 87, 19 solus (cf. Brandisius 1. s. 24 sq.), 
Paros cum T" 24. 1. — ph — f: non norma apparet, sed Hcentia: solus e. g. 123 v. 5 



LEONIS. XXXI 

Euphraten, cuni F Euphratide 137 v. 51, sed fiuii i<li(|ui.s Enfrntr 55. 17; solu.s /y/<r</r- 
rattis 56,5; Euphronhts LT 7r>, 21 ; 77,3.4, ouincs 150,5; [s«m1 Fnhiris oinnos S3, 9; 
Fdagrius Filagrianus 21,1 praetor P, 120,6 praeter T\ 121.1 7. 3(> tantuiu LT{rf. 
carm. VII, 156; XXIV, 93 ubi quod variavimus scripturain inm recte fecinuis); 26, IS 
zefiro solus L. idem philosofiam alternare facit cuin fi/osojthia (cf. 79, 3. 1; 113.16; 
121,13; 128,22) et quae eius generis praeterea observantur. cf. Monimsenus llermae 
vol. XIV p. 65 sq. — deinceps de consonantium adsimilationr agendum. bm— nim: 
summovere cf. 4, 15; 27, 1. bll— mn: amnuis pro almuis in /. non semel comparerc 
supra adnotavi neque habeo quocum comparem istud ; certe quae de cognationc inter 
h et m litteras intercedente practerea adfcrri possunt divcrsa sunt. ad archetypum 
redire scripturam reliquorum correctura annuis docet. — pro dm scribere nim soUemne 
est in L, ut praescribunt Papirianus Cassiodori p. 162, 10 (ammonet, amminirnlnm) 
et Albinus p. 297, 15 ((inimitfit), sed raro legitur in codicibus. constanter igitur L 
amminiculari amministarc ammirari ammiscere ammiUere ammovere, etiam ammodum 
54,1; et plcrumque quidem solus (cf. 5, 15; 9,26; 15,5; 35,23; 43,2; 49,19; 55,9; 
73,18; 86,8 ctc; ammissum Lj 64,25 quod reliqui oraittunt), interduni cum M (cf. 
3,9.20; 17,20; 18,8; 45,27 etc.) qui saepe a prima manu postea correctum praebet 
amitto (cf. 9,26; 15,5; 49, 19; 55,9; 92,24 etc), ut semel L 80,9, vcl cum T (11.17; 
23, 15; 33, 21 ; 49, 28 etc.) vel MT (13, 6; 41, 23; 43, 15 etc.) vel deniquc cum plcrisque. 
atque in posteriore quidem operis parte: 115,22; 119,6; 120,17 LjMTP; 131,21 
LjMTC; 130,9 omnes praeter G; 118,23 omnes praeter F. 61,17 accidit ut ad- 
ministrare X, amministrare MC praebeant. crgo hac quoque in re /> archetypi genus 
scribendi refert purum, reliqui non constanter mutatum. — ds: plerumque d servat L 
a reliquis extritam: adstipzilatur 47,3, adscribet 48,7, adstupet 81,5, adsdvit 85,7; 
148,1; adsumpsit 154,8 etc, sed a. g. asscripti 152,3, astruxi 44,12. — dt servare 
solet solus L, cf. adtrahere 69, 4; 82, 1 1 ; 143, 13, adtollere 129, 5, adtremere LT M, 15. 
— pt non bt contra reliquos constanter X, cf. optutus 3,22; 46,26: cum T 121,16; 
OjJtingere 19, 7; cum MT 51,9; optinere 27,24; optimdere 27, 24; 35, 5 ; ojjtentns 56, 13; 
ojytulit ZJ/T68, 2 etc. — nl servat fere, et quidem solus plerumque, ut inlustris 
saepissime {illustris 85,2) inlimis (7,16) inlecebrosis (9,24) m??'c*Vis (19, 14) inludens 
(22,1) inlustrat {2b,21) inlata (30,1) conlata (15,15) etc — nr solus cf. inriguus 
7,24, inridet 29,10, inruere 42,12 etc — np item solus, cf. conplura 29,2, inpense 
29,11, conpotrix 32,12, inprobabiliter 19, 16, inpertiuntiir 53,21, inimne 53,23 etc. — 
nq, nc. regnat in Z quanquam tanquam (cf. 13, 1 ; 14,13; 17,14.27; 37,26; 47,16 
etc, saepe accedente F, qui n sohis tenet 58,7; 102,12 ubi deficit L; item Jlf ut 
51,12; 59,1; 61,31; 75, 5, qui solus item 50,26; XJfF114,31; iilfri33,5; LMFP 
45,26; ilfCF 56,8; omnes m 29,6), nunquam XJf 89, 20; 125,11. huc pertinet 
horunce Lj 58,15 {horumce rell.). — sc— cc: suscensere L, succensere rell. 82,27. — 
postremo de consonantium geminatione quae graviora videantur attingemus. Lj solus 
retttdit (cf. 18,13; 40,32; 65,26; 116,13; 138,20); mirum igitur quod 100,6 reperit 
habet contra reliquos et 148,3 repperiretur cum ilf^T. cum ilf 64, 2 afui non affui. 
solus litus 25,25; 132, 19; cum F 26, 5, omnes 26, 16, sed semel solus L littus 10, 19. 
solus balbuttiret 64,26 (cf. e. g. Ennod. 202 v. 15), deinde v. 17 caecuttiret cum MTP 
(cf. Claudian. Mam. p. 174, 3 Engelbr.). memorabile scaturrit non scaturit 138, 13, cum 
2, 8 scaturientia reliqui praebeant, L sca turpentia; 148, 1 scaturriginem M\ scaturi- 
ginem rell., scaturii ignem L, quae ad duplicem r omnia redeunt. afavo L non attavo 
(octavo M^) 128,6. supellex non suppellex 129,8, cum CP 144, 18, sed pp praeter 31 
23, 21; cf. suplicet L 95, 16; 96, 10; 137 v. 35, sed recte e. g. 153, 19. pugilatus non 
p>ugillattis 23, 21. pedisequa non pedissequa 14, 17 (LT): 70, 14; deest L 158, 14. (cf. 
Engelbrechtus act. acad. Vindob. 1885 p. 528, eph. epigr. V p. 115). hippodromus 



XXXII PRAEFATTO IN SIDONIVM 

24, 20 [hijio-, hijpo-. iijto- roll.). vUicus non riUicns 63, 3. dcfinitio 78, 10 (v. s.). male 
contuwos /. '7-' Nl. I0. (//irnUa nicdella tutella etc, quibus in vocabulis duplicem l certe 
inde a .socundo saoculo obtinuisso grammatici et tituli docent. ubique L solus. Beda 
rursus ijucrchvn praocipir. solcrs L S(\ 3. sHcnlcnti LMT 2, 26. addo carm. IX, 253 
siccii codd. — h(Muin igitur quao do orthographia codicis rettulimus si summam spec- 
ranuis. dubirnri non posso vidotur quin oxceptis eis quae ad vulgarem usum delabens 
librarius poccavorit ipsius Sidoni manum Laudianus reddat. confcrenda sane ista sunt 
cum Frontone Appuloio Gcllio ct certius comprobari poterunt cum tituli gallici coniuncti 
praosto orunt ad conforondam aevi Sidoniani consuetudinem. sed sic quoque satis 
corruni tulisso vidcmur iudicium et in orthographiae latinae historia codici Laudiano 
locum non extremum vindicasse. 

Tandom igitur a scribondi genere ad ipsam codicis lectionem transeamus. de 
qua idom quod de illo dicendum esse, loci gravissimi quorum supra partem indicavimus 
abunde docent. sed nulla est pagina quin Laudiani genuinam lectionis integritajtem 
prae se ferat. praolibaro perpauca placet, e quibus quasi transitum faciant quaedam 
de vocabulorum formis genere usu enotanda. de verbo: 126, 14 decucurrerunt L, 
dccurrerwd rell., sed cu prius erasisse videtur M^: 118,18 percucurrisset LT, jjer- 
currissct rell.: magis quaesitae sane formae reduplicatae, quibus poetae vetusti ut 
Plautus sine exceptione utuntur; dactylico scilicet metro ut adaptarentur deinde con- 
cisac sunt. ferociendi verbum non frequens servat 15, 23 (ferocisse L, ferocissime rell.), 
cacwniuandi 118.21 {acum. rell.), anendi vel anescendi (117,21 anuif L, annuit rell., 
cf. Caper 93.18.19 K., Pomp. 222,6 K., Cledori. 55, 4 K. et Philoxenus ex Plauto: 
Loewe prodr. 271). 53, 18 atiquirerem Jj, inquirerem rell.; notandum aggredirer 
150. 19, — dc nominibus 119,21 edidtbus L cum T, edidiis rell. ; hoc magis vulgare 
et recentius. siquidem ex tertia quam vocant decHnatione in secundam nomen abierat; 
illud e. g. ex Afranio (v. 259 R.) ohm testatus est Nonius 28. — 138, 23 jier decijndum 
mah hlandientis eloquii L, decijndam relL, hoc quoque secundum usum recentiorem 
( cf. Yenant. ind. s. v.) ; illo utuntur Appuleius et secundum Laevium Fronto. — 43, 6 
ijuandam ohicem L, quendam rell. : quid posuerit auctor non tam certo docet p. 103, 5 
ubi de nostra dbice codd. praeter M"^, sed deficiente L, quam carm. 11 492 cerea destituit 
resohdis axihus ohex. — 32, 13 qtwrum cerehris hosjntales craterae nimium i?imersae 
dominabantur codices praebent, sed L creterrae vocabulum vetustum et rarum, cf. JSTon. 
547, quod sane hic non magis spernendum erat quam in Ciceronis Arateis (219) ubi 
Harleiani prima manus tradit ut Nonius, — 32, 14 scrobis nominat, L, scrobs rell,, cf. 
Neuius I 183, 676. 1, 7 Titianus L, Titinianus et alia rell. adde graeca 116, 16 
symlxAam L, simholum rell.; 37, 18 scorjnos L, scorjnus rell. : cf. 31, 24 Phaedonem Ij, 
phedromm rell. ; 141,9 echoicos L, eschoicos rell. — de adiectivis: 140,3 veniabilihus 
erratis L, venialihus rell. illud etiam Claudianus Mam. p. 181, 19 Engelbr. — 70, 1 
opttdimus quod cantihmie recentis obvium manui fuit Ij, obviam rell. ; rursus Claudianus 
176, 1 obvium sese dederit, sed codex Vindob. obviam. 60, 6 in extimum gyri L, ex- 
tremum rell. forma magis nota: extimus superlativus frequentatus Sidonio: cf. 95, 4; 
101.11: 126,7: 136 v. 23: 163 v. 25. — de adverbio: 118,9 magno oj)ere vetuste L, 
sed 74, 15 FP; magnoj)ere rell. 1 12, 19 sequius L, secus rell, cf. Neuius II 118; I 692. 
rusticanier servatum 152, 18 {-tem rell.). — pronomen cjui non cjuis ut rehqui 22, 21 qui 
sit agri situs L: cf. 29. 25 si qui haud incassum honor cadaveribus inj^enditur (quis relL). 
ad U8um veterem qui videbatur hoc quoque pertinet ut 93,11 diem functo scriberet 
Sidonius: hoc L, sed d/e functo relL. nisi quod F dedit defuncto; altero loco 123,9 
ad L accedunt M^T, reliqui idem praebent quod priore. vetustuni fors fuat omnes 
servant 154.20. tantum L 26,10: rehqui forfuAit et ex coniectura confluat T. voca- 
bulum oratus non vulgari significatu comparet 166, 11; sed 126, 12 nunc legimus {vitu- 



LEONIS. XXXIII 

peronum) fugerc lingitas — nc Dcmosthenis fjnhhni Ciccronisqnr — clofjuia f\ihm putucre, 
quoruui anterior orator Donadcn, citcrior Antoninnt folrravcrc dcnxfatorrs. otiosum cst 
orator, quod sonsit 7'' qui oini.sit vocabuluni, rccte L pracbct oratns <;(,'ni'tiYuni a drro- 
gafores pendcntoni. cf. auditus (11)3,5). vindicainla vidctur etiani lorniula clc;^Mns 
37, 25 'tibcnfcr, inquani (reli(jui inqnit) ct si (|ua(,' torte cius gcncris adici possunt. 
alia quacdani digito nn)nstrcinus. oniittit in rcliquis nuih; adsunipta 53, 18 srd ((piod 
non iccte defendit Engelbrechtus 1. s. p. 530), 72, 2() )ne ante mclius, 131,25 mc apud 
infinitivuni, 15-1, 13 ct post antc conscqacns crit. scrvat malc omissum c. g. 2, 15 .s«h/, 
61,25 amniissani, 110,8 et 119,17 vcl, 134,4 te (quod in rcliquis dclapsum vidctur in 
vcrsum scquentcm post sustinet), 1 55, 3 affatim. scrvatum gaudcnius 1 33, 2 t<dihns sr 
ligant votis, vietimis solvant {t. cligunt v. rcll.), 50, 18 quia drhili, his imderulae (q. drhi- 
libus p. roll.) ct alia innumcra, cf. 71. 18: 00, 14: 05.20: 133, 13 ctc. 

lam ut videamus quibus in rcbiis L supcrctur a rcliquis , primum quidcm (^uac 
peccavit ut librarius pcccavit. sic quod 2,3 «o)^ scripsit p ro wmc, itcm 150,15 non ct 
nam in reliquis lcgitur, rectc nune in />. similia c. g. 4,29; 0,20; 48 v. 14; 60, 14 ; 126, 14; 
131, 22; 133, 14 (formidct): 130 v. 23; 141, 11 (loquacitatc): 154, 14. fortasse huc pcrtinct 
57, 22 cum sint. vocabulum magis notum rccto substitutum vidcmus 95, 5 triariorum L, 
triliariorum T pro trahariortim. nihil interpolationis 138,3 brevius ^xo liberius, 141,20 
safphyrico pro sapphico. cuius suspicioncm alicnam cssc a librario isto ipsi qui incitare 
possint loci docent quales 39, ^ pracstantiorcm inccntiorque Ij ])\\) pracstanfior cmincntior- 
quc; 40, 3 vel obtutum pro vel oh tuum; 152, 7 leceto in pro licet olim et quae eius gcneris 
multa attulimus. scd phira sunt ct graviora quae 7/ omittit, rcliqui non omittunt. omit- 
tcndi scilicct causam non librarii incuriam fuissc scd archctypi malc liabiti condicioncm 
60 intellegimus quod in initio operis ubique fere spatium tot litterarum librarius rcliquit 
quot in cxcmplari suo deletas essc vidcret, quo factum ut multis locis verborum iac- 
tura certo agnosci possit: cf. 1,0. 12; 2,18; 3,10; 4,3.9: 5,3; 0,5; 7,2.19.25: 8,10; 
9,15; 10,11.17; 11,8.13; 12,4.10.28; 13,7; 14,1; 15,3.20; 22, 14 ; 23, 9; 24, 12; 
25, 28. hic fere dcsinunt lacunulac istae ipso spatio inter verba relicta indicatae. 
fortasse igitur igne hiesa crant prima codicis archctypi folia, ut finem eius (IX, 7, 3 — 10) 
abrcptum fuissc scimus. practcrca quae post p. 25 omittit practcr cpistulas partcsque 
epistularum solidas III 3, 7. 8; YI, 12, 3— VII, 5, 2; VII, 6. 7. 18 ext.; VIH, 2; IX, 1, 
de quibus vidc quac supra p. XXV cxposuit Mommsenus ct quac infra dicentur, 
pauca sunt ct crrore omissa nec spatio relicto, ut 28. 25: 29, 27: 64, 14; 133, 14; 153, 3, 
cf. 13, 14. XXX omittit litteras 65, 20, XXIX 72,24, i. e. singulos fortasse vcrsus. 
ut in indicandis vcrborum iacturis, in cis quoque corruptclis quae vcrbis non rectc 
scparatis natae sunt (cf. practer cxcmpla (|uibus supra usi sumus p. 81, 11 ; 129,2; 
131,27; 148,5; 151,19: 154,2) fidclitcr ad cxemplaris sui lectionem sc adplicassc 
videtur librarius. item in illo iam factam esse consentancum est crcbram littcrarum 
C ct G permutationem ad litteras maiusculas inscitc depictas refcrendam, cf. 21,9 
indigit L pro indicit, 37,3 cesserat pro gcsserat, 37,26 tecminc, 50,4 spurgat, 52,12 
pamjcirista, 128,2 pnjtMgas, 131,10 proloco. item P et R: 2,8 sca turpentia v. s., 
154, 22 pcrcertis pro perccptis; cf. 78, 14 mcfuerit pro meruerit, 82, 9 caidjas pro causas. 
ilhim igitur cpistularum codicem mutihatum non diversum fuissc ab illo omnium 
librorum archetypo a pro cxplorato haberi potcst. neque amplius obscurum est cur ex 
eo transcriptus (i codicum praeter Z archctypus tali rationc adornatus sit qualcm fuisse 
facilc intcllcgimus. 

Nimirum qui codicum MTCFP communcm archetypum confccit homo non ut /;/ 
Laudiani librarius hitinc indoctissimus, ncquc contcntus erat dcpingerc quac corrupta 
cssc apparcrct ct lacvigare paratus quac sacculo displiccrcnt. illc igitur corruptclas 

SlDONlUS. ^ 



XXXIV PRAEFATIO IN SIDONIVM 

illas in Laudiano servatas incoj^itantcr oblitteravit, ille orthographiae archetypi suam 
opposuit et in Sidoni sernioiieni invexit scripturas qualcs cjyistola iocundus soboles 
(uiohscais iiitclliffo (livcrsoriK»i ni((.rinii(s bibliopold ccrcddriiis fctor prcicsumptiosiis scrip- 
tits (jHoticus coniuiur (l(U)ipii(trc adcmptiis Danubiiis foipicc admitto irri(juus (piamqimm 
pcdissaiua rctuli (jucreta ctc. qua ratione cum satis constanter usus sit, interdum eius 
oblitus pristina reliquit, qualia passim confirmandae Laudiani auctoritati supra adhi- 
buimus. ille lormas verborum vulgares cduliis dccipiukcm scrobs craterac cxtrcmus secus 
etc. vctustis ct Sidonianis substituit; quo pertinct climinatuni ab illn iironomen vetustae 
consuetiidinis istacc, dc quo paullo accuratius dicam, quoniam rem non recte diiudicavit 
Engelbrcchtus 1. s. p. 530. neutrum plurale istacc Sidonius usurpavit in formulis (pior- 
siim isfacc 45, 22: 58, 3: 101, 10 (etiani quorsum ista? cf. 34, l ubi cursim ista M^C^FF; 
scd 152. 19 scd isfa quorsum stoUdus cdlego? verbis aliter collocatis); de his istaec 
117,23 (ubi non recte obsccutus est correctori Luetjohannus ; scribendum non erat 
scd dc his ista: haec efiam midta sunt, verum: sed de his istaec: et iam midta sunt); 
istacc safis 6, 1 : in tali sententiae conformatione : sed quid cgo istaec iusto pluscAdum 
garrio? (42,28) scd cur cgo istacc incptus adieci? (112, 16 ubi item /sf«ec reponendum) 
ct fu isfa<'c mihi — dcblateras? (13,9): praeterea 8, 8 ; 33,27. semel femininuni singulare 
cxcusafio isfaec 61,31. his locis omnibus praeter 112, 16 L praebet istaec, nisi quod 
13,9 et 33.27 diductis litteris, i. e. non intellecta pronominis forma insolita, ista ec 
cxaravit. qui codicem (i confecit ubique substituit ista haec, quod praebent omnes 
praeter L p. 8, 8; 33,27; 45,22; 61,31: 117,23. profectus est ille ab aevi sui con- 
suetudinc, quac in Claudiani codicibus eidem formae civitatem dedit, cum Claudianum 
quoque istacc scripsisse codex Sidonianus L ostendat p. 53, 20 ; cui consuetudini ob- 
secutus scmel Laudiani librarius eandem admisit, p. 112, 16. qui ex /^ fluxerunt codices 
non omnes ubiquc ista haec retinuerunt, istaec restituerunt CP 42,28 (de J/ cf. Luet- 
johannus supra p. XY), ista C 101, 10, hacc T 6, 1, C 58, 3, haec ista F 13, 19, ecce 
ista T ibid., ista hoc C 6, 1, hoc ista idem 13, 19 etc. apparet autem formara probam 
et vetustam ex (i plane expulsam fuisse. 

Haec consulto mutata. quae praeterea [i in singulis scripturis cum L discrepantia 
praebet, ea maximam partem transcribentis errore commissa esse res docet. scripsit 
igitur, quibus exemplis utar, dcbilibus pro debili, bis (50, 18), me melius pro melius 
72, 26, excusabdes cxcusaremur pro excusabiles iudicaremur 118, 7, relegatur (nam relegor 
coniectura indc profecta) pro relegatus 151,19, totu^ qui pro totus totus(pie 67,25 et 
item vocabulo non repctito incumbere 152, 16 (cf. 18,5). alia supra tetigi non omnia 
mero errore nata (cf. 116,8; 119,17; 131,26; 134,4; 133,13). ad interpretamentum 
in a adscriptum redire videtur quod 154,9 haec quidem gloria, si voluptates — reliquisset 
(L) in {i lectum est essct quidem gloria (« esset supra haec tulisse videtur); eodem 
quod p. 73, 10 vctus, tum in L, in reliquis vetusta tum legitur; imaginem pristinae 
scripturae refert 21 tum supra vctusta exhibens. scilicet sententia cum non facile in- 
tellegeretur (quibus dolori pteregrinatio nova nec usui lectio vetus, tum religio professioni 
cst etc). qui coniunxerat vetustum correxisse sibi videbatur adiectivum vetusta scribens. 
atque duplicem archetypi scripturam ipse L contraxit 120,26, ubi artutibus scripsit, 
arfuhus TF et arfibus 31 CF. sed non in omnibus L rectam, (i perversam praebere 
lectionem supra iam probavimus Laudiani erroribus indicatis; comparatis demum L 
ct .i ad a ascendere licet locis qualis est 53, 20 ubi pro tute iudicaveris in L legitur 
fu iudicaheris, in reliquis i. e. (i tute iudicaris. huc denique loci non multi pertinent 
in quibus L pravam scripturam cum parte reliquorum praobet, pars reliqua veram non 
coniectura ut videtur rccuperatam, sed ad variam lectionem in « adscriptam quae 
referri debeat: cf. 13, 13 turres fluunt, naves sedent TC3PP'', sed ventres fluunt L^FP"; 
57. 13 qici om. LT^M^ (ibid. tractu pro tractatu LT^); 96,7 nndto post T C, sed post 



LEONIS. XXXV 

multo LMFP; 114,18 inflafus recte M^CFP, in/Inndus LTM': i.lcrumqiio igitui* 
duplicom scripturam T^IP scrvarunt. 

Graviora nos docent eae Laudiani laounao quas iii (c iam fiiisso iiitoUoximus. 
nec sane dubium est quin ipsa archetypi illius condioio impulorit codicis (i auctorom, 
ut oporum Sidoni exemplar solidum nec doformatum lacunis oonficorot. at(jUo prinium 
quidom quae in initio epistularum L indicatis lacunis omisit, partim non curasso vidcmus 
librarium, ut 1,12 decem litterarum spatium pro vocabulo nooossario /. roliquif. noc 
spatium noc vocabulum [i: partim levitor correxit ut 8, 1(5 infir scurrilHutrs hlstrionic 
cum duarum littorarum spatio (i. o. hisfrionicas) L, histrionum /?, ut 2, IH non ot post 
decem litterarum spatium scd ncrvis (i. e. non toris tiinui scd nervis) Tj, non snhf ncrvis [i; 
11,8 iirrfnicifcr] nu(chinani Lj, pcnnachiani fi, doinde pcrinuichiani (v. i.); cf. \'.\.~ alia; 
sed l(mgc plurima supplota praebot, cf. 4. 3; 5, 3; G, 5; 7, 2. 19. 25 etc. putabis nondum 
tantoperc laesum accepisse codicom a librarium /? quam deinde Laudiani librarium ; 
nec nego pracfacte. quamquam alii looi doccnt non ipsum vorborum oontextum in ji 
ubiquc integrum fuisse, sed supplemcnta in marginc vcl intcr lincas adscripta. ut 4. U 
dcmuni credit, 11,8 mctucnti spatio relicto omisit />, omnino omisit M", supplevit M'', 
19,30 crinien impactum omittit spatio relicto X, non relicto T^, supplevit T'^; 5,21 
locum mutilatum itcm M'' demum ut vidotur supplevit consentiens cum roliquis sui 
ordinis libris, discrepans a Laudiani vestigiis. atque luce clarius haoc rerum condicio 
apparet in ipso primae epistulae primordio 1,6 tiam dc M. TuJlio silcrc mc in stilo 
cpisttdari nec Lidius Titianus — dii/na simUitudinc cxpressit. sic scilicct /> sino sonsu, 
sed inter me et in octo litterarum spatio relicto; reliqui me quod pravum ost rotinont 
(et induxit C ex coniectura), scd melins puto queni inter epistidari et ncc intrudunt. 
supplementum aliunde adsumptum nec recto loco adscriptum cst; quod vorum esse 
ipsae reliquiac yocis melius in L archetypi vestigia premcntc probant. confcrcndus 
est locus 3, 15 sq. ubi cum sensum mancum esse sentiret qui codicem /? scripsit, post 
venanti non inter ipsa verba addidit monstrcs quod praebent M''T''CFP; deindo quo 
loco Lj lacunam archctypi servat adscripsisse videtur fors ohtulit vel offcrat, siquidem 
sors offerat T* in margine addit, deus ohtulit item il/^. haec igitur res erat: post 
scriptum codicem (i in auxilium adsumptus cst liber quem auctor novi codicis nactus 
erat integer ct adsumptus quidom ad lacunas codicis a cxplendas; expletae sunt non 
parvularum tantum illaruni maxima pars, sed maiores quoque (III, 3,7.8; YI, 12,3 — 
YII, 5, 2; YII, G.7. 18 ext.; YIII, 2; IX, 1) et quae in fine perierant (IX, 7, 3— 16) in 
margine et fortassc in foliis codici (i adioctis. quo factum est, cum libris ox [i trans- 
scribendis partim adderent librarii quac in epistuhirum contextu omissa deindo supplcta 
invenirent, partim non adderent, ut codices ex (i non ipso sed apographis cius oriundi 
partim praebeant partcs in Z amissas (CFP), partim non praebeant (T), pai-tim altera 
manu suppletas praebeant non suo loco omnes (il/ praeter YI, 12 — YII, 5,2). opistula 
autem IX, 7 tota ex altero illo codice adiecta esse videtur, cum initium eius in u ex- 
titisse L ostendat (cf. de T et J/ in adnotatione extrema ep. IX, 6 et quae Luet- 
johannus supra exposuit). 

Accedit igitur ad a alius codex non mutihatus a, ex quo locos in u amissos o 
supplevit auctor codicis (i. qui praeterea variam lectionem ex a non videtur excerp- 
sisse, immo conscripto (i simpliciter adiecisse quae in a desiderari vidisset. sed con- 
tinuit (7 carmina quoque Sidoni, et panegyrica quidem soLa, quae item scripto (i eius 
auctor adiecit: sic scilicet explicatur quod in M eadem manus quae partes in /? sup- 
pletas transcripsit, carmina quoque I — YIII exaravit et aliter quidem i. e. magis pure 
et integre tradita illa quam in reliquis leguntur. quos iterum ex codice solido sua 
hausisse infra videbimus. 

Ex (i ita comparato duo quantum videmus apographa facta sunt: /, ex quo 



XXXVI 



PRAEFATIO IN SIDONIVM 



Huxoninr :\f ot T. atqiio d :ul qiioin rodount CFP. orgo ut dc / primum agamus, 
al) uuo ooaoniquo libro a roliquis aliono M et T originem ducere multa docent, in- 
primis variac soripturao ot oorruptolac froqucntos duobus libris communes, ut M^T^ 
12.4 flnibiL^: pro siiiihu.^. 22. 19 sKcridrris vel siirredcris pro snMuccris, 40,14 amhitus 
pro (imhifiosiis: M''T 09,0 proptrr pro prr, 112,18 om. ^?(^, 128,22 fmt non /"nrt^; 
J/"7' 95. 14 rnin rniin {\\\ M \xt vid. crasum) pro qnantinii. cf. 133, 16; 143,4; 101,11 
nsqiir om.: T^M^ 20. 10 ?o»/>m non unda, erasum vidclicet in M; M^T"^ additum est 
23.1: 2'.. 10: 20.4 cf. (3r''T) 12,8; additum illorum 92,24; M^T^ 97,9 vnrgonum 
non rarqoriini. cf. 12,23 srrprntis Epidnnrii M''T. rcliqui mcmorabili consensu Epi- 
dauri (cf. 8cn. Phaod. 1022 iininm Epidauri dci). horum locorum nullo vidcs vel M 
vcl T vcl utrumquo oani tantum scripturam quae eis propria sit exhibere, sed ubique 
vul^arcm cum iila coniunctam. idem accidit locis itcm frequcntibus quibus inter L 
et MT consonsum doprohcndimus rcliquis discrcpantibus. perraro LMT conscntiunt 
(cf. S. 2; 12.12.16: 17.22: 18,18: 76,23; 120,9), saepe Xifef«r (9, 9. 13; 13,16) 
LM'T (38.16: 112.15; 115,5; 122,22; 133, 5. 12; 144, 2) L]\hT- (3,15; 5,23) 
ZJ/T» (14, 19) LM'T (134,19 cf. 33, 1) L3I"T^ (92, 12) LM^T' (11,8 permncliiam 
V. s.: 28. 5: 57, 27 ; 83, 23) iJPT (34, 1 : 39, 17) LM^T'^ (26. 9) etc. ; unde colligimus 
codicem ;' ex (i fideliter transcriptum data opera secundum vulgarem lectionem (quae 
qualis fuerit statim vidcbimus) corrcctum esse, dcinde 71/ et T, i. e. vel librarios ipsos 
vel qui codiccs scriptos correxerunt, prout videretur alterutram duplicemve exemplaris 
lectionem recepisse. 

Atquc ille cum L consensus docet multo propius codicis (3 lcctionem ah L 
afuisse quam lectio vulgaris indicare videbatur. ut pauca conforamus, 5, 23 cnius vel 
huiiis enim interpolationcm loci etiam in a mutilati non invenit y in exemplari suo: 
92. 12 non intcrpolatum non agnoscunt LM''T^ i. e. Tj y i. e. L (i i. e. a (cf. 25,3); 
14, 19 destringeretnr Ly, non distritigeretur (v. s.); 38,16 quo loci Ly, non quo loco; 
39,17 successimm Ly, non successiomim ; 57,27 cordacitns non cordicitus (cf. Engel- 
brechtus 1. s, 466); 122.22 nam quamUhet rure positi non namque licet r. xi.; 134, 19 
dnc ante Baciliam in a legebatur vel ducanter aciliam potius quod L servavit; ducant 
hercdiam (i posuisse videtur, idem y descripsisse in quo correctum est secundum vul- 
garem lectionem duc erciliam: cum (i et y non correcto T facit, cum / correcto fecit M 
(in quo Cith erasum est videlicet) ita ut correcturam cum priore scriptura coniungeret. 
sic in errore quoque consentiunt Xy 28, 5 ^wwM?7/fe non ^>c>m?7i^e exhibentes; et fortasse 
recte meUis pro feUis correctum 83,23 (cf. 141,18; 162,4). 

Sed multo saepius, quam cum M simul et T, cum altero utro eorum L consentit, 
in vcra lectione plerumque (et saepius quidem, quam solus, cum 71/ vel T veram 
scrvavit), in corruptelis subinde quae etiam apertius rem inlustrant. quibus de locis 
plane idem iudicium quod de illis faciendum esse ipse 71/ hic quoque docet, pristinam 
fere ubique cum vulgari scriptura coniungens; omnes scilicet in y correcturam passi 
sunt. ergo non minus ad Ly redit IjM vel LT vel LM^, LT'' etc. quam IjMT. 
qui consensus quoniam gravissimus est sic praeteriri non debet. atque in solo 71/ 
practer L corruptelae apparent 2, 5 eruditorum pro cditorum, inductis litteris ru prima 
manu utrubique; 34,22 ara pro Arar; 38,18 om. hirundineum, 68,11 ipsum; 40,5 
timm pro suam; III 5 om. tit. ; 59,16 moratum non remoratum; 63 v. 12 lacessunt L, 
Idccss^nt M''; 68,13 contineas pro continuas; 85,5 fanctor (v, s.); 86,26 contractus 
qperam; nam 37, 1 nescio quo iure Luetjohannus spreverit ad ista (M^) quod in L 
quoque leniter corruptum (ad isto) legitur. item in solo T praeter L apparet 20, 7 
reus pro rncus, omissum 28,19 amicus tuus; 37,25 hodie non recte positum in L 
omisit T^; 41,11 iustius pro istius; 79,10 videris ^ro vidcjris; Q\ ,Z sediniiis et sedemns 
pro rcsedimns; 95. 5 triariorum L et recto propius trihariorum T pro trahariorum. 



LEONIS. XXXVII 

oodem refcro 54,24 Vnrro7irs vrl Atacmm (aUiainins male LT) vcl Tcrcntins, ulii liuc 
LT praebont et fortasse trrrrntiKS M" : nani trrmtinns vel trrrrntinns reli(jU(iriini non 
(lul)ito quin roctius terniinot salteni vocaltuluni, si(|ui(leni Jlratinns ut scriNatur res 
ipsa poscit; cf. Symm. 3, 4 ^. Tci'cntinm non comicnm srd Uratinnm illnm. \\. 2;{:). 7 
crnsorio codd. pro Crnsorino. Tcrcntius vocatur Atacinus ab Ificronvino et Poi i)livii()n(' 
nec potuit ignorarc nonien Sidonius; (jui quod eodcni loco IMiniuiu iiiniorcni Scciindum 
appellat maiori opponens, manifoste ludit in noniinc nunicrali. adde 99. 11) '/ pro rst L, 
rst rt coniunctuin T; 117,24 triJnirininm pro trihnnicin)n: 141,11 rt hic annllrtionrm 
locum p. XXVI tractavi; 81, 2; 147, 2. ista igitur (nam 22, 21 cum />^'servanduin videtur 
si placitum, 35,17 ntriqnc) tot documenta sunt quaecumquc Jlf vel T cum J. consen- 
tientia vel cx Laudiani scriptura explicanda servet ad [i rcferenda cssc sive, quod 
idem cst, ad / non correctum. quod si 44,27 (ubi dcficit T) M^ cum rcliquis continnati 
pro continnandi cxhibet, sed M"^ addit vrl continnandi mclins, rectum corrcctoris iudicium 
apparet, non diiudicatur utra scriptura in y prior fuerit. immo librarius codicis M in 
verborum contextum recipere plerumquc solcbat correctam scripturam. pro varia lectione 
aut ipse aut corrector addcre pristinam; contrarium faciebat, ubicumque pristinam 
scripturam probavit, T: quo factum ut multo sacpius T quam M cum /> vcrum sor- 
vaverit. dc il/ad L accedente cf. 6, 22 csccndi non ascrndi (cf. 7G, 32 Lj contra relicjuos 
csccndrrc non asccndere): 9,20 nonne qaid L, non nerjniter te rell., scd 71/'' in rasura 
(cf. 113,28; 132,11); 11,5; 24,18; 25, d non om. (cf. 130,26; 141,11); 79, 9 r/>c///- 
tccfonica non arrJiitectorica (cf. 129, 5); 97,6; 131,8 congriia cmeritornm L, confjrna 
mcritorum reliqui, sed congrn* mcriforum i. e. congrue m. pro congrnae m. M^ (cf. 7, 17: 
131,24; 143,22); 134, 18; 135, 12; 136, 10; 144, 16 ubi gliscere videmus depravationcm : 
farfa L, ferfa 71/", rcferfa, reliqui. de formis verborum cf. 23, 4 horcan non horcam 
(item 71/ 25,20 prog^irn sed L prognrm; 30, 16 nisan contra reliquos); 29,23 liherorum 
non liherum; 84,4 fjirannop)olitarum non fyrannopolifanorwn; 126, 14 dcciicnrrcrunf (v. s.); 
97, 24 71/'' recte descendat, Lj pro consuetudine discendaf, reliqui discedaf (v. s.) : 
148, 1 scatnrriginem (sic 71/^) item supra tetigi. — T cum X consentit in vcrborum 
formis e. g. I 9 tit. Jlercnio non IJeronio; 32, 6 Vorocingi non V(n-oangi (cf. carni, 
XXIV, 52); 23,5 halineum (sic Sidonius, scd hahicac) non halnewn; b9,S chironomuntas 
T\on chironomonfas; \\A,\5 exacerhcsrMt non exarerhascaf ; 112,2 r.r non e. in vorborum 
collocatione 10,5; 21,2: 59,10; 60,2; 76,23; 117,26; 142,11. alia passim occurrunt 
legenti: 10, 12; 14,24; 18,5 duplex niniiae in reliquis dimidiatum, v. s.; 22, 1: 22, 17 
municipis A))ierini T, munieipi sa)nerini L, unde reliquorum corrcctura fiuxit, cf. lOS, 10 
Bo))iano)-u)n T, romanummi L, ro))ianis rell., et infra; 36, 1 drfhii non facile intellege- 
batur: deflnif rell., 37,11 disjwsifa facile in f?/.sj)OSi!Vas mutabatur ; 73,22; 88,4; 90,26; 
91, 29; 92, 26 (fasei cwn non fascitim); 108, 3; 114, 24; 1 17, 1 1 ; 118, 2; 119, 10; 124, 14: 
138,24; 139,22; 142,10 (cotxmi non cohrcercf); 142,8 si qua vel qnoquc L, qnalia qtio- 
cpic reliqui, sed coniuncta utraque scriptura qnalia vel qnoque T (v. s. 99, 19). voculam 
in reliquis omissam servant 88, 16; 128,20: 141,22, in reliquis adiectam non agnoscunt 
90,3; 122,25. 

Atque 71/ ut data opera correctus, omnino non est interpolatus nec veras scrip- 
turas solus servavit ubi extant LT\ nempe 62, 14 sfafum (M") non praetulerim tradito 
a reliquis sfafi))i. de eis autem epistularum partibus quas omittunt L et T quarumquc 
sic factum est ut integerrimam lectionem 71/ praebeat, infra dicendum est. quos (siniul 
cum III 5 — 8) cur omiserit T, quoniam in arbitrio eius positum erat, nec scimus nec 
scire laboramus; hoc tantum apparet, in y ut in (3 locos ex a suppletos extra ver- 
borum contextum positos fuisse. quos recipere noluit non ipse T, sed qui cxcmplar 
eius conscripsit. nimiruiu in T interpolationes et interpretamenta deprehenduntur per- 
multa ab 71/ aliena, quae non a librario T inventa esse loci docent quales 58, 15 



XXXVITI PRAEFATIO IN STDONIVM 

horumee ialiwn ubi Jionincc cum glossa coniunxit illc, 59,6 ubi coUoqnium convivium 
utrumquc in exemplari extitisse elucet: etiam apertius 66,8 ubi omissum QBi pcritine 
scd intcr verba recepta glossa ad i'«w«;» (quod anteccdit) adscripta: scilicct romanorum 
ih' quorum (/ourc c.rorfus cs; itcm in verborum contcxtu positum 143, 17 mons Hispanus 
ante Caljus, cf. 151, 16 T et P, in titulo III 13 adiectum fdio; 136, 5 receptum camenae, 
adscriptum Tholiac. Tigitur saeculi XII codex non ex ipso ;^ transcriptus est, ut for- 
* tasse M saeeuli X, scd cx apographo eius (e). id qui confecit homo Latine cruditus 
primum in co iudicium suum ostendit quod ex y priores plerumque scripturas recepit; 
sane non ubique. ut Jf cum L saepo solus conscntiens docet. deinde raro quidem 
sed restituir vocabuhi quaedam in integritatem, ut quae supra tetigimus 22, 17: 108, 10, 
ut 60 V. II Jiiuc pro liic posuit, 132,29 cruciarias pro crucarias. praeterea multos 
locos corrigere sibi visus est corruptos et non corruptos, ut 26, 10 conflicat scripsit pro 
forfuat (fors fuat L); 24,18 voluhHihus pro monnhilihus; 25,20 passcres pro asseres; 
41,27 nuUo — desiderato pro mdlis (sed mdli L) — desideratis; 73,5 ef pro eius; 73,22 
omittit jwssc quod imponere non debebat Luetjohanno ut et alia non debebant ab 
eodera profecta: 89,1 assecuturus pro securns; 99,23 mediatoris; 121,12 nos pro cor- 
rupto nosse; \'l^.,\(i naturaliter ^ro naturalitus; 132,1 pariter cuncta cura non probaret 
ct cunctim. denique interpolavit permulta atque ita quidem ubique ut verbum verbo 
substitueret, tradito synonymura, raro usitatura, apto ineptura apturave. sic 10,24 
co])ia pro scientia legitur, 22, 12 hcneficium pro opifcio, 27, 6 ipsum pro solum, 36, 21 
sahite pro salidationc, 36,23 qtiod pro quippe cur, 42,28 cur pro quid, 38, \b superiori 
pro citeriorc, 47, 3 erudita pro educta, 54, 4 secrcta pro mysteria, 54, 5 pauperum pro 
inopum, cf. 59, 2: 62,22.23: 68,8: 72,23; 80,26; 82,6; 85,13; 88,5; 91,8; 98,3; 
100,10; 108,15; 115,1.26; 116,7; 122,10; 128,15; 153,4; 154,14. quae maximara 
partera sola recepit T, quaedam cum Sidonianis coniunxit ut 22, 12; 116, 7; v. s. 136,5. 
() Tandera novuni exemplar, quod auctoritate sua in sequentia tempora valiturum 

esset, confecit qui ex /5 codicera d transcripsit. ille priraus locos ex a suppletos in 
ipsura epistularum contextura recepit; ille solidum carminum corpus epistulis adiunxit: 
ille denique data opcra epistulas interpolavit earaque constituit lectionem quara iden- 
tidem vocaviraus vulgarera. ad hanc igitur recensionera pertinent quos classibus 
prioribus tribus adsignavit Luetjohannus i. e. CFP et codicum Sidonianorum turba. 
atquc quod ad locos ex o suppletos pertinet, commune his libris est ut epistulae 
YII, 6. 7 incerto loco vagentur: his igitur satis certura nondum dedisse videtur 6; 
itera quod in jP et P epistula YIII, 2 in LTM^ oraissa locuni ante primam obtinuit, 
hoc quoque ei iraputamus qui in d epistulara recepit, siquideni qui C vel exemplar 
eius correxit homo interpolator (v. i.) facile ex epistulae arguraento concJudere potuit 
primum ei locum deberi; ut in illo uno epistulae YII, 10, 11 sese excipiunt, in rehquis 
A'II, 11. 10. de carminibus infra dicetur; tantura ne quis codicera T obvertat, statira 
monemus in £ non quae (i suppleverat octo carmina priora sed ex codice ad d perti- 
nente omnia viginti quattuor adsurapta esse. ad lectionem epistularum quod attinet, 
conferas quae de LMT inter se consentientibus attulimus: consentiunt contra CFP; 
item ad recensioncm d redeunt quaecumquo contra LjT vel LM in MCFP yc\ TCFP 
leguntur. siquidem dubium non est quin y ex codice d vel alio ex familia eius cor- 
recturas suas acceperit: talis recensionis d solidae et correctae scilicet apud aoquales 
posterosque auctoritas fuit, ut solebat fieri. exempla igitur interpolationis, utpote quae 
pagina quaevis suppeditet, adferre inutile est; adnotamus tantum in d quoque rainus usita- 
tas quasdam voces et locutiones raagis usitatis coramutatas esse, ut qno loci in quo loco 
versum, qua de re in qimm oh rem, cordacittis in cordicitus, halineum in halncum, cscen- 
dere in ascendere (38,16; 133,5; 57,27; 23,5; 6,22 v. s.) etc; praeterea in d quoque 
librario inscio peccata esse quaedam deinde a librariis fere servata, ut oraissum alterum 



LEONIS. XXXIX 

niniiae 18,5, sHciiii pro fucini S,"!, tj/dris pru riris 112, IT), tniitilnii pin inrifarc 144,2 
et quae eius generis sunt. 

Quod si cx uno codeniquc exemplari lcctionis vulgaris auctore C FP orip^incni 
ducere constat, nun niuUuiii rctcrre apparet quibus cognationis inodis gradibusquc iutcr 
sc coniuncti sint. ccrtum autcni est C cuni /•' artiore vinculo contincri (|uani V cuin 
altero utro, ut CF ad alreruiii codicis () aiiograi^lion (_'), ad altcrum V rcdirc vidcatur. i. 
de CFct 33,7 ubi uterque ex luvcnalis versu qui in cxcniplari atlscriptus crat Sidoni 
vcrba aliter conlocavcrunt: iteni verba transposita c. <;■. 12, 12: Ib, 11.2r>: 21, l'.l, addita 
9,24; 29, 11 (ubi pcrpendiint in C, tibi pcrdcpciidihHiit in F origiMcm coinmuncm inani- 
feste indicant), cf. 24, 19; 40,13; 57,2, omittunt cum T fxrilins 14,21: praeterea cf. 
12, 17; 27, 17; 90, 18 etc. et accedentibus codicum 31 vel T prioribus manibus secun- 
disve 14,26; 23,10; 25,20; 116,1; 122,22: 135,27; 147,5. origine igitur parcs sunt 
C et F; ut non consentiant constanter hinc fit quod utrique aliena sunt admixta; 
nimirum interpolatus est utcrque. de Ccf. 3, 8; 5,23 ubi hnius cnim interpolavit, 
8 cuius; 16,4; 24,9 pro puipuras interprctamcntum duplex; 28,11 qiiidvc pro <juid; 
28,21 lulsciscitur pro ascitur; 31,23 scaccus intcrprctatur sinistcr; 37,4 sub pro ad, 
ibid. 20 saepe pro freqtienter; 49, 26 dccorat pro colorat, 69 v. 4 apta pro acqim, cf. 
38,13; 88,4; 106,24: 110,10; 117,6; 148,1 et alia multa. verba transponit sacpe ut 
4,3.11.14 etc. interdum coniecturae sic additae, ut 17,16 cowpicrrrctur. ibidcm 
solus recte MarcelUami, reliqui Marcellaim. ct potuit sanc in ea codicum propagatione 
quam Sidonianorum fuisse demonstravimus, cx ipso a ad librum ([ucmlibct solum vcra 
scriptura hic illic permanarc; sed magis vcri simile est, in codice interpolato pracscrtim, 
et illud coniectura ortum cssc et 85,8 e conicctura etiam deletum (v. s.); nec scio an 
non rccte Luctjohannus cx C receperit 13,7 ergo pro enim, 37,1 stdjsccutorum pro 
sccuforum. adde postcrgum C 65, 6. de loco epistularum Yll, 6. 7 et 10. 11 ct YIII, 2. l 
supra diximus. practerea in eis quac ab F"F divcrsa habet, saepiuscule conscntit 
cum T ut in recta scriptura adipiscatur 27,26, cf 12,8; 19,13.14; 31,22: 54,12 
ctiaiimunc (cf. 53,23; 57,19); 56,15 proinde non proin; 69 v. 7 iUo non ipso; 119,5; 
129,8; 148,4 nondum pro nccdum; 153,24 iiivcnili pro iuvcmdi; vcrba transposita 71,7 
cf. 96, 7; raro cum M, ut 131, 16 Cil/^; intcrdum cum MT, cf. 113, 1 1 ; 131, 7 ; 144, 24; 
150,8 ct bcne servatum clicntidarum in M'TC 24,22. — codcx F ab initio lacunosus 
est i. e. ex exemplari male habito transcriptus ut L; atquc alia onmino pcricrant, ut 
2, 26—3, 4; 3, 20—26; 5, 2—7; 5,24—6, 3 etc, alia cx parte legi potcrant quac rcligiose 
refert ut 4, 12—19; 6,5—8 etc; item p. 140 v. 34 et v. 37—54 prima quacque littcra 
omissa excmplaris condicionem ob oculos ponit. accedunt turbae huic.libro propriae 
in ordinandis librorum Y. YI. YII epistulis. interpolationem loci haud pauci praeferunt, 
cf. 27,1 nm omnia pro nec cuncta (i. e. ne cuncta quidem); 41,2 indefcssius pro inde- 
fcssim; 47, 3 ubi educta non magis toleravit quam T: ipse educata, ille erudita; 48, 18 
calumpniam pro querimoniam; 60,13 formari in'0 poliri; 101,1 co mpet it ])ro suppctit; 
interpretamentum ad rpm adscriptum aliqua ex parte; formae verborum ei propriac 
composti 54, 24, ammadvcrti 112, 15 alia. ergo ex conicctura emendatum esse dicemus 
13,11 indicnsti pro indicavisti, 53,24 abnuis pro ammiis annuis (v. s.) et dubitabimus 
fidem codicis interpolati sequi cum Luetjohanno 53. 13 (ubi quod traditum est cuius 
intemeratae partes quantum spectat, a nobis in aevum percnnabuntur non intellegens F 
ad nos posuit pro a nobis). 61,32 (cf. adiiot), 62, 14 ubi soJa, 73,22 ubi posse omittit, 
non ineptum illud, hoc fere necessarium; totam sententiam 2,22.23 mterpolatam cum 
additamentis supra indicatis componemus; neque auget auctoritatem codicis quod sub- 
inde cum il/ conscntit (cf. 24, 19; 59,28; 68,3; 72,25; 82,17; 93,10; 107,3 ubi dc- 
ficit LT; 125,3); ne ei quidem loci augent quibus ad / solus accedit, ut 21,7 cum 
illo iUe omittit, 144, 20 tamcn etsi cum illo praebet pro vulgato tamefsi, ut vcl m errore 



XI. PRAEFATIO IN SIDONIVM 

solus tum /. taoit ~.'2\ (rciKifis). (M. \1 ((/Koqfic antG fioiira). nainquc ct variac scrip- 
turao istis tcinporibus intcr codic inn fainilias inccrtac vagabantur ct facilc ficri potuisse 
iain imlicavinuis nt cx a singulas scripturas in / non rcccptas vcl oblittcratas d cuni L 
scrvavcrit tpias dcindc jiractcr singulos libros ad d rcdcuntcs corrcctorcs rursus loco 
moverint. sic C' ctiain sacpius ad /. solus acccdit, cf. 88, 1 ; 98,5; 99,23; 139,14; 
115.5. plcruintpic in crroribus ct fortassc hic illic fortuito. LCF cf. 92, 4. item 
/' ad /..1/. LT. // J//' sacpiusculc unus altcrve accedit vel uterque. nec niinus P cuni Z 
(cf. 11.11: 89,23) et />J/, LT, L3IT (cf. 8,2; 12,12.16; 13,13.16; 19, 7; 25, 20; 
33.1: 31 V. IS: 65,13: 90.13: 95,5; 129,5; 135,18) talibus potissiinum locis facit 
quibus corrccturac i»ristinani lcctioncni ambiguani reddant; saepe idcni cum M (cf. 
11.17: is. 23: 30. 15: 70 V. 17: 112.9: 1 19, 2: 131, 25; 151, 9) vel T (cf. 17, 26; 32, 13; 
■16. 17: -17. S: 71. 17: 135, 4: 151, 16) vcl 3IT (cf. 21, 17; 70, 9: 73, 18) atque ita quidem 
plcrumquc. ut ubi cum J/ facit in 31 correctura comparcat (cf. Luetjohannus supra 
p. XVI) ubi cum Tfacit in P: invicem igitur semct infcccrunt isti, ceterum eo nomine 
pracdicandus est F quod interpolationem propriam non passus est. secutus eum est 
Luctjidiannus 53, 19 muUimodis pro muJtis 7)/of?/s recipiens quod iure improbavit Engel- 
brcchtus 1. s. p. 449 sq. ; nec alitcr iudicarim de 44,26 ubi ccquid nwnquamnc L3IC 
praebcnt et recte, F ne induxit, P unam litteram post ne erasit, unde nec clicuit et 
cum scqucnti vocabulo coniunxit cditor. in univcrsum autcm de d praeter consensum 
codicum CFP hoc moncndum cst, ubi P cum solo C (cf. 2, 15; 3,25 etc, 101,29 et 
102.2 nbi dcficit LT) vcl F (cf. 8, 24; 128,5; 129,13 etc. et saepe cum ilP) con- 
sentit. archetypum comnmnem S repraesentari. 

Postrcmo dc locis in L et /' (et VII, 6. 7 in P) omissis , in [3 ex a supplctis, 
adnotamus optimum eorum codicem 31 esse in quo prima manus eos adiecit; 6 autem 
has quoquc partcs intcrpolavit, 31 in his quoque deterior factus varia lcctione ex inter- 
polato libro adscripta. cf. 105,5 ubi ineptum non ignoravit J/«; ibid. 24 cincti 31^; 
106,24 muncraremur 3P; 107,28 veritafemque 31"; 111,14 qnaesumus (cf. 143,16); 
ibid. 15 ciii; 157,32 riistice 31''; oin. rcliqui; 158,23 zeusippus vero propius; 161,3 
zothccida (goth. rcU.): 162,4 si; 163 v. 23 hurdigalensihus 31" {hurdcg. relL); cf. 150, 1. 
ergo 108, 25 rccipienda videtur verborum collocatio loquar arroganterque. cetcrum 
CFF his quoque in partibus suam naturam servant, in his quoque ad M passim ac- 
ccdunt, plcrumque C (cf. 107, 7. 13; 111,14.16.18; 127,9; 158, 2; 160, 9. 22; 161, 2; 
164.13: 166.9 ctc), sacpe P (cf. 149, 12; 156,19.23; 158,3.22; 166,14; 170, 10 etc) 
et itcm P (cf. 110.21: 156.24: 161,25 etc). 

De codicibus quos praeter L3ITCFF hic illic Luctjohannus proptcr scripturas 
memorabilcs in usum vocavit (cf. 15,3; 23,16; 51,15; 73,5; 157,18; 158,24) ipse 
satis disputavit, de codicc iS^anzii et Wouwereni v, p. XXIIP) nos igitur codicum quibus 



■ Glo8.sae in Sidoni epistulas non pridcm .scrii^tao, quius cx codicc Digb. 172 suniptas in Ancc- 
• lotoruni Oxoniensium vol. I part. V \>. 27— (51 tjdidit et docto commentario instruxit liobinsonus Ellis, 
ad coius generi.s codicem pcrtineant indicare saltem intercst. atque primuni non cx codicc cum L 
cognato lenunata glos.sis praescripta esse doceant e. g. quae leguntur A. 0. j). 2H, 11 sq. cum Sid. 2, 18 
conlata, A.O. .31,24 cum S. 8,16, A. 0. 41,19 sq. (quem locum tetigit Ellisius in praef. p. X) cum 
S. 54, 2, A. 0. 57,35 ext. cum S. 135, 12 etc. deinde non cum T vel 31 (y) librum cognatione coniunc- 
tnm fais-se satin docent loci in illis omissi, in hoc servati III 3, 7 (cf. A. 0. 39,9 ct S. 42,18), VI, 12— 
VII, 5 (A. 0. p. 48— 50), VII, 6. 7. nam quod ad VIII, 2 et IX, 1 nihil adnotatur, idem accidit c. g. 
epi8tuli.s V, 2. 6. 8. 9. 15. 18; VII, 8. 11 ; VIII. 1.5; IX, 2-8. ergo quod T omittit III, 5-8 et glossac non 
extant ad III, 4. 5. 8, inde nihil est concludendum. lectio igitur quam lcmmata ostcndunt codicum est 
vnlgarinm {&), cf. A. 0. 31, 12 (S. 8, 4) ter),MS cum FP (M^T^), 32, 3 (S. 9, 13) enerms cum FM\ A. 0. 
32.24 (11,8) perimddiiam cuni CFP (31^ T^) ct quac praetcrca facili opcra congcri posunt. proprias 
codicis scripturas quasdam tetigit Gustafssonus Philol. ilundsch. V p. 1G17 sq. 



LEONIS. \\A 

utiniur cognationcm hac imaginc inlustrare satis habcbimus, cx t|ua lcgcs rccenscndarum 

cpistularum qualcs (tbscrvaiidac sint ultro cluccat. 



(( mutiltis a 




His constitutis dc carminibus recensendis multo brcvius disputari potcrit. atquc 
quae gravissima sunt iam indicavimus, 31 servasse carmina I — VIII cx a in ^i sup- 
pleta, d carmina omnia ex alio codicc (x) adsumpsissc. commemoravimus ctiam, T i. c )c 
e ct ipsum codcm dc fontc vcl potius ex d carmina cpistulis omnia adiccissc: quam- 
quam, quae est codicis condicio, sponderi non potest non cx / carmina I— YIII ad- 
sumpta ct ad arbitrium corrccta esse, deinde rcliqua cx d illis adiuncta. ncc multum 
refcrt hoc diiudicarc, siquidcm a et x ad codiccm unum cundcnujuc rcdirc manifcstc 
docent corruptelae omnibus libris communcs quas aut a librariis editorihusvc primis 
(cf. 11,59.93.327.501: Y, 16. 54S: YII. 20. 258. 31 1. 322. 348. 451) lcgimus aut a viris 
doctis cvidcntor corrcctas (cf. 11,475.537; Y, 19. 412. 594 ; Yll, 75. 185. 232. 324) aut 
emendare non valuimus ut V, 353. 496. ista dumtaxat pertinent ad carmina I — YIII; 
sed conmiode simul ostendemus ctiam carminum IX — XXIY libros non sinc causa 
ad unum cxemplar nos rettulissc. dc x igitur codice satis corrupto conferas IX, 65. 
215.260.285.295; XI, 71. 75. 124: XIII, 19; XY, 21. 44. 132. 144. 167. 175. 182; XYI, 
14. 1 13 ; XXIII, 13. 135. 207. 304. 321. 361. 389. 501 ; p. 250, 7 {Farinl pro Eamil). 

Unius igitur codicis gcrmina 31 ct /., quibus in carminibus I — YIII (nisi quod 
in 31 deest locus II, 183 — 548 ct singuli vcrsus 11,34. 56. 170 — 172: YII, 13) utimur, ut 
inter sc comparemus, obitcr pcrlustranti adnotationem nostram apparcbit 31 intc- 
griorem quam x Icctioncm scrvasse. quod quoniam gravc cst ut cxcmplis compro- 
bemus, vide 1,25 ubi Victore F cuius cxemplar cx 31 correctum est (cf. 1,9. 13. 15. 
27: II. 2. 10. 37. 51. 105. 161 etc.) ex correctura praebet, doctore propter nomcn non 
intellectum intcrpohitura est in reliquis (etiam P"), tantum 31 pristinum servavit 
victurc. lY tit. domno iniperatori vel dno impcratori C et P habcnt, omittunt T et F, 
sed unus 31 tenuit DN i. e. D. N. imjieratori. Y, 101 ubi pro xyraeterea non intellecto 
reliqui interpolarunt praetura, recentiores versum plane ad arbitrium conformarunt. 
YII, 74 sq. Indorum Ganges, Colchornm PJiasis, Araxcs Armcniae, Ger Aethiopum 
Tanaisque Gctarum Sirmondus et Mohrius rcstituerunt: pro armeniae gcr unus J/leniter 
corruptum armentaeger habet, reliqui inepte interpolatum armeniae tagus. v. 99 Saj)or 
nomen 31 servat, reliqui pavor substitucrunt. v. 336 nutanti non vulgari notione usur- 
patum est: codices praeter 31 in interpolato cunctanti consentiunt. conferas praeterea 
II, 115. (178); V, 65. 94. 152. 167. 169. 180. (194. 204). 210. 212. 255. 288. 378. 447. 510; 
VII, 21. 126. 128. 214. 230. 441. 446. 572; YIII, 16. non certum est iudicium de Y, 396. 
508.537.546: YII, 589 et similibus locis, nam ne 31 quidem propria interpolatione 
immunem esse loci docent quales Y, 15. 369; Y"II, 60 (vcniens pro Veiens, reliqui vegens). 
213.294.386, cf. Y, 518; YII, 127. 185. ceterum carmina non ut cpistulae data opera 

SlDONIUS. f 



M.ll PRAEFATIO IN SIDONIVM 

ox altcrius ordinis codioc corrccta siint, scd passini, ncc dubitandum quin pristina 
lectio hic illic cvanucrit. cf. Y, 01. iti7. mcniorahilis quibusdam in rebus est ortbo- 
graphia codicis. unus ubique nominum gcntilium gcnctivum in — / terminat, reliqui 
fcrc ubique in —li: Casshjuc lY, 9, Properti IX, 2Qd, cf. Y, 321. 322; YII, 65. 104. 105. 
525 ctc. et post carmen octavum — // XY, 118; XYI, 110. 115; XXII, 194 etc. unus 
tradit poph's\,2A4 {pojihw veW.), dissicii Y^ 4\S (disicit) quod recipiendum erat (cf. 
nunc Engclbrcclitus 1. s. p. 523 sq.), Appenn(in)us Y, 444, Suehtis M"" Y, 474, cotibus 
Y, 493; Chohoh II. 158 (ch'id)oh) et sic omnes XXIII, 103, cf. XY, 45 et nomina bar- 
bara Y. 109. 354; YII, 220. 302; XXIII, 72. ut in genetivis in perfecto apparet simplcx i: 
perii YII. 110, ^)^';/// rell. ; cum scribendi genere in L observato concinit quod YIII, 14 
pro coiiftwptu praebet cuteni tu i. e. contemtu. hoc autem loco multisque aliis ipsae 
corruptclac fidcm codicis probant et ex vetusto exemplari originem nullo fuco ob- 
scuratam: scilicct vocabula sacpissime ita separat ut a librario nihil intellectum esse 
in propatulo sit, cf. II, 73. 79. 102. 162; Y, 61. 133. 175.211.246.271.272.323.342.418. 
450. 495. 5IS: YII, 213. 290. 368. 456. 488. 496. 563 etc. aliud frequens est corruptelae 
genus. ut syllabas omittat truncasque ponat voculas, cf. II, 78; YII, 81. 291. 368. 405 
ct multa. 

Lectionem igitur codicis M si cum x comparamus, correcta et laevigata in hoc 
videmus Sidoni carmina tradi; quamquam 6 ea ut epistulas data opera interpolasse 
non cst veri simile, siquidem tot corruptelas facile tollendas non fuisset relicturus. 
sed quoniam carminum IX — XXIY lectio solo x nititur, multum interesse videtur scire 
qui codiccs ab eo pcndcntes propius ad Jf accedant in parte carminum ab eo servata. 
atque de T primum quaeremus, qui utrum ex y an ex x octo priora carmina acceperit 
non constare diximus. atque sunt quae cum 31 artam adfinitatem probare videantur, 
ut vel in corruptelis lenibus consensus Y, 247. 411. 563; YII, 70. 96. 263, vel in vera 
lectione ut Y, 108 cum tractihus, 209 Arax Vacalis, YII, 67 om. et, vel in nominibus 
scribendis ut II, 177 crisippus non cliroesippus, 111,8 rimcerote non -onte (cf. IX, 343), 
Y, 452 xerses (cf. IX, 41). ad corruptelas communes accedit Y, 541 ubi quod T" pro 
scalptoque fhiento praebet scalptoque caltoc sic ortum est, ut correctura in e superscripta 
a T reciperetur; nam scaltoque fluento in M legitur, item in e scriptum fuisse scaltoq. 
fhiento, supra positum scalptoque quod in T nomen fJiiento expulerit clarum est; certe 
non veri simile scaltoque corrigendi causa adscriptum essc. haec et talia ad eundem 
fontem hic quoque 31 et T revocant. quamquam data opera correctus erat e ut in 
epistulis et carmina ut opistulae ad arbitrium interpolata (cf. II, 128. 211. 239. 405. 449. 
480; Y. 6. 63. 167. 180. 222; YII, 84. 290. 426. 500; XY, 128; XXII, 104. 258). sic ne 
ea quidem quae solus recte praebet ut (ubi ilf praesto est) YII, 313. 593; YIII, 7 vel 
in posteriore carminum parte IX, 194.267. 329; XXII, 106. 193; XXIII, 207 fidem 
vetustatis habent; taraen quae a reliquis discedens sine suspicione interpolationis 
praebet sane accurate sunt expendenda, ut IX, 100; XIII, 12 (cf. XY, 143); XY, 34. 132. 

E codicum numero ex d oriundorum P (qui omittit YII, 137—600) lectionem 
praebere plerumque secundum 31 correctam iam indicavimus. praeterea non saepe 
memorabilis cum J/consensus apparet, ut Y, 590 miram synizesin in vesties (sic ^''CF) 
non agnoscens i extrivit uterque; cf. YI, 17 et alia quae non multum probant. solus 
recte Bonifatium non Bonifacium IX, 279. codicem quod scimus interpolationem non 
tulisse (et rara interpolatio qualis Y, 464), momentum habct cius cum T in corruptelis 
consensus qui saltem inde a carmine nono de communi origine dubitationem non ad- 
raittit. ef. II. 46. 291.506; Y, 257; IX, 115. 141. 292. 313. 327; XY, 14. 22. 195; XYI, 90. 
118; XXII. 158: XXIII, 172. 469; XXI Y, 61. de 3ITP cf. YI, 20 alia. 

C et F noviraus coramunis archetypi germina sed propria interpolatione utrum- 
que infectum. de consensu vide quae attulimus de TP et MTP, adde YII, 238; XY, 6. 



LEONIS. XLIII 

195; XXII, 33; XXTII, 351. utorque soliis et contra 3f et postquam dcfecit recta non 
pauca praebent: 6' plura, cf. II, 179 /w, YI, 30 docuit, Vll, IGO ac totmn, 297 dcfcsm et 
inde a carmine nono IX, 165 rabidum, XI, 32 huic, XIII. 1 rauca, XIV, 12 circo, XV, 20 
Adamistor, 33 Pallas protraxit, 106 «rW, I5'l contin(jat, \X\l, 4H demissa, XXIII, 187 
fontihus, 2H) aptior, 421 Trimicris (incerta verborum positio VII, 54), quao tantum n<»n 
omnia (excipicndum videtur XY, 33) eius generis sunt ut lector attentus nec indoctus 
illo tempore invenire potuerit; F pauciora, vide II, 284 acie (deest il/), YII, 54 /i</;//r/^ 
160 sint, 262 om. ct, 440 ubi FaUantis in F legi adnotare negleximus: dc quibus 
idem quod de C dicendum , praesertim cum nec C noc F eis loois (|uibus ^[ intcgri- 
tatem suam ostondit cum eo facere soleant (de il/C cf. Y, 123. 178. 226 et VII, 295. 
405.546, dc J//^ V, 522 et Y, 467; YII, 142. 407) et intorpolatio pn.pria in carminibus 
quoquc fidem utriquo dotraliat: de C cf. V, 87 verba metrica dc rationc aliter conlocata, 
A^II, 546 mihi subdere teque loco corrupto, IX, 173 Bidonem, XY, 34 siqrra pro supcr 
prosodiac causa, XY, 144 ncsci (i. e. ncscit) pro vestit et intorprotamonta Y, 154; XIII, 4 sq. 
alia quao intcrpolatoris doctrinam inlustrant; de i'' cf. 1,21 divesque correctio metrica 
(cf. YII, 262), 11,416 plausantc, Y, 402 explicat, YII, 117 tua Gallia mittat, 314 im- 
periumque correctio metrica, 322 socerum, 355 gcnus vidgus coniunctum, intcrpretamen- 
tum scilicet ex archetypo, ut loco magis memorabili XY, 132 ubi (jlauco docta inter- 
polatio est ex Yergilio sumpta, sane non illuc rodit patrio et j)rt^/7W (p)atrio T, jjatruo 
CP, glauco patruo F). 

In universum igitur archetypi d lectio certius repraesentatur consensu codicum 
TP quam CF. quamquam frequenter accidit ut cum T consentiat C (cf. Y, 383: 
YII, 144; XXIIL 376: MTC cf. Y, 573 3IT^C^; YII, 238 3ITC''; YII, 262) vel F (cf. 
Y, 116.133; YII, 48. 405.546 partim recte contra M ut primo loco, partim intorpolate 
ut postromo vol corrupto; inde a nono carniino IX, 37. 264. 289; X, 12; XI, 4; XXII, 
95) aut cum P consontiat C (cf. II, 262. 350; YI, 35; XYII, 2; XXIII, 36 adnotationis 
in C comparentis non expletae in P vestigia; v. s. TF; MCP cf. praeterea II, 156) 
vel F (cf. XI, 118; XY, 34. 74. 119; XYI, 15 et supra TC): id quod non miramur in 
codicibus quos correcturis in vicem semet infecisse intelleximus. 

Itaque de carminibus recensendis haec lex valet ut in octo prioribus J/superiorem 
locum toneat, licet z non nihil valere loci passim a nobis adlati satis docoant; inde 
a carmine nono restituonda sunt unius ad quem omnes redeunt codicis tostimonia. 
quem emendare studuerunt ante nostrorum temporum viros doctos codicum e CF 
auctores aliorumque de quibus conferas Y, 101 et p. 244, 9. atque ut supra codicum 
epistolicorum, tandem eorum qui carmina servarunt stirpem per saecula propagatam 
hoc stemmate, in quo ambigua prioris partis libri /' origo notabitur, indicabimus: 



ff I-VIII X I-XXIV 



,d\ 



e^ 



^C 



T P / \ 
C F 



Deniquo communicandum est cum lectoribus, Luetjohannum eatenus imperfectam 
reliquisse adnotationem , ut in eam nondum rettulisset variam lectionem codicum T 

f* 



XLIV PRAEFATIO IN SIDONIVM 

ot F ad oarmina pertinenteni. liano igitur ut supplevimus, recidimus ex carminum 
adnotatione disoropantias orlliographioas praoter meniorabilia quaedam atque scripturae 
compondia solvimus: nimiruni dosiderio eorum qui ipsam codicum imaginem ante 
ooulos sibi poni cupiunt, epistularum adnotatio abunde visa est satisfecisse. 

RosTOCnii. 

Fridericus Leo. 



Ad vitani Sidonii onarrandam praeter scripta ipsius adiumenta habemus tria, 
opitaphium ot (piao do eo scripserunt Gennadius et Gregorius Turonensis. Ea ap- 
posuimns. 

1. Epitaphium mcdio aovo, ut videtur, descriptum ex lapide fortasse in ecclesia 
(|uadani apud Arvernos exposito, nobis traditum uno codice olim Cluniacensi, hodie 
Matritensi saec. X vel XI. odidit ex codice eo a Pithoeo acceptum primus Scaliger 
(de emend. temp. Lugduni 150S p. 576 = ed. Genev. 1629 p. 614), repetiverunt multi, 
quos enumerat Loblant inscr. chretiennes de la Gaule vol. 1. n. 562. Ad codicem illum, 
nobis C descriptum legitur supra p. YJ sub titulo eplthaplihim Sidonii: 

Sanctis contiyuHS sacroqiie patri 

vivit sie meritis ApoUinaris 

iUustris tittdis, potens honore, 

rector militiae forique iudex. 

Mundi inter tumidas quietus undas 

causarum moderans suhinde motus 

leges harharico dedit furori, 

discordantihus inter arma regnis 

pacem consilio reduxit amplo. 

Haec inter tamen et philosopliando 

scripsit perpetuis Jtahenda saeclis. 

Et post talia dona Gratiarum 

summi pontificis sedens cathedram. 

mundanos sid)oli refudit actus. 

Quisque hie cum lacrimis deum rogahis, 

dextrum funde preces super sepulcrum : 

nuUi incognitus et legendus orhi 

illic Sidonitis tihi invocetur. 
XII kl. Septonhres Zenone imperatore. 

2. Gennadius, presbyter Massiliensis saeculo quinto excunte, vel potius qui libellum 
eius interpolavit c. 92 (habet lioc caput in plerisque libris omissum codex Parisinus 
n. 12161 saec. YII) sic scribit: 

Sidonius Arvernoriim episcopus scripsit varia et grata opuscula et sa,nae doctrinae, 
homo siquidem tam divinis quam humanis ad integrum imhutus acerqtie ingenio. 
scripsit ad diversos diverso metro vel prosa compositum epistularum insigne volumen, 
In quo quid in litteris posset ostendit. verum in CJiristiano vigore poUens etiam 
inter harharae ferocitatis duritiam, quae eo temp)ore GaUos oppresserat, catholicus 
jxiter et doctor hahetur insignis. floruit ea tempestate, qua Leo et Zeno Romanis 
imperohnnt. 



MOMMSENI. 



XLV 



3. Gregorius Turonensis in historiae Francorum absolutae anno 594 lihro secundo 
c. 21 — 23 haec narrat de Sidonio: 

Quo (Eparchio episcopo apud Arvcrnos) mnirante Sidonius rx pmrfccto suhsti- 
tuitur, vir sccundum saccuU dignitatem nobilissimus et dc primis Galliarum snui- 
torihns, Ud ut fiJiam sihi Ariti imprratoris in matrimonio sociaret . . . (c. 22) Sanctus 
vrro Sidonius tantae facundiac rrat, ut plcrumjur ex improinso lurulcntissimc 
quae voluisset, mdla ohsistcnte moru, compomrct. Contiyit autcm (juadam dir, 
ut ad frstivitatcm hasilicar mmiasterii, cui su^mi mcminimus, invitatus accrderrt, 
ahlatoqur sihi nequiter lihello }>'')' (jucm sacrosaticta sollemnia a;/crr consuerrrat, ita 
paratus a trmjwre cimctum fcstivitatis ojms cxplicuit, ut ah omnilnis miraretur, nec 
jmtaretur a,h adstantihus ihidem homdnem locutum fuisse , sed anqrlutti. Quod in 
jyraefatione lihri, quem de missis ab eo comjtositis coniunximus, jtlrnius dcclaravi- 
mus. Ciim autem esset maynificar sanctitatis atqur, ut diximus, ex senatorihus 
primis, plerumque nesciente coniuge vasa argentea auferebat a domo ct j}aujm-ilms 
crogahat. Quod illa cutn cognoscrret, scandali.mhatur in cum, srd tamcn dato cgenis 
pretio sjtecics domi rrstifuchat. (c. 23) Cumque ad officium dominicum fuissct manci- 
patum et sanctam ageref in saecido vitam, surrexerunt contra eum duo jn-esbiteri, et 
ahlatatti ri ottmrtn potesfafcm a rebus ecclesiac, artum ei victum et tenuem rdinqucntes, 
ad sumtimm cum contumcliatn rcdegerunt. Sed non longi tcmjwris sjmtio inultam eius 
iniuriam divina voluit sustinere clementia. Nam unus ex his nequissitnis ct itulignum 
dici presbiteris, cum anfe noctem minatus fuisset eum de ecclesia velle extraherc, 
signum ad matufinis audicns fuisse comtnofutn, fervcns fellc contra sanctutn dei, sur- 
rcxit, hoc iniquo cordc cxj)lerc cogitans, quod die jtraeccdenfc tracfaverat. Ingrcssiis 
autetn in secessum suum, dum ventrem purgare nitifur, sjnritum exhaluvit. Exspectat 
umeum {inferim Leo) jmer aforis cum cereo dottiinutn rgressurutn. latnqur advenrrat 
lux, et safelles eius, id est rdius jyrrshifer, mittit mmtium, dicens: 'Veni, nc tarderis, 
ut quae nobis die hesterna convenit, jmriter exp)leamus\ Sed cum responsa dare differrrt 
exanimis, clevafo puer velo ostii repjierif dominutn sujtcr selhda secessi defunctum. 
TJnde indidjifafutn est non minoris criminis hunc reimi csse, quam Arrium illum, 
cui similiter in secessum fuerunt interna deposita per partis inferioris egestum, quia 
nec istud sinc haeresi jwtest accipi, ut in ecclesiam non obaudiatur sacerdos dei, 
cui ad jjasccndimi oves commissac simf, et ille se ingerat jiofesfati, cui nccjue a deo 
nrqne ab hotninihus cdiquid esf cottmiissimi. Dehinc heatus saccrdos, tmo adhuc 
manente nihilominus inimico, suae rcsfituitiir jwtestati. Facttmi est autem jwst 
haec, uf accedcnfe febre acgrofare cocjnssef. Qui rogat siios, nf eimi in ecclcsiam 
fcrrent. Cimique illuc inlafus fuisset, conveniebcmf ad eimi mulfifudo virorutn ac 
mulierimi, simtdque etiam ct infantium plangenfiimi atque dicenfiimi: 'Cur nos 
deseris, pasfor bone, vel cui nos quasi otjihanos dcrelinquis? Nuttiquid rrit nobis 
post fransifimi tuimi vifa? Ntmiquid erif jjosimodum qui nos sajnenfiae salc condiat 
aut ad dominici nominis timorem talem prudentiae ratione redarguat?' Haec ct 
Jiis sitnilia jwjmlis cimi magno flefu dicenfibus t(mdem sacerdos spirifu in se sancfo 
infhienfe resjmidit: 'Nolife timere, o jjoptdi, ecce frafer meus Ajn-uncuhis vivit, 
et ipse erit sacerdos vester\ Qui non infelligentes , jmtabcmt etmi loqui aliquid in 
cxfasi. Quo migranfe jjresbifer ille nequam, cdter ex duobus qui remanserat, jnotinus 
omncm facidfatctti ccclesiae, fimiqucmi si icmi episcojms esset, inhians cupidifate 
praeoccwpat diccns: 'Tcmdem resjjcxif in mc deus, cognoscens me iusfioretn esse 
Sidonio, largifiisque esf miJii hanc jwtestatem\ Cuttique jter fofcmi urbem superbus 
fertur, advenienfe die dominico , qui imminebaf jwst frcmsifutn sancfi viri, prae- 
parafo epido, iussif cunctos cives in domo ecclesiae invifari, desjtecfisque seniorilnis 
jnitnus rccuitdjif in foro. Cui oblafimi jtincerna jwculum aif: 'Domine mi, vidi 



v;, VI PRAEFATIO IN SIDONIVM 

somniKtn. qucni si pmiiiffis rdirrDii. Vidcham hac nocte dominica, et ecce erat domus 
mtujna. rf in domo rraf fhronns 2^osifus, in quo quasi iudex residehat cunctis 
potesiutc pravfifanfior . rui adsisfrhanf multi sacerdotum in albis vestihus, sed et 
promiscuac populorum turhae ralde innumerahiles. Verum cum haec fre^ndus con- 
trmplarrr, ron.^pirio rminus intcr eos heatum adstare Sidoniuni, et cum preshitero 
illo fihi carissimo. qui antc hos paucos annos de hoc mundo migravit, attentr liti- 
-qanicm. Quo dvrirto iuhet rcx ut in imis carceris angustiis rctrudatur; ahlatoque 
isto routra fr ifcruni suggerit , dicens te in eo scelere, propter quod prior ille 
damnatus fucrat. fuissc participem. Verum uhi iudex, quem ad te transmiUeret, 
soUiritr corpit inquirrrr, rgo me inter reliquos occtdere coepi et a tergo steti, tractans 
apud mrmrfijisum, iw fortr ego, qui notus sum homini, mittar. Dum haec mecum 
tacitus rolrrrrm. amotis omnihus remansi solus in pid)lico vocatusque a iudice 
propius accedo. Cuius virtutcm afquc splendorem contuens, coepi hehes effectus titu- 
harc prae metu. Et ille: 'JSfe timeas, puer\ inquit, 'sed vade, dic x)reshitero ilU: Veni 
ad respomJendam causam, quia Sidonius te accersiri deprecatus est. Tu vero ne 
moram facias ad eundum, quia suh grandi testificatione mihi praecepit rex ille 
hacc loqui, diccns: Si tacueris, morte pessima morieris\ Haec eo loquente exter- 
ritus preshiter elapsum de manu calicem reddidit spiritum, ac de recid)itu ahlatus 
mortuus sepuJfurae nuindatus est, ^wsscssurus infernum cum sateUite suo. Tale 
iudicium super contumaccs clericos dominus in hunc mundum praetidit, ut unus 
Arrii sortirctur mortem, alius tamquam Simon magus apostoU sancti oratione ab 
excelsa arce siq)erhiae praeceps aUideretur. Qui non amhiguntur pariter possidere 
tnrtarum, qui sinml egerunt nequiter contra sanctum episcopum suum. Interea 
cum iam trrror Francorum resonaret in his partihus et omnes eos amorc desi- 
derabiU cuperent regnare, sanctus Apruncidus Lingonicae civitatis episcopus apud 
Burgondiones coepit haheri suspectus. Cumque odium de die in diem cresceret, 
iussum est, ut clam gladio feriretur. Quo ad eum perlato nuntio nocte a castro 
lyivionensi po' murum demissus Arvernos advenit ihique iuxta vcrhum domini, 
quod posuit in ore sancti Sidonii, utidecimus datur episcopus. 



lusta nomina auctoris fuerunt C. SoUius Modestus ApoUinaris, ad quae accedit 
signuni Sidonius. Scilicet epistulis praescriptum subscriptumve est et in optimo libro 
L et fere in reliquis G. SoUius ApoUinaris Sidonius, carmini quarto panegyrico in 
Maiorianum. quod solum ex carminibus nomen auctoris plenum habet (scilicet praeter- 
missis carminum subscriptionibus ad libros epistularum interpolatis), SoUius Modestus 
ApoUiiuiris Sidonius; ipse carminis IX principio inseruit vocabula sua sic: SoUius Apol- 
Unaris Sidonius. A Mamerto Claudiano, qui ei inscripsit librum dc statu animae, appel- 
latur et in praefatione et in operis exordio SoUius Sidonius, SoUius autem passim tam 
ab aliis quam a se ipso (15,3. 19,11. 91, 12. 169 v. 16. c. XXIII, 28), item a Ruricio 
in epistula 1. II ep. 26 (p. 332, 32) scripta ad filium Sidonii neque alitcr ab Avito 
Viennensi ep. 51 (45 j et a Gregorio Turonensi (hist. Fr. 4, 12 et in libello de vir- 
tutibus sancti luliani c. 2) SoUius noster. Signo solo et in epistularum inscriptionibus 
utitur et appellatur eo 53, 15. 115, 11. c. XII, 25, et ita dicitur ab iisdem Ruricio in 
epistulis ad ipsum datis 1. I, ep, 8. 9. 16 et ab Avito ep. 43 (38). 51 (45) itemque passim 
a Gregorio Turonensi. — Praenomen igitur servarunt epistularum subscriptio et Clau- 
dianus. cognomen Modesti sola subscriptio panegyrici; neque enim dubium est in 
librum C, qui item in epistularum subscriptione id ante Apollinaris collocarc solet, in- 
latum esse interpolatione. 



MOMMSENI. XI. VII 

Stemnia Sidonii talc fero adunibrari potest ; 

. . . luilitiivit iii l*iilatii> 
ApDlliiiaris |)ni*'l'. |iract. tiallianiiii 



proconsul Magims cos. a. ItiO. lilius riliiis tllius praef. prnet. (ialliaruin a. 4-l!l .\viiiis iiii|i. a I.'m 



Cainillus Magnus rrulms > iMilalia f C. Snllins Apnllinaris Sidniiiiis > ra|iiaiiilla Agrimla l"-i-<licius 

Kelix 

Secuiidus? ' 



KoBcia Apulliiiaris -j Placidina 

ArcadiuK 

Leontius --- Tlacidina 
episc. Burdi- 
galensis. 

Scilicet Sidonius Gallus (C. XVII, 14) Lugdunonsis (v. ind. s. v.) faiuilia ortua est 
ut non vetusta, ita illa aetate splendida: vir dicitur Gregorio iiist. Franc. 2. 21 s<(nn- 
dum saccnli difjnifdfon nohilissinin.s ct dc primis G(dli<tr srnatoribus, et ipse veretur no 
adversarii sibi obiciant natalihus se tnrgere (115,13). Meminit proavi l.29sic: patrr 
socer avus proavus prarfrrftiris n rhauis 2>rarfori(uiisfjue, nnigistrriis Palatinis )nilifarihus(jHc 
micurrurd. Avus Apoliinaris noniine pracfectus praetorio Galliarum fuit (47, 1 1 seq.) 
sepultus prope Lugdunum ut videtur in via qua itur ad Arvernos (1. c.) : incidit is in 
tempora usurpatorum Constantini a. 407 — 411 et lovini a. 411 — 413 subiitque eorum 
pericula (84, 11). Is primus in ea domo Christianus fuit (48 v. 11). Ei fuerunt praeter 
filias (quac sunt amitac liliac Sidonii memoratae 89, 16) non minus tres filii (48 v. I). 
in his Sidonii nostri pater. Eius nomcn ignoratur, tribunus et notarius fuit imperante 
Honorio (84. 16), id est ante a, 423, deinde sub Yalcntiniano III a. 448 et 449 prae- 
fectus praetorio Galliarum (84, 18. 131. 2; cf. II, 15: jn-arfrctoriis ixdrihus; 81, 14: 
familiam nostram praefectoriam naticti). Per uxorem, quae videtur csse avia filiae 
Sidonii memorata loco supra citato una cum amitis, iunctus erat familiae Avitorum 
(39,3) civium Arvernorum (Gregorius Tur. hist. Fr. 2, 11), quae postea Galiis im- 
peratorem dedit. 

Ipse Sidonius natus est nonis Novembribus (C. XX) c. a. 430 — 433, siquideni 
a. 449, quo tempore pater pracfectus praetorio Galliam rexit, nujwr ex jnicro gram- 
maticorum et rhetorum Gallicanorum scholas frcquentabat (131, 2). Romam enim apparet 
eum non vidisse nisi studiis absolutis. Aequalcs et condiscipuli ei fucrunt itemque san- 
guine vcl affinitate coniuncti Avitus postea Augustus et Magni consulis filii duo Felix 
et Probus, magistri nominantur Eusebius et Iloenius. Mox cum uxorem duxisset 
Papianillam filiam Aviti illius eiusque mulieris, ad quam pertinct quae commemoratur 
135, 12 socrualis Jicreditas^), illius imperatoris creati in Gallia a. 455 partes sccutus 
est et una cum eo Rojnam venit, ubi Iv. lan. a. 456 consulcm eum ct principem in 
senatu celebravit recitato qui superest panegyrico (C. YI. VII). Dcinde cum soccr 



*) Quod legitur 1. c: nealum quwquain de hereditate soa'uaU vel in nsum tcrtiae xub pretio 
medietatis accepi sic videtur accipiendum Sidonio sub condicione, ut rerum hereditariarum partem 
dimidiam cevto pretio heredibus institutis dato suam faceret, bonorum tertiae partis usum fructum 
relictum esse, pretium euui solvisse, sed adhuc neque empta sibi tradita esse neque datum sibi usum 
fructum percepisse. Gauppius {die fferman. Ansiedlungen p. 398) locum accipit de tertiatione Gothica parum 
probabiliter; nam Avlti uxorera verisimile est praedia habuisse Arvernis, neque quo tempore illa decessit, 
Gothos ea regione potitos esse. Denique tertiatione admissa locus obscuras non magis intellegitur. 



Xi.vill PRAEFATIO IN SIDONIVM 

aurumno oius anni Plaoentiac a Kicimere rcgno exutus esset, successori oius imp. 
Maioriano quodamniodo obstiterit necesse cst; nam cum is a. 458 exeunto in Galliam 
vonit, ab oo Sidonius voniam impetravit (C. IV, 1 1 seq. V, 596) eumque fine anni etiam 
tum oonsulom Lui^duni ;^0. V. 576) oelebravit panegyrico altcro qui item aetatem tulit 
(C. IV. V). Idcni ouin a. 461 donuo in Galliam venisset, Arelate Sidonius apud eum 
conavit (^17. 26 soq.). Ad hacc tcmpora pertinet et quod ipse ait iuvenem se rebus 
administrandis vaoavisso (30. 5; cf. inrcnis niilifansquc 16, 14; reccns commilitium 16,26; 
vttus commilitium 44. 5) et quod in opitaphio appellatur rector militiae, scilicet tribunus 
vol dux. ot quod faotus ost praefectus practorio Galliarum (66, 9. 20), quo referri 
potorit quod ost in cpitaphio fori iudcx. Quod a. 461 a Maioriano compellatur voca- 
bulo comitis (19. I h. co significatur opinor non ccrtum quoddam officium, sed honor 
por gradus communis iis qui ad principis aulam pcrtinebant. Interfecto Maioriano 
ipso anno 461 dic Aug. 2. itcm successore eius Scvero a. 465, Anthemius imperator 
crcatus a. 167 tortius fuit. qucm codcm anno Romam ab eo accitus (6, 14) fasces tol- 
lontcm primo dic a. 468 celcbraret carmine adhuc scrvato (15,4. C. I. II). Eodem anno 
praofectus urbi Romae factus est (15, 8. 20. 171 v.30) et circa idem tempus, ut videtur, 
patricius quoque (89, 14; pracfcctorio patricio doctissimo et optimo viro Sollio Sidonio 
Chnidianus scripsit cpistulam praemissam libris de statu animae); in summa dignitatum 
insigiiis. ut ipse ait (1 15, 13) et talia adsecutus, ut quamquam ipse ad consulatum non 
pcrvcnit, cum liberis speraret (89, 14). Degebat autem Sidonius eo tempore Lugduni 
(152. 9|. ubi fuit non solum, ut vidimus, a. 458 exeunte, sed item cum scripsit carmen 
ad Maiorianum XIII itemque inde Romam abiit a. 467 (6, 13, 13,7). Sed Arvernos 
quoquc uxoris domicilium eum saepe adiisse narratio ad Maioriani tempora spectans 
(17.6) declarat, ut iam tum quodammodo civis Arvernus esset (16, 27; cf. C. XVII, 20). 
Paullo post iuvenis adhuc (112,4) clericus factus (115, 11) praepositus est ecclesiae 
Arvornae (39. 10) episcopus provincialis (113,30) sub metropolitano Aquitanicae primae 
13iturigensi. id quod epitaphium quoque adstruit et Gennadius et Gregorius; indeque 
papam oum appellat j\Iamertus in epistuhi ci inscripta 53, 15. Clerici condicionem me- 
morat primum 39. 10 et deinceps sacpissime (57,26, 61,20. 64,13. 66, 10. 73,10.14. 
80.2. 111.31. 112.14. 171 V. 55 cct.). Clericalis tirocinii meminit 99,7, novae pro- 
fcssionis :)l.'2ij: nam divorsum est quod lcgitur 150,19 novus clericus, 2)eccator antiquus. 
Saeculum cum cum sacerdotio comnmtasse post a. 468 ex supra dictis colligitur; itaque 
tcmporc dignitatis eum praecessit Leontius episcopus creatus a. 462 (96, 23). Cum 
cpiscopus nupcr factus ad Lupum scripserit in cathedra Tricassensi per annos XLV 
scdentera. quo videtur significari annus 470 vel 471 (v. Lupus), saccrdotium nactus 
videtur esse a. 469 vel 470, Quocum convenit, quod ait 162, 6. 14 ah cxordio religiosae 
jnofcssionis a carminibus pangcndis abstinuisse se nequc eius generis quicquam edidisse 
pcr tres olympiadcs; scihcet panegyricum in Anthemium edidit a. 468 neque uHum 
intcr carmina eius invenitur, quod recentioris originis indicia prae se ferat. Convenit 
deniquc aetas filii, ad quem datae epistulae circa idem tempus incipiunt puerum ctiamtum 
(49, I). — Sidonius episcopus et uxoris frater Ecdicius (vidc s. v.) postquam per 
aliquot annos Arvernorum oppidum solum reliquum Romanis in provincia Aquitanica 
prima contra Gotbos defenderunt, Ecdicius captus est ab Euricho a. c. 475, Sidonius in 
exilium missus aliquamdiu custoditus cst Livianis (127,18; cf. 24) ncque inde dimissus 
statim ut rediret in patriam impetravit, sed 'per officii imaginem' (151,18) aliquamdiu 
cxtra patriam retentus est, Tolosae opinor in comitatu Eurici regis (136, 17), deinde 
Burdigalae. Ad haec videtur respicerc epitaphium ubi ait: mundi inter tumidas quictus 
undas causarum moderans sid/nide motus leges burharico dedit furori; discordantibus inter 
arma rcgnis pacein consilio reduxit amph ; quibuscum componenda sunt quae ipse narrat 
dc Eurico tractante cum Byzantiis ct Francis (128, 7j et etiam magis quod ait 151, 16: 



MOMMSENI. XLIX 

focdera statuta rcgmrum sesc inviccni aemidimtium hoc tcmjwrc dcnuo pcr con(cn(ioncs 
discordiosas ancipitia rcddi. Post longas nioras tsuuloni rodiit Arvernos (170, U)) et 
saccrdotii officiis dcnuo fungi cocpit; dc litigiis autcni cius cuni clcricis quac Grcgorius 
rcfert parum crcdibilia, cx cpistulis luccm non accipiunt. — Scd hacc mclius intel- 
lcgcntur cx conspectu quem subieci epistularum editarum pcr gradus ita, ut iis ducibus 
auctoris vices ab a. fcre 467 ali(|uatcnus pcrscqui possimus. lam cum. ut supra 
rettulimus, iu ultimi libri ep. 12 carmina nulla scribat so cdidisse pcr trcs olympiados. 
Anthcmium autcm carmine celebrarit k. lan. a. IGS. ducimur ita ad a. fcrc 17U. Siiiii- 
liter in ciusdcm hbri epistula nona anni numcrantur viginti a Maioriano occiso a. KH. 
Utraquc cpistula cuni intcr ultimas sit quas habomus a Sidonio conscriptas nc(iu(; iii 
eiusmodi indicationibus nimis anxia computationc utendum sit, rccte convcnit dics non 
tam mortis quam depositionis cpitapliio subscriptus XII kaJ. Scptonhres Zcnonc imprra- 
torc, qui est Aug. 21 a. 479; quamquam extrenmm vocabulum non rcctc sc habct 
scribcndumque fuit Zenoiic Augusto (itcrum) comidc similiterve. Eo ipso dic Claro- 
montana ecclesia ferias in Sidonii honorem celcbrarc solct, quamquam martyrologia 
Ilomana eas adscribunt ad dicm Aug. 23 vcl 24 (Tillcmont mcm. cccl. 16 p. 274). Ita 
dicni obiit nondum (]uinquagenarius, idque aptum est iis quae de aetate sua postrcmis 
libris inseruit (adhtcc aevo viridis 130, 20; in annis iam senectutis initia indsantihus 84, 20; 
sc^iectutis propiorc meta 171 v. 45). 

Uxorem Sidonius duxit unam (116, 3) Papianillam (v. ind.) Arvernam Aviti, ut 
diximus, postca xVugusti filiam, quae postquam maritus cpiscopus factus est sccundum 
regulas pro sorore cum co vixit (89, 7 cum adn. Sirmondi). Susccpit ab ea libcros 
(89,13), scilicet filium Apollinarcm ct filiam, sivc cae filiac fuerunt, Ilosciam Sevc- 
rianam Alcimam (v. ind. s. v. Roscia). Natalis scxtus decimus 'nostrorum' cclcbrandus 
die lul. 28 (C. XVII) ad hos pertinere videtur vidolicet geminos. Ad filium patcr 
scribcre coepit I. III ep. 13, Terentium cum eo lcgit I. IV cp. 12, mox pubcrcm forc 
significat I. V ep. 11. De eo quae praetcrea innotucrunt in indicc composuimus: pro- 
fectus est c. a. 481 in Italiam cum Victorio exul; mox rcvcrsus xVrvcrnos a. 507 cum 
reliquis Gothis cladi in campo Vogladensi a Francis acceptac intcrfuit; dcniquc cum 
post Aprunculum ct Euphrasium pcr paucos mcnscs cathcdram patcrnam occupassct, 
c. a. 515 obiit. Uxorem eius Placidinam, filium corum Arcadium nominat Gregorius 
Turonensis aliquotics et Venantius Fortunatus carm. 1, 15, 95, Arcadii filiiim Placidinam 
nuptam Leontio cpiscopo Burdigalcnsi Fortunatus in carminibus compluribus, dcscen- 
dcre cam significans ab Avito Augusto carm. 1, 15,96. 

Cognati Sidonii plurcs memorantur, scd ut ccrtum stcmma indc effici ncqueat. 
Fratris mentio fit C. XVI, 72 educati apud Faustum Rcicnscm; nomcn ignoratur. 
Etdcdia uxor Probi fihi Magni consulis a. 460 (v. ind.) ipsa filia fuit unius cx patruis 
Sidonii, de quibus supra monuimus, itaque soror eius patruclis. Secundus, cuius proavus 
Sidonii avus fuit (47, 11), aut fratris illius filius cssc potest aut eorundcm patruorum 
unius nepos. Ad eandem propaginem ApoUinaris pcrtinuit, ad qucm plurcs epistulac 
dircctac sunt, fortasse etiam qui aliquoties cum co coniungitur Simplicius. 

Papianillae fratres fuerunt Agricola et qui per complures annos Arvernos a Gothis 
dcfcndit Ecdicius (v. ind.). Affines Sidonii nominantur Tonantius Ferreolus, Philagrius, 
3Iagnus cos. a. 460 filiiquo eius 3Iagnus Felix et Frohus, Friscus Valerianus. 

Sidonius Philostrati librorum de vita ApoIIonii Tyanei interprctationem Latinam 
sua cura emendavit (127,15); scripsit 'contestatiunculas', quas Mcgcthio misit a se 
dictatas (106,20), contiones fortassc qualis est inserta cpistulis 113, 15 seq. hahita ad 
plebcm Biturigensem, et missas, de quibus Grcgorius (v. supra p. XLV) egit in libro 
hodie dcperdito; denique edidit carmina et epistulas quac supersunt. Historiam, quam 

SlDONIUS. S 



L rRAEFATIO IN SIDONIVM 

i)ost i'[»istul;is (72, 20) odort' parabat enarraturus Aurcliancnsis urbis obsidioncni ab 
Attila teniptatam (liT. 12). vix adgrcssus cst. — Carmina sc condidissc in iuvcntute 
pa.-^sim significat (2.4. 10, 14. 119,15. 171 v. 41. C. IX, 10): non omnia uno volu- 
mino prodiissc indc colligitur, quod quoddam amico transmittit a bybliopola cetcris 
opigrammatum suorum voluminibus addendum (30, 4). Sylloge quae superest carminum 
XXIV cum subsoriptiones non liabcat nisi quae ad singula pertincant, vix talis, 
qualem legimus, ab auotore emissa est; magis crediderim tres a quibus incipit pane- 
gyricos collocatos temporis ordine inverso cum propempticis praefationibusque suis, 
sivc carmina liodic numcrata I— VIII, scorsum prodiisse et separandos esse a libello 
carminum miuorum. Hic quod extremo loco habet propompticon directum ad Magnum 
consulem a. 460 ciusque filios duos Magnum Feliccm et Probum maritum Eulaliae 
sororis patruclis Sidonii, plane respondet dedicationi ad eundem Felicem, quae hodie 
numcratur pro carmine IX. neque is fuit Sidonius homo praefando ut qui maxime 
dclcctatus, qui si carmina omnia coUecta edidisset, iustam dedicationem omisisset. 
Confirmatur autcm duorum voluminum scparatio, sicut Leo admonet, codicum quoque 
condicionc: nam supra p. XLY vidimus carmina priora YIII sola ct minus depravata 
invcniri in libro Marciano. afuisse reliqua minora ab eius archetypo. — Sidoniana 
carmina quanto plausu ab aequalibus excepta sint, laudes trium imperatorum satis 
dcclarant: denique niore eius aevi, quem testantur tituli superstites Claudiani (C. I. 
L. VI, 1710) et Merobaudis (v. ind.), ei Romae in foro Traiano 'inter auctores utrius- 
que bybliothecfte' statua dedicata est (171 v. 25). Eius honoris meminit in carmine 
(YIII, S) scripto a. 456, item alibi (171 v. 30) significat eum se meruisse duobus lustris 
ante praefccturam urbanam ei delatam anno 467; et convenit ita remuneratum essc 
poetam a. 456 carmine celebrantem socerum Augustum. 

Ad epistulas quac cderentur conscribendas aetate demum maturiore accessit, ncque 
minus cae ei aevo placuerunt (51, 12. 130, 18. 171 v. 49; cf. Gregorius Tur. hist. Franc. 
6, 7 ; Fcrreolus Uiicmsis .... lihros aliquos epistolarum qtcasi Sidonium secutus com- 
posuit). Scriptae autem sunt aut eo ipso consilio ut ederentur (53,21. 129,28) aut 
ccrtc cdendi causa rctractatae (1, 4) supprcssis quae publice lcgi auctor nollet; maxime 
nomina praeter ea quae inscriptiones habcnt pleraque sublata esse apparet (cf. 15,25). 
Ex amicorum ad se scriptis epistulis unam recepit (lY, 2) Mamerti Claudiani itcm scriptis 
clari praemissam rcsponsoriae suae. Inscriptae sunt praeter unam ad uxorem (Y, 16) 
amico amicisve (duobus datae sunt lY, 4.12. Y, 21) forma aequabili, scilicet inci- 
picntes sic: Sidonius illi suo salutem, ut nomina tam scriptoris quam amici singuhx sola 
ponantur: officia non enuntiantur, nisi quod ad episcopos datae (lY, 2. YI. YII, 1 — 11. 
YIII, 13 — 15. IX, 2— 11) nomini ix^pam adiciunt, quod item fit in epistula Mamerti 
ad Sidonium scripta; similiter cd)has additur YII, 16, frater YII, 17. Editac autem sunt 
novcm earum libri non eodem tempore: scilicet cum scripta est extrema epistula 
libri III, iam prostabant Gratianopoli venaha scripta prosaria Sidonii (51, 12), videhcet 
epistularum libri priores. Similiter quarti libri epistula X (61, 32) scripta est xmst 
tcrminatum lihcTlum ciusdemque libri epistula XXII (p. 72, 20) mentio fit epistularum 
libromm iam terminatorum. Etiam quinti et octavi libri epistuhie primae praefationis 
locum obtinent itemque extremae et septimi et octavi et noni epilogorum, ut totum corpus, 
ut ait ipse (149, 10) habeat simj^lex x>rincipium, triplices epilogos. Si qua cpistula altcrius 
ante scriptae meminit, hacc invcnitur posita ante illam (1. I ep. 6 ^ 1. III ep. 6 — 
1. III ep. 4 _ 1. lY ep. 5 — h lY ep. 4 ^ ep. 6 — 1. lY ep. 4 ^ ep. 12 — YI, 1. 4.9. _ 
IX, II). Ex libris igitur plerique certe singillatim prodierunt. Sane auctor etiam 
post tempus epistulam veterem recens conscriptis insererc potuit nec ncgari potcst in 
sexto libro eum id secutum esse, ut non admitteret nisi epistulas ad cpiscopos dircctas. 
Xihilominus cum aliquatenus epistulae temporis ordinem sequantur, utile visum est 



MOMMSEXI. LI 

quae ad tempora locosque dcfiniendos pertinont ex verborum ampullis enucloatii uno 
obtutu componcro, ut quo tempore sinji^ulao cpistulao soriptao sint vcl oditi siiifrnli 
libelli, id quod in rcs gestas inquirenti niaximi momonti est, facMlius doprcliciuhitur. 
Rettulimus similiter quae carmina habent aetatis suac indicia ad temporis ordinem 
quatcnus fieri potuit digesta. 
Carmina. 

C. VII panegyricus dictus Avito Augusto a. 4')(\ k. ian. Jiomao cum praefatione (C VI) 

et propcmptico (C. VIII) ; nam hoc quoquo srriptum C9,t primqu: Avlio. 
C. V pancgyricus dictus Maioriano Augusto Lugduni a. 458 exeunto cum prae- 

fationo (C. IV). Eius anni, quo Maiorianus consulatum gessit, cum cxtent in 

corpore lcgum novcllarum constitutiones datae d. lan. 11 (I), Mart. 10 (II), Mai. 8 

(III), lul. 11 (IV), Sept. 4(V), Oct. 20 (VI), Nov. 6 (VII) mnnes Ravcnnao, anni 

sequentis 459 una data Apr. 17 Arelate (IX), extremo domum anno 45S Maiorianus 

Lugdunum pervenerit necesse est. 
C. XIII ad Maiorianum Augustum vidctur scriptum cssc codcm a. 458, ccrte scriptum 

est ante a 461 cxeuntem. 
C. XXIII inter a. 461 et 466, scriptum scilicet postquam Narbo factus est Gothoruni 

a. 461 et vivo Theodorico II qui obiit a. 466. 
C. IX. XXIV propcmptica Hbclli carminum ad Magnum Felicem scripta intcr a. 461, 

cum carmina eo libello comprehensa ad eum ccrte annum perveniant, et a. 408, 

quo finem fecit carminum conscribendorum. 
C. II panegyricus dictus Anthcmio Augusto a. 468 Romao k. lan. cum priicfatione 

(C. I) et propemptico (C. III). 
C. XI epithalamium Ruricio et Hiberiae dictum cum 

praefatione (C. X) 
C.XII ad Catullinum 
C. XV epithalamium Polemio ct Araneolae dictnm 

cum epistula dcdicatoria (C. XIV) 
C. XVI cucharisticon ad Faustum 
C. XVII scr. apud Arvernos (v. Ommatius) 
C. XVIII — XXI carmina minora 
C. XXII P>urgus Pontii Lcontii cum epistula dcdi- 

catoria. Scr. Narbone (243, 1) 

Epistularum 1. I oditus c. a. 460, scriptus Romae aut totus nut certo cx parto niaximn. 

ep. 1 scr. post roliquas praefationis loco. 

ep. 2 scr, ante a. 466 vivo Theoderico II. 

ep. 3 ] 1 T 

, . ^ . /n ox r do eadem re ngunt. 

ep. 4 scr. extra patriam (6, 3) J ° 

ep. 5 scr. Romae (6,5) a. 467 (nubit Ricimeri filia imp. Anthemii; Anthemius consul 
designatus). 

ep. 6 scr. in itinere Romam (8, 25). 

ep. 7 scr. extra Romam ut videtur (II, 16. 12,27) c. a. 469 (v. Arvandus). 

ep. 8 scr. Romae (13, 5). 

ep. 9 scr. Romae a. 467 exeunte (argumentum idem atque ep. 4). 

ep. 10 scr. Romae (15,25). 
Epistularum 1. II editus c. a. 472. 

ep. 1 scripta est imperante Anthemio (a. 467 — 472), sed vix edi potuit ante mortem 
eius, cum reprehendatur (22,6), nec magis ante damnationem Seronati, quae evenit 
post scriptara epistulam XI libri quinti, ante scriptam ep. VII libri soptimi. 

ep. 9 iter facit Nemausum. 

a* 



scripta oninia nntc n. 168, quo, 
ut supra diximuH, curmiiia pan- 
aoro dosiit. 



1,11 PRAEFATIO IN SIDONIVM 

Epistulanun 1. 111. 

op. I prini!! iiientio episcopatiis adepti. 

ep. 2.;i. 4.0 Gothis. qui fines proferro oupiunt acl Rhodnnum ct Ligerim (40,4), 
Arverni proximi et ab iis vexati ; Burgundiones Arvcrnos, pro quibus propugnant 
(43, 8), suspectos babcnt. 

op. 6 respioit ad 1. I ep. (v. Eutropius). 

ep. 7 legati Konianorum oum Gothis conspirant. 

ep. lii prima ad filium data puerum etiamtum. 

ep. 1 4 opera prosaria antea cdidissc sc significat. 
Epistularum 1. IV. 

ep. l praefatio. 

cp. 5 respicit ad 1. III ep. 4 (v. Gozolas). 

cp. 6 respicit ad cp. 4. 

Ilostiuni incursus (58, 5). 

ep. 10 extra patriam (61,26). 

ep. 12 respicit ad ep. 4. 

Legit cum filio Terentium. 

ep.15 apud Rutcnos ecclesiam dedicat. 
Tempora parum quicta (67. 2). 

ep. 17 ;»pud limitem (Galliae) Latina iura cecidcrunt (08, II). 

ep.22 peregrinatio nova (73,9), scilicet Tolosam ad Euricum. 

ep. 24 itcr Tolosam. 
Epistularum 1. V cditus c, a. 474 vel 475. 

ep. 3. 12 tcmpora hostilitatis ; Arverni moenibus tuti (79,21. 80, 10). 

ep. 5 Burgundionibus Syagrius Romana iura dictat (81,0). 

ep. 6. 7 scr. a. 474 (v. Chilpericus). 

ep. 9 scripta in annis iam senectidis initia pulsantihtis (84, 24). 

ep. 1 1 filius nondum pubos (80, 7). 

cp. 13 dc Scronato qucrimonia. 

ep. 16 scr. a. 474 vel 475; memoratur lulius Nepos. 
Epistularum 1. YI continens nonnisi ad episcopos datas epistulas prodiit fortasse una 
cum eo qui praeccdit, 

ep. 1 scr. a. 470 1 {v. Lupus). 

ep. 'foc(lifra/)a gens redit in siias sedes' (98,11). 

ep. 10 ob depracdationcm Gothicam Arvcrni quidam fugiunt Autissiodorum (100,15). 

ep. 12 Gotlii dcpopulantur populos ab Arare ct Rhodano ad marc. 
Epistularum 1. VII ed. c. a. 475. 

ep. 1 Gothi castra movent in Romanos incipicntcs ab Arvernis (103,2). 

op. 5 Arverni soli rcliqui Romanis cx Aquitanica prima. 

ep. ^) Rcprehcnditur rex Euricus (109, 10.23. 1 10, 17) ita, ut epistula scripta vidcatur 
antequam Arverni Gothis se tradidcrunt. 

ep. 7») Arvcrni capti a Gothis (110,23. 111,8), 

cp. Il^) scribit clausus Arvcrnis (118,4). 

ep, lO^j Conflictantur rcgna. 

ep. 12 ita collocata, ut is ad qucm scribitur pontificum potius (ad quos dircctae sunt 
epistulae 1 — 11) quam senatorum ordini adiungatur. 



') Dtia.s has epistulas cum traditas habearaus intcr supplemcnta, qno loco cas Sidonius coUocarit, 
parum constat. 

*) Epi><tulas XI. X sic collocant LMTFP, qui soquondi fuorunt, invorso ordinc solus C. 



MOMMSENl. Mll 

ep. 15 scr. Viennae. 

ep.l7 Victorius dux Gothoruni Aiiuitaiiicac piimao. 

op. 18 epilogus rcspieions ad I, 1. 
Epistularum 1. VIIT. 

ep. 1 praefatio (12(3,5). 

ep. 2^) domiiiatione Konianorum finita perdurant litterae Latinae (127. 7 se(|.). 

ep. 3 scr. nupor dimissus Livianis ex captivitate. Euricus tractat cum populis (I2S. 7j. 

ep. C scr. adlmc aevo riridifi (i;{(>, 20). Iiomani militant (Jdtliis (133, (j. 1 :{). 

ep. 9 scr. exul IJurdigalae expectans rogis Luriti decretum (Ki."). 2. 17. 13(; v. 2(1). 

cp. 12 scr. Burdigalae (143,13). 

ep. 16 epilogus. 
Epistularum 1. IX. 

ep. 1 praefatio. 

ep. 2 gentium motibus itinera suspecta; regnorum aomulatio. 

ep. 3 scr. relegatus per officii imaginem ex patria (151. 18). 

ep. 5 Gallia per regna divisa: pax (153, 15). 

ep. 9 gentium concitatarum procella sedata (157, 10). 

ep. 11 scr. a. 475 6 (v. Lupus). Respicit ad 1. VI ep. 1.4.9 (p. 16(K 19. 22). 

ep. 12 scr. c. a. 479 (carmina edere desiit ante tres olympiades). 

ep. 13 carmen continet scriptum 'ante annos circiter viginti'' sub Maioriano c. a. 4('»1 
(vido ind. s. v. Maiorianus). 

ep.14 scholae urbis Romae iam a Gallis frequentari ncqueunt (166,29). 

ep. 16 scr. senedutis xyropim-e meta (171 v. 45). Peragrat dioeceses (170,10). 

Th. Mommsen. 



•) Hiinc opistulam traditani intor supplonionta qno loco Sidonius collocarit. iiarnni constat. 



m FAUSTO EPISCOPO REIENSI. 



r austus ortu Britannus *) Mcmorium prcsbytcrum fratrem suum dixit (p. 270, 18), 
sino dubio spiritalem, non carnalem, ut vult Tillemont, Mrmoircs pour servir a VMstoire 
ccchsidstiqm XYI, p. 408, Litteris incubuit, praccipue philosophiae (Sid. ep. IX, 9, 
p. 158, 15). quam etiam vitae monachicae addictus comitem retinuit. Monasterii 
Lerinensis. quod tunc quam maxime floruit, inter raonachos receptus, Maximo abbati 
insigni adfuit, cum is a Foroiuliensibus episcopus postulatus in silvas aufugit. Cuius 
rei ipse meminit in homilia quam scripsit de sancto Maximo episcopo et abbato 
(Eusebii Emisoni homeliae, ed. Gaigneius, Paris. 1547, fol. 92): Amhiebat, inquit, iUum 
proxima hercmo civitas, quae inter locum Jmnc et insulam, ut nostis, interiacet. Qua 
iUc susj)icio)ie perciissiis tristem xmrat e<)ressum ac longi/nnuum meditatur exilium; scd 
rcpontino occupatus ndventu insistentium sacerdotum petit, quod licuit ad momentum,, 

nmica sihi ac nr^ijotio suo condensa silvarum Sid) nudo axe caeli trium dierum ac 

trium noctitim imhrihus verheratur, sicut ct ipse testis sum. Postea cum Reiensis 
ecclesiae pastore orbatae Maximus episcopatum coactus esset suscipere, eius loco 
Lerinenses Faustum abbatem creaverunt. Id a. 433 contigisse inde intellegitur, quod 
Maximus post Ilonoratum Theodosio iuniore XII et Valentiniano cos., i. e. a. 426, ex 
abbate Lerinensi episcopum Arelatensem factum^) per 7 annos monasterio praefuit. 
Faustus enim: plenis, inquit (homiliae I. c. fol. 90'), septem annis ihidem Christi grcgcm 
pavit. Faustus praeter abbatis officium etiam presbyterii gradum consecutus ab Hilario 
(f 449) episcopo Arelatensi Ilonorati successore ita honorabatur, ut inter se et sanctos 
saccrdotes Theodorum et Maxiimim compulerit residere (V. Hilarii c. 9, Ballerini, Leonis 
M. Opora II, p. 326). Erat autem tunc temporis monasterium Lerinense subditum epi- 
scopo Foroiuliensi ^) Theodoro, qui abbatis etiara iura sibi vindicabat. Unde cura Arelatc 
in secretario ecclesiae, Ravennio huius urbis episcopo praesidente, synodus celebraretur 
(Conc. Gall. coll. I. p. 579 sqq.; cf. Hefele, Conciliengeschichte II, p. 563), convenit, ut 
Theodoro hoc tantura competeret, quod decessori eius Leontio competisset (c. 2), tit 
clerici ad ordinationem episcopi dehita sidjiectione respiciant, laica vero omnis monasterii 
congrcgatio ad solam ac liheram ahhatis proprii . . . ordinationem dispositionemqtie per- 
timat (c. 6), Faustum episcopus, indtdta, si qua illa esset, cidpae venia, in pristina pace 
toto caritntis affectu rceiperet et ad insulam ac congregationem ipsi .... commissam cum 
sua gratia et caritatc remitteret (c. 1). A partibus abbatis Yalerianum Ceraeneliensem 
opiscopura et Maximum Reiensera stetisse viri docti colligunt ex 'opistula generali, 
quae ad episcopos invitandos in causa insulae Lirinensis missa est', ubi causa ita de- 



') Sidonii ep. IX, 9 (p. 157, 7); Aviti ep. ad Gundobadum, od. Peipov p. 30, 1. 
*) Cf. Prosper, Chron. h. a.: Patrodus Arelatensis episco^ms a tribuno qHodam harharo viultis vu]- 
neribus lanintus occiditur. Ei Honoratus successit. 

') Cf. Longnon, Geoep-aphie de la Gauk p. 455. 



PllAEFATIO IN KAVSTVM KRUSCHII. LV 

linitur: causa, quac intcr sanctiDn cj)iscoj)H»t Thcodurtun ct aanctum Valcrianmn ocl 
sanctwn Maxinnon itcin vj)iscojtos atqiic ahhatcin Faustum ncc nun ct rcliquos fratrcs 
insulae Lcrinensis accidcrat. Episcoporuin qui huic syiiodo intorcrant sodos in 'Institu- 
tione' non indicatas hodie accuratius Mabillonio (Annalos ord. S. Bcncdicti lib. I, nr. 10) 
proponere possumus. lam cnim postquam Maassen, (^icUcn des canunischen licchts I, 
p. 951 — 953, nomina cpiscoporum, qui Arausicanae ct Vasioncnsi synodo subscripscrunt, 
c codicc Colonicnsi cruit, constat Asclopium non Aptonsom episcopum fuissc, scd 
Cavellicensem, lustuni non Valentinenseni, sed Arausicanum, Salonium Gcnavcnscni. 
Dc tcmpore hoc solum constat synodum Kavennio vivo csse celebratam. i. c. antc 
a. 402 lan., quo Hilarus papa ad Loontium Arolatonscm littcras dedit (Jatfo ed. alt. 
nr. 552). 

Cum die 27. Novembris ') anno incerto (inter a. 450 ot 4G2) Maximus opiscopus 
dicm supromum obiissot, Rcionscs in locum oius abbatom Lorinensom croavorunt opisco- 
pum, unde Sidonius in Eucharisto ad Faustum episcopum (C. XVI, 113): 
2irheiii tu cuius (Maximi scil.) monachosque antistes et ahhas 
his successor wjis. 
Is episcopus factus eam vitae consuetudinem retinuit, quam sorvavorat abbas: 
precum x^eritiis insidanarum, quas de palaestra congregationis heremitidis et dc senatu 
Lirinensium celhdanorum in urhem quoque, cuius ecclcsiae sacra snjierinsjiicis, traiistidisti, 
nil ah ahhatc mutatus jier saeerdotem, quij)j)e cum novae dignitatis ohtentii rigorciii vetcris 
discijjlinae non relaxaveris (Sidon. ep. IX, 3, p. 151,25). Disciplinam oius opiscopalcnj 
idcni Sidonius C. XVI, 91 sqq. his versibus praedicavit : 

Seu te flammatae syrtcs et inhosj)ifa tesqua 

seu caeno viridante palus seu nigra recessu 

incultum mage saxa tenent, idji solc remoto 

concava longaevas asservant antra tench>'as; 

seu te praerujitis jmrrecta in rujnhus Alpis 

succinetos gelido Uhantem caesjiite somnos, 

anachoreta, tremit (quae quamquam frigora jjortct, 
98 conccjjfum Christi numquam domat illa calorem); 



104 seu te Lirinus jrriscum comjilcxa jmrentcm cst, 
qua tu iam fractus pro magna sacjie quiete 
discijndis servire venis vixque otia somni, 
vix coctos caj)ture cihos ahstcmitis aevum 

108 ducis et insertis jyingis ieiuiiia jjsalmis; 

116 seu te commissus poptdus tenet et minor audct 
te medio tumidos maiorum temncre mores; 
seu tu sollicitus curas, qua languidus esca 
qtcave jicregrinus vivat, quid jjascat et illum, 
hdjrica crura eui tenuat sidj comjiedc carcer; 
seu mage fuuerihus mentem distractus humandis, 
Uvida defuncti si jjaujjeris ossa virescant, 
infastiditum fers ij)se ad husta cadaver; 
seu te conspicuis gradihus vcnerahilis arae 
contionaturum jjlehs sedtda circumsistif, 
exjjosifae legis hihat aurihus id mediciimm e. q. s. 



>) Cf. V. S. Maxiiui auctore Dynamio apud Surium, Ue probatis sanctorum historiis tom.VI, p. 605. 



L\ 1 PRAEFATIO IN FAVSTVM 

Cuin llormes u IJaeterrcnsibus cpiseopus ordinatus Narbononsem ccclesiam contra 
cauonum statuta susccpissct, proptcr eam causam conciliuni Romac a. 462, dic natali 
llilari papae, i. c. 17. d. Novcmbris, oclcbratum cst. Ei ipso Hilaro teste Faustus ct 
Auxanius cpiscopi pracsederunt (Conc. Gall. coll. I, p. 606), lcgati ad sedem apostolicam 
e Galliis directi, quorum definita papa confirmavit (1. 1. p. 614). Sequente anno Faustus 
interfuisse videtur synodo, quac Lcontio pracsidente ad causam Mamerti examinandam 
coni^rogata est. Is enim Deensibus invitis, qui ad provinciam eius minime pertinercnt, 
episoopum ordinare praesumpserat. In epistula Hilari, quae oxtat, litteris synodalibus 
episooporum Gallicanorum respondet anno 464, die 24. Februarii (Coll. Conc. Gall. I, 
p. 609) nonusque est inter viginti ad quos directa cst cpiscopos Faustus noster, Non 
nnilto post contra praedestinationis errorcm disputavit. Hanc enim doctrinam^) Lucidus 
prcsbytcr prooul dubio Reicnsis dioecesis professus cst, asserens alios depiitatos ad 
nior/cni, alios ad citam pyacdestinatos (p. 290, 28). Quem cum Faustus praesens multo 
et blando ct Inimili sermone ad viani veritatis reducere frustra temptasset, ab cxhor- 
tando co non desistcns litteras ad eum dedit (FA. XVHI), quibus quid cum ecclcsia 
oatholica scntirc dcberot eum docuit. Ilums, inquit, epistidae exemplar meeum retineo 
iii ronvcufu saiictorum antistitum, si ita nceessc fuerit, proferendum. quam si sziseijnendam 
pHtuvcrit fratcrnitas tua, aut sidjscripfam manu propria niox remittat aut sequentibus 
scrlptis oninino se improhasse respondeat. quod si eam sidjscriptam, ut dixi, transmiftere 
nolucris, apcrtc te in crrore persistere ipso silentio comprohabis ac proinde iam necessi- 
tatem mihi facies ad personam tuam pidjlicis conventihus exponendam. Eius epistulae 
cxemplar ipse relegit ct subscripsit (p. 290, 7). Lucido vero his admonitionibus non 
parente, concilium 30 episcoporum congregatum in eum sententiam tulit, ut praeteritos 
crrores condcmnaret et salutifera professione se purgaret (p. 290, 17). Tunc demum 
rcsipuit et litteris (FA. XIX) ad episcopos datis recentia statuta concilii comprobavit 
(p. 29(1, 19). Interfuerunt ei, ut alios praetermittam, Leontius Arelatensis, Mamertus 
Viennensis. Patiens Lugdunensis, Faustus Reiensis , Graecus Massiliensis, Crocus, 
queni Xemausensem esse Sirmondus voluit. Circa a. 475 concilium actum csse 
coniecerunt, vel potius non post a. 480, quo inter Arelate a Visigothis captum et 
Lugdunum commercium interruptum est; cf. Tillemont, 3Icmoires p. s. a Vhistoire 
ecdes. XVI. p. 423. Ego potius ante a. 475 id celebratum esse contendo. Crocus enim 
cpiscopus quem dixi ab Eurico in exilium missus erat, cum Sidonius epistulam VII, 6 
scripsit (p. 110. 11), ubi praeter Leontium et Graecum Faustum quoque laudavit 
(p. 110. 14). Eam ante Arvemam urbem a. 474/475 captam^) a Sidonio datam esse ex 
liis vcrbis intellegitur: ttt episcopiali ordinatione permissa popidos Galliarum, quos limes 
Gothuae sortis incluserit, feneamus ex fide, etsi non tenemus ex foedere. Foedus id 
vidctur csse, quod intercedente Epiphanio episcopo a. 474 inter Xepotem et Euricum 
pactum est; cf. V. Epifani, ed. Vogel p. 95, 28. In concilio illo quae publice disputata 
erant Faustus conscribere iussus a Leontio edidit de gratia dei et libero arbitrio 
libros duos (Migne, Patrologia Latina LVIII, p. 783—836). Epistula ad Leontium, 
quam praemisit (Migne I. I, p. 835), ita incipit: Quod x)ro soUicitudine pastorali, heate 
IKitcr Lconti, in condcmnando praedestiimtionis errore concilium summorum antistifum 
coiujrefjastis, universis Galliarum ecdesiis praestitistis. Quod vero ad ordinanda, quae 
coilatwne pidjlica doctissime profulistis, operam infirmis humeris curamque mandasfis, 
IKirum sanetae existinuUioni vestrae considuistis. Desinit: In quo quidem ojmsctdo post 
Arclatcnsis coiwilii sidjscripjfionem, novis errorihus deprehensis, adici aliqua synodus 

') De ea cf. Baur, Vaiiesmujen iiher die christlicJie Dof/mengescliichte I, 2, p. 372 «(^q.; Ilerzog, 
Retd-Encyklojxidie VIU-, p, 780. 

■) Cf. lordanes, Getica § 240. 



KUU.SClllI. LVll 

Lugduncnsis cxcalt. Arclatensc conciliiim cssc id, quo TiUcidus daninatus cst, intcr 
onincs constat; Lugduncnsis practcr Faustuin ncnio nicntioncin fccit. 

Do Sidonio Faustus optime mcritus erat. Gcrmanum cius lioncstc! cdutavit 
(C. XVI, 72) ipsumquc Sidonium 'pridcm Itcios vcnicntcm"' (C. XVI, 7h) hosjjitio acccpit, 
quin immo cffccit, ut sanctac niatris sanctnin qnaijuc linicii adiret (C. XVI, 84). Td dc 
matre Fausti Tillcmont 1. 1. p. 408 aliiquc intcrprctati sunt, sed nescio an 'sancta matcr" 
sit ccclcsia, ita ut significctur a Fausto Sidonium acque ac Iluricium ad vitam ccclcsi- 
asticam adductum csse, Affectum in cuni oximium Sidonius profitctur iii l'iUcli;iiisto 
ei inscripto liis verbis (C. XVI, G&) : 

da Fanstum lcmdarc tuiun, da solverc gratcs, 
quas et post dchcre iurat. tc, matjnc saccrdos, 
harhitns hic noster plcctro licct imparc cantat. 
Td autcm antc a. 468 compositum videtur essc ; ct". supra p. LI. Xoii iiuilti» jiost 
Paticns TiUgduncnsis episcopus ecclcsiam a se acdificatam dcdicavit (p, lilJ, 10). Fcstis 
hebdonuidalibus cum etiam Sidonius interesset, Faustum contionantcm 'paritcr ercctis 
sensibus auribusque curvatis"' audicbat (p. 152, 9), Solo patrio expulsus (p. 151, 19) circa 
a. 475 Sidonius a Fausto (IX, 3) veniam epistularum raro datarum pctivit, doncc 
essent gcntium motibus itinera suspecta, Litterac cum Reios advenissent, Fausto pro- 
fecto Aptam, ncque ad eum perlatae esscnt (p. 156,7), iterum is paginam ab amico 
petivit, Tta Sidonius ep, TX, 9 ad eum altera data libros eius se significat libentcr 
accepisse: Vcnisti, inquit, magistcr, in manns ;;/-Crt.s (p, 156, 17). Riochatus onim antistcs ac 
monachus cum ad Britannos Fausti volumina iussu cius portaret ct apud oppidum Arvcrnum 
moratus esset, donec gentium concitatarum turbae sedarentur, deinde post duos aut his 
amplius menscs abcuntem eum viatores quidam scripta illa clam secum fcrre prodidissent, 
Sidonius pernicibus cquis euni insccutus est. (,)uacsitum, inquit, vohuncn invenio, xn-o- 
duco, lcctito, exccrpo, maxima ex magnis capita defrustans. tribuit et quoddam dictarc 
ccleranti scriharum scqnacitas saltuosa compendiiim, qui comprclicndchant signis qtwd 
littcris non tenchant (p, 157, 19). Quod autem scripsit se opus bipertitum sub dialogi 
schemate, sub causarum themate quadripertitum (p, 157, 31) legisse, plcrique talcm 
Fausti librum aetatem tulissc negaverunt; Bollandiani vero, Acta SS. Sept, tom. VTT, 
p. 699, libros de gratia dei et libero arbitrio duos intellegi volunt. Sancti Riacati nomcn 
in vetustis litaniis Anglicanis repcritur (Mabillon, Vet. Analecta II, p. 672j nequc 
Mabillon, De re dipl. 1709, p. 52, dubitat, quin hic sit episcopus is de quo loquimur, 
Fausto autem Sidonio seniori (p, 157, 1) ot aetatc iam provccto (p. 159, 5) tunc sum- 
mum malum minabatur, 

Anno 477 Euricus rex Arelate et Massiliam suae dicioni subdidit (lordanes, Get. 
c. 47) ceteraque castella cepit (Severus Suipicius, ed, Holder-Egger p. 75), Tnter hacc 
procul dubio Reiensis quoque civitas erat, quamquam id testatum non habcmus. Eo 
tempore Faustum senem, qui etiam contra Arianos disputavisset, ab Eurico rcgc in 
exilium pulsum esse volunt. Cum Sidonius huius rei mentionem nullam fecerit, for- 
tasse id post eius mortem a. 479 contigit. Ex exilio (p. 282, 15) Faustus litteras ad 
Felicem filium Magni consulis, discipulum Leontii Arelatensis (p, 282, 26) dedit 
(FA. XVI), quibus formam vitae ecclesiasticae eum docuit. Eodem tempore itcm ex 
exilio data est epistula FA. II ad Ruricium, cuius magna pars cum FA. XVI ad 
verbum congruit: In Itac, inquit, quiete magna, si agnoscamus, vacatione donati, dum 
novos cives commcrcio caritatis adquirimus, dum de adquisitorivm sdlute gaudemus, 
inter liaec positi hona praesenti insultanius cxilio ct patriam nos non amisisse scd 
commutasse cognoscimus. Duarum quoque Ruricianarum cpistularum ad Faustum 
datarum (R, I, 1.2), quae aetatem tulerunt, altera certe ad exulantem scripta cst: 
veniam, inquit, deprccare, ut quem in peregrina patria a])pellas liherum, in jiroxma pjossis 

SlDONIUS. h 



LVlll rUAEFATlO IN FAVSTVM 

rUJire lihmtfnni {\^. 'M)\. \:\). In i>:itii;ini revcrsus Faustus Ruricium suuni non solum 
libcnitum scd ctiiim sumuuim saccrdotcm crcatum rcpperit, Id post Euricum a. 485 
mortuum tactum cssc vcri similc est. P].v patria ad Ruricium cpistulam FA. V scripsit: 
Grafia,^, inquit, ad ros, dnm rohis dc p<dria scrihimus, qtii nohis patriam in pcregrinatione 
fccistis. qui indcfcssa lihcralitatc ^ndriae dcsideria temperastis, vim quandam diinnae 
iiuititiae sncccdeniihus sihi hcncficiis infcrcntes, nt quod intiderat ad castigationem con- 
rcrtcret ad honmcin. 

Quo anno Faustus, cuius memoria die 28 Septembris celebratur^), mortuus sit, 
ignm-amus. Cum Gcnnadius librum de viris illustribus scripsit circa a. 480'^), ctiam 
tum in vivis crat. Iluius dc Fausto tcstimonium (c. 86) iam proferemus. 

Faustus cx (dthatc Lcrincnsis monastcrii apud Regium Gcdliae episcopus, vir in 
divinis scripturis satis intcntus, cx traditione sjpnholi occasione acccpta, composuit lihrum 
dc sj^iritu sancto, in quo ostcndit cum iuxta fidem patrum ct eonsiihstantialem et coaeter- 
nalcm cssc patri ct fdio ac phnitudincm trinitatis ohtinentcm. Edidit quoque opus cgre- 
giutn dc gratia dci, qua salramnr ; in quo opere docct gratiam dei semper et invitare et 
pracccderc ct a<liuvare voluntatem nostram, ct quicqiiid ipsa lihertas arhitrii pro lahorc 
pio nurccdis accjuisierit , non esse piroprium meritum, sed gratiae donum. Lcgi eius et 
advcrsus Arianos ct Macedonianos pa,rviim liheUum, in cpio coessentialem praedicat trini- 
tatcm, ct aVmm adversus eos qui dicunt esse in creaturis cdiquid incorporeimi, in quo et 
divinis tcstimoniis ct jxitrum confirmat scntentiis nihil credendum incorporeum praetcr 
dcum. Est ct eius epistula in modum liheUi ad diaconum quendam Graecum nomitie 
cdiin, qui a fidc cafholica diseedcns ad Ncstorianam ahiit impietatem. In ([ua epistula 
admomt eum crcdere sanctam Mariam virgincm non homincm jmruni genuissc, qtd postea 
susciperet divinitatem, scd deum verum in homine vcro. Sunt vcro et cdia eius scripta, 
cpiac, quin necdum hgi, nominarc nolui. Viva tamen voce cgrcgius doctor et creditur et 
prohatur. Scripsit pjostca ct ad Fcliccm pracfecttim practorii ct patriciae dignitatis virum, 
filium Magni cmisulis, iam religiosam e^risttdam ad timorem dei hortatoriam, convenientem 
personae plcno animo p)aenitcntiam agere disponenti. 

Quamquam Gelasius I papa a. 495/496 opuscida Fausti Ecgiensis Gcdliarum apo- 
cnjpha inter libros qui non recipiuntur posuit (Migne, Patrol. Lat, LIX, p. 164), eventus 
confirmavit vaticinationem Sidoniii Faustum per ea quae scripsit sibi superstiteni fore 
(p. 157, 9), Ut nonnulli Fausti libri et in codicibus et adeo adhuc in editionibus aliis 
scriptoribus attribuantur. anathcma forte effecit pontificale. lam de singulis opusculis 
paucis agcndum est. idquc eo ordine quo a Gennadio proferuntur. 

Fausti de spiritu sancto liber editus est sub titulo Paschasii diaconi de spiritu 
saneto lihri duo (Migne, Patrol, Lat. LXII, p. 8 — 40). Hos libros male. Paschasio 
attribui, post Coustantium, Oudinium, Tillemontium, Maurinos nuperrime probavit 
Caspari, UngedrucJcte QueUen zur Geschichte des Taufsijmhols (Christianiae 1869, II, 
p. 214—224). Opusculum in exilio compositum esse inde fortasse conici potest, quod 
locus quidam cum epistulis FA. II. XYI ab exule datis fere concordat. Conferas sis 
haec verba: Et ideo sacer numerus diximus, quod trecenti mera sup)putatione Graeca 
signum crucis, d/;cem ct octo vero lesu adorandum nomen ostendunt (melius Ducange ed, 
Favre I. 117: 'Faustus Reiensis lib. I de Spiritu Sancto : Sacer numerus dicimus, qtiict 
irecenti in aera sive suppidatione signum crucis etc,'), cum iis quae infra p. 268, 15, 
p. 2S4. S leguntur. Alius locus (Migne I. I. p. 14): Ecce hrachium ex corpore c. q, s. 
similis est epistulae FA, XX (infra p, 292, 30). 



») Cf. BoUandiani, Acta SS. Sept. VII, p. (551. 

■) Cf. Ebert, GeschicJite dcr chrMdirlaieimschen Literatur I, p. 427. 



KRUSCHII. 1,1 X 

Do gratia dei opiis qua ox causa oompositum sit, supia oxposui, Eo Gelasius 
papa commotus videtur esso, ut Fausti scripta damnaret. (,'irea a. 520 cum offen- 
deroutur libcllo oo monaclii Scytliici. inter quos omincbnt lohannes Maxentius. utrum 
Fausti doctrina prol)anda osset annon, qua(>stio (/onstantinopoli tractata est. Xam 
]*osses8or episcopus Africanus (Vinstantinopoli cxulans irormisdam papam dc iis 
consuluit, qiuw Faustns (jiiiiUon iKitionc (raJlus Jiri/iac ciritatis c))isropus dc dircrsis 
rcJnis ct frcijiwntius iJc fjratia (Jci discrtc risus cst disputarc. Is a. 52() die K$. Augusti 
(Jaflle ed. alt. nr. Sr)(>) ad Possessorem inter cetera haec rescripsit : Hinc rcro 
quod vos de Fausti cnitisdani GaJJi antistitis dictis consuJuissc Jittcris inrticastis, /lis 
siJn rcsponsum liahcant : ncque iJJum neque qucmquam, quos in auctoritatcm patrum non 
rccipit examcn catholicae fidei, aut cccJesiasticac disciplinae amhiyuitatcm posse (figncrc 
aut reJigiosis pracindicium compxirarc (Migne, Patrol. Lat. LXIII, p. 490). Quod cuni 
monachis parum satisfaceret, Tohannes Maxentius, edita responsione ad epistulam Ilor- 
misdao, Fausti libros utpoto non catholicos, immo scriptis S. Augustini et apostoh)rum 
sententiis contrarios castigavit (Migne, Patrol. Graeca LXXXVI, p, 112). Eodem fere 
tempore monachi iidem , scilicet Petrus diaconus, lohannes, Leontius. alius lohannes 
ceterique fratres in causa fidei Romam dirccti, cum libellum de incarnatione et gratia 
domini nostri lesu Christi ad Fulgentium aliosque episcopos Africae darent (Migne, 
Patrol. Lat, LXII, p. 92), iteni in Faustum invecti sunt. Anathematizamus , inquiunt, 
praecipne Jihros Fausti GaJJiarum c^nscopi, qni dc monastcrio Lirincnsi provcctus cst, 
quos contra praedestinationis sententiam scriptos essc non dnJnum est. In qniJnts non 
solum contra horum omnium san('torum patrnm., verum ctiam contra ipsins apostoJi tra- 
ditioncm venicns, hnmano Jahori suhiumjif gratiae adiutorium atque totani omnino Cliristt 
evacuans gratiam antiquos sanctos non ca gratia qua ct nos, secundnm quod docet hcatis- 
simus Pctrus ajwstoJus, scd miturac possihiJitatc scdvatos impic profitctur. Fulgentius 
Ruspensis ceterique episcopi Africani in Sardinia exulantes, ad quos libellus missus 
est, fuse respondentes (Migne, Patrol. Lat. LXV, p. 451) Faustum silentio prae- 
terierunt, quippe qui eius opera tunc nondum legisse videantur. Fausti libros post- 
quam monachi Fulgentio examinandos transmiserunt, is cuni septem libris redar- 
guit. Vitae enim S. Fulgentii auctor (Bollandus , Acta SS., lan. I, p. 43) : Ita crat, 
inquit, notior omnihns gcntihus, ut (Juo Jihri, qnos Faustns cjyiscopus GaJJiarum contra 
gratiam suJxJoJo scrmonc comjwsuit faoens occuJtc PcJagianis, scd cathoJicus tanicn voJens 
vicJcri, ConstcmtinopoJi ojfcnsis pJnrimis fratrihiis, ad hcatum Ftdgcnfium proJjandi diri- 
gerentnr. Qnihus, ne occidtum serp>eret virus, scptem lihris rcsjwndit pJus Jcdjorans cxjioncrc 
quam convimxre. Hi Fulgentii dc gratia dci et Jihero arhitrio Jihri rcsiwnsionnm septcm, 
quos Isidorus de viris ill. c. 27 (()pp. ed. Arevalus tom. VII, p. 154) laudat, aetatem 
non tulerunt. At Caesarium quoque Arelatensem libruni de gratia et libero arbitrio 
contra Faustum composuisse temere statuit Norisius, quae tamen opinio, sane iam 
a Bollandianis (Migne, Patrol. Lat. LXVII, p, 1209) cxplosa, adhuc passim repetitur. 

Nititur ea loco Gennadii post a. 542 interpolati: Cacsarius ArcJafcnsis nrhis cpiscojms 

de grafia rjnoque et Jihcro arhitrio cdidit fcsfimonia, .... cjuod ojnis etiam papa Felix per 
suam cjyisftdam rohoravif cf in Jafius promnJgavif. FJoruit hic eo temporc fiuo ef Faustus, 
Anastasio rcm jmJAicam gnhcrnantc. Hic ut errorcs tot ferc quot verba sunt, ita de 
Caesario contra Faustum scribcnte nihil legitur. Sine dubio anonymus concilium 
Arausicanum intellexit a Bonifatio ^) papa confirmatum (Conc. Gall. coll. I, p. 951). 
Id ipsum enim a. 529 Caesario praesidente contra Fausti doctrinam de gratia et libero 
arbitrio conorreoratum est. At auctor erroris non nominatur. Circa a, 544 Facundus 



') Unde crucem addas nr. 87(5 Jatfe ed. alt.; cf. nr. 881, Dicta ad nr, 875 ut absurda delenda 
sunt. Agitur enim de fragmentis cpae Petrus diaconus excerpsit ex epistula Caelestini papae nr. 381. 



hx rRAEFATTO IN FAYSTVM 

Ilorniianonsis opisoopus in libro contra j\rocianiini (]\[ignc, Patrol. Lat. LXVII, p. 855) 
ot liuno ot Faustuni Augustini auctoritatc iiialo abusos cssc contcndit: Sic, inquit, ali- 
(jiiamlo vtiiim Faustns iraUus in quacstionc lihcri arhitrii, malc mtcUectis et incongriie 
adhihitis ipsius hrafi Au(iustiui scntcntiis, faJlchat ct in asscnsioncni sni crroris inducehat 
/wmM/().<?; qui tanan a s^nu-tac mduoriac Fuhjcntio Eusjicnsi dctcctus atquc convictns cst. 
Douiquo Ado Vionnonsis in obronico a. 402 (Mignc, Patrol, Ijat, CXXIII, p. 107) Fausti 
{Inotrinani roioit: Faustus, inquit, cx ahhate Lirincnsis nionasfcrii apud Ucginm 
(i(dl(ac cpiscopus facfus. Pclagianum dogma drstrncrc conatns in crrorcm Jahifnr: nndc 
qui cius scusus i» liac parfc cafholicos pracdicant, sicuti Gennadius dc illustrihns viris 
scrihcns, omnino crranf. Ifa cnim lihcrnm arhitrinm tam Augnstinus qnam ccteri 
catholivi in ccclcsia dci docimt, nt illuminatio , virtus <;t salus illi a Christo ct per 
CJnistum cf cum Christo sit. Fanstns vero iste ita lihernm Christiannm arhitrium 
doc(rc conatur, ut illuminafio cius, virtus ct salns non a Christo, scd natnra sif. 
Con/ra hunc scrihit lucidissinia fidc heatissimns Avitiis Viennensis cpiscopus eius 
rcdargums crrorcm; similitcr et loanncs vir eruditus Antiochenus preshpter. 

Fausti adversus Arianos ct Macedonianos parvus libellus periit : noquo cnim eum 
pro priorc cpistulae XX parte, ut nonnulli coniecerunt, babendum esse probavit Tille- 
niont, Mcmoircs p. s. d Vhistoire ecclcs. XVI, p. 429. 778. 

Alius libelhis adversus eos qui dicunt esse in creaturis aliquid incorporeum est 
opistula FA, XX, Hanc anonymam Faustus publici iuris fecit, nam Claudianus Ma- 
niortus, qui circa a, 470^) contra eani de statu animae libros tres scripsit, scriptoris 
nomon non ropperit: percontor, inquit^), de nomine: nec responso ncc scripto proditnr 

si hcne conscins disputas, cnr nomcn occultas? si agnosci mctuis, cur opiis 

prodis, ne dicam, cur ista conscrihis? Claudianus ut ederet libellos, exegit Sidonius, 
ad qucm pracfatus est, quique ci epistula IV, 3 pro munere gratias egit, Adversarius 
Chiudiani quis esset, Sidonius ne divinavit quidem, nam, ubi mentionem facit eius 
qiu:ni confra loquifur (p, 55, 20) Claudianus, certe de Fausto amico non cogitavit. 

Epistulam ad diaconum Graecum FA. XVII ex insula Lerinensi datam csse 
Tillomont. Mcmoircs ponr servir d Vhistoire eccUs. tom. XVI, p, 412 ex his verbis acute 
cffecit: idji ctiam illud cst, quod suscepta pcr omnes insidas et ecclesias patrum signat 
aucto7-itas (p. 285,28)'.' 

Dc epistula quam cxulans ad Felicem scripsit supra egi. 

Alia eius scripta quia necdum legisset nominare noluit Gennadius. Supersunt 
autem praeter ea quae attulit et praetcr epistulas ad Ruricium FA. I — V et Lucidum 
FA. XVIII scriptas, de quibus supra egi, haec. 

Paulinus cuni Faustum dominum, ut ait, suum (p. 275, 23) de quaestionibus qui- 
busdam dogmaticis consuluissct (FA. XIV), imprimis num recte Marinus eremita pecca- 
toribus Christianis aeterna tormenta minatus esset, Faustus ei respondit opistula 
nostra XV. Ea autem num Paulino satisfecerit, magnoperc dubito, Eius epistulae 
locus hic: futuroruni inimcnsitas cruciatuum angustias humanae mcntis exccdit, qnac 
mala momentaneae x^aenitentia^ umhra non rcmovct (p, 281,34), cum Gundobadum Bur- 
gundionum regem. qui Fausti epistulam legerat, admodum conterruisset, rex Avitum 
consuluit. qui post a, 500 cpistulam de subitanea paenitentia ad eum dedit (ed. Peiper 
p. 29), ul)i de Paulino haec leguntur: Et quia legistis consulenti cuidam Paulino Bnrde- 
galcmi ah cpiiscopo supwadicti nominls fuisse rcsponsum: cuius (Fausti scil. Manichaei) 
temporihiis Paidinus quidam (deus viderit, utrum is quem memoratis, tamen Burdegalcnsis) 
non pauca stilo catholico et inrejjrehcnsihili fide conscripsit: praefati haeretici mentionem 



1) Ebert, GesiJiichte der dirisUich-lateinischen LUeratur I, p. 451. 
*) Ed. Engelbrecht p, 24. 



KRUSCHTT. LXI 

idcirco praetnisi, ne Manichnei ipsiiis Fausfi ojxts iufausfum citoriorcm /noir, tjurm rfium 
(floria vcstra yiorcraf, ortu Brifannum, hahitaculo Jlri/imsrm , fifulo nominis acctisarct. 
Faustus quae do subita paenitcntia et do fido disputavorat, Avitus hic rofollit. 

Locum cx cpistula quadam Fausti attulit sivc Cacsarius sivo qui alius opistulao 
loliannis II papac a. 534 ad Caesarium datao tractatum oum adiocit, in (|uo sunt Iiaoo: 
(Ir (/uihus rt Fausfus rj)iscop7is sanctus in c}tisiula sua di.rif : 'Pi rdif i/rafiinn nmsrrrafi, 
fjui ailhuc offirinm rult rxrrr.rrc mariii" (Coll. cone. Oall. I, p. U70). 

Fausti de rationc fidoi ad obiocta quaodam rcsponsioncm P. Pithoous, Votorum 
aliquot Galliao thoologorum scripta. Paris. I5S(). p. 121 cdidit. 

Erat Faustus orator insignis, cuius oUm jtranlirafionrs nunc rrjioifinas, nunr, 
rafio cwn jiojwscissvi, cluciihratas raucus jdosor aiidivit Sidonius (p. 152,7). Eius 
hnmiliao pormultao suporsunt, paucao voro ipsius noniino inscriptao. Constat onim 
quas a. 1547 Gaigncius Parisinus cdidit homilias sub nomine Euscbii Emiscni cpi- 
scopi plerasque esse Fausti. Eusebio et in codicibus attribuuntur et in dccrcto Ivonis 
II, 4 (Migne, Patrol. Lat. CLXI, p. 139j. Eminct intcr eas quam apud Rcios, — dc 
'praesenti' cnim ccclesia loquitur fol. 92', — de sancto Maximo episcopo ct abbate 
habuit (ed. Gaigneius fol. 89' — 94'). Fausti oam esse practcr alia ostcndunt verba 
ecce qiudi pecunia sacerdotium comj)aravit .... Unde emit ij)sum est quod cmit (fol. 93') 
comparata cum iis, quae ad Ruricium nupcr cpiscopum creatum infra p. 27(1, 34 scripsit. 
Practcroa Dynamio patricio, qui auctorc Urbico cpiscopo Rcionsi vitam Maximi com- 
posuit (Surius, Vitae SS. tom. VI, p. 597 sqq.), chartarum volumina praesto fucrunt, 
quae ex eius (Maximi scil.) ojtrrihus hratissinii Fausti aniisfiiis j»-acdccessoris sollcriia 
devota collcgcrat. Ex his homiliis duas de symbolo (ed. Gaignoius fol. 24 — 33) ad 
codicem quendam Matritensem recensuit Caspari, Ungcdruckte QwMm zur Gcschichtc 
dcs Taufsytnhols (Christianiac 1869, tom. II, p. 185 sqq.). Admonitioncm sancti Fausti 
('Flausti'' cod. Sang.) Canisius (Loctioncs antiquae V, p. 421 — 423), sermoncs sex ad 
monachos Martene et Durand (Vctcrum scriptorum ct monumcntorum collcctio, Paris. 
1733, tom. IX, p. 141 sqq.) edidcrunt. Mai (Spicilegium Romanum, Romae 1841, 
tom. V, p. 85 sqq.) sermones do pcntecoste, de sancta trinitato, de spiritu sancto o 
codicibus eruit. Alii intcr aliorum scrmones hatent. 

Denique quem nuper Caspari {Alte mul nctte Quellen zur Gesckichte drs Tauf- 
symhols. Christianiae 1879, p. 250 sqq.) c codice quodam Al])igensi publici iuris focit, 
tractatus Faustini de symbolo Fausto nostro maxima ox parto vindicandus cst. Rrovi- 
arium quoque adversus Arianos, quod Sirmondus (Opuscula dogmatica veterum quinquo 
scriptorum. Parisiis 1630, p. 73 — 135) edidit, ipsum Faustum composuisse fortasse 
rccte conieccrunt Bollandiani (Acta SS. Sept. tom. VII, p. 703). 

Elocutionem Fausti multis laudibus Sidonius extollit: immanc, inquit, susjncio 
dicfandi istud in vohis tropologicum gcnus ac flguratum linuifisque j)lurifariam vcrhis 
cmincnfissi)num (p. 152, 5). Eum vero easdem res iisdem verbis tcr quatcrve 
repetere cum alii adverterunt, tum Oudinius (Commentarius de scriptoribus ecclcsiae 
antiquis, Vol. I, p. 1313), eius elucubrandi rationem his vcrbis optime castigans: 
Solrhat, inquit, Faustus, ita s?ias fuimhat j)hrascs, seijtswn aliquando vcrhotenus cxcrrpcrc, 
id consiat cx (diis aique induhiis eiusdem Fj)isiolis et Oj)usfmlis, in fjuihus seij)sum inicrdum 
ac saejie exscrihii. 

De libris scriptis editisque, qui contineant Faustiana in hoc vokimino odita. infra 
agemus post Ruriciana, quibuscum saepc rcperiuntur consociata. 



LXII 



riJAKFATlO IX I^VHICIVM 



1)1' Rl RinO EPISCOPO LEMOVICENSI. 

Ruricii vita prnocipuo ox opistulis ipsius ot Fausti alioruniquo FA. I— XIII 
to\»Mula t>st. Aoooduut soripta Sidonii, opistulao scilicot quas ad eum dodit IV, 16. 
V. i:.. Vill. H» ot Kpithihuiiuuu linriclo d Ihrriar (lictnm (C. XI) cum praofatione 
(('. X). Pauca subniinistravit quod Fortunatus oarm. lY, 5 oomposuit Epitnphium 
Jiitricionnn ijiisroponuii riritotis Limorrcimtr. 

Nobilitatem cius Fortunatus (v. 19) celebravit. iunotum oum assorons ooleberrimae 

Anioiorum jjjonti (v. 7): 

rinricii ijrmiiii /hirrs, qnihus Amciorum 

inncta parentali cnlminr Roma fuit. 
Fratrom habuisse vidctur Loontium, quom nna cum omni domo Rurioii Faustus salu- 
tavit ip. 2()*^. 3.')). l'xorcm Ruricius Iberiam duxit puellam nobilem, filiam soilicet 
Oniniatii viri clarissimi (Sidon. C. XVII) avum habentis patricium (id. C. XI, 53). 

Cahd. iUe superhus 
Buririus nostris facihns (hdciqne vencno 
facfus vofiimm suspirat corcle dolorcm. 
Ilacc Amor apud Sidonium C. XI, 02. Nuptiae ante a. 468, quo Sidonius carmina 
condere dcsiit'), instante hicme, procul dubio apud Arvernos celebratae sunt (C. XI, 126). 
Soocrum cnim Arvernum fuisse veri simile est. Nam carmen, quo Ommatium ad natalom 
suorum invitavit. his versibus conclusit Sidonius (C. XVII, 19.20): 

dahif omnia Christus, 
hic mihi qui patriam fecit amore tno. 
Rro altera cnim Sidonii patria Arverna urbs habenda est. Ex Iberia uxore liboros 
suscepit Ommatiuni. Eparchium, Constantium filiamque, quam Agricola in matrimonium 
duxit (p. 336. 10), frater. ut videtur, Papianillae uxoris Sidonii. Praeterea quos filios 
appellat Lcontium, Rusticum, Severum, quaeri potest, num carnales intellegat. Liberi 
oius praeter Constantium omnes apud Arvernos actatem egerunt. Unum ex filiis 
educanduni tradidit Hesperio, 'gemmae amicorum litterarumque', quem 'nuper urbe 
rcdissc e Tolosatium' Sidonius scripsit (p. 72,19), itaquc sine dubio Arverno. Nama- 
tium quoque et Cerauniam, quorum filia Ruricii filio desponsa erat, Arvernos fuisse 
inde fortasse coniciendum est, quod lianc potissimum terram, ubi nurus morte prae- 
matura erepta sepulturam habuit, patriam Ruricius sibi iudicavit (p. 313, 30). Quae 
cnini alia urbs ci carior esse potuit ea ubi liberi totque amici degebant? Saepius eo 
profectus videtur esse. invisens et Ommatium (p. 333, 31) et Apollinarem amicum 
(p. 332. 27). Ille enim a patre cruditus et ad sacerdotium usque perductus (p. 334, 1), 
postea cpiscopatum Turonensem nanctus et Eparchius fratcr clero Arverno adscripti 
erant, unde Ommatiura 'senatoribus civibusque Arvernis' attribuit Greg. hist. Fr. X, 31. 
Xamatium quoque adiit, cuius fortasse propinquus erat Namatius episcopus Arvernus 
(saec. V. med.), et Cerauniam (p. 311, 8), qua etiam post mortem mariti familiariter 
USU8 est (R. II, 15. 50). 

Ruricius quoniam cum Ilesperio de studiis filii pcr litteras agebat (R. I, 3. 5), 
scire cupiens, qiuim sprm sjiri (jrrerr drherrt (p. 302, 36), intollegitur ipsum sodom 

') Cf. supra p. LI. 



Ki;i xllll. I.Mll 

suani non apud Arvcrnos constitulssc. Jfaliital^at scilicct (lurdoiic. Jilii (|Uotannis 
soUeninitas sanctoruuj (luorunilan» cclebrabatur. lluc amicos invitabat. ut Hassuluni 
cpiscopuni (p. 304,1.')) et Cclsuin una cuni sorore sua (i. e. uxore eius). Innionin 
patronis, fratribus affvctiim, ifratiam 2>ojn(lis jmustitHros (p. 3U8, (>). Fratres fortasse 
appcllat cogitans de nionasterii coniniunione. Ex ]»hiribus locis (laMiaruni sic 
similiterve noniinatis (iounhm [arr. (ronnton, (/rj>. Lof) opjiiduni projje Cadurccnscni 
urbeni praefercndum mihi videtur esse , iibi iiosfca alibatia oidinis Cisterciciisis 
fundata cst. Fundos si ibi possedit. ejiistulac illi liix atfcitur. (pia Constantium 
filium. ut 'crastino" llrivac sibi occurrat, admonct (ji. '.V.i'l. 12). (iurdoiic cnim Jicmo- 
vices proficiscens, (jui fincs Cadurccnsis pagi excessit, ei IJriva jnimiim Lemoviccnsc 
oppidum occurrit. Jlosj^itiolum dcsertum sua vicinitat(! desiderabile (j». 30". 3) ei fccit 
Cclsus amicitia ct proj)in(|uitatc ci coniunctus (p. 307, 35) et 'iam de sublimiori spccula 
vel eminentiori loco" Ruricium intuens "in sacculi turbinibus tJuctuantem' (p. 307. 2(»). 

Cum Fausto cpiscopo Kciensi epistularum commercio coniunctum fuisse Kuri- 
cium ostendunt littcrac cius I — Y ad Ruricium datae. Eius opuscula lcgendo (p. 201). 12) 
secum constituisse videtur, ut. sacculo relicto, ad munus ecclesiasticum sc accingcTct, 
at tunc nonduni valuit nietum obnoxiac condicionis expellere, ut rclinqucret praescntia, 
pctcrct actcrna (p. 299,23). Etiam Sidonius amicus, caitis lcctio prac ohscnritatc 
dictorum mn acccndit ingcniuin (p. 332, 32), pio proposito favit. Nam byblioj>olam 
cum libris hcptateuchi ct prophetarum ad eum misit (Y, 15j, aliumquc codiccm cuni 
Sidonio noscio Ruricius transtulisset (R. I, S), huic illc veniam tribuit (Ej). lY. Kij. 
Eum cum episcopo ad invisondum sc invitavit, tit, inquit, jiossiinus in nnum jiositi 
fructum de iiostra invicem capere pracsentia (p. 309, 2). Tandcm jiost vifac huins iacta- 
tiones ad jmrtnin rcliiiionis jyroram salntis convcrtit ct, dcsjiecto tandcm saccnfo, infrfici- 
tatcm eius magnain rcsjinit (p. 267, 9). Cuni coniuge iciuniis ct orationibus vacabat 
(p. 269,23), captivos rcdimebat (p. 269,17), laborantium neccssitudinibus subveniebat 
(p. 271, 9), mancipia sua rcligione Christiana imbuobat (FA. I). Undc Graccus ci 
domino rcligionis lionore sidjlimi ac fidci meritis magnificaiulo fdio (FA. YI) gratias 
agit, quod fidci vcstrae ineritum sicut jyroficit dcvotione, ita- crcscit et ojicrc. Denique vir 
piissimus summum sacerdotium obtinuit (p. 270, 35). 

Sidonius in cpistula A'1I, 6, quac antc a. 474 475 data cst, Lcmoviccs intcr 
eas civitates reccnsuit, quac snmmis sacrrdotifjus ijisornm inortc trnncatae ncc uffts 
deinc(p& ejiiscopis in dcfunctornm officia suffcctis .... fatnin sjiiritafis rniitar fimifmi 
traxcrunt (p. 109,30). Anno 485 Eurico mortuo, et Faustum ex exilio rediisse ct 
Ruricium Lemovicum episcopum creatum esse volunt^). Utrumque codem tomporc 
contigissc, cx epistula quam ad Ruricium dedit Faustus (FA. Y) conici potcst: (hatnts, 
inquit, ad vos, dum vobis de jmtria scribiinus, qui nobis jiatriaiii in pcrcgrnndionc 
fecistis .... unde factnin est, ut . . . fidcfissimnin famufnm snnm (Ruricium scil.) sujicr 
candefabrum doinns suae .... stddinuirct. 

Ruricius cpiscopus num in cxilium missus sit, dubium cst; quamquam ita accipi 
possunt quae scribit p. 309, 27 : pcr talrin viain nos iter egissc cognoscitc, pcr quam ncc ad 
paradisum, non dicani ad cxifium rpiisquam ire dcsideret. Litigasse eum et Chro- 
nopium Petrocoricensem episcopum dc finibus diocesium, utroquc parochiam Gcmilia- 
censem (hodie Jumiflac, arr. Nonfron, drp. Dordognc) sibi vindicante (p. 316, 19), intel- 
legitur ex opistula quam ad Chronopium de ea re dedit (R. II, 6). Quomodo contro- 
versiam deciderint. non liquet: nostra interest, quod fines pagorum Petrocoricensis ct 
Lomovicensis ita accuratius definiuntur. Eparchius filius Ruricii ab Aprunculo Arverno 
cpiscopo (a. 479 — 491) propter culpam quandam ab ccclesia exclusus (p. 348,21) 



») Tilloniont, Mcmoircs p. s. a Vfiisioirc cecUs. XVI, p. 433. 



LXIV PRAEFATIO IN RVRICmH 

(.11111 (.)iiiiiiatio tVatrc littoras -plonas lacrimis ct dcplorationc ad patrcm misit', ut pro 
se intorcodorot (p. 317, "21). Is Eusobiolum prosbytcrum xVrvcrnos dircxit littorisquc 
veniam tilio petivit [11. 11, 57). Dc aomulationo. quae intor cum et Caesarium epi- 
scopum Arolatensem interccssit, latius disscrendum est. Cum decessoribus Cacsarii 
Kuricio eonsuetudo fuerat multa et iucunda. Leontii morte 'diu multumquc tristatus' 
(p. 3US, 11) ab Aeonio suooossoro (ante a, 494) muncra se acccpissc gavisus cst 
(p. 30S, 23) et Arelato paucos dies moratus et ipsum adiit et Pomcrium abbatem 
(p. 317. 32. 3IS. 37), quem ad se ut venirct invitavit (p. 318, 24. 319, M). At cum 
iam Aoonius 'de inoffioiositatc' Ixuricii conquestus csset (p. 326, 13), eo mortuo a. 502 
Caosarium episcopum creatum ]\uricius aogre tulissc videtur. Eo enim cpistulam 
R. 11,31. quam ad Capillutum presbyterum R.uricius dcdit, spectarc opinor: Gratias, 
inquit. (i<io pictati vcstrac, qnod me consoJare de civitntis o-rdinationc dignamini, cum 
vohis siifficcrc deo jyropitio satis ahundcqac 2^ossitis. Cacsarium cum non multo post, 
scilicet a. 505, ut rectc statuerunt Rollandiani (Acta SS. Aug. YI, p. 53), Gothi 
suspicarontur territorium ct civitatem Arclatenscm Burgundionum dicioni adiungere 
vello, is faJsis ct dlicifis accusationihus condemiiatus , ciim ah Arelato fuisset cdjstractus, 
in Burdegalensem civitatcm cst quasi in exilio relcgatus (V, Cacsarii apud Bollandianos, 
Acta SS. Aug. VI. p. 68). Burdigalae Cacsarius cum Ruricio convenit. Nam quod 
hic ad illum scripsit: ipsi enim recolere potestis, quam fessum me Burdigala videritis, 
ct hoc hicme, quando esse soleo fortior solito (p. 336, 24), ad id exilium rcfcrendum est. 
Mox ab Alarico rege Cacsarius rcstitutus, synodis congregatis, laxatam disciplinam 
ccclesiasticam confirmarc studuit. Std) d. III Idus Septemhris Messala v. c. consule ^), 
i. e. a. 506, cum Caesarius cpiscopos in ecclesia S. Andreae Agathensi congregasset, 
ei synodo Ruricius neque ipse interfuit neque vicarium delegavit. Littcras quidem per 
diaconum Yeri episcopi, — acta ultimus confirmavit Leo diaconus missus a domino meo 
Vero cpiscopo Turonicae civitatis^), — Agathen destinavit, sed neque Caesarius eas 
accepit nescio quo casu aut qua neglegentia (p. 274, 11) neque metropolitano Ruricius 
sic satisfecit. Erat enim concilio Arelatensi I a. 314 sanctum: Si quis commonitus 
infirmitatis causa dcfucrit, personam vice sua dirigat, idque decretum concilium Arela- 
tense II a. 452 renovaverat^). Pessimum exemplum ne alii sequerentur, Caesarius 
hanc legem in ipsa illa synodo pertulit (c. 35): Si metrojiolitccnus episcopus ad com- 
provinciahs episcopos epistidas direxerit, in quihus eos aut ad ordinationem summi 
imntificis aut ad synodum invitet, postj^ositis omnihus, excepta gravi infirmitate corporis 
aut pracceptiom regia, ad constitutam diem adesse non diffcrant. Quod si defuerint, sicut 
prisca catwniim (conc. Arelat. II, c. \%) praecipit auctoritas, zisr/ue ad p)roximam synodum 
caritate fratrum et ecclesiae communione priventur'^). Neque tamen secundum hanc severam 
normam Cacsarius Ruricium tractavit, sed litteris ad eum scriptis (FA. XII) veniam ei et 
impunitatem dedit. Licet, inquit, sanctos et desiderahilcs vestros apices miseritis, tamen, 
sicut ipjsi optime nostis, dignissimum fuerat, ut x>ersonam dirigeretis, quae ad viccm 
vestram stdjscriberet et quod sancti fratres vestri statuertmt in 2>crsotia vestra firmarettir. 
scd quia novi, riuam sancto et frequenti ae pio desiderio interesse volueritis, omnihus 
fratrihiis vestris votum vcstrum ct sanctam voluntatem exposui, pro cpia re nihil pietati 
vestrac vel potuimus vel dehuimus imputare. Has litteras cum per Capillutum presbyterum 
aecepisset. per eundem. ut iussus erat, statim respondit (R. II, 33). Cur, inquit, ad syno- 
dnm, sicut coUocutio hahuit nostra, non venerim, fecit huc infirmitas, non voluntas, questusque 



') Cf. Conc. Gall. coll. I, p. 705. 
-) Conc. Gall. coll. I, p. 798. 
») Conc. Gall. coll. I, p. 562. 
*) Conc, Gall. coll. I, p. 789. 



KRUSCHII. LXV 

litteras, ([uilms ('acsarius syuinluni indivcrat. tanlc adiuiMJuui ad sc vcniss»'. aninu) iniif;;int 
fortiquc peroruvit; (jtiiti, in(]uit, ctsi iioii j>ro (li<jiiif<ifr nl juo <(rt((fr }toii (Ifhtntus (drdiiis 
(jiiuiH (dii rotinitoiirri, (jiii jorfassr, iit niiniis priKlriis dictim, mrrrhdiniir uniliiri: ijuid si 
aliis nonirii urhinni jiracstat atictorifus, nohis uurforifufi in drmrrr non dihrt urhis fiunillifus. 
siquidcm multo mclius midfo(/ur cmincntius csf, cirifufcni dc saccrdotc (/uuni st^a rdofcni 
dc civitatc notcsccrc. Per littcras ('acsarii certior factiis est I']u(loinium episcopum 
'supervenicnte anno Tolosae synoiluui' hai)crc vcllc, (juo ctiani llispanos cpiscopos 
convocaturus essct (p. 27-1, 21). llanc cclcbratani esse ncj^avit IJalu/ius (\ova coll. 
concil. p. 1165); cum enim anno 507 intcr Ciilodovcchum re^cm Francorum ct Alaricum 
Gothorum bellum cxarsisset, in quo hic occisus est, congregandorum saccrdotum rcgni 
Gothiei facultatem esse non potuisse. At non vidco, cur antcquam Alaricum Pictavis 
versantcm rex Francorum aggressus cst, eo anno cpiscopi convcnirc non potucrint. 
llabitam csse vere synodum tcstis cst Scdatus cpiscopus Ncmauscnsis, (jui ctiam Aga- 
tlicnsi concilio interfuerat, in littcris ad Ruricium datis (FA. IX): vchcmcntcr, inquit, 
ojjfavi, ut ad ncccssitatcm isfum, (puic hic nos cxhihnit , vcnirctis, et post alia; non 
jirius c(jo a Tolosa rcvcrtercr, quam hcatifudinis vcstrac ct siwjuhiris illius curifufis hcne- 
dictionem dcsideratissimam promcrcrcr. Respondit Ruricius (R. 11,35) sc, si valuisset, 
ad synodum indictam libentissime vcnturum fuissc, scd disposito itincrc imbccillitate 
supcrvcnicntc sc inhibitum cssc, cum aercm rcgionis illius fcrre non possct. Sinuilque 
ci equum transmisit, in via vilcm, in cjnstida pretiosum, teste Sedato (FA. XIII). 
Haec de synodo Tolosana. Paulo post, Alarico occiso, Chlodovechus Lcmovicum civi- 
tatem in dicionem redegit. Eo spectare opinor quae Apollinari duci Arvernorum in 
pugna Yogladensi (Greg. hist. Fr. II, 37) Ruricius scripsit (p. 341, 34): jmiestahit itatjuc 
divina miscricardia , ut, tiomdtihus tcmjwris huius vcl ncccssifatihus aut dclctis in jfcrj^e- 
tuum aut jmrumj)cr ojyjjrcssis, cJtius fructus nos faciat dc nostra capcrc jiracscntia. 

Ecclcsiam S. Augustini Lcmovicensem a Ruricio factam esse testis est Fortu- 
natus lY. 5, 11: 

tcmporc quisquc suo fundans pia tcmjila /lutrtmi 

istc (Ruricius senior) Autjusttni, condidit illc (iunior) Ptdri. 
Iluius rei fama ad Bernardum Guidonis scriptorem saec. XIV duravit, qui iu libcUo 
de ordinibus Grandimontcnsi ct Artigiac inter cctcra de Ruricio nostro hacc scripsit 
(Labbc, Nova Bibl. Mss. II, p. 277): Sanctus Roricius XXIV cjnscojms a S. Martialc 
creditur locum suj)ra Vigennam fluvium, zd)i commune coemeteriuni erat , in honore 
S. Augustini episcopi dcdicasse et instituissc ihidem suh S. Augustini rcgula can(jnicos 
rcgidarcs et jilurcs cajJcUas, nescius hanc S. Augustini regulam saeculo XIII vctustiorem 
vix esse. Columnas aedificandi causa a Claro episcopo Elusano sibi ministratas esse 
Ruricius scribit his verbis: Dc colunmis gratias ago et, sicut iussistis, quia modo jmjjttcr 
imminentcm hicmcni vchicula illo dirigcre non jiossum, post sanctum jmscha projritia di- 
vinitatc transmittam. dc minoribus vcro, sicut verho mmulastis, si inveniri jiossunt, mihi 
vcl dccem necessarias esse significo (p. 350, 7). 

Ruricius corpore invalido fuit. Cum Eufrasius episcopus morbo eum laborare 
cognovisset, litteras de statu eius ad cum dedit (FA. XI) ; respondit is satis sc tribu- 
latum antea iam commodiorem esse (R. II 22). Alibi cum ipsc fortior essct, omne 
hospitiolum scribit diversis infirmitatibus laborare (p. 340, 1). Huc adde sencctutis 
imbecillitatem. Imminente, inquit, iam jrracscntis acvi termino et scnii die uscjuc quaque 
vicino, sicut nos etiam docct caesarics dctonsa (p. 327, 12). Itaque fessus Caesarium 
Burdigalae adiit (p. 336, 24), infirmitate 'consuetudinaria' prohibitus neque Agaihensi 
synodo interfuit (p. 336, 23) neque Tolosae Sedatum amicum convenire potuit : nos, 
inquit, tenuitate exesi corjjoris impediniur, .... me etiam jrrojjrii et duo (pedes scil.) 
sustinere jjrac dcfectione vix possunt (p. 338, 15). His de causis veri simile est eum non 

SlDONlUS. i - 



LXVI PRAEFATIO IN RVRICIVM 

niulto post a. 507 dwm obiisso oxtroimiin. In obituario S. Martialis circa a. 1300 incepto 
Eorico cpiscojtm XV Kal. Nov. celobratur: c\\ Lcroux, Molinicr, Thomas, JDocum. histori- 
qurs coiiccnianf La Marchc ct Ic Liniousin. Lemov. 1883, I, p. 77. Saeculo XIV ineunte 
eius reliquias in ecclesia quani ipse nedificavit S. Augustini asservatas esse testis est 
Bernardus Guidonis (Labbe 1. c. p. 277): Li co monasterio (S. Augustini Lemovicensi) 
riifiiiti ocfo cpisco})i funinhiti dicuutur, guorum tumuli duodccim disccrnuntur, ct duorum 
sancforum cjiiscojioruin Horicii ct Asclijiii corpora in capsa supra maius altare cum 
S. Flacia rirgine ct marfijrc. Ruriciorum epitaphium Fortunatus composuit hocce 
(carm. IV. 5) : 

Epitaphium Ruriciorum cpiscoportmi civitatis lAmovecinae. 

Invida mors, rahido quamvis minitcris hiatu, 

iwn tamcn in sanctis inra tcnere vales. 
nam postquam remcans domuit fera Tartara Christus, 

iustorum meritis suh pede victa iaces. 
:, hic sacra pontificnm toto radiantia mundo 

mcmbra scpidchra tegunt, spiritus astra colit. 
Ruricii gemini florcs, quihus Aniciorum 

iuiicta parentali culmine Roma fuit, 
aetu mente gradu spc nomine sanguine nexi 
10 cxidtant pariter hinc avus, indc nepus. 

tcmx)ore quisque suo fundans pia templa patroni 

iste Augustini, condidit ille Petri. 
hic prohus, ille pius, hic serius, ille serenus, 

certantes pariter quis cui maior erit, 
v< plurima pauperihus trihucntes divite censu 

miscre ad caefos quas scqtierentur opcs. 
quos spargente manu redimentes crimina mundi 

inter apostolicos credimus esse choros. 
felices qui sic de nobilitatc fugaci 
20 mercati in caelis iura senatus hahent! 

Yotorum quae ci Sidonius fecerat horum (C. XI, 131): 

feliciter aevum 

ducite concordes; sint nati sintque nep)otes; 

cernat et in proavo sihimet quod pronepos optct, 
compos factus est Ruricius. Dc liberis eius supra egi ; rcstant nepotes. Ad Par- 
thenium et Papianillam dulcissimos ncpotes suos Ruricius litteras dedit R. II 37, post- 
quam eum inviserunt. Eundem Parthcnium Caesario Arelatensi commcndavit (p. 339, 12). 
Papianilla autem femina videtur esse, quae Agricolam avum fecit, Ruricium proavum 
(p. 336, 10). Quam cum Ruricius illi ita commendet, ut quo eam susceperit affectu, 
semper foveat indultu (p. 336, 8), sequitur cam nurum fuisse Agricolae , Parthenium 
Agricolae filium ex filia Ruricii genitum (p. 336, 10). Nepotes ii funestissimo exitu 
vitam finiverunt. Papianillam enim una cum Ausanio amico suo Parthenius interfecit ; 
ipse Francis exosus a. 548 lapidibus obrutus est. Haec sic narrantur a Gregorio Tur. 
hist. Fr. 111,36: Fraw:i, inquit, cum Parthenium in odio magno haherent, pro eo quod 
eis tnbuta antedicti regis (Thcodoberti scil.) tempore inflixisset, eum persequi coeperunt. Ille 
vero in ]}erictdum se jfositum cernens confugium ab iirbe facit iic duobus episcopis suppli- 
citer exorat, ut eum ad urbem Treverecam deducentes popidi saevientes seditionem suam 
praedicatione conjyraemerent. Quibus euntibus, nocte, dum in strato suo decumberet, subito 
per somnium vocem magmim emittit, dicens: Heu! heu! succurrite qui adestis et auxilium 



J 



KRUSCHII. LXVII 

ferte pereuntf. A quo damore expergefacti qui adrrant intnroffant quid hoc essrt. 
Respondit ille: Ausanius amirus mcus cum J^apianilla coniuyc , quas olim intcrfcci, ad 
iudicium me arcessihant dicentcs: Veni ad rcspondcndum , quia causaturus es iwhiscum 
coram Domino. Zclo cnim dacfus antc annos aliquos coniuticm innocentcm amicumquc 
pcrimcrat. Igitur acccdentihus cpiscopis ad antcdictam urhem, cum stnpcntcs pojmli 
seditionem ferre non possint, eum in eclesia ahdire volucrunt, scilicet potientcs cum in arca 
et dcsiq)cr stcrncntis vestimenia, quac crant ad usum acclesiae. Populus autcm ingressus 
perscrutatusquc univcrsus cclesiac angtdos, cum niJiil reppcrissent , frcndcns cgrcdiehatur. 
Tunc iinus ex suspicione locutus ait: En arcam, in qua non est inquisitus adnrsarius 
noster. Dicentihus vero costodihus nihil in ea cdiud nisi ormimenta eclcsiae contcncre, 
illi clavem postolant aicnfes: Nisi rcscrarcrifis vclocius, ipsi cam sjionff c(j)ifrinqrmus. 
Deniquc, rescrafa arca, amotis lintiamindnis, inventum cxtrahunt plaudcntrs atqnr dicrnfcs: 
Tradidit Dcus inimicum nosfrum in manihus nostris. Tunc caedcnfes cum pugnis sputisqw; 
2)eriirguentes, vinctis posto-gum manihus, ad colomnam lapidihas ohrurrunt. Fuif aufcm 
in cihis valdc vorax, sed quac sumchaf, quo caelcrius ad nuuiduca)ulu}n co))i)novc)'etur, 
stmipfo aloe, volociter digerchat; sed et sfrepidus voitris ahsque ulla auditonwi reverentia 
in pidAico e))iiffrhaf. Hoc ergo exitu cons^mimafus i)itcriif. Alter Ruricii ncpos aviti et 
nominis et episcopatus heres teste Fortunato S. Petri ceclesiam condidit. Aiino 535 
concilio Arvernensi, a. 541 Aurelianensi IV interfuit; a. 549 Aureliancnsi Y Bantaredus 
archidiaconus pro eo subscripsit. Cuius filius Ruricius iunior fuerit, non constat. 
Ruriciorum stcmma delineavi hocce : 

X Ommatius 



Leoutius Ruricius I ^ Iberia 



Oniinatius Eiuircliius Constantius iilia ^ Agricola 

Knrioius II nepos Parthenius ^ Papianilla 



De argumento epistularum, quac ad vitam Ruricii explicandam non pcrtinent, 
pauca addam. Pleraeque 'officii paginae' (p. 273, 23) sunt, ut Sedati FA. X, vel com- 
mendaticiae, sive Ruricio homines laborantes commendabantur, ut a Fausto FA. IV 
is qui in Lugdimoisi x)e)'ttdit captivitatc))i (p. 270, 13), FA. V Florentius presbyter 
(p, 270,38), alius a Victorino FA. VII, sive ipse amicis tales commendavit, quales 
sunt Ulfila (p. 316, 30), Ursus et Lupicinus (p. 321,20), Baxo (p. 329, 23), Magnus 
(p. 344, 13), Maxentius presbytcr (p. 347, 17), ut cos adiuvarent vcniamque peccantibus 
darent. Curam egit, ut homines Censorii episcopi et a custodia liberarcntur et porcos 
amissos reciperent (p. 345, 24). Cclso vitrearium (p. 307, 6), pictorem Ccrauniae (p. 323, 
32) tradidit. Equum praeter Sedatum ctiam Celsus a Ruricio accepit (p. 307, 39). In 
aliis epistulis de codicibus transmittendis vel transmissis agitur. Taurentius FA. VIII 
librum Augustini dc civitatc dei chartaccum lcgendum atque transcribendum (p. 272, 37) 
Ruricio obtulit isque, ut librum, sicut promiserat, cclcriter mittcret, rogavit (11.1117, 
p. 327, 35). Ei Bassulus episcopus libros praestiterat FA. VII (p. 304, 12), ipse Nepotiano 
presbytcro codicem Hilarii Pictaviensis episcopi aliumquc transmisit FA.VI, Fredac vero 
abictum plantas (p. 306, 13). Permultae cpistulae coquinam sapiunt. Constantio filio, 
qui patri aves dederat, tergus aprunum rcmisit : ut, inquit, dwn nos volatilia quae 
trans))iisisti deliciamur, fu hipede de qtuidrupede facto satieris (R. II 43). 'Doranoniae 
spolia' Hispanus (p. 343,3), Rusticus 'piscationis in Visera delicias' (p. 346,27) ei 



LXVIII PRAEFATIO IN RVRICIVM 

rainistra^-it. "Novitate liolorum\ quae ei magnopere placebant, Leontius eum delectavit 
(p. :U2. 4\ Ipse Ambrosio cpiscopo 'legumina marina' (p. 342, 28), Yittamero pira 
ti-ansmisit [^. 349. 1 1 ). 

Do Ruricii olocutione Sidonius qua erat comitate in epistula ad ipsum data 
(^lll. 10 1 ira iudicavit: mim, inquit, stilum vestrum quanta comitetur vel flamma sen- 
siiKm nl nndd sermonum , Jiherius assererem, nisi , dum me laudare non parmn studes, 
huidari phtrimum tr vdarcs. Ivuricius ipse quamquam sermonem suum rusticum esse 
saope confossus est (cf. p. 302, 17. 328, 26. 339, 30. 341, 28) litterasque quas scripsit 
ab amicis vol abscondi (p. 302. 30. 306,19) vel emendari (p. 341, 31) vel etiam deleri 
(p. 32S. 20) iussit, nemo non perspicit eum eo tantum consilio talia scripsisse, ut 
amici sermonis elogantiam oo magis laudibus extollerent. Sedato versus misit hende- 
casvllabos R. II 19. Yix alius quas acceperat litteras suasque proprias tam impudenti 
modo compilavit quam hic qualiscumque est scriptor. Exempli gratia epistula R. II 52 
fere tota ex alienis consarcinata est. Sed quae eam in G sequitur ad Praesidium data 
cum ad verbum cum R. II 12 concordet, librarii errore repetitam existimo, nam ne 
Ruricius quidem eandem epistulam ad eundem bis misit. Etiam Severi quae dicitur 
opistula de ultimo iudicio Ruricium usum esse Baluzius, Miscellaneorum liber I. Paris. 
167S, Praef. contendit: Solehat enim Ruricius sese meliorum auctorum lectionc oUectare 
rf corum rerha siia facere, ut midtis exemplis ostendi posset. 

Epistulae Ruricii in ordinem chronologicum digestae non sunt, nam R. II 49 — 64 
ante a. 496 scriptae illas quae de synodis a. 506 et 507 datae sunt sequuntur. Subieci 
laterculum. quo continentur quae epistulae Fausti, Ruricii aliorumque simul editae 
prae se forunt et temporum et locorum indicia, 

FA. II scr. Faustus exul (p. 267, 3). 

FA. IV scr. Faustus ad Ruricium episcopum. 

FA. Y scr. Faustus in patriam reversus (p. 270, 25) ad Ruricium episcopum. 

FA. YI scr. ad Ruricium nondum episcopum. 

FA. YII — XIII scr. ad Ruricium episcopum. 

FA.IX scr. Sedatus Tolosae (p. 273, 11) a. 507. 

FA. XI scr. Eufrasius episcopus Arvernus a. 491 — 515 ex. 

FA. XII scr. Caesarius tempore synodi Agathensis a. 506. 

FA. XIII scr. Sedatus c. a. 507 tempore synodi Tolosanae (Ruricio II 35 respondet). 

FA. XYI scr. Faustus exul Leontio (p. 282, 26) Arelatensi vivo (ante a. 494 obiit). 

FA. XYIII scr. Faustus ad Lucidum \ ante a. 475, ante quem Crocus 

FA. XIX scr. Lucidus ad episcopos Gallos / (p. 290, 12)in exilium missus est. 

FA. XX scr. Faustus ante Claudianum c. a. 470 de statu animae disserentem. 

R. I 2 scr. Ruricius Fausto exulante (p. 301, 13). 

R. I 7 scr. Ruricius Gurdone (p. 304, 15). 

R. I 8. 9 scr. Ruricius ad Sidonium episcopum a. 469/70 — 479. 

R. I 14 scr. Ruricius Gurdone (p. 308,4, cf. p, 304, 15), 

R. I 15 scr,Ruricius,cumLeontio(p,308,ll)AeoniusArelatensisantea,494successit. 

R. I 16 scr. Ruricius ad Sidonium ante a. 479. 

R. I 17. 18 et R II, 6 ad finem libri (?) scr. Ruricius cpiscopus factus. 

R. II 6 scr. Ruricius ad Chronopium pro dioecesi Gemiliacensi (p. 316, 19). 

R. II 8. 9. 16 scr. Ruricius ad Aeonium Arelatensem ante a. 502. 

R. II 22. 29 scr. Ruricius ad Eufrasium episcopum Arvernum a. 491 — 515 ex. 

R. II 23 scr. Ruricius ad Yerum episcopum Turonensem a. 496 — 507. 

R. II 31 scr. Ruricius de civitatis (Arelatensis a. 502?) ordinatione (p. 335, 7). 

R. II 33 respondet Ruricius Caesarii epistulae FA. XII a. 506 scriptae. 



KRUSCHII. LXIX 

R. II 35 respondet Ruricius Sedati epistulao FA. IX a. 507 scriptae. 

R. II 30 scr. Rurifius ad Caesariuni opisoopum Arolatensoin a. 502 — 542. 

R, II 41 tiimidtus temporis vcl ncccssitatcs (p. 341, 35) a. 507? 

R. II 49. 54 — 57 scr. Ruricius ad Aprunculum opiscopum Arvonmiii a. 47*.) l«il. 

R. II 01 scr. Ruricius ad Namatium. cum K. II 15 ad ('i'rauniam dcdit, iam 

defunctum (p. 320, 7j. 
R. II 02 scr. Ruricius dc Bccaniaco (p. 349, 20). 
R. II 04 scr. Rurioius ad Volusianum episcopum Turonensem a. 488 — 490. 

De codicibus et editionibus opistularum tam Fausti quam Ruricii iam dispiitabimus. 

Codex Sangallonsis ^) n. I'.t(l, inciiiliraoaceus saec. IX, paginarum 350, a c(mi- (i 
])Uiribus librariis scrij^tus -) omondatus(|uo. (luao continoat, Stojdianus Rabi/.ius in scb«'- 
duhi togumonto intoriori aggbitinata accurat»> doscripsit. V. 1 obin vacuam rclictam 
benedictio quaedam apium iam occupat p. 37 repetita^). Sequitur p. 2 vetustus indox 
descriptus ex exempLari huius ipsius archetypo : quem subieci. cum ab(|uanti momonti sit: 

HIC CODEX LANDOm UEDE Lcoho*) ahhaf. continH adsnmptiourm sancti , ,^) 

lohannis cvangcUstac (p. 4 — 25)^). 
Relationem sancti Esydori de codcm evangelista (p. 25 — 27). 
************************* 
Epistidas^) trcs Fausti cpiscopi ad Feliccm ct ad Grecum diaconcm ct ad Lucidium 

jjrcshi/tcmm (p. 27 — 48). 
Epistulas Icronimi prcshytcri duas (p. 49 — 00). 

Epistidas quinquae Fausti cpnscopi ad Piuricitim cpiscop>um (p. 00 — 83). 
E])istula Graeci ad Ruricium (p. 84). 
Ep)istula Victurini ad Muricium (p. 85—80). 
Ep)istuJa Taurencii ad Ricricium (p. 80 — 89). 
Epistidas Sedati ad Rurieium duas (p. 89 — 91). 
Ejyistida Eufrasii ad Ruricium (p. 91 — 92)*'). 
Epistida Fausti ad Faidinum (p. 111 — 120). 
Epistida Caesarii ad Ruricium (p. 126 — 128). 
Epistida Scdati ad Ruricium (p. 128 — 130). 
[Epistida Sidoni ad Constantium. 
Alia Sidonii ad Euccrium. 
Alic^ Sidonii ad Tctradium. 
Alia Sidonii ad Asperum. 
Al. Sidonii ad Proctdttm. 
Al. Sidonii ad Bomnolum. 
Al. Sidonii ad Nymphidium. 
Al. Sidonii ad Simplicium. 
Al. Sidonii ad Taumastum. 
Al. Sidonii ad Ruricium. v- s. 



a) ras. ia G. ^) versu raso (incipit Passlo, reliqua legere nequeo) , m. eoaeva in mg. Epistulas— 

leronimi preshyteri duas adiecit. 

1) Cf. Scherrer, Verzeichniss cler Handschriften der Stiftshibliothek ron St. Gallen p. 68. 
-) Compendium q significat ciuod, non qiii. 
3) Eam P. Ewald, N. Archir VIII, p. 356 edidit. 

*) Nomen abbatis eruere nequeo; de Wolfleoz ahbate Sangallensi cogitavit Edwald 1. 1. At 
Vedeleobo potius Witliub est; cf. Graff, AJul Sp-cwhscluttz I, p. 771. 
^) Paginarum numeros adieci. 
*) Epistula Fausti p. 92—111 desideratur. 



LXX PRAEFATIO IN RVRICIVM 

AJ. Siihmii ad PapinniUam. 

Alias Sidonii ad Ltipnm episcopum^) V. 

Alia Sidonii ad Ccnsorium. 

Al. Sidonii ad Facicntcm. 

Alia Sidonii ad Mamcrtum. 

Alia Sidonii ad A(frocciuni cpiscoj)?(m. 

Alia Sidonii ad SuJpicinm. 

AJia Sidonii ad RHricium. 

AJia Sidonii ad Gothum. 

AJ. SiiJonii ad Principium cpiscopum. 

AJia Sidonii ad Remegium episcopum^). 

AJia SiiJonii ad Faustum cpiscopum°). 

AJia Sidonii ad HcrcsiumJ. 

UaJ}ct in scqucnti episfuJarum lihros II domni Ruricii episcopi (p. 132—277). 

Dcindc epistuJ((rum Jilmim unum (Jomni Dcsidcrii episcopi (p. 278 — 300). 

Itcm cpistuJas divcrsorum ad cuncJcm domnum Desidcrium (p. 300 — 328). 

E.rempJar^) epistuJae Lucidi ptresbyteri (p. 328 — 332). 

Dc confessione verc fidei et ostentatione sacrae communis^) (p. 332 — 348). 

Epistida Evantis abhatis contra eos qui sanguincm non cdunt (348 — 353). 

EjiistuJa Augustini ad lanuMrium (p. 353 — 357). 

Index liic et quod superest exemplum eo potissimum differunt, quod omnes quas 
uncinis inclusimus Sidonii epistulae in hoc desiderantur. Quae epistulam truncam Sedati 
ad Ruricium p. 128 — 130 (infraFA. XIII, p. 275) in textu excipiunt verba sunt epistulae 
Sidonianae II 1 (infra p. 21,5 — p. 22,2). Varia lectio inde relata est in huius editionis 
additamcnta. Inter epistulam Sedati et fragmentum Sidonianum plus unum folium vix 
excidit: post fragmentum autem, cum, tot quot in indice recensentur epistulis Sido- 
nianis praetermissis, Ruricianas librarius Sangallensis descripserit, coinplures quater- 
niones desiderantur. Utrumque liiatum non Sangallensis liber subiit, sed archetypus, 
et minorem ante maiorem; nam folium unum deperditum ne is quidem vidit qui in- 
dicem composuif^). Archetypus codex lacer admodum fuerit necesse est et perturbatus. 
Epistulam enim Fausti ad Lucidum datam, quae p. 48 in verbis aut agnoscas aut 
respnuis (infra p. 290, 6) desinit, p. 49 sequuntur haec ab alio Hbrario scripta: Sin 
istud iJJis dehefur iniungi, qui hahentes intra se fontem eJoquenfie, Unde quicquid illis 
initingitur , carmine inriguo copiosius explicatur. Verum econtra quicumque anguste in- 
tcJJcgcnti(i esf nec hahet aJJuenfiam cloquii — quod ah aJiis queritur ab cdiis formidatur. 
Locum hunc ex prologo quem BaudoniviaVitae Radegundis praemisit sumptum^) Hierony- 
miana quaedam sequuntur, quae proferre non interest. Clausula autem quae epistulae 
Fausti ad Lucidum datae subiecta est, verba scilicet: Ifem cdia nianu Faustus excmp 
epistuJq nwae reJigi et suhscrip, epistulas ad Desiderium Cadurcensem datas p. 328 
excipit una cum toto Lucidi responso. In exemplari igitur, ex quo Sangallensis 
originem traxit. unus duove quatorniones suo loco moti codici extremo additi sunt. 
P. 332 Hbellus precum Marcellini et Fausti (Migne, Patrol. Lat. XIII) sequitur. 
Fausti aliquot epistulas et Paulini ad eum hi codices continent. 
C Codex Parisinus Lat. n. 12097 (olim Sangermanensis n. 936, Corbeiensis n. 26) 

saec. VI/VII, fol. 92—93, Paulini FA. XIV epistulam habet; cf. Maassen, QucJJen (Jcs 
canonisehen Rechts I, p. 568. Hanc Theodorus Mommsen v. c. petentibus nobis contulit 



a) epvi. G. '') tribus versibus erasis, quae sequuntur m. coaeva supplevlt. ^) sic G. 

') Epi.stulae Sidonianae quaenam in indice commemorentur, infra p. 27;') indicavi. Epistula 
11. 1 in eo desideratur. ^) of_ SS. Rer. Merov. II, p. 377, 1. 10—18. 



KRUSCHII. LXXI 

Codex Parisinus Lat. n, 15(11 (Colbcrtinus n. IKC):^. IJcijius n. iiSST^ saoc IX. /' 

4 4/ 

formac maximae, teste Friderico Maassen, Qnellcn dcs canonischcn Rcchts 1. j). ()(>8, 
inter cetera haec continet: 

LXX. Inciplt cpistoJa Paulini ad T\mstani. D(i)ni)i() )Kit)i (t pat)-(»io Fausto 
papae Fanlinns. Scrihere vohis hinc rctinet metns (FA. XIY). 

LXXL Incipit epistola sa)icti Fausti ad hoicdictiwi l*(ndinn))i. Adoiira^ida )nih( 
setnper (FA. XV). 

LXXIL I)o))iino piissitno et specialihus officiis cxcolemlo, ut cotijido, i)i actrr)in)n 
fratrc et pcr o))mia do))i)io FeJici Faustns. Ma(i)i7i))i pictatis (FA. XVI). 

LXXIIL Do))ii)w satuto ct i)i Christo devi)ictissi))io f)-atrc (rreyo diaoi Fanstns. 
Ilonoratus officio tno (FA. XVII). 

Has epistulas A. Schoene v. c. contulit. 

Cum saeculo IX med. Gothescalci pracdestinatiani causa tractaretur, retutatuii // 
eum ad Lucidi decessoris eiu3 historiam recurrerunt. Ut manifestutti fiat, quia (piacdaiii 
isti moderni praedcstinatiani dicunt, quae et vetercs haeretici ante dixerunt, integras 
Fausti Lucidique epistulas FA. XYIIL XIX codice optimo usus Ilincmarus disser- 
tationi posteriori de praedestinatione dei et libero arbitrio adversus Gothescalcum ct 
ceteros praedestinatianos (Migne, Patrol. Lat. CXXY, p. 79) inseruit, praemissis his: 
Ad cuius (scil. Caelestini papae) iussionetti praedicti Galliarutti episcopi sijtiodntti habue- 
runt et huiustnodi prave senticntes aut resipiscentes pietate ecclesiastica rcynhiritcr rcce- 
perunt aut in sua vecordia et pravis scnsihus persistentes episcopcdi atque catholica ct 
apostolica auctoritate a conso)iio fideliutti scgrcfjaverunt , sicut cpistida atnicalis Fausti 
ad Ijucidutti preshyterutn et lihellus eiusdetti presbyteri Lucidi iti synodo porrcctus episcopis 
aperte demonstrat: quae titraque, et epistulatti scilicet et correctionis lihellutti, ad dctnon- 
strandutn rei evidens docuttientutn , quia non qtiaeritnus de ttietuhicio astruere verltatfjtn, 
Jiic inserere necessariutti duximus. Caelestinum papam aequalem Lucidi fccit Ilincmarus 
errore; scripsit quidem ille contra praedestinatianos, sed multo ante Lucidum haereticum. 
Praeterea Ilincmarus locum epistulae FA. XIY e codice P simili (Migne CXXY, p. 372) 
attulit, haec de Fausto praefatus: Unde ad Faustutn, (cuius ojnisctda intcr ajtocrypJia 
apostoJica sedes deputare cu)-avit, quoniam cutti aJiis maJesanae doctrinae zisaniis ctiatti 
de uJtitna paenitentia ^jmve disseminavit , sicut scripta eius dcttionstraid , quac sanctus 
CaeJestitius ad episcopos GaJJicanos scribcns redarguit, ut in eius decretaJi scriptutn in- 
venitur cptistuJa), quidatn Patditms ita scrihit. 

Posterior epistulae FA. XX pars inde a verbis praecipis ut respondeam codicibus 3f 
Claudiani Mamerti pracfixa est neque tamen a scriptorc ipso, quem constat lcgisse 
intcgram epistulam, prout in G exstat. Mamerti codices, e quibus optimus est Lipsicnsis 
n. 286, saec. XI, nonnumquam solus cum G concordans, habent quae is omittit ct 
e contrario, ut utrumque librorum gcnus sese invicem cxpleat. Ad nostram rcm quae 
faciunt Mamertina sumpsi ex editione Mamerti Engelbrechtiana. 

Ex his epistulis princeps FA. XX lucem vidit, sed principio destituta, qualem 
codices Claudiani Mamerti praebebant. Primum Basileae anno 1520, p. 25—31 
in editione Claudiani a Petro Mosellano recognita, novissime in Corpore scriptorum 
ecclesiasticorum Latinorum Yindobonensi inter Claudiani opera p. 3—17 ab Augusto 
Engclbrecht a. 1885 reccnsita prodiit. Hic eam integram dedit ex codice G nonnullis 
locis minus accurate collato, quos singillatim adnotare nolui. 

Ad hanc quattuor quas codex P praebet epistulae accesserunt cura (P. Pithoei), 
Y^eterum ahquot Galliae theologorum scripta, Parisiis 1586, fol. 128'— 141, FA. XYII. 
XIY. XY (omissis cum codice extremis p. 282, 5 — 9). XYI. 

Epistulas Fausti Lucidique FA. XYIII. XIX e codice interpolato edidit Baro- 
nius, Annales ecclesiastici, Romae 1595, tom. YI, p. 446-447. Epistulam Fausti 



LXXII PRAEFATIO IN RVRICIVM 

FA. \^"lll quao oxcipiunt substMiptidiios episcoporum falsas esse Sirniondus , hist. 
praodostin. o. 7 probavit. rtraquo opistula in onines conciliorum collectiones (e. gr. 
Mansi, Oonc. ampl. coll. Floront. 1762. tom. Yll, p. 1007) transiit. 

Has Fausti epistulas coUogit ^largarinus de la Bigne, Sacra bibliotheca 
sanctorum patrum od. alt.. Parisiis ir)S9, tom. IH, p. 401— 410 FA. XIV. XY. XYI. 
XYII. tom. lY. p. 750 — 703 FA. XX (trunca), p. 875—879 FA. XYIII cum sub- 
scriptionibus, FA. XIX. 

Posr lioc Ilenricus Canisius, Antiquae lectionis tomus Y, Ingolstadii 1604, 
p. 125 — 523 codicom G nactus reliquas Fausti epistulasquc Ruricii publici iuris fecit. 
Ante odita ropotoro noluit. sed satis habuit conferro cum cditione Bigniana. 

Canisii editione omnos quae seqnuntur innituntur. 

Magna bibliotheca veterum patrum. Parisiis 1654, tom. III, p. 347 — 410 
editioncm Canisii integram expressit; tom. lY, I, p. 595 posterior FA. XX pars, 
p. 693—698 FA. XYIII cum subscriptionibus et FA. XIX editae sunt. 

Maxima b iblio theca vcterum patrum. Lugduni1677, tom. YIII, p. 523 — 525 
FA. XYIII (cum subscriptionibus) et FA. XIX, p. 547-579 FA. XX. XY— XYII. 
I — XIII Ixuriciiquo opistulae editae sunt. 

lacobus Basnage, Thesaurus monumentorum ecclesiasticorum et historicorum 
sive Ilonrici Canisii lectiones antiquae, Antverpiac 1715, Yol. I, p. 352—407 editionem 
Canisianam repetivit. 

Migne. Patrologiac cursus completus. Series Latina prior. Parisiis 1862, 
tom. LYIII. p. 67 — 124 Ruricii epistulas, p. 837 — 870 Fausti aliorumque typis impri- 
mendas curavit. ordinem secutus eum, qui in Maxima bibliotheca observatus est. 

Codex Parisinus Lat. n. 11378, de quo Alfredus Schoene Luetjohannum 
admonuit, recensionem Ruricii epistularum absolutam continet sub hoc titulo: Anicii 
Buricii Aqiiitani Lemovicensis Episcopi ac quonmdam virorum illustrium ad ipsum 
Epistolac omnes quae exstant, ex memhranis manuscripitis Celeherrimi Monasterii S. Galli 
apud Helvetios ab Henrico Canisio I. C. olim editae, nunc p)rimum midta cura emendatae, 
in comphirihus locis restitutae, notisque criticis et Jdstoricis iUustratae. In Gallia et 
seorsum p^rodeunt studio et lahore (nomine deleto, m. al. superscripsit): F. T. L. M. B. 
Paginas 1 — 120 epistulae XCYI, p. 121 — 188 notae occupant. Praeter Sangallensem 
nuUus codex adhibitus videtur esse. Haec fortasse est epistularum Ruricii recensio 
Stephani Baluzii, quem constat editionem earum parasse typis non expressam (cf. 
Agobardi Opera ed. Baluzius, Paris. 1666, notae p. 28). 

De hac nova editione haec fere praemonenda sunt. Omnes quas edimus epistulas 
praeter unam Paulini FA. XIY codex G continet neglegenter scriptus, textu adeo 
depravato, ut sententiam saepe nisi divinando non adsequaris. Nihilominus etiam in 
iis epistulis quae redeunt in P recensendis G ducem secuti sumus, cum P non solum 
hoc codice non praestet. verum etiam multo magis corruptus sit et rusticiore scribendi 
ratione librarium prodat imperitum. Nonnullis locis uterque codex corruptela eadem 
laborat. Faustus et Ruricius cum eadem verba saepe repetant, his locis inter se com- 
paratis nonnumquam textus emendari potuit. In epistula XIY C et aetate et integritate 
longe eminet. 

Orthographia, quae dicitur, codicis G saeculo IX scripti auctoribus saeculi quinti 
obtrudi non debuit. Est enim ea fere quae saeculo IX usitata erat, vestigia tamen 
quaedam retinens Merowingicae rationis scribendi, quae monachum postcriorem fuge- 
runt. Ego. hac contaminatione reiecta, antiquam scribendi consuetudincm secutus 
sum. Suppressae in adnotatione discrepantiae orthographicae specimen huic loco 
reservavi. 



KRUSCHII. LXXIII 

ae pro e: decl. carissimae (voc), elingme (fere), iurae (saepc), speciae; adv. 
inlicitae, oportiDUic, pcrfrctac, slnccrae: factida, glcharinin, jtacnitus (soniper). pracciosus 
(saepe), idcofinac, (luacfjaac, s<>n/>crfju<(c, sui(ju(\ (/udcrilla. — c pro ///•; saopissinu', 
praecipuc in decl. 1 et in compositis jtrc-. — h pro />: ohtimns (saepe), transcrihtum. — 
p pro h: 7^rtjm/<i>. r pro h: accrrus (sacpc). (iccrrissimutn , (■ul/Kirilcni , inlumiiiftvit 

(fut.). — c malc addita : dictans; oniissa : oljatui. - c pro 7/« ; .sccuiifur. — ci pro //; cnn- 
paciuntur, diucius, excusacimii, hosjjicioltim, incuf;iat, inraci(mahiHs, in/iutacionis, J.concio, 
modolacior, Namacio, ncfjociatoris, Nc/iociano, (jciosus (fere), pacicn.s (sacpc), /lacicntiain, 
peticioni, planicicm, pollicitacio (sacpc), porcio (sacpc), jircciosa (ferc), jiracciosi.ssimum, 
jrronuncio, recordacionis, ructacionihus, saciare, sacictatem (saepe), sencio. — // pro ci: 
aditiam, hcncfitium, constium, conspitio, iiulitium (scmpcr), mcnihitii, offitium (scmpcrj. — 
d pro /; ncfpiid (saepe). — d male addita : fpwd fit (sacpc); omissa : fjuo aeter- 
num. — e pro /; decl. gcn. antestitcs, fratrfjs, venerahiles ; dat. fratrc, rcmissione; coniug. 
requirct, deposcemus, trihufdur, vincerem (= vincircm), voluf^mus, ludiucrct; compos. 
excederamus, rcccpit, perdfxli, dilcgere (saepc), corregitis, pwssedfMin, jiraestclcriiims; antc- 
stdi, antcstitis, dclcctorum (= delict.), deferte (= diff.), demiscrimus, dclictio, df.serta, 
discessa, destractis, mesceham, pereclifetur, rfispecitis, sterfdi (fcrc), stcrclitate. — / pro c: 
decl. pl. discciulentis , fcrcntis, iuvcnis, omnis, orationis, pretcndeiitis ; coniug. dcsti- 
imris, contristiiiiini, dignimini, pendit, pracfidyit, (jxhihitc, crcdcris, diccris, osttindcris, 
promitteris, intellcgeritis, contingis, agnoscit, dimittit, xjerducit, trihuit, flimittitur, 
possit, vcllim; compos. jyrnccijicratis, rfjdiinit, proficerit, cligcritis, cligissc, possidcrunt; 
calciamenta, diligatur (= deleg.), dilicatos, diliciae (fere). dimcrgat, dimcrsum, disc.cndit, 
discemlisse, discrihere, dispicis (saepe), dispectui, disperatione, disti?uire (semper), divinc- 
tissimus (saepc), dio('isi, discritione, -edo didcido (saepe), putridincm , -clla mcdillfim, 
quaerdla, -escere clarisccre, dulciscat, eruhiscitis, tumiscunt; Ilirculi, milius, miminissc, 
pinnis, scahiUum, signiores, signitiae, timerariae, vinditis, vinderet. — /" pro j>7»; orfa- 
nortwi. — g pro c: fugata (saepe). — geminatio male admissa : hii (saepe), ahstullisse, 
Bahilloniis, Bahijlloniorum, mallo, mallunt, mallui, malluit, mallucrim, mallucrat, vellim, 
vellis, vellitis, ammicitiae, ammisit, summenda, consummendo, prafjsummo (saepe), praesum- 
matis, ennarrare, rennuit, interrisse, dissertissimis ; geminatio male omissa : decl. fili, 
nunti, pjropri, vicari, fructum; acusem, dificilior, inhecilis, suhsaiuit, apetitores, oportunm 
(saepe), commitimur. — h male addita : hcremus (semper). — h male omissa : adesit, 
armonia, aut (=haud), tronus; transposita : s/AomacMs. — i omhsa : dommcs saepe in 
titulis (inde a pag. 281 in textum admisi. Dominus = deus semper per compendium 
diis scriptum est). — i pro 1/ : f;ollirio. — i/ pro i : cybus (fere), cyncrem, Ilycrusalcm, 
paradysus (saepe). — h pro c : karissimus (fere). — / pro /• ; ligore. — r pro / ; 
fructuantem. — n male m^Qvtdi : discerulere (saepe), discensi, eloiiquentia, incfmdentia, 
instingat, occcmsionibns, relinquisse. — n omissa : devixerat. — pro u: decl. cruciatos, 
vultos; haioli, domosa, ejnstola (saepe). inpolit, inpotfitis, iocundus (saepe), iocunditate, 
modolacior, podoris, ramuscolo. — ic pro 0: decl. acc. honus, constrictus, ohlatus, positus; 
nom. custics: cogmcsco, cogmcscitc, curam, flusculos, hiruinam (= ironiam), prudcnte, 
prumtcc, prtcmtior. — p male inserta : dampnatione, dampnatura. — p male omissa : 
comfa, confemtus (saepe), incomcior, presumsi, presumsimus, presumsisse (saepe), prumfa, 
2)rumfior. De praepositionibus assimilatis vel non assimilatis consonanti haec fere 
dicenda sunt. Ad ante m, n, q, sc (excepto ascendere), st non assimilavi; in G vero 
ad etiam ante se, si, su nonnumquam servata est: ccdsensum (saepe), adsequi, adsertore, 
adsidicics (fere), adsiduifafe, adsignaf, adsisfat, ccdsurgiimcs, et ante / : adfacftc, (cdtentius, 
adfitigerc, ccdfoUif. — Con ante /, m, p assimilavi; in G vero scripta sunt: conlahentis, 
conlapsa, conlccfae, conlafionem, conUdat, conligattcm, conlocutione, conloquitcm (saepe); 
conmendanfes ; conp- (fere). — Post ex littera s m G omissa est: exilium, expecfare 

SlDONIUS. ^ 



LXXI\- PRAEFATIO IN RVRICIVM KRUSCHII. 

(saepe). exthnjiicref, exiiltarc (saepe). Hanc restitui. — In anto / non assimilavi. In 
(r etiam ante b (raro), w. p. r (nonnumquam) in servatur: inhccilis, imnaturiis. inino^ior 
(semper). inmincnte, inmortalitas (saepe), immmditiac, inpeditam, inp- (fere), iwaciona- 
bilis. inrifiastis. — Oj)- et Sup- ante p scripsi, at G : ob^yroprium, subprcsscris. 

In codice ir epistulae Fausti ad diversos praecedunt eas quae ad Ruriciurn datae 
sunt, ^lihi vero persuasum est huins corporis auctorem epistulis a Ruricio compositis 
nullas praemisisse nisi a Fausto aliisque ad Ruricium datas, ex alio autem codice 
Fausti quas ad diversos dedit Lucidique epistulas iis locis insertas essc, qui vacui 
superessent. Quam ob rem pleraeque in ipso principio collocatae sunt, duae ^) vero inter 
epistuhis Eutrasii et Caesarii ad Ruricium datas interpositac. In hanc auteni opinionem 
id potissimum me duxit. quod in Sangallensi cpistulae ad Ruricium datae a tertia ad 
iindccimam numeris III — XI distinctae sunt, nulhi ratione liabita scriptarum a Fausto 
ad divcrsos. Fjpistuhim XI Eufrasii ad Ruricium sequuntur duae quas commemoravi 
Fausti epistuhie, quarum prior etiam numerum fert XII: carent numeris et sequens 
Fausti et eac quas Caesarius Sedatusque ad Ruricium dederunt. Duo epistularum 
corpora in G coiisse. etiam ex numeris quaternionum intellegitur: nam primus fasciculus 
p. 17 (J)-. I. signatus est, ab eo autem qui paginas 50 — 65 complectitur iterum numeratio 
incipit ab I. pergens deinde continuo ordine ad XYII (p. 317). Quae cum ita sint 
prinuun locum dedi corpori epistularum quas diversi ad Ruricium scripserunt, secundum 
Fausti epistulis ad diversos datis. Has autem ita disposui, ut quae in Parisiensi 
quoque codice servatae sunt praemitterem. 

Denique Theodoro Mommsen grati animi sensum testatum esse volo, qui quam 
callet emendandi artem textui restituendo liberaliter adhibuit. Ruricii epistulas etiam 
Luetjohann perlustraverat quaeque sibi in mcntem venerant coniecturas adnotaverat. 

Berolixi mense Sept. 1880. 

Bruno Krusch. 

•) In indice altera desideratur. 



EMENDANDA ET ADDENDA. 



p. 2."22 scq. Iidlietrinux jtrdcimifux Fri.<ti)}{)en)iis, qni d. 1100 ()esl(i Friderici I iinjicratoris nb Otlone episcttpa 
Frisincfensi vicohata ahsolvit, in extremo opere (l. IVc. HO; ed. Waitzj luiec ad imperaiorem suum 
rettuUt ita : Divus Augustus Fridericu.s, ut 'de Theoderico' quidara scribit, et nioribus et forniii 
talis est, ut 'et illis dignus' sit 'agnosci, qui eum minus familiariter intuentur: ita personani 
'snani deus arbiter et ratio naturae consummatae felicitatis dote sociata cumularunt. Arorilius 
huiuacemodi, ut laudibus eorum nichil, ne" imperii 'quidem fraudet invidia. Forma cnriioris' 
decenter "exacta, statura longissimis brevior. procerior ominentiorque mediocribu.s.' Fliiva 
'cae.saries, paululum a vertice frontis crispata. Aures' vix '.superiacentibus crinibus operiuntur, 
tonsore' pro reverentia imperii pilos capitis et genarum 'assidua' succisione curtante. Orbes 
oculorum acuti et perspicaces, 'nasus venustus', barba subrufa, 'labra subtilia nec dilatati oris 
'angulis ampliata' totaque facies hieta et hilaris. Dentium series ordinata niveum colorem 
repraesentant. 'Gutturis et colli, non obesi, sed' parumper '.succulenti , hictea cutis et (piae 
'iuvenili rubore sutfundatur. eumque illi crebro colorem non ira, sed vcrecundia facit. Ilumeri' 
pauli.sper prominentes. 'In succinctis ilibus vigor. Crni-a .suris fulta turgentibus' honorabilia 
et bene mascula. Ince.s.sus firmus et constans, vox clara totaque corporis habitudo virilis. 
Fxtreum huec (uhumpsit e.v Einhardi rita Caroli magni (c. 22). — AttuU Jutec 2)i'optere(t quod 
rerha: si casu dentium series ordinata praemineat, niveum protinus repraesentat ipse colorem 
repeHa ex nostris in nno cocUce non optimo Faris. 5)5.01 (Fj saec. XII exeuntis (eatlem receperunt 
Woweremis 'ex ms.' et Sararo rcpeHu, ut hic ait, et apud R(dieu-inum ct 'ex Amar. et Pith. viss.') 
et necpiaquam Sidoniana apud Raheuinum redeunt, aut, id (piod conicit Gustafs(m (de AjwUinari 
Sidonio emmdamJo p. 3), ex Ecdieuinianis in Sidonianos Jibros aUquot transJata uut, (iu(hJ maqis 
crediderim, cum tenor magnopere differnt, dcprompta u Uxdteu-ino ex Si(Joniuiw e:rempJari Parisini 
iJJins simUi. 

p. 21, 5—22,7 udsunt in cocJice SunqcdJen^^i (G) n. 190 p. 130—132 eo, e.r quo infra editue sunt epistuJue 
Fuusti et Ruricii; ride quae Kruscliius (Je eo roJumine e:cj)osuit praef. p. LXIX sq. Archetypum 
eius (diquot Jiahiiit qnstuJas Sidoniayias, sed inde in exemj)Jum .sujjerstes nan trunsiit nisi imJcr 
(editus in jyraef. p. LXIX s(j.; cf. infra ^j. 275,10 cum coir.) et pars e.iirema ejnstuJac jyrimac Jihri 
secumJi. Varia Jectio Joci superstitis Jtaee est. 

p. 21, 5 quippe] quique 

6 iste] ipse 

7 furtunasque 
ilii etiam G 

8 hic om. 

9 aperiri] aperire 

exigit] exegit (/>? murgine : ego autem in domindy 

10 calomniatur 

11 furta uel] futurae G', futura ut'l G- 
punire uel facere] facere uel punire 

13 initiatus] sic G^. initiatis G- 
15 accipit] accepit 

concilio] consilio 
17 hostibu.s] ho.^pitibus 

altaria] alto G^ 

reis] risis in mg. udn. G- 
17 carceres clericis] carceris chM-icos 

k* 



LXXVI EMENDANDA ET ADDENDA. 

p. 22. 1 Romanis] roma G^ 

conludens] conclndens itt rifJ. G\ conlaudans G '^ 
numnierariis 

2 que oni. 

3 incide tej incidito 

4 palpetantium 
praesole 

republica vires] replicauei-is 
G Antbeniii principi.s] ante * principes 
p. 21.1-i affert hiinc locitm Gi^a/oriu.t hi.ft. Franc. 4,12 : quibn.s et a quibus, ut yollius noster ait. nec 
dabat pretia conteninens nec acci))iebat instrumenta (bvsperans. 

p. 28,15 vestr] vestri 

18 expert] experti 

9 

p. 40 «<7». r. 4 ante tuam M^ deest 5 

p. o4.24 Terentius] scr. Reatinus; r. praef. p. XXXVI FT 

p. (ii1.23 seq. Sylloge ejngrammatum expositm'um olim Tnrrmis in hasUica S. Martini (egit dc ca I. B. Rossius, 
in.^^cr. christ. 7(rhis Romae 2 p. 186) confecta, ut ridetur, ante eius hasilicae incendium a. 558 
adhihitaque iam a Gregcnio Turonensi hist. Franc. 2,14 (cf. ihidem 1,48 et de rirt. Martini 1,3) 
inter aJia hoc quoque epigrammu continet sub praescriptimie iteni in apsida una cum titulo 
memoriae solito more pedestri oi-atione carmini suhiecto. Ediderunt cum reliquis carminihus illis 
mnlti, in his Eckhardt (cod. tnss. Quedlinhurgenses , Qucdlinhurgi 1723 p. 75) et le Blant (vn- 
seriptions cJiretiennes de la Gaule vol. I p. 241 n. 181). Itaque cum carmen traditum Jmbeamus 
et ab auctcn-e in epistuJas reJatmn et ex lapicJe exceptum, pJacuit adscrihere variam Jectionem coi'- 
jtoris Turonensis codicum quattuw praestantissimo^'um sccec. noni omnium, sciJicet QuedJinhurgensis 
— Q (quem ipse inspexi), Parisinorum cJum-um Jat. 18312 f. 117= P et 10848 f. 97 — R (quos 
duos Jibim a me rogatus contuJit Omont Parisinus), Vaticani PaJatini 845 f 00 = V (contuJit 
Reitzenstein). 
V. 1 2^st corpus ins. hic conditum QP (uhi expuncta sunt Jiaecj RV 
3 texerat] atexerat F* 

5 podore QP 

6 magni R 

7 antistis Q, antestis PRV 

12 spatiis] spauis V 
edis QPRV 

13 quae] qui QPRV 
salamoniaco] V, salomoniaco QPR 
potis est] potes QPV 

15 si] sic QPRV 

16 transgreditus R 

17 libor QPV 

18 rosteritas (sic) Q 

subscr. item incipit depositio sci Martini III idus Novembris pausavit in pace dni nocte media 
finit. Omittit subscr. R; coJJatum non ludjui V 

p. 71, 8 epistula Sidonii ad Asperum itidex G (cf. ad. 21,5) 

p. 81. 2 Qicod ad Syagi-ium ex Germano studiis VergiJianis et Oiceroniunis factum Romanum Jitterator 
Ronumus scribit euni novum falconem prorupisse de harilao vetere , aperte adJudit ad 
aucupium ea aetate in GaJJia usitutum udiutore accipitre reJ faJcone. Requiritur igitur vocalmJum 
oJiquod aptiim faJconi nondum domito et rucli et si fieri potest rocabulum Germanicum. Ad id 
ipjsum ducit forma rocabuii, quod cur coiTuptum crecJatur causa nuJJa est, non absimilis e<yrum 
quae sunt Hariobaudus, Charietto, CJiaribertus, Charimundus, similia. Ipsum quod fuerit, videiint 
Jinguae nostrae incumdjuJa qui caJJent; Jioc addo faJconem teste Servio cul Aen. 10,145 Jinguu, 
ut ait, Tusca appeJJari capym, item pussim apud auctores medii aevi dici capum. ExcmpJi cciusa 
uudor saec. VIII TlwoduJfus J. 4 curm. 8 sic scribit: quattuor accipitres veniunt hinc, cjuattuor 
illinc, quattuor et totidem parte ab utraqne capi: primo hi congressu perimunt se hinc inde 
vicissim, accipitrem accipiter seu capus ipse capum. Cf de urtis fidconuriae originihus Hehn 
KuJturpfJanzen ^ p. ,327sefp 

p. 89,23 adn. deJemlum 'namque .saipsV 

24 spatium inter 'rede' et vix negJectum 



E.MENDANDA ET ADDENDA. lAXVll 

11. 104.20 affeii Jiunc locnm Gregorius in libro de virtutihufi S. Tulinni c. 2 sic : praebet liuic operi tcsti- 
monium Solliu.s no.stei- ipsi Mamerto scribcns hi.s vorbis : 'tibi soli concessa est in partes orbis 
occidui martyris Ferreoli solida translatio adiecto nnstri capiti; luliani. undo jiro conpensationi' 
deposcimus, ut nobis inde veniat pars patrocinii. nuiii voliis hiiic n-diit pars patroni'. 
p. lOG, y Miletiae retinendum ; cf. iml. loc. 
p. 108,21 einstitJum Jianc Jdndat Gref/orius Jti.^t. Franc. 2,25 
)). 110,12 deJ. comma pust cruciat 
]). 115,23 evangelista] euangelista 

l. VII ep. 10 coJJocunt 2^ost ep. 11 LMTFP, inrerso ordiiie (': iiiiriiendae ii/itnr [r. praif. j/. IM, 
1. VIII ep. 1.2 Jtoc ordine C, iurerso FP; e.rtra ordinem iider suppJementa M 
p. 131, 3 scr. Asturius 

p. 132, 6 et si quideni solis] etsi quietem solvis Leo (r. praef. p. XXVI) 
p. 148, 7 adn. zotheculas etiam L 
p. 149,12 adn. ad potest addendum 'j/rius' 
p. 151,19 adn. deJendtim 'frangor angoribus Wontcerenu.i' 
p. 155,18 aucupabimus] aucupabimur 
p. 15G inter text. et adn. Sellust.] Sallust. 
p. 162.21 facetum me existimare MoJir 
carm. II, 186 secutus etiam MoJir 

399 placitoque etiam IhaJienhorcJi ad SiJium 1,11 
V, 594 traditam Jectionem tiictur GeisJer adJato Joco SiJii 2,333 : geminas Alpes 
VIL 324 Bructerus ulvosa quem vel fsic Jihri) Nicor alluit unda] muJim Bructerus nlvosa quom 
veliger alluit unda, ut significetnr Blwniis jn-ac reliquis GalJiae fluriis narium copia 
insignis; nam Brncteri a poeta GaJJo non potuerunt ad Nece)-um coJJocuri. 
VII, 332 Huni cicm praeterca semper appeJJentur CJiuni, Jioc quoque Joco, nisi grarior corrupteJa 
suhest, ea foi-ma restitncnda est; 2)raete)-ea jmiestat cnm MJegere : Chunos iam pro])e con- 
temptos propriis in sedibus hostem expectare Getas, ut significetur eos non dignoH risos 
esse GotJiis, qnihns cxtra fines suos ohriam irent. 
440 adn. jyro 'ruJgo' ponendnm F 
481 adn. ad TF addc C 
IX, 310 Vilicum] scr. vilicum (cf. iml. pers.) 
XV, 191 adn. deJenda; scilicet viilgo Jegebatur incipias 
XXII, p. 244 adn. 10 del. ante follonium 
p. 267,20 suis] qui cautus fuerit in sensibus suis ex Fansti sermme exJmiatorio contra dirersu rltia 
(Eusebii Emiseni Jiomiiiae, Paris. 1547 f. 138) addendum 
268,15 adi^. littera delendtim 
). 272, 8 Turentius] scr. Taurentius 

). 275,16 in adn. 2)ro VI, 12. VII, 1.4.9. VIII, 11. IX, 11. VI, 10 sic scr. : VI, 1. 4. 9. VIII, 11. IX. 11. 

VJ, 10. 12. 

). 294,14 adn. Ejyistnlam — adn.] del. 

}. 298,13 corporeae *** materiale] corporeae re materiale scr. (res materialis Fanstus despiritn suncto II, l) 
X 304,15 adn. II, 45 scr. 
). 451 col. 1 vers. 31 deJe venialis 
). 460 col. 1 vers. 12 lecfe endromidatus 
j. 460 col. 1 vers. 32 lege veraedus 



LXXVIII 



LIBRI SCRIPTI ADHIBITI AD SIDONIUM. 

Tj saec X Oxonieusis Luudianns Lat. 104 (iiracf. p. XVI). 

M saec. X Floreutinus Alarcianus n. 554 (praef. p. XIV). 

T saec. XII Florentiuus Laiu-entianus plut. XLA^, 23 (praef. p. XIII). 

C saec. X vel XI Matriteusis bibl. nat. E e 102, oHm Cluniacensis (praef. j). VI). 

F saec. XII Parisinus u. OoSl (praef. p. VII). 

P saec. X vel XI Parisiuus u. 2781 i praef. p. Xll). 

luimeri ' - ad codicum litteras atliecti iudicaut manuni priorem et secundam. 
litterulae * ^ ad codicum litteras adiecti in carminum adnotatione distiuguunt quae 

librarius ipse primuni scripsit, deinde correxit. 
asterisci * pro litteris erasis singuli positi sunt. 

op. I 1 i». 1 1 — III 3 p. 42i4 «mmom . . . : LMTCFP 

IH 3 p. Aiutaceo — p. A2 2S funerabanfHr . . : W^CFP, om. LM^ 2 

3 p. 42 29 sed qnld — 4 p. 43 14 : LMTCFP 

5 p. 43 14 — S p. 45 29 : LMCFP, om. T 

9 p. 46 1 — 12 p. 101 17 movet saepe . . : L31TCFP 

VI 12 p. 10117 terserls — VII 5 p. 108 2 nt sacro . . . . : jM^GFP, om. LM^T 
VII .-. i^. lOH •'sanctam — p. 108 2o : LMTCFP 

t; p. 108 21 — 7 p. 11129 : M^CF, om. LM'TP 

8 p. 111 30 — 18 p. 125 15 : LMTCFP 

18 \^. \2o iu his Ucehit — u desistas vale . . : M^^CFP, om. LM^T 

VIII 1 p. 12G 1 — x?. : LMTCFP 

2 p. 127 1 — 13 : 3I^GFP, om. LM^T 

3 p. 127 14 — 16 p. 148 20 : L3ITCFP 

IX 1 p. 141» 1 — p. 150 4 : 31^ CFP, om. L3nT 

2 p. 150 — 6 p. 154 17 : L31TCFP 

7 p. 154 is — p. 1.55 7 et levis . . . . : LMGFP, om. T 

p.lbf) 1 oc modis — 16 p. 172 :"> : M^CFP, om. L^I^T 

carm. I— II 182 : 31"^ TCFP, om. L3r 

II 183 — 548 : TCFP, om. L3I 

II 549 —VII 136 : 3F^TCFP, om. L3n 

VII 137— 600 : M^TOF, om. LMKP 

VIII : M^TCFP, om.L3I^ 

IX— XXIV : TCFP, om. LM 



LIBRI ADHIBITI AD FAUSTUM ET RURICIUM. 

G saec. IX Saiigallensis n. 190 (v. praef. p. LXIX). 

(' saee. VI, VII Parisinns u. 12097 ad l'auliui ep. FA. XIV (v. praef. p. LXX). 

P saec. IX Parisiuus n. 1564 ad Fausti ep. XIV — XVII (v. praef. p. LXXl). 

H Hincmari libri (v. praef. p. LXXI). 

M Claudiaui Mamerti libri ad Fausti ep. XX (v. praef. p. LXXI). 

IN INDICIBUS 

numeri Arabici uude positi iudicant Sidouii epistulas ad editionis pagiuas et versus. 

Jiuuieri Latini praescripti Arabicis indicaut 8idouii libros epistularuui. 

C. sequente numero Latiuo et Arabico indicat Sidi)uii carmiua, 

FA. sequeute pagiua et versu epistulas Fausti Mliorunupie, 

K. sequeute pagina et versu epistulas Uuricii. 

t in indice personarum praemittitur vocabulis (.'hristiauis et ludaicis. 



GAI SOLLII 



APOLLINARIS SlDONIl 



EPISTVLAE ET CARMINA 



GAI SOLLII 

APOLLINARIS SIDONII 
EPISTULARUM 

LIBER PPJMUS. 



I. 

SIDONIUS CONSTANTIO SUO SALUTEM. 

Diu praccipis, domine maior, summa suadendi auctoritate, sicuti cs in his quac 1 
deliberabuntur consiliosissimus, ut, si quac litterac paulo politiorcs varia occasionc 
fluxcrunt, prout eas causa persona tempus elicuit, omnes retractatis excmplaribus enu- 

5 cleatisque uno volumine includam, Quinti Syramaclii rotunditatem, Gai Plinii disciplinam 
maturitatemquc vestigiis praesumptuosis insecuturus. nam de Marco Tullio silcrc melius 2 
puto, quem in stilo epistulari nec lulius Titianus sub nominibus inlustrium feminarum 
digna similitudinc expressit. propter quod illum cetcri quiquc Frontonianorum utpotc 
consectaneum aemulati, cur vctcrnosum dicendi genus imitaretur, oratorum simiam 

10 nuncupaverunt. quibus omnibus ego immanc dictu cst quantum semper iudicio mco 
cesserim quantumque servandam singulis pronuntiaverim temporum suorum mcritorumque 
praerogativam. scd scilicct tibi parui tuaequc cxaminationi has (litterulas) non recen- 3 



G SOLLII APOLLIN.VRIS SIDONII EPISTVLARVM LIBER PRIMVS INCIPIT FELICITER L, CAIl 

SOLLII APOLLINARIS SIDONII EPISTOLARVM LIBER PRIMVS INCIPIT M, Gau Sollii Apollinaris Sidonii 

Eplar Ilb pm' incipit T, CAI SOLLII APOLLINARIS (MODESTII s. l. acld. C) SIDONII ARVERNORV 

EPL PRIM' EPISTOLARV LIBER INCH^IT praeter MODESTII et ARVERNORV .... INCIPIT scripsit 

ruhrkator in C, inscripUo deficit in F, GMI SOLLII APOLLINARIS SIDONII EPISTOLARVM LIBER 

i 

PMVS INCIPIT P 1 inscriptio def. in F constantino T 2 diu praecipis domine def. in F 

4 fluxerint T fort. recte causas (alt. s eras. C'-) C ante omnes %. eas in L 5 simmachi MCFP, 

u 
symachi T gRii MTFP 6 praesumtuosis Z, praesumptiosis (i corr.ex u J/^) MP, praesumptiosis C* 

insequuturus L tullio LMTFP, t. C silere raelius puto quem in stilo epistulari nec Wilamowitzius, silere 

me (spat. 8 litt. vac.) in stilo epistulari nec L, silere me in stilo epistolari melius puto quem nec (nisi quod 

me om. C) MTCFP 7 jiost iulius lerj. .i. papensis in T titinianus MT, ticinianus CP, titivianus F 

illustrium MTCFP 9 consentaneum T cum veternosum dicendi genus imitarentur oratorum, simiam 

Mommsenus 10 iuditio C U singulis s. l. add. M^ pronunciaverim C3I, pronuntiarim F 

12 litterulas om. LMTCFP, sed. in L spat. 10 litt. vacat 

SlDONlUS. 1 



2 SIDONII EPISTULARUM 

sendas (lioc cnim paruni cst) scd defaecandas, ut aiunt, limandasque commisi, sciens 
te inmodicum esse fautorem non studiorum modo verum etiam studiosorum. quam ob rem 
nos nunc pcrquam liacsitabundos in hoc dcinccps faniac pelagus impellis. porro autem 
super huiusmodi opuscuKi tutius conticucramus, contenti versuum felicius quam peritius 
editorum opinione , de qua mihi iani pridem in portu iudicii publici post lividorum s 
hitratuum ScyHas enavigatas sufficicntis gloriac ancora sedet. sed si et hisce delira- 
mcntis gcnuinum molarem invidia non fixcrit, actutum tibi a nobis volumina numerosiora 
percopiosis scaturrientia sermocinationibus multiplicabuntur. vale. 



II. 

SIDONIUS AGRICOLAE SUO SALUTEM. 

1 (Saepexumero postulavisti, ut, quia Theodorici regis Gothorum commendat populis lo 
fama civilitatem, litteris tibi formae suae quantitas, vitae qualitas significaretur. pareo 
libens, in quantum epistularis pagina sinit, laudans in te tam delicatae sollicitudinis 
ingenuitatem. igitur vir est et illis dignus agnosci, qui eum minus familiariter intuen- 
tur: ita personam suam deus arbiter et ratio naturae consummatae felicitatis dote 
sociata cumulaverunt ; mores autem huiuscemodi sunt, ut laudibus eorum nihil ne regni is 

2 quidcm dcfrudct invidia. si forma quaeratur; corpore exacto, longissimis brevior, 
procerior ominentiorque mediocribus. capitis apex rotundus, in quo paululum a phmitie 
frontis in verticem caesaries refuga crispatur. cervix non (toris tumet) sed nervis. 
geminos orbes hispidus superciliorum coronat arcus; si vero cilia flectantur, ad malas 
modias palpebrarum margo prope pervenit. aurium ligulae, sicut mos gentis est, 20 
crinium superiacentium flageHis operiuntur. nasus venustissime incurvus. labra sub- 
tilia nec dihatatis oris angulis ampliata. pilis infra narium antra fruticantibus 
cotidiana succisio ; barba concavis hirta temporibus, quam in subdita vultus parte 

3 surgentem stirpitus tonsor assiduus genis ut adhuc vesticipibus evellit. menti gutturis 
colli, non obesi sed suculenti, lactea cutis, quae propius inspecta iuvenali rubore 25 
suffunditur; namque hunc illi crebro colorem non ira sed verecundia facit. teretes 



1 parum TF, paruum LMCP 2 immodicum 3ITP fauctorem L 3 nuiic 31TCFP, non L dein- 

cebs C 4 tucius C 5 eruditorum L^ M^ inde ab opinione de exitus einst. def. in F michi C post 

pridem le'j. dictatorum s. l. in T iuditii C puplici s. l. add. T^ 6 scillas C anchora LMTCP et 

malim delere 7 non s. l. add. T^ numeriosiora C 8 sca turpentia L, scaturientia MTCFP 

sermocinacionibus (cina in ras. C'*) C 9 inscriptio def. in F 10 saepenumero postu def. in F theu- 

dorici Z,r, theoderici MF 14 consumatae C 15 sotiata F sunt om. MTCFP sed s. sunt s. l. add. C^ P^ 

nichU MC 16 defraudet MTCFP exacto corpore F 17 planicie CF, planitiae L 18 non 

toris tumet sed nervis scrlpsi, non (sjmt. 10 litt. vac.J sed nervis L, non sedet nervis (sedet nervis s. l. 

add. T^) MTCFP 20 ligulae scrlpsi, legulae LMTCFP gentilis F'^ est gentis C 21 veuustissime 

corr. ex venust€ssime C* 22 horis (h eras. 31^) M post ampliata ins. si casu dentium series ordinata 

a n 

praemineat, niveum protinus repraesentat ipsa colorem F cum Raheioino (v. add.) 23 int T fruticati- 

bus J/», frutigatibus L, fru*ti**cantibus [corr. utv. ex fructificantibus P'^) P 24 sicisio L timporibus C 

subita F^ 25 styrpitus MP asiduus F genis ut adhuc vesticipib ; L, (genas JJ/') ad usque forpicibus 

(pici in ras. M^, forcipibus F) MTCFP 26 sed in ras. P- succulenti CFP post lactea unam 

litt. eras. C- propius .... 3,4 internodia def. in F iuvenili C rubore corr. ex rubure M^ 

21 nanque M 



LIBER I, 1 § 3 — 2 § G. 3 

umeri, validi liieerti, dura brachia, patulao nuuius . receilcnte alvo pectus oxcedons. 
aream dorsi humilior inter excrementa costarum sjtina discriminat. tuberosum est utrum- 
que musculis prominentibus hitus. in succinctis regnat vigor ilibus. corncum fcnuir, 
intornodia poplitum bene mascuhi, maximus in minime rugosis gonibus lionor. crura 
5 suris fulta turgeutibus ot, qui magna sustentat membra, pes modicus. si actionem 4 
diurnam, quae est forinsecus exposita, perquiras : antelucanos sacerdotum suorum coetus 
minimo comitatu oxpetit, grandi sedulitate voneratui". ipiamquam, si sermo secretus, 
possis animo advertere, quod servet istam pro consuetudine potius quam pro ratione 
reverontiam. reliquum mano rogni administrandi cura sibi deputat. circumsistit solhim 

10 comes armiger; pellitorum turba satellitum ne absit, admittitur, ne obstropat, elimi- 
natur, sicque pro foribus immurmurat exclusa volis, inclusa cancollis. inter haoc intro- 
missis gentium legationibus audit ])kirima, pauca respondet; si quid tractabitur, ditiert; 
si quid expedietur, accelerat. hora est secunda : surgit e solio aut thesauris inspicien- 
dis vacaturus aut stabulis. si venationo nuntiata procedit, arcum latori inncctere citra 5 

\b gravitatem regiam iudicat ; quem tamcn, si comminus avem feiami[Uo aut vonanti aut 
vianti (fors obtulorit), manui post torgum roflexao puer inserit nervo h)rovo fluitantibus; 
qucm sicut puorilo computat gostarc thocatum, ita mulicibre acciperc iam tensum. 
igitur acceptum modo insinuatis e rogione capitibus intendit, modo ad talura pendulum 
nodi parte conversa hmguentem chordae vagantis laqueum digito suporlabente prose- 

20 quitur; ot mox spicula capit, implot, expollit; quidvo cupias percuti, prior admonet; 
eligis quid feriat: quod olegoris ferit; et, si ab alterutro orrandum est, rarius fallitur 
figontis ictus quam dostinantis obtutus. si in convivium venitur, quod quidem diebus C 
profestis simile privato est, non ibi inpolitam congeriom liventis argenti mensis cedonti- 
bus suspiriosus ministor imponit; maximum tunc pondus in vorbis est, quippe cum 

25 ilHc aut nulhi narrontur aut seria. toreumatum poripctasmatumquo modo conchyliata 
profertur supellex, modo byssina. cibi arte, non prctio phicont, forcuhx nitorc, non 
pondero. scyphorum patcrarumquo raras obhitiones facihus est ut accuset sitis quam 
rocuset obrietas. quid multis? videas ibi elegantiam Graocam abundantiam GallicanaTU 
coleritatem Itahim, publicam pompam privatam diligentiam regiam disciplinam. do 

30 luxu autem illo sabbatario narrationi meae supersedendum est, qui nec latentes potest 



1 luuneri 31CF excedcns scripsl, accedens LMTCP 3 nmsculis M , niasculis «. l. 

add. M^ viger C 6 diuturna 31, 1 diurna s. l. ndd. M^, diuturnam FP 7 j^o^f quam- 

quam lef/. auimal in F 8 pocius C ratione LMTFP, religione C 9 reverenciam C ammini- 

.strandi i, ruuinistrandi ilf cura J/, 1 cura s. l. add. M^ sibi cura T 10 ne absit om. sjmt. 10 lilt. 

vacante Lj ammittitur Lj 11 iumurmurat C 12 legacionibus C respondet pauca C respou- 
o 

dit M^, respondit Lj 13 est om. TC, add. s. l. P^, e 31, i e s. l. add. 31^ aut tliesauris 2>raeler 

i no 

uris i)i ras. P- thesauros C^ inspitiendis F 14 venatio J/' nuuciata JiC circa T 

15 cominus i^ pos< venanti letj. monstres in CFP et s. l. add. in 31 ^ T^ 16 fors obtulerit om. LMTCFP, 

sed sjiat. 14 litt. rac. in L, ds nbtulit add. in marg. 31-, sors offerat add. s. l. T^ 17 puerile (le in 

h 
ras. P2) p tecatum i)/- 18 sinuatis F 19 cordae 31TCFP laqueum vagantis 31TCFP 

20 quitur et mox 26 profertur def. in F ammonet L31 21 clige T eligeris X 22 hictus C, 

ictis L distinautis oiitutus L in diebus T 23 privato simile C impolitam [praeter inipo 

in ras. 31^) MC argcntis (s eras. P-) P 24 minister suspiriosus T imponit s. l. add. 3F 

25 narrantur 31TC, narantur P peripetasmatumque CP. l pipatismatriq; add. in marrj. P, peripatismatum- 
que 31, 1 pipetc|||]tum|||| ceteris recisis ley. in mai-</. 31, perliipatismatumque LT conchiliata, 3ITCP 

26 suppellex XTi^ bissina J/TCi^T cybi i^ precio Ci^ 27 cyforum i^ 28 habundantiam i^ 
30 sabbatario illo punctls add. transn. 31^ 



4 SIDONII EPISTULARUM 

7 latere personas. ad coepta redeatur, dapibus expleto somnus meridianus saepe nullus, 
semper exiguus. quibus horis viro tabula cordi, tesseras colligit rapidc, inspicit solli- 
cito, volvit argute. mittit instanter. ioculariter compellat. patientor exspectat. in bonis 
iactibus tacct. in malis ridet, in noutris irascitur, in utrisque philosophatur. secundas 
fastidit vol timere vel faccre, quarum opportunitates spernit oblatas, transit oppositas, s 
sine motu ovaditur. sine colhidio ovadit. putes ilhim et in calculis arma tractare: sola 

S est illi cura vincondi. cum hidondum est, rogiam sequostrat tantisper sevoritatem, 
hortatur ad [hidum] libertatem communionemque. dicam quod sentio: timet timeri. 
donique oblectatur commotione suporati ot tum demum crodit sibi non cessisse col- 
legam. cum tidem fecorit victoriae suac bilis aliena. quodquo mirere, saepe illa lae- lo 
titia minimis occasionibus veniens ingentium negotiorum merita fortunat. tunc petitioni- 
bus diu ante per patrociniorum naufragia iactatis absohitionis subitae portus aperitur. 
tunc etiam ego ahquid obsecraturus fehciter vincor, quando mihi ad hoc tabula perit, 

9 ut causa salvetur. circa nonam recrudescit moles illa regnandi. rodeunt pulsantes, 
redeunt summoventes, ubique htigiosus fremit ambitus, qui tractus in vesperam cena is 
regia interpenante rarescit et per auhcos deinceps pro patronorum varietate dispergitur, 
usque ad tempus concubiae noctis excubaturus. sane intromittuntur, quamquam raro, 
inter cenandum mimici sales, (sed) ita ut nullus conviva mordacis linguae felle feriatur; 
sic tamen . quod illic nec organa hydraulica sonant nec sub phonasco vocalium con- 
centus meditatum acroama simul intonat ; nullus ibi lyristes choraulos mesochorus 20 
t}nnpanistria psaltria canit, rege sohini ilhs fidibus delenito, quibus non minus mulcot 

lOvirtus animum quam cantus auditum. cum surrexerit, inchoat nocturnas aulica t gaza 
custodias; armati rogiae domus aditibus assistunt, quibus horao primi soporis vigi- 
labuntur. sed iam quid meas istud ad partes, qui tibi indicanda non multa de regno 
sod pauca de rege promisi? simul et stilo finem fieri decot, quia et tu cognoscere 25 
viri non amplius quam studia personamque voluisti et ego non historiam sed epistu- 
ham cfficere curavi. vale. 

m. 

SIDONmS FILIMATIO SUO SALUTEM. 

1 1 nunc, et legibus me ambitus interrogatum senatu move, cur adipiscendae digni- 

tati hereditariae curis pervigihbus incumbam; cui pater socer, avus proavus prae- 30 



1 sompnus CF 3 compellat ioculanter expectat pacienter C ioculanter M TCFP compellat 

om. sjmt. 8 litt. lacante L expectat MCFP 4 iactibus corr. ex & actibus C^ philosofatur LF 

5 oportunitates LMTCFP oppositas corr. ex obpositas C" 6 putis L 8 ludum secl. 3Iominsenus, 

ludend F quid F 9 sup (sj>at. 4 litt. vac.J ati L tunc MTCFP demum credit om. sjmt. 11 

litt. vacante L, s. l. add. J/* sisse collegam 12 naufragia praeter haec . . rie sue bi illa 

leticia mi . . . , ingentium negotiorum .... petitionibus diu ante per . . . gia def. in F 10 laeticia C 

11 veniens occasionibus C negociorum C peticionibus C 12 subitae portus def. in F 13 cra- 

turus ex obsecraturus dej. in F ad boc mibi F michi C 14 illa moles C molis L, moles (es 

in ras. M^) M 15 submoventes CI an post aulicos deest nomen velut aditus? 16 deincebs C 

18 mimici inter cenandum sales F sed om. LMTCPP felle s. l. add. P' 19 nec illic T 

ydraulica M, yddraulica F fonasco F 20 meditantum (n eras. M^) M acbroama L TCFP (sed bro ' 

h ir 

271 ras. P-) , acroama corr. ex acroanna M" Viriates MTCP, listres F^ coraules Ci^ 21 illis 07n. T 

delinito LMTCFP "aim" virt' transp. F^ 23 adsistunt C 26 et ego s. l. add. P» istoriam C, 

historiam (hi in ras. M^) M, hystoriam F 27 vale om. F 28 Sydonius F Pbilomathio Wilamo- 

witzius 29 i om. F legis L mee (e eras. C) C interrogatum ambitus T movem L 



LIBER I, 2 § 7 — 4 § 3. 5 

fecturls urbanis praetorianisque, magisteriis Palatinis militaribusque mieuerunt. et ecce 2 
Gaudentius meus, liaetenus tantuni tribunicius. oscitantem nostrorum civium desidiam 
vicariano apice transcendit. mussitat quidem iuvenuiu nostrorum calcata generositas, 
sed qui transiit derogantes in hoc solum nntvetur, ut gaudeat. igitur venerantur 
5 hueusque contemptum ac subitae stupentes dona fortunae (juem eonsessu despicie- 
bant sede suspiciunt. ille obiter stertentum obhitratorum aures rauci voce praeconis 
everberat, qui in eum licet stimulis inimicalibus excitentur, scamnis tamen amicalibus 
deputabuntur. unde te etiam par fuerit privilegio consiliorum praefecturae, iu quae 3 
participanda deposceris , antiquati honoris perniciter sarcire disj)endium, ne, si extra 
10 praerogativam consiliarii in concilium veneris, sohis vicariorum vices egisse videare. vah.'. 

IV. 

SIDONIUS GAUDENTIO SUO SALUTEM. 

JMacte esto , vir amplissime, fascibus partis dote meritorum; quorum ut titulis 1 
apicibusque potiare, non maternos reditus, non avitas largitiones, non uxorias gemmas, 
non paternas pecunias numeravisti, quia tibi e contrario apud principis domum inspecta 

15 sinceritas, spectata sedulitas, admissa sodalitas hiudi fuere. o terque quaterque beatum 
te, de cuius cuhnine datur amicis laetitia, hvidis poena, posteris gloria, tum praeterea 
vegetis et alacribus exemplum, desidibus et pigris incitamentum; et tamen si qui sunt, 
qui te quocumque animo deinceps aemulabuntur, sibi forsitan, si te consequantur, 
debeant, tibi debebunt procul dubio, quod scquuntur. spectare mihi videor bonorum 2 

20 pace praefata iHam in invidis ignaviam superbienteni et illud militandi incrtibus familiare 
fastidium, cum a desperatione crescendi inter bibendum philosophantes ferias inhono- 
ratorum laudant, vitio desidiae, non studio perfectionis. 

* 
* * appetitus, ne adhuc pueris usui foret, maiorum iudicio reiciebatur; sic adulescen- 'i 

tum declaraatiunculas pannis textilibus comparantes intellegebant eloquia iuvenum 

2 gaudencius C tantuin 7 everberat qui def. In F tribunitius MC 3 mussitat {alt. s 

eras. C^) C calcata fsjjat. duariim litt. vac.J nerositas (sjyat. 17 litt. vac.J nsiit dero f.spat. 1.3 litt. vacj lioc 

solum L 4 transit MTCP 5 contemtum /., contentum P subite s. l. add. T* cousessu corr. ex 

concessu C", >? •> consessu j)raetier con m ras. F^ dispiciebant L 6 obter L 7 in eum 

9 perniciter praeter licet .... nis tamen ami par fuerit privileg participandam deposceris .... 

citer def. in F exci » * * * P, sed ci add. P^, excitent add. in marg. P 8 deputantur MTCP in quam 

participandam MTCFP, {nisi quod in quam def. in F) 9 sartire M extra praerogativam praeter ex et 

tivam def. in F 10 solas ptraeter so def. in F videaris T vale def. in F 11 Sydonius F 

salutem oin. F 13 pociare C 14 pecunias add. s. l. T^, peccuuias C 15 exspectata L 

o _ 

ammissa L 16 laeticia CF 18 qucq; corr. ex quoq; F^ deincebs C 19 secuntur MFP, 

seqntur T, consequuntur C expectare L micbi C 21 fastidium T, l studium s. l. add. T* 

desperacione C, disperatione /^ filosopbantes -F ferias inbi)noratoru laudant ^jar/nH m ras. partim in spat. 
vac. add. J/* aut M-, in frigus honoravi (sp>at. 8 litt. vacj lauda (si^at. 4 litt. vacj L inboratorum P 
22 vicio J/ perfeccionis C 23 ante appetitus ley. buius enim in C, cuius in FP, neutrum est in LM T, 

sed cui' add. in viarg. M et s. l. T^. sat magna lacuna et finem ej). IV et initium alterius haustum esse etiam 
ea guae sequunticr ostendunt appetitur L iuditio CF maiorum iudicio add. s. l. T^ reitiebatur F 
adolescentum TCFP 24 texilibus F^ conparautes C inde uh bant eloquia exitus epist. dej. in F 

intelligebant MTCF 



g SIDONII EPISTULARUM 

laboriosius brevia produci quam porrecta succidi. sed hinc quia istaec satis, quod 
subest, quaeso reminiscaris velle me tibi studii huiusce vicissitudinem reponderare, 
modo me actionibus iustis deus annuens et sospitem praestet et reducem. vale. 



V. 
SIDONIUS HERONIO SUO SALUTEM. 

1 LiTTERAS tuas Romac positus accepi, quibus an secundum commune consilium sese 5 
peregrinationis meae coepta promoveant, sollicitus inquiris, viam etiam qualem quali- 
terquo eonfecerim, quos aut tiuvios viderim poetarum carminibus inlustres aut urbes 
moenium situ inclitas aut montes numinum opinione vulgatos aut campos proeliorum 
replicatione monstrabiles, quia voluptuosum censeas quae lectione compereris eorum, 
qui inspexerint, fideliore didicisse memoratu. quocirca gaudeo te quid agam cupere 10 
cognoscere; namque huiuscemodi studium dc affectu interiore proficiscitur. ilicet, etsi 
secus quaepiam, sub ope tamen dei ordiar a secundis, quibus primordiis maiores nostri 

2 etiam sinisteritatum suarum relationes evolvere auspicabantur. egresso mihi Rhoda- 
nusiae nostrae moenibus publicus cursus usui fuit utpote sacris apicibus accito, et 
quidem per domicilia sodalium propinquorumque; ubi sane vianti moram non vere- 15 
dorum paucitas sed amicorum multitudo faciebat, quae mihi arto inplicita complexu 
itum reditumque felicem certantibus votis conprecabatur. sic Alpium iugis appropin- 
quatum. quarum mihi citus et facilis ascensus et inter utrimque terrentis latera prae- 

3 rupti cavatis in callem nivibus itinera mollita. fluviorum quoque , si qui non navi- 
gabiles, vada commoda vel certe pervii pontes, quos antiquitas a fundamentis ad usque 20 
aggerem calcabili silice crustatum crypticis arcubus fornicavit. Ticini cursoriam (sic 
navigio nomen) escendi, qua in Eridanum brevi delatus cantatas saepe comissaliter 

4 nobis Phaethontiadas et commenticias arborei metalli lacrimas risi. ulvosum Lambrum 
caerulum Adduam. velocem Athesim pigrum Mincium, qui Ligusticis Euganeisque monti- 
bus oriebantm-, paulum per ostia adversa subvectus in suis etiam gurgitibus inspexi ; 25 
quorum ripae torique passim quernis acernisque nemoribus vestiebantur. hic avium 



1 ista haec M, ista hec P, ista, hoc C, haec (owi. ista) T j^ost satis letj. istis in T^ 3 accionibus C 

4: herenio LT post heronio tres litt. eras. F"^ inscrijttio def. in F 5 litteras .... 8 situ inclitas aut 

praeter lera qua \-iderim poeta ut urbes moenium . . . def. in F litteras tuas oin. spat. 16 

litt. vac. L 7 illustres MCF aut corr. ex aud C- 8 aut corr. e.c aud C^ numinum Wilajuo- 

icitzius, nominum LMTCFP, hominum Wouwerenus vulgatos def. in F 9 mon ex monstrabiles def. in F 

leccione conpereris C 11 nanque 31 illicet /> et ex etsi s. l. add. M^ 12 quepiam F 

r i 

13 post egresso ley. itaq; in F michi C, nob T rodanusiae MTCP, iordanuse -F^ 15 verae- 

dorum L 16 que corr. ex quem C^ michi C implicita MCF conplexu C 17 votis certanti- 

bus T comprecabatur iJ£jP, comprecabantur C 18 miclii 6 assensus [alt. s corr. In c F"^) F 

utrinque M tentis F^ 19 vallem T, I callem s. l. add. T^ mollita et in viarf/. l molita 31 

i e 
20 vel om. L usque ad i^ 21 cripticis 3ICF artubus P tycini F 22 ascendi 31"^, 

ascendi TCFP heridanum L3ITC brevi o)n. L et cantatas 31 cantatas saepe comissaliter nobis om. 

spat. 28 litt. vac. Tj nobis saepe commessaliter T comessaliter C, commessaliter 3ITFP 23 nobis 

ovi. F phaetontiadas Lj3ITC, phetontiadas F commentitias 31 labrum T 24 adduaui in ras. P" 

velocem 2G nemoribus praeter gusticis paulum per . . . . is etiam gurgitibus thorique 

passim quernis bus def. iuF mintium C 25 hostia J7 T6'P 26 thurique J/TC/T passim 

8. l. add. T^ avium resouans praeter avi def. in F 



LIBER I, 4§3— 5§8. 7 

resonans dulce concentus, quibus nunc in concavis harundinibus, nunc quoquc in iuncis 
pungcntibus, nunc et in scirpis enodibus nidoruni strucs imposita nutabat; quae cuncta 
virgulta tuinultuatim super amnicos margines soli bibuli suco fota fruticavorant. atque 5 
obiter Cremonam praevectus adveni, cuius cst olim Tityro Mantuano largum suspirata 
5 proximitas. Brixillum dein oppidum. dum succedcnti Aemiliano nautae decedit Yenetus 
remex, tantura, ut exiremus, intravimus, Ravcnnam paulo post cursu dexteriore sub- 
euntes; quo loci veterem civitatem novumque portum media via Caesaris ambigas 
utrum conectat an separct. insuper oppidum duplex pars intcrluit Padi, f certa pars 
alluit; qui ab alveo principali molium publicarum discerptus obiectu ct per easdcm 

10 derivatis tramitibus exhaustus sic dividua fluenta partitur, ut praebeant moenibus 
circumfusa praesidium, infusa commercium. hic [cum] peropportuna cuncta mercatui; 6 
tum praecipue quod esui conipeteret deferebatur; nisi quod, cum sese hinc salsum 
portis pelagus impingeret, hinc cloacali pulte fossarum discursu lyntrium ventilata ipse 
lentati languidus lapsus umoris nauticis cuspidibus foraminato fundi glutino sordi- 

iT darctur. in medio undarum siticbamus, quia nusquam vel aquacductuum liquor integer 
vel cisterna defaecabilis vel fons inriguus vcl puteus inlimis. unde progressis ad 7 
Rubiconem ventum, qui originem nomini de glarearum colore puniceo rautuabatur quique 
olira Gallis cisalpinis Italisque veteribus terminus erat, cum populis utrisque Hadriatici 
maris oppida divisui fuere. hinc Ariminum Fanumque pcrveni, illud luliana rebellione 

20 memorabile, hoc Hasdrubaliano funere infectum: siquidem illic Metaurus, cuius ita in 
longum felicitas uno die parta porrigitur, ac si etiam nunc Dalmatico salo cadavera 
sanguinulenta decoloratis gurgitibus inferret. hinc cetera Flaminiae oppida statim, ut 8 
ingrediebar, egressus laevo Picentes , dextro Umbros latere transraisi; ubi raihi seu 
Calaber Atabulus seu pestilens regio Tuscorum spiritu aeris venenatis flatibus inebriato 

25 et niodo calores alternante, modo frigora vaporatum corpus infecit. interea febris 
sitisque penitissiraura cordis raedullarumque secretum depopuhibantur; quarum aviditati 



4 Vergil. eclog. IX 28. 

n 
1 cocentus C^ hanmdinibus praeter nibus def. in F iunccis F 2 scripis F en (spat. 

u 
unius Utt. vac.) dib ; uido (sjiat. 12 litt. vac.) uis imposi (spat. 8 litt. vac.) qua.e L natabat J/-, natabat TC 

i u 

que corr. ex q C" 3 amicos T bibili F^ suco (s. in ras. 31-) 31 feta T fructicaverant C 

fractificaveraut i^, frutificaverant P 4 orbiter i titiro J/C, tytiro TF larimn MTCFP 6 remix L3T, 

1 mex s. l. add. 31^, remix (ix i?i ras. P^) P, I mex s. l. add. P- 8 oppidum duplex: pars inter- 

luit Padi certa, pars alluit distinguit 3Iommsenus ceta F, an contra, extra? 9 post qui lej. uad' 

in T discertus F, discretus Womcerenus 10 dirivatis F 11 commertium 3IF cum seclusi 

i uc u \ ]is 1 tis 

Hic i1/i, hic T\ \mc F peroportuna XJ/rCFP 12 conpeteret C 18 cloagali X cloacali pulteJ/' 

1 is t is 
cloacali pulte P^ lyntrium L, liiitrium 3ITCFP ante ipse leg. et iii 3ICFP et s. l. in T 14 lentati 

i t 

add. s.l. T\\en\&ta,F^ labsus i humoris J/CP glutiuo CS gluttino J/i^P 16 irriguus J/TCi^P 

illimis MTCFP progressis in ras. 31^ 17 puniceo colore T mutuatur TCFP, mutua»tur (n ut 

V. eras. 31-) 31 18 gallicis alpinis P adriatici CP, addriatici F, adriaticis (s eras. M"^) 31 

1 sivi 
19 divisui 31- ana rebellione decoloratis j^raeter asdrubalia metaurus cuius ita . . . . die 

parta porrigitur .... salo cadavera sanguinole def. in F iulia (sjjat. 24 litt. vac.J boc L 20 hasdry- 

baliano L, asdrubaliano 3IFP, adrubaliano C^ St illic siqde corr. ex St illic qde T- in om. L fort. 

recte 21 parta om. C nunc s. l. add. T^ 22 sanguinolenta T flaminiae praeter ae def. in F 

n ne 

23 egressus praeter egres def. in F trasmisi 31 * michi C 24 attabulus F venatis L, veuatis F^ 

25 va (sjjat. 10 litt. vac.J corpus (sjmt. 14 litt. vac.) terea L 



8 SIDONII EPISTULARUM 

non soluni anioena 1'ontium aut abstrusa putoorum, quamquam haec quoque, sed tota 
illa vel vicina vel obvia fluenta id cst vitrea Velini gelida Clitumni , Anienis caerula 
Naris sulpurea, pura Fabaris turbida Tiberis, motu tamcn desidcrium fallente, pollice- 

9 bamur. inter liaec patuit et Koma couspectui; cuius mihi non soluni formas verum 
etiam naumachias videbar epotaturus. ubi priusquam vel pomeria contingerem, trium- s 
phalibus apostolorum liminibus affusus omnem protinus sensi membris male fortibus 
explosum esse languorcm; post quae caelestis experimenta patrocinii conducti devor- 
sorii parte susceptus atque etiam nunc istaec inter iacendum scriptitans quieti pauxil- 

lOhihim operam impendo. ncque adhuc principis auUcorumque tumultuosis foribus 
obversor. interveni etenim nuptiis patricii Ricimeris, cui filia perennis Augusti in lo 
spem publicae securitatis copulabatur. igitur nunc in ista non modo personarum sed 
etiani ordinum partiumque laetitia Transalpino tuo latere conducibihus visum, quippe 
cuni hoc ipso tempore, quo haec mihi exarabantur, vix per omnia theatra maceHa, 
praetoria fora, templa gymnasia Thalassio Fescenninus explicaretur, atque etiam nunc 
e contrario studia sileant negotia quiescant, iudicia conticescant differantur legationes, is 
vacet ambitus et intcr scurrilitates histrionicas totus actionum seriarum status peregrine- 

11 tur. iam quidem virgo tradita est, iam coronam sponaus, iam palmatara consularis, 

- iam cycladem pronuba, iam togam [senator] honoratus, iam paenulam deponit inglorius, 
et nondum tamen cuncta thalamorum pompa defremuit, quia necdum ad mariti domum 
nova nupta migravit. qua festivitatc decursa cetera tibi laborum meorum molimina 20 
reserabuntur, si tamen vel consummata sollemnitas aliquando terminaverit istara totius 
civitatis occupatissiraam vacationem. vale. 

YI. 

SIDOmUS EUTROPIO SUO SALUTEM. 
1 (Jlim quideni scribere tibi concupiscebam, sed nunc vel raaxime impellor, id est 

cum mihi ducens in urbera Christo propitiante via carpitur. scribendi causa vel sola 25 



l fu 
1 foncium G obstrusa F hec corr. ex hoc C^ 2 Velini 3Iommsenus, fuciiii LMT, sucini P', 

sucini CF cliturapni F 3 sulphurea MTCF, sulfurea C tyberis F 4 Int haec pat[uit] et roma 

csp[ec]tui add. in marfj. P^,sed quae uncis inclusi nunc desunt raichi C il corr. ut v. ex nc P^ forraas 

corr. in thermas Ji^, in termas T^, thermas P, termas F &3 F 5 pomoeria L 7 ee add. s. l. T^ 

ii 
deversorii corr. in diversorii 31^, diversorii TCP, diversorum corr. in diversor F'^ 8 ista liaec 3ITCFP 

scribtitans L paxillulum P 9 principis (s in ras. 31'^) M 10 reciraeris F post filia leg. ascela 

s. l. in T' perhennis TFP, penuis 31, t pai"eutis ut v. s. l. add. 31'' 11 nunc iu ista om. C 12 aetiam 

hordinura C leticia CF latere (ate in ras. 31"'-) conducibilius uisum (us visum ia ras. 31 ') 31 ^;o6< 

visum le;j.~in T 13 teatra i^ 14 gingnasia i^ thalassia il/CF (sed. extr. a in ras. 31'-), thalasia P 

inde ab plicaretur reliqua praeler muit nupta raigravit .... tera tibi laborura meorura mo . . . . si 

tamen vel consummata sollenp terminaverit istam civitatis oc si . . . am vacationem def. in F 

15 negocia C iuditia C conticiscant L legaciones C IG histrionicas scrii^si, histronic (sjyat. 2 litt. vac.J L, 

l Sll 

histrionum iif rCi^P . seriarum oni. sjiat. 7 litt.vac. L, seriarum praeter arum in ras. et s. l. 31'- pcregrinetur 
praeter tur om. spat. 10 litt. vac. L 17 corona 3ITCP palmata 3ITCP 18 cyclade 31P, ciclade TC 

toga 31TCP senator seclusi honoratur TCP et in ras. 31^ poenulam T 19 set ut v. T 

20 nubta L 21 consumata C sollempnitas TC, solepnitas 31 , solenitas P tocius C, om. F 

22 occupationem vaca ita, ut spat. vac. sequatur L, an occuj^ationem vacantissimam? vocatioueni CP, sed 
corr. in vacationem P', vacationem (sed vac in ras. 31 ^) 31 23 Syd. eutropio inscr. in F ENTROPIO L, 

intropio T 24 tibi scribere FP 25 michi C propiciaute MC via s. l. add. T- 



LIBER 1, [)§8 — 6§5. 9 

vel maxima, quo te scilicet a profundo domcsticao quietis extractum ad capessenda 
militiao Palatinae munia vocem. * * * his additur, quod munere dei tibi con<i;ruit 2 
acvi corporis aninii vi<;or intcgcr; dein qiiod eciuis armis veste sumptu tanuilicio 
instructus soluin, nisi falliiiiur, incipere formidas et, cum sis ulacer domi, in aggredienda 

5 ])eregrinationo trcjiidum tc iners dcspcratio facit; si tamen senatorii scininis liomo, 
qui cotidie trabeatis proavorum imaginibus inj^critur, iuste dicere potest scmct pcr»'{;riiia- 
tum, si semel et in iuvcnta vidcrit domicilium legum , gymnasium litterarum, curiani 
dignitatum, verticcm mundi, patriam libertatis, in qua unica totius orbis civitatc soli 
barbari et servi pcregrinantur. et nunc, pro pudor, si rclinquarc inter buse(pias 3 

10 rusticanos subulcosque ronchautcs. quippe si aut campum stiva tremente proscindas 
aut prati floreas opes panda curvus falce populcris aut vincam pahnite gravem ccrnuus 
rastris fossor invertas, tunc tibi est summa votoruni beatitudo. quin potius cxpcrgi- 
scere et ad maiora se pingui otio marcidus et enervis animus attollat. num minus 
est tuorum natalium viro personam suam excolere quam villam? ad extremum, quod 4 

15 tu tibi iuvcntutis excrcitium appcllaa, hoc est otium vcteranorum, in quorum manibus 
effetis cnses robiginosi sero ligone mutantur. esto, nuiltiplicatis tibi spumabunt nuista 
vinetis, innumeros quoque cumulos frugibus rupta congestis horrea dabunt, dcnsum 
pccus gravidis ubcribus in mulctram pcr antra oHda caularum pinguis tibi pastor 
includet: quo spectat tam facculento patrimonium promovissc compcndio et non 

20 ^lum inter ista scd, quod cst turpius, proptcr ista latuissc? nonnc quid concilii 
temporc post scdcntes censcntesquc iuvcnes inglorium rusticum , sencm stantcm 
latitabundum , pauperis honorati sententia premat, cum eos, quos essct indignum si 
vestigia nostra sequerentur, videris dolens antecessisse? sed quid plura? si pateris 5 
hortantem, conatuum tuorum socius adiutor, praevius particcps ero. sin autem inh;ce- 

25 brosis deliciarum cassibus involutus mavis, ut aiunt, Epicuri dogmatibus copuhiri, qui 
iactura virtutis admissa summum bonum sola corporis voluptate determinat, tcstor 
eccc maiores, testor posteros nostros, huic mc noxae non esse confinem. vale. 



1 q T, qua LMCFP domestice s. l. add. T^ cai)escen(l.a F 2 niiliciae MF ante liis nonnulla 

%it V. ab ipso Sldonio omissa simt 3 deiude T equis torr. ex aquis C" suintu L famulitio /y3/C'i^ 

4 ni C 5 tepidum C 6 cLotidie (h eras. C*) C 7 iuventa (a in ras. P*) corr. ex vivent . i", 

a o iu • < i • 

iuvent corr. in iuventM^, ventai<'' domicilia C gimnasium C, giniiasium F 8 tocius C orbis 

s u 

s. l. add. T^ 9 proh MFP et in ras. C^ busaequas L, busequas T, buseqas M^ et in marg. add. M 

os 
var. lect., ex qua 1 bos ceteris abscisis restat, bussequas P, bossequas C, obsequas F^ 10 roncantes F 

si aut scripsi, si et LMTCP, et si F 11 vinee palmite F, super vineam palmite var. lect. eras. M^, in 

marg. add. 1 vinee palmite m. rec. in M 12 x>ost rastris s. Z. curvus «cW. jT^ fossor .... 17 frugilms 

def. in F votorum summa C 13 inervis L, innervis T, inermis P et in ras. ut v. M^ et {corr. ex inermes) C, 

sine virib ; — -,r -i a • 

INNERVIS 1 enervis add. in marg. M"^ non LMTCP, 1 ,nu' itrogando add. m. rec. m M 14 ante viro 

quod leg. tuoru ind. T- 15 tu om. L exercicium C hoc est om. spat. 13 litt. vac. L otiu M, 

1 viciu s. l. add. M-, &iam C, ociu s. l. add. C^ pro veteranorum ^^ost spat. 10 litt. vac. ranorum leg. in Lj 

\ cra 

16 rubiginosi MTCP 17 fructibus T congestis horrea dabunt densum def. in F 18 gravidis 3/^ 

gravib; T fort. recte, gravidu F uberibus in mulctram per def. in F mu\tra.m LMTP pinguis tibi 

pastor def. in F 19 tam faeculento praeter to def. in F 20 nonne quid L, non nequit te in ras. M^, 

non nequiter te TCFP, an quid? nonne te? 21 ^^ost stantem leg. nobilem m TC 22 latitante T 

bonoraci C premet (corr. ex premat M^F^) MTCFP 24 & particebs C, 3^particeps (3 s. l. m. rec. add. 

inP)FP illecehrosis MTCFP 25^1 a acZd J/*) J/ 26 ammissa i^, amissa Ji ^ 27 posteeros i^^ 

vale ovi. MF 

glDONIUS, 



10 SIDONII EPISTULARUM 

YII. 
SIDONIUS YmCENTIO SUO SALUTEM. 

AxGiT nie casus Arvandi nec dissimulo, quin angat. namque hic quoque cumulus 
accedit laudibus imperatoris, quod amari palam licet et capite damnatos. amicus 
homini fui supra quam morum oius facilitas varietasque patiebantur. testatur hoc 
propter ipsum nuper mihi invidia conflata, cuius me paulo incautiorem fiamma detor- s 
ruir. sed quod in amicitia steti, mihi dcbui. porro autem in natura ille non habuit 
dilii^entiam per^^everandi: libcre queror, non insultatorio, quia fidelium consilia despiciens 
fortunae hidibrium per omnia fuit. denique non eum aliquando cecidisse sed tam diu 
stetisse phis miror. o quotiens saope ipse se adversa perpessum gloriabatur, cum 
tamen nos ab atfectu profundiore ruituram eius quandoque temeritatem miseraremur, lo 
definientes non esse felicem qui hoc frequenter potius esse quam semper iudicaretur! 
sed damnationis suae ordinem exposcis. salva fidei reverentia, quae amico debetur 
etiam aftlioto, rem breviter exponam. praefecturam primam gubernavit cum magna 
popuhiritate consequentemque cum maxima populatione. pariter onere depressus aeris 
alieni metu creditorum successuros sibi optimates aemuhabatur. omnium colloquia is 
ridere, consilia mirari, officia contemnere, pati de occurrentum raritate suspicionem, 
de assiduitate fastidium , donec, odii publici mole vallatus et prius cinctus custodia 
quam potestate discinctus, captus destinatusque pervenit Romam, ilico tumens, quod 
prospero cursu procellosum Tusciae litus enavigasset, tamquam sibi bene conscio ipsa 
quodammodo elementa famularcntur. in Capitolio custodiebatur ab hospite Flavio 20 
Asello, comite sacrarum largitionum, qui adhuc in eo semifumantem praefecturae nuper 
extortac dignitatem venerabatur. interea legati provinciae Galliae, Tonantius Ferre- 
olus praefectorius, Afranii Syagrii consulis e filia nepos, Thaumastus quoque et 
Petronius, maxima rerum verborumque scientia praediti et inter principalia patriae 
nostrae decora ponendi, praevium Arvandum publico nomine accusaturi cum gestis 25 
decretalibus insequuntur. qui inter cetera, quae sibi provinciales agenda mandaverant, 
interceptas litteras deferebant, quas Arvandi scriba correptus dominum dictasse pro- 



n di 

1 suo salutem om. F 2 agat C^ nanque M 3 laubus T* amare vulffo et om. F, &. T 
i is 

dampnatos MCF 4 homini M^ 3 eras. et ei' s. l. add. F^ paciebantur facilitas varietasque T 

varietatesque C^ paciebantur C, patiebatur F 5 michi C mihi nuper MCFP incautiorem paulo C 

_ci 
6 amicia C^ michi 6' 7 queror ^:»raeter qu in ras. P^ despiciens .... 10 ruituram praeter ia 

a 
fuit .... tam diu ste . . . . sepe ipse se adver .... tamen nos ab eftectu (corr. F"^) def. in F 8 ludebrium L 

tandiuJ/ 9 quoties XJ/ 10 quandoque eius T raremur defi def.inF 11 frequenter^;me<er 

fre def. in F c(unius litt. spat. vac.Jaim semper (spat. 13 litt. vac.) tur (sjmt. 12 lilt. vac.) nis suae L 

iudicaretur MCFP , gtaretur T 12 dapnatiois T, \ gubernatiois s. l. add. T\ gubernationis MCFP 

que corr. ex qui C^ 14 magna T, maxima s. l. add. T^ honere C depressus honere F 

mu 
15 creditorum metu C ae»*labatur T^, aemulaba * tur corr. ea; aemulabuntur P* conloquia C 16 mirari 

scripsi, Timan LMTCFP, aji indignari? contempnere J/TCFP occurrentium i*^ suspitionem iirC/" 

et corr. ex suspicionem Pi 17 ex publici spat. 4 litt. vac. lici om. L molle (alt. I eras. M-) M 

et prius cinctus om. L 18 illico F 19 littus L enavigasset (set in ras. P^) P ipso L 

20 FL asello /> 21 comite sacrarum largitiouum om. T, add. in marg. T^ sacrarium /''^ semi- 

fumantem vix sanum 22 exortatae L provintiae CF tonancius C ferriolus L 23 siagrii MCF, 

i 
syagrii T nepus L taumastus 3IFP, taumaustus C 24 scientia LMCFP, copia T 26 insecuntur FP 

provintiales F 27 quas praeter qu in ras. M"^ correctus P 



LTBER I, 7 § 1 — § 9. \\ 

fitebatur. haec ad regem Gothorum charta videbatur emitti, pacem cum Graeco impe- 
ratorc dissuadens, Ih-itannos supra Li<2^orim sitos impup;nari oportero deinonstrans. cuin 
Burgundionibus iure gentium Gallias dividi debere confinnans. ct in hunc ffrnic modiiiii 
plurima insana, quae irain regi feroci, placido verecundiain infcrrciit. limif cj)istiilaiii 
r. laesae maiestatis crimiiic ardero iurisconsulti intcrj)rctabaiitur. me ct Auxanium, (> 
praestantissimum viruin, tractatus isto non latuit. (jui Arvandi ainicitias (juo^iuo «^ciicrc 
incursas inter ipsius adversa vitare perfidum barbaniin i^^navuiu c(inii)utal)aiiius. 
deferimus io^itnr nil talc mctu(>nti totam ])cr(nicitcr) iiiacjiiiiain . (|uani suiiiiiio artificio 
acres et ffammci viri oc('ulcr(> in tcmpus iudicii nicditaliantur, scilicct ut adversariuni 

10 incautum et consiliis sodalium repudiatis soli sibi tcmere fidontem profeasione rcsponsi 
praecij)itis involveront. dieimus ergo, quid nobis, quid amicis secretioribus tutuin 
putaretur. suadcmus nil quasi leve fatendum, si quid ab inimicis etiam })ro levissimo 
fiagitaretur; ipsam illam dissimulationem tribub)sissimam fore, quo facibus exc(uterent) 
sciscitan(do incautam persua)sionis securitatem. quibus agnitis proripit sese at(jue in 7 

15 convicia subita prorumpens: 'abite, degeneres\ inquit, 'et praefectoriis patribus indigni, 
cum hac superforanea trepidatione; mihi , quia nihil intellegitis, hanc negotii partcm 
sinite curandam; satis Arvando conscientia sua sufficit; vix illud dignabor admittere, 
ut advocati mihi in actionibus ropetundarum patrocinentur.' discedimus tristes et non 
magis iniuria quam macrore confusi; quis cnim medicorum iur<! moveatur, quoticMis 

20 desperatum furor arripiat? intcr liaec reus noster aream Capitolinam percurrere albatus; 8 
modo subdolis sahitationibus pasci , modo crepantcs adulationum bullas ut recogno- 
scens libenter audiro, modo serica et gcmmas et pretiosa quacquc trapezitarum involucra 
rimari et quasi mercaturus inspicere prensare, depretiari devolvere et intcr agendum 
multum de legibus, de temporibus, de senatu, do principe queri , quod se non prius, 

25 quam discutercnt, ulciscerentur. pauci medii dies : it in tractatorium frequens senatus U 
(sic post comperi; nam inter ista discesseram); procedit noster ad curiam paulo ante 
detonsus pumicatusque, cum accusatores semipullati atquo concreti nuntios a decemviris 



1 carta TCF cum om. C grco C 2 legerim (pr. e corr. in i F') F 3 tium gallias .... 

5 iuterpretabantur jjjraeier gen ... et in l)unc fe iram regi fero .... rcnt l)anc epistolam ... ne 

ardenter iuriscon def. in F 5 ardere X, ardent M et in marg. \ ardere add. M^, ardenter TCFP 

auxantum F 6 mum virum tra def. in F amicicias C, praeter iim def. in F quoq ; P (corr. in quotj 

m. rec. in P) , quoquo M, 1 quoq; s. l. add. M- 8 difFerinius Z nl J^, nichil iI/6'P metuenti s. l. 

add. il/', praeter m om. spat. 7 lltt. vac. L perniciter machiiiam scrqjsi, per (sjmt. 8 litt. vac.) machinam L, 

i 
permachiam J^L"^ T'^, perimachiam CFP 9 iuditii C 10 sibi soli MFP (sed punctis add. trans- 

posuit P^) 11 dicamus C 12 quasi in ras.P^, om. F inin)ici.ssiinis T 18 illam ip.sam T 

si 
tribulossimam M^ facilius excuterent (ita Wilamowitzius) sciscitando incautiun persuasionis securitatem scripsi, 

facilius exc (sj^at. 6 litt. vac) sciscitan (spat. 11 litt. vac.) sionis securitatem {om. inferrent) L, facilius per- 

suasionis securitatem inferrent (nisi quod inferent P) MTCFP 15 convitia FP, vicia I^ 16 michi C 

i <1 

nichil J/rCP, nli^ intelligitis il/TCi^P negocii C 17 sua om. C amittere 3/', aminittere /yT 

18 michi C 19 mai* F j)ost iure le(j. non in F quociens CP, quoties ML 20 disperatum L 

1 ca.s 

arripi L capitulinam L 21 salutacionibus C billas L 22 serica M (1 cas eras. M^) 

1 ri 

preciosa MC trapezetarum T ijivoluchra F 23 dcpreciari C, depreciare M ', depreciare PT 

24 poribus .... 12,1 invidia sordi def. in F non in ras. P^, om. C, ante non duas litt. {fort. &) eras. M^ 

to u 

25 it in ras.M^, utC tractatorum C, tractatorio />, tractario il/S tractatu T frequens senatus m ras.P^ 

senatu .•.- (s ?(« V. ej-as. C'i) C 26 nam corr. ex nonP' 27 nuncios C nuncios ad decemviris /jraeter 

viris in ras. P ' 

2* 



12 STDONII EPISTULAUUM 

opperirontur ct ab industria squalidi praeripuissent reo debitam miserationem sub invidia 
sordidatorum. citati intromittuntur: partos, ut moris est, e regione consistunt. offertur 
praofoctoriis anto propositionis exordium ius sodondi: Arvandus iam tunc infelici 
impudentia concito gradu mediis propc iudicum sinibus ingoritur; Ferreolus circum- 
sistentibus latora collegis verecunde ac leviter in imo subselliorum capite consedit, ita 5 
ut non minus legatum se quam senatorem reminiscoretur, plus ob hoc postea laudatus 

10 honoratusquo. dum haec, et qui procerum defuerant affuerunt: consurgunt partes 
legatique proponunt. opistuhi post provinciale mandatum, cuius supra mentio facta, 
profortur: atquo, cum sensim recitaretur, Arvandus necdum interrogatus se dictasse 
prochimat. respondero legati quamquam (fatonti) nequiter (sane) constare, quod ipse lo 
diotassot. at ubi se furons ille quantumque caderct ignarus bis terque repetita confessione 
transfodit. accLamatur ab accusatoribus, conclamatur a iudicibus reum laesae maiestatis 
confitontom toneri. ad hoc et milibus formularum iuris id sancientum iugulabatur. 

1 1 tuni domum Laboriosus tarda paonitudino loquacitatis inpalluisse perhibetur, sero 
cognoscens posse reum maiestatis pronuntiari etiam eum, qui non affectasset habitum is 
purpuratorum. confestim privilegiis geminae praefecturae , quam per quinquennium 
repetitis fascibus rcxerat, exauguratus et, plebeiae familiae non ut additus sed ut red- 
ditus, publico carceri adiudicatus est. illud sane aerumnosissimum, sicuti narravere 
qui viderant. quod, quia se sub atratis accusatoribus exornatum ille politumque iudi- 
cibus intulerat, paulo post, cum duceretur addictus, miser nec miserabilis erat. quis 20 
enim super statu eius nimis inflecteretur, quem videret accuratum delibutumque lautu- 

12miis aut ergastulo inferri? sed et iudicio vix per hebdomadam duplicem comperendi- 
nato capite multatus in insukm coniectus est serpentis Epidauri, ubi usque ad inimi- 
corum dolorem devenustatus et a rebus humanis veluti vomitu fortunae nauseantis 
exsputus, nunc ex vetere senatusconsulto Tiberiano triginta dierum vitam post sen- 25 
tentiam trahit, uncum et Gemonias et laqueum per horas turbulenti carnificis horre- 

13scens. nos quidem, prout valemus, absentes praesentesque vota facimus, preces suppli- 
cationesque geminamus, ut suspenso ictu iam iamque mucronis exerti pietas Augusta 



1 operirentur C invidia ^n »'as. P^, invidia 3/, iniuria, qitod s. l. add. M^, eras. M- 2 citati . ... 

4 ingeritur praeter moris est e reg .... toriis ante propositio arvandus iam tunc in . . . . concito gradu 

mediis prope iudi .... geritur def. in F e regione ut moris est T 4 gradu LMTFP, gressu C 

\ fi 

sinibus M^ (l fi eras. M"^), finibus (fi corr. in si T^) T ferreolus circumsistentibus iT/rC^T^P, pra (sjjat. 3 litt. 

vac.) torius fspat. 7 litt. vac.) sistentib;/y 5 Isiiexa, praeter la def. in F 6 se in ras. P^ 7 dum K jT 

8 legati(o7n. que) CT provintiale F post facta leg. est in T, -?- s. l. add. M^ 10 fatenti scripsi, 

i 
om. spat. 5 litt. vae. L, valde TCF, valde 31^, valide (id in ras. P^) P ante nequiter s. l. add. ac M^ 

sane constare scripsi, ovi. spat. 12 litt. vac. L, constaret MTFP, constanter C 12 post reum lcg. se in CFP, 

sed expunxit P^ maiestatis lesae CF 13 sanctientum TCF 14 impalluisse MF peribetur C 

15 magestatis C pronunciari MC 16 purpuratoru corr. in pui-puratoriii P*, purpuratorium CF 

d 

17 exauctoratus CF, auguratus M et in viarg. ||juctoratus etiam nunc leg. ex eo quod add. M^ aditus F^ 

18 publico .... 25 vetere se^raeier corum dolorem .... umanis veluti . . . nauseantis exputus .... def. inF 

erumpnosissimum C 20 nec «. / add. T^ 21 superstratum C lautomiis C 22 et LMTP, 

i 
ut C ebdomadam LMTCP conperendinato MC, conperhendinato T 23 serpentis om. C epidauri M^, 

corum 
epidaurii T inimicu T- 24 devenu.status praeter de s. l. add. P* 25 exputus MTCFP, var. 

lect. , quam s. l. add. M^, eras. M^ tyberiano CF dierum def. in F 26 trahit in ras. P^ 

carnificis corr. ex carnifices C* 28 ictu om. spat. 8 litt. vac. L iamque mucronis om. spat, 11 

litt. vac. L 



LIBER 1. 7 §9 — fi§l. 13 

seminecem quamquam publieatis bnnis vel exilio muneretur. illo tamen, seu exspectat 
extrema quae^iuc scu sustinet, infelicius niliil est, si post tot notas inustas contu- 
meliasque aliquid nunc amplius quam vivere timet. vale. 



VIII. 
SIDONIUS CANDIDIANO SUO SALUTEM. 

5 JVloRARi me Romae congratularis ; id tamcn (|uasi facete et fatigationum salibus 1 

admixtis: ais enim gaudere te, quod aliquando necessarius tuus videam solom, (lucm 
utiquc perr(aro) Arari(s potor) inspexerim, nebulas crgo mihi mcorum Lugdunensium 
exprobras et diem quercris nobis matutina caliginc obstructum vix meridiano fervoro 
reserari. et tu istaec mibi Caesenatis furni potius quam oppidi verna dcblateras? 2 

10 de cuius natalis tibi soli vel iucunditate vel commodo quid ctiam ipsc sentires, dum 
migras, indicavisti: ita tamen, quod te Ravcnnac fclicius exulantem auribus Padano 
culice perfossis municipalium ranarum loquax turba circumsilit. in qua paludo indesi- 
nenter rerum omnium lege perversa muri cadunt aquae stant , turres ttuunt naves 
sedent, aegri deambulant mcdici iacent, algent balnea domicilia conHagrant, sitiunt vivi 

15 natant sepulti, vigilant fures dormiunt potestates, faenerantur clerici Syri psallunt, 
negotiatorcs militant monachi ncgotiantur, student pihie senes alcac iuvcnes, ariiiis 
eunuchi litteris focderati. tu vide, qualis sit civitas , ubi tibi Lar familiaris incolitur, '.i 
quae facilius territorium potuit habere quam terram. quocirca mcmento innoxiis 
Transalpinis esse parcendum, quibus caeli sui doto contentis non grandis gloria datur, 

20 si deteriorum collatione chircscant. vale. 



IX. 

SIDONIUS HERONIO SUO SALUTEM. 

Jl osT nuptias patricii Ricimeris id est post imperii utriusquc opcs eventilatas 1 
tandem reditum est in publicam serietatem, quae rebus actitandis ianuam campumque 
patefecit. interea nos Pauli praefectorii tam doctrina quam sanctitate venerandis 



1 quanquam L illo J/', ille F expectat 31TCFF 2 extrema s. l. add. F\ trema L 

que * que corr. ex quemque C- seu ante sustinet om. L nichil MCF tot om. T 3 vale om. T 

4 Syd. F CANDLDIO C 5 quia si X 6 admistis P, ammixtis L, amixtis MT ait corr. in 

ast -P^* 7 perraro Araris potor inspexerim scripsi, perrara bi fspat. 6 VUt. vac.J inspexerim L, raro hibitor 

araricus inspexerim MTCFF ergo C, eniin LMTFF michi C, s. l. add. T- 9 post tu s. l. hec 

add. T- ista ec mihi Lj, ista h^c mihi M et jjraeier i et mihi in ras. F^, haec ista mihi F, lioc ista 

mihi C, mihi ecce ista T pocius C deblatteras CT, deblacteras (c m ras. P^) F, deblatreras F 

} cas 
10 tibi natalis T iocunditate 3ITCF, iocuditate F 11 indicasti F, iudicavisti LTP, iudicavisti 31% 

iudicasti C 12 fossis .... 14 algent ^^raeter x tur sinenter cadunt aque . . . egri deambulant 

.... gent def. in F rhanarum L, ranarium C loquax om. T 13 turres TC et s. l. add. 3P F^, 

rentres LMP fluunt corr. ej- fluant C^ 14 aegri deambulant otji. T^ conflagrant rfe/. mi -F sitiunt 

vivi ovi. L siciunt F 15 ex sepulti vigilant def. ti vi in F siri 3ICF 16 negociatores 3W 

monachi LT, milites CF et in ras. 3F itemque praeter m P^ negociantur MC 17 litteris f^derati 

praeter lit m ras. 31^ ut corr. ex ut i^ ^ 19 guo L 20 vale om. 31F 21 Sydonius F 

HY. *ROmO {Y aut Y eras P"-) P, hevenio LT 22 nubtias L 23 ianua s. /. r«W. T> 24 venerandi P' 



14 SIDONII EPISTULARUM 

Laribus excepti comiter blandae hospitalitatis officiis excolebamur. porro non isto 
quisquam viro est in omni artium genere praestantior. deus bone, quae ille pro- 
positionibus aenigmata , sententiis schemata, versibus commata, digitis mechanemata 
facitl illud tamen in eodem studiorum omnium culmen antevenit, quod habet huic 
eminenti scientiae conscientiam suporiorem. igitur per hunc primum, si quis quoquo s 
modo in aulam gratiae aditus, exploro: cum hoc confero, quinam potissimum procerum 

2 spebus valeret nostris opitulari. nec sane multa cunctatio, quia pauci, de quorum 
eligendo patrocinio dubitaretur, erant quidem in senatu plerique opibus culti genere 
sublimes, aetate graves consilio utiles, dignitate elati dignatione communes, sed servata 
pace reliquorum duo fastigatissimi consuhiros, Gennadius Avienus et Caecina Basilius, lo 
prae ceteris conspiciebantur. hi in amplissimo ordine seposita praerogativa partis 
armatae facile post purpuratum principem principes erant. sed inter hos quoque 
quamquam stupendi tamen varii mores et genii potius quam ingenii similitudo. fabor 

3 namque super his aliqua succinctius. Avienus ad consulatum felicitate, Basilius virtute 
pervenerat. itaque dignitatum in Avieno iucunda volocitas , in Basilio sera numero- is 
sitas praedicabatur. utrumque quidem, si fors Laribus egrediebantur, artabat clientum 
praevia pedisequa circumfusa populositas ; sed longe in paribus dispares sodalium 
spes et spiritus erant. Avienus, si quid poterat, in filiis generis fratribus provehendis 
moliobatur: cumquc semper domesticis candidatis distringeretur, erga expediendas 

4 forinsecus ambientum necessitates minus valenter efficax erat. et in hoc Corvinorum 20 
familiae Deciana praeferebatur, quod qualia impetrabat cinctus Avienus suis, talia 
conferebat Basilius discinctus alienis. Avieni animus totis et cito, sed infructuosius, 
Basilii paucis et sero, sed commodius aperiebatur. neuter aditu difficili, neuter 
sumptuoso; sed si utrumque coluisses, facilius ab Avieno familiaritatem , facilius a 

5 Basilio beneficium consequebare. quibus diu utrimque libratis id tractatus mutuus 25 
temperavit, ut reservata senioris consularis reverentia, in domum cuius nec nimis raro 
ventitabamus , Basilianis potius frequentatoribus applicaremur. ilicet, dum per hunc 



1 excolebamur porro om. qmt. 14 litt. vac. L 2 prestaiicior C 3 sentencils C scemata CF 

de 
comata CF methanemata F 4 eo Hn T\ eo CP 5 aeminenti C 6 adit' 31, I addltus 

add. in marg. M^ 7 nostris valeret F sane multa cunctatio om. spat. 7 litt. vac. L sane s. l. 

add. T^ cuntaclo C 8 patricinio C 10 fatigatlssimi LP fastigatlssiml .... 13 mores praeter 

fastlgatlsslm . . . cina basi .... plissimo ordi .... ai-mate facile post purperatum {et quod in marg. add. F^ 

' . _ i' 

pnclpe) .... sed inter hos quoque quamquam stu .... res def. in F genna * dius (p ut v. eras. T-) T 

11 post hi leg. na m T 13 quamquam s. l. add. P\ quanquam L tamen s. l. add. T^ post 

mores leg. ei-at in T pocius C slmilitudo def. in F 14 nanque M succintius CF avienus 

def.inF ***** ad cnsulatum (5 Zi</. eras P-) P 15 dlgnitatatum (ta ems. C^) (7 locxmdia. MTCFP 

\ ti 
seria Z 16 egrcdlebatur T clientium C 17 pedissequa iJfCi^P imparibus i^, imparlbus P S 

In parlb; (Ib; et 1 tl in ras. 31^) 31 18 j)ost spiritus 3 litt. eras P^ pro spus leg. sps id est species m 

Helmstadiensi 486 et Parisino 2783, non male 19 destrlngeretur (pr. e corr. in I T-) L3IT 20 ani- 

a coii 

blentlum T, amblenclum C 21 qlia corr. ut v. ex calia P * 22 pferebat T- disclnctus basillus T 

disclnctus usque ad basilll om. C avleni (nl corr. ex n T^) T sed LMTCP, 3 P' 23 apperlebatur C 

dlfficllis (s cra«. Jf *) iJfC 24 sumtuoso L coluisses JO T, consuluisses 3/i^P, conslluisses C famillarltatem 

ovi. spat. 15 iitt. vae. L facilius ante a Basilio om. TCF 25 utruque fcorr. in utrlque C*J libratis 

1 tus 
diu C utrumque L, utrinque 3IP 26 servata (re s. l. add. T"-) ~T fort. recte consularis 31^ 

reverentia L3ITP, 1 frequencla s. l. add. T'^, frequentia CF raro add. in marg. F^ 27 applicareraur 

[pr. p e corr. L'^) L 



I 



LTBER I, 0§1 — 1()§1. 15 

ainplissimum virum aliquid de logationis Arvernae petitionibus elaboramus, eoce et 
Kalendae lanuariae, quae Augusti consulis mox futuri repetenduni fastis n(»men oppo- 
riebantur, tunc patroiuis : 'heia\ inquit, ^SoUi meus, (agedum), quamciuam susftq>ti 
officii onere pressaris, exeras volo in obsequium uovi consulis veterem Musam votivum 
5 quippiam vel tumultuariis fidibus carminantem, pracbcbo admittendo adirum recita- 
turoque solacium recitantique sutfragium. si quid experto crcdis, multa tibi seria lioc 
ludo promovebuntur,' parui ego praeceptis; favorem ille non subtraxit iniunctis ct 
impositac devotionis adstipulator invictus egit cum consule meo , ut me praefectum 
faceret senatui suo. sed tu, ni fallor, epistulae perosus prolixitatem voluptuosius 7 

10 nunc opusculi ipsius relegendis versibus immorabere, scio, atque ob hoc carmen ipsum 
h)quax in consequentibus charta deportat, quae pro me interim, dum venio. diebus 
tibi pauculis sermocinetur. cui si examinis tui quoque puncta tribuantur, aeque 
gratum mihi, ac si me in comitio vel inter rostra contionante ad sophos meum non 
modo hiti clavi sed tribulium quoque fragor concitaretur. sane moneo praeque denuntio 

15 quisquilias istas Clius tuae hexamctris minime exaeques, merito enim conhita vestris 
mea carmina non heroicorum phaleris sed epitaphistarum neniis coiiq^arabuntur, 
attamen gaude, quod hic ipse panegyricus , etsi non iudicium, certe eventum boni 8 
operis accepit. quaproptor, si tamen tetrica sunt amoenanda iocuhiribus, volo paginam 
glorioso id est quasi Thrasoniano fine conchidere Phiutini Pyrgopolinicis imitator, 
igitur cum ad praefecturam sub ope Christi stili occasione pervenerim, iubeas ihcet 
pro potestate cinctuti undiquc onmium laudum convasatis acclamatiijniljus ad astra 
portare, si placeo, eloquentiam, si displiceo, felicitatem. videre mihi videor, ut rideas, 
quia perspicis nostram cum milite comico ferocissc iactantiam. vale. 



X. 

SIDONIUS CAMPANIANO SUO SALUTEM. 

^^ Ac;cEPi per praefectum annonae litteras tuas, quibus eum tibi sodalem veterem 1 

mihi insinuas iudici novo. gratias ago magnas illi, maximas tibi, quod statuistis de 



20 



IISU 



1 aliquid s. l. add. T^ legationei^ peticionibus C et om. CP 2 colis T^ operiebantur 

{alt. p s. l. add. M^) MFP 3 eia TCF, eya P inquid C agedum add. Wdaviovntzius, ovi. LMTCFP, 

sed. spat. 8 litt. vac. in L et cendum expiinxit m. pr. in Parisino 18584 4 bone corr. ex uome T^ 

bo d 

5 quipiam C prebeo T - amittendo 31 ^, ammittendo L 6 solacium .... 9 senatui suo def. in F 

recitandique T 1 li s. l. add. M^ 8 devocionis C adstipulator (d eras. P^) P, astipulator MT 

me s. t. add. P- 9 senatu C sed tu .... 13 me iu co praeter ipsum loquax .... pro me interim 

dum .... sermocinetur cui si ex .... ta tribuantur eque gratum ni . def. in F prolixitate in ras. M^ 

n 
10 inmorabare L 11 cosequentibus C^ carta TC tibi s. l. add. T'^ quoque s. l. add. T* 

12 a,eqne LMTCF, ecce P 13 michi C ex contionante ad sophos def. te ad so in F concionante J/C 

14 tribulum T denuncio MC 15 istas scripsi, ipsas LMTCFP clius LM, l clios s. l. add. M ', 

cHos (cli m ras. P^) TCFP, l clius s. l. add. P^ exametris LMTCFP collata 3ITCFP vris C 

a 
16 faleris P 17 panigericus TC, panygericus L, panigericus 31^, panagericus FP iuditium C 

ano ] 

18 locularibus F 19 trasouiano CFP, trasonico T^ paulatini F^ pirgopolinicis TF, phyrgopolinicis C, 

t 
pyrgopolynicis -L 20 iubeas ilicet s. l. add. 31^, iub {spat. 5 litt. vac.) ilicetjL illicet i^ 21 cinctui i^^ 

convassatis F^ continuatis cclamationibus T 22 michi C 23 comictio C ferocissime 31TCFP 

iactantiam in ras. 31^, iactanciam C vale om. F 24 campanio CF 26 michi C, om. T 

s 
iudicio L^, iuditio T statuitis 31^ 



16 SIDONIl EPISTULARUM 

amioitia niea vel pracsumere tiita vel illaesa credere. ego vero notitiam viri familiari- 
tatomque non solum volens scd et avidus amplector, quippe qui noverim nostram quo- 
2 quc gratiam hoc obsequio mco fore copulatiorem. sed et tu vigilantiae suae me id 
est famae mcac statum causamquc commcnda. vcreor autem, ne famem populi Romani 
theatralis caveae fragor insonet et infortunio meo publica deputetur esuries. sane s 
hunc ipsum e vestigio ad portum mittere paro, quia conperi naves quinque Brundisio 
profectas cum specicbus tritici ac mellis ostia Tiberina tetigisse , quarum onera ex- 
pectationi plebis. si quid strenue gerit, raptim faciet offerri, commendaturus se mihi, 
me populo, utrumque tibi. vale. 

XI. 

SIDONIUS MONTIO SUO SALUTEM. i» 

1 1 F.Tis tibi, vir disertissime , Sequanos tuos expetituro satiram nescio quam, 
si sit a nobis perscripta, transmitti. quod quidem te postulasse demiror; non enim 
sanctum est, ut de moribus amici cito perperam sentias. huic eram themati scilicet 
incubaturus id iam agens otii idque habens aevi, quod iuvenem militantemque dictasse 
praesumptiosum fuisset, publicasse autem periculosum ? cui namque grammaticum vel is 
salutanti Calaber ille non dixit: 

'si mala condiderit in quem quis carmina, ius est 
i u d i c i u m q u e ? ' 

2 sed ne quid ultra tu de sodali simile credas , quid fuerit illud , quod me sinistrae 
runior ac fumus opinionis afflavit, longius paulo sed ab origine exponam. temporibus 20 
Augusti Maioriani venit in medium charta comitatum, sed carens indice, versuum plena 
satiricorum mordacium, sane qui satis invectivaliter abusi nominum nuditate carpebant 
plurimum vitia, plus homines. inter haec fremere Arelatenses, quo loci res agebatur, et 
quaerere, quem poetarum publici furoris merito pondus urgeret, his maxime auctoribus, 

3 quos notis certis auctor incertus exacerbaverat. accidit casu, ut Catullinus inlustris tunc 25 
ab Ars'ernis illo veniret, cum semper mihi tum praecipue commilitio recenti familiaris. 
saepe enim cives magis amicos peregrinatio facit. igitur insidias nescienti tam Paeonius 
quam Bigerrus has tetenderunt, ut plurimis coram tamquam ab incauto sciscitarentur, hoc 
novum carmen an recognosceret. et ille : 'si dixeritis\ cumque frusta diversa quasi 
per iocum effunderent , solvitur Catullinus in risum intempestivoque suffragio clamare 30 



17 Horat. sat. II, 1, 82 sq. 

1 amicicia CF tuta praesumere C, praesumere vita L illaesa om. sjjat. 7 litt. vac. L 

noticiam CF 2 et om. F inde ab araplector epist. exitus praeter ra expec . . . ue gerit raptim fa . . " 

turus se mihi me populo def. in F 4 causamque L3ITP, famamque C 6 comperi MTCP brun- 

dusio L 7 hostia 2IC tyberina C honera C 8 strenuae C egerit T niichi C 

n 
11 dissertissime (pr. s eras. C^) C satyram TF 13 sencias C 14 militatemque C" 15 prae- 

sumptiosum (o in ras. M^) M, praesumptuosum F, praesumtiosum L nanque 31 grammatico F 

19 quo Colvius 21 carta CF, cartha X 22 satyricorum 31 TF, om. p^raeter orum spat. 7 litt. vac. L 

i ta ta 

mordatium F invectualiter F"^, invectivaliter (iva in ras. 31^) 31 ****nudi te {4 litt. eras. P*, te 

i 
corr. ex U P^) P 23 inter haec L3ITCP, interea F agitabatur P 25 accidat T^ ante 

illustris kf/. vir in T, fort. recte illustris MTCFP michi C 27 enim cives .... 29 recognos 

praeter facit . . . nius quam bi mis coram ta:iquam .... tur hoc novtim def. in F facit igitur 07)t. 

spat. 9 litt. vac. L 28 plurimis (is in ras. 31"^) 31 29 post si leg. inquit in F cumque frusta 

n 
def. in F frustra (r eras. 31"^) 31 TC 30 effunderet P^, diflPunderent C, praeter diffunde def. in F 



LIBEll I, 10 §1 — 11 §7. 17 

coepit dignum poema. quod percnnandum apicibus auirttis iuste tabula rostralis acci- 
perot aut etiam Capitolina. Paeoiiius exarsit, cui satiricus ille morsum dentis ij^niti 4 
avidius imprcsserat, atque ad adstantes circulatores: iniuriao communis'. inquit, 'iani 
reum inveni. videtis ut CatuUinus deperit risu: apparet ei nota memorari. nam quae 

5 causa festinam compulit praecipitare sententiam, nisi quod iam tenet totum qui de 
parte sic iudicat? atqui ISidonius nunc in Arverno est: undc colligitur auctore illo, 
isto auditore rem textam.'' itur in furias inque convicia absentis nescientis innocen- 
tisque; conscientiae, fidei, quaestioni nil reservatur, sic levis turbae facilitatem, qua 
voluit, traxit persona popularis. crat cnim ipse Paeonius populi totu.s, qui tribuniciis r> 

i^ fiatibus crebro seditionum pclagus impelleret. ceterum si rcquisisses: 'qui genus, 
unde domo?", non eminentius quam municipaliter natus quemque inter initia cognosci 
claritas vitrici magis quam patris fecerat, identidem tanien per fas nefas(iue crcscere 
affectans pecuniacquc pcr avaritiam parcus, pcr ambituiii prodigus. namque ut 
faiiiiliac superiori per filiam saltim quamquam honestissimam iungerctur, contra rigo- 

1'' rem civici moris splcndidam, ut ferunt, dotom Chremcs nostcr Pamphih) suo dixcrat. 
cumque de capcssendo diadcmate coniuratio Marcclliana coqueretur, nobilium iuven- G 
tuti signiferum sese in factione praebucrat, homo adhuc novus in senectute, donec 
aliquando proptcr experimenta felicis audaciae natalium eius obscuritati dedit hiantis 
interregni rima fulgorem. nam vacantc aula turbataquc rcpublica solus invcntus e.st, 

20 qui ad Gallias administrandas fascibus prius quam codicillis ausus accingi mensibus 
multis tribunal inlustrium potestatum spectabilis praefectus escenderet, anno peracto 
militiae extremae tcrrainum circa vix honoratus , numerariorum more scu potius ad- 
vocatorum, quorum cum finiuntur actiones, tunc incipiunt dignitates. igitur iste sic prae- 7 
fectorius, sic senator, cuius moribus quod praeconia competentia non ex asse persolvo, 

25 gcncri sui moribus dcbeo, nmltorum plus quam bonorum odia commovit adhuc ignoranti 
mihi, adhuc amico, tamquam saeculo meo canere solus versu valcrcm. venio Arelatc, nil 
adhuc (unde enira?) suspicans, quaraquani putarer ab iniraicis non affuturus, ac principe 



10 Vergil. VIII, 114. 



1 pereimaiulum {alt. u !n ras. M^) M rostrodis corr. in rostralis T- 2 at -1/', ant corr. ex 

i circa \ troiios 

aud C- satyricus /vTi^ 3 avidus i^^ P' astautes J/6'P circulatores T- inquit couuiuinis T 

4 atullian' T, catullin' s. l. add. T"^ apparet . . . . G iudicat om. T, add. in viarg. T- (! ;tti|ui Mohlrus, 

ita(iue LMTCFP iSydouius i^ 7 textam inras.P^ couvitia TCF 8 traxit scri/m, & traxit /v, 

contraxit i)/ rCi^i', an quo voluit, attraxit? 9 psoua popularis in ras. M^ poenius corr. in peonius i^* 

si 
tribunitiis J/Ci^ 10 reliquisses C" 11 aeminencius 6' inicia C 12 victrici i'' fecerit quani 

pafris /'" (tcerat Woiarerenus, fecerit LMTCFP idempnitide i^' 13 peccuniaeque C avariciam J/6' 

nanque J/ 14 salte F quau({uam LF pro iungeretur ^>os< sjfat. 5 litt. vac. le<j. ugere in L 

coutra LMTFP, c^tera C 16 marcellaua LMTFP coqueretur C, \ conquereretur s. l. add. C" 

17 douec .... 20 priusquam praeter tie nata iuterrcgui rira .... la turbataque repu . . . . ad gallias 

n 
admiuistra def. in F 18 aliquado 6" audatiae ifCF obscuritatis (s eras. 6'*) C 19 post 

iuterregui repetivlt eius C republica LMTFP, K. I'. C 20 aministraudas LM codicellis MTCFP 

21 multis tribuual 2jme/er nal def.inF illustrium J/TCi-^P praefectus def.inF aseenderet MTCFP 

22 miliciae J/C extremae militiae CFP 23 incipiunt T, \ Ipediut s. l. add. T"^ jwst dignitates 
s^yat. 7 liti. vac. in L iste LMTFP, ille C 25 generis (s exp. jP') FP adlioc C 26 michi C 
adhoc C arelatem MTCFP nil adhuc suspicans unde enini T, suspicaus nil adlmc unde enim P, sed 
alterum suspicaus add. in raary. et piost enim inseri iussit m. 3 in P 21 quanquam LF 

SlDONIUS. 3 



18 SIDONII EPISTULARUM 

post diem viso in forum ex more descendo. quod ubi visum est, ilico expavit, ut ait ille, 
nil fortiter ausa seditio. alii tamcn mihi plus quam decerct ad genua provolvi; 
alii, ne salutarent. fugere post statuas, occuli post columnas; alii tristes vultuosique 

S iunctis mihi lateribus incedere. hic ego, quid sibi haec vcllet in illis superbiae nimiae, 
nimiae in istis humilitatis forma, mirari nec ultro tamen causas interrogare, cum sub- 5 
ornatus unus e turba factiosoi*um dat sese mihi consahitandum. tum procedente ser- 
mone : 'cernis hos?' inquit. et ego : 'video"', inquam, 'gestusque eorum miror equidem 
nec admiror'. ad haec noster interpres : 'ut satirographum te', inquit, 'aut exsecrantur 
aut reforniidant'. 'unde? cur? quando?' rcspondi: 'quis crimen agnovit? quis detulit? 
quis probavit?' moxque subridens: 'perge', inquam, 'amice, nisi molestum est, et i» 
tumescentes nominc meo consulcrc dignare, utrumnam ille delator aut indcx, qui 
satiram me scripsisse confinxit, et perscripsissc confinxerit; unde forte sit tutius, si 

9 retractabunt. ut supcrbire desistant'. quod ubi nuntius rettulit, protinus cuncti non 
modeste nequc singuli sed propere et catervatim oscula ac dcxteras mihi dederunt. 
solus Curio meus, in transfugarum pcrfidiam invcctus, cum advespcrasceret, per cathc- i5 

lOdrarios servos vispillonibus tetriores domum raptus ac reportatus est. postridic iussit 
Augustus. ut epulo suo circensibus ludis interessemus. primus iacebat cornu sinistro 
consul ordinarius Sevcrinus, vir inter ingcntcs principum motus atque inaequalem rci- 
publicac statum gratiac scmper aequalis; iuxta eum Magnus, olim ex pracfecto, nuper 
ex consulc, par honoribus persona geminatis, recumbente post sc Camillo, filio fratris, 20 
qui duabus dignitatibus et ipse decursis pariter ornaverat proconsuLatum patris, patrui 
consulatum; Paeonius hinc propter atque hinc Athenius, homo litium tcmporumque 
varietatibus exercitatus. hunc scqucbatur Gratianensis, omni ab infamia vir scque- 
strandus, qui Sevcrinum sicut honore postibat, ita favore praecesserat. ultimus ego 

1 1 iacebam, qua purpurati latus laevum margine in dextro porrigebatur. edulium multa 25 
parte finita Caesaris ad consulcm sermo dirigitur, isque succinctus; inde devolvitur 
ad consuLarem : cum quo sacpe repetitus, quia de litteris factus, ad virum inlustrem 
Camillum cx occasione transfertur in tantum, ut diceret princeps : 'vere habes patruum, 
frater Camille, propter quem me familiae tuae consulatum unum gratulcr contulisse.' 



2 Lucan. V, 322 sq. 



1 discendo L illico F 2 michi C, s. l. acld. T- 3 oculi C columpnas F voltuosis- 

que ******* [post. s et 7 Utt. fort. iunctis eras. P^) P 4 iunctisq ; F miclii C hoc C b niniiae 

om. MCFP 2^0^^ cum leg. suLito m T, fort. recte 6 miclii C 8 ammiror LM satirografum P, 

satyrographum MT, satyrografum L execrantur LTCFP 11 delator ille CF 12 satyram LMT 

in ^ 
scribsisseiy confinxit .... 19 magnus praeier o circensibus cornu sinistro vir inter gns {corr. F^) 

principum rei publice statum .... semper e"q .... nus def. in F confinxit et perscripsisse om. C 

confinxit corr. ex confingit L^ perscribsisse L confixerit (xe in ras. M"^) MP 13 supbire corr. 

ex subbire C" nuncius MC retulit (it in ras. P ') MTCFP 14 dextras TC, destras P michi C 

15 chatedrarios C 16 jyfo servos post spat. 5 litt. vac. rvos leg. in L vispillionibus C ex tetriores 

in 
spat. .3 litt. vac. prior. t om. L 18 gentes {corr. in gentes F"^ P') CFP motus co7'r. in notus (7* 

reipublicae LMFP, reip. T, R. P. C 20 par honoribus praeter noribus def. in F fratris filio C 

22 poenius corr. in peonius jP'' 23 infamia in ras. M^, var. lect., quam s. l. add. M^, eras. J/% 

b 
infamia ul a infancia (ul et b add. m. 3) P 25 qua (a in ras. M ^) M laevum latus CF edulii F 

26 dirigitur sermo T devolvitur corr. ex devolvetur C 27 saepo MTCFP, se L repetitus (rep 

in ras. M'^) M iUustrem MTCFP 28 princebs C 29 gratulor T 



LIBER I, 11 § 7 — § 15. 19 

hinc ille, qui similc aliquid optaret, tenipore invento: 'non unum'. inquit, 'domine 
Auo-uste, sed primum." summo fragore, ut nec Augusti reverentia obsistcret, cxcepta 
sententia est. inde neseio quid Athenium interrogans superiectum Paeonium com- 12 
pellatio Augusta praeteriit, casu an industria ignoro. quod cum turpitcr Paconius 

5 aegre tulisset, quod fuit turpius, compellato tacente respondit. subrisit Augustus, ut 
erat auctoritate servata, cum se communioni dedisset, ioci plenus, per quem cachinnum 
non minus obtigit Athenio vindictae, quam contigisset iniuriae. coUigit itaque sese 
trebacissimus senex et, ut semper intrinsecus aestu pudoris excoqucbatur, cur sibi 
Paeonius anteferretur: 'non miror,' inquit , 'Auguste, si mihi standi locum praeripere 

10 conetur qui tibi invadere non erubescit loquendi.' et vir illustris Gratianensis: 'multus\13 
inquit, 'hoc iurgio satiricis campus aperitur." hic imperator ad me cervice conversa : 
'audio', ait, 'comes Sidoni, quod satiram scribas.' 'et ego', inquam , 'hoc audio, 
domine princeps.' tunc ille, sed ridens: 'parcc vel nobis."' 'at ego', inquam, 'quod 
ab inlicitis tompcro , mihi parco.' post quae ille : 'et quid faciomus his", inquit, 'qui 

15 te lacessunt?" et ego: "quisquis est iste. domine imperator, publice accuset: si redar- 
guimur, debita luamus supplicia convicti; ceterum obiecta si non inprobabiliter cassa- 
verimus, oro. ut indultu clementiae tuae practcr iuris iniuriam in accusatorem meum 
quae volo scribam,' ad haec ipse Paeonium conspicatus nutu coepit consulere nutantem, 1 4 
placeretne condicio. sed cum ille confusus reticuisset princepsque consuleret erube- 

20 scenti, ait: 'annuo postulatis, si hoc ipsum e vestigio versibus petas.' 'fiat', inquam; 
retrorsumque conversus, tamquam aquam manibus poscerem, tantumque rcmoratus, 
quantum stibadii circuhim celerantia ministeria percurrunt, cubitum toro reddidi. et 
imperator : 'spoponderas te licentiam scribendae satirae versibus subitis postulaturum.' 

2,^ ^S^* 'scribere me satiram qui culpat, maxime princeps, 

hanc rogo decernas aut probet aut timeat.* 

secutus est fragor, nisi quod dico iactantia est, par Camillano, qucm quidem non 15 
tam carminis dignitas quam temporis brevitas meruit. et princeps: 'deum testor et 
statum publicum, me de cetero numquam prohibiturum, quin quae velis scribas, quippe 
30 cum tibi crimen impactum probari nullo modo possit; simul et periniurium est sen- 



1 obtaret (b corr. in p C^)C, poptareti^» 2 2^ost fragore leg. ita in T, fort. recte augusta 

cepta _ . _ . ^ 

obsisteret reverentia T exparte T- 3 sentencia C poenium corr. in peonium -F^ introgatio I, 

1 9pellatio s. l. add. T- 4 praeterit C^ poenius corr. in peonius jP* 5 compellatio {i eras. C") C 

respondit 12 sidoni j^raeter iurgio campus (sicj cervice conver oni def. in F 6 com- 

munione M^ perq; cacbinnum T 7 optigit L, obtigit (ob in ras. P^) MP, attigit TC atthenio C 

8 traebacissimus X T 9 michi C 10 ex erubescit spat. 3 litt. vac. cit om. L vir fr ut v. eras. L^) 

(spat. 7 litt. vac.) ustris L gracianensis C multis T 11 satyricis T, sat}Tis /^ hic me T^ 

12 satjTam (corr. ex satiramJ/i )J>J/rP et ego inquara (Ze/. m Z' 13 princebs C tunc Ule def. in F 

set ridens F, subridens CT vel LMTFP, ait C 14 illicitis MTCFP michi C inquid (inquit T) 

his TC 15 lascessunt F es corr. ex es F^ iste om. F 16 convictis X si s. / add. F^ 

cassaveriraus nou improbabiliter C improbabiliter MTGFP 17 clemenciae C 19 conditio F 

princebsqueC 22 stipadiii^TCJPP thoro J/CF 23 spoponderas (ras m ms. P') •? Ucenciam C 

satirae scribende C satyrae LJ/r/" 25.cribereC' satyram /yJ/rF princebs C 26 .anc C 

27 sequutus LC 28 princebs C 29 publicam C mi L cereto T, ceto s. l. add. T- nquam TP, 

liq F prohibiturum 30 sententiam ijraeter quippe . . . raodo possit def. in F quia tecum // 

30 crimen impactum o»i. spat. 8 litt. vac. L , s. l. add. T- periurium {corr. in periurium M^) MG 

sentenciam C 



20 STDONII EPISTULARUM LIBER I, 11 § 15 — §17. 

tentiam purpurati tribuere privatis hoc simultatibus, ut innocens ac secura nobilitas 
propter odia certa crimine incerto periclitetur/ ad hanc ipse sententiam cum vere- 
cunde capite demisso gratias agerom, contionatoris mei coeperunt ora pallere, in quae 
paulo ante post iram tristitia successerat; nec satis defuit, quin gelarent tamquam ad 

16 exertum praebere cervices iussa mucronem. vix post haec alia pauca: surreximus. s 
pauUihim ab aspoctu imperatoris processeramus atque etiamnunc chlamydibus indue- 
bamur, cum mihi consul ad pectus , praefectorii ad manus cadere , ipse ille meus 
amicus crebro et abiecte miserantibus cunctis humiliari, ita ut timerem, ne mihi in- 
vidiam supphcando moveret, quam criminando non concitaverat. dixi ad extremum 
pressus oratu procerum congk^batorum sciret conatibus suis versu nil reponendum, lo 
derogare actibus meis in posterum tanien si pepercisset; etenim sufficere debere, quod 

ITsatirae obiectio famam mihi parasset, [sed] sibi infamiam. in summa percuH quidem, 
domine maior, non assertorem calumniae tantum quantum murmuratorem. sed cum 
mihi sic satisfactum est, ut pectori meo pro reatu eius tot potestatum dignitatumque 
culniina et iura summitterentur, fateor exordium contumeliae tahs tanti fuisse, cui is 
finis gloria fuit. vale. 



1 privatis .... 2 periclitetur iwaeter Liis iit innocens ac propter odia certa crimine in def. in F 

innocens T, iguoscens s. l. adil. T^ 2 liodia C sentenciani C cun ex verecunde def. in F 

3 concionatoris MCF 4 tristicia CF .') dexertum F^ ex mueronem ^Josfer. m sj^at. rac. om. L 

alia pauca sur spat. 10 litt.vac.om. L 6 paulum T clamydibus C, clamiiibns LM TFP 7 imchiC 

a 
pretorii C ille meus ipse C reus (me' s. l. add. T^) LT 8 amicis T michi C 9 q. corr. 

i _ r 

ex q T- 10 ^pce»*rum corr. ex pceterum ut v. F^ 11 pepecisset C^ deberet C 12 satyrae LMTF 

michi C mihi famam T sed vidgo secl. perculi Wilamowitzius, pertuli LMTCFP 13 calumpniae CF 

murmoratorem Z 15 submitterentur C 16 fu*it (r ut v. eras. C^) C vale om. TF G. SOLLII 

APOLLINAEIS LIBER PRUVIVS EXPLICIT INCIPIT LIBER SECVNDVS in ras. 2^artim nigro partim 

rubro atram. subscr. L\ GAII SOLLII APOLLINAEIS SIDONII EPLARV LIBER PRIM' EXPLICIT. 

INCIPIT LIB SEDS M, GAII. SOLLII. APOLLINARIS. SIDONII. LIB PM' EXPLICIT. INCIP SCdS T, 

Gai Sollii ApoUinaris Modesti Sidonii arvernorum epi liB I explicit. incipit lib 11. subscr. rubric. in C, Gaii soli 

apolinaris Sidonii eplarum lib l'. explicit. Incip. II' F, Gaii Solli APollinaris Sidonii Eplaru liljer. Primus ExPlicit. 

Incipit Secundus P 



GAI SOLLII 

APOLLINARIS SIDONII 
EPISTULARUM 

LIBER SECUNDUS. 



SIDONIUS ECDICIO SIIO SALUTEM. 

Duo nunc paritor mala sustinent Arverni tui. -quaenam?' inquis. praesentiam 1 
Seronati et absentiam tuam. Seronati, inquam : dc cuius ut primum otiam nomine 
loquar, sic mihi videtur quasi praescia futurorum lusisse fortuna, sicuti cx adverso 

5 maiores nostri proelia, quibus nihil est foedius, bella dixerunt; quippo etiam pari 
contrarietate fata, quia non parcerent, Parcas vocitavere. rediit iste Catilina saeculi 
nostri nuper Aturribus, ut sanguinem fortunasque miserorum, quas ibi ex parto propi- 
navorat, hic ex asse misceret. scitote in eo per dies spiritum diu dissimuhiti furoris 2 
aperiri: aperte invidet, abiecto fingit, sorvilitor suporbit; indicit ut dominus, exigit ut 

10 tyrannus, addicit ut iudox, calumniatur ut barbarus ; toto die a metu armatus, ab avaritia 
ieiunus, a cupiditato terribilis, a vanitato crudelis, non cessat simul furta vel punire vol 
facore; palam ot ridcntibus convocatis ructat inter cives pugnas, inter barbaros httoras; 
epistulas, ne primis quidem apicibus sufficienter initiatus, publice a iactantia dictat, 
ab impudentia emondat: totum quod concupiscit quasi comparat nec dat pretia con- '^ 

15 temnens nec accipit instrumonta dosperans; in concilio iubet in consilio tacet, in 
ecclesia iooatur in convivio praedicat, in cubiculo damnat in quaestione dormitat; implot 
cotidie silvas fugientibus villas hostibus, altaria rois carceres clericis ; exultans Gothis 



1 HecdicioC, Hecditio P, h^cdicio J/, liic dicioi^ 2 . uo C tui arverm {pr. r s. l. add.F^)MCFP 
3 3" s. ;. add. T^ 4 j„;ch; c qnash {unam litt. eras. C-) C praescia s. l. add. P^ 5 nicbil ifC, 

nl F quippe scripsl, quique LMTCF, qui ^v- que {unam litt. eras. P') P 6 fata quia hi ras. M\ 

fata que F iste scrinsi, ipse LMTCFP catillina L ex saeculi sjmt. vac. uli om. L 7 nri sch M, 

sed ord. mut. M^ atiturribus F\ om. spat. 11 litt. vac. L qua M * ibi LF, ille ibi MTCP, iUic 

sibi Mohrius 8 diu s. l. add. T^ post dissiraulati 3 litt. eras. P^ 9 indigit L 10 tirannus C 

calumpniatur 3TCF tota MFP 13 iniclatus 3IC iactancia CF U impudencia C comparat 

nec (p corr. ex p et rat n in ras. P') P precia 3WF contempnens MCF 15 disperans /., 

despiciens Movimsenus 16 iocatur in eccla C dampnat 3ICF 17 liospitibus MTP, bostib" s. l. add. T^ 



22 SroONlI EPISTULARUM 

insultansque Romanis, inludens praefectis conludensque numerariis, leges Theodosianas 
4 calcans Theodoricianasquo proponons veteres culpas, nova tributa perquirit. proinde 
moras tuas citus explica ot quicquid ilhid est, quod te retentat, incide. te exspectat 
palpitantium eivium oxtroma libertas. quicquid sperandum, quicquid desperandum est, 
fieri te niedio, te praesule placet. si nullae a republica viros, nuUa praesidia, si nullae, 5 
quantum rumor ost, Anthemii principis opes, statuit te auctore nobihtas seu patriam 
dimittore seu capillos. vale. 

II. 
SIDONIUS DOMITIO SUO SALUTEM. 

1 RiRi mc esse causaris, cum mihi potius queri suppetat te nunc urbe retineri. 
iam ver docedit aestati et per Hneas sol altatus extremas in axem Scythicum radio w 
porogrinante porrigitur. hic quid de regionis nostrae climate loquar? cuius spatia 
divinum sic tetendit opificium, ut magis vaporibus orbis occidui subiceremur. quid 
phira? mundus incanduit: glacies Alpina deletur et hiulcis arentium rimarum flexibus 
torra perscribitur: squalet glarea in vadis, limus in ripis, pulvis in campis; aqua ipsa 
quaecumque perpotuo labens tractu cunctante languescit, iam non solum calet unda is 

2 sed coquitur. et nunc, dum in carbaso sudat unus, alter in bombyce, tu endromidatus 
extorius, intrinsecus fasciatus, insuper et concava municipis Amerini sede compressus 
discipulis non aestu minus quam timore pallentibus exponere oscitabundus ordiris: 
'Samia mihi mater fuit.' quin tu mage, si quid tibi salubre cordi, raptim sub- 
duceris anholantibus angustiis civitatis et contubernio nostro aventer insertus fallis 20 

3 clementissimo recessu inclementiam canicukrem? sane si phxcet, quis sit agri, in 
quem vocaris, situs accipe. Avitaci sumus: nomen hoc praedio, quod, quia uxorium, 
patrio mihi dulcius. haec mihi cum meis praesule deo, nisi quid tu fascinum verere, 



19 Terent. ennucli. I, 2, 27 (107). 

1 insultans {om. que) T illuclens T, illudensque MCFP coUudensque MTCFP numerariis 

(is in ras. P^) P legens iia tit s ad corrigendam n litt. addita videatur L tlieudosianas L 2 theu- 

doricianasque LM, teudoricianasque P, theudericianasque C, theodicianasque T, theodotianasque i^ veras C* 

3 quidquid T quicquid est illud C expectat MTCFP 4 palpitancium C quidquid bis T 

e a 
disperandum L 5 in medio F^ praesule (prae in ras. P^) P nullas respublica T r p 31, 

r. p. CP 6 est om. C athemei {])ost. e corr. in i F"^) F 7 seu s. l. add. C^ capillo L 

vale om. F 9 post me duas litt.. induxit C'\ eras. C^ michi C 10 lineas (eas in ras. P'^) P 

ante extremas 8 litt. {ut. v. exti-emas) eras. C^ scithicum 3IC, pT-aeter thicum def. in F, sciticum praeter 

i 
icura in ras. P^ 11 spatiu T 12 opificum i^-, bnficiii T, t opificiu s. l. add. T"^ suhiaceremur C 

13 glaties C 14 describitur C squalet s^jat. 6 litt. vac. om. L, praeter s et let in ras. P glarea 

praeter gla def. in F vadi Zr limus in spat. 8 litt. vac. om. L aqua l/TCFP, ea, L 15 iam L31TCP, 

g F, fort. recte. calcet {alt. c eras. C^) C 16 carboso C bombice (om in ras. P^) 3ICFP tu 

s. l. add. P^ endrodimatus C 17 fasceatus LTCFP et in ras. 31- raunicipi samerini X, municipii 

i 
amerini C, municipii camerini (camerini iri ras. P^) MFP 18 discipuls 31^ 19 miclii G sub- 

i s 

duceris 31, I succidis «. l. add. 3P, succedis (e corr. in i T'^) T, 1 subduceri s. l. add. T- 20 anelan- 

h 
tibus i^, anelantibus Ji ', anhellantibus L angustiis (iis in ras. P^) P conturbernio 31 audenter C 

21 inclemenciam C placitum LT, an placet, iam ? qui L 22 avitacti C, advitaci P nomen 

(no i7i ras. P^) P 23 raichi C post dulcius s. l. add. •—- ut r. 31^ michi C 



LIBER II, 1 § 3 - 2 § 7, 23 

concordia. mons ab occasu, quamqiiam tcrronus, arduus tamcn inferiorcs sibi coUcs 
tamquam gcmino fomitc cffundit, quattuor a so circitcr iugcrum latitudinc abductos. 
sed donec domicilio compotcns vcstibuli campus aperitur, mcdiam vallcm rcctis 
tractibus prosequuntur latcra clivorum usquc in marginem villac, quae in Borean 

'•> Austrumque conversis frontibus tcnditur. balincum ab Africo radicibus ncmorosac 4 
rupis adhaeroscit ct si cacdua pcr iugum silva truncctur, in ora fornacis lapsu volut 
spontaneo dcciduis struibus impingitur. hinc aquarum surgit cella coctilium, quae 
consequcnti ungucntariac spatii parilitatc conquadrat oxccpto solii capacis hcmi- 
cyclio, ubi et vis undac fervcntis pcr parietom foraminatum flcxilis plumbi meatibus 

10 inplicita singultat, intra conclave succensum solidus dies et haec abundantia lucis 
inckisac, ut verccundos quosque compellat aliquid sc phis putare quam nudos. 
hinc frigidaria dilatatur, quae piscinas publicis operibus extructas non impudcntcr 5 
aemularctur. primum tecti apice in conum cacuminato, cum ab angulis quadri- 
fariam concurrentia dorsa cristarum tcguhs intcriaccntibus imbricarcntur, ita ut 

!■' ministeriorum sese non impedientc famulatu tot possit recipcre sclLas, quot solet 
sigma personas, fenestras e regione conditor binas confinio camerae pendcntis 
admovit, ut suspicientum visui fabrefactum lacunar aperiret. interior parictum 
facies solo levigati caementi candore contenta est. non hic per nudam 
pictorum corporum pulchritudinera turpis prostat historia, quae sicut ornat artem, 

20 sic devenustat artificem. absunt ridiculi vestitu ct vultibus histriones pigmentis 
multicoloribus Philistionis supellectilcm mentientes. absunt lubrici tortuosiquc pugi- 
latu et nexibus palaestritac , quorum etiam viventum luctas, si involvantur ob- 
scenius, casta confcstim gymnasiarchorum virga dissolvit. quid plura? nihil ilhs 7 
paginis impressum reperietur, quod non vidisse sit sanctius. pauci tamen versiculi 

2'' lectorem adventicium remorabuntur minime improbo tcmperamento, quia cos ncc 
relegisse desiderio est nec perlegisse fastidio. iam, si marmora inquiras, non ilhc 



1 post coucordia s. l. add. -i- ut v. M^ T- terrenis F^ 2 quatuor F ahductos (ab m 

ras. P') P, obductos (I ad add. in marg. T^) T 3 domicilio (o extr. in ras. M^) M 4 pro- 

sequntur TF, prosecuntur J/P in s. l. add. T- boream TCFT 5 balneum MCFF, l)almcuni 7'^ 

affrico MC 6 velud F 7 striuibus (i i^rlor. eras. C") inpingitur C 8 spacii MC soli {alt. 

i s. l. add. F"^) TF emiciclio AIF, emiclio C 9 ubi et vis undae spat. 9 Utt. vac. om. L et vis M, 

a do 

t aeni s. l. add. 31^ unde 31-, un corr. in un T^ fervetis s. l. add. T"^ implicita 31TCF 

10 singultat praeter singul def. in F inter TCF habundantia F, abundancia C 12 exstructas 31, in- 

structas T inpudenter C 13 aemuletur T, fort. recte cacuminato praeter uminato def. in F 14 con- 

currencia C 15 impe*diente P- possis P quod JOP solii Sirmondics 16 simma L3ITCP, 

synima F piost personas ins. ipsa vero couvenientibus mensuris exactissima spatiositate quadratur 

Vaticanus Beginne 216, PhiUppici 1685 et 3671 aliique pendentes TF 17 ammovit LT suspi- 

cientium CF lucunar L apperiret C patrietum {jn: t eras. C^) C 19 pulcritu- 

dinem TCFP turb F hystoria F 20 vultu T pygmentis L 21 niultis coloribus (^j?-. s 

i 
eras. P-) P suppellectilem LTCPT pugillatu J/TOFP 22etmrrts. P' palestratae J/- ^ corr. 

in 7 T- 23 gimnasiarcliorum 3ICF , gimmasiarchorum P, gynnasiarchornm T nichil 3ICF 

i 
24 repperietur (pr. p eras. 31-) 3IF, reperetur P' santius C tumen om. CF 25 adven- 

d d 

titium 3IC, aventitium P' temperamento improbo P 26 fastigio F^ iamque marmora 

(oni. si) F 



24 SIDONII EPISTULARUM 

quidem Puros Carystos Proconnesos, Phryges Numidac Spartiatae rupium variatarum 
posuere crustas: neque per scopulos Acthiopicos et abrupta purpurea genuino fucata 
conchylio sparsum mihi saxa furfurem mcntiuntur. sed etsi nullo peregrinarum cau- 
tium rigore ditamur, habent tamcn tuguria scu mapalia mea civicum frigus. quin potius 

8 quid habeamus quam quid non habeamus ausculta. huic basilicae appendix piscina & 
forinsecus seu, si graecari mavis, baptisterium ab oriente conectitur, quod viginti cir- 
eiter modiorum milia capit. huc elautis e calore venientibus triplex medii parietis 
aditus per arcuata iutervaHa reseratur. nec pilae sunt mediac sed columnae , quas 
architecti peritiores aedificiorum purpuras nuncupavere. in hanc ergo piscinam fluvium 
de supercilio montis elicitum canalibusque circumactis per exteriora natatoriac latera lo 
curvatum sex fistuhie prominentes lconum simulatis capitibus cffundunt, quae temere 
ingressis veras dentium crates, meros oculorum furores, certas cervicum iubas imagina- 

9 buntur. hic si dominum seu domestica seu hospitalis turba circurastet, quia prae 
strepitu caduci fluminis mutuae vocum viccs minus intclleguntur, in aurem sibi populus 
confabuLatur ; ita sonitu pressus alieno ridiculum aifectat publicus sermo secretum. is 
hinc egressis frons triclinii matronalis offcrtur, cui continuatur vicinante textrino cella 

1 pcnaria discriminata tantum parietc castrensi. ab ortu lacum porticus intuetur, magis 
rotundatis fulta f collyriis quam columnis invidiosa monolithis. a parte vestibuli longi- 
tudo tecta intrinsecus patet mediis non interpellata parietibus, quac , quia nihil ipsa 
prospectat, etsi non hippodromus, saltim cryptoporticus meo mihi iure vocitabitur. haec 20 
tamen aliquid spatio suo in extimo deambuhxcri capite defrudans efficit mcmbrum 
bene frigidum, ubi publico lectisternio extructo clientularum sive nutricum loqua- 
cissimus chorus rcceptui canit, cum ego meique dormitorium cubiculum pcticrimus. 

1 1 a cryptoporticu in hiemale triclinium venitur , quod arcuatili camino sacpc ignis ani- 
matus pulla fuligine infecit. scd quid hacc tibi, qucm nunc ad focum minime invito? 25 



1 pharos (li eras. C-, in ras. leg. in P^) MGFP et s. l. add. T^, pos T eharystos L, charistos MCF, 

caristos TP Proconnessos Sirmondus, proconysos L, proconissos MTCFP phriges MTCFP sparthiatae TL, 

u 
sparciathae C, sparciatae P rapium C* 2 ahruta CP 3 conchilio MTCFP michi C, p T 

menciuntur C 4 ante tauTen alt. tarnen in extr. versu eras. i* turguria {pr. r induxtt C") C 

i ^^ 

mappalia TF 5 appendex LjMTCFP 6 se i^' grcari C complectitur F quid L 7 moe- 

niorum Lj elautis scrij^si, elutis LjMTCFP e om. Parisinus 2782 aliique, fort. recte 8 ar- 

quataZfJ/P sed m ras. P^ columjinae i^ 9 \mrimras LMTFP, absides l piraniides C nun- 

ve 
cupare T^ 11 capitibus simulatis T 12 occulorum C furores ovi. spat. 5 litt. vac. L cervicu 

(cu in ras. M^) M imagiuabunt malim 13 prae LMTFP, per C 14 vocum (c in ras. P^) P 

vices (i corr. ex o P^) P intelliguntur 3ITCFP 15 confabulabatur (ba eras. C-) C ita ut F^ 

r 
16 fons T^ 17 lacu corr. ex lac' T'^ 18 collyriis LM, coUiriis TCFP , coluriis Sirmondus 

i mono 
columpnis i^ invidiosa s. l add. T^ monolitliis scripsl, monobilibus /v, monubilibus il/', monubilibus i^P, 

munibilibus corr. ex munubilibus C- , volubilibus T 19 nou om. F, n s. l. add. M^ inlpellata T, 

_ i 

\ intpolata s. l. add. T' ^mst quia leg. non in CF, non add. s. l. ut v. M- T- nichil MC , nl F 

20 hipodromus MCP, hypodromus T, fort. recte, ypodromus F salte F criptoporticus MTCFP michi C 

hnec L3ITFP, habet C 21 deabulacri (dea in ras. 3/') 31 defraudans (a expunx. P~) P 22 lecti- 

s 

teniio M^ exstructo TF clientiarum LMFP, \ clientularu s. l. add. M^ 23 recentui C 

24 a LMCFP, hac T criptoporticu (rticu m ras. P') MTCFP liiemale (lii in ras. P') P friclinium 

a a 

(cl in ras. P^) P arquatili {corr. in arcuatili C ^) LMCP, aqtili F, al arqtili in marg. add. F- 25 infecit 

praeter in in ras. /" 



LIBEK II, 2 §7 — §!(;. 25 

quin potius ad to tcnipusquc pcrtincntia loquar, cx lioc triclinio fit iii (liai'tani sivc 
ccnatiunculani transitus . cui tcrc totus lacus (juacquc tota lacui patct. iii liac stiba- 
dium et nitens abacus, in quoruni arcani sivc su|j;gcstuni a suliiccta porticu scnsiin 
breviatis angustatisquc gradibus csccnditur. quo loci rccumbcns. si (piid int(n- cdcn- 

5 dum vacas, prospiciendi voluptatibus occuparis. iani si tibi cx illo conclaiiiatissinio 12 
fontium decocta rcferatur, videbis in calicibus rci)cntc pcrfusis nivalium maculas ct 
frusta nebularum et illam luccm hibricam poculorum (juadam (puisi pingucdinc subiti 
algoris hebetatam. tum respondentcs pocuHs potioncs. (luarum rigentcs cyathi siticuloso 
cuique, ne dicam tibi granditcr abstcmio, mctucrcntur. hinc iam spcctabis, ut promoveat 

10 alnum piscator in pchigus, ut stataria retia suberinis corticibus extendat aut signis per 
certa intervalla dispositis tractus funium librcntur hamati. sciHcct ut nocturnis per lacum 
excursibus rapacissimi sahires in consanguincas agantur insidias : quid cnim hinc con- 
gruentius dixerim, cum piscis piscc dccipitur? cdulibus terminatis excipict te dcvcrsorium, 1 'i 
quia minimc aestuosum, maxime acstivum. nam per hoc, quod in Aquihincm sohim 

15 patescit, liabct dieni, non habet solcm, intcriecto consistorio pcrangusto. ulii somnulcntiac 
cubiculariorum dormitandi potius quam dormicndi hicus cst. hic iam quam vohipc auri- 1 1 
bus insonare cicadas meridie concrepantcs, ranas crcpusculo incumbcntc bhitcrantcs, 
cygnos atque anseres concubia noctc changentes, intempesta galh)s gallinacios con- 
cinentcs, oscincs corvos voce triplicata puniceam surgentis Aurorae facem consalutantcs, 

2u diluculo autem Philomclam inter fruticcs sibilantem. Prognen intcr asseres minurientcm I 
cui conccntui licebit adiungas fistulae scptiforis armentalem Camenam, quam sacpe 
nocturnis carminum ccrtaminibus insomnes nostrorum montium Tityri exerccnt, intcr 
greges tinnibulatos per depasta buceta reboantcs. quae tamen varia vocum cantuum- 
quc modulamina profundius confovcndo sopori tuo lenocinabuntur. porticibus cgresso, 1 5 

25 si portum litoris pctas , in arca virenti vulgarc quamquam non procul ncmus: in- 
gentes tiliae duae conexis frondibus, fomitibus abiunctis unam umbram non una radice 
conficiunt. in cuius opacitatc, cum mc mcus Ecdicius inhistrat. pilac vacamus, scd hoc 
eo usque. donec arborum imago contractior intra spatium ramorum recussa cohibcatur 
atque illic aleatorium lassis consumpto sphaeristerio faciat. scd quia tibi, sicut aedi- 16 



1 peitinencia C 2 stipadium LMTCFP 3 habacus LT suggestum (gg corr. ex h\ P') P 

porticu (cu in ras. W^) M post sensim lefj. iioii hi TCFP, ». l. add. In M 4 ascenditur 3ICFP, 

scanditV, i ascendirs. l. add. T^ 5 prospitiendi i^ occupatusi^ si s. l. add. M^ conclaman- 

t poc 

tissimo F^ 6 repenpe F^ 7 frustra (alt. r eras. C^) C pplorum F- 8 cyati P, ciatlii T, 

■ ■ t;i 

chiati F, scyathi C 9 spectah=w (duas litt. eras. P') P proveat i'" 10 staria T* subherinis i»^ 

extendat in ras. M^ ut M\ aud C 11 libentur (b corr. in br F-) F p lacu s. l. add. T^ 

12 anganturi^» hic i^ 13 picis P hedulibus (h eras. P^) P A\\ersov\\im [er in ras. M''-) MTCFP 

15 patescit praeter p et cit in ras. P' de consistorio C sonniolentiae (alt. o in ras. M"-) MTP, 

sompnolentiae CF 16 post volupe s. l. -r- add. M^ T- volupe auribus praeter vol et aur in ras. P' 

17 cycadas F rhanas LM, ranas P incumbente (iu in ras. M^) 31, incubante F blatterantes TFP 
IS cignos 31 TCFP gaUinaceos P, gallinatios il/Ci^P concientesP^ 20 filo mella Z, prognem LCi" 

asseres T, l passeres s. l. add.T\ anseres (corr. in asseres M^) MCF minurrieutem L 21 fistUe 

corr. in fist *le F^ septiformis C, septiforis T, sed foris expunx. et formi in marfj. add. T- 22 in- 

sompnes F titiri MP, tytiri TCF 23 tintiiinabulatos T post tamen o litt. eras. P^ 25 litto- 

ris MTCFP virenti vulgare praeter v prior. in ras. P ^ ingente stiliae L 26 adiunctis T 

27 hecdicius TP, hecditius F, hecditius M, haecdicius C iUustrat MTCFP s; h eousq; om. T, add. in 

marg. T^ 28 imago simt. 5 litt. vac. om. L spacium C cohibeatur (hibe in ras. P^) P 29 illmc 

Wilamoivitzius consumto L speristerio F, spheristorio (h eras. C^) MTCP 
SlDONIUS. 



26 SroONII EPISTULARUM 

ficiuni solvi. sic lacum debco, quod restat agnosce. lacus in Eurum defluus meat. 
eiusque harenis fundaraenta impressa domicilii ventis motantibus aestuans umectat 
alluvio. is quidem sane circa principia sui solo palustri voraginosus et vestigio in- 
spectoris inadibilis : ita limi bibuli pinguedo coalescit ambientibus sese fontibus algidis, 
litoribus algosis. attamen pelagi mobilis campus cumbulis late secatur pervagabilibus, :-> 
si flabra posuere : si turbo austrinus insorduit, immane turgescit. ita ut arborum 

ITcomis. quae margini insistunt, superiectae asperginis fragor impluat. ipse autem 
secundum mensuras quas ferunt nauticas in decem et septem stadia procedit. 
fluvio intratus, qui salebratim saxorum obicibus aff^ractus spumoso canescit im- 
pulsu et nec longuni scopulis praecipitibus exemptus lacu conditur; quem fors fuat lo 
an incurrat an faciat, praeterit certe, coactus per cola subterranea deliquari. non ut 
fluctibus. sed ut piscibus pauporaretur: qui repulsi in gurgitem pigriorem carnes rubras 
albis abdomiuibus extcndunt : ita illis nec redire valentibus nec exire permissis quen- 

ISdam vivum et circumlaticium carcerem corpulentia facit. lacus ipse, qua dexter, in- 
cisus flexuosus nemorosusque. qua laevus, patens herbosus aequalis. aequor ab Africo i^^ 
viride per litus, quia in undam fronde porrecta ut glareas aqua, sic aquas umbra per- 
fundit. huiusmodi colorem ab oriente par silvarum corona continuat. per Arctoum 
latus ut pelago natura, sic species. a Zephyro plebeius et tumultuarius frutex fre- 
quenterque lemborum superlabentum ponderibus inflexus; hunc circa lubrici scirporum 
cirri plicantur simulque pingues ulvarum paginae natant salicumque glaucarum fota -^ 

lOsemper dulcibus aquis amaritudo. in medio profundi brevis insula, ubi supra molares 
naturaliter aggeratos per impactorum puncta remorum navalibus trita gyris meta pro- 
tuberat. ad quam se iucunda kidentum naufragia collidunt, nam moris istic fuit 
senioribus nostris agonem Drepanitanum Troianae superstitionis imitari. iam vero ager 
ipse . quamquam hoc supra debitum, diff^usus in silvis pictus in pratis, pecorosus in 25 

20 pascuis in pastoribus pcculiosus. sed non amplius moror, ne, si longior stilo terminus, 
relegentem te autumnus inveniat. proinde mihi tribue veniendi celeritatem (nam rede- 
undi moram tibi ipse praestabis), daturus hinc veniam , quod brevitatem sibi debitam 
paulo scrupulosior epistula excessit , dum totum ruris situm sollicita rimatur ; quae 



1 lacum (cum in rats. P») P 2 arenis LMCP iupressa CP humectat (cs. l. add. P^) MTCFP 

3 alluvio in ras. P^ plalustri {prior. 1 eras. P^) P 4 pos^ inadibilis s. l. add. -f- M* T^ limi 

corr. ex limu L ' montibus L 5 littoribus 3ITCP pelegi C cymbulis MTP, cimbulis F, 

a 
cimbalis C 6 sit (t induxit L^) L flag corr. in flabra T* austeriuus C iumane F 

i ue 

7 superiectae (ie in ras. corr. ut v. ex ue et t ue s. l. add. M-) M asparginis T auF corr. ex aud T- 

1 tllS 

8 decim & septim Ij intratur M^, intrat* corr. in intrat T^, intratur CFP efractus F spumosa 

(a corr. m C^, idemque s. l.add.C^) C inpulsu C 10 exemtus Zr?' que corr.ex q T^ ioriuai MCFP, 

cfluat T 11 an faciat (at in ras. P^) P, aut faciat 7 cola s. l. add. P^, cola T^ 13 nec s. l. 

add. F^ quemdam T 14 circumlatitinm MP, circumlacticium C quas L 15 aflJrico MTC 

16 perlutiis (prior. u corr. in i P^) P umbra in ras. 31-, s. l. add. T-, unda T 17 arctoum (o in ras. M^) M 

c 
18 zephiro MTCFP, zefiro L frutex F- 19 superlabentium TF cyrporum F 21 morales P 

22 inpactorum TCP punctarum orum Z trita {prior. t in ras. P^) P giris 3ITCFP moeta C 

23 iocunda MTCFP naufragia ludentum C 24 dripanitanum LMTCP , dripanitanium F super- 

i 
sticionis TCF 25 pratis (t in ras. M^) M 26 sed corr. ex sad C^ ne si LMTCP, i\ F 

n 
27 autumpnusi^ michi C na ilf, J n s. l. add. M"^ redeudi P 28 hic C^, hinc (n in ras. 31^) 31, 

1 hic 8. l. add. M^ 29 situm LMTFP. secum C 



LIBET! TT, 2 ?$ IC 4 ^ 2. 27 

tainen summovendi fastidii studio nec cuncta perstrinxit. quaproptor bonus arbiter et 
artifex lector non paginam, quae spatia describit, sed villtini. (|uae spatiosa doscribitur, 
grandem pronuntiabunt. vale. 

m. 

SIDONIUS FELICI SUO SALUTEM. 

5 Gtaudeo te, domine maior, amplissimae dignitatis infulas consecutum. sed id 1 

milii ob hoc solum destinato tabellario nuntiatum non minus gaudco. nam licet in 
praescntiarum sis potissimus magistratus et in Lares IMiilagrianos jtatricius apex 
tantis post saeculis tua tantum felicitate remeaverit, invenis tamen, vir ainicitiarum 
servantissime, qualitcr lionoium tuorum crescat communiono fasfigiuni. ranxjuo g<'n<'r<' 

10 excmpli altitudincm tuam liumilitatc sublimas. sic quondam (hiintum l^^ibium niagistrum 2 
equitum dictatorio rigori et Papirianae superbiae favor publicus praetulit; sic et Gnaeum 
Pompeium supcr acmulos cxtulit numquam fastidita popularitas; sic invidiam Tiborianam 
pressit universitatis amore Gcrmanicus. quocirca nolo sibi de successibus tuis princi- 
palia beneficia plurimum blandiantur, quae nihil tibi amplius conferre potuerunt, quam 

15 ut, si id noluisscmus, transircmur inviti. illud peculiare tuum est, ilhid gratiac singu- 
laris, quod tam qui tc aomulcntur non habes quam non invenis qui scquantur. valo. 



IV. 

SIDONIUS SAGITTARIO SUO SALUTEM, 

Vm clarissimus Proiectus, domi nobilis ct patro patruoque spectabilibus , avo t 
etiam praestantissimo sacerdote conspicuus. amicitiarum tuarum, nisi rcspuis, avidissimo 

ao sinibus infertur, et cum illi familiae splendor probitas morum , patrimonii fa<-ultas 
iuventutis alacritas in omne decus pari lance conquadrent, ita demum sibi tamon 
videbitur ad arcem fastigatissimae felicitatis evectus, si gratiac tuae sodalitate potiatur. 
Optantii clarissimi viri nuper vita functi filiam, quod deo prosperante succedat, licet 2 
a matre pupillae in coniugium petierit obtinueritque. parum tamen votorum suorum 

25 promotum censet effectum, nisi assensum tuum super his omnibus seu sedulitatc sua 
seu precatu nostrae intercessionis adipiscatur. nanique ipse, quantum ad institutionem 



1 suljniovendi MCFF nec cuncta LMTCP, n oia i^ pcrstrixit P, pcrstrinxi F 2 spacia C 

spaciosa C 3 pronunciabunt MC, pro ■.•.■:■..•.. nuntiabunt (nun nt r. in fine rersns erns. L'^) L valc om. F 

4 lelici om. T 5 te om. F j)ost dignitatis repetwU te T consequutuni /. se F- niiclii C 

solum IjMCFP, ipsu T nunciatum MC gaudebo F' 7 presenciannn C filagrianos LMTCF 

i 
8 amiciciarum CF 9 communicione (ci eras. P-) P raro qde F 10 sullimas F tabium 

om. C 11 sic et usque ad popularitas adcl. in marg. P^, ita nt nunc <juae imcis inclusi rescissa sint ar 

his po[peiri] ext[ulitl p[o]ptaritas 12 gneum LMCP, geneiu fin: e expimx. F^J TF fastidia L 

i 
tyberianam TFP 13 nullo L 14 nichil MCP, ul F 15 transiremus TP 16 quietc 

(e eras. C^) C habes LMTFP, homines C vale om. F 17 Sagitario P, siagrio C, siargio F 

18 avo add. in marg. M^ 19 amiciciarum CF respuis (uis m ras. P^) P 21 parili C domum C 

sibi om. F 22 videbatur F^ tastigatissime (as in ras. P^) P 23 obtantii MCFP viri 

clarissimi F quod deo prosperante m ras. P^ 24 in s. I. odd. F^ optinueritque L 20 prae- 

catu L ndipiscitur LMPF uauque M iustitucionem C 

4* 



2S STnONTT T':TnSTTILARUM 

spectat puellae . in lociini movtui pati-is curarum participatione succedis , conferendo 
3 virgini parentis affectum, patroni auctoritatem, tutoris officium. quocirca, quia dignus 
es, ut domus tuae celeberrimam disciplinam etiam procul positorum petat ambitus, 
sicut decet bonarum partium viros. benignitatc responsi proci supplicis verecundiam 
munerare et qui ita expetitus deberes illi expctere pollicendam, securus permitte pro- 
missam; quia sic te condicioni huic nieritorum ratio praefecit. ut nec superstiti Optantio 
in liberos suos docucrit plus licere. vale. 



SIDONIUS PETRONIO SUO SALUTEM. 

1 lonANXES familiaris meus inextricabilem labyrinthum negotii multiplicis incurrit et 
donec suarum merita chartarum vel vestra scientia vel si qua est vestrae (si tamen lo 
est ulla) similis inspexerit, quid respuat, quid optet ignorat. ita se quodammodo 
bipertitae litis forma confundit, ut propositio sua quem actionis ordinem propugnatura, 

2 quem sit inipugnatura non noverit. pro quo precem sedulam fundo , ut perspeetis 
chartulis suis, si quid iure competit, instruatis, quae qualiterve sint obicienda, quae 
refellenda monstrantes. non enim verebimur , quod causae istius cursus , si de vestr is 
manaverit fonte consilii, ulla contrastantum derivatione tenuetur. vale. 



YI. 
SIDONIUS PEGASIO SUO SALUTEM. 

1 -i p.ovERBiALiTER celebro est saepe moram esse mcliorem, sicuti et nunc expert 
sumus. Menstruanus amicus tuus longo istic tempore inspectus meruit inter personas 
nobis quoque caras devinctasque censeri, opportunus elegans, verecundus sobrius, 20 
parcus religiosus et his morum dotibus praeditus , ut , quotiens in boni cuiusque ad- 

2 scitur amicitias, non amplius consequatur beneficii ipse quam tribuat. haec tibi non 
ut ignoranti , sed ut iudicio meo satisfacerem , scripsi. quam ob rem triplex causa 
laetandi, tibi prima, cui amicos sic aut instituere aut eligere contingit : Arvernis secunda, 
quibus hoc in eo placuisse confirmo, quod te probasso non ambigo ; illi tertia, do quo 2.1 
boni quique bona quaeque iudicaverunt. vale. 



1 spectat corr. e.r expectat M- 5 piomitte [corr. in pmitte M^^T-) LMT G conditioni F 

ante ut /e(/. ita in T obtantio MTCFP 7 vale om. F 8 salutem om. F 9 laLc 

h 
rynthum Z, laberiutlium F, laberintum TCP, Taberintum M^ negocii C 10 cartarum TCF 

cartharum (cartha in ras. P') MP scientia T, quo deleto setecia (idd. in mar(). 7'- nre P 

iTre 7'^ e s. l. add. M'^ 11 quidve C obtet corr. ex obtat /" 12 qufi C 13 quem sit 

1 
impugnatura add. in marg. P' inj)ugnatura 7'C, pugnatura F^ 14 cartulis (ar in ras. P^) TCFP 

obitienda F 15 verebit F 10 fonfe mannverit F contrastantium T vale om. TF 17 salu- 

tem om.P 18 & s. l. add. Jf' 19 amicus tuus om.LT, add. s. l. T- 20 karas J/P, 

cartas L oportunus LMTCFP 21 relligiosus {(dt. 1 eras. P"^) P quoties ii/P a>vscitur (d ut 

r. eras.P^) P, as,citar MF, adsciscitur C 22 amicicias Ci'" tribuit C 23 ignoranti (ti in ras. M^) M 

indkio C scribsi // 24 jjost laetandi .s-. /. (idd. -i- 7'- cui (c in ras. M"^) M aut jrrlor. s. 1. 

add. M^ 25 boc s. /. add. /" posf eo iinam lilt. eras. /" illi tertia om. L tercia CF 

2<i vale ora. F. 



UBEE n. 4 § 2 — H § 2. 29 

vn. 

SIDONIUS EXPLICIO Sl SALUTEM. 

C^uiA iustitia vestra iurc fit universitati pcr couplura recti cxi)crinienta venera- 1 
bilis , idcirco singulas quasquc personas id ipsuui etflagitantcs in exanicn vcstruni 
libcns ct avidus cniitto, quani prinium ambiens me discussionis, illos simultiitis oncrc; 

■> laxari; quod demum ita scquctur, si non ex solido qucrimonias jiartium vcrccundus 
censor excludas: quamquam et hoc ipsum, quod copiam tui iurgantibus difficile con- 
cedis, indicium sit bene iudicaturi. quis cnini se non ambiat arbitrum lcgi aut prctio 
aliquid indulturus aut gratiae? igitur ignoscc ad tam sanctac conscicntiae pracro- 2 
gativam raptim pcrnicitcrquc properantibus, quandoquidcm sentcntiam tuam nec victus 

10 ut stolidus accusat nec victor iit argutus inridet, veritatisquc respectu dcpendunt tibi 
addicti revercntiam , gratiam libcrati. proinde inpcnsc obsccro , ut intcr Alethium et 
Paulum quac veniunt in disceptationcm, mox ut utrimquc fuerint opposita, discingas. 
namque, ni fallor, supra decemvirales pontificalesque sententias acgritudini huius prope 
intcrminabilis iurgii sola morum tuorum temperantia solita iudicandi salubritatc mcdi- 

15 cabitur. vale. 

VIII. 

SIDONIUS DESIDERATO SUO SALUTEM. 

JMaestissimus haec tibi nuntio. decessit nudius tertius non absque iustitio ma- 1 
trona Filimatia, morigera coniunx domina clemens, utilis mater pia filia, cui debuit 
domi forisque persona minor obsequium, maior officium, acqualis affectum. hacc cum 

20 esset unica iam diu matris amissae (filia), facile diversis blandimentorum generibus 
effecerat, ne patri adhuc iuveni suboles sexus alterius desideraretur. nunc autcm per 
subita suprema virum caelibatu, patrem orbitate confodit. his additur, quod quinque 
liberorum parens inmaturo exitu reddidit infortunatam fecunditatem. qui parvuli si 
matre sospite perdidissent iam diu debilem patrem, minus pupilli existimarcntur. 

25 hanc tamen, si qui haud incassum honor cadaveribus impenditur, non vispillonum 2 
sandapilariorumque ministcria ominosa tumulavere; sed cum Hbitinam ipsam ficntes 
omnes , externi quoque, prensitarent remorarentur exoscularentur, sacerdotum propin- 



1 EXPLITIO CP saluteiu om. F 2 iusticia CF complura MTCFP 3 iccirco F afflagi- 

a a 

tautes F q. corr. ex qs T^ 4 simultatis {post. i in ras. P^) P, simulatis L f) scquitur L 

1 iudi 
7 indicium M"^ ambigat i^' aut his corr. ex aud C^ precio MCF 8 consciensciae (;*o«<. 

s eras. C^) C 9 perniciter ^ppantque properantibus T sentenciam C nec invictus (in induxit rubr.) \\ sto- 

t 
lidus u accusat F 10 miAai MTCFP dependunt tibi om. F 11 posl gratiam hf). perpcndunt inC, 

tibi pdependebunt (eb mcZtwrti j-«i/-.) m i^ impense iHf T6'i*T 12 disceptacionem C ntrinque 3f distingas T 

in 
13 nanque M decimvirales I, sentencias C egritudini {prim. i in ras. C^) C 14 mtcrminabiliH 

praeter abilis in ras. M^, interminabis L morum sola C temperancia C 15 vale ovi. F 

IG DESIDERANTO P 17 nuncio M decedit C tercius CF iusticio CF 18 coniux LP 

debuit Wilamoicitzius , debuerit LMTOFP 20 matri MTCFP filia om. LMTCFP 21 nec 

(c eras. C-) C iuvenis (s eras. M^) M subolis L, soboles 7CFP alterius sexus inv. ord. T 

di ,v 

23 Hberorum L et s. l. add. M% Uherxim MTCFP immaturo 31 reddit 7'-P> inmatata T, i Tfortu- 

waUm s. l. add. T^ 24 existimarentur (x co»-»-. e.;^ st i^') 7'' 25 qxiis MTCFP baut/' vispillonum 

{alt. 1 corr. in i F'^) F 2G scandapilariorumque P liominosa (li eras. C'*) MCP libitliinam MCFP 

27 exosculareutur om. L 



30 SIDONII EPISTULARIBI 

quoiumquo manibus excopta perpotuis sedibus dormienti similior inlata est. post quae 
precatu parentis orbati neniam funebrem non per elegos sed per hendecasyllabos 
marmori incisam planctu prope calente dictavi. quam si non satis improbas, ceteris 
epigrammatum meorum voluminibus applicandam mercennarius bybliopola suscipiet; si 
3 quid secus, sufficit saxo carmen saxeum contineri. hoc enim epitaphion est: 5 

Occasu celeri feroque raptam 
gnatis quinque patrique coniugique 
hoc iientis patriae manus locarunt 
niatronam Filiraatiam sepulchro. 
r. splendor generis, decus mariti, 
prudens, casta, decens, severa, dulcis, 
atque ipsis seniorihus sequenda, 
discordantia quae solent putari 
morum commoditate copulasti: 
10 nam vitae comites bonae fuerunt 
libertas gravis et pudor facetus. 
hinc est quod decimam tuae saluti 
vix actam trieteridem dolemus 
atque in temporibus vigentis aevi 
15 iniuste tibi iusta persoluta. 
Placeafc carmen necne: tu propera civitatemque festinus invise. debes enim 
consolationis officium duorum civium domibus afflictis. quod ita solvas deura quaeso, 
ne umquam tibi redhibeatur. vale. 

IX. 

SIDONIUS DONIDIO SUO SALUTEM. 

1 vJuAERis, cur ipse iampridem Nemausum profectus vestra serum ob adventum ^^ 
desideria producam. reddo causas reditus tardioris nec moras meas prodere moror, 
quia quae mihi dulcia sunt tibi quoque. inter agros amoenissimos humanissimos 
dominos, Ferreolum et Apollinarem, tempus voluptuosissimum exegi. praediorum his 
iura contermina, domieilia vicina, quibus interiecta gestatio peditem lassat neque 
sufficit equitaturo. colles aedibus superiores exercentur vinitori et olivitori: Ara- 15 
cynthum et Nysam, celebrata poetarum carminibus iuga, censeas. uni domui in plana 
patentiaque, alteri in nemora prospoctus, sed nihilominus dissimihs situs simiHter 

2 oblectat. quamquam de praediorum quid nunc amplius positione, cum restet hospi- 

1 dormientis (s eras. C^) G illata MTCFP 2 elegatos C per 07.1. C endeca- 

syllaljos /., endecasillabos MTCFP 3 plancto L 4 epygrannnatnm M mercernarins P 

bibliopola MTFP, bibliopolam (m eras. C-) C 5 epithapbion L, epytaphion C, epitafion F, epytafion M 

V. 2 natis MTCP, liatis (h ruhr.) corr. in Natis J^- patri i^- v. 3 mnnns v. 4 filimaciam C 

sepulcro CFP v. 6 dulcis add. s. l. 6", corr. ex dubihis nt r. Pi v. 8 discordancia C 

t 

placea il/» post placeat s. /. add. tibi 2'"- 7 consolationis {post. s corr. ex b; P^) P, consulationis / 

8 redibeatur MTCFP vale om. F 9 Sidonins Uesiderato suo rubr. in F, sed Sid. Donidio suo idem 

add. in ma/rg. 10 ob (o in ras. P^) P 11 nec om. C meas om. P 12 miclii C 

13 ferriolum LMCFP voluptuosissimum tenipus T 14 conterminia (i eras. P-) P 15 unitori C^ 

ovilitori MP , \ olivitori add. in mary. M^ arachinthum P, aracliintum TF, arathintlium [corr. in 

aracbintum C^) MC 16 nisam CFP. nisan M in •. ga {unam litl. eras. 6") C 17 jjatenciaque C 

i 
nemoria (i eras. M"^) M nicbilominus MC nlomiuus F 18 restat MTCFP 



LIUEl! II, x^2 — It 551;. 31 

talitatis ordo roscrandus ? iaiii prinium .sagacissiniis in hoi; exploratoribus dostinatis, 
qui rcditus nostri iter aucuparentur, domus utraquc non solum tramitos a<^gorum publi- 
corum verum etiam calles compondiis tortuosos atque pastoria deverticula insedit, ne 
quo casu dispositis officiorum insidiis elaberomur. (juas incidinms, tateor, sed minime 

5 inviti iusquc iurandum confostim praobcrc compulsi, no priusquam soptom dios cvol- 
vcrcntur, quicquani do itinoris nostri continuationo moditaromur. igitur mane cotidiano '.i 
partibus super hospite prima et grata contentio, ({uaenam potissimum anterius edulibus 
nostris culina fumaret; nec sano potorat ox aoquo divisioni lancom ])onorc vicissitudo, 
licet uni domui mocum, altori cum mois vinculum foret propincpiitatis. quia Forroolo 

10 praefectorio viro praetcr necessitudinem sibi dobitam dabat aotas et dignitas prinii 
invitatoris praerogativam. ilicet a deliciis in dolicias rapiobamur. vix quodcum^iuo 1 
vostibulum intratum, ct ecce hac sphaeristarinn contrastantiiiin paria intor rotatihis 
catastropharum gyros duplicabantur, hac inter aleatoriarum vooum competitiones fre- 
qucns crepitantium fritiUorum tesserarumquc stropitus audiobatur: hac libri affatim in 

15 promptu (videre te crcdores aut grammaticales plutcos aut Athonaoi cunoos aut 
armaria extructa bybliopohirum); sic tamen, quod qui intcr nuitronarum cathedras 
codices erant, stilus his religiosus inveniebatur, qui vero per subscllia patrumfamilias, 
hi coturno Latiaris eloquii nobilitabantur: licet quaopiam volumina quorumpiam auctorum 
servarent in causis disparibus dicendi parilitatem: nam similis sciontiae viri, hinc 

2u Augustinus hinc Yarro, hinc lloratius hinc Prudentius lectitabantur. quos inter 5 
Adamantius Origones Turranio liufino intorprotatus sedulo fidci nostrac hK'toribus 
inspiciebatur; pariter et, prout singulis cordi, divorsa censentes sermocinabamur, cur 
a quibusdam protomystarum tamquam scaovus cavendusquc traetator improbaretur, 
quamquam sic esset ad verbum sentontiamquo transhatus, ut nec Apulcius Pliaodonom 

25 sic Phitonis neque Tullius Ctesiphontem sic Dcmosthonis in usum rcgulamquo Pomani 
sermonis exscripscrint. studiis hisce dum nostrum singuli quique, pnmt libuerat, 6 
occupabantur , ecce ct ab archimagiro advcntans, qui tempus instarc curandi corpora 
moneret, quem quidem nuntium pcr spatia clepsydrae horarum incrementa servantem 



ro _ 

1 heserandus L, servandus (v corr. in r F^) F- distiuatis L 2 reditus qui C 6 diver- 

c . , 

ticula MTCFP 4 offitiorum studiis P' dilaberemur T 5 ante iuviti expunxd n /- 

6 uostri* (s ut V. eras. P^) P cottidiauo P 7 prlma fa in raa. PM e* grata * * {duas lilt. eras. P^) P 

o 

alterius F, 3 auterius T, fort. recte edulibus (e add. ut v. M-) M 8 eaquo L divisini F"^ 

9 foret s. l. add. T'- ferriolo LMCFP 11 ilic& (& in ras. 31-) M 12 intractum F^ hac 

scri2)si, huc LTCFP et corr. ex hic M"^ spheristarum (h eras. V-, prior. s add. M^') MCF, speristanim 

(h s. l. add. Pi) PT contrastiuicium C 13 cathastrnplu.rum P giros MTCFP hac scHpsi, 

huc LMTCFP competiciones C 14 crepitaucium C tessararumque C hac scripsi, huc LMTCFP 

15 promtu LC 16 exstructa MC bibliopolarum MCF, bibliopo ■::■ ■^ larum (duas litt. eras. P-) P, 

biljpolarum T^ si F^ 17 codices s. l. add. T- relligiosus P patrumfamit F 18 ii L, 

hii F quempiam (m eras. C-) C 19 viri in ras. F^ 20 oratius CF ^pdentius P 21 tur- 

ranriiojP rufino (i corr. ex nF^) F, rufino M"^, rufinio (nio in ras. P^) P 22 inspitiebatur F, inspi- 

ciebantur (post. u eras. P^) P et corr. ex at P> corde F semocinabamur PS sermocinabantur TC 
cur om. C 23 protomistarum i/, protomistarum i»/-, prothomistarum TCFP scevus G, sinist s. l. add. C^ 

24 sentenciamque C apuleus C^ phedrouem (r indux. m. rec. in M) MTCFP ^ 25 sic ctesiphon- 
teraC thesiphontem TF, tesiphontem P demostenis TCF, demousthenis 1/, demonstenis P> 26 ex- 

scripserint corr. ex exscripserunt C^ excripserint P 27 archimagero (corr. in archimagiro il/ 't' ^^^^y archi- 

magyro P, archimachero F 28 nuucium MC spacia C clepsidrae MCF servautis T, i te add. in marq. T^ 



32 SIDONII EPISTULARUM 

probabat compctentcr ingressum quinta digrediens. prandebamus brevitcr copiose. 
senatorium ad inorem. quo insitum institutumque multas epulas paucis paropsidibus 
apponi. quamvis convivium pcr cdulia nunc assa, nunc iurulenta varietur. inter 
bibendum narratiunculac, quarum cognitu hilararcmur instituercmur, quia eas bitariam 
orditas laetitia peritiaquc comitabantur. quid multa? sancte pulchre abundanter 5 

7 accipicbanuir. indc surgcntcs, si Yorocingi cramus (hoc uni pracdio nomcn) ad sarcinas 
et devorsorium pcdem rcferebanms ; si Prusiani (sic fundus altcr nuncupabatur), Tonan- 
tium cum fratribus, lectissimos aequaevorum nobilium principcs, stratis suis eicicbamus, 
quia ncc facilc crcbro cubilium nostrorum instrumenta circumfcrcbantur. excusso tor- 
porc meridiano paulispcr cquitabamus, quo facilius pectora marcida cibis cenatoriac lu 

S fami cxacucrcmus. balncas habebat in opere uterque hospcs, in usu neuter ; sed cum 
vcl pauxilhilum bibere desisset assecularum meorum famulorumquc turba conpotrix, 
quorum ccrcbris hospitales craterae nimium inmcrsao dominabantur, vicina fonti aut 
tiuvio raptim scrobis fodiebatur, in quam fortc cum lapidum cumulus ambustus demit- 
teretur. antro in hemisphaerii formam corylis flexibilibus intexto fossa inardescens i.i 
opcriebatur. sic tnmen. ut supcriectis Cilicum vclis patentia intervalla virgarum lumine 
excluso tcnebrarcntur. vaporcm repulsura salientem, qui undae ferventis asperginc 

9 flammatis silicibus excuditur. hic nobis trahebantur horae non absque sermonibus 
salsis iocularibusque; quos intcr halitu nebulac stridcntis oppletis involutisque salu- 
bcrrimus sudor clicicbatur: quo , prout libuissct, effuso coctilibus aquis ingcrcbamur 50 
harumque fotu cruditatem nostram tergente resoluti aut fontano deinceps frigore pute- 
alique aut fluviali copia solidabamur: siquidem domibus medius it Vardo fluvius , nisi 
cum dcflua nive pastus inpalluit, flavis ruber glareis et per alveum perspicuus quietus 
10 calculosusque neque ob hoc minus piscium fcrax delicatorum, diccrcm et cenas et 
quidcm unctissimas, nisi terminum nostrae loquacitati, quem verecundia non adhibet, 25 
charta posuisset ; quarum quoquc replicatio fieret amoena narratu, nisi epistulae tergum 
madidis sordidare calamis erubesceremus. sed quia et ipsi in procinctu sumus teque 
sub ope Christi actutum nobis invisere placet, expeditius tibi cenae amicorum in mea 
cena tuaque commemorabuntur, modo nos quam primum hebdomadis exactae spatia 



2 insititum i^i iiistitutuque (tu m ras. M^) 31 parapsiclibus (2)ost. a m ras. P'^) TCFP, parab- 

sidibus LM 3 quanvis M variaretur T, fort. recte 4 Ijibentura F instrueremur T 

1 ci 
5 leticia i^, laetitias (s eras. P^) P laeticia periciaque C pulcre Ci'' habundanter i^ 6 voroangi T^, 

voroaugi MCFP 7 diversorium il/ TCi^P nuncupatur (un in ras. P^) JiJCP tonancium C 8 cum 

ue linin 

s.l.add.F- equorum C* eitiebamus i*^ 9 cubiculu T"' circumferebamur T torpore m ms. i^*P' 

t exsacu 

10 qd T 11 exacueremus 31-, exacuaremus (alt. a corr. in e F^) F habebat praeter hab in ras. 31^ 

_ bi s c 

U8U F 12 paxiUulum F, pausillulura P habere T ^ assaecularum L, aselarum F"^ compotrix MTCFP 

e 

13 crebris C* creterrae L inmersae corr. ex inmensae T^PS immersae M 14 scrobs 3ITCFP 

ambitus deprimeretur T, deuntter etar add. in marg. T^ 15 emisphaerii i/, emispherii (emis inras. P^) MTCP 

corilis MTCFP flexibus L inardenscens (n eras. P^) operibatur P 16 cilium {alt. c s. l. add. F'^) CF 

patencia C 18 flammantisP'! excluditm- (1 ind. C\ corr. in excuditurPi) LCP 19 iocularisque P» 

. ■ pro 

alitui', habitu C stridentis oppletis ^raeier pletis in ras. P'^ 20 ^p quo ut P- ingrediebamur P'* 

post ingerebamur ut v. Siquidera domibus medius eras. P* 21 quarumque L crudelitatera F^ tegente 

(corr. in tegente 1/*) 3IC frontano L deincebsC 22 it om. T, in ras. M\ & L uuardo MTCFP 

23 impalluit MTFP rubens C 24 & quidem corr. in equidera C^ 25 uictissias corr. ex uictimas F^ 

26 carta TCF 27 chalamis ei-ubescerem (m corr. in ra F^) F 28 nobis actutum C expedicius C 

29 ebdomadis (b corr. ex p 31^) L3ITCFP exhactae C spacia C 



LIBER II. !i i^i; - 10?; 1. •);) 

completa votivac i-cstifiiant csuririoni. <|uia diMU|)tuui ganca stnniacliiiiu luiUa sarcirc rcs 
melius quam parsimonia solet. vale. 

X. 

SIDONIUS IIESPEKK) SUO SALUTEM. 

Amo in te (|iu)(l littcras ainas ct us([uc<|U;i(|Uc pnicconiis cumulatissiinis cxcnlcrc I 

•'• oontciulo tantac dili^cntiac <;'enerositatcni, pcr (|uaiii nohis iion soluiu iiiitia tua vcruiu 
etiani studia nostra conimciulas. nani cum videmus in liuiusmodi disciplinam iunioruin 
ingenia sucerescere, propter quam nos quoque subduximus ferulac manum, copio- 
sissimum fructum nostri laboris adipiscimur. illud apjionc. ([uod tantum increbruit niulti- 
tudo desidiosorum, ut, nisi vel paucissimi (|ui(jue inerani linguae Latiaris proprietatcm 

10 de trivialium barbarismorum robi<;inc vindicaveritis, eam brevi abolitam detlcanius 
interemptamque ; sic omnes nobilium sermonum purpurae per iiuuriam vulgi dccolora- 
buntur. scd istinc alias : interea tu quod petis accipc. petis autem , ut si qui versi- 2 
culi mihi tluxerint, postquam ab alterutro discessiiuus , lios tibi pro quadaiu nioraruni 
mercede pernumerem. dicto pareo; nam praeditus cs quamquain iuvenis liac aniiui 

!''• maturitatc, ut tibi etiam natu priores gerere morem coucupiscainus. ecclesia nupcr 
exstructa Lugduni est, quae studio papae Patientis suminum coepti operis accessit, viri 
sancti strenui, severi misericordis quique per ubereni munificentiam in pauperes liuiiiiini- 
tatemque non minora bonae conscicntiae culmina levet. huius igitur acdis cxtiniis li 
rogatu praefati antistitis tumultuarium carmen inscripsi trochaeis triplicibus adhuc mihi 

-" iamque tibi perfamiliaribus. namque ab hexametris eminentium poetarum Constantii 
et Secundini vicinantia altari basilicae latera clarescunt, quos in hanc paginam adiiiitti 
nostra quam maxume verecundia vetat , quam suas otiositates trepidanter ed(.'ntcin 
meliorum carminum comparatio premit. nam sicuti novam nuptam nihil minus quani 1 
pulchrior pronuba decet, sicuti, si vestiatur albo, fuscus quisque fit nigrior, sic nostra, 

25 quantula est cumque , tubis circumfusa potioribus stijiula vilescit. quam mcdiam loco, 
infimam merito despicabiliorem pronuntiari non impcritia modo sed ct arrogantia facit. 
quapropter illorum iustius epigrammata micant quam istaec, quac imaginaric tantum 



7 luvenal. sat. I, 15: et no.s ergo manum ferulae subduxinuis. 

1 restituent (e posf. in ras. 31-, nt in ras. P ') MCFP diruptum F stomacum CFP '2 vale 

om. F 4 in s. l. add. T- usq; F extoUere T, fort. recte 5 non solum nobis T 

inicia 31 6 disciplina T 7 succrescere lyrueter cere in ras. M ^ ferule subduxinms F manum 

os ^ 

ferulae C 8 increbuit TCF 9 desidiorum M' lartiaris P, latialis TF 10 trivalium 6'> 

rubigine il/jTCi^P obolitam C * 11 interemptamque TFottzwerenus, interim tamque Z, interitamque il/TCFP 
per incm-iam vulgi om. T 13 michi CP 14 ac F 15 mora gerere T 16 lugduni extructa 

ord. mut. ut v. P^ extructa TF est lugduni F pacientis C 17 severi praeter se in ras. P> 

munificenciam C, miam T, magnificetia s. l. add. T- 18 ante culmina duas litt. eras. iW^ 

19 antistis C triplicibus praeter licibus in ras. M^ michi C 20 exametris LMTCFP emi- 

nencium C constancii C 21 vicinancia C, vitinantia F altari om. T quos (o in ras. P^) P 

ammitti LT 22 maxime MTCFP verecundia (a in ras.P^) vetat (pWor. t in ras. P') P ociositates LMC 
trepidanter ociositates T 23 conparatio C no ■■ vam {unam litt. eras. P^) P nichil 3ICF 

24 pulcrior CF 2^ost decet leg. et in MTCFP albo fuscus quisque si vestiatur C nigrior (rio m 

ras.P^)P siF'^ 25 cumque corr. e.-j dumque P ^ pocioribus 26 dispicabiliorem (corr. m 

despicabiliorem C) LC pronunciari MC et om. C arrogancia C 27 ista ec L, ista haec MTCFP 

imaginaria {iiost. a corr. in e 6") C, imaginarie P 



SlDONIUS. 



5 



34 SIDONII EPISTULARUM 

ct qiiodannnodo nmbratilitcr ofiinginius. sed quorsnm ista? qnin potius pauportinns 
flagitatac cantilcnac culmns immurmuret. 

Quisquis pontificis patrisque nostri 

conlaudas Patientis hic laborem, 

voti compote supplicatione 

concessum experiare quod rogabis. 
n aedes celsa nitet nec in sinistrum 

aut dextrum trahitur, sed arce frontis 

ortum prospicit aequinoctialem. 

intus hix micat atque bratteatum 

sol sic sollicitatur ad lacunar, 
10 fulyo ut concolor erret in metallo. 

distinctum vario nitorc marmor 

percurrit cameram solum fenestras, 

ac sub versicoloribus figuris 

vernans hcrbida crusta sapphiratos 
15 flectit per prasinum vitrum lapillos. 

huic est porticus applicata triplex 

fulmentis Aquitanicis superba, 

ad cuius specimen remotiora 

claudunt atria porticus secundae, 
20 et campum medium procul locatas 

vestit saxea silva per columnas. 

hinc agger sonat, hinc Arar resultat. 

hinc sese pedes atque eques reflectit 

stridentum et moderator essedorum, 
25 curvorum hinc chorus lielciariorum 

responsantibus alleluia ripis 

ad Christum levat amnicum celeuma. 

sic, sic psallite, nauta vel viator; 

namque iste est locus omnibus petendus, 
■M omnes quo via ducit ad salutem. 
5 Ecce parui tamquam iunior imperatis: tu modo fac memineris multiplicato 

me faenore remunerandum , quoque id facilius possis voluptuosiusque, opus est ut 
sine dissimulatione lectites, sine fine lecturias ; neque patiaris, ut te ab hoc pro- 5 



1 quodam M^ cur sim corr. hi qur sim C^ cursi MFP , sed \ a; quorsu ista .s. dicam' add. 

8. L M'^ pontius (n eras. G"-) C 2 flagitatae (ta m ras. M^) M calamus F iumurmm-et C 

\ a 
V. 2 collaudasiiTTFP pacieucius (u erus. C^) C v. 4 experiere i/S experiere i^, experire {corr. in 

experire P^) CP v. 5 aedis L v. 6 traitur C 2^ost trahitur induxit froutis F^ v. 8 brat- 

theatum TP, bratheatum M^, bratheatum F, brathearum C v. 14 sapphyratos M et praeter sapp in ras. P^, 

saphiratos CF, safphyratos L v. 15 prasinum (ra in ras. P^) P v. 18 speciiu M, 1 specie s. l. add. M^, spe- 

t a 
amem praeter spe m ras.P^ remociora C, remotiores ili ^ remotiores (es in ras. P^) LP, quoprohato in v. 

seq. secunda coni. Leo v. 20 captO C v. 21 columpnas F v. 22 ara (corr. in arar M^) LM 

v. 24 stridentium F metator C essedorum praeter esse in ras. M^, essedarum F v. 25 corus C 

elchiariorum F v. 26 alle T v. 27 amnicum (prior. m in ras. P^) P, auuicum T v. 28 ante 

nauta eras. o M^ v. 29 nanque 31 petendus (p^ior. e in ras. P\ us in ras. C) CP v. 30 onmis L 

4 me om. T foenore TG 5 paciaris C te ut F 



LIBEP II. 10 t<4 — 12{;1. 35 

posito propcdicm eoniunx domnm fcliciter ducenda deflectat. sisque oppido memi- 
ncns , quod olim Marcia ITortcnsio. Tcrcntia Tullio. falpurnia IMiniu. Pudcntillii 
Apuleio, Rusticiana Symniaclio lcgentihus mcditantihus^pic candclas ot caiidclabra 
tenuerunt. certe si praeter oratoriam contubcrnio fcininuiuin pocticum iuf^cnium (5 

r< ct oris tui limam frcqucntium studiorum cotibus cxp(»litam tpicrcris olitundi. rcmi- 
niscere, quod sacpc vcrsum Corinna cum suo Nasonc complcvit, Lcsl)ia cum 
Catullo, Caescnnia cum Gaetulico, Argentaria cuiii Lucano, Cynthia cum Propertio, 
Dclia cum Tibullo. proindc li(piido clarct studcntii»us disccndi pcr nuptias occasioncm 
tribui, dcsidibus cxcusationem. igitur incumbc. ncquc apud tc littcrariam curam turba 

i»^ dcprctiet imperitorum , quia natura comparatum cst. ut iii omnibus artibus lutc sit 
scientiae pretiosior pompa, qu(» rarior. valc. 



XI. 

SIDONIUS RUSTICO SUO SALUTEM. 

Oi nobis pro situ spatiisquc regionum vicinaremur nec a so praesentia mutua 1 
vasti itincris longinquitate discriminarctur . nihil apicum raritati liccrc in coc])tae 

1' fjimiliaritatis officia permittcrem ncquc iam semol missa fundamcnta certantis amicitiac 
divcrsis honorum generibus extruere cessarem. scd animorum coniunctioni separata 
utrimquc porrectioribus tcrminis obsistit habitatio. cquidcm somcl devinctis parum noci- 
tura pectoribus, scd tamcn cx ipsa communium municipiorum discretionc proccdit, 2 
quod , cum amicissimi simus , raritatem colloquii dc prolixa terrarum interiectionc 

20 venientem in reatum volumus transfcrre communcm , cum de naturalium rerum diffi- 
cultate nec culpa nos debeat mancre nec vcnia. domiue inlustris, gcrulos littcrarum 
de disciplinae tuac institutione formatos et morum erilium vcrccundiam praefercntes 
opportune admisi, patienter audivi, competenter explicui. vale. 



XII. 

SIDONIUS AGRICOLAE SUO SALUTEM. 

25 iMisisTi tu quidem lembum mobilem solidum lecti capacem iamquc cum piscibus: 1 

tum praeterea gubernatorem longe peritum, remigcs etiam robustos expeditosque , qui 



1 coniuncx (c eras. C-) C, couiux LP 2 martia M, martina F ortensio F terrentia 

{alt. r eras. P*) FP , terencia C 3 apuleo P rustitiana P simmacho CFP, simacho T, 

simaco M 4 post praeter leg. rem m MTCFP an oratorium? 5 i^ost limam %. 3 in T 

optundi L 6 corinnaticum F^ 7 ietulico P argentearia F lucano praeter luc in ras. L^ 

cmi\\mMTCFP propercio C 8 ti-ibullo F' 9 aput JP te in ras. M^ 10 depreciet .il/CF 

a 

imi^eritui-um i quia in ras. P"^ comparatum (r m ras. P^) P 11 preciosior J/Ci^ q com ex qm F' 

vale om. F 12 RVSTICIO L suo salutem ovi. F 13 vincinaremm- F^ 14 nichil M, 

nl F, uil C raritate C 15 certautis m ras. M^ amicicie CF 16 exstruere C 

n mel 

sed LMTCF, si P 17 utrinque M, utrique P\ utrique LT habitacio C se F- noci- 

toria corr. in nocitorA=a 3I\ nociturna F' 18 sed LMTCF, si P 19 raritate C 20 difi- 

cultate C 21 illustris (post. i in ras. M^) MTCFP 22 herilium MTCFP 23 opor- 

tune LMTCFP ammisi L pacienter C vale om. F 24 Sidonius et salutem om. F 25 quidem 

orn. F ianK^ue om. F 26 etiara om. F robustos (pos<. o in ras. M^) M 



36 SIDONII EPISTULARUM 

scilicet ea rapiditate praetervolant amnis adversi terga, qua deflui. sed dabis veniam, 
quod invitanti tibi in piscationem comes venire dissimulo : namque me multo decum- 
bentibus nostris validiora maeroris retia tenent, quae sunt amicis quoque et externis 
indolescenda, unde te quoque puto, si rite germano moveris affectu, quo temporis puncto 

2 pag-inam lianc sumpseris, de reditu potius cogitaturum. Severiana, sollicitudo com- •> 
munis, inquietata primum lentae tussis impulsu febribus quoque iam fatigatur, hisque 
per noctes ingravescentibus: propter quod optat exire in suburbanum ; litteras tuas 
denique cum sumeremus, egredi ad villulam iam parabamus. quocirca tu seu venias 
seu moreris, preces nostras orationibus iuva, ut ruris auram desideranti salubriter 
cedat ipsa vegetatio. certe ego vel tua soror inter spem metumque suspensi credidi- lo 

3 mus eius taedium augendum, si voluntati iacentis obstitissemus. igitur ardori civitatis 
atque torpori tam nos quam domum totam praevio Christo pariter eximimus simulque 
medicorum consilia vitamiis assidentum dissidentumque, qui parum docti et satis seduli 
languidos multos officiosissime occidunt. sane contubernio nostro iure amicitiae lustus 
adhibebitur, quem . si iocari liberet in tristibus . facile convincerem Chironica magis i^ 
institutum arte quam Machaonica. quo diligentius postulandus est Christus obsecran- 
dusque. ut valetudini, cuius curationem cura nostra non invenit, potentia superna 
medeatur. vale. 



XIII. 

SIDONIUS SERRANO SUO SALUTEM. 

1 EpisTULAM tuam nobis Marcellinus togatus exhibuit, homo peritus virque ami- 20 
corum. quae primoribus verbis salutatione libata reliquo sui tractu, qui quidem grandis 
est, patroni tui Petronii Maximi imperatoris laudes habebat; quem tamen tu perti- 
nacius aut amabilius quara rectius veriusque felicissimum appellas, propter hoc quippe, 
cur per amplissimos fascium titulos fuerit evectus usque ad imperium. sed sententiae 
tali numquam ego assentior , ut fortunatos putem qui reipublicae praecipitibus ac 25 

2 lubricis culminibus insistunt. nam dici nequit, quantum per horas fert in hac vita 
miseriarum vita felicium istorum , si tamen sic sunt pronuntiandi qui sibi hoc nomen 
ut Sylla praesumunt, nimirum qui supergressi ius fasque commune summam beati- 
tudinem existimant summam potestatem, hoc ipso satis miseriores, quod parum intelle- 
gunt inquietissimo se subiacere famulatui. nam sicut hominibus reges, ita regibus 3o 

3 dominandi desideria dominantur. hic si omittamus antecedentium principum casus vel 



1 ea rapiditate corr. ex ea raplditate P^ amuis (m in ras. P^) P, annis T adversitate T^ 

a ° . ■■■■ , 

qm F, qua P defliuit MCFP 2 nanque M 3 quaeque L, quoque (o in ra.<i., 2 .s. /. ad(L M'^) M 

e 
et om. T, fort. recte .'i sumseris LP pocius C 6 inequitata F^ 8 cum denique F 

u 
parabamur F seu tu (seu s. l. add. F\ tu .9. l. add. M^) MCFP 9 se F^ 10 vegetacio C 

i 
metum {om. que) C 12 pariter om. T 13 consilia (ia in ras. P^) P assidentum F"^ 14 ami- 

} mo i a 

ciciae C 15 vocari C 16 machaonica 31"^, mechaonica P\ mechaonica (o in ras. C^) CF qd T 

diligencius C 17 valitudini MCFP potencia C 18 vale owi. 3IF 19 Sidonius et salutem 

07)1. F SVO SALVTEM om. L 20 exibuit CF 21 salutacione C, salute T 22 pertinatius F 

23 apellas C quippe cur LMCFP, qd T 24 sentenciae C 25 assencior C reipublicae praeter 

rei s. l. add. P' ac LMTCP, aut F 26 nequid C 27 pronunciandi 31C 28 silla TFP 

praesuraut C" ante nimirum era.f. q P' 29 intclligunt 3ITCFP 30 Inquietissirao (o / ras. P-) P 

suhiacere se i'' 'post subiacere eras. se P' 31 antecedenclum C 



LTBEK 11. 1-J S 1 - 1:5 S 7. 37 

subsecutorum , solus iste peculiaris tuus Maximus maxiiuo nobis dorumonto noterit 
esse, qui quamquam in arcem praefeetoriam patriciani consularemque intrcpidus ascen- 
derat eosque quos gesserat magistratus ceu recurrentibus orbitis inexplctus iteravcrat, 
cum tamen venit omnibus viribus ad principalis apicis abruptum . (piandam potcstatis 
5 inniensae vertigincm sub corona paticl)atur nec sustincbat domiiuis csse, (lui non 
sustinuerat esse sub (b^mino. (bMiiquc rc(|uirc iii supradicto vitac prioris giafiam 4 
potentiam diuturnitatcm c(|uc div(M'so principatus paub) amplius (juam bimcnstris ori- 
ginem turbincm fincm: j)rot'ecto invcnics iioiuincm bcatiorcm j)rius fuissc (juam bea- 
tissimus nominaretur. igitur illc. cuius antcrius cpulac morcs, pecuniac pompae, litterae 

10 fasces, j)atrimonia patrocinia fiorebant, cuius ipsa sic dcniquc sj^atia vitae custodiel)antur, 
ut per horarum disposita clepsydras exj)licarcntur, is nuncuj^atus Augustus ac sul) liac 
specie Palatinis liminibus inclusus ante crepusculum ingcmuit, quod ad vota j)cr- 
venerat. cumquo mole curarum pristinae quietis tenei'e dimensum prohiberetur, vcitcris 
actutum rcgulae legibus renuntiavit atque perspexit pariter ire non posse ncgotium 

ir, principis et otium senatoris. nec fefellcrunt futura macrentem ; namquc cum cetcros .'> 
aulicos honores tranquillissime percurrissct, ipsam aulam turbulentissime rexit inter 
tumultus militum popularium focderatorum ; quod et exitus prodidit novus ccler acerbus, 
quem cruentavit Fortunae diu lenocinantis perfidus finis, quac virum ut scorpius ultima 
sui parte percussit. dicere solebat vir litteratus atque ob ingenii merita quaestorius, 

20 partium certe bonarum pars magna, Fulgentius ore se ex eius frequentcr audisse, cum 
perosus pondus impcrii vetcrem securitatem dcsideraret : 'felicem te, Damocles , qui 
non uno longius prandio rcgni nccessitatem toleravisti,' iste enim, ut legimus, Damocles 6 
provincia Sicuhis, urbe Syracusanus, familiaris tyranno Dionysio fuit. qui cum nimiis 
hiudibus bona patroni ut cetera sciHcet inexpertus efferrct: 'vis\ inquit Dionysius, 

2b 'hodie saltim in hac mensa bonis meis pariter ac malis uti?' 'Iibenter\ inquit. tunc 
ille confestim Laetum clientem quamquam et attonitum plebeio tegmine erepto muricis 
Tyi'ii seu Tarentini conchyliato ditat indutu et renidentem gemmis margaritisque 
aureo lecto sericatoque toreumati imponit. cumque pransuro Sardanapallicum in 7 
morem panis daretur e Leontina segete confectus, insuper dapes cultae ferculis cul- 

30 tioribus apponerentur, spumarent Falerno gemmae capaces inque crystallis calerent 
unguenta glacialibus, hinc suffita cinuamo ac ture cenatio spargeret peregrinos naribus 



1 secutorum MTFP, sequutorum L peculiaris est (est inchixit F"^) iste tuus (tuus s. /. 

add. F-) F nobis (Jocumento s. l. add. F- post nobis leg. acl isto in L, ad ista add. s. l. J/* 

c in 

2 quamquse corv. in quamque C- patritiam M- 3 cesserat L expletus F'^ T- 4 virib; 

is 
(b; in ras. 31^) M ad LMCFP, sub C principale C apice F^ quendam M, qndam TF, quedam P 

f) immensae MP paciebatur C 6 e.r sustinuerat in fine vers. erat add. C^ 7 potenciam C 

In mstris C 8 profecto s. l. add. T- fuisse prius T 9 ille s. l. add. C" 10 faces F 

s 
spacia C 11 orarum C disposita T^, dispositas MCFP clepsidras MTCFP 12 liminibus 

(li corr. ex lu 3/*) M 14 renunciavit MC negocium C If) ocium C nanque M IG tran- 

quillisime (e in ras. 31^) 31 18 ut scorpius s. /. add. T"^ scorpios L 19 sui ultima C 

20 fulgencius C frequenter LMCFP, sepe T 21 j^ost te add. ait T- 22 necessitate* corr. 

ex necessitates P^ damodes provintia F 23 siracusanus 31TCFP dionisio tiranno T 

is i 

tiranno M dionisio 3ITCFP nimi corr. ex nim' T^ nimis F^ 24 dionisius 3ITCF 25 bodie 

dionysius L bodie s. l. add. T- ac malis pariter F inquid C, inquam L 26 quanquam X 

tecmine L 27 tirii 3IC tarentinini F concbiliato MCF renitentem F 28 tboremati F 

29 ciiltoribus jP 30 cristuUis TFP, cbristallis C. cbrystallis 3/ 31 ungentaXrC giatialibus F 

buc L tbure MTCFP 



38 SIDOXII ErLsTULAUUM LIBER II, 13 § 7 — 14 § 2. 

odtn-es et madeseentes nardo capillos cireunifusa florum serta siccarent , coepit supra 
tergum sic recunibentis repente vibrari mucro destrictus e lacunaribus, qui videbatur 
in iugulum purpurari iain iamque ruiturus: nam filo cquinae saetae ligatus et ita pon- 
dere minax ut acumine guhim formidolosi Tantaleo frenabat exemplo, ne cibi ingressi 
S per ora per vulnera exirent. unde post mixtas fietibus prcces atque multimoda sus- 5 
piria vix absolutus emicatimquc prosiliens ilUi rcfugit celeritate divitias deliciasque 
rcgales. qua solent appeti, rcductus ad desideria mediocrium timore summorum et 
satis cavens. ne beatum ultra diceret duccretquc qui saeptus armis ac satellitibus et 
per lioc raptis incubans opibus ferro pressus premeret aurum. quapropter ad statum 
huiusmodi, domine frater. nescio an constet tenderc beatos, patet certe miseros per- lo 
venire. vale. 



XIV. 

SIDONIUS MAURUSIO SUO SALUTEM. 

1 AuDio industriae tuae votisque communibus uberiore proventu, quam minabatur 
sterilis annus , respondere vindemiam. unde et in pago Yialoscensi , qui Martialis 
aetate citeriore vocitatus est propter liiberna legionum lulianarum, suspicor diuturnius i5 
tc moraturum : quo loci tibi cum ferax vinea est , tum praetcr ipsam praedium raagno 
non minus domino. quod te tuosque plurifaria frugum mansionumque dote remoretur. 

2 ilicct si horrcis apothecisque seu penu impleta destinas illic usque ad adventum hirun- 
dineum vel ciconinum lani Numacque ninguidos menses in otio fuliginoso sive tunicata 
quiete transmittere , nobis quoque parum in oppido fructuosae protinus amputabuntur 20 
causae morarum, ut, dum ipse nimirum frueris rure, nos te fruamur, quibus, ut reco- 
gnoscis, non magis cordi est aut vohiptati agcr cum reditibus amplis, quam vicinus 
aequahs cum bonis moribus. vale. 



1 anfe circumfusa ^617. & m L 2 vibrare F districtus 31TCFP lucanaribus C 3 filio 

a i leo 

{j)08t. i eras. C^) C 4 ut s. l. add. W^ culmine F'^ tantalio i)/', tantalio FP cybi F 

5 exirent per vulnera C p' 7"^ 6 divicias CP delitias F 7 regales (a et post. e 

in rag. 31^) 31 appeti (i hi ras. 31^) 31 8 diceret ultra F 10 an s. l. add. T^ con- 

staret C 11 vale om. F 13 votisque L31TFP , et votis C minatur i*' 14 sterilis 

minabatur T violoscensi T marcialis 31C 15 citeriore L3ICFP , supiori T te diu- 

i ci ipsa 

turnius T 16 loco 31^ , loco CFP praeterea ipsu [corr. in praeter •■.= •-? ipsii 31^, in praeterea 

ipsu T^) 31 TC, praeter ipsu in ras. P^ praesidium T^ 18 poenu F destinans (post. n eras. C^, 

eccjncnrit F^) CF, distinas L hirundineum om. Lj3I, add. in marcj. 31 ^, liyrundineum F 19 ul s. /. 

add. 3n ianinumque T numaeque (nu in ras. 31^) 31 21 frueris {prior. r in ras. P^) P 

nos in ras. P' 22 agger (lyost. g eras. C-) C 23 vale om. F C. SOLLII. APOLLINARIS. 

LIBER. SECVNDYS. EXPLICIT. INCIPIT. LIBER. TERTIYS. partim rubro partim nigro atram. subscr. in L, 

G SOLLII APOLLIXAIilS LIB .II. EXPLICIT. INCIPIT LIB .Ul. 3f, S. LIB. EXPLICIT. INCIPIT 

TERCI' T, GAI. SOLLII. APOLLINARIS. MODESTI. SIDONII LIBER .II. EXPL. INCIP .III. subscr. rubri- 

cator in C, Sidon eplarum lib Scds explicit. Incipit tercius subscr. rubr. in F, LIBER SECVNDVS FINIT. 

INCTPIT. III. P 



GAI SOLLll 

APOLLINARIS SIDONII 
EPISTULARUM 

LIBER TERTIUS. 



SIDONIUS AVITO SUO SALUTEM. 

JMuLTis quidem vinculis caritatis ab incunte pucritia quicquid venimus in iuvcn- 1 
tutem gratiae sese mutuae cura noxuerat. primuni. quia matribus nostris summa 
sanguinis iuncti necessitudo : dein. quod ipsi isdem tcmporibus nati magistris usi, artibus 

5 instituti lusibus otiati, principibus evecti stipendiis perfuncti sumus: et, quod est ad ami- 
citias ampliandas his validius efficaciusque, in singulis quibusque personis vel expetendis 
aequalitervel cavendis iudicii parilitate certavimus. propterquac omnia praeter conscien- 2 
tiam, quae interius tibi longe praestantior eminentiorque, multum voluntates nostras copu- 
laverat decursarum forinsecus actionum similitudo. sed, quod fatendum est, diu erectis 

10 utrimque amoris machinis ipse culmina pretiosa posuisti ecclesiam Arverni municipioli, 
cui praepositus, etsi inmerito, videor, peropportuna oblatione locupletando; cuius 
possessioni plurimum contulisti Cuticiacensis praedii suburbanitate, non minus nostrae 
professionis fraternitatem loci proximitate dignatus ditare quam reditu. et licet soro- 3 
riae hereditatis duo consortes esse videamini . exemplo tamen fidoi tuae superstes 

15 germana commota est ad boni operis imitationem. itaque tibi caelitus iure redhibetur 
tui facti meritum. alieni incitamentum. quo fit. ut reperiare dignissimus, quera divi- 
nitas inusitato successuum genere sublimct. quae tamen nec diu distulit rcligiosam 
devotionem centuplicatis opulentare muneribus quaeque. ut confidimus. nihilo segnius 
caelestia largietur. cum terrena iani solverit. Nicetiana namque. si nescis, hereditas 



cia 
1 salutem om. F 2 . ultis C karitatis C puericia CF, pueri M^ 3 cura (a inras.M^)M 

ci 
4 hisdem LTF 5 ociati CF et in ras. M^ amicicias C, amicias F- 6 efficatiusque MF 

8 praestancior emineuciorque C, praestautiorem inventiorq ; L 9 multitudo L 10 utrinque {corr. ex 

utrimque P-) J/-FP, utrique (i corr. in i T-) T preciosa ifCF municipioli (li eras. C^) C 11 imme- 

rito MTFP peroportuna LMTCFF oblacione C 13 loci ^pximitate s. l. add. T- 14 tamen LMTFP, 

& non C \h ab omi F operis om. C imitacionem C, imitatione F redibetur MCFP 16 rep- 

periare L 17 successionum MCFP, 1 soru \ suu s. l. add. M- 18 devocionem C uicLilo MCF 

19 niceciana CF" nanque M, namque (nam ia ras. P^) P 



40 SIDONII EPISTULARUM 

4 Cuticiaci siipernum prctium fuit. quod restat exposcimus , ut sicut ccclesiae nostrac 
ita etiam civitatis acque tibi sit cura communis, quae cum olim, tum dcbcbit ex hoc 
praecipue tempore ad tuum patrocinium vel ob tuum patrimonium pertinere. quod 
cuius meriti esse possit. quippe si vcstra crebro illud praescntia invisat, vel Gothis 
crcdite. qui saepenumcro etiam Septimaniam suam fastidiunt vel refundunt, modo ■> 

5 invidiosi huius anguli etiam dcsolata proprictate potiantur. scd fas est pracsulc deo 
vobis inter eos et rempublicam mediis animo quictiora concipere, quia, etsi illi vete- 
rum tinium limitibus efltractis omni vcl virtutc vel molc possessionis turbidac metas 
in Rhodanum Ligerimque proterminant, vcstra tamcu auctoritas pro dignitate sen- 
tentiae sic partem utramque moderabitur, ut et nostra discat quid debeat negare, cum lo 
petitur. et poscere adversa desinat, cum negatur. vale. 

II. 
SIDONIUS CONSTANTIO SUO SALUTEM. 

1 ISALrTAT populus Arvcmus , cuius parva tuguria magnus hospes implesti , non 
ambitiosus comitatu sed ambiendus affcctu. deus bonc, quod gaudium fuit laboriosis, 
cum tu sanctum pcdem semirutis moenibus intulisti! quam tu ab omni ordinc sexu is 
aetate stipatissimus ambicbarel quac salsi crga singulos libra scrmonisl quani te 
bhindum pueri. comem iuvenes, gravem senes metiebanturl quas tu hicrimas ut 
parens onmium super aedes incendio prorutas et domicilia semiusta fudisti I quantum 
doluisti campos sepultos ossibus inscpultis I quac tua deinccps exhortatio, quae repa- 

2 rationem suadentis animositasl his adicitur, quod, cum invcneris civitatem non minus 20 
civica simultate quam barbarica incursione vacuatam, pacem omnibus suadens caritatem 
illis, illos patriae reddidisti. quibus tuo monitu non minus in unum consilium quam 

in unum oppidum revertentibus muri tibi debent plebem reductam, plcbs reducta con- 
cordiam. quocirca satis te toti suum, satis se toti tuos aestimant; et, quae gloria tua 

3 maxima est. minime falluntur. obversatur etenim per dies mentibus singulorum, quod 25 
pcrsona actatc gravis infirmitate fragilis, nobilitate sublimis religione venerabilis solius 
dilectionis obtentu abrupisti tot repagula, tot obiectas veniendi difficultates, itinerum vide- 
licet longitudinem brevitatem dierum, nivium copiam penuriam pabulorum, latitudines 
solitudinum angustias mansionum, viarum voragincs aut uniore imbrium putres aut frigo- 
rum siccitate tribulosas, ad hoc aut aggeres saxis asperos aut fluvios gelu lubricos aut 30 
colles asccnsu salebrosos aut valles lapsuum assiduitate f derasas; per quae omnia 
incommoda, quia non privatum commodum requirebas , amorem publicum rettulisti. 



1 cuticiani F, cuticiacini (ni eras. P') P precium 31CF 2 sit tibi T tum om. F 

3 vel ob tuum m ras. P^, vel obtutum L 4 crebro vestra T praeseucia C tuam AI^, 

tuam L vel ovi. C 6 desoluta s. l. add. T^ pociantur C 7 quiora T coucipere in 

ras. P^, repetere Parisinus 2782 9 rodanmn CF ligeremque {corr. in ligerimque ilf^) L3I vestra 

in ras. P^ sentenciae C 10 anie nostra expunxit illa T^ 11 adversa poscere T definiat C 

vale om. F 12 salutem om. F 13 j^ost salutat leg. te in TF et s. l. in C^ ospes C 14 abicios' M 

et in marrj. 1 ambit' add. M^, abit' T, \ abitios' s. l. add. T- 15 semirutis (r corr. ex t F^) F omni s. l. 

add. P' 16 salsi corr. ex falsi P^ 18 proruptas F siraiiusta F 19 deincebs C exhortacio C 

20 suadens F adititur F 21 1 vacuata vastata T 23 optimum F 24 satis te toti suum om. C 

se LMTCP, te F 25 obversatur practer ob in ras. P^, observatur C etenim s. l. add. T- 27 dileccionis C 
optentu M 29 humore MTCF et praeter hum in ras. P* putes C^ 30 aspersos {post. s expwnxit C") CF 
31 salebros C labsuum L au ruderatas V taediosas Wilamoioitzius 32 qui F retulisti MTCFP 



LIIJKI! III, 1 i< 4 — 3t|4. .\\ 

quod rcstafc, doum pi-ccaniur, ut aovi niotis socundurn vota proniotis honoruni aniicitias 4 
indctcssini oxpotas capias rcfcras sc(}uaturquo tc affcctio, quaiii rclinquis. ct initiatao 
por to ubicmnquo gratiac longuni tibi rodliibcantur quani fundanionta tain cuiniina. valo. 



III. 
SIDONIUS ECDICIO SUO SALUTEM. 

5 !^i quando, nunc niaxunic Arvornis nuMs dcsidcraris, quibus diloctio tui iinuiaiic I 

dominatur, ct quidem multiplicibus cx causis : prinuun (piod summas in affcctu partos 
iurc sibi usurpat tcrra (|uao genuit: dcin quod sacculo tuo solus fcrme mortaliuni cs, 
qui patriao non minus dosidcrii nasciturus quam gaudii natus fcccris ; astipulantur 
assertis matcrni quondam puerporii tempora, (|uae proficicnte concoptu concordantibus 

10 civium votis numcrabantur, omitto illa communia quidcm scd quae non mediocria 2 
caritatis incitamenta sunt, istius tibi rcptatas caespitis g-lacbas. praeterco quod haoc 
primum gramina inccssu, flumina natatu, venatu nemora fregisti. omitto quod hic 
primum tibi pila pyrgus, accipiter canis, equus arcus ludo fuere. mitto istic ob gratiam 
pueritiae tuae undiquo gentium confluxisse studia littcrarum tuacquo personao quondam 

i.^i dobitum, quod sermonis Ccltici squamam depositura nobilitas nunc oratorio stilo, nunc 
etiam Camenalibus modis imbuebatur. illud in to aflfectum principaliter universitatis 3 
accendit, quod quos olim Latinos fieri exegeras barbaros dcinceps esse vetuisti. non 
onim potest umquam civicis pectoribus elabi, quem te quantumquc nuper omnis actas 
ordo sexus e semirutis murorum aggeribus conspicabantur, cum interiectis aequoribus 

•-''^ in adversum porambulatis et vix duodeviginti equitum sodalitate comitatus aliquot 
milia Gothorum non rainus die quam campo medio, quod difficile sit posteritas crcdi- 
tura, transisti. ad nominis tui rumorom personaeque conspectum exercitum exercita- 4 
tissimum stupor obruit ita, ut prae admiratione nescirent ducos partis inimicae, quam 
se multi quamque te pauci comitarentur. subducta est tota protinus acies in supor- 

25 cilium collis abrupti, quae cum prius applicata osset oppugnationi , te viso non cst 
explicata congressui. intcrea tu caesis quibusque optimis, quos novissimos agmini 
non ignavia sed audacia focorat, nullis tuorum ccrtamino ox tanto desideratis solus 
planitie quam patertissima potiebare, cum tibi non daret t^t pugna socios, quot solet 



1 secdm (e eras. P"-) F votu T amicicias CF 2 intlefessi' F, indefessisime T aequatur- 

que L affeccio C iniciatae MC 3 redibeantur MTCFP vale om. F 4 HECDICIO TC, 

hfjcdicio M, hec dictio F, h^cdictio P salutem om. F 5 maxime MTCFP desideratis (t corr. in r F^) F 

inmane C 8 adstipulantur C 9 quondam m ras. P^ 11 iustius LT, l isti' acld. in mar;j. T- 

reptatas iwaeter rept m ras. BI^, »reptatas (c ut v. eras. C") C cespitis in ras. P^ glehas (a in ras. J/M 31 

12 ante flumina rubr. querit induxlt in F 13 tihi primura T ])irgus F equs T 14 i)ue- 

..... C )11 

riciae MC tuae praeter t in ras. L^ geucium C, gentium praeter ge in ras. P' flu.xisse T^ 

15 ante celtici lerj. gallici in P celiti C scamam P 16 in te iUud C 17 exseggeras i^^ 

esse deinceps F deincebs C 18 civib' T, civicis add. in marg. T- ante aetas leg. & in C 

19 cquspicabatur MCFP 20 soliditate C 22 transisti (isti in ras. P^) P exercitatissimum exer- 

citum stupor C, stupor exercitum exercitatissimum P 23 admiratione (d in ras. P^) P, ammiratione LJ/T 

24 quamque (e in ras. L^) L comittarentur C 2o abruti C^ oppugnatioiu (oppu m- 

ras. P^) P 26 explicata est F obtimis M novissimus L 27 audatia MC nullis corr. ex 

nuUus P\ nulli L, nullo T toto F desiderato T 28 planitiae L, planicie (e corr. ex ^ C^) MC 

potiabare F sotios F 

SlDONlUS. " 



42 SIDONII EPISTULARUM 

5 mcnsa oonvivas. liine iam pci" otium in iirbcm rcduci quid tibi obviam procosscrit offi- 
ciorum plausuiim. tictuum gaudiorum magis tcmptant vota conicere quam verba rcscrare. 
siquidem cernere erat refertis capacissimae domus atriis illam ipsani fclicissimam stipati 
reditus tui ovationem, dum alii osculis pulverem tuum rapiunt, alii sanguine ac spumis 
pinguia frena suscipiunt, alii sellarum cquestrium niadcfacta sudoribus fulcra resupinant, ?. 
alii de conoavo tibi cassidis cxituro flexiliuin lamminarum vincla diffibulant, alii explican- 
dis ocrcarum nexibus implicantur, alii liebctatorum caede gladiorum latera dentata per- 
numerant. alii caesim atquc punctim foraminatos circulos loricarum digitis livesccntibus 

6 mctiuntur. hio lioet multi complexibus tuorum tripudiantes adhaercscerent, in te maximus 
tamcn laetitiac popularis impctus congercbatur : tandemque in turbam inermem quidem lo 
vencras scd dc qua tc nec armatus evolveres; ferebasque nimirum eleganter ineptias 
gratulantum et, dum inruentum tumultuoso diriperis amplexu, eo condicionis accesseras 
piissimus publici amoris interprcs, ut necesse esset illi uberiorem referre te gratiam. 

7 qui tibi liberiorem fecisset iniuriam. taceo deinceps collegissc te privatis viribus 
publici exercitus speciem parvis extrinsecus maiorum opibus adiutum et infrencs is 
hostium ante discursus castigatis cohercuisse populatibus. tacco te aliquot super- 
ventibus cuneos mactasse turmales e numero tuorum vix binis ternisve post proelium 
dcsideratis et tantum cahimitatis adversae parti inopinatis certaminibus inflictum, ut 
occulcrc caesorum numerositatem consilio deformiore meditarcntur. siquidem quos 
humari nox succincta proliibuerat decervicatis liquerc cadaveribus , tamquam minoris i.'i' 

S indicii foret qucm nollcs agnosoi crinitum dimisissc truncatum. qui postquam lucc 
revohita intellcxerunt furtum ruinae suac crudcli vilitate patuisse, tum dcmum palam 
officiis cxequialibus occupabantur. non magis cladem fraude quam fraudcm festinatione 
cchmtes ; sic tamen, quod ncc ossa tumultuarii cacspitis mole tumuhibant, quibus nec 
elutis vestimenta nec vestitis sepulchra tribuebant, iuste sic mortuis talia iusta solventes. 25 
iaoebant corpora undique locorum plaustris convecta rorantibus, quae, quoniam per- 
culsis indesinenter incumberes, raptim succensis conclusa domiciliis culminum supcr- 

9 labentum rogalibus fragmentis funerabantur. sed quid ego istaec iusto plusculum 
garrio. qui laborum tuoram non ex asse historiam texere sed pro parte memoriam 
faccre prae; umpsi, quo magis crederes votis tuorum, quorum expectationi aegresccnti 30 
nuUa salubrius ociusque quam tui adventus remedia medicabuntur? igitur, si quid 
nostratium precatibus adquiescis , actutum in patriam rcceptui canere festina et assi- 
duitatem tuam periculosae regum familiaritati celer exime , quorum consuetudinem 



1 convivas LMTCP, psonas F urbe C processerit obviam C 2 temtant L 3 ecer- 

uere (e eras. C^) C 5 fulcbraXjT 6 concavis jP lacrimarmn vincula i^ 7 ebetatormn Ci^ 

^betatorum J/P latera (era in ras. P^) P 8 liviscentibus i/ 10 leticiae Ci^ tandem (oni. que) i^ 

iuhermem (h eras. 31-) 31 11 nimium C 12 irruentum il/TCi^P diriperis T conditionis 31TCFP 

accessura.s T 14 taceo usque ad 28 funerabantur om. LT deincebs C 15 infrenes Buecheler, 

inferiores J/Ci^P 16 decursus (e corr. in\s F^) F coercuisse P ^, coercuisse C ITexP terciisq;.C 

18 parti Jlohrius, partis 3ICFP contaminibus C 19 oculere C deformosiore 3IFP 20 licere (c corr. 

in q F^) F 21 quem noUes scripsi, quam villis CFP , qua (a in ras. M-) villis 31 dunississe 31 

i 
22 vilitate P' 23 frudem 31 24 more F 25 sepulcra C 26 palustris corr. in 

plaustris F^ 27 superlabeutium 3IF 28 quid L3ICFP , cm- P istec CP, ista haec 3ITF 

u 
iustoto / pl * usculum {unam litt. eras. P^) P, plusculo T^ 29 historiam texere praeter xere inras.P^ 

30 praesumsi L expectacioni C 31 otiusque 3ICF igitur in ras. P' 32 nostratum F 

33 familiaritate F eximie F 



TilBRR ril. :5 Sf) — -) ?;•■{. 43 

expertissimus quisque Hammarum naturae bcne eoniparat, <|uae sifut paululuni a s(» 
remota inluminant, ita satis sihi adniota coniburunt. vale. 



IV. 

STDONTUS FETJCT SIK) SATJITEM. 

(jTo/.OLAS nation(^ Judaeus, eliens culniinis tui. cuius niilii (pnxpie esset persona 1 
'• eordi, si non essot secta despectui, dofert litt(n'as meas, quas i^randiter anxius exaravi. 
oppidum siquidom nostrum quasi quandam sui limitiA obicom circumfusarum iu)i)is 
gentium arma terrificant. sic aomulorum sibi in medio positi lacrimabilis praoda 
populorum , suspecti T»urgundionibus, proximi Gotliis, nec impugnantum ira nec pro- 
pugnantum caromus invidia, sod istinc alias. interea, si vel penes vos recta sunt. 2 
ii' bene est. noquo onim huiusmodi poctore sumus, ut, licet apertis ipsi poenis propter 
criminum occulta plectamur. non agi prospero vel ul)icumque velinnis. nam certuni 
cst non minus vitiorum quam hostium (!sse captivum . (jui non etiam inter mala tem- 
pora bona vota servavorit. vale. 



SIDONIUS HYPATIO SUO SALUTEM. 

1'^ Oi vir spectabilis morumque vostrorum suspoctor admiratorque Donidius solam 1 

rationem domesticae utilitatis habuisset, satis abundequo sufficeret fides vestra com- 
modis suis, etsi nullus intercossor accederet. sed amoro meo ductus est, ut quod 
ipse por se impetraverat me facoret postulare. itaquo nunc honori vestro hic (|Uo- 
que cumulus accrescit, quod duo efficimu'* debitores, cum tamen unus e nobis bene- 

^o ficium consoquatur. Eborolaconsis pracdii etiam ante barbaros desolatam medietatcm. 2 
quae domus patriciae iura modo respieit, suffragio vestro iuri suo optat adiungi. 
neque ad hanc nundinationem stimulo cupiditatis scd respectu avitac rccordationis 
adducitur. siquidcm fundi istius integritas familiae suae dominium usque in obitum 
vitrici nuper vita decedentis aspcxit; nunc autcm vir alieni non appotcns, sui parcus 

25 possessionis antiquae a se alienatae non tam damno angitur quam pudore; quam ut 
rcdimere conetur, non avaritiae vitio sed verecundiae necessitate compellitur. tribuere 3 
dignare votis suis, precibus meis, moribus tuis, ut ad soliditatom ruris istius tc patro- 
cinante perveniat, cui rera parentum sibique non solum notam vorum etiam intor 
lactantis infantiae rudimenta reptatam sicut recepissc parum fructuosum, sic non cme- 



1 expertissimusi^go, spectatissimusLJ/rCFP nature s. l. add. T"^ 2 illuminant MTCFP ammota L 

vale om. F 3 felicio F salutem om. F 4 miclii C ;") dispectui L gravitcr T G quendam MTCFP 

sui limitis in marg. add. T- 8 proximis (s eran. M^) M inpugnautum C poenas (a corr. 

uos 
in e P^) P suos T- 10 enim om. T ipsi apertis T 11 occulta criminum F 

veliinus (1 in ras. P*, i corr. iit v. ex u Ji^) MP, vellimus L 12 viciorum C 13 vale om. F 

14 totam ep. V om. T inscriptionem uno rersu voc. om. L, sidon ypatio suo sal add. in marcj. 

iit V. J/i hipatio F, ypatio P salutem om. F 15 ammirator LJf 1<3 habundeque 

(h era.9. M^) MCF 17 etsi LMCP, si F 18 huic F» 23 istius .<icripsi, ipsius LMCFP 

dnm C 25 antiq; CF dampno CF 2(j avariciae J/ vicio MC post tribucre 7 litt. eras. P^ 

27 su(3is F^ patrocinnantc F 28 sihi [om. que) F aetiam C 29 recipisse /. 

6* 



44 STDONII EPISTULARUM 

ruisse nimis \idetur ignavum. ego vero tantum obstringar indultis, ac si meae pro- 
ficiat peculiariter proprietati quicquid meus aetate frater professione filius , loco civis 
fide amicus acceperit. vnle. 

VI. 
SIDONIUS EUTROPIO SUO SALUTEM. 

1 fei veteris commilitii, si deinceps innovatae per dies gratiae bene in praesentia- o 
rum fides vestra reminiscitur , profecto intellegitis ut vos ad dignitatum sic nos ad 
desideriorum culmina ascendere. ita namque fascibus vestris gratamur onines, ut 
erectam per illos non magis vestram domum quam nostram amicitiam censeamus. 
testis est ille tractatus, in quo exbortationis meae non minimum incitamenta valuerunt- 

2 quibus vix potuistis adduci, ut praefecturam philosophiae iungeretis, cum vos con- lo 
sectanei vestri Plotini dogmatibus inliaercntes ad profundum intempestivae quietis 
otium Platonicorum palaestra rapuisset, cuius disciplinae tunc fore adstruxi liberam 
professionem, cuni nil familiae debuisses. porro autem desidiae vicinior putabatur 
contemptus ille militiae, ad quam iactitant lividi bonarum partium viros non posse 

3 potius quam nolle conscendere. igitur, quod loco primore fieri par est, agimus gratias is 
uberes Christo, qui statum celsitudinis tuae ut hactenus parentum nobilitate decorabat, 
ita iam nunc titulorum parilitate fastigat: simul et animorum spebus erectis fas est 
de cetero sperare meliora. certe creber provincialium sermo est: annum bonum de 
magnis non tam fructibus quam potestatibus existimandum. qua de re vestrum est, 
domine maior, exspectationem nostram competentibus dispositionibus munerari. nam 20 
memor originis tuae nobilium sibi persuasit universitas, quamdiu nos Sabini familia 
rexerit, Sabiniani familiam non timendam. vale. 



YII. 

SIDONIUS FELICI SUO SALUTEM. 

-LoxGUM a b*tteris temperatis. igitur utrique nostrum mos suus agitur : ego garrio, 
vos tacetis. unde etiam, vir ad reliqua fidei officia insignis, genus reor esse virtutis 25 
tanto te otio non posse lassari. ecquid uumquam nec respectu movebere familiaritatis 
antiquae, ut tandem a continuandi silentii proposito pedem referas? aut nescis, quia 
garrulo non respondere convicium est? tu retices vel bybliothecarum medius vel 



1 obstrigar L 2 quidquid F :^ vale oin. F 4 totam ep. VI om. T inscrijHionem 

uno versu vac. ovi. L salutem om. F 5 conimilicii MF deinceljs C coinnovate F^ prae- 

senciarum C (j intelligitis MCFP 7 nanque M 8 amiciciam CF i* exortacionis C 

c t s& 

10 vix (ix in ras. P^) P pliilosofie F consentanei F'^ 12 astruxi MCFP 13 debuisses 31^, 

debuisset CF 14 contemtus L miliciae MCF 15 fierri {alt. r eras. C^) C 17 lam L31FP, 

er 
^tiam C speebus F 18 creb C^ provintialium F 20 expectationem MFP, expectacionem C 

numerari CF 21 quandiu M tamilia rexerit sabiniani om. G 22 rexerit in ras. P * ante 

timendam ley. ee in C vale om. F 23 totam ep. Vll om. T inscriptionem uno versu vac. om. LF 

24 . ongum F 26 et quid i^, ^cquid P, Aecquid C, li^cquid {corr. in ecquidilf-) 31, rar. leci. s. l. add. 

eras. M- uumquam nec scripsi, uuquam ne* (unam litt. eras. P'^) P, numquamne iJ/C, nuquam {o?h. ue) i^ 

27 antiq; {corr. in antiqu^ P') id taudem P continuati MCFP, 1 contiimandi nielius add. s. I. M^ 

28 non s. I. add. F"^ eonvitium MF bibiiotliecarum MC, bibliotecanim F. bi))liotliocbarum P 



LTREE III, 5 § 3 — 8 § 2. 45 

togarum et a me officium paupertini sermonis expectas, cui scribendi, si bene per- 
spicis, magis est facilitas quam facultas, certo vel mctus nostor matoriam stilo tuo 2 
faciat, mementoque viatorum manus gravare chartis, quatenus amicorum cura rolovotur. 
et indicare festina, si quani praevio deo quacstor Licinianus trepidationi mutuao 
:, ianuam securitatis apcrucrit. persona siquidem est. ut perhibcnt, magna expectationo 
maior advcntu, rcLatu sublimis inspectione sublimior, ct ob omnia felicitatis naturacquo 
dona monstrabilis. summa censura, par comitas et prudentia fidesque misso mittenti- :i 
que conveniens; nihil affectatum simulatuinque pondoriquc sermonum vora potius 
sevoritas quam sevcritatis imitatio ; et noc, ut pkirimi, qui cuni credita diffidontcr 

1(1 allogant, volunt vidcri egisse [se] cautius, sed neque ex illo, ut ferunt, numero , qui 
secreta dirigentum principum venditantes ambiunt a barbaris bene agi cum legato 
potius quam cum legatione. liunc nobis morum viri tenorem secundus rumor invexit. 1 
mandate perniciter, si vero dicta conquadrant, ut tantisper a porvigili statione rospi- 
rent quos a muralibus excubiis non dics ninguidus, non nox inhmis et turbida receptui 

ib cancre persuadcnt; quia, etsi barbarus in hiberna concedat, magc difforunt (juani 
relinquunt semel radicatam corda formidinem. })alpate nos prosperis, (|uia nostra non 
tam procul est a vobis causa quam patria. valo. 



VIII. 

SIDONIITS EUCHERIO SUO SALUTEM. 

Veneror antiquos. non tamen ita, ut utique aequaevorum meorum virtutes aut 1 
20 merita postponam. neque si Romana respublica in haec miseriarum extrema defluxit. 
ut studiosos sui numquam remuneretur, non idcirco Brutos Torquatosque non pariunt 
saecula mea. quorsum istaec, inquis ? de te mihi ad te sermo est, vir efficacissime, 
cui debet respublica quod supra dictis solutum Laudat historia. quapropter ignari 2 
rerum temeraria iudicia suspendant nec perseverent satis aut suspicere praeteritos aut 
25 despicere praesentes ; quandoquidem facile cLirescit rempublicam morari beneficia, 
vos mereri. quamquam mirandum granditer non sit, natione foederatorum non solum 
inciviliter Romanas vires administrante verum etiam fundamentaliter eruente si nobi- 
lium virorum militariumque et supra vel spem nostrae vel opinionem partis adversae 
bellicosorum non tam defuerunt facta quam praemia. vale. 



1 cuius MOFP si bene hi ras, P * 2 facultas m ras. M ' matlieriam (h in ras. P ') 3ICP 

3 loost mementoque 3 litt. eras. P^ cartbis L quatinus (i corr. in e C^) LCF reveletur C 

5 aperuit F exjjectacioni C 6 sullimis F dona naturaeque C naturaeq ; ••.■ ■■.■• (q; corr. 

ex quae P"^) P 7 & in ras. M- 8 nicbil MCF 10 se secbisi illoruni ferunt C 11 diri- 

gentium 3ICP 12 cu s. l. add. 31^ 14 illunis MCFP 16 relinquunt scripsi, relinquant LMC, 

reliquant P, relinquent F 17 est om. F vale om. F 18 totam ep. VIII om. T inscriptionem 

iino versu vac. om. L eucbirio F salutem om. F 19 utique Leo, qui LMCFP ut coae- 

que 
quaevorum Womverenns 20 republica C 21 iccirco F torquatos F^ 22 mea scla C 

ista baec MCFP micbi C vir s. l. add. F- 23 republica C quae post bistoria Ze//. <?i cod. 

Nanzii et cod. optimo Wouvjereni vide in praef. iguari corr. &>■ ignavi F^ 24 iuditia C pteritos 

inras.M^ 25 dispicere L aiite facile 7 liit. quarum extr. erant tis (an psentis?) ems. P' republica C 

morari [prior. r in ras. {corr. ex (}?) M"^) M, i morari s. l. add. M^, moderari C 26 quanquam {corr. 

ex quamquam P^) LMFP, quamq ; C f(jneratorum M, feneratorum CFP 27 amministrante LM 

eruente {prior. e corr. ex c, alt. in ras. P^) P 29 defuerint MCFP valeas C, om. F 



46 SIDOXII EPISTULARUM 

IX. 
SIDONIUS RIOTHAMO SUO SALUTEM. 

1 Oervatir iiostri consuetudo sernionis : namquc miscemus cum salutatione queri- 
moniam. non oninino huic rei studentes, ut stilus noster sit officiosus in titulis, asper 
in paginis, sed quod ea semper eveniunt, de quibus loci mei aut ordinis hominem 
constat inconcihari, si loquatur, peccare, si taceat. sed et ipsi sarcinam vestri pudoris '^ 
inspicimus. cuius haec semper verecundia fuit, ut pro culpis erubesceretis alienis. 

2 g-eruhis epistularum humilis obscurus despicabilisque etiam usque ad damnum inno- 
centis ignaviac mancipia sua Britannis clam sollicitantibus abducta deplorat. incertum 
mihi cst an sit certa causatio ; sed si inter coram positos aequanimiter obiecta 
discingitis. arbitror hunc laboriosum posse probare quod obicit, si tamen inter argutos ic 
armatos tumultuosos, virtute numero contubernio contumaces, poterit ex aequo et bono 
solus inermis, abiectus rusticus, peregrinus pauper audiri. vale. 

X. 

SIDOMUS TETRADIO SUO SALUTEM. 

1 JL LURiMUM laudis iuvenes nostri moribus suis applicant, quotiens de negotiorum 
meritis ambigentes ad peritorum consilia decurrunt. sicuti nunc vir clarissimus Theo- ^^ 
dorus. domi quidem nobilis, sed modestissimae conversationis opinione generosior, qui 
per htteras meas ad tuas litteras id est ad meracissiraum scientiae fontem laudabili 
aviditate proficiscitur, non modo reperturus illic ipse quod discat sed et forsitan rela- 

2 turus iude quod doceat. cui contra potentes factiososque, si vestra peritia non abun- 
danter opitularetur, prudentia consulta sufficeret. respondete, obsecramus, nisi vobis 20 
tamen utriusque nostrum sociae preces oneri fastidiove reputabuntur, iudicio suo, 
testimonio meo et substantiam causamque suppHcis fluctuantem medicabilis responsi 
salubritate fulcite. vale. 

XI. 

SIDONIUS SIMPLICIO SUO SALUTEM. 

1 JliTSi desiderium nostrum sinisteritas tanta comitatur, ut etiara nunc nostris ^^ 

invidearis obtutibus. non idcirco is es, virorum optime, de cuius nos moribus lateant 



1 inscrqjtiunem unn verm vac. om. L riotamo MTFP salutem om. F 2 nanque M , nam 

(pm. que) F salutacione C 4 qd expwnmt 7'- ante semper s. l. udd. q T- ante Iiominem 3 litf. 

, . ro 

eras. P' 5 m-i C (j eruljescetis T- 1 dispicabilisque L dampnum MCF 8 Ijrittanuis 

iprior. t eras. M-) M 9 miclii C corara in ras. P^ 10 discingetis Leo 11 potnerit T 

12 valeas C, om. F 13 inHcrlptionem uno versu vac. om. L Sidonius et suo salutem om. T 14 quoties 

n 
(c corr. in e 31'-) LJfTC, quocies P^ negociorum C post negotiorum ley. suor in T, fort. recte 

u 
15 decurrent 3/' vir om. MTCFP IG quidem om. F nobilis (s in ras. M'^) M 17 ante 

meas 5 litt. eras. P' litteras tnas transposuit P^, litteras tuas T 18 illic s-. /. add. T- 19 ante 

peritia 7 litt. (ut r. peritia) eras. P^ habundanter F 20 nobis F 21 sotic L^ iuditio CF 

22 et substantiam in marcj. add. T^ substanciam C suppliciis {a.lt. i eras.' C^) C 23 valcas C, om. F 

24 inscrlptionem uno versu rac. om. L salutem om. F 25 et (om. si) L ante nostruni 3 lilt. 

eras. P^ tanta sinisteritas C 2() oj)tntibus L iccirco F 



LIBER Tll, {){; 1 - l-> § I 47 

cclsa iiieinoratii. ita ('iiiicti nostrates idcmquc sunimatcs viri (>|»tini;iruni tv cxactissi- 
inarumque partium praestantissimum patrcmfamilias eonsoin» piiieconi^» prosc(|Uunlm\ 
ai^lstipulatur Iniic dv tc scntentiac bonorum vcl sic elcctus gcner vcl ctlucta sic lilia; 2 
in quorum copula tam felicem tibi eontroversiam vota pcpcrerunt. ut ambif,'as utrum 
iudicio an institutionc supcraveris. sed tamcn liiiic vcl nuixume, parcntcs ambo 
vencrabiles, este sccuri: idcirco cctcros vincitis. quod vos filii transicrunt. igitur dona 
vcnia litteras primas. quas ut nccdum mittcre desidia fucrat, ita vcreor nc sit misissc 
garrulitas. carcbit sane nostrum naevo b»quacitatis officium. si cxemplo rccursantis 
alloquii impudcntiam paginac praescntis absolvcris. vale. 



XII. 

10 SIDONirS SECI'N])() sro SALl TEM. 

Avi mci, proavi tui tumulum hcstcrno (pro dolor!) die paeiuj maiius pr<»raiia I 
tcmcravcrat; scd deus afFuit, nc nefas tantum pcrpetraretur. campus autcm ipse 
dudum rcfcrtus tam bustualibus favillis ([uiiin cadavcribus nullam iam diu scrobem 
rccipicbat: sed iain tellus bumatis quae supcrducitur rcdierat in pristinam distcnta 

1.1 planiticm pondere nivali seu diuturno imbrium tiuxu sidentibus acervis. (piae fuit 
causa. ut locum audcrcnt tamquam vacantcm corporum biiiuli nistris funebribiis 
impiare. quid plura? iam niger caespes ex viridi, iam supni anti(puim scpubdiruin 2 
glaebac rcccntes, cum forte pcrgens urbem ad Arvernam publicum scchis (! su])cr- 
cilio vicini collis aspexi nieque cquo effuso tam pcr acquata quam pcr abiupta jtro- 

20 ripiens et morae exiguac sic quoquc inpaticns, antequam pervcnircm , facinus audax 
praevio clamorc compescui. duni dubitant in crimine rcperti dilabcrcntur an starent, 
supcrvcni. confiteor crrorcm, supplicia captoruin difFerre non potui, sed supra senis 
nostri ipsum opertorium torsi latrones, qnantum sufficere posset superstitum curac, 
mortuorum sccuritati. ccterum nostro quod sacerdoti nil rescrvavi meac causac suae- J^ 

-'■'i que pcrsonac praescius, in commune consului. ne vel haec iusto clcmcntius vindi- 
caretur vel illa iusto scverius vindicaret. cui cum tamcn totum ordinem rci ut satis- 
faciens ex itinere mandassem , vir sanctus ct iustus iracundiac ineac dedit gloriam, 
cum nil amplius ego venia postularem, pronuntians more maiorum reos tantae temeri- 
tatis iure caesos videri. sed ne quid in posterum casibus liceat, quos ab exemplo 4 



1 j^ost ita lef/. te in T sumates C, sumantes F^ 2 imst praestantissimum leu. te in T palrein 

famii F prosecuntur F 3 astipulatur MTGFF erudita sic T, sic educata F 4 posL 

copula unam litt. eras. F' voto F 5 iuclitio C institucione C liic P maxime TCF 

n 
6 iccirco F vicitis M^ 7 quas corr. ex (|uae P^ dum (om. nec) mitere C fuerit C 8 nevo 

r 
(vo in ras. F^) loquacitatis (ci in ras. P^) P recusantis P\ rccursantis T, l recu add. in marrj. T- 

h 
9 valeas C, om. MP" 10 inscriptionem nno versu vac. om. L saluteni om. F 11 pro 7", proh Jf C 

prophana F 12 nephas F 13 hustualibus {alt. u eras. C-) C, bustialibus T sctobem (t corr. 

in r F^) F 14 iam scripsi, tamen LMTCFP 15 planiciem MC se L acervis praeter a 

obr 
in ras. P^ 16 tanquam LF , tam {om. quam) C funeribus C, funibus F^ 17 sepulcrum CF, 

sepulcrumP» 18 ad arvernam urljem F 19 abruta C proripiens i>r«eto- pro m ras. 31^ 

o 
20 sic qq; unpatiens |5mefer tiens m rfls. ili^ impatiens J/jPP 21 conpescui C 22 an«e superveni %. 

et in LCFP et in ras. in 3r superveni (su in ras. 31^) 31 23 possit L, posse C 24 nihil M, nl F 

25 clemencius vindicarentur {post. n induxit C") C 2G ordinem (1" eras. C^) C 28 pronuncians J/C 

maiore (ai eras. C ^) C 29 videri praeter vi def. in T 



48 SIDONII EPISTULARUM 

vitare debcmus , posco , ut actutum mc quoque absente tua cura sed mco sumptu 
resurgat in molem sparsa congeries, quam levigata pagina tegat. ego venerabili 
Gaudentio reliqui prctium lapidis operisque merccdcm. carmen hoc sane , quod con- 
sequetur, nocte proxima feci, non expolitum, credo, quod viae non parum intentus. 
quod peto ut tabulae, quantulumcumque est, celeriter indatur ; sed vide, ut vitium non r. 
faciat in marmore lapidicida; quod factum sive ab industria seu per incuriam mihi 
magis quam quadratario lividus lector adscribet. ego vero, si pio studio rogata cura- 
veris, sic agam gratias, quasi nil tibi quoquc laudis aut gloriae accedat, quem patruo 
tuo rcmoto solida praesentis officii sollicitudo mansisset pro gradu seminis. 

Seruni post patruos patremque carmen 

haud indignus avo ncpos dicavi, 

ne fors tcmpore postumo, viator, 

ignorans reverentiam sepulti 
5 tellurem tereres inaggeratam. 

praefcctus iacet hic Apollinaris 

post praetoria recta Galliarum 

maerentis patriac sinu rcceptus, 

consultissimus utilissimusque 
10 ruris militiae forique cultor, 

cxemploque aliis periculoso 

liber sub dominantibus tyrannis. 

haec scd maxima dignitas probatur, 

quod frontem cruce, membra fonte purgans 
15 primus de numcro patrum suorum 

sacris sacrilegis renuntiavit. 

hoc primum est decus, haec superba virtus, 

spc praecedere quos honore iungas 

quiquc hic sunt titulis pares parentes, 
20 hos illic meritis supcrvenire. 

Novi quidem auctoris nostri non respondere doctrinae epitaphii qualitatem, sed lo 
anima pcrita musicas non refutat inferias. tibi quoquc non decet tardum videri quod 
heres tertius quartusque depcndimus, cum tot annorum gyro voluto magnum Alexan- 
drum parentasse manibus Achillis ct lulium Caesarem Hectori ut suo iusta solvisse 
didicerimus. vale. 



1 vitare s. l. add. T"^ sumtu L .3 precium (cium m ras. P*) MCFP sequetur F 

4 crebro F 5 quautumcumque {pm. est) F celerit (t corr. in t C*) C vicium C 6 p in- 

dustria T 7 magis michi C quadratorio {corr. in quadratario 31^ P^) MTCFP ascribet il/CF 

et corr. ex ascriberet P^ , asscribet T curaveris rogata F 8 gre T, \ gle s. l. add. T- post 

patruo tuo quod lerj. vel me in LTCF, id est me in P, id -— me (id -j- in ras. 31-) in M delevi 
9 mansisset pro gradu seminis m ras. P^ post seminis le(j. vale in T carmini EPlTAl^IilVM APOLLI- 
NAIilS inscrijysit rubric. in C v. 1 carmen in ras. P* v. 2 nepus L v. 3 postume L, 

posthumo J/CFP v. 5 terres iy v. 10 iurisq; (I ruhr.) F^ miliciae il/ v. 12 tirannis Ci^, 

tyraunus (u corr. in i M^) 31 v. 13 sed s. l. add. F^ v. 14 menbra 31 purgat L v. 15 pa- 

rentum F v. 16 renunciavit 31C v. 17 decus in ras. P^ v. 18 spem (m eras. C-) C 

iunguas T^ v. 19 hic (c in ras. Jf ^) 31 10 epytaphii C 11 rufutat C debet T, fort. recte 

12 tercius CF giro 31CF 13 haectori L, h^ctori M 14 vale om, F 



Lim-;!; iii. \-2^\ - 1:1 §r,. 49 

XIII. 

SIDONIUS APOLLINARI SrO SALUTEM. 

IJnicf, probo f^uudeo iKliniror, qiiod oastitatis affcctu contuhoriiia i'u|:;is iinpudi- 1 
coruin , praesertim quibus nihil pensi. nihil sancti cst in appetendis garriendisque 
turpitudinibus quique quod verbis inverecundis anriuin publicarum rcvercntiam incestant, 

5 granditer sibi videntur facctiari. cuius vilitatis (^se sio-niferuin Gnatlioneni patriae 
nostrae vel maxumuni intellege. est cnini hic gurges de sutoribus {'abuhirum. de con- 2 
cinnatoribus criminum. dc sinistrarum opinionum duplicatoribus, loquax ipsc nec dicax 
ridiculusque nec hietus arrogansque nec constans curiosusque ncc pcrspicax atquc 
indeccntcr affectato lcpore plus rusticus : tempora praescntia colens. practcrita carpcns. 

10 futura fastidiens: beneficii, si rogaturus est. inportunus pctendi derogator negati, 
aemuhator accepti callidus reformandi, querulus flagitati garrulus restituti ; at si rogandus, 
simuhator parati dissimulator pctiti, venditor pracstiti publicator occulti . calumniator 
morati infitiator soluti : osor ieiuniorum. sectator epularum : hiudabilcm profcrens non li 
de bcne vivente sed de bene pasccnte sententiam : iiiter hacc tamen ipse avarissimus 

15 quemque non pascit tam panis bonus quam panis alienus, hoc solum comcdcns donii. 
si quid c raptis inter alaparum procellas praemisit obsoniis. sed nec est sane pracdi- 
cabilis viri in totum silendi frugalitas: ieiunat, quotiens non vocatur: scd sic quoquc 
levitate parasitica, si invitetur, excusans; si vitetur, explorans ; si excludatur. expro- 
brans; si admittatur, exultans: si verberetur, exspectans. cum discubucrit, fertur 1 

20 actutum, si tarde comedat, in rapinas; si cito saturetur, in lacrimas; si sitiat, in que- 
relas; si inebrietur, invomicas; si fatiget, in contumolias ; si fatigetur, infurias: faecu- 
lentiae omnino par cloacali, quae quo plus commota, plus fetida est. ita vivens paucis 
voluptati, nullis amori, omnibus risui, vesicarum ruptor fractorque feruharum, bibendi 
avidus, avidior detrahendi, rabido pariter ore spirans caenum, spumans vinum, loquens 

25 venenum, facit ainbigi putidior, temulentior an facinorosior existimetur. sed dicis : 5 
'animi probra vultus cohirat et deprecatur ineptias mentis qualitas corporis: elegans 
videlicet homo pervenustusque cuiusque sit spectabilis persona visentibus. enimvero 
ille sordidior est atque deformior cadavere rogali. quod facibus admotis semicombustum 
moxque sidente strue torrium devolutum reddere pyrae iam fastidiosus pollinctor exhorret. 

30 praeter hoc lumina gerit idem lumine carentia, quae Stygiae vice paludis volvunt 
lacrimas per tenebras. gerit ct aures iramanitate barrinas , quarum fistulam biforem 6 



1 inscriptionem uno versu vac. om. L post APOLLINAKi lcj. FILIU in T salutem om. F 

2 ammiror MGF 8 qb; corr. ui v. e.v. qd F"^ nichil bis MC , nl bis F 4 qui {om. que) F 

reverentiam praeier reve in ras. P * 5 faceciari F signiferunt L gnatonem JICFP, natonem T 6 niaxi- 

mum MTCFP intellige MlCFP 1 dupplicatoribu.s F 10 imp.jrtunus MTCFP 12 calumpuiator CF 

13 inficiatoriJiCi''. 14 pascente m ms. P^ 16 alparum F^ j,misit f.p corr. m p F») F pmisit 

obsoniis praeter misit ob in ras. M^ 17 sileudi scripsi, silenda LMTCFP quoties LM 18 exprobans J/- 

19 amittatur J/2, ammittatur iv expectans iIfCi<"P 20 sciat C querellas L, quirerelas (i corr. in e C\ 

alt. re eras. C) C 21 fagigetur {pr. g corr. in t P'^) F post furias, quod est in ras., rias eras. P ' 

22 omnino om. F faetida L, ftjtida C, fe&ida P 24 rapido (p corr. in h P^) P 25 ac /< 

existimetur (is in ras. P') P 26 vultus scripsi, vultu LMTCFP colorat LMTFP , decorat C 

ineptiam L, fort. recte 28 ille scripsi, illa L3ITCFP ammotis L 29 sidentes L pirae MCF 

fastidiosud (d corr. in s C'-) C, fastidios' add. in marg. C^ pollinctor {prior. I eras. C^) C, pollintor MP 

.30 haec TC ide corr. in idem P\ id est G stigie MCP, stige F' 31 barinnas F biforme F' 

7 

SlDONIUS. 



50 SIDONn EPISTULARUM 

pellis ulcerosa oireuinvenit saxeis nodis et tofosis umore verrucis per marginem 
curvum protuberantibus. portat et nasum, qui cum sit amplus in foraminibus et 
strictus in spina, sic patescit horrori , quod angustatur olfactui. praetendit os etiam 
labris plumbeum rictu ferinum , gingivis purulontum dentibus buxeum, quod spurcat 
frequenter exlialatus e concavo molarium conputrescentum mephiticus odor, quem 5 
supercumuUit esculenta ructatio de dapibus hesternis et redundantum sentina cenarum. 

7 promit et frontem, quae foedissimo gestu cutem plicat supercilia distendit. nutrit et 
barbam. quae iam senectute canescens fit tamen morbo nigra Syllano. tota deuique 
est misero facies ita pallida . veluti per horas umbris maestificata larvalibus. taceo 
reliquam sui molem vinctam podagra pinguedine sohitam. taceo cerebrum crebra lo 
vibice peraratum, quod paruni amplius tegi constat capillis quam cicatricibus. taceo 

S pro brevitate cervicis occipiti supinato scapuhirum adhaerere confinia. taceo , quia 
decidit honor umeris, dccor brachiis, robur hicertis. taceo chiragricas manus unctis 
cataphismatum pannis tamquam caestibiis involutas. taceo, quod alarum specubus hir- 
cosis atque acescentibus latera captiva vallatus nares circumsedentum ventilata duplicis lo 
Ampsancti peste funestat. taceo fractas pondere arvinae iacere mammas quasque 
foedum esset in pcctore virili vel prominere, has ut ubera materna cecidisse. taceo 
ventris inflexi penduhis casses parti genitalium. quia debili, bis pudendae turpibus rugis 

9 turpius praebere velamen. iam quid hic terguni spinamque commemorem? de cuius licet 
internodiorum fomitibus erumpens aream pectoris texat curvatura costarum, tota nihi- -o 
lominus haec ossium ramosa compago sub uno velut exundantis abdominis pelago 
latet. taceo kimborum corpulentiam cluniumque, cui crassitudini comparata censetur 
alviis exilis. taceo femur aridum ac pandum, genua vasta poplites delicatos, crura 
cornea vitreos talos, parvos digitos pedes grandes. cumque distortis horreat ita linia- 
mentis perque multiplicem pestilentiam exsanguis semivivusque nec portatus sedeat 25 

lOnec sustentatus incedat, verbis tamen est ille quam membris execrabilior, nam quam- 
quam pruritu hiborat sermonis inhonesti, tamen patronorum est praecipue cavendus 
arcanis, quorum est laudator in prosperis, delator in dubiis; et si ad occulta familiarium 
publicanda temporis ratio sollicitet, mox per hunc Spartacum quaecumque sunt clausa 



1 humore MTCFP 2 corvum L31, 1 curvum add. in marg. M^ , curruum F^, corium TCP 

amplius (i eras. M'^) M 3 strictus (stri in ras. P^) P spina praeter a in ras. L^ olfactui 

(c eras. 31-) 31, olfatui 0* 4 prurulentum {jyrior. r eras. C-, \ pu s. l. add. M^) 3ICP spurgat L 

5 exalatus 3ICF computrescentum MTC, computresceutium FP mepliiticus T, mefiticus F 6 ruc- 

d if 

tuatio 3IP, ructuaciu C lapibus (I eras. C'-) C" redundantia i^' 8 sillauo J/TCi^P 10 iunctam i^ 

11 vivifice L peraratium (i eras. C^) C, patu F 12 prae 3ITFP occipyti L suppiuato i^P 

13 humeris 3ITCFP ciragricas F 14 tanquam L3IF * * c^stibus (c^ corr. ut v. ex cele P^) P, 

} ve ces 

cestibus T^ halarum L hyrcosis 31, hirchosis F 15 ascentibus F- circumsedentium (prior. e 

corr. ini 31-) 31, circumsidentium P, circumsidentum C, circumcidentium i^' ventilata* {unam litt. eras. C'-) C 

e 
dupplicis ampsanti F, duplici sampsanti T 17 vel s. l. add. 31^, om. P cecidiss& C^ 18 par- 

i 
tim J/CP, parti {sed viry.add. P-) T, paru -F' debili bisi, debilibus il/rCPT 20 arcam C, fort. recte 

i 
nichilominus 3IC, nlominus F 21 ossuum 31 T com***pago (3 litt. eras. P^) P velud F 

23 avus F^ ac LTCFP; et 31 24 talos (os in ras. 31'^) 31 distortis {jiost. s «i ras. 31-) 31 

ita horreat T 25 exanguis TCFP semivusque F sedeat scripsi, sentiat L31TFP, senciat C 

26 menbris F exsecrabilior 31 quanquam 31 27 pluritu L tn sed ita ut duhites tum an 

tamen legatur in F, tum L31TCP 28 archanis 31CF laudator est F et scrij^si, at L31TCFP 

29 hinc L sparthacum LMTCFP clausa suut F 



LIBEE Tri. 13 Sd — 14 45 2. 51 

franguntur quacquo obserata reserantur: ita. quod quus domoruin iKMniivciit niiuliinis 
apertao simultatis impotoro. eunioulis olandostinao proditionis iinpu,i;nat. lioc fal)ricatu 
Daodalus noster amicitiaruni culmon aodificat. (pii sicut sodalihus v(dut Tlioscus iut(M- 
secunda sociatur, sic ab liis postmoduni v(dnt i'rotcus intci- advcisa diial)itnr. ij;itni' I I 

5 ex voto moo foooris. si talium sodalitati no coni;rcssn (|nidcm j)riniorc socioro. ma\nino 
illorum, quorum sormonibus prostitutis ac tlioatralibns nnilas liabonas, nulla praomittit 
repagula pudor. nam (juibus citra lionostatis nituicin iactitabundis loquacis faece 
potulantiao lingua polluitur infr^mis. Iiis consciontia quoqu(,' sordidatissima ost. dcni- 
quo facilius obtingit, ut quispiam soria b)quons vivat obsccne . (|uain valeat ostoiidi 

lu qui paritcr existat improbus dictis ot probus moribus. vale. 



XIV. 

SIDONIUS PLACIDO SUO SALUTEM. 

QuAMQUAM tc tua tcnct Gratianopolis, comperi tamcn hospitum veterum fido 1 
relatu, quod meas nugas sive confectas opcrc prosario seu poctarum stilo cantilonosas 
plus voluminum lcctionc dignerc rcpositorum. gaudeo hoc ipso, quod rccognovi char- 

ir. tulis occupari nostris otium tuum; scd probe intcllcgo, quod moribus tuis hanc volun- 
tatem non operis effectus cxcudit scd auctoris affectus, ideoquc plus dcbeo, quia gloriao 
punctum . quod dictioni ncgarcs. das amicitiac. dc cetcris vcro studii nostri doro- 2 
gatoribus quid cx assc pronuntiom nccdum delibcravi. nam qui maxume doctus sibi 
videtur, dictionem sanam et insanam fermo appctitu pari rcvolvit, non amplius con- 

20 cupisccns erecta quac laudet quam despccta quao ridoat. atquc in hunc moduin 
scicntia pompa proprictas linguae Latinae iudiciis otiosorum maximo spretui est, quo- 
rum scurrilitati ncglegentia comes hoc volens tantum legere, quod carpat, sic non 
utitur littcris, quod abutitur. vale. 



1 quaecque T, fort. recte o])seurata />' 2 .simulatis (.' -i aniiciciaruni F vclud F 

anfe theseus induxit p C 4 sotiatur F liis LMTFP, illis C velud F protlieus MTCFP 

tp ^ 

5 nec T sotiere F, sociare P maxime TCF 6 tlieathralilnis {imst. h eras. P-) P pmittit J/S 

t 
pmittit T 7 morem corr. in nioreni F ^ 8 petulanciae C sordidatissa C 9 optingit LMT, 

o1)tingit corr. ex attingit F^ 10 inprobus C vale om. F 11 inscriptionem uno versu vac. om. L 

salutem om. F 12 quanquam L31 gratiannopolis F 13 seu LMCFP, sive T 14 digne C 

\ pro 

rcpositorum T- cai"thulis L, cartulis -F 15 intelligo MTCFP volutatem man. pr. in Vaticano .3421, 

vo[upta.tem LMTCFP 17 dilectioni J?' * amicicio i^ 18 quod C pronunciem ilfC' nondnm 6' 

maxime 2CF 19 appetitu (ti in ras. P') P 20 dispecta Z 21 proprietas lingnae lafiiiae 

pompa C ociosorum MC spretui (re in ras. M"-) M, sp -■. .v tui (2 litt. eras. P^) P '2'2 scurilitati F 

c 
negligentia MTFP si -F^ xmst suhscriptionem nigro atram. exaratam G. SOLLII. APOLLINAIilS. 

SIDONII. EPISTVLARViM. LIBER. TERTIVS. EXPLICIT. tres versus vac. in L, G. SOLLII APOLLI- 

NARIS SIDONII EPLAR^V LIB .III. EXPLICIT. INCIPIT .IIII. 31, S. LIB TCI' EXPLICIT. INCIPIT 

QVARTVS T, Gai Sollii ApoUinaris modesti Sidonii lib. III. expi. Incip. IIII. -mbscr. rubric. in C, Gaii 

a 
Sollii apollinaris Si(i eplarum lib III' explic. Incipit Qrtns F, G. SOLLII. APOLLINARIS. SIDONII. 

EPISTOLARf. LIBER. III. EXPLICIT. INCIPIT. IIII. P 



GAI SOLLII 

APOLLINARIS SIDONII 
EPISTULARUM 

LIBER QUARTUS. 



I. 

SIDONIUS PROBO SUO SALUTEM. 

1 OOROR mihi qiiae uxor tibi : hinc inter nos summa et principalis necessitudo, 
et ea quidem patruelis , non germana fraternitas , quae plerumque se purius fortius 
meracius amat. nam facultatum inter germanos prius lite sopita iam qui nascuntur 
ex fratribus nihil invicem controversantur, et liinc saepe caritas in patruehbus s 
maior, quia desistit simultas a divisione nec cessat affectus a semine. secundus 
nobis animorum nexus accessit de studiorum parilitate, quia idem sentimus culpa- 
mus hiudamus in litteris et aeque nobis quaelibet dictio placet improbaturque. 

2 quamquam mihi nimis arrogo iudicium meum conferens tuo. quis enim iuvenum 
nesciat seniorumque te mihi magistrum fuisse proprium , cum videremur habere com- lo 
munem, et si quid heroicus arduum comicus lepidum, lyricus cantilenosum orator decla- 
matorium, historicus verum satiricus figuratum, grammaticus regulare panegyrista plau- 
sibile, sophista serium epigrammatista Lascivum , commentator lucidum iurisconsultus 
obscurum multifariam condiderunt, id te omnifariam singulis, nisi cui ingenium sibique 
quis defuit, tradidisse? deus bone! quam sibi hinc patres nostri gratulabantur, cum 15 
viderent sub ope Christi te docere posse, me discere, et non solum te facere quod 
posses sed et velle quod faceres ideoque te bonum non minus quam peritum pro- 

3 nuntiari I et vere intra Eusebianos Lares talium te quaedam moneta susceperat disci- 



1 inscriptionem apat. rac. om. L, in marr). add. nihr. in F 2 .nror niiclii (' 4 meratius 

i 
(e corr. ex i F^) CF 5 nichil J/^', nl F 9 qunnquam L31 nn'chi C iuditium C iuvenem Z 

10 nesciat iuvenum T michi C 11 quis C 1 iricus Ci^ orator declamatorium TjCo, oratorq; 

maturum I^MTCFP 12 satyricus LJHF panugerista (u corr. in i C^) C, j)anagirista {alt. a in rax. Jf' , 

pofit. a in ruH. P^) MFP, panycirista /y, panigerista T 13 epigramniatista srripni. c))igrannnista LMTCFP 

14 multiphariam 7'^ omniphariam i^ If) gratulabantur tscripsi, gloriahantiir {poxt. nin rax. 1'^) T^MTCFP 

17 possis L quod faceres velle C jironunciari MC 18 eontra corr. in cointi-a 7''' taliu Tj 

i tale add. iu marg. T '^ 



SIDONII EnSTlLAUUM LIliKlJ IV, 1 5; 1 - 2 § 'J. 53 

plinarum. cuius philosopliica incude formatus nunc varias nobis rerum sornionumque 
rationes ipso ctiam cpii docuerat probante pandebas, nunc ut Platon discipulus iani 
prope potior sub Socrate, sic iam tu sub Eusebio nostro inter Aristotelicas catcorias 
artifex dialecticus atticissabas, cum ille adluic aetatulam nostram mobilem tenerani 
5 crudam modo castigatoria severitate decoqueret, modo mandatorum salubritate condiret. 
at qualium, deus bone, quamque pretiosorum. quae si quis deportaret philosophaturus 4 
aut ad paludicolas Syg-ambros aut ad Caucasigenas Alanos aut ad equimulgas Gelonos, 
bcstialium rigidarumque nationum corda cornea fibraeque glaciales procul dubio emolli- 
rentur egelidarentur neque iHorum ferociam stoliditatemquc , quae secundum beluas 
10 ineptit brutescit accenditur, ridcremus contemneremus pertimesceremus. igitur quia 5 
nos ut affinitas, ita studia iunxerunt. prccor. quocpio loci es. amicitiac! iura inconcussa 
custodias longumque til)i etsi sede absunms, adsimus attectu : cuius iiit(>meratae partes, 
quantum spectat ad vos, a nobis in aevum, si quod est vitae reliquum, perenna- 
buntur. vale. 

n. 

,5 CLAUDIANUS SIDONIO PAPAE SALUTEM. 

Oi possibile factu esset, ut te, dominum meum, vel aliquotiens aliquantulum 1 
convenirem , non undeunde quarumpiam personarum aut voluntates aut necessitates 
anquirerem, quae in rem debiti mei usui mihi esse possent. quippe revisionis potestas 
multimodis et miseris perinde causis intercluditur. cnimvero scribendi facultas aut 
•^o raro idonea suppetit aut nec suppctit. istaec eadem remissibilia sint nccne, tute iudi- 
caveris. porro autem vero, quod saepcnumero scriptis vestris alii inpertiuntur . qui 2 
id ipsum nec ambiunt quam egomet forsan nec mercntur amplius, non arbitror ami- 
citiae legibus inpune committi. illud etiamnum dolenter faxo tacitum, quod iibeHos 
illos, quos tuo nomine nobilitari non abnuis, nullo umquam inpertivisti rescripto. 



oph 
1 pliylosica C^, philosofica F 2 peudebas P 3 aristlKjtelicas L cathegorias MFJ', 

s 
cathegoricas (^imst. c eraft. C-) C, cathagorias L 4 dialeticus CF atticisabas j1/ ' nostram in 

ras. P^ 5 cruileni L jdos/ crudam (am in ras.P^) repet. mobile in P castigoria // severi- 

tatem (m indux. C^) C dequoqueret .Zyilf G ante bone 4 litt. erux. P' quanque M praetio- 

soruni L, preciosorum MC phylosophaturus C, philosofaturus I^T 7 aut in ras. 7" ad dvi. V, 

s. l. add. M^ plaudicolas F sycambros (y corr. ex i F^) MCP , sicambros TF ad s. l. udd. F^ 

2)o.st causasigenas re^jet. ad in C caucasigenas {post. ca in ras, M^) M halanos T^MTCFP geleuos C 

8 glatiales CF procui dubio om. F 9 ferotiam F 10 contenipuercmus MC, contepuercnuis F pertimi- 

n 

sceremus /y 11 iuucxerunt C, iunxerlnt F^ quoq; (q; corr. in q /") CP amlciciae CF 12 a7ite 

•dhsnmns 6 lltt. {ni r. a.hsmxms) eras. P^ assimus -MC'/' affectum i*'* iutemitate -F^' 13 ad vos, a nobis 

scripsi, ad uos {o7n. a vobis) F, a nobis {ovi. ad vos) LMTCP quid MTF perhenuabuutur CF 

14 vale om. F 15 inscriptionem uno versu rac. om. L, DNO PAPAE SIDONIO CLAVDIAN' SALVTEM 

in ras. nlc/ro atram, add. C" salutem om. F 16 eet factu transp, P^ iacto LT aliquoties /", 

quoties {om. ali) L 17 unde {om. alt. uude) LF 18 inquirerem MTCFP quae L, sed quae MTCFP 

s 
poRsint L visionis T 19 niultimodis P-, multis modis LMTCF 20 aut nec usrpie ad sint in marc/. 

add. P\ sint in textu eras. P^ ista haec MTFP , ita haec C tu iudicaberis />, tute iudicaris MTCFP 

21 vero LMTCP, ut F scribtis L impertiuntur MTCFP 22 amiciciae CF 23 impune MTCFP 

etianuuuu (et in ras. L^, niun /7* ras. P') IjP, aetiamnum C, etiamn T 24 (;quos tuos (9 et post. s eras. P^) P 

(l 
amnuis L, ainuiis (prior. u ia ras.M'^) MCP, annuis T- impertivisti J//^P, impdtivisti (d indux. C^) C rescribto L 



54 SIDONII EPISTULARUM 

sed vacuiiiii torfp non suppotil", quocl tuto modicum magnno admodum impendas ami- 

3 citiae. ecquo tumet occupatu umquam uspiamve implicabere, quin illud in aliorum 
commoda revergat? cum procatu doum placas. oundem non modo amicis sed ignotis 
quoque concilias. cum scripturarum caelostium mystoria rimaris, quo te studiosius 
imbuis. eo doctrinam ceteris copiosius infundis. cum tuas opes in usus inopum pro- 5 
digis, tibi quidom maxume, sod aliis quoque consultum facis. proinde nihil videlicet. 
profocto nihil est tam infecundum actionum tuarum omnium, quod tibi uni soli tantum 

4 et non aliis quoquc multis tecum uberem fructum fcrat. nulla igitur cuiusquam prae- 
pedimenti occasio praetendi vel falso potest, cur egomet specialis atque intumus (tuus) 
nihil ab speciali meo fructi feram. a quo ignoti quoque multum capiant phirimi. sed, 10 
uti ego autumo, iuxta formam euangelici largitoris quod non das amico esurienti dabis 
improbo pulsatori, porro si etiamnum solito obdurueris, faxim egomet quod tete 
paenitobit. quoniam, si pcccabis ultra reticendo, ego protinus ulciscar scribendo. porro 
enim ambiguo caret tam te puniendura scripto meo , quam punior egomet silentio 
tuo. vale. 15 

III. 
SIDOMUS CLAUDIANO SUO SALUTEM. 

1 vjOMMiTTi, domine maior, in necessitudinis iura pronuntias, cur quod ad salve 
tibi debitum spectat a stilo et pugillaribus diu temperem quodque deinceps nullas 
viantum volas mea papyrus oneraverit, quae vos cultu sedulae sospitatis impertiat. 
praeter aequum ista coniectas , si reare mortalium quempiam, cui tamen sermocinari ^^ 
Latialiter cordi est. non pavere, cum in examen aurium tuarum quippe scriptus addu- 
citur; tuarum, inquam, aurium, quarum peritiae. si me decursorum ad hoc aevi tem- 
porum praerogativa non obruat, nec Frontonianae gravitatis aut ponderis Apuleiani 
fulmen aequiperem, cui Yarrones, vel Atacinus vel Terentius, Plinii, vel avunculus vel 

2 Secundus, compositi in praesentiarum rusticabuntur. adstipulatur iudicio meo volumen ^^ 
illud , quod tute super statu animae rerum verborumque scientia divitissimus propa- 
hivisti. in quo dum ad meum nomen prooemiaris, hoc munus potissimum cepi, ut 
meae fama personae, quam operae pretium non erat librorum suorum titulis inclarescere, 



1 ammodum L amicicie i^ 2 ecquo tum & L, ecquo tam ex F, Hecquo tam ex P, 

i ec 
H^cquo (1 ec s. l. ndcl. M-) tam ex M, haecquo (ha eras. C^) ex C, ecquo tam T occupatu (a in ras. M-) M 

occnpatuum quam C illuddin {post. d eras. 7/') L 3 praecatu L eun || eundem (eun eras. C^) C 

4 scribturanim L misteria CF, secreta T f) usu F inojium LMCFP, paupu T (j maxiine TCF 

i 
quoque om. F nichil bis MC , nl bis F 7 accionum C soli uni F 8 ubericrem C 9 spe- 

t\a\\9.F \nX\mv\?.MTCFP tuns vult/o achl, om. LiTrTCFr 10 nichil il/C, nl i^ aF .spetiali Ci^ 

{ruct' F 11 ntiq; F euuangelici M 12 impbo F etiamnunc TC, etiam n FP silentio Xef) 

te (ovi. nlt. te) LT 13 peccaris P fort. recte, peccatis MCF 14 scribto L If) vale om. F 

16 inscriptionem uno versu vac. om. L suo salutem om. F 17 pronnncias MC cur om. C 

18 diu 8. l. add. T- teperem M deincebs C 19 papirus MCF an sodalitatis? imperciat C 

n 
20 praeterea T- quemquam F 21 lacialiter MF scribtus Z addicituri^* 22 quanxm LMTFP, 

i 
quam C 23 frontiniane i^ appuleanii^* 24 flumen i/ TP, i fnlm add. s. l. M"^ atacinius LT, 

attacinius F terrentin [jjost. n tit v. add. il/') 3f, terentinus F, terrentinns CP 2h composti imprae- 

u 
sentiarum F astipulator F^ , adstipulafur T iuditio F 2G tutYi corr. in tute F^ statCi T 

divitisimus C" 27 prohoemiaris LF, probemiaris MTCP potissim' F coepi LC, c<;pi (i corr. 

ex e P^) MP 28 precium MCF 



LIBER IV. -2?; -2 — .{ t; w. 55 

tuomm beneficio perpetuarctur. at quod, deus niagne, quantunKjue opus illud est, materia 
clausum declamatione conspicuum. propositione oUstructum disputatione reseratum, et 
quaniquam propter hamata syllogismorum puncta tril)ulosum, vernantis tanwMi («loquii Hore 
mollituml nova ibi verba. (juia vctusta, quibusque conlatus merili) cliam anti(piaiiim litlcra- i> 

b rum stilus anti(piaretur: (piod(jue i^rctiosius, tota illa dictio sic cacsiiratim siiccincta. (juod 
protluens : quam rebus Mmjilam stiietaiiKjuc scntciitiis scntias |)his (h)ccre (juam diccrc. 
denique et quondam, ncc iiiiuria. hacc [)riiicij)alis facundia coinputabatiir. cui j)auiis niiilta 
cohibenti curae tuit causam j^otius imj)lcre (luam j^a^iiiam. at vcro iii libris tuis iaiii illud I 
quale est, quod et teneritudiiiciii (juaiiKjuani contiiiuata iiiaturitas admittit interHcritquc 

10 tempestivam censura dulccdiiicm. ut lectoris intcntioncm jicr eventilata disciplinarum 
philosophiae membra lassataiii rcpentc voluptuosis exccssibus quasi quibusdam p^dagi sui 
portibus toveat? o liber multifariam pollcns, o eloquium non exilis s(!d subtilis ingenii, 
quod nec per scaturrigines liyperboHcas intumescit nec per tapinomata depressa tenuatur! 
ad hoc unica singularisque doctrina et in diversarum rcrum assertione monstrabilis, 5 

15 cui moris est de singulis artibus cum singulis artihcibus philosophari. quaeque, si fors 
exigit, tcnere non abnuit cum Orphco plcctrum cum Aesculaj^io baculum, cum Archimede 
radium cuni Euphrate horoscopium, cum Pcrdicc circinuin ciim Vitruvio perpendiculum 
quaeque numquam investigare dcstiterit cum Thalctc tcmpora. cum Atlante sidcra, cum 
t Zeto pondera, cum Chrysipjx) numeros, cum Euclide mcnsuras, ad cxtremum n^nno sae- <) 

20 culo meo quae vokiit affirmare sic valuit. siquidem dum sese adversus cum, quem contra 
loquitur, exertat, morum ac studiorum ringuac utrius(jue symbolam iur(! sibi vindicat. sentit 
ut Pythagoras dividit ut tSocrates, explicat ut Platon implicat ut Aristoteles, ut Aeschines 
blanditur ut Demosthenes irascitur, vernat ut Hortensius aestuat ut Cethegus, incitat 
ut Curio moratur ut Fabius , simulat ut Crassus dissimulat ut Caesar, suadet ut Cato 

25 dissuadet ut Appius persuadet ut Tullius. iam si ad sacrosanctos patres pro compa- 7 
ratione veniatur, instruit ut Hieronynuis destruit ut Lactantius adstruit ut Augustinus, 
attollitur ut Hilarius sumniittitur ut lohannes, ut Basilius corripit ut Gregorius con- 
solatur, ut Orosius affiuit ut Rufinus stringitur, ut Eusebius narrat ut Eucherius 
sollicitat, ut Paulinus provocat ut Ambrosius perseverat. iam vero de hymno tuo si 8 



1 benefitio F quatumque C\ quantum {um. ({ue) T matlieria 3ICP 3 amata 31- sillogis- 


moriun MCF 4 mollitum T- collatus MTCFP literarum C .5 preciosius MC b sen- 

tenciis C sencias C, sentias (a corr. ex i P^) P, sententias L 7 cui LMTCP, c F 8 quale illud T 

d 
est om. L 9 quaquam L , quampiam Wilamowitzius amittit M-, ammittit L 10 discipli- 

narum eventilata F 11 menbra M qb;dam s. l. add. J/* 12 portubus CFP multi- 

phariam i'' 13 scaturrigines {prior. v eras. P") P, scaturigines MF, caturigines C yperl)olicas LJ/P, 

yperbolicos C per taminomata C, per tapynomata il/TP el in ras. P^ despressa F 14 assercione C 

15 filosophari F 16 exigit (xi in ras. P ^) P tenere plectrum non abnuit cum orj^heo baculum cum 

esculapio C amnuit L 17 eufrate LMTFP, eseufrate C horoscopum L circinum {post. ci 

in ras. P^) P vetruvio (et corr. in it M-) LMT 18 cu talete tepa s. L add. 7'- talete 3JCF 

atlante 31 \ athlaute LTCP 19 crysippo LT , crisippo MCFP 20 meo sclo C siquidem 

usque ad quem in ras. P^ 21 utriusque in ras. P^ sunbolam (a corr. in u 6"-) MTCFP 

vendicat F 22 pitagoras 3ICF plato MTCFP aristotheles L, aristotiles F 23 demonsthenes M, 

demonstenes TFP vernat in martj. add. P^ caethegus C, c^tegus M 25 apius F sacrossanctos FP, 

sanctos {om. sacro) T 26 hieronimus LMTC, iheronimus P, ieronimus F distruit L lactancius C, 

luctantiusX, lactanceus (ce corr. in i\ P'-) P, iactantius F asti-uit MCF 27 hylarius 31, ylarius C 

iohs in ras. P * corripit (pit in ras. 31 ^) 31, corrigit L ojusulatur L 29 ymno MCP 



56 SIDONII EPISTULARUM 

porcontcrc quid scntiam . conimaticiis ost copiosus , dulcis clatus , et quoslibet lyricos 
dithvrambos amoenitato poctica ot historica voritatc suporeminot. idquo tuum in illo 
peculiare. quod sorvatis metrorum pedibus pedum syllabis synabarumquc naturis intra 
spatii sui torminum verba ditia versus pauper includit nec artati carminis brevitas 
l<ingitudinem plialorati sormonis oliminat: ita tibi facile factu est minutis trochaois ■■> 
minutioribusque pyrrhichiis non solum molossicas anapaesticasque ternarias sed cpi- 
9 tritorum otiam paeonumquo quatornatas suporvenire iuncturas. excroscit amplitudo 
proloquii angustias regularos et tamquani parvo auro grandis gemma vix capitur 
emicatquo ut oqui potentis animositas , cui frementi , si inter tesqua vel confraga fro- 
norum logo tonoatur. intellogis non tam cursum deesso quam campum. quid multis ? lo 
arbitro mc in utroquc gcnore diccndi noc Athenae sic Atticao noc Musao sic musicao 
iudicabuntur, si modo mihi vel censendi copiam desidia longior non ademit. nam 
dum inpactac profossionis obtontu novum scribendi morom gradatim appeto ct veterem 
saltuatim dcdisco, de bono oratoro nil amplius habeo quam quod malus poeta osse 
lOplus coepi, proin, quaeso, delicti huius mihi gratiam facias, quod aliquantisper moi is 
raeminens arentem venulam rarius flumini tuo misceo. tuam tubam totus qua patet 
orbis iure venerabitur, quam constat geminata felicitate cocinisse, quando nec aomulum 
repperit nec aequalom, cum pridem aures et ora populorum mo otiam circumfcrento 
pervagaretur. nobis autem grandis audacia, si vel apud municipales et cathedrarios 
oratores aut foronsos rabuhis garriamus, qui etiam cum pororant, salva paco potiorum, -^ 
turba numorosior illittcratissimis littoris vacant. nam te, cui, seu liberum scu ligatum 
placeat alternare sermonem, intonare ambifariam suppetit, pauci, quos aequus 
amavit. imitabuntur. vale. 



IV. 

SIDOmUS SIMPLICIO ET APOLLINARI SUIS SALUTEM. 

1 rjccuM vel tandem adest promissio mea, expectatio vestra, Faustinus, pater 25 

familias domi nobilis et inter maxima patriae iam mihi sibiquo communis ornamenta 
numerandus. hic meus frater natalium parilitate, amicus animorum similitudine : saepe 



22 Vergil. Aen. VI, 129. 

1 peicuutere F, percuuctere P comaticus T liricos CF 2 dityrambos 31, ditirambos CF 

historica (ca m ras. M-) 31, istorica C 3 servatis (tis in ras. 31^) 31 sillahis sillabarumque 3ICF 

4 tui F 5 falerati 3ITCFP post ita ler/. ut in F et miuutioribus {om. que) C G pyrricbiis L 

pirrhichiis (prior. i corr. in y F^) P, pirrichiis TCF mollosicas F, molossicas {prior. s eras. 3J-) 31, 

molosicas C posi s; le;/. 3 in T epitretorum L 7 quaternas 3ITCFP 8 tauquam 3ICF 

9 frementis (s eras. L^) L tesqua (tes in ras. M^) M 10 iutelligis 3ITCFP cursum cursum L 

11 discendi F »athenae (h ut v. eras. C-) C athicae C, athice 3JP uec muse ta musice iudicabuntur 

si modo (mihi om.) vel cecedi copiara desidia longior non ademit praeler mit in ras. F^ 12 michi C 

i 
13 impactae MCF optentu L 14 nl F 15 plus esse T proiude TC michi C 

16 memiuens (ns in ras. P^) P patuit LMCFP, patuerit Wilamowitzius 17 nec in ras. P* 

18 pride 3/, \ primu s. l. add. 3J\ primu T V.) audatia MCF aput F 20 ravulas L3JCFP, 

nu i 

ravulas T- 21 illitteratissimis (il in ras. 3J^) 3J intonare ambifariam s'tinet nam te t seu liberum 

seu ligatum placet alternare sermonem pauci quos equus amavit imitabuntur (vale om.) in ras. F^ 

qUO 

24 inscriptionem uno versu vac. om. L SVO P 25 expectacio C 2(j michi C sibi F- 



LIBEH IV, -j^f^ _ c, s 1. 57 

cum hoc seria, sacpc ctiani ioca iiiiseiii: ••uiikhk' ahiiiiic rctro iuvciics craimi^. iii 
pila in tessicris. saltibus cursu . vcnatu natntu saiicta scnii)cr amholjus. ([uia mancnti' 
earitatc, contcntio. inilii (luidcni niaiur liic natu. taiitiim tamcn. ut cum non tain 
honorari ncccsse essct (luaiii delcctarct imitaii: simiil ct ipsc liinc amitlius ca|(icliatur. 

5 qiiod sc diligi inagis (luam (piasi coli intollcf^chat. .scd provcctu actatis ct inilitia clcri- 
cali, cum csset amabilis prius. cocpit niodo cssc v(nicrabilis. jjcr hiinc salutcm dicu, 2 
viderc vos sub opc Christi quain inaturissinie, si pcr statuni iiublicuin liccat, cupicns. 
(juocirca, nisi dcsidcriuin mcuin vidctur oncrosum. rcincantc pracfato tiam locorum 
vcstrorum ct tcmporum gnarus. stat scntcntia cluctari oppositas privataruni occu- 

to pationum difficultates et conplectcndis pectoribus vcstris quamlibct longuin ofticium 
dcputare, si tamcn, quod etiam nunc veremur, nou vis maior disposita confundat. 
quae vos quoquc non pcrindignum cst cum fratrc Faustino. prout tcinpora moncnt. '.\ 
tractatu commnnicatu dclibcrarc. qucm cgo qnia diligo, taiiKiuani qui nic diligat niisi: 
si respondet iudicio inco. gratias ago: porro autcni cum vir bonus ab oiiinibus ccn- 

i'i scatur. non cst huinu pciur. si nun cst uptimus. valctc. 



V. 

SIDONIUS FELICT SUO SALUTEM. 

iTEKAT portitorem salutationis itcratio : Gozolas vcstcr. dcus tribiiat ut luistcr 1 
apicum meorum secundo gerulus cfficitur. igitur verecundiam utriquc cximitc coiii- 
muncni : nam si ctiamnum silcrc mcditcniini, omncs ct mc cui ct ilhini pcr quem 
20 scribcrc dcbcbas indignum arbitrabuntur. de temporum statu iam nihil ut prius con- 2 
sulo, ne sit moribus tuis oneri, si advcrsa significcs, cuin prospera non scquantur, 
nam cum tc non dcccat falsa mandarc atquc itciii *./... cuni siiit votiva nicmoratu. fugio 
quicquid ilhid mali cst pcr bonorum indicia cognosccrc. valc. 



YI. 

SIDOXIUS APOLLIXARI SUO SALUTEM. 

Per Faustinum antistitem non minus niihi vctcris contubcrnii sodalitatc quam 1 
novac professionis communione devinctum vcrbo quacpiam cavenda mandaveram: dicto 
paruisse vos gaudeo. siquidem prudentibus cordacitus insitum est vitare fortuita, sicut 



2 thes.seri.s F veuatu um. LMP, s. l. ndd. T- 3 contencio C iiiichi C hic maior 

ur _ a 

transpos. T' 4 hoiiari corr. In honari F'-, veuerari C b qsi s. l. add. J/' iiiteliige- 

bat MTCFP & L, ex JITCFP niilicia J/F 6 ee iu ra^. J/' 10 coinplectendis MTCFP 

la i " . . . , 

11 nc corr. ex n F""- 13 tractu L, tractu T- q s. l. add. M- T'-, om. L 14 respodet iuditio C 

15 vale MTCP, om. F 16 inscriptionem uno versu vac. om. L 17 salutacionis C ante vester 

%. fi- in F 18 comuuem M l'J etiain si 3 nc T etiamnum in ras. P', etiamnunc F 

i 
20 scribere debeatis in ras. P debeatis MTCF nil iani C iiichil M, nl J'' 21 significis L 

22 maudare {post. a corr. ex e C) C itim /> deest velut ancipitia, ambigua cum sint L, desint MTCP, 

desinit F* 23 illud om. C iudicia L vale om. F 24 inscriptionem uno versu vac. om. L 

salutem om. F 25 michi C soli * * tate corr. ut v. ex soliditate M ' 26 comunione s. l. add. M ' 

verba quempiam (prior. m eras. C-) C 27 cordacitus (a corr. in i M- T-) LMT, cordicitus CFP 

Q 

SlDONlUS. ^ 



5S SIDONII EPISTULARUM 

itideni absurduni. si cooptis audacibus advcrsctur cvcntus, consurgere in querimonias 
et inconsultaruni dispositionuni culpabilcs cxitus ad intamanda casuum incerta con- 

2 vertcrc. 'quorsum istaec?" ais. fotcor mc nimis vcritum, nc tcmpore timoris publici 
non timcrcs ct solidac domus ad lioc acvi inconcussa securitas ad tcmpcstuosos 
hostium incursus pro intcmpcstiva dovotionc trepidarct inchoaretque apud animorum ^ 
matronaUum tencritudinem sollemnitas expetita (valescere, itineris difticultas despecta) 
vilcscere: quamquam in pcctoribus earundem ita sibi sit genuina sanctitas pcculiare 
metata domicilium, ut, si quid sccus viantibus accidissct, lactaturac fuerint quoddam 
sc pro martyrc tolerassc martyrium. ast ego, cui maiorcm diffidentiam minor inno- 
centia facit, super hoc ambiguo sententiae cautiori libcntius adhaeresco nec difficulter ii> 

^ applicor ctiam tuta nictuentibus. proindc factum bcnc cst, quod anccps iter salubriter 
distulistis ncquc intra iactuni tantae alcae status tantac familiae fuit. et licct inchoata 
via potuerit prosperari, cgo tamen huiusmodi consilio album calculum minimc apponam, 
cuius tcmcritas absolvi nequit nisi bcneficio felicitatis. dabit quidcm talia vota divinitas 
dignis successibus promoveri liccbitquc adhuc horumce tcrrorum sub pacis amocnitate i'' 

4 meminisse : sed praescntia faciunt cautos quos videbunt futura securos. interim ad 
pracscns apicum oblator damna sibi quacpiam per Gcnesium vcstrum inflicta suspirat. 
si perspicis a vcro non discrcparc qucrimoniam , tribue, quacso, convincenti refor- 
mationem, peregrino celeritatem. si vero calumniam plectibili sufflammat invidia, in eo 
iam praecessit vindicta pulsati, quod procax petitor sumptu et itinere confcctus temere -'« 
propositae litis exsudat incommoda, atque hoc in maximo hiemis accentu summisque 
cumulis nivium crustisque glacierum; quod tempus, quantum ad sectatores litium 
spectat, breve quidem saepe est audientiae sed diuturnum semper iniuriae. vale. 



VII. 

SIDONIUS SIMPLICIO SUO SALUTEM. 

OoLF.T dicere 'currentem mones'' qui rogatur, ut faciat quod facturus fuerat 25 
etiam non rogatus. percontere forsitan, quo spectet ista praemitti. baiulus apicum 
sedulo precatur, ut ad vos a me litteras ferat, cuius a nobis itinere comperto id 
ipsum erat utique, si tacuisset, orandus; namque hoc officium vester potius amor quam 
geruli respectus elicuit. ceterum hic ipsc beneficium se computat meruisse, qui 



1 aeventus corr. ex adventus F^ 3 ista haec MTFP, haec {om. ista) C bublici C 4 time- 

retis F fort. recte sefiitas T, 1 secitas s. l. add. T- 5 hominum F devocioue C trepidaret 

(j>08t. r in ras. corr. ul v. &?; ss M^) M apt F 6 sollempnitas MC, sollenpnitas F valescere 

itineris difficultas despecta addidi Wilamonntzio hiaturti monstrante im, LMTCFF 7 quanquam F 

earumdem F 8 domicilivun metata F 9 se s. l. add. 31 - martire 31C martirium C, 

o 
martyrum T innocencia C 10 hoc s. l. add. P^ ambiguo (i corr. ex u il/^) M 13 licemi JP^ 

cauculum G minime s. l. add. T- 15 libebitque LFP et i^raeter li in ras. J/' horuuce L 

post horumce leg. taliu in T 16 sed LMTFP, si C 17 dampna 31CF quempiam {prior. m 

eraa. C^) C nostrum (corr. in vrm 31"^ T^) L31TC 18 perspcis (p corr. in p 31-) 31 queri- 

e 
moniam L3ITCP, calumpnia F tribui P% tribui L31TCF 19 calumpniam 3ICF subflammat T 

/• /• 
20 sumtu L 21 exudat 3ITFP in hoc transp. L^, in hoc T hyemis F 22 glatierum CF 

23 sepe s. l. add. T- diuturnium (post. i eras. C-) C vale om. TF 24 inscriptionem uno 

versu vac. om. L 26 percuntere F spectat T 28 nanque 31 29 computat (post. t 

in ras. C^) C 



LIBER TV, (i § 1 — S § .]. 59 

praestitit, quamquam idontidem quod poposcit aoceperit, sed quae nobis amicitiarum 
iura minime agnoscens. unde quamquam absens facile coniecto . quo repente stupore 2 
ferietur, cum intuitu nostri di^nanter adniissus intellexerit sc p;i<;iiiani meam majijis 
otiose flagitasse quam tradere. videre mihi videor. ut homini iKm iiscpu! ad invidiam 

,-. perfacoto nova crunt omnia, cum invitabitur porogrinus ad domicilium. trepidu.s ad 
conloquium, rusticus ad hietitiam, pauper ad mcnsam, et cuin apud crudos caeparum- 
que crapulis esculentos hic agat vulgus, illic ea comitate tractabitur, ac si inter 
Apicios epuhmes et Byzantinos chironouiuntas Imcusquo ructaverit. attanu^n (pialis 'A 
ipse quantusquo est, porcopiose me officii votivi cijinpotoni focit. sed (piaiinpiain 

10 huiuscemodi saepe personae despicabiles ferme sunt. in sodalibus tamen por litteras 
cxcolendis dispendii multum caritas sustinet, si al) usu fre(pionti<»ris allixpiii jjortitoriiiii 
vilitatc rcvocctur. valo. 

VIII. 
SIDONIUS EUODIO SUO SALUTEM. 

CuM taboUarius mihi litteras tuas reddidit, (|[ui te Tolosam rege mandante mox 1 

i.-i profecturum cortis amicis confitebatur, nos quoquo ex oppido longe romotum rus 

petebamus. me quidem mane primo remoratum vix e tenaci caterva prose(!utorum 

paginae tuae occasio excussit , ut satisfacero mandato saltim viator, saltim oquos 

possem. coterum diluculo familia praecessorat ad duodoviginti milia passuum fixura 2 

tentorium, quo quidom ioci sarcinulis rehixandis nmlta succodunt conducihilia , fons 

•jo gelidus in collo nemoroso, subditus ager herbis abundans, fluvius ante oculos avibus 

ac pisco multo refortus, praoter haec iunctam habons ripae domum novam votus 

iunicus, cuius inmensao huinanitati nec si adquiescas nec si rocusos modum ponas. 

igitur huc nostris antecedentibus, cum tui causa substitissemus, quo puer ocius vel o '-i 

capite vici romitteretur, iam duae sccundao facilo processorant, iain sol adultus 

25 roscidae noctis umorem radio crescente sorbuerat ; aestus ac sitis invaloscebant oratque 

in profunda serenitate contra calorem sola quae tegeret nebuhi de pulvere, tum longin- 

quitas viae per virens aequor campi patentis exposita visentibus, quippe ob hoc ipsum 

sero pransuris, ingemebatur: nam viaturos etsi nondum torobat labore, iam tainen 



1 prititit F' qnaiiqiiam LM accepit (p corr. !n p T^) T set C aniiciciarnin CF '2 intelli- 

gens T, \ agnoscens fi.l.adil. T^ .'{ atlniissns (u corr. er a C ') 0, ammissus /> meAm LMCFP, nram T 

4 ociose C miclii C G colloquium ^FTCFP, pofit colloqD spat. 7 litt. rac. in T, cviviu achl. inmary. 7'' 

laeticiam CF aput CF crudes C 7 vulgas L retractabitnr (re eruH. C-) IjMTCFP bac C 

8 apicios (os ita, nt o e.r aliu Utt. correcta videaiur, adcl. M^) M bizantinos MTCP cbironomontas MCFP 

9 an quantusque cumque estV ■. votivi {uuam litt. eras. Jj^) Ij sed ijraeter s in ran. C" quan- 

quam LMF 10 dispicabiles ferme sunt LT, despicabiles sunt ferine C, despicabiles {corr. in despica- 

bilis Jf-) sunt ferme {corr. in form^ varia lect. erana Jf^) M\ desjjicabil snnt forme (e corr. m t? P^) P P 

12 vale om. F 13 insicriptionem uno verm vac om. L enuodio MCP salntcm ovi. F 14 michi C 

ro 
tholosain F 15 certis T, i cetis add. in mar(/. T- 16 moratumil/', moratum L 17 ocasio C 

satisfacerem F^ 18 possim LC 20 subditus n. l. add. T"^ aggcr C, aer L imbnndans F 

21 niulto pisce T refertur C, refert ' corr. in refert* T"^ 22 immensae M recusis L 23 sub- 

sti . 7 • 

tissemus F' otius MGF 24 facile om. L 25 luimorem MCF po-it crescente md.u.Tit 

noctis bumorS T^ ac LMCFP, 3 T eratque .^cripiii, atque LMTCFP 26 tate contra uaque ad tum 

2 Utt. in textn erafi. add. in mar<j. P' tegerat (a corr. in e C) de T, \ sub add. in marg. T'- 

28 ingemebatur M, \ ingerebatnr s. l. add. M\ ingerebatur i*' labore terebat C 



60 



STDONTI HPISTULARUM 



4 oxpectatione torrobiit. quao ounet;i praoniissa, dominc frater, liuc tendunt, ut tibi 
proboni neque aninio vacasso nio niultum ncque corpore neque tempore, cum 
postulatis obtemporavi. ilioot. nt ;id epistulae vestrae tenorem iam revertamur, post 
vorba. quae primum s;ilvo forobant, iioc poposcisti, ut epigramma transmitterem duo- 
dooim vorsibus tormin;itum. quod posset aptari conchae capaci, quae per ansarum 5 

5 bitus utrumquo in oxtimum jiyri a rota fundi senis cavatur striaturis. quarum puto 
destinas vol vontribus ])andis singub>s vorsus vol curvis meliore consilio, si id magis 
deoeat. capitibus insoriboro : istoquo cnltu oxpolitam reginae Ragnabildae disponis 
offerre, votis nimirum tuis paritor atque actibus patrocinium invictum praoparaturus. 
famulor iniunetis (juomodocunn^uo, non ut volobam; scd tuac culpao primus ignosce, 10 
qui spatii phis pi'aostitisti ;irgontario quam poetao, cum procul dubio non te hiteret 
intra officinam litteratorum oarminis si quid incus metrica })roduxorit non minus forti 

et aspiat;i lima poliri. sed ista vel similia quorsum? eocc iam canta. 
Pistrigero quac concha vchit Tritonc Cj^theren 

hac sibi conlata cedere non dubitet. 
poscimus, inclina paulisper culmon erile 
et munus parvum magna patrona cape 
5 Euodiumque libens non aspernare clientem, 

quem faciens grandem tu quoque maior eris. 
sic tibi. cui rex est genitor, socer atque maritus, 

gnatus rex quoque sit cum patre postque patrcni. 
felices lymphae, clausae quae luce metalli 
it' ora tamen dominae lucidiora fovent! 

nam cum dignatur regina hinc tinguere vultus, 
candor in argentum mittitur e facie, 
si tantum amore nostro tonoris, ut soribere has nugas non erubesoas, occule auctorem, 
de tua rectius parte securus. namque in foro tali sive Athenaeo plus charta vestra i5 
quam nostra scriptura laudabitur. vale. 

IX. 
SIDONIUS INDUSTRIO SI^O SALITTEM. 

1 IxTERVEXi proximc Yectio inlustri viro et actiones eius cotidianas penitissime et 

veluti ex otio inspoxi. quas quoniam dignas cognitu inveni , non indignas relatu 



1 terebat C huc In rtm. add. 31-, om. C 2 me vacasse MCFF cuni Leo, quo LMTCFP 

i. e. quom 3 postulastis T optem])eravi // ejtistolae L revertebaiuur F 4 epygramma M, 

epygrammata T ;') possit IjMF an praeter V G cxtremnin giri MTCFF histria- 

a 
tnris LMTCFP 8 regnahilde F-, ragnachikle T 9 paritcrque {om. at) T praeparatur' T, \ ris 

sti 
add. In marg. T'^ 10 lannilorum (rnni corr. in r C^) C 11 spacii M(J praestiti 7- jwM 

i r 
praestitisti crpunxit pl' F^ 12 litteratorn ilf ' 13 aspata F, aspratili T poliri L3ITCP, iormari F 

i { ipii 

«n canto? v. 1 Pistrigero 7\ l pstigero s. l. add. T', pistige)'o F citheren TC, cither*n (o nt r. 

eras. 31-) M\ cythereon F v. 2 collata 31 TCFP v. 3 in culmen (in indux. C^) C hcrile MCF 

V. i) eiiuodiumque LMCP, Quodiuiuque (Q. rnhr.) F v. (j grandou JjMTFP, magnu)u (' v. 7 sit F 

cui «. l. udd. C * v. H gnatus (g eras. C-) C, natus TF v. 9 limphae CF v. 11 hlc 1', 

u 
hic LMCFP tingere T v. 12 a T 14 tenereris T ocule C, ocle /'' 15 )-ectis C 

carta CF, cai-tha LM 10 vale om. 3IF 17 inscriptionem nno versn vac. om. 1. INDrSTRI P 

salutem om. F 18 vettio L, vectioni C \\\\x.%\x\ MTCI^P cotidia)ias s. l. add. il/ ' 1!' rovelatn C 



LIBER IV, H §4 — 10 §2. (51 

cxistimavi. primorc loeo. quod iure ceteris laudibus anteponemus, servat inlaesam 
domino donuis par pudicitiam; servi utiles (rustici morigeri, urbani amici) oboedientes 
patronoque contenti; mensa non minus pascens hospitem quam clientem; luimanitas 
grandis grandiorque sobrietas. illa leviora, quod ipse, quem loquinmr. in equis canibus 2 
5 accipitribus instituendis spectandis circumferendis nuUi secundus; sumnnis nitor in 
vestibus, cultus in cingulis, splendor in phalcris; pomposus incessus, aninnis serius 
(iste publicam fidem, ille privatam asserit dignitatem); remissio non vitians, correptio 
non cruentans, et severitas eius temperamenti, quae non sit taetra sed tetrica. intcr :{ 
haec sacrorum voluniinum lcctio frequens, per quam inter edendum saepius sumit 

10 animae cibum; psalmos crebro lectitat, crebrius cantat; novo(jue genere vivendi 
monachum complet non sub palliohi sed sub pahidamento; f(!rarum carnibus abstinet, 
cursibus adquiescit; itaque occulte delicateque reiigiosus venatu utitur nec utitur 
venatione. filiam unicam parvam post obitum uxoris relictam solacio caelibatus alit 4 
avita teneritudine, m.aterna diligentia, paterna benignitate; erga familiam suam nec in 

15 proferendo alloquio minax noc in admittendo consilio spernax nec in reatu investi- 
gando persequax; subiectorum statum condicionemquo non dominio sed iudicio regit; 
putes eum propriam domum non possidere sed potius administrare, qua industria 5 
viri ac tomperantia inspecta ad reliquorum quoque censui pertinere informationem. si 
vel summotenus vita ceteris talis ])ublicaretur . ad quam se(|uendam praeter habitum. 

^o quo interim praesenti saeculo imponitur, omnes nostrae professionis homines utilissime 
incitarentur, quia, quod ])ace ordinis mei dixerim, si tantuni l)ona singula in singulis 
erunt, plus ego admiror sacerdotalem virum quam sacerdotem, vale. 



X. 

SIDONIUS FELICI SUO SALUTEM. 

rjRUMPO in salutationem licet seram. domine meus, annis ipse iam multis insalu- 1 
25 tatus, frequentiam veteris officii servare non audens, postquam me soli patrii finibus 
eliminatum peregrinationis adversa fregerunt. quapropter vos quoque ignoscere decet 
erubescentibus, siquidem convenit humiliatos humilia sectari neque cum illis parem 
familiaritatis tenere constantiam, quibus forte sit improbum plus amoris quam reve- 
rentiae impendere, proptor hoc denique iam diu taceo vosque tacuisse, cum filius 
30 meus Ileliodorus huc venit, magis toleranter quam libenter accepi, sed dicere solebas, 2 
quamquam fatigans, quod meam quasi facundiam vererere. excusatio istaec. etiamsi 
fuisset vera, transierat, quia post terminatum libellum, qui parum cultior ost. reliquas 



1 ceteris om. C laudaliim' C illaesam MTCFP 2 dominus /- pudiciciam (^F 'poat rustici 

8 litt. erast. P^ 3 patroiuimque I. 5 expectaudis L (5 faleris C inccnsus P 7 ille LMTCP, 

iste F remissio (io in ras. P^) P vicians 3IC 8 temperamentis (s eras. C-) C 9 voluminum 

quo r 

{post. u co7'r. ex. a C^) (' 10 novo C* 12 oculte T' 13 venacione C solatio MCI'^ 

15 ammittendo L Itj conditionemquc (JF iuditio F 17 eui corr. ex en! F^ amministrare J/C 

quia L 19 abitum F 20 imponit L 21 inci => tarentur (u nt v. eras. C *) C mei 

tal 
ordinis MCP 22 ammiror IjM sacerdotem F"^ vale om. F 23 hiscriptionem uno rernn 

t 
vac. om. L salutem om. F 2b offitii F 2H si F^ 30 jwst magis 4 litt. eras. P * 

re 
31 quanquam LM quasi s. l. acJd. T"^ verere M^, verere T excusabo T, \ excusatio add. in 

a 
marg. T'^ ista baec MTCFP 32 qui LT, qua CF, aliq ex pte in marg. add. F\ quo (o in 

in _ 

ras. P 1) /-•, quo (in s. /, add. et o in ras. corr. M"^, raria etiam quam .<?. /. odd. M^ lectione erasa) M 

cultior est LMTCP, cultiore F an [qui] parum cultiorem ? reliquas denuo litteras om. T 



62 SIDONII EPISTULAEUM 

denuo litteras usuali. licer accuvarus mihi melior non sit. sermone contexo : non enim 
tanti est poliii formulas editione carituras. ceterum si caritatis tuae morem pristino 
colloquioiTim cursui reddis. et nos vetustae loquacitatis orbitas recurremus. praeter 
haec avide praevio Christo. sicubi *** culorum fueritis, modo redux patronus 
indulgeat. advolaturi. ut rebus amicitia vegetetur. quae verbis infrequentata tor- 5 
puerat. vale. 

XI. 

SEDOXirS PETRETO SUO SALETEM. 

1 AxGiT me nimis damnum saeculi mei nuper erepto avunculo tuo Claudiano 
oculis nostris. ambigo an quempiam deinceps parem conspicaturis. vir siquidem fuit 
providus prudens. doctus eloquens. acer et hominum aevi loci populi sui ingeniosissi- 10 
mus quique indesinenter salva religione philosopharetur : et licet crinem barbamque 
non pasceret. pallium et clavam nunc inrideret. nunc etiam execraretur. a collegio 

2 tamen conplatonicorum solo habitu ac fide dissociabatur. deus bone. quid erat illud. 
quotiens ad eum [sohi] consultationis gratia conveniebamus I quam ille omnibus statum 
totum non dubitans. non fastidiens aperiebar. voluptuosissimum reputans. si forte is 
oborta quarumpiam quaesrionum insolubilitate labyrinrhica scientiae suae rhesauri 
eventiUirentur. iam si frequentes consederamus. offieium audiendi omnibus (iniungebat). 
uni solum quem forsitan elegissemus depurans ius ioquendi. viritim vicissimque. non 
tumultuatim nec sine scbematis cuiuspiam gestu artificioso doctrinae suae opes ero- 

3 gaturus. dein quaecumque dixisset protinus reluctantium syllogismorum contrarietatibus 20 
excipiebamus : sed repellebat omnium nostrum temerarias oppositiones : itaque nihil 
non perpensum probatumque recipiebarur. hinc eriam illi apud nos maxima reverentia 
fuit. quod non satis ferebat aegre pigram in quibuspiam sequacitatem. haec apud 
eum culpa veniabilis erat; quo fiebat esset ut nobis patientia eiusdem sine imitatione 
hiudabilis. quis enim virum super abditis consuleret invitus. a cuius disputationis 25 

4 communione ne idiotarum quidem imperitorumque sciseitatio repudiabatur? haec pauca 
de studiis. ceterum cetera quis competenti praeconio extollat . quod condicionis 
humanae per omnia memor elericos opere sermone populares. exbortatione maerentes 
destitutos solacio. captivos pretio ieiunos cibo nudos operimento consolabatur? pariter 

et super his plura replicare superforaneum statuo. nam merita sua, quibus divitem 30 
conscientiam censu pauperatus locupletavit. spe futurae reti-ibutionis celare plus studuit. 

1 michi C contexo 31- 4 sicnbiculornm L. sicnbi locornm MTCFP 5 amicicia CF 

6 Tale om. F 7 inscriptionem tino rer.m rac. otn. L j>eteio F 8 darapnnni 3ICF 9 occuUs 

[prior. c era%. C-)C ambigo ambigo L deiucebs C fnit s. l. add. P' 11 pLilosofaretur ZJ?' 

12 nc corr. er n F- irrideret JITCFP IS tamen LMTCP. & F complatonicomm MTCFP 

14 qnoties LM sola om. F, seclusi statu (u corr. in I .timidque rariam lecL, qtiam s. l. add. 3f *. 

h 
era^. 31-, 3f, statim LTCFP IG aborta F laberintbica MCF, laberintica P\ laberintica T, labervu- 

thica L 1 < freqtes T, l queren*./.fltfrf. T- consederamns (prior. e in ras.3I^) M, consideramus P iniungebat 

addidi, orn. L3ITCFP 18 eligissemus 31 19 tumultuatl {rar. lect., quam ad i s. I. add. M\ eras. 31-) 31 

scematis 3ICF 20 dein F relnctancium C, reluctantum T sillogismomm 3ICF 21 ita {om. qne) F 

i . — - er 

nichn 3IC, rA F 22 apt F maxima L3ICFP, suma T reventia 3[^ 23 erat T, i fnit s. /. add. T> 

aput F 24 venialis F pacientia 3IC 2o quisve T. disputaciouis C . 26 commune L sciscitacio C 

repudiaretur 3ITCFP 21 conditionis CF 28 populares sermone merentes exhortatione C 29 solatio 3IF 

precio 3ICF consulabatur L 31 sensa iprior. s corr. in c in ras. P-) P spe M. 1 spe add. in marg. M - 



LIBER IV. lUij-J -!]§>;. (33 

*%* episcopiim fratreni niaioreiii natu affectuosissinie observans. queni clilijj^ebat ut tiliuni. 5 
cum taniquani patreni veneraretur. sed et ille suspicicbat hunc «^randiter. habens in 
eo consiliarium in iudiciis vicariuiu in ecclesiis. procuratorem in negotiis vilicum in 
praediis, tabulariuni in tributis in lectionibus comitem. in expositionibus interpretem 
5 in itineribus contubernalem. sic utrique ab alterutro usque ad invidiam exempli 
mutua tide germanitatis officia restituebantur. sed quid dolorem nostrum moderaturi (j 
causis potius doloris fomenta sufficinms? ergo , ut dicere institueramus. huic iam. ut 
est illud Maronianum. cineri ingrato id est gratiam non rchituro neniam condidimus 
tristem luctuosamquc propemodum laboriose. quia faceret dictandi desuetudo difficul- 
lu tatem. nisi quod animum natura desidiusissimum dolor fletu gravidus accendit. eius 
hoc carmen est; 

Germani decus et dolor Mamerti. 

mirantum unica pompa episcoporum. 

hoc dat caespite membra Claudianus. 

triplex bybliotheca quo magistro. 
=> Romana. Attica. Christiana. fulsit: 

quam totam monachus virente in aevo 

secreta bibit institutione. 

orator, dialecticus, poeta, 

tractator, geometra. musicusque, 
10 doctus solvere vincla quaestionum 

et verbi gladio secare sectas. 

si quae catholicam fidem lacessunt. 

psalmorum hic modulator et phonascus 

ante altaria fratre gratulante 
lo instructas docuit sonare classes. 

hic sollemnibus annuis paravit 

quae quo tempore lecta convenirent. 

antistes fuit ordine in secundo. 

fratrem fasce levans episcopali. 
20 nam de pontificis tenore summi 

ille insignia sumpsit, hic laborem. 

at tu. quisque doles, amice lector, 

de tanto quasi nil viro supersit, 

udis parce genis rigare marmor : 
25 mens et gloria non queunt humari. 



8 Vergil. Aen. VI. 213. 

1 Initiuvi sententiae deesse vidit Leo 2 tanquaiu L3IF et om. C suspiciebat ivar. lect., quam ad 

ti . 

pic s. l. add. M\ eras. iT/-) M, suscipiebat F- habeus LMTFP. bominis C 3 uegociL'; C villi- 

cum 3ITCFP 4 leccionibus C 5 utique 3/- 6 fidseegermanitatis // 7 doloris s. l. add. T- 

ergo uiLMTFP, ergone C ad ia var. lect. s. l. add. M\ eras. M^-,^ F 8 id est s. l. add. P' 

9 laboriose (for. lect., quam ad e s. l. add. M\ eras. M^-) M, laboriosa F 10 ad eius s. /. add. neni? 

ut V. 31^- 11 carmensF^ v. 3 menbra ikfF v. 4 bibUotheca 3ITCFP vv. 7 f) 11 14 16 18 20 

in ras. e.caravit C v. 7 institucioue C v. 8 dialeticus C v. 9 geometer C v. 12 siq: chato- 

licam C q: corr. in q F- lacessunt {var. lect. ad u s. l. add. 31 \ eras. M-) 31, lacessint L, 

lacescuut F v. 13 phonaschus 31 v. U bis exaravit C, sed priore loco induxit C» antae F^ 

V. 16 sollempnibus 3IC, soUempnis F- v. 21 sumsit L v. 24 memor P 



64 SIDONII EPISTULARUM 

Ecce quod carmen , ciim primum affui. supcr unanimi iratris ossa conscripsi. 
namque tunc afui. cum funcrarentur: ncc ob hoc tamen perdidi in totum desideratissi- 
mam flendi occasionem. nam dum forte meditarcr, lacrimis habenas anima parturiente 
laxavi fecique ad epitaphium quod alii fecerunt ad scpulchrum. haec crgo scripsimus 
tibi. ne forsitan arbitrarcre sohim nos colcre vivorum sodahtatem reique tuo iudicio ^ 
essemus. nisi amicorum vita carentum semper aequc ut incolumium reminisccremur. 
namquc et cx hoc. quod vix reservatur imaginaria fidcs vcl su])erstitibus, non praetcr 
aequum opinabcrc. si perpaucos esse conicias, qui mortuos ament, vale. 



XII. 

SIDONIUS SIMPLICIO ET APOLLINARl SUIS SALUTEM. 

i Ueus bonc. quantum naufragioso pchigo conformis est motus animorum , quippe ^^ 

cum nuntiorum turbinibus adversis quasi propria tempestate confundimur! nuper ego 
filiusque communis Tercntianac Hecyrae sales ruminabamus; studenti assidebam naturae 
meminens ct professionis oblitus quoque absohitius rhythmos comicos incitata docihtate 
scqucrctur, ipse etiam fabuhim similis argumenti id est Epitrepontem Menandri in 

2 manibus habebam. lcgcbamus pariter laudabamus iocabamurquc et, quae vota com- *^ 
munia sunt, illum lectio, me ille capiebat, cum repente puer familiaris adstitit vul- 
tuosus. cui nos : 'quid ita ?' et ille : 'lcctorem\ inquit, 'Constantcm nomine pro foribus 
vidi a dominis Simplicio et Apollinare redeuntcm; dedit quidem littcras quas acceperat 

3 sed perdidit quas recepit'. quibus agnitis serenitas laetitiae meae confestim nubilo 
supcrducti maeroris insorduit tantamque mihi bilem nuntii huiusce contrarietas excitavit, -'^ 
ut pcr plurimos dics illum ipsum hcrmam stolidissimum venire ante oculos meos 
inexoratus arcuerim, laturus aegre, si mihi apices aut quoscumque aut quorumcumque 
non redderet, taccam vcstros, qui mihi, dum recti compos animus durat, minime frc- 

4 quentes maxime desiderabiles iudicabuntur. at postquam nostra sensim temporis inter- 
vallo ira defremuit, percontor admissum, num vcrbo* quippiam praeterea detulisset. -^ 
respondit ipse. quamquam esset trepidus et sternax et prae reatu balbutirct orcj 
caecutiret intuitu. totum quo instrui, quo delectari valerem, paginis quae intercidissent 
fuisse mandatum. quocirca recurrite ad pugillares, replicate membranas et scripta 



1 conscribsi L 2 nauque M affui TCFP cum s. l. add. T funeraretur MTCFP 

in 8. l. add. P' desiderantissimam (n eras. M-) MC 3 cum F 4 ^pitafium MF sepul- 

e /.• J.- 

crum TCF, spulcrum P * scripsim' ergo transp. P- 5 iuditio CF 6 incolomium C 7 nanque M 

8 conitias CF vale om. F 9 inscriptionem uno versu vac. om. L SIMPLICIO ET APOLLINARI 

SIDONIVS SALVTEM DICIT SVIS C 11 nunciorum (nci in ras. P^) MCP confundimur scripsi, 

confunditur (i in ras. J/') L31TCFP, am, confunduntur ? 12 terentine LMCFP haecyr^ L, hechyrae M, 

hechirae C, echyre F, hecthyr^ P sales praeter sa in ras. P- 13 rythmos L, rithmos MTCFP 

h 
14 fabulam om. L epitrepontem 3/', ephitrepontem CFP in om. F Ifi leccio C ille corr. ex 

illu C* astitit MTCFP 17 inquid C 18 appolUnare F quidem LMCFP, inquit T, sed 

i 
ante hoc qd add. T^ accepit F 19 leticie Ci'^ nebulo (7 20 mer.;oris {unam litt. eras. C^) C 

michi C nuncii MC 21 stolidissima (a corr. in u C) C occulos CP 22 arguerim T raichi C 

23 taceo (o corr. in & P^) P michi C 25 percuntor T, percunctor F ammissum L, om. MTCFP 

n T quidpiam C 26 quanquam LM balbuttiret L 27 caecuttiret (2 litt. eras. cut in ras. P^) LMTP 

q; corr. in q F"- 28 meubrauas 31 scribta L 



LIBER IV. 11 S 7 - li t; 1. 65 

rescribite. tamdiu ciiiiii ac(|ii;iniiiiirer adniittn. uf (lcsidciio iiico siuistcr fvcntus (dticiat. 
donec ad vos nostro surnionc pcrvciiiat ail no.s vcstruni noii iicrvcnisse sernioncin. 
valete. 

XIII. 
SlDONirS VKCTIO Sro SAI.rTEM. 

■> JNiPKii roji^atu riennanici spcctabilis viri ('aiitillcnscin (U'clcsiain inspcxi. cst 1 

ipse loco sitorum tacilc priinus (juiiiue post terguin cuin iam duodccim lustra trans 
mittat, cotidic tamcn habitu cultuquc conspicuo non iuvcnescit solum sed (|uodanimodo 
repuerascit. cnimvero vcstis adstricta, tensus coturnus, crinis in rotac spccimcn 
accisus, barba intra rugarum latebras mcrsis ad cutem secta forcipibus. ad hoc et 2 

10 munere superno mcmbrorum solida coniunctio, integcr visus, amplus in cclcri gressus 
incessu, incorruptae lactea dentium compage gingivae. non illi stomachus nauscat, non 
vena flammatur, non cor incutitur, non pulmo suspirat, non riget himbus, non iecur 
turget. non mollcscit manus, non spina curvatur, sed praeditus sanitate iuvenali solam 
sibi vindicat de senectute reverentiam. propter quae beneficia peculiaria doi. quoniam li 

15 vobis iura amicitiae grandia vigent, quippe vicinis, obsecro ac moneo, ut consilio tuo. 
cui sequendo por conscientiam magnam maximam tribuis auctoritatem, non multum 
fidat ambiguis ncc nimis nimiae credat incolumitati, scd tandem profcssione religionis 
arrepta viribus potius resurgentis innocentiae convalescat , faciat se vetustus annis 
mcritis novum. et quoniam nemo ferme est, qui plectibilibus careat occultis, ipsc 4 

20 super his, quae clam commissa reminiscitur, palam fusa satisfactione solvatur. nam 
saccrdotis pater filiusque pontificis, nisi sanctus est, rubo similis cfficitur. qucm de 
rosis natum rosasque })arientem et genitis gignentibusquc floribus medium pungentibus 
comparanda peccatis dumorum vallat asperitas. vale. 



XIV. 

SIDONIUS POLEMIO SUO SALUTEM. 

25 Gtaius Tacitus unus e maioribus tuis, Ulpianorum temporum consularis, sub vcrbis l 

cuiuspiam Germanici ducis in historia sua rettulit dicens: 'cum V^espasiano mihi 
vctus amicitia; et, dum privatus esset, aniici voc abamur.' *quo respicit, ais. 



25 Tacit. hist. V, 2(;: orga Vespasianmn vetus iiiihi observantia; ct, cum privatus esset, amici 
vocabanmr. 

d 
1 tandiu M ammitto (a corr. in a J/') L31 2 iwst perveniat qtcod repetituvi est ad vos 

nru sennoue perveiiiat eras. C- •) vale LMCP, om. F 4 inscnptionem uno versu mc. om. L 

vectitio P 5 cantilenseiu il/ ' (i postergum C 7 cottidie P Iiabitu tamen C 

8 astricta MTCFP couturnus F i> ibrpicibus fpici m ras. M^) MTCFP W menbrurum M 

h 
solida s. l. add. P^ coniuncio C 11 dencium C storaacusJ/S stomacus TCP 12 in- 

cutatur L ptumbo F"^ 13 peditus (pe corr. in p* -P") P iuvenili TCF 14 vindicat corr. 

in vendicat i^i 15 amiciciae CF 18 aprepta P se u&ustus praeter ustus m ra«. M- vetustu T 

bi 
anis Z 19 plectilibus F- 20 quedam corr. in ciue clani C- clam in ras. P^ palam fusa satis- 

factione solvatur om. L satisfaccione C 21 quem de xos,\s praeter sis In ras. P' 22 parientemque 

rosas C gigneutilms ' F- 23 vale om. F 24 inscripUonem uno versu vac. om. L POLLEMIO MP 

25 tacius corneli' F e in ras. M\ de T 26 retulit MTCFP michi C 27 amicicia CF 

esset privatus T respicis (post. s corr. in t C^) CF ait F 

SlDONlUS. " 



66 SIDONII EPISTULARUM 

4sta praefari"? ut scilicet memineris eo tcmpore , quo personam publicam portas, 
gratiae te privatae memorem sempor esse oporterc. biennium prope clauditur. quod 
te praefectum praetorio Galliarum non nova vestra dignationc sed nostro afFectu adhuc 
vetcrc gaudcmus. (pii. si Ronumarum rcrum sineret advcrsitas, aegre toleraremus, 
nisi singulac personac. non dicam provinciae, variis per te beneficiis amplificarentur. -^ 

2 ct nunc. cum id. quod ])ossibilitas tua non habct, verecundia non petatur, dicas velim. 
qualitcr futurus fueris humanus in factis, qui pcrduras avarus in verbis. nam tuorum 
peritiae comparatus non solum Cornelios oratorcs sed Ausonios quoque poetas vincere 
potes. si te hactcnus philosophantem nova subito ob iurisdictioncm gloria capit: et 

3 nos aliquod nomcnque dccusque gessimus. at si videtur humilitas nostrae i" 
professionis habenda contemptui, quia Christo res humanas vitasque medicaturo putrium 
conscicntiarum ultro squalcns ulcus apcrimus, quod in nostri ordinis viris, etsi adhuc 
aliquid de ncglcgcntia fctet, iam tamen nihil de superbia tumet, noveris volo non, ut 
est apud praesulcm fori, sic esse apud iudicem mundi. namque ut is, qui propria 
vobis non tacuerit flagitia, damnatur, ita nobiscum qui eadem deo fuerit confessus ab- ^■-' 
solvitur. undc liquido patct incongrue a partibus vestris nimis rcum pronuntiari cuius 

4 causa phis spectat tribunal alienum. quapropter immincntem quereUim nostri doloris 
nequaquam valebis ulterius cftunderc, quia , succedentibus prosperis sive obliviscare 
seu neglegas gratiam antiquam, iuxta cst accrbum. proinde si futura magni pensitas, 
scribc clerico, si pracscntia, scribe collegae ; et hanc in te ipse virtutem , si naturalis '^' 
est, excole , si minus. ut insiticiam appone, qua sodales vetustos numquam pro con- 
sequentum novitate lastidias. porro autem vidcbere sic amicis uti quasi floribus, 
tamdiu gratis. donec recentibus. vale. 



XY. 

SIDONIUS ELAPHIO SUO SALUTEM. 

1 Jljpulim multiplex et capacissima lectisternia para: plurimis viis, pluribus turbis 2."^ 

( ita bonorum contubernio sedit j ad tc vcnitur , quippe postquam omnibus tempus 
futurae dedicationis inclaruit. nam baptisterium , quod olim fabricabamini, scribitis 
posse iam consecrari. ad quae festa vos voti nos ministerii, officii multos fidei totos 



9 Vergil. Aen. II, 90 sq. 



2 po8t gratiae leg. tu^ in C esse seinper transpos. L ^ 3 iion L3ITCF, iu P 5 psoue add. in 

viart]. T- provintie F 6 qd possibilitas tua cu id corr. F- tuas (s indux. 6") C petat Leo 

7 fueris futurus C 8 periciae C, avaricie corr. in avapicie F^ pro peritiae quod om. leg. scilicet romanor 

o . — ' , ■ • 

de qr gne exort es in T auxonios LT 9 potis L philosophante L, filosophantem F novo F 

iurisdiccionem C 11 contemtui L 12 cultro MTCFP 13 negligentia MF faetet L ia tn 

8. l. add. T"^ tm corr. ex tn P-, in marg. tam add. P- nichil MC, \\\ F 14 fori 3ITCFP, feci L 

apt F nanque M his C, is s. l. add. F- 15 flagicia C dampnatur MCF 16 unde LMTCF, 

unu P rerum L proiuiuciari MC 17 quereUam L 18 refundere Wilamowitzius, effugere 

Leo sive LMCFP, seu T 19 negligas MCF 20 ipse in te F 21 nuuquam M con- 

sequentium T, sequentium F 23 tandiu M post gratis leg. quasi in T vale om. F 24 inscriptio- 

nem uno versu vac. om. L Alephio C 25 lectisterna L plurimis LMCFP, plurib' T plurib; 

e 
(b; corr. in ras. ex mis P") P 26 sedet C, fort. recte unitur F'^ postquam LMTFP, simul C 

I. i. 
2i fabricabamini praeter fabrica in ras. M^ 28 ia posse transpos. M^ 



LIBER IV, 14 §1 — l<;i5 2. (17 

causa sollicitat. siquidom res est grandis cxcmpli co tcmporc a vobis nova eccle- 
siarum culmina strui, quo vix alius auderct votusta sarcire. quod restat optamus. ut 2 
deo nostro per uberes annos , sicut vota redditis, ita reddenda vovontis, idque non 
solum religione celata, sed et conversionc manifesta: mitigatoque temporum statu tam 

•' desiderio mco Christus indulgeat quam Rutcnorum. ut possitis et pro illis offerre 
sacrificia, qui iam pro vobis offertis altaria. de cetero quamquam |ot| oxtromus '.i 
autumnus iam diem breviat et viatorum sollicitas aures foliis toto ncnnorc labontibus 
crepulo fragore circumstrepit inque castellum, ad quod invitas. utpotc Alpinis rupibus 
cinctum. sub vicinitate brumali difficilius csccnditur, nos tamcn doo praovio por tuornm 

II' montium latera confragosa voniontos noc subioctas cautos ncc suj)orioctas nives oxpa- 
vescemus, quamvis iugorum profunda declivitas aggoro codeatim fracto saepe redeunda 
sit, quia, etsi nulla sollomnitas . tu satis dignus os . ut ost Tullianum illud. proptcr 
quem Thespiae visantur. vale. 



XVI. 
SIDONIUS RURICIO SUO SALUTEM. 

^^ AcGEPi per Paterninum paginam vestram, quae plus mellis an salis habeat l 

incertum est. ceterum eloquii copiam hanc praefcrt, hos olet flores, ut bene appareat 
non vos manifesta modo verum furtiva quoque lectione proficere. quamquam et hoc 
furtum quod deprecaris exemplati libelli non venia tam debeat respicere quam gloria. 
quid tu enim facias absque virtute, qui nec ipsa peccata sine laude committis ? ego 2 

-'t' vero quicquid impositum est fraudis mihi, utpote absenti , libens audio principalique 
pro munere amplector, quod quodamniodo damnum indomne toleravi. neque eni7n 
quod tuo accessit usui , decessit hoc nostrae proprietati aut ad incrementa scientiae 
vestrae per detrimenta venistis alienae. quin potius (is) ipse iure abhinc ubcri prae- 
conio non carebit, qui magis igneo ingenio naturam deccnter ignis imitatus ost, do 

'^•' quo si quid demere velis, remanet totus totusquo transfertur, unde iam parce trepi- 
dare deque moribus amici plusculum recto secus credere. namque in hoc facto nos 
magis vulnus polluit culpae, si feriat ictus invidiae. vale. 



12 Cicero in Verreni 11,4,2,4: propter quem Thespiae visuntur. 

1 exempli s. l. adcl. F'^ 2 auderet alius T 4 ta s. l. add. T' f) XP.s eorr. ex XPo iJf 



rntaenoriim L 6 cl& C" quanquam LMF et seclusl 7 autumpnus E^ 8 crepuloso F 

quod invitas utpote iiraeter q In rns. F^ 9 ascenditur MTCFP 10 moncium C 12 sol- 

lempnitas MCF 13 qaem s. l. add. P' 14 inscrqHionem uno rersu vac. otn. L RVRITIO MF 

15 patei-nium C 16 copii copiam T- 17 iwst verum leci. etiam in T quoque furtiva LF 

leccione C qnanquam L3I & s. l. add. M ' 18 depi-aecaris L 20 miclii C 21 quod L, 

'|Un 

qui MTCFP dannnodo P^ dampnum indempne 3ICF 22 aud C, ad T, aut s. l. acld. T- ad om. C, 

s. l. ctdcl. J/i 23 pvenistis T is acldicU, om. LMTCFP uljeri LMTFP, verbi C 24 carebit scripsi, 

carebis LMTCFP est scripsi, es LMTCFP in me ante imitatus inserere, relicpia nt codd. scrihere maimlt 
Leo 25 totus totusq; L, totus qui (om. alf. totus) MTCFP 26 nanque M 27 vulgus L ictus 

s. l. adcl. T^ vale om. F 



9* 



(}8 SIDONII EPISTULARUM 

XYII. 
SIDONirS ARYOGASTI SUO SALUTEM. 

1 riiMiXEXTiis amious tuus. douiiue uiaior, obtulif mihi quas ipse dictasti litteras 

litteratas et gratiae trifariam renidentis cultu refertas. quarum utique virtutum caritas 
prima est, quae te coegit in nobis vel peregrinis vel iam latere cupientibus humilia 
dignari : tum verecundia. cuius instinctu dum inmerito trepidas. merito praedicaris; •■ 
tertia urbanitas. qua to ineptiro facetissime allooas ot Quirinalis impletus fonte faoun- 
diao potor Mosellae Tiborim ruotas, sic barbarorum familiaris, quod tameu nescius 
barbarismornm, ])ar duoibns antiquis liugua mauuque, sed quorum dextera solebat non 

"2 stihim minus tractare quam gladium. quocirca sermonis pompa Romani, si qua adhuc 
uspiam est. Belgicis olim sive Rlienanis abolita terris in te resedit, quo vel incolumi if 
vol perorante, etsi apud limitom ipsum Latina iura ceciderunt, verba non titubant. 
quapropter alternum salve rependens granditer hietor saltim in inlustri pectore tuo 
vanescentium litterarum remansisse vestigia, quae si frequenti lectione continuas, ex- 
periere per dies . quanto antecelkmt beluis homines, tanto anteferri rusticis institutos. 

3 de paginis sane quod spiritalibus vis ut aliquid interpres improbus garriam, iustius i-- 
haec postuhmtur a sacerdotibus loco propinquis aetate grandaevis , fide claris opere 
vulgatis, ore promptis memoria tenacibus, omni denique meritorum subhmium dote 
potioribus. namque ut antistitem civitatis vestrae relinquam, consummatissimum virum 
cunctarumque virtutum conscientia et fama iuxta beatum, multo opportunius de quibus- 
cumque quaestionibus tibi interrogantur incliti Galliarum patres et protomystae, nec -'^' 
satis positus in longinquo Lupus nec parum in proximo Auspicius , quorum doctrinae 
abundanti eventilandae nec oonsultatio tua sufficit. proinde quod super hac precum 
parte non parui. benignus quidem sed et iustus ignosce, quia si vos imperitiam fugere 
par est. me quoque decet vitare iactantiam. vale. 

XYIII. 
SIDONIUS LUCONTIO SUO SALUTEM. ^r. 

1 Oblivisgeris quod rogaris eque contrario. si quid iniungas, ex asse meministi. 

repetere perlongum est de cito reditu quae tu tuique promiseritis mihi meisque, 



1 inscriptionem uno versu vac. om. L arvagasto {alt. a corr. !n o C'^) C, arvocasto F 2 optulit LM T 

michi C 'ii post gratiae 2 lltt. eras. P- triphariam F remdcnih L3fTCP, t reuitentis s. l. adcl. M^, 

te 
renitentis F 4 pma C ut {induxit i^') que jP' 5 iustinctu pmeter tu In ras. /", instiuctu (u corr. 

in u JI-) M immerito MF 6 tercia CF 7 tyberim T lamiliaris quod tamen jjraeter miliaris 

i '• , /• 

inras.P^ H ducibus latinis T, autiqs s. Z. acW. T^ dextra (praeter Ae in ras. P^) MCP 9 min stilu 

transpos. M^, miiuis stilum TF 10 belgidis C sive T^MTFP, seu C rethnauis F, rehnanis 

[post h i aut e eras. M-) MCP 11 apt F ipsum om. L, fort. recte, s. l. add. M\ eu TF 12 in 

s u 

om. T WXnaXxx MTCFP 13 quae LMTFP, qua C^ leccione 6' contuieas /y, contineas j1/* 

e 
experire C", experire P 14 antecedunt C 15 aliquit (t corr. in d C^) C IG postu- 

bn 
lantur J/', postulat C 17 promotis (o corr. in p P^) P, promtis L sullimium F 18 nanque M 

i bu i 

19 oportunius LMTFP, oportunus C- 20 interrogantur J/^, interrogabuntur P iuclyti / gallarum iJ/^ 

partes/ protomysthae L, protomistae /I/P, prothomiste PC, prothomyste jP 21 auspitius Z' 22 abini- 

danti doctrin^ transpos. P^ habundanti /^ liabundautie (e eras. T^) ventilande T consultacio C 

post super 4 litt. eras. T^ praecum L 23 set C 24 iactanciam C vale om. F 25 inscriptionem 

uno versu vac. om. L, luconcio C, lucuntio F 27 repetere (^alt. re in rus. P*) P miclii C 



LIBEl? IV. 17 § I — is !^5. gg 

quorum omnium non sunt vol minima complota. <|uin potius. oum fu«*am a nobis 
macliinarcmini. (juo rovorsuros ad saorum pascha vos putarcinus. nuUao ^n-avos saroinao 
ad pracdium ox oppido ductao. nulla sorraca. nulla csscda subvoliondis onoribus 
attrahobantur. utquo do matronaliuiu partium uil (piorar fraudo. <juas cum oxpoditis '2 
•' tulistis impcdimontis, tuqu<> frator([Uo communis Volusianus vix singulorum cliontum 
puerorumquo comitatu ambiobamini : por quod sollicitudinem prosoquontum vana mox 
rccurrcndi spc fofollistis: ocrtc frator Yolusianus, (pii forte pcrgens in praedia Baio- 
cassina totam[que] provinciam Lugdunonsom socundam pervagatur, oxj)octationon) 
nostram specic brevioris itineris olusit. ot nunc ipsc sio multis contra fid<'in <li<'bus IJ 

1" otiabundus ais tibi si quas postea luserim metro nugas mitti oportoi-o. aunuo iuiuuctis. 
quia dignus es, ut talia lcgas: nam carmon ipsum. quod nunc c manil^ns clabitnr. 
tam rusticanum cst tamquc im])olituiu. ut mo non iUud a<l villam s<'<l potius <• villa 
mittcre putcs. basilicam sancti pontificis confessorisque Martini Porpetuus episcopus, 4 
dignissimus tanto pracdoccssorc succossor. multnm pi-ioro quao fuit hactonus capaciorom 

i"' novavit. magnum ost, ut f<'runt, opus nominandumquo quod in honorom talis viri 
factum talis vir fccisso d(^bucrit. huius mo parietibus inscribere supradictus sacerdos 
hoc cpigramma compcUit, quod rcccnscbis. ut est in liis. quaccumquc deposcit, privi- 
lcgio caritatis impcriosissimus. atque utinam molis illius pompam sive donaria nihil T) 
huius obsequii turpet oblatio: quod secus foro plurimum timeo, nisi forsitan intor 

-'^' omnia vcnusta sic epigrammatis istius foeditas placcat, ut nigor naevus candido in 

corpore, qui quidem solet sic faccrc risum quod accipcro suffragium. scd quid hinc 

amplius? pone fistulas ipse pastorias et olcgiae nostrae. quia podc chiudicat, manum 

porrigc. 

Martini corpus totis venerabile tcrris. 

in quo post vitae tcmpora vivit honor, 
texerat hic primum plebeio machina cultu. 

quae confessori non erat aequa suo. 
• nec desistebat cives onerare pudore 

gloria magna viri, gratia parva loci: 
antistes sed qui numeratur sextus ab ipso 

longam Perpetuus sustulit invidiam, 
internum removens modici penetrale sacelli 
1" amplaque tecta levans exteriorc domo: 
crcveruntque simul valido tribucnte patrono 

in spatiis aedis, conditor in meritis, 

1 n s. l. add. M ^ 2 iiullt; graves tisque ad serraca in marg. add. M * 3 serraca LMTFP, 

sarcina C vehendis ex subvehendis erns., tiim vehendis usque ad partiu add. in marfj. P' 4 adtralie- 

bantur L ntique P de s. l. add. M^ ;') fraterque tuus 7', comunis s. l. add. T"^ ii ip M, i ^ppT 

9. l. add. 31 \ ^ppt T 7 fefellisti F qui inalit secludere Leo baiocasinai^ 8 totamque LMTCFP, que 

seclusi provintiam F pervagatur scripsi, pervagaturus TjMTCFP expectacionem C, exspectationem TF 
9 delusit T ante ipse s. l. tu add. jT^ 10 ociabundus C 12 pocius C 13 putis L 14 prodecessore X 

V 

priori LMTFP capatiorem (r corr. ex n 6'-) MCF 15 nonavit C* opus ovi. C honore T 

16 vir om. C debuerit fecisse T 17 compeUit hoc epigramma F epygramma M 18 ipsius C 

nil MTCFP 19 obsequii hui' transposuit P' 20 venusta (nus in ras. P-) P epygrammatis 31 

21 2)ost accipere 6 litt. {an accipe?) eras. P^ 23 post porrige leg. vale et a rubricatore scriptum EPl- 

c 
TAPHIVM inC v. 4 aequa L3ITFP, apta C v. 5 tives honerare (h eras. P"^) P' v. 7 ipso Lj3IFP, 

illo TC, i ipso s. /. add. T- v. 10 exteriora L, interiore F v. 12 aedes hi spaciis C spaciis M 

aedes 3ITCFP 



70 SIDONII EPISTULARUM 

quac Salamoniaoo potis ost oonfligere teniplo, 
scptinm qnao niundo fabriea niira fuit. 
1-^ nam geniniis auro argento si splenduit illud, 
istud transgreditur cuncta metalla fide. 
livor, abi, mordax absolvanturque priorcs, 
nil novet aut addat garrula posteritas; 
dumque venit Christus. populos qui suscitet omnes. 
-t^ perpctuo durcnt culmina Pcrpetui. 
Obtulimus, ut eernis, quod cantilenae recentis obvium manui fuit ; sed nec hoc 
minus. si moras nectis, astra quatiemus, versibus quoque satirographis, si rcs exegerit, 
usuri. quos huic cnrmini lenitate adaequandos falso putabis. namque efficacius citius 
ardentius natura mortalium culpat aliqua quam laudet. vale. 



XIX. 

SIDOmUS FLORENTINO SUO SALUTEM. 5 

hiT moras nostras et silentium accusas. utrumque purgabile est; namque et 
venimus et scribimus. vale. 

XX. 

SIDONIUS DOMNITIO SUO SALUTEM. 

1 lu cui frequenter arma et armatos inspicere iucundum est, quam voluptatem, 
putamus. mente conceperas, si Sigismercm regium iuvencm ritu atque cultu gentilicio n 
ornatum, utpote sponsum seu petitorem, practorium soceri expetere vidisses ! illum 
equus quidem phaleris comptus, immo cqui radiantibus gemmis onusti antecedebant 
vel etiam subsequebantur , cum tamen magis hoc ibi dccorum conspiciebatur, quod 
cursoribus suis sive pedisequis pedes et ipse medius incessit, flammeus cocco rutilus 

2 auro Lacteus serico, tum cultui tanto coma rubore cute concolor. rcgulorum autcm i'^ 
sociorumque comitantum forma et in pace terribilis; quorum pedes primi perone sae- 
toso talos adusque vinciebantur : genua crura suraeque sine tegmine; practer hoc 
vestis alta stricta versicolor vix appropinquans poplitibus excrtis; manicae soLa brachio- 
rum principia vcLantcs : viridantia saga limbis marginata puniceis : pcnduli ex umero 



V. 13 salamouiaco J/i, saloinoniacn TCFP v. 15 si L31TCP, s F v. 17 priores MP, primates 

X. l. add. 3I^P* V. 19 suscitat F v. '20 .erpctuo C durant (a corr. In e F^) F 1 optulimus L 

i 
obviam J/T^CT^P manu T nec lioc in raa. 3f- 2 quatemus T^ satyrografis Z T, satyrograpliis i'^, 

satliyrographis P exigcrit (jyrior. i corr. in e lil'^) LMC, exegerit (t rorr. ex s P^) P 3 lcvitate- 

s. 1. add. T- nanque M officatius MCF 4 vale oni. F 5 inscrij)tionem mio renni rae. om. Jj 

FLORENTIO C salutem om.F G mores /y nanque -ilf uanique veninius {om. ei) F 7 vale om. F 

8 inseriptionem uno versu vac. om. L DOMNICIO C, dompnitio F 9 2>osi arma lerj. et arniatuni in MCFP 

et armatos LTCF, fit animatos 3IP et s. l. add. T^, \ armatos s. l. add. M^P^ iocundum MTCFP 10 cou- 

ciperes J/rCi^P cultu atque T rifalerisP phaleris comptus m r«s. i1/* ccmitus Z 13 ciun tamen 

nsqne ad iuspiciebat add. in marr/. /" tamen LMTFP, enim C decorum ibi /' iuspiciebatnr MTCP, 

inspitiebatur F 14 praecursoribus /' pedissequis (quis corr. ex c rel cis P-) MTCFP in cocco rutilius C 

15 tum in ras. M^ ore Wilamowitzius ; an tuore? IG sotiorumque comitantium F terribiles L 

person^ (s eras. P"^) P 18 exertis pnplitibus F 19 principMlia (' humero MTCFP 



LIBER JV. l.sgc, - 21 § 1, 71 

gladii balteis siipercurrcntibus strinxoraut clausa luilhitis latcra rhcnonihus. co quo 
coinebantur ornatu niunicbantur : lanccis uiUMtis s('curibus(|uc niissibililms dcxtrac 
refertae clipeis laevain partcin adunibrantibus . (|U(irnui hi\ in (>iliil)us nivca. Inlva in 
uinbonibus ita ccnsuin prodcbat ut studiuni. cuncta j)rorsns buinsiuodi. ut in actionc 
tlialanioruui nou ajiparcrct niinor ^Farlis jionipa (|nain Vcncris. scd (piid liacc jdnribus' 
spectaculo tali sola praesi-ntia tua (hruir. uaiii cuiii vi(b'rciii (juac tibi jjiih iira suiit 
non te vidcrc, ipsani eo tcniporc dcsidcrii tui injiaticntiani dcsideravi. vale. 



XXI. 

SIDONIUS APRO 8U0 SALUTEM. 

JIjst quidcni princcps in generc nionstrando partis paternac praerogativa , sed 1 

ui tanien niultuui cst. quod debcmus ct niatribus. non cnini a nobis aliquid exilius fas 
honorari quod pondcra iUaruni quani quod istorum scmina sumus. sed originis nostrae 
definiendae materia vel ratio sit pencs physicos : nos, unde haec ipsa praemisimus, 
pcrsequamur. Ilacduus patcr tibi, niater Arverna cst. primis Ilaeduis debcris, ergo 2 
non solis, vel propter illud excmplum nostri Maronis, quo tcstc PaHas, sic habitus 

i^ Arcas quod pariter ct Samnis , in Mezentium movcre potuisset ut peregrinus arnia 
Etruscorum, ni mixtus matrc Sabclla parteni quoque patriac indc traxissct. 
ecce habes magnum maximo auctorc documcntum. quod patriac pars computanda sit 
et regio matcrna, nisi poctas et cum ab historia non recedunt mentiri existimabis. 
igitur Arvcrni si portioncm tui saltim vicissim iure sibi vindicant, patientcr admittc 3 

-" querimoniam desiderantum, qui tibi pcr unius oris officium non unius pectoris profuderc 
secretum. quos palam et coram dicere puta: 'quid in tc mali tantuni, ingrate, com- 
misimus, ut per tot annos quondam humum altricem nunc velut hosticum sohim fugias? 
hic incunabula tua fovimus: hic vagientis infantiae hactantia mcmbra formavimus; hic 
civicarum baiulabarc pondus uhiarum. hinc avus Fronto, bhindus tibi sibi sevcrus, 4 

2-' qui exemplo essc potuisset his, quos habemus nos in exemplo; hinc avia Auspicia, 
quae tibi post tuae matris orbato dcccssum dcpcndit una curam duarum. scd ct 
matertcra tna hinc, [ct] hinc fuit sanctior sanctis Frontina virginibus, quam vcre- 
batur mater pater venerabatur, summae abstinentiae puella, summi rigoris, ac fide 



16 Vergil. Aen. VIII, 510 sq.: gnatum cxhortarer, ni mixtus matre Sabella liinc partcm patriae 

traheret. 

1 
1 gladii (ii in ras. 31^) M super {ovi. currentibus) i^ strincxeraut 6', striuserant P bulatis F* 

V 

renunibus F quo in ras. 31^ 3 clypeis L fuba corr. in fula F- 5 pompa martis T martis 

(ar in ras. 31^) 31 6 expectaculo L tua s. l. adcl. F- pulcra CF 7 te non TC, fort. recte 

iupacienciam CT, impatientiam 3IF vale om. F 8 inscriptionem uno versu vac. om. L ASPRO 

(S eras. C^) 3ICP salutem om. F 9 princebs C 10 alicpiis C post fas leg. est in TFP, 

-i- s. l. add. 31^ 11 bis fi ante quod s. l. add. 31- quam L3ITCP, na F 12 diffiniendae CF 

phisicos 3ICF 13 psequamur C ante est le<j. tibi in F eduis 31 15 archas 3ICF 16 ni 

X ' « i 

mi&tus Pi, inmixtus C 19 tua T, \ tui s. l. add. T^ saltim s. l. add. T' vendicant F"" 

pacienter C ammitte L 20 desiderantium F post oris s. l. add. mei il/^ T- profundere 

(n eras. C-) C 21 dre etiam cora transpos. F- 22 n {corr. in nc F'^) velud F solum (u corr. ex 

a 
us 31^) eflFugias 3ITCFP 23 menbra 31 24 baiulabere C" severus sibi C 26 orbato scripsi, 

orbata L3ITCFP Ti tua hic L et seclusi 28 fide ingenti scripsi, fide indigenti L, fidei 

mgentis 3ITCFP 



72 SIDONII EPISTULARUM 

ingenti sio doiim tinions, ut ;ib honiinibus nietuorotur. Uic te inibuendum libcralibus 
disciplinis grammatici rhetorisque studia tlorentia monitu certante foverunt, undc tu 
nou tam mediocriter institutus existi. ut tibi liccat Arvernos vel propter litteras non 

5 amare. taceo territorii pcculiarem iucunditatem; taceo ilhid acquor agrorum, in quo 
sine pcricuU> quaestuosae fluctuant in segetibus undae, quod industrius quisque quo ^ 
plus frequentat. hoc minus naufragat; viatoribus moUe, fructuosum aratoribus, venato- 
ribus Yohiptuosum: quod montium cingunt dorsa pascuis latera vinetis, terrena vilHs 
saxosa castclHs . opaca lustris apcrta culturis , concava fontibus abrupta fluminibus ; 
quod dcniquc huiusmodi est, ut semel visum advenis multis patriae oblivionem saepe 

(> persuadcat. tacc<) civitatem i})sam tui scnipcr sic amantissimam , ut sedulo nobilium i" 
contubcrnio pracfcrrc nil debcas, cui tu manu iniccta fehciter raptus inserebare : sicque 
omnes praescntiae vestrae voluptas, quod tamcn nullum satias cepit. iam quid istic 
de rc familiari tua dicam . cuius hic status est, ut tuam expcnsam hoc sit facihus 
toleratura. quo crebrius? nani dominus agricola, si larem hic foveat, sic facit sumptum 
quod auget et reditum."' haec unus tibi omnium civium, certe bonorum, voto petitu vicc i' 
garrio: qui cum tanto honore te poscant, tanto amore desiderent, intellegi datur gaudii 
plus tc. dum tribuis quod rogaris, assecuturum. vale. 



XXII. 
SIDONIUS LEONI SUO SALUTEM. 

1 Vm magnificus Hesperius, gemma amicorum Httcrarumque. nuper urbe cum 
rediit e Tolosatium, praccipere te dixit, ut epistularum curam iam terminatis Hbris -'f 
earum converteremus ad stiHim historiae. reverentia summa, summo et afPectu talcm 
atque tantam sententiam amplector; idoneum quippe pronuntias ad opera maiora quem 
mediocria putas deserere debere. sed, quod fatendum est, faciHus audeo huiusmodi 

2 suspicere iudicium quam suscipere consiHum. res quidem digna quam tu iuberes sed non 
minus digna quam faceres. namque et antiquitus, cum daius CorneHus Graio Secundo -;•'' 
paria suasisset, ipse postmodum quod iniunxit arripuit, idque ab exemplo nunc meHus 
aggrederis, quia et ego PHnio ut discipulus assurgo et tu vetusto genere narrandi 



1 omnibus P 2 rethorisque 31CI' Horeutia studia T fueruut F- o existis MTFP 

4 iocunditatem MTCt , ioconditatem P 5 qu^stuos^ in ras. 31^, quae studiose (di eras. P"^) P 6 fre- 

n 
quetant (n expunx. C-) 0' 7 ciuguut moiitium F pascuis (uis in ras. P^) P 8 fontibus 

(on inras. P^) P abmta C 10 sic s. l. add. 31^ sedulo scripsi, solo LTC, soli (i m 7-as. P^) MFP 

11 debens C feliciter rapt' s. l. add. T- sic-sque >•.= •■.= -.- omnes {unam et .8 litt. eras. P^) P 12 psentiae 

irraeter tiae in ras. 31^ satias coepit L, sacias c^pit 3ICP, sacies cepit F 13 sit om. C 14 tole- 

a 
ratura (ura in ras. P^) P quod 3ITP, a quod (a eras. C^) C, qd corr. ex qm F^ sumtimi L 15 et 

om. T, fort. recte redditum F certo C 10 desiderant fa corr. in e F^) F intelligi 3ITCFP 

17 assequuturum LC, adsecuturum P 18 inscriptioyiem imo versu vac. ovi. L salutem om. F 

que 
19 Fir (F rubr.) F gemma s. l. add. P' litterarum F^ curbe F^ 20 tholosatium F, tolo- 

sacium C pcipere te ait C 21 2>ost summo lerj. studio in F 22 tantam atque talem C 

pronuncias 31 23 putas L3ICFP, jpiicias T 24 suspicere (pic in ras. P^) P iuditium C con- 

cilium T quam tu iuberes sed nou minus digna om. Ij 25 non om. T uanque 31 post cornelius 

Ug. taci' in F, s. l. add. tacit' in 31^ post secundo «. l. add. plinio if * 26 iniunxit (x in ras. P-) P 

post nunc leg. me in 31TCFP 27 aggredieris Wilamowitzius ego L3ITFP, ipse C discipls (post. s 

in ras. M^) M 



LIBKK IV. 21 5; 4 - 2;i i- 1. 73 

iiuc Cornelium antovonis, (|ui saeculo nostro si rovivisceret t<'([iic (|u;ilis iii litteris et 
(juantus habcare conspicaretur, niodo vcrius Tacitus esset. ita(|U(' tu nioleni tlieniatis 15 
niissi rcctc capessis, cui praeter eloqucntiain singulareni scientiae ingentis nia<^na 
opportunitas. cotiJie nain^iue per ])otcntissinii consilia regis totius sollicitus oi-bis 

•• pariter [eius] negotia et iura, foedera et bella. loca spatia inerita cognoscis. untle 
quis iustius sese ad ista succinxerit, (luani ille, queni constat gentium niotus legationuni 
varietates, facta ducuni pacta r(!gnantuni, tota denique publicaruin reruni secreta didi- 
cissc, quique praestanti positus in culmine non necesse habet vel suppriniere veruni 
vel concinnare mendaciuin? at nostra loiige condicio dispar. quibus dolori peregrinatio 1 

11» nova nec usui lectio vetus, tuni religio protessioni cst, huniilitas api^etitui. mcdiocritas 
obscuritati, nec in praesentibus rei tantum, quantuni in futuris spci locatum, postrcmo 
languor impcdimento ianique vel sero propter hiinc ipsuni dcsidia cordi: acfiuaeva 
certe iam super studiis nulhi laus curae, sed ne postuina (luideni. praecipuc ghiriam 5 
nobis parvam ab historia peterc fixum, quia per homines clericalis officii tcmerarie 

'■' nostra iactanter aliena, praeterita infructuose praesentia semiplene. turpiter falsa peri- 
culose vera dicuntui'. cst enini huiusmodi thcnia |vel opus|, in quo bonorum si facias 
mentioncm, modica gratia paratur, si notabiliuni, maxuma offensa. sic sc illi protinus 
dictioni color odorque satiricus adniiscet. ilicet: scriptio historica videtur ordine a 
nostro multum abhorrere, cuius inchoatio invidia. continuatio labor, finis est odium. 

-'* sed tunc ista proveniunt, clericis si aliquid dictetur auctoribus; qui colubrinis oblatra- G 
torum molaribus fixi, si quid simpliciter edamus, insani, si quid exactc, praesumptiosi 
vocamur. at si tu ipsc, cui datum est saltibus gloriae protcrere possc ccrvices vitu- 
peronum seu supercurrerc, matcriac istius libens [)roviiiciani sortiarc, ncino te celsius 
scripserit, ncmo et antiquius, ctiamsi placeat recentia loqui: quandoquidem scrmonum 

2' copia implctus ante, nunc rerum non rcliquisti, cur vcnenato niorsu secere. atque 
ideo te in posterum consuli utilitas, audiri voluptas, legi auctoritas crit. vale. 



XXIII. 
SIDONIUS PROCULO SUO SALUTEM. 

r iLius tuus, immo communis ad mc cucurrit, qui te relicto deliquisse se maeret, 1 
obrutus paenitendi pudore transfugii. igitur audito culpac tenore corripui latitabundum 



1 si corr. ex sire vel sive P^ 2 quatus f habere T^ thaematis iy 3 missi thematis T 

4 oportuiiitas LMTVFP quottidie P uauque J/ tocius (7 eius LMCFP, om. Parisinus 

18584 aliique, 3 T uegocia C spacia C 6 se T succiucxerit P 7 varietaK^s F^ 1' meu- 

datiimi F at M, l ut s. l. add. J/i couditio TCF, ditio P quih; L, cui MTCFP 10 leccio C 

tu t ^ 

vetus tumL, vetusta 3P, vetusta tum TCFP est professioui ^' professiouis /y appetivi F^, appetui C 

u 

12 laugor C" 13 posthuma MT gloria T 14 parua T hystoria F 15 iactauterq; t 

tia , . 

praeseu T' 16 dicuuturLJ/Ti^P, duatur C thaema/y \q\ i)])\is sed.Wilanwwitzius \1 gxAiia. LMTFP, 

gla(7 maxima J/rC/^P {\\e> MTCFP 18 ordoque {corr. in odorque P^ 3f') 3ITP satyricus TF 

ammiscet L a s. l. add. J/' 19 inchoacio C 2U dicetur F 21 praesumtiosi LP, prae- 

sumptuosi F 22 proterere LT, preterire C, pterire MP, ptire F posse om. T, fort. recte vitu- 

perouum (uum in ras. P') P, vitupatiouum F^ 23 matheriae ipsius C proviutiam F sorciare MC 

c 
24 scribserit/> et om. MTCFP 25 copiam / uuu C" secer e (s corr. ex c F-) F 26 posterum 

cusuli utilitas audiri voluptas in ras. P' vale om. F 27 inscriptionem uno versu vac. om. L 

yiDONius. l^ 



74 SIDONII EPISTULARUM 

verbis aniaris vultu minaci et niea quidem voce sed vice tua dignum abdicatione 
cruce culleo clamans ceterisque suppliciis parricidalibus. ad liaec ille confusus inru- 
buit, nil impudenti excusatione deprccatus errorcm, sed ad cuncta convictum cum 
redarguerem, vcrccundiac iunxit comites lacrimas ita profluas ubertimque manantes, 

2 ut secuturae correctioni tidem feccrint. rogo ergo sis clemens in sc scvero et deum ■' 
sequens non habeas te iudicc reum se profitente damnabilem; quem si inaudita genera 
poenarum iuboas inoxoratus exciperc, non potest amplius per te dolore quam per sc 
pudore torquori. libora mctu desporationem suam, libera confidentiam meam et, pie- 
tatis paternae necessitatcm si benc interpretor, te quoque absolvc, qui conficeris 
ooculto . quod filius publico maerore conficitur. cui fecisse me constat plurimum i' 
iniuriae. si tu tamcn vol parum fecoris, quam certe, ut spero, non facies, nisi scopulis 

'^ durior duras aut adamantibus rigidior perseveras insecabilibus. ergo si de moribus 
tuis dequo amicitiis iuste meliora praesunio, excusato propitius indulge, quem recon- 
ciliaus fore fidelem constanter in posterum spondeo , quoque velociter culpa soluto 
ego beneficio ligor, magnopere deposcens, non ut ignoscas modo verum ut et protinus, !■ 
ot revertentem non domo solum sed et pectore admittas. deus magne, quam laetus 
orietur tibi dies. mihi nuntius, animus illi, cum paternis pedibus aifusus ex illo ore 
laeso, ore terribili, dum convicium expectat, osculum exceperit! vale. 



XXIV. 

SIDONIUS TURNO SUO SALUTEM. * 

1 Bexe nomini, bcne ncgotio tuo congruit Mantuani illud: 20 

Turnc, quod optanti divum promittere nemo 

auderet, volvenda dies en attulit ultro. 
pecuniam pater tuus Turpio, vir tribunicius, mutuam pridem, si recordaris, a Maximo 
Palatino postulavit impetravitque , nil quidem loco fiduciae pignorisque vcl argenti 
sequestrans vel obligans praediorum : sed, ut chirographo facto docotur, cauta centesima -'.^ 
est faeneratori , quae per bilustre producta tempus modum sortis ad duplum adduxit. 

2 sed cum pater tuus morti propinquae morbo incumbente succumberet atque ob hoe 
ipsum publica auctoritas male valentem patremfamilias violentius ad reformandum 



21 Vergil. Aen. IX, 6 sq. 

ad 
2 parricidialibus F irrubuit 3ICP, irribuit F 3 & P ' convinctum P 4 ita LMTCP, 

a • tu 

tam F manentes P, manentes M"^ 5 sequuturae L, secure F- correccioni C fecerit F iu 

eraa. sed in se s. l. add. M ' 6 dampnabilem MCF 7 clolore {post. o m ras. M^) M, dolere CF 

con 
8 disperationem L 9 necessitate MTCFP ficeris P' 10 publice C me fecisse C me constat 

ad 
fecisse T" 12 amantibus 6'^ ridigior i^ ergo inras. P^ 13 amiciciis C, amicitiis (itiis in r«s. P^) P 

i _ quo 

propicius MC 14 fdele corr. ex fore F^ quoque L, que F"^ anle culpa s. l. a add. M- 15 bene- 

ficio praeter bene in ras. P^ magno opere i^7^ 16 pectori P" ammittas L quam laetus in ras.P^ 

17 mihi in ras. P^, michi C nuncius MC animus illi in ras. P^ iwst. ore s. l. add. P\ om. T 

18 dum convicium expectat L, convicium (ici in ras. P^) expectans MCP, convitium expectans F, couvitium 

ex , 

exspectans T ceperit P^ VALE IN XPO MP, om. F 19 inscrijHionem uno versu vac. om. L 

^' ni 

SIDONIS CS Syd F salutem om. F 20 negocio C mantua T^ ■ 21 obtanti MCP, optandi L, 

optati T 23 peccuniam C tribunitius CF 24 fidutiae C, fidutie F 25 cyrographo (pho 

in ras. P^) LTCFP et in marg. M^ est ceutesima F 26 dupla 31C 28 patremfam F 



UV.m IV, '2r5§l — 24 §7. 75 

dcbitum artaret noc sustinori valorot imj^robitas oxooutorum. profioisconti mihi Tolosam 
iam dosporatus littoris imporavit. ut mo roganto croditor vestor modiras saltim lar^^-i- 
retur indutias. precibus orantis citus annui. quia cum Maximo mihi non notitiao 
solum verum et hospitii vetera iura. igitur ad amicum libons ex itinere porroxi, 
:> quamquam villa non paucis aggcre a publico milibus abesset. ut voni, occurrit mihi 3 
ipso. qucm noveram antorius corpore crectum grossu oxpeditum, voce lil)oriiiii tacic 
liberalem, multum ab antiquo dissimilis incessu. habitus viro . gradus jiuddr. folor 
sermo religiosus. tum coma brovis barba prolixa. tri|)odos sollao. Cilicum vola loribus 
apponsa, lcctus nil liabons plumao. monsa nil purpurao. humanitas ipsa sic bonigna 

ui quod frugi, noc ita carnibus abundans ut loguminibus; corto si (luid iii cibis unctius, 
non sibi sod hospitibus indulgons. cum surgoromus, clam pcrcontor adstantes. quod 4 
gcnus vitac de tribus arripuissct ordinibus, monachum agcret an clcricum paeniton- 
tcmve. dixerunt nuper impacto sacerdotio fungi, quo recusantem factiosc ligasset 
civicus amor. luce revoluta, dum pueri clientcsque capiondis animalibus occuparontur. 

1' secretae conlocutionis peto copiam. praestat: amplector nil opinantem gratulariquc 
me primum pro sui status apicc confirmo, tum consequentos misceo prcces. Turpionis 5 
nostri rogata profcro , allcgo necessitates, extrema dcploro, quac duriora maerentibus 
amicis hinc viderentur, quod faenore ligatus corpore solvoretur: mcminisset ergo pro- 
fossionis novae, sodalitatis antiquae, exactorumquo circumlatrantum barbaram instantiam 

20 indultis tantispcr indutiis moderaretur: ct, si decessissct aeger, tribucret hcredibus 
annui luctus tcmpus immune : si, quod optarem. pristinam Turpio salutom rccuporassot. 
indulgcret cxhausto per otium facultatcm convalescendi. adhuc rogabam, cum repente 
vir caritatis flere granditer coepit non moram debiti sed periculum debitoris; frenato- 
que singultu: 'absit a me\ inquit, 'ut haec reposcam clcricus ab aegro, quae vix 

-''• petissem miles a sospite. sed et liberos eius ita diligo, ut etiam, si quid advcrsum 
cesserit amico, nil sim ab his amplius postulaturus quam mei officii ratio pcrmittit. 
quapropter scribe sollicitis quoque plus credant litteris tuis, meas iunge, quisquis illc 
fuerit languoris cventus, quem tamen fratri prosperum optamus, quod et annuum 
solutioni spatium prorogabo et superpositam medictatom, quae per usurae nomcn 

30 accrevit, indulgeam, sola simpli restitutionc contentus." egi ad hacc gratias deo 7 
maximas, hospiti magnas, qui sic amaret tam suam famam quam conscientiam. con- 
firmans amicum praemittcre sibi quod dimittcret vobis, atque hinc superna rcgna 
mercari, quod beneficia terrena non venderet. ergo quod restat enitere, ut auctore te 
protinus saltim commodata summa solvatur, sic ut ingentes nihilominus gratias agas 



1 exequutorum L, exsecutorum JIIVP michi C tholosam i\lFP 2 .salti (I coi-r. in e M"^) 31, 

saltem T 3 inducias 3ICP michi C noticiae C, noticie F 4 liospicii 3IC 5 quanquani LJf 

villa LjMCFP, via T 1 ahesset distaret mili})us T occurit P michi C 8 tum om. T cilicia 

pur 
(ia hi ras. 5 litt. C^) {om. vela) C !> nil hahens lectus T pure T- 10 liahundans F 11 por- 

c 
unctor jPS percuntor T astantes MCFP 12 ageret om. F paenitentemve Leo, paeniteiitcmne L, 

n 
penitentemne ^I/TCP, poenitentemse i*'^ 13 sacerdocio (' quod (d ems. C'-) 6' 15 collocutionis i/TCi^P 

copiam peto F 16 me om. T 17 allegone (ne eras. P^) P 18 hunc L 19 antiq; (q; corr. 

e 
in ^ C^) C exhactorumque (h eras. C-) C circumlatrantium i^, circumlatrant * um (i ut v. eras. P^) P 

20 induciis (s add. P^) MTCP 21 immunae /> ohtarem C 25 petiss; F & s. l. add. M ^ 

26 ab his om. C 27 qq; corr. ex q; F^ 28 tamen in ras. P^ prospm M ohtamus C 

30 accreverit F, accreuat T simplici F-, simpli -.■.-.? (ci ut v. eras. M^ P"^) MP restitucione C 

33 ergo quod in ras. P^ enittere (prior. t eras. C^) C 34 salte T comodata F uichihtmi- 

i 
nus MTCP, idominus F 

10* 



7c, SIDONII EPTSTULARUM 

etiain noniino illornni. qni tibi i;ornianitnte ooniuncti fors per aetatem sapere non 
8 possunt, quid muneris consequantur. non est cur dicere incipias: 'habeo consortes 
nocdum colebrata divisio ost : avarius me constat esse tractatum quam coheredes; 
tVator ao soror sub annis adhno tutohiribus agunt: sorori necdum maritus, fratri nec- 
dum onrator. ouratori noodum satisdator inventus est.' quod quidem totum creditoribus ^' 
bono. sod mahs dioitur: at cum habet talis persona oontractnm , quae velit medium 
rehixaro, cum totum possit oxigere , si moram patitur, quioquid propter misericordiam 
concesserat pie. iuste reposcit proptor iniuriam. valo, 

XXV. 

SIDONIUS DOMNULO SUO SALUTEM. 

1 Nequeo differro, quin i^randis communione te gaudii festinus inpertiam, nimirum lo 
nosse cupiontom. quid pator nostcr in Christo pariter et pontifex Patiens Cabilh)num 
profectns nn:>re roligionis, more constantiae suae fecerit, cum venisset in oppidum supra- 
scriptum provincialium sacerdotum praevio partim, partim comitante collegio, sciHcet ut 
munioipio snmmus ahquis antistos ordinaretur, cuius ecclesiae disciplina nutabat, postquam 
iunittr opisoopus Paulus discesserat decesseratque, excoperunt pontificale concilium variae i'> 

2 voluntates oppidanorum, nec non et illa quae bonum publicum semper evertunt studia 
privata: quao quidam triumviratus accenderat conpetitorum, quorum hic antiquam nata- 
hum praerogativam reliqua destitutus morum dote ructabat, hic per fragores parasiticos 
culinarum suffragio comparatos Apicianis plausibus ingerebatur, hic, apice votivo si 
potiretur, tacita pactione promiserat ecclesiastica plosoribus suis praedae praedia fore, ao 

3 quod ubi viderunt sanctus Patiens et sanctus Euphronius , qui rigorem firmitatemque 
sententiae sanioris praeter odium gratiamque primi tenebant, consilio cum coepiscopis 
prius cham communicato quam paham prodito strepituque despecto turbae furentis 
iunotis repente manibus arreptum nihilque tum minus quam quae agebantur optantem 
suspioantomque sanctum lohannem, virum honestate humanitate mansuetudine insignem 25 

4 (lector hic primum, sic minister altaris, idque ab infantia, post laborum temporumque 
processu arohidiaconus , in quo seu gradu seu ministerio multum retentus propter 
industriam diu dignitate non potuit augeri, ne potestate posset absolvi) : attamen hunc 
iam secundi ordinis sacerdotem dissonas inter partium voees, quae differebant laudare 
non ambiontcm sed noc audebant culpare laudabilem, stupentibus factiosis erubescentibus 30 

5 malis. acclamantibus bonis reohimantibus nullis collegam sibi consecravere. nunc ergo 
lurensia si te remittunt iam monasteria, in quae libenter solitus escendere iam cae- 



3 avaris J/' 4 tutellarilms /. 5 ^pciirator C ventus J/' mali C VlaxareP^ 

micdiam C 8 vale om. F 9 inscriiJtionem nno i-ersii rac. om. L donnulo F, DAMPNVLO P 

salutem om. F 10 grandi F impertiam MTCFP 11 post nr* iinam litt. eras., tum in adcl.P^ paciens C 

cavilonnum L 12 venisset praeter ve in ras. P^ 13 suprascriLtum /v, supradcm F provintialium F 

14 aeccl(j C 16 opidanorumi^ 17 competitorum MTFP 18 distitutus L parasiticos (siti in ras. M^) M 

19 apice m ras. F^ 20 tacita F pmiserat F aecclastica C 21 paciens sanctnsq; C eufro- 

nius MCFP 23 cla s. l. add. M » dispecto X turLae furentis despecto M, furentis turbae despecto CFP 

a i 

24 iunctis L, iactis TCFP, iectis 31 » arreptum om. F nicliilque MTP, nlque F, nilque C quamq ; 

(q; corr. in que F^) F obtantem C 26 infancia C 27 se ministerio C 28 .aggeri P 

possit L 29 parcium C 31 sibi um. C consecravert (rt corr. in re M^) M 32 iorensia L 

ascendere MTCFP 



LTBER TV, 24 § 7 — 2') § f). 77 

lestibus supornisque praeludis habitaoulis , gaudore te par est de comniunium patrum 
vel patronorum seu sio sontiont(> ooncordia sou sic ooncordante sontontia. illius quo- 
que nomine exulta, quem creavorunt Euphronius tostimonio. manu 1'ations. anibo iudicio. 
in quo fecit Euphronius quod convenirct non sonoctutis niddo suac vcruiii ctiaiii (li<;iii- 
tatis lono-aovitati, focit ot Patiens, vir quamlibot ma^iiis \r,[v tamon laiidiluis. (pind siitis 
docuit facere personam. quac oaput ost civitati nostrao por sacordotiuiii . provinciae 
voro por civitatem. vah;. 



1 par est LMTFP, parcm (' 2 .fciento F"^. scntencie (c corr. hi X 7*^) P tordantt' P son- 

tencia (' 3 enlronius MCFF imlitio (' 4 cnfronius MVFP convcnirenf /' f» pacicns (-' 

/. ;. _ ;i 

par tani ord. mitt. J/', tamen par CFP Indibns F- <! est ovi. (' sacenlocinni (' pro- 

vintio /^' 7 posl voro lcf/. vcstro in TFJ\ nrt,- s. I. ddd. M- vale om. F (1. SOJ.I.II. AI'(»MJ 

NAlilS. SI])()MI. KIMSr\L.\RVM. LIHER QVARTVS. EXPLICIT. et tum <jn<,ltuur rrrsuH r<,r. h, /., (]. 

SOLLII APOLLINAItlS SIDONII KrLARV LIP,. IIIl. KXPLICIT. INC1I'IT Lll'.. V. M. KXI'LI( 11'. IIII. 

INClI'. V T. GAI. SOLLII. AIHJLLINARIS. MODESTI. SIDONII. AKVKKNORVM WM LIl.. IIII. K.\I'L. 

INCIPIT. \. sHl).'<rr. rnlirirator in C, Sydonii cplarnm lib (jrl' cxjilicit. Incip. \. sidincr. rubriratur in F, 

G. SOLLII. APOLLINAKIS. SIDONII. KPLAI^. LIH. 1111. K.\I'L1( ir. INCIKIT. V. P 



GAI SOLLII 

APOLLmAEIS SIDONII 
EPISTULARUM 

LIBER QUINTUS. 



SIDONIUS PETRONIO SUO SALUTEM. 

1 AiDio. quod lectitandis cpistulis meis voluptuosam patientiam inpendas. magnum 
hoc est et litterarum viro convenientissimum, cum studiis ipse maxumis pollcas, ea in 
aliis etiam minima complecti. sed ex hoc ipso consummatissima tibi gloria reponde- 

2 ratur; nam satis eminet meritis ingenii proprii qui fuerit fautor alieni. commendo •> 
Yindicium necessarium meum, virum religiosum et leviticae dignitati, quam nuper 
indeptus est. aceommodatissimum. cui meis c pugillaribus transferre quae iusseras non 
vacans t perquam provinciam fuit, hic vobis aUquid neniarum munusculi vice detulit; 

3 quamquam, quae tua sanctitas, semper grandia litteras nostras praemia putes. interea 
neccssitatem pracfati portitoris insinuo, quem traxit isto negotii oborti bipertita condicio. i" 
siquidem hac definitionc pcrrexit. ut aut ineat litem aut adeat hereditatem, nam 
patrueli paterno caelibi intestatoque defuncto per agnationis praerogativam succedcre 
parat, nisi tamen coeptis factiosa vis obvict. contra quas tamcn cunctas difficultates 
solus post opem Christi suppHci tuo sufficis, cuius confido quod, si merucrit persona 
gratiam, conscquetur causa victoriam. vale. i"' 



1 petreio C Syd F salutem om. F 2 alectitandis F^ pacientiam CF impcndas MCF 

r 
3 maxiinis MCF 4 ex om. F consumatissima C gloria tibi T responcleatur F^ 5 jjrii 

8. l. add. T- (i vinditium F necessarium meum vinditium C virium F^ religisionum C 

3 s. 1. add. T- 7 accomodatissimum C 8 an cui . . . non vacans {vel vacans aninius) ])er suam 

{vel nescio quam) provinciam fuit? qui . . . non vacans proquam provincia fuit (jhistafssonus ])rovincia 

i 
(a fort. corr. ex a. in M) LM, provintiam T, provintia CFP S) quanquam LMF praema F^ putis /. 

10 negocii C oborti in ras. F^ conditio LCF 11 hac dlffinitione praeter tione in ras. M^ diffi- 

ti 11 

nitione TFP, diffiuione C" 12 pafrouo F^ defucto 6" 14 mcfuerit L 15 vale om. F 



LIBEK V. 1 tj 1 — :i «; 3. 79 

II. 

SIDONIUS NYMPIIIDK) SIO SALl TIIM. 

Ijibhum de stafcu aniniac tribus volutuiiiihus inlustrcm Maniortus ('liiu(li;iiiiis |i(ii 1 
tissimus Christianonini philosoj^hus cf ([uoruuilil^et priinus oruditoruni lotis scctjitiic 
philosophiac niciuhris artibus [)artibusquc coiiicrc ct cxcolorc curavit. uovciu (juas 
i> vocant Musas disciplinas apcricns cssc, uou fcminas. nam(|uc in pa<j;iiiis cius vif^ilax 
lector invcniet vcriora nomina Oamenarum. (juac propriaiu dc sc; sibi pariimt nun- 
cupationcm. illie enim et grammatica dividit et oratoria dcclamat et arithmetica 
numerat ct geometrica metitur et musica pondcrat et dialectica disputat et astroh)gia 
praenoscit et architcctonica struit ct mctrioa modulatur. huius lcctionis novitatc lac- 2 

1» tatus cxcitatusquc maturitatc raptim recensendam translercndamquc, ut videras. pctisti, 
ut petieras, impetrasti sub sponsione citae redhibitionis. nec me falli nec te fallere 
decct. tcmpus est commodata rcstitui. quia libcr ipse, si phicuit, dcbuit cxhibere 
satietatem, si displicuit, dcbuit movere fastidium. tu autem, quicquid illud est, fidcm 
tuam celcriter absolve, ne si repctitum libcllum serius reddere paras, membranas 

15 potius videaris amare quam litteras. vale. 

III. 

SIDONIUS APOLLINARI SUO SALUTEM. 

Iak erat quidem garrulitatem nostram silentii vcstri talione frenari. scd quo- 1 
niam perfecta dilectio non tam debet recolcre. quid officiorum solvat. quam meminisse, 
quid debeat, etiam nunc laxatis verecundiae habcnis obscquium alloquii impudcntis 

20 iteramus. cuius improbitas vel hinc maximc dinoscitur, quod tacetis. ergonc quid 
temporc hostilitatis agerctis. frater, nosse non mcrui? dissimulastis trcpido pro vobis 
amico vel securitatem prodere vel timorem? quid est aliud, si rcquircnti tuas sup- 2 
primas actiones, quam suspicari eum. qni tui sollieitus existat, aut certe non gavisu- 
rum compertis prosperis aut tristem. si diversa cesserint, non futurum? faccssat haec 

-'•^ a bonis moribus impietatis opinio et a candore suo vera caritas uaevum tam miserae 
suspicionis eliminet. namque. ut Crispus vester affirmat, idem velle atque idem 
nollc, ea demum firma amicitia est. interea si vel vos valetis. benc cst. cgo 3 



26 Sallusti Catil. c. 20, 4. 

1 nimphidio MTP, nimphidi (J, meuphidio i'' salutem om.L 2 illustrem JiTCi*^^ 3 philo- 

sotus i>, filosophus i^ to -.= tis (r ut v. eras. C") C an secretaeV 4 philosofiae L menbris J/ 

5 esse s. l. add. JF^ nanque M 6 appellatione T, J ncupatione s. L add. T* 7 alL enim 

jwst enim eras. C- gramatica F declarat C arydtmetica L 8 geometria F musica et 9 metrica locum 

r 
mutare malit Wilamoioitzius astrologia T, nomia s. L add. T- 9 architectonica M-, architectorica TCFP 

XX. 

modolaturi/^ leccionis C 10 videris L, vi(Jis corr. in vidas T- 11 redhibicionis (h eras. C^) C, 

h 
redibitionls M-, redibitionis FP 12 enimi^, est s. L add. F- restui L liber om. C exibere F 

13 sacietatem 3IC 15 vale om. F 16 apnllinario F salutem om. LF 18 dileccio C, dilictio L 

notam L 20 maxume MP 21 hostilitatis T, \ nos honestatis .s. L add. T- fres F trepidn 

s. L add.P^ p s. L add.M^ 22 supprimis il/Ci-T 23 gavisu (Q corr. in uru P^) P 24 anie 

t 
compertis lerj. eu in T conperis C triste s. L add. Ji* 26 suspitionis LTCFP nauque M 

adque L, aut F 27 amicicia CF vos vel F 



80 SIDONII EPISTULARUM 

auteni. infclicis conscicntiae mole dcpressus, vi febrium nupcr extrcmum salutis accessi. 
utpotc cui indignissimo tantae professionis pondus impactum est, qui miser, ante com- 
pulsus docere quam disccre et ante praesumens bonum praedicare quam faccre. tam- 
4 quani sterilis arbor. cum non liabeam opcra pro pomis, spargo verba pro foliis. quod 
restat. orate. ut operae pretium sit. quod ab inferna propemodum sede rcmeavimus. 
ne si in praeteritis criminibus manscrimus, incipiat ad animae potius mortem per- 
tincre quod vivimus. ccce quod agimus indicanms: ecce adhuc, quid agatis, inquirimus. 
iit a nostra partc quod pium est, vos dcinccps facite quod videtur. illud sanc vclut 
Atticas legcs in aere crcdite incisum, nos sub ope Christi numquam admissuros amoris 
terminum, cuius studuimus fundare principium. vale. 



IV. 

SIUONIUS SIMPLICIO SUO SALUTEM. 

1 Cjiou non reccpi scripta qui misoram, imputo amicitiae, sed dcputo plus pudori. 
nam, nisi praeter aequum autumo, ut salutatio mihi debita dissimularetur, non illud 
contumacia sed verecundia fuit. at si ulicrius paginac garricnti forem claudis, pes- 
sulum op])onis. quieti quidcm tuac non invitus indulgeo, sed non procul a to reos meos i' 

2 inventurum me esse denuntio. nam totam silentii vcstri invidiam vei'ti non iniurium 
est ad superbiam filiorum, qui sc diligi sentientcs quoddam patiuntur de nostra seduli- 
tate fastidium. quos monere pro patria auctoritate dcbcbitis, ut contractae apud nos 
ofFensae amaritudinem politis aflfatibus dulcare non desinant. vale. 



V. 

SIDONIUS SYAGRIO SUO SALUTEM. 

VJUM sis consulis pronepos idque per virilem successionem (quamquam id ad 
causam subiciendam minus attinct), cum sis igitur e semine poetae, cui procul dubio 
statuas dederant litterae, si trabeae non dedissent (quod etiam nunc auctoris culta 
versibus verba testantur), a quo studia posterorum ne parum quidem, quippe in hac 
partc. degeneraverunt , immane narratu cst, quantum stupeam sermonis te Germanici 
notitiam tanta facilitate rapuisse. atqui pueritiam tuam competenter scholis liberalibus 
memini imbutam et saepenumero acriter eloquenterque declamasse coram oratore satis 
habeo compertum. atque haec cum ita sint, velim dicas, unde subito hauserunt pectora 



2 inpactum FP conpulsus (on corr. in o v P'^) CP, compussus L 3 tanquam MF 4 sterilis arbor 

in ras. P- 5 pcium C, precium M 6 pertinere ad aniniae potius mortem T pertinere mortem F 

8 deincehs C velud LF 9 in aere scripsi, ita aere {vel ere) LMTCFP opere (re eras. L") L 

d 
amissuros J/ ', amissuros iy 10 terminum amoris i'' valeas C, om. F 11 simplitio i^ 12 ami- 

o 
ciciae CF 13 ni F auctumo L salutacio michi C 14 coutumatia 31 15 indulge F^ 

c 
16 denuncio MC 17 sencientes LC, senientes F'^ paciuntur C post sedulitate 7 litt. eras. P- 

18 dehetis J/CFP 19 dudulcare C vale om. i^ 20 Siagrio LTCFP 21 pronepos consulis T 

pronepus L idq; corr. ex \ F^ quanquam LMF 22 ex T 23 dedert F 24 testatur L 

25 denegaverunt F"^ 26 noticiam CF cepisse T, i rapuisse s. l. add. T^ puericiam CF scolis 

m 
(Us in ras. P') MCFP 27 nemini F^ 28 sunt C 



L1HKI{ V, 3 S-"i — li^*^. 8t 

tua cuphoniam gcntis alienac, iit niodo niihi post fcruhis loctiunis ^lainiijana»' postcinc 
dcsudatani varicosi Arpinatis opuk'ntiiun loquacitiitcniquc cpiiisi de t Inirihio vctci-c 
novus falco prorunipas? acstiniari mininic potcst, (puinto mihi cctcris(|uc sit risni. 'A 
quotiens audio, quod te praesente formidet linguac suiie faccrc hiiihiirus hiirl)iirisimini. 

■^ adstupct tihi cpistuhis intcrprctanti curv.i Gerinanoruni sciu^ctus et ncj^^otiis niutuis 
arbitrum te disceptatorcmquc desumit. novus IJurgundionnm Solon in lcgihus dissc- 
rendis, novus Amphion in citharis, scd trichordibus, tcmjjciiuuhs iunaris frc^iuentaris, 
expeteris oblcctas, chgcris adhibcris, dccernis audiris. ct quamquam acquc corporihus 
ac scnsu rigidi sint indohitik'squc. ampk-ctuntur in te paritcr ct discunt scrmoncm 

11» patrium, cor Latinum. rcstat hoe unum, vir facetissimc, ut nihih) scgnius, vel cum 1 
vacabit, aliquid lectioni opcrac im])cndas custodiasquc lioc, prout cs clcgantissimus, 
tempcramentum, ut ista tibi Hngua tcncatur, nc ridcjiris. illa cxcrceatur, ut ridcas. vale. 



VI. 

SIDONIUS APOLLINARI SUO SALUTEM. 

V7UM primum aestas decessit autumno et Arvernorum timor potuit iihquiuitispcr l 
15 ratione temporis tempcrari , Vicnnam veni . ubi Thaumastum , germanum tuum , qucm 
pro iure vel sanguinis vel aetatis rcvcrcnda famiharitatc complcctor. macstissimum 
inveni. qui quamquam rccenti caelibatu granditer afficicbatur, pro tc tamcn parum 
minus anxius erat: timebat enim verebaturquc , ne quam tibi calumniam turbo bar- 
baricus aut mihtaris concinnarct iniprobitas. namquc confirmat magistro militum Chil- 2 
20 perico, victoriosissimo viro, rclatu vencnato quorumpiam sceleratorum fuissc sccreto 
insusurratum tuo praecipuc machinatu oppidum Vasionensc partibus novi principis 
applicari. si quid hinc tibi tuisque suspicionis incutitur, raptim docc rccursu familia- 
rium paginarum, ne vobis sollicitudinis aut pracsentiae meac opportunitas percat. 
curae mihi peculiariter erit, si quid tamcn cavendum existimabis, ut te faciat aut 
25 gratia impetrata securum aut explorata iracundia cautiorem. vale. 



1 geiitis alienae euphroniam (curr. in euphoouiani T') T michi C lectiones (e corr. in i />') L, 

leccionis C post maroniane (ni in ras. P^) 5 litt. eras. P* 2 desudatam praeter tam in ras. M^ 

varicos (cos in ras. P') P harpinatis L harilao TjT, \ hilario s. l. add. T^, hilario MCFP vetere 

in ras. P* 3 falco (praeter f in ras. 31^) MF, var. lect. a il/' s. l. addit. eras. M"^, falcho TP, faccho L, 

flacco C el in marg. T- quasi de Syagi'io vetere novus Franco prorumpas Colvius ex )ns. Cluruviontanensi 

quauto (o in ras. P^) P michi C i quoties LM, qu(jciens praeler quo in ras. P^ quod in ras. P' 

r ta 

5 astupet MCFP, asstupet T negociis C ti arbitum F- disceptoremque Jl/' 7 anphion LP, 

amphyon (y corr. ex i J/*) M cytharis 3IF tricordibus J/TC/T 8 adiheris C quanquam LMF 

i 
9 indolatilesque (olati in ras. P^) P, indolatiles quam C, 3 indolatiles T 10 mchWi) MC, nlo F signius // 

11 leccioni C operae scripsi, operis LMTCFP ut (om. pro) T ee legantissimus L 12 lingua 

tibi T valeas C, om. F 13 Syd F salutem om. F 14 autumpno F 15 tuum germanum F 

u u 
16 vel aetatis vel sanguinis Z' mestissim (m in ras.) M^ 17 quanquain XiJ/i^ 18 calumpniam C/' 

el praet. niara in ras. 31^ 19 nanque M chilperico (e corr. ex i 31^) 31, hilperico L 20 vene- 

nato relatu T venenato (o in ras. 6 litt. 31^) 31 21 praecipue (post. e corr. ex o 31 '^) 31, prae- 

cipuo TF machinatu (n in ras. 31-) 31 v assionense 3ICFP 22 suspitionis />r/^ familiarura /-P 

e 
23 oportunitas LMTCFP 24 cur F"^ michi C exhistimabis L 

SlDONlUS. 11 



82 SIDONII EPISTULARUM 

VII. 

SIDONIUS THAUMASTO SUO SALUTEM. 

1 l.MiAt.AViMrs raiulein. ((iii apiul t(>trareh;un nostmm germani tui et e diverso par- 
tium iu)vi principis amieitias eriminarentur, si tanuMi fidam sodalium sagacitatem clan- 
destina delatorum non fefellere vestigia. lii nimirum sunt, ut idem coram positus 
audisti, quos se ianuiudum porpoti intor clcmentiores barbaros Gallia gomit. hi sunt, 
(]uos tinuMit etiam (]ui timentur. hi sunt, quos haec poculiaritcr provincia manot, 

2 interre eahimnias deferre porsonas, afferre minas auforre substantias. hi sunt, quorum 
hiudari audis in otio occupationos in pace praedas, inter arma fugas inter vina victorias. 
hi sunt, qui causas morantur adhibiti impodiunt praetormissi, fastidiunt admoniti obli- 
viscuntur locuplotati. hi sunt, qui'omunt lites vendunt intcrcessiones, deputant arbitros 
iudicanda dictant dictata convellunt, attrahunt litigaturos protrahunt audiendos, trahunt 
addictos retrahunt transigentes. hi sunt, quos si potas otiam nullo adversante beno- 

ii fieium. ])igot promittere pudet negare paenitot praestitisse. hi sunt, quorum compa- 
rationi digitum tolleront Narcissus Asiaticus, Massa Marcellus, Carus Parthenius, 
Licinus et Pallas. hi sunt, qui invident tunicatis otia stipendia paludatis, viatica 
veredariis mercatoribus nundinas, munuscula legatis portoria quadruplatoribus, praedia 
provincialibus fiamonia luunicipibus, arcariis pondera mensuras allectis salaria tabulariis, 
dispositiones numerariis praetorianis sportulas, civitatibus indutias vectigalia publicanis, 
reverentiam clericis originem nobilibus, consessum prioribus congressura aoqualibus, 
cinctis iura discinctis privilegia, scholas instituondis mercedes instituentibus littoras 

4 institutis. hi sunt, qui novis opibus ebrii, ut et minima cognoscas, per utendi intempe- 
rantiam produnt imperitiam possidendi: nam libenter incedunt armati ad epulas, albati 
ad oxsequias, pelliti ad ecclesias, pullati ad nuptias, castorinati ad litanias. nullum 
illis genus hominum ordinum temporum cordi est. in foro Scythae, in cubiculo viperae, 
in convivio scurrae, in exactionibus Harpyiae, in conlocutionibus statuae, in quaestioni- 
bus bestiae. in tractatibus cocleae, in contractibus trapozitae ; ad intellegendum saxei, 
ad iudicandum lignei. ad suscensendum flammei, ad ignoscendum ferroi, ad amicitias pardi, 
ad facetias ursi, ad fallondura vulpos, ad superbiendura tauri. ad consuraendum mino- 



1 Syd F taumasto C 2 aput 1' tethrarcam i.T 3 amicicias Ci^ si LMTFF,seiC 

clamdestina F 4 hii MF 5 gallia barbaros C hii 3IF hi suut quos timeut etiam qui 

timentur om. T, add. in marrj. T^ 6 timent etia in ras.M^ hii Jf proviutia ZOi^ ma.net L3ICFP, 

meret T 7 calumpnias CF substaucias C hii F 9 hii i^ caubas L adhibiti impediunt 

praeter pediunt in ras. P^ inpediunt i^ ammoniti (m corr. in d M^) LM 10 hu i^ 11 con- 

ti 
vellunt (e corr. ex a C») C adtrahunt L ligaturos M^ 12 hii 3IF p :, etas (r vel i eras. C-) C 

m 
13 hii MF comparationi {post. i corr. ex e C^) C 14 inarcellus massa F 15 hii MF vident F^ 

unicatis L 16 veraedariis L 17 provintialibus F flamonia C archariis CF, arcariis P^ 

allectis LMTC, \ athletis s. l. add. Ji>, l electis s. l. add. T', alletis P\ adletis F 18 mune- 

rariis F inducias LMTCP 19 consensum F egressum C 20 scolas MCF instituendibus 

(d corr. m t C) C 21 hii MF 22 nani om. C 23 exequias CF pu => llati {imam litt. 

eras. M"") M cast(;ricati T letanias TCFP, l^tenias M 24 scithae MCF 25 harpygiae L, 

h 
harpiae T, harpi^ C, harpie F, harpyae M, arpiae P^ collocutionibus MTCFP 2(3 contractatibus L 

trapezetae T, trapezete F intelligendum MTFP 27 ignei P et pfaeter ei in ras. 31^ succeu- 

seudum MTCFP amicicias CF 28 ad facetias usque ad tauri add. in marrj. P^ fatetias ursi F, 

facetiasur d L 



LIBER V, 7 § 1 — 8 § 2. g3 

tauri. spes firmas in rorum motibus liabont. duliia toinjxna «'crtius ainant. ct i"-navia 5 
pariter conscientiaque trepidantes, onin sint in jnactnriis lconos. in castris lepores. 
timent foodera. no discutiantur. liolla, no j)Ui;ncnt. quornni si naros afHavorit nspian» 
robiginosi aura marsupii . ocmfcstim vidcliis illic ct ocnios Argi et manus liriarei et 
•■' Sphingarum ungucs et poriuria Laomedontis cr Ulixis argutias et Sinonis faliacias et 
fidem Polymestoris ot piotatem Pygmalionis adliihcri. his moril)us ohinnnt virum non (5 
minus bonitato quam potostate praostantom. sod quid faciat nnns, undi(pie venenato 
vallatus intorprete? quid. inquam, faciat, cni natura cum b(jnis. vita cnm malis est? 
ad quorum consilia Phalaris cruontior Mida cupidior, Ancus iactantior Tarquinins suj)or- 

i^' bior, Tiberius callidior Gaius pcriculosior . riaudius socordior Xoro iinj)nrior. Galba 
avarior Otho audacior, Yitellius sumptuosior Doniitianus truculontior roddcrotnr. sano. 7 
quod principaliter mcdctur affiictis , temperat Lucumonem nostrum Tanaquil sua et 
aures mariti virosa susurronum faeco complotas opportnnitato salsi sormonis orndorat. 
cuius studio [factum] scirc vos par est nihil intorim (piicti fratrum comnnininm apud 

'■' animum communis patroni iuniorum Cibyratarnm vonona nocuisse no(jnc (|nic(|Uiun 
doo propitianto nocitura . si modo . quamdiu praosons potostas Lugduncnsom Gorma- 
niam rogit, nostrum suumquo Gormanicum praosens Agrippina modorotur. vale. 



YTIL 
SmONIUS SECUNDTNO ST^O SALUTEM. 

iJiv quidem ost. quod te hexametris familiarius inservientem stupontes praodi- I 
-'" cantesque lectitabamus. erat siquidem materia iucunda. seu nuptiales tibi thalamorum 
faces sive perfossae regiis ictibus ferae describerentur. sed triplicibus tiochaeis nuper 
iu metrum hendecasyllabum compaginatis nihil, ne tuo quidcm iudicio, similo fecisti. 
deus bone , quid illic inesse fellis loporis piperataeque facundiao minime tacitus in- 2 
spexi 1 nisi quod ferventis fulmen ingenii et eloquii salsa libertas plus personis forte 
-'■' quam causis impediebantur: ut mihi non figuratius Constantini domum vitamquo 
videatur vel pupugisse versu gemollo consnl Ablabius vol momordisso disticho tali 
clam Palatinis foribus appenso: 

Saturni aurea saecla quis requirat? 
Sunt haec gemmea, sed Neroniana. 



3 discuciautur LC 4 rubiginosi 3ITCFP marsuppii MC confestim om. C et oculos 

inras.P^ occulos C 5 sphyngarum JL, sphyngarum {\\ eras. P-) P'-, sphinguarum T, spingiiarum J/fT^ 

laomaedoutis Z/, laumedontis T^ fallatias i^ 6 polymaestoris I/, polimestoris jli TfJPP pigmalionis J/^TTP, 

i 
pigmalonis F^ hiis F 9 falaris LMTCFP cruencior C 10 tyberius F clausius C 

impudior F 11 audatior LCFP suratuosior L dnmicianus LC 12 lugumoneni /' 13 susur- 

rouum (num in ras. 31- P^) 3IP, su ■•.• surronum (r iit v. eras. L-) L repletas T oportunitate LMTCFP 

i ^ 

falsi 3ITFP 14 factu s. l. add. 3[^ T-, Sirmondus secl. parem niohil C nichil 31, nl F apt F 

15 animum communis in ras. P', in marg. add. 31^ (mmc is deest) cyberatarum L3ITFP, ciberitarum C 

16 propiciante L3IC quandiu 31 17 agripina L3ITCFP vale om. F 19 exametris LMTCFP 

familiaribus L 20 matheria C iocunda MTCFP 22 endecasyllabum L, endecasillabum 31TCFP 

i in 

uichililfC', nl F iuditio C 23 esse F'^ fellis LT, \ mellis s. l. add. T-, mellis CFP et in ras. 31"- 

piperataque C 24 salsa corr. ex falsa F"^ 25 qua usque ad vitaq; 17 liU. erasis raaxima ex parte 

n 
in marg. add. P' impediebatur C^ michi C 26 Ablabius Wilamowitzins , ablavius LMTCFP 

\\ 
dislico 3ITCFP, dystico L ' 27 palatinis om. T, add. in marg. T"^, platinis F 28 requii-at ^rat in ras. 3f-) M 

11* 



84 SIDONII EPISTULAEUM 

quia scilioet praedietus Augustua isdeiu fere temporibus cxtinxerat coniugem Faustam 
3 calore balnei, filiuni Crispum frigore veneni. tu tanicn nihilo segnius operam saltim 
facetis satirarum cobn-ibus intrepidus impende. nam tua scripta nostrorum vitiis pro- 
ficientibus tvrannopolitarum locupU'tabuntur. non enim tam mediocriter intumescunt 
qut)s nostra iudicia saeculi culpa fortunatos putant, ut de nominibus ipsorum quandoque '-> 
reminiscendis sit posteritas laboratura : namque iniproborum probra aeque ut praeconia 
bonorum inmortalia nianeiit. vale. 



IX. 

STDONTUS AQITTLINO SUO SALUTEM. 

1 l.\ meo aere duco, vir omnium virtutum capacissime, si dignum tu quoque putas, ut 
quantas liabenms amicitiarum causas, tantas liabeamus ipsi amicitias. avitum est quod i^» 
reposco ; testes mihi in ])raesentiarum avi nostri super hoc negotio Apollinaris et Rusticus 
advocabuntur. quos laudabili familiaritate coniunxerat litterarum dignitatum, periculorum 
conscientiarum similitudo, cum in Constantino inconstantiam, in lovino facilitatem, in 
Gerontio perfidiam , singula in singulis, omnia in Dardano crimina simul execrarentur. 

2 aetate, quae media, patres nostri sub uno contubernio, vixdum a pueritia in totam adu- is 
lescentiam evecti, principi ITonorio tribuni notariique militavere tanta caritate peregri- 
nantes, ut inter eos minima fuerit causa concordiae, quod filii amicorum commemora- 
bantur. in principatu Yalentiniani imperatoris unus Galliarum praefuit parti, alter solidi- 
tati : sed ita se quodam modo tituli amborum compensatione fraterna ponderaverunt, ut 

3 prior fuerit fascium tempore qui erat posterior dignitate. ventum ad nos id est 2» 
ventum est ad nepotes, quos nil decuerit plus cavere, quam ne parentum antiquorum- 
que nostrorum per nos forte videatur antiquata dilectio. ad hoc in similem famihari- 
tatem praeter hereditariam praerogativam multifaria opportunitate compellimur ; aetas 
utrique non minus iuncta quam patria; unus nos exercuit ludus, magister instituit; 

4 una nos laetitia dissolvit, severitas cohercuit, disciplina formavit. de cetero, si deus 25 
annuit in annis iam senectutis initia pulsantibus, simus, nisi respuis, animae duae, 
animus unus. imbuamusque liberos invicem diligentes idem velle nolle, refugere sectari. 
hoc patrum vero iam supra vota, si per Rusticum Apollinaremque proavorum praedi- 
cabilium tam reformentur corda quam nomina. vale. 



1 hisdem C extiiicxerat C coningem om. C 2 nicliilo 3IC, nlo F signius L 3 viciis C 

profitientibus i^ 4 tyrannopolitarnm ilf , tyrannopolitanoruni T, tirannopolitanornm CF, tyrannopolinornm P 

qiin 
f) iuditia LC saecula 3ITCFP culpa Leo, loca LMTCFP quando F- G nanquo 31 1 immor- 

talia MFP 8 aquilinio F 9 virtutem capacissima {e.rtr. a c.orr. in e C") C 10 habemus 

amicitiarum causas tantas onn. T habemur (r corr. in s C") C amiciciarum CF amicicias CF 

avittum M 11 niiclii C negocio C appollinaris F 12 coniunxerat om. F 13 i^oitl in 

a 
constantino eras. in constantino C^ 14 geroncio C omnia m ras. P^ dordano F- siniul s. l. 

add. P' If) aetate quae Z, aetateque MTCP, etate {om. que) F puericia C adolescentiam 3ITCFP 

ani m 

16 caritate «. l. add. P*, karitate C 18 valentini F-, valentiani P' soliditati praeter tati in ras. P' 

. , . u 

19 se s. l. add. T"^ frna corr. ex prna F^ ponderaverint M^ 20 fuerit ovi. C tempore LMTF, 

tenore CP^ \ tenore mel «. l.add. M-, i tenore add.inmarg. T^ 21 ventnm est om. T nil s. l. ndd. F^ 

plus decuerit C 22 forte in ras. M^ dilictio Jj, dileccio C 23 multipharia F oportuni- 

tate LMTCFP 24 ntriusque MTCFP nos s. l. add. P^ 2.^) leticia CF informavit F 

27 diligenter Wilnminril-Iit.o 29 qm corr. e.r q; C'^ 



LIBER V, 8 §2 — 11 §1. 95 

X. 

SIDONIUS SAPAUDO SUO SALITEM. 

J^i quid omnino Pragmatius illustris, lioo intor roliquas animi virtutcs ontinu' l 
{'aeit, quod amore studiorum to singularitor ;iinat. in (pio solo vcl maxunio aninuim 
advertit veteris peritiao diligontiaequo rosedisse vostigiii. ('(luidom non iniuria til>i 

•' fautor est; nam debetur ab eo percopiosus littcris honor. huno (dim perorantem ot 2 
rhetorica sedilia plausibili oratione frangentem socer eloquens ultro in famiham patri- 
ciam adscivit, licet illi ad hoc, ut sileam de genere vel censu, aotas vonustas pudor 
patrocinarentur. sed, ut compcri, orubescebat iam tunc vir serius et formae dotc 
placuisso, quippo cui mcrito ingonii suffocissot ndamari. et vero optimus quisque morum 

»0 praestantius pulchritudino phicet: porro autom practervolantia corporis decoramenta 
currontis aevi profoctu defcctuque labascunt. hunc (|Uoquc mancnto sentontia Oalhis 
post pracfectus Priscus Yalerianus consiliis suis tribunnlibus(]uc sociavit. iudicium anti- 
quum pcrseverantissime tcnens. ut cui scientiae obtentu iunxcrat subolcm, iungeret ot 
dignitatem. tua voro tam chira. tam spoctabilis dictio est. ut illi divisio J*ahtcm(inis li 

i-' gravitas Gallionis, abundantia Dolphidii Agroecii disciplina, fortitudo Ak'imi Adelphii 
teneritudo, rigor Magni dulcedo Yictorii non modo non superiora sed vix aequiporabilia 
scribant, sane ne videar tibi sub hoc quasi hyperbolico rhetorum catahigo bhinditus 
quippiam gratificatusquo, solam tibi acrimoniam QuintiHani pompam(|ue Palladii com- 
parari non ambio sed potius adquiosco. quaproptor si quis post vos Latiae favet 4 

-"' eruditioni, huic amicitiae gratias agit ct sodalitati vestrae, si quid hominis habet, 
tertius optat adhiberi. quamquam. quod est gravius. non sit satis ambitus iste fasti- 
dium vobis excitaturus. quia pauci studia nunc honorant. simul ct naturali vitio fixum 
est radicatumque pectoribus humanis. ut qui non intcHcgunt artos non mirontur arti- 
fices. vale. 

XI. 
^5 SIDONIUS POTENTINO SUO SALUTEM. 

iVluLTUM te amamus: et quidom huiusco dilectionis non ost erroneus aut fortuitus 1 
affcctus. namque ut sodalis tibi dovinctior fiercm, iudicavi. cst cnim consuetudinis 



1 SroONIVS (V corr. ex A C'>) C, Syd F 2 bene ler/. 2^"st omnino s. I. In P^ M\ pnst 

illustris iu C inlustris C 3 maxime TCF animfl adutit T, 1 animadvertit s. /. adil. T'^ 4 resi- 

i 

ilisse L iniura F' iniuriatur fautor C 5 fauctor (c eras. M"^) LM rethorica LMTCFP 

e>) 
7 a.sci\\t MCFP ut s. /. add. P^ genere tn ras. P^ venustas aetas C 8 crubescat F"^ 2^""' 

iam /eff. etiam In LMTFP 9 adamar& (& nt r. add. L-) L vere MTCFP obtimus Ij, optumus 1/P 

10 prestancius C pulcritudine CFP 11 sentencia C gall' T 12 post prefectus galliis C 

qne 
c filiis T suis s. /. add. P' tribunalibus F- sotiavit F iuditium LC 13 tennens F^ 

sciencie T, l sententie s. /. add. T- optentu L sobolem TCFP et om. L 15 gra • vitas 

[unam /itt. eras. M^) M habundantia F delphydii L, delfidii F agro&ii L, agrocii MF et 4 litt. 

ante h. v. eras. P^ alcliimi C adelfii LMTP 16 aequiparabilia L 17 scribantur MTCFP 

yperbolico L, hiperbolico TC rethorum MTFP cathalogo LMTP, cathalago CF 18 quintiliani C" 

quintiiliani F pompam {om. que) MTCFP conparati (t corr. in r C'\) C 19 ambigo MTCFP 

pocius LC 20 amiciclae CF soliditati (' vra L 21 tercius CF obtat LP adiberi M 

quanquam LMF sit om. T fatidium F 22 vobis s. /. add. T- vicio C 23 intelligunt MTCFP 

25 pontentiuo F 26 dilectionis (e corr. in \ L^) L 27 nanque M divinctior L 



86 STDONII EPISTULARUM 

meae. iit cligam ante, post diligam. quacnam, inqiiis, in mc tibi probanda placnere? 

2 dicam libenter et breviter, qnornm nnnm fieri gratia, altcrum charta conpellit, vcneror 
in nctionibns tnis, qnod mnlta bono cniqnc imitabilia gcris. colis ut qui soUcrtissime: 
aedificas ut qui dispositissimo : vcnaris ut qui officacissimo: pascis ut qui exactissime: 
iocaris ut qui facetissime: iudicas ut (]ui aequissime: suadcs ut qui sincerissime: ■ 
commoveris ut qui tardissimc : placaris ut qui celcrrime: redamas ut qui fidelissime. 

3 haec omnia exempla vivcndi inm hinc ab annis puberibus mcus Apollinaris si sequitur, 
gandco: ccrtc ut scqnarur. admonco. in quo docendo instituendoque, modo sub ope 
Christi disposita succedant. phirimuni lactor maximam mc formulam vitae dc moribus 
tuis mutuaturum. vnle. i^' 

XII. 
SIDOiSriUS CALMINIO SIIO SALUTEM. 

1 i/uoD rarius ad vos a nobis pagina meat, non nostra superbia sed aliena impo- 
tentia facit. neque super his quicquam phanius quaeras, quippe cum silentii huius 
necessitatem par apud vos metus interpretetur. hoc solum tamen libere gemo, quod 
turbine dissidentium partium segreges facti mutuo minime fruimur aspectu. neque !•' 
umquam patriac sollicitis offerris obtutibus, nisi forsitan cum ad arbitrium terroris 
alieni vos loricae, nos propugnacula tegunt. ubi ipse in hoc solum captivus adduceris, 
ut pharctras sagittis vacuarc, lacrimis oculos implere cogaris, nobis quoque non recu- 

2 santibus. quod tua satis aliud moliuntnr vota quam iacula. sed quia interdum etsi 
non pcr foederum veritatem, saltim per indutiarum imaginem quaedam spei nostrae -'" 
hbertatis fenestra resplendet, impense fiagito, uti nos, cum maxime potes, affatu 
paginae frequentis impertias, sciens tibi in animis obsessornm civium illam manere 
gratiam. quae obliviscatur obsidentis invidiam. vale. 



XIII. 

SIDONIUS PANNYCHIO SUO SALUTEM. 

Oeronatum Tolosa nosti redire : si nondum, et credo quod nondum, vol per haec 
disce. iam Clausetiam pergit Euanthius iamquc contractas operas cogit eruderare, si 
quid forte deiectu caducae frondis agger insorduit. certe si quid voraginosiim est, 
ipse humo advecta scrobibus oppletis trepidus exaequat, utpote beluam suam de valle 



'• _ 
1 ante eliga (ga iii ras.) ord. mut. M^ Et quaenam T l. e. ecquaenam, fort. recte hi s. l. udd. F^ 

2 cartn TCF carta copellit inras. 3f ' compellit iM 7'C'i^P 3 accionibus C ge ^;- '■.- ris (retitv. eras. L"^) L 

solertissime L 4 loca {hoc induzit rnbricator) edificas ut qui dispositissime praeter loca in ras. F^ 

neris iocas i i 

venaris P^, venenaris L edifficacissime P pacis L 5 locaris T iogas ut q eqssime; Suades 

i c 

ut q serenissime om. T, add. in marg. T^ equitissime F^ 6 plataris P^ qui ante celerrime in 

m 
fine vers. om. C reclamas C 7 puerilibus T 8 ammoneo 7vJ/T 9te i^' 11 Sidonius 

nm, F chalminio T salutem om. F 14 apt F tamen om. T IG unquam M ofFeris L 

forte T 17 ul)i LMCFP, tibi T 18 oculos C 19 vota om. C 20 induciarum MTCP 

mi i 

22 imp .; tias (e nt v. eras. M^) M inanis P^ obsessorumb; F^ civum 6" 23 gratia (^jost. a 

con: in a M'-) M valt F 24 PAMNITHIO TC, panithio AfP, pamitio F 25 tliolosa TF 

tus l aiii 
nosti (o inras. C-) C 26 euuanthius LT, euuantius MFP, evantius C ~ contractas opas M^, con- 

r r o 

tractus operam i 27 fondis i^* insoduiti^' varaginosum C", voraginosum {prior. o Inras.lf^^M 

28 scropibus (p corr. In b C^) C devall& arniis (eorr. In dc vallo tarmis J/-) MT 



LIBER V, 1 1 § 1 — 14 «^ 2. g7 

Tarnis ducaliter antecessurus, musculis siniilis intcr saxosa vel lncvia ballaciiitruiii 
corpulentiani praef^ubernantihus. at ille sic int celer. (|uo»l |>i<:;t'r molc. icu draco e 2 
specu vix evolutus iaiii inetu e\aii^uil)us Gabalitanis c proxiiin» intcrtur: (|uos sin^fulos 
sparsos inoppidatos nunc inauditis iiulictioiniiii j^cneribus cxliaiiiit. iiiiiu; tiexuosa 

■• caliininiaiuni fVaudc circuniretit. nc tuiii ([iiidciii doiiium laboriosos rcdire permittcns. 
cum tributum annuum datavere. signuni et lioc ccrfuni cst immincntis advcntus. tniod :> 
catervatini, quo se cunujue converterit, vincti traliuiitiii- viiiciila tialiciitcs ; (luoriim 
dolore laetatur, pascitur fanie. [)raecipue puli'liium aibitratus ante turpare (piam pimire 
damnaiKlos; crincni viris nutrit, mulieribus incidit; e (juibus tainen si rara (pioadam 

1" venia respexerit, hos vcnalitas solvit, vanitas illos. nuUos misericordia. scd cxplicandae 
bestiae tali ncc oratorum princcps Marcus Arpimis nec poetarum Publius Mantuanus 
sufficerc possunt. proinde quia dicitur haec ij^sa i^ernicics appropinqtnire, cuius pro- 4 
ditionibus deus obviet, praeveni morbum providentiae salubritate contratpie lites iurgio- 
sorum . si qnae moventur, pactionibus consule, contra tributa sccuritatibus, ne malus 

1'^ homo rebus bonorum vel quod noceat vel quod ])raestet inveniat. in sumnui . de 
Seronato vis accipere quid sentiam? cetcri aftiigi per suprascriptum damno vercntur; 
mihi latronis et bencficia suspecta sunt. vale. 



XIV. 
SIDONIUS APRO SUO SALUTEM. 

Oalentes nunc te Baiae et scabris cavernatim ructata pumicibus aqua sulpuris 1 
-'" atquc iecorosis ac phtliisisccntibus languidis medicabilis piscina delectat? an fortasse 
montana sedcs circum castella et in eligenda sede perfugii quandam pateris cx 
munitionum frequentia difficultatem ? quicquid illud est, quod vcl otio vel negotio 
vacas, in urbem tamen. nisi fallimur, rogationum contemplatione revocaberc. quarum 2 
nobis sollemnitatem primus Mamertus pater et pontifex reverendissimo excmplo , uti- 
•-'"^ lissimo experimento invenit instituit invexit. erant quidem prius, quod salva fidei 
pace sit dictum, vagae tepeutes infrequentesque utque sic dixerim oscitabundae suppli- 
cationes, quae saepe interpellantum prundiorum obicibus hebetabantur . maxime aut 
imbres aut serenitatem deprecaturae; ad quas, ut nil amplius dicam, figulo pariter 



21 Vergil. Aen. V, 440: montana sedet circum castella. 

1 tarmis CFP balenarum F 2 ira in rus. F^ mole piger C 3 evolatus (a corr. 

in u 6'^ C gabalitanis (nis in ras. M^) M, galbalitanis F 5 calumpniarum CF circumretit M, 

I circuvenit s. l. add. M^ Aemam C 6 hoc certum m ras.P^ est certu ord. mut. 31^ irainentis i'' 
8 piilcrum CF 9 dampnandos MC crinis C 10 niisericordia nullos C misericordia m ras. P^ 

II princebs C marchus C, macus F^ harpinas LMCFP, har))inax T» 12 haec om. T pernities Ci' 
approquinquare C 13 salubritatae L contraque praeter (jue in ras. P^ IB dampno MCF 
17 michi C valt F 18 S. RVRITIO SVO S. falso inscripta in T salutem om. F 19 Calentes 
ut e codd. Savaro, caientes L3ITP, caienstes i^', gaientes {an galentes?) C te (e in ras. corr. ut i: ex 
he C^) C cabris F^ sulphuris MTCFP 20 adque iecurosis L ptisiscentibus MTCP, 
ptysitiscentibus L, ptitisiscentibus F 21 moutana sedes il/^, sedes montana FP quamdam MT 
23 n F, ni MT tpore T, t coteplatioue s. l. add. T- 24 sollempnitatem MC , sollepnitatem F 
reverendissimo scripsi, reverentissimo LMTCFP 2(5 vagae om. T ut [om. que) F 27 inter- 
pellandum (d corr. in t C^) C, interpellantium F obitibus F hebetebantur L maxume M 
28 iubre T ficulo L 



8S SIUONII EPISTULARUM 

3 atque hortuloni non oportuit convcniro. in his autoni, quas suprafatus summus 
sacerdos nobis et protulit pariter et contulit. ieiunatur oratur, psallitur Hetur. ad haec 
te festa ccrvicum humiliatarum et sternacium civium suspiriosa contubernia pcto; et, 
si spiritalom aninuim tuum bcne mctior, modo citius venics, quando non ad cpulas 
sed ad lacrimas evocaris. vale. '" 

XV. 

SIDONIUS RURICIO SUO SALUTEM. 

1 (/FFkiii sermone praefato bybliopolam nostrum non gratiosc scd iudicialitcr cx- 
pertus insinuo. cuius ut fidem in pectore, sic in opere celeritatem circa dominum 
[te] mihi sibiquc communem satis abunde probavi. librum igitur hic ipsc deportat 
heptatcuchi, scriptum vclocitate summa, sumnio nitore, quamquam et a nobis it' 
rclectum ct retractatum. defcrt volumen et prophetarum, licet me absente decur- 
sum. sua tamen cura manuque de supervacuis scntentiis cruderatum, nec semper 
illo contra legcnte. qui promiserat opcram suam: credo, quia infirmitas fucrit impedi- 

2 mento, quominus pollicita compleret. restat, ut exhortatio vestra seu sponsio famulum 
sic vel studentem placere vel meritum gratia competenti ronmneretur; quae utique pro ^'^ 
tali hibore si solvitur, incipiet ad vestram rcspicere mcrccdcm. scd cum hoc ego de 
sohi gratia precer, vos quid mereatur aspicite quem constat affectum domini magis 
ambire quam praemium. vale. 

XVI. 
SIDONIUS PAPIANILLAE SUAE SALUTEM. 

1 rvAVENNA vcniens quacstor Licinianus, cuni prinuim tctigit Alpc transmissa Galliae -" 
solum, litteras adventus sui praevias misit, quibus indicat esse se gerulum codicillorum, 
quorum in adventu fratri etiam tuo Ecdicio, cuius aequc titulis ac meis gaudcs, honor 
patricius accedit. cclcrrime, si cogitcs cius aetatcm , si merita, tardissime. namque 
ille iam pridem suffragium dignitatis incundae non solvit in lance sed in acie, acrarium- 

2 que publicum ipse privatus non pecuniis sed manubiis locupletavit. hoc tamen sancte 25 
lulius Nepos , armis pariter summus Augustus ac moribus , quod decessoris Anthcmii 
fidcm fratris tui sudoribus obligatam , quo citior, hoc laudabilior absolvit; siquidem 
iste complevit, quod ille saepissime pollicebatur. quo fit, ut deinceps pro rcpublica 



1 adque L ortuloui C, hortolano T, ortolano {alt. el post. o in ras. J/^) MFP non s. l. add. F^ 

I! II ^ 

an [ad] quas .... [nou] oportuit? 3 festa te F^ sternatium F 4 spalem C, spiritualem F 

cit' C quando LT , quod MFP, dum C h invitaris T vaft F 6 S. APRO SVO. S. faUo 

inscripta in T Sidonius om. F ruritio MF salutem om. F 7 bibliopolam 31CFP, biliopolam T 

ii i 

vestrum MCFP gratiose in ras. P* iuditialiter L te seclusi michi C, t curr. ex t F'^ 

habunde F 10 eptateuchi LMTCFP quanquam LMF 11 retractum C et volumen F, 

() 
fort. recte 13 promisserat (prior. s eras. L^) L quia, L3ITCP, qd F 15 vel sic T remuneret T" 

re 
16 incipi& (& in ras. M^) M ad expunxit T^, om. MCFP respice praeter prior. re in ras. M^ 

inspicere F ego om. T 19 Sidonius om. F Sidonius papianille in ras. M^ salutem om. F 

20 attigit C 21 se esse F codicellorum MCFP 22 ecditio T, haecditio C, h^cdicio M, hec- 

ditio F, h^cdictio {post c eras. P^) P 23 patritius LM cogit esse ius C" nanque M 24 post 

ob 

non solvit eras. h solvit P^ lace L atie errariumque F 26 nepus L 27 alligatam T- citior 

acripsi, citeriur LMTCFP 28 deiucebs C respublica L^, K. P. C 



LIBER V, 14 § 3 _ 17 § 3. gg 

optiniiis quisquo possit ac dobeat, si qai<l cuipiam viriuin ost. quia scourus. Iiino 
avidus inipondoro. (luandoquidom mortuo quoquo imi^oratoro lahorantum dovotioni 
quioquid spopondorit princops , scmper rodhibet prinoipatus. intcrca tu. si atloctum ){ 
tuum bone eolliqo, hisce compertis mftgnum solacium inter adversa maxima capis nec 
■ animum tuum a tramite communium «^audiorum vicinae quoque ohsidionis tcrror 
exorhitat. novi enim probe nc mco quidom te, quem ex lege participas. sic honore 
laotatam, quia, licet sis uxor bona. soror optima cs, qua de rc propitio deo (Miristo 
ampliatos prosapiae tuao titulos ego festinus gratatoriis apicihus inscripsi, jKiritcr 
ahsolvons soUioitudincm tuam. fratris pudorom : quom nil do propria dignitato indioa- 

i" turum. si vereounduin forto nosoires. nec sio impium iudioarcs. cgo voro non tantum l 
insignihus vestris, quac tu haotcnus quanto liherius. tanto inpatientius praestolabare 
(quanKiuam his quo(juc granditor). quantum oonoordia fruor; quam parom nostris 
suisquo liboris in postorum cxopto. votis in ooinmuno doposcons. ut sicut nos utram- 
que familiam nostrani praefectoriam nancti otiam patriciaiii divino favoro roddidimus, 

i' ita ipsi quam suscipiunt ])atriciam faciant consularcm. Koscia sahitat. ciira comniunis: :> 
quae in aviac amitarumquc indulgcntissimo sinu. (|Uod raro noj)otil)us contingit ah^ndis, 
et cum severitate nutritur. qua tamen tenerum non infirmatur aovum sed informatur 
ingcnium, vale. 

XVII. 
SIDONIUS ERIPHIO SUO SALUTEM, 

-" his, Eriphi mcus, ipsc qui scmper numquamquc to tantum vcnatio civitas agcr 1 

avocat, ut non obitor litterarum voluptatc toncare: fitquo co studio, ut ncc nostra 
fastidias, qui tibi, ut scribis, Musas olemus, quae sententia tamen large probatur vcro 
carere, quamque ct apparct aut ex ioco venire, si laetus es, aut ex amorc, si scrius, 
ceterum a iusto longe resultat, cum mihi assignas quae vix Maroni [vixj aut Ilomcro 

2^' compctenter accommodarentur, haec relinquamus idque, unde causa, scrmocinemur. 2 
dirigi ad te praecipis versus, quos viri amplissimi, soccri tui, precibus indulsi ; qui 
contubernio mixtus aequalium vivit moribus ad iubendum ohsequendumque iuxta 
paratis. sed quia scire desideras et locum et causam-, quo facilius intellcgas rem 
perexiguam, tibi potius vitio verte, quod loquacior erit operc praefatio. conveneramus '.'> 



1 qui corr. in quia F^ securus LMCFP, assecuturus T 2 qnqdem F laborantium F devocioni C 

3 sponponderit (jJrior. n eras. M-) M priucebs C seniper om. T redibet C interea (ea in rns. M^)M 

4 solatium LMTFP capi * * s [iit r. ti eras. C^) C a communiorum (or indimt C") C 6 ex- 

horbitat F te ut v. adcl. M- 7 post soi-or ler/. quoque in C obtima J/ propicio MC deo om. T, 

fort. recte 8 testine (ne corr. in n M^) M 11 impatientius Jf 7l?^P, impaventius 6' prestolabere C, 

praestulabere L 12 quanquam LMF fruor corr. ex furor F'^ 13 totis L, fort. recte 14 nacti TCF 

t 
patrici*am {unam litt. eras. M^) M, patritiam L, paritiam i^* reddimus i^ 15 pati-itiam i^ faciunt i^ 

post roscia leg. te in T, 2 litt. eras. P^ curia F^ 16 contingit nepotibus T alendis Wilamoinitz, 

alienis LCTFP, ali.?=?is (2 litt. eras. M^) M 17 tamen tenenim praeter ten . . . um in ras. P^ 

18 valt F jjost vale sex versiis vac. in C 20 o eriphi F, eriphis (s e7-as. M^) M nunquamque Z^J/, nuquam 

(om. que) i^ tes.l.add.P^ agger C 21obliteri^' 22 longe 7' 23 namque «cripst, quamque i», 

quaq; P, quamquam TC, quanquam MF; namque ec/o et del. Wilamorrita ioconvenire [prior. n eras. L'^) L 

24 michi C assignat T, fort. recte vix sechisi 25 accomodarentur LCP hoc C post causa lec/. e in P 

27 «bsequendum (om. que) C 28 intelligas MCF 29 vicio C loquatior LF praefacio LC 

SmoNiiTs. 12 



90 SIDONII EPISTULARUM 

ad sancti Iiisti sepulchrum (sed tibi intirmitas impcdimento, no tunc adesses) ; processio 
fuerat antelucana. sollemnitas anniversaria, populus ingens sexu ex utroque, quem capa- 
cissima basilica non caperet quamlibet cincta dittusis cryptoporticibus. cultu peracto 
vigiliarum. quas alternante mulcedine monachi clericique psabnicines concelebraverant, 
quisque in diversa secessimus. non procul tamen, utpote ad tertiam praesto futuri, '■> 

4 cum sacerdotibus res divina facienda: de loci sane turbarumque compressu deque 
numerosis luminibus inlatis nimis anheli; simul et aestati nox adhuc proxima tecto 
clausos vapore torruerat, etsi iam primo frigore tamen autumnalis Aurorae detepescebat. 
itaque cum passim varia ordinum corpora dispergerentur, placuit ad conditorium Syagrii 
consulis civium primis una coire. quod nec impleto iactu sagittae separabatur. hic ^^ 
pars sub umbra pahnitis adulti, quam stipitibus altatis canceHatimque pendentibus 
pampinus superducta texuerat, pars caespite in viridi sed floribus odoro consederamus. 

r> verba erant dulcia iocosa fatigatoria : praeterea, quod beatissimum , nulla mentio de 
potestatibus aut de tributis, nullus sermo qui proderetur, nulla persona quae proderet. 
fabuhim certe referre dignam rehatu dignisque sententiis quisque potuisset : audiebatur !•> 
ambiriosissime: nec erat idcirco non distincta narratio, quia laetitia permixta. inter 

haec otio diu marcidis aliquid agere visum. mox bipertitis, erat ut aetas, accla- 
mationibus efflagitata profertur his pila, his tabula. sphaerae primus ego signifer fui, 
quae mihi. ut nosti. non minus libro comes habetur. altera ex parte frater meus 
Domnicius, homo gratiae summae, summi leporis, tesseras ceperat quatiebatque, quo 20 
velut classico ad pyrgum vocabat aleatores. nos cum caterva scholasticorum lusimus 
abunde. quantum membra torpore statarii laboris hebetata cursu salubri vegetarentur. 

7 hic vir inlustris Filimatius, ut est illud Mantuani poetae, 

ausus et ipse manu iuvenum temptare laborem, 
sphacristarum se turmalibus constanter immiscuit. pulchre enim hoc fecerat, sed cum sr, 
adhuc essent anni minores. qui cum frequenter dc loco stantum medii currentis im- 
pulsu summoveretur, nunc quoque acceptus in aream tam pilae coram praetervolantis 
quam superiectae nec intercideret tramitem nec caveret ac per catastropham saepe 
pronatus aegre de ruinoso flexu se recolligeret , primus ludi ab accentu sese removit 



24 Vergil. Aen. Y, 499. 

t i 
1 sepulcnim CF se t corr. ex set F^ 2^osi impeclimento leg. fult m F, fort. recte 2 sol- 

lempnitas MTCFP 3 post caperet leg. et m MCFP cuncta F^ cryptoporticibus {i^rior. o in 

n " n 

ras.M-^jM, criptoporticibus Tt'/T 4 alternate C» mlcedine (ml corr. ex tlul i^>) jP psalmicies C» 

5 terciam CF 6 divinas facientib' T 7 illatis MTCFP anhelli {prior. 1 eras. L^) L tecto 

icripn, tacito LMTCP, tacitos F^ 8 autumpnalis CF 9 conductorium C siagrii MTCF 

10 sagitae C 11 cancellatimque {-prior. a m ras. 3/^) M, concellatimque C 12 sed floribus praeter 

oribus m ras. P» 13 erant dulcia iransp. P>, dulcia erant MCF fatigattora -P" ante nulla 5 litU 

eras. P^ 14 potestatib; (tib; m ras. M^) M qui proderet i/TCi^P post quae 8 litt. eras. P^ quae 

prfKleretur MTCFP 15 post dignisque 2 litt. eras. P* sentenciis C 16 ambiciosissime audiebatur C 

discincta C laeticia CF \1 an diutino ? agere aliquid T ut erat aetas C 18 pilla {alt. 1 

erm. C") C, pilia F ego ego {prius eras. P^) P 19 michi C 20 domnitius C, domitius F 

coeperat L, c^perat MC 21 pirgum F scolasticorum LMTCFP 22 habunde F an in quantum? 

m 
23 illustris MTCFP 24 teptare C, temtare L 25 spaeristarum F inmiscuit C, Tmiscuit (I in 

h 
ras. il/i) M, miscuit T pulcre M\ pulcre CF 26 medicurrentis MCFP 27 summoverentur C 

28 superiaect^ Z,' ac scyqisi, huc Z, ad hoc (ad m ros., lioc s. l. add. P^) MTCFP, hinc Wihimowitzins 
castastropbara F 



LIBER V. 17 §3 — 18. 91 

suspiriosus extis incalescentibus. namque et iecusculi tibra tumente pungebant exer- 
citatum crebri dolores. destiti protinus et ipse, facturus communione cossandi rem 8 
caritatis. ne verecundiam lassitudo fraterna pateretur. ergo, ut resodimus. [t't| illum 
mox aquam ad faciem petere sudor admonuit : exhibita poscenti est, paritcr et linteuin 
■■' villis onustum. quod pridiana squama politum casu sub ipsis aediculac valvis bipa- 
tentibus de ianitoris erecto troclileatim fune nutabat. (juo duiu pcr otiuni gcnas siccat ; 
'vcllem*', inquit, "ad pannum similis officii aliquod tetrastichon mihi scribi iubercs'. 
'fiat', inquam. 'sed quod mcunr, dixit, 'et nomcn metro tencret'. respondi possibilia 
factu quac poposcisset. |ait] et ipse: 'dicta ergo.' tunc ego arridens : "iHco scias 
1" Musas moveri, si choro ipsarum non absque arbitris vacem.' respondit ille violenter 
et perurbane. ut est natura vir flammeus quidamque facundiae fons inexhaustus: 'vide, 
domine Solli . ne magis ApoUo forte moveatur, quod suas alumnas solus ad secreta 
sollicitas.' iam potes nosse, quem plausum sententia tam repentina, tam lepida coni- 
moverit. nec plus moratus mox suo scriba, qui pugillarem iuxta tenebat, ad me vocato 10 
!"> subditum sic epigramma composui: 

Mane novo seu cum fervcntia balnea poscunt 

seu cum venatu frons calefacta madet, 
hoc foveat pulcher faciem Filimatius udam, 

migret ut in bibulum vcllus ab ore liquor. 
20 Epiphanius noster vix suprascripta peraraverat. et nuntiatum est hora monente 

progredi episcopum de receptorio, nosque surreximus. da postuhitae tu veniam canti- 1 1 
lenae. illud autcm ambo. quod maius cst quodquc me nuper in quendam dies bonos 
male ferentem parabolice seu figuratc dictare iussistis quodque expeditum cras dirigetur, 
clam recensete; et, si placet, edentcs fovete; si displicct, delentes ignoscitote. vale. 



XVIII. 

20 SIDONIUS ATTALO SUO SALUTEM. 

jIaeduae civitati te praesidere coepisse libens atque cum gaudio accepi. lae- 

titiae causa quadripertita est: prima, quod amicus: sccunda, quod iustus cs; tertia, 

quod scvcrus; quarta. quod proximus. quo fit, ut nostris nostrorumquc contractibus 

plurimum velis debeas possis opitulari. igitur amplectens in familiari vctusto novum 

30 ius potestatis indeptae materiam beneficiis tuis iam diu quaero. quibus mc tantum 



tu 
1 §stis C nanque 31 mente C* 2 distiti L factur* (r* in raa. 31^) 31 3 sedemus L, 

sedimus T et seclusl 4 ammonuit L3IC lintheum (h erati. L^) LF 5 ej pdiana scamma 

'id . 
(q. p corr. in q p^ P') P pollitu [poisl. 1 eras. , tu in ras. J/') 31, pontu T, politum s. l. add. T'^ 

11 
6 trocleatim Lilf TCi^P mutabat C siccat in ras.^I^ 7 inquid X tetrasticon TCF, tetrhasticon J/, 

r n ■ i 

tethasticori P* michi C 8 fiet i^ dixit L3ICFF, inqt T, fort. recte 9 ait in ras. 3{\ aeclusi 

10 moveri musas T arbitris {prior. i in ras. 31^) 31 11 ante quidamq; (ij; s.l.add. P^) 5 liU. eras- P* 

12 mage T appollo C^ alumpnas CF 13 sentencia C repida C, lepida s. l. add. C* 15 sic 

epygramma 31, epigramma sic F 17 fons L mauet P 18 filimacius C 20 vr P paverat F 

ce 
nunciatimi L31C 21 reptorio C^ postulata & veniam (& corr. in t L-) L 23 dirigetur F, 

dirigeretur 3IP 24 clam receusete om. F dispicet F^ 25 Sidonius om. F ITALO C 

ac 
salutem om. F 26 te s. l. add. T^ adque Ij cepi F^ leticiae CF 27 causaeiy* 

o i I 1 

tercia CF 28 q corr. ex qd C* 29 plurimum LT, pmura 3ICFP velis plurima ord. mut. T^ 

30 matheriam 3IC tuis beueficiis C fidere tantum F 

12* 



92 SIDONIl EPISTULARUM 

fiderc agnosce, ut, etsi iion invenio quae poscam, quacsiturus niihi videaris ipse quae 
tribuas. vale. 

XIX. 
SIDONIUS PUDENTI SUO SALUTEM. 

1 JN LTUKUS mcac filiam filius tuac rapuit : facinus indignum quodque nos vosque 
iniraieasset, nisi protinus scisscm te ncscisse faciendum. sed conscientiae tuac pur- ■- 
gationc praclata pctcrc dignaris culpae calcntis impunitatem. sub condicionc concedo : 

2 si stupratorem pro domino iam patronus originali solvas inquilinatu. mulicr autem 
illa iam libera est: quae tum demum vidcbitur non ludibrio addicta scd assumpta 
coniugio. si reus noster, pro quo precaris, mox cliens factus e tributario plebciam i" 
potius incipiat habcre personam quam colonariam. nam meam haec sola scu compo- 
sitio seu satisfactio vcl mediocritcr contumcliam emendat; qui tuis votis atque ami- 
citiis hoc adquiesco, si hixat libertas maritum, ne constringat poena raptorem. vale. 

XX. 

SIDONIUS PASTOm SUO SALUTEM. 

J v^uoD die hesterno tractatui civitatis in concilio defuisti, ex industria factum i"^ 

])ars melior accepit, quae suspicata cst id te cavere, nc tuis umeris onus futurae 
lcgationis imponerctur. gratulor tibi , quod istis moribus vivis , ut necessc habeas 
electionem tui timere; laudo efficaciam, suspicio prudentiam, proscquor hiude felici- 

2 tatem; opto denique aequalia his, quos aequaliter amo. multi frequentcr, quos exe- 
crabilis popuL^ritas agit, civium maximos manu prensant deque consessu publico ab- -^' 
ducunt ac sequestratis oscula impingunt, operam suam spondent, sed non petiti; 
utque vidcantur in negotii communis assertioncm legari, evectionem rcfundunt ipsos- 
que sumptus ultro recusant et ab ambitu cham rogant singulos, ut ab omnibus palam 

3 rogentur. sic quoque , cum fatigatio gratuita possit libenter admitti, libentius 
tamen atque amabilius verecundi lcguntur, idque cum expensa; tantum impudcntia -5 
sese ingerentum pondcris habet, etiam fasci cum tributario nomine ipsorum nil super- 
funditur. proinde quamquam non te fefellit, quid boni quique meditarentur, rcddc tc 
tamen exspcctantium votis cxpetcntumque caritatem proba, qui iam probasti pudorem. 
quod defuisti primum , modcstiae adscribitur ; ad ignaviam respicit secunda dilatio. 

4 praeterea tibi Arelate profecturo est venerabilis in itinere mater fratres amantes reda- 3o 



1 inveuiam F quaesitur'* * C" 2 tribua T 3 Sidouius et salutem om. F 4 vos 

uosque JITF G aii praefataV diguaris (ris in ras. Jf^) 31 couditione LCF 7 solvas (a in 

ras. J/i) M, solves T 9\>osl illa 2 litt. eras. P "^ ludebrio L assumta L 10 est F^ 

11 pocius C 12 post vel lefj. uou m CFF, Ideviqiie s. l. aild. M^ T- auiiciciis LCF 13 striugat corr. In 

i 
'/'stringat r- 14 Sidonius e< salutem om. i' 15 tractatuil/^ IG luimeris ZJ/TC'i'T 18 efficatiam J/C/'' 

suspitio F 10 exsecrabilis M 20 ^que C et corr. ex eque F '^, eque 3ITF conseusu L adducunt L 

21 inpingunt F ppeti F 22 in negotii in ras. M^ negocii C assertione communis T assertio- 

nem scripsi, assertione LMTCFF 23 sumtus L 24 post fatigatio s. l. illorum ut v. add. M^ T- 

ammitti L, amitti M - 25 tamen] etiam F, tn s. L udd. F^ an uvidiusV 2G iiigerentem L, ingerentium 2' 

i _ 

fasci cumZr, fasciumiI/6'i^P nli^ 27 quauquam i^J/ non LJ/6'i^P, nil /' 28 tnc P exspectium 

i 
(s eras. L-) L, expectantium J/6'i^P expetenciumque T, expectautumque P q ui. ras. M^ 2S) ascri- 

bitur MCFF 30 arelatem MTCFF pfecturo F reclamantisque 3IT, redamantique 7v 



LIBER V, 18 — 21. 93 

mantisque patriae suliim. ad quod et praetcr occasionem voluptuosc vonitur : tum domus 
propria. cuius actorem, vincam mcsscm olivctum, tcctum quoquc ipsum, vel dum 
practcrvcharis, inspiccre res commodi cst. quaproptcr, missu.s a nobis . ct tibi pcr- 
venis; namquc crit talis viae tuae causacque nostrae condicio, ni fVillor. atquc oppor- 
• tunitas, ut pro beneficio civitati possc imputare quandocumquc videaris. quod tuos 
vidcris. vale. 

XXI. 

SIDO^IUS SACERDOTI ET lUSTINO SUIS SALUTEM. 

Vk:toiiils patruus vcster, vir, ut cgregius, sic undccuinquc doctissimus. cuin 

cetcra potcntcr, tum potcntissimc condidit versus. milii quoque seinpcr a parvo cura 

1" ^Musarum; nunc vos parcnti vcnitis hcrcdcs, quani iurc, tam mcrito: ilicct cgo poctac 

proximus fio profcssionc, vos scmine. ergo iustissimum est, ut diem functo sic quis- 

que nostrum succedat. ut iungitur. idcoquc patrimonia tcnete, date carniina. valetc. 



1 occansionem L 2 auctorera FF 4 nanque JJ conditio (con in ras. F *) MFF, con- 

ditioni (ni eras. C^) C adque L ojxjrtuuitas LMTCFF 5 post beneficio leij. tuo in F posse 

(e in ran. M-) M quandoque T, furt. recte 6 valt F 7 Sidonius et et et suis salutem um. F 

n 
•S patruus ui- (s \x in ras. M^) M undeq;cumque (q; eras. C ^) C, undecuque praeter un in raa. P' 

y michi C patruo (t eras. 6'') C 10 parenti * (s ut v. eras. J/') M, parentes (es corr. in is F^) F 

tam quam iure merito T post ego 2 liit. eras. F- 11 diem fincto L, die functo (i eras. C^) TCF, 

die functu M, scd iuncto iii ras. siinul(pie var. lect., a M^ s. l. acld., eras. 21-, defuncto F 12 valete 

in XPO MF, val F nulla suhscriptiu nec spat. cac. in L, G. SOLLII APOLLlN.UilS SIDONII EPI EPLAKV 

LIB. V. EXPLICIT. INCIPIT LIBEIl SEXT' M, EXPLIc; LIB. V. INClI^ \\. T, explicit liber .v. sidonii. 

r ^ 

iucipit lib .VI. C, Incipit libe Sextus subscr. ruhricator in F, G. SOLLII apoIIinaKIs Sidonii epi. Eplaru 

liB. V. EXPLICIT. INCIPIT. VI. F 



GAI SOLLII 

APOLLINARIS SIDONII 
EPISTULARUM 

LIBER SEXTUS. 



SIDONIUS DOMINO PAPAE LUPO SALUTEM. 

1 ijEXEUKiiTiR spiritus sanctus et pater dei omnipotentis, quod tu, pater patrum 
ct episcopus cpiscoporum et alter saeculi tui lacobus, de quadam specula caritatis 
nec de inferiore Hierusalem tota ecclesiae dei nostri membra superinspicis, dignus 
qui omnes consoleris infirmos quique merito ab omnibus consularis. et quid nunc ^ 

2 ego dignum dignationi huic. putris et fetida reatu terra, respondeam? coUoquii 
salutaris tui et indigentiam patiens et timorem recordatione vitae plectibilis ad- 
ducor . ut clamem tibi quod dixit domino tuus ille collega: exi a me, quia 
homo peccator sum, domine. sed si iste timor non temperetur affectu, vereor, 
ne Gerasenorum destituar exemplo et discedas a finibus meis. quin potius illud, i»' 
quod mihi conducibilius est, conleprosi mei te proposita condicione constringam, 

ut aiam tibi: si vis. potes me mundare. qua ille sententia non plus de 

3 Christo quid peteret prodidit, quam quid crederet publicavit. ergone cum sis 
procul ambiguo primus omnium toto, qua patet, orbe pontificum , cum praerogativae 
subiciatur. cum censurae tuae adtremat etiam turba collegii, cum in gravitatis i^ 
vestrae comparationem ipsa etiam grandaevorum corda puerascant, cum post desu- 



8 Lucas V, 8. 12 Lucas V, 12. 

Sidonius om. F domino papae om. C LVPO SVO C salutem om. F 2 benedictus MTFP, 

. enedictus C ompis C 3 iacob T karitatis C 4 inferiori CFP hierhn M, hirlm C, 

o 

hierslm P, ierlm TF jiost ecclesiae ley. tue in F b ([ C contuleris (tu cor}\ in su L -) L ab 

u 
omnibus merito T 6 patris M^ & ». l. add. M^ faetida L, f^tida MC 7 indigentia L 

P 
paciens C 9 si ». /. add.M^ timeretur (time corr. in teme C") C 10 gerasenorum ^^'''aeter ge a 

in ras. P' distituar L 11 conlebrosi L, colleprosi (col in ras. 31-) MCF conditione LCF 

ne 
12 potissime L senteucia C 13 ergo M^ 15 attremat J/Ci^P 16 puerescant {alt. e corr. 

ex & M^) MP 



LIBER VI, 1 §1 — 2§1. 05 

datas militiae Lirinensis excubias et in apostolica sede novom iam docursa (luin- 
quonnia utriusque sanctorum ordinis quondam to conclamatisHJinuni priinipilaroin spiri- 
talia castra venerontur, tu niliiloininus liastatorum antosif^nanorunKjUo paulispor con- 
tubernio sequestratus ultimos calones tuos lixasque non despicis et ad extinios 

■> trahariorum. qui ])or insipiontiam suaiii adhuc ad carnis sarcinas sodont, cruciH diu 
portatae vexiila circumtors ac manum linguao porrigis in consciontia vulnoratis? nosti. \ 
ut apparet, ex adversa acie sauciatos, dux veterane, colligere et peritissimus tubicon 
ad Christum a peccatis roceptui canero : et euangolioi pastoris oxoinplo non amplius 
laotaris, si permaneant sani, quam si non remaneant desperati. to ergo, norma moruin. 

1" te. columna virtutum, te, si blandiri reis licet, vera, quia sancta, dulcedo, dospicatissimi 
vermis ulcera digitis exhortationis contrectare non piguit; tibi avaritiae non fuit 
pascere monitis animam fragilitato ieiunam et de apotheca diloctionis altissimao 
sectandae nobis humilitatis propinaro mcnsuram. sod ora, ut quando^juo roKipiscani, T» 
quantum meas deprimat oneris impositi massa cervices. facinorum continuatione miscr 

!■' 00 necessitatis acccssi. ut is pro peccato populi nunc orarc com])ollar. ])ro quo po])ulus 
innocentum vix debot impetrarc si supplicet. nam quis bonc medolam aog(!r imjxTtiaf.' 
quis febriens arroganti tactu pulsum distinguat incolumem? quis desertor scientiam 
rei militaris iuro laudaverit? quis osculentus abstcmium compctontor arguerit? indignis- 
simus mortalium necessc habeo dicere quod facerc dctrccto , ot ad mca ipso vorba 

2" damnabilis, cum non impleam quae moneo, idem in me mcam cotidie cogor dictare 
sententiam. sed si tu inter me et illum, cui concrucifigeris, dominum nostruni pro (i 
scolerum meorum populo, iunior mage quam minor Moyses, intcrcossor assistas, non 
ulterius descendemus in infcrnum viventes ncc per carnalium vitiorum incentiva flam- 
mati ad altare domini ignem diutius accendemus alienum ; quia quamquam nos utpote 

2;- reos gloriae libra non respicit, satis tamen superquc gaudcbimus, si precatu tuo levare 
valeamus interioris hominis nostri etsi non intcgrum ad rcmunerationem, certe vel 
cicatricatum pectus ad veniam. memor nostri essc dignare. domine papa. 

II. 
SIDONIUS DOMINO PAPAE PRAGMATIO SALUTEM. 

Venerabilis Eutropia matrona, quod ad nos spectat. singularis cxempli. quao 1 
parsimonia et humanitate certantibus non minus se ieiuniis quam cibis pauperes pascit 



30 



1 niiliciae (c corr. in t M-) MC lyrinensis L in om. T apostolica in sede C 2 te «. /. 

ma 
add. T^ conclamatissimum (t in ras. 2 litt. M-) M, conclatissimum C spiritualia CFP 3 nichi- 

lominus MC, nlominus F ctubernio C 4 segregatus F ttispicis L 5 triliariorum T, tnanorum L 

i re _ 

incipientiam LMP, in.spitientiam F^ adhuc om. C 7 tubicin L 9 gmaneant 2'* disperati L 

10 columpna CF si s. l. add. F^ blandiris C" dispicatissimi i 11 avariciae J/CF 12 ieiunam 

(ie inras.M^)M apotecha i^ dilictionis L 13 secta de T oro L 14 quantu in ras. M\c h T 

i. e. cum enim, fort. recte, si ita distinguis: resipiscam; cum enim cervices; post cervices exddisse vides 

conicit Mommsen 16 suplicet L medellam L 17 febriens 31, sed s. l. var. lect., ut v., 1 febriciens 

eras. M"^ pl * sum covr. e.r plusum L ^ destinguat F, discingat L deserto i=^' 20 dampnabilis JfCi^ 

cum non impleani quae moneo L, cum imperem quae non impleo MTCFP, non male meam om. MTCFP 

cogor cotidie i^ cotidiae i S cottidie P 21 in 6' crucifigeris T dm T^P 22 muses L on existas? 

23 discendemus L, descendamus (a corr. in e C^)'C viciorum C 24 diuti' s. l. add. T- quanquam LMF, 

a que a .... 

qvis T 25 tamen 07)i. T super F^ 2G valemus C^ 27 cicatricatnm pect praeter cicatn m 

ras.M^ cicatrizatum T esse dignare domine papa om. C 28 Sidonius om. F dommo om. CF 

pramatio suo (pr m ras.P^) P salutem mn. F 29 venenerabilis (a//. ne eras. C^) C 30 parssimonia 

{prior. s pras, L"^) L humilitate C ciB F 



96 SIDONn EPISTULAEUM 

et in Christi cultu pervigii sola in sc compcllit pcccata dormirc, maeroribus orbitatis 
necessitate litis adiecta in remedium mali duplicis perfcctionem vestrae consolationis 
cxpotcre fcstinat. gratantcr habitura. sivc istud tibi percgrinatio brcvis scu longum 

2 computetur officium. igitur pracfata vcncrabilis fratris mci nunc iam prcsbytcri 
Agrippini. nc iniuriosum sit dixissc ncquitiis, certe fatigatur argutiis; qui abutens ■> 
inbccillitatc matronac non dcsistit spiritalis animae serenitatera saecularium versu- 
tiarum fiatibus turbidarc: cui filii ncc multo post ncpotis amissi duac paritcr plagae 

3 recentes ad diuturni viduvii vuhius adduntur. tcmptavimus intor utrumque componere, 
nos maxume. quibus in eos novum ius professio vetustumque faciebant amicitiae, 
ahqua ccnscntcs. suadentes quacpiam . phirima supplicantcs : quodquc mircmini, in if> 
omncm concordiac stntum promptius a fcminea partc dcsccnsum est, et quamquam 

se altius profuturum filiae patcrna iactaret praerogativa , nurui tamcn magis placuit 

4 munificentiac socruahs oblatio. iurgium ■ interim semisopitum vestris modo sinibus 
infcrtur. pacificatc ccrtantcs, ct pontificahs auctoritatc censurae suspcctis sibi partibus 
indicite gratiara. dicite veritatem. sancta cnim Eutropia, si quid vadimonio mco cre- i-^ 
ditis. victoriam computat. si vel post damna non litiget. unde et suspicor vobis unam 
pronuntiandam domum discordiosam, licet inveniatis utramque discordem. memor 
nostri esse dignare, domine papa. 

III. 
SIDOXIUS DOMINO PAPAE LEONTIO SALUTEM. 

1 riTsi nulhs hortatibus primordia nostrae professionis animatis ncque sitim igno- 2" 
rantiac hactcnus saccularis ullo supernae rigatis imbrc doctrinae , non ego taraen 
tantuni raei racraincns non sum, ut a meis praesumam partibus aequah officiorura 
lance ccrtandura. nara cum nostra mcdiocritas aetate vitae, tempore dignitatis, privi- 
legio loci. laude scientiae, dono conscientiae vestrae facile vincatur, nullum meremur, 

2 si par expectamus anoquium. igitur non incusantes silentium vestruni sed loquaci- 25 
tatcra nostram potius excusarc nitentes commendamus apicum portitorem, cuius si pere- 
grinationera prompto favore foveatis, grandis actionibus illius portus securitatis aperitur. 
negotium huic testamentariura est. Latent eum propriarum raerita chartarura: toga- 
torura ilhc perorantuni peritiam consulere perrexit, pro victoria coraputaturus, si se 
intellexerit iure superari, raodo ne sibi suisque desidiae vitio perperam cavisse cul- ^c 

1 cultu christi C 2 consulationis L 3 habitatura C 4 praesbyteri L, presbiteri M 

5 agripini TC, aggrippini F nequiciis C argut' C 6 inbecilitate L, imbecillitate 3IC, imbesciili- 

tate i^ spiritualis C 7 Cu F post rmiUo LMFP admissii^i pariter s. l. atld. T-, ley. 

poni recentes in C 8 recedentes L temtavimus L inter In ras. M^ 9 maxime MTCFP 

P 
eo C vestutumque /'' amiciciae Ci^ 10 suplicantes Z, suplicantes C^ 11 promtius /> descensum 

n 
scripsi, discensum L, discessum MTCFP quanquam LMF 12 alcius C iectaret L nuri F^ 

} a 
13 socrualis munificentiae oblatio T"^ interl s. l. add. T^ sinibus corr. ex finibusP* If) creditis om. C ' 

16 dampna 3ICF 17 pronunciandam LMC 18 esse dlgnare domine papa om, C 19 Sidonius 

domino et salutem om. F 20 hortatibus (tibus in ras. M ») i¥, hortationibus F 21 supern^ 

} l)ono 
s. l. add. T-, supemo F jTubre M 22 partibus praesumam F 24 dono cscie T mercnuir 

(mnr in ras. M^) M 2(3 commendavimus CF portitorem (ti in ras. Jf ^) M 27 pronito LC 

illius actionibus T 28 negocium C testamentorium C enim F, eu-.?. /. add. F^ cartanim MCF 

29 perorantium F perexit L se] sese C 30 separari L^ desidi«? vitio (^ e< o /« ras. J/») M 

vitio om. C iputet perperam cavisse {om. culpeturj T cavisse in ras. J/' 



LIBER VI, 2 § 1 — 4 § 3. 97 

petiir. hune eatenus eomniendare praesumn. uf. si riini instrucrc dignanter advoeatio 
consulta fastidit. uuctoritas ('((rduae tuae (lissiiMulaiiiil)Us studcut cxcudcrc rcspdusi 
celeritateni, menior nostri esse dignare, domine papa. 



IV. 

SIDONII^S DOMINO PAPAE LUPO SALUTEM. 

iKAETF.i; officium. (|Uod ineomparabiliter eminenti apostolatui tuo sine fine debetui'. I 
etsi absque intermissione solvatur, commeudo suj»|)licum liaiulnrum pro nova neeessi- 
tudine votustam nocessitatem, (pii in Arvernam i'cj^ioncin lon^um itcr. liis <|uip|)c tcm- 
poribus, emonsi casso labore vencrunt. nam(juc unam tcmiiiarn de afi'cctii)us suis. 
quam forte Yargorum (hoc enim nomine indigcnas latrunculos nuncupant) superventus 

1" abstraxerat, isto dcductam ant(» aliquot annos isticquc distractam cum non falso indicio 
comperisscnt, certis quidem signis sed non recentibus inquisivcrc vestigiis. iitque 2 
obitor haec eadem laboriosa, priusquam hi adessent. in negotiatoris nostri donm 
dominioquc palam sane venumdata defungitur, quodam Prudente (hoc viro nomen), 
quem nunc Tricassibus degerc fama divulgat, ignotorum nobis hominum collaudante 

!•• contractum : cuius subscriptio intra formuhim nundinarum tamquam idonei adstij)uhitoris 
ostenditur. auctoritas personae , opportunitas praesentiae tuae inter coram positos 
facile valebit, si dignabitur, seriem totius indagare violentiae, quae, quod gravius est, 
eo facinoris accessit, quantum portitorum datur nosse memoratu, ut etiam in illo latro- 
cinio quendam de numero viantum constet extinctum. scd quia iudicii vestri mcdi- 3 

20 cinam expetunt civilitatemque, qui negotium criminale parturiunt, vestrarum. si l^cne 
metior, partium pariter et morum est, aliqua indemni compositione istorum dolori, 
illorum periculo subvenire et quodam salubris sententiac temperamento hanc partem 
minus afflictam, illam minus ream et utramque phis facere securam : ne iurgii status, 
ut sese fert temporis h)cique civilitas, talem descendat ad terminum, qualc coepit 

2^ habere principium. memor nostri essc dignare, domine papa. 



1 instuerc JI '2 autorit<as // ure T responsi (si In ras. M-) M, responsi nri (nri induont F^)F 

3 esse dignare doniine papa om. Ci^ 4 Sidonius doniino e< saluteni ovfi.i^ 5prepateri^' G neccssitate 

i 
vetustam necessitudinem TCFP et in ras. M^ 7 arvcnnam /. * iter /-^ qde F 8 pvene- 

runt F, fort. recte nanque M 9 vargonu (nu in ras. M'^) M, uagor T, \ vargonfi s. I. add. 7'^ 

a 
latninculos (0 in ras. M'^) M 10 aliquod L isticq; distctam ovi. T, add. in marg. T* inditio CF 

11 recensentibus T^ adque L 12 h obiter bec T lii add. in marff. M^, ii F negociatoris C 

• • • , . ^ r 

13 dominoque L, dno T, sed. in marg. l dnio add. T* sana F vcnundata MCF pudentc M^ 

14 nobis s. l. add. T^ 15 tractum F suscribtio L, subscriptioe T tanquam LMF astipula- 
ioxis MTFP, astipulatione C 16 oportunitas LJ/TCjFP 17 faciie s. l. add. T- sericm in ras. P\ 
seriae C 18 accessit eo facinoris T' quatum C- 19 quemdam F nostri F 20 negocium C 
21 parcium C indempni 31CF 22 salubri T sententie s. l. add. T- 24 qualitas 
Gustafssonus descendat corr. in discedat M^, discendat L, discedat TCFP 25 ;?7-o mcmor nostri 
esse dignare domine papa /eg. VALE m 3f T, spd Mcnior nri s. I. add. M- esse dignarc dominc papa 
om, CP digr L 

SlDONIUS. 



98 SIDONII EPISTULARUM 

V. 

SIDONIUS DOMTNO PAPAE THEOPLASTO SALUTEM. 

V^AUSAM meam nesciens agit qui ad vos a mo litteras portat; nam, dum votivi 
mihi fit gorulus opportunus officii. bonoficium praostat, quod so arbitratur accipore. 
sieuti nunc vonorabilis Donidius dignus intor spoctatissimos quosquo numorari. cuius 
clientom puorosquo commondo . profectos seu in patroni necessitate scu in domini. '■> 
laborom porogrinantum qua potostis opo bumanitato intorcossione tutamini : ac, si in 
aliquo amicus ipso por impoi-itiam novitatomquo publicao convorsationis vidobitur minus 
efficax. vos hoc pdtius aspieito. quid absentis causa, non quid praesentis persona 
mereatur. momor nostri esse dignare, domine papa. 

VT. 
SIDONHS DOMINO PAPAE EUTROPIO SALUTEM. lo 

1 X^osToiAM foodifragam gontom redisse in sedes suas comperi neque quicquam 
viantibus insidiarum parare. nefas crodidi nlterius officiorum differre sormonem, ne 
vester affectus quandam vitio meo duceret ut gladius inpolitus de curae raritate robi- 
ginem. nnde misso in hoc sohmi nogotii gerulo litterarum. quam vobis sit corpusculi 
status in solido quamve ex animi sententia res agantur, sollicitus inquiro, sperans, ne i' 
semel mihi amor vester indultus aut interiecti itineris longitudine aut absentiae com- 
munis diuturnitato tonuetur. quia bonitas conditoris habitationem potius liominum quam 

2 caritatem finalibus claudit angustiis. restat, ut vestra beatitudo conpunctorii salubri- 
tate sermonis avidam nostrae ignorantiae pascat esuriem. est enim tibi nimis usui, 

ut exhortationibus tuis interioris hominis maciem saepenumero mysticus adeps et -io 
spiritalis arvina distendat. memor nostri esse dignare, domine papa. 

VII. 

SIDOXIUS DOMIXO PAPAE FOXTEIO SALUTEM. 

1 ^i aliquid ad inchoandam gratiam compendii posteris tribuit necossitudo prae- 

missa seniorum, ego quoque ad apostolatus tui notitiam pleniorem cum praerogativa 



1 .Sidonius domino om. F papae teoplasto F, theoplasto papae C" salutem om. F 3 miclii C 

oportunus LMTCFP officii ndd. in marg. F^ arbitratur accipere LMCFP, putat accepisse T 

4 numerayi C- 5 necessitatem MTCFP in om. Z, s. l. add. C* 6 peregrinantium F potestis 

(is in ras. J/') M 7 imperiam L, inpericiam C vovitatemque C- 8 non corr. er num C-, nu P 

9 nostri esse dignare domine papa om. MP esse dignare doniine papa 07n. C esse nostri F digneris T 

a 

10 Sidonius domino om. F eutropio papae C salutem om. F 11 post'*'" 31^ suas sedes C 
quicquam (ic m rrt«. i/i) J/ 12 ultes // «« officiosum? 13 vicio C ducere X impolitus J/C 
rubiginem MTCFP 14 vobis om. F 15 ex animi sentencia T, 1 ita examine sentiicie s. l. add. T^ 
16 absenti^ (^ m ras. J/») 3/ 17 post quia lec/. g m T 18 compunctorii {extr. i corr. ex s M^) MCF 
20 exhortaciouibus C matiem F misticus MCF 21 spiritualis C nostri esse dignare dominc papa 
om. MP esse dignare domine papa om. C domine papa om. F 22 .Sidonius domino ow?. F FON- 
TELO P.VPAE C fontelo MTC, fontcllo F salutem ovi. /'' 23 incboandam {po.9t n m ras. .3 Vdt. M^) M 
posteris om. P tribuat F 24 noticiam CF 



LIBEK VI, ns 1 — HS 1 99 

doniesticae tainiliaritatis accedo, nam sic tc lainiliac iiicac validissimuni iii ('iiiisto 
scinpcr i^ationuni fuisse reininiscor, ut ainicitias tuas nun tam cx|ictcn(las milii (luain 
repetendas puteni. his adicitur, (juod indignis.simo inilii imposituin sacerdotalis 
nomen officii confugere ine ad precuin vestraruiu |tracsidia compellit, ut adliuc 

T ulcerosac conscientiae nimis liiulca vulnera vcstro saltim cicatricentur oratu. (pia- 
proj)tcr mc mcosque commcndans et cxcusans litteras scriores granditer obhccro, 
ut intcrcessionc consucta, cuius viribus iinmane polletis, clericalis tirocinii in nobis 
reptantia rudimcnta tucamini, ut, si (|uid dignabitur de morum pravitate nostrorum iininn- 
tabilis dci mutarc clementia, totuin id sutiragiorum vestrorum patrocinio debeamus. 

1" ineinor nostri cssc dignare, doniiiic papa. 



VIII. 

SIDONIUS DOMINO PAPAE GRAECO SALUTEM. 

AiMcuM oblator pau[)ercm vitam sola mercandi actione sustentat; non illi cst opi- I 
ficiuni quaestui, militia commodo, cultura compendio; (ob) hoc ipsum, quod merccnnariis 
prosccutionibus ct locaticia fatigationc cognoscitur, fama quidem sua sed facultas 

i< crcscit alicna. sed tamen quoniam illi fides inagna cst, ctsi parva substantia. (juoticns 
cum pecuniis quorumpiam catapli rcccntis nundinas adit, crcditoribus bcne credulis 
sohi deponit moruni cxpcrimcnta pro pignore. intcr dictandum milii ista suggesta 2 
sunt, ncc ob hoc dubito audita fidcntcr asscrere. quia non paruin mihi intuinos agunt 
quibus cst ipsc satis intumus. huius igitur tencram frontcm, dura rudinicnta commcndo ; 

20 et, quia nomen eiusdem lcctoruin nupcr albus accepit, agnoscitis profecturo civi me 
cpistulam, clerico debuisse formatam; qucm propedicin non iniuria reor mercatorcm 
splcndidum forc, si hinc ad vcstra obscquia festinans frigoribus fontium civicorum 
sacpc fontem t mercatoribus antcfcrat. memor nostri cssc dignarc, domine papa. 



IX. 

SIDONIUS DOMINO PAPAE LUPO SALUTEM. 

Vni iam honcstus Gallus, quia iussus ad coniugein redirc non distulit, littcrarum 1 
mearum obsequium, vcstrarum reportat effectum. cui cum pagina, quam miseratis, 
reserarctur, actutum compunctus ingemuit destinatamque non ad me cpistulam sed in 
se sententiam iudicavit. itaque confestim iter in patriam spopondit adornavit arripuit. 



2 amicicias Ci^ 5 salteni T cicatrizeutur 77»', cicatricientur P 7 tyrociuii Jy!/'C' 8 inimutabilis 

{\ corr. ex s P^) MCFP 'd i)ost Aoi expunxlt nate i^^ 10 nostri esse dignare domine papa om. J7i^ esse 

dignare domine papa om. (J doniiue j)apa om. F 11 Sidoniiis domino om. F GRECO l'APAE C 

pi i 

salutem om. F 12 est offitium T-, est opificum C'-, opificium est F 1.'5 milicia MF ob addidi, 

om. LMTCFP mercennari' C 14 prosequutionibus LP locatitia LM 1") parva om. C quoties MT, 

P 
quocies L 16 peccuniis C capitali F^ adit (a in ras.M^)M 17 experimenta morum C michi C 

18 michi C, noB T intiraos MCF intumi suggerunt Mommsen 19 est MCFP, et L, est et T 

i n 

intimus MCF 20 cive L 21 inuria J/i 22 spledidum. C* frigori F foncium C 

f .i. tui 

23 montem T' mercatorib; ZC, mercatoris MFP, sed s. l. rasura est in M, mediatoris T, caloris tui Leo 

esse dignare domine paj^a om. MCP dignare domine papa om. F 24 8idonius domino el salutem 

om. F 25 2wst vir 3 litt. eras. P- 27 reserarentur i''^ conijunctus C distinatamque Z- jw"^ 

in se ley. plata in F, fort. recte 2b senteuciara C 

13* 



lOfl SIDONII EPISTULARUM 

quein nos proptcr hano ipsam pacnitudinis cclcritatcni non increpative scd consolatorie 

2 potius conipcllare curavimus , quia vicinarctur innoccntiac fcstinata corrcctio. ncque 
enim quisquam ctiam sibi bcne conscius plus facere praesumpsit, si quis tanien vcstrae 
corrcptionis orbitam non rcliquit, quippe cum ea ipsa, quac lcgimus, parccntis vcrba 
ccnsurae maxuma emcndationis incitamcnta sint. nam quid potest esse castigationis ■'> 
huiusee tenore pretiosius , in qua forte peccato animus aeger repperit intrinsecus 

3 rcmedium. cum non valerct cxtrinsecus invenire convicium? quod superest, obsecramus, 
ut crcbra orationc. per quam vitiis omnibus immanc dominamini, nos quoque, sicut 
cuangclicos magos remeasse manifestum est, vcl iam nunc per aliam viam morum in 
bcatorum patriam rcdirc faciatis. pacne omiseram, quod minime praetcreundum fuit: lo 
agitc gratias Innoccntio, spectabili viro, qui, ut praeceperatis, navitcr morem gessit 
iniunctis. mcmor nostri esse dignare, domine papa. 



X. 

SIDONIUS DOMINO PAPAE CENSORIO SALUTEM. 

1 IJerullm httcrarum lcvitici ordinis honestat officium. hic cum familia sua deprae- 

dationis Gothicae turbinem vitans in territorium vestrum delatus est ipso, ut sic ^'^ 
dixcrim , pondere fugae: ubi in re ccclesiae, cui sanctitas tua praesidet, parvam 
semcntcm semiconfecto caespiti advena ieiunus iniecit , cuius ex solido coHigendae 

'2 fieri sibi copiam exorat. quem si domesticis fidei deputata humanitate foveatis, id est, 
ut dcbitum glaebae canoncm non petatur, tantum lucelli praestitum sibi computat (pcre- 
grini hominis ut census, sic animus angustus), ac si in patrio solo rusticarctur. huic -f 
si legitimam, ut mos est, solutionem perexiguae segetis indulgeas, tamquam opipare 
viaticatus cum gratiarum actione remeabit. per quem si me stilo solitae dignationis 
impcrtias, mihi fratcrnitatique istic sitae pagina tua veluti polo lapsa reputabitur. 
memor nostri esse dignare, domine papa. 



XI. 

SIDONIUS DOMINO PAPAE ELEUTHERIO SALUTEM. 

1 luDAETJM praesens charta commendat, non quod mihi placeat crror, per quem 

pereunt involuti, sed quia neminem ipsorum nos decet ex asse damnabilem pro- 



1 consnlatoriae L ^ 2 vitinaretur F festinata s. L add. F- coretio F"^ 3 praesumpsit L ' 

4 correctionis jT reliquid i/, reliuquit (n ems. ^l/ 'j il/ 5 maxuma J/o/wms, maxumae />, maximae i)/ TC/^P 

incitamenta sint nam quid potest esse castigationis om. C sunt MTFP 6 pciosius L, preciosius MC 

o 

q C reperit L 7 remedium cum non valeret extrinsecus udd. hi mcm-fj. P' convitium LTF 

quid C 8 orotione F viciis C i) euangelicos (c in ras. M^) M 10 redire LMGFF, 

remeare T 11 spuali C gnaviter MTCFP 12 esse dignare domine papa om. 3ICP domine 

papa om. F 13-Sidonius doniino 07n. F CENSORIO PAl^AE C salutem om. F 14 leuuitici L 

15 gotticae J/ 19 sibi praestitum T 20 augustus CF 21 legittimam F tanquam LMF 

oppipare F 23 imp«tias M^ michi C 24 memor nostri esse dignare domine papa om. L 

memor sis jiostri ceterU om. T esse dignare domine papa o7n. MCP doniine papa om. F 25 Sidon' 

(o»i. domino) F ELEVTHEKIO PAPAE C pont Eleutherio le</. SVU in LP saluteni om. F 

26 cartha L, carta TCF placeat mihi transp. J/' 27 dampnabilem MCF prouunciare LMC 



LIBEK VI, J» §1 - 12 §5. 101 

nuntiarc, dum vivit; iii spc onini adluic absolutionis cst cui suppctit jxtssc convcrti. 
quae sit vcro negotii sui serics, ipse rectius praescntanca coram narrutione patcfacict. 2 
nani prudcntiac satis obviat cpistulari forniulac dcbitan» concinnitatcni pUirifario scr- 
nionc porrigcrc. sanc quia sccunduni vcl ncgotia vcl iudicia tcrrcna soicnt huiuscc- 
modi homincs honestas habcre causas, tu quoque potcs liuius laboriosi. ctsi impugnas 
perfidiam, propugnare personani. mcinor nostri essc dignarc, dominc papa. 



XII. 
SIDONIUS DOMINO PAPAE PATIENTI 8ALUTEM. 

AiJoLis aliqucm. cgo illuni praccipue puto suo vivcre bono. qui vivit alicno qui- I 
quc fidclium calaniitates indigcntiamque miseratus facit in tcrris opcra caidorum. 

iii 'quorsum istaec?' inquis. te ista sententia quam maxume, papa beatissimc, petit, cui iioii 
sufficit illis tantum ncccssitatibus opcm fcrre, quas novcris, quiqu(! usquc in cxtimos 
tcrminos Galliarum caritatis indage porrecta prius soles indigentum respicerc causas 
quam inspicere personas. nullius obest tenuitati debilitatique, si tc expetere non possit. 2 
nam praevenis manibus illum, qui non valuerit ad te pcdibus pcrvcnirc. transit in 

1' alienas provincias vigilantia tua et in hoc curae tuae latitudo diffunditur , ut longe 
positorum consoletur angustias; et hinc fit, ut, quia crebro tc non minus absentum 
verecundia quam praesentum querimonia movet. saepc terseris eorum lacrimas, quorum 
oculos non vidisti. omitto illa, quac cotidie propter defcctionem civium paupcratorum 'i 
inrcquietis toleras excubiis prccibus cxpensis. omitto te tali sempcr agere tcmpcra- 

20 mento, sic semper humanum , sic abstemium iudicari, ut constct indesinentcr regem 
praesentem prandia tua, reginam laudare iciunia. oniitto tanto te cultu ecclesiam 
tibi creditam convenustare, ut dubitet inspector, meliusne nova opera consurgant an 
vetusta reparentur. omitto per te plurimis locis basilicarum fundamcnta consurgere, 4 
ornamenta duplicari: cumque multa in statu fidei tuis dispositionibus augeantur, sohim 

2'' haereticorum numerum minui , teque quodam vcnatu apostolico feras Fotinianorum 
mcntes spiritualium praedicationum cassibus implicare, atque a tuo barbaros iam 
sequaces, quoticns convincuntur verbo, non exire vestigio, donec eos a profundo gur- 
gite erroris fehcissimus animarum piscator extraxeris. et horum ahqua tamcn cum 5 
rcliquis forsitan communicanda collegis; illud autcm deberi tibi quodam, ut iurisconsulti 

30 dicunt, praecipui titulo nec tuus poterit ire pudor infitias, quod post Gothicam de- 



1 adhuc enim F competit F 2 negocii C patefatiet F 4 terrena iudicia F huius- 

modi T 5 honestas s. l. add. M^ G memor nostri esse dignare domine papa om. L memor sis 

nostri ceteris om. T nostri esse dignare domine papa om. P esse dignare domine papa om. C dignare 

domine papa om. JIF 7 Sidonius domino om.. F 1'ACIENTI PAPAE C salutem om. F lU istaec L, 

ista C, ista haec MTFP ista om. MTCFP sentencia C maxime MTCFP papa heatissime s. l. 

add. M^ 11 usque s. l. add. M\ om. T post usque 5 litt. eras. P' 12 karitatis C indi- 

gentium TF 13 psonas s. l. add. M^ 14 pcib; F l.J proviutias F 16 consuletur 

(u corr. in o Ji') LM fit Wuuiverenus, fuit LMTCFP ut s. l. add. M^ absentim L 17 inde 

ab terseris exitum epist. om. LT 18 occlos novidisti C quotidie M, quottidie P defteccionem 6 

19 iwst toleras unam litt. eras. C* 21 te tanto F 22 conustare C 24 dispotitionibus F 

11 
25 fortinianorum P 26 spiritalium MP 27 quoties M, quoties P* 29 forsan CP coUegis 

corr. ex collegiis F^, ex collegimus P' 30 praecipuo (o corr. ex i M^) MFP in (in s. l. add. M^) 

inficias MCFP post s, l. udd. M ^ 



[{)2 SIDONII EPISTULARUM 

populationom. post segetos ineeHdio absumptas pcculiari suniptu inopiae communi per 
desolatas Gallias j^ratuita trumenta niisisti, cum tabcscentibns tamc populis nimiuni 
contulisses, si commercio fuisset spccies ista, nou niuneri. vidimus angustas tuis 
frnii-ibus vias : vidimus per Araris et Rhodani ripas non unum, quod unus impleveras, 
horreum. tabuh\rnm cedant tigmenta gentilium et ille quasi in caolum rclatus pro '^ 
rcperta spicarum novitate Triptolemus, quem Graecia sua, caementariis pictoribus 
signiticibusquo ilhistris . sacravit templis formavit statuis offigiavit imaginibus. illum 
dubia fama eonoinnat por rudos adhnc et Dodonigonas populos duabus vagum navibus, 
quibus poetae deinceps formam draeonum doputaverunt, ignotam circumtulisse scmcntem. 
tu. ut do nu^ditorranoa tacoain hirgitatc, victum civitatibus TyrrUeni maris erogaturus ^^ 

7 granariis tuis duo potius tlumina quam duo navigia complesti. sed si fortc Achaicis 
Eleusinae superstitionis exemplis tamquam non idoneis religiosus laudatus offcnditur, 
seposita mystici intolloctus reverontia voncrabihs patriarchac loscph historialcm diH- 
gentiam comparemus, qui contra sterilitatcm soptem ubcrcs annos insecuturam facile 
providit remedium, quod praevidit. sccundum tamcn moralcm sententiam nihil iudicio i^ 

8 meo minor est qui in supervcniente simili nccessitate non divinat et subvcnit. qua- 
propter, etsi ad integrum conicere non possum, quantas tibi gratias Architensis Rcgensis 
Avenniocus, Arausioncnsis quoquc ct Albensis, Valentinacque nec non et Tricastinae 
urbis posscssor exsolvat, quia difficile cst eorum ex asse vota metiri, quibus novcris 
alimoniam sine asse collatam, Arvcrni tamen oppidi ogo nominc ubcres perquam gratias 20 
ago. cui ut succurrere mcditarere, non te communio provinciae, non proximitas civitatis, 

non opportunitas fluvii, non oblatio prctii adduxit. itaquc ingentcs pcr mc rcferunt 
gratcs quibus obtigit per panis tui abundantiam ad sui sufficientiam pervenirc. igitur 
si mandati officii munia satis videor implesse, cx lcgato nuntius cro. ilicet scias volo: 
per omncni fertur Aquitaniam gloria tua; amaris haudaris, desidcraris cxcoleris, omnium 25 
pcctoribus , omnium votis. intcr haec tcmporum raala bonus sacerdos , bonus pater, 
bonus annus es quibus operae pretium fuit ficri famcm suam periculo, si aliter esse 
non poterat tua largitas experimento. mcmor nostri esse dignare, doraine papa. 



1 inopia C 2 frumeuta om. CP 3 coutulisse C^ commertio F tuerit F speties CF 

muueri scripai, muuere MCFP 4 rodaui MFP, rodauis (s eras. 6") C 5 Fabularu in ras. 31- 

,p corr. ex ip P^ G treptolemus MCFP gra corr. in gretia M- cae •.••.■ uieutariis [2 Utt. eras. M-) 31 

7 significibus (oin. que) 31 effigiavit praeter effi in ras. 31- inuuagiuibus F 8 fama om. F 

concinnat scripsi, coucUiat 3ICP, couciliet F 9 deiucebs C circumtullisse 31P, coutulisse C 10 tir- 

ni 

reni MCF, tyrre P^ 11 complevisti (vi induxii C^) C 12 supersticiouis C tauquam F uou 

s i 

0771. C, s. l. add. 31- laudatu 31^ 13 mistici CFP 15 moralem om. C seuteuciam C nl 

iuditio F 17 couice F Arelateusis Kegeusis scripsi, arelateuses regeusens (regeuseus C", regeuses F) 31CFP 

18 aveuuicus F triscastiue (7«-. s eras. P^) P 21 proviutie F proxima C 22 oportunitas 31CFP 

precii 3ICF 23 paunis F^ habuudautiam F 24 officii corr. ex- officium C-, om. P uuncius iliC 

27 precium CF 28 memor esse uostri d. [ceteris om.) 31 esse diguare domiue papa 0711. F diguare 

domine papa om. C domine papa om. P subscriptionem om. LT, GAII SOLLII APOLLINARIS SIDONII 

EPLARV LIB. VI. EXPLICIT. L\CU'IT LIB. VII. 31, G. S. A. M. S liber .VI. expi. lucipit (.5 Ult. eoanw- 

runt) libri .VII. C, lucip liber VII suhscr. ruhricator in F, L .VI. EXPLIC add. in mary. P> 



GAI SOLLII 

APOLLINAPaS SIDOINII 
EPISTULARUM 

LIBER SEPTIMUS. 



I. 

SIDONIUS DOMINO PAPAE MAMERTO SALUTEM. 

RuMOR est Gothos in RoTnanum solum castra niovisso: huic senipor irruptioni 1 
nos miseri Arverni ianua sumus. namquc odiis inimicorum liinc peculiaria fdmenta 
subministramus . quia, quod necdum terminos suos ab Oceano in Rhodanum Ligeris 

■^' alveo limitaverunt, solam sub ope Christi moram de nostra tantum obico patiuntur. 
circumiectarum vero spatia tractumquc regionum iam pridem regni minacis iniportuna 
devoravit impressio. sed animositati nostrae tam temerariae tamque periculosae non 2 
nos aut ambustam murorum faciem aut putrem sudium cratem aut propugnacula vigilum 
trita pectoribus confidimus opitulatura: solo iam invectarum te auctore rogationum 

1'^' palpamur auxilio, quibus inchoandis instituendisque populus Arvernus, etsi non effectu 
pari, affectu certe non impari coepit initiari, et ob hoc circumfusis necdum d^t terga 
terroribus. non enim latet nostram sciscitationem, (quod) primis temporibus harumce :} 
supplicationum institutarum civitas caclitus tibi credita per cuiusque modi prodigiorum 
terriculamenta vacuabatur. nam modo scaenae moenium publicorum crebris terrae 

i'' motibus concutiobantur : nunc ignes sulpure flammati caducas culminum cristas supcr- 
iecto favillarum monte tumulabant; nunc stupenda foro cubilia collocabat audacium 



1 episl. I toiam om. LT I, SIDONIVS MAMERTO SVO SALVTEM C, domino pape mamento 

a 
{c.eferh om.) F, inscriptionem om. P 4 suniinistramus J/, suministramus F^ occeano F in roclanum 

Hgeris alveo C, et alveo ligeris in rodanum F et in ras. M"^, et ligeris alveo in rodanum P f) nostra 

u _ 

corr. in nostro J/^ s. l. add.C^ G spacia C 8 ad F^ muroru (u in ras. M-) M raaceriem Xeo 

sudiuni {prior. u in ras. M^) 31 9 iam scripei, tamen 3ICFF 10 incoliandis P populus * arvernns * 

{Lis nnam litt. ut r. q; eras. C^) C affectu pari etfectu F 12 sciscitationem (scis in ras. M"-) M, osci- 

tacionem C quod addidi, om. MCFP liarnnce 3IF 13 tibi celitus F cuiusque modi scripsi, cuiusce- 

modi MFP, huiuscemodi C 14 scaenae] pinnae? Movmisen meniu praeter e et u in ras. P- publicorum 

e 
(o in ras. J/^) M \b momo|tibus C ignis C" sulpurc scrijysi, sepe MCFP 10 audatium CF 



1 04 SIDONII EPISTULARUM 

pavenda mansuetudo cervorum: cum tu inter ista discessu primorum populariumque 
statu urbis exinanito ad nova celer veterum Ninivitarum exempla decurristi, ne divinae 

4 admonitioni tua quoquo desperatio conviciaretur. et vere iam do deo tu minime poteras 
absque peccato post virtutum experimenta diffidere. nam cum vice quadam civitas 
contlagrare coepissot, fides tua in illo ardoro plus caluit; et cum in conspectu pavidae ' 
plebis obiectu solo corporis tui ignis recussus in tergum fugitivis flexibus sinuaretur, 
miraculo terribili novo invisitato aftuit flammae cedere per reverentiam, cui sentire 

5 defuit per naturam. igitur primum nostri ordinis viris et his paucis indicis ieiunia 
interdicis flagitia. supplicia praedicis remedia promittis; exponis omnibus nec poenam 
longinquam esse necveniam: doces denuntiatae solitudinis minas orationum frequentia i" 
esse amoliendas; mones assiduitatem furentis incendii aqua potius oculorum quam 
fluminum posse restingui; mones minacem terrae motuum conflictationem fidei stabili- 

• > tate flrmandam. cuius confestim sequax humilis turba consilii maioribus quoque suis 
fuit incitamento, quos cum non piguissct fugere, redire non puduit. qua devotione 
placatus inspector pectorum deus fecit esse obsecrationem vestram vobis saluti, ceteris i> 
imitationi . utrisque praesidio. denique illic deinceps non fuere vel damna calamitati 
vel ostenta formidini. quae omnia sciens populus iste Viennensibus tuis et accidisse 
prius et non accessisse posterius vestigia tam sacrosanctae informationis amplectitur, 
sedulo petens, ut conscientiae tuae beatitudo mittat orationum suarum suff^ragia quibus 

7 exempla transmisit. et quia tibi soli concessa est post avorum memoriam vel con- ^" 
fessorem Ambrosium, duorum martyrum repertorem, in partibus orbis occidui raartyris 
Ferreoli solida translatio adiecto nostri capite luliani, quod istinc turbulento quondam 
persecutori manus rettulit cruenta carnificis, non iniurium est, quod pro compensatione 
deposcimus, ut nobis inde veniat pars patrocinii, quia vobis hinc rediit pars patroni. 
memor nostri esse dignare, domine papa. 25 



II. 

SIDONIUS DOMINO PAPAE GRAECO SALUTEM. 

vJneras, consummatissime pontificum, verecundiam meam, multifaria laude cumu- 
lando si quid stilo rusticante peraravero. atque utinam reatu careat. quod apicum 
primore congressu quamquam circumscriptus veritati resultantia tamen et diversa 
conexui; ignorantiae siquidem meae callidus viator imposuit. nam dum sohim merca- so 
toris praetendit officium, Htteras meas ad formatae vicem, scilicet ut lector, elicuit, 
sed quas ahquam gratiarum actionem continere decuisset. namque, ut post comperi, 
plus Massiliensium benignitate profectus est, quam status sui seu per censum seu per 



3 amonitioni M i^ost desperatio 12 Utt. eras. P- convitiaretur F 6 recursus C sinuare**tur 

(re ut V. eras. P^) P 7 invisitato Hauptius, inusitato MCFP super sentire var. lect., quam add. M^, 

eras. M- 8 primum igitur C nostri ordinis viris et his paucis indicis ieiunia in ras. M- et his 

paucis nostri ordinis viris CF 9 flagicia C 10 denunciatae MC frequentia * {tmam litt. eras. P^) P 

sacro 
11 esse om. C 16 deincebs C dampna MCF 18 sanctaei/' 19 suarum {id s. l. add. C^) 

orationum C 21 martirum MC parte P et corr. n. f. ex parti M > occidui orbis F mai-tiris 3IC 

22 quodam 3/» 23 retulit MCFP 24 rediit hinc F 25 esse dignare domine papa om. MCFP 

26 episi. II totam om. LT Sidonius domino et salutera om. F 27 multipharia F 28 pavero F 

reatu utinam F 29 congressurum (rum ind. F^) F 30 conexus C , cuncxui F inposnit F 

c 
32 quis C debuisset J/' 



LIBER Vn, 1 § 3 — '2 § 7. |05 

familiam forma patorctur. quno tamon ut gosta sunt si quispiani dignus rolator ovol- 2 
voret, fioront iucunda mcmoratu. sod quoniam iubotis ipsi, ut ali(juid vobis a mo laetum 
copiosumquo pagina fcrat, dato veniam, si hanc ipsam tiihollarii nostri hospitalitatem 
comicis salibus comparandam salva vostrarum aurium sovoritato i^erstringamus . ne 

•> secundo insinuatum nos nunc primum nosso vidoamur. simul et, si moris est reguhirum, 
ut ox matoria omni usurpentur principia dicendi, cur hic quoque quodcumquc mihi 
sormocinaturo materia hmgius quaoratur oxpotaturquo, nisi ut sormoni nostro sit ipso 
pro causa, cui orit noster sormo pro sarcina? Arvcrni huic patria: parcnt(!s natalibus :{ 
non superbis scd absoUitis, ot sicut nihil ilhistre iactaiites, ita nihil sorvii^» motucntcs. 

1" contonti censu modico sod eodem vel sufficionto vol liboro; militia iUis in cloricali potius 
quam in Palatino decursa comitatu. pater istius granditer frugi ot liberis parum 
liberalis quiquo por nimiam parsimoniam iuveni filio ])his prodosso (piam placoro 
maluorit. quo rohcto tunc puer iste vos petiit nimis expeditus, quod erat maximum 
conatibus primis impedimcntum: nihil est enim viatico levi gravius. attamen prinms 4 

1' illi in vcstra moonia satis secundus introitus. sancti Eustachii, qui vobis decossit. 
actutum dicto factoque gemina bcnedictio; hospitium brevi quaesitum, iam Eustachii 
cura facile inventum, celeriter aditum, civiliter locatum. iam primum crebro accursu 
excolere vicinos, identidem ab his ipse haud aspernanter resalutari. agere cum sin- 
gulis, prout aetatis ratio permitteret : grandaevos obsequiis, acquaovos officiis obligare. 

'-jo pudicitiam prae ceteris sobrietatomque soctari, quod tam laudandum in iuventuto quam T) 
rarum. summatibus deinceps et tunc comiti civitatis non minus opportunis quam 
frequentibus excubiis agnosci innotescere familiarcscere, sicquc eius in dios sodulitas 
maiorum sodalitatibus promoveri; fovere boni quique ccrtatim, votis omnes plurimi 
consiliis, privati donis cincti beneficiis adiuvare ; perquo haec spes opesque istius raptim 

^^ saltuatimquc cumulari. forte accidit, ut devorsorio . cui ipse successerat, quacdam 
femina non minus censu quam moribus idonca vicinaretur, cuius filia infantiae 
iam temporibus emensis necdum tamcn nubilibus annis appropinquabat. huic hic 
blandus (siquidem ea aetas infantulae, ut adhuc deccnter) nunc quaedam frivola, nunc 
ludo apta virginco scruta donabat; quibus isti parum grandibus causis plurimum vir- 

30 gunculae animus copuhibatur. anni obiter thalamo pares: quid morer multis? adule- 7 
scens, solus tenuis peregrinus, filius familias et e patria patro non solum non volente 
verum ot ignorante discedens , pueHam non inferiorcm natahbus, facultatibus 
superiorem, medio episcopo, quia lector, soLacio comitis, quia cliens, socru non inspi- 
ciente substantiam, sponsa non despiciente personam, uxorem petit. impetrat, ducit. 

3'- conscribuntur tabulae nuptiales; et si qua est istic municipioli nostri suburbanitas, 



1 re=v.?lator {duas litt. eras. P-) P 2 iocunda MCFP ipsi scrlpsi, ipse MCFP ut om. P 

a ^ 

4 perstringimus M^ 5 nos Leo, n** M\ non CFP si ex etsi s. l. adcl. M^ <j matheria MC 

i ■ . 

docendi i^' michi C 7 matheria MC expectaturque (c eras. P"^) CP nisi MFP, Ti C 8 nr-.^ C 

i i n 

9 nicliil C, nl F nichil C, nl F 10 milicia CF pocius C 11 palatio C» l^ quinque 

(n eras. P-) P 13 quo praeter q in ras. M ^ 14 nichil CF enim om. C 16 facto dictoque F bene- 

dictio FP, benodictio est C et (add. est s. l. M\ eras. M-) M hospicium MC eusthacii M 17 cura s. L add. M • 

et 
18 accolere (ac corr. in ex F^) F ididem i/* 19 permitter& (& in ras. M^) M 20 pudiciciam CF 

21 oportunis MCFP 22 familiarescere add. in marg. F^ sedulitat<=s {duas litt. eras. M^) M 

e u 

23 omnis M^ 24 cincti Vatieanus S421 aliique, cincti M-, cuncti CFP 25 diversorio MCFP 

27 annis om. C appropinbat C hic MCF, si P 30 ain C" moror F adolescens MCFP 

31 famit F 32 et] etiam C 33 solatio Jfi^P cliens in ras. 3n inspiticnte i^ 34 despi- 

tiente F 35 est om. C 

SlDONIUS. 14 



106 SroONII EPISTULARUM 

8 matriinonialibus illio inserta documentis mimica largitate recitatur. peracta circum- 
scriptione legitima et fraude sollemni levat divitem coniugem pauper adamatus et 
diligenter quae ad socerum pertinuerant rimatis convasatisque, non parvo etiam corol- 
lario facilitatem credulitatomque munificentiae socralis emungens receptui in patriam 
cecinit praestigiator invictus. quo profecto mater puellae pro hyperbolicis instrumentis ■< 
coepit actionem repetundarum velle proponere et tunc demum de mancipiorum spon- 
saliciac donationis paucitate maerere, quando iam de nepotum numerositate gaudebat. 
ad lianc placandam noster Hippolytus perrexerat, cum litteras meas prius obtulit. 

9 habetis historiam iuvenis eximii, fabuhim Milesiae vel Atticae parem. simul et ignoscite 
praeter aequum epistuhirem formulam porrigenti, quam ob hoc stilo morante produxi, i» 
ut non tamquam ignotum reciperetis quem civem beneficiis reddidistis. pariter et 
natura comparatum est, ut quibus impendimus studium praestemus affectum. vos vero 
Eustachium pontificem tunc ex asse digno herede decessisse monstrabitis, si ut pro- 

lOpinquis testamenti. sic clientibus patrocinii legata solvatis. ecce parui et oboedientis 
officium garrulitate complevi, licet qui indocto negotium prolixitatis iniungit, aegre !•• 
ferre non debeat, si non tam eloquentes epistulas recipit quam loquaces. memor 
nostri esse dignare, domine papa. 



III. 
SIDONIUS DOMINO PAPAE MEGETHIO SALUTEM. 

1 JJiu multumque deliberavi, quamquam mihi animus affectu studioque parendi 
sollicitaretur. an destinarem, sicuti iniungis, contestatiunculas, quas ipse dictavi. vicit 20 
ad ultimum sententia, quae tibi obsequendum dcfiniebat. igitur petita transmisi: et 
quid modo dicemus? grandisne haec oboedientia? puto, grandis est; grandior impu- 
dentia tamen. hac enim fronte possemus fluminibus aquas, silvis ligna transmittere ; 
hac [enim] temeritate Apellen peniculo, caelo Phidian, malleo Polyclitum muneraremur. 

2 dabis ergo veniam praesumptioni, papa sancte facunde venerabilis, quae doctissimo 25 
examini tuo naturali garrulitate deblaterat. habet consuetudo nostra pro ritu, ut etsi 
pauca edit, multa conscribat, veluti est canibus innatum, ut, etsi non latrant, tamen 
hirriant. memor nostri esse dignare, domine papa. 



1 mimica praeter ca in ras. ilf ^ 2 legittima F soUempni MCF, sollenni P 3 socrum C, 

e II o 

fort. recte conversatisque C 4 crudelitatemque M^ socrualis CF 5 praestigator MCP Qvv M"^ 

p F hiperbolicis M, yperbolicis F 8 hyppolitus M, hyppolytus CP, ipoHtus F litteras* (unavi 

litt. eras. C-) C optulit F 9 fabulam MCFP; fabulae malim Milesiae Savaro, milici^ MCP, 

\\\ 
militie F ignoscitote M^ 10 eplaru i^ formam C" 11 tanquam iJ/i<' 12 yero 3ICP, 

o •• e 

g F 13 eusthatium M 14 dientibus C 15 officii C negocium C 16 loquacis M^ 

17 esse dignare domine papa om. MCFP 18 epist. III totam om. LT Sidonius domino om. F 

a 
migethio MC, megethtio P, migerio F salutem om. F 19 que ex multumque s. l. add. F'^ qmqm 

mihi F, quamq; michi C animus affectu scripsi, animo affectu MCFP 20 solHcitarentur P 

contexlatiunculas F 24 enim MFP, seclusi; igitur C appellen MF periculo C, pigni- 

culo FP et (igni m ras.M"^) M celo FP et corr. ut v. ex telo iJf^, telo C M\&n MCFP, fort. recte 

Dl 

policlitum MCP, pollicitum F muneraremur Bernensis aliique, ueneraremur M^, veneraremur CP, emu- 

laremur F da (ergo om.) veniam F 2.5 fecunde C 26 deblatteraf CF 28 hyrriant MCP 

nostri esse dignare domine papa om. P, esse dignare domine papa om. MC, domine papa om. F 



LIBER VII, 2§8 - 5§1. io7 



IV. 

SIDONIUS DOMINO PAPAE FONTEIO SALUTEM. 

Insinuare qiioscumquo iam pavco, quia commcndatis nos damus vcrba, vos niuncra: 
tamquam non principalitas sit censcnda bcncficii, quod a mc pcccatorc di{]^rcssis sanctac 
communionis portio patct. tcstis horum cst Vindicius nostcr, qui scgnius donmm pro 

•i munificcntiac vestrae fasce remeavit, quoquo loco est, constanter affirmans , cum sitis 
opinionc magni, gradu maximi, non tamcn cssc vos amplius dignitatc quam dignationc 
laudandos. pracdicat mcllcas sanctas ctfloridas, quac proccdunt dc tcmpcrata communionc, 
blanditias ; nec tamen ex hoc quicquam pontificali depcrirc pcrsonac, quod sacerdotii 
fastigium non frangitis comitate , sed flcctitis. quibus agnitis sic inardcsco , ut tum 

1" me sim felicissimum iudicaturus, cum mihi coram posito sub divina opc contigerit tam 
securum dc deo suo pectus licct praesumptiosis, artis tamcn fovere complexibus. 
accipite confitcntem: suspicio quidem nimis scvcros et imbecillitatis meae conscius 
aequanimiter fcro asperos mihi; sed, quod fatcndum est, hisce moribus facihus humili- 
tate submittimur quam familiaritate sociamur. in summa, vidcrit, qua conscientiac dotc 

15 turgescat, qui se ambientibus rigidum rcddit ; ego tamen morum illius acmulator cssc 
praeelegerim, qui etiam longe positorum incitare in se affectat affcctum. illud quoquc 
mihi inter maxima granditer cordi est, quod apostolatus vestri patrocinium copiosum 
verissimis dominis animae meae, Simplicio ct Apollinari, intermina intercessione con- 
ferre vos comperi. si verum cst, rogo, ut non habeat vestra caritas finem ; si falsum 

20 est, pcto, ut non differat habcre principium, praeterea commcndo gcrulum littcrarum. 
cui istic, id est in Vasionensi oppido quiddam necessitatis exortum sanari vcstrae 
auctoritatis rcvcrentiaeque pondere potest. memor nostri esse dignare, dominc papa. 



V. 

SIDONIUS DOMINO PAPAE AGROECIO SALUTEM. 

OiTUKicAS dccreto civium petitus adveni : causa fuit cvocationis titubans ecclesiao 1 

25 status, quae nuper summo viduata pontifice utriusque professionis ordinibus ambicndi 

sacerdotii quoddam classicum cecinit. fremit populus per studia divisus ; pauci altcros, 

multi sese non ofFerunt solum sed inferunt. si aliquid pro virili portione secundum 

deum consulas veritatemque, omnia occurrunt levia varia fucata, et (quid dicam?) sola est 



1 e^nst. IV totam om. LT Sidonius clomino om. F fontelo (J, tbnterio F salutem om. F 3 tan- 

quam F sit s. l. adcl. M-, om. F 4 viuditius C i^ost segnius expunxit nr P' 7 mel- 

leas FF et in ras, M^, illas C temperata corr. ex temperantia F^ communitione F H quid- 

c 
quam F personae deperire F persone praeter per in ras. C B si F"^ 10 felicissimura sim F 

c 
michi C contigerit s. l. add. F'^ 11 praesumptuosis (^wst. u corr. in i C-) CF artis J/' 

i o 

12 accpe F'^ suspitio F severs M^ inbecillitatis F 13 miclii C quod s. l. add. M^, om. C 

(i 
14 sumittimur (timur hi ras. J/') MFP sociamur J/', sotiemur F videris C et fcorr. in viderit M^) M 

16 praeelegerim viilffo: plegerim J/C/^P 17 michi C 18 simplitio et appollinari /^ conferre ovi. C 

ce if 

iutermissione F'^ 19 karitas C 20 deferat 31^ 22 reverentiaeque scripsi; reverentiae MCF; 

reverencie P esse dignare domine papa om. MCFP 23 epist. V initium usque ad p. 108, 2 sanctam sedem 

om. LT Sidonius domino om. F agroetio MCP, agtio F ^wst agroetio leri. suo in P salutem om. F 

ri 
26 sacerdocii C 27 multissese F vili C^ 28 verituti corr. ex vei-itateq; ut c. M^, veritati FP 

14* 



108 SIDONII EPISTULARUM 

2 illic siniplex inipudcntia. ct nisi nic imnierito qucri iudicarctis , diccre audcrem tam 
praccipitis animi esse plcrosque tamque pcriculosi. ut sacrosanctam sedem dignitatem- 
que affectare pretio oblato non reformident, remque iani dudum in nundinam mitti 
auctioncmque potuisse, si quam paratus invenitur emptor, vcnditor tam desperatus 
invcuiretur. proin quacso , ut ofticii mei novitatem pudorem necessitatem exspecta- ^ 

3 tissimi adventus tui ornes contubcrnio, tuteris auxilio. nec te, quamquam Senoniae 
caput es, inter hacc dubia subtraxcris intcntionibus medendis Aquitanorum, quia 
minimum rcfcrt. quod nobis est in habitatione divisa provincia, quando in religione 
causa coniungitur. his accedit, quod de urbibus Aquitanicae primae solum oppidum 
Arvcrnum Komiinorum rcliquum partibus bella fcccrunt. quapropter in constituendo nj 
praefatao civitatis antistite provincialium collegarum deficimur numero, nisi metro- 

4 politanorum reficiamur assensu. de cetero quod ad honoris vestri spectat praerogativam, 
nulhis a me hactcnus nominatus, nullus adhibitus, nullus clectus est; omnia censurae 
tuae salva inlibata solida servantur. tantum hoc meum duco. vestras invitare per- 
sonas expectare voluntates laudare sententias, [et] cum in locum statumque pontificis i-^ 

5 quisque sufficitur, ut a vobis praeceptum, a me procedat obsequium. sed si, quod tanien 
arbitror minime fore. precibus meis apud vos malesuadus obstiterit interpres, poteritis 
praesentiam vestram potius excusare quam culpam; sicut e diverso, si venitis, ostenditis, 
quia tcrminus potuerit poni vestrae quidem regioni, sed non potuerit caritati. memor 
nostri csse dignare. domine papa. 2« 



VI. 
SIDONIUS DOMINO PAPAE BASILIO SALUTEM. 

' ^LXT nobis munere dei novo nostrorum temporum exemplo amicitiarum vetera 

mra. diuque est quod invicem diligimus ex aequo. porro autcm, quod ad communem 
conscientiam pertinet, tu patronus : quamquam hoc ipsum praesumptiose arroganterque 
loquar; namque iniquitas mea tanta est, ut mederi de lapsuum eius assiduitate vix 25 

2 etiam tuae supplicationis efficacia queat. igitur, quia mihi es tam patrocinio quam 
dilectione bis dominus, pariter et quod memini probe, quo polleas igne sensuum, fonte 
verborum, qui viderim Modaharium, civem Gothum, haereseos Arianae iacula vibrantem 



1 inmerito me C iumerito IJFF 2 esse auimi F tam {om. que) F o precio 31LF 

i|ue u 

remque LT, et rem MCFP nudiuani F 4 auctutionem F^ iuvenite jP* emtor L dispe- 

ratus L 5 proinde C exspectatissimi scripsl: spectatissimi L3ITCF, spectantissimi F 6 post adveutus 

tui in 2^anzii codice haec le<ji: muneres indultu et inter tantos motus partium factiosarum laborantem me 

fluctuantemque consiKo confirmes coUegio iuformes testatur Savaro eadevuiue ex 'optimo codice^ add. 

Wouwerenug ornis L quanquam L3IF 8 diusa F, diversa T proviutia T^F 10 ar- 

vemium L romanunu L, romanis MCFF 11 antestitae L proviutialium F deficim curr. in 

deficim J/'-, deficimus T 13 nominat F adhibit F 14 illibata 31CF liec C ivitare C^ 

15 sentencias C et L31TCFF; del. Wilamoioitz poutificis L31CFF, pastoris T 17 aput F 

malesuad& C 18 pocius L 19 quidem vestrae F karitati C memor n(jstri esse dignare 

domine papa ovi. L, esse dignare di)miiie papa om. JITCF, doniiue papa 07n. F cpist. VI totam 

om. LTF Sidonius domino et salutem om. F 22 amiciciarum CF 24 quaiiquam 1' prae- 

sumptuose C 25 loquar arroganterque M 26 efficatia CF michi C ta praeter a i)i ras. JtF 

27 dilectio*ne (unavi litt. eras. J'^') F memini corr. ex uemini F'^ 28 Arrianae 31F ariane hereseos C 



LIBER VII, 5 § 2 — (j § 8. 109 

quo tii spiritaliuni tustimoniorum mucrono confoderis, servata ceterorum tam reverentia 
quain pacc pontificum non iniuria tibi (lcHcn, qualitcr ccclcsiasticas caulas istius liacrcseos 
lupus, qui pcccatis pcrcuntiuni saginatur animarum, clandcstino morsu nccdum intcllecti 
dcntis arrodat. namque hostis antiquus, quo facilius insultet balatibus ovium dcstitu- li 
• tarum, dormitantum prius incipit cervicibus imminere pastorum. neque ego ita mci 
mcminens non sum, ut nequaquam mc hunc csse reminiscar, quem lonf»is adhuc 
ablucnda flctibus conscientia prcmat; cuius stercora tamen sub ope Ciiristi quandocjue 
mysticis orationum tuarum rastris eruderabuntur. sed quoniam supercminet ])rivati 
reatus verccundiam publica salus. non vcrebor. etsi carpat zclum in nic fidci sinister 

10 interpres, sub vanitatis invidia causam proderc veritatis. Kvarix, rex Gotliorum, <|Uoil l 
limitem regni sui rupto dissolutoque foedere antiquo vel tutatur armorum iurc vcl 
promovet, nec nobis peccatoribus hic accusare nec vobis sanctis liic discutcrc per- 
missum est. quin potius, si requiras, ordinis res est, ut et divcs hic purpura byssoque 
veletur et Lazarus hic ulceribus et paupertate feriatur: ordinis res est, ut, dum in 

i' hac allegorica versamur Aegypto, Pharao incedat cum diadcmate, Israelita cum 
cophino; ordinis res est, ut, dum in liac figuratao Babylonis fornace decoquimur, nos 
cum leremia spiritalem lerusalcm suspiriosis plangamus ululatibus et Assur fastu 
regio tonans sanctorum sancta proculcet. quibus ego praesentum futurarumque beati- 5 
tudinum vicissitudinibus inspectis comniunia patientius incommoda fero; primum. quod 

-0 mihi quae merear introspicienti quaecumque adversa provenerint leviora reputabuntur; 
dein quod certum scio maximum esse remedium interioris hominis, si in hac area 
mundi variis passionum flagellis triturctur exterior. sed. quod fatendum est, praefatum (\ 
regem Gothorum, quamquam sit ob virium merita terribilis, non tam Komanis mocnibus 
quam legibus Christianis insidiaturum pavesco. tantum, ut ferunt, ori, tantum pectori 

25 suo catholici mentio nominis acet, ut ambigas ampliusne suae gentis an suac sectae 
teneat principatum. ad hoc armis potens acer animis alacer annis hunc solum patitur 
errorem, quod putat sibi tractatuum consiliorumque successum tribui pro religione 
legitima, quem potius assequitur pro felicitate terrena. propter quod discitc cito 7 
catholici status valetudinem occultam, ut apertam festinctis adhiberc medicinam. Bur- 

3u degala, Petrogorii . Rutcni, Lemovices, Gabalitani, Helusani, Yasates, Convenae, 
Auscenses, multoque iam maior numerus civitatum summis sacerdotibus ipsorum 
morte truncatus nec ullis deinceps episcopis in defunctorum officia suffcctis. pcr quos 
utique minorum ordinum ministeria subrogabantur, latum spiritalis ruinae limitem 
traxit. quam fere constat sic per singulos dics morientum patrum proficere defectu, 

35 ut non solum quoslibet haereticos praesentum verum etiam haeresiarchas priorum 
temporum potuerit inflectere : ita populos excessu pontificum orbatos tristis intcrcisac 
fidci desperatio premit. nulla in desolatis cura dioecesibus parochiisque. videas in 8 



ta 
1 spiritualium CF tam ceterorum C 2 haereseus WUamoivilz, aeris (corr. in aetis JVj MCF 4 iii- 

r 
sultat (a corr. in e F^) F 5 dormitantiura F prius dormitautum C 7 stecora 6" H misticis MCF 

o 

eruderabantur C 9 plublica (i>r. 1 eras. C'V C 11 rupto (o in ran. J/') M 12 promovit J/' 

13 bissoque MCF 15 versat corr. in versam F- egipto C farao MC israhelita MC, 

isrlitica F 16 cofino M babilonis 3ICF 17 liieremia (corr. in hieremie C'J MC spiritualem CF 

hierusalem M, hirlm C, ierlm F 19 pacientius C 20 michi C introspitienti F 23 quan- 

t 
quam F 26 alacer C 28 legitima (e corr. ex & C^) C, legittima /' 29 valitudinem MF 

burdegala corr. in burdegali C- 30 helisani C 31 auxenses C 32 truncatis C in ovi. C 

33 spiritualis F, spiritualiu C 34 traxi C quem F morieutium F 36 popls J/' urbatos 

corr. ex urbat' M^ 37 premit*» (duas litt. eras. M^) M diocesibus MCF parochiisque vulgo, 

parrochiis (alt. r eras. M'^) MCF: delet Leo 



110 SroONII EPISTULARUM 

ecclesiis aiit putrcs culniinum hipsus aut valvarum cardinibus avulsis basilicarum aditus 
hispidorum veprium fruticibus obstructos. ipsa, pro dolor, videas armenta non modo 
semipatontibus iaccre vestibulis sed etiam lierbosa viridantium altarium latera depasci. 
sed iam nec per rusticas solum solitudo parochias : ipsa insuper urbanarum ecclesiarum 

9 conventicuhi rarescunt. quid enim fidelibus solacii superest, quando clericalis non r> 
modo disciplina verum etiam memoria perit? equidem cum clericus quisque defungitur, 
si benedictione succidua non accipiat dignitatis heredem, in illa ecclesia sacerdotium 
moritur. non sacerdos. atque ita quid spei restare pronunties, ubi facit terminus 
hominis finem reHgionis? altius inspicite spiritalium damna membrorum: profecto 
intcllegetis. quanti subrepti sunt episcopi, tantorum vobis populorum lidem periclita- lo 
turam. taceo vestros Crocum Simpliciumque collegas, quos cathedris sibi traditis 
eliminatos similis exilii cruciat. poena dissimilis. namque unus ipsorum dolet se non 

:<>vidore quo redeat: alter se dolet videre quo non redit. tu sacratissimorum pontificum, 
Lotnitii Fausti Graeci, urbe ordine caritate medius inveniris; per vos mala foederum 
currunt. per vos regni utriusque pacta condicionesque portantur. agite, quatenus haec is 
sit amicitiae concordia principalis, ut episcopali ordinationc permissa populos Galliarum, 
quos limes Gothicae sortis incluserit, teneamus ex fide, etsi non tenemus ex foedere. 
memor nostri esse dignare, domine papa. 



VII. 
SIDONIUS DOMINO PAPAE GRAECO SALUTEM. 

' liiccE iterum Amantius. nugigerulus noster, Massiliam suam repetit, aliquid, ut 20 

moris est, de manubiis civitatis domum reportaturus , si tamen aut cataplus 

arriserit. per quem ioculariter plura garrirem, si pariter unus idemque valeret aninius 
exercere laeta et tristia sustinere. siquidem nostri hic nunc est infelicis anguli status, 
cuius, ut fama confirmat, minus (tristis) fuit sub bello quam sub pace condicio. facta 

2est servitus nostra pretium securitatis alienae. Arvernorum, pro dolor, servitus, qui, 25 
si prisca replicarentur, audebant se quondam fratres Latio dicere et sanguine ab Iliaco 
populos computare. si recentia memorabuntur, hi sunt, qui viribus propriis hostium 



26 cfr. Lucan. I, 427 sq.: Arvernique ausi Latio se fingere fratres, Sanguine ab Iliaco populi. 

lo 
2 fructicibus F abstructos M^, abstructos C proh MCF 3 altaria F 4 parrochias 

(alt. r eras. M-J MCF 5 solatii MF 7 succidua s. l. add. F- dignitatis (ti eras. M-) M 

8 quide (e eras. M^) J/ pronuncies MC 9 spiritualium CF dampna MCF 10 intelligetis 3ICF 

quanto C subrepti suut scripsl, sub r&e pmitis C, sub * * * * pmuut i^raeter sub et pm hi ras. M-, surripiuntur F 

supra extr. i m episcopi ras. M^ quantis fueritis privati episcopis Wilamoivltz pupulorum C peri- 

daturam C 12crutiati^ dissimilist i^^ se dolet C 13 redeat alter se dolet videre quo oni. C 

i 
14 leontiJ/', leonti i^ ordine urbe karitate raelius C* 15 regni s. l. add. F"^ conditionesque il/Ci^ 

quatinus MF 16 amicitiae scripsi, amicitia M, amicicia CF amicitia, concordia principali ut 3Ionimsen 

17 gotthicae^ 18 esse dignare domine papa om. CM, domine papa om. F 19 epist. VII totam om. LTP 

Sidonius domino om. F GRECO PP C salutem om. F 20 amancius C reppetit C 21 sit (t eras. 31-) 31 

aut expurucit 31^, om. F; hiatum significavi 22 ioc**ari (ul ut v. eras. 6'-,) C 23 infelix C 24 ut 

or 
in ras. 31^, et C rainus tristis scripsi, min 31^, minus C, melior F conditio CF 25 precium 3ICF 

proh MCF 26 prischa /'' ab iliaco sanguine F 27 hii F ante viribus le(/. pro in 31 uuribus C 



LIBER VIT, 6§H - 8§1. IH 

publicorum .irma remorati sunt: cui saepe populo Ootlius iion iuit clauso intra moenia 
formidini, cum vicissim ipse fieret oppugnatoribus positis intra castra terrori. Iii sunt. 
qui sibi aflvor.sus vieinorum noiem tam duces fuere quam milites : de quoruni tanicn 
sorte certaininum si quid [)rosi)erum cessit, vos secuncbi sobita sunt. si (|uid contraiiuni, 
:. illos adversa fregerunt. illi ainore rci publicae Seronatum barbaiis provincias pro- 
pinantem non tiniuerunt legibus tradere. (luem convictuni dcinceps rcs pulilica vix 
praesumpsit occidcre. boccine meruerunt inopia flainma. fciruin pcstibmtia. pingucs ;{ 
caedibus gbidii et macri ieiuniis proeliatores? propter buius tain inciitac jiacis 
expectationem avulsas muralibus rimis berbas in cibuni traximus, creliro pcr ignoran- 

i(» tiam vcnenatis graminibus infecti, quae indiscretis foliis sueisque viridantia saeiie 
manus fame concolor legit? pro his tot tantisque devotionis experimentis nostri, 
quantum audio, facta iactura est? pudeat vos, precamur, huius foederis, nec utibs 1 
nec decori. per vos legationes meant: vobis primum pax quamquam principe absente 
non sohim tractata reseratur, verum etiam tractanda comniittitur. veniabilis sit, quae- 

ir. sumus, apud aures vestras veritatis asperitas, cui convicii invidiam dolor eripit. parum 
in commune consuHtis: et, cum in concilium convenitis, non tam curae est publicis 
mederi periculis quam privatis studcre fortunis: quod utique saepc diuque facientes 
iam non primi comprovincialium coepistis esse, sed ultimi. at quousque istae poterunt f) 
durare praestigiae? non enim diutius ipsi maiores nostri hoc nomine gloriabuntur, 

20 qui minores incipiunt non habere. quaproptcr vel consilio, quo potestis, statum 
concordiae tam turpis incidite. adhuc, si neccssc est, obsideri, adhuc pugnare, adhue 
esurire delectat. si vero tradimur, qui non potuimus viribus obtineri, invenisse vos 
certum est quid barbarum suaderetis ignavi. scd cur dolori nimio frena Laxamus? 
quin potius ignoscite afflictis nec imputate maerentibus. namquc alia regio tradita 

2-. servitium sperat, Arvtjrna supplicium. sane si medicari nostris ultimis non valetis, 
saltem hoc efficite prece sedula, ut sanguis vivat, quorum est moritura Ubertas: parate 
exulibus terram, capiendis redemptionem, viaticum pcregrinaturis. si murus noster 
aperitur hostibus, non sit clausus vester hospitibus. memor nostri esse dignare, 
domine papa. 

VIII. 
30 SIDONIUS DOMINO PAPAE EUPHRONIO SALUTEM. 

(4uAND0QuiDEM mc clcricalis officii vincuLa ligant, felicissimum mediocritatis meae 1 
statum pronuntiarem, si nobis haberentur quam territoria vicina tam moenia. de 
minimis videlicet rebus coronam tuam maximisque consulerem, fieretque actionum 

1 rememorati F^ clausa C 2 teiT**ori* (it et I iit v. eras. C-) C liii F 4 conta- 

minum C prosperum (u m ras. M^) M 5 r. p. C provintias F deincebs C 8 macrii 7'"' 

tam scrlfsi, tamen MCF 10 graminibus M, graminibus C succisfpie C 11 nostri rulyo, 

nostris MCF 12 foederis (r in ras. C) C 13 quanquam F 14 reserantur (n eras. J/ ») MC 

comittuntur C quaesumus] qs CF 15 aput F cuius CF convitii F eripit (pr. i corr. ex u M^) M, 

erepit C^ 16 concilio M^, concilio C est oin. MC 17 facientes diuque C 18 con- 

mi (,\i • • 

provincialium C, comprovintialium F sed ulti M^, seduli C, -J ultimi F aut MC 20 minoris 

(aU. i corr. in e M^J MC 23 suaderetis] adiuvaretis Moin^nsen 24 impunitate C" maerentibus om. C 

25 servicium C supplitium F 26 saltim C 28 esse dignare domine papa om. MCF 30 domino 

om. F EVFRONIO rC salutem om. -F 31 meae om. P 32 pronunciarem />3/6' tam eras.M^, 

a 
om. P,i{T 33 videllicet L 



112 SrDONII EPISTULARUM 

Tiiearum quasi cuiuspiam fluvii placidus cursus atque inoffensus, si e tractatu tuo 
veluti ex saluberrinio fonte manaret. procul dubio tunc ille non esset aut spumosus 
per iactantiam aut turbidus per superbiam aut caenosus per conscientiam aut praeceps 
per iuventutem. quin potius in illo squalidum si quid ac putre sorderet, totum id 

2 admixta consilii tui vena dilueret. sed quoniam huiuscemodi votis spatia sunt longa ^ 
interposita praepedimento, sedulo precor, ut consulentem de scrupulo incursae ambigui- 
tatis expedias et. quia Simplicium, spectabilem virum, episcopum sibi flagitat populus 
Biturix ordinari, quid super tanto debeam negotio facere, decernas. huius cs namque 
vel erga me dignationis vel erga reliquos auctoritatis , ut si quid fieri voles (voles 

3 autem quicquid aequissimum est), non suadere tam debeas quam iubere. de quo lu 
tamen Simplicio scitote narrari plurima bona, atque ea quidem a plurimis bonis. quae 
testimonia mihi prima fronte conloquii non satis grata, quia satis gratiosa, iudicabantur. 

at postquam aemulos eius nihil vidi amplius quam silere, atque eos maxume, qui 
fidem fovent Arianorum. neque quippiam nominato, licet necdum nostrae professionis, 
inlicitum opponi, animum adverti exactissimum virum posse censeri, de quo civis i"- 

4 malus loqui, bonus tacere non posset. sed cur ego ista haec ineptus adieci, tamquam 
darem consilium qui poposci? quin potius omnia ex vestro nutu arbitrio litterisque 
disponentur sacerdotibus, popularibus manifestabuntur. neque enim ita desipimus in 
totum, ut evocandum te primum, si venire possibile est, deinde, si quid sequius, certe 
consulendum decerneremus, nisi in omnibus obsecuturi. memor nostri esse dignare, ^u 
domine papa. 

IX. 
SIDONIIIS DOMmO PAPAE PERPETUO SALUTEM. 

1 JjEsmERio spiritalium lectionum, quarum tibi tam per authenticos quam per 
disputatores bybliotheca fidei catholicae perfamiliaris est, etiam illa, quae maxumam 
tuarum scilicet aurium minime digna sunt occupare censuram, noscere cupis; siquidem 25 
iniungis, ut orationem, qua videor ad plebem Biturigis in ecclesia sermocinatus, tibi 
dirigam: cui non rhetorica partitio, non oratoriae minae, non grammaticales figurae 

2 congruentem decorem disciplinamque suppeditaverunt. neque enim illic, ut exacte 



1 fluvi C placidissimus (ssi in ras. M"^) MTCFP adque L e tractatu LMCP, retractatu T, 

~{ tractatu F 2 e MCF, 3 P nianaret (et in ras. M"^) M autv-'; (corr. ut v. ex antem M'^) 

spumosus (sus in ras. 31-) M 3 iactanciam C ac turbidus P precebs C 4 ac] aut F id Tj3ICFP, 

d 
K T f) ammixta (corr. in amixta M"^) LMC venena (ne eras. C^) C quoniam L, quod MTCFP 

spacia //C 6 praepedimento (o in ras. M^) M sedullo Z 8 negocii T^, negocio C e P 

nanque M 9 vel s. l. add. M^, om. P, nl F 11 bona om. C adque L 12 prima michi C 

colloquii MTCFP 13 nichil MCF adque L maxime MTCFP 14 arrianorum LMTCFP 

ci 

quippium (7 1.5 illicitura iTfC, illitum i^' apponi C animatum adverti C, aiaduti J^ quivis 3/i^P, 

} civis 8. l. add. M^, vis C 16 qur ergo L tanquam LMF 17 arbitrio*? (duas litt. eras. M^) M 

18 popularibusq : (q; eras. M^) MT 19 inprimis T venire om. T secus MTCFP 20 nostri 

esse dignare domine papa om. MFP, esse dignare domine papa om. TC 22 domino et salutem om. F 

h 
23 spiritalium (spir in ras. M^) M, spiritualium CF autenticos MTCFP 24 byblioteca L^, biblio- 

theca MTCFP fidei catliolicae aut delere aut j)ost disputatores transponere malim maxumam Wouinerenus, 

maxumu L, maxime MTCFP 26 quam MTCFP biturgis FP 27 retborica LMTFP parti- 

cipatio F minime C 28 disciplinamque (c in raa. Jf) M enl s. l. add. M^ 



LIBER YTI. 8§ 1 — !li; 7. l j ;{ 

pororantibus nios ost. aut pondora liistorioa aut pootioa sohoniata sointillasvo oontro- 
vcrsaliuni olausularuni liliuit aptni'i. niini ouni nio ]>artiuin soditionos stutlia variotatos 
in diversa raptaront, sio diotandi niilii niatoriam su^<i;orol)at iniuriii. (piod toin|)us 
occupatio subtrahobat. otonim tanta orat turbii oompotitorum . ut cathodrac unius 
•' numorosissimos candidatos nec duo recipere scamna j^otuissont. omnca pbicebant sibi. 
omnes omnibus displicebant. neque |enim| valuissemus aliquid in communo oonsub'ro, :{ 
nisi iudicii sui faciens plebs lenita iacturam sacordotali so potius iudicio subdidissot. 
presbyterorum sane paucis angulatim fringultientibus, porro autcm palam no mussi- 
tiintibus quidom, quia ploriquo non minus suum quiun roliquos ordinos portimoscobiint. 
1" Igitur, duni pubbco totos singuli cavent, factum est, ut omn<'s non iisporuimtor iuidiicnt 
quod deincops ambientor cxpeterent. itaque paginam sume subditis v<duminibus iid- 4 
iunctam, quam duabus vigibis unius noctis aestivae Christo tosto dictatani piuriinuni 
vcroor no ipsi ampbus loctioni, quae hoc de se probat, quam milii credas. inomor 
nostri esse dignare, domine papa. 

ir. CONTIO. 

XVEFERT historia saecularis, dilcctissimi, qucndam pliilosophorum discipulis nd- T) 
veniontibus prius taccndi patientiam quam loqucndi monstrasse doctrinam ot sic 
incipiontes quosquo inter disputantium consectaneorum cathedras mutum sustinuisso 
quinquonnium, ut etiam coleriora quorumpiam ingenia non liceret ante laudiui quiim 

-" decerot agnosci. ita fiebat, ut eosdem post longam taciturnitatem locutos quis(|ue 
audire cocperat. non taceret: quia, donec scicntiam natura (;onbibcrit, non miiior ost 
gloria dixisse quod noveris quam siluisse quod nescias. at nunc mediocritatem meam G 
manet longe diversa condicio, cui per suspiriosas voraginos et flagitioruni volutabra 
gradienti profossionis huiusco pondus impactum cst; et prius quam ulH bonorum 

2'' reddam disccntis obsequium, cogor debcrc ceteris docentis officium. adicitur huic 
inpossibilitati pondus pudoris. quod mihi peculiariter piiginae dccretalis obhitu ponti- 
ficis eligcndi mandastis arbitrium coram sacrosancto et pontificatu maximo dignissimo 
papa: qui cum sit suae provinciae caput, sit etiam mihi usu institutione, facundia 
privilegio, tempore aetato praestantior, ego deque coramquc metropolitano verl)a 

3^' facturus, et provincialis et iunior, pariter fero imperiti verecundiam, procacis invidiam. 
sed quoniam vestro sic libitum errori, ut ipse prudentia carons prudentem vobis in 7 
cuiusque personam bona multa concurrant sub ope Christi episcopum exquiram, 
noveritis huiusmodi assensu multum me honoris, plus oneris excipero. primorc loco 



1 schaemata L, scemata AITCFP 3 michi matheriam C 5 scampna F 6 enim seclnm, 

s. L add. M^ 7 iuditio CF 8 presbiterorum MCF fringulcientihus MC ant F musi- 

o 
tantihus F 9 quas L ptimscebant F"^ 11 deincebs C expeterent LMFP, exponcrent TC, 

rar. lecL, qiiam s. l. add. M^, eras. M- ita {om. que) F subdititis F^ 13 ipsi LMTFP, si C 

michi C memor nostri esse dignare domine papa om. L 14 esse dignare domine j^apa om. MCFP 

digneris T 15 post papa lefj. incipit contio in LMTFP, explicit incipit concio in C IG dilictis- 

simi L filosophorum L 17 pacientiam C 18 quousque F^ disputantum T cathedras (as 

in ras. M-) M 20 eos C \ongs. L loquutos Z^, loqutos T 21 audiret (om. coeperat) T taceret] 

tacere placeret Mommsen combiberit MTCFP gloria est T 22 dixisse s. l. add. C" 23 longe 

s. l. add. C» conditio TCFP flagitiora i^"' 26 impossibilitati (tati add. C^) MTCFP decretalis 

(cr in ras. 31^) M 27 cora (a in ras. M^) M 28 provintiae MF usu om. 3ITCFP, sed in ex 

institutione in ras. 6 litt. 31^ 29 3 privilegio T etate (eta in ras. 31-) 31, 3 aetate T deq; coraq; 

praeter de in ras. M^ 30 proviutialis F 33 huiuscemodi C oneris] honeris LTFP accipere T 

SlDONIUS. 15 



\ 14 SIDONII EPISTULARUM 

gvandom publioao opinionis sarcinam penditote, quod iniunxistis incipienti consummata 
iudioirt atque ab hoc rectum oonsilii tramitem postulatis, in quo recolitis adlmc nuper 
erratum. igitur quia vobis id fuit cordi, obsecro, ut quales nos fide creditis. tales 
intercessione faciatis atque dignemini humilitatem nostram orationibus potius in oaelum 

8 ferre quam pbiusibus. primum tamen nosse vos par est, in quas me obloquiorum ' 
Scylhis et in quos linguarum, sed humanarum. hitratus quorundam vos infamare 
oonantum turbo ooniecerit. est enim haec quaedam vis malis moribus, ut innocentiam 
mulririidinis devenustent scelera paucorum, oum tanien e diverso bonorum raritas 

9 flagitia nuilttirum nequeat excusare virtutibus communicatis. si quempiam nominavero 
monaohorum. quamvis ilhim. Paulis Antoniis, Ililarionibus Macariis conferendum, i»» 
seotatae anachoroseos praerogativa comitetur, aures ilioo meas incondito tumultu 
ciroumstrepitas ignobihum pumilionum murmur everberat conquerentum : 'hic qui 
•nominatur'. inquiunt. •non episcopi, sed potius abbatis complet offioium et intercedere 
■magis pro animabus apud caelestem quam pro corporibus apud terrenum iudicem 
•potest". sed quis non exacerbescat, cum videat sordidari virtutum sinceritatem crimi- i.' 

lOnatione vitiorum? si ehgimus humilem, vocatur abiectus: si proferimus erectum, 
superbire censetur; si minus institutum, propter imperitiam creditur inridendus: si 
aliquatenus doctum, propter scientiam clamatur inflatus; si severum, tamquam crudelis 
horrotur: si indulgentem, facilitate culpatur: si simplicem, despicitur ut brutus: si 
aorem. vitatur ut oallidus; si diligentem, superstitiosus decernitur: si remissum, neglegens -'^' 
iudioatur: si sollertem, cupidus : si quietum, pronuntiatur ignavus; si abstemium pro- 
duoimus. avarus accipitur: si eum qui prandendo pascat, edacitatis impetitur: si eum 

1 1 qui pascendo ieiunet, vanitatis arguitur. libertatem pro improbitate condemnant: vere- 
oundiam pro rusticitate fastidiunt; rigidos ob austeritatem non habent caros: blandi 
apud eos communione vilescunt. ac sic, utrolibet genere vivatur, semper hic tamen 25 
bonarum partium mores pungentibus linguis maledicorum vehiti bicipitibus hamis 
inunoabuntur. inter haec monasteriahbus disciplinis aegre subditur vel popularium 

12 cervicositas vel licentia clericorum. si clericum dixero, sequentes aemulantur, derogant 
antecedontes. nam ita ex his pauoi, quod reliquorum pace sit dictum, solam clericatus 
diuturnitatem pro meritis autumant calculandam, ut nos in antistite consecrando non 30 
utihtatem velint eligere sed aetatem, tamquam diu potius quam bene vivere debeat 



1 iniuxistis C coiisumafa C 2 adque ol) L 3 id quia vobis fuit cordi T, quia id vf)bis 

concordi (con ind. F^) fuit F tales om. T, tales nos F 4 adque L iu celuni potius T 5 par 

est corr. ex parem C- 6 scillas MCFP quorumdam TCP 7 couautum ia ras. P-, conatum 7> 

proiecerit T 3 malis F innocenciam Zr 9 nequead L 10 quanvis M liylarionibus C 

macbariis LMTCFP 11 sectatae (pr. ta eras, C-) C comiter &' Lj, comitetur (o corr. in o C^) C, 

comittetur P incondita (a corr. in o C') C 12 circumstrepitans LjCo pomilionum AITCFP con- 

querentum (pr. e in ras. M-) M, conquirentum T, conquerentam (a corr. in u C-) C 14 aput F aput F 

iudicem terrenum T 15 S; (; inras. M^) M exacerbascat (cat in ras. M^) MTFP 16 viciorum J/C 

eligemus T 17 impitiam (impi in ras. M^) M irridendus MTCFP 18 aliquatinus LF ali- 

\ tlus 
quaten' doctii jrraeter aliqua in ras. M^ clamatur s, l, add, P^ inflatus M^, inflandus LjT tan- 

quam LMF 19 dispicitur L 20 viciatur T supersticiosus LTCFP negligens AIFP 

21 solertem L prouunciatur LjMTCP . 23 pasceudo in ras. M^ coiidempnaut MTCFP 24 ab 

austeritate MCFP habent (nt in ras. M^) M 2b aput F si M utroquilibet C ^jos/ tamen 

n 
expunxit genere /" 26 patrium X 27 inuncabantur /y' popularium cervicositas LMTFP, 

popularitas C 28 luia F 29 cleric' P, catus In rnarf/. add. P- 30 auctumaut / 31 velliut L 

tanquara LjMF 



LIBER VII. ;i i; 7 - !» t< 18. 1|5 

accipi iid suniiiium sacerdotiuin iidipiscenduin pio oinnium gratiiiruin privilc^io dcfina- 
inonto lenocinaineiito. et ita (luipiani, in ininistrando HOgnes in oltloiiuendo celeres, 
in tractatibus otiosi in scditionibus occupati, in caritatc intirnii in factionc robusti. in 
acniulationum conscrvationc stabiles in sentcntiarum assertione nutantes. nituntur 
• regerc ecclesiam, quos iam rej^i necessc crit per senectam. scd nec diutius placet IH 
propter paucorum ambitus multorum notare personas: hoc solum astruo. quod. cuni 
nuUum proferam nuncupatim, ille confitetur repulsam. (pii profitctur oficnsam. sanc 
id liberius dico, de multitudine circumstantium multos episcopales esse, scd totos 
cpiscopos csse non possc: et, cum singuli diversorum charisniatum proprictato jiotiantur. 

•" sulHcere omnes sibi, omnibus ncmincm. si mintaroni dixcro fortc pcrsonain. protiiuis I 1 
in haec vcrba consurgitur: •Sidonius ad clericatum (piia dc sacculari jtrofessione 
'transhitus est. idco sibi assumoro inotropolitanum de roligiosa (•oiigrcgatioiH! dissiinuhit: 
"natalibus turget. digiiitatum fastigatur insignil)us, contemnit pauj)crcs Christi". (lua-l") 
propter inpraesentiarum solvam quam non tani bonorum caritati (|uaMi maledicorum 

i-' suspicioni dcboo fidem (vivit spiritus sanctus. omnipotons dous nostor, (jui Petri voco 
damnavit in Simone mago cur opinarctur gratiam bcncdictionis prctio sese posse 
mercari) me in eo, quem vobis opportunum ccnsui. ncc pecuniae favere nec gratiae. 
sed statu satis superquc trutinato personae temporis, provinciae eivitatis, virum. cuius 
in conscqucntibus raptim vita replicabitur, compotcntissimum crcdidisse. bencdictus Ki 

-" Siniplicius, hactcnus vestri iamquc abhinc nostri, modo per vos deus annuat, habendus 
ordinis comes, ita utrique parti vel actu vel professione respondet, ut ct rospublica 
in eo quod admiretur et ccclesia possit invcnire quod diligat. si natalibus servandalT 
reverentia est, quia et hos non omittendos evangolista monstravit (nam Lucas lauda- 
tionem lohannis aggressus praestantissimum computavit. quod de sacerdotali stirpe 

-• veniebat, et nobilitatem vitae pracdicaturus prius tamen oxtulit fainiliae dignitatom): 
parontes ipsius aut cathcdris aut tribunalibus praoscdorunt. inlustris in utraquo con- 
vcrsatione prosapia aut episcopis fioruit r.ut praefectis: ita semper huiusce maioribus 
aut humanum aut divinum dictare ius usui fuit. si vero pcrsonani suam tractatu con- 18 
siliosiore pensemus, invenimus eam tenere istic inter spectabilcs principem locum. 



23 Lucas L 4. 

1 accipiat suiiimum sacerdocium L accipiendu T, \ adipiscendum n. l. add. T- 2 leuocimeiitu C 

quipiam i/t ruts. M^, quijipiam fiir. p eras. Cj T^VF immiuistraiidu T sigiies L 3 ociosi C 

teii 
sediciouibus M 4 sentiarum M^ b ia s. l. add. M^ erit LT, est MCFP, \ erit s. l. add. J/' 

7 qui profitetur s. /. udd. P- qui gfitetur offensam add. in marij. F- 8 circumstantiu multos 

epales praeter circumstanti add. in mar<j. J/' ee s; totos in raa. M^ esse s, l. add. L^ *»posse 

(2 Utl. eras. P-) P carismatum (ca in i-as. J/') MTFP, karismatum C 10 omnibus s. l. add. F' 

Ibrte dixero/-' 11 consurgit {it in ras. M^) M 12 assumere sibi 7' religiosa (sa corr. ut v. in ue C^) C 

13 fatigatur (s s. l. add. T"^) TC contempnit MTCFP 14 quam m ras. C- karitati C If) suspitioni FP 

vivit] iuvet Wilamoivitz, novit Leo omps LC, opc /<' Ki dampnavit MTCFP in «. l. add. J/' 

symone FP praetio sese Tj, precio sese F, preciose (e corr. in e C'-) C 17 oportunura LMTCFP 

18 3 tempuris T piovintiae MTFP 19 competenstissimum />' 21 parti (i ut v. corr. ex u 6'*) C 

22 amnu'retur LMTP, admiraretur (ra eras. C-) C 23 est reverentiu /'' quia lios iion omifeiiflos et 

euangelista C lucas C 24 q(J s. l. add. T styrpe F 25 dignitatem iamilie F 26 prae- 

siderunt (i corr. in e M-) LM illustris MTCFP in utraque illustris C conversatione LMCFP, 

parte T 27 floruit LMTCP, \ claruit s. l. add. P-, claruit F 28 cousilio sic repensemus T 

in 
29 yeuinms /" principes MTCFP 

15* 



1 1 G SIDONII EPISTULARUM 

sed dieitis viro Eucliorium ut Paunycliiuni inlustrcs haberi superiorcs: quod hactcnus 
eos esto putatos, sed praesentem iam modo ad causam illi ex canonc non rcquiruntur. 
qui ambo ad secundas nuptias transicrunt. si annos ipsius computcnms, habet efficaciam 
de iuventute, de senectute consilium. si litteras vel ingenium confcramus, certat 

lOnatura doctrinae. si humanitas requirenda est, civi clerico peregrino, minimo maximo- > 
quc. ctiam supra sufficientiam offertur, et suum saepius panem ille potius, qui non 
crat rcdditurus. ngnovit. si necessitas arripiendae legationis incubuit, non ille semel 
pro hac civitatc stctit vcl antc pcllitos rcges vel ante principes purpuratos. si ambigitur 
quo magistro rudimentis fidei fuerit imbutus: ut proverbialiter loquar, domi habuit 

20unde disccret. postrcmo istc est ille, carissimi, cui in tenebris crgastuLaribus con- i» 
stituto multiplicitcr obserata barbarici carceris divinitus claustra patucrunt. istum, ut 
audivimus, tam socero quam patre postpositis ad sacerdotium duci oportere vociferaba- 
mini: quo quidcni temporc phirimum laudis domum rettulit, quando honorari parentum 

'21 maluit dignitatc quam propria. paene transieram, quod praeteriri non oportuerat. 
sub Moyse quondam. sicut psahnographus ait, in diebus antiquis, ut tabernaculi i-^ 
focdcris forma consurgcrct, totus Israel in eremo ante Beselehelis pedes oblaticii 
symbohim coacervavit impendii. Salomon deinceps, ut templum aedificaret in Solymis, 
solidas populi vires in opere concussit, quamvis Pahaestinorum captivas opes et circum- 
iectorum regum tributarias functiones australis reginae Sabaitis gaza cumulaverit. hic 
vobis ecclesiam iuvenis miles, tenuis solus, adhuc filius familias et iam pater extruxit. -^ 
nec illum a proposita devotione suspendit vel tenacitas senum vel intuitus parvulorum, 

22 et tamen fuit morum factura quae taceret. vir est namque, ni fallor, totius populari- 
tatis alienus: gratiam non captat omnium sed bonorum, non indiscreta famiharitate 
vilescens sed examinata sodalitate pretiosus et a bono viratu aemulis suis magis 
prodesse cupiens quam placere, severis patribus comparandus, qui iuvenum filiorum 25 
non tam cogitant vota quam commoda: in adversis constans in dubiis fidus in prosperis 
modestus, m habitu simplex in sermone communis, in contubernio aequalis in consilio 
praecellens: araicitias probatas enixe expetit, constanter retinet, perenniter servat; 
inimicitias indictas honeste exercet, tardo credit, celeriter deponit: maxime ambiendus, 

2o quia niinime ambitiosus, non studet suscipere sacerdotium, sed mereri. dicit aliquis: ^o 
'unde tibi de illo tam cito tanta conperta sunt?"' cui respondeo: prius Bituriges 

9 Terent. Adelph. III. 3, 59 (413). 1<3 imiuo Exod. 36, 2. 

1 sed LTF, si (i in ras. M^) MCF, 1 s; s. l. adil. M^ viros T, veru C; iure Mommsen, spectabili 

h 
vij-ij ]VUamouitz pauuichium J/jfCi'^, pauicliium (aco?'»-. maP^)^ illustres J/jTCi^Y halierisi/ acteuusJ/^ 

a 
'2 ad s.l. add. F- 3 nubtias Z computem T efficatiam J/T 4 de uectute /y 5 cui P (i sup 

supra suffitientiam T^ psepius/y' potius om. T 7 redditusus (s co7'r. inv 6") C aggnovh F, accepit T, 

l aguovit s. l. add. T^ 8 vel i^ost stetit om. MTCFP principat' F 10 diceret /-", didicit T 

kmi CF 11 observata /'' 13 retulit J/TCi^P maluit parentum /'' 14 nialluit /> poene J/ 

t • 
quo L uportueram F^ 15 nuise L, moise (i corr. in y 31^) MC quodam L psal*mografus 

(unam litt. eras. F-) F IG fedis (exxmnxit T-) vetis T isrl iu lieremo LMTCFF beseleelis LT 

oblatytii symbolam L, ublaticii (c corr. in t J/-) simbohim MC, oblati crysimbolum T, oblativi simbolum F, 

oblati simbolum F 17 deincebs C solimis LMTCFF 20 ecclesiam s. l. add. F- exstruxit 31, 

ex 

instruxit T^ 21 propositi T, forl. recte 22 inoruni fuit T facta C faceret L nanque 31 

■ ■ da 

nisi 3/TFF pupularitatis (^pr. u cvrr. in o C^) C 23 hominum C 24 soliditate F- preciosus 31C 

ti 
a om. 3ICFF 25 siveris L 28 amicicias CF perhenniter TCF ' 29 inimicicias C, inimicias /''- 

maxime corr. ej; maxume J/- 30 ambiciosus 3IC suscipere (cip in ras. 31^) 31 31 tanta add. 

in riianj. F- comperta 31TCFF 



L113EH Vll, !t§l« — lOtj-J. 1 17 

noveram qu.ini Bituri<:;iis, niultos in itinorc inultos in coniniilitio. inultos in contiactu 
nuiitos in tructatu, nuiltos in sua niultos in nostra percgrinationc cognoscinius. plurinia 
notitiac dantur ct cx opinione compendia, quia non tam parvos terminos posuit tamac 
natura quam patriae. quocirca si urbium status uon tam murorum amliitu (|uam 

■' civium claritate taxandus est, non modo primum qui cssetis, scd ubi essctis agnovi. 
uxor illi dc Palladiorum stirpe descendit, qui aut litterarum aut altarium cathcdras21 
ciun sui ordinis laude tenucrunt. sane quia persona matronac verecundam succinctam- 
que sui cxigit mentionem. constanter adstruxcrim rcspondcre illam fcminam saccr- 
dotiis utriusquc familiae, vel ubi cducta crcvit vcl ubi clccta migravit. lilios ambo 

I" bcnc ct prudenter instituunt, quibus comparatus pater inde fclicior iiicipit esse. quia 
vincitur. ct (juia scntcntiam parvitatis meac in hac ch-ctione valituram cssc iurastis. 2.') 
siquidcm iu)n cst validius diccrc sacramcnta (juani scribcre, in nomine ])atris et filii 
ct spiritus sancti Simplicius est, quem provinciae nostrac metropolitamnii . civitati 
vcstrac sununum sacerdotem fieri dcbere pronuntio. vos autem de viro, qucm hxiuinuir. 

1' si novam sentcntiam nu'am scquimini, secundum vestram vetercm consonate. 

X. 

SIDONIUS DOMINO PAPAE AUSPICIO SALUTEM. 

fei ratio teniporum rcgionumquc pateretur. non per sohi officia verborum ami- I 
citias scmcl initas excolere curarcm. scd quoniam fraternae quietis voto satis obstrei)it 
conffictantium proccHa regnorum, saltim inter discretos separatosque litterarii con- 

-'" suctudo scrmonis iuro retinebitur, quae iam pridom caritatis obtcntu merito inducta 
vcteribus anuit excmplis. suporest, ut sollicito venoratori culpani rarae occursionis 
indulgeas, quae quo minus assidue conspoctus tui sacrosancta contemplatione potiatur, 
nunc pcriculum de vicinis timet, nunc invidiam de patronis. sed de his ista: hacc etiam 
multa sunt. interim Petrum, tribunicium "irum, portitorem nostri sermonis, insinuo, 2 

•-'•> qui id ipsum sodulo oxposcit, quiquo quid ncgotii fcrat praosontanco conpcndiosius 
potost intimare memoratu. cui, })rocor, (luod in vobis opis est intuitu paginae prae- 
scntis accedat, manento rcspcctu nihilominus aequitatis, contra quam nec magis 
familiarium causas commondare consuevi. memor nostri osse dignarc, domino papa. 



1 biturgas LT, bituricas CF iu anle itiuere o»i. C commilicio (c cvrr. in t Jl-) M, conmiitilio C, 
coinicilio F multos iu contractu om. F 2 multos iu tractatu add. in mar<j. 1'- multos in tractatu 

nuiltos iu contractu (sed multos in tractatu n. l. add. M^) MC quostla iu sua plerosq; in nostra ]>cregri- 

natione {e.ctr. r In ras. C^) C '■> noticie CF pinione C" tam um. T 4 tam s. l. add. 1'- 

5 civium ovi. C pensandus (pens in ras. M^) MFF, 1 taxantlus, qiiod s. l. add. M\ eras. M- primum 
modo C qui esset P sed ubi essetis s. l. add. Ji' essetis (is eras. F'^) P ^ peleidorum C, pak- 

diorum F styrpe MF disceiulit /. H astruxerim MCFP 9 educata F cre*vit (unam litt. 

eras.P^) P electa m ras. M^ 11 sentenciam C valitura C iuratis LT 12 scri*bere 

(anam litt. eras. L^) L Vi e s. L add. M' pr..vintie F 14 pronuncio J/TC quem «cri^w, 

quu L3FTCFP 15 sentenciam C consonante (post. u eras. C-) C subscriptum est memor uostri 

esse diguare domiue papa in 3ITP, memor nostri m CF 1<! domiuo om. F AVSPITIO PAPAE C 

auspitio P 17 amicicias CF 19 saltem P litterarum C 20 karitatis C optentu L3IC 

21 anuit L, auuuit MTCFP culpas F 22 cominus P pociatur C 23 ista liaec MTCFP, 

istaec/v 24tribuuitiumC'/^P, tribuciuiumLT virum am. /' 25quidqueP> quod Z' negocii C 

compeudiosius MTCFP 2G est opis MCFP 27 uicbilominus MTCFP ct qua in ras. M^ 

28 memor uostri esse dignare domine papa om. L, uostri esse diguare doraiue papa om. 3IP (sed uostri 
s. l. add. P-), esse dignare domine papa om. CF memor esto uostri d p subscr. in T 



118 SlDONll EPl«TULARUM 

XI. 
SIDONIUS DOMINO PAPAE GRAECO SALUTEM. 

1 l.wiDKo tolioitati coiisuctudinarii portitoris, a quo contigit sacpius vos videri. 
sed quid de Aniantio loquar. cum ipsas quoquc littcras mcas acmuler, quac sacro- 
sanctis rcscralnintur digitis. inspicicntur obtutibus? ct cgo istic inter scniiustas muri 
fragiiis clausus angustias bclli tcrrore contigui dcsiderio de vobis mco ncquaquam '^ 
satisfaccrc pcrmittor. atque utinam haec essct Arvernae forma vel causa rcgionis, ut 

2 niinus cxcusabilcs iudicarcmur! scd, quod est durius, per iniustitiae nostrae mcrita 
oonficitur. ut cxcusatio nobis iusta non desit. quocirca salutationc pracfata, sicut mos 
poscit ofticii. magno opcre dcposco, ut intcrim rcmittatis occursionis dcbitum vel verba 
solventi. nam si commcandi libertas pace rcvocctur, ilhid magis vcrcbor, ne assiduitas w 
praesentiae mcac sit potius futura fastidio. memor nostri cssc dignare, dominc papa. 

XII. 
SIDONIUS FERREOLO SUO SALUTEM. 

1 fei amicitiac nostrac potius affinitatisquc quam pcrsonac tuac tcmpus ordinem 
statum cogitaremus, iurc vobis in hoc opere, quantulumcumquc cst, primac titulorum 
rubricae, prima sermonum officia dedicarentur. isset per avitas tibi stikis noster ^^ 
curuU's. patricias nihih)minus infuhis enumcraturus; non tacuisset tripliccs praefecturas 

et Syagrio tuo pro toticns mutatis praeconibus pracconia non negasset; patrcm inde 

2 patruosque minirae silendos percucurrisset. et quamlibet posset triumphalibus adoreis 
familiae tuac defetigari. non tamen eatcnus explicandis antiquorum stcmmatibus 
cxinaniretur. ut ob hoc ad narrandam gloriam tuam fieret obtusior; qui, si etiam in -l» 
scribendis maiorum tuorum virtutibus fuisset hcbetatus, tuis denuo meritis cacumina- 
rctur. sed sahitationem tibi publicam destinaturus non quid fuisses, sed quid nunc 

3 potius esses consideravit. praetermisit Gallias tibi administratas tunc, cum maxume 
incolumes erant. praetermisit Attilam Rheni hostem, Thorismodum Rhodani hospitem, 
Actium Ligeris liberatorcm sola te dispositionum salubritatc tolerassc, propterque 2:> 
prudentiam tantam providentiamque currum tuum provinciales cum plausuum maximo 
accentu spontaneis subisse cervicibus, quia sic habenas Galliarum moderarere, ut 



1 GKECO PAPAE C 2 consuetudinarii — videri om. 31, add. In marij. 31^ contingit 3ICFP 

3 a*mantio (unam litt. eras. 31 *J 31 meas om. C 4 inspitientur FF seniiiustas F^, semiustras 

i 
(r eras P-) P 5 flragilis fpriur. 1 eras. L^J L, flamgilis C, fragiles i''' de vobis de vobis F 

6 adque L 7 iudicaremur L, excusaremur (co7-r. ex excusarem' F^) 3ITCFP iuiusticiae CF 

8 iusta (t in ras. 3F) 31 salutacione C D magnoi^ere 3ITCFP 11 memor nostri esse diguare 

domine papa ovi. L, esse dignare domine papa om. 3ICFP digneris T domine papa om. T 

12 ferriolo 3IFP salutem om. I' l;j amicicie CF pocius C 15 avitas vel stilus tibi T 

i 11 

Ib nichilominus 3FrCP, nlominus i*' 17 siagrio 3ICFP toties 31 \ toties (corr. ex, totius L^) LT, 

a 
tocies C 18 percurrisset 3ICFP 19 defetigari F-, defatigari TC, def&tigari P 20 ut 31TCFP, 

la 
&L optusior Z- 21 hebeatus /> acuminaretur il/7'C'i^P 22 salutionem J/* distinaturus Z 

23 ammuiistratas L3ITCP maxinie 3ITCFP 24 tliorisraodu (u in ras:3V) 31 rodani C, rutlidani P 

25 ethiu ligeris libatore in ras. J/' & hium C, ethium FP 2G provintiales F 27 cervitibus F 

gaUie T moderare F 



LIBER VII. 11 n — 13 §r). I|., 

possessor exhaustus tributaiio iii,i,'(> relcvnrctm-. jjractcniii.sit rogom Gothiae forocissi- 
mum intiexum atfatu tuo molloo ^navi. ai<;uin imisitato. ct al» Arolatonsium ixu-tis 
quem Aotius non potuissot j^roolio to praiulio icmovisso. liiicc omnia praotcrmisit. l 
sperans eongruentius tuum salvo j)ontiti<'um (juaiii Benatoruin i;iiii iiomiiiilius ailiun"-i: 
• ecnsuitfjue iustius fiori. si intor i^orfootos (Jhristi quam si intor ])raofectos Viilentininni 
coustituororo. no(juo fe saoerdotibus |)otius admixtum vitio vortat maiigmi.s intorj>ros: 
nam grandis ordinum ignorantia tenct liiiic ali(juid dorogaturos, (juia. .sicuti cuni 
oj)ulum fcstivitas j)ul)lioa facit, prior est iu jiriiiia iiionsa conviva jxistrcuius ri. i|ui 
])rinuis fuorit in socunda. sic absquo contlictafionc j)iacstaiitior sccunduiii lioiKiniin 
u' sontontiam computatur honorato maximo niinimus r«digi()sus. ora jiro iKjliis. 



XIII. 

SIDONIITS SULPICIO SUO SALUTEM. 

lliMKiui:? antistes. filius tuus, notus mihi hactcnus parum vultu, satis opinionc. I 
quae quidom in bonam partom porrigebatur, Lugdunum nuj)or a Tricassibus voiiit. 
quo loci mihi raptim ac breviter inspectus sanctum episcopum liUjimii. fncilc jirin- 

!•' cipem pontificum Gallicanorum , suac tam professionis magistrum (juam diguitatis 
auctorem. luorum nobis imitationc rostituit. deus bon(^ quao viro consura cuiu 1 
venustatc, si quid vol deliberet forte vcl suadcatl abundat animi salo. cmii consulitiir. 
nielle, cum consulit. summa homini cura de litteris, scd maximc rcligiosis. in (|iiibus 
cum magis occupat medulla scnsuum quam spuma verborum. tota illi actionum 

2t» suarum intentio celeritas mora Christus est. quodque mirere vel laudcs, nihil otiosum 
facit, cum nihil faciat non quietum. iciuniis dclectatur, cdulibus adquicscit; illis 3 
adhaeret propter consuetudinem crucis, istis flcctitur proptcr gratiam caritatis: summo 
utrumque moderamine, quia comprimit, quotiens pranderc statuit, gulam, quotions 
abstinere, iactantiam. officia multiplicat propria, vitat aliena; cumque ipsi vicissim 

r.^ deceat occurri, gratius habet, si sibi mutuus honos debcatur mago quam repondatur. 
in convivio itinerc consessu inferioribus cedit; quo fit, ut so illi voluptuosius turba 4 
postponat superiorum. sermonem maximo tcmperamento cum conloquente dispensat. 
in quo non patitur ullam aut vcrecundiam externus aut familiaris iniuriam, aut crodulus 
invidiam aut curiosus rcpulsam aut suspiciosus nequitiam, aut pcritus calumniam aut 

at» imperitus infamiam. simplicitatem columbae in ecclesia scrvat, in foro serpentis 
astutiam; bonis prudens, malis cautus, neutris callidus iudicatur. quid plura? totum 5 

iii 
1 exhautus /., exautus 7^ tributario iugo exliaustus 7' 2 fiexuin C aftlatu -F gravi owj. T 

et eras. M^, om. P, fort. recte 3 a. e. tius L, ethius M, etliius TFP, & liius C remonuisse // 

4 cougruentius speraiis F 5 praefectos LJfFP, porfectos TC (! constituere // amniixtuni LMTl' 

interprebs P 7 hordinum (h ind. C") C 8 prior est corr. ex priorem C" coviva C 9 ali- 

que L 10 .sentenciam C, conscientiam F maxinie MTCFP mininuis scrlpsi, niinus LMCFP, 

quisque T ora pro nobis LT, vale MCF, MeiTi rifi F 11 ,SVI/]'LC'IO C, sulpitio FP 

h i; 

12 hymerius MCF actenus L^ 13 quidam L^ trecassibus MTCFP 17 vel post (juid 

om.MTCFP habundat L7!FP 18 set /^ V.) magis eum T 20 nKhW MTCFP ocio.sum (' 

21 nichil MTCFP eduliis MCFP 22 karitatis C 23 quoties LMTP pandere P quotie.s LMTP 

25 grati' (ti corr. er vi F-) F honor (r corr. in s J/') MT 2G postponat turlja T 27 collo- 

quente MTCFP 28 aut ullam T 29 suspitiosus F nequiciam C calumpniain TFl' 3<J in- 

peritus C 31 astuciam C 



120 



STDONn EPTSTULARUM 



te nobis ille iam reddidit: totam tiiam temperantiam religionem. libertatem vere- 
cundiam et illam delicatae mentis pndioissimam teneritndinem ineunda similitudine 
exseripsit. quapropter qnantum volueris deinoeps frni seoreto, indulf^ere socessui, 
lieebit indulijeas: qnandoqnidem nos in fratre meo llimerio avum nomine. pntrem 
faeie. utrumque prudentia iam tenemus. vale. 



XIV. 
SIDONIUS PHILAGRIO SUO SALUTEM. 

1 Proxime inter summates viros (erat et frequens ordo) vestri mentio fuit. Omnes 
de te boni in commune senserunt omnia bona, cum tamen singuli quique varia vir- ' 
tutum o-enera dixissent. sane cum sibi quipiam de praesentia tua, quasi te magis 
nossent. praeter aequum gloriarentur, incandui, quippe cum dici non aequanimiter !•> 
admitterem virum omnium litterarum vicinantibus rnsticis quam institutis fieri remo- 

2 tioribus notiorem. processit in ulteriora contentio: et cum aliqui super lioc erfore 
pervicaciter controversarentur (idiotarum siquidem est, sicut facile convinci, ita difficile 
compesci), constanter asserui. si eloquentibus amicis numquam agnitio contemplativa 
proveniat, esse asperum. utcumque tolerabile tamen, quia praevaleant ingenia sua, !■ 
coram quibus imperitia civica peregrinatur, ad remotarum desideria provinciarum stilo 
adminiculante porrigere; per quem saepenumero absentum dumtaxat institutorum 
tantus colligitur affectus, quantus nec praesentanea sedulitate conficitur. igitur, si ita 
est. desistant calumniari communis absentiae necessitatem vultuum mage quam morum 

3 praedicatores. equidem si humana substantia rectius mole quam mente censenda est, 20 
plurimum ignoro, quid secundum corpulentiam per spatia quamvis porrecta finalem in 
homine miremur, quo nihil aeque miserum destitutumque nascendi condicio produxit. 
quippe cum praebeat tamquam ab adverso bovi pilus, apro saeta, volucri pluma 
vestitum (quibus insuper. ut vim vel inferant vel repellant, cornu dens unguis arma 
genuina sunt). membra vero nostra in hunc mundum sola censeas eiecta, non edita ; -'■' 
cumque fingendis artubus animalium ceterorum multifario natura praesidio quasi quae- 
dam sinu patente mater occurrat, humana tantuni corpora effudit. quorum inbecillitati 

4 quodammodo novercaretur. nam illud, sicuti ego censeo. qui animum tuum membris 
duco potiorem , non habet aequalitatem , quod statum nostrum supra pecudes 



1 suam T 2 iocunda MTCFP 3 exscribsit L, exscripsit M, \ expressit s. l. add. M^, 

u 
excripsit P voleris deincebs C" indulgeres (s eras. C*) C 4 hymerio CF aut ua^nim P* 

patruiun C h vale om. L, Memor iiri F 6 FILAGRIO LMTCP 7 post omnes leg. semp in F 

9 quippiam (pr. p eras. C^) CFP 10 n s. l. add. J/* 11 amitterem (a corr. in ad M'^) M, 

mitterem L remotioribus fieri T 12 notitiorem MP, noticiorem F aliquis 7/ 14 sic (c eras. C^) C 

nanqoam L, nquam TP 10 impericia C peregrinantur F^ provintiarum F 17 am- 

miniculante LMTP 19 calumpniari TFP vulgultmim F' morum (um in ras. C^) C 

• ■• i 

20 substancia C 21 quid LMTFP, ul quid quia C spacia C 22 ineremur corr. in mcremur F^ 

cuquo P nichil TF, nil 3ICP distitutumque L conditio LCF produxit in ras. M 23 tan- 

quam LMI' apro seta in ras. J/' 24 2^ost ai-ma 3 litt. {fort. bis) eras. L- 2') sunt om. Z. 

menbra F 26 fingendis scripsi, signendis L, gignendis MTCFP - artutib; L, artibus MCP 

ceterorum (o corr. e:c u J/') J/ 27 efFudit (u corr. in u F^) F inbecilifafi L, imbecillitafi 

(c corr. ex 1 J/') MF 29 habet equalitatem praeter litatem in ras. J/* 



LIBER VIl, 13 §5 — 11 §10. | 2 I 

veri falsique noseias ratioeinatio animao intelleetualis evexit: cuius si tantisjicr suni- 
movcant dignitatem isti. qui aniicos lu(lific;il)iiii(li iion taiii iudicinlitci- (|iiam ociilaiitcr 
intuentur, dieant veiini in honiinis forina (juid satis pracstans. (niid spcctahilc |»ulcnt. .'> 
proceritatemne? quasi non haec saepe conj^rucntius trahihus aptctur. an lurtitudiiicin'.' 

'> quac valcntior in leoninac ccrvicis toris regnat. an decorein liiiiamciituiimi '.' (nicm 
crcbro mclius infigit et argilla simulacris et ccra picturis. an vclocitateni '.' (piae 
compctcntius canihus adscribitur. an vigilantiam? cui certat ct noctua. an voccm'.' 
cui non cesserit asinus claritatc. an industriam? cui pro suo iiiodulo comparari nec 
formica forinidat. sed forsitan praeferunt vim videndi: taiiKiuam non sit emincntior <i 

"• visus aquilarum. pracfcrunt audicndi efticaciam; tamquam sus liis[)idus non antistct 
auditu. pracfci-unt odorandi subtilitatcm: tamquam non pracccdat vultur olfacttu. 
pracfcrunt gustandi discrctionem: tamquam non plurimum hinc f nossc ccdamus et simio. 
quid de tactu loquar, quinto sensu corporis nostri'.' quem sibi indifFcrcnter tam phiio- 
sophus quam vermiculus usurpant. taceo hic dc appetitihus inlecehrosis, quos in coitu 

!■• motui heluino carnis humanae voluptas inclinata communicat. ecce ([uam miseriam 7 
praefcrunt cxcoluntque qui inihi, quod cis solo sis ohtutu notior. turgidi insultant. 
ast ego illum semper Philagrium video, cuius si taccntis vidcrem faciein, iMiilagrium 
non viderem. undc illud siniilc vulgatum cst, quod ait quidam in causa dispari 
sententia pari: "filium Marci Ciceronis populus Koinanus non agnoscchat 

2» loqucntcm.' conclamata sunt: namquc iudicio universali scientiac dignitas virtus 
pracrogativa, cuius ad maximum culmen mcritorum gradibus ascenditur. primiim S 
etiam bestialc corpus , si iam fortc formatum est, dignitate transccndit materiam 
informem; deindc formato pracponitur corpus animatum; tcrtio pracccdit aniinam 
pecudis animus humanus, quia, sicut infcrior cst caro vitac, sic vita rationi, cuius 

25 assequcndac substantiam nostram compotem dcus artifex, fcrinam vero impoteni fecit: 
ita tamcn, quod in statu mentis humanac pollet bipertita condicio. nam sicut aniinae 
humanitus licet ratiocinantes, hebctes tainen pigriorcsquc prudentum acutarumque 
calcantur ingenio, ita si quae sunt, quac sola naturali sapicntia vigent, hae pcritarum 
se mcritis supcrveniri facile concedunt. quorum ego graduum differentiam observans *.) 

3" illum Philagrium cordis oculo sempcr inspicio, cui me animus potentialiter notum 
morum similitudine facit. nam licet bonis omnibus placeas, nemo te plus valuit in- 
trinsecus intueri quam qui forinsecus affectat imitari. sane qualiter studiorum tuorum 
conscctaneus fiam, consequa paginae parte rcscrabitur. amas, ut compcri, quictos; 10 



1 ratiotiuatio L, ratiouatio F intellectualis auimae P tautib; per L 2 n ta ante uon tam 

induxit P- occulariter C 3 scitis P, satis add. in marg. P- 4 trabitibus L 5 que corr. ex 

que J/i thoris MCFP laniamentorum (pr. a corr. in i F^) FP 6 an infingit? simulachris i^ 

7 canibus competeutius 3IFP ascribitur MCFP, asscribitur T vigilanciani C 9 tanfjuani LM 

10 audendi M^ efficatiam LMC tanquam LMF antestet MCPP H t;uiquam MF, quam L 

olfatu MCP 1-2 tanquam LMF nosse cedamus LMCFP, nos cedamus T, fort. recte 13 philo- 

sofus L, phylosophus C 14 mecebrosis MTCFP 15 beluino motui T 16 michi C 

optutu LT 11 aX F filagrium LT tancentis L^ videre T filagrium LT 18 est 

vulgatum F post quidam exjmnxit eorum F^ 19 sentencia C parari L cyceronis F 

romanus om. TF 20 couclamata LMTFP, conclamati C nanque M sunt namc[ue] sancitaque 

Wilamoicitz iuditio LF 22 matheriam MC 23 tercio TCF, tertia L 24 vite caro transp. C^ 

racioni C 25 forma C inpotem T 26 conditio LTCFP 27 raciocinantes L prigrioresque C 

28 pheritarum F 29 diferentiam 6" 30 filagrium LT inspitio TF 31 omnibus om. F 

n >.'. 

plus te C 32 forisecus C^ 33 cousentaneus F reserabitur F 

SlDONIUS. ^^ 



12-2 SlDONll EPISTULARUM 

ego et ignavos. barbaros vitas. qiiia iiiali putontur: ego. etiamsi boni. lectioni ad- 
hibes diligentiaui : ego quoque in illa paruni niihi patior nocerc desidiam, comples 
ipsc personam religiosi; ego vel imaginem. aliena non appetis: ego etiam refero ad 
quaostum. si propria non perdam. delectaris contuberniis eruditorum: ego turbam 

1 1 quamlibet magnam litterariae artis expertem maxumam solitudinem appello. diceris -^ 
esse laetissimus : ego quoque lacrimas omnes perire definio, quas quisque profuderit, 
nisi quotiens deo supplieat. liumanissimus esse narraris: nostram quoque mensulam 
nullus. ut speeum Polyphemi, hospes exhorruit. summa clemcntia tibi in famulos 
esse perhibetur: nec ego torqueor, si mei, quotiens peccaverint, non totiens torqueantur. 

r2ieiunandum alternis putas? non piget sequi , prandendura? non pudet praevenire. dc lo 
cctero. si vos a me videri Christi munere datur, ita gaudeam tamquam cui de te nec 
rainora subtracta sint. porro autem quae sint in te maiora iam satis novi. proptcr 
quae fieri facilius potest. ut et si quandoque faciem tuam coram positus inspexero. 
aliqua de te recens milii laetitia potius quam scntentia accedat. vale. 

XV. 

SIDONIUS SALONIO SUO SALUTEM. i^ 

' lc^fOTiE.xs Vienuam venio. emptum maximo vclini, ut te fratremque communem 

colonum civitatis habitatio phis haberet, qui mihi non amore solum verum etiam pro- 
fessione sociamini. sed et ille imputationem mcam praetextu frequentatae suburbani- 
tatis eludit. per quam efficitur. ut nobis nec praesens ipse nec reus sit. et tu habes 

2 quo te interim excuses. quod te diu possidet vix recepta possessio. quicquid illud 20 
est. iam venite. hac deinceps condicione discessum impetraturi. ut aut vicissim redeatis 
aut serius. nam quamlibot ruri positi strcnuos impleatis agricolas, tum vere propriam 
terram fecundabitis. si ecclesiam, quam plurimum colitis. plus colatis. vale. 

XVI, 
SIDOXIUS CHARIOBAUDO ABBATI SALUTEM. 

i r Acis, unice in Christo patrone, rem tui paritcr et amoris -et moris, quod pere- 20 

grini curas amici litteris mitigas consolatoriis, atque utinam mei semper sic recorderis, 

1 ego corr. ex evo P* 2 niichi C '6 ipse om. JITCFP e & ia s. l. add. M^ 

5 quanlibet .1/ maximam MTCFP solitudines F, soUitudinem P apello TCF 6 quas 

quisque LMTCP, quisquis F 7 quoties LMTP 8 polyfemi T, poliphemi F, polifemi MCP 

9 prohibetur (pro eorr. in p J/') M ante si duas litt. eras. M^ quoties LMTFP peccaveriut n 

toties om. M, add. iu marg. J/» toties LMTFP 10 piget LMCFP, pudet T ante prandendum 

leg. ad m FP, s. l. add. J/> pvenire F 11 ante vos expuno:it me T^ tanquam LMF 12 sub- 

c i 

trata C 13 et om. T 14 mrecens (r corr. ex a F^) F michi C leticia CF post 

vale leg. in Christo in MTP 15 Sidonius et salutem om. F SALANIO C 16 quotiens (t ut v. 

corr.ex c L^) LTCF, quoties J/P vemo LMTCP, redeo i^ 17 habitacio C michi C professione 

professione (alt. iTid. P^ P 18 sotiamini F et om. P 19 per quam in ras. M^ 20 quod Z-' 

te s. l. add. M' quod L, quia MTCFP quidquid TP, quid F illud s. l. add. J/' 21 hac 

(h era-g. C'-) deincebs C conditione LTCFP 22 antt aut alt. aut ut v. eras. P* nam quamlibet LT, 

nanq; lic& M, l qua. lib& «. l. add. M^, namque licet CFP vere LMTP, 1 vero s. l. add. Jf, vero CF 

2.3 fecunda . . bitis (2 litt. eras. M^) M 24t Sidonius et salutem om. F CHAKIOBAUDO (post. O corr. in 

I L-) L, CHARIOB.\LDO T, fort. recte, CHARIOBAUDl MCP, cariobaudi F ABBATI LMTFP, SVO C 

i 
fere evanidum 25 fac F ante uiiice le</. o iii MCFP 2i3 consulatoris L ', consolatoris P adque L 

semper mei C 



Lir.Ei; VII. 11 {; lU ^ 17 ?;•_>. lO;; 

ut soUicitudines ipsas angore sueciduo concatenatas. qui exhortator attenuas. intercossor 
incidas! dc cetero, libertos tuos causis quas iniunxeras expoditis rcvcrti piitu. (luos 
ita strenue constat roni ])ero«^isso. ut nec e^^uorint adiuvari. por cjums iuxtunialoni 
cuculluni. (juo niomhra contccta iciuniis intor oranduin culiandunnpic (li;^uantcr tc"-iiro. 
transmisi, quamquam non opportune spepies villosa mittatur liicmc finita iaiiKjuc tcm- 
porilius aestatis appro|iinquantibus, valo. 



XVII. 
SIDONIUS VOLUSIANO FRATRI SALUTEM. 

luBES me, domine frater. lego amicitiae, quam nofas laodi. iam diu dosidcs i 
digitos incudibus officinae veteris imponere et sancto Abrahae diem functo noniam 
1" sepulchralem luctuosis carminibus inscribere. celeriter iniunctis obsecundabo, cuni 
tua tractus auctoritate. tum principalitor amplissimi viri Yictorii comitis devotione 
praeventus. quem iure saeculari patronum, iure ecclesiastico filium excolo ut cliens. 
ut pator diligo; qui satis docuit, quae sibi aut qualis erga famulos Christi cura ferverot. 
cum torum circa decumbentis antistitis, non dignitatem minus quam mombra curvatus 
!•' ac supra vultum propinqua morte pallentem dolore concolor factus, quid viro vellet 
lacrimis indicibus ostenderet. et quia sibi maximas humandi funeris partes ipse prae- 2 
ripuit. totum apparatu supercurrcntis impendii quod funcrando sacerdoti compotorot 
impcrticns, saltim ad obsequium quae remanserunt verba conferimus. nihil aliud ox- 
araturi stili scalpentis impressu quam testimonium mutuae dilectionis. ceterum viri 
-'i' mores gesta virtutes indignissimc mcorum vilitatc dictorum ponderabuntur. 
Abraham sanctis merito sociande patronis, 
quos tibi collegas dicere non trepidem; 
nam sic praecedunt. ut mox tamen ipse sequare: 
dat partem regni portio martyrii. 
• natus ad Euphraten, pro Christo ergastula passus 
et quinquennali vincula hixa fame, 
elapsus regi truculento Susidis orae 

occiduum properas solus ad usque solum. 
sed confessorem virtutum signa sequuntur 
^" spiritibusc^uc malis fers. fugitive. fugam. 

quaque venis, Lemurum se clamat cedcre turba ; 
daemonas ire iubes exul in oxilium. 



t 
1 anguore JITFP concathenatas F 2 libero.s J/' tuto P 4 cucullmn TCF, cocullum L, 

coculum JfP, l cucullum s. l. add. M^ diguater F 5 quanquam LMT oportune LMTCFP 

vaiosammittatur L ' 7 Sidonius et salutem om. F FRATRI LMTFP, SVO C 8 amiciciae CF 

ci 
po8t nefas %. est in TCP et s. L in J/' offinae J/' diem (m erag. M"^) LMT, die CFP 

defancto F veniam L 10 sepulcralem CF 11 devotione P 13 cura corr. ea; cu J/' 

fei-verat J> 14 thorum MTCFP antistis C bembra L 15 peUentem L 16 iudicibus F 

17 totum s. l. add. M^ apparatum M 18 nicliil MTCFP 19 dilictionis L v. 1 braham F ; 

itemqiie ceterorum vv. primae quaeque litt. desunt sotiande F v. 2 trepidas F v. 4 martirii MCP 

V. 5 eufraten MTCFP v. 6 quiuquenali L v. 7 susudis (alt. u corr. in i 31 ^) M, subsidis F 

horae MCP v. 8 occidum C v. 9 et F sequntur T v. 10 spiritibus (om. que) P 

16* 



124 SlDONll EPISTULARUM 

expeteris cunctis. nec te capit ambitus ullus : 
est tibi delatus plus oncrosus honor. 
1' Romuleos refugis Byzantinosque fragores 
atque sagittifero moenia fracta Tito. 
murus Alexandri te non tcnct Antiochique : 

spernis Elisseae Byrsica tecta donius. 
rura pahidieolae temnis populosa Ravennae 
->' et quae lanigero de sue nomen habent. 
angulus iste placet paupertinusque recessus 
et casa, cui cuhuo cuhnina pressa forent. 
aedificas hic ipse deo venerabile tcmplum, 
ipse dei templum corpore facte prius. 
-"- finiti cursus istic vitaeque viaeque : 
sudori superest dupla corona tuo. 
iam te circumstant paradisi miha sacri; 

Abraham iam te conperegrinus habet; 
iam patriam ingrederis, sed de qua decidit Adam; 
30 iam potes ad fontem fluminis ire tui. 

3 Ecce, ut iniunxeras. quae restant sepulto iusta persolvimus; sed, si vicissim 
caritatis imperiis fratres amicos commihtones obsequi decet, ad vicem, quaeso, tu 
quoque quibus emines institutis discipulos eius aggredere solari fluctuantemque regulam 
fratrum destitutorum secundum statuta Lirinensium patrum vel Grinincensium festinus 
informa; cuius disciphnae si qui rebelles, ipse castiga ; si qui sequaces, ipse conlauda. •■ 

4 praepositus illis quidem videtur sanctus Auxanius, qui vir, ut nosti, plusculum iusto 
et corpore infirmus et verecundus ingenio eoque parendi quam imperandi promptior 
exigit te rogari, ut tuo ipse sub magisterio monasterii magister accedat et, si quis 
illum de iunioribus spreverit tamquam imperitum vel pusillanimem, per te unum sentiat 
utrumque non impune contemni. quid multa? vis ut paucis quid velim agnoscas? i" 
quaeso, ut abbas sit frater Auxanius supra congregationem, tu vero et supra 
abbatem. vale. 

XYIII. 
SIDONIUS CONSTANTIO SUO SALUTEM. 

1 A te principium, tibi desinet. nam petitum misimus opus raptim electis 

exemplaribus, quae ob hoc in manus pauca venerunt, quia mihi nil de libelli huiusce i?' 



14 Vergil. eclog. VTII, 11: a te piincipium, tibi desinam (desinet). 

le 
V. 13 nec LMTFP, no* corr. ut v. ex nunc C^ v. 14 honerosus TCFP v. If) 1'ngis F^ 

bizantinosque J/TCi^P v. 16 adque sagitiffero L ante tito expunxit viro P* v. 18 elisse aei // ', 

s 

eliseaeJ/*, eliseei^, heliseaeP birsica J/ TCi^P v. 19 paludicoce 6' terapnis i/TCPT v. 20 habent 

n 
(ent in ras. M^) M, habet C" v. 22 cui om. P v. 26 superest MTCFP, superet /. v. 27 para- 

dysi MF v. 28 te iam C comperegrinus MTCP, comperegrinis F v. 29 sed de LMTCP, sede F 

i 
1 si «. l. add. J/' 3 iastitutos F^ 4 distitutorum L lyrinensium IjT grinnicensium C 

5 coUauda MTCFP 6 quidem illis F auxianus F 7 pariendi F^ pronitior X, proptior F 

9 tanquam /(J/i^ pusilanimem L senciat C 10 contempni i)f jTCi^, coritempnitP' 11 auxianus />F 

12 val fr P 13 Constancio {pm. Sidonins et suo salutera) inscr. F 14 a te 31, \ ad te s. l. add. M^ 

desinet MTCFP, desinit L relectis MCFP \^ quae ob {om. hoc) pauca in manus 2' michi C 



LTBEl? VII. 17 5;:} — 18 §4. t25 

conscriptione meditanti hactenus incustodita nequcunt inveniri. sane ista pauca. quac 
quidem et levia sunt, celoriter absolvi. quamquam incitatus seniel animus nccdum 
scripturire desineret, servans hoc seduhi gcnus tcmpcramcnti. ut cpistuhirum pro- 
duceretur textus, si numerus breviaretur. pariter et ccnsui lihruni. qucin hctor dcli- '2 

■> catissimus desidcrarcs. ct satis habilem nec parum excusaliihMu furc. si. (pioniam tc 
sensuum structurarumquc lcvitas p^ttcrat oftcndcrc, mcmhranarum certc fascihus minus 
onerarere. commendo igitur varios iudicio tuo nostri pectoris motus. miuinic ignarus. 
quod ita mcns patcat in Hhro vclut vuitus iu sjkm-uIo. dictavi cnim (juaci»iam lior- 
tando, laudando phirima ct aH(pia suadcndo, macrcndo pauca iocando(juc nonnulla. ct '.^ 

Hi si me uspiam lectitavisti in aliquos concitatiorem, scias volo Christi dextera opituhinte 
numquam me toleraturum animi servitutcm, compcrtissimuni tcncus bipcrtitam supcr 
his moribus hominum csse censuram. nam ut timidi me temcrarium, ita constantcs 
liberum appcHant. inter quae ipse deccrno satis ilHus iacere personam, cuius nccesso 
est latcre sentcntiam. ad propositum rcdeo. interca tu, si quid a lectionis sacrae 4 

i' continuatione respiras, his Hccbit ncniis avocere. nec faciet materia ut immensa 
fastidium, quia cum singulac causae singulis fcrme epistulis finiantur, cito cognitis in 
quae oculum intenderis antc lcgere cessabis quam lecturire desistas. valc. 



2 quaii(|uam LMT 3 scribitur ire L jwsl upistularum le</. noii i)t F, n s. L add. J/ ' 

ra 
G menbraiiaruni MF 7 onerere M^, honeiarere Tl', houerare F iuditio F 8 placeat F velud /' 

10 concitaciorem M 11 luiiiquam LM, fiquam 'T 13 appellent F 14 sentenciam (JT 15 hide 

ub his licebit epiat. exitus om. in LT, imrtivi in ras. partini in mar<j. udd. iu J/' iiimensa CFP 

16 eplis ferme transpomit C* iniq; F^ nulla mbscriptio in />, G. .SOLIjII apoLLINARIS .SIDON[II] 

EPLAliV LIB.VII. EXPLICIT . INCIPIT LIBER.VIII. j^nrtim in ran. partlm in viarf/. a<ld. M\ .SIUONII 

EPLARV LIB.VL EXPLIC . INCIPIT . VII. T, EXPLICIT LIBER .SIDONII EPl.VII. C, (Jaii Sollii ajM.liifi. 

.Sidon. epistolarum lib VIU' Incipit F, G."S. APOLLINARIS Sidouii EPLARV LIB.VII. EXPLIC. INCIPIT 

LIBER OCTAVVS et in fol. seq. repet. INCIPIT LIHER VIII. P 



GAI SOLLII 

APOLLINARIS SIDONII 
EPISTULARUM 

LIBER OCTAVUS. 



I. 
SIDONIUS PETRONIO SUO SALUTEM. 

1 Lv quidem pulchre (mos hic tuus, et persevera), vir omnium bonorum. qui 
uspiam degunt, laude dignissime, quod amicorum gloriae, sicubi locus, lenocinaris. 
hinc est quod etiam scrinia Arverna petis eventilari, cui sufficere suspicabamur, si 
quid superiore vulgatu protulissemus. itaque morem geremus iniunctis, actionem '> 
tamen stili eatenus prorogaturi, ut epistularum seriera nimirum a primordio voluminis 
inchoatarum in extimo fine parvi adhuc numeri summa protendat, opus videlicet ex- 

2 plicitum quodam quasi marginis sui limbo coronatura. sed plus cavcndum est, ne 
sera propter iam propalati augmenta voluminis in aliquos forsitan incidamus vitu- 
perones, quorum fugere linguas cote livoris naturalitus acuminatas ne Demosthenis lo 
quidem Ciceronisque sententiae artifices et eloquia fabra potuere, quorum anterior 
orator Demaden, citerior Antonium toleravere derogatores; qui lividi cum fuerint 
malitiae clarae, dictionis obscurae, tamen ad notitiam posterorum per odia virtutum 

3 decucurrerunt. sed quia hortaris, repetitis laxemus vela turbinibus et qui veluti 
maria transmisimus, hoc quasi stagnum pernavigemus. nam satis habeo deliberatum, !•> 
sicut adhibendam in conscriptione diligentiam, ita tenendam in editione constantiam. 
demum vero medium nihil est: namque aut minimum cx hisce metuendum est aut 
per omnia omnino conticescendum. vale. 



1 Sidonius et suo salutem om. F 2 pulchre (re hi ras. M^) M, pulcre C 4 arveniia L 

eventilaris (s eras. J/'j M conspicabamur F n protilissemus F 7 extimo curr. ex extim' C" 

a o ra 

8 qsi corr. ex qdam F^ 9 vituperationes F^ 10 cote in ras. M^ natulitus 6", naturaliter T 

a*ciuninatas (unam litt. eras, 31-) M nec 3ITCP demostenis TCF, demoustenis J/P 11 sen- 

tenciae C 12 orator MTCP, orat' L, ora. F clemaden F antonium add. In marcj. F^ an seclu- 

ro 
dendum lividi? 13 maliciae C noticiam TCF posterum C^ de**currerunt (2 litt. eras. M"^) M, 

n 
decurrerunt TCFP 14 reperitis L laxamus T turbinibus 31 TCFP, turbidinis L 15 tras- 

i 
misimus If' 16 adhibendum F scriptione T 17 nichil 3ITCP, nl F nanque 3t 

18 conticiscendum LC totam ep. II om. LT inscriiitionem om. F 



LIBER Vlil, 1 i^ 1 - .3 8 2. 127 



II. 

SIDONIUS lOIIANNI SUO SALUTEM. 

(^HEuiiH mu. vir pcritissimc, ncfa« in studia coniniittorc. si (listuli.ssoin jint- I 
sequi laudibus quod abolcri tu litteras distulisti, quarum quodammcxb) iani sepnltarnm 
suscitator fautor assertor concelobraris, tecjuc per Gallias uno ma;^istro sub hac toin- 

^ pestato bellorum Latina tenuerunt ora portuni, cuni pertulorint arma naufragium. 
dcbont igitur vel aequaevi vel posteri nostri universatim fervcntibus votis altorum to 1 
ut Domosthonem, altorum ut Tullium nunc statuis, si lieeat, consecraro, nunc ima- 
ginibus, qui te docento formati institutiquc iam sinu in modio sic gcntis invictao, (juod 
tamen alienac. natalium vetustorum signa rctincbunt: nam iam rcmotis gradibus digni- 

lu tatum, per quas solebat ultimo a quoque summus quisque discerni, sohim orit iiosthac 
nobilitatis indicium littcras nossc. nos vero cetcros supra doctrinao tuao Ijonohcia '.\ 
constringunt, quibus aliquid scriberc assuctis quodquc vcnturi logcrc possint ohiboran- 
tibus saltim de tua schoha seu magisterio competens lectorum turba provcniet. valo. 



III. 
SIDONIUS LEONI SUO SALUTEM. 

1'^ Apollonii Pythagorici vitam, non ut Nicomachus senior e Philostrati sod ut 

Tascius Victorianus e Nicomachi schedio exscripsit, quia iusseras, misi ; quam, dum pararo 
festino, ccleriter eiecit in tumultuarium exemplar turbida et praeccps et Opica translatio. 
neque mihi rem credito diuturnius elaboratam vitio vertas: nam dura me tenuit in- 
clusum mora moenium Livianorum, cuius incommodi finem post opem Christi tibi 

-'I debeo, non valebat curis animus acger saltim saltuatim tradenda percurrere, nunc per 
nocturna suspiria, nunc per diurna officia districtus. ad hoc, et cum mc defctigatum 
ab excubiis ad devorsorium crcpuscuhasccns hora revocaverat, vix dabatur luminibus 
inflexis parvuha quies : nam fragor ilico, quem movebant vicinantes impluvio cubiculi 
mei duae quaepiam Getides anus, quibus nil umquam litigiosius bibacius vomacius crit. 

^^ sane, cum primum reduci aliquid otii fuit, inpolitum hunc semicrudumque et, ut aiunt, 



2 uephas F 3 sepultarum iam F sepulta**rum (2 litt. eras. C^) C 4 celehraris C 

hac om. F (5 uniusi ferventib {om. votis) F, satim favntib; votis add. in mary. F- 7 demostheneri M, 

demostenen CF staci' F, tuis add. in marg. F- 9 alienae uatalium scripsi, aliena (post. a corr. in ae M*) 

orum u 

talium MC, alienae talium FF vetustatu F^ retinebant C^ iam s. l. add. F"^ 11 inditium F 

an supra ceteros? 13 scola MCFP 14 Sidonius om. F salutem om. CF 15 pitha- 

goricii^, pitagorici l/TCP, phitagorici jP nichomacus 1/Ci^P, nichomachus T pilostrati J/CFP Kj stacius T, 

statius F e s. l. add. 31-, corr. e.v & C* nichomachi (ni s. l. add. M^) MCFF scedio MCFP exscribsit L 

misi corr. ex mihi L^ parare L, parere MTCFP 17 precebs C opaca (prior. a corr. ex i M^) MFP 

rr 
18 michi C elaboturam C vicio MC 19 post christum 2' 20 trahenda F percu*ere 

(1 ui V. eras. M^) M 21 diuturna (ut eras. M^) MF districtus scripsi, destrictus L, distractus 

ab 
(us in ras. M^) MTCFP defatigatum TC 22 de F^ diversorium MTCFP crepulascens T 

23 naufragor P, aderat s. l. add. P^ vitinantes inpluvio F 24 quaepiam LMTCP, quidem F 

gethides MCFP unquam M litigiosus C bibatius LTFP vomatius TFP erat T 25 post 

reduci* una litt. eras. mihi s. /. add. P^ impolitum MCFP 



128 SIDONII EPISTULARUM 

3 tamquam mustcum librum plus dcsiderii tui quam officii mci mcmor obtuli. quo- 
circa scpone tantispcr rvtliicas lauros llippocrcncnquc ct illos carminum modos tibi 
uni tantum pcnitissimc familiarcs, qui tamcn doctis, ut es ipsc, personis non tam 
fonte quam fronte sudantur. suspendc pcrorandi illud quoquc ccleberrimum flumen, 
quod non solum gcntilicium scd domesticum tibi quodquc in tuum pcctus pcr succi- '^ 
duas actates ab atavo Frontonc transfunditur. scponc pauxillulum conclamatissimas 
declamationes, quas oris rcgii vice conficis, quibus ipse rex inclitus modo corda terri- 
ficat gcntium transmarinarum, modo dc superiore cum barbaris ad Yachalin trcmen- 
tibus focdus victor innodat, modo pcr promotae limitem sortis ut populos sub armis, 

4 sic frcuat arma sub lcgibus. cxuerc utcumque continuatissimis curis et otium tuum i" 
molibus aulicis motibusquc furarc. historiam flagitatam tunc recognosccs opportune 
compctcntcrquc. si cum Tyaneo nostro nunc ad Caucasum Indumquc, nunc ad Aethiopum 
gymnosophistas Indorumquc bracmanas totus lectioni vacans ct ipse quodammodo 

5 pcrcgrincrc. lcgc virum fidci catliolicac pacc praefata in plurimis similcm tui id cst 

a divitibus ambitum ncc divitias ambicntem : cupidum scicntiac continentem pecuniac ; i'^ 
intcr cpulas abstcmium. intcr purpuratos linteatum, inter alabastra ccnsorium : con- 
crctum liispidum hirsutum in medio nationum dclibutarum atque intcr satrapas regum 
tiaratorum murrhatos pumicatos malobathratos vcnerabili squalore prctiosum; cumque 
proprio nihil esui aut indutui de pecude conferret, regnis ob hoc, quae pererravit, 
non tam suspicioni, quam [fuissc] suspectui; ct a fortuna regum sibi in omnibus obse- -f 
cundantc illa tantum beneficia posccntem, quae magc sit suetus oblata praestare quam 

6 sumere, quid multis? si vera metimur aestimamusquc, fors fuat an philosophi vitae 
scriptor acqualis maiorum temporibus accesserit, certe par saeculo meo per te lector 
obvenit. vale. 



1 Plini epist. VIII, 21, 6. 

1 tauquam /yjlii'' optiili i^ 2 pythigas L, phyticas J7, phiticas 6'/', phi**ticas {ai iit v. erad. P^) F 

hypocrenenque 3ICP, hypocrenemque F 3 pleuitissime F'^ ipsa L 4 fruute (r eras. P-) P 

flum M, \ fulm s. l. acld. M^, fulmeu LT, lului P, \ fluiu s. l. add. P^ 5 uou geutilicium secl sulum 

(solum eras. P^) domesticum FP geutilitium C 6 attavo MTCFP, \ octavo s. l. add. 31^ traus- 

fuditur C pauxilulum 31^ conclamautissimas (post. u eras. 31^) 3IC 7 declamatioues (de curr. ex 

con F^) F vice regii T 8 vachaliu L, vacaliu C, vachaljni 3IT, vachalim F, uacalim P 

trementibus (tr in ras. 31^) 31, tremescentibus F 9 iuuodat victor transposuit P^ per om. C 

promote (mote In ras. 31^) 31 11 hystoriam fatigata F, flagitata add. in martj. F- opor- 

tune LMTCFP 12 tyoneo (imor. o m ras. 3I'-P^) 3IP, thyanaeo L, thiaueo T 13 gimno- 

sophistas 3IFP, gimuosophystas C, giunosophistas T bragmanas 3ITCF 14 peregriuare T prae- 

tu 

fatata F^ 15 divicias 31 contiueutem L3ICFP, coutemptorem T 16 purpuras 31^ lintheatum F 

h 
alabastra L^, habaustra T, alabaustra (n eras. P^) P 17 hirsucum F dilubatarum L adque L, 

atque s. l. add. P^ regum om. F, s. l. add. P^ 18 tyai-atoi-um F, thiaratorum TC, thyaratorum 31 

et corr. ex piratoriun P^ murratos L, myrratos 31 et corr. ex miratos P^, mirratos TCF punicatos F 

mallobathatros L^, malobatratos 3ITP, malabatratos C, malebati-atos F venerabilis (s eras. M^) M 

preciosum MCP 19 ante proprio eras. ut v. pronidi P^ nichil MTCFP aut L3ITCP, ac F 

induitu L 20 suspitioni LTCP fuisse seclusi a om. 3ICFP 21 suetus 3ITCFP, vestus L 

22 estimamusq; in ras. 31^ fuat L3ICP, \ fiat s. l. add. 31^, fiat T, ruat F philosofi L, phylosophi C 

23 acceserit C 



LIHKK Vlll. :jg:3 - f. § 1. 129 

IV. 
SIDUNIUS CONSENTIO SUO SALUTEM. 

UMyuAMNE nos (U'i iiutiu domino niaior, uiia vidchit illi' ai^ci' tiiiis ( )ct;ivi;imis. I 
nec tuus tantum ([uantum ainicoruin? (|ui civit;iti tluvio m;iri proxinius liospitcs ci.uli.s, 
tc pascit lios[)itibus, praetcr liaec oculis iiituentum situ clccorus, primoro htco, (lUoJ 
5 (]omicilium parietibus attollitur ;i(I concinentiam scilicct arcliitectonicam fabrc locatis; 
tum sacrario porticibus ac thermis conspicabilibus bite coruscans; ad hoc aji^ris a(|ui8- 
que, vinetis at(|ue olivetis, vestibulo campo colle jimoenissimus ; iam super pcnum vel 
supcllectilem copiosam thcsauris bibliothecalibus large refertus, ubi ipse (lum iioii 
niiniis stilo quam vomeri incumbis. clifficile disccrnitur domini plusn(! sit cultum rus ;in 

10 ingenium. igitur hic tu, quantum recordor, citos ianibos, elcgos acutos ac rotundatos 2 
hcndocasyllabos et cetera carmina musicos florcs thymumque rcdolentia, nunc Narbo- 
ncnsibus cantitanda, nunc Biterrensibus, ambigcndum cclerius an pulchrius clucubrasti, 
apud acquacvos gratiam tuam, f.imam apud posteros ampliaturus. certe mihi, quotiens 
tui vcrsus a meditationis incude tamquam adhuc calidi defcrebantur, sic vidcbatur, 

i-' qui, etsi non bcne scribo, bcnc iudico. sed, quod fatendum est, talibus studiis antcrior :i 
aetas iuste vacabat seu, quod cst verius, occupabatur; modo tempus cst seria legi, 
seria scribi deque pcrpetua vita potius quam mcmoria cogitari nimiumque meminissc 
nostra post mortem non opuscula sed opera pensanda. quae quidcm ad praesens non 1 
ita loquor, quasi tu non utraque laudanda conficias aut, si adhuc durat in scrmone 

20 laetitia, non custodiatur in actione censura, sed ut qui Christo favcnte clam sanctus 
es, iam palam religiosa venerandus iugo salubri colla pariter et corda subdare in- 
vigiletque caelcstibus lingua praeeoniis, anima sententiis, dcxtra donariis: praecipue 
tamen dextra donariis. quia quicquid ecclesiis spargis, tibi colligis ; ad cuius cxcrcitia 
virtutis illud vcl principale te poterit accendcre, quod inter opes quaslibet positi 

-'^ quac bona stultis falso vocantur, si quid agimus, nostrum, si quid habemus, alienum 
est. vale. 

V. 

SIDONIUS FORTUNALI SUO SALUTEM. 

Ibis ct tu in paginas nostras, amicitiae columen, Fortunalis, Hibericarum decus 1 
inlustre regionum; neque enim tibi familiaritas tara parva cum litteris, ut per has 



1 cousencio F salutem om. F 2 unquaniiie JI dei nutu »•. l. add. J/' argentuus L 

ubtaviaiuis C 3 proxmus F 4 occulis C intucntium F 5 adtollitur L continentiam C, 

c 
continentiam P', concinnentiam MTF scilicet om. T arcliitectoricam TCF, arcliitec>-.= v.*tonicani Ci idt. 

eras. P^) F 6 termis MCFP choruscans F 7 adque L 8 suppellectilem MTCFP 

(latos 
refectus P dum om. TC 9 dificile L 10 liic igitur tu C ic Ij rotundos (dos corr. P') FP 

11 endecasyllabos L, endecasillabos MTCFP cetera et L cetera «. l. add. C thimumque TP 

12 quantitanda r ambigendu (endQ m r«s. J/') J/ pulcrius C'P i:3 aput i^ aput /'^ cericerte 
(prius cer eras. C-J C mibi quoties LMT, micbi quotiens C, quotiens mibi F, quoties m (corr. m 

m n 1"*= 

quoties*» P-) P 14 tanquam LMF 16 occubabatur (prior. b corr. in p C^) C 17 de F^ 

de memoria /' 18 set /^ 19 ita corr. ex ta F^ utroque L 20 leticia F 21 religiose 

(post. e corr. ex a M-, in ras. P-J MP cola L subdare (a in ras. J/') M 22 prae- 

conis/;' sentenciisC dextera J/ 23 quidquid T exercicia/^ 24 principale //, principaliter i/TCFP 

te om. T accedere L 25 agim' corr. ex habem* C^ 27 salutem om. F 28 in s. l. add. J/' 

amiciciae CF 29 illustre MTCFP familiaritas tibi T ut s. l. add. F^ 

SlDONIUS. 1 "^ 

« 



130 SIDONII EPISTULARUM 

ipsas de te aliquid post te superesse non deceat. vivet ilicet, vivet in posterum 
nominis tui gloria. nam si qua nostris qualitorcumque gratia reverentia fides char- 
tulis inest, sciat aetas volo postuma nihil tua fide firmius forma pulchrius, sententia 
iustius patientia tolerantius. consilio gravius convivio laetius colloquio iucundius. illud 
quoque supra cetera agnoscet, praeconia laudibus tuis ex votoruui contrariotate venisse. 
naiu prope est, ut eminentius censeatur quod probaverunt te adversa constantem, 
quam si oelaront seounda teliecm. vale. 



VI. 
SIDONIUS NAMATIO SUO SALUTEM. 

1 VTaium Caesarem dietatorem, quo ferunt nullum rem militarem ducalius admini- 
strasse, studia certatim dictandi lectitandique sibi mutuo vindicavere. et licet in lo 
persona unius eiusdemque tempore suo principis viri castrensis oratoriaeque scientiae 
cura certaverit ferme gloria aequipari, idem tamen numquam se satis duxit in utrius- 
que artis arce compositum, priusquam vestri Arpinatis testimonio ceteris mortalibus 

2 anteferretur. quod mihi quoque, si parva magnis componere licet, secundum modulum 
meum quamquam dissimillimo similiter accessit. quae super cunctos te quam primum is 
decuit agnoscere, quia tibi est tam gloria mea quam verecundia plurimum curae. 
Fhivius Nicetius, vir ortu clarissimus, privilegio spectabilis, merito inlustris et hominum 
patriae nostrae prudentia peritiaque iuxta maxumus, praeconio, quantum comperi, im- 
menso praesentis opusculi vohimina extollit, insuper praedicans, quod plurimos 
iuvenum nec senum paucos vario genere dictandi militandique, quippe adhuc aevo 20 

3 viridis, ipse sim supergressus. equidem, in quantum fieri praeter iactantiam potest, 
gaudeo de praestantissimi viri auctoritate, si certus est, amore, si fallitur: licet quis 
provocatus nunc ad facta maiorum non inertissimus, quis quoque ad verba non infan- 
tissimus erit? namque virtutes artium istarum saeculis potius priscis saeculorum rector 
ingenuit, quae per aetatem mundi iam senescentis lassatis veluti seminibus emedullatae 25 
parum aliquid hoc tempore in quibuscumque, atque id in paucis, mirandum ac memo- 

4 rabile ostentant. huius tanien ego, etsi studiorum omnium caput est litterarumque, 
quia personam semper excolui, vereor sententiam supra quam veritas habet aifectu 
ponderatiore prolatam. neque ob hoc infitias ierim me saepe luculentis eius actionibus 
adstitisse, quarum me, etsi reddere mutuum videor, vel ex parte cursimque fieri so 



1 ipsa C te om. TC illic et T 2 cartulis TCF 3 posthuma L3ITCF nicliil 3ITCP, 

1 h 

nl F pulcrius L \ pulcrius C 4 pacientia LC iocundius LMTCFP 7 sck C vale om. M 

8 nammatio MC, namma * tio (u ut r. eras. T*) T, naumatio F, nam * matio (p ut v. eras. P^) p salutem om. F 

9 quod L amministrasse LMTFP 10 certatim LMTC, certandi FP et s. l. add. 31^ vendicavere F 
11 eiusdem J/' scientiae, quod om. F, add. in marg. F^, nunc evanklum 12 post. ferme 3 litt. 
eras.P^ aequipari T, equip * » ari (er m< w. errts. 6'-) C nunquam i¥ 13 harpinatis /v 14 michi 6' 
15 quanquam M disimillimo L, dissimilissimo C primum um. C l(j tani o7n. C, s. l. add. P* 
primum 6' 17 nicecius ZC iWnstrxs MTCFP 18 prundentia Z/ periciaque i^ maximus J/rCPT 
inmenso CFP 20 dictandi * q ; * * {om. milltandi) corr. ut v. cx dictandique P 21 supergressus sim T 
23 iic corr. tx ne T» 24 nanque M 25 i^ost veluti lc<j. ia in T 26 ante lioc lcfj. in in TCFP, 
s. l. add. in M^ adque L ac s. l. add. F^ 27 caput -f- (-f- eras. T-) onmium est T capud /^ 
28 quia LMC, qui TFP, qui* et s. l. add. i quia 31^ sentenciam C affectus F 29 ponderatione CF 
iu (in add. 3r-) inficias MCFP luculenti' C 30 astitisse 31TCFP fieri om. F, s. l. add. P' 



LlBEll Vni, 5 § 1 — 6 § 10. 



i:ii 



memorem fas cst. audivi eum adulescens atquc adhuc nuper ex puero, cum pater 5 
meus pracfectus praetorio Gallicanis tribunalil)us praesideret, 8ub cuius videlicet 
magistratu consul Asterius anni sui fores votivum trabeatus aperuerat. adhaercbam 
sellae curuli, etsi non latcns por ordinem, certe non sedens pcr aetatcMu, niixtus(|ue 

^ turmae censualium paenulatorum consulis, proximae proximus eram. itaquo, ut iiniiuiiii 
brevi peracta. nec brevis, sportula datique fasti, acclamatum est ab omni Galliac coetu 
primoribus advocatorum, ut fcstivitate i^raeventas lioras antclucaiiaH, (]uae dicm seruin 
cum silentio praestolarentur, congrua emeritoruni fasciuin laudo honcstarent. Nicetium (» 
protinus circumspexcre conspicati, qui non scnsiin sinirulafiiiH^uc , sed tuniultuatim 

10 pctitus et cunctim cum quodam prologo pudoris vultuin niodestc dcniissus inrubuit. 
atque ob hoc illi maximum sophos non eloquentia prius quam verecundia dedit. dixit 
disposite gravitcr ardentcr. magna acrimonia maiorc facundia maxima disciplina, ct 
illam Sarranis ebriam sucis inter crcpitantia scginenta palmatani plus picta oratione. 
plus aurea convenustavit. per ipsum fere tenipus, ut dccemviraliter lo^piar, lex de 7 

1'' praescriptione tricennii fuerat proquiritata, cuius porcmptoriis abolita rubricis lis omnis 
in scxtum tracta quinqucnnium tcrniinabatur. hanc intra Gallias ante noscitam primus, 
quem loquimur, orator indidit prosecutionibus cdidit tribunalibus, prodidit partibus 
addidit titulis, frequente conventu raro sedente, paucis sententiis multis laudibus. 
praetcr ista per alias vices doctrinam illius, quo more citius homo discitur, inobservatus 8 

20 iuspexi timc, cum quae regit provincias fascibus Nicetiano regeretur praefcctura con- 
silio. quid multa? nil quod non meum vellem, nil quod non admirarer audivi. propter 'J 
quae omnia bona in viro sita lactor ad puncta ccnsoris omnium voce concelcbrati. 
granditcr enim sua in utramvis de me opinioncm sententia valct; (|uac, si vera com- 
perimus, tantum mihi est favens securitati, quantum fieret adversata formidini. de 

25 cetero fixum apud me stat constitutumquc, prout rcm cx assc cognovcro, vel silentio lora 
laxare vel stringcrc frena garritui. namque si supradicti confirmor asscnsu, Athcnis 
loquacior, si minus, Amyclis ipsis taciturnior ero. sed de sodali deque me satis dictuiii. lo 
tu nunc intcr ista quid rerum? quas mihi ad vicem nosse non minus cordi. venaris. 



1 adolescens MTCFP adque L 3 astyrius L, astirius (corr. in asterius M"^) MTP 4 coruli /'' 

pnst latens leg. generosita.tis in CP et s. l. in M^, expunxit F^ 5 consulis proximae proximus L, 

consuli proxime proxiinus (corr. in proxiinis M^P^) MP, consuli proxinii (corr. in pnjxiine J'"') proxiinus /'', 

consuli proxime proximis C, proxiinac proximis consuli T 7 quae L, que (e iu ras. M^) M, que /'/', qui TC 

8 praestularentur Lj congrua (a in ras. M"^) meritorura MTCFP nicecium C i* conspicati Mommsen, 

a a 

conspecti LMTCF, conpecti P singultiraque 3/*, ovi. T tumultimq; (q; eras. T-) T^ 10 pe&it' /jrfle/er 

p in ras. M"^ proloco L dimissus T irrubuit MTFP, eruljuit C 1 1 adque L 12 andenter (j)rior. n 

corr. in r F^J F 13 crepitancia F 14 ut s. l. add. F- dccimviraliter L, decemvilarit corr. in decem- 

i 
vilalit F^ 1.") triennii F peremptoriis L^ IG terminabantur C" ante nescifcim LMTFP, 

l anne sciam s. l. add. M"^, an nesciam C 17 prosequutionibus L prosecutionibus edidit om. T 

i 1 ta 

18 frequenter dwst. r eras. C^J C sentencis C" 19 ista J/' cicius C dicitur C 20 cuq; 

e _ 

corr. in cuq M- provintias F facibus C niceciano MC 21 nil q(J ff meu velle s. l. add. M^ 

non s. l. add. F'^ ammirarer LMTC 22 sita MTCFP, ista L 23 sua om. F sentencia C 

vera (corr. in vera 3I^J LMTC, vera FP 24 michi C seccuritati (cu m ras. J/') M adversa:-.: M\ 

adversa TCFP 2o aput F stat constituq; praeter prior. st in ras. M^ ex asse (corr. in 

ex sese M'^) LMTCF, ex sese (ex m ras. P') P silentio (o in ras. M^) M ante lora leg. me 

in MTCFP 26 nanque M affirmor C 27 loquatior LCFP amyc*lis (h ut v. eras. X*) L, 

amiclis MTCFP taciturnio r&ro L 28 tu nunc LMTFP, tunc C michi C ad iiivicera F^ 

17* 



132 " STDONII EPISTLTLABUM 

aodifieas, rusticarisno? an horum aliquid unum? an singula vicissim? an pariter et 
cunctim? sod de Yitruvio sive Columella, seu alterutrum ambosve sectere, decentissime 
facis. potes enim utrumquo more quo qui optimo, id est ut cultor aliquis e primis archi- 

1 1 toctusque. eeterum. ut tibi do vonatoris officio quam minimum blandiaris, maxumo 
iniungo. namquo apros frustra in venabula vocas, quos canibus misericordissimis, '■> 
quibus abundas, et f si quidem solis, movere potius quam commovere consuesti. Esto, 
sit indulgentia dignum, quod reformidant catuli tui bestiis appropinquare terribilibus 
corpuU^ntisquo: iHud ignoro quomodo oxcusos, quod capreas, pecus simum, pariter et 
damniiis in fugam pronos iacontihus animis poctoribus crectis, passibus raris crebris 

I21atratibus proscquuntur. quaproptor de reliquo fructuosius retibus cassibusquo scrupeas lo 
rupes atquo opacandis habilia histris plosor statarius nomora circumvenis ac, pudor si 
quis, temporas cursibus aportis quatere campos et insidiari lopusculis Olarionensibus; 
quos noc ost tanti. raro te insectante superandos, copuHs paLam ductis inquietari, nisi 
forsitan. dum tibi ac patri noster ApolHnaris intorvenit, rectius fict ut exerceantur. 

looxcoptis iocis fac sciam tandem, quid te, quid domum circa sed ecce dum iam !■> 
epistuhim, quae diu garrit, claudere optarem, subitus a Santonis nuntius; cum quo 
dum tui obtentu aHquid horarum sermocinanter extralHmus, constanter asseveravit 
nuper vos classicum in classe cecinisse atque inter officia nunc nautae, modo miHtis 
Htoribus Oceani curvis inerrare contra Saxonum pandos myoparones, quorum quot 
romigos videris, totidem te cernere putes archipiratas : ita simul omnes imperant 2^' 
parent, docent discunt latrocinari. unde nunc etiam ut quam plurimum caveas, causa 

t4successit maxuma monendi. hostis est omni hoste truculentior. inprovisus aggreditur 
praevisus elabitur: spernit obiectos sternit incautos; si sequatur, intercipit, si fugiat, 
evadit. ad hoc exercent illos naufragia, non terrent. cst eis quaedam cum discri- 
minibus pelagi non notitia solum, sed famiHaritas. nam quoniam ipsa si qua tempestas 25 
est huc securos efficit occupandos, huc prospici vetat occupaturos, in medio fluctuum 

15 scopulorumque confragosorum spe superventus hieti periclitantur. praeterea, prius- 
quam de continenti in patriam vehi laxantes hostico mordaces anchoras vado veHant, 
mos est remeaturis decimum quemque captorum per aquales et cruciarias poenas plus 



1 rusticarisne om. T & cunctim C, 1 cnncta add. s. l. C^, &. cuncta ** L-, et cuncta MFP, 

u 
vl cunctim add. in marg. M^, cuncta T 2 vetruvio LM, vectrivio F^ colomella T am- 

bosve iil/CFP, seu ambos r decentissime * i ^ 3iiotestF> obtimo M(7 4 maxime ilf TCi^P 

5 nanque M venabulas F^ nib; ex canib; add. In manj. T^ G habundas IF etsi quidem solis L, 

t 
et quidem solus MTCFP, et iis quidem solis Mommsen consuevisti CF 1 si F"^ reformident 

(corr. in reformidant P^) CFP 8 ignoro illud C 9 damnas L 10 prosecuntur (corr. in 

prosequntur M-J MTCP fructuosi' de reliq transp. T^ casibusque C 11 adque L oppacandis F 

clusor TCFP et in ras. M^ circuenis F 12 an apertos? olorionensibus (ori m ras. C^) C, 

clarionensibus F 18 tanti nec est P superando scopulis TC 14 appollinaris LF, apoUonaris C 

u 
15 quod te C IG obtarem FP subitos L^ nuncius MC 17 optentu LT, attentu P 

extraimus C asseveraverit L 18 cecicinisse adque L offitia nciati te T 19 littoribus MTCFP 

occeani F curvis oceani T inen-are C, sed 3 fere litt., s. l. ad rare add., eras. C^ miopaiones MTCP, 

miopariones F^ quod L 20 putis L arcbipirratas F 21 discunt docent iransp. C^ 

22 successit s. l. add. M^ maxima MTCFP 23 spernit LMCFP, sternlt T 25 pe*lagi 

(I ut V. eras. 3/ 'j M non nm. L noticia TCF 26 bis Imc (corr. in hinc M^) LMTC, hinc FP, 

fort. hac securos (o in ras. M"^) M 28 conci*nenti (n ut v. eras. C^) C ancoras C valcnt L 

29 cst s. l. add. F"^ captoram in mary. add. P"' crucarias LMCFP 



h]M:n viir. c §10 7 u r.. 133 

ob hoc tristi quod superstitioso, ritu necare superque colloctam turbam periturorum 
mortis iniquitatom sortis aoquitato disperf^ero. talibus se ligant votis. victiinis sMlvunt: 
et per huiusuKidi non tam saerilicia purjj;ati ([uam sacrih-gia polhiti rcH-^insimi j)iit:tnt 
caedis infaustac perpetratorcs de capite captivo magis exigere tornicuta (juani jiictia. 

.'■ qua de re mctuo muUa. suspicor varia, quamquam me e contrario iii^nMitia iKMtciitur: 1(1 
primum, quod victoris j)oj)uH sij^nia comitaris; (hMii quod in sai^icntcs viros. (juos iiitcr 
iurc censeris, minus annuo hccrc fortuitis; tertio, (juod ju-o sodaHlius fiih- iunctis. sedo 
discrctis frc(jucntcr incutiunt ct tuta maerorcm. (juia jiiomptius dc actionihus hui^in- 
quis amhi;.;cn(lis(ju(> sinistra quao(juo mctus augurat. sod dicas non osso tantum fortclT 

u' curanda quac porhorr(>sco. id (jui(h'ni verum ost; sod nec lioc falsum, (juod liis. 
quos ampHus diligimus. ])his timcinus. undc niliiloniinus, precor, oljortum tui causa 
sensibus nostris quam primum j^rospcro rchitu eximo angorem. noque onim ex integro 
flecti umquam ad hoc possum, ut de peregrinantibus amicis, quippo quos belHcum miH- 
tarisque tessera terit, doncc secunda cognosco, non advorsa formidem. Yarronom h)gi- is 

»•' storicnm, sicut poposceras, ot Eusobium clironograplium misi, quorum si ad te liiiia 
pervonorit, si quid inter excubiales curas. utj)(>to in castris. saUini sortito vacabis. 
potoris, postquam arina (h^tersoris, ori quo(juo tiio lo(|ucndi rohigincin suniniovcrc. valc 



VII. 

SIDONIUS AUDACI SUO SALUTEM. 

Ub[nam se nunc, velim dicas, gentium abscondunt qui sacpo sibi de moHbus I 
20 facultatum congrogatarum dequo congestis iam nigroscontis argcnti struibus blandio- 
bantur? ubi etiam illorum praerogativa, qui contra indolem iuniorum sola occasione 
praecedentis aetatis intumescebant? ubi sunt illi, quorum affinitas nullo indicio maiore 
cognoscitur quam simultate? nempe, cum primum bonis actibus locus ct ad trutinam 2 
iudicii principalis apponsa tandem non nummorum libra sed niorum, remansere illi, 
2'' qui superbissime opinabantur solo se censu esse censendos quique sic vitiis ut divitiis 
incubantes volunt vanitatis videri alienam surrexisse personam, cum nolint cupiditatis 
notari suam crevissc substantiam. in qua tamen detrahendi palaestra exercitati tam- 
quam pcr oleum sic per infusa aemulationum venena macerantur. tu vero inter haec 3 
macte, qui praefecturae titulis ampliatus, licet hactenus e prosapia inlustri computarere, 



u 
1 supersticioso TCF 2 se ligant X, eligunt ikf TCFP ^jos/ votis 5 Utt. eras. M^ solvant Af» 

3 huiuscemodi F sacrilegio T 4 exigere (post. e m ras. M^) M precia CF o (jua de rc LT, 

quam ob rem MCFP, l qua de re s. /. add. M^ multa (a corr. ex \\ M^) M quanquam L3IT 

s 
indigentia F- 7 tercio CF 8 iucuciunt C tuta in ras. P ' promtiu.'^ L aniljiendis- 

que ilfi agurat L 10 um F 11 nichilominus MTCP, nlominus F ohliortum LF 

s 

causa tui T 12 prospero (s in ras. M^) LMT, prnpero CFP 13 nnquam M posum C* 

post de expu7ixit me F^ bellicum L, bellica MTCFP 14 tessera terit om. L terit MTCP, rapit F 

formidem (em m ras. M^P i) MTCFP, formidinem L 15 posceras L chronografum L, cronographum MTCF, 

cronografum P sicut poposceras ante misi repetivit T 16 sortito in ras. M^, fortuito T vacabis 

(vaca in ras. M^) 31, vocahis C 17 rubiginem 3ITCFP submovere 3ICFP 18 audati 31^ 

salutem om. F 19 se corr. ex si F"^ milibus facultarum C 20 nigriscentis L 22 inditio MCF 

maiore inditio T 23 pos< locus leg. est in P et ~- s. l. in 31^ 24 principalis iuditii T n s. l. add. T' 

25 opinahantur C viciis ut diviciis C 26 surrexe T nollint L 27 suhstanciam F 

palestra detrahendi transp. C tanquam LMF 29 illustri T, illustris MCFP 



134 SIDONII EPISTULARUM 

peculiariter nihilo segniiis elaborasti. ut a te gloriosius posteri tui numerarentur. nil 
enim est illo per sententiam boni euiusque generosius, quisquis ingenii corporis opum 
4 iunctam in hoc constans operam exercet, ut maioribus suis anteponatur. quod superest, 
deum posco, ut te filii consequantur aut, quod te phis decet velle, transcendant, et 
quicumque non sustinet diligere provectum, medullitus aestuantes a semet ipso s 
hvoris proprii semper exigat poenas, cumque nuhas in te habuerit umquam miseri- 
cordiae causas, habeat invidiae; siquidem iuste sub iusto principe iacet qui, per se 
minimus et tantum per sua maxumus. animo exiguus vivit et patrimonio plurimus. vale. 



YIII. 
SIDONIUS SYAGRIO SUO SALUTEM. 

1 Dic. GalHcanae flos iuventutis, quousque tandem ruralium operum negotiosus w 
urbana fastidis? quamdiu attritas tesserarum quondam iactibus manus contra ius fasque 
sibi vindicant instrumenta cereaUa? quousque tua te Taionnacus patriciae stirpis lassabit 
agricolam? quousque prati comantis exuvias hibernis novahbus non ut eques sed ut 

2 bubulcus abscondis? quousque pondus Hgonis obtusi nec perfossis antibus ponis? quid 
Serranorum aemulus et Camillorum cum regas stivam, dissimuhis optare palmatam ? la 
parce tantum in nobihtatis invidiam rusticari. agrum si mediocriter colas, possides; 

si nimium. possideris. redde te patri, redde te patriae, redde te etiam fidelibus amicis, 
qui iure ponuntur inter affectus. aut si te tantum Cincinnati dictatoris vita delectat, 

3 duc ante Raciliam, quae boves iungat. neque dixerim sapienti viro rem domesticam 
non esse curandam, sed eo temperamento, quo non solum quid habere sed quid debeat 20 
esse consideret. nam, si ceteris nobilium studiorum artibus repudiatis sola te propa- 
gandae rei familiaris urtica sollicitat, hcet tu deductum nomen a trabeis atque eboratas 
curules et gestatorias bratteatas et fastos recolas purpurissatos, is profecto inveniere, 
quem debeat sic industrium quod hatentem non tam honorare censor quam censitor 
onerare. vale. -'^ 



1 nichilo MTCFP signius L nichil MTFP 2 sentenciam C 3 constans om. T 4 quod 

te L, quod MTGFP decet plus T 5 sustinet L, sustinet te 3ICFP, sustinent te T G propriis L 

unquam M 7 se per F 8 maximus MTCFP maxim' T, l plurim' s. l. add. T^ 9 siagrio MTCP 

10 negociosus C negotio suburbana T 11 quandiu il/ atritas tessararum C ictibus C* 12 vin- 

dicant fprior. i corr. in e F-) F cerialia L laxabit T 13 quousque prati iisffie ad abscondis 

ovi. M, add. in marg. M^ 14 bobulcus C 15 serrannorum F IG tandem C 17 redde 

te patriae s. l. add. M^ te ante etiara ovi. L etiam 2 litt. eras. s. l. add. M^ 18 te tantum LM, 

tantum te C, tantmn {ovi. te) s. l. add. T^, tantum (te add. in marg. F^) F, te (tantum s. l, add. P^) P 

cin 
cincinnatT T, cinnati C^ delectari (ri corr. in t F^) F 19 ducanter aciliam L, duc=j.5>:^erciliam 

(3 litt. eras. M-J M, ducat lierciliam T, duc erciliam CP, du (duc add. in marg. F^) erciliam F quae 

boves LMCFP, bovesq; T iungant (post. n eras. M^) LMT 20 curandam (d corr. ex cl C') C 

quo L, quod MTCFP 21 artibus s. l. add. M' 22 attrabcis F adque L 23 et s. l. add. M^ 

e 

brattheatas MFP, brattheas T pupurissatos X invenire ilf ^, invenire TCFP 24 censitor onerare 

scripsi, cens& oronerare L, censens onerare M, censens bonerare (h eras. P^) TFP, censes onerare C 25 VALE 

IN XPO T post. ep. VIII haec snbscriptio EXPLIC. LIB. VII. INX"1P. VIII leg. in T, quali subscriptione 
ut r. erasa censor quam censens onerare vale cum seq. ep. inscriptione in ras. add. M^ ; ep. IX inscriptio 
deest in T 



LIBER VIII, 7 § 3 - 9 § 5. 135 

IX. 

SIDONIUS LAMPRTDIO SUO SALl'TE^r. 

OuM primum Burdigalam veni, litteras milii tabellarius tuus obtulit plonas nectaris 1 
florum margaritarum, quibus silentium meum oulpas et aliquos versuum meorum 
versibus poscis, qui tibi solent per musieum palati concavum tinnientes voce variata 

5 quasi tibiis multiforatilibus effundi. sed hoc tu munificentia regia satis abutens iam 
securus post munera facis, quia forsitan satiricum illud de satirico non recordaris: 
Satur est cum dicit Horatius 'euhoe'. quid multis? merito me cantare ex 2 
otio iubes, quia te iam saltare delectat. quicquid illud est, pareo tamen, idque non 
modo non coactus verum ctiam spontaliter facio ; tantum tu utcuiiKpio modororo Cato- 

i^' nianum superciliosae frontis arbitrium. nosti enim probe laetitiam pootarum. quorum 
sic ingenia maeroribus ut pisciculi retibus amiciuntur ; et si quid asperum aut triste, 
non statim sese poetica teneritudo a vinculo incursi angoris elaqueat. nocduin onim 
quicquam de hereditate socruali vel in usum tcrtiac sub pretio medietatis obtinui. 
interim tu videris, quam tibi sit epigrammatis flagitati lemma placiturum; me tamen 3 

15 ncquaquam soUicitudo permittit aliud nunc habere in actione, aliud in carmine. illud 
sane practer iustitiam feceris, si in praesentiarum vicissim scripta quasi comparos. 
ago laboriosum, agis ipse felicem ; ago adhuc cxulem, agis ipse iam civem; et ob hoc 
inaequalia cano, quia similia posco et paria non impetro. quod si quopiam casu in- 4 
eptias istas, quas inter animi supplicia conscripsimus, nutu indulgentiore susceperis, 

2u persuadebis mihi, quia cantuum similes fuerint olorinorum, quorum est modulatior 
clangor in poenis: similes etiam chordae lyricae violentius tensae, quae quo plus torta, 
plus musica est. coterum si probari nequeunt versus otii aut hilaritatis cxi^ortos, tu 
quoque in pagina, quam supter attexui, nil quod placeat invenios. his adhuc addo, 5 
quod materiam, cui non auditor potius sed lector obtigerit, nihil absentis auctoris 

25 pronuntiatio iuvat. ncque enim post opus missum superest quod poeta vel vocalis- 
simus agat, quem distantia loci nec hoc facere permittit, quod solont chori pantomi- 
morum, qui bono cantu male dictata commendant. 



7 luvenal. VII, 62. 

2 primtim* (p eras. L"-) L burdegalam (e corr. ex i M^) 3ITCFP tuns michi C optulit 3IC 

4 imxt versibus le(j. tuis in T, s. l. udd. P^ 5 tybiis F multis foratiiibus T tum muni- 

ficencia L 6 satyricum (corr. ex satiricum 3VP^) L3IP aliud F satyrico (corr. ex 

satirico 3I^P^) L31P 7 oratius CFP heuoee L, euoe 3I\ heuhohe T, euliohe CP merito LMTCFP, 

I. I. . „ _ 

forl. immerito 8 iam te saltare T, te saltare iam transjj. C^ quidquid T J n expunxU 

et verum etiam in manj. add. F^ cumque {oin. ut) L moderare T 10 leticiam r 11 sic 

in ras. 3D 12 se. ... 3D, se TCFP 13 quicqua (a in ras. corr. ex id M*) M terciae CF 

precio CF obtinui s. l. add. 31^, optinui L 14 epygraramatis 31 15 permittit sollicitudo T 

n expunxit et nQc in marrj. add. F^ aliud corr. ex illud 31^ 16 iusticiam CF impraesentiarum F 

18 et 19 bis me expunxit et ipse in marj. add. F^ 18 quopiam (una litt. s. o eras. CV C, copiam L1 P 

cusu L 20 michi C olonnorum (n corr. in ri F^) F 21 plangor (p corr. in c P^) P cordae 

liricae 3ITCFP 22 ocii C 23 subter 3ITCFP attexui 3£, \ nnnexHllJ add. in rnarj. 31^ 

nichil 3ICFP hiis F adde adhuc C 24 quod om. T matheriam MCP nicliil 3ITCFP 

auctoris om. T 25 pronunciatio L31C enim om. F qd (cum ras. s. l.) M, quid L 26 cori C 

27 bona cantu L, bono cant' MCF commendat C ^ 



136 SIDONII EPISTULARUM 

Quid Cirrham vel TTyantias Canienas, 
quid doctos Tleliconiduni liquores, 
scalptos alitis hinnicntis ictu, 
nunc in cannina commovere temptas, 

s nostrae Lampridius dccus Thaliae, 
et mc scribere sic subindc cogis, 
ac si Delphica Delio tulissem 
instrumenta tuo novusque Apollo 
cortinam tripodas, chelyn pharetras, 

1" arcus grypas agam duplaeque frondis 
hinc bacas quatiam vel hinc corymbos? 
tu iam, Tityre, rura post rccepta 
myrtos et platanona pervagatus 
pulsas barbiton atque concinentes 

i>' ora et plectra tibi modos resultant, 
chorda voce metro stupende psaltes: 
nos istic positos semelque visos 
bis iam menstrua luna conspicatur, 
nec multum domino vacat vel ipsi, 

-0 dum responsa petit subactus orbis. 
istic Saxona caerulum videmus 
assuetum ante salo solum timere; 
cuius verticis extimas per oras 
non contenta suos tenere morsus 

25 altat lammina marginem comarum. 
et sic crinibus ad cutem recisis 
decrescit caput additurque vultus. 
hic tonso occipiti, senex Sygamber, 
postquam victus es, elicis retrorsum 

30 cervicem ad veterem novos capillos. 
hic glaucis Herulus genis vagatur, 
imos Oceani colens recessus 
algoso prope concolor profundo, 
hic Burgundio septipes frequenter 



vv. 1. 2 praeter quores in ras. 31^ v. 1 cirrham L, cyrram MCFF, cirram T hiaiitias MT 

V. "2 (loctos quid transjt. M^ eliconidum MCFP v. 3 scalptos (a m ras. M^) M, scaltos FP halitis L 

hictu (h eras. C^) C v. 4 temtas L v. 5 iiostrae o LMTCFP; o del Wilamoioitz lampridius (us 

in ras. M^) M camene T, i thalie s. l. add. T^ v. 6 sic LMTCP, qui F v. 7 sl* (c ut v. eras. C^) G 

h 
delficarF v.SappoUoF v. 9 chortinam JLMrCi^P chelin T, chelim ilf Ci^^P v. 10 grippas M ', 

gripphas CFP frontis (tis corr. ut v. ex dis iU-) MTCFP v. 11 bachas M, baccas CFP quatiam 

h 
(qua m ras. M^) M chorymbos L, cliorimbos TCFP, corimbos M^ v. 12 titire T, o i\t\xe MCFP 

V. 13 mirtos MTCFP v. 14 adque (dq; in ras. M'^) LM concinnentes (alt. n eras. C^) G 

V. 1.0 ti*.v (2 litt. eras. C) C modo L v. 1(5 corda TCFP spaltes F v. 22 solum M, 

\ salum s. l. add. M^ v. 23 vertices (e corr. in i C) C per lioras MTCFP, personas L 

r 
v. 25 artat Mornmsen lamina C maginem F^ commarum C v. 26 cu*tem (unam litt. eras. C^) C 

V. 28 coticipi P sicaraber 3f TC, siccamber F, sicanBer (b corr. in b P^) P v. 31 erulus F genus 

(u corr. in i C^) C v. 34 burgundo J'^ .^tro septipes quod deest rasura est in C, an erasit supjdicat C^? 



LIBEU VIII, {»§.0 — l»§(]. 137 

3j floxo poplitc suppliciit quiotem. 

istis ()str()gotlius viyot patronis 

vicinosque premens subindo Cliunos, 

liis (|Uo(l subditur, liinc su[)orbit illis, 

hinc. Jioiuiino, tibi potis saUitcin, 
^" et contra Scythicae plagae catervas, 

si quos Parrluisis urs.i fort tuinultus, 

Eorice, tuac numus rogantur. 

ut Marteni validus per inquiliiuim 

defendat tenuem Garumna Thybrini. 
45 ipsc hic Parthicus Arsaces precatur, 

aulae Susidis ut tenerc culmen 

possit foedere sub stipendiali. 

naiu quod partibus arma liosphoranis 

griindi hine surgcro sontit iippiiratu, 
•'>o macstam Pcrsida iam sonum ad ducUi 

ripii Euphratido vix putat tuondam; 

qui cognata licct sibi astra fingcns 

Phoebca tumeat propinquitate, 

mortalom hic tamcn implct obsocrando. 
55 haoc inter terimus moras inanes; 

scd tu, Tityrc, parce provocare; 

nam non invideo magisque miror, 

qui, dum nil mcreor precesquc frustra 

impendo, Meliboeus essc cocpi. 
En carmcn, quod recenseas otiabundus nostrumque sudorem ac pulvorom spoctans 6 
veluti iam coronatus auriga dc podio. dc reliquo non cst quod suspicoris par me 
oflicii genus ropctiturum, ctiamsi dclcctcrc praesenti, nisi prius ipsc destitorim vatici- 
nari magis damna quam carmina. vale. 



em 



V. 35 suplicat L v. oG patrmuis (u corr. In i C) (7 v. 37 (lunos F v. 3'J liic F 

v.n I 

salutis F^ V. 40 svthicae -L, scitliicae i^f rC, sitiiice F pago i*'' catervas in ras. M^ v. 41 par- 

•• " o 

rasis (posi. s in ras. M^) MTGFF ursa in ras. M^ v. 42 teorico T, eorice 6", oorice F 

V. 43 et G inquiliuium F v. 44 defenset MGFP garunna L, garonna 3FTGP, garrona F 

tliybrera L, thibrim MGFP, tybrim T vv. 45 — 59 ita urdlnati in F: 45, 47, 46, 48, 49 (vv. 46, 48, 

49 in ras. F') 51, 50, 52, 53, 54, 55, 57, 56, 59, 58. v. 45 particus3/S parasich' F' v. 46 aule 

cassidis F v. 47 sub stipendiali federe transji. G^ sub corr. ex sup F'^ v. 49 hic F sensit G 

V. 50 perfida niestam iam somnum P persidam G a duelli F v. 51 eufratide MTGF, euphatide i''' 

V. 52 figens G, fideus F v. 54 hinc I' v. 56 provocare tytyre parce transp. P* titire MTGF 

v. 57 mereor vn ras. M^ v. 58 preces F' 1 \_ F, en in marg. add. F^ recensas G 

ociabundus GP, ocitabundus F^ unnquo F sudurem hac pulverem L, pulverera ac sudorem T 

expectans L 2 relinquo F^ 3 aetiamsi L dilectere (i corr. in e F^) F distituriin L 

4 dampuii MTGFP valo om. LM 



SlDONlUS. -^" 



138 SIDONII EPISTULARUM 

X. 

SIDONIUS RURICIO SUO SALUTEM. 

1 JiissE tibi usui pariter vt cordi litteras granditer gaudeo. iiam stilum vestrum 
quanta coniitetur vel tlauinia sensuum vel unda sermonum, liberius assererem, nisi, 
dum me laudare non parum studes, laudari plurinium te vctares. et quamquam in 
epistula tua servot caritas dulcedinem, natura facundiam, peritia disciplinam, in sola '^ 
materiae tamcn electione peccasti, licct id ipsum pracdicari possit in voto, quod 
videris errasse (in) iudicio. ingentes praeconiorum titulos moribus meis applicas; sed 

si pudoris nostri fecisses utcumque rationem, Symmachianum illud te cogitare par 

2 fuerat: ut vcra laus ornat, ita falsa castigat. quo loci tamen si animum vestrum 
bene raetior, super affectum, quem maximum ostendis, hoc tu et arte fecisti. nam lo 
moris est eloqucntibus viris ingeniorum facultatem negotiorum probare difficultatibus 

et illic stilum peritum quasi quendam fecundi pectoris vomerem figerc, ubi materiae 
sterilis argumentum velut arida caespitis macri glaeba ieiunat, scaturrit mundus 
similibus cxemplis: medicus in dcspcratione, gubernator in tempestate cognoscitur; 
horum omnium famam praecedentia pericula extollunt, quac profecto delitescit, nisi is 

3 ubi probetur invenerit. sic ct magnus orator, si negotium aggrediatur angustum, tunc 
amplum plausibilius manifestat ingenium. Marcus Tullius in actionibus cetcris ceteros, 
pro Aulo Cluentio ipse se vicit. Marcus Fronto cum reliquis orationibus emincret, 
in Pclopem se sibi practulit. Gaius Plinius pro Attia Viriola plus gloriac de centum- 
virali suggestu domum rettulit, quam cum Marco Ulpio incomparabili principi com- 20 

4 parabilem pancgyricum dixit. sic et ipsc fecisti, qui, dum vis exercere scientiam 
tuam, non veritus es fore tibi impcdimento ctiam conscicntiam meam. quin potius 
supplicando meis mederc languoribus neque per decipulum male blandientis eloquii 
aegrotantis adhuc animae fragihtatcm gloriae falsae pondere prcmas. sane cum tibi 
sermone pulchro vita sit pulchrior, plus mihi indulges, si mci causa orarc potius velis 25 
quam perorarc. vale. 

XI. 

SIDONIUS LUPO SUO SALUTEM. 

1 VJlid agunt Nitiobrogcs, quid Vesunnici tui, quibus dc te sibi altrinsecus vindi- 

cando nascitur sempcr sancta contentio? unus tc patrimonio populus, alter etiam 



1 

1 RVRITIO 3ITCF, RVSTITCIO corr. in RV8RI * CIO P ^ 2 usui corr. e.c visu F'^ 3 framma L ^ 

ri 
liberius MTCFP, brevius L 4 studes laurlare non parum T plumum 6'* quaiir[uam T 6 ma- 

theriae MCP tameu matheriae C peccati C^ 7 errasse corr. ex errare F- in add. 3Iohrms, 

om. LMTCFP iuditio C 8 si om. C simraachianum 3IFP, simachianum TC 9 fuerit (i corr. in 

o 
a J/*) MCFP lux F Q loci praeter j^rior. o in ras. M^ si s. l. add. M^ 11 nego- 

1 
tiorum om. T 12 matheriae 3ICP 13 velud LF geha F- ieiunet T scaturit MTCFP 

14 disperatione (prior. i corr. in e 31^) LM 15 praecedencia F profecti L dOitescit (prior. i 

a 
corr. in e F-) LF 16 negocium aggreditur C^ 17 plausibilius (us in ras. C") C, plausibib; F- 

e 
18 cleuentio F^ immineret i*'^ 19 pelopen sese T protulit (pro mut. in prae) F attica C pl*us 

(unam litt. eras. M V M de s. l. add. F^- 20 retulit 3JTCFP 21 panygericum LT, panigericum 3£CP, 

c me 

paniygericum F^ exerere M^ sentencia F 22 tuam F^ 23 langoribus (praeter ribus 

in ras. M^) MCP decipulam MTCFP 24 falso MCFP 2o pulcro CFP pulcrior CFP 

michi C indulgeas F potius orare F potius om. T 27 salutem om. F 28 uisio' 

broges LMTCFP quidve sunuici TC 



LIBEH VIII, 10 § 1 — 11 § 3. 139 

matrimonio tenct; cunique liic origino, iste coniugio. nielius illucl, (iut>J uter(|ue iudicio. 
te tamen munere dei inter ista felicem, de (luo diutius occupando possidcndiMiuc 
operae prctium est votiva populorum studia coiiHiji^crel tu vero utrisquc pracscntiaiu 2 
tuam disposite vicissinu[uc })artitus nunc Drcpanium illis, modo istis rcstituis Autlic- 
■> dium. et si a te instructio rhetorica poscatur, hi Paulinum, illi Alcimum noii rc(|uiiuiit. 
unde te magis miror. quem cotidic tam multi{)licis bybliothecae vcntilata lassat cgcrics, 
aliquid a me veterum Hagitare cantilenarum. pareo quidem, licet intempcstivM videatur 
recordatio iocorum tempore dolendi. Lampridius orator modo primuin inihi occisus 3 
agnoscitur, cuius interitus aniorem meum summis conficeret angoribus, ctiamsi non 
1" cum rebus humanis vis impacta rapuissct. hic mc quondam, ut inter amicos ioca, 
Phoebum vocabat ipse a nobis vatis Odrysii nomine acceptus. quod eo congruit anto 
narrari, ne vocabula figurata subditum carmen obscurent. huic quodam tempore 
Burdigalam invisens metatoriam paginam quasi cum Musa praevia misi. puto luinc 
liberius offcrri, quam si aliquid super decedentis occasu lugubre componens, qui non 
15 placebam per eloquentiam, per materiam displicerem. 

Dilectae nimis et peculiari 

Phoebus commonitorium Thaliae. 

Paulum depositis, alumna, plectris 

sparsam stringe comam virente vitta, 
•'• et rugas tibi syrmatis profundi 

succingant hedcrae expeditiores. 

soccos ferre cave nec, ut solebat, 

laxo pes natet altus in coturno ; 

sed tales crepidas ligare cura, 
10 quales Harpalyce vel illa vinxit, 

quae victos gladio pi-ocos cecidit. 

perges sic melius volante saltu, 

si vestigia fasceata nudi 

per summum digiti regant citatis 
15 firmi ingressibus atque vinculorum 

concurrentibus ansulis reflexa 

ad crus per cameram catena surgat. 

hoc pernix habitu meum memento 

Orpheum visere, qui cotidiana 
20 saxa et robora corneasque fibras 

mollit dulciloqua canorus arto; 

Arpinas modo quem tonante lingua 



1 origene (prior. e corr. in i F-J F post melius %. -f- s. l. in M^ 3 precium 3ICF 

tis 
4 drypanium LMTF, dripanium CP modo s. l. T^ restituis T^ antedium MCFP 5 retho- 

re 
rica MTP, hystorica F^ hinc F alchimum C G quem cotidie om. T bybliotecae L, biblio- 

thecae J/rCi^, bibliotecae P egeries (geri m ms. J/*) J/ 8 mihi primum T michi (7 11 foebum i 

odrisii TC acceptus Wilamoviiz, accepto L3ITCFP 12 subitum T 13 burdegalam MTCFP 14 dc- 

centis LC 15 matheriam MCP v. 2 thalia L v. 3 alumpna MCFP v. 4 virentem 7v vita C 

V. 5 sirmatis MCFP v. 6 edere F v. 7 socos TF v. 8 conturno L v. 9 set F v. 10 liapa- 

lice L, arpalice MTCFP v. 11 gladio] stadio Xeo cicidit (prior. i corr. in e F"^) F v. 12 pergis L 

V. 13 fasceta F^ v. 15 adque Lj v. 17 cathena CF v. 19 an cotidiano ? v. 21 dulcidoqua 

(post. d corr. in 1 L^) L, dulciloqua* (m ut v. eras. C^) C v. 22 harpinas LMTFP quara MCFP 



M 



140 SIDONII EPISTULaRUM 

ditat, nunc stiliis aiit Maronianus 

aut quo tu Latium beas, Ilorati, 
2-' Alcaeo melior lyristes ipso, 

et nunc inflat epos tragoediarum, 

nunc comocdia temperat iocosa, 

nunc flammant satirae ct tyrannicarum 

deolamatio controvcrsiarum. 
30 dic: 'Phoebus vonit atque post veredos 

remis velivolum quatit Garunmam; 

occurras iubet, antc sed parato 

actutum hospitio.' Leontioque, 

prisco Livia quem dat e senatu, 
sft dic: 'iam nunc aderit."' satis facetum et 

solo nomine Rusticum videto. 

sed si tecta negant ut occupata, 

perge ad limina mox episcoporum, 

sancti et Gallicini manu osculata 
•1" tecti posce brevis vacationem, 

ne, si destituor domo negata, 

maerens ad madidas eam tabernas 

et claudens geminas subinde nares 

propter fumificas gemam culinas, 
■*•' qua serpylliferis olet catillis 

bacas per geminas ruber botellus 

ollarum aut nebulae vapore iuncto 

fumant cum crepitantibus patellis, 

hic cum festa dies ciere ravos 
50 cantus coeperit et voluptuosam 

scurrarum querimoniam crepare, 

tunc, tunc carmina digniora vobis 

vinosi hospitis excitus Camena 

plus illis ego barbarus susurrem. 
necessitas abiecta nascendi, vivendi misera, dura moriondi ! ecce quo rerum 
volubilitatis humanae rota ducitur. amavi, fateor, satis hominem, licet quibusdam, 
tamen veniabilibus, erratis implicaretur atque virtutibus minora misceret. namque 
crebro levibus ex causis, sed leviter, excitabatur, quod nilominus ego studebam sen- 
tentiae ceterorum naturam potius persuadere quam vitium; adstruebamque meliora, s 

V. 23 distat (s eras. C^) C vv. 24 et 25 om. L v. 24 te lacium F beans Leo orati C 

V. 2o liristes TC, lyrista es Leo v. 26 epos praeter p e< s in ras. F- tragoedia atriim Wilamowitz 

V. 28 satyrae LMTFP tirannicarum MTCP v. 30 foeljus L adque L veraedos L v. 31 quattit L 

garunnam L, garonnam MTCP, garronnam F v. 32 Accurras (A add. et s corr. ex t riihr.) F v. 33 ho- 

.spicio MCF V. 34 .risco F v. 35 adherit L facetum (cetum in ras. M^) M v. 37 .et F, itemque 

in w. 38 — 54 prima quaeque litt. deest in F v. 41 distituor L, destitu*or (t ut v. eras. C^) C v. 45 qua 

.serphylliferis L, qua serpilliferis MCFP, quas herpillifcris T catillis Wilamovitz, cateuis JjMTCP, cathcnis F 

V. 4C haccas TCF gemminas (prior. m eras. L -) L v. 47 atq; F, aut s. l. add. F- v. 48 concrepitantibus 

I. I. a 

Mnmmsen v. 52 digniora carmina transp. 6" v. 53 camene />' v. 54 ego om. F 1 nascendi 

u 
(prior. n in ras. M^) M 2 dicitur M^ armavi L 3 tamen om. T venialibus MTCFP adque L 

i 
nanque 31 4 nichilominus MTCP, nlominus F sentenciae C 5 vicium C astruebamquc MTCFP 



LIBER VIII, 11 §3 — 11 §9. 141 

quatenus in pectorc viri iracundia materialiter regnans, quia naovo crudolitatis fuerat 
infecta, praetextu saltini severitatis emacularetur. praeterea etsi consilio fragilis, fide 
firmissinms erat; incautissimus, quia credulus: securissimus, quia non ndccns. nullus 
illi ita ininiicus, qui posset eius extorquerc maledictum; et tamen nullus sic amicus, 
•' qui posset effugere convicium. difficilis aditu, cum facilis iiispectu, et portandus 
quidem, sed portabilis. de reliquo, si orationes illius metiaris, acer rotundus. coni- f) 
positus excussus; si poemata, tencr multimeter. argutus artifex erat. facicbat si«iuidcni 
versus oppido exactos tam pedum mira (luam figurarum varietatc; hendccasyllalxis 
lubricos et enodes; hoxametros crepantos ot cofhurnatos; elogos vero nunc oclioicos, 

'!•> nunc recurrentes, nunc per anadiplosin fino principiisque conoxos. hic, ut arroptuni 
suaserat opus, ethicam dictionem pro porsonae temporis loci (luaHtate varial)at. id(pie 
non verbis qualibuscumque, sed grandibus pulcliris elucubratis. in matoria contro- 
vorsiali fortis ot hicertosus; in satirica sollicitus ot mordax; in tragica saevus ot 
flebilis; in comica urbanus multiformisque; in fosconnina vornans verbis, aestuans 

I-' votis; in bucolica vigihix parcus carminabundus; in georgica sic rusticans multum, 
quod nihil rusticus. praeteroa quod ad opigrammata spectat, non copia scd acumino 7 
placens, quac nec brevius disticho nequc longius tctrasticho finiebantur, eademquo cum 
non pauca piperata, mellea multa conspiceres, omnia tamen salsa cernebas. in lyricis 
autem Flaccum secutus nunc fercbatur in iambico citus, nunc in dioriambico gravis. 

'-'J nunc in alcaico flexuosus, nunc in sappliico inflatus. quid plura? subtiHs a])tus iii- 
structus quaque mcns stilum ferret eloquentissimus, prorsus ut oum iuro censeres post 
Iloratianos et Pindaricos cygnos gloriao ponnis cvolaturum. aloae ut sphaorao non 8 
iuxta doditus; nam cum tosscn-is ad hiborem occu})arotur, piha tantum ad volui)tatoni. 
fatigabat libenter, quodquc plus dulco, libentius fatigabatur. scribebat assiduo, quam- 

2?' quam frequontius scripturirot. logobat etiain incossanter auctorcs cum revorontia 
antiquos, sino invidia rocontos, et, quod inter homines difficillimum est, nulli dirficultcr 
ingenii laudc cedebat. illud sane non solum culpabile in viro fuit, scd peremiiroriuiii, U 



1 quatinus (i cori\ ex e C") LCF fuerit (i rorr. in a 3/') M 2 infecta fuei-at T cniaculatur .1/', 

emaculetur C 4 possit L tamen .s-. /. add. C" 5 possit /> cnnvitium IjTF dificilis L 

a 
aditu om. C G p(ir()>iiis .1/' rationes 7*^ 8 cndecasyllaljos 7>, emlccasillabos (poxt. c corr. rx 

i F"^) MTCFP {) cnoaos C exametros LMTCFT cotnrnatos MTCFP, coturnacos // esclioi- 

COR MTCP, escoicos /" 10 principis(ine il/* connexos fprior. n eras. Tj"^) LF Imc / 11 it 

r 

])ic amdictioncm /T, et liic addi* tionem (c nl r. eras. M^) ^f, et liic additionem (corr. In ethicii * ditioneni 

man. rec. in C) CFP ■ persona (a corr. in ac J/') temiioris loci qualitate 3f, personc temporis loquacitatc L, 

personae 3 temporis et loci qualitate T, persona (3 add. man. rec. in C) temporis et loci qualitate C, persone 

temporis et loci qualitate F 12 sct corr. ex si F- pulcris CF matlicria ^fP, materiali C contro- 

li n 

versia F"^ 13 satyrica LT 14 fescennia T, fescennia F- 15 vigilanx corr. ex vigilans /''^ 

i " • u 

IG iiicliil MTCP, nl F rusticus C, l rusticius s. l. add. C" ad s. l. add. M^ 17 hrevis J/' 

a 
dysticho /, distico MTCFP nec C tetrastico MTCFP finiehatur T eidemque F- eadem 

{om. que) T 18 multa om. C liricis MTCFP 19 flacchum /'' Tic (c in ras. M') M 

coriambico (ic s. l. add. /') MCP, choriiambico T, coriiambico F 20 alchaico LMTCFP saphico TC, 

saffico MP, safphyrico Z 21 mens s. l. add. F"^ 22 oratianos LM( FP et in pindaricos / 

gignos (corr. in cignos M'^) IjM, cignos TCFP pinnis / ut scrijisi, aut L, 3 T, om. MCFP, at 

Mommsen 23 editns J/i thesseris Z' 24 fatig***abat (:3 /*'«. errts. J/') J/ libenter /J/TCP, 

frequenter F fatibatur (ga s. l. add. m. rec.) C quanquam LTF 26 dificillimum C difficultu 

(tu corr. in tu F'^) F 27 perimtorium L, peremtorium T 



j 42 SIDONII EPISTULAUUM 

quod mathomaticos quondam de vitae fine consuluit, urbium cives Africanarum, quorum, 
ut est regio. sic animus ardentior: qui constellatione percontantis inspecta pariter 
annum menseni diemque dixerunt, quos, ut verbo matheseos utar, climactericos esset 
habiturus. utpote quibus themate obhito quasi sanguinariae geniturae schema patuisset, 
quia videlicet amici nascentis anno, quemcumque clementem phxneticorum siderum ^ 
globum in diastemata zodiaca prosper ortus erexerat, hunc in occasu cruentis ignibus 
inrubescentes seu super diametro Mercurius asyndetus seu super tetragono Saturnus 

lOretrogradus seu super centro Mars apocatastaticus exacerbassent. sed de his, si 
qua vcl quoquo modo sunt, quamquam sint maxume falsa ideoque fallentia, si 
quid plenius planiusque, rectius coram, licet et ipse arithmeticae studeas et, w 
quae diligentia tua, Yertacuni Thrasybukim Saturninum sollicitus evolvas, ut qui 
semper nil nisi arcanum celsumque meditere. interim ad praesens nil coniectura- 
liter gestum. nil per ambages, quandoquidem hunc nostrum temerarium futurorum 
sciscitatorem et diu frustra tergiversantera tempus et qualitas praedictae mortis 

1 1 innexuit. nam domi pressus strangulatusque servorum manibus obstructo anhelitu li 
gutture obstricto. ne dicam Lentuli lugurthae atque Seiani, certe Numantini Scipionis 
exitu poriit. haec in hac caede tristia minus, quod nefas ipsum cum auctore facti 
parricidalis diluculo inventum. nam quis ab hominum tam procul sensu, quis ita 
gemino obtutu eluminatus, qui exanimati cadavere inspecto non statim signa vitae 

l^colhgeret extortae? etenim protinus argumento fuere livida cutis, oculi protuberantes 20 
et in obruto vultu non minora irae vestigia quam doloris. inventa cst quidem terra 
tabo madefacta deciduo, quia post facinus ipsi latrones ad pavimentum conversa 
defuncti ora pronaverant, tamquam sanguinis eum superaestuans fluxus exinanisset. 
sed protinus capto qui fuerat ipsius factionis fomes incentor antesignanus ceterisque 
complicibus oppressis seorsumque discussis criminis veritatem de pectoribus invitis 25 

13 tormentorum terror extraxit. atque utinam hunc finem, dum inconsulte fidens vana 
consultat, non meruisset excipere! nam quisque praesumpserit interdicta secreta 
vetita rimari, vereor huius modi (hominem) a catholicae fidei reguHs exorbitaturum 



1 matematicos MP post vite leg. sue In F affricanariim (co corr. in co M^) 3ICFP quorum L, 

quibus MTCFP 3 ut corr. ex in F'^ mateseos MP climacthericos MCP, climatliericos F 4 tlie- 

matlie J/jP scliaema Z, scema TFP potuisset (o corr. in a M"^) M, 1 patuisset, quod s. l. add. M^, eras. M^ 

5 videllicet L syderum F 6 diastemata zodiaca vulgo, diastema zodiaca LTC, diastemate zodiaco FP, 

o 1 a 

die (e eras. M^) asteraate zodiaca M^ prosper (sper in ras. M^) M erexerit M^ 1 irrubescentib; 

r 
(ib; corr. in es T^) T asynditus LT, asinditus MCFP supra L'^ saturnis L 8 retrogadus C* 

ta 
apocatastaticus Ml', 1 apotastaticus s. l. add. M^, apocatasticus L'', apocatasticus CFP si qua vel quoque 

(e corr. in o L^) L, qualia i quoque T, qualia quoque MCFP 9 quanquam LT, quaq; C maxime 3ITCFP 

fallacia (ac corr. in ent P^) P 10 coram LT, cobaeret MCFP et om. T arydtmeticae Z, aritmeticae T, 

arismeticei^ 11 tua (tua s. l. add.M^) diligentia 1/Ci^P thrasybalum /y, transybalum i/jT, trasibalum C, 

transibalum i^P 12 archaxium 31 TCFP excelsumque J' inter T 15 praessus (a eras. L^) Zr ser- 

vorum manibus om. T anbellitu Z, hanelitu T 16 adque jL 17 periti, per*iit (unam litt. eras. C^J C 

II 
trist«*ia (ic tit v. eras. J/*) M 18 ad inventum s. l. add. .s. est M^C^ 19 eliminatus M^ 

t i 

20 exortae 3/^ f»uere (unam litt. eras. 31^) 31 21 vestia C 22 qua 3f^ p facinus C 

ni 
23 tanquam LF sanguis J/^ 24 captionis comes F 25 oppresis C peccatoribus L 2G ad- 

11 
que L fidens Wilamoicitz, fides L3ITCFP varia Jj 27 no Z' meruisse (post. c in ras. ut v. 

ti 
corr. ex & C^) C exciper& C, accipere TF 28 vetii F"^ bominem addidi, om. LMTCFP 

exborbitatunim F, cxorbitatu (tu corr. in turD 3P) 31 



1 



LIHKll VIII, 11 S !» — l-iS 4. 143 

et effici digniim, in statum cuius i-espondeantur adversa, dum re<|uiruntur inlicifa. 
secuta quidem est ultio extinctum, sed nui^is prosunt ista victuiis. uam (|unticiis 
homicida punitur, non est remedium sed solacium vindicari. lou-^iusculc nic pni^Mcdi I 1 
amor impulit, cuius angorem silentio exhalare non vahii. tu iiilcriin. ^i i|uiil istic 
•> cognitu dignum, citus indica, saltim ob hoc scribens, ut aniimini inciim tri.stitudino 
gravem lectio levet. namquo confuso pectori macror. ct (|ui(h'in iurc. jtlurinins crat, 
cum paginis ista committcrcm sohi. nL'(|uc ciiiin satis iniiii aliiid hoc tcmjMirc inaiiu 
sermone consilio scriberc hi(|ui volvt-ro libet. vale. 



XII. 
SIDONIUS TRYGETIO SUO SALUTEM. 

"^ 1 ANTUMNE te Vasatium civitas non caespiti imposita sed pulveri, t;iiitniii Svrticiis 1 

ager ac vagum solum et volatiles ventis altcrcantibus liarcnae sibi possi(h'iit. ut to 
magnis flagitatum precibus, parvis separatum spatiis, multis exspectatum diebus 
attrahere Burdigalam non potestates, non amicitiae, non opimata vivariis ostrea 
qucant? an tcmporibus Inbornis viarum te dubia suspondunt ot, quia solet Bigcrricus 

!'• turbo mobilium aggerum indicia confundcrc, quoddam vereris in itinerc tcrreno pedestre 
naufragium? ubi, quaesumus, animo tam celeriter excessit vestigiis tuis nuper subacta 2 
Calpis? ubi fixa tontoria in occiduis finibus Gaditanorum? ubi ille Trygetio meo 
idem qui Herculi quondam terminus peregrinandi? tantumne a te ipso ipse tu 
discrepas, ut totus in desidiae iura concesseris, quo pcragrante secreta rcgionum 

20 fabulosarum prius defuit actio laboris quam fatigationis intentio? et post haec portum 3 
Alingonis tam piger calcas, ac si tibi nunc essct ad limitem Danuvinum contra in- 
cursaces Massagetas proficiscendum, vel si nunc etiam tuao navi stagna Xihjtidis aquae 
per indigenas forraidata crocodillos transfretarentur. et cum nec duodecim milium 
obiectu sic retarderis, quid putamus eum exercitu Marci Catonis in Leptitana Syrte 

25 fecisses? sed quamlibet sola hiemalium mensium nomina tremas, tam clemens 4 



1 cui' corr. in cui C- requinuitur 31CP illicita MTCFP 2 sequuta L est um. T 

quoties (corr. in quoties F-) LMTF 3 solatium MTFP 4 anguorein T silentie T, silentior C 

exhalare LC, exalare FP, ex***lialare (3 litt. eras. M^) M, extorbale T valuit /''*, potui T i:^ po8t 

dignum leg. .s. -f- s. Z. in M^ tristudiue C, tristitududine F 6 nanque M 7 enim om. P 

satis enim TF michi C aliud ovi. T 8 vale om. MP 9 trygetliio L, tricethio M\ 

a 
trigethio C, trigetio TFP 10 set F t*ntum F^ sirticus TCF 11 arenae MC el corr. ex 

are P- 12 spaciis MC expectatum MCFP 13 adtrahere L burdegalam (e corr. ex i M^) MTCFP 

amiciciae CF, amicitla (a corr. in ae M^) MT variis os ex vivariis ostrea m ras. M^ 14 solet suo 

loco om. lerj. j^ost confundere in C bigericus F 16 naufragium pedestre C ubi quesumus praeler 

sumus in ras. 3I\ ubi (Is TF 17 ante calpis %. mons hispan' in T calpis ubi in ras. M^ 

graditanorum (prior. r eras. C"-) C trygetbio LT, tyrigetio M, \ tricethio s. l. add. M\ trigethio C, 

trichecbio F, trigetio P 18 idem LMTFP, id est C 19 in s. l. add. T> desidie (e 

in ras. M^) M 20 fuit T^- 21 alingonis (prior. n eras. CV C, alinguonis MTFP danubinum MCFP, 

danubium T 22 tuae navi L, tuae naves (es in ras. M-, naves s. l. add. F^) MTCFP 23 formi- 

data (post. a in ras. 31') M crocodrillos 3IP, corcodrillos T, cococbrillos CF transfretarent MTCFP 

24 sic 5. l. add. 31' putas F lepcitana Zr, lepitana i^ sirte TCFP 25 sed 3ITCFP, de L 

jnensuum L treinas nomina transp. C" 



144 SIDONII EPISTULARUM 

est facies caeli, taiii tepida , tam suda ct sic aiiras mage quam ventos habct, ut te 
non valeat enixius retinere tempus quani invitare temperies. sed si epistulam spernis 
evocatoriam, eredo, vel versibus non reluctaberis impulsoribus blandis et desiderii mei, 
quantum suspicor, strenuis executoribus, quorum in te castra post biduum commo- 
vebuntur. ecce Leontius meus, facile primus Aquitanorum, ecce iam parum inferior 5 
parente Paulinus ad locum quem supra dixi per Garumnae fluenta refluentia non modo 
tibi cum classe verum etiara cum flumine occurrent. hic tuas laudes modificato 
ccleumate simul inter transtra remiges, gubernatores inter aplustria canent. hic te 
aedificatus culcitis torus, hic tabula calculis strata bicoloribus, hic tessera frequens 
cboratis resultatura pyrgorum gradibus expectat: hic, ne tibi pendulum tinguat volu- w 
bilis scntina vestigium, pandi carinarum ventres abiegnarum trabium textu pulpita- 
buntur; hic superflexa crate paradarum sereni brumalis infida vitabis. quid delicatae 
pigritiae tuae plus poterit impendi, quam ut te pervenisse invenias, cum venire vix 
sentias? quid mussitas? quid moraris? ipsae mihi tuum videntur adventum reptiles 
cocleae cum domibus nativis antecessurae. est praeterea tibi copiosissima penus i'^ 
aggeratis opipare farta deliciis, modo sit eventilando par animus impendio. quid 
multa? veni ut aut pascaris aut pascas; immo, quod gratius, ut utrumque; veni cum 
mediterraneo instructu ad debellandos subiugandosque istos Medulicae supeilectilis 
epulones. hic Aturricus piscis Garumnicis mugilibus insultet; hic ad copias Lapur- 
densium lucustarum cedat vilium turba cancrorum. tu tamen etsi ceteris eris in hoc 20 
genere pugnandi dimicaturus, si quid iudicio meo censes adquiescendum (neque enim 
iniustum est credere experto), senatorem nostrum, hospitem meum, conflictui huic 
facies exsortem ; cuius si convivio tectoque succedas, dapes Cleopatricas et ioca iautia 
putas. nam quamvis super hoc studio tam ipse quam patria confligant, olim lata sen- 
tentia est, quod iiie transeat ceteros cives, iicet et iiia ceteras civitates. vaie. 25 



XIII. 

SIDONIUS DOMIKO PAPAE NVNECHIO SALUTEM. 

1 iVluLTA in te genera virtutum, papa beatissime, munere superno congesta 

gaudemus. siquidem agere narraris sine superbia nobiiem sine invidia potentem, sine 



1 lepicla C 2 iuvitare LT, minitare (coi-r. In invitare F^) MCFP, l iuvitare s. l. add. M^ 

3 reluctaljeris (is in ras. 5 litt. J/') M 4 exequutorihus L, exsecutoribus 3ICP 5 leoncius 3IC 

<3 pareute (r in ras. J/') 31 peri F^ garuunae L, garouuae MTCFP 8 apalustria (jjrior. a 

h 
eras. C-J C 9 * edificatus te C culcitris F torus M\ thorus TCFP 10 res*ultatura 

(unavi Utt. eras. M^) 31 pirgorum CF respectat L, exspectat T tinguat (tin in ras. 31^) 31 

u i u 

11 vestigia panda 31^ ahigenarum F palpitabuutur F- 13 pigriotiae L^, pigriciae 3IC plus 

s 
s. l. add. F- 14 musitas 3L-, musitas CF michi videntur tuum C 15 copiosa /'' poenus 31P 

ru 
Kj oppipare T, opipare corr. in opime C- ferta 31^, referta TCFP it e ex sit eveutilaudo in ras. 3F 

17 pascaris (r corr. ex s C") aut ut pascas C 18 medullicae 31CFP suppellectilis (prior. p 

eras. 31^) 3ITF 19 atturicus F garunnicis L, garonuicis 31CP, garroiniicis F lapurdensium 

(p corr. ex b 6", corr. in h C^) C 20 locustarum MTCFP caedat L, cedat MP tameu etsi LF, 

tametsi 31TCP eris ceteris 31, ceteris his (his induxit C'*) eris C 21 meo iuditio 31CFP euini 

om. T 23 exortem 31TCFP concedas /'' latia TCP et in ras. 31^: a latio s. l. add. 3F, lacia F 

24 putas LFP, putas 31^, putes TC, puta 31ommsen coufligat /' sentencia C 25 vale om. 31P 

26 nonechio L31CP, uonnecbio T, noechio /'' salutem om. F 27 papa (post. a in ras. 31^) 31 28 noblem T 



LTBER VIII, 12 § 4 - 14 § 2. I45 

superstitiono roljo-iosum sine iactantia littoratum, sino inoptia <,'ravom sino studio 
facetum, sino asporitato oonstantom sino popularitato <'oiriinunom. praotoroa iiis lioc 2 
praestantissimum bonis Fama superaggorat, quod te assorit liasce tot gratias fastigatis- 
simae caritatis arco transcendero; Fama. inquam. quao do laudilius tuis cum canat 
• multa, plus roticot. nam longius constitutis actionum tuarum propositum potost 
assignare, non numerum. quarum rolationc succonsus ultro primus. ut longe in- 
feriorem decet, ad solvonda officia procurro nec voroor garrulitatis ali(|uando ai-gui, 
qui potui taciturnitatis hucusquo culpari. commendo Promotum gerulum littorarum. A 
vobis quidem ante iam cognitum, sod nostrum nuper offectum vestris orationibus con- 

1" tribulem: qui cum sit gente ludaeus. fide tamen praoelegit censeri Israelita quam 
sanguine, et municipatum caelestis illius civitatis affectans occidentomque litteram 
spiritu vivificante fastidiens. pariter huc iustis praiMuia proposita contoniplans. huc 
nisi faceret ad Christum de circumcisione transfugium, praevidens sesc^ por aotonia 
saecula aequiterna supplicia passurum, patriam sibi maluit lorusalom jiotius (puim 

i-' Ilierusolymam computari. quibus agnitis adventantom Abrahao nunc Hlium voriorom \ 
maternis ulnis spiritalis Sara suscipiat. namque ad Agar ancillam pertinere tunc 
desiit, cum legalis observantiae servitutem gratiae libertato nuitavit. de cetoro, quae 
ipsi fucrit isto causa veniendi, praesentaneo conducibilius idem potorit cxplicaro 
memoratu. nobis vero propter quae supra scripsi carissimus habetur; quod ido»» 

'^*^ significo, quia is efficacissime quemque commendat, qui meras causas iustao coimiicii- 
dationis aperuerit. memor nostri esse dignarc, domino papa. 



XIV. 

SIDONIUS DOMINO PAPAE PRINCIPIO SALUTEM. 

Iam diu nobis, papa venerabilis, etsi necdum vester vultus aspectus, tamcn actus 1 
inspectus est. namque sanctorum laus diffusa meritorum stringi spatiis non est con- 
tenta finalibus. hinc est quod, quia bonae conscientiae modus non ponitur. noc bonao 
opinioni tcrminus invenitur. quae loquor falsa censete, nisi professioni meae com- 2 
petens adstipulator accesserit, satis in illo quondam coenobio Lirinensi spectabile caput, 
Luporum concellita Maximorumque et parsimoniae saltibus consequi affectans Mem- 



1 supersticione CF iactancia CF lltterarum L, literatum F inepcia F 3 gracias fatigatissime F 

4 arcej apice Wilamovllz 5 recitet LC 7 garulitatis F !) nobis MTCFF 10 praelcgit L, 

praelegitiJ/i isralielita LC; hisrahelita .¥7', hisraelita P \2 hinc MTCFF hinc MTCFP 13 see 

C07-r. ex ee L^ 14 sibimet i^ malluit /^ hierusalem //, liierhii MP, liirlm (', ierlm TF 15 hicru- 

solimara L3IF, ierosolimam TF, ihrlomam C adventatem C habrahae (prlor. li eras. L-j IjMF 

16 spiritualis CF sarra (alt. r eras. M^) LMTCP surcipiat L nanque J/ 17 libertate (e corr. in 

e L^) L 18 isto veniendi ipsi fuerit causa T, ipsi fuerit veniendi isto causa P conducibilius 

(n in ras. M^) M 19 scripsim' T ideo Ij, eo MTCFP 20 his (h eras. M^) MC efficascissime 

(prlm. s eras. L"^) L quemque om. T qui (meras om.) iustae commendationis causas T commen- 

dationib; L 21 eperaerit L, aperuerit (erit in ras. J/') M esse dignare domine papa om. C 

22 PRINCIPIO PAPAE C, pape pncipio F salutem om. F 24 nanque M, nam /-' diffusa laus 

(a in ras. et laus s. l. add. 31-) 3ICFP stringi* (unam litt. eras. M^) 31 spaciis J/C 2.0 hin L 

est s. l. add. C'> 26 opinionis F censente (post. n eras. C-J LC 27 astipulator 3ITCFP 

satis (prior. s m ras. 31-) 31 cynobio L, cenobio 31C, cenobio TFP lyrinensi L 28 mem- 

fiticos L3IFP, mendifiticos r> 

SlDONIUS. ^" 



146 SIDONTI EPISTULARUM 

phitieos et Palaestinos areiiiniandritas. is est episeopus Antiolius. cuius relatu. qui 
pater vobis. quique qualesque vos fratres, qua morum praerogativa pontificatu maximo 

3 ambo fungamini , sollicitus cognoscere studui. gaudens cognovisse me memini. cui 
patri quondam. videlieet vos habenti, vix domus Aaron pontificis antiqui merito com- 
pararetur: quem lieet primum in medio plebis heremitidis sanctificationis oleo legiferi •'* 
fratris dextra perfuderit. filios eius in similis officii raunia vocans, tamen ipsius super 
Jthnmare et Eleazaro felieitatem Xadab et Abiu fulminibus afflati decoloravere: quorum 
quamlibet interemptorum eredamus absolvendas animas, punitas tamen scimus esse 

4 personas. vos vero taeturi paginam altaris nihil, ut audio, offertis ignis alieni, sed 
eomitantilnis vietimis caritatis castitatisque fragrantissimum incensum turibulis cordis lo 
adoletis. ad hoc (piotiens iugum legis cervicibus superbientum per vincula praedi- 
cationis adstringitis. tune deo tauros spiritaliter immolatis. quotiens conscientiae 
hixuriantis fetore polhitos ad suaveolentiam pudicitiae stimulis correetionis impellitis, 

.") hireorum vos obtulisse virulentiam Christus sibi computat. quotiens hortantibus vobis 
in quocumque conpuncto eulpas suas anima poenaliter recordata suspirat, quis vos i' 
ambigat paria turturum aut binos pullos cohimbarum, qui duphcem substantiam utrius- 
que hominis nostri tam numero quam gemitu assignant, mystico litasse saerificio? 
quotiens vestro monitu obesum quicumque corpus aestuantemque turgidi ventris arvinam 
crebro ieiuniorum decoquendus igne torruerit, nulH dubium est vos tunc sinmlam 

6 frictam in quadam continentiae sartagine consecraturos. quotiens ahquem mentis ^i^ 
perfidae figmenta ponentem sanam respondere doctrinam fidem credere, viam tenere 
vitam sperare suadetis. quis vos dubitet in huius emendatione conversi, qui iam sit 
liber ab haeresi. liber ab hypocrisi, hbcr ab schismate, purgatissimum propositionis 

7 panem cum sinceritatis et veritatis azymis dedicaturos? postremo quis nesciat, quic- 
quid legis diebus figurahter immolabatur in corporibus, quod totum id gratiae tempore 25 
manifeste vos offeratis in moribus? atque ideo gratias uberes deo refero, quod 
secundum vestrae paginae quahtatem facile agnosco antistitem suprafatum de vobis, 
cum magna dixerit. maiora tacuisse. quapropter nemo dubitaverit, qui bonus es, cum 

8 indicaris. et melior. cum legeris, esse te optimum, cum videris. Megethius clericus, 



1 is est vulgo, is et LMTCFP, an scilicet? antiolius (n in ras. i)/\) M, .intiolus LTCFP 3 meraini 

tti ras. JP . 4 aharon Z dextera F sup corr. ex sub J/' 7 Ithamare scripsi, 

ithamar LMTCFP eleazoro C abiud CF flmininib; corr. ex fluminib; F"^ 8 interim- 

torinn L, iriterprctoruin (pre corr. in pre F-) F punitas (nita in ras. 8 litt. .1/') .1/ 1> tacturni /,, 

tacituri (^mor. i eras. C-) C nichil MTCFP 10 comitatibus L iragrantissimuni vnUjo, fiagran- 

tissimum LMTCFJ' in ante turibulis P et s. l. add. J/'^ thuril)uh's T, turribuh*s F 11 dolentis // 

11 

quoties M^, quoties L2F cervicibus superbientium MCFP, cervitiu (0 corr. in b' T^) superbientib' 

, _ n 

(b corr. in u T^) T 12 astringitis MTCP, astringis F spiritualiter CF quoties M\ quoties LTF 

13 faetore / poUutos fpost. o iii ras. M^) M pudiciciae CF correctiones Z," 14 optulis.se L 

n 
quoties J/', quoties /?'/' vobis s. l. add. M^ 15 compuncto J/TT^P poenaliter LMTCP, lacrima- 

liter F KJ dupplicem substanciam F 17 honiinis utriusque nostri transp. T^, hominis nostri 

u 
utriusque C ta s. l. add. M^ assignavit (vit corr. in nt F^) F mistico MTCFP 18 quoties M\ 

quoties L,T monito L turbido F 19 dequoquendus / tunc vos T similam frictam MTC, 

n 
1 frixa add. s. l. M\ similani frixam FP 20 continencie F qnotiesi»/', quoties LTF 22 ante 

suadetis altemm suadetis eras. M- 23 ypocrisi LF, hypochrisi M, ipocrisi C a 2' scismate LMTFP. 

scemate C 24 azirais LMTCFP postremos (jwst. s eras. L ^) L qdqd T 2o in s. l. add. M ' 

26 grates uberes (uberes in ras. J/') M 29 te esse TCFP et in ras. J/' 



TJBKI{ VI 11. 14 § ■_' — n; §2. 147 

vestri g;erulus elo(juii. rebus ex sententia gestis. (|uiii tuuiimi apicuni (k-lulit niuucra. 
meorum reportat obsequia: quem saltim iuvimus voto, (|uia re torsitan non valenius. 
per queni obsecro impense. ut sitim nostram frequenter litteris litteratis, ambo f^onnani 
tu frequentius, inrigetis. sed si difficultas itineris intersiti resultat optatis. vel ali- 
' quotiens pro sui^plicibus supplicate. maius est autem, si nobis tribuere dignemini 
raris intercessionibus salutem quam si crebris affatibus dignitatem. memor nostri esse 
dignare, domine papa. 

XV. 

SIDOMUS DOMINO PAPAE PROSPERO SALIJTEM. 

J)l.\i laudibus summis sanctum Annianum. maximum (•ousuiuiiiatissiiMuniquc I 
1" pontificem, Lupo parem Germanoque non imparem. vis celcbrari fideliuuKpK! desideras 
pectoribus infigi viri talis ac tanti mores merita virtutes, cui etiaiu illud non absque 
iustitia gloriae datur, quod te successore decessit, exegeras mihi, ut promitterem tibi 
Attilae bellum stilo me posteris intimaturum, quo videlicet Aurelianensis urbis obsidio 
oppugnatio, inruptio nec direptio et illa vulgata exauditi caelitus sacerdotis vaticinatio 
15 continebatur, coeperam scriberc; sed operis arrepti fascc pcrspecto taeduit inchoasse: 2 
propter hoc nullis auribus credidi quod primum me censore damnaveram. dabitur. ut 
spero, precatui tuo et meritis antistitis summi, quatenus praeconio suo sub (|uacunique 
et quidem ccleri occasione famulemur. ceterum tu creditor iustus Iaudal)ilitcr hoc 
imprudentiae temerarii debitoris indulseris, ut quod mihi insolubile videtur tibi (|uof|ue 
■-'f videatur inreposcibile. memor nostri esse dignare, domine papa. 



XVI. 

SIDONIUS CONSTANTIO SUO SALUTEM. 

^POPONUEHAM Petronio, inlustri viro, praesens opusculum paucis me cpistulis I 
expediturum: cuius auribus non peperci, dum tuis parco. malui namque. ut illum 
correctionis labor. tc Iionor editionis aspiceret pervenirctque in manus vestras volumen 
istud alieno periculo, obsequio meo. peracta promissio est: iiam peritia tua si coacto- 
rum in membranas inspiciat signa titulorum . iam copiosum te, ni fallor. pulsat 
exemplar; iam venitur ad margines umbilicorum, iam tempus est. ut satiricus ait, 
Orestem nostrum vel super terga finiri. non hic ego commenticiam Terpsichoren "2 



27 luvenal. sat. I, 5 sq. : .suiunii plena iaui mavgine libri 

sci-iptus et in tergo nec tlum finitus Orestes. 

1 seutencia CF 2 obsequium F salti LT, salteu» .UFF 4 s; tu Irec^uencius T irri- 

n 
getis MTCFP (lif.i*cultas corr. ej: difulcultas 7> ' obtatis CP aliquoties il/', ali(iuotles L 

.') uubis LTP et iu ras. 31-, bouis CF et ut v. M, \ uobis v.l v. s. l. add. M\ eras. M' <i iliguitatu 

(u curr. in e T"; T esse diguare domiue papa om. CF 7 digueris MTP 8 Sidouius el salutem 

om. F prosperio y 9 aniauum J/ TCi^P consumatissimum^iue C' 11 moris /'' 12 iusticia 6'/' 

micbi C 13 quod (d eras. C'-) C 14 irruptio MTCFP \b prospecto P incoasse M 

16 dampnaveram 2'CF ut om. T 17 et om. <J merito F quatiuus MTCFP li' impru- 

deuciae F michi C 20 esse diguare domine papa oiu. MCP 21 constancio suo (Sidonius et 

salutem om.) F 22 illustri MTCFP 23 mallui L uanque M 24 vestras manus C 25 peracta] 

infracta Mommseii si coactorum (si co iii ras. M^) M 26 in om. L inspiceat T copiosa F 27 satili- 

cus L, satyricus TP 28 oreste L counuentitiam L TP thcrpsicoren LT, therpsicoreni MFP, therpslcore C 

V.r- 



148 SIDONir EPISTULAKUM LIBER VIIT. IG § 2 — § 5. 

niore stiidii vctcris adseivi nee iuxta seaturrigincm fontis Ag-anippiei per roseidas ripas 
et pumiees museidos stilum traxi. atque utinam hie nil molle, nil tluidum, nil de 
triviis eompitalibus mutuatum reperireturl siquidcm maturo, ut es ipse, lectori non 
tanrum dietio exossis tenera delumbis, quantum vetuseula torosa et quasi maseula 
plaeet. sed reserventur ista potioribus : mihi suflieit, si eito ignoseas, quod sumus > 

3 tardi. praeterea si vir inhistris aliquid insuper ampliuseule scribi dcpoposcisset. in 
moras grandes ineidissemus. nam ])cr armariola et zotheeuhas nostras non reman- 
serunt dig-na prohitu. unde eognosce , quod. ctsi taeere needum, eoepimus eerte 
taeiturirc. duplici cx causa; ut si phiecmus. pauca lecturis incitcnt vokiptatem: 

si rcfutaiiiur. iioii excitent multa fastidium. quippc in lioc stih». cui non urbanus lepos lu 

4 inest. scd pagana simplieitas. uiidc enim nobis ilhid h)quendi tctricum genus ac 
perantiquum' undc illa verba saliaria vel Sibyllina vel Sabinis abusque Curibus 
accita. quae magistris plcrumquc rctiecntibus promptius fetiahs ahquis aut fiamen aut 
vcternosus lcgaHum quaestionum aenigmatista patefceerit? nos opuseula sermone 
eondidimus arido cxih, eerte maxima cx partc vulgato, cuius hine honor rarus, quod i^ 

5 frequens usus. hine difiieilis gratia, quod facihs inventio est. sane profiteor audenter, 
sicut istie nil aere. nil eloquens, ita nihil inditum non absolutum. non ab exemplo. 
sed quid haee pluribus? dietio mea. quod mihi suffieit, plaeet amieis. in quibus 
tamen utrumque eompleetor, sive non falhmt examine seu caritate falluntur, deumque, 
quod restat. in posterum quaeso, ut seeuturi aut falhantur similiter aut eenseant. vale. -"> 



1 studui C ascivi MTFP, achivi C, i ascivi s. l. add. C' scaturrigiuem (prlor. r eras. 31'-) 31, 

lU 

scaturii igne L, scaturigiuem TCFP agauipici 31CP, agapici F 2 puuices C\ puuices F muscivos L, 

furt. recte adque L 3 trivis C repperiretur (prior. p eras. 31'-, I atur s. l. add. 3F) L31T, 

r h 

reperietur 6" 4 torosa J/ ',, tiiorosa TCFP 5 rese iuvent' L miclii CFP 6 illustris 31TCFP 

s 
depopocisset L^, depopocisset T 7 zetheculas T, zotheculas 31CFP 8 esi L uoudum TC 

caepimus L, cepimus 31CP, cepimus F, cepimus cepimus T taciturire (rire in ras. 3F) 31 post 

taciturire le<j. iam deliberavimus in C dupplici F voluutateiu (u corr. in p 31'^) J/ 11 jiagiua C 

ilhul s. l. add. 31^ 12 sybilliua L, sibillina 31TCFP curribus L 18 promtius LC, ovi. T 

lecialis 31CP flamiu L 14 euigmata (tis s. l. add. man. rec.) C 15 edidimus 31TCFP 

r 
16 biuc difficilis 31TCFP, iu ditficilis L iuveucio LF profiteo F'- 17 uichil JICFP, 

uil T uou adsuetura ef/o, uou ab solito Wilamowitz, uou obsoletum (cf. Cicero de orat. 3, i) , 33) 

31omm8en 18 hoc C michi CF 19 coutemplor C u eras. et uou ialluut tisque ad 

caritate add. in marrj. P^ 20 resta L cecuturi (prior. c corr. in s L^) L su/jscrijJtiunem in 1j 

a rubricatore jHctam eras. L'\ G. SOLLIl APOLLINAKIS SIDONII EP£ARV LIB Vlll. EXPLICIT. INCIPIT 

LIB \'IIII. 31, niilla subscriptio in T, Oai Sollii apolliuaris Modesti Sidonii arveruor epi lib. VIII. explicit . 

iuci[)it eiusde lib. VIIII. C, lucipit uouus liber epistolar F, G. sollii .U'OLLINAKIS . SIDONll . eplarO . LIB. 

VIII. EXPLICIT . INCIPIT lib. Vllll. P 



GAI SOLLIl 

APOLLINARIS SIDONII 
EPISTULARUM 

LIBER NONUS. 



I. 

SIDONIUS FIRMINO SUO SALUTEM. 

liiXKiis. domine fili, ut cpistularuni prioruni limite irrupto stilu.s nostcr in I 
ultcriora procurrat, numeri supradicti privilcgio non contentus includi. addis ct 
causas, quibus hic liber nonus octo superiorum voluminibus accrescat: eo quod Gaius 

■' Secundus, cuius nos orbitas sequi hoc opere pronuntias, paribus titulis opus (jpistularc 
dcterminet. quae iubes non sunt improbabilia: quamqunm et hoc ipsum, quod pie 2 
iniungis, arduum existat ac laudi quantuhieeumquc iam scmol partae non opportunum. 
prinium, quod opusculo prius edito praesentis augmenti sera coniunctio est: dcindc, 
quod arbitros ante (luoscumque, nisi fallimur. indecentissimum est matcriac unius 

i'j simplex principium, triplices epilogos inveniri. pariter et nescio, qualitcr fieri vcniabilc 15 
queat, quod coerceri nostra garrulitas nec post denuntiatum terminum sustinet: nisi 
quia forsitan qui modus potcst paginis , non potest poni ipse amicitiis. quapropter 
esse te in quadam tuendae opinionis meae quasi specula decet curiosisquc facti huiuscc 
rationem manifestare quidque ad hoc sentiant optimi quique, rescripto quam frequen- 

1-1 tissimo mihi pandere. porro autem si me garrire compulso ipse reticere persevcra- 4 
veris, tc quoque silentii nostri talione ad vicem plecti non periniurium est. itaque 
tu primus, tu maxime ignosce negotio quod imponis ac ministcrio, nos vero, si 
quod exempiar manibus occurrerit, libri marginibus octavi celeriter addemus. etsi 5 



totani ejnst. I om. LT 1 Firmino suo sal add. iii. rec. in (J salutem om. F 2 piorum J/' 

nus 
limitate (ta erus. P'! F 3 contemptus F includit (t eras. P') P 4 VUII C supriorum F^ 

gavi* F ') pronuncias 3ICF 7 quatulecumque C oportunum MCFP !J uisi MFI', non C 

matheriae C 10 epylogos MF 11 colierceri iiostra garrulitas (garulitas F) 3IFF, nostra garrulitas 

coherceri C denunciatum MCF 12 potest om. M^CF amiciciis CF 13 contuendae C 

oppinionis /''' 14 quidque acrqtni, quidve MCFP senciant CF 15 michi C perseveraveris 

(veris in ras. M-) M, perseveraberis C 1(J silencii CF H uegocio C 13 occurrerit 

(rit in rus. i'') P 



150 SIDOMI EPISTULARUM 

Apollinaris nius f ciii in ccteris rebus est in hac ccrte neglegentissinuis. quippe 
qui pcrexiguuni lectionc tcneatur vel coactus vcl voluntarius: quantum tanicn niiiii 
videtur, qui patribus his iungi non recusaverini. quoruni studio voto tiniori laudabile 
aliquid in tiliis. licet difficile persuadeatur. difficilius sufficit. vale. 



II. 

SIDONIUS DOMINO PAPAE EUPHRONIO SALUTEM. 5 

1 xVlhiso antistcs Proculusque levites, ideo nobis morum magistri pronuntiandi, 
quia vestri merentur esse discipuli. littcras detulerunt, quarum me sacrosancto donastis 
affectu: quae tamen litterae plurinuim nobis honoris, plus oneris inponunt. unde et 
ipsarum sic benedictione laetor, quod iniunctione confundor, quippe qui ex asse 
turbatus vcl cx partc non pareo. iubetis enim tam diversa quam nimia explicarique 10 
decernitis opus. quod ab extremitate niea tam difficile conpletur quam inprudenter 

2 incipitur. sed si amplitudinem in vobis pietatis expertae bene metior, plus laborastis, 
ut atfectus vestri cordis quam nostri operis effectus publicaretur. neque enim, cum 
Hieronymus interpres, dialecticus Augustinus, allegoricus Origenes gravidas tibi spiri- 
talium sensuum spicas doctrinae salubris messe parturiant, nunc scilicet tibi a partibus ij 
meis arida ieiunantis linguae stipula crepitabunt. hoc more tu et olorinis cantibus 
anseres ravos et modificatis lusciniarum querelis inproborum passerum fringultientcs 

o susurros iure sociaveris. quid? quod sic quoque arroganter fieret indecenterque, si 
negotii praecepti pondus aggrederer, novus clericus peccator antiquus, scientia levi 
gravi conscientia. videlicet ut. si scriptum quocumque misissem, persona mea nec tunc -o 
abesset risui iudicantum, cum defuisset obtutui. ne, quaeso, domine papa, nimis 
exigas verecundiam meam qualitercumque latitantem coepti operis huiusce temeritate 
devenustari, quia tantus est livor derogatorum, ut materia, quam mittis, velocius sor- 
tiatur inchoata probrum quam terminata suffragium, memor nostri esse dignare, 
domine papa. 25 



1 appoUinaris i"^ cui stucUum iii ceteris rebus F, cQ in ceteris rebus tu P et in ras. 31'-, l cui studi//// 

iii cetis rebu/ lii inarfj. add. J/', cui auiin^ cu in ceteris rebus C, frugi in cetei"is rebus WUamoiriiz negligen- 

tissimus /"P 2choactusi'^ o qm* finiam litt.eras.^f^JM hiis jP b inscriptlonem om. T Siclonius e^ 

salutem om. F VM'XE EVPRONIO SVO L, PAPAE EVFRONIO MFP, EVFRONIO PAPAE C 6 . Ibisso T 

ta 
antestes L pronunciancli MCF, om. T 8 afFectu (1 ta s. l. add. T'-) LTFP, affatu C, affectu M^ 

impouuut MTCFP 9 Itenedictione sic T 10 nimia L, niiniraa MTCFP explicari cjuae L 

u 
11 iubetis T, i decernitis s. Z. T^ tremitate -L conpletor L', completur ilf !r6!FP iupudeuter (iu corr, in 

im P-) P, impudenter MTCF 13 vestri cordis usque ad affectus add. in marg. P^ effectus o^Jeris T 

publicaretur M nec^ue] haec Mommsen 14 hieroninuis LMT, iheronimus C, ieronimus (Ii s. l. add. P') FP 

dialeticus P agustinus /> origenis L spiritualium CFP 15 parturiunt J/' nunc //, wow MTP, 

iium CF partibus meis tibi {om. aj F a om. MTCFP Hj a«rida (unam litt. eras. F^) F stipula 

(stip in ras. P>) P an ai-idae .... stij^ulae 'f crepitabit (corr. ex crepitabat F^J MTCFP 17 ravus L 

modefecatis (prior. e corr. in i L^) L quaerellis L improborum MTCFP fringulcientes TCFP 

18 sociaberis C, \ sociaveris s. L add. C- sic Elmenhorstius, si L, om. MTCFP 19 negocii CF 

aggredirer L 2U fiuodcumc^ue (corr. ex quocumciue M''-) MFP j)ersonam L 21 iudicancium F 

n h 

optutui // 22 qualitercumque] utcumque T 23 devetustari /'^' sorciatur 3/C'/'' 21 incoata J/ ' 

esse dignare domine papa om. CF 25 papae L 



LTBER IX. 1 Sr> - .S§4. 151 

ITT. 
SIDONIUS DOMINO PAPAE FAUSTO SALUTEM. 

Sehvat eonsuetudinom .suani t;nn fncundia vostrn (|unin i)ictas. at»|uc (il> Ihm- I 
granditor, (|U()d disorto scriltitis. olo^iuiinn suspjcimiis. (|U(id lilicntor. affcctnni. cctcrnin 
ad praosons potita vonia j)rius inipctrata^iuc cautissiiuuni roor ac Halul)orriniuin pcr 

•' has inaxuino eivitatcs, (|uac niultuin situ segreges agunt. (luin sunt gcntiuin luotiltus 
itinera suspocta. stilo tVoquontiori ronuntiare dilataquo tantispor nuitui scdulitatc sor- 
monis curani potius assunioro eonticesccndi. quod intcr obstrictas atioctu nu-dianto 
personas aspcrrinuiin quaniquani atque acerbissimum est, non tamcn causis ofHeitur 
qualibuscumquo, sod plurimis certis et neeessariis quaeque divorsis proficiseuntur c\ 

i^* originibus. quarum ista ealculo primore numerabitur, quod custodias aggorum publi- '2 
corum nequaquam tal)ollarius transit inrequisitus, qui etsi poricnii niliil, utpoto erimino 
vacans, plurimum sanc perpoti solot difficultatis, dum secretum omnc gerulorum j^or- 
vigil explorator indagat. quorum si forto rosponsio quantulumeumquo ad intorrogata 
tropidavorit. quao non invoniuntur scripta mandata croduntur: ae por lioc sustinct 

1' iniuriam plerumque qui mittitur, qui mittit invidiam, ])lusquc in lioc tonii)oro. quo 
acmulantum inviccm scse pridom foedera statuta rcgnornm donuo por condieioncs 
discordiosas ancipitia rcdduntur. praeter hoc ipsa mens nostra donu^sticis liine indo :> 
dispendiis saucia iacet: nam per officii imaginem vel. quod est verius, neccssitatem 
solo patrio exactus, hoe relegatus variis quaquavcrsum fragoribus quia patior hie 

-^' incommoda pcregrini. illic damna proscripti. quocirca solverc nnxlo litteras paulo 
politiores aut intempestive petor aut inpudentor aggredior. (luas vcl ioco lepidas v(d 
stilo cultas alternare felicium est. porro autem quidam barbarismus est morum sermo 
iucundus ct animus afflictus. quin potius animam malc sibi eonseiam et pcr horas 4 
ad rccordata poenalis vitae debita contremescentom frequontissimis tuis illis ot valen- 

2-' tissimis orationum munerare suffragiis, precum poritus insulanarum, quas de palaestra 
congregationis heremitidis et de senatu Lirinensium eellulanorum in urbem quoquo, 
cuius ecclesiae sacra superinspicis, transtulisti, nil ab abbate mutatus per saeerdotcm. 



1 Sidoniu.s et salutem om. F FAVSTO PAPAE C 3 diserte scrihitis clofiuiuni susplcimus 

Wonverenus, diserte (disserte C) scriptis eloquium suscipimus LTC, sic diserte (di.sserte F) in scnptis olo- 
quium suscipimus (sic diser in ras. M- et in s. /. add. J/') MFP 4 impetratnque /. -^) maxinie MTCFP 

civitatis Z gencium i^ mutibus itenera /. 6 frequenciori /^ renunciarc <^7' 7 conticiscendi 

(alt. i corr. in e F^) CF obtrectas L, obstictas P 8 post asperrimum %. est in L 1» ct om. MP, 

sed ras. edt s. l. in M 10 priore /'• ^)(>s< aggerum 5 litt. eras. M^ 11 nicliil MTCP, nl /' 

12 p plurimuin T secreto L gerolorum Ij, gei-ulorum j^raeter um !n ras. J/* 13 exploratur // 

16 ante regnorum %. romani et gothici in P, post regnorum leff. romani et gothici regni .s. m T dinuo /> 
conditiones LMTCP 17 ancipicia CF, ancipita L peter M^ hoc -i- T 18 ymaginem F 

19 hoc LTC, hic (corr. ex hoc M') MFP relegat (corr. in relegor M'P') MTP, relegatur C, relegor /-' 

quaquaversuum L frangor angoribus Wouwerenus , fragoribus quia LMTCFP, frangor angoribus quia 

Wouverenus, fragnribus {del. quia) Mommsen patior hic MTCFP, patioris /. 20 dampna TCF solvere 

modo LMTFP, solverem' (m' eras. C-) C paulo om. T 21 politioris /. intempestiva M' im- 

pudenter TCFP loco C 23 iocundus MTCFP male sibi s. l add. C^ constantiam L 24 con- 

trcmescentem (aJt. e corr. in i M^) M, contremiscentem (i corr. in c F^) CFP 25 praecum L peritis C", 

peritis F' 2G lyriniusium cellolauorum L urbe (e in ras. M') M, urbe C 27 nichil (ab ovi.) T 



152 SmONII EPISTULARUM 

quippe eiim novae dignitatis obtentu rigorem veteris disciplinae non relaxaveris. his 
igitur. ut supra dixi, preeatibus efficaeissimis obtine, ut portio nostra sit dominus 
atque ut aseripti turmis contribulium levitarum non remaneamus terreni, quibus terra 

5 non remanet inclioemusque ut a saeculi lucris, sic quoque a eulpis peregrinari. tertia 
est causa vel maxuma. exinde scribere tibi cur supersederim, quod immane suspicio ^ 
dictandi istud in vobis tropologicum genus ac figuratum limatisque plurifariam verbis 
eminentissimum . quod vestra quam sumpsimus epistula ostendit: licet olim praedi- 
cationes tuas. nunc repentinas, nune. ratio cum poposcisset, elucubratas, raucus plosor 
audierim. tunc praecipue. cum in Lugdunensis ecclesiae dedicatae festis hebdoma- 
dalibus eollegarum sacrosanctorum rogatu exorareris, ut perorares. ubi te inter i" 
spiritalos regulas vel forenses medioximum quiddam contionantem, quippe utrarumque 
doctissimum discipb'narum, pariter erectis sensibus auribusque curvatis ambiebamus, 

n hine parum factitantem desiderio nostro, quia iudicio satisfeceras. hisce de causis 
temperavi stilo temperaboque, breviter locutus, ut paream, longum taciturus, ut diseam. 
sunt de cetero tuae partes, domine papa, doctrinae salutaris singularisque: victuris operi- i"- 
bus ineumbere incumbere satis. neque enim. quisquis auscultat docentem te disputantem- 
que. plus loqui discit quam facere laudanda, nunc vero, quod restat, donate venia paginam 
rusticanter vobis obsecundantem. cui me quoque auctore, si vestris litteris comparetur, 

T stilus infantissimus inest. sed ista quorsum stolidus allego? nam nimis deprecari 
ineptia.s ipsas est ineptissimum, in quibus tu merus arbiter, si rem ex asse discingas, 20 
ridebis plurima, plura culpabis. sed et ilhid amplector, si pro caritate qua polles non 
fueris usquequaque censendi continentissimus, id est, si sententia tua quippiam super 
his apicibus antiquet. tunc enim certius te probasse reliqua gaudebo, si liturasse 
aliqua cognovero. memor nostri esse dignare, domine papa. 



IV. 

SIDONIUS DOMINO PAPAE GRAECO SALUTEM. 

VtATon noster ac tabellarius terit orbitas itineris assueti spatium viae regionum- 
que, quod oppida nostra discriminat, saepe relegendo. quocirca nos quoque decet 
semel propositae sedulitatis officia sectari, quae cum reliquis commeantibus tum prae- 
cipue Amantio intercurrente geminare cum quadam mentis intentione debemus, ne 



ive 
1 relaxauris L, relaxaberis C hiis F 2 praecatibus L optine LMCFP porcio C 

3 asscripti L remanemus C 4 tercia TC f) maxima MTCFP tibi scril)erc T inmane 

suspitio T () tropologium X genus om. C 7 cpistola Ij licet olim scripsi, leceto in Ij, licet 

enim MTCFP, licet etiam Mohrius 8 cuni racio C plusor L, plausor P' 9 ebdomadalibus /v Ti^P, 

da 
cbdomalibus M^, ebdoraadibus C 10 ibi MTCFP 11 spiritalis L, spirituales CF forensis L, 

.1 
forense*s (n ut r. eras. C^) C quiddam (qddam T) concionantem 3ITCFP, quidam contentionantem L^ 

13 iuditio TF 14 loquutus (qu corr. e:c c L^) L 15 post singularisque ins. virtutis Wilamovilz 

victoris LT IG incumbere incumbere L, incumbere MTCFP quisqua C disputantem quae L 

17 venie (e cm-r. in a C'*) C 18 rusticantem MTCFP 19 quorum L depraecari L, depciari F 

20 an ipsum ? distinguas (t corr. in s T') T 21 amplector illud F 22 sentencia C 23 hiis F 

antique Ij cercius F litturasse F 24 esse oni. L esse dignarc domine papa om. CF dignare 

(a corr. ex e, e m ras. P^) P 25 Sidonius et salntem om. F PAPA GKAFX'0 L, GRFX'0 PAPE C 

A 
SVLVTEM 6" 2G ifeneris L spacium CF 28 commeantibns (prior. m eras. L'^) L, comeantibns T^ 

o 
te F jiraecipuae L 29 gcmenare L, gminarc F contencione F 



LIBER IX, 3§4 — G81. 153 

forte videatnr ipsc plus litteras ex more deposcero quam nos ex araorc dictare, domine 
papa; ideoque vestrorum plus mementote, quos intcr praesumimus computari. quique, 
sicut vestris erigimur sccundis, ita deprimimur advcrsis. nam (juod nuper quorum- 2 
piani fratrum necessitate multos pertuleritis angores, flebili ad flentcs rclatione per- 

•' vcnit. sed tu, flos saccrdotum gemma pontificum, scientia fortis fortior conscicntia, 
minas undasquc mundialium sporne nimborum. quia frcqucntcr ipse docuisti, quod iid 
promissa conVivia patriarcharum vcl ad ncctar caelestium poculorum pcr amaritudinum 
tcrrcnarum caliccs perveniretur. vclis nolis, quisquc contcmpti mediatoris conscquitur ',\ 
rcgnum, scquitur excmplum. quantumlibct nobis anxictatum patcras vituc pracsentis 

1" propinct afflictio, parva toleramus, si recordamur, quid biberit ad patil)uliiiii (lui iiivitat 
ad caelum. memor nostri csse dignare, domine papa. 



V. 

SIDONIUS DOMINO PAPAE lULIANO SALUTEM. 

Etsi plusculum forte discreta, quam communis animus optabat, sede consistimus, 1 
non tamcn medii itineris obiectu quantum ad solvendum spectat officium nostra 

1'' sedulitas impediretur, nisi quod per regna divisi a commercio frequcntiore sermonis 
diversarum sortium iure revocamur: quae nunc saltim post pacis initam pactionem 
quia fidelibus animis foedcrabuntur, apiccs nostri incipicnt commcare crebri, quoniam 
ccssant csse suspecti. proindc, domine papa, cum sacrosanctis fratribus vestris paritcr 2 
Christo supplicaturas iungite prcces, ut dignatus prosperare quae gerimus nostrique 

-'"• dominii tcmpcrans lites arma compesccns illos muneretur innocentia, nos quietc, totos 
sccuritate. mcmor nostri esse dignare, domine papa. 

VI. 

SIDONIUS DOMINO PAPAE AMBROSIO SALUTEM. 

ViGmT pro dilcctissimo nostro (quid loquar nomcn personam? tu recognosccs 1 
cuncta) apud Christum tua sanctitas intercessionis eifectu: de cuius facilitate iuvcnali 
2'> saepe nunc arbitris palam adscitis conquerebare, nunc tacitus ingemiscebas. igitur 



2 ideoque L, ideo (corr. in in deo M^) MTC, in deo FP plus s. l. add. F- plus iLsque ad 

praesumimus comparari add. inmarg. P^ 3 sic i^ ita deprimimur otji. Z quoruda P 4 labores T, 

auguores s. l. add. T^ flentis (i corr. ex e L^) L 5 flus L iurcior F <j nirabonorum L, 

inbrorum F 7 amaritudine (e corr. in Q P^) P 8 pervenitur T 9 sequitur LMTFP, con- 

cnm 
sequitur (con corr. in c*n m. rec.) C quantaslibet C 10 tolleramus i*^ recordimur L 11 esse 

dignare domine papa om. MCP papa om. F 12 inscriptionerii om. T Sidonius domino et 

i 
salutem om. F post IVLIANO ley. SVO in P 13 descreta L ' cummunis L obtabat MFF 

14 iteneris L 15 nisi LMTFP, non C commertio TF frequeutiore M, i ris s. l. add. M^ 

IG revocareraur T salteni MCFP, satis T post om. C 19 supplicaturas (supplicaturhas C, 

i 
\\ eras. C-) Christo TC iungitis praeces L 20 dominii CFP, domini M^, domini T, domi seq. 

litura 7 litt. L; nostrorumque dominorum Leo conpescens L ^ innocencia F 21 memor nostri esse 

dignare domine papa om. LMTP, sed VALE lefj. in P esse dignare om. C domine papa ovi. F 22 in- 

scnptionem om. T Sidonius et salutem om. F PAPA L 23 piguit (p add. T'-) T, egitur L 

24 iuvenili TC 25 ascitis MTCFP 

SlDONIUS. 20 



154 SroONII EPISTULARUM • 

hic proxinie abnipto oontubcrnio aiicillac propudiosissimae, cui se totum consuetudinc 
obscena vinetus addixerat. patrimonio postcris famae subita sui corrcctioue consuluit. 

2 namquc per rci familiaris damna vacuatus ut primum intellogere cocpit et retractare, 
quantum de bonuseulis avitis paternisque sumptuositas domesticac Charybdis abligur- 
risset, quamquam scro rcsipisccns, attamcn taudem veluti frcnos momordit cxcussitquc ^ 
cerviccs atquc Ilixeas. ut ferunt, ceras auribus figcns fugit adversum vitia surdus 
meretrieii blandimenta naufragii pucnamquc, prout decuit, intactam vir biudandus 
in matrimonium adsumpsit, tam moribus natalibusque summatem quam facultatis 

li principalis. hace quidem gloria, si voluptates sic reliquisset, ut ncc uxori coniugaretur; 
sed, ctsi forte contingat ad bonos morcs ab crrorc migrarc, paucorum cst incipere dc i" 
maxumis, et eos, qui diu totum indulscrint sibi, protinus totum ct paritcr incidere. 

4 quocirca vestrum est copulatis obtinere quam primum prece sedula spcm liberorum; 
conscquens erit. ut filio uno altcrove susceptis (et nimis dixi) abstincat de cetero 
licitis, qui inlicita praesumpsit. namque et coniuges ipsi , quamquam nupti nuper, 
his moribus agunt, hac verecundia, vere ut agnoscas, si scmcl videris, plurimum i.'' 
esse quod difFcrat illc honestissimus uxorius amor figmentis inlccebrisque concubi- 
nalibus. memor nostri esse dignare, domine papa. 



VII. 

SIDOXIUS DOMINO PAPAE REMIGIO SALUTEM. 

QuiDAM ab Arvernis Bclgicam petens (persona mihi cognita est, causa ignota; 
nec refert), postquam Remos advenerat, scribam tuum sive bybliopolam prctio fors 20 
fuat officione demeritum copiosissimo velis nolis declamationum tuarum schedio 
emunxit. qui redux nobis atque oppido gloriabundus, quippe perceptis tot volumini- 
bus, quaecumque detulerat, quamquam mercari paratis, quod tamen civis (nec erat 
iniustum), pro munere ingessit. curae mihi e vestigio fuit hisque qui student, cum 



1 abruto C haucillae (li induxit C") C 2 iuuctus MTCFP suLclita sui F^, subitas qui L 

3 uanque J/ pro C dampna TCF intelligere MTCFP 4 charibdis T, caribdis MCFP 

r 
abligui-isset L^, abligurisset F 5 quauquam MT *attamen (unam litt. eras. M^) M, actamen F 

6 ut aiunt T vicia TCF 7 intactas L 8 matrimonicj T assumpsit MTCFP natalibus 

summantem F^ 9 haec L, esset MTCFP voluptatis L 10 megrari L 11 maxumis 

n 
(u corr. in i L^) L, matximis MTCFP an et difficillimum eos ? iudulserit 6", iudulsert F 12 est 

c \ 

om. L opulatis F^ optinere C 13 consequens L, et post consequens MTCFP 14 quo F 

illicita MTCFP praesumpsit LMCFP, perpetravit T nanque M quanquam LMT, quaquam F, 

i 
qaquam P nuptiae L, nubti T 15 hiis F agunt vm. C ac LTCF videres L 16 qd 

(corr. ex qd M^) MP illecebrisque MTCFP 17 memor nostri esse dignare domine papa om. T, 

sed leg. VALE in T esse dignare domine papa om. MCFP 18 cum ejnst. VI ceteris omisds sine 

suhscriptione explidt T, fjuae secuntur pallidiore atramento exarata sunt in M 8idonius om. F REMIGIO 

PAPAE C salutem om. LF 20 remus L, remis F seu bibliopolam 3ICFP praetio L, 

pcio C fros fuat L, fors fuat eras. C-, fors fructuat F^ 21 officiovene F'^ scedio MCFP 

o • ■ 

22 qui redux nobis atque hoc si</no hp addito in ima marg. ley. in L op2)ida L * percertis L 2.') quae- 

cumque detolerat quamquam mercari paratis L, quicquid detulerat quamquam (quanquam 31) mercari paratis MFP, 

quicquid <{(\, mercari pai-atis detulerat C civis L, cui' C, ut ciuis (ut s. l. add. M ') MFP 24 curae 

o 

mihi LMFP, curem ut v. C, curem' C- vegistio F 



UBER IX. «;§ 1 — 882. 155 

morito locturiremus. plurima tenere, cuncta transcribere. omniuni assensu pronuntia- 2 
tum pauca nunc posse similia dictari. etenim rarus aut nullus ost. cui moditaturo 
par affatim assistat dispositio por causas, positio pcr littoras, «•ompositio pcr svllalnis, 
ad hoc opportunitas in exemplis fides in testimoniis, proprietas in opitliotis urbanitas 
■'• in figiiris, virtus in argumontis j)ondus in sensihus. tiumoii in vorbis fulnicii in (•l:iiisiilis. 
structura voro fortis ot firma coniunctionunujuo porfacotarum noxa ciiosuris iiisoluhi- '.'> 
libus sed noc hinc minus luhrica ot lovis ac modis omnihus erotundata (iuaoquo 
loctoris linguam inoffonsani doconter oxpodiat. no salohrosas passa iunctuias por 
cameram palati volutata halhutiat: tota denifjuo iiquida prorsus vt ductilis. voliiti ciiiii 

>" crystallinas crustas aut onychitinas non impacto digitus unguo porlahitur, quippc si 
nihil eum rimosis obicibus excoptum tonax fractura remorotur. (|uid plura? non 4 
extat ad praesens vivi hominis oratio, quam poritia tua non sino lahoro transgrodi 
queat ac supervaderc. imde et prope suspicor, domino papa, jiroptor ohxiuium 
exundans atque inofiabilo (vcnia sit dicto) te superbire. sed licet bono fulgeas ut 

i'- conscientiac sic dictionis ordinatissimae, nos tihi tamen minime sumus rofugiondi. (jui 
bene scripta laudamus. otsi laudanda non scribimus. quocirca dosine in postcriim '> 
nostra declinare iudicia, quae nihil mordax nihil quoquo minantur increpatorium, 
alioquin, si distuleris nostram sterilitatem facundis fccundarc colhxiuiis, aucupahimus 
nundinas involantum ct ultro scrinia tua conivcntihus nohis ac suhornantihus offractoriiiii 

'■^'■^ manus arguta populahitur inchoabisque tunc frustra moveri spoliatus furto. si niinc 
rogatus non moveris officio. mcmor nostri esse dignare. domine papa. 



VIII. 
SIDO^^IUS DOMINO PAPAE PRINCIPIO SALUTEM. 

QuAMQUAM nobis non opinantibus, desiderantibus tamen litteras tuas roddidit 1 
gerulus antiquus, idoneus inventus, cui iure repetita credantur officia, quandoquidem 

>'•' prima sic detulit. igitur affatu secundo vel potius benedictione donatus ipse quoquo 
rependo alterum salve, obsequia combinans numcris aequata, non meritis. et quia. 2 
domine papa, modo vivimus (animis) iunctis ahiunctisquc regionihus conspectihusquo 
mutuis frui dissociatae situ habitationis inhihemur. orato, ut optabili religiosoque 
decessu vitae praesentis angoribus atque oncre perfuncti, cum iudicii dics sanctus 

30 offulserit cum resurrectione, agminihus vestris famulaturi vel suh Gabaoniticae servitutis 
occasione iungamur; quia secundum promissa caelestia, quae spoponderunt filios dei 



1 cuncta in ras. M^ pronunciatum MCF 2 cui corr. ex qui P' 3 aflatim um. MCFP 

sillabas MCFP 4 oportunitas LMCFP epythetis LM, epythethis F, epitetis P 5 fulmeu 

i 
(corr. in flumen F^) in clausulis F, flnmen in clausoh's L 6 cesuras M'^ 7 post levis deficit in 

ima pagina L 9 balbuciat CF 10 cristallinas MCFP onychitinas scripsi; onychintinas MP, 

onichintinas CF 11 nichil CFP cum C 12 exstat P pquam (p eras. 3f^) M pericia CF 

IS prope s. l. add. M^ 15 refuiendi F^ 17 nostra om. F nl F, nil C, nichil P nichil CFP 

18 fecundare corr. ex facundare C'*, fsecundare corr. ex facundare M^ aucupabimus C 20 incohabis- 

que M spoli*atus (unam litt. eras. Jf^) M 21 esse dignare domine papa om. C, dignare domine 

papa om. F digneris P, dign M 22 Sidonius et salutem om. F 23 quanquam MP 24 ydoneus F 

10 

petita M^ 26 repetendo (te eras. C'*) C conbinans M quia s. l. add. M^ 27 animis addidi, 

or 
om, MCFP conspectibus {om. que) F 28 habitacionis C obtabili CP 29 anginib; F^ 

honore C sanctis Wilamoicitz 30 (jbfulserit F, ettulserit mnlim 31 iungamru corr. ex 

iungaturu F^ fidei MCP 

20* 



156 SIDONII EPISTULARUM 

de iirttionibus eongrogaiulos. si nos roos vonia solotur, dum vos boatos g-loria manet, 
etsi per acrionum ditterentiam, non tamen per locorum distantiam dividemur, memor 
nostri esse dignave, domine papa. 

IX. 
SIDONirS DOMINO PAPAE FAUSTO SALUTEM. 

1 LiONGrM tacere, vir sacratissime, nos in commnne dcquestus es; cognosco vestrae '■> 
partis hinc studium, nostrae reatum non recognosco. namquc iampridem iussus garrire 
non silui litteris istas antecurrentibus. quibus tamen recensendis, cum Reios advenerant, 
qui tunc Aptae fuistis, aptissime dcfuistis. idquo votivum mihi granditer fuit ac per- 
optatum . ut epistuhi iniuncta nec negaretur scripta amicitiae nec subderetur lecta 

2 censurae. ista omittamus. mitti paginam copiosam denuo iubes. parere properanti i^ 
adsunt vota. causae absunt. nam salutatio, nisi negotium aliquod activa deportet 
materia. succincta est; quam qui porrigit verbis non neccssariis, a regula Sallustiani 
tramitis detortus exorbitat, qui Catilinam culpat habuisse satis eloquentiae 

3 sapientiae parum. unde ave dicto mox vale dicimus. orate pro nobis. sed bene 
est. bene est, quia chartuhim iam iamque complicaturo rcs forte succurrit, de qua i^ 
exprobranda si diutius vel laetitia sese mea vel ira cohibuerit, ipse me accepta dignum 
eontumelia iudicabo. venisti, magister, in manus meas (nec exulto tantum, verum 
insulto). venisti, et quidcm talis, qualem abhinc longo iamdiu tempore desideria nostra 
pracstolabantur. dubito sane utrum et invitus, at certe similis invito, quippc quo 
providente vel, si tamen hoc nimis abnuis, adquiescente sim tuis libris insalutatus 20 
hisque, quod multo est iniuriosius, territorium Arvernum cum praeterirent, non solum 

4 moenia mea, verum etiam latera radentibus. an vcrebare, ne tuis dictis invideremus? 
sed dei indultu vitio nulli minus addicimur; cui si ita ut ceteris a mea parte sub- 
iaceretur. sic quoque auferret congrediendi aemulationem dcsperatio consequendi. an 
supercilium tamquam difficilis ac rigidi plosoris extimescebas? ecquaenam est cui- 25 
quam peritiae cervix tanta quive hydrops, ut etiam tepida vestra non ferventis- 

5 simis hiudibus prosequatur? an ideo me fastidiendum neglegendumque curasti, quia 



13 Sellust. Cat. V, 4. 

1 congregandos (s in ras. M"^) M, congregando C sic C 2 distantiam s. l. add. P^, distan- 

ciam CF 3 esse dignare domine papa om. MCFP 4 Sidonius el salutem om. F G iamq; pridem 

/;/ /// 1- 

(q; induxU F^) F garrire add. P' 7 istas litteras antecurrentes (', ris curentib; s. l. add. C" 

qnibus tamen scripsi, quibus etiam MFP, quibusdam etiam C recensendis (i corr. ex u 31^) M 8 Aptae 

Sirmondus, apte MCFP michi C granditu (tu corr. in iu F^) F 9 amiciciae CF 10 om- 

t • i 

mitamus 6" 11 assunt MCFP salutationi (salutacioni C) si MCFP negocium C ad F 

activa deportet (non deportet C) materia MCFP, an activam deportet materiam ? 12 salustiani MCFP 

14 parum sapientiae C l."> quia chartulam iam iamque vulyo, quia cartlmlam (cartulam FP) iamque MFP, 

iamque quia cartulam C forte succurrit scripsi, fortis accurrit MCFP 16 leticia CF 17 contumelia 

/. /. i . 

dignum C 18 iam longo diu transp. M^ 19 &i MP, aut C, ac F 20 abnus F^ insultatm'us C, 

i insalutatus ». l. add. C 21 hiisque F 22 mea menia F nec F^ 23 vicio C addicimur CF, 

addimur MP, i addicim «. l. add. M ' 24 congradiendi (a corr. in e F"^) CFP desperatio csequendi (speratio c 

in ras. M^) M, disputatio consequendi C, desperatione consequendi F^ 25 tanquam 31 P ccquaenam 

/. ,. 

scripsi; et quaenam MCFP 26 tanta cervix transp. 3P quivc 3ICFP, ingenive Leo ydrops FP 

27 negligendumque 31FP 



LIBER rx, 8§2 — 0§ 10. 157 

contpmnoros iuniorem? C|Uocl paruni crodo. an quin indoetum? quod miif>;is foro. ita 
tamen, ut qui dicere ignorem, non et audire: (|uia et (jui circcnsihus ludis adtuerunt, 
sententiam de curribus non ferunt. an alicjuo easu dissidebamus. ut putaremur liis 
quos edidissetis libellis derof^aturi'.' at(]ui praesulc deo tenu(;s nol)is esse amicitias 
■■■ ncc inimici tingcre cjueunt. 'ista quorsum'? inquis. ecce iam pando, vd quid indajijasse C» 
me gaudeam vel quid te celasse succenseam. legi volumina tua, quae Uiochatus 
antistes ac monachus atque istius mundi bis perogrinus liritannis tuis pro te roportat, 
illo iam in praesentiarum fausto potius, qui non senescit quiqu(! viventibus non 
defuturus post sepulturam fiet per ipsa quae scripsit sibi supcrstes. igitur hic ipse 

lu venerabilis apud oppidum nostrum cum moraretur, donec gentium concitatarum pro- 
colla defremeret, cuius immanis hinc et hinc turbo tunc inhorruerat, sic roliqua dona 
vcstra detoxit, ut perurbane quae praestantiora portaljat operuerit. sjiinas meas 
illustrare dissimuhins tuis Horibus. sed post duos aut his amplius monses sic quoque 7 
a nobis cito profectum cum quipiam j)rodidissent de viatoribus mvsticae gazao chiusis 

••' involucris chim forro tliosauros, pornicibus oquis insocutus abcuntom. (|ui facih' possimt 
itineris pridiani spatia praevertere, osculo in fauces occupati latronis insiliii. hiiinano 
ioco, gestu ferino. vehiti si oxcussura (|Uomcumquc catuh)rum Parthi colhi raptoris 
pede vohatili tigris orbata superemicet. quid multa? capti hospitis genua complector 8 
iumcnta sisto, frena ligo sarcinas solvo, quaesitum volumen invenio produco, lectito 

-''1 excerpo maxima ex magnis capita defrustans. tribuit et quoddam dictare celoranti 
scribarum scquacitas saltuosa compendium. qui comprehendebant signis quod htteris 
non tenebant. quibus lacrimis sane maduerimus mutuo vicissim fletu rigati, tunc cum 
ab amplexu saepe repetito separaremur, longum est dixisse nec refert: quod trium- 
phali sufficit gaudio, spoliis onustum caritatis et spiritalis compotem praedae me 

2^' domum rcttuli. quaoris nunc. Cjuid de manubiis meis iudicem: nollem adhuc prodere, U 
quo diuturnius expectatione penderes : plus me enim ulciscerer, si quod sensi tacerem. 
sed iam nec jpse frustra superbis, utpoto intollegons tibi inesse virtutem sic per- 
orandi, ut lectori tuo seu reluctanti seu voluntario vis voluptatis excudat praeconii 
neeessitatem. proinde accipe, quid super scriptis tuis et iniuriam passi ccnseamus. 

30 legimus opus operosissimum multiplex, acre sublime, digostum titulis exem])hsquo I(i 
congestum, bipertitum sub dialogi schemate, sub causarum thcmate quadripertitum. 
scripseras autem plurima ardenter plura pompose: simpliciter ista nec rustice: argute 
iHa nec callide; gravia mature profunda sollicite, dubia constanter argumentosa 



1 contempneres MCF 2 aftuerunt MCFP 3 senteutiani MFP, \ scientia «. l. add. M-, 

sentenciam C fuerunt F^ liiis F 4 edidissetis libellis scripsi, libellis edidissetis MCFF ami- 

cicias CF G riocatus P 7 monacus CP indi F Jjritanniis F 8 praesenciarum F 

9 hic igitur C 10 gencium F concitaruni J/' procelle ante cuius exp. P^ 11 immanis 

scripsi; imaginis 3ICP, ymaginis F 12 praestauciora CF 13 hiis F 14 quippiam CF 

misticae CF 15 possint (i corr. in e 31^) MCF 16 pridiani spacia C, spacia pridiani F 17 cathu- 

lorum F colio (^^ost. o in ras. 31-) 3IFP 18 volatili Vaticamis 3421, volatici (post. i corr. in o 3F) MC, 

volatico FP tygris F 20 celeranti in ras. 31^ 22 madueramus F 23 ab ovi. C 

separemur C 24 honnstum (h induxii 6") C spiritualis CFP 25 retuli MCFP manibus (corr. in 

manibiis P^) CP 26 quod (corr. in quo 31^) 3fCF ulcisserer F 27 intelligens 3ICFP 

operandi C 28 seu reluctanti s. l. add. 31^ reluctandi (d corr. in t 6") C 29 accipe (e 

s 
in ras. 3F) 3f passi et iniimam C passi s. l. add. 31 > 30 operocissimum F^ titulis exemplls- 

h . ,,, 

que congestum om. C ol scemate 3n, scemate F 32 plura om. P rastice ut v. eras. M , 

om. CFP arsrutit nec illa callide C 



158 SIDONII EPISTULABUM 

dispiitatorie. quaedani severe quaepiam blando, euncta moraliter lecte, potenter elo- 

1 1 quentissime. itaque per tanta te genera narrandi toto latissimae dictationis campo 
secutus nil in facundia ceterorum. nil in ingcniis facile perspexi iuxta politum. quae 
me vera sentire satis approbas, oum nec offensus aliter iudico. denique absentis 
oratio, quantum opinamur. plus nequit crescere, nisi forsitan aliquid his addat coram ^' 

12 loquentis auctoris vox manus. motus pudor. artifex igitnr his animi litterarumque 
dotibus praeditus mulierom pulcliram sod illam deuteronomio astipulante nubentem, 
domine papa. tibi iugasti: quam tu adhui- iuvenis inter hostiles conspicatus catervas, 
atque illic in aoie oontrariae partis adamatam. nil per obstantes repulsus proeliatores, 
desiderii brachio vincente rapuisti, philosophiam scilicct, quae violenter e numero w 
sacrilegarum artium exempta raso capiUo superfiuae religionis ac supercilio scientiae 
saecularis amputatisque pervetustarum vestium rugis, id est tristis dialecticae flexibus 
falsa morum et illicita veLantibus, mystico amplexu iam defaecata tecum membra con- 

i;>iunxit. haec ab annis vestra iamdudum pedisequa primoribus, haec tuo lateri comes 
inseparabilis. sive in palaestris exerceris urbanis sive in abstrusis macerare solitu- i-» 
dinibus. haec Athenaei consors, haec monasterii, tecum mundanas abdicat, tecum 
supernas praedicat disciplinas. huic copuhitum te matrimonio qui lacessiverit, sentiet 
ecclesiae Christi PLatonis academiam militare teque nobilius philosophari; primum 

I4ineffabilem dei patris asserere cum sancti spiritus aeternitate sapientiam; tum praeterea 
non caesariem pascere neque pallio aut clava velut sophisticis insignibus gloriari aut 20 
affectare de vestium discretione superbiam, nitore pompam, squahjre iactantiam neque 
te satis hoc aemulari , quod per gymnasia pingantur Areopagitica vel prytanea curva 
oervice Speusippus Aratus panda, Zenon fronte contracta Epicurus cute distenta, 
Diogenes barba oomante Socrates coma cadente, Aristoteles brachio exerto Xeno- 
crates crure collecto, Heraclitus fletu oculis clausis Democritus risu labris apertis, 2r. 
Chrysippus digitis propter numerorum indicia constrictis, Euclides propter mensurarum 

lospatia h^xatis, Cleanthes propter utrumque corrosis. quin potius experietur, quisque 
conflixerit, Stoicos Cynicos Peripateticos haeresiarchas propriis armis, propriis quoque 
concuti machinamentis. nam sectatores eorum, Christiano dogmati ac sensui si 
repugnaverint. mox te magistro ligati vernaculis implioaturis in retia sua praecipites •'■0 
implagabuntur, syllogismis tuae propositionis uncatis volubilem tergiversantum linguam 
inhamantibus, dum spiris categoricis lubricas quaestiones tu potius innodas acrium 
more medicorum, qui remedium contra venena, cum ratio compellit, et de serpente 



1 quaeppiani C 2 di * * cationis Cut v. corr. ex dictationis M^) M, dicationis Fr 3 in ante 

ingeniis s. l. add. 3f\ om. CF facile s. l. add. 31^ prospexi F .') hiis F G his igitur C 

s 
7 pulcram CP deuthenomio C 9 nil MCF, nl F liostantes C 12 amputatique Ji* 

dialetice F 13 ..morum (2 litt. eras. M^) 31 mistico MCFP 14 pedissequa MCFP haec i^, 

hec M, hec P (sic), hoc C lateri corr. ex \aX\ M- 15 macerare (corr. in macerere M^P^) 3ICP, macerere F 

16 athenaei consors haec in ras. M- mundanas (m corr. ex n ii^) M 17 lascessiverit senciet CF 

18 achademiam 3ICFP 20 velud FP 21 iactanciam F 22 gimnasia CF pingnantur F 

arcopagitica C prytanea (corr. ex prytaneii J/^ 31P, pritaneum C, prytaneum F 23 zeutippus curva 

cerv-ice C Speusippus fiavaro; zeuzippus M, zeutippus CF, zeutipus P arathus 3ICF 24 cadente 

Laurentianus XLV, 26 aliique, candente MCFP aristotiles 3IFP extento C 25 oculis post risu 

induxU F^ 26 crisippus 31CFP digittis C iudicia F 27 spacia C cleantes MCFP 

experiretur F 28 cinicos C peripapeticos 31 herisiarchas F - 30 recia C 31 inplaga- 

buntur 3IP sillogismis 3ICFP tergiversanciu F 32 dudum F^ sphiris CF chategoricis C, 

u 
cathegoricis MFP 33 remedia 31^ 



LII3ER IX, 9 § 10 — 11 § 2. 159 

conficiunf. sod lioc tcniporibus istis sub tuao tantuni vel contoniplationo conscicntiac 10 
vel virtuto doctrinac. nam quis acquali vcstigia tua grcssu scquatur, cui datuni est 
soli loqui melius quam didiceris, vivere melius quam loquaris? (luociroa niorito te 
boatissimum boni omnos idque supra omnes tua tempestatc concelebrabunt, cuius ita 
dictis vita factisquc duplicitor inclaruit, ut, quando quidom tuos annos iam doxtra 
numeravorit, saoculo praodicatus tuo, desidorandus alieno, utraipio laudabilis actiono, 
decedas te relicturus oxternis, tua proximis. iiiomor nostri cssc dignare, domine papa. 



X. 

SIDONIUS DOMINO PAPAE APRUNCULO SALUTEM. 

IvEDDiDiT tibi epistulas meas quem milii tuas offorre par fuerat; nam frator I 
nostor Caelestius nupor ad te reversus dc Bitcrronsi quoddam milii supcr statu In- 
iuriosi nostri vinculum ccssionis elicuit. quod quidom scripsi non minus tua verocundia 
fractus quam voluntate: namque nos ultro vostro pudori quasi quibusdam pedibus 
obscquii dccuit occurrerc. quocirca mc quoquc volente posside indultum, sed libera- 2 
liter (noc onini, ut suspicor, plus aliquid hoc gonoro solacii vol ipso (luaosisti), quom 
litteris istis non commendatoriis minus quam refusoriis iam placatus insinuo; sic tamen, 
ut tibi assistat, tibi pareat, tc soquatur atque ut, si permansorit tccum, ncutri nostrum 
iudicotur famulus, si forte discesserit, quaeratur utrique fugitivus. momor nostri esso 
dignare, domine papa. 

XI. 

SIDONIUS DOMINO PAPAE LUPO SALUTEM. 

1 ROPTEK libollum, quem non ad vos magis quam pcr vos missum putastis, l 
epistulam vestram non ad me magis quam in me scriptam recepi. ad exprobrata 
respondco pro aequitate causae, non pro aequalitato facundiae. quamquam quis nunc 
ego aut quantus qui agore praesumam vobis imputantibus innocentem? quocirca delicto 
huic, quantulumcumque est, inter principia confestim supplico ignosci, diffidentiae 
tantura, non et superbiae fassus errorem. nam cum mihi rigor censurae tuac in 2 
litteris aeque ut (in) moribus sit ambifariam contremescendus, fateor tamen in volu- 



5 luvenal. sat. X , 248 sq. : 

felix niniirum, qui tot per saecula mortem 
distulit atque suos iam dextra computat anno«. 

1 cutemplatione P 2 gressu iiisequatur (su in Jine vers., in m ras. adcl. JI^) JIl' '6 di- 

s 
diceris F^ 4 i*ta (corr. ex ista 31^) dictis 3IC'P, dictis ita /•' 5 duppliciter F annos om. C 

amios tuus F dexta F 6 tuos (s induxit C") 6' 7 relecturus (alt. e corr. in i M^) CM 

esse dignare doiiuue papa oni. C diguare domine papa om. MP domine papa orn. F 9 reddidit 

vulffo; reddidi MCFP post meas lecj. tibi dico in P michi C tuas (s add. J/'j M 10 bit- 

i 
terrensi i/C michi C stratu i^^ 12 nanque J/ ur^o pudori ultro «rans^). P* ISobsequiJf' 

i 
occurrere (oc in ras. P^) P 14 solatii MFP 15 commendatoris C^ 17 esse dignare domine 

papa 0771. C 18 dignare domine papa om. MP domine papa om. F 19 Sidonius et salutem om. F 

20 putasti M ' 21 epistulam usque ad quam post ras. 20 litt. repetivit P * exprobata C 22 quan- 

quam 31 24 quantulocumque F est s. l. add. P* 25 et non C michi C 26 in add. 

edit. Bareti, om. 3ICFP sit*au bifariam (unavi litt. eras. C-J C contremiscendus (corr. ex con- 

tremescendus 31^) 3ICFP 



160 SIDONII EPISTULARUM 

minis ipsiiis operisque reseratu illam mihi tiiisse plus oneri quani praetenditis cari- 
tatem. nec citra iustum ista conicio, quandoquidem mortalium mentibus vis haec 
o naturalitus inest. ut, si quid perperam fiat, minus indulgeant plus amici. scripseram 
librum, sicut pronuntiatis, plcnum onustumque vario causarum temporum personarum- 
que congestu: facturus rem videbar impudentissimam, si tantum mihi cuncta placuissent, •'> 
ut nuUa tibi displicitura conliderem; huc item, quisquis iudicii eventus foret, vidi par- 
tibus meis nequaquam pietatis ex solido constare rationem, si non saltim vobis esset 
anterius aHatum vohimon, ctsi non videretur oblatum; sub hoc scilicet temperamento, 
ut, si forte pUicuissem, non vos arrogantia praeterisse, si secus, non vos improbitas 

4 expetisse iudicaretur. nec sane multo labore me credidi deprecaturum vitatas causas if» 
erubesccndi. paritor iUud nosse vos noveram, quod auctores in operibus edendis pudor 
potius quam constantia decet quodque tetricis puncta censoribus tardius procacitas 
recitatoris quam trepidatio excudit. aHoquin, si quis est iUe qui cum fiduciae prae- 
rogativa thematis ante inauditi opera pervulgat, incipit expectationi publicae, quamvis 
solverit multa, plura redhibere. praeterea quicquid super huiusce rescripti tenore ^'^ 

5 censueris, malui factum confiteri simpUciter quam trebaciter diffiteri. dixisset alius: 
"neminem tibi praetuli, nuUas ad uUum pecuUares Utteras dedi: quem praelatum 
suspicabare. unius epistulae forma contentus abscessit, atque ea quidem nihil super 
praesenti negotio deferente : tu, qui te quereris omissum, tribus loquacissimis paginis 
fatigatus potius in nausiam concitaris, dum frequenter insulsae lectionis verbis inani- -'o 
bus immoraris. adde, quia etiam in hoc, quod forsitan non notasti, reverentiae tuae 
meritorumque ratio servata est, quod sicut tu antistitum ceterorum cathedris, prior 
est tuus in Ubro titulus. iUius nomen vix semel tantum et sibi adscripta pagina 

6 sonat: tuo praeter tibi deputatas frequenter iUustrantur aUenae. iUud his iunge, quod, 

si quid ibi vel causaUter placet, tu per consiUum meum lectitas, iUe quandoque per 25 
beneficium tuum, qui munuscuU mei incassum pressus invidia necdum ad facultatem 
legendi. ut suspicor, venit, cum iamdiu ipse perveneris ad copiam transferendi. aio, 
tamquam non sit autholographas membranas arbitraturus , si tamen, quod ante per- 
curras. vel exemplar acceperit; neque enira in his, quae tractaveris, uUa culpabitur 

1 reserratu F^ iiiichi C plus tuisse F oueri vul(jo; oueris MCFF 2 citra corr. ex 

circa F^ couicio (io In ras. 31-) 31, couiti*o (c ut cid. eras. C'-) C vis hoc uaturaliter C, vis (haec om.) 

ti 
naturalr F 4 prouuuciatis CF, prouciatis P, prouuucias 3/' 5 michi C 6 coufiterem (m 

corr. in r C) C partib; in ras. 31^, patribus C 8 allatum om. C abhitum F viclelicet C 

9 arrogancia F praeterisse (postr. e in ras. P^) P si secus FP, si secius corr. in si secus 31^, sise c'* 

(unam litt. eras. C-) C 10 expetiisse C 11 sq. quodq; auctores usque ad constautia clecet 

jjost excudit transposita in suum locum revocaverai C" notis ajjjwsitis, ijuas eras. C- constaucia F 

12 tetricis (s in ras. P') P 13 trepidatione (ne eras. Ji') 31 excludit F 14 opera scripsi; 

operam 3ICFP provulgat CF 15 redibere 3ICFP scripti CP 18 abcessit F uichil CP, 

i 

nl F 19 uegotio (g corr. ex c 31^) 31, negocio C dissereute C te s. l. add. F- 20 uauseam 3IF 

s 
et corr. ex nausuam P' concitaris (s add. 31^) 3IFP, concitari C iusulae 31^, iusules (es corr. in 

se F-) F lecciouis C 21 iu hoc 3IFP, michi C revereucie F 22 tu autistitum (tu s. l. add. 

el um in ras. J/*) 31FP, autistitum {om. tu) C cliathedris C 23 prior est 31FP, priore* corr. ex 

d 
priorem C- tytulus F ascripta FP, asscripta 31C 24 soletnat F^ hiis F 25 quis F^ 

casualiter P et corr. ex causaliter iJ/' c*silium corr. ex cusilium P- ilje corr. ex illa 6" 27 per- 

/ /_ 
veneris ipse ad corpiam F^ aio] addo 31ommsen 28 tanquam F sit u transp. F- autolo- 

graphas CP, autolografas 31, autulographas F si a me quod aute ])ercurras exeinphu- 31ommsen ate C et 

u 
(corr. in ate 31 *j 31 percurras 3ICFP, percurreras eyo 29 euim «. l. udd. P ' hiis F 



LIBER IX, 11 § 2 - 11 § lU. 101 

aut dlstinctifinum raritas aut tVequontia l>!trljari.sin(»ruin. ncnipo ad oxtroniuni palani 
videtur etiani tibi transniissa propriotas, oui usus absciuo tomporis fixi praosoriptione 
transmissus est quique supradicto tamdiu potos uti libello. ut oum non amplius zotlie- 
cula tua quam memoria oonoludat."" haec ot liis plura fors aliijuis. ogo very cuncta 7 
■' praetcreo et malo precari vcniam quam reatum, si hoc esse ereditur. deprecari. prae- 
sentum quoque neglegentiam litterarum nunc nec excuso, primum quod. etsi cupiam, 
parum cultius scribere queo, dein quod lil)ollari opere confecto animus tandem fi-ria- 
turus iam quae propalare dissimulat excoloro detrectat. at tamen. cum satis tibi et b 
quidem merito (quidnam enim simile?) in omnibus cedam. (luippe qui in alio genero 

1" virtutum iam per quinquennia decom non aequaevis sacerdotibus tantum verum et 
antiquis, quotiens collatus. antolatus quoquo sis, noveris volo. quamvis astra questibus 
quatias atquo maiorum cineres favillasque in testimonium laosae caritatis imploros. 
pedem me contlictui tuo, si mutuo super amore eertandum ost. non retracturum, quia 
cum in ceteris rebus tum focdissimum perquam est in diloctiono suporari. (piae volis 

1' nolis certa professio conviciis tuis illis cuncta sanc blandimontorum molla vincontibus 
non praeter aequum reponderatur. ecee habes litteras tam garrulas fcrme quam *J 
requirebas: quamquam sunt omnes. si quae uspiam tamen sunt. loquacissimao. nam- 
que in audentiam sermocinandi quem non ipse compellas? qui omnium (de ino enim 
taceo) litteratorum, licet occuli aifectent, sic ingenia producis, ut solet aquam terrae 

-'" visceribus absconditam per atomos bibulas radius extrahere solaris? cuius [lucis| 
aculeo non sola penetratur aut harena subtilis aut humus fossilis. sed si saxei montis 
oppressu fontium conditorum vena celetur. aperit arcanum liquentis elementi secretorum 
caelestium natura violentior. ita si quos. vir sacrosancte, studiosorum senseris aut 
quietos aut verecundos aut in obscuro iacentis famae recessu dclitescentes. hos eloquii 

-'■' tui claritas artifice confabulatu, dum conipollat, et publicat. sed quorsum t (juain H) 
moris est? redeamus ad causam, super cuius abundante blateratu, quia par«o, 
precor, ut errata confossum veniae clementis indultu placatus impertias. licot. quae 
laetitia tua sancta quaeque communio, copiosius hihirere, si meae culpac defensio 
potius tibi scripta feratur quam satisfactio. memor nostri esse dignare, domine papa. 



1 distiuctiorum C" "2 perscriptione (p corr. {n p J7') ^^^' i> yuifi; supdicto (q; sup in ras. M-) M, 

([\u supradicto {ora. que) CF putes (o corr. e.c u J/*) M gothecula CFF 4 includat C hiis F 

s 
siniilia C, \ plura s. l. add. C" aliquid F^ 5 esse om. C »3 neglegeutia C, negligentiam MFF 

u 
exculso F^ cu*piam funam litt. eras. M^J M 7 quod corr. ex quid M^ libellarii C animis /'' 

n 
8 iamq; Ccorr. in iamq M^F^) MCF at corr. e.c au C"- 9 qui om. CF 11 quoties M^, quoties F 

antelatus quoque Molirim, antelatus que MCFP questibus quatias astra C 13 retractaturum (ta eras. F-) F 

u _ _ ''' 

14 tum F seperari F^ velis MCF, vel P 15 promisslo C cuviciis C, cuvitiis F illa 

blaudimentorum cuncta sane tranap. F^ 16 aequm J/ 17 quaq; M, quamq; CF namqu*e 

(a eras. C^) C 18 aud*entiam (i eras. J/') M, audenciam /' conpellas (con corr. in co P^) CF 

to 
enim de me taceo inv. ord. P 19 litterarum (corr. in litterarum M^) MC lice*t (n ut vid. eras. P-) P 

C l-l 

occuli in ras. M^, oculi F^, oculi P et corr. ex occili C" 20 bibulas J/', bibulos (os in ras. et o 

corr. ex a C) CFP lucis seclusi 21 solum (um corr. in am F^) F penitratur MP arena MCF 

s 
22 oppresu (corr.in oppresu J/'^ J/P veua ut cid. post vena eras. P- archanum J/C'/IP 23 natura 

5. l. add. P^ violencior F 24 iacentes (corr. in iacentis M^) MC 25 compellat (a corr. in i M^) M 

quam moris est MCP, i qd moraru -J- s. l. add. M\ quod morarum est /' 2(j blatteratu C, batteratu F^ 

28 leticia CF 29 feratur P et corr. ex feretur J/^ *ferretur (a ut cid. eras. C) C, ferretur F esse 

dignare domine papa om. MCFP 

SlDONlUS. 21 



^,2 SIDONII EPISTULARUM 



XII. 
SIDOXIUS ORESIO SUO SALUTEM. 

I VEMT iii nostras a to profoeta pagina inaiuis. qnao trahit ninltani similitudineni 

de salc Ilispano in iugis oaeso Tarracononsibus. nani rcccnscnti lucida ot salsa 
cst, nec tamcu proptcr lioc ipsum mellea niinns, si scrmo dulcis c propositionibus 
aoet: sio enim oblectat oloquio quod turbat imporio. quippo qui parum metiens, ^ 
quid ordinis agam, oarmina a nobis nunc nova pctat. primum ab exordio religiosac 
professiouis huic prinoipalitor cxercitio renuutiavi, quia nimirum facilitati posset accom- 
modari. si nie oooupassot lcvitas versuum, quem respicerc coepcrat gravitas actionum. 

'2 tum practcrea oonstat omnem operam, si longa interoapedine quiescat, aegre resumi. 
quisnam onim ignorot ouuotis aut artificibus aut artibus maximum decus usu venire, w 
cumque studia consueta non frcqucntantur, brachia in corporibus, ingcnia pigrescere in 
artibus? unde est et ilhid. quod sero correptus aut raro plus arous manui, iugo bos, 
oquus frono robenat. insuper desidiae nostrae verecundia comes ad hoc sententiam 
inolinat. ut me, postquam in silentio decurri tres olynipiadas, tam pudeat novum 

poema oonfioorc quam pigoat. hoc itcm nefas etiam difficilia factu tibi negari, cuius i^ 
atfootum tanto niinus dooipi decet, quanto oonstantius nil rcpulsam vorctur. tenebi- 
mus igitur quippiam mcdium et sicut cpigrammata recentia modo nulla dictabo, ita 
littoras. si quae iaoebunt versu rcfcrtac. scilicet antc praescntis officii neocssitatem, 
mittam tibi. pctcns. ne tu sis eatenus iustitiae praevaricator, ut me opincris numquam 
ab liuiusmodi conscriptione temperaturum. neque cnim suffragio tuo minus augear, -'' 
si forte digneris iam modestum potius quam facetum existimare. vale. 

XIII. 
SIDONIUS TOXANTIO SUO SALUTEM. 

1 tjsT quidcm , fatoor. versibus meis sententia tua tam plausibilis olim. tam 
favnrabilis. ut poctarum mc quibusquc lectissimis comparandum putcs, ccrte com- 
pluribus anteponendum. credeyem tibi, si non, ut multum sapis, ita quoquc multum -■■' 
me amares. hinc est. quod dc laudibus meis caritas tua mcntiri potest ncc potest 

2 fallere. praeter hoc poscis. ut Iloratiana incude formatos Asclepiadeos tibi quospiam. 
quibus intcr bibendum pronuntiandis cxerceare, transmittam. pareo iniunctis, licet, si 
umquam, modo maxime prosario loquendi genere districtus occupatusque. denique 



1 orisio i*' salutem om. F 3 hispauo corr. in hispauico J7', liispaiiico 1' iugo (o corr. in 

u 
is /'') F terraconensibus 1' 4 miu' si (corr. in mins M^) senno iV, luiuus seil senuo C, minus 

sermo FP e Mommsen, et MCFF ppositionibus MP 5 acet Wilamowitz, acer MCFF 

raetieus corr. cc mentieus M^C- 6 petit FP et corr. ex petat 31^ 1 renunciavi MCF possit 

(corr. in posset M^J MCF acomodari C 8 accionum C li coustet F 10 ut arti- 

s 
ficibus C 11 «/t trequententur ? 12 et om. C ero corruptus (prior, u corr. in e 3F) M^ 

arcul manus bos iugo C 13 verecunclie (e corr. in a 6") C sentenciam CF 14 sileucio F 

olimpiadas MCFP 1;'» huc FP, Imc (corr. in boc M^) MC ueplias CF 1(5 coustaucius CF 

nil»» (2 litt. eras. M-j M repulsa C 17 recencia C 19 iusticiae CF '20 euim om. F 

21 ej; fJacetum in raa. leij. cetum in M\ tu in C^ valete F 22 tenaucio F salutera om. F 

iia 
23 sentencia CF 24 quam plurimis C, 1 copluribus s. l. add. C" 27 horatia M^, oratio C 28 pro- 

e 
nunciandis MCF exercare F^ lieet sim usn; modo C 



LTBER TX. 12 § 1 — 13 § 4. t63 

probabis riira iins pliirima ox parte metrorum stiulia rcfrigesooro : non onini ])roinj)tum 
est unum eundomfjue probe facere aliquid ct raro. 

lam dudum teretes hendecasyllabos 

attrito calamis pollice lusimus. 

quoa cantare magis pro ohoriambiois 

excusso poteras inobilius podo: 
' sed tu per f-alabri tramitis aggorom 

vis ut nostra dohinc oursitet orbif.i. 

(|ii;i I^Maoous lyricos Pindaricum .id iiiolos 

fronis tiexit oquos plectripotcntibus. 

dum metro quatitur chorda Glyconio. 
'" nec non Alcaico vel Pherecratio 

iuncto Lesbiaco sive anapaestico, 

vernans pcr varii carminis eglogas 

verborum violis mulficoloribus. 

istud, da veniam, fingerc vatibua 
• • priscis difficilc est. difficilo ct mihi. 

ut diversa sonans os cpigrammata 

nil crebras titubet propter epistulas, 

quas cantu ac niodulis luxuriantibus 

lascivire vetat mascula dictio. 
••^»» istud vix Leo, rex Castalii chori, 

vix, hunc qui sequitur. Lampridius quont. 

declamans goniini pondorc sub stili 

coram discipulis lUirdigalensibns, 

hoc me teque decet: parce, procor, iocis: 
-'•> quaeso, pollicitam servet ad extiinuiii 

oratoris opus cura modestiam, 

quo nil deterius, si fuerit simul 

in primis rigidus, mollis in ultimis. 

Quin immo quotiens opulo monsae lautioris liilarabore. rob'giosis. quod magis 3 
approbo, narrationibus vaca: his proferondis oonfabulatio froquens. his rodioondis 
sollicitus auditus inserviat. certe si saluberrimis avocamentis, ut qui adhuc iuvenis, 
tepidius infloctoris, a Platonico Madaurensi saltini formulas mutuare conviviuliuin 
quaestionum, quoquo roddaris instructior, has solvo propositas, has propono solvendas 
hisque te studiis, et dum otiaris, exerce. sed quia mentio conviviorum semel incidit 4 



V. 1 endecasillabos MCP, endecassillabos F v. 2 at*rito (t eras. C-) C v. 8 coriambicis MCP, 

eoriiambicis F v. 7 liricos (os ex corr. J/') pindaricum MF, lirici pindari ciim C v. 9 Num F 

corda CFP, cor ' JI^ gliconio uMCFP v. 10 alchaico MCFP lerecratio MCFP v. 15 et 

miclii F et in rcis. J/', e michi C v. 16 ut in ras. iV hos (h eras. C^) C v. 17 nil crebras 

t i 

(il cre m ras. C-) C v. 19 veta M^ v. 20 castali M^ v. 23 corani (c nt v. corr. ex 

qu C'-; o corr. ex u M^) MC burdigalensibus (prior. i corr. in e M^) M, burdegalensibus CFP 

V. 2f> queso (e in ras. J/*) M; quasi C v. 20 opus cura (cur in ras. J/') 3fF, opus clara C, cura 

r 
opus P v. 27 quo [praeter q) et deterius in ras. M^ v. 28 pimis C^ 4 liiis F cum 

fabulatio F biis F redicendis MCFP, retinendis ego, recipiendis WHamov-iiz et Leo h saluberrimus 

ris 
(post. u corr. in i F^) F (J trepidius C, tepidns F maudarensi FP 8 te om. F otia M^, otia C 

exci'ce** (<luas lift. eras. M-J M, exercer C 

21* 



164 SIDOXII EPISTILARUM 

ruquo sio oarinon nobis vol ad aliani causam pevsonamquo ooniposituni sodulo oxposois. 
ur nio eius odomli diurius liaboro non possis haosiraroroni. susoipo libons quod toni- 
poribus Augusri Maioriani. oum rogiiru ouiusdam sodalis ad oonam oonvoniromus. in 
Porri libruni magisrri opisrularum subiro prolarum subirus efFudi. mois quoquo oon- 
rubornalibus, dum rox oonvivii oiroa ordinandum moras noorir oxygarum. Domnulo. 
Severiano arque Lampridio paria pangentibus (iaorautor hoo dixi. imnio niolinra): quos 
undique urbium asoiros imporaror in unam oivirarom. inviraror in unam oonam forto 
,*) oonrmxerar. id morae ranrum. dum genera merrtn*um sorte partinmr. phuniir namque 
pro caritate eollegii. licet omnibus eadem soribendi materia existeret. non uno tamen 
opigrannuara singuU^rum genere proforri . ne quispiam nosrrum . qui cereris dixisset 
exilius. voreoundia prinnim. post niordererur invidia. eronim oitius agnoscirur in quo- 
cumquo recitante. si quo ceteri metro canat. an oo quoque scribat ingonio. ru vero 
tunc opportunius subiecta laudabis, cum totus otio indulseris. non onim iustum est. 
ut consor incipias cum severitare disourere quod non poruir amicus oum serioraro dictaro. 
Age, convocara pubes. Crosiphonris ac Xipliaris 

loeus hora, mensa causa iuga roxra beluasque 

iubet ur volumen istud. rapidas vacanro panno. 

quod et aure et ore disois. acuit quibus furorem 

i studiis in astra tollas. 2» bene ficta plaga cocco 

Pernis osr tibi legendus. iaculoque ceu foranre 

in utraque disciplina cruor incruentus exir: 

satis instirurus auctor. ubi torvus et per artem 

celebremus ergo, fratres, resupina flexus ora 

>'^ pia fesra lirrerarum. ""> it equo redirque relo 

peragar diem cadenrem simulacra besriarum 

dape. poculis. choreis fugiens fugansquo Parthus. 

genialis apparatus. Xive pulcbriora lina 

Rurihmi toreuma bysso gerat orbis arque lauris 

> rutilasque ferte blattas. 35 hederisque pampinisque 

recoquenre quas aeno viridanribus rogatur. 

Meliboea fucat unda. cytisos, crocos. amellos. 

opulenr^t ut meraco casias, ligustra, calthas 

bibuluin colore vellus. calathi feranr capaces. 

»* peregrina der supellex *^ redolenribusque sei*ris 



h 
1 Alum (al e eorr. J/') J/ coupositam P 2 eias lue in€. ord, C uon possLs habere F exitA- 

torem P ' 3 cuTeniremns P 4 prolatnm corr. ex ploratum J/ ' snbditns F 5 oxigamm C3f. 

orngimim F, hoc oxigaru praeter hoc in rai. P ' domuollo P, domiunlo F 6 paria 3IFP, parta C 

7 hascitos (h ems. P*) P 9 matheria C 10 epygrunmata earr. ex eprgrammate J/' nrm m ra*. J/' 

11 cidns F anntiscitnr P 12 qd P tunc nero tn J" 13 oportnnins MCFP tot* ocio C, 

te 
totns otio corr. im totfl sotio J/*, totum te socio FP 14 serietate J/FP, severitate C v. 1 curocata P 

T. 2 ora P causa msa troHtp. J/* v. 8 institntns (us in rot. P') P v. 11 cadeutem (a corr. cr 

a J/») J/, (n corr. «• m P* P v. 14 lorrenma F h\ss>^ MCFP v. 15 blatrras P v. 16 reqno- 

quente P v. 17 melliboea fbccat F v. 19 ribulum (bibnlnm ew, F^) F v. 20 ^nppellex F 

V. 21 cdsiphoatis ac uiphatis praeter sipbouti in ra$. J/' cdsiphontis CP, tesiphontis F \.^ Inga P 

V. 23 vagante C ptumo eorr. er poimo J/' v. 30 id /* reditq: telo m ra*. J/' v. 31 simulacha (sie) F 

n 
V. 32 fogasqne riorr. in fa£i5qne P* partns CP v. 33 palcriora MCP v. 34 gerai (at e eorr. J/') J/ 

. * - *** 

r. 36 tgatnr eorr. er tgatnr J/' v. 3T cidsos MCF, citis P' crocos amelos in ra*. J/' amelos P 

T. 38 caltas MFP r. 39 chalati C r. 40 sertis (tis m ra*. P') P 



LIBKR IX, 13 § 4 — 13 § o. 



i6f 



abacum torosqiio pingant. 
manus uncta siico ainonii 
(loniot liispidos capillos 
Aritliiinitiuc nu'sso j^inguis 

4'- pctat alta tocta funius. 
vonionte nocto noc non 
nunuM-osus origatur 
laquoaribus coruscis 
camorao in suporna lychnus: 

•'•' oleuniquo nosciontos 
adipesque gbitinosos 
utero tumonto fundant 
opobalsamuni bicornao. 
Gcrub caput pHcantos 

■'■'■' anaglyptico niotaHo 
opubis sui^orbiorcs 
unioris forant onustis. 
Iiatcrac, scyphi, lcbotcs 
socicnt Falorna nardo 

60 tripodasque cantharosquc 
rosa sutilis coronet. 
iuvat ire per corollas 
alabastra ventilantes: 
iuvat et vago rotatu 

''■' darc fracta membra bido, 
simulare vcl trcmcntcs 
pede, vestc, vocc Bacchas. 
bimari remittat urbe 
thymolou palenque doctas 

70 tepidas ad officinas 
citharistrias Corinthus, 
digiti quibus canentes 
pariter sonante lingua 
vice pectinis fatigent 

" animata fila pulsu. 



Dato oi acra flstulata. 
Satyris amica nudis: 
<hit(,» ravulos chttiaulas. 
(|iiilnis antiM pcr pahtti 

^" crcpulis rctlanthi buccis 
gomit aura tibialis. 
date carmiiuita socco. 
(hito dicta sub cothurno, 
dato (|uic(|uid advocati, 

«•• date quicquid ot i)ootae 
vario strepunt in actu: 
Potrus haoc et illa transit. 
opus cditum tonemus, 
bimetra quod arte texens 

■"' itor asporum viasquo 
hibyrinthicas cucurrit. 
sed in omnibus hiborans 
et ab omnibus probatus 
rapit hinc ot indc pabiiain. 

•'■' per ct ora docta fertur. 
))rocul hinc et Ilippocronon 
Aganippicosque fontes 
et Apollincm canorum 
comitantibus C^amcnis 

i"|' abiganuis ct Minervam 
quasi pracsulem canendi; 
removete ficta fatu: 
deus ista pracstat unus. 
Stupuit virum b)quontcm 

1"' diadematis potestas, 

toga, miles, ordo equcstcr 
popuhisque Ilonmharis ; 
et adhuc sophos volutant 
fora, templa, rura, castra. 



ii>' super haec fragorem ahimno 

V. 41 habacum MF, liubacunif 6" tliorosque pugnant (sic) F v. 42 suco (c in ras. i") P 

'' ' , > 

V.48 cboruscisi'' v. 49 licnusC, lignus F, licnus corr.in lignusi'-, lign'(gire corr.M^) M v.OO r^leii •qne 

(n corr. e.v un td r. P') F v. 51 adipesque (s in ras. corr, ex m ut v, C") C 

u 
v. ^>2 t*menteP' 

auadiptico C 

V. 58 sciplii MCFP 

corr. ex subtilis 31^ 



glutinosos M^ 

V. 54 capud F, caput (t corr. ex d /") P v. .^)5 anacliptico FP, anacli])tico M\ 

57 bumeris MCFP lerant corr. ex festant C", ferant***» P- bonustis F 

n 
V. 5'J palerna F v. 60 catbarosque P^, catborosque C v. 01 sutilis 

v. 62 corollas C, cboroUas MF v. G3 babnbastra MCP v. 07 baccas CF, 

bacas P v. 08 imari F v. 69 tbimeleu MCF, timelen P palenqne MCF, palemque P v. 70 tepidas 

a 
(idas m ras. M^) M officinis il/' v. 71 citaristrias P 



v. 73 linga P v. 77 satiris MCFP 

turno MCFP v. 87 transiit F 

v. 96 byppocreneu MP, bipocrenen C 
appollincn F 

108. 109 om. C 



chorintus MC, chorintbus F, corintus P 
la c 

V. 78 coraulas FP, choraules C v. 82 soco P* v. 83 co- 

c 
V. 89 dimetra F v. 91 laberintbicas MCFP v. 94 hin C^ 

P 



V. 97 aganmpicosque (n eras. C-) C» v. 98 apollinen M, 

V. 102 removete (ete m ras. 3[^) M v. 103 unus prestat inr. ord. C vv. 107. 

V. 1 10 liaec MCF, K P ahuupno MCF 



166 SIDONII EPLSTULARUM 

Padus atque civitatum feritas Iliberieoniui. 

ilaf amor Ligusticarum. nec in lioc moratus axe 

similis favor resultat cito ad arva perget euri 

RluKlaniridas per urbes, aquilonibusque et austris 

ii' imitabiturque Gallos i-'^' /.ephyrisque perferetur. 

Ecce. dum quaero quid cantes. ipse cantavi. tales enim nugas in imo scrinii 
fundo muribus perforatas post annos circiter viginti profero in lucem, quales pari 
tempore absentans, cum domum rediit. ilixes invenire potuisset. ])roinde peto. ut 
praesentibus ludicris libenter ignoscas. illud vero nec verecunde nec impudenter in- 
iungo, ut quod ipse de familiaris mei integro libro pronuntiavi, hoc tu quasi sollicitatus 
exemjdi necessitate de meo sentias. vale. 



XIV. 
SmONIUS BURGUNDIONI SUO SALUTEM. 

1 i^rPLiciTER excrucior, quod nostrum uterque lecto tenetur. nihil enim est durius, 
quam cum praesentes amici dividuntur communione langoris; quippe si accidat, ut nec 
intra unum conclave decumbant, nulUi sunt verba, nuHa solacia, nulla denique mutui i^' 
oratus vicissitudo : ita singulis maeror ingens, isque plus de altero: nam parum possis 

2 quamquam et infirmus periclitante quem diligas tibi timere. sed deus mihi, fili aman- 
tissime, pro te paventi validissimum scrupulum excussit, quia pristinas incipis vires 
recuperare. diceris enim iam velle consurgere, quodque plus opto. iam posse. me 
certe taliter consulis et sollicitudine prope praecoqua quaestiunculis litterarum iam i"' 
quasi ex asse vegetus exerces, audirc plus ambiens etsi adhuc aeger Socratem de 
moribus quam Hippocratem de corporibus disputantem; dignus omnino, quem plausi- 
bilibus Roma foveret ulnis quoque recitante crepitantis Athenaei subsellia cuneata 

o quaterentur. quod procul dubio consequebare, si pacis locique condicio permitteret, 
ut ilHc senatoriae iuventutis contubernio mixtus erudirere. cuius te gloriae pariter ac 20 
famao capacem de orationis tuae qualitate coniecto, in qua te decentissime nuper 
pronuntiantem quae quidem scripseras extemporaliter admirabantur benivoli, mirabantur 
superbi, morabantur periti. sed ne impudenter verecundiam tuam laudibus nimiis 



n ti 

V. 111 civitate M^ v. 114 rodanitidas i^^P, rodaiiidas 3i^, rodanaticas C v. 117 nec (ec 

ni ras. F') P v. 118 aura C v. 120 zephirisque MCFP pergeretur FP, pergetur M^ 1 ee P> 

qd corr. ex qd P^ fundon (n ali. cvp. F^) F 4 verecundae C^ impudenter corr. e.c inpudenter P% 

imprudenter (r eras. C^) C 5 pronuntiavi* (unam litt. eras. C-) C, pronunciavi MF 6 exemplo C 

de meo sentias om. C vale om. MFP 8 duppliciter excrutior F nichil CFP est om. G i> quam 

of)i.C,add.M^, (lamP languoris (uoris m ms. P') P accedat M i 10 cuclave P nulla sunt solacia CJ 

1 1 vicisitudo P ' ita MCF, itaque P 12 qaquam P qem P, quai 31 ' michi C 13 te add. s.l.P' 

14 recuperare CF, resumere P et ita, ul infra et supra lin. rasura sit, M disceris (s exp. F^) F diris C^ 

c*snrgere corr. ex cusurgere P- 15 et sollicitudiue usque ad quaestiunculis oon. C sollicitudine (e corr. in 

e M-) M 16 exerces (s in ras. 3F-) M, exercens G socraten MC 17 qam P hyppocraten MP, 

ypocraten CF plausilibus G 18 atlienei * (unam litt. eras. M^) M V.) conditio MCFP 21 capacem 

(m in ras. duarum litt. C-) C tuae s. l. ndd. C* 22 in-onuntiantem scripsi; pronunciante MF, proiiciante P, 

pronunciante te C quae om. C ammirabantur MF mirabantur et morabantur ruUio; niirabuiitnr H 

morabuntur MCFP 23 ne in rus. M^ inpudenter P vcrecudiam corr. in verecudiam P- niinis F 



LIBEK IX. 13§ 5 — 14 § s. 167 

ultro prcniamiis, praoconia tua iustius de ti: quam tibi scribimus. hoc potius, unde 
cst causa sermonis, intromittamus. 

Igitur interrogas pcr pugillatorcju . «juos recurrentes asseram versus. ut (clcr 1 
cxplicera, sed sub cxemplo. lii niinirum sunt rccurrentcs, qui metro stantc ncnue 
littcris loco motis ut ab exordio ad terminum, sic a finc rclcguntur ad summMin. sic 
est illud antiquum: 

Koma til)i subito motibus ibit amor. 

[Et iUud: 

8ole mcdere pede, ede pcrede melos.j 

Nec non habcntur pro rccurrcntibus. (|iu pc(hiin iegc scrvata ctsi non pci- T) 
singulos apiccs, per singuhi tamcn vcrba rcpli( antnr. ut cst unum distichon nicum 
(qualia rcor (jquidcm legi multa mult(n'um), (luod dc rivulo lusi, qui repcntino pro- 
ccllarum pastus illapsu publicumque aggerem contVagoso diluvio supcrgrcssus subdita 
viae culta inundavcrat, quam(|uam dcpositurus insanam mox abundantiam. (|uippc 
quam pluviis appcndicibus intumcscentem nil supcrna vcnac percnnis pondcra inHarcnt. 
igitur istic (nam viator adveneram), dum magis ripam quam vadum quacro. tali iocatus 
epigrammatc pcr turbulenti terga torrentis his saltem pedibus inccssi : 
Praccipiti modo quod decurrit tramite flumcn 
tempore consumptum iam cito dcficiet. 

IIoc si recurras, ita legitur: 

Deficiet cito iam consumptum tempore flumcn 
tramite decurrit quod modo praccipiti. 

En habes versus, quorum syllabatim mirere rationem. cctcrum [»ompam, 
quam non habcnt, non doccbunt. sufficienter indicasse me suspicor quod tu rcqui- 
rendum existimasti. similc quiddam facis ct ipse, si proposita restituas eque diverso 7 
quae rcpeteris expedias. namque imminet tibi thematis cclcberrimi votiva rcdhibitio. 
laus vidclicet peroranda, quam edidcras, Cacsaris lulii. quae materia tam grandis 
est, ut studentum si quis fuerit ille copiosissimus, nihil amplius in ipsa dcbeat cavere, 
quam ne quid minus dicat. nam si omittantur quac de titulis dictatoris invicti scripta 
Patavinis sunt voluminibus, quis opcra Suetonii, quis luvcntii Martialis historiam 
quisve ad extremum Balbi ephemeridem fando adaequaverit? sed tuis ceris haec 8 



1 peconia corr.e.i: pecunia M fiani P credinius (sujjerscr. scribimus F^) F 3 asseram versus 

usque ad sunt recurrentes add. in marg. P' 5 termiii corr. in terminu P' (i antiquu corr. ex anticu P- 

7 jtost amor lej. in C: et . si bene te tua laus taxat sua laute tenebis 8 et illucl usque ad melos seclusi 

9 pedes F 11 verba] membra F disticon MCFP 12 equidem F, et quidem 3ICP 13 con- 

n 
fragroso F 14 culta viae inv. ord. C quaquam corr. in quaquam P- 15 qam P apendicibus C 

nichil P, nihil ili perliennis CJP IG qam P ITturentisP saltim J'' 18 pricipiti f^Jrm. i w e 

em.F-JF 19 cOsumtum P 20 boc ilf-FP, hos C 21cnsumptumP 22 jwst jn-aecipitilef/. in C : 

et . ilusa michi causas memora quo numine leso 23 en 3IFP, ecce C siilabatim CFP et praeter sil 

in ras. M^ mirere CF et in ras. M^, mi**rere (duas lilt. eras. P-j P, rimere effo, metiere Wilamoicitz 

n 
24 qam P tu FP, te iJf, te C 26 imminct Wilamowitz, eminet MCFP tematis C redibitio CP, 

redibitio (unavi liii. s. l. eras. 3D) M 27 quam (qam P) edideras FP, quam ididas (ididas in ras. 31^) M, 

^ i 

quae dederas C, quam edixeras Wilamouitz materia C, matheria MFP 28 studencium F nichil CP, nl F 

a ue t ^ 

29 qam P dicas F dimittantur F, demitautur corr. in dimitantur C- q in q em. F- dicatoris il/', 

H t- 

dicatoris P^ 30 patevinis C iuveucii C, viveucii F marcialis MCF 31 epimeridem Ci , epy- 

h 
meridem P, epymeridem Jf ' 



H3J, SIDONII EPISTULARUM 

lOsorYamus. otticii inagis ost nostri auditoribus scanina coniponoro, praopararc auros 
fragoribus intonaturis, dumquo virtutos tu dicis alionas, nos tuas dicorc. ncquo 
vorearo mo quospiam iudicos Catonianos advocaturum, qui modo invidiam, modo 
ignorantiam suam tactao sovoritatis volamino tegant. quamquam imporitis vonia debo- 
tur: ceterum quisquis ita malus est, ut intellegat bene scripta nec tanicn laudct, hunc ■' 
boni intellogunt nec tamen laudant. 

Proinde curas tuas lioc metu absolvo: faventes audient cuncti, cuncti foventes, 
gaudiisque. quae facies rocreatus, una frueraur. nam plerique laudabunt facundiam 
tuam. phirimi ingonium. toti pudorom. non enim minus hiudi ferotur aduloscontom 
vel. quod ost pulchrius, paono adhuc pueruni dc pahiestra pubhci oxaminis tam i^J 
niorum roforro sutfragia quam httcrarum. valo. 

XV. 

SIDONIUS GELASIO SUO SALUTEM. 

1 liOBAs (^noquo deprecor) me deliquisse; deliqui, quippe qui nccdum nomino tuo 
uUas opori meo litteras iunxerim. sed tamen scribis tum quod orravorim veniabile 
fore, si quod et ipse decantes mittam ab exemplo, quia scihcet Tonantio mco ad i^ 
parem causam futuras usui htteras bimetras miserim. praoter hoc qucreris paginam 
moam. si resolvatur in lusum, sohs hendecasyllabis froquentari. qua de re trochaica 
garruHtate suspensa senariolos ahquos plus requiris. servio iniunctis; tu modo placidus 
excipias, sive oden hanc ipsam mavis vocare sive eglogam. nam metrum diu in- 
froquontatum durius texitur. '^ 

lubes, araice, nostra per volumina 

modis resultet incitatioribus 

ferox iambus, ut trochaeus hactenus, 

pigrasque bigas et quaterna terapora 
■' spondeus addat, ut moram volucripes 

habeat parumper insitam trimetria, 

resonetque mixtus ille pes celerrimus, 

bene nuncupatus quondam ab arte pyrricha, 

loco locandus undecumque in uUimo : 
it» spondam daturus et subinde versui, 

modo in priore parte, nunc in extima 

anapaestus, ipse quamquam et absolutius 



1 reservimus M^, reserviannis l^ offitii P- uostri est inv. unl. MP iKliutoribus C, auditoribus (ud 

in ras. Jl/'j 3/ 2 iutouatims corr.eu; intonaturos C -, intonjituras ecZ. Savaronis tu* (wnain lit.t. eras. 31^)31 

tuas dicere MFP, molianiur tuas dicere C 4 ignoratiam P fictae P et corr. ex factae ut v. M ' quaquam 

n 
corr. in quaquam P * .5 intelligat MCFP (3 intelligunt MCFP 7 fatentes C, faventes ( v in ras. 31^} 31 

audient ed. Sirmondi; audiunt MCFP 8 recreatus Wilamoivitz, recitaturus vulgo; recreaturus FP, recrea- 

u 
turis C, recreaturis 3/' laudabunt (unt e corr. C^) C 9 an laude reL laudibus ? adolescentem 3ICFP 

10 pulcrius C'P 11 qam J' vale o»/t. il/P 12 sal il/, owi. 2*^ 14 iuxerim J<^ scriberis (er ems. C^) C, 

scribi 3/* tonancio J'^ 17 rosolvatur (/>jw. o corr. m e 2*^ V !<' endecasillabis il/Ci^^P trocaica P 

18 plus aliquos trampos. C 19 accipias C oden scripsi; odem CF, ode M, ode P^ v. 2 modis 

corr. cj; modus C-3I^ v. o ut ed. Elmenhorstii; et 3ICFP throcheus F actenus P v. 4 bigas 

(b &>; p F^) F V. 6 insitum vul(jo; insita MCFP v. 8 licupatus cOdam P arce P, arcbe C pyrrica P, 

h h " u 

pirria C, pirrichia /'', pirricha^y/-«e<er pi in ras. 31^ v. 9 loco co7-r. cx loca C v. 10 daturos 31^ 

i 
v. 11 priori F, priore corr. ex priora C v. 12 qaquam P, quamq; C absulutius C, absolutus 31^ 



LIBER IX, H §8 — lo§ 1. 169 

pronuntietur, cuni socuta tcrtia 

gomiime breviquc longa adluieret Hvllaha. 

i' (iuae tempcrare vix valot grcgarius 

poeta, ut ipse cernis csse SoUiuni ; 

niihi pecten crrat ncc pcr ora concava 

vaga lingua Hexum eompetcnter cxplicat 

cpos. scd istud aptius paraverit 
'-'> Leo Ijeonis aut sccutus orbitas 

cantu in Latinn, cum prior sit Attico 

C/onscntiorum (pii supcrstcs cst patri, 

fide. voce. mctris ad Huenta Pegasi 

cccinissc dictus omnitormc canticum, 
2i quoticnsque verba Graia carminaverit. 

tenuissc cclsa iunctus astra Pindaro 

montemque victor isse pcr bivcrticcm 

nuUis secundus intcr antra Delphica. 

at uterquc vatum si lyrae poeticae 
"' Latiare carmcn aptct absquc Dorico, 

A-^cnusina, Flacce, plectra incptus exeras 

Lipygisque verna cygnus Aufidi 

Atacem tonare cum suis oloribus 

cana ct canora colla victus ingemas. 

3=' Nec ista sola sunt pcrita pectora, 

licet et peritis haec peritiora sint: 

Severianus ista rhetor altius, 

Afcr vaferque Domnulus politius, 

scholasticusque sub rotundioribus 
*" Petrus Camenis dictitasset acrius, 

epistularis usquequaque ncc stilus 

virum vetaret. ut stupenda pangeret. 

potuisset ista semper efficacius 

humo atque gcnte cretus in Ligustide 
4"' Proculus melodis insonare pulsibus 



h 
V. 13 pronuncietur MCF tercia CF v. 14 lunga (a in rus. P ') aderet P ', acleret F sillaba MOFP 

r 
V. 15 grecarius C v. 17 niilii pecten errat iscr'qm; nii in pectine erat P', nii in pectine errat (mi i iu rois. il/') 

el in marf/. adcl. mi 31, miiii (hoc in extremo v. 16) in pectine errat (erat F) CF v. 18 cupetenter P 

V. 19 epos sed 3IFP, epossus C paraverit corr. ex paraverat 31 ' v. 25 quotieus {oni. que) C, quoties- 

que MP carminaverat C v. 28 nuUi tnt/^o antra scryw; astra iH(7FP delfica P v. 29 at 

vulfjo; aut C, ast FP et corr. ex ant il/' lirae 31CFP v. 30 laciare F, latiare corr. ex latiase C' aptet 

corr. ex abtet C v. ol tlace C exseras (s erus. 31-) 31, beseras (em. F') F, exteras C v. 32 iapigis- 

qxie MCFP cignus MCFP autidi corr. e.r. au.sidi P', aut fidi {mjier aut m. rec. scriijsit orbis) C, aut 

1 canora 

figi F V. 33 atacen 31P, atagen F, a*tacen (unam Utl. eras. C"-) C sonare Leo v. 34 conora C^ 

ingemias (i alt. exp. F^) F v. 35 isti C perita sunt /*' p*e **rita corr. ex preterita C- v. 36 sint ex 

sunt F^ V. 37 retor P', retor C, rethor 31F v. 38 afler 3ICFP domnuUus (1 eras. P^) P 

V. 39 scolasticusque 3ICFP v. 41 epistolaris 3ICFP nec stilus 31CF, nectilus P v. 42 virum 

r 
corr. ex verum C-il/' v. 43 ista s. l. add. P^ eificatiuH MCF v. 44 cetus 31^ v. 45 procui C 

melodis corr. ex melodes C-3I^ 

SlDONIUS. 22 



170 SIDONII EPISTULARUM 

linians faceta qnaequo sic poeniata, 
Yenetam lacossat ut favore Mantuaiii 
Iloniericaequo par et ipse gloriae, 
rotas Maronis arte sectans conipari. 

•'•*• Ego corde et ore iure despicabilis 
quid iuter hosce te rogante garriani, 
loquacitatis inipudcntiam proban« 
animique vota destituta litteris? 
scd quid negabo nec pudore tcrritus? 
•'•' amor timere nescit: inde parui. 
2 Ignosce desueta repetenti atque ob impleta quae iusseras uiliil amplius quani 

raritatis indulgcntiam praestolaturo. ceterum mihi si similia post iniunxcris, quo qucam 
fieri nuigis obsequens, curabis ad vicem carminis aut dictare quae cantem aut saltaro 
quae rideam, vale, 

XVI. 
SIDONIUS FIRMINO SUO SALUTEM. 

1 »Si rec(U'daris, domine fili, hoc milii iniunxeras, ut liic nonus libelhis [)eculiariter 
tilti dicatus ceteris octo copularetur, quos ad Constantium scripsi, virum singuhiris 
ingenii. consilii salutaris, certe in tractatibus publicis ceteros eloquentes, seu diversa 
sive paria deccrnat, praestantioris facundiae dotibus antecellentem, sponsio impleta 

2 est. non exacte quidem, sed vel instanter. nam peragratis forte dioecesibus cum ^^ 
domum veni, si quod schedium temerc iacens chartulis putribus ac veternosis con- 
tinobatur. raptim coactimque translator festinus exscripsi, tempore hiberno nil retar- 
datus. quin actutum iussa complerem, licet antiquarium moraretur insiccabilis gelu 
pagina et calamo durior gutta, quam iudicasses imprimentibus digitis non fluere sed 
frangi, sic quoque tamen compotem officii prius agere curavi, quam duodecimum i- 
nostrum. quem Numae mensem vos nuncupatis, Favonius flatu teporo phiviisque 

o natalil)us maritaret, restat, ut te arbitro non roposcamur res omnino discrepantissimas, 
maturitatem celeritatemque. nam quotiens liber quispiam scribi cito iubetur, non 
tantum honorem spectat auctor a merito quantum ab obsequio. de reliquo, quia tibi 



V. 46 liuiaus corr. ex rimans C- quaeque om. C v. 41) arte sectaus FF ei in ras. Jfl^, artexate C, 

i 
artet axe ed. Elmenhorslu v. 50 ergo (r eras. 31^) M ilespical)ilis corr. eM clespecabilis C- v, 51 qud P' 

r 
gariam P' v. 52 iuij)U(leutiam corr. ex iupuduutiam 1'-. imprudeiiciaui F approhaus JjCo v. 53 de- 

~, 11 i 

stituta Hirmondus; destentuta CF, dist& ut a F, dis& ut a (u s. l. add. 3D) 31 v. 54 qd (i ia ras. 6'*) C 

i 
1 uicliil CF, ul F qam F; q; C 2 michi C similia pust si Inv, ord. C iuiuuxeris Wilamoicilz, 

c 
iuijseris JICFF 3 magis fieri inv. ord. CF si curabis C, si curabis JU ', sic curabis FF; scilicet 

curabis eyo, ipse curabis Wilamowitz, si curabis, ad v. c. aut dicta q. c. aut salta Mommsen 4 VL 3f 

.1 sal MF, om. F G michi C 7 dicatus sorlpsi; dictatus 31CFP coustauciuiu F 8 salutaris 

cousiiii inv. ord. C eloqeutes P 'J praestautioris corr. ex praestautiores If' ta**cuudiae (duas litt, 

(!'' 
eras. F"^) F do*tibus (c tU v. eras. M^) 31, **tibus P' 10 quidem exacte inv. ord. 31 F diocesi- 

h o re 

hwA MCFF 11 schedium (s add. 31^)31, scedium P', scedium C, cedium P' timereil/', teme P' 

li 
cartulis CF, cartulis P', carthulis 31 12 hiberuo (o ex corr. 3F) 31, iiilierui C \o iusicabilis F, 

r e c 

iusiccabili C 14 durio i'' qam P iudicassis Ji ^ 15 tameu quuquc inv. ord. F offitii P- 

r 
pius C, pius J/* qam P 16 uostrum 3IFF, numerum C uuucupatis 31 FF, vocatis uuucupando C 

flavouius F teporo (extr. u corr. ia e F'-) F, teporo (extr. o in ras. F^) F pluvisque 31 18 celeri- 

i 
tatemque om. C, s. l. add. 3F quoties 3IF l'J relquo C" uuper tibi inv. ord. F 



LiBEH IX. mi; 1 — k; J; :$. 



171 



nupor ad Gelasium viruin snt lM»nij»;nissinnnn niissos ianiliicos j^Iaouissc jnnnuntias, 
por lios to quoquc Mytilonaoi oppidi vornulas niunorabor. 



lani por altornuni ])olaous loquondi 
ogit audaeoni moa cynilja oursuin 
noe bipertito tiniuit tluento 
Hootoro clavuni. 

• Solvit antoninas. loo-it alta vola. 
pahnulani ponit nianus, atque transtris 
litori iunctis petit osculandain 
saltus liarenam. 

Mussitans quamquam eliorus invidorum 
1" prodat liirritu rabiom canino. 
nil ])alam sane loquitur pavotquo 
])ublica puncta. 

Vorborant pupi)im. quatiunt carinam. 
ventilant spondas laterum rotumlas. 
1' arborem oirea volitant sinistrae 
sibila linffuao. 



(luamcjuo post. visus propo. post bihistrc 
tempus acoepi, capiens iiom^rom. 
(|iii ])atrum ac plobis simul unus nliiii 
iura gubernat. 

l*raotor li<!roos ioea nnilta multis 
texui pannis : oh»gos froquontor 
aubditos senis podibus rotavi 
commato bino. 

Nunc pcr undenas equitaro suetus 
syllabas lusi celcr atquo metro 
Sapphico crcber ceoini. citato 
rarus iambo. 



Nec recordari (juoo, quanta quondatn 
scripserim priino iuvenis caloro ; 
undc pars maior utinam tacori 
posset et abdi I 

Nos tamon roctam comito arto proram. i' Nam sonoetutis propioro mota 



nil tumoscentes veriti prooollas, 
sistimus portu, gominao ])otiti 
fVondo coronae, 

Quam mihi Indulsit populus Quirini, 
blattifer vel quam tribuit senatus. 
quam peritorum dodit ordo consors 
iudieiorum, 

Cum mois poni statuam perennom 
Nerva Traianus titulis vidoret, 
inter auctores utriusquo fixam 
bybliothoeae : 



([uiccjuid cxtremis sociamur aniiis. 
plus pudet, si quid lovo lusit aotas. 
nunc reminisci. 

Quod perhorrescens ad opistularum 
'■" transtuli cultum genus omne eurac;, 
no rous cantu petulantioro 
sim reus aetu: 

Ncu putor solvi por amoona dicta. 
sehonm si chartis phaloras(|UO iungam. 
■':> clorici ne quid maoulot rigorom 
fama pootao. 



1 sat P el in rnx. J/', sic (' an laniLos ? pvniiuiicias MF 2 mitilenci FP, inirtilenoi C 

V. 2 c\mha, MF v. 3 flnen in rtix. M\ secnndo (' v. 4 flectcr P' clavinni (i cvp. /''') /'' 

V. 5 solvit (it in ron. M^) M, sidvat (' antempnas C, antepnas M, antennas FJ* legat C H (corr. in 

s 
lcgit M^J M V. 7 litori F, littnrl MCP v. 8 jiarenam MU'\ arcnani CP v. 9 nnisitans M\ 

mnsitans C (laqnam F v. 10 liyrritn M v. 13 pn))pi cnrr. ex pnpp(5 M^, pnpim C v. 18 vcn**ti 

(ti era.'!. P-) P v. 20 coroni (i em. in c F^) F v. 21 miclii C v, 22 blatiler C qam P v. 23 qam P 

j. !- 

V. 25 perennem (', perhennem F v. 2G titulns (n olt. em. in i F^) F v. 28 bibliotliecae MCF, bibliotecci' 

V. 29 qamqne P v. 30 accepi corr. iit r. ex accipe M^ cupicns (' v. 31 plebi eorr. ex plebe C- 

V. 33 lieroos C, herocs F, cliorcos MP v. 34 texn (' v. 35 .subdit' C et (corr. In snbditos M^J M 

V. 3G comatc F v. 38 (i(hl. in morf/. M^ : in marfp notaverai dc -r- H M sillalws MCFP v. 39 saphico 6 

r. 
V. 40 rariiis (i (le.l. F^) F v. 41 qo P v. 43 pas 7" v. 44 posset scripsi; possit MCFP 

V. 45 propore M, priore F v. 40 (inicqnid corr. ex quidquid P v. 49 la quod horre.scens ad aeplarum C 

u u 

l)erorre * scens (nnam litt. eras. P'-J P v. 53 ne M^, nec F^ v. 54 scema si cartis il/Ci^P faleras- 

cpie J' ct (f et ras in ras. J/') M. fillerasqne F v. 55 maenlat F 

22* 



172 



SIDONII EPISTULARUM LTBEW IX. 1()§;$ — 16 §4. 



Deniqiio ad quodvis opigmiiiina posthnc 
non forav pronus, tonoroquo niotro 
vol gravi nulluni oito oogar oxhinc 
M proniero oarnien : 

Persceutorum nisi quaestionos 
forsitan dioani nieritosquo caelum 
martyras mortis pretio parasse 
praemia vitae. 

■■ E quibus primum mihi psalhit hymnus 
qui Tolosatem tenuit cathedram. 
de gradu summo Capitoliorum 
praocipitatum : 

Quem negatorcm lovis ac ^linervao 
:ii et crucis Christi bona confitentem 



vinxit ad tauri latus iniugati 
plebs furibunda, 

Ut per abruptum bove concitato 
spavgeret cuvsus hicevum cadavev 
cautibus tinctis calida sohiti 
pulte cevebvi. 

Post Satuvninum volo ploctva cantent, 
quos patronorum reliquos probavi 
anxio duros mihi per hiborcs 
auxiliatos, 

Singulos quos nunc pia nuncupatim 
non valent vevsu cohibeve vevba; 
quos tamen chovdae nequeunt sonave, 
corda sonabunt. 



Redeamus in fino ad ovatovium stilum mateviam praesentem pvoposito semel 
ovdine tevminaturi. ne, si epilogis musicis opus pvosavium clausevimus, secundum 
regulas Flacci, ubi amphova coepit institui, uvceus potius exisse videatur. vale. 



V. 57 epTgranima F v. r)9 cito » (unam Htt. eras. C'^J C v. 03 martires CF precio MCFP 

e 
V, 65 michi C liimmis 3/CP, ymnus P v. 66 tolosatim C, tholosatim i^, tolosati M 

V. 67 capitholiorum F v. 70 bona christi F 



tonuit P 
1) 
V. 72 plesP» 



V. 71 ininngati (alt. n exp. F^) F 
t 
V. 73 abrntum (' concit<ato (exir. o in ras. M^) M v. 74 spargere M^ v. 75 tinctis corr, ex cunctis M^ 



V. 79 add. in marg. M^, nunc praeter o dnros .... abores abscissum michi CFP v. 80 auxiliatos 

post probavi leyltur in P v. Sl singulas F v. 83 cordae C, corde F, cordae M'^ 1 fine scripsi; 

finem MCFP matheriam CF 2 epylogis MP 3 anphora FP vale om. MP EXPLICIT 

DEO IVVAlfE GAI. SOLLII . APOLLINAIIIS . MODESTI SIDONII APvVERNORVM EPISCOPI . EPISTOLA- 
RVM LIBER NONVS suhscr. ruhric. in C: EXPL LIH. SIDONII P; Gaii SoIIii Apollinaris Sid epistolar IX 
liber explicit eiusdem panagici dci antliemio pfacio incipit /''; Ite incip olde (i. S. A. Sidouii paiiigeric' 
DICIT ANThEMIO AVG' lUS CSVL M 



GAT SOLLTI 

APOLLINARIS STDOXII 
CARMINA. 



I. 

PRAEFATIO IN PANEGYRICUM DTCTUM ANTIIEMIO 
AUGUSTO BIS CONSULI. 

Ofm iuvenom super astra Tovem naturn locarcf 

susciperotque novus rof^na vetusta deus. 
oertavere suum venerari numina nunien 

disparibusque modis par cecinere sophos. 
■ Mars olangonte tuba patris praeconia dixit 

laudavitque sono fulmina fulmineo: 
Arcas et Arcitenens fidibus strepuere sonoris. 

doctior hic citharae pulsibus, ille lyrae; 
Castalidumque ehorus vario modulamine plausit. 
10 cavminibus, cannis. pollice. voce, pede. 
sed post caelicolas etiam mediocria fertur 

cantica semideum sustinuisse deus. 
tunc Faunis Dryades Satyrisque Mimallones a])tae 

fuderunt lopiduni. rustica turba. melos. 
^■' alta eicuticines liquerunt Maenala Panes 

postque ehelyn placuit fistula rauca lovi. 
hos inter Chiron, ad pleetra sonantia saltans, 

fiexit inepta sui membra facetus equi : 
semivir audiri meruit meruitquo placere, 
20 quamvis hinnitum, dum canit, ille daret. 
ergo sacrum dives et pauper lingua litabat 

summaquc tunc voti victima cantus erat. 



G (GAII T) SOLLII APOLLINARIS SIDONII PANIGERICI DICTI (dic P^) ANTHEMIO AVGVBTO 
BIS CONSVLI. INCIPIT PRAEFATIO FT; inscriptionem om. M et duobus rers. rac. C; de F ride epislularum 
adnotationem e.rtremam 2 vetusta regna M^ 4 disparibus M^ h mar M^ tubaque (' 

G flumina J/^'* fodibus i^a 9 castalidum J/P- 13 mamiilnncs MP-, ****llones 7" 15 cicu- 

tinis M-P-, citutinis J/' melana (' 17 scliiron M 18 plexit M 19 semifer M 

21 divesfjue F paupera T ditaljat C 



174 SIDONIT CAEMINUM 

sic nos, o Caesar, nostri spes maxinia saecli, 
post magnos proceres parvula tura damus, 
■-'■■ audacter docto coram Yictore canentes. 

aut Phoobi aut vestro qui solet ore loqui : 
qui licet aeterna sit vobis quaestor in aula, 

aeternum nobis ille magister erit. 
ergo colat variae te, princeps, liostia iinguae; 
3i' nam nova templa tibi pectora nostra facis. 



II. 

PANEGYRICUS. 

Auspicio et numero fasces, Auguste, secundos 
erige et efFulgens trabealis mole metalli 
annum pande novum consul vetus, ac sine fastu 
scribere bis fastisi quamquam diademate crinem 

■■ fastigatus eas umerosque ox more priorum 
iiichidat Siirrana chlamys, tc picta togarum 
purpura phis capiat, quia rcs est semper ab acvo 
rara frequens consul. tuquc o cui lauren, lane, 
annua debetur. religa torpore soluto 

1" quavis fronde comas, subita nec luce pavescas 
priiicipis aut rerum credas elementa moveri. 
nil natura novat: sol hic quoque venit ab ortu. 
liic est, o proceres, petiit quem Romula virtus 
et quem vester amor; cui se ceu victa procellis 

!■■ atque carens rectore ratis res publica fractam 
intulit, ut digno melius flectenda magistro, 
ne tempestates, ne te, pirata, timeret. 
te prece ruricola expetiit, te foedere iunctus 
adsensu, te castra tubis, te curia plausu, 

•-i" te punctis scripsere tribus collegaquo misit 
te nobis regnumque tibi; suffragia tot sunt 
quanta legit mundus. fateor, trepidavinuis omnes, 
ne vellet collega pius pcrmittere voto 
publica vota tuo. credet ventura propago: 

-'■'■ in nos ut possint, princeps, sic cuncta licere, 
de te non totum licuit tibi. facta priorum 
exsuperas, Auguste Leo; nam regna super stat 
qui regnare iubet: melius res publica vestra 
nunc erit una magis, quae sic est facta duorum. 

'•" salve, sceptrorum columen, regina Orientis, 
orbis Roma tui, rerum milii principe misso 



2i) Victore Sirmonchts P^> : **torc P», victure M, doctorc CFT 27 quilibet P^M 29 calat F^ 

Incipit panigericus inscr. rnhric. in C; PANIGERICVS INCIPIT P; PANIOERICVS in extremo rfrsn earm. I 
ad marf^. M explicit pracfacio Incipit panagericus primns F; INCIPIT PANA(JERICV!^ T 1 secundo P 

'1 erige et] eriget P^'M^ 4 fastis om. M crimen M^F 10 qnivis MP- 11 movcri in ras. JP> 

17 nec bis M p.] o pirata T 22 quando .1/ 2;") possit i'"'* 27 exsnpcrans C" loto F^ 

30 sceptorum C^ 



I V. 23 — II V. li. 

iiiiii iioii Eoo soluiii veneranda Quiriti. 
iiiil^erii sedes. sed plus pretiosa. (|Uod extas 
iniperii genetrix. lihodopeii quae portat ct llaeimiin. 
■•• Tliracum terra tua est. herouin fertilis ora. 
excipit liic natos glacies ct niatris ab alvo 
artus infantum molles nix civica durat. 
pectore vix alitur (piis(|uam. sed ab ubcre tractus 
plus potat per vulnus e(|uum: sic lacte relicto 
'" virtutem gens tota bibit. crevere parumpcr: 
mox i)ugnani ludunt iaculis; hos suggerit illis 
nutrix phiga iocos ; pueri venatibus a])ti 
lustra feris vacuant, rapto ditata iuventus 
iura colit gladii. consummatamque senectam 

*■' non ferro finire pudet: tali ordinc vitae 
cives Martis agunt. at tu circumtlua ponto 
Europac atque Asiac commissam carpis utriiiKinc 
temperiem: nam Bistonios A(|uilonis hiatus 
proxima Calcliidici sensim tuba tempeiat Euri. 

^" interea tc Susa tremunt ac supplice cultu 
Hectit Achaemenius lunatum Persa tiaram. 
Indus odorifero crinem madefactus amomo 
in tua lucra feris exarmat guttur alumnis. 
ut panduin depcndat ebur: sic trunca reportnr 

"■• Bosphoreis elefas inglorius ora tributis. 

porrigis ingentem spatiosis moenibus url)(.'in. 
quam tamcn angustam populus facit: itiir iii ;i(M|U()r 
molibus et vetcres tellus nova contrahit undas, 
namquc Dicarchaeac translatus pulvis harcnae 

«" intratis solidatur aquis durataquc massa 

sustinct advcctos percgrino in gurgitc caiiipos. 
sic tc dispositam spectantemque undiquc portus, 
vallatam pelago tcrrarum commoda cingunt. 
Fortunata satis, Romac partita triumphos, 

fi'^ ct iam non qucrimur: valcat divisio regni. 
concordant lancis partcs; dum pondera nostra 
suscipis. acquasti. tali tu civis ab urbe 
Procopio genitorc micas: cui prisca propago 
Augustis vcnit a proavis. quem diccrc digno 

'" non datur eloquio. ncc si niodo surgat Averno 
qui cantu flexit scopulos digitis(|uc canoris 
compulit auritas ad plectrum currcre silvas. 
cum starent Hebri latices cursuque ligato 
fluminis attoniti carmen magis unda sitiret. 



t75 



32 eo ra quiriiii C 33 imperils J/ U om. M '6b tlir. terraj tra T ^Ki guatuis M 

37 (iandida J/P'- 38 quaniquam J/ 39 putat J/'^ purtat t'i 40 bibet M paurumper F 

41 iUos 31 43 lerix /<'a 44 cuusummataque J/ 46 actu PT 47 utramque J/a 

48 aquiloni*s C 49 chalchidiei CP 50 tremit J/a 51 achemeui.s C" ; achimeuius M 

thiaram i rum P; tiarum J/ 52 oderiferu P made*actus M^ 53 ferat exannis P» v. .56 oni. M 

58veterisJ/a 59 dicartheae J/ rc, dicarthee i^P 61 campis J/a 65 en iam Zec^ 66 lances J/ 
vestra P v. 67 tali tuj talitus M 73 starent thybritices cursu legati J/ 



176 SIUONII CARMINUM 

■ lluie quondam iuveni reparatio credita pacis 

Assyriae : stupuit primis se Parthus in annis 
consilium non ferre senis: conterritus haesit 
quisque sedet sub rege satraps: ita vinxerat oinnes . 
legati genius. tremuerunt Medica rura. 

'^'^ quaeque draoonigenae portas non chiuserat hosti. 
tum demum BabyUni nimis est sibi visa patero. 
partibus at postquam statuit nova formuhi foedus 
Procopio dictante magis, iuratur ab illis 
ignis ct unda deus nec non rata pacta futura 

"^' hic divos testatur avos. Chaldaeus in extis 
poutificum de niore senex arcana peregit 
murmura: gemniantem pateram rex ipse retentans 
fudit turicremis carchesia cernuus aris. 
suscipit hinc reducem duplicati cubnen honoris: 

'•"' patricius necnon peditumque equitumque magister 
praeficitur castris. ubi Tauri claustra cohercens 
Aethiopasque vagos belli terrore relegans 
gurgite pacato famulum spectaret Orontem. 

Huic soccr Anthomius. praefectus. consul ct idcni, 

"■' iudiciis populos atque anuum nomine rexit. 
purpureos Fortuna viros cum muricc seniper 
prosequitur. solum hoc tantum nmtatur in iUis, 
ut regnet qui consul erat. secl omittimus omnes. 
iam tu ad plectra veni. tritus cui casside crinis 

i'"j ad diadema venit, rutilura cui Caesaris ostrum 
deposito thorace datur sceptroque replenda 
mucrone est vacuata manus. cunabula vestra 
imperii fulsere .notis et praescia tellus 
aurea converso promisit saecula fetu. 

i«j^ te nascente ferunt exorto flumina melle 
dulcatis cunctata vadis oleique liquores 
issc per attonitas bacca pendente trapetas. 
protulit undantem segetem sine semine campus 
et sine se natis invidit pampinus uvis. 

ii*' hibernae rubuere rosac spretoque rigorc 
lilia perraixtis insultavere pruinis. 
tale puerperium quotiens Lucina rcsolvit. 
raos clementoruni ccdit rcgnique futuri 
fit rerum novitate fides. venisse beatos 

ii^ sic loquitur natura deos: constantis luli 
lambebant teneros incendia blanda capillos : 
Astyages Cyro pellendus forte nepoti 



75 hic -V» 76 se primus F^, se primis F^' 78 sedet] sed 31 71) medicatura J/» 

87 reteutens M^ 88 luudit C 80 dupliciitii C tliouuris P' 91 ut siq). ubi T^ 

92 aetiopasque C 'Sd paccato J/TCP 94 autemius J/'' 9<) an purpureu ■?" 97 solo J/* 

muta»tur C* 98 reguat F 99 uani F cas**side C" 100 cui] tibi F 102 est vacuata] 

estueat J/», estueuat JI^ uostra C 104 area M^ 105 exortu M, exorta /•' meila J/P'' 

106 liquuris J/ 110 spretose C Uo codit C" 115 cunctautis TCFF 117 astiages J/TC 

ciro MT sorte Uarthiius 



II V. Tf) — V. lalt. 

in;,aiinis oxpavit (littusiini vitr raccnmin; 
pracbiiit intrepido nianiinas lupa fcta (jiiiriiK»: 
'-'" lulius in luceni vcnir. (juni laurca tla'>-iat: 

inagnus Alcxaiulcr iiec non Augustus habcntur 
concci^ti serpcntc dco IMiocbiiiiKpic lovciiKjue 
divisere sibi : naiiK|Uc horuni (piaesiit unus 
CinyHa siib Syrtc patrein; inaculis f^eiietricis 
'-' alter riioebigenaiu sese gaudebut haberi, 
Paeonii iactans Epidauria signa draconis. 
niultos cinxerunt aquilae subituinque per orbciii 
lusit venturas faiiiulatrix penna coronas. 
ast hune. egregii proccres. ad sceptra vocari 
' i" iain tuni iioss(! datuni cst. laribus cuiii lortc patcrnis 
protulit cxcisus iaiii iion sua gcrniina paliiies. 
iinperii vcr illud crat: sub iniaginc froiulis 
dextra per arentem Horebant oinina virgani. 
at postquain prinios infans exegerat aniios. 
'•<•' reptabat super arnia patris, quanique arta terebat 
lamniina cervicem gemina complexus ab ulna 
livida laxatis intrabat ad oscula cristis. 
ludus erat puero raptas ex hoste sagittas 
festina tractare manu captosque per arcus 
i*'J fiexa reluctantes in cornua truderc nervos. 

nunc treinulum tenero iaculum torquere lacerto 
inque frementis equi dorsum cuin pondere conti 
indutas Chalybum saltu transferre catenas, 
inventas agitare feras et fronde latentes 
H' quaerere, deprensas modo claudere cassibus artis, 
nunc torto penetrare veru: tuin sacpe fragore 
laudari comitum, frendens cum belua ferrum 
ferret et intratos exirent arma per armos. 
conde Pelethronios, alacer puer et venator, 
i-^u Aeacida, titulos, quamquam subiecta magistri 

terga premens et ob hoc securus lustra pererrans 
tu potius regereris equo. non principe nostro 
spicula direxit melius Pythona superstans 
Paean, cum vacua turbatus paene pharotra 
'•'•^ figeret innumeris numerosa volumina telis. 

Nec minus haec intcr veteres audire sophistas: 
Mileto quod crete Thales vadimonia culpas. 
Lindio quod Cloobule canis ■iiiodus optimus esto", 
ex Efyra totum meditaris quod Periander, 



177 



118 aiffuso J/ raceri /' 120 iVaglat il/'' 122 serpenti P phoebura P« iove.ique P 

124 cyuifi C, cyila /' 125 habere J/ 126 poenii i^ 127 unxerunt J/ 12« piuna J/a 

colunibas /' 130 tunc T 132 ver iiludj velud J/ 133 omnia C 134 ast /' 135 quani- 

quam /' arte M 136 urna T^ 138 raptos C-^ 140 rudere M, tendere Buechekr 141 tenero 

treraulum J/a 143 saltum M 144 agittare P fronde] lorte M 145 deprehensas MCP 

146 nunc] non /' 147 frendens om. C 149 Quonde T * pelethronios P' 150 eascida /'' 

titulus M subacta P 156 minor 2T'^i' 157 melito M tales P 158 lindi T^ cleobole M, 

cleubole TCP, cleubone /' 

SlDONIUS. ^y 



\ 7g SIDONII CARMINUM 

leo Attico quodvo Solon tineni benc respicis aevi. 
Piienaee Bia. quod plus tibi turba malorum est, 
noscere quod tempus, Lesbo sate Pittace, suadcs. 
quod se nosse omnes vis, ex Lacedaemone Chilon. 
praeterea didicit varias, nova dogmata, sectas: 

i»>-> quicquid laudatum est Scythicis Anacharsis in arvis, 
quicqiiid legiforo profecit Sparta Lycurgo, 
quicquid Erechtheis Cynicorum turba volutat 
gymnasiis, imitata tuos, Epicure, sodales : 
quicquid nil verum statuens Academia duplex 

1^1' personat, arroso quicquid sapit ungue Cleanthes, 
quicquid Pythagoras, Democritus, Heraclitus 
deflevit. risit, tacuit: quodcumque PLatonis 
ingenium, quod in arce fuit, docet ordine terno, 
quae vel Aristoteles. partitus menibra loquendi, 

i"'^ nrgumentosis dat retia syllogismis : 

quicquid Anaximenes. Euclides, Archyta, Zenon, 
Arcesilas, Chrysippus Anaxagorasque dederunt, 
Socraticusque animus post fatum in Faedone vivus, 
despiciens vastas tenuato in crure catenas, 

i**" cum tremeret mors ipsa reum ferretque venenuni 
pallida securo lictoris dextra magistro. 
praeterea quicquid Latialibus indere libris 
prisca aetas studuit, totum percurrere suetus : 
Mantua quas acies pelagique pericula lusit 

1S5 Zmyrnaeas imitata tubas, quamcumque hjquendi 
Arpinas dat consul opem. sine fine secutus 
fabro progenitum. spreto cui patre polita 
oh)quiis plus lingua fuit, vel quicquid in aevum 
mittunt Euganeis Patavina volumina chartis : 

i'-'" qua Crispus brevitate placet, quo pondere Yarro, 
quo genio Plautus. quo fulmine Quintilianus, 
qua pompa Tacitus numquam sino laude loquendus. 

His hunc formatum studiis, natalibus ortum, 
moribus imbutum, princeps cui mundus ab Euro 

1""' ad Zephyrum tunc sceptra dabat, cui nubilis atque 
unica purpureos debebat nata nepotes, 
elegit generum; sed non ut deside luxu 
fortuna soceri contentus et otia captans 



1(50 saloii C^ IGl prhnaee bia J/P-, yas pireiiee F tiiba Af iiiuruiii J/=' 1(32 uucere C 

lesbus epittace M, 1. s. pitace F, 1. s. pictace C 163 vix 'F lacedomoue C IG;") laudavit ruljo 

166 spartha P ligurgo cudd. 167 erictbeis MCT^>F, ericitbreis P, erictreis 7'" 168 giguasiis T 

170 acroso J/ Cleanthes «/wZyo ; cleanus TCF, eleanus P Cleautlies cum vv. 171 et 172 praeter Platouis 
om. M 171 phytagoras CF, phitagoras P, pitagoras /' deniocretus P Ileraclitus WilamuuUz] 

heraclitusque codd. 174 aristotbeles P, aristotiles M 17;"} regula F 17(i ainaxinieues M, 

anaximiues P archita MCP 177 arcbesilaus ('J'TFM'-, archisilaus M\ cf. l.j, 94 cbroe- 

sippus C'P, crhoesippus i"', crisippus J//' ana.\igoras(|ue /' 178 socrati***que C''J, socratisque J//o»-to6»e 

recie: cfr. 1.5,U6 fedone J/F. foedoue 7'P, foedrone C 179 dispiciens P -vastant J/» \n CJ] um. 3IPTF 

180 cui J/a rerum CF 181 lectoris M magistrum J/'^ 182 laciaribus J/ rr. 18,3—548 om. M 

18.T loquenti CF 186 secutus fabro progenitum scrijm; locutus labro progenitus cudd. 189 mittunt] 

mittunt iu T» 190 cripus P 191 fiuniine T quintinianus P 198 **»taus I'>^ 



IT V. 16<» — V. 24:]. 179 

nil sil)i doberet : ooniitis sed iure recepto 
-'"•^ Danuvii ripas et tractuni liniitis ainpli 

eircuit, liortatur. disponit, di.scutit. arniat. 

aic sub patre Pius moderatus castra parentis, 

sic Marcus vivente Pio, j)ost iura daturi. 

innunierabilibus le^ionibus iin})eritabant. 
i"' hinc reduci datur oniiiis lionos, et utrique ni!i<^is((M' 

iiiilitiae consul(|ue iniciit. coniiincta potestas 

})atricii, cclerique gradii piivatii ('iiciirrit 

culniina conscenditque seiiuiii puci' ipse cuiulcm. 

sedit et enierito iuvenis vetcuanus in auro. 
-'»" lanique parens divos: sed vobis nuUa cupido 

iniperii : longam diademata passa ropulsam 

insignem legcro virum, quom deinde legentem 

spernere non possos. soli tibi contulit uni 

hoc Fortuna decus, quamquam te posceret ordo. 
-'i-' ut lectus princeps mage quam videaro relietus: 

post socerum augustum regnas. sed non tibi venit 

purpura per thahimos et coniunx regia regiio 

hius potius quam causa fuit: nam iuris habenis 

non generum legit res piibHca. sed generosum. 
-'■-'" fallor, bis gemino nisi cardine rem probat orbis: 

ambit te Zephyrus rectorem, dostinat Eurus, 

nd Boream pugnas et formidaris ad Austrum. 
Anto tamen quam te socium collega crearet, 

perstrinxisse libet, quos Illyris ora triumphos 
•^■•^•' viderit, excisam quae se Yalameris ab armis 

forte ducis nostri vitio deserta gemobat. 

haud aliter, caesus quondam cum Caepio lobur 

dedidit Ausonium. subita cogente ruina 

eloctura duceni post guttura fracta lugurthae 
'-;-" ultum Arpinatem Calpurnia foedera lixam 

opposuit rabido ros publica territa Cimbro. 

hic primum ut vestras aquilas provincia vidit. 

desiit hostilos confestim horrere draconcs. 

ilicet edomiti bello praedaque carentes 
-"■' raox ipsi tua praeda iacent. sed omittimus istos 

ut populatores: belli magis acta revolvo, 

quod beHum non parva manus nec carcere fracto 

ad gladiaturam tu Spartaco vincto, parasti, 

sed Scythicae vaga turba phigae. feritatis abundans. 
-^" dira, rapax, vehemens. ipsis quoque gentibus illic 

barbara barbaricis, cuius dux Hormidac atque 

civis erat. quis tale sohim est murique genusque. 
Albus Hyperboreis Tanais qua vallibus actus 



190 dederet P comites F 200 danubii codcl. rippns — innplnn) T 201 cii-cmnit TCP 

20;.) lionos ed. (h'ei/oril el ('oUoviheti ; lionor codd. et utrisqnc P; fin ntriusquc ? 209 vota)-anus C" 

211 regnaiuli longuani «1. ]>. i-. T 219 non] Flon /' 231 cyhro P 2;52 pi-ovitia P 

238 glndiutliui-am F si)arlliacc (FP vincta F 239 vaga] nova 'J' 242 fort. niorcsqne 
(item MohrJ 2-43 qui /•' 

23* 



180 SIDONTI CARMINUM 

Riphaea de caute caclit, iacet axe sub ursae 

-^■' gens animis membrisque minax: ita vultibus ipsis 
infantum suus liorror inest. consurgit in artum 
massa rotunda caput: gcminis sub fronte cavernis 
visus adest oculis absentibus; acta cerebri 
in cameram vix ad refugos lux pervenit orbes, 

s-^io non tamon et clausos : nam fornice non spatioso 
magna vident spatia, et maioris luminis usum 
perspicua in puteis compensant puncta profundis. 
tum. ne per malas excrescat fistula duplex, 
obtundit teneras circumdata fascia nares, 

-'•'■'i ut galeis cedant: sic propter proelia natos 
maternus deformat amor, quia tensa genarum 
non interiecto fit latior area naso. 
cetera pars est pulchra viris: stant pectora vasta, 
insignes umeri, succincta sub ilibus alvus. 

itio forma quidem pediti media est, procera sed extat, 
si cernas equites: sic longi saepe putantur, 
si sedeant. vix matre carens ut constitit infans, 
mox praebet dorsum sonipes; cognata reare 
membra viris: ita semper equo ceu fixus adhaeret 

^«■' rector; cornipedum tergo gens altera fertur, 
haec habitat. teretes arcus et spicula cordi, 
terribiles certaeque manus iaculisque ferendae 
mortis fixa fides et non peccante sub ictu 
edoctus peccare furor. gens ista repente 

•.i'0 erumpens soUdumque rotis transvecta per Histrum 
venerat et sectas inciderat orbita lymphas. 
hanc tu directus per Dacica rura vagantem 
contra is, aggrederis, superas, includis ; et ut te 
metato spatio castrorum Serdica vidit, 

i!To obsidione premis. quae te sic tempore multo 
in vallo positum stupuit, quod miles in agros 
nec licitis nec furtivis excursibus ibat. 
cui deesset cum saepe Ceres semperque Lyaeus, 
disciplina tamen non defuit; inde propinquo 

-'«t> hoste magis timuere ducem. sic denique factum est, 
ut socius tum forte tuus, mox proditor, illis 
frustra terga daret commissae tempore pugnae. 
qui iam cum fugeret flexo pede cornua nudans, 
tu stabas acie solus, te sparsa fugaci 

•^85 expetiit ductore manus, te Marte pedestri 
sudantem repetebat eques, tua signa secutus 
non se desertum sensit certamine miles. 



246 suis C atrum C 248 crebri C» 2r)0 nos C 251 niaiorem T usu C^ 

2r>4 fascea PC^, facea C^ 250 deforma C^ 257 naso] viso F - 2(52 ut] si T, con (c) F 

209 pecare P» 271 diihium an seccas F; siccas Mohr, tcctas Jhiecheler (cl. ClmuUan. 57. (>0 G.) 273 is] 

his TF 277 ne licitis C"> 282tcrgH*7" 28:5 cum f.] confngcrct 7' nuclas 7' 284 jicies TCi' 
spargrt C 280 repe»tebat 6" 



II V. 244 — V. 332. 181 

i niinc et veteris profer praeoonia Tulli. 

aetas cana patruni, quod pulciiro iioitamine niendax 
-'1'" occuluit refugi nutantia foedera Metti. 

nil siinile est fallique tuuni tibi non plaocf liostein. 

tunc vicit miles, dum se putat esse iuvaiiduni : 

hic vicit, postquani se comperit esse relictum. 

dux fugit, insequeris; renovat certamina. vincis: 
-^i»'' clauditur, expugnas: elabitur, obruis atque 

Sarmaticae paci pretium sua funera ponis. 

paretur, iussum subiit iam transfuga letum 

atque peregrino cecidit tua victima ferro. 

ecce iterum, si forte placet, confiige. vetustas: 
:""' Hannibal ille ferox ad poenam forte petitus. 

etsi non habuit ius vitae fine suprcmo, 

certc habuit mortis: quem caecus carcer et uncus 

et quem expectabat fracturus guttura lictor, 

hausit Bebrycio constantior Imspite virus: 
"•"•' nam te qui fugit, mandata morte peremptus, 

non tam victoris periit quam iudicis ore. 

Nunc ades, o Paean, lauro cui grypas obuncos 

docta lupata ligant, quotiens per frondea lora 

fiectis penniferos ederis bicoloribus armos: 
•ii^' huc converte chelyn; non est modo dicere tempus 

Pythona exstinctuni nec bis soptena sonaro 

vulnera Tantalidum, quorum til)i funora servat 

cantus et aeterno vivunt in carmine mortes. 

vos quoque, Castalides, paucis quo numine nobis 
:''i' venerit Anthemius gemini cum foedere regni 

pandite; pax rerum misit qui bella gubernet. 
Auxerat Augustus naturae lege Severus 

divorum numerum: quem mox Oenotria casum 

vidit ut aerei de rupibus Appennini 
:wu pergit caerulei vitreas ad Thybridis aedes, 

non galea conclusa genas (nec sutilis illi 

circulus inpactis loricam texuit hamis), 

sed nudata caput: pro crine racemifer exit 

plurima per frontem constringens oppida palmes, 
•'•"-•' perque umeros teretes, rutilantes perque lacertos 

pendula gemmiferae mordebant suppara bullae. 

segnior incedit senio venerandaque membra 

viticomam retinens baculi vice flectit ad ulmum. 

sed tamen Ybertas sequitur; quacumque propinquat, 
3">o incessu fecundat iter; comitataque gressum 

laeta per impressas rorat Vindemia plantas. 

ilicet ingreditur Tiberini gurgitis antrum; 



288 tullii T 290 meti TP, moeti C, meri F 291 non] nec TP 29G pretitium F 

303 spectabat C 307 griphas TCP, grifas F 309 biscoloribus P 315 antemius P 317 augustus 

auxerat T^ severus] pro supra v C''> 318 vix Wilamowltz 319 vidit, et Buecheler, ut vidot Leo 

aere F 322 textuit F 325 teretis P, tentes F 327 senio corr. In genio man. jjr. in Vaticano .3421; 

geniy TCPF 328 ulmum] huili F 329 quocumque F 331 rornt om. C'^, rotat /•' 



182 SIDONII CARMINUM 

euiTebnr HuYius; vosideus ot liarundinis altao 
coneolor iu viridi Huitabat silva eapillo. 

:!:••' dat souituni niento unda cadens, lieot hispida saotis 
suppositis niultuni sedaret barba fragoreni. 
peetore ruetabat latices lapsuque citato 
sulcabat madidani iam torrens alveus alvum. 
torretur veniente dea manibusque remissis 

-4" romus et urna eadunt. veniae tum verba pai'auti 
illa prior: ■venio viduatam praesule nostro 
per te, si placeat, laerimis inflectere Romnm : 
expetat Aurorae partes fastuque remoto 
hoc unum praestet, iam phis dignetur amari. 

■H' instruo quas quaerat vires orbiquo iaeenti 

quo poseat dic orbe caput. quemeumque creavit 
axe meo uatum, confestim fregit in illo 
imperii fortuna rotas. hinc Yandalus hostis 
urget et in nostrum numerosn elasse quotannis 

:''Sii militat excidium, conversoque ordine fati 
torrida Caucaseos infort mihi Byrsa furores. 
praeterea invictus Ricimer, quem publica fata 
respiciunt, proprio solus vix Marte repellit 
piratam per rura vagum, qui proeHa vitans 

^■'■' victorem fugitivus agit. quis sufferat hostem, 
qui pacem pugnamque negat? nam foedera nuUa 
cum Ricimere iacit. quem cur nimis oderit audi. 
incertum crepat ille patrem, cum serva sit illi 
certa parens; nunc ut regis sit filius, eftert 

-|>' matris adulterium. tum livot, quod Ricimerem 
in regnum duo regna vocant; nam patre Suobus, 
a genetrice Getes. simul et reminiscitur illud, 
quod Tartesiacis avus huius Vallia terris 
Yandalicas turmas et iuncti Martis Hahmos 

y*i-' stravit et occiduam texere eadavera Calpen. 

quid veteres narrare fugas, quid damna prioruni,? 
Agrigentini recolit dispendia campi. 
inde furit, quod se docuit satis iste nepotem 
illius esse viri, quo viso, Yandale, semper 

^■'J terga dabas. nam non Siculis illustrior arvis 
tu, Marcelle, redis, per quem tellure raariquo 
nostra Syracosios presserunt arma penates: 
nec tu, cui currum Curii superare, Metelle, 
contigit, ostentans nobis elefanta frequentem, 

37-. grex niger albentes tegeret cum mole iugales 
auetoremque suum celaret pompa triumphi. 
Noricus Ostrogothum quod continet, isto timotur: 



333 altae et in marg. \ alis C 334 cumcolor P 33;') satis P 338 alvam T'^ 343 ex- 

pecta P 348 imperio €'>■ uuandalus CF 349 quotiannis F SnO cxciduum C^P 

S;")! furorem C^ 35.5 ait F 3<)0 ricemerem C 3G1 suevus cixM. 3(j"2 getlies codd. 

363 quo /'" cartcsiacis C avis F uuallia C" '-'tM uuaudalicas <JFP 3(5() fugans P 

3(j9 uuandale CFP 372 Syracosios Luc. Mu^Her; siracusios codd. 373 mctailc P 370 aurorenque T 



II V. 3;i3 — V. i-jo. jg3 

Gallia (juud Jilicni Nraifciii ligat. iste pavi^ri cst. 

quod coiisaiiguinco iik; Vandaius liostis llalunu 
:»*" diripuit radente, suis liic ultus al) arniis. 

sed tanicn unus homo est nec tanta i^ericula solus 

toliere, sed ditterre potest: inodo principe nobis 

ost opus armato, vcterum (|ui mon; parentum 

non niandet sed bclla gerat. (|uenj si<!;na niovcntcin 
3'*' tena vel unda tremant. ut tandem iure reeepto 

Romula desuetas moderentur classica classes.' 
Audiit illa pater, simul annuit. itur in iirlxMii. 

continuo videt ipse deam. summissus adorat. 

pcctus et exertam tetigerunt cornua mammain: 
-'•"J mandatas fert inde preces. (|uas diva secuta 

apparat irc viam. laxatos torva capillos 

stringit et inclusae latuerunt casside turres : 

infula laurus erat. Iiullis hostilibus asper 

applicat a laeva surgcntem baltcus cnsem. 
•"*•'•■' inseritur clipeo victrix nianus: illius orbcm 

Martigenae, lupa, Thybris, Amor, Mars. Ilia conij)lcnt. 

fibula mordaci refugas a pcctorc vestes 

dcnte capit. micat hasta minax. quercusque trophacis 

curva tremit placidoque deam sub fasce fatigat. 
•"" perpetuo stat planta solo, scd fascia primos 

sistitur ad digitos, retinacula bina cothurnis 

mittit in adversum vincto de fomite pollex. 

quae stringant crepidas ct concurrentibus ansis 

vinclorum pandas texant per crura catcnas. 
40.-. ergo. sicut crat, liquidam traiisvccta per aethram 

nascentis petiit tepidos Hyperionis ortus. 

Est locus Oceani, longinquis proximus Indis, 

axe sub Eoo, Nabataeum tensus in Eurum: 

ver ibi continuum est, interpellata nec uUis 
41U frigoribus pallcscit humus, sed flore perenni 

picta peregrinos ignorant arva rigores; 

halant rura rosis. indiscriptosque pcr agros 

fragrat odor: violam, cytisum, serpylla, ligustrum. 

lilia, narcissos, casiam. colocasia, caltas. 
4i.i costum, malobathrum. myrrhas. opobalsama. tura 

parturiunt campi: nec non pulsante senecta 

hinc rediviva petit vicinus cinnama Phoenix. 

hic domus Aurorae rutilo crustante metallo 

bacarum praefcrt leves asprata lapillos. 
+-" diripiunt diversa oculos et ab arte magistra 



378 reliui P 379 cuiiisuuguiiieo 1' uuandalus C'I''I' 3^0 diripui /', (liruj)uit /' 

.■)82 sed] si Buecheler 38G dissuel^is T 3^9 et] ad P 391 corva P 3fJG niarta- 

geue P ilars Ilia] niarsalia T 39!» fort. placitociue latigat iu ras. P'J -AOl ad] a P 

402 iuncto CF 403 auxis T }<)4 tatlienas F 40.") liquidum t. p. aethra T 407 longi- 

(^uis P 408 eoi T erum P 409 veru P^ interi^allata P 412 indiscriptosque scripsi 

(itein MokrJ; iudescriptosque codd. 413 flagrat TCP 414 colocassia codd. cautas T, cartas F 

415 malabratrum T 41G pulsite P, plausante F 418 rustilo F 419 prolert C aspirata F 



184 



SIDONII CARMINUM 

hoc vincit quodciimquo vides: sed conditur omnis 
sub domina praesente decor, nimioque rubore 
gemmarum varios perdit, quia possidet. ignes. 
fundebat coma pexa crocos tlexoque lacerto 

4-'o lutea depressus comebat tempora pecten. 
fundebant oculi radios; color igneus illis. 
non tamen ardor erat. quamvis de nocte recussa 
excepti soleant sudorem tingere rores. 
pectora bis cingunt zonae, parvisque papillis 

«i' invidiam facit ipse sinus; pars extiraa pepli 
perfert puniceas ad crura rubentia rugas. 
sic regina sedet solio ; sceptri vice dextram 
lampadis hasta replet: Nox adstat proxima divao. 
iam refugos conversa pedes. ac pone tribunal 

43=. promit Lux summum vix intellecta cacumen. 
hinc Romam liquido venientem tramite cernens 
exiluit propere et blandis prior orsa loquelis: 
•quid. caput o niundi," dixit. 'mea regna revisis? 
quidve iubes?' paulum illa silens atque aspera miscens 

44'i mitibus haec coepit: 'venio (desiste moveri 

nec multum trepida). non ut niihi pressus Araxes 
imposito sub ponte tluat nec ut ordine prisco 
Indicus Ausonia potetur casside Ganges. 
aut ut tigriferi pharetrata per arva Niphatis 

ii-' depopuletur ovans Artaxata Caspia consul. 

non Pori modo regna precor nec ut hisce lacertis 
frangat Hydaspeas aries inpactus Erythras. 
non in Bactra feror nec committentia pugnas 
nostra Semiramiae rident ad cUissica portae. 

♦^" Arsacias non quaero domus nec tessera castris 
in Tesifonta datur. totum hunc tibi cessimus axem. 
et nec sic mereor. nostram ut tueare senectam? 
omne quod Euphraten Tigrimque interiacet, olim 
sola tenes; res empta mihi est de sanguine Crassi, 

*••■' ad Carrhas pretium scripsi: nec inulta remansi 
aut periit sic emptus ager; si fallo, probasti. 
Yentidio mactate Sapor. nec sufficit istud: 
Armenias Pontumque dedi, quo Marte petitum 
dicat Sulla tibi: forsan non creditur uni: 

i>^ consule Lucullum. taceo iam Cycladas omnes : 
adquisita meo servit tibi Creta Metello. 
transcripsi Cilicas : hos Magnus fuderat olim. 
adieci Hyriae, quos nunc moderaris, Isauros: 



426 fundebat C 431 praelert F cruras F-^ 438 cacaput C= 440 mittibus C»- 

441 araxis codd. 442 prisco om. T 444 ut om. C» tigriferis C» pliaretra T uifatis C 

44.5 concousul F 446 Pori ,Sirmoudit.s; pliari TCF, pbarii F 447 erytrhas C^, erytrheas O» 

448 bratra feror non F 449 strident vul;jo portaej pugne T .451 tesifonta F] tisifonta TF, 

ctisiphonta C 453 tygiimque F: tigriiique C 455 charras codil. 456 haut T 457 sapro C 

4.58 dedi] dabo T^ 459 silla codd. 461 var. lect. super servit a C" add. eras. C- 463 hi- 
^auros codd. 



II V. 121 — V. MKi. 

lios quoqiii.' ^iub nostris doniuit Servilius arniis. 
<«^ concessi Aetolos vetcres Acheloiaque arvii. 
transfudi Attalicuiu inale credula testanientum, 
Kpiruin retines : tu scis, cui debeat illain 
Pvrrhus. in Illyricuin specto te mittere iura 
ac Macctum terras: et habes tu. Paule, nepotes. 
470 Aegypti fruincnta dcdi: iiiihi viccrat oliin 
Leucadiis Agrippa frctis. ludaea tcnetur 
sub dicione tua, tam<iUiiiM tu miseris illuc 
insigncm cuni patrc Titum. tibi Cypria inerces 
fertur: pugnaces ego j^aupcr laudo Catones. 
«'' Dorica te tellus et Acliaica rura tremiscunt, 
tendis et in biinarem felicia regna Corinthon: 
dic, Byzantinus quis reni tibi Muminius cgit? 
Sed si forte placet veteres sopire (|uerelas, 
Anthcmium concede mihi. sit partibus istis 
«'-" Aug-ustns longumque Leo: mea iura gubernet 
(luem petii; patrio vestiri murice natam 
gaudeat Euphemiam sidus divale parentis. 
adice praeterea privatum ad publica foedus: 
sit socer Augustus genero Ricimere bcatus; 
^^•' nobilitate micant : est vobis regia virgo, 
regius ille mihi. si concors annuis istud. 
mox Libyam sperare dabis. circumspice taedas 
antiquas: par nulhi tibi sic copula praesto est. 
proferat hic veterum thalamos discrimine partos 
^w Graecia, ni pudor est: reparatis Pisa qua(irigis 
suscitet Oenomaum, natae quem fraudc cadentem 
cerea destituit resolutis axibus obex: 
procedat Colchis prius agnita virgo marito 
crimine quam sexu; spectet de carcere circi 
^»'» pallentes Atalanta procos et poma decori 
llippomenis iam non pro solo colligat auro; 
Deianira, tuas Achelous gymnade pinguis 
illustret taedas et ab Hercule pressus anheh) 
lassatum foveat rivis rivalibus hostem: 
■'^'J" quantumvis veteris repetam conubia saecli, 
transcendunt hic heroas, heroidas illa. 
hos thahimos, Ricimer, A^irtus tibi pronuba poscit 
atque Dionaeam dat Martia laurea myrtum. 
ergo age, trade virum non otia pigra foventem 
'^'>'^ deliciisque gravem, sed quem modo nauticus urit 
aestus Abydenique sinus et Sestias ora 



18& 



465 aethulos codd. acheloique f^ 4m atalicuiii C, atlialicuiu T 4(iS pirrlms F, pirrus T, 

I)hirrus (', piiyrus P*, phyrrus Pi' AT.i titlium T, cythum F 470 rura Mo/ir : iura coild. 

476 bimareu T 479 ipsis F 480 leo] nieo 7'a iura] regna T 482 euphymiani C: 

eupimiam P, euphiniiani T, eufimiani F 484 P^it C" recimere P^CTF 491. 492 oi,i. F 

491 eonomaum P 492 resoluti P 493 mariti C 495 athalanta TP, athalantos C\ athaknto C^, 

athlanta F 496 hipomeues T 497 heianira t. acheloris F 499 rivus rivialibus F 500 quan- 

tumvix P veteris repetam F sedi P 501 heroes F her-.idas vulrjo : heroides codd. ille T 

502 reciraer codd. 503 dioenam F 506 sestus TP, astus F abydinique CP, abidinique TF 

SlDONIUS. 24 



186 SIDONII CARMINUM 

Hellespontiacis cireumclamata procellis : 
quas pelagi fauces non sic tenuisse vel illum 
crediderim. cui ruptus Athos. cui remige jN[edo 

M" turgida silvosam currebant vela per Alpem; 
nec Lucullanis sic haec freta cincta carinis, 
segnis ad insignem sedit cum Cyzicon hostis, 
qui cogente fame cognata cadavera mandens 
vixit morte sua. sed quid mea vota retardo? 

M-^ trade magis." tum pauca refert Tithonia coniunx : 
•duc age. sancta parens, quamquam mihi maximus usus 
invicti summique ducis, dum mitior extes 
ct non disiunctas melius moderemur habenas. 
nam si forte phicet veterum meminisse laborum. 

•1-*» et qui pro patria vestri pugnaret luli, 

ut nil plus dicam. prior hinc ego Memnona misi.' 

Finierant : geminas iunxit Concordia partes, 
electo tandem potitur quod principe Roma. 
nunc aliquos voto simili vel amore, Vetustas, 

•^-T te legisse crepa, numquam non invida summis 
emeritisque viris. Brenni contra arma CamiUum 
profer ab exilio Cincinnatoque secures 
expulso Caesone refer flentemque parentem 
a rastris ad rostra roga, miseroque tumultu 

■^3^' pelle prius quos victa petas; si rupcrit Alpes 
Poenus, ad afflictos condemnatosque recurre; 
improbus ut rubeat Barcina clade Metaurus, 
multatus tibi consul agat, qui milia fundens 
Hasdrubalis, rutilum sibi cum fabricaverit ensem, 

.vs.-) concretum gerat ipse caput. longe altera nostri 
gratia iudicii est: scit se non laesus amari. 

Sed mea iam nimii propellunt carbasa flatus; 
siste, Camena, modos tenues, portumque petenti 
iam placido sedeat mihi carminis ancora fundo. 

••to at tamen, o princeps, quae nunc tibi classis et arma 
tractentur, quam magna geras quam tempore parvo, 
si mea vota deus produxerit, ordine recto 
aut genero bis mox aut te ter consule dicam. 
nam modo nos iam festa vocant, et ad Vlpia poscunt 

■'4^ te fora donabis quos libertate Quirites, 

quorum gaudentes exceptant verbera malae. 
perge, pater patriae, felix atque omine fausto 
captivos vincture novos absolve vetustos. 



.509 raptus T 510 al*-=m 6'", alpeii T 517 iuvincti i^ 519 lAm F malorum F 

.525 summas P 527 cincinatoque TP 5oO viucta P 532 barchina codd. 535 noster (nr) F 

537 sed scrijjsi; et codd. 544 Nos moclo nam C'^ 545 da nobis P 547 fasto P 548 iuncture T 

E.xplicit panigericus anthemii feliciter . Item editio ad libellum sitbscr. rnbricator in C: EXPLICIT PANI- 
GERICVS ANTEMII FELICITEK . EDITIO AD LIBELLVM P; EDITIO AD LIBELLV pust. r. 182 inscr. 
in marrj. JA; EXPLICIT PANIGEKICVS . AD LIBELLV T; explicit panagericus prinuis dictus anthemio bis 
c<:)nsuli. Edicio ad libruin suuui F 



II V. Ml — IV V. 18. 187 

III. 

AD LIBELLVM. 

Qni) facoret laetas segetes, qiiod tonipus ainaiuluin 

messibus ct gregibus, vitibus atqun apibus, 
<i(l Maocenatis quondam sunt odita nomon : 

hine, Maro. post audos arma virumquo loqui. 
at milii Potrus orit Maecenas temporis huius. 

nam famao polagus .sidero curro .suo. 
si prohat, omittit, si damnat carmina, colat, 

nec nos ronchisono rhinocerote notat, 
i. libor: hic nostrum tutatur, credo, pudorom: 

lioc censore otiam displicuisse placet. 



IV. 

PRAEFATIO PANEGYRICI DICTI D. N. IMP. CAESARI IVLTO VALERIO 

MAIORIAXO AUGUSTO. 

TiTYRUs ut quondam patulae sub tegmine fagi 

volveret inflatos murmura per calamos, 
praostitit afflicto ius vitae Caesar et agri, 

nec stetit ad tenuem celsior ira reum: 
■i sed rus concessum dum largo in principo laudat, 

caelum pro terris rustica Musa dedit: 
nec fuit inferius Phoebeia dona referre : 

fecerat hic dominum, fecit et ille deum. 
et tibi, Flacce, acies Bruti Cassique secuto 
1" carminis est auctor qui fuit et veniae. 
sic mihi diverso nuper sub Marte cadenti 

iussisti erecto, victor, ut essem animo. 
serviat ergo tibi servati lingua poetae 

atque meae vitae laus tua sit pretium. 
1-' non ego mordaci fodiam modo dente Maronem 

nec civem carpam, terra Sabella, tuum. 
res minor ingenio nobis, sed Caesare maior; 

vincant eloquio, dummodo nos domino. 



1 mandum P», amando M^ 4 mauro P ;"> at] hoc M 6 curru F» 8 rino- 

ceronte C, rinoclieronte FP, rinoclierote ut r. M^, rinocerote TM"- 9 hinc F- 10 cen etiam M 

Explicit G. S. M. A. S. V. C. panigerici dicti domno impri cesari iulio . Valerio . Maiomno augusto . prefatio 
incipit inscr. nihricator in C SOLLII MODESTI APOLLINARIS VIKI CLAR£ SIDONII PANIGERICI DICTI 
DNO IMPERATORI CAESARI VALERIO MAIORIANO AVCIVSTO . PREFAT INCIPIT P S. MODESTI . 
A. SIDONII. VI Panygericus (Panagericus M^) INCP. DIC. DN IMPR. CESARI IVLIO VALERIO MAIORIANO. 
AVCVTO . INCIP PFATIO M SOLLII . MODESTI . xVPOLLINARIS^SIDONII . VIRI CLARISSIMI PANI- 
GERICI AD VALERIV MAIORIANV CESAP.E DICTI . PFATIO INCIP. T Gaii modesti apoUinaris Sid. 
panagerici dicto maioriano augusto praeiacio incipit F 2 soIvei*et C 6 celerum F 9 placce P 

cassiique TCFP 12 iusiusti P erecto victorZeo; victor victor codd. (placido victor vtdyo: cf. 2.3, 19) 

14 laux P 15 maronam F 16 capiam 31^, carpiam 3P' 18 vincat J/^ EXPLICIT PRE- 

FATIO atramento, incipit panigericus minio mhscr. in C: Incipit panagericus II F PANYGERICVS in 

mary. add. in M; mtlla suhscriptio in TP 

24* 



ISS SIDONII CARMINUM 



PANEGYRICUS. 

(^ONciPE praeteritos, res publica, mente triuniphos: 
imperiuin iani consnl habet, quem purpura non phis 
quam lorica oporit, cnius diadomata frontem 
non kixu sed lege tegnnt, meritisque hiborum 
• post pahnam palmata venit: decora omnia regni 
accumulant fasces et princeps consule crescit. 
personat ergo tuum caelo, rure, urbibus, undis 
exultans Europa sophos, quod rector haberis, 
victor qui fueras. fateor, trepidaverat orbis, 

1^^ dum non vis vicisse tibi nimioque pudore, 
quod regnum mereare, doles tristique repulsa 
non moderanda subis quae defendenda putasti. 

Sederat exerto bellatrix pectore Roma, 
cristatum tnrrita caput, cui pone capaci 

i' casside prolapsus perfundit terga capillus. 
hietitiam censura manet terrorque pudore 
crescit, et invita superat virtute venustas. 
ostricolor pepli textns, quem fibuhi torto 
mordax dente forat: tum quicquid mamma refnndit 

20 tegminis, hoc patulo concludit gemma recessu. 
hinc fulcit rutihis spatioso circite laevum 
umbo latus: videas hic crasso fusa metallo 
antra Rheae fetamque lupam, quam fauce retecta 
blandiri quoque terror erat; quamquam iUa vorare 

-'•■■ Martigenas et picta timet; pars proxima Thybrim 
exprimit; hic scabri fnsus sub pumice tofi 
proflabat madidum per guttura glauca soporem; 
pectus palla tegit, quam neverat Ilia coniunx, 
liquenti quae iuncta toro vult mnrmura lymphis 

•to tollere et undosi somnum servare mariti. 

ista micant clipeo: cuspis trabe surgit eburna, 
ebria caede virum. propter Bellona trophaenm 
exstruit et quercum captivo pondere curvat. 
consurgit solium saxis, quae caesa rubenti 

-•' Aethiopum de monte cadunt, ubi sole propinquo 
nativa exustas afflavit purpura rupes. 
iungitur hic Synnas, Nomadum lapis additur istic, 
antiquum mentitus ebur; post caute Laconum 
marmoris herbosi radians interviret ordo. 



3 diademate F ."> palinam um. J' li Cdiisule] priucipe T orescens J/ 7 caelum 31 

10 dum] d P 12 subsis I' 1.5 prolapsos cfiundit terga capillos Af 18 ostricol P, ostricor 3/* 

19 dento M'^ forat Wilamouit: : vorat codfl. 20 recussa C^, recussu C' 21 {'ulscit ritulus F 

22 umbu 3/a 2.3 reae M^, rehae TP, relie F, reahe C fece M 24 errat C» 27 nmdidam T 

28 venerat F 29 ad thpro in my. \ viro T^' 30 udosi P 31 *sta 6" scuspis P 33 que reum P 

35 athiopum F sole] monte M 36 nativ* C" ripes F^ 37 add. in viarg. C* numadum codd. hinc F 

slnnas TFCP, sininas M'^, simmas M^ istinc C 38 post] de T caucoloconum M^. pauccloconum 3/'' 



V. 81. i^y 



40 orgo ut so inodiam solio dodit. advolat oninis 
terra simul. tum quaoque suos provineia fructus 
exposuit: tert Indus cbur, Chaldaeus aniomum. 
Assyrius gemmas, Ser vellera, tura Sabaeus, 
Atthis mel, Phoenix palmas, Laoedaomon olivum, 

■«■' Arcas equos, Epirus oquas. pocuaria (Jalhis, 

arma Chalybs, frumenta Libys, Campanus hicclmin. 
aurum Lydus. Aral)s gutfam. Pancliaia myrrham, 
Pontus castorca, bhittam Tyrus, acra (^orinthus; 
Sardinia argentum, naves Hispania defert, 

■" fulminis ct hapidcm; soopuh)s iaeulabile fulgur 
fueat et accensam siliccm fecunda maritat 
ira deum; quotiens caelum se commovet illic, 
plus ibi terra valet. subito flens Africa nigras 
procubuit lacerata genas et cernua frontom 

■■■• iam male fecundas in vertice fregit aristas 
ac sic orsa loqui est: 'venio pars tertia mundi. 
infelix felicc uno. famuha satus olim 
hic praedo et dominis oxtinctis barbara dudum 
sceptra tenet telhirc mca penitusque fugata 

<'"" nobilitate furens quod non cst non amat hospos. 
o Latii sopite vigor, tua moenia ridet 
insidiis cessisse suis: non concutis hastam? 
non pro mc vel capta doles? tua nempe putantur 
surgere fata malis et celsior esse ruina. 

>'^' sed mclius, quod terror abit: iam vincere restat. 
si pugnas, ut victa soles. Porsenna superbum 
Tarquinium inpingcns complevit milite Tusco 
laniculum quondam; sed dum perrumpcrc portas 
obsidione parat. totam te pertulit uno 

^*' Coclitis in elipeo; presserunt milia solum 
multa virum pendente via; nec ponte soluto, 
cum caderet, cecidit. rex idem denique morte 
admonitus scribae didicit sibi bella moveri 
non solum cum bella forent; mox pace petita 

"•' in regnum rediit, non tam feriente fugatus 
quam flagrante viro. steterat nam corde gehito 
Scaevola et apposito dextram damnaverat igni, 
plus felix peccante manu, cum forte satellos 
palleret constante reo tormentaque capti 

80 is fugeret qui tortor erat. Brennum tremuisti. 

postmelior: quodcumque tuum est, quodcumquc vocaris, 



40 solo C 42 indus] niedus T 45 epiros M, ephirus T, epyrus CP, epyrrus F v. 46 culd. 

in marg. C^ Libys vnlgo ; libes cocld. iaccum 31F, iachum (', iacum TP v. 48 ovi. P castoream J/ 

50 flurainis Jl[ ***gur P», fulger 31 51 fugat 7' 54 laceita 6'» 56 est om. 31 .58 et 

nialim delere extentis 31 61 oblatii 31 taia munera 7', ruaiii venia 3IK tua venia 31- 62 sui* *** P\ 

sui non P'^ 63 vel capta] capta T^, captiua T'' ])urciitur P, tutantur 31 64 fe.sta T 

65 quo 7FCP abiit 3ITC 66 ut oin. F, aut f" Gl injjinges F 70 colitis 3f^ 

73 admonitum 31 74 n*n Jfa 76 flagranfem P 77 danuiavcrat P'^ 7H cnnstante )-co P, 

constanter eo 31^ 



190 SIDONII CARMINUM 

iam solus Tarpeius erat: sod reppulit unus 

tum quoque totam aciem, Senones dum garrulus anser 

nuntiat et vigilat vestrum sine milite fatum. 

^i"' me quoque (da veniam, quod bellum gessimus olimj 
post Trebiam Cannasque domas, Romanaque tecta 
Hannibal ante meus quam nostra Scipio vidit. 
quid merui? fatis cogor tibi bella movere, 
cum volo, eum nolo. trepidus te territat hostis, 

'.»" sed tutus claudente freto, velut hispidus alta 
sus prope tesqua iacet chiususque cacuminat albis 
os nigrum telis gravidum: circumlatrat ingens 
turba canum, si forte veHt concurrere campo; 
ille per obiectos vepres tumet atque superbit, 

a5 vi tenuis fortisque loco, dum proximus heia 
venator de colle sonet: vox nota magistri 
lassatam reparat rabiem: tum vulnera caecus 
fastidit sentire furor. quid proelia differs? 
quid mare formidas, pro cuius saepe triumphis 

i'w et caelum pugnare solet? quid quod tibi princeps 
est nunc praeterea eximius, quem saecula clamant 
venturum excidio Libyae, qui tertius ex me 
accipiet nomen ? debent hoc fata labori, 
Maioriane, tuo. quem cur conscendere classem 

it'5 ac portus intrare meos urbemque subire, 
si iubeas, cupiam, paucis ex ordine fabor. 

Fertur, Pannoniae qua Martia pollet Acincus. 
Illyricum rexisse solum cum tractibus Histri 
huius avus; nam Theudosius, quo tempore Sirmi 

11" Augustum sumpsit nomen, per utramque magistrum 
militiam ad partes regni venturus Eoas 
Maiorianum habuit. Latiis sunt condita fastis 
facta ducis, quotiens Scythicis illata colonis 
elassica presserunt Hypanim, Peucenque rigentem 

II' mente salutatis irrisit lixa pruinis. 

hunc socerum pater huius habet, vir clarus ot uno 
culmine militiae semper contentus, ut unum 
casibus in dubiis iunctus sequeretur amicum. 
non semel oblatis temptavit fascibus illum 

i-^" Aetio rapere aula suo, sed perstitit ille, 
maior houoratis: coepit pretiosior esse 



82 .i. nianlius torquatus M siq). unus 83 totara aciem in ras. P' senonos Al 85 Te C\ 

Ne F 8G dommas P 87 annibal A/ nostrans 31 vidit scipio nostra V 88 meruit M 

89 volo*** nolo Pa territat] ten-itus P' 90 alto i)f 94 oblectos il/ timet il/aPCi^P 96 sonat J/ 

97 lassatum F 98 difers C, differt P 1<»1 praeterea 31] praetura TFFC exim*us Pa cst nunc 

eximius quem praescia saecula clamant codd. Bernengis et Parisinus 2782 (nisi quod et et eximus halet 
Parisimt.Ji) 102 excidi F quid 3! 103 accipient 31 10') urbesque 31 107 achincus TCFP 

108 contractibus hystri CFP lOi» lums P'^ theodosius codd. sirmii C 111 niilifiam] multi F 

112 latus T-^. laciis T^', Latii .l/omwisen 114 cassica J/ ypanim J/PPP, ipanini (' peuccmque P 

rigente 31 115 mente] monte T, expectes ipse (3Iommsen) salutaris F IKi ct uno TF\ 

euno P, eunon 31, euunon C 117 contemptus T 120 Mctliio TCP, athio F pracstitit /' 

121 honorati P 



V V. 82 — V. lCo. 

sic pretio iion capta fidos. orat ille qiiod olim 
quaestor consulibus: tractabat j)ublica iure 
acra suo: tantumque modum servabat, ut illuiii 
narraret rumor iani rebus parcere iiati. 

Seiisciat lioc scd forte ducis iam livida coniunx 
augeri famam pueri. suttusaciue hili 
coxcrat internum per biirbara cm-da venenum. 
ilicet explorat cacduin totanupie vohitis 
percurrit mathesim numeris. interrogat iimbras. 
fulmina rimatur. fibras videt, undique gaudens 
secretum rapuisse deo. sic torva Pelas<>um 
Colchis in aplustri steterat trepidante niarito 
Absyrtum sparsura patri facturaque caesi 
germani plus niorte nefas. dum funere puj^nat 
et fratrem sibi tela facit: vel cuin obruit igiiem 
taurorum plus ipsa calens texitque trementem 
frig-ida Hamma viruni. (|uem defendente veneno 
inter flagTantes perhibent alsisse iuvencos, 
ergo animi dudum impatiens, postquam audiit isti 
imperium et longum statui, laniata lacertos 
ingreditur qua strata viri vocemque furentem 
his rumpit: 'secure iaces. oblite tuorum, 
piger: et mundo princeps (sic saecula poscunt) 
Maiorianus erit: ciamant hoc sidera signis, 
hoc homines votis. isti quid sidera quaero, 
fatum aliud cui fecit amor? nil fortius illo, 
et puer est cupidus numquam sed parcus habendi. 
pauper adhuc iam spargit opes, ingentia suadet 
consilia et sequitur, totum quod cogitat altum est, 
urget quod sperat. ludum si forte retexam. 
consumpsit quicquid iaculis fecisse putaris 
istius una dies: tribus hunc tremuere sagittis 
anguis. cervus. aper. non sic libravit in hostem 
spicula qui nato serpentis corpore cincto 
plus timuit, cum succurrit, duni iactibus isdem 
interitum vitamque daret stabilemque teneret 
corde tremente manum, totamque exiret in artem 
spe propiore metus, dans inter membra duoruni 
unius mortem. libeat decernere caestu: 
cessit Eryx Siculus, simili nec floruit arte 
Sparta, Therapnaea pugilem cum gymnade pinguem 
stratus Bebryciis Amycus suspexit harenis. 
qui vigor in pedibus! frustra sibi natus Ofelte 
Sicaniam tribuit palniam, plantasque superbas 



191 



123 iura 31-^TFP 124 aere FF 125 gnati M 126 hoc] liis 31 127 auguri M, aiigeri F 

bibli C 129 totani F 130 mathesin C 133 c. i. a. TF] colchis in aplaustri CF, colchin 

aplustri J/ magistro J/» 134 absyrthuni C fracturaque .1/6' 138 rigida J/ 13J» iuvencos] 

venenos i^ 142 expecten ingr. castra i\\& (Mommsen) 143 rumpit scrqj si : \-\x\nt cudd. 152 con- 

sumit TCFP 154 nunc P alcon sup. libravit C' 155 stipula F 15G sucurrit T 

iacentibus P 1 59 propriore TC motus F 160 discernere M 162 spartha codd. herapnea J/» 

163 herenis M 164 ofelle P» 165 palma M 



192 SIDONII CARMINUM 



haud ita por siccam Nemeen citus extulit Arcas, 
cuius in Aetolo volitantem pulvere matrem 
horruit Ilippomcnes, multo qui caespite circi 
contomptu praemissus orat, cum carceris antro 
emicuit pernix populo trepidante virago, 
nil toto tactura gradu. cum pallidus illc 
respiceret medium post se decrescere campum 
et longas ad signa vias ilatuque propinquo 
pressus in hostili iam curreret anxius umbra, 
donec ad anfractum metae iam iamque relictus 
concita ter sparso fregit vestigia pomo, 
qui videt hunc equitem, Ledaeum spernit alumnum 
ac iuvenem, Sthenoboea, tuum. cui terga vetustas 
pennati largitur equi Lyciamque Chimacram 
quem superasse refert, vulnus cum sustuht unum 
tres animas. vitam tum si tibi fata dedissent, 
Maioriane ferox, vetuisses Castora frenos, 
PoUucem caestus, Alconem spicula nosse, 
Bellerofonteis insultaturus opimis. 
si clipeum capiat, vincit Telamone creatum, 
qui puppes inter Graias contra Hectoris igncm 
ipsam etiam infidi chissem defendit Vlixis. 
missile si quanto iaculetur pondere quaeris, 
segnius insertae trepidans pro fasce Camillae 
excussit telum Metabus, nec turbine tanto 
stridula Pelidae per Troilon exiit ornus; 
nec sic heroum tardantem busta Creontem 
Atticus Aegides rupit Marathonide quercu; 
nec sic intortum violatae Phoebados ultrix 
in Danaos fulmen iecit, cum Graecia Troiae 
noctem habuit similemque facem fixusque Caferei 
cautibus inter aquas fiammam ructabat Oileus. 
parva loquor. quid quod, quotiens tibi belhi geruntur. 
discipulus, non miles adest? et fingit alumnum: 
aemulus econtra spectat. quod viceris odit 
et quos vincis amat; totus dormitat ad istura 
magnus Alexander, patris quem gloria torsit. 
quid faciam infelix? nato quae regna parabo 
exclusa sceptris Geticis, res publica si me 
practerit et parvus super hoc Graudentius huius 



166 audit aper M uemeem F 167 aetliolo TCFP inatrem M->] martem M^^T^^CFP, 

\ currum 7'*^ 168 multos P IGiJ coutempto TCF, contento P permissus M tum 31 T 

172 decrescer* C'^ 17.3 longuas MT siguai T* 174 axius M 175 antVactumetaetiam M 

relict*s C^ 176 frigit J/ 177 quid J7 laede*m C^ spernit alumpuus ^>rae/er speru in ras. 31^ 

178 stheno beatuum 3IC, tenobea tuum TFP erga vetusas 31^, terga vetusas 3P> 180 refet P 

suscipit T^>CFP, subripit T» 181 facta F 183 pollicem 31 184 bellorofonteis 2VF opinus F 

186 pupes P gratias J/» 187 ipsa 31 188 queres 31 191 trohilon TP, tronilon M 

\U2 tardentem C'P 193 aegedes P, egedes 31 194 intostum /'' viciatae 31, fort. recte 

195 eiecit C 196 habut 31 facen P cafyrei CFP^, cafysei P'^, cafirei 31, casyrei T 198 quod 

oru. F cotieus P 199 et] ei 31 201 amas FP 203 gnato 31 204 a sceptris 3/ fort. recte 

205 huc P gradeutius F 



V V. Itjii — V. 24i). 1()3 

calcariir tatis? istuin iain Gallia laudat 

([uodque per Europani est. rij^idis liiiiic abliiir uiidis 

Rhenus, Arar, Khodanus. Mosa, Matrona, Sequaiia. Lcdiis. 

Clitis. Khiris. Atax. A'a(,'alis: Lii;-eriin([U(! bipcnni 
-i" exeisuni per tVusta bilur. cuni Ixdhi tinientes 

defendit Turonos, ahcras: post rein|j(ne parvo 

l)Ugiiastis pariter. Francus (^ua Cloio patentes 

Atrebatum terras pervaserat. hic (•oeuntes 

elaudebant angusta vias arcuquc subactum 
-1' vicum Helenaiii tiuiiicnquc siniul sub tramite h^ngo 

artus suppositis rral)ibus transmiserat aggcr. 

illic te posito pugnabat pontc sub ipso 

Maioriaims eques. tors lipac coih' propinquo 

barbaricus resonaljat hymcn Scythicisciue choreis 
--" nubebat ttavo similis nova nnpta marito. 

hos ergo. iir pcihibcnr. srravit : crepitabat ad ictus 

cassis et oppositis inistarnm verbera thorax 

arcebat squamis, donec conversa fugatus 

hostis terga dedit: plaustris rutilare videres 
■-'-•' barbarici vaga festa tori coniectaque passim 

tercuhi captivasque dapes cirnxiue madenta 

ferre coronatos redolentia serta lebetas. 

ilicet increscit Mavors thalamique refringit 

phis ardcns Bcllona faces: rapit esseda victor 
-■5" nubentemquc nurum. non sic Pholoetica monstra 

atque Pelethronios Lapithas Semeleius Euhan 

miscuit. Ilaemonias duMi tiammant orgia niatres 

et Venerem Martemque cicnt ac prinui cruentos 

consumunt ad bella cibos Bacclioque rotato 
-':<■' pocuhi tela putant, cum crudescente tumultu 

polluit Eniathium sanguis Centauricus Othryn. 

nec plus nubigenum celebrentur iurgia fratrum: 

hic quoque monstra domat. rutili quibus arce ccrebri 

ad frontem conia tracta iacet nudataque cervix 
-*" saetaruni per damna nitet, tum lumine glauco 

albet aquosa acies ac vultibus undique rasis 

pro barba tenues perarantur pectine cristae. 

strictius assutae vestes procera cohercent 

membra virum, patet his altato tegmine poples, 
■-'45 latus et angustam suspendit balteus alvum. 



206 caltatur J/» fastis F 2U8 arax F 'JUD ulitis 1'aiitslnus 2782 et BeriiensU arax VFP 

vacalis J/T] uuacalis CF, uuacalix F ligeremque M 210 excissuni F frustra TCFP tum J/ 

211 defenditur uuo saberas J/'*, defendetur ono saberas J/'^ 212 francus J/] francis TCP, fracis F cloro /•' 

213 atrabatum M pervaserit i^, parvas erat J/ 214 viam Ji», om. T'^ 215 *icum C" sub] in F 

216 artum F 218 propinco P 219 barbonicus F 220 similes M^ 221 feravit /'' ciepi- 

taba C'"^ 222 thorax] scamis T 223 scamis P, (juainis J/, tliorax 2' 225 coiivictafiue M 

226 captivas vestes TFP ciroque madenti J/ 228 rnavos T 231 peletronos P» (peletronius rell.) 

se melius P euuhan codd. 232 niatris F 233 matiemque J/ scient /''"^ 234 cumsumunt P», 

comsumunt P^ bactoque P (baccoque rell. ) 236 orthim F 237 celebrautur M 231) nudata- 

que cervix in ras. scripslt ei v. 240 in marr/. add. f'; nimiruni a iacet ad luinine tronsHiiuerat 6'* 242 christe 

(;(fpe) F 243 assuetae TF 244 puplex TCFP 245 balteum C'a avum T^ 

tSlDONlUS. ^ 25 



194 SIDONII CARMINUM 

excussisso citas vastuin por iiianc bipennes 
ot plagae piauscisse locuni clipeosque rotare 
ludus et intortas praecedere saltibus iuistas 
inque hostem venisse prius: puerilibus annis 

2=«o est bolli maturus amor. si forto premantur 
seu nuniero seu sorte loci. mors obruit illos^ 
non timor; invicti porstant animoquc suporsunt 
iani prope post animam. tales te teste fugavit 
et laudante viros. quisnam ferat? omnia tecum, 

-'■>^ te sine multa facit. puguant pro principo cuncti : 
quam timeo, ne iam iste sibi! si regna tenebit, 
liuic vincis quodcumquc domas. nil fata relinquunt 
hic medium: percussor enim si respuis esse, 
servus eris. certe recto si tramite sorvat 

-'*ii' sidora Chaldaous, novit si gramina Colchus, 
fulgura si Tuscus, si Thessalus ehcit umbras, 
si Lyciae sortes sapiunt. si nostra volatu 
fata locuntur aves, doctis balatibus Hammon 
si sanctum sub Syrto gemit, si denique verum 

-'■'•^ Phoebe, Themis. Dodona, canis, post tompora nostra 
lulius hic Augustus erit. coniunctus amore 
praeterea est iuveni, grandis quem spiritus armat 
regis avi. quo te vertas? ad cuhuina mundi 
hic fatum fert, ambo animum. consurge simulque 

■:;:u aggredere ignaros; neutrum mactare valobis, 
si iubeas utrumquc mori : sed necto dolosas 
blanditias uni. ferro tamen iste petatur. 
quid loquor incassum? nihil est. quod tanta cavenuis? 
ut regnet. victurus erit?' conimotus in iras 

2'5 Aetius sic pauca refert: 'compesce furentis 
impia vota animi: mortem mandare valebo 
insontis, taceam nostri? quisquamne procatur. 
ut sine criminibus crimen fiat beno nasci? 
ad poenam quis fata vocet? tua viscera ferro. 

2S0 Maioriano, petam, Phoebus si nocte refulget. 
luna die, duplex ponto si plaustra novatur 
Parrhasis, Atlantem Tanais, si Bagrada cernit 
Caucason, Hercynii nemoris si stipite lintris 
texta Nabataoum pro Rheno sulcat Hydaspen. 

•-'«■' si bibit Hispanus Gangem tepidisque ab Erythris 
ad Tartesiacum venit Indus aquator Hiberum. 
si so Pollucis perfundit sanguine Castor. 



•24<i excussise citas C-^, excussos secitas Jl'-^; excusses secitas Ji'' Ijipeiiiiis J/ '2Vt praescesse jiJT 

•248 hastae M 249 hoste M 251 foite F 2bb pro] post P^ euucti J/] uiulti TCFP 

256 tenehuut J/» 257 viucas TF 258 peicursor C^ repuis F 2(30 colcos J/ 

261 elicet J/ 263 om. F 264 virum 31 266 couiuutus F 269 cumsurge P 

270 ignarus F 271 nec tedo lusas 31 272 b. u.] l)lauditia suut 3/ 274 crit P» iu in P 

275 aethius codd. 276 morte 31 volebo 31 277 quicquamue 31 28.'} caucasou in ras. M^ 

nemores J/ 284. 285 om. T 285 gangeu 3W tepedisque 31, tepisque F errythis F 
286 aquatuor C 



V V. 24»; — V. 321t. lyf, 

Thosea Pirithoi, Pylndon si stravit Orestno 

vel furilmnd.i nianus. raporot cuni Taurica saora 
-""• niatricida pius. sod ne sprevisse doloreni 

forte tuuni vidoar, vivat oaroatquo j)aruniper 

niilitia. iiou potuit nobis, nisi tristo putassos. 

fortunam deberc suam.'' sic fatur ot ilhini 

rure iubot patrio suetos mutare laboros. 
-"'■' fatorum currente rota. (juo disceret a<j^ri 

quid possessorem manoat, quos doniqu(> iin»ros 

ius civile parct, no solam militis artom 

forrct ad imperium, suspondorat ilicot iirnia 

omoritus iuvonis. storilis ieiunia tcrrao 
■■'<" vomorc focundans, si(! quondam consule onrv(t 

vertebas campos, pauhmi si paco soquestra 

chassica hixasses, fortis cui hieva rogobat 

stivam post aquihas, huinili ihiin iuncta camino 

victoris fumum biI)(M'L't pahnata l)ubulci. 
:iii:, Principis intoroa gla(ho hicrimabile fatum 

clauserat Aetius: cuius quo tutius ille 

magna Palatinis coniungcrct ag-mina turmis. 

evocat hunc procibus: sod non se poena moratur 

sanguinis effusi (numorum collegerat ergo. 
'I" non animuni populi): ferri mala crimina ferro 

solvit et in vcstram plus concidit ille ruinam. 

iam tunc impcrium praoscntis principis aurea 

volvebant bona fata colu; scd publica damna 

invidiam fugero viri. quicumque fuorunt 
31'' nomon in Augustum locti, tcnucrc relictum 

Caesaribus solium : postquam tu capta laboras. 

hic quod habet focit. Traianum Ncrva vocavit. 

cum pignus iam victor erat: Germanicus csset 

ut titulis, meritis fuerat. rcs ordine currit: 
320 hanc ambit famani, quisquis sic incipit. olim 

post Caprcas Tibcri, post turpia numina Gai, 

censuram Claudi, citharam thalamosque Neronis. 

post spcculi immanis pompam, quo se ille videbat 

hinc turpis, quod pulcher, Otho, post (juina Yitolli 
3-'' milia famosi vcntris damnata barathro, 

his titulis princeps lectus similique labore 

Yespasianus erat. sed no fortasse latronis 

me clausam vh'tute putcs, consumpsit in illo 

vim gentis vitae vitium ; Scythicam feritatem 



288 pirithous TCF, pyritheus /' piiadem C 2f»0 uiatrida ^f-' 291 videas M 292 om. C 

militiae ut 3[ potassis Al'^ 294 mutasse T» 295 qua 3f agri scrij)»l: agro codd. 29G deue- 

que P 297 sola 31 298 suspenderet 1' ilices F 302 cllassica laxascs P gc)-ehat J/» 

303 aqualis .1/ 304 fuiuam P, fuhnum F pubulci P» 306 aethius TFP 307 coniugeret P 

310 animain (' fcne niale M, ferret mala Z'' 311 solvet .1/ 313 solvcbant C" 315 )-etinuere M^ 

320 hanc] Iiic M^ ;^>21 cap)-aes M tiherii TC, tyhcrii /•', tiherini P gaii 7''^. g)-aii T^ 322 claudii TFP 

cytheram /' 323 i))ma)nis po)npas qnos et M 324 hu)ic tiirpis J/'*, liin pnlcliris F vitellii F 

325 vcstris M 32G lalxiri TCFP 328 clausnm f 

25* 



19(i STDONIT CARMTNUM 

330 noii vires, sod vota tonont. spoliisque potitus 
immensis robur luxu iaiu perdidit omue, 
quo vnluit. dum j)auper erat. mea viscera pro se 
iu me uuuc armat: laceror tot capta per aunos 
iurc suo. virtutc mea, feeuudaque poeuis 

3:!.'' quos patiar pario. propriis nil conficit armis; 
(Taetulis, Noniadis. Garamantibus Autololisque, 
Arzugo. Manuarida. J^syllo. Nasamone tinu^tur 
segnis. ct ingenti fcrrum iam noscit ab auro. 
ipsi autem color oxsanguis, (luom crapula voxat 

3-K' et pallens pinguedo t(>nct, gaiu>aquo poronni 

pressus aeescentom stnmaclius nou oxplicat auram. 
})ar ost vita suis: non sic Barcaous opimam 
iranuibal ad rapuam periit, cum fortia bello 
intor dolicias mollirent corpora Baiae 

3-»-' et so liUcrinas qua vorgit Gaurus in undas 
bracchia Massylus iactarot nigra natator. 
atque ideo hunc dominum saltem post saecula tanta 
ultorem mihi redde, precor. ne dimicet ultra 
Carthago Italiam contra," sic fata dolore 

:i;,ti ingemuit lacrimisque preces adiuvit obortis. 

his haec Roma refert; 'lougas succinge querelas, 
o devota mihi : vindex tibi nomine divum 
Maiorianus erit. sed paucis pauca retexam. 
ex quo Theudosius communia iura fugato 

s-^'' roddidit auctoris fratri. cui guttura fregit 

post in se vertenda manus, mea Gallia rerum 
ignoratur adhuc dominis ignaraque servit. 
ex illo multum periit, quia principe clauso, 
quisquis erat, miseri diversis partibus orbis 

3''." vastari sollemne fuit. quae vita placeret, 

cum rector moderandus orat? contempta tot annos 
nobilitas iacuit; prctium res publica forti 
rettulit invidiam. princeps liaec omnia noster 
corrigit atque tuum vires ex gentibus addens 

3«-' ad bellum per bella venit: nam maximus isse est, 
non pugnasse labor. terimus cur tempora verbis? 
pervenit et vincit.' tali sermone peractum 
concilium, verbisque deae famulante metallo 
aurea concordes traxerunt fila sorores. 

3'" Hos me, quos cecini, Romae Libyaeque labores 
vota hominnm docuere loqui; iani tempus ad illa 



3.30 vire -If petitiis P 33;") pathio i^ 336 getules i*' iiumadis codd. Autololisque vulgo: 

autoloisque M, autholoisque TCFP 337 narmarida P nasomone 7' 338 nescit] nes M 342 estui 

vita M barclieus CP, bareos M ;543 belhi M 345 gauros M 346 bacliia iT/'i, liacchia M^ 

ma.ssilus MF, masillus C, massillus T. niassyllus F nntator] tenetur M^ 347 nunc P 348 victorem M 

.350 adiungit P 352 nomina P, numine T 353 erat M^ paucis rulgo; parvis codd. (in ras. F^); 

largis Leo pana C 3.54 theodosius codd. fugato m rufi. J" 357 dominus C" 359 quis- 

quid C*. quicquid TC' diversi P 361 modei-ans derat Mommsen contenta P 363 retulit MCP 

365 mam F ipsc J\f^ 367 vicit M peccatum M 368 conciliumj c. est FC 369 con- 

cordi.^ M'^ texerunt fila sororis M 



V V. ;53() — V. 413. I97 

ferrc podem. qnao fanda milii vcl Ajxtllinc ninto: 

pro Mnsis ^Iai's vcsrcM- orir. »()ns('('ml(Mar Alpos 

Raotoi-nnninc injj^o pcr lonj^a silcntia dnctns 
3^' Roimino exiorar jM»])niaro rrn\ Aiamannns 

pciiinc Cani (jnondam (lictos dc m^minc campos 

in |)i'aodam oontnm novi(>s dimisorat hostos. 

iann|nc magistor eras: linrconom dirigis illnc 

cxij^na comitanto mann. sod snfficit istnd. 
>" cnni pngnaro inhcs: ((uta ost viotoria imstris 

to mandasso acios: poragit fortnna trinmphnm 

mm populo. sod amoro tno; nolo agmina campo. 

<|no mittis pancos. folix to ros})i(it istc 

oventus belli. cortatuni ost inro magistii. 
astr. Augusti fato nupor: post hostis aporto 

orrahat lontns pelago, postquam ordino vohis 

()i'(h) oiiinis regnum dederat, plebs. cnria. niih's. 

et collega simnh Oamjianam flantihns Anstris 

ingrediens torram secnrnm miiite Mauro 
-•"' agrioolani .aggreditur: pinguis per transtra sedehat 

Vandalus opperiens praedam, qnani iussorat ilhic 

captivo capiente trahi. sed vestra repentc 

inter utrumquo hostem dederant sese agmina jihanis. 

quae pelagus collemque secant portumquo rodncto 
'••'•' efficiunt flexu fluvii. pcrterrita primum 

montes turba petit, trahibus quae clausa roHctis 

praedae praeda fnit: tnm concitus agmine toto 

in pugnam pirata coit: pars lintre cavata 

iam dociles exponit equos, pars ferrea texta 
^fo concolor induitur, teretes pars explicat arcus 

spiculaque infusum forro latura venenum, 

quae feriant his missa semel. iam textilis anguis 

discurrit per utramque aciem, cui guttur adactis 

turgescit zephyris; patulo mentitur hiatu 
4"^ iratam pictura famem, pannoqnc furorem 

aura facit, quotions crassatur vertile tergum 

flatibus, et nimiuni iam non capit alvus inane. 

at tuba torrisono strepuit grave rauca fragore. 

responsat chimor lituis, virtnsque repente 
^i" ignavis vel parva fnrit. cadit undique ferrum, 

hinc tamen in iugulos: hunc torta faharica iactn 

protorit, ad mortem vix cessatura secundam; 

hunc conti rotat. ictus; eqno rnit aclyde fossus 



372 fania T nmt(.| \ imllo T^' 374 pnietoriiin iugo F 375 roniana M 37G cnnis Llndenhrog 

ad Aimn. Marc. XV, 4. 1 378 Itnrgone M illuc 3/»] illoc J/'>, illo TCFP 382 nullo F agraine F 

383 mittit MFF paucns M 38G postquam] simul C 388 campana M, campania C austros C'« 

389 ingredient M auro 31 390 agricola M sedebunt M 391 uuajidalus MCF illic MCP^ 

393 ntramque F .•>9o officiunt C 39(5 radibus M (i. e. ratibus, fort. recte) causa F 399 texata F 

400 artns F 402 foriant M te.xtilis] expb"cat F 405 pectora M panno M 40(5 fecit M 

grassatur F utile J/, nmtile P 407 alvens J/» 408 turba P raca P furore i/» 410 fuit J/ 

411 hinc tota M^. bunc tota J/'^r 412 proterit scrlpsi : pretcrit CP, praeterit MTF 413 aclide i^ 



198 SIDONII CARMINUIM 

ille vcruquo alius : iacet hic sinuil alite telo. 

Ji' absentem passus dextram : pars poplite secto 
mortis ad invidiam vivit, partemque cerebri 
liic galeae cum parte rapit, fortique lacerto 
disicit ancipiti miserabile sinciput ense. 
ut primum versis dat tergum Yandalus armis, 

420 succcdit caedcs pugnae: discrimine nullo 
sternuntur passim campis. et fortia quaeque 
fecit iners. trepidante fuga mare pallidus intrat 
ct naves pcrtransit eques. turpiquo natatu 
de peliigo ad cymbam rcdiit. sic tortia Pyrrlii 

J-'' quondam pugna fuit: caesis cum milibus ilhim 
Dontatus promerot, lacerac vix fragmina classis 
traxit in Epirum, qui Chaonas atquc Molossos, 
qui Thracum Macetumque manus per litora vestra 
sparserat et cuius vires Oenotria pallens 

*'■'•" ipsaque. quao pctiit, tropidaverat uncta Tarentus. 
hostibus cxpulsis campum qui maximus extat 
iam lustrare vacat: videas hic strage sub illa 
utrorumque animos: nullus non pectore caesus, 
quisquis vcstcr erat: nulhis non terga foratus, 

^-■' illorum quisquis. clamant hoc vuhiora primi 
praedonum tum forto ducis, cui regis avari 
narratur nupsisse soror, qui pulvere caeco 
clausus et elisus pilis vestigia turpis 
gestat adhuc probrosa fugae. sic agmina vestra 

4^" cum spoliis campum retinent ot Marte fruuntur. 
interea duplici texis dum litore classem 
inferno suporoque mari, cadit omnis in aequor 
silva tibi nimiumque diu pcr utrumque rocisus, 
Appennine, latus navalique arbore dives 

44:t non minus in pelagus nemorum quam mittis aquarum. 
Gallia continuis quamquam sit lassa tributis, 
hoc censu placuissc cupit ncc pondera sentit, 
quae prodosso probat. non tantis maior Atrides 
Carpathium texit ratibus. cum Doricus hostis 

•i-^o Sigeas rapturus opes Rhoeteia clausit 

Pergama; nec tantae Seston iuncturus Abydo 
Xerxos classis erat, tumidas cum sterneret undas 
et pontum sub ponte daret, cum stagna superbo 



414 viiumqne M aliis F 41G vivet il/ 417 liinc P 418 didicit C\ dissicit 31 

miserabilis incaput M 419 uuandalus 3WF, uuamdalus 1' arenis F 420 caedis 3[ 422 facit M 

intra M 423 navis M 424 cybani 7' redeiit F pirri F, pirrhi TCP, phyrri 31 425 milibus] 

nubibus F 426 laciere J/ fiagmina clasis P 427 molosos F 429 vires ovi. T 430 ipse- 

qne M quae om. P tharentus CP, threntus T 431 qui campum C 433 utrumque 31 

nulhis] non ullus M^ 484 furatus M 436 p. tu C, praedonam dum T duces 3[ 437 naratur P 

nubisse P^ 438 clasus P^ 439 gesta M 440 capum P in arte P 441 clasem P 

442 infreno F mari cadit onmis in cquor in ras. P'' 444 apennine CFP, appenne 31 navali rohore 

Wilaviotritz 445 mitis C 446 lasa C 447 sq. : ncc pondera sentit quae prodessc prohat om. P 

sensit TCF 449 pelagus if» cn*t" dorihus 7' 450 sicaea repturus J/ roetheia TCP, raetoia 3/ 

451 tantes eston i. a. P, tantac sesto iniuncturus abido 3f. t. s. i. ahoedo T 452 xerses 3IT clausis M 



V V. 411 — V. lli;i 

iiiupit toiinjiutii yiiulu tunniicijUf iVecjuentes 

' I lcllespontiaco persultavere profundo: 
nec sie Leucailio classis Mareotica portu 
Actiacas abscondit aquas. in bella niariti 
duni venit a Fario dotalis turba Caiiopo. 
cuni patrio Cleopatra terox (•ir(iiiii(l;it;i sihtro 

^'■" niilite vel piceo fulvas onerata carinas 

Dorida dilVusain |>reincret Ptoioinaidc i;;i/ii, 
lioc tu non cultu pugnas. sed niorc piidruiii 
dite inagis ferro. nu>rito cui subiacct auruni 
divitis ignavi. tales nc spcrne rebeiles. 

^'■•■' etsi non acies, decorant tanicn ista triuin|)li(ts, 
nec ine Lageain stirpeni ineinorasse pi;,^ebit 
hostis ad exenipluni vestri: nanupie au^uror isdcin 
regnis fortunam siniilcni. cuni luxus in iila 
parte sit aequalis. nec peior Caesar in ista. 

'•" ilicet aggrederis quod nullus tcmpore nostro 
Augustus potuit: rigiduin scpteinplicis Ilistri 
aginen in arma rapis. nam (juicquid languidus axis 
cardine Sithonio sub Parrhase parturit ursa. 
hoc totum tua signa pavet; Bastarna, Suebus, 

"■' Pannonius, Neurus, Chunus, Geta, Dacus, Halanus, 
Bcllonothus, Rugus. Burgundio. A^esus. Alitcs, 
Bisalta, Ostrogothus, Procrustcs, Sarmata, Moschus 
post aquilas venere tuas; tibi militat omnis 
Caucasus et Scythicae potor Tanaiticus undac. 

4«" quid faciat fortuna viri? quascunuiue minatur, 

has tremuit iam Roma manus; modo principe sub te, 
ne metuat, prope parva putat, nisi serviat illi 
quod timuit regnante alio. iam castra movebas 
et te diversis stipabant milia sigiiis : 

i^'^ obsequium gens una negat. quae nuper ab Histro 
rettulit indomituni solito truciilontior agmen. 
quod dominis per bella caret populoque supcrbo 
Tuldila plectendas in proelia suggerit iras. 
hic tu vix armis positis iterum arma retractas; 

490 Bistonides vcluti Ciconum cum forte pruinas 
Ogygiis complent thiasis, seu Strymonos arvis, 
seu se per Rhodopen, seu qua nimbosus in aequor 
volvit Ilyperboreis in cautibus Ismarus Hebrum 



199 



455 heslespoutiaco F, hetlilespuutiacu J'' 45(j niaioeteca 1'' 458 acl J/' couapo C 

460 cariuas In ras. F^ 461 iliftusem !<' ptolaimaida F, tluilouiaide F 463 divitem JI 464 diutis C'*, 

divites JI speniere helles F''-, speruere rebelles F^>, sperne labores F 465 triumphus J/ 466 lagaem 

sirpem P^,, lagaem stirpeui l'^>, laiiim (iaui expuncl.) stirpem lageam /*' 467 explum F liisdem MF 

468 fortuua JF 469 uec peo /* 470 vestro F 471 septimplicis C, sempteplicis AI, septemplici F 

472 rapit /^ 474 sueJbus i/^'] suevus iJ/i» /"C', sevus P, suevis /^ 475 getha /^ alanus J/ 476 hel- 

lonotus MF 411 Pirustes Wilamoicitc moscus M, monscius /' 478 post aliquas F tuas] 

tuasque F 479 tauaicus M 482 servia M^ ille /' 483 alioque F 484 diversis si 

stipabant C» 485 nuper] nub J/* 486 retulit codd. 487 r. sup. dominis C^>, dominus FP 

careut F 488 plectaudas F sui-gerit P», suggeret M 489 retractans C'a 490 bisthonides MTCF 

491 tebanis sup. ogygiis C^> strimouos MF, strymonis C, strimonis F armis M 493 autibus F, 

cotibus M " hismarus MCP 



200 SIDONII CARMINUM 

ilat soiuno vaga rurba, siiiiul lasssata quiescuut 

<■•'■• orgia et ad biforem reboat uec tibia tlatuui: 

vix requies, iaui poute ligaut, rotat euthea tliyrsuiu 
Bassaris et maculis Erythraeae uebridos hoi-reus 
exeitat Odrysios ad uuircida tynipaua luystas. 
tu tamen hauc differs poenam, sed sauguiuis auctor 

••w uuiioris, dum parcis, eras. nou pertulit ultra 

hoc pro te phis cauta nuiuus vestrumque pudorem 
sprevit pro vobis: primi cadit liostia belli. 
quisque rebellis erat. praedam quoque dividis illis. 
mens devota quibus fuerat : quae territa servit 

'•"•' exemplo, gaudet pretio. PharsaUca Caesar 
arva peteus subitas ferro compescuit iras: 
sed sua membra secans et causae mole coactus 
flevit i[Uos perimit: vestris luiec proticit armis 
seditio: qu()dcunu{ue iubes. uisi barbarus audit, 

•■'i>^' hinc cadit, ut miles timeat. iam tempore brumae 
Alpes uuirmoreas atque occurrentia iuncto 
saxa pok) rupesque vitri siccamque miuantes 
per scopulos phiviam prinius pede carpis et idem 
lubrica praemisso iirmas vestigia conto. 

•i''' coeperat ad rupis mediuui quae maxima turba est 
interno squalere g-ehi, quod coUe supino 
artatis conclusa viis reptare rigenti 
non poterat revoluta solo : fors unus ab illo 
agmine, canentem cuius rota triverat Histrum, 

5-u exclamat: 'ghidios malo et sollemne quieta 
quod frigus de morte venit; mea torpor inerti 
membra rigore ligat, quodam mihi corpus adustum 
frigoris igne perit. sequimur sine fine labori 
instantem iuvenem : quisquis fortissinuis ille est 

"•-'•' aut rex aut populus, castris modo chiusus aprica 
vel sub pelle iacet: nos auni vertimus usum. 
quod iubet hic, lex rebus erit: non ilectitur umquam 
a coeptis damnumque putat, si temporis iras 
vel per damna timet. qua dicani gente creatum. 

i3u quem Scytha non patior? cuius lac tigridis infans 
Hyrcaila sub rupe bibit? quae sustulit istum 
axe raeo gravior tellus? en vertice summo 
algentes cogit turmas ac frigora ridet. 
dum solus plus mente calet. cuni classica regis 

'^■i'-> Arctoi sequerer. Romani principis arma 



495 orgyra /' abdilore 31 ruhuat /' 490 spuute T iani truiule ligaiis Moinmsen, campos 

relegunt Buecheler, dubitanler ulerque entlia T 498 odrysius M inarcia (J mixtas F, missas F 

499 han P defers M o(X) parces M perculit F 501 manus] niat Mb. 504 men M 

quibus bis M-^ 505 larsalica TCFF, parsalliga M .508 perimit] feriit M 509 (juuscumque F 

510 hinc M] hic TCFP 511 marmoresas F occurentia P 512 nnitantes F 511 lubricam C» 

516 iuterno P squalore F, scalere P 518 ah illu] ajiollo M-^ 520 gladius niallo M 521 frius P 

522 quondam TCP 526 vel sub pellere F, Gel sup pelle P iacet nus anni] nus anni nos F vertimur C 

527 erat J/ 528 acceptis C 5i51 ictum i'^ 5o2 nieo if.b 7'^ .5."]o algentis C, augentis i' turbas J/ 



V V. m — V. iuH. 

CaosarcuiiKjue larciii luxu torpcrc pcreinii 
audierain : doniinos nil prodest isse priores, 
si rex hic quoque fortis erat.' niaiora parantem 
dicere de scopulo verbis accendis aniaris: 

•'"' "quisquis es, oppositi nietuis qui lubrica clivi. 
frange cuteni pendontis aquae scalptoque Huento 
sit tibi lynipha gradus. turpes dcpone (|uerehis: 
otia frigus habent. nuniquid mihi iiieinbra biforniis 
Hylaei natura dedif.' nuin Pegasus alis 

■'»■' adiuvit quic(|uid i^radior peiinasque volanti 

dat (Jahiis Zetus(|ue inilii, queiii ninguida ceniis 
calcantein iani dorsa iugi? vos frigora frangunt, 
vos Alpes? iam iam studeam pensare pruinas: 
aestatem sub Syrte dabo." sic agmina voce 

hhi) erigis exemploque levas; primusque labores 
aggredcris quoscumque iubes ; tum cetera parct 
turba libens, servit propriis cum Icgibus auctor. 

Qui tibi praeterea comites quantusque magister 
militiae, vestrum post vos qui compulit agraen, 

'^ob sed non invitum? dignus. cui cederet uni 
SuIIa acie, genio Pabius, pietate Metellus. 
Appius eloquio, vi Fulvius, arte Camillus. 
si praefecturae quantus moderctur honorem 
vir quaeras, tendit patulos qua Gallia fines, 

^«*> vix habuit mores similes, cui teste senatu 
in se etiam tractum comniiserat Vlpius ensem. 
qui dictat niodo iura Getis, sub iudice vestro 
pellitus ravum praeconem suscipit hostis. 
quid loquar hic illum, qui scrinia sacra gubernat, 

•>'« qui, cum civilis dispenset partis habenas, 
sustinet armati curas, interprete sub quo 
flectitur ad vestras gens effera condiciones? 
quid laudare Petrum parvis, temeraria Clio. 
viribus aggrederis? cuius dignatur ab ore 

5'U Caesar in orbe loqui, licet et quaestore diserto 
polleat: attamen hic nuper. placidissimc princeps, 
obside percepto nostrae de moenibus urbis 
visceribus raiseris insertum depulit ensem. 
et quia lassatis nimium spes unica rebus 

•^(•^ venisti, nostris, petimus, succurre ruinis, 

Lugdunumque tuam, dum praeteris, aspicc victor; 

otia post nimios poscit te fracta labores. 

cui pacem das, redde animum : lassata iuvenci 



201 



536 cesareum qua F laxem F tc^rpoie J/ 537 isse] clesse J/ 538 sic F l:i .1/ 

an erhf pareute J/ 539 scupolo J/ 5-il scalto(jue tiueuto J/, scalptoque caltoc jT^ 543 miuicl 

et 54-i n T 546 mihi] suas J/ ceruis] terris F 547 aalcautem C 548 pruinas vuljo: 

ruiuas codd. 551 rjuoscuque F .553 masister F 554 contulit F 555 dign F 

556 sylla C, silla MTFP 557 iulvis F 558 ciuantum F 560 moris similis J/ 563 raucum T 

suspicit J/T hospes 31 565 civiles J/ dispensat F pacis T 566 interpetre P 

570 deserto J/, di»er*o 6'a (^in marfj. reijetiU diserto C^) 571 actamen F 573 eusem] hostem MT^C^ 

576 ludunamque F^, lucduuamque P^> 578 rpii C 

SlDONlUS. 26 



■202 SIDONII CARMINUM 

cervix deposito inelius post sulcat aratro 

5^^i' telluris glaebam solidae. bove. fruge, colono. 
civibus exhausta est. stantis fortuna latcbat: 
duni capitur. vae quanta fuitl post gaudia, princeps, 
deleetat meminisse mali. populatibus, igni 
etsi coneidimus. veniens tamon oninia tccum 

•■•S5 restituis: fuimus vestri quia causa trinmplii, 
ipsa ruina placet. cum victor scandere currum 
incipies crinemque sacrum tibi more priorum 
nectet muralis. vallaris, civica laurus 
et regum aspicient Capitolia fulva catenas, 

■'^'•'•' cum vesties Komnm spoliis, cum divite cera 
pinges Cinytii captiva mapalia Bocchi, 
ipse per obstantes populos raucosque fragores 
praecedam et tenui, sicut nunc, carmine dicam 
te geminas Syrtes, Alpes te, te mare magnum, 

■v.'.'< te freta, te Libycas pariter domuisse catervas, 
ante tanien vicisse mihi. quod lumina tlectis 
quodque serenato miseros iam respicis ore, 
exultarc libet: memini, cum parcere velles. 
hic tibi vultus crat; mitis dat signa vcnustas. 

•wo annue: sic vcstris respiret Byrsa trophaeis, 
sic Parthus certum fugiat Maurusque timorc 
albus cat; sic Susa tremant positisque pharetris 
exarmata tuum circumstent Bactra tribunal. 



VI. 
PRAEFATIO PANEGYRICI DICTI AVITO AUGUSTO. 

XALL.\Dos armisonae festum dum cantibus ortum 

personat Ilismario Thracia vate chelys, 
et dum Mopsopium stipantur per Marathoncm 

qui steterant fluvii quacque cucurrit humus, 
•^ dulcisonum quatitur fidibus dum pcctine murmur, 

has perhibent laudcs hiudc probasse deam: 
"diva, Gigantei fudit quam tempore belli 

armatus partus verticc dividuo, 
quam ncquc Dcliacis pepcrit Latona sub antris, 
w fixura errantcm Cychida pignoribus. 



.582 carpitur P jtriufes /' 583 pijpuluntilius F 5.S4 euuniilinuis M mepum M^ 

585 fuinus C hXl inciiiiens M crimeuque T% criuenque T^> 589 regnum J/ capitalia P* 

51HJ vestes MP, vestis T^ 591 pingues F cynifii TCFP (aflric mp. scr. C^>), cynipliii M 

592 tiu-ures M^ 593 praecidam M ,594 .Syrtes, Alpes te Wilamoirll::: alpes te syrtes codd. 

597 quod C 598 velis M 599 mittit C vetustas J/" (iOO resj^icere ))irsa M GOl parthum F^ 

(j02 erat C" lusa T tioy bacta P iiubscriptioiieiit uin. TP' el duobus rers. vuc. C; PANIGEKICV.S 

MAIOKIANI EXPLICIT P; EXPL. ITE INCIPIT PANIGElilCI EDITIU SCRIPTA AD PRISCV VALEKIANV 
PFATVKIV C^ DIX SOCEKO 8V0 lUmK subscr. in M, in quo senuiiar carm, VIII; hic PFATIO INCIP M 
I'KEFATIO PANIGERICI AD AVITV T Incipit eiusdem panigerici tertii praelatio queni dixit socero suo 
rome F 2 celebs M, clesis F 4 steterat P 5 dulcissunum P 8 dividio M, dimidio F 

9 delicias J/, delicis i'' peperisse M latrona P 



V V. a7!i - VII V. II. 203 

noo qiiao Cadmois parions Alcidon in nris 

suspendit triplici nocto puerporiuni. 
nec cuius pluvio turris madelacta metallo ost. 
cuni matrom impleret filius aurigena: 
i'' scd te, cum trepidum spectaret Flegra Tonantoni. 
impulit excussam vorticc ruptua apex ; 
oumque deos solae traherent in proelia viroa. 

confusum valdo te sinc robur erat; 
protulit ut mox te patrius, Hapientia. vertex, 
•-'" tiim mage vicerunt, to cum habuere dei. 

tc proptor cessit, manibus constructa tromcndis. 
iam propo per rutilum machina tensa pohnn. 
Pindus, Othrys, Plioloe dextris cecidere Gigantum. 
docidit et Ehooti iam gravis Ossa manu. 
•■i-< sternitur Aegaeon, Briareus, Ephialta i\Iiinas(|ao. 
Arctoas sueti lambere calce rotas. 
Enceladus patri iacuit fratrique Typhocus; 

Euboicam hic rupem sustinet. liic Siculam. " 
hinc sese ad totam gcnotricom transtulit Orphous 
au et docuit chordas dicere Calliopam. 
assurrexerunt Musao sub laude sororis 
ot placuit divao carmino plus pietas. 
quod si maternas laudes cantasse favori osf 
noc valeo priscas aoqui])orare fidos, 
3'> pubHcus hic pater est, vovi cui carmen. Avitus; 
materia est maior. si mihi Musa minor. 



VII. 

PANEGYRICTTS. 

-L HOEBE, peragrato tandem visurus in orbo 
quem possis perferre parem, da lumina caelo ; 
sufficit hic terris. nec se iam signifer astris 
iactot, Marmaricus quem vertice conterit Atlans; 

'-' sidora sunt isti. quae sicut mersa nitescunt. 
advorsis sic Roma micat. cui fixus ab ortu 
ordo fuit crevisse malis. modo principe surget 
consule; nempe, patres, coUatos cernere fasces 
vos iuvat et sociam sceptris mandasse curulem: 

1" crodite, plus dabitis; currus. iam nocto bifrontes, 
anceps lane, comas duplicique accingero lauro. 



11 cathmcis T^ alcidan C^ horis cof/(/. 12 imerpcrum P 13 m;ule('acto /• 1') tonantnm J/ 

10 expnlsam F 17 salae MP, aliae C viris .l/'' 18 tc om. C 19 vertet il/a 20 tn M 

cum te MTF 23 poloe i/ 2.') cfialta JITF minasqne CF 2G ansi rel nisi mn/im 

27 tiplioeus AfTF. triphoens C, tyhens F 28 choicani i/» 29 sesc] esse M genitri*.* F^ 

30 decnit MTFF conlas M2"C, chordias F discere F 34 aeqniperasse C" 3-5 novi CP 

3«) mnsa michi C^ ,Snhsrriptiim Explicit prelacio . Incipit panigcricns in C; IXCIP PANI(}KHI(.'\.S in F; 
INCIP PANYflEPvICVS in M: INCIPIT PANAGEKICV (l'ANI(l. 7'''j Al) AVri'V T, Ineipit panagincus 
terti\is F 1 urbe M 2 ])raeferre F, pcrficere M pare T 4 tuiitit F athhis M. athis T^, 

athlans F ;j u'iersa sic T 7 surgit M 8 callatos F 

2(5* 



•204 



SIDONTl CARMINUM 

ft 

principis antorior, iam consulis isto coruscat 
annus, ot oniorita trabois diadoniata crescunt. 
incassum iam. Musa, paves, quod propulit Austor 

!•' vola ratis nostrae: polago quia curroro famao 
coepimus, en sidus, quod nos por caorula servet, 

Forte pater supcrum prospoxit ab aothoro torras: 
ecco viget quodcumquo vidot: niundum roparasso 
aspexisse fuit: solus fovot omnia nutus. 

•■!'■> iamque ut conveniant superi, Tegeaticus Arcas 
nunc plantis, nunc fronte volat; vix contigit arva: 
et toto descendit avo. mare, terra vel aor 
indigonas misore deos. germane Tonantis, 
prime venis, viridi qui Dorida findere curru 

-'•^' suotus in attonita spargis cito torga serenum: 
umentos Nymphas Forcus comitatur ibique 
glaucus. Glauce, vonis, vatum et certissime Proteu, 
certus eras. longo veniunt post ordine divi: 
pampineus Liber, Mars trux, Tirynthius hirtus, 

30 nuda Venus, fecunda Ceres, pharetrata Diana. 
luno gravis. prudens Pallas, turrita Cybebe, 
Saturnus profugus, vaga Cynthia, Phoebus ephobus, 
Pan pavidus, Fauni rigidi, Satyri petulantes. 
convenere etiam caelum virtute tenentes: 

?-T Castor equo, Pollux caestu, Perseius harpe, 
fuhnine Yulcanus, Tiphys rate, gente Quirinus. 
quis canat hic aulam caeli, rutilantia cuius 
ipsa pavimentum sunt sidera? iam pater auroo 
tranquillus sese solio locat, inde priores 

40 consedere dei (fluviis quoque contigit illo, 
sed senibus, residere loco, tiW, maxime fluctu 
Eridane et flavis in pocula fracte Sicambris, 
Rhene tumens Scythiaeque vagis equitate catervis 
Hister et ignotum plus notus, Nile, per ortum) : 

*■• cum procul erecta caeli de parte trahebat 
pigros Roma gradus, curvato cernua collo 
ora ferens ; pendent crines de verticc, tecti 
pulvere, non galea, clipeusque inpingitur aegris 
gressibus, et pondus, non terror fertur in hasta. 

^'0 utque pii genibus primum est adfusa Tonantis, 
"testor, sancte parens'"', inquit, ''te numen et illud, 
quicquid Roma fui: summo satis obruta fato 



12 principes C" 13 om. M 14 protulit M 1(5 eii T^ et iterum eu siip. scr. Ti> per 

om. F 18 viaeret F 20 tegeticus codd. aiclias codd.; ales Bitschofshj 21 fronde TCFP 

22 discendit P 23 iudinenas P deo M 24 om. F dorica C cursu P, curvo M\ curro JI/^ 

2;'; suetos M antonita 7' 2(i furcus M ubique F^ 27 et om. F protheu codd. 

28 longuo T diu F 31 cybebes P, cybeles F, cibeles C, cybeles T, cibele M 32 phebe- 

phebusque M 34 etiam om. T^ 35 equi M sic codd., sed arpe TCFP; Pollux caestu, Danaeius 

harpe WilamowUz, caestu PoUuces, Perseus harpe Leo 36 flumine F 39 solio om. F 42 hen- 

dane MCF, heridiane P 43 equite M 44 note plus Leo Ab erect M^ 46 curvata F 

47 pindent P crines om. M 48 vulvere P, vuhiere TF inpigitur P 50 piis T 51 nomen M 

52 ronia] nomen M^ fuit C'a 



VII V. 12 — V. 92. 205 

invideo abiertis; pondus non sustinot ampli 
(ulininis arta donuis noo lulmon vallibus instat. 
■'■ (juid. rogo, bis seno niilii vulture Tustus aruspex 
portendit? iaciens primae cur nioenia genti 
oniinibus iam celsa fui. dum (•olljs Ktiusci 
fuiulnnuMit:! iugis iipcris milii. Jvomule piiupcr? 
plus o|adi(> sccura t"ui. cum lurltiiu' iuncto 
<:■<> mc Ivutulus. Veicns. parit('r(|iii' Auriiiicus ct Ac(juu8, 
Jlcruicus ct NOIscus prcmcrciir. sat iiiMi^na vidcbijr 
ct tibi. dum ruinj)it vitiiitum fcmiiiii fciro 
corj)Us ct ad castum remciis, pudor erute. viiliius. 
iam cuni valJiitam sooio me clausit Etrusoo 
•'■' Tarquinius: pro Muci ignes! pro CocJitia un(Jae! 

pro doJor! Jiic quonam est, qui sub mea iur:( rcdegit 
Samnitem Gurges? YoJsci qui terga ocoidit. 
Marcius et, Senones fundens, dictator et exul? 
Fabricii vitam veJJem, mortes Deciorum, 
'" veJ sie vinoentem vel sic victos: mea redde 

principia. heu! quo nunc pompae ditesque triumpiii 
et pauper consul? Libycum mea terruit axem 
cuspis et infido posui iuga tertia Poeno. 
Indorum Ganges, CoJchorum Phasis. Araxes 
'•' Armeniae, Ger Aethiopum Tanaisque Getarum 
Thybrinum tremuere meum. me Toutone iunoto 
quondam fracte subis Cimber, gladiisque gravntas 
ante manus solas iussi portare catenas. 
vae mihi! quaJis eram, cum per mea iussa iuberent 
j<i' SuJJa, Asiagenes, Curius. PauJus, Pompeius 
Tigrani, AntiocJio, Pyrrho, Pcrseo, Mithridati 
pacem, regna, fugam, vectigaJ, vincla, venenum. 
Sauromatem taceo ac MoscJium soJitosque crucntum 
Jac potare Getas ac pocula tingcre venis 
8'' veJ, cum diffugiunt, fugiendos tum mage Persas. 
nec terras dixisse sat est: fulgentibus armis 
tot maria intravi duce te Jongeque remotas 
sole sub occiduo gentes. victricia Caesar 
signa Caledonios transvexit ad usque Britannos: 
•^'^ fuderit et quamquam Scotum ct oum Saxonc Pictum. 
hostes quaesivit, quem iam natura vetabat 
quacrcre phis liomincs. vidit te frangere Leucas. 



54 uec fulmeu Slrmondus : uec flunieu (', lulnieu uec /', flumeu uec MTP 55 arcuspex P 

57 dum collis iisque ad r. /iU secura iui oni. P ctrussi F (iO rutilus F vegeus TFCP, veuiens M 

01 heruicius C* 62 rupit TF ferrum C^ 63 aucaustum M 64 tum M 65 mucii CP"^, 

m*ciiP', mutii TF cn*litis C^ 66 ecquuuam WUfimovU:: 67 sauuiteni T et gurges CPF 

vosci M^ 68 ditator M^ 70 si victos T, si victus M 72 lyl)itum P 74 phassis P araxis MCP 

75 Armeniae, Gir (Ger Mohr) Sirmondus : armentaeger M, armeniae tagus (thagus F) TCF. armeniae tagus P 

76 thibriuum MCP (cf. Vertj. Aen. XII, 35) meruere Jt 77 fracti J/ HO silla codd. fort. Asiatogenes; 
Asiagenetes Sirmondus 81 anthioco 31 T pirro MFCP, pyrro T Perseo scrijjsi; perso CPTF, 
perse M mitridati MTP 83 sauromatam T ac moscum TCP, asmoscum F 84 a. p. t. venenis P, 
ac tiuguere tela veueuis T 85 fugiedos tum P*, fugieudus tu M S7 deduce P 89 cali- 
donias C^, calidouios C^F, calidouio M, calinodios PT !I0 scottum MF. schotum C'*, schottum C^>P 
92 quaerere] quae M 



200 SIDONII CARMINUM ^ 

trux Augusto. Pharon. dum clftssicus Actia milos 
stagna quatit profugisquo bibax Antonius armis 

9'^ incestam vaeuat patrio Ptolomaida regno. 

cumquo prius stricto quererer de cardine mundi. 
noc limos nunc ipsa mihi. plus. summe deorum. 
sum iusto tibi visa potons, quod Parthicus ultro 
rostituit moa signa Sapor positoquo tiara 

i"<' funera Trassorum ttovit. dum purgat. et hinc iam, 
pro dohn-! oxcusso populi iuro atquo sonatus, 
quod timui, incurri : sum tota in principo. tota 
principis. ot tio lacorum do Caesare rognum, 
quao quondam rogina fui; Caprcasquo Tibori 

inr. et caligas Cai Chiudi consura socnta ost 
ot vir morte Noro; tristi Pisone verendum 
Gali»am sternis. Otho, spocAdo qui pulchor habori 
dum captas, ego turpis oram ; mihi foeda Yitolli 
intulit ingluvies ventrem, qui tempore parvo 

110 regnans sero perit: lassam post inclitus armis 

Yospasianus habot, Titus hinc, post hunc quoquo frator: 
post quem tranquillus vix me mihi reddore Norva 
coepit, adoptivo factus de Caesare maior: 
Ylpius indo vonit, quo formidata Sicambris 

11' Agrippina fuit, fortis. pius, integor, acor. 
talom capta precor. Traianum nescio si quis 
aequiporot. ni fors itornm tu, Gallia, mittas 
qui vincat." lacrimao vocom clausere precantis, 
et quicquid superest, luctus rogat. undique caeli 

i-i» assurgunt proceros. Mars, Cypris, Romuhis et qui 
auctores tibi, Roma, dei: iam mitior ipsa 
flectitur atque iras veteres Saturnia donat. 

luppitor ista refert: 'Fatum quo cuncta roguntur 
(pioque ego, non licuit frangi. sat celsa laborant 

12' somper, et elatas nostro de munere vires 
invidit Fortuna sibi; sed concipe magnos, 
quamquam fracta, animos. si to Porsonna soluto 
phis timuit do ponte fremens, si moonia capta 
mox Bronni videre fugam, si deniquo dirum 

i-i" Hnnnibnlom iuncto torrao caelique tumultu 

roppulimus (cum castra tuis iam proxima muris 
starent, Collina fubnen pro turre cucurrit, 
atqflo illic iterum timuit natura pavontem 
post Fk'gram pugnare lovom): torpcntia tollo 



93 fjron M, sparon 7' classhis F 94 Ijibas /'' 95 tolomaida 31 9G querercr 

Rtricto C carminc J/7"a 97 iiec] sum C 99 sapor 31 (cf. 2, 457); pavor CPTF 100 fluit .1/ 

pngnat J/ 102 snmmota M in om. 7'» lOo principiis 3f 104 tibcrii CF, tyberii PT 

10.'. gaii claudii CP7T 108 ergo P vitellii CPT^F, intcllii 7'» 110 periit CPTF post 

inclitus in ras. P^> 111 vespatianns P bunc om. Jf 114 rjua J/ 11;') aggrippina C, agripina T 

117 aequipcret] equis r ,!/• tua gallia mitt<at F 118 precantes CP, prccantom F 122 ira J/ 

satnma F 124 frangerc C sac J/' 126 fortuna J/: uatura C'P77'' 127 tjuamquam] post- 

qnam J/ fractos C» prosinua J/ 12H fremens J/: tremens C'/'7'i^ l.'»0 ynMiili.ilfin .W tcrrae* C* 

132 tlnmen J/ 133 pareutem Mommnen l.-j4 pugnante F 



VII V. iW — V. ITG. 20: 

»*•' lumina, detersam mentem caligo leliniiuat. 

te mirum est vinci : ineipie.s eum vineere. mirum 

non erit. utque tibi pateat (juo surgere tandem 

fessa modo possis, paueis, (•(jgnoste. docebo. 

Est mihi. (|uae Latio se sanguine toUit alummim. 
II" tellus clara viris. cui non dedit optima (|Uondam 

reruni oj)ifex natura |)arem: fecundus ab urbe 

poUet ager. prinu» (|ui vi\ proscissus aratro 

semina tarda sitir vcl luxiiriaiitc iuvcnco 

arcana e.\|)(>nit piceam piii^ucdjnc gbicbaiii. 
ii' assurrexit huic. coxit (pi<»d t(»rridus Austcr. 

Niliacum ]iibycum(|Uc soUim. (•(illata(|iic scmpcr 

arida Mygdoniae damnaruiit (largara falces: 

Apulus et Calaber eessit. spes unica rerum. 

hanc, Arverne, eolens nulli pcde cedis in armis. 
>■'" quosvis vincis etjuo. testis milii Caesaris csto 

hic nimium fortuna pavens. cum eoUe repulsus 

Gergoviae castris miles vix restitit ipsis. 

hos ego tam fortcs volui, sed ccderc Avitum 

dum tibi, Iloma, paro, rutilat cui maxinui duduiii 
lis stemmata complexum germcn, palmata cucurrit 

pcr proavos. gcntisque suae te testc, Philagri. 

patricius resplendet apex. scd portio quanta est 

haec laudum, laudare patres. quos quippe curules 

et praefecturas constat debere nepoti? 
i«o bint alii, per quos se postuma iactet origo. 

ct priscum titulis numerct gcnus altcr: Avite. 

nobilitas tu solus avos. libct cdcrc tanti 

gcsta viri et primam paucis percurrcre vitam. 

Solverat in partum gcnerosa puerpera casti 

1«"^ ventris onus; manifesta dcdi mox signa futuri 

principis ac totam fausto trcpidi patris aulam 

implcvi augurio, licet idem grandia nati 

culparet fata ct pueri iam rcgna viderct. 

sed sibi commissuni tanto sub pignore cernens 
!■" mundi dcpositum. ne quid tibi, Koma, pcriret. 

iuvit fortunam studio. lactantia primum 

menibra dedit nivibus, glacienKjue irrumperc plantis 

iussit et attritas parvum ridcre pruinas. 

surgcntcs animi Musis formantur ct illo 
1'^ quo Ciccronc tonas: didicit quoque facta tuorum 

antc ducum; didicit pugiuis libroque relegit 



li3ii deinersain Wilaiaoirilz 137 — (jVKJ oni. I' ]'.}7 peteat .1/ loS nessa /•' 130 .«e 

om. F^ liO Ltptinio F 141 oppi pax M ab urbe) fofl. abnnde 112 tollet F 

procissus C, pmcessus MF 143 icmina F 114 cxposcit T(J^, expuit .V 14.') tnnidn.s .1/'. 

turgidus M- 147 migdonia TF gannia J/'' lances T 14^ appulns M l.')U caeris M 

152 gei-goniae T, tergoviae i'' l.')3 X<is <J l.V) iiainiate M 156 te teste] testiste M filagri TFC 

157 apex oni. M 15'J dedere M HiU sint F] sunt MTC 162 tui C libet** C» 

164 puepera M^ 165 ueutris mius /', venltrisono J/' 166 actutuin MTF aulam oin. M 

167 gnati M 16H tacta C 172 nubibns J/ irrepere /^irniondun 173 primuni T 174 sur- 

geutis M aninii musis] animosis M 



.2()§ SIDONII CARMINUM 

quae gcverct oampo. primus vix oocpcrat csse 
ex infante puer, rabidam cum forte cruentis 
riotibus atquc csoas iciuna tauoc parantcm 

i^^ plus oatulis stravit (fucrant nam fragmina proptcr) 
arrepta de oautc lupam, fractusque molari 
dissiluit vertex et saxum vulnere sedit. 
sic meus Alcides, Nemeae dum saltibus crrat, 
occurrit monstro vacuus, non robora portans, 

1'*^ non pliaretras: stetit ira fremens atque hoste propinquo 
consuluit solos virtus dcoepta lacertos. 
parva quidcni. diocnda tamcn: quis promptior isto 
tensa catenati summittere oolla Molossi, 
ct lustris recubare fcras, interprete nare 

iw disoere non visas ct iu aerc quacrere plantas? 
iam si forte suem latratibus improbus Vmber 
terruit. albcntcs nigro sub gutture lunas 
frangerc ludus crat colluotantique lacerto 
vasta per adversas venabula cogere praedas. 

ly' quam pulohrum. oum forte domum post lustra rcvertens 
horrore splcndcrct apri virtusquc rcpugnans 
proderet invitum per fortia fticta pudorem! 
sic Pandioniis castac Tritonidos arvis 
Hippolytus roseo sudum radiabat ab ore. 

■M> sed simili. gemino flagrans cum Cressa furore 
transiit aifectu matres et fraude novercas. 
quid volucrum studium, dat quas natura rapaccs 
in vulgus prope oognatum? quis doctior isto 
instituit varias per nubila iungere lites? 

•-'"•^ alite vinoit aves. oclerique per aetliera plausu 
hoc nuUi melius pugnator militat unguis. 
nec minus haec inter oivilia iura secutus 
eligitur primus. iuvenis, solus, mala fractae 
alliget ut patriae poscatque informe recidi 

-i'j vectigal. procerum tum forte potentior illic, 
post etiani princeps, Constantius omnia praestat, 
indole defixus tanta et miratus in annis 
parvis grande bonum vel in ore precantis ephebi 
verba senis. ducis hinc pugnas et foedera regum 

-ij pandere, Roma, libet. variis incussa prooellis 
bellorum regi Gretico tua Gallia pacis 
pignora iussa dare est, inter quae nobilis obses 



1 



177 q. g.] quaereret Ji priniu.s om. T-^ quae gereret canipu prinius. vix JJnecheler esese ttt vid. M^ 
178 rapidain M clueutis M 179 rettibus 31 181 arreptani MT 182 dissiliit M sasuni M 

sedet M 185 fremens Buecheler (conl. A. L. 881, 85 li.) et ir«7a«io?cjte : treniens M^TCFP, putens M^ 

host« om. M 186 consuluit M solus 31 lacertus 31 191 suura 31 imber C 192 lunae 31 

193 coufluctantique F 191 figere T 195 revertent 31 197 invictuni T^^F 1!»8 pandionii T», 

pandionus F tridonidos F 199 roseus udum 31 2<J0 simula C, sinml a Slrmondtis congressa M 

sed simul, a, gemino conflagrans Cr. f. Leo 201 novercae 31 202 rapacis 3f 205 ceteri- 

que M^ aera lapsu F 208 male 31^ 209 alligit 31 211 princes J/» constiincius TC 

212 et om. 3/ 21:3 in ore peccantis F, increpitantes 31 211 dulcis 31 lucderc F rerum TFC 

216 pascis 31 217 inter] iu 31 



VII V. 177 - V. 2.-))». 209 

tiu 'riiL'()(loie. vuiiit*. (|UL'iii |)r») |)i(.'tat(' |)rt>pin(|ui 

fxpetis in niediii polliti principis aula 
-^" tutus. Avite. fido: probat hoc iani Thoudoris altuiii 

('xoiiipluin otficii. ros inira ot difj;na rolatu. 

(|Uod tuoris t)landus, ro^i placuisso tcroci. 

hinc to paulatiin praolii)at sonsibus iniis 

at(pio aiiiinis: vult oss(! suuni: sod spornis amicuin 
■-■-'•■' plus (piani lioinanuni gororo. stupot illc ropulsain 

ot plus iiidc placos. rigidnm sic. Pyrrho. vidobas 

Fabricium. ingostas aniino cuin divito tugit 

paupor opos. rogem teinnoiis. dum supplico consu 

pignus ainicitiao vili mendicat al) aiiro. 
23U Actium interca. Scythico (juia saopo duollo ost 

odoctus, sequcris: qui, (piamquam cclsus in arinis. 

nil sinc tc gessit. cum plurima tutc sine illo. 

nam post luthungos et Norica bolla subacto 

victor A'indcIico Bolgam. Burgundio quom trux 
'-'■<•■' prosserat. absolvit iuiictus tibi. vincitur illic 

cursu llorulus. Chunus iaculis Francusquo iiatatu. 

Sauromata clipoo. Salius podo. talco Golonus. 

vulnoro vol si quis plangit, cui tiosse toriri cst 

ac tcrro pcrarasse genas vultuquo minaci 
-'♦" rubra cicatricum vostigia dofodisso. 

lllustri iam tuin donatur colsus iionoro. 

squamous ct rutilis otiamnunc livida cristis 

ora gcrcns vix arma domum sordontia castris 

rcttulcrat: nova bclla itoruin pugnamquo sub i[)sis 
-li iam patriae muris periturus commovet hostis. 

Litorius Scythicos equites tum tbrte subacto 

celsus Areinorico Goticum rapiobat in agmcn 

per torras, Arverno, tuas, qiii proxinui quaoquc 

discursu, tlammis, fcrro, fcritatc, rapinis 
-■^^ dclcbant, pacis fallontos nomen inanc. 

huius tum famulum quidam truculontior horum, 

mox fcriende, fcris; ruit ille et tristia fata 

commendat domino abscnti partemque futuram 

vindictae moriens Stygium spe portat ad amncm. 
2:^ et iam fama viro turres portasque tuenti 

intuitu pavidae plcbis perfert scelus actum. 

cxcutitur. restat, pallet, rubet, algot et ardet. 

ac sibimot nmltas vultum variata per ununi 

ira facit facios, vel. (pii mos saope dolenti. 



218 sijietate F 220 the(xloris C'M, theodorus TF 22;5 praelibrat M 22B sic pyrie T(J, 

sic pirre F, syrrae 31 2.'}0 aethinin cudd. intereta C, iiiterra T, interg-as J/ seitliica C qui TFC 

est um. M 2ol celsis M 2.'32 tute Luclonus Mueller; tu cudd. 233 iuthiungos M, iuutliungos F, 

um. spat. vac. T 235 sibi M 2otJ ch»unus 6'', cuiius M'^ 238 feriri C^F] perire MTC^> 

2.±0 ci****icum C'^ 241 cuni C 243 vir 6' squalentia 7'"' 244 retulerat CJ/, extulerat T 

245 moris M periurus Wilamiowitz 246 littorius C, lithorius MTF cithicus M 247 arem.J 

aremore coti M, aremorco T 248 peruerras C arverie F 252 feres M tristitia M facta C 

253 furl. futurae 254 auneni T 2bb forma C» 258 cariata cudd. 259 mosj modo M 

SlDOMUS. ^7 



210 SIDONII CAKMINUM 

-«0 plus amat oxtinctum: tandem proiumpit et arma. 
iirma tVomit. pinguisque etiamnum sanguine fertur 
lorica. obtusut> pcr barbara vulnera contus 
atque sub assiduis dentatus eaedibus ensis. 
includit suras ocreis capitique micantem 

26"^ imponit galeam, fulvus cui crescit in altum 
conus ct iratam iaculatur vertice lucem. 
et iam scandit equum vulsisque a cardine portis 
cmicat: adsistunt socio Yirtusque Dolorque 
et Pudor: armatas pilo petit impiger alas 

2'»' puguando pugnam quaerens, pavidumque per agmen 
multorum interitu compensat quod latet unus. 
sic Phrygium Emathia victorem cuspide poscens 
Aeacidcs caeso luctum frenavit amico 
per mortes tot, Troia. tuas. iam vilia per se 

2<o agmina contentus ruere. strictumque pcr amplos 
exerere gladium populos; natat obruta tellus 
sanguine. dumque hebetat turba grave caedua telum, 
absens in cuncto sibi vulnere iam cadit Hcctor. 
proditus ut tandem tanti qui causa tumultus, 

2K0 inquit Avitus: '"Age. Scythica nutrite sub arcto 
qui furis et caeso tantum qui fidis inermi. 
congredere armato. multum tibi praestitit ira 
iam mea: concessi pugnam iubeoque resistas: 
certantem mactasse iuvat." sic fatur et aequor 

2S5 prosilit in medium, nec non ferus advenit hostis. 
ut primum pectus vel comminus ora tulere, 
hic ira tremit. ille metu. iam cetera turba 
diversis trepidat votis variosque per ictus 
pendet ab eventu. sed postquam prima, secunda 

290 tertiaque acta rota est. venit ecce et celsa cruentum 
perforat hasta virum. post et confinia dorsi 
cedit transfosso ruptus bis pectore thorax. 
et dum per duplicem sanguis singultat hiatum. 
dividua ancipitem carpserunt vulnera vitam. 

2M Haec post gesta viri (temet, Styx livida. testor) 
intemerata mihi praefectus iura regebat: 
et caput hoc sibimet solitis defessa ruinis 
Gallia suscipiens Getica pallebat ab ira. 
nil prece, nil pretio. nil milite fractus agebat 

:itK' Aetius; capto terrarum damna patebant 

Litorio : in Rhodanum proprios producere fines 



261 pinguisque om. C" etiainnuiic 2F ^fj^ lorica et ol)t. MTC 2G3 sub] ab MT 

eosibus ut vid. C^ 264 ocrei J/ 265 iniponet 31 fusus 31 266 cliuuus 31 luineu J/* 

268 socium F; fort. sociae virque 31 271 interitum 31 272 frigidum F 273 aca- 

cides F 274 per vilia iam se Leo, p. v. i. sic Bueclieler 275 uniplas 31 277 habitat 31 

278 cadet 31 280 sthyca 31, stygia T acto 31, arto T 281 tantam F 282 multo 31 

284 cerfamen 31 iatus T 28i) pendit 31 290 t. a.] tertia quarta 31 cruentuni] trenientem 7'« 

291 post Kulfjo] postque TFC, que 31 292 transfossa 31 bis ruptus T 294 dividuam ancipiti 31 

vulnere 31 295 liquida C3t 297 defixa 31 TF 298 pellebat T ara .1/« :?00 aethius TFC 

ijOl lithorio C rodanum 31 



VIT V. 2«;0 — V. .{44. 211 

Thpiuloridne fixuni. noc ornf pugnnre neeesse. 

sed migrnre Getis. rnbidnm trux nspernt irani 

vietor: quod sensit Scythicum pro moenibus hostem. 
»"•• imputnt: et nil est gravius. si forsitnn umqunm 

vincere contingat. trepido. pustquam undiquc? nulluiii 

prnesidium ducibusque tuis nil. Roma. relictum est. 

foedus, Avite. novas: saevum tua pagina regem 

lecta domat: iussisse snt est to quod rogat orbis. 
310 credent lioc umquam gentes populiquo futuri ? 

littera Romani cas.sat quod. barbare. vinois. 

iura igitur roxit: namquo lioo quoquc par fuit. ut tum 

assertor Heret legum qui nuno orit auctor. 

nc dandus populis princeps. oaput. induperator. 
•<i'' Caesar et Augustus solum fora proolin nosset. 
lam praefecturao pcrfunotus oulmino tandem 

se dederat ruri (nuniquam tnmen otia. numquam 

desidia imbellis : studiumque et cura quicto 

armorum somper): subito cum rupta tumultu 
:<2" barbnrios totas in te transfudcrat arctos. 

Gallia. pugnaccm Rugum comitantq Gelono 

Gepida trux sequitur: Scyrum Burgundio cogit: 

Chunus. Bellonotus. Ncurus. Bastnrnn. Toringus. 

Bructcrus. ulvosn vel quem Nicer alluit unda. 
:^-"' prorumpit Francus : cccidit oito secta bipenni 

Hercynia in lintrcs ct Rhcnuni tcxuit alno: 

et iam terrificis diffuderat Attila turmis 

in campos se. Belga. tuos. vix liquerat Alpes 

Aetius. tcnue et rarura sinc milite ducens 
330 robur in auxiliis. Gcticum male credulus agmen 

incassum propriis praesumcns adfore castris. 

nuntius at postquam ductorcm perculit. Hunos 

iam propc contemptum propriis in sedibus hostem 

expectare Getas, versat vagus omnia secum 
33-^ consilia et mentem curarum fluctibus urget. 

tandem nutanti sedit sentcntia celsum 

exorare virum. collectisque omnibus una 

principibus coram supplex sic talibus infit: 

'•orbis. Avitc. salus, cui non nova gloria nunc est, 
3^'J quod rogat Aetius: vohiisti, et non nocet hostis: 

vis: prodest. inclusa tenes tot milia nutu, 

et populis Geticis sola est tua gratia limes: 

infensi semper nobis pacem tibi praestant. 

victrices. i, prome aquilas : fac. optime, Chunos. 



302 theoiloridae TFC, theodori M 304 hoste J/ 306 nuUam M 309 secta C est te] estie J/ 

310 fntura M 312 Locque par J/ cum -cel eum C 313 assertor fieret legnni 7"] fieret assertor 

legnni MFC 314 induperator vulijo : imperatorqne CMT, imperiumque F 320 toia M 322 Zepida codd. 

Scyrum SirmonduH : scoernm TC, socerum F, serum M 323 bellonotlius MF neunim F bastharna T 

thoringus MT, thogingus F 324 vel qnem Wilamowlir. : quem vel codd. 32G alvo F 329 aetliins TC 

et om. M dicens M^ 331 aelphore F 332 honos M :>33 contentos M 334 expectara J/» 

33G nutanti .V : cunctanti TFC sedit om. F 337 exorasse M 33S si F^ 340 aethius TFC, 

actius J/ et dehri inhet Wilamowitz 341 i] ef nt rld. F 

27* 



212 STUONIT CARMTNUM 

34^ quorum forte prior fuga nos coneusserat olim. 
bis victos prodesse mihi." sic fatur, et ille 
pollicitus votum fecit spem. protinus inde 
avolat et famulas in proelia concitat iras. 
ibant pellitae post classica Romula turmae, 

350 ad nomen currente Geta: timet aere vocari 

dirutus, opprol)rium. non damnum barbarus horrens. 
hos ad bclhi trahit iam tum spes orbis Avitus, 
vel iam privatus vel adhuc. sic cinnama busto 
collis Erythraei portans Phoebeius ales 

3-<r. concitat omne aviuni vulgus; famuhintia currunt 
agmina, et angustus pennas non explicat aer. 
lam prope fata tui bis senas vulturis alas 
complebant (scis namque tuos, scis, Roma, Labores): 
Aetiuni Placidus mactavit semivir amens. 

3''0 vixque tuo impositum capiti diadema, Petroni : 
ilico barbaries, nec non sibi capta videri 
Roma Getis tellusque suo cessura furori. 
raptores ceu forte hipi. quis nare sagaci 
monstrat odor pinguem clausis ab ovilibus auram, 

36:. irritant acuuntque famem portantque rapinae 
in vultu speciem, patulo ieiunia rictu 
fallentes : iam iamque tener spe frangitur agnus, 
atque absens avido crepitat iam praeda palato. 
quin et Aremoricus piratam Saxona tractus 

3J0 sperabat, cui pelle salum sulcare Britannum 
ludus et assuto glaucum mare findere lembo. 
Francus Germanum primum Belgamque secundum 
sternebat, Rhenumque ferox, Alamanne, bibebas 
Romani ripis et utroque superbus in agro 

3T'i vel civis vel victor eras. sed perdita cernens 
terrarum spatia princeps iara Maximus, unum 
quod fuit in rebus, peditumque equitumque magistrum 
te sibi, Avite, legit. collati rumor honoris 
invenit agricolam, flexi dum forte ligonis 

3S0 exercet dentes vel pando pronus aratro 

vertit inexcoctam per pinguia iugera glaebam. 
sic quondam ad patriae res fractas pauper arator, 
Cincinnate, venis, veterem cum te induit uxor 
ante boves trabeam dictatoremque salignae 

38:. excepere fores atque ad sua tecta ferentem 
quod non persevit, turpique e fasce gravata 
vile triumphahs portavit purpura semen. 



348 avolat cnd. Helmitlad.; advolat MTFC inelio C, piaeniia F 349 clansica 3f '' 352 tiim 

iam C 3.03 tam 31 354 erytliei CF pholbeius C» 355 concitat onnie] slc in mnrf^. F^, 

completbant (prior t in c correeta vel inricem) in ras. F- rf. .35S avinni vnlgus] avum genus vulgus F 

357 tibi J/a 358 completbant F .3.59 aetliium TC, atiiiuni /' jJaciilius C^F vactavit M 

amans F, ambos 31 36T non om. 31 .304 cbiusam C •>''>5 acuunqnc C'^, aeuunt F 3GG ritu T 

3G7 pallentes F 308 crepitati ani prac palato M ."«(i^ (,'nin C pirata 31 371 lidus 31 

fundere F limbo 31 :)73 alcmanne T 374 IJonianis ??(/t/o ntruniqne 31 , antroque F 

375 cives 31^, cuins T 370 nnumj idem T 377 C(iuitnm()ne om. C 378 tibi F 380 per- 

miscuit 31, persecuit /•' et 31 ;387 vide T^ 



VII V. :m - V. 4:{(t. 213 

Vt priiiiuMi ingcsti pondus suscepit honoris. 

logas qui veniain poscant, Aluinanne. furori. 
^^t^" Saxonis incursus cessat, Chattunique palustri 

alligat Albis aqua; vixque hoc ter menstrua totuni 

luna viilet, iainque ad po})ulos ac rurji l"er(K'i 

tenta Getae pertendit iter, (|ua pulsus ab aestu 

Oceanus refluuin spargit })er culta Garunmani: 
:»>•■ in flumen currente inari transcendit ainarus 

blanda fluenta latex, fluviique impacta pcr alveum 

salsa percgrinum sibi navigat unda protundum, 

hic iam disposito laxantes frena duello 

Vesorum proceres raptim sus))endit ab ira 
*"" rumor, succincto referens diplomate Avitum 

iam Goticas intrare domos positaque piirunipei' 

mole magisterii legati iura subisse. 

obstupuere duces pariter Scythicusque senatus 

et timuere, suam pacem ne forte negaret. 
4"r. sic rutilus Pliaethonta levem cum carperet axis 

iam pallente die flagrantique excita mundo 

pax elementorum furerct vel sicca propinquus 

saeviret per stagna vapor limusque sitirct 

pulvereo ponti fundo, tunc unica Phoebi 
^i" insuetum clemens extinxit flamma calorem. 

Hic aliquis tum forte Getes, dum falce recocta 

ictibus informat saxoque cacuminat ensem, 

iam promptus caluisse tubis, iam iamciue frequenti 

caede sepulturus terram non hoste sepulto, 
•*i'' claruit ut primuin iiomen vcnientis Aviti, 

exclamat: "periit bellum, date rursus aratra. 

otia si replico priscac bene nota quietis, 

non semel iste mihi ferrum tulit. o pudor! o di! 

tantum posse fidem! quid foedera lenta minaris, 
^20 in damnum mihi fide meum? compendia pacis 

et praestare iubes nos et debere: quis umquam 

crederet? en Getici reges, parere volentes. 

inferius regnasse putant. nec dicere saltim 

desidiae obtentu possum te proelia nolle: 
•»2'' pacem fortis amas. iam partes sternit Avitus: 

insuper et Geticas praemissus continet iras 

Messianus: adhuc mandasti, ct ponimus arina. 

quid restat, quod posse velis? quod non sumus hostes, 

parva reor; prisco tu si mihi notus in actu es, 
430 auxiliaris ero. vel sic pugnare licebit."' 



389 veuia M 390 cessant F eattliumque C, cliatunique 7' 391 ovi. F aqua.i C" 

vtx WilamovUz te M 393 tanta J/ 394 garonnam codd. 399 versorum C proceris M 

401 donnis positamque ^f 403 optupuere F 404 negarent M 405 fetonta levem M, plioeton 

alenum (', plieton lcuum T, feton levum F carperet] pciet M anxis /' 407 propinquis MF 

412 ferroquc T 413 frementi M^ 410 pcriet M liliellnm F 41S dii MFC 422 regis p. 

volentis J/ 424 nulla M-', nullae J/*^ 42r) partis M 420 continet] temperat T 428 velas 7'' 

429 tn| quod T 



214 



SroONTI CARMINUM 

Haeo sooum rigido Yosus dum corde volutat. 
Youtum in oonspootuni fuorat: rex atque magistor 
propter eonstiterant : hio vultu erectus, at illo 
laetitia orubuit voniamquo rubore poposcit. 
■•:<■• post hino germano regis, hino roge retento 
Palladiam implicitis manibus subiere Tolosam. 
haud seous inserris ad pulvinaria palmis 
l\omulus et Tatius foedus ieoere. parentum 
cum ferro et rabidis cognato in Marte maritis 
•»40 Hersilia inseruit Pallantis colle Sabinas. 

Interea incautam furtivis Yandahis armis 
te capit. infidoque tibi Burgundio ductu 
extorquet trepidas mactandi principis iras. 
heu facinus! in boHa iterum quartosque labores 
44^ perfida Elisseae crudoscunt classica Byrsae. 
nutristis quod, fata, malum? conscenderat arces 
Euandri Massyla phalanx montesque Quirini 
Marmarici pressere pedes rursusquc revexit 
quae captiva dedit quondam stipendia Barce. 
4?«o exilium patrum. plebis mala. principe caeso 

captivum imperium ad Geticas rumor tulit aures. 
luce nova veterum coetus de more Getarum 
contrahitur: stat prisca annis viridisque senectus 
consiliis: squalent vestes ac sordida macro 
4''i lintea pinguescunt tergo, nec tangere possunt 
altatae suram pelles, ac poplitc nudo 
peronem pauper nodus suspendit equinum. 

Postquam in consilium seniorum venit honora 
pauperies pacisque simul rex verba poposcit. 
4t^o dux ait: "optassem patriis securus in arvis 
emeritam. fateor. semper fovisse quietem. 
ex quo militiae post munia trina superbum 
praefecturae apicem quarto iam cuhnine rexi. 
sed dum me nostri princeps modo Maximus orbis, 
4'' ignarum. absentem, procerum per mille repulsas 
ad Htuos post iura vocat voluitque sonoris 
praeconem mutare tubis, promptissimus istud 
arripui officium. vos quo legatus adirem. 
foedera prisca precor, quae nunc meus ille tenerot. 
4To iussissem si forte. senex, cui semper Avitum 
sectari crevisse fuit. tractare solebam 



431 secum] cum C» dum vesus F 433 eructus M 435 g. r. h.] germanis hinc M 

436 pallatiam C subicere M, subire F 437 h. s. i.] haiul sertis T 438 iacere 7" parentem .P 

43i« morte F 44<'J Pallautis ?»Z<^o; palantis M, palantes TC, vagantes mxf. C' 441 incautnm TC, 

incatumii' uuandalasCF 442 burgundioquei^ 44") cludescunt i^ birsaeJ/TF6 446 nntritis 7'i^C' 

o mp. fata T- 441 euuandri MC, fuuandari F Ma.ssyla rnlffo: massiUa MTC, maxilla F 448 pre- 

sere C» 449 barche FC, barche MT 4;')! ad rtih/o, om. codd. ' 4.^)4 consilii M sealent T 

4Iifi a. snrans F, alta caesuram M 4.')7 pero nomen pauper nudus M 460 secutnrus M 461 fuisse 

quietum M 463 cnlmen erexi .1/ 4»;;-) melle M 466 post] per M^ 4»;i> teneret] timet F 

470 super M 



VII V. 1.11 - V. r)!"). 21') 

rrs GoticHS oliiii: scis to nfscissi! tr(M|U(.'ntfr 

quae siiasi nisi facta. tanicn fortuna i)rior(.'in 

abripuit goniuni ; periit quodcuinquc nierobar 
*'■' euni genitore tuo. Narboneni tabe solutuin 

anibierat (tu parvus eras). trepiiiantia cingens 

niilia iii infanies iani iainque coegerat escas: 

iain tristis propriae credebat defore praedae, 

si clausus fortasse perit, cuin nostra probavit 
<«" consilia et refugo laxavit inoenia bello. 

teque ipsuin (sunt ecce senes) Iioc,- pectore fiiltiim 

hae tlcMitem teiuiere maiiiis. si forsitan altrix 

te mihi. cum iiolles. lactamlum tolleret. ecce 

advenio et j)risci rcpeto iiiudo pij^nus anioris. 
*^^ si tibi nulla fides, nulla est reverentia patris. 

i durus paceinque nega." prorunipit ab oinni 

imirmur concilio frcniitusque et proelia damnans 

seditiosa cict concordeni turba tumultum. 

tuni rcx cffatur: "duduni. dux inclitc. culpo 
*'-'^' poscere te paccm nostram, cum cogcrc possis 

servitium, trahcre ac populos in bella sequaces. 

nc, quaeso. invidiam patrio mihi nominc inuras: 

quid iiiereor, si nulia iubes? suadere sub illo 

quod poteras, niodo vellc sat est, solumquc moratur. 
*^'~< quod cupias ncscissc Gotas. mihi Romula dudum 

pcr te iura placent, parvumque cdisccre iussit 

ad tua verba pater, docili quo prisca Maronis 

carminc mollirct Scythicos mihi pagina mores: 

iam pacem tum velic doccs. sed pcrcipc, quac sit 
'•"u condicio obscquii: forsan rata pacta probabis. 

tcstor. Roma, tuum nobis venerabiic nonien 

et socium dc Martc genus (vel quicquid ab aevo, 

nii te mundus habet melius, nii ipsa senatu), 

me pacem servarc tibi vei vciie aboiere 
•i<J5 quae noster peccavit avus. quem fuscat id unum. 

quod te, Roma, capit: sed di si vota secundant. 

excidii veteris crimen purgare valebit 

uitio praesentis, si tu. dux inclite, soium 

Augusti subeas nomen. quid iumina tlectis? 
51" invitum pius esse decet. non cogimus istud, 

sed contestamur: Romae sum te duce amicus. 

principe te miies. regnum non praeripis uiii. 

nec quisquam Latias Augustus possidet arces; 

qua vacat, auia tua est. testor, non sufficit istud, 
515 ne noccam: atque tuo hoc utinam diademate fiat. 



473 ni M facta a M'^ 474 anipuit IV 47.') iiaib(/iie /' 470 tingeiis F 477 iam- 

que] iam F 479 sic lausus J/ periit cum vestra F 481 fultum TF, fatum J/", futuin 3/'', 

foriasse recte 482 hae] te F flectem M forsin J/ 4H3 te] tunc F nolis M 487 con- 

silio T fremitumque 31 488 seditio saciet concorde M tuba F 491 ac] ad F 492 iniuras M 

496 parvura quae dicere M 497 d. q.] docilico C 500 obs.] officii T^ 501 numen vulgo 

502 morte J/» 506 dii CF secundent M^ 507 crimen veteris T 511 cumtestaraur T 

s. t.] sumptae V 512 arripis M 515 tuo om. T hoc ovi. M 



216 SIDONll CAKMINUM 

ut prosinil suadero meuni est: nani Gallia si tc 
oonipulerit. quae iure potest. tibi pareat orbis. 
ne pereat." dixit pariterque in verba petita 
dat sanctani cuni tratre fideni. discedis, Avite, 

•"'-'" niaestus. qui Gallos scires non posse latere 

(|uid possint servire Getae te principe. namque 
civibus ut patuit trepidis te foedera ferre, 
occurrunt alacres ignaroque ante tribunal 
sternunt: utque satis sibinict nunierosa coissc 

•'•-'■' nobilitas visa est, quam saxa nivalia Cotti 

despectant, variis ncc non quam partibus ambit 
Tyrrhcni Rhenique liquor, vel longa Pyrenci 
quam iuga ab llispano sechisani iure coherccnt, 
aggrcditur nimio curarum pondere tristem 

^3" gaudens turba virum. procerum tum nuixinuis unus, 
dignus qui patriae personam sumeret, infit: 
••quani nos per varios dudum fortuna labores 
principc sub pucro hiceris terat aspera rebus, 
fors longum, dux magne, queri, cum quippe dolcntuni 

•^35 maxima pars fueris, patriae dum vulnera higcns 
sollicitudinibus vchementibus exagitaris. 
has nobis inter clades ac funera mundi 
mors vixissc fuit.' scd dum per verba parentum 
ignavas colimus lcgcs sanctumque putamus 

54(t rom vcterem per damna scqui, portavimus umbram 
imperii, generis contenti ferrc vetusti 
ct vitia ac solitam vestiri murico gcntcm 
morc magis quam iure pati. promptissima nuper 
fulsit condicio, proprias qua Gallia vircs 

■•*■' cxcrerct, trepidam dum Maximus occupat urbcm: 
orbem sat potuit, si te sibi tota magistro 
regna reformasset. quis nostrum Belgica rura, 
litus Arcmorici, Gcticas quis moverit iras, 
non latct: his tantis tibi cessimus, inclitc, bcllis. 

■''•'^'1 nunc iam summa vocant; dubio sub tempore regnum 
non regit ignavus. postponitur ambitus omnis, 
ultima cum claros quaerunt: post damna Ticini 
ac Trebiae trepidans raptim res publica venit 
ad Fabium. Cannas cclebres Varrone fugato 

•i-i'' Scipiadumque etiam turgentcm funcre Pocnum 
Livius clcctus fregit. captivus, ut aiunt, 
orbis in urbe iacet: princeps perit, hic caput omnc 



."il? compulerat T 521 quud .l/o/tr 5'2'2 Quibus J/ .Vil luiinerasa 7'^ r)'25 cuUii 6', coctii T 

52*3 (lispectaut M 527 tyrreui rhenique TC, tliirreui(jue J/ l'yreuei tSirvwiidns; pereuei C'*, 

piriuei F, pirenei C', periuei MT; l'yreues Mo/ir 531 patre M .58"2 laboris M 534 fors 

in lougum F dux) dum M (piippe M^^ 535 vulua lugeu M 54U portabimus M 543 nuper] 

semper F b4A quae 31 gallica F 545 exercet T frepiduin C 54G orbeni sat potuit Leo] 

orbem ego sat potui MC, orbem immo potuit TF si te sibi tota TF: vite sibi })ota M, mihi subdere teque C', 
um. C» 547 reformasse C 548 moveret M 551 reget M abitus 'T 553 trepidas M 

554 celebret T^ varoue /*' 557 orbe M 



VII V. ;")!(; — V. :m. 217 

imiic luibct iinperiuni. potiniiis. consccntlo tribunal. 

erige collapsos; non hoc modo tempora poscunt, 
•''«" ut Roinani plus alter aniot. nc forte reare 

te rogno non osso paroni: (11111 I)i'onnioa signa 

Tarpeium proiiioront. sci.^. tuiii rcs publica nostra 

tota Cainilhis crat. pairinc (|ul (h'bitus ultor 

to.xit rumant(>s hostiM strago faviUas, 
•'«•< non tibi ccuturias aurum p()|)uhirc jiaraNif. 

nec modo vonah's numtM'()so(pio assc rc(h'mptau 

concurrunt ad puucta tribiis: siiHVagia iiiundi 

nullus emit. paupor Iog(uis: (piod sulticit unuiii. 

es meritis dives. patriae cur vota moraris, 
■•''j quae iubet ut iubcas;' liaec est sententia cunctis : 

si dominus fis. libor oro.'' fragor atria complct 

Uicrni, quo forto hico pia turba senatus 

detulerat vim, vota. procos. locus. hoiu (rHisque 

dicitur imjiorio fohx. ac jirotinus ilHc 
•>'•■> nobilium oxcubias gaudous solhntia mandat. 

Tertia hix refugis Hyperiona fuderat astris: 

concurrunt proceres. ac milite (;ircumfuso 

aggere oomposito statuunt ac tortiuo coronant 

castrensi maestum donantquo insignia regni: 
■i«"J iam prius induerat solas de priucipe curas. 

haud alio quondam vultu Tirynthius heros 

pondera suscopit caeli simul atque novercae, 

cum Libyca se rupe gigas subduceret et cum 

tutior Herculco sedisset machina dorso. 
•^55 Hunc tibi, Iloma, dcdi. patulis dum Gallia campis 

intonat Augustum plausu faustumque fragorem 

portat in exsangucm Boreas iam fortior Austrum. 

hic tibi restituet Libyen pcr vincula quarta, 

et cuius solum amissas post saecula multa 
■^w Pannonias revocavit iter, iam credere promptum cst. 

quid faciat bellis. o quas tibi saepe iugabit 

inflictis gentes aquilis, qui maxima regni 

omina privatus fugit, cum forte vianti 

excuteret praepes plebeium motus amictum! 
•^^5 laetior at tanto modo principe, prisca deorum. 

Roma, parens, attolle genas ac turpe veternum 

depono: on princeps faciot iuvenesccre maior. 

quain pueri fecero senem." finem pater orc 

vix dederat: phiusere dei fremitusque cucurrit 



558 nun F 560 ne vulfjo: nec cudd. : neu Leu 561 regnunes se J/', regno esse JI^ 

lireTiinca F olj^ rempulilica .1/ 563 cuni illoserat J/ 566 assere deinptae M 567 tibus J7* 

572 uierni JiJ thierni CT, tierni F; Ugerni Sirmondua jxirte locopta JI 'ui infelix Ji' ut vld. 

576 yperiana T», yperiona T^^CF, yjiiona J/ 1'ngerat F 579 donantquej nainque J7 5H0 nain Jlohr 

583 tum F gigans CP 585 galla J/a 586 ettonat J/ plauti 7'^ 588 Libyen vulyu; 

iibiem JITC, lybiem F 580 nniltaj tanta J/'^ 592 quij quas J/ 593 onniia JICF iudit Jlommgen 

594 amictu JI 595 tan** C" (t(ni*» C'*), tantu Jf 597 et J/ 598 fi*«* C 

SlDOiMUs. <J8 



2is SroONII CARMINUM 

600 concilio. folix tcnipus ncverc sorores 
impcriis, Auguste, tuis ct consulis anno 
fulvii volubilibus duxerunt saeoula pensis. 



VIIT. 
AD PKISCUM VALERIANUM VIKUM PRAEFECTORIUM. 

1 RiscE, dccus scmpcr nostruni. eui principc Avito 

cognatum sociat purpura celsa gcnus, 
ad tua enm nostrac currant examiiia nugac^ 

dico: "statc, vagac: quo propcratis? araat. 
• destrictus scmpcr censor qui diligit cxtat; 

dura frontc lcgit mollis amicitia. 
nil totum prodest adiectum laudibus illud, 

Vlpia quod rutilat porticus aere meo 
vel quod adhuc populo simul et plaudentc scnatu 
II» ad nostrum reboat concava Roma sophos." 
respondcnt illac: ''propcrabimus, ibimus, et nos 

non rctincs: tanto iudicc culpa placet. 
cognitor hoc nulhis mehor; bcne carmina pensat 

contcmptu tardo, iudicio celeri.'' 
i' ct quia non potui temeraria sistere vcrba, 

hoc rogo, ne dubites lecta dicare rogo. 

IX. 
AD FELICEM. 

LaRGAM SOLLIUS HANC APOLLLXARIS 
FELIGI DOMINO PIOQUE FRATRI 
DICIT SlDONIUS SUUS SALUTEM. 

JDic, dic quod peto, Magne, dic, amabo. 
•' Felix nomine, mente, honore, forma, 

natis, coniuge, fratribus, parente, 

germanis genitoris atque matris 

et summo patruehum Camillo, 

quid nugas temerarias amici, 
10 sparsit quas tenerac iocus iuventae. 



G. S. A. y\. Sidoiiii pauigericus fiiiitur Hocero .suo rome dictus Edicio Hbelli scripta ad crispuui valeriauum 
vu-um praefectorium C; SOLLII APOLLINAItlS SmONII PANIGEKR^' FINITVK SOCEKO SVO KOM.M] 
DICTVS . EUrJ'IO LIBELLI SCKIP TA AO CKISPV VALEKIANV VIKV PFECTOKIV P: SOLL SYDONII 
PANIGEKIC' FINITVK DICT' SOCEKU SVO KOMAE 31 de cuiiis inscr. vide post c. V; EXPLICIT PANI- 
GEKIC' AVITO SOCEKO SVO KOME DICT'. INCIPIT AD PKISCV VALEKIANV VIKV PKEFECTOKIV T 
Explicit paug IIl'. Editio libelli dicta ad crispum valerium virum praefectorium i*' 1 principi PT 

2 genas C^ 4 dic o state M 5 desti-ictus Wilamowitz ; districtus TCPF, districtos M G forte M 

amicitiae M^ 7 totum T] votum CPF, vocum M illum M, om. F 9 et om. C seuatu iii ras. P'' 

10 conca F 13 crimina F 14 cutem tu Jf celere P'' IG lioc J/| haec TCPF dictare C", 

ditare C- hic finis codiciis M rc. 1 — 3 ul iuscriptiones a rubricatore in CF, maioribus Utteris in P 

exarati, oni. T 1 lai"gam] Gaius largam C 2 patri F 



VIT V. (',()() — IX V. r>4. 219 

in formam rodigi iiibes libclli, 

iiigontom simul ct roponto fasoom 

oonHiui invidiiio ot j)oriro cliiirtiinr.' 

mandatis famulor, sod iintc tostor, 
1'' lootor quas paticris bic sidobras. 

Non nos currimus aggcrcm votustum 

ncc quicquam invcnies, ubi priorum 

antiquas tcrat orbitas Thalia. 

non hic antipodas sahmKiuo rubrum. 
-'•' non hic ^Ecmnonios cancmus Indos 

Aurorae face civica perustos; 

non Artaxata, Susa, Bactra. Carrhas, 

non coctnm liabylona porsonabo. 

quae hirgum ttuvio patens ahimno 
'^•> inclusum bibit iiinc ct indo 'J^igrim. 

non hic Assyriis Ninum priorein, 

non Medis caput Arbacen profabor, 

nec quam divite, cum refugit hostom. 

arsit Sardanapalhis in favilhi. 
•'-t' non Cyrum Astyagis loquar nepotem. 

nutritum ubere quem ferunt canino, 

cuius non vahiit rapacitatem 

vol Lydi satiare gaza Croesi: 

cuius nec feritas subacta tunc est, 
3^' caesis milibus ante cum ducentis 

in valUs Scythicae coactus artum 

orbatae ad Tomyris veniret utrem. 
Non hic Cecropios leges triumphos. 

vel si quo Marathon rubet duello, 
^c aut, cum miHa mille concitaret, 

inflatum numerositate Xerxen, 

atque hunc fluminibus satis profundis 

confestim ebibitis adhuc sitisse: 

nec non Thermopylas et Helles undas 
i-> spretis obicibus soH sahque 

insanis equitasse cum catervis 

admissoque in Athon tumente ponto 

iuxta frondiferae cacumen Alpis 

scalptas classibus isse per cavernas. 
■■>o Non prolem Garamantici Tonantis, 

regnis principibusque principantem. 

porrectas Asiae loquar paterno 

actum fuhnine pervolasse terras 

et primum Darii tumuUuantes 



14 famulonim C 10 noii] nos F 17 quisqiiam C 19 om. F ruljinin eros. C^ 

22 fusa T batra PF cliarraS codd. 2:3 coctum T babyloniam F 33 croes T 

37 tliomiris CTT-, thaniiris T'F 41 xersen T, xersaen F 42 profundum F 44 telirmo- 

pilas C, thermopliylas FT, therniopilas F Ilelle.s Lnc. Jhtel/er; hellis TCF, lielis F 4;") opicibus C 

salisque T 48 eaculmcu P' 49 clasihu P 51 regni F que oni. T f)2 prectas P, 

correctas F 

28* 



220 ISIDONII CARMINUM 

5s pracfoctos sntrapasquo perculisso. 
mox ipsum solio patruni suporbuni 
cognatosquc sibi deos crepantem 
captis coniug-e, liboris, paronto 
in casus lioniinis rotliro iussuni ; 
t» qui cum maxima boUa concitasset 
tota ot Persidis undiquo grogatao 
uno constituissct arma campo, 
hoc solum porhibctur assecutus, 
dormiro ut molius liboret hosti. 
t5.-i Non Yoctos Minvas loquente silva 
dicam Phasiaco stotisso portu, 
forma percita cum ducis Pelasgi 
mollirot rabidos virago tauros, 
nec tum territa, cum suus colonus 
'-'> post anguis domiti satos mohires 
armatas tremebundus intor herbas 
florere in sogetem stuperot hostom 
et pugnantibus hinc et hinc aristis 
supra belliferas madere glaebas 
'?' culmosos viridi cruore fratres. 

jS[on hic terrigenam loquar cohortem 
admixto mage vividam veneno, 
cui praeter speciem modo carontem 
angues corporibus voluminosis 
«0 alte squamea crura porrigentes 
in vestigia fauce desinebant. 
sic formae triplicis procax iuvontus 
tellurem pede proterens voraci 
currebat capitum stupenda gressu 
8"' et, cum classica numinum sonabant, 
mox contra tonitrus resibilante 
audebat superos ciere planta. 
nec Flegrae legis ampliata rura, 
missi dum volitant per astra montes 
90 Pindus, Pelion, Ossa, Olympus, Othrys 
cum silvis. gregibus, feris, pruinis. 
saxis, fontibus, oppidis levati 
vibrantum spatiosiore dextra. 

Non hic Herculis excolam habores, 
;••-- cui sus, cerva, leo, gigas, Amazon, 
hospes, taurus, Eryx, aves, Lycus, fur. 
Nessus, Lips, iuga, poma, virgo, scrpens. 
Octe, Thraccs equi, boves Hiberae. 
luctator fluvius. canis triformis 
10" portatusque polus pohim dederunt. 



:u (lcos sibi T OJ vectos ndf/o; vescos TCP, vescas F; nn priscos? silvas P' G7 pei- 

cnt.a P fiO cn C 78 Qni F 80 altcs qna niea P 8:5 vorcati /' 84 cnrrebant P^ 

87'au(licbat F 88 Hcre C 1»;') aniason F 97 lyps PF, HIjs TC H8 Oete scripsi; oethae C, 

otbe P. oetbe TF thaces P bibere /' HH) declere T 



IX V. nfi — V. 144. 221 



Non hic Elida nftbiloni quadrip^is 
nec notam niniis aninis ox anioro 
versu prosequar, ut per iina ponti 
Alpheus fluat atque transmarina 

II'-' in fluctus cadat unda coniuj^ales. 

Non liic Tantaloiun donuim rotoxam, 
qua mixtum PelojH';i pcr piirciitcin cst 
pndis facta soror nov(H|Uc monstro 
inranicm «^j^onuit imtcr ncpotom: 

11" nil maostum hic canitur: noc oscuh^ntam 
Hctus pingimus ad (hipom Thyostao, 
fratris crimino qui misor voratis 
vivum pignoribus fuit sopulcrum. 
cum post has epuhas ropento floxis 

11' Titan curribus occidons ad ortum 
convivani fugeret. diem fugarot. 

Nec Fryx pastor orit tibi legendus. 
docroscons cui Dindymon rociso 
fortur vortice toxuisso chissem, 

1-'" cuni iussu Veneris patrocinantis 
torras Oebalias ot hospitalos 
raptor depopuhitus est Amych^s, 
praedam trans pelagus pctens sequacom. 
sed nec Porgama nec decenno bellum 

i";-' nec sacvas Agamomnonis plialangas 
noc poriuria porsequar Sinonis. 
arx quo Palladio dicata signo 
pelhaci reserata proditore 
portantom peditos equum recepit. 

130 Non hic Maeoniae stilo Camonae 
civis Dulichiique Thossaliquo 
virtutem sapientiamque narro. 
quorum hic Peliaco putatur antro 
venatu, fidibus, palaestra et liorbis 

i3'> sub Saturnigena sone institutus, 

dum nunc lustra terens puer forarum 
passim per Pholoon iacct nivosam. 
nunc pi-aesepibus accubans amatis 
dormit mollius in iuba magistri: 

i^" indo Scyriadum datus parenti 
falsao nomina portulisso Pyrrliao 
atquo inter tetricae choros Minervao 
occultos Yeneri rotasse thyrsos : 
postremo ad Frygiac sonum rapinae 



1<»1 qnarliagis F 102 minus CF aiinis T 103 versus C 107 est om. T 108 prolix T^ 

mnntro C 110 asenlentam P, execrandara Leo 111 pangimus rul(jo; fingimus Buechehr 11;') occi- 

(leus curribus PT 117 erat F^ 118 cui om. C^ 121 oebalios i^ 12.T sem T^, seuas T^ 

agamennonis CPF 127 dicato C 129 pcdices P ini cuius F 134 lierba C^ 136 dura 

n. 1. tenens pater f. F 137 poleon C, pholeon F 138 nec nt rid. C" presibns P 141 prae- 

tnlisse PT 142 triacae P 143 tvssos P 



222 8ID0N11 CARMTNUM 

"■' tractns lauclibus TToctoris tvalicndi. 
ast illum, cui contigit patcrnani 
quartum post Itliacam rediro Instrum. 
nec Zmyrnac satis explieat volumon. 
nani quis continuare possit illos 

i''t' quos terra et pelago tulit labores: 

raptnm Palladium. roportum Achillcm. 
captum praepotibus Dolona plantis 
et Rhcsi niveas prius quadrigas, 
Xanthi quam biberent fluenta, tractas, 

i^'^ ereptam quoque quam deus patronus, 
Filocteta, tibi dedit pharetram. 
Aiacem Telamonium furentem, 
quod scse ante rates agente causam 
pugnacis tulit ek)quens coronam, 

i«o vitatum hinc Polyphemon atque Circen 
et Laestrygonii famom tyranni, 
tum pomaria divitis, Calypso et 
Sirenas pereuntibus placentes, 
vitatas tenebras facemque Naupli 

ifi"" et Scyllae rabidum voracis inguen 
vel Tauromenitana quos Charybdis 
ructato scopulos cavat profundo? 
Non divos specialibus faventes 
agris, urbibus insulisque canto, 

i'0 Saturnum Latio lovemque Cretae 
lunonemque Samo Rhodoque Solem, 
Hennae Persephonen, Minervam Hymetto, 
Yulcanum Liparae, Papho Dionen, 
Argis Persea, Lampsaco Priapum, 

n:. Thebis Euhion IHoque Vestam, 

Thymbrae Delion, Arcadem Lycaeo, 
Martem Thracibus ac Scythis Dianam, 
quos fecere deos dicata templa, 
tus, sal, far, mola vel superfluarum 

180 consecratio caerimoniarum. 

Non cum Triptolemo verendam Elousin, 
qui primas populis dedere aristas 
pastis Chaonium per ilicetum, 
non Apin ]\rarooticum sonabo 

18-^ ad ]Momphitica sistra concitari. 

non dicam Lacedaemonos iuventam 



145 fractus C 14G ant illnin T, astilnm P 148 ne F y.mmae PT 150 terrae C 

151 captum C 152 delona P 15;) rliensi nivctas F 154 xanti T, xaxctlii PF, xaxcti T' 1(50 liic P 

poliphenon C circem P 101 iestrigo** C^, lcstrigomi C^ famen PF 102 dlsfln.r!/ PnccJirler 

(Calypsns Sirmondtis) 10."] parenntiljiis F 104 iaciemqne F 105 raiiidum PTF nngnen C 

166 tauromeritana P* 170 iovenqne P 172 Persephonen ftcrqjsl; persiplioncn T, ])crsiphonem PF, 

persifonen C hymeto F, himeto CPT 173 liajie T'' Dioncn xcrip.^i; (lioucm 77'/', ilidonem C 

174 lamsaco TC, lansaco P, lapsaco F 181 trcptolemo codd. W,] partis — illicetum F 

184 sanabo F 186 lacedemonans F 



IX V. 11.". — V. •J-Jit. 223 



uuctas Tyndaridis dicaa.se luctas. 
docto.s quos patriis palon Tliera})nis 
gyninas Bebrycii treniit theatri; 

i^"' non sortcs Lycias(|U(! Caeritunujue, 
responsa aut Tlieinidis priora ])el[)his, 
noc quao fulniine Tuscus oxpiato 
saeptuni numiiui (piaerit ad hidental; 
nec quos Euganeuni hibens Timavuni 

1'''^ collo Antonoroo vidobat augur 

divos Thossalicani niovero pu};nani; 
nec quos Anipliiaraus ot ^lelainpus 

* * 

ox ipsis rapuit deos favillis 
por teinpluin niale fluctuante Hainiiia 

'-'"" gaudens lumine perdito Metellus. 
non hic Cinyfius canotur llanimon 
mitratum caput elovans harenis, 
vix se post liocatombioii litatum 
suetus [iromoro Syrtium barathro. 

-i»' non hic Dindynia nec crepante buxo 
Curotas Borocynthiam sonantes, 
non Bacchum triotorica oxercntem 
describam ct trcmulas furoro festo 
ire in Bassaridas vel infuhxtos 

-w aram ad turicromam rotare mystas. 
Non hic Hesiodea pinguis Ascrae 
spcctes carmina Pindariquo chordas; 
non hic socciferi iocos Menandri, 
non laesi Archilochi feros iambos, 

-'i'' vol plus Stesichori gravcs Camenas, 
aut quod composuit puclla Lesbis, 
non quod Mantua contumax Homero 
adiecit Latiaribus h)quolis, 
aequari sibimet subinde livons 

-'-" busto Parthenopam Maroniano; 
non quod post satiras epistularum 
sermonumque sales novumque opodon, 
libros carminis ac poeticam artem 
Phoebi laudibus ot vagae Dianae 

--'• conscriptis vohiit sonaro Flaccus; 
non quod Papinius tuus meusque 
inter Labdacios sonat furores 
aut cum forte pedum minore rhythmo 
pingit gemmea prata silvularum. 



188 palen theramnis CF, palent heramnls P, palem theramnis T 189 gymmas F threatri T 

190 consortes C 194 timamam P post v. 197 aliquot versus clesunt, quoruvi ulthnus ab illo nec quus 

incipiebat 201 ammon P 203 hecatonhion TP, hecatonhyon CF 205 hinc C digclima P 

208 et ilelere malim 209 basari(Sas P 210 mixtas T mirtas F 213 sociferi T^F 214 arcbi- 

loci i^ f*ros C* 215 * plns T^ stersicliori C, stresichori P, stersicori P", tersicori T 216 Lesbis 

scripsi; lesbi codd. 217 lyomero F 219 snbinde sibimet C» 220 ustho C partheiiopen T marro- 

niano F 221 post Leo] per codd. 225 an valuit'::^ 220 panpinius P, pampinius TF 227 labdatias C* 



224 SIDONII CARMINUM 

230 Xon quod Corduba praepotcns alumnis 
facundum ciet liic putes legendum. 
quorum unus colit hispidum Platona 
ineassumquo suum monot Neronem, 
orchestram quatit alter Euripidis. 

-■^'^ pictum faecibus Aeschylon secutus 
aut phiustris solitum sonare Thespin. 
qui post pulpita trita sub cothurno 
ducebant olidae marem capellae; 
pugnam tertius ille Gallicani 

-*4o dixit Oaesaris, ut gener soeerque 
cognata impulerint in arma Romam. 
tantum dans laerimas suis PhiHppis. 
ut credat Cremerae levem ruinam, 
infra et censeat Alliam dolendam 

245 ac Brenni in trutina lovem rcdemptum, 
postponat Trebiam gravesque Cannas, 
stragem nec Trasimenicam loquatur, 
fratres Scipiadas putet silendos, 
quos Tartesiacus retentat orbis, 

250 Eufraten taceat male appctitum, 

Crassorum et madidas cruore Carrhas 
vel quos. Spartace, consulum solebas 
victrici gladios fugare sica, 
ipsum nec fleat illc plus duelhim, 

255 quod post Cimbrica turbidus trophaea 
et vinctum Nasamonium lugurtham. 
dum quaerit Mithridaticum triumphum, 
Arpinas voluit movere Sullae. 
Non Gaetulicus hic tibi legetur, 

260 non Marsus, Pedo, Silius, Tibullus, 
non quod Sulpiciae iocus Thaliae 
scripsit blandiloquum suo Caleno, 
non Persi rigor aut lepos Properti, 
sed nec centimeter Terentianus. 

265 non Lucilius hic Lucretiusque est. 

non Turnus, Memor, Ennius, Catulhis, 
Stella et Septimius Petroniusque 
aut mordax sine fine Martialis. 
non qui temporc Caesaris sccundi 

2'0 aeterno incoluit Tomos reatu, 
nec qui consimili deinde casu 
ad vulgi tenuem strcpentis auram 
irati fuit histrionis exul. 



231 putet F 23-4 arcliestram C eripidis F 235 fescihus C\ ficil)us T escyluii F 

237 pulmita F 24(J vixit F 241 coguita 1' 245 »**iovem T' 251 crasorum T^ 

charras cofZrf. 252 sparthace CPT curasulum P 253 lugar* C" hicch cudd. 255 turgirlus J/oAr 

torphea P 256 viutum F^; victum Buecheler 258 sillae cudd. 2(JU .Silius vidiju: silvius cudd. 

262 celeuo TCF, celeno P 263 persii cudd. propertii cudd. 264 ceutinier T, certiuier /'' 265 est 

delere maUra 267 stilla CFF septimus F 272 ad] aut F 



IX V. 230 — V. 315. 225 



non Pelusiaco satus Canopo. 
-'■ qui {'orruginei toros niariti 

et Musa canit inferos supciiia, 

noc qui iani pati-ibus fuerc nostris 

prinio tonipore maxinii sodales, 

quoruni unus Bonifatiuni sccutus 
-^o nec non praecijjiteni Sebastianum 

natales puer liorruit Cadurcos 

plus Pandionias anians Atlicnas: 

cuius si varium legas pocma. 

tunc Phoebum vcl Hyantias puellas 
-^' potata madidas ab Ilippocrene, 

tunc Amphiona filiumque Maiae, 

tunc vatoni Kbodopeiuni sonare 

colhito nioduhnnino arbitreris. 

Non tu hic nunc legeris tuumquo fulmon, 
290 o dig^nissimc Quintianus altor. 

spernens qui Ligurum solum et ponatcs 

mutato lare Gallias amasti, 

inter classica, signa, pila, turmas 

laudans Aetium vacansque libro, 
-"'■^ in castris hederate laureatis. 

sed nec tertius ille nunc legetur, 

Baetin qui patriuni semel relinquens 

undosao potiit sitim Ivavennao, 

plosores cui fulgidam Quirites 
3fif» et carus popuhiritate princops 

Traiano statuam foro locarunt. 

Sed ne tu niihi comparare temptes, 

quos multo minor ipse plus adoro. 

Paulinum AmpcHumque Symmachumque, 
:i'j-^ Mcssahim ingenii satis profundi 

et nulli modo Martium secundum, 

dicendi arte nova parem vetustis 

Petrum ot cum loquitur niniis stupendum, 

vel quem municipalibus poetis 
•■^i" praeponit bene Yilicum senatus, 

nostrum aut quos retinet solum disertos, 

dulcem Anthedion et mihi magistri 

musas sat vencrabiles Hoeni, 

acrcm Lampridium, catum Leonem 
31?' praestantemque tuba Severianum 



274 peleusiaco T» 27G cauet F 277 quia iam F, quiam I' 279 buuifacium CF, buuefacium T 

280 sabastiauum P 281 caduricos F 284 tuuc llomvisen] tura TPF, cum C hiantias F, hiancas C», 

hiancias C^, yautias T, yancias P 285 potata scripsi; potato codd. 286 tum P amfioua P, 

amphionia C, anphiona F magae C, miaae P 289 nunc] nou TF 2i\i) quincianus C 292 muta 

tolerare Gallia P, mutatas tolerare gallias T 294 aetliium CT, aetuum P 295 hederate laureatis scripsi; 

hedera ter laureatiis TCF, edera ter laureatus P, hedera ter aureatus vul<iu 297 liaetin PT quin T 

302 teptes P 304 ampelyumque F, ampellium P simmachunique C, symachumque F, symacumque PT 

308 conloquitur P 313 hoenij heut PT 315 prestantunique P 

SlDONIUS. '^•^ 



22«i SIDONII CARMINUM 

ct sic scribero non minus valcntem, 
Marcus Quintilianus ut solebat. 

Nos valdc sterilis modos Canienac 
rarac crcdimus lios brcviquc chartac, 

^-0 quac scombros merito piperque portet. 
nam quisnam dcus hoc dabit rciectae, 
ut vel suscipicns bonos odores, 
nardum ac pinguia Nicerotianis 
quae fragrant alabastra tincta sucis, 

3-'^ Indo cinnamon ex rogo pctitum, 
quo Phoenix iuvenescit occidendo, 
costuni, malobathrum, rosas, amomum, 
myrrliam, tus, opobalsamumquo servet? 
quapropter facinus meum tuere 

33" et condiscipuli tibi obsequentis 
incautum precor asseras pudorem. 
germanum tamen ante sed memento, 
doctrinae columen, Probum advocare, 
isti qui valet exarationi 

335 destrictum bonus applicare theta. 
novi sed bene, non refello culpam. 
nec doctis placet impudens poeta; 
sed nec turgida contumeliosi 
lectoris nimium vcrebor ora, 

340 si tamquam gravior severiorquc 
nostrae Terpsichorcs iocum rcfutans 
rugato Cato tertius labello 
narem rhinoceroticam minetur. 
non te terreat hic nimis peritus ; 

345 verum si cupias probare, tanta 

nullus scit, mihi crede, quanta nescit. 



X. 

PRAEFATIO EPITHALAMII RURICIO ET IBERIAE DICTI. 

-T LucTicoLAE cum festa nurus Pagasaea per antra 

rupe sub Emathia Pelion explicuit, 
angustabat humum superum satis ampla supellex; 

certabant gazis hinc polus, hinc pelagus; 



317 valebat jT 323 nicerociaiusP 324: iragrantvulijo; tia.grdntcodd. sucisj suus jT 327 nialo- 

bratnim FT 328 niirrliasP, myrras T, niirtiias F 329 facinius F tueare C'F, tuare F 33U nondisci- 

puli F obsequeutes C» 334 exaratione F 335 districtum codd. tecta F 336 sed] sat Wilamowilz 

337nei^ 341 tersicores i*', thersicores 7", thaersicbores P 342 cato] tergo i^ tetricus t'w//yo 343 riuo- 

cheroticam T, rinocheronticam CF, rinoceronticam F 345 cupas F Suhscriptum Excusatorium ad virum 

clarum felicem finitur 8idonii . Item incipit eiusdem praefatio epitalamii dicti Ruricio et liiberiae in C; SOLLI 
APOLLINAIil.S 8ID0NII EXCV8AT0KIA ADVmV CLAIiV FELICEM FINITVK . IT INCIP EVDE EPI- 
THALAMII DICTl KNKITIO & HIBEPvLE PF. in F; EIVSDE EPITALAMII PFACK) in T; Explicit epla 
excusatoria ad felicem . Incipit eiusdem praefacio epitabimii dicti Kuricio et liiberie in F 1 tiuctiole F 

pegasea /'' p. a.J pantra F 3 .sppellex F 4 certabunt C 



IX V. 31(J — XI V. 19. 227 

•' ducebatque clioros viridi propo tectus amictu 
caeruleae pallae concolor ipse socer; 
nympha quoque in thalamos veniens de gur^ite nuda 

vestiti coepit niembra timere viri. 
tum divum quicumque aderat terrore remoto 
>" quo quis pollebat lusit in officio. 

luppiter emisit tepidum sine pondere fulmen 

et dixit: 'melius nunc Cytherea calet.' 
Pollux tum caestu hiudatus, Castor habenis. 
Pallas tum cristis, Delia tum pharetris : 
1^' Alcides chiva, Mavors tum hisit in hasta, 
Arcas tum virga, nebride tum Bromius, 
hic et Pipliadas induxerat optimus Orpheus 
chordis. voce. manu, carminibus. cahimis. 
ambitiosus Hymen totas ibi contulit artes; 
-'<» qui non ingenio, fors placuit genio. 

fescennina tamen non sunt admissa. priusquam 
intonuit solita noster Apollo lyra. 



XI. 

EPITHALAMIUM. 

Inter Cyaneas, Ephyraea cacumina, cautes 
qua super Idalium levat Orithyion in aethram 
exesi snle montis apex. ubi forte vagantem, 
dum fugit, et fixit trepidus Symplegada Tifys, 
' atque recurrentem ructatum ad rauca Maleam 
exit in Isthmiacum pelagus claudentibus aHs 
saxorum de rupe sinus, quo saepe recessu 
sic tamquam toto coeat de lumine caeli, 
artatur collecta dies tremuhasque per undas 

10 insequitur secreta vadi, transmittitur alto 
perfusus splcndore latex miroque relatu 
lympha bibit solem tenuique inserta fluento 
perforat arenti radio lux sicca liquorem. 
Profecit studio spatium; nam Lemnius illic 

i^i ceu templum lusit Veneri fulmenque relinquens 
hic ferrugineus fumavit saepe Pyragmon. 
hic lapis est, de quinque locis dans quinque colores, 
Aethiopus. Frygius, Parius. Poenus, Lacedaemon, 
purpureus, viridis, maculosus, eburnus et albus. 



G cunicolor P 10 quos quis F 12 citharea T^F, citherea T^ valet F 13 pollus P 

cum F 14 c tristis F 15 raarvors C^ 16 borniius P, bromnus C^ 17 Pipliadas scripsl; 

pepliadas codd. 22 sonita n. appollo F Incipit epitalamium Euricio et hiberiae dictum suhscr. 

rubricator in C; IXCIPIT EPITALAMIV AD liVPvICIV ET HIBEPJAM DICTVM T; INCIPIT EPITHA- 
LAMIV P; Incipit epitalamiumi^ carminis initium ohscuritate plenmn 1 ephinea T 2 orithion cotZrf. 

4 et fixit trepidus (tr. siy). rcrs.) in ras., snp. et scr. pro etiam T- sympleiada C, simpleiada P, sim- 

pleiaga TF h r. m.] aurica mala eam F r. ante r. 4 j)onendum esse snspicatur Buecheler G liitli- 

miacum TCF, thithimiacum P 10 vadi] mali F 11 an mirumque? (item Mohr) 13 arati P 

licorem T^, corcm T^ 14 lcmpuius TP, lenius F 17 hi P 18 Aethiopus Colrius: Aethiops TF, 

Aethyops CP 

29* 



228 SIDONII CAEMINUM 

20 postos chiTsolithi fulvus diffulgurat ardor: 

niyrrhina, sardonYciies. aniotliystus Iliborus, iaspis 
Indus, Chalcidicus, Scythicus, berylhis, achatos 
attolhint duphcos argonti cardinc valvas. 
per quas inchisi hiccni vomit unibra sniaragdi; 

^■' limina crassus onyx crustat propterque hyacinthi 
caeruha concordem faciunt in stagna coloreni. 
exterior non compta silex, sed prominot alto 
asper ab assiduo lympharum verbere pumex. 
intoriore loco simuhavit Muhnber auro 

:■•" oxtantes hite scopulos atquc arte magistra 
ingonti cultu naturae inculta fefellit, 
huic opori insistens, quod necdum noverat ilha 
quae post Lemniacis damnavit furta catenis. 
squameus huc Triton duplicis confinia dorsi 

:i^' qua coeunt supra sinuamina tortilis alvi 
intor aquas cahdo portabat corde Dionen. 
sed premit adiecto radiantis pondere conchae 
semiferi Gahatea hatus, quod pollice fixo 
vellit, et occulto spondet conubia tactu. 

■1*' tum gaudens torquente ioco subridet amator 
vulnere iamque suam parcenti pistre flageHat. 
pone subit turmis flagrantibus agmen Amorum ; 
hic cohibet delphina rosis, viridique iuvenco 
hic vectus spretis pendet per cornua frenis; 

4'' hi stantes motu titubant plantaque madenti 
hibuntur firmantque pedum vestigia pennis. 
illa recurvato demiserat ora lacerto 
molUa; marcebant violae graviorque sopore 
coeperat attritu florum descendere cervix. 

M solus de numero fratrum qui pulchrior ille est 
deerat Amor, dum festa parat celeberrima Gallis, 
quae socer Ommatius, magnorum maior avorum 
patriciaeque nepos gentis. natae generoquo 
excolit auspiciis faustis. sed fulsit ut ille 

'■>■> forte dics, matrem celeri petit ipse volatu, 
cuius fax, arcus, gorytus pendebat. at ille 
cernuus et laevae pendens in margine pahnao 
Hbratos per inane pedes adverberat alis, 
oscuha sic matris carpens somnoque refusae 

'» semisopora levi scalpebat lumina penna. 

tum prior his alacer coepit: 'nova gaudia porto 
felicis praedae, genetrix. calet ille superbus 



20 potes r defulgurat P '21 hiaspis P, hiaspes CTF 23 valas P 24 smagragdi P 

2(; (in iaciunt.^ calniem T->- 27 comptas P 29 loco] loco non P o2 hnnc PF, nunc T 

:>•) leinnacis F 30 callido F Dionen scripsl: dioncm codd. 38 simiferi PF 41 flagclla F 

42 amoro C» ^f) madanti F 47 dimiscnit T ore F 41» cocpcra 7' florium F'^ 

.')0 mspiceris illis, sed cf. 22, 21fi 'A ccllebcrrima P h2 maior] maiornm 7" M fautis 7\ 

fantis T^ f>o ille T ')<; cui T^, forl. rectc goritos P, corytus C ov splcudchaty fax arcus 

corytns [incrs] pcndehat Lro i~l magine F 08 liljcratos permauc P 



XI V. JU —