(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Monumenta Germaniae historica. Legum sectio I: Legum nationum Germanicarum"

BIRBINff LIST SF.P ] 5 1924, 



Digitized by the Internet Archive 

in 2010 with funding from 

University of Toronto 



http://www.archive.org/details/monumentagerm02gese 




MONVMENTA 



GERMANIAE 



HISTORICA 



INDE AB ANNO CHRISTI QVINGENTESIMO 

VSQVE AU ANNVM MILLESIMVM 

ET QVINGENTESIMVM 



EDIDIT 

SOCIETAS APERIENDIS EONTIBVS 

RERVM GERMANICARVM MEDll AEVI 






LEGVM SECTIO I. -^ \ 



LEGVM NATIONVM GERMANICARVM 

TOMI II. l'Ai;s I. 



IIAMJSUVEKAK 

IMI-KNSIK IIIItl.IoroMI IIMINIAM. 
.MDCCCXCII. 



LEGES 



NATIONYM GERMANICARVM. 



EDIDIT 

SOCIETAS APERIENDIS FONTIBVS 

RERVM GERMANICARVM MEDII AEVL 



TOMI II. PARS I. 

LEGES BVRGVNDIONVM. 

INKST I TABVLA. 



IIANNOVERAE 

IMTKNSIS lUBLIOPOLII IIAHNIANI. 

MDCCCXOU. 



LEGES BURGUNDIONUM. 



EDIDIT 



LUDOVICUS RUDOLFUS DE SALIS. 



\Aj. Scct. 1.11. 



PRAEFATIO. 

I. T)E HISTORIA LEGUM BURGVNDIOXUM. 

§ 1. Introdnctio. 

Nomine legiim Burgundionum- iiis scripttcm rcgni Burgundionum V. sneculo intra 
5 fines imiierii Romani constiiuii designari solet. Cuius regni historiam nostris iempori- 
bus scripserunt viri dociissimi: 

C. Binding, Das Burgundisfh-Bomnnischc Konigreich. I. (\%%%); E. Secrcian, Le 
2)remier royuume dc Bourgogne, in 'Mcmoires ci documents piddies par la Societe dliisioire 
de la Suissc Romande' (1868^ iom'. XXIV, p. I — 175; A. Jahn, Die Geschichie der Bur- 

10 gundionen und Burgundiens bis sum Endc der ersten Dynasiic ([^IA). 

lus regni Burgundici litieris mandaium nobis non integrum traditum cst; quod 
auiem iradiium habemus, ca raiione disponi potesi, ui prima pars librum consiiiuiionum, 
.secunda constiiiiiiones quae suni e.xira librum consiitutionum (consiitutiones extravagantes), 
icrtia legem Romanam Burgundionum coniincai. Quae quaesiiones adhuc institutae sunt 

15 de iure Burgundico fontihusque iuris Burgundici, eae sive ad ioiam quam servaiam 
hahemus legum materiem pertinebant, sive primam solum et secundam partem, sive denique 
teriiam amplecii solcbant. Virorum doctorum nutcm commeniaiiones hoc loco hac com- 
memorandae sunt. 

Ad omnes leges Burgundionum x>crtincnt: F. C. v. Savigny, Gcschichte des romi- 

20 schen Rechis i.m Miitelalier II\ p. 1—36, VIF- (MerM), p. 30—40; Eichhorn, Dcutsche 
Staais- und Rechisgeschichic I^, §§ 37. 44; Waltcr, Deuische Rechtsgcschichte 2>- 24 — 28; 
Zo2}fI, Deuische Siaats- und Rechtsgeschichie 11'^, p. 49. 65; Bluhme, in jjrrte/a^/owe 
editionis suae legum Burgundionum , et in 'Jahrbuch des gcmeinen Deutschcn Rechis' I 
(\%hl), 2^48 — 89, II (\%b^), p. 197— 211, 7^862;, 7). 207— 234; Ginoulhiac, Des 

u.', 7'ccueils de droit Romain duns la Gaule .'ious la domimiiion dcs bnrharcs, in 'Rcvuc 
hisioriguc dc droii Frangais ei etrnngcr' II ^1856^, 2'- ^29 — 585; A. v. Danirls, llaud- 
buch der Deutschen Reichs- und Siaaienrechtsgeschicliie /('1859^, pi- '54 — 178; 0. Siobbc, 
Geschichte der Deutschen Rcchtsqucllen I (\S60), p. 100—119; VioUci, Frccis dc rhistoirc 
du droit Franrais (^1884^ p. 101 — 105; R. Schroeder, Lchrbuch dcr Dentschcn Rechts- 

30 geschichic (1887^ p. 230; //. Brunner, Deutschc Rcchtsgcschichte I (\S^1), p. 332—340. 

354 — 458; Ad. Tardif, Histoire dcs sourccs du droit Fran<;ais (^1890^ p. 124 — 128. 169 sqq. 

Ad librum constitutionum constitutionesquc e.vtravagantes2>crtinent: Tilrk, Forschungcn 

anf dcm Gehiet der Gcschiehlc II (\%29l), p. 21—58; Wilda, Dns StrafrccM dcr Gcrmancn 

Mhl2> )). 108; Gau2)p, Das alte Gcscts der Thiirirufcr (1834^ 2>- ^! Guxpp, Dic Gcr- 

:ir. rnanischen Ansicdlungcn und LandtheHungcn (\%\\) p. 296 — 317; Davoud-Oghlou, Histoirc 
de la. Icgi.slaiion des ancietis (rcrtnains I (\H4b), 2>- 385.^7»/.; Matilc, Kiudcs sur la loi 
Gombeitc (Extrait dcs m/moircs de l'Acadcmir drs scicnccs dr Tnrin , ser. 2, tom. X) 
(1^17^ )i. 3- IC).- dc IViigny, Elndrs sur rhistoirc, les lois ct lcs insfitufions dc Vrpoqiic 

l* 



4 LEGES BURGUNDIONDM. — PRAEFATIO. 

Merovhigienne 11, p. 465 sqq.; L. A. Warnhonig, Franzosische Staats- und Rechts- 
geschichte II (['it\%), p. 10; Schdffner, (reschichte der Bechtsverfassnng Frankreichs I, 
p. 130," J. T. A. Peyre, Lois des Botirgnignons . vuhjairement nommees loi (rombette tra- 
duifes pour la premihre fois fl855^; B. de Huhe, Histoire de Ja formation de la loi 
Bourguignonne, in 'Bevue historique' cit. XIII (\SQ1), j}- '^(^^ — "-59; Boretius, Uebcr Ge- .s 
setz und Gesehichte der Burgnnder, in 'Historische Zeitschriff XXI (^1869^ p. 1 — 27; 
Bhihme, Zur Ahwehr, ibidem p. 234 — 244. 

Ad legem Bomanam pertinent: Barloiv, Praefatio editionis siiae hgis Bomanac 
Burgundionum ; Haenel, Praefatio editionis suae legis Bomanae Visigothorum p. XCII 
— XCyi; de Crousas, £tudes sur le Papien (\%&1) ; Karlotva, Bomische Bechts- lo 
geschichte I (\SS5), p. 983; Kriiger, Geschichte der Quellen utid Litteratur dcs 
Bomischen Bechfs (iSiSl), p. 317; F. Schulin, Lehrhuch der Geschichte des Bdmisehen 
Bechts (\%%^), p. 119. 

Totam mate)-iem quam nominc legum Burgundionwn edimus reapse regibus Bur- 
gundionum attribuetulam esse, nonmdlis argumentis sat firmis comprobatur. Nam quod i.s 
ad primam eoUectionem, lihrum consiitutionum, attinet, Burgundio haud paucis con- 
sfitutionibus aperfe appeUatur. Dcinde temporum deseripitionibtis , qtuie in fine sin- 
gulorum titidorum sunt traditae, (cfr. Lih. consf. <<<. 42. 45. 55. 62. 76. 79> «o» solum 
ad fempora, sed etiam ad fines regni Burgundici revocamur, atque quamquam titulo 3. 
nomen regis, qui consfitutiones huius tifidi emisit, non affertur, tamen quos 'aucfo- 20 
res' sztos lcgislafor appeUat Burgundiomim reges erant, et ipse legumlator Bur- 
gundionum rex quidam cognoscendus esf. Aecedit quod initio primae constitutionis, 
qualis nuper esf rcstituta, nomen regis (hmdobadi legitur; quam primam constiiidionem 
cuni consfifufionibus quae insequuntur arte cohaerere et ex verbis ipsius constitntionis 
§ 14. ef ex argumento consfifutionis tituli 81. intelligi potesf, quae constitntio plane ac n 
dilucide primam consfitutionem respicit. Libris dcnique manuscriptis et indice fitulorum. 
rubriearum et legutn ordinc libri constitufionum , qualis fraditus est, tofum opus, qua 
nune est forma, simplex et unum esse efficiiur. lisdem libris opus ni eapitula libri 
Gundebati (cod. A3J, vel capitula inter Burgundiones H Koninnos (cod. B\). ni 
rapitula l<";,ns Burgundionum (manus rcceniior cod. A -i), vel lcx intor Burgundiones et ao 
Homanos (eodd. B 2. 4), vel le.\ Burgundionuni (eod. B 2), vcl constitutu Gundubade regis 
(cod. Blj, vel iiber leguni Gundebati (eodd. B9. lOj ajipeUatnr. ()uod si liber constiiutionum 
Burgundionem habet auctorem, plane idem dicendum est dc eonsiifufionibus extravaiianii- 
bus; quarum eonstitufionum , qime nonnisi coniunctae cum lihro constitutimmm servatae 
suni, tmimdlac nomen regis qui fuif auctor initio habent (efr. Const. eMr. 19. 20); as 
nonnuUac aperte Burgundionem ud quem lex pertinet appeUant; saepe efiam has i-on- 
stitutionrs eum hoc vii illo titulo libri eonsfitutionnm eohnerere fnni manifesium rsf . iit 
eii solum quuistio exsistaf, utrum lex eonsfitntionnm e.rtravaganliiiiii aii lilirl eonsiitutio- 
num anfiredat arfate (efr. Const. e.rtr. 1 — b). Denique noii rsl . i/ni eonne.vos esse 
libritm eonstitittionnm ligimqiir Homiinam negure po.ssii, aiit i/ni affirmare, ncdnm *a 
proharr iindeaf, ligrm /lomanam seeiifam non es.^ie lihrum eonstitntionum riimi/iir non esse 
qufte in lonstilntione prima (^ h) promissa sit 'fnniiain rl rxpositionem ligiuii (Itoiiuina- 
rum) eonsrrijifitm'. 

Ilnr liiiim infrr omnrs hiimlnes diiefos eonstat, nnii iininii snliim rdirtnni niiius 
rigis Ihtrijitndionnm nnbis fradititm rsse, sed ea i/nae hiilinimns lom/ilurihus edirlis eon- <■ 
starr. J\linm hor eertum r.it, (lundobadum eas legrs quitr iiim e.rsfarent eolligniihts alque 
rumponrniliis riiravlsse, algw jiosfea, hae eollectione iditn, rt l/isnm Gnndnbadum rt i/ul 
rnm Hiriiti essrnf reijes liglbiis eondnnlis ojirram drdissr. Vrhrmenter iiutnn ilr rn rr 
disjntlnfnr, itn (lunilobadns Idrnlldrm lllirum eonstltufliinnm trartavrrif. an forlr qni el 
suirrMHrrr ilriitm llhrum rrfriiiiiinditm rnrarrrinl, iliinilr i/iillins trm/iorlbns slngulue m> 



LEGES BURGUNDIONUM. — PRAEFATIO. 5 

partes legum Burgundiombn, sive libcr cmistihdiomun, sire lex Romana, sive singulae con- 
stitutiones cofiscriptae sinf. 

Ipsi Burgundionuni reges singidas leges notabant vcrhis 'constituUonis, praeceptionis, 
edicti, instructionis, legis formae'; neque duhium esse potest, quin et in hac re et in toto 

5 genere singulas Jeges conscrihendi reges Burgundionum exemplum imperatorum, Romano- 
rum imitati sint. Id in leges potissimum Sigismundi regis et recentiores leges Gundobadi 
regis cadit; quo iure idem de regum, qui antecesserunt , legibus dici deheat, cum codices 
non integri servati sint, erui iam non potest. Nomine quo totam constitutionum col- 
lectionem comprehenderent in posterioribus constitutionibus , quihus coUectionem ipsam 

i„ respiciunt, usi non sunt; sed ad priores eiusdem collectionis leges aliis locis aliis verhis 
reniittunt, quales sunt: 'praecedentium constitutionum ordo, leges nostrae, leges priores, 
praecedentium legutn statuta, lex nostra\ 

§ 2. Liber constitutionum et constitutiones extravagantes. 
Num Burgundiones iam ante sedes in Sahaudiam- translatas anno 443. iure scripto 

15 usi sint, quamquam non ita diiudicari potest, ut omnis duhitatio toUatur, tamen, ut negemus, 
nonnuUis rehus adducimur. Etiamsi enim nonnuUae leges ct forma et argumento spe- 
ciem praeheant antiquitatis, tamen veri dissimile non est has constitutiones tum 
demum litteris esse mandatas, cum dcsideriuni legum scriptarum in dies magis magis- 
que augehatur. Extitit id desiderium translatis demum in Sahaudiam sedihus propagatis- 

20 qtie regni Burgundici finibus, praecipue oh usum variumque inter Eomanos Burgundiones- 
que commercium. Neque vero diu post domicilium in Sahaudia constitutum Burgundio- 
nes iure scripto caruisse, ex eis legum statutis apparet, quas, ut lihri constitutionum 
tit. 17, §§ 1 — 3, circa sextum V. saeculi decennium conscriptas esse veri simiUimum 
est. Id quoque animadvertamus necesse est, non semel dc hospitaUtate inter Romanos 

25 Burgundionesque leges a regihus Burgundionum esse latas. Etiamsi vix credi potcst 
iam anno 443. dc ipso domicilio in Sahaudia constituendo statutum quoddam esse cditum, 
tamen eiusmodi leyes de hospitalitate magnam in p)artem derivandae sunt ex propagatione 
regni Burgundici. Ex initio denique 'primae constitutionis" in qua 'consfitutionum paren- 
tum' (hindohadus facit mentionem, efficitur eo tempiore, quo Gundohadus rcgniim inicrit, 

30 leges scriptas easque a rcgibus Burgundionum latas in Burgundia fuisse. 

Artissime posteriorihus femporibus cum universo Burgundionum. iure scripto con- 
iungchatur nomen Gundohadi. Cuius rei causas quaerenfibus nohis fortasse consideran- 
dum erit Gundobadum plus XL annos — diufius idlo alio rege Burgumlionum — 
regnasse. Maioris tamen momenfi esf, quod Gundobadus corpus lcgum coUigcndum curavit, 

35 scilicet 'librum constifufionum de praeferifis et praesentibus atquc in perpctuum conscr- 
vandis legibus\ (quae inscriptio Burgtmdicarum legum coUectioni in omnihus codicibus 
manuscriptis indifur). Quae coUectio etiamsi non iam Gundobadi aefate, tamen Francorum 
temporihus nomine 'legis Gtmdohadac' notabatur, posterioribus tcmporihus, lingua Franco- 
gaUorum 'loi Gombetfe' nominata cst; cfr. Bluhmc in praefatione sua LL. III, }>. 506, 

40 Bouquet in Rerum GaUicarum scripforihiis tom. IV, p. 252. 

Quo die aut anno Gtmdobadus lihrum constitutionuiii jiniiiiiilgmidum curavcrit, 
traditum non est. Sed niihi quidem dtd>ium non videtur, quin constitidioni primac 
initio, quo die data sit, adscriptum fucrit, suh fincm, qm dir et loco 'convcntus optimatum' 
regni Burgundici habitus sit. Quo die aufcm prima constitutio scripta est, eodcm lihrum 

ir. constit ut ioniim rditum csse putemus neccssc est. Omitto coniccre , quibus dc causis is 
versus, quo dics conventus scriptus erat, infcricrit, ncqne in cxquinndo tcmporc, quo libcr 
constitufionum scriptus sit, de ris quae planc certa sunt copiosius dispHtabo. Sunt tamrn 
haec respicirnda: Non corjms omnium constitutionum usquc ad rditionrm collcclarum. at- 
que ad trmporum ordincm compositarum cst libcr constitutionuni , scd r.r constitutionibus 



6 LEGES BURGDNDIONUM. — PRAEFATIO. 

constat selectis, iis nimirum quae gravissimae ridehantitr iisquc qttae ius, quod tunc 
temporis ratum erat , reddebant in corints redacfis. Qiiod facile inteUigitur e.r primis 
verhis primae constitutionis. Deinde eae soJum partcs singularnm constifutionum rcceptae 
sunt, quae rcguJam iuris ipsam continehant, omissis eis quac dc caiisis legum latarum, 
de consiliis lcgis scrij^foris agehantur, omissis eis quoque versibus quihtis dies quo con- 5 
stitittiones datae sunt adnotahatur. Deniquc in lihro constitutionum conficiendo efiam 
singulamm legiim emendationes additas esse ex ipsis verbis paragraphi tertiae primae 
constitutionis apparet. 

Antiquissimae quae quidem infegrae traditae sunt constitutioncs annn 5tU. (LiJi. 
const. tit. 42. 45) conscriptae sunt. Quarum una (42) 'cdiqua e.v his quae anfe praeccpta 10 
fuerant corrigere', aJtera (-ib) 'sccJeris consuctudinem suhmovere' vuJt. Utraque constitufio 
in disposifionem quam sujira depinximus Jihri constitutionum non quadrat, neque omnim 
perspici potest, qua re adducti ii, qui Jihrum consfitutionum composuerunt , hoc Joco 
discesserint a rationc hucusque servafa. E.Tistimemi(s igitur necesse esf, has duas con- 
stitutiones minores esse aetate Jihro constitutionum , easque edito iam, Jibro in corpus i'.< 
constitutionum recepfas, Jihrumque consfitutionum V. saecuJo comjwsifum cssc. Quodsi 
constitutionis tituJo 42. vcrba quae atfuJi: quae ante praecepta fuerant, sfafuta 
ptrioris cuiusdam Jihri consfitufionum respiciunt, atque in posteriorHms Jegihus Jegem 
quamlam verhis: iam pridem emissa lex, vel in huiusmodi negotiis promulgata dudum 
lex notatam invenimusK quid nos impedif, quominus concJudamus Jihrum constitufionum -'o 
haud muJto ante annum 501. esse conscripfum? Gundol)adus non soJum parenfum, scd 
etiani suas ijisius constitutiones composuit. Quac coJlectio cum prioribus annis Gundo- 
Jiadi dominufionis vix conscripta essc possif, primam constifufionem Jihrumquc consfitatio- 
num paenuJtimo veJ uJtimo decennlo V. saecidi non sine probahiJitate attriJmcmus. Iluic 
nostrae ojiinioni non rejnignaf sentcntia viri doctissimi, in historia regni liurgundici 25 
optime vcr.sati CaroJi Bindlng, Geschiclife des BurgundiscJi-Eomanischcn Kiinigrcirhs I, 
p. 107. 122, llbrum constlfutionum annis i^S — 490. esse conscriptum. Ccterum quamguam id 
quomodo defcndat non susplcari pnssumus nisi ex nonmdJis operls cius Jocis, tamen elus 
opinionl nnJJam probahiiHatcm frlJnmuJam esse nohls pcrstiasum cst. Constat rero Jll)rum 
constitutlonum tunc temporis cssc conscrlptum, cum summa rcrum non penes G-undo- 30 
liadum soJum fuit, sed Gundohadus et frafer Godcgiselus regntun Intcr sc dlvisum hahehant. 
Quam/junm uterque frater elsdctn luribus utehatur, tamen Gundohadus j)riorem locum 
obtinehut, quod, aliis jmtetermissis, e.v Ijisius libri constitutlonum fituJo tcrtio concJudltur 
et ex cis quac scrijdorcs reritm liurgundlcarttm dc liac re narranf. Communiter Igitur 
H fratribus lcges lutas esse, etiamsl hlstoriae nihil j)rodiderunf , noii licet nega)r, itaqnc 3;, 
res slmiliter alqiuj in imj)crio Romano vldentur sese habulsse. Llbrum aufcm con- 
stitutionum cxistimaverim a Gundobado solo compositum csse atquc in lis tantunt parfibus 
regni liurgundicl, quac Gutulobadi crant, vululssc. Nequc tatncn vcrlslnille cst, GodrglscJo 
anno 500. rcgno sj)ollato, lllitm librum eonstitittlonum in cis regnl jiartlbits srjiairilim 
cmi.Hsutn esse, qitac In illius dicionc fucrant, qitamris Ibi c.as rafas fulssr constrl. 40 

Edito llhro cnnstltutlonitm G itndobitdus lcges condcrr non drstltit. fiibrt cnlm jtrlma 
r.imstilittio iiidlccs 'sccitndum Irgr.s' ludlcitre ct Id qitod 'Irglbus non trnrafur insrrtunt 
tul rcgcm rcfcrrr. lloc fortassc caitsac fitit, ct citr nc rdlto qiildrm llliro ronstiluHnnum 
rcgr.H Unrgiindlfmitm Irgrs rondcrc dcslcrlnf, cl cur, citm lllrs ludicarrntur, r.r caitsis 
sjircialibits grurralrs rcgiilar a Irgislalorc dcrirarl solrrcnt. Iliilusmodl r.rriii))lii iioiiiiulla v, 
/railila sunt ; cfr. Lib. consl. til. 50. 51. 52.75*. Ilalio aiifrni inlrr lihrum cniis/l/iitlonuin 

iitqii' Irgrs Jiostca liltilH linrr iiiil, iil iiiiiniiilliir Irijis iiorrllilr lorn riiriDll Irgiiin /koii rrnllir 

\) ffr, etiiim l,ili. am»t. til.U^i: (|iiiiiiilili<<l uliiii fiiorit. ennNl.iliiliiin. 'Ji 1'nirlcr ii/.i niTifiliim 

in rontlilutiimiUiiti ilriMinihim iii» non Kcrijilum, nc, rimmeluilinen, liiliiiH inilii. t,tiiiir iu i^imlr.rlit mt 



LEGES BURGUNDIONUM. — PRAEFATIO. 7 

quae erant immutandae vel emendandae, ut etiam leges forma et nomine sitigularium 
tittdorum in librum constittitiomcm reciperentur, ut denique leges ferrentur, quae omnino 
non in librum recipiendae fuerunt; cfr. Const. extr. 19. 20. Quae ratio etiam a Si^is- 
mtmdo, qui Gundobado jmtri successit, observabatur ; an etiam a Godomaro, qui tdtimus 

5 regum Burgimdicorum crat, ubservata sit, maxime, si Const. extr. 21. respicimMS, dubiiim 
videiur esse. 

Quod autem ad ca statuta libri constitutiommi attinet, in quorimi loeo, ut supra 
explicavimus, novellae posteriores positae sunt, nonrmlla eorimi tradita sunt, itemque non- 
nullae leges ante librimi constitutionum editum promtdgatae. Scriptores librarii eiusmodi 

10 leges Burgundicas ad finem libri constitutionum adiungebant, primo non admmierantes eas 
libro neque numeris notantes; cfr. codicesAd.A. Progrediente autem tempore scriptores 
librarii, vim horum additamentorum ignorantes, has leges primo in indice rtibricanmi 
titulorum, ubi commemorabantur, deinde ctiam in contextu libri eonstitutiomim huius 
cor^ioris titulis adnumerabant, continuis numeris eas notantes. 

15 Uae contra leges novellae, quae ut cum libro constitutionum coniungerentur eumque 

amplificarent editae crant, u magistratu quodam, fortasse a cancellariis regis, libro 
constitutionum inscrtae essc putandac simt, neque tdji collocarentur videtur voluntati 
atque arbitratui eorum, qui privatim librtmt transseriberent , fuisse permissimi. Nam 
si ita res se habuisset, ordo tittdorum legis Gundobadae non idem esset in omnibus 

20 codicibus tnanuscriptis; est autem nonnullis titulis, qui omissi stmt, exceptis non solum 
in contextu libri, sed etiam in indice rubricarum ille idem ordo. 

Hanc libri constitutionuni formam, qtialis tradita est, noveUis niutatam licet librum 
emcndatum appeUarc. Fristina autem eaque genuina forma nequc servata est neque, 
quanivis diligenti hac in rc coUocato studio singulae fere noveUae exsecentur, intcgra 

25 poterit restitui. Libro constitutionum comparato cum lege liomana efficitur, ordinem 
titulorum insertis noveUis quam minime esse commutatum neque ullos titulos libri, qualis 
pristina fuerit forma, omissos esse. Quaestionihis autem de singidis titidis institutis 
ostenditur numerum titidorum pristini libri constitutionum haud magnopiere discrepiiisse 
a mmiero titulorum nobis servatorum,. 

30 Denique, si ordo titidorum legis liomanae ordincm titulorum libri ronstifutioitum, 

non, quod contrarium est, ordo libri constitutionum ordinem legis liomanae secutus est, id 
quaeritur, qua ratione adductus Gundobadus hunc ordinem constituerit. Qui tituli inter 
se adeo non coniuncti sunt, ut nidlo pacto credi possit legis conditorem Burgundietmi iuris 
Eomani exemplo usum esse, eademque causa etiam ii refeUtmtur, qui legis conditori 

35 corpus legimi Visigothonmi praesto fui.sse putant, etiamsi non negem, immo potius affirmcm, 
intcresse aliqucm connextmi inter leges Burgundiommi et leges Visigothorum. Mea quidem 
sententia Gimdobadus in componendo corpore legum in universtmi eimi ordincm titidorum 
secutus est, quem in eis constitutionibus regimi invenit, quae iam in regno Burgundico 
coUectae exstabant. Eecte enim iam Bluhme, LL. III, p. 525. ex initio primae eon- 

m stitutionis plamm fecit, iam ante quam (hmdobadus corjnts legtmt cderet coUecfas fuissc 
constitutioncs; tmdc elucet ordinc constitutionum quodammodo — cauti.^^sime tamen — 
ad temporum rationes exquirendas uti ndbis lieere. 

Nomine ' Constitutionum extravagantium' cas constitutionum rrgum Burgnndionum 
ndbis traditas complecti solcmus, quas liber constitutiommi noveUis amplificatus ef divisus 

•t.-i in 88 tiltdos non habet. Ex iis qtiue iam diximiis atqiie ex annotationibus quibus has con- 
sfi/ufionrs iUustrarimus rfficifur, has cssc iiartim constitufioncs iiarentum Gundohadi, ab 

cummcmorata kx cuH.slitali<mis jnim<(e riiii consuctudiniim rc rcni iioii rcxcciil ; si occiixio frii. iii ijmi lihni 
ConstilulioHum comueiudiiien voinmvmomnlur, cfr. tit. 46. 51. 60. 



8 LEGES BURGUNDIONUM. - PRAEFATIO. 

i2>so Gundoiado a libro constitutiomini seiunctas, partim constitutiones , quac cum antea 
libri constitufionum essent, noveUis cx libro submotae sunt, esse denique constitutiones 
quac. quamqiuxm libro constitutionum minores sunt aetate, tamen minquam in librum 
ipsum receptae sunt. Quae cotistitutiones fere fragmenta sunt legum in Burgundia 
latarum, partim in constitutionum libro partim extra librum servata (cfr. ctiani Libr. 5 
const. tit. 4, § 7, quo loco lex nobis non nota 'J)e cahalUs inventiciis' commemoratur), eaque 
non levis momenti acl inteUigeiulum progressum et iuris rcgni Burgundici ct omnino 
iuris Germanici. 

Neque Gundobado neque Sigisinundo et Godomaro, qui ei successerunt , regibus 
liber constitutiomun publice retractatus est. Post exitium domus regiae regno Burgundico 10 
everso (c. 532 — 534^, auctoritas iuris Burgundici remansit. Ut prioribus temporibus, 
ctiam regibus Francorum dominantibus itis, quod constitutionibus regum Burgundicorum 
continebatur , ratum erat; cfr. Forni. Marc. I, 8, LL. Form. 2>- 48. Ntoncrus legum a 
regibus Burgundicis latarum non augebatur, quia propriae leges Burgundionibus non datae 
sunt. Frogrcdicnte autem tempore ii, qui iure Burgundico utebantur, simpliciter et in 15 
GaUia et in Italia 'Guntbadingi, Cruntbodingi, Gundobadi' appeUabantur ; c. LL. Cap. /, 
p. 58 (a. 789;,- p. 77 (a. 794;,- cfr. c. 14. C. 22, qu. h; Cartidar. Langob. LL. IV, p. 595. 
Hane significationrm cum uppcUatinne, qua liber constitutionum notari solet, legis Gun- 
dobadae — cfr. LL. Cap. I, p. 170 (a. 801—813;; LL. III, p. 505; IV, p. 595 — 
atqwi cum professionibus iuris — cfr. Bermrd, Chartes de Cluny I, p. 176, n. 189 20 
(a. 912^1; secundum lege meaGonbada: Mon. Hist. Patriae I, p. 584 (cart. a. 1055^ — 
artissimc cohacrere manifestum est. Frustra autem in leges Agobardus archiepiscopus 
Lugdunensis IX. saeculo 'libro adversus legem Gundobadi^ invectus cst. Qui cum im- 
pcratori Ludovico, ut lcgem Gundobadam foUerct , persuaderc studcrct , eum quod mahi 
csset, ut ah homiiu; sectae Arianae luta, tum quod 'pcrpauci homincs' essent, qui 2,-, 
eam scquerentur, postulavit, id omncs una legc rcgerentur; cfr. LL. III, p. 504. 505. 
Plane aliter atqtic Agobardus saecrdo VI. de Gundobadi legibus iudicaverat Grcgorius 
Turonemis, qui in Hist. Franc. II, 33, titi. li. Mcr. I, }>. 96, haee verba facif: Gundo- 
badus Burgundionibus ifges mitiores instituit, ne Romanos obpraemerent. Etiamsi 
quac in professionibus iuris X. et XI. saecidi lcx Gundobadae commcmoratur non ad 30 
solum librum conslitutionum, scd potius ad totum ius Burgundionum s^wctaf, famcn mihi 
quidcm dubium mm est, quin vcrba Wiponis, quae in Gestis Chunradi 11, c. 38, de hoc 
impcratore anno 1038. cx Italia rcdcuntc lcgunttir, ad librum constitutionum rcferenda 
sint. Quuc verba sunt: Eiusdcm anni autumno Hurgundiam adiit i-t convocatis cunctis 
prinfi|)ibu« regni gencrali' (•()ll<)(|iiium li;il)uit cum cis ct diu dcsuctain atque penc a.s 
dcii.-tam legom tunc priiiniiii Hiiii,'iiM'liani |iiaclili;iri' fcccriil; NX XI. /i. 273. c/ cd. 2. 
.SS. IL Gcrm., Wipo p. 11. 

Quac dc iurc Burgundico posterioribus temporibus tradebantur , ad ronsu(tudincs 
rvcenliores liurgundiuc mcdii acvi refercnda sunt; cfr. LL. TIT, /1. 506. 

Id quod de hi.storiu legum u liurgutuUonum rcgibus htturum dis/iittarimus. si otnnc 4u 
sjicctus, cum <:orum hoininum iloctoruin reccntioris acftUis si^ntcidiu conrinit . qiti ilc htu- 
rc quuc.iiverunf. Ihui riiitn cuin liituling, Briinncr, Srhrortlrr ttf/iniiiimus (lundolmlum 
lihri cimslitutiiinum uiutm tantum reihictioiirm fcciasr. i/ui librr /nistra lcgibus noiullis hautl 
paucln uiiijillfiriitus rst. I>l.ssridiunt ii, i/ui illinn iibriim idrntidrm, bis rrl tcr, tracttituin 
CSHC dir.iinl, primuin it ultrrum /ihrii/iir iilinit u Gitiiiliiliiidn. ti rlluiii u Sliiismiinihi. ruiiis .1:, 
liditio tina itUcgrn scrvuta sit '. 

Il llimijufl l.c. IV, j>, 2ii'J, r/'r. prtir/'. /i. Illl, "jr».'). «<rf. , 'riiiii Liiultiihiniiin rniliilirim, iiiiii <i tniiulo- 
ImIiIii hiirretiai j/riim iluliim, « /ilio nitii Suiimnuiulo ritlluilirit riiiniiliiliim /uinsr iilijuc jmimuliialiiin ijiiiilin 
nunc cjalat.' l'/itulem /rrr nrnUutiiim elmm r. Surigny Hnjuilur, qui mii.rimiim /mrlrm roii.ililuluiiium n 



LEGES BUKGUNDIONUM. — PKAEFATIO. 9 

Ih tcmporilms, (juibiis liber mnstitutiomim ilenno retractatns sit. siinima virorum 
dudorum disseiisione certatnr, ciim anni 451.472.480 — 490.501.517. dieuntnr. Quo 
modo vero ille sit retractatus, tanta sunt in varietate et dissensione, nt molestum. sit sin- 
gtdas dinumerare sententias. Duo tamen afferam argumenta, quae maioris furrunt momenti 
5 in hac de lege Gundobada (juaestione. (iaupp igitnr, qui librum constitutionum uno 
eodcmque tempore conscriptiim esse negat, praecipuc in titulos 42. et sequentes iiuiuirens, 
conicit, id ijnod in universum rectc se habet, in eomjduribtts horum tittdorum leges inesse 
quae, quamqnam Gundohadi s^int, tamen in numero noveUarum habendae sint, eo scilicet 
consilio conscrijUae, nt quod tune fuerit ius commutarent aut lacnnam quundam legum 

10 exj)lerent^ (l. e. p. 303. 305. 316/ Deinde Wilda in 'Jahrb. fiir tvissenschaftliche Kritili 
(^1836; p. 009, Strafrecht p. 109, ostendit, constittdiones , quas editiones legis Gundo- 
badae nomine additamenti I. amplecti solehant f= Const. extrav. 2 — 18; L. Rom. 
tit. 17. 44^, non esse simplicem. et unam eollectiimm lcgum ea de causa comjjositam, id 
legum iam exstantinm sujjplementtim essent. sed esse jjotius collectionem legtim jwsterioribtis 

15 demum temjjoribus ab hominibus jjrivatis lihro constittitionum additarum. Quod plurimi 
homines docti, qui in hanc rem inqnisinrrnnt. iu eisque iaiii Ginipp. deinde efiam Blnhme, 
falso neglexerunt. 

Sed qtm re jjcrducti homines docti librum constittdiouum iterum ac saejiius jnMice 
retractatum esse posuerint, inteUigemus, si quomodo prima constittitio tradita sit resjiicie- 

20 mus. Editiones enim secnti ae codictim fidem. verhis, quae sunt: "Vir gloriosissimus Gundo- 
badus rex — sumpsinuis statuta perscribi (= pr. const. nostrae ed.it. forma A) vim pro- 
j)riam inesse putanmt, nomine jirimac jjraefationis (jiraefatiimctdae) haec verba notantes 
eaque iiriori legis Burgundionum forinae a Gundobado institutac adscribentes. Inscriptionem 
eamque iiublicam libri constitidionum verba esse statnerunt, qtuie in codicihus initinm 

2.-. facinnt primae constittdionis: In Dei nomine anno secundo regni domni nostri glorio- 
sissimi Sigismundi regis liber constitutionum de praeteritis et praesentibus atqiU! in 
pcrpetuum conservandis legibus et datuni sub die 1111. Kalendas Aprilis Lugduno. 
Frima igitur constitutio, nonntmqtiam secnnda praefafio nominafa. ab Jiisce nrbis ni- 
cipiehat: Amore iustitiae (= jir. consf. § 2. nostr. ed.). 

.10 Ut autem jirolirmus praefationrm usqnc adliur primam diciam ipsi primiu' rnn.- 

.itittdioni esse adnnmerandam , ita ut vim jirooemii habeat, inscrijjtionemqne, qiuir udhuc 
fuerit, ncque lihri comtitutionum neque primae constittifionis esse, argumenta quae 
seqmmtur afferamns. 

Primani cimstitutionrm, si coniunrtum puturrmus cnm vrrbis qiiur iidhuc inscripfio- 

3.-. ncm viri docti ajjj)cllabaid, scitmctamquc u jiraefatione quam dictmt primam (— pr. 
const. A), vitiose, minimr integram traditam cise manifestum csset. Lege eiiim a 
verbis: Anu)re iustitiae — studuinuis ordinare (= pr. const. § 2.) ineipiente, quismm 
est, qui haec verba faciff Neseimus. Sunm atitem tiamen is qui loqnitur non edit: num 
qui rex in inscrijitione appcUatur non loqticntem se introducit, srd furfnm qnoddam. 

40 scilicet dies qtio liher constittdionnm regis editus sit, in liixcriptione illu u/lrrfiir. ( onfru 
rrs pliiiir u.prrfa rsf , si illnd rinmtiafum: .\more iustitiae — studuimus. urfr ciin- 

Qundohuilo aiiixcrijiUuu , lihnim i'<)iixlihili<iiiiiiii <i<Mlis minc c.vstat idiuo .'il7. " Si<iisii<<niili> coinixis<l<im 
essi: coHteiiilit. 

1) iJwoad-Oijhlixi ct, ii<ii ciun miaitiir, WariikiiHui ciasHUKU ordiiieHi dniiulanim conMitnfioHum essc 
i:, conicianl: Lih. const. tit. I— 41. a. 471, tit. 4'2. a.M\, <i«. 43— 45. a. W2, «lY. 4»i— .'i2. (f. fiOti. «»« f>12, posteriux 
tit. 5li— ()2, tit. (i3— S4. uiui ciiHi prima parte primac constitulioni.H alteraquc edilione totius oj>eris e.rtrcma 
Guniloliiuli actate, aildilamentum I. lefles dirersorum temponim cinUincns .Siiii.tm<nulo. lulilitameiitum 11. •Siips. 
murulo aal (rinlfmmro lulscriliciuhnn essc. Perspicuam rst Ininc opinioncm niliil <diuil rssr. <iu<i<h sentrntiam 
illam iiuidcHi <i (l(<<ipp prolalam, sed falso explicatam. 

\A.. .-^.M'!. I. II, 2 



10 LEGES BURGUNDIOXUM. - PRAEFATIO. 

hnufum hginms iiiin pmefatiom quaiii dicuni jiiiimin (— pr. const. A). Legislator qui 
loquitur idem ist atquc is, qui initio nomcn situin iain cdidit Icgisquc latorcm sc 
esse affirmat. 

Quodsi iain hacc quac modn c.cpusuiinus argamcnto sunt, inscriptionem in cum lociiin 
imi quadrare, qiiem in codicHnis, qui soli prologum prinuw, constittitiouis forinae A hahent, .1 
ct in editionihus ohtinet, quaestio cxsistit, quoiumi modo eo aherrare pottterit. lam iilud 
tenendum est, in codieihus, qui omnes, si Al. 2 excipiamus, paragraphuin illain iwn hahent, 
inscriptionem non solnm locum hahcrc paragraphi priinue, scd ctiam initium faccrc totius 
libri constitutionum. Bes ifa explicari potest. uf fuisse codices manuscriptos poiuimus, 
qui omnino inscriptione carerent, hahercni aufein praefationem quain dicunt primain, 10 
camque recte anfecedenfem verhis Amore iustitiae; postea additam inscriptioncin aliisque 
in codicibus alifer descripfaiii esse, ita ttf eis et praefatio prima illa et inscriptio con- 
tinerentur, eaeqiw siio ordine, ittscripfione antecedente ; deinde oniissam esse praefationcm 
jtrimain gentiinam a scripforihtis librariis, quihtts inscriptio sufficere cideretur, quod hacc 
primn jyraefatio arguinenfum itiscripfionis explicarct luique tdlum iuris regidam cmv- w 
tineret — quam priinae constitntionis forinain phirimi codices servati praebent — ; post- 
remo alios scriptores librarios pracfationcin primain genuinam ex iis codicibtis, qtii prin- 
cipaiem fornuim priinae constifutionis hahebant, recepisse, inscriptione tamen post eam 
perperam retenta, 

Si quis jmfaverit fieri non possc, td quae codiccs habeant hac ratione cxpliccnfiir, 20 
ixrte opinio nostra probari videtur inscriptione de qtui agifur primae consfitutionis 
diligenter specfata. Qua ex rc id priiimm apparcf, inscriptioncm ex compluribus parfi- 
btis coinpositam esse, dcinde, tdltim argumcnfuin ad c.vquirendum fempus, quo liher 
constifufionum conscripftis sit, cx inscriptione elici noii posse. Haud lecis igifur in hac 
rc moincnfi mea quidein sententia id cst, quod singulorum codicutn inscriptiones a 
quain ma.cimc inter se discripanf . quartiin inscriptionuin verhu: liber constitutiommi 
de praeteritis et praesentibus atque in perpetuum conservandis legibus rctcrriiiia 
pars esse ridcntur. Teiiqrus, qiui lihcr confccfus sif. quod qiiidcm e.c inscripfione 
cognoscainus, si lecfio, qtuie cst: gloriosissimi Sigismundi, prohatur, cst dics 29. incnsis 
Martii anni 517. Etmdcin dicin ctiam in fine fit. b'2. libri consfitufionum lcgimus, de 'm 
cuitis sidiscriptionis integrifutc duhifari non potesf. Pracferca atitein iudicium Sigis- 
iiiumti rcgis, quod titulo illo contimtur, 'ad vicein mansurae in aevuin lcgis prolatiiiii essc, 
haiuquc legis cim ei non postea cx occasione quadam, fortassc cuin iferum lihcr consfitutio- 
iiinn cdcrefur. altributam cs.se, ctim ex univcrsi iudicii tmore tum ex verbis: consideratio 
Hanctorum dierum scquilur. Nam in diein festtim Paschae — ad solcmnifatcm enim ;t.s 
l'a.schac huce verba specfanf —, qui dies anno 517. crat 26. incnsis Marfii. dies 
cunsfitulionis ojitimc qiuulral. Dcindc si jiriimi verha huius fifuli 32. rc.sjiiciiiiu.i: ([uo- 
tienH (!iusrnodi causae consurgunt. dc quibus niliil praccedentium lcgum statuta 
iuHHcrunt. w; coi/ifari quidein jntlcsl . rcgcin lacnnas leguin iion ignoranlein eodcin die ct 
lalrni laiuimm siw/ulari liijc cxplcvissc . ct libruin cnnsfHutionuin cdidissc retraiiatum, 4u 
nulla rclraiiationis iiuntionc facta ; cfr. (laiijip, I. c p. ',\\\; liruinwr, I. c. p. 3H8. Nec 
iiiinns gravibu.s rau.sis /irohibcmur. nc lcctionc illu, quae c.sf: gloriosisaimi Uundoliadi, 
rctcnta, lii.scriplionis fcnipns re.ctc sc habcrc putnnus. Qiiod si ila cssd. iiiuscripta csset 
aitl priorc dimidin octavi dccinnii V. siiccidi aut anno.ti)'!, prnul aniiiis icgui (iiiudtiliadi ah 
III nuiui, a qwi solus rcgniivit, cum/iiitamu.s, auf iib cii, a qun oiiininn, iinii eiiiii fnilrihus, j.s 
riguum iniil. Id i/uidcm ium affirmavcriin mirum csse. quoil ligiiiii lafioiiis tcm/iion iion 
anni.s considiim Hoiiianorum, scd annis qiiihiis rcgmiril (iundohadus ili/iiiiitnfiir; srd id 
vclini iibscrvattim vcri di.ssiniilliniuni c.s.sc , annos rcgni (liindobadi itb co aniui ilemnm 
iimi]ndnloK ime, u i/tto siilttn rcgnavcril. /'nielrrra id qiioqitc aniinadvcrfcniliim esl . vcri- 
niniili: noH chmc, (iiitldolHiiliint iain srriiiiilu iioiin ngiii sai rollretioni m siiiiniin i/isiiis mi 



LEGES BURGUNDIONUM. — PRAEFATIO. 1 1 

constitutionum instituere potuisse; et si Gundobadus anno 502. lihrum constltufMnum 
iterum retractandum curavisset, novellas ler/es in angustum coaetas et certo ordine in 
retractatum lihrum rcceptas cssr certum est; cfr. praecipue tit. 42. 45. Sin autem, de lihro 
constitutiomim ah ipso Crimdohado composito ae retractato agitur, miramtir , cur primae 
5 constitutionis parnyrapho prima, quamquam aUerins tractationis sit necesse cst, nuUa fiat 
mentio antiquioris iJlius corpioris legum. Neque hoc negligendum est, quam inejjte verha 
et datum iis quae anteccdunt adiuneta sint. Scriptores lihrarii cum hoc animadvertissent, 
verha et datum in aedetum, aeditus, editus eommutartint. Deinde ipsi Burgimdionum 
reges, neque Gundohadus neque Sigismundus, corpus legum, eonstitutiones a Giindohado 

10 eollectas, unquam nomine lihri constitutionum appeUant. Qua re id quoque prohari 
videtur inscriptionem mm, regum Burgundionum, sed Francornm demum, temporihus con- 
scripitam esse. 

Has igitur partes inscriptionis distinguimtis : Prinm pars continet verha: In Dei nomine. 
Nonnidli codices his verhis carent: B\.2.4; dno codices habent: In Christi nomine (B 7. 8^. 

15 Secunda piars hisce verhis efficitur: anno secundo regni domni nostri gloriosissimi Sigis- 
mundi regis. Codices AA et B \\ mutaverunt verha anno secundo regni in agnoscendae 
fidei. Nonnidlis autem in eodicihus pro verhis Sigismundi regis vrrha Gundobadi 
regis leguntur, sc. AA. Bh.l — II. Hoc cum eo, quod om-nihus nottim, erat, (Tundohadtm 
auctorem esse legum Burgundionum r.ohaerere, ri:v negari potest. Sed etiam hoc cogitari 

20 p)otest verha Gundobadi regis tertmi ptarti esse atfrihucnda, ut in codicihus quos me- 
moravimus Ai. B5.1 — II, mmen Sigismundi non in noineu Gundohadi mutattim esse 
putemus, sed potius, ut in crteris codicihus A 1.2. H. 7» I. 2. 4. Gundohadi nomen, ita 
in illis Sigismundi omissum esse. Sed quod nr. unns qnidrm rodex neufrius, neque 
Gtindohadi neque Sigismundi nomen hahct, hanc quaestionrin disceptare supersedro. 

25 Tertia earpie priiicipalis pars ty;rhis continetur his: liber constitutionum dc praeteritis 
et praesentibus atque in perpetuum conservandis legibus. Haec verha argumentum 
ipsius prinmr ciinsfiiutionis hrrviter explicare, cerfo con/lrmari potest. Neque hoc piraeter- 
mitti oportet, codicum B 1 et B S purtem secundum et frrtiam, easque arfe coniunctas, iam 
amplificatas essr atque etiam in codice B 5 inter verba, qiuie sunt rcgis ct liber, aliquid 

30 interposifum rssr. Quarfa denique pars constat ex verhis: et datum sub die IIII. Ka- 
lendas Aprilis Lugduno; etiam in hac parte codicum nonnuJJac lccfioms rariar sunt 
atque inter se dissidentes. 

Quae singuJae inscriptiiinis piirtrs qua rafinnr pii.uilufini rnmpiisifar sint conicctura 
sequi omiffimms. 

3.1 5; ',\. Dr Irgc Romnnii. 

Consfifutiimibus reijum Burgundionum Iimjcs condi.bunfur purfiin omnibus rrgni 

civihus, ef Burgundionihus ct liomanis, veluf, ut excmpla afferantur, Lib. const. tit. 2. 4. 

6—10. 13. 15. 17. 21. 22. 26. 28. 31. 38. 44. 47. 49. 50. 54. 55. 57. 67. 84; Const. 

extrav. 8. 12. 19. 20. 21, partim incolarum parti cuidam, vel soJis BurgundioniJius , cfr. 
40 LiJ}. const. tit. 14. 18. 24. 40. 42. 51. 60. 61. 79; Const. extrav. 13, reJ solis Romanis. Qune 

constitutiones ad liomanos soJos attinehant, sat rarae erant; itaque duhito Consf. cxtrav. 

17. liis attrilmere. Tamen vestigia talium constitutionum in pr. consf. § 8. ct in 

L. Rom. tit. 2. servata sunt. Lrx autem Romami, dc qua hoc loco ugifur. non con- 

stitutio rcgia, scd poti.us corpus Jrguin Romnnarum iussu Gundohadi rcgis coJJnfarnm 
4.'. cst, quae in pr. const. § 8. promittitur 'forma rf e.rpositio Jrgum (liomanarum) con- 

scripta\ imprimis facfa, uf iudiribus insfrurfio jiriirhrrrfur . 'uf prr ignoranfinm sc 

nuJJus excuset'. 

I,ix iqilur liomana pnblirr constitufii r.^f, scd n(ifn, nc formn ronsfifufionis rcgiac 

carrt; id non snJum indr pnfrt , quinJ a regiJius liurgundinnuin . rf n GundaJiado ct a 

2* 



12 LEGES BURGUNDIONUM. - PRAEFATIO. 

Siifisiitundo. et iam anfea a 'parcntibus Gwndobadi 'uf infer Romanos Romanis hgihus iucli- 
caiefur sfatutum eiat (pr. const. §8; cfr. Cmsf. e.drar. 20) , sed efium ex ipso argu- 
mnito hgis Bomanur infelligitur; efr. rerba: sciendum. constat. rel omnes agnoscant. 
custodiant iudicantes, comprehensum est quid iudices debeant observare, vel dominus 
noster statuit observare, ad praeceptionem domini regis, ex praecepto regis con- .-. 
venit observari. A (juilms legis verhis ef voeabulis ea divrrsa sunf, quac in consfifutio- 
nihus Itgunfur: iubenuis. praecipimus. decernimus, volumus custodiri, adiecimus, sen- 
tentiam dixinms. In rn igitur inter se difjerunf. (jnod in Irgr Boiiuina re.v nunquam 
loquentem se indttcitK 

Comparata lege Romanu cum constitufionum lihro appnref. qiiiuii rafionriii liominrs m 
////, mminihiis non noti , qui legem Bmnanum conglufinarcrunf, in componendo ingressi 
.tinf. Secuti^stinf, id quod didntari non pofest, crrfum quoddnin regis /irarceptum. 
Ordinem fifuhtrtim lihri consfifufionuin , rpmlis jiristina forma eraf . servantes singulas leges 
ex iuris Romani fontibus haustas ac quacsifas cum singulis fifnlis coniun.rrrunt. quos 
servnve>-unt vel paidlum in opere ah ipsis redacto mutaveruiif. li 

Quod autem non cum omnibus fittdis lihri constifufionuin, quulis fradifus r.sf, Irges 
iuris Ronumi, quae quidem cum iis congruerenf, coniunxenmt, etiam hodie potest dici, 
qiui re id factum .«7. Nam si qua constitutio forte etiam ud Romanos ])crtinehit. vcl 
si lex qtuic congrtieret in fmitibtis inris Romani omnino invmiri non potuit, hic fitulus 
mn recipiehatur. Quos fittdos lihri constitutionum fornia genuina tum hahuit. eisdem Irx •.>» 
Romnnn. ut res fert, caret, cum qui legem Romanam in ordinem redegerunf, lihri eonsfitutio- 
iiinn forma priore usi sint. Deiiulr nonmmquam, quae in libro constitutionum eomplurihus 
tifidis confinehanfur, in imuni titulum contracta sunf. Nonnullns denique leges. quaruin exem- 
jiln in lihro constitutionum nmi exsfabanf, tamcn, quod ras quadam de causu illi graviores 
jiutnhnnt rssr. variis fitulis operi cxfreino adiwnxerunf , quorum fifnlorum ruhrieus ex 2.'. 
fonlihus Romanis sumpserunt. (Jiia re demonsfratur, non e.ssc titulos, qui in jiritor. formu 
lihri coiwififufimmm illi quidem furrint. sed postea ex eo remoti sinf. 

Sunt loci legis Roinunae, qui verba et formnm legum congrurnfium libri eonsfifufionum 
seqiiantur, efr. tit. 12. Vlurima autem statufa legis ex ij)sis fontibus iiiris Hoiiiani munniit. 
Siinrl af/jur itrrum, qui legem Romanam con-scripscrunf. accuratissime. qiio ex loeo iiiris :io 
Homnni hnusrrint, siupius ncglegmfius memoranf, nonnimqunm omnino omittunf adserihcre. 
Ftinfrs nufrm, f/uos in componendu lege Romniia ronsrcfiihanfur, sunf: Codrx Theodosianus, 
S<nellar jiost codicem Theodosinnum einissum editae, quarum rceentissima norellu (iiiiio 
40r>. (lit. Ad), Coikx Gregorinnus, Codex Uerinoijeninnus. Sententiae rrcepfae Puuli . Iii- 
stilutioius (Jai , (contra nou Itegularum lihri (lai. ut imjirimis Bluhine et Tardif fnlso x. 
/tiiftiiil. \'idr infrn not. nd L. Roin. fit. 5. 10. 12^. Sed hoc iios aniinadrerferr iqiortrf, 
illos III ronserihendo luin solum ipsis vrrhis Irgum, cx quihus hnurirbant. .svi/ etiam 'intrr- 
/iretnliimihu.s' qiuie dicnntur usos csse, alque .siie/iiw^ mugisque infrrpretatiiinihus quam 
verhis leijum ijisis. Nei/ur (lai quiilcm in.sfifufionts n risimilliinuin rst Ksiir/iafiis r.s.sv, 
ui.si vnldr iu nnyustuin coaelns. iinii siiiiilittr ptniliiqui nttpu rns. i/iiihiis tiuilnrts Irgis 1» 
JtomuTmr Visigolhorum itsi .sunl. 

Lex quumquam ius Ronumuin intigniin fcrc rrddere solrt. Iiaiu 11 hiiiul /ntitcis in 
lehits nh eo diseedil. Seil non esl, qitoil rns, qiti illum eom/nlnreritnt. iiisi iriifine fimtium 
iuris Ilomaimrum nrgwimits. Ul enim in deserihendis legihus ntiqiin in.seir nlin sr ntriiliiic. 
quiii /iriniti Irgi iiurnl, iinnnunqunm irrr/iscril . lauicn /ilrruini/uc hoc sliilutndiiin csl. <•• 

li pM-tjtiriiiliin rM lil. IM. ,ihI. A 2 iCikI, Olliibiiii.), iilii iirliiim ihI |iiar(i|iiiims. Iloi i/iskh/ 
rrrliiuimn iinlicio «/ liiiiir liliilum, (/i((i rrjii/iii iiiilil. rl in iiiilirr rl iii coiite.rlii iiiirnl, iiiln/iiildliiiii 
iiniiir Ir/iin llimitililir rnw. .ilitii iiiiikiii IiiiiuI ilti rnliii ti/frriiiil r. SiiriiniiJ, I. r. II', /i. .■10. Iliirkiiir. 
I. r ;,. I.I.I. 



LEGES BURGUNniONUM. — PRAEFATK). 13 

mictores legis ius qiiod tunc apud cos ratum erat, id est ius Bomamtiii vuJyare, reddcre 
rolulsse. Si hoc respicimus, lex Romana magni est aestimanda. 

lam si cpiaerimus, quo tempore lex Romana conscripta sit, eam liaud muUo jiost lihrum 
constitutionum ex&rtam, esse expi'ima, constitutione ipsius lihri constitutionum efficitur. Nequc 

. enim est, quod Gundohadum. putemus moratum essc in opere, qtiod prima in constitutione 
promiserat, componendo. Legem. Romanam, ctiamsi }}auJlo minor sif aetate prim-c lihro con- 
stitutionum, exeunte V. saecido conscriptam esse existimemus necesse estK Qui scrijitores 
autem pi'imam constitutionem anno 502. aut anno 517. conscriptam aitint, legem Romanam 
2>ost annum 502. et ante annum 506. (Gaupp)), aut post annum 502. et ante annum 517. 

I (Bluhme et Tardif), aut denique post annum 517. editam cs.se affirmant (v. Savigny). 

Mirum in modum haenel aliique prohare stttdenf, legem Romanam, si ad femp^is, 
quo edita sit, respiciamus, posferiorem, si ad tempus, quo cdnscripta sif, priorem esse lihro 
consfitufionum , cuius ruhricas tifulorum ex lege Itomana depromptas cssc dicunf. Hoc 
teneri mdlo pacto posse ea rc prohatur, qiiod rtdjricac fitulorum legis liomanae, si e.v lihro 

, constitutionum originem non ducerenf, cis igitur mm posteriores essent, ex fonfibus iuris Eo- 
mini desumptae essent. Quoniam vero rtihricae fifiilnram lcgis Romanae praccipue ex lihro 
consfifufionum depromptac sunt, auctores legis sat iniiuis niltricis, sc. eorum fifulorum, quo- 
rum exemplum in lihro comfitutionuin nulluin cruf, fontcs iuris Romani scqui potuerunt. 
Qua rc lcgetii Romanam posfcriorcm cssc aetate lihro consfifufionum dcmonstrafur. 

I Lege Romana Visigothorum anno 506. ah Alarico II. rdifa varic homincs docti sunt 

usi ad exquirenduin fempus, quo lex Romaim Burgtmdionuin conscripta sif. NonnuUi 
legem Romanam Burgundionum minorcin csseuefafc lege Romanu Visigothorum affiriimrunt : 
inde enim quod interpretafiones legis Rmnanac Visigothorum manifcsto cohaererenf cuin 
Burgundionum lcgc Romana id rffici puturuuf. huius lcgis auctorcs legc Romaim Visi- 

, gothorum usos essc. Alii niiifni lcgcm noinanam Vlsigofhorum c.r hac lcge depromptam, 
ifaque actate minorein esse confinniirrnin/. Qiinr lufrrrrdu/ ni/in iii/rr lias leges, infcUigi 
ptofest, si con.sidcra.iims, inferprefa/ioiniiii Irgis lliinianiir Visigofhiinnii aiic/orcs hunc Irgciii 
non condidisse vel conglufinavissc . ifaquc conscnsuin ac connexuin . i/in ni/rr has legrs 
sit, co cxpUcari, quod ufriusquc legis aucfm-es ex codcni fmitc haa.srriii/. 

) Legem Romanain iferuin ac saepius fractafaiii rssr. id quod (riimdliiac pufaf, vix 

fctieri potesf, .si respiciinus fotius legis omnino purcin fonnuin cssc /radifain. Afque efiaiii 
aucforifas, quam liahuif ius Roimmim upml oinncs rcgni Burgnndici reges, legein nequc 
saepius rctractatam tieque ah iis, qui Gundohaduin sccuti sinf, aholifam cssc ostendit. 

Sed praeter legern Romatiam, cuius auctorifas noti itifinite vakhat, efiam fotites 

\ itiris Ronmni rafi eranf, inter quos procedenfe teinporc lcx Eoimtm Visigothoruin primnm 
locum ohtitmit. Qua re noti solum id explicattir, quod liae dtme legcs in codicihus sutit 
coniunctae, sed efiatn error ille veterrimus, quo hacc lcx 'Bapiani lihcr uppcllafur, quomodo 
irrepserit intelligitur. Iti fine cniin lcgis Romanac Visigofhorum /iiiuca vcrha lihri I. 
responsorum Papiniani legunMr huiustnodi inscripta: liicipit 1'apiniaiii (Papiani) libpr 1. 

n rosponsoruni. Cum atttetn hacc vcrha pro inscripfionc Irgis Riiinanui Biiigunilinnum, quiic 
lex ca sequitur, haberenfur, falsa appcUafio lihri Papiani orta esf. Nnin crror longius 
ah IX. saeculo rcpcfcndus sif. cuius sacculi codiccs muntiscripfi cum hahcnt, difficil- 
limum cst cognitu. H<ic quidrm cerftim cst. qimin cuufissimc ugcndum cssc in cxplicandis 
vcrhis: lex Papiani, i'apiani libcr, qimc appcUationcs in documcntis, lcgihus, catalogis 

'■ lihrorum VIII rrl IX. sarndi occurrun/'. 

1) jVon polenl in liisceptnHoiiem nocari tennimis n quo, qui praehetiir lil.-Ut; qni tilulHX ad con- 
nlilutionem nnni iiiit. redil. 2) Jirunner, l. e. p. 3iu, unl. Ifi, rerho Piipiiiiii, quod leiiitur in diKumentn 

nnni 8(14. Jieyer, Vrl-uudenhudi iler mittelrlieiu. Tetritiirieu J, p. 47, «. 42. (cfr. r. Snrigny, I. c. JI^, p. '2i>), et 
/.eumer rerhin le^e 1'iipiaiii leiiii Jloin. Curienxis I, 4, LL. V, p. :1(I7, wtt. 4, leiiem Jiomnnnm Jiurgundionum 



14 LEGES BURGUNDIONUM. - PRAEFATIO. 

Ex Pcqiiniani libro rcspmsornm exscripfum non fuisse hmm x>rincipaUs legis 
Romanm- Bnrgundiomiw et itid^x et riibricae tituhrnm codicnm demoiisfrant, idemqm 
efficifnr ex lege Bomann cnm libro consfifufionum eomparafn. Falsa igitur legis nppel- 
Uifio non ifa exsistere potnif, ut forte inscriptio primi fitnli legis inseripfio fotins operis 
facta sif, sed eam exorfam esse coniuncfa in eodicibns lcge Romana Burgnndionum enm lege 5 
Rmianft Visigofhorum sfafuendum esf. Cnm aufem rcs ita se haheaf. admodum probabiliter 
conieimus conncxiim, qui inter Ugem Romanam Bnrgnndionum et librum constitufionum 
esset. iwghcfum esse. Framornm famen femporibus iam phnc ignofum fnisse hatic 
hgem imprimis nd Btirgumlimies perfimre, id ex eo, quod nulh in codice fofa hx Ro- 
tnana coniunvfa cum libro constitutionum tradifa est, satis cerfo adfirmare lieef. Saecuh 10 
deinde XVI. connexu inter hgem Romanam librumqtie constifnfionum a Ouiaeio intelhcto 
per muJtos efiam atinos hoc opus a viris doctis homini cuidam iuris eonstdfo, quem Pa- 
pianum apjuUidinnf, adscribebaftir. Cfr. v. Savigtiy, I. c 11'^. j>. 2:3. 26. 



//. T)E CODICIBUS LEGUM. 

§ 4. De codicibns libri cotistifnfionutn ef eonsfitufiotium exfravagntitium. n 

Bluhmc in editione sua libri eonstitnfionnm ef eonstifnfionnm e.rtravaganfinm codices 
seriptos in trcs classes divisit: 

'Codices pritnae elassis sive infcgritati pro.rimi' appeUnntHr, qni <f in itidice et in 
eontexfu libri emistifutionum 'fifidos eetitum (t quinqnr nnmiratos eonfinent: sunt 
fjtiinqtie codices, quos uppeUafionibus i?6. 7. 8. 9. 10 nofamns. •.>o 

'Codices sectmdae classis sivc decurtafi' tiominnnfnr fns rodices, rpios notis li I. 2. 1 
designatnus, 'in quibtis de genuino Bnrgtmdiotiutn i/irr nihil otnnino addltur'; deinde 
quatfuor codices, twstros A \. 2. 'i. 4. ditiutneraf 'codiees ferfiae ela.^isis sive miseellos 
rel infoftiafos\ etim parfim ex ipso eonsfitntionum libro, parfim ex nnfiquioribns (rundo- 
badi recenfioribu.Hque Sigismtituli Chhtariique edictis, pnrtitn etiatn ex Papiatio afquc 2:, 
Visigothoruin Romami iurisprudcntia varinm incertntnque iuris fnrragitmn ipsi decur- 
fafae eolhetioni ndieeissent. Quamqiuitn quod ad sitigtdas res attinet apfissitna apttd 
Blidime reefissimaqtie verbn de eodieibus dicutittir, imprimis de eorum aneforitnfe ntqtic 
de ralione. qiuu: inter sitigtdos ititercedif, fameti qtuim reddidimus dirisio ae distributio 
iit unirersum fulsa est. Nititur iti fnlsa ojiitiione Idirutn eotistifutionnm. refraefatnm. td :io 
Jiluhme ptUnt, iterutn vel tertinm, ex 105 fittdis nnmeratis eomposifnm e.sse; edifio igifnr n 
llhili/iic ctirata eos eodices sumtnae nncforitatis faeit, qui e.i: 105 numerntis tittdis eonstanf. 

liricieiUes disfrdiufionctn n Bluhmc itistifufnm in dispotutidis eodicibus en re nifimur, 
qiind ad eontextum libri eirmfitutionum , qnnlis in regno Bnrgntidiro regtninfibus regibtis 
Jlnriiuiuliris eovseribebnfur. ii eodiees priuimr necedunf qui e.r 8S numernfis tifnlis eonstant. .!■. 

I'rimar igltnr rlassl, liffera A tuitafnti, eos eodiees adscribimus, qnl anf tilhil nlsi 88 
tituliis llbri roiislltuflonum ant /irneter hos eon.ttifutioius e.rJraraginitrs fllnlosqne legis 
Komuiuir hnbenf , hns einisflttUlones fltulnsi/ur famen non eontiiiua nnmeratione ctini 
errbls Ipslus libri eirtistifiUinnntn riinlungriilrs. rllamsi hor inm farfiim sit in Indice 

ilfMiiiiialom rnM jiiiltiiil. Snl luic nliHrnniulitm r.nl , iinii milinii iiiiiiiiiillns viKliirx iiiihis liiiililns lifiis ,„ 
Uiim. VmiiiiilliDriiiii riuiuinr r/iiliiiiuiH iii /itir riiiii liiriim 1'iiiiiniinii liliri )C.</i<)ii.w;ciim Imlifir, Iriir Hom. 
liiiriiiinilinnitiii niin innfiiiiriilr , nril rliiim , illiim liibliollinuir .Siintiitllcnsis iiilitliiijiim IX. lutecitli rerbiK 
•Irx 1'afnitni' f/iitiimrn Irifin Hnm. Vtiiiiiulluirum (rpiliimnt AfijiiUi) Itiiiihirr , iilitiie iiini leijeiii llom. Hiir- 
ijundinnum; fj-jititt mim rliiim niiiu: ciKlf.r muniuicriiilitit lui iiiiem lociin, iiiiiin iillulimii.i, siieclnl ; qiti 
cnlrr li>fifin lOmi. Iluriiunil. iinn ciiiilinrl : c/r. (I. Hfcker, ('iititloiji liililioOieciiium nntiqui MHH.')), ji.W, 4r> 
ii.;i(IH, (1. Srjterrrr, Unnilnchnllen ilrr Sli/lnliiblwlliek lon Sl. Oitllen (IH7i);, 11. '2'.Ui, »). 7"-'!t. 



-\ 














L ^^ 5 ^ Q £ 

•!■ ; ■ 



t. !- 






■AMMlMMaB^ 



•" ■--■■?>««-rr' . 



? 

^ 



I 



*1 









/i-^ 






•>^ 



-5 



V. ^r 



*i Jlr. ! f «■^■•■il ^-^ '- - 




^ 
^ 






LEGES BURGUNDIONITM. — PRAEFATIO. 15 

ruhricanim titzdorum; ciii classi etiam textus, quem A 1 sigtMvinms , attrihiwndus est. 
Quamvis eiiim codex, qiio continetur, ca forma qiia traditiis est secimdum rationcm illam 
distingucndi ad classem A non pertinere videatur, tamen tcxtiis ille arfissimt; coniunctus 
est cum reliquis codicibus classis A. 
5 Classi littera B notatae omnes reliqui codiccs attrihuendi sunt, qui ad librum con- 

stitutionum extremum numeratione continua constitutimies extravagantes vel aliquem 
titidum legis Romaitae Burgundionmn addunt; huic classi etiam codex quidam (B 1) 
adscrihendus est, qui, quamquam numeratio titulorum continua iam in i^isis lihri con- 
stitutionum titulis fkiem habet, tamen ob indicem et, quod proximus est alii codici huius 

10 classis (B %), ad classem B referendus est. Huic classi etiam codicem, quem secutus est 
Herold, adnumeravimus , quamquam tam parva rius p^ars tantummodo traditus cst, ut 
certo alterutri classi adscrihi nequeat. 

Tertia classis, littera C notata, ex eis codicihus constaf, qui singulos fanfum tifidos 
lihri constitutionum continent. 

i.i Ordo codicum ad classem A pertinentium hic esf: 

A\. Codex Parisicnsis ilbS, qui olim codex regiiis \\%{) crat, quem Pardessus, 
Loi Salique ([S4'd) praef. num. XV, et Bhihme, LL. IH, p. 516, descripserunt; exaratus 
saeculo IX, foliis 63' — 1 1 6. librum constitutionum nonmdlasque constitutiones e.itra- 
vagantes continet. Huc autem solum sectmda manus pertinet, id est correctio prioris 

20 scriptionis per iotum librum constituiionum adhihita. Quae manus secunda vix minor 

aetate sit priore scriptione ipsa. Qua ratione auiem is, qui correxit, in corrigmuio usiis sit, 

o])time iabida nostra demmistraiur, in qtia imago photographica foliorum 66'. ei 67. lnmis 

codicis dej)icfa est. Tcxius a priorc manu exaratus ad cJassem B pertinet. Cfr. infra B 5. 

Hunc codicem primo 1'arisiis inspexi, drindc (ihcralissimr mihi hur Basilcum missum 

25 inifio anni 1889. coniidi. 

A 2. Codex Parisiensis 4626, olim bibliothecae Matisconensis, deinde Bigotianus 
128 sive regius 5189,2, scripius saccido X, qucm descripseruni Bluhme, LL. III, p. 518, 
Pardessus, l. c. num. VIT, Haenel, in Lcge Jiom. Visig. praef. p. LXXVI, num. 50; 
p. 210 — 256. liher constitutionum continetur; constitutioncs exiravagantcs drsunt. Quem 

30 codicem ijisc mense Octobri anni 1888. Parisiis contuli. 

A 'S. Codex Parisicnsis 10753, olim supplcmenti Latini ■l\'o, saeculo X. srri^itu.s, 
qtiem descripserunt Bluhmc, LL. III, p. 518, Haenel, I. c. p. LXXIX, num. 60, Pardcssus, 
l. c. num. XXV; fol. 49. nomina comitum qui primam constiiutionem subscripserunt con- 
tineniur, fol. 49' — 52'. index rtthricarum tiiulorum lihri consiitutionum et constiiutionum 

35 extravagantium primaque consiitutio, fol. 53. inter ftnem primae constitutionis afquc rcrha 
libri constiiutionum nonnidlae interpretaiimium particidae legis Romunac Visigofhoniiii 
invcniuntur; sequitnr fol. 53. /. /'. — 82'. liher constituiionum, deinde nonmdla fragmenta 
iuris Uomuni, post harc usque ad fol. 89'. haud paucac constitutiones exiravagantcs. 

Diligcntissinuim ac rcctissimam collationem a Merkcl h. m. curatam. mcnjse Octohri 

<» anni 1888. Pa.risiis iptse cum codicc accuratissime comparavi. 

A4. Codex Vaticanus hihliothecae Chrisiinae reginae \\2S, olim Ale.raiidri Pctarii 
377, saectdo X. seriptus, qurm liluhme, LL. III,p.b\9, Merkcl, ibid. p.%, Pardcssus, 
I. c. num. LIII, Harncl, I. c. p. XLV, num. 6, dcscripserunt; fol. 212—232. prim» lihrum 
consfifufionum, dcinde haud paucas consiiiufmws c.dravaganics , intcr quas rtiam fifulos 

<:i 17.44. Icgis liomanae Burgundionum, continrf. 

Collatio codicis accurafissima recti.s.sima.qitr. (/iiam Canilus Dil/lni/ sr/i/inKi huiits 
sacctdi decennio Itomac viro doctissimo C. liinding, nitiw Lipsiar, titnr trmpnris Basilrar 
antecessori , curarif, librralissimc in nsum mihi fradita csf. Quar rollatio /ilcnior rsf ea, 
quam Prrt.t curarit ct quii lUuhmr in eiUfiune sua tisus est. Quorum ufruqur rolhitio 

.'.0 cum ajiographo rodir.is a J.-I']. Valrntin-Smifh tjipis cxjirc.sso comjiariilii . iitllationrm u 



16 LEGES BrRlirXDlOXr.M. - PRAEFATIO. 

DiUheij curnluiii (lHitjriitius iittiw utcnnitiiis loiliccin rrthlcrc thtcuiiiiiitu cst. tjuaiii Pcrtzii 
coUalionem. 

Secundac classi scquentes codices adscribam: 

B 1. Codcr monastcrii S. PauJi in Karinthia, (jui ct Kruftianns rcJ S. BJasiauus 
vocari soUt, saccuJo IX. scripfus, qmm BJuhmc, LL. IIL })■ 514, Fardcssus, J. c. num. LIX, 5 
MerkeJ, 'Archiv 2CI, p. 574 — 577, Hacnd, J. c. p. LXXVIII, nuin. 56, descrijjscrunt : con- 
tinet foJ. 135 — 153'. Jibrum con-stitntionum et Jegis Romanae iit. 17. Qui codex Jacunarum 
pJenus est: pJane desunt tituli 6. 8. 19. 28. 34. 38. 42. 45. 40. 49. 51. 53. 54. 60. 69. 73. 
74. 75; in fim Jibri constiintionum tittdi item praeteriti 48 (partim); 50. 52 (partim) 
afferuntur. lu 

Practer cijretjiaiii huius codicis coJJationcm iuiii uiiiio 1849. a Wattcnhacli curutaui 
etiam coJJatio, quam C. Binding accuraiissime fccit, JibcruJissime in usum milii tradita est. 

B2. Codcx Parisiensis 4418. oJim Thiuums, dein CoJbertinus 82, /■cf/ms 4496, 
scriptus saecuJo X, qucm BJuJime, LL. III, }>. 516, Pardessus, J. c. num. VI, HaeneJ, J. c. 
p. LXXVI, num. 49, descripscrunt: continct foJ. 170'— 188. Jibrum constitutionum et n 
tittdum Jcgis Rom. 17, qtuie foJiu iituJum coJnmnarum: Lex Hurgundionum haJ)ent. 

3Iense Octobri 1888. Parisiis coJhiiionc u Webcr b. 111. uccunUissimc curain tisus 
itcrum codiccm contuliK 

Bd. CotJe.i: Purisicnsis Lut. nourcJJ. ucquisit. 'H)\. succidu X. .■scriptus. quvm 
DelisJe in 'BitiJioihcque de lccoJe dcs Chartcs' XXXVII, p. 79. et K. Lchmunn in 'Neties 20 
Archiv' XII (\i>hl). ji. 579 — 585, dcscrijiscruni: coniinct foJ. 59 — 77. Jibruni constiiutionuiii 
et Jcgis Romanuc tiitdum I 7. Iniiiuin coditis jiriiiKis titulas /ihri ctiustiii(tioniiiii confincn-s 
tisque luJ iit. 12, § 5. mm scrruitiui csi. 

Mcnse (ktobri 1888. ipsc Purisiis liunc codiecm eoniuli. 

B \. Codcx Parisicnsis A(3i'S, olim CJuudii Puienni ct rcgiush\W citin fraguicntis ■::> 
S/iangcnJjcrgianis, nuiic Kgeritmiunis uiusci Britannici num. 269, suecuJo X. scrijjius, qtiem 
deserijiserunt BJuhmr, LL. III. /'.514. Pcrtz in Aclis Academiae BcroJinensis u. 1857. 
p. 87—96, Sjmngcnhcrg . Ucitnigc :,i (hii (lculschtii Ihrlitdi (hs MittcJaJiers ("1822; 
p. 185—191. Continet /jy/. 99'— 1 2(1. Hbriuii ctinsti//iliiiiiiuii iisqiir ad tit.lb, {; 2 (rcrb. 
observare^; dcitide codex Kgcrioniuntis foJ. 15, (luotl foliiiiu u codice Parisiensi ubscissum i» 
i^t, fincm libri constitutiomim (u rerJio proxinius in lil. 85, tj 2. incijjiens) tituJuniquc 
Jcgis RmnaiuicM. continet. Deperditu suni foJia, quiu' tituJi)slb, %'2 — Sb, ^ '2. habucrunf. 

Qtu;m eodiccui u /irucfeciis biltJiothecac jndiJicac l*urisiensis JiJic-ralissinie mihi 
Basdeam missuui iiiititi (iiiiii 1889, foliitui 15. frugiii. Kjcii. autcui lucnsc Ajirili 1889. 
iji.sc [jOluiinii contuli. :» 

yy 5. ('tiiJex Puri sicnsis Albh. Iliii inrliiir/ /rx/iis rodiris /iriiirijialis. noii ctir- 
rrclii) a manu sccunda faciu (cfr. supru A I '/ /((ludtuu iins/nuiij. Ilir iiriiuaiii. iioii ruirn- 
daluui scripliiincui Jiliri consiilttlitniuiii . Icgis IhniiiuiKr litidi 17. rt rtiiislitididiiiuu rxtra- 
itiiltiiiliiiui '1. tl 19, hiibcmus: Cfr. .sii/icr /1. 15. 

// f). Ciidi.i l'i( r isicnsis AlbW A, (iliiii ('olhcrtiiiKs WHl.driii ngiiis b\)A'2,b. .■^accido 1» 
/,Y. scripliis. t/iicui llluhuic, LL. III , /1. 508, dcscri/isil. I'riui(> liliriuii ctin,-<titulionuui 
ciii.Hi/iic 105 litiihis nuiucralos coidincbul. i/uonim lituli H\) \*)b. t iinslitiilioucs sunt crtru- 
iuujantes. Ad nos coilcr raJde corru/itiis /urrcnil; dcsunf non ■•ioluui nonnidlu folia . .scd 
diatn iitititini ct Jinis coilicis maximc hicsn sunt; cfr. dc hac rc /iractcr dcscri/itioncm u 

I) NaxMe rjit liiii li„n, iiiunl liliihmi. I.I.. III. i>. WiU, itnl.ii, iuinim nniiiitlf ilinl, ciin-iilniic .Vii/ori t% 
itutcriiituinrm lihri loiml. /iil. 17»' «kiiik» luimili .\\'l. rrl XV IL {l,niilniUriiiiiif) htirv iulm'>i>»il : '(I. (?) 
./«. 7'i/ii /n l)ti Hoiiiinr itiiiiomrmlnr fiilr(ij ilomiii 111 iiloriiinisiiimi (inmhAittili rriiin lilirr nmstiliilioiiiim', 
riiilrnuiiir mnnii» /«/. |M«. hirc irrliii iiilircil: '.,. c.i; '/'i7ii iiililil . . . 'J (11/11/11 .V ,\". I'rii>rilni.i irrhis iioii 
rilitio '1'iliiinii nifiniliiiilnr, «nl cotlrj: \'titicunuii, iiui fnrlmw '1'ilii /nil. 



LEGES BUKGUNDIONUM. — PKAEFATIU. |7 

Bliihmc cnratam ctiutn exemplum r.odicis tijpis CMprcssnm cditionc iam laiidata , fjitam 
J.-E. Valcntin-timitli, curavit. 

Initio anni 1889. hunc codiccm libcralissimc mihi Basilcum missum coutuli. 

B 7. Codex Parisiensis 9053, olim suj^jilemcnti Latini 65, scrijytus sacculo IX. 

5 vcl X, qucm dcscripscrunt Bluhmr, LL. III, p. 509, Fardessus, l c. num. XXII, Uacnid, 

l. c. p. LXII, num. 27. Continct fol. 3—21'. simiUtcr uc cod. Bd lihrum cmistifutionum ct 

numcrum haud purrum cmistitutimmm extruvagantium. In indice 105 tituli numerantur, 

in contextu constitutionum iwlc a titido 7 1 . numerus ruhricis titulorum additus non est. 

Ineunte anno 1889. codicem lihcrulissime mihi Basilmm missum contuli. 

10 i?8. Codex Purisiensis 4417, olim Anicimsis, dcinde Colbertinus 820, rciiius 

5159,5, scriptus saeculo IX. vel X, quem dcscripsertmt Bluhmc, LL. III, ^^- 510, Pardessus 

l. c. uum. V, Haenel l. c. p. LXXV, num. 48; continet fol. 160 — 185. similiter uc B6 ct 

B 7 librum constitutionum et coiistitutiones extravagantes hutul jiaiicos 105 numerufis titulis '. 

(^nem codicem inifio anni 1889. Uhcruliter mihi Basileam missum dcnuo contuli. 

li B 9. Codex Eporedianus in urchirio cupifnluri Eporediensi serrafiis num. 

XXXIII, scriptus saeculo IX. vel X, quem descriiiscrunt Bluhme, LL. III, j).bll, Mcrlcel, 

'Archir XI, p. 547 — 553,' fol. 74 — 99. continct 105 titidis numerufis continua numeratione 

uotatis lihrum consfitufionum nonnidlusqiie constittifiones cxfravagantes. 

In. conscribcndu meu edifione fum coUafionc accurafissimu a Blulimc instituta, 
:ii quum descriptione huius codicis fuctu 1885. u sacerdote Amlreu 3Ierlo, prueccidorc in 
semiiiurio cpiscopali Eporediensi iuniorum, ut in editionc a J.-E. Valcntin-Smith curatu 
udhibcretur, tisus sum. 

Z> 10. Codex Guclfcrbjjtunus intcr Blun/tcuburgcHsrs 13(1,52, olim ^luiiusfunus, 
s(U;culoX. scriptus, qucm drscripscrunt Bluhmc, LL. III, p. 512, G.U. Pcrtz in'Archio VII, 
-i p. 777, Mcrkel codcm loco XI, p. bll. Contiuct fol. 150 — 108. paritcr uc. Z> 9 105 titidis 
confinuo numcrufis librum constitutionum nonnullusquc consfifutioucs extravuguntrs. 

Cum ipsc hunc codiccm non contidcrim , fam collufionc diligcntcr u Mirkrl b. m. 
facfu quum cxcmjtlo f///iis crjircsso codicis in editione u J.-E. Vulrntiii-Smitli ciirutu 
usns sum. 
'■'•" B\\. Codex iUe, quem Uerold in editionc sua usurpavit. Qui ub Ucrold uou 

immufutus , scd vuriis cmendufionibus instructus fijpis expressus cst; mn sohtm nomi- 
nibus comititiii , qui prinuuii constifutioncm subscripscrunt, omissis, scd ctiam vcrbis Ubri 
constitufionum in, mrdio tifiilo 19. ubscissis codicis tc.vtus qtuim maxime lacumsus nobis 
Iruditiis rst. 
■T> Trrfiar rlussi hi codiccs uilsc ribr nd i siuit: 

C I. Codcx Purisicnsis 4114, dr qito cfr. Bluhmr. LL. IH. //.590. rf l/uni'/ 

I. c. p. LXVI, Hum. 32; fol. 159'. a linca tertia nsqtw ud ultimum hiiiiis folii fituliim 21. 

'•/ initium fifttU 42. (^ 1. ct § 2. nsque ud verbu nubcrc voliicritj libri cim.^ttifutionum 

intcr frugmentu Concilii Chulccdonrusis ludiet, cuitts folii 159'. ujiogruphum liiirnili/utr riri 

I" doctissimi L. Delislc, udmluisfruforis hibliothccuc Purisicnsis, mihi prurstu < rut. 

C 'i. Codrx Monuccnsis lut. 1115. Cimcl. IV, 3, lit. g, .scri/ifus .siiirulo ]III. 
vcl IX, qwiii A. Ifolder, Lex Salicu . . . mir/i Ildsrhr. . . . ron Miinchcn, (\hl'.V. '/ 
Purdcssus i. c. iium. XLVI. descriiiserunt. Pro ujipcndicc lcgis Salicuc hic codc.r, consti- 
tulioncs ///.78.42.75, cosqiw numcrls fitulorum h\—%'i. notutus hubct : untcccdunf /luctus 
i:. rl drcrctu Childcbcrti ct Chliiturii rrgiini Friincoriim: in mcdio titulo 75. ^ I. (nrbo rc- 
]iri(|ueril^ totus codcr nunc ibsinil. Est igitiir dubium . num codcx untcu ctium alios 

/ilu/os /ihri coiistitulioliuiii roii/iiiiK ri/. 

Ii 1'iiiislihUiiiiiiiiii iilliiiiiii- riiliiicnf l>i' iiMifiis iiiiimrim iion nilililiin mt, iiinte iiiilriii iiiilirnlil, 
i,iiiii.rniiii r\\\\ liiiliil. 

\A.. Stcl. 1. II. ;! 



IS LEGES BURGUXDIONCTM. — PRAEFATIO. 

C3. Coilki:s quidum, qiii iutcr (q>iicndic<s cuUccfiuuis Anscf/isiannc capittdarimn 
Luiluvici ct Tjotharii inipcraturuin liisquc caiutalarihits inscrtani titulam 79. /(7*// con- 
stitntiunani hahcnt, cumqttc tituluni divcrsis Ivcis: cfr. Blalimc, LL. III. ji. 520. Caias 
tituU 79. jKiragraphi 2. 3. 5. ctiain in licyinonis ahhatis Franiicnsis lihram I. dc .ti/nodaUhas 
rau.sis suh tit. 2l). 21. rcceptac sunt. Sed hic 'e.v CapitaUirihus Ludovici inipcrutoris, cap. IX.' h 
ilUtc dtpromptae csse dicnntur. Et apud Rcginonem ct in cullcctionihus capiiulariam iitulas 
rahricam De inscriptione temporum hahet, qitae ctiam in nonnulUs codicihas lihrl cuii- 
stitutionum, ut B 1 — 5, exstat. 

Codicihiis in ckisses A et B dispositis non id demonstratur, ud editimiem ct Uhri 
consfitutionum ef constitutiomim extracuganfitim codices ckissis B nullius vel minoris r.ssc lo 
aucforifatis. Hoc iam ea re refutatur, quod nonmdli loci codicum A cx codicihus B 
sunt restifuendi. 

Huc loco quaestio exsistit , qiuie ratio infer codiccs sif vel qaoiiindu sihi siiif pru- 
pinqui. Inter codices igitnr classis A coilex A 4 lowje a ceteris huius classis codicihus 
distnf. saeiiias lectionem prachens, qtatc eadem in pleriscpic codicibus classis B invenitur; i.-, 
-1 3 confra In verhis libri constifuiionum reddetuUs tain prope accedit ad codicein A 2, nt 
iam hac dc causa ciim eo coniumicmlus sit, qaamquam eiusmodi indiccm codex hahet, uf, si 
rationcm resjiiciinus, secundum quam classes A ct B dividiinus, classi B ndscribcndits sit. 
Deimle A2 proxiinits cst codici A \; qitorum codicitm lcctioncs, si inter se comparuinas, 
A l maioris csse in univcrsitm auctoritafis facik intclligemus; acccdit tjnod A 2 noii- ■>» 
nullas hubcf lucuiuts. In comparnniUs cnim codicibus A I ct A 2 imprimis ii loci codicis 
Parisiensis 4758 respiciendi sunt, quibits sccunda nutnus conspici pofest; permultis eniin 
lucis. quihus secundu manus non cognoscitur. consentire igitur A 1 cf B 5 videntur. pro- 
httbile i:.st mcmlum, qaod in codiee B 5 cxsfurcf, in rctxnsendo prnefcrmissttin cssc, ita ut 
eiasmodi loci cudici A 1 mn atfribitcmU sint. Neque enim eam forinam libri constitutio- ss 
nuin littcru A 1 ilcsignamus, quac cx priore scriptione codicis Faris. 4758 (B b) coniancta 
cum cnwndatiuiiibus constat, scd ipsas solas cmcndatiuiirs. I't autcni rcctc dc rudicc A t 
naliciiiiits, liuc admoncnilnm cst. 

Is , qiti hitnc cudiccm posscdit , iuiii ii/noniiis itiin c.s.sv lacaiiusniii viiu iidnndaiii sihi 
suin/isif; in eligeiulis igitnr codicilnis, qaorum ad mrmam corrigcrcf, dilitjtmfissime egissc 3u 
jnifamlus i-sf. Eincmlafio aufcm non tam formac quam rerbomin neccssarin ci ridc- 
hatur: itaqnc cins codicis, qneni secutiwi codiccm B '^ cnicmlavit, non ipsa foriiia , scd 
argumcntuni solitin itlqnc, nt conieccrim. vun infcgntin scrrufam csf^. (^hiotl argiiiiirutaiii 
iuis cuijit codiccin classi A ailscribere. 

ri iid cuiUccs classis B Iranscamas. cudiccs />l.2. ;i. 4 iiitrr s, urti ruharrcrr, x, 
itri,ii/iii /; 7 ct Z/ 8, artissiine B [) ct B \{), in itpcrto est. In cun-stifiu iidu aiitrin iirdiuc 
cudicam cam ratioiwm scquamar, itt cuiliccs, qui tcxtuin lihri cuiistitatiunum 1(15 fifitlorum 
amplifiiiifum hiibcnt, iis, qiii ail jirionin slutnni atqitc amjilititdinriii libri /iro/iias acccilunt, 
/iii.stjiumimas. Ii\, quod rcrliii ma.rlmr currit/ita atqiic litcunarnin /ilriia /irarbrt . aetatc 
riibliir mitior rssc quam roiUccs li'l—.\. Cudicuin li 1 cf li ',i altcritni altcriiis c.ssc \» 
a/iugra/ihuni, stiifni nun /lufrsl ; iitrii/ar /iro/iim/itus cst codcr li A, nuniiitllis taincn qitae 
i:i jiru/n'ia sunt ij:stiintihit.s. 7/5 /iriijiins iicccdit itil codiccs am/ilificali contc.ifns; ut 
It () iln ciHic.r II 't rcrlHi raldr corriijifa /iritcbif. (^uinl ad 7> G altinct, scri/itur Ulirarlu^, 
qnornin liHuirnm scnlcnlai ci non ii/icrtii riilebiitnr. rus cmcndarc conufns i/niim /ilurima 
inatiirif, i/iiac uiiiiiia snnf inc/ilii. Scil nt qunnli /irclii cs.scf cudc.r cugnusccrcfnr. colliitionc <.\ 
ililiijrnfcr fiicta o/nis cral : Itlnhinc. i/noil ciasmiidi cullalionc carcbiil. codicis imlolcm rvrfc 

\, /,i r.«/i,r /i:, ili,„l IiIhIiihI'.). ./,<!, iiiiii miiiiir iHsil. .iiiiiin iil iili II, , iiiii ii,ni'.i-il , u, iiiiiiiiini- 
ivlit, jnMtrt . iit /arliiiii r»l iri liliili» lirrriin^ihiimfiir Iim-ih lunlicii' It !<, iiiiiihhiiii rsl : iinii iliiiiii iii i.iiiniiliiri, 
il„i, illr ivl ini-rii/rinlum imim rMl^ ilr/Hinnr, ri.r. crnli /Mitriil. 



LEGES BURGUNDIONDM. — PRAEFATIO. 19 

perspicere nonpoiuH atque etiam emendaiionem gnandom quae scriptorl Jibrario adscrihenda 
est, in editionem snam. recejnt (tit. 60, § 3;. Beinde B 9 ex codice B 10 transcriptm)i 
psse non posse, ea re demonstratur. qiiod in B 1 lacwme quaedam sunt rjuas B 9 non 
hahet; sed etiam e.a opinio, rjuam defcndit Bluhme, B \0 ex B9 exscriptnm esse. mihi 
b non jirohatur. B 1 1 in fine imsui, quod sat j)a,uca de hoc codice nohis nota siwt atqm 
certa quaedam ratio inter h.unc codicem ceterosque codices cognosci nnn pofest. 

§ 5. De codicihus legis Ronianae. 
Sunt pauci codices legis Romanae, quimjue numcro, qui continent vel, nt reetius 
dicam, confinerent fotam legeni Romanam, si intcgri fraditi cssent. Umis eni») sohis 

10 integer servatus est; ceterorum. omniu))i ))imorcs vel minores j)artes desunt. Quos quin- 
que codices classi liftera A nofafae adscrihimus, iisque in classe B eos oj)j)onimns, qui 
simjidos fifulos legis Romanac et eos coniuncfos cimi lihro consfif.ufiomi))i hahenf; terfia 
denique classe, C notata, ii codices continenfur, qui singalos fifnlos Jegis Romanae rosque 
nO)i coniunctos cn))i, lihro consfitutionuni j)raeJ)cnf. 

1.'. J. MerJcel in 'Savigmj, G. d. Rom. Rechts VWK ji. 'M), codices classis A in duas 

classes divisit, quarum altera contineret eos, qui ))ielius serrafum, altera eos, qui dej)ra- 
vatum Jiaherenf textttm. Quod faJsum est. lam BJuhme, LL. III, j). 582. rectc ostendit, 
ufra)nqiie a, Mer-lceJ j)Ositam cJasson 'j)roj>riis vitiis Jahararc secunda))).quc classcm rehus 
in nmJfis jn-acsfanfiarcm csse cJasse jyriore. Codex, qucm infra litfera A 1 mtahimus, cum 

20 ceteris aetate maior sit, sat jjaucis fragmentis iisque Jacunosis, fraditu.s cst. Afque cwn 
A 2 ))uujis integer servatus sif, cetcri codiccs nonnwiqtia)». meJioron j)rachc)it Jectionc)». 
Quod autem integrior esf reJiquis et quod rectiorem. liahet inscrij)tioncm, codicihus A'6 — 5 
antc/)onendus esf. F)-oj)inqui inter se sunf codices A 3 ef A 4 , A o saepe ad Jectionon 
codicis A2 j)ropius accedenfe. Perpcram autc»i. Ginoidhiac, J. c />. 540 sq.; p. 569 sq. e.v 

25 diversa codicu))! f<)r)))a concJudit, distingucndtmi esse inter quuttuor tractationcs Jegis 
Romanae. Quod i<u)i <n <Je caus<t non j)rohandu))i esse videtur, quod ca, quU)us codices 
inter se disfanf, <'tia))i <d<o ))iodo cxpli<;ari possunf, jtracterca auton codices non <:o t<mi- 
pwc conscripfi <'ss<' vi^lixfxr qxo J<:<: )-<-frn<-f<<f« css^' <lirifur: <-fr. liJ)d<))«; iii 'J<d<)'hu<li' 
II, p. 204. 

30 Ad siiKjidn Itacc sunf a,dn<)t<t,)id<i: 

A 1. Codex Vaficanus Lati)ms ^IM) s<i,<:<-idi VIL qaoi) ni<ih»i<, 1,1,. III. /».582. 
descrij)sif. Continef fjJiis 44. An. f)-ag))i<)).f« fifuJo)-u)it,'l% — 3(). Jegis ]U)»umac; ac<-uratu)n 
apog)-aph.u») iJJoru)» f<)Jlo)-u))t <i IhfJ<r !ktJ<ifs<i) ^^nrafimi BJidone reddidif in edifione 
sua J. c. p. 583. 

V, A'l. Cod<;j: Va fica,)),us~i'll~i, oJi)i< <)ftol)<iui<i)ms rrJ A))<<idutia)ms , sa<;ruJo VIII. 

vrj IX. scriptus, tjuox. d<jscrij)sif liJtihox', LL. III. /). 584, nomiidJa addcns rfc fortinia 
huius codicis, foliis 1'— 23. J.e<j<;))i RoxxDiam continet; f>Jium, quod secundu»! o-at rf 
in ijtio nuixiina, /xirs inilicis inscrij>fa c)'at, discissu»i decsf. Axtudufius in oj)cre siu) 
infra }>. 23. <;o»t»ic»)orato />. XIX. a<;cu.ra.t.e foJium I'. dejiiruif, <d</w />. 133 — 294. Jego» 

M RoDxina») fg/)is r.i/i>-<'ssa»i. <<Jidit, qua editioni; codicc»i, no)i soJm» ad vo'himi, sed 
efia»! ad Jitfiras friDissrri/iliiDi <'Xi;uferc voluit. Quem codicem fi-ansrrl/ifu)» vir iJorfissi- 
nms C. Rifter, /ihil. Ih\ n Trogot, IleJcetiac oriuniJns, rrrr aiixi Is9(i. <'ii»i rodi<-< <•.<)»)- 
paravit. Kixeridiilinix^s <p<<is adixitarif nota r<'<l<Ja»i.K 

I) ('iiilivis InJioiiihiis .•icriiiiiliiiii C lliUir ilnli^i .iiiii«liitiiiii<is iiiicin iiwliimx ii<liliiniis: qd (f|(l), 

*:> /ol. 2 i^biitis (/>. l."53 f^roliiitisj, ilomuioiiiljun (j>. 13ti lionationiljiis), tinnatiii- (p. l:J7 lirnmbitmv, /hl. '2' 

conscinncia, ovodontor fp. 140 conHcicntiS, cviilcntcrj, /()/.;( nurifeco (/>. 14;t luiriticc), riicionc (/>. \h\ 

riitionc;, /'<il. 4 inf'rij{atnr (/>. 1,').') inlrif?atnrj, /o/. :"i it;i nl aiit capud aut (p. Iftl ita ut cainul aut), dalo 

(/). Kif), /. •> data), turbis p (p. VM tnrbis i\j, /<il. {> quod si ros Cj). lliil (inod ros;, /ol.V (luia torcio 

;j* 



20 LEiiKS BrKGUXmONUM. - PRAEFATIO. 

A'S. Code.c Vnticanns nyiiutr Clii-istiiMc 1050. olim Fetaciaiius, sarcala X. 
sciiptus, qmm descrijisenmt Paidessiis I. r. nnm. LIl. ct BiHhtnc, IJj. III. p. 5sr). 
Foliis 118' — 124'. Ic.v Roinann continctnr nsque nd ruliricinn fifidi 2'^. Quafrrnio siqucns 
codicis fiimn lcijis Bomanac coiitinens servatus mm cst. CoUatioiie ddificntissima a 
Mcrkcl facta iam a Bluliinc adhihita tisus sum, quippr qiiar plcnior cf ccrtior sif Jcctio- •, 
ndiiui dirersis ah Amadutio in editione sua redditis. 

A4. Codex Berolincnsis 2H), olim Petri Pithoii. scrijifas sarcido IX, qnrni dc- 
scripsit Bluhme, LL. IH, p. 588; continct foliis 1 — in. fofmn Irijcm Bomanain. Qiirm co- 
dicem aestntc anni 1889. a prnefcctis hdtHotlirciu r^yinr lihcralissimc inihi Jliisilriini 
mis.fum ipsc dcnuo contuli. ,u 

Ab. Codc.v Paris iensis 4412. olini 1'rtri 1'itliori . fiini Jarolii Aiiiiasfi Thiinni. 
deinde Colhertinus 904. rcgins b\b9, '6, sacculo IX. scripfiis. qiimi drsrripsrriiut Ilacinl 
I. c. p. LX, num.id. ct Blnhinc, LL. III, p.b^l. Continrf dlr quidrm /;V;;.s 129— 134. 
Ici/cin Bomannm, scd a mcdio tamcn titnlo VII, § 3, foliis, qnae indicmi tr.ifnmqiir 
primorum titulorum lei/is continchant , depcrditis. Ipse hnnc codicrin rcrr ninii 1S89. a i.-, 
jiracfrctis hihliothccar puhlicnc niihi Bnsiham missuni confidi iifqii< ifinni oniiirs iilos.<^as 
inari/inales, qiuts iam Bluhiiic I. c. comnicmorat. insjic.ri. 

Classi littcra B notatac adscrihemli sunt ini/oinii.-< niilins II 1 — ."> liJiri constitutioimm. 
qui solnm tifiduin 17. Icc/is liomnnae confincni suh iiannro .srj?( 8S, .sv» 89. lihro con- 
stitutinnum subiectum. Forma tc.rttis hi eodiecs sihi sunt qnam mn.rlmc propinf/}ii , ut 20 
iurc in uwiin dnssein coniungantnr. Ad distinijnrndos hos quinqnr codirrs rnsdcni 
noliis rctineamus, qiuis huhent codiccs classis B lihri conslifnfioniiin. Fst iiiifnr 

It 1. Codc.i: monasterii S. Pauli in Knrinfhin. 

J) 2. Codc.r ]'arisicnsis 4418. 

/< :j. Codc.r Pa risiensis Lnt. nourcll. ncqnis. 204. -ji 

l!A. Code.r E(/ertoniniius musci Britannici 209. 

/.',"(. Coilr.r J'n risiensis 41bS. 

Jliiiiis rA(.s-.s/.s ifinin cst codcx A 4 lihri ronsfilnfitoiiini roii.^fifiifioiiiiini/in 1 .ifrnniiinn- 
liuin. qiti iiitllo numero ndilito li iu iiidirr rt in contc.rtn constitufionitm c.ifriirni/nnliiim 
/'//. 2:>il //. 231 //' Iri/is Jtomninir fituliini 17. /lartrmqitr titnli 44. rontinit. J.ittrrn B ('> ;io 
///(///• roiIit:/in. Vnt icii II II ni Christinne rci/inar 1128 siiinniniis. ih i/im sii/ini /1. 1 .">. iioifrnis. 

Jnfrr ciiilii:rs, qnos rlitssi C adscrihimus, soli C \ rf C 2 sihi fiinrn /nti/iiitns snnt. 
intn solniii i/itoil eosdcin titnlos Icijis liiimanac eontiliriil . sttl rtiniii i/intil lii fitidi oniniii- 
qiii , i/iiiii his codicihiis coiitlnrnfiir. roilnn frrr niodti fniilifti snnf. Sti/iiifiir t .1 niinnrti 
rrlii/unritin cotlii:nm codr., C W . ipii iiniiin fifiiliini iiiin riint C\ttC2 linhtt. 'J'tlidi .t:, 
leijis Jtoinnnnr riiilirihits liiiiiis liiissis C friiilifi hi siiiif : 

J'itiiliis I. ronfiiitiiir (".',. 

2. .. C \^ 0. 

3. „ Cl. 

.. II. .. r3. «« 

.. 2s. .. C \.2. 

.. 41. ri.2. 

,|// siniiiiln hncc suiit nilnotnndii : 

l/t 1(M 1)111 li-rtin^, «i ii)(niili (/i. 17!» m ro^niili/, ////. M' |iilili>i' (//. IHi |>ililcH;, U\\t.\1 (//. 1!MI rni-riU, 
in.'<'n<lil (ji. MHI in<<'nilily, fol.'X oMiH-Kiili" (v- !"•'• iililixiil'»"). /'</■ 1" <itiilii K|i<>nilii>rilniH r/i. ItM; liliiln i:< 
»|M>ni(>ril/nv. /"/. \*i' |iiilri" ^>i. aifi, /. 'J i>iilr.>. ////. l,'l' Mii|)Hrri|ili(i (//. 21H »ii(lH(ri|>liiih /i//. H HiMiinJ 
(li.'t^) »n:\\A), fol. I.V <|iiiii f;i. '.».'M i|niii/. ////. V!l iiKrii- 0'. '.'.*'•'■* ii«riiH;. /i//. '.!l' ^l <|iiiiiii -1 (//.'..'77. 1.1 x\ »{), 
fii. *.'»' niiiriiri r;> 'J!l.'l, / .'I iinirilrw. 



LEGES BURGUNDIONUM. — PRAEFATIO. 21 

6'1. Co(le.v Farisiensis i4\b, olitii Colbfrfinus '2Ab9, /vr/ms 4701, 5, saeatlo IX. 

scriptus, quem descripserunt Haetui J. e. jt. LXVII, nu»i. 33. ef Bhilnne, LL. III, p. 589. 

FoJiis 86'. 87. eode.i: infer Paidi sententiarum liln: V, tit. IV. V. eos fituJos Je(/is Ro- 

iHumce continet qtiorum ruJiricdf sunt: II. De omicidiis. III. De luctuosis heredi- 

r, tatibus. IV. De iure postliminio. 

Codicem ipse Parisiis mmse Ocfoliri 1888. (Jcnuo contuJi. 

C 2. Code.x Parisiensis 4i\4. oJim Bigotianus veJ Memwiamts 9S, regius 4S9(), 2, 
scriptus saccuJo X, e/tiem descripserunt HacneJ, J. c. p. LXVI, num. 32. ef IjJulime. LL. III, 
p. 590. Continet foliis 135. 136. cosdem tres tituJos Jegis Romanae ac C\ addifis mimeris 
10 II. XIII. MII. fyse codicem Parisiis mensc Octobri 1888. contuJi. 

C3. Codex Vaticanus reginae Christinac 520, oJim Petri Danielis, deinde Pe- 

tavianus, scripttis .mecuJo X, quem MerlceJ, LL. III, p. 3. et BJuhme, LL. III, p. 590. 

descripseriint. Continet foJio 99. tituJos 2. 11. 1 . Jegis Bomanae , quarum ruJiricae nmi 

numeratae hae sunt: De homicidiis. Dc comniotionem litium. De patris vel matris 

1.1 donatione vel munificentia ad minorum. 

Inter tituios 11. et I. novelJae Marciani fif. 1. inrenifur; et in fine primi fifuJi 
Jei/is liomanae scriptor Jibrnrius haec aiJdit: ista supra superiore sent! scribenda e quia 
posteriorem requesivi. 

CoJJationc a Merh-cJ li. in. facta, quae iam BJuhiiic praesfo erat, tisns siim. 
20 C 4. Code.e Montispessulamis schoJ. mcdic. H. 136, oJim Petri Pithoei, deinde 

coJJeijii Trecensis E. II, scriptus saecuJo X, qucm (Jcscripsit HaeneJ J. c. p. LIX, num. 21, 
in (jiio codice post Jegem Boiiianani Visigothoraiii foJio I 73. fituJiis 2. nostrae Jegis Bontanai 
est, ctii inscrihitiir : In Dei nomine incipit iex Romana. De Ilomicidiis. 

Apographo huius tituJi ah IlaeneJ facto, iam a Bluhiiie adhibifo usus sum. 
2.'. C 5. Codex BasiJiensis C. III, I, oJim Bonificii AmerJiacli, coeJex transscriptus 

saeculo XVI. e.r, codiee qtiodam ]\[urJiacensi, rpteiii HaeneJ J. e. p. XLVI. descripsit. Con- 
tinet post interjiretationem noreJJae Vident. 111. tif. 3. 'Bc homicidio cnsn facfo' foJio 101'. 
fitidum 2. legis Romanae BtirgtimVionum qui inscriJyittir : Intorp. <le homicidio volun- 
tario, a eeferortim codictim Icctionihus nonntdJis t:crbis discrepatifitii. Owm parfem esse 
30 codieis Theodosiani rattis Sichardtis a. 1528. edifioni Codicis Theodosiani fol. 96, 
lin. 8—23. e.i; codice MurJjacensi transscripttim insernit; ipse denuo iJltim contuJi. 

6' 6. AJfertitir codictim iJIorum edicti Theodorici, fjuos Pithoetis NireJJio JilJiJio- 
polae typis exprimendos dedit, (/tii iam non supersunt. ConfineJtat § 5. et 6. tifuli 2. Jrgis 
Rotiianae. Quomodo autem Itar /laragraphi in eilictuiii Theodorici receptac sint. infelligi 
3.'i non jwfesf, qtiod in editione a. 1579. plane ah eo separn.fae e.r/iressae sunt; auetor enlm 
illlns editionls, eiJifionem a Sichardo ctiratam seciittis, has duas /inragrajihos /lufabat 
non a Theodorico rege Gothorum, se.d a Theodorleo rege Frimeorum imissas rssr : rfr. 
LL. r, /1. 108; (Itiiidmzi In 'Zeitschriff fiir Rrrhfsgrsrliirlifr. (irrm. Altfh.' VII. p. \b, 
tiof. 3 ,■ Brntiiter I. r. p. 357, not. 16. 
w C~t. Ciidr.r 1'itrisiensis \{Mh'd, dc qtio sujirn /i. 15 conferas, conlinet foHo%. Infer 

fragmrtifiitti (lni if Infriprrtatlotiem eonsfiftiflonls 5. TliroiJ. Cod. 11. 9. /irlorrm piirfem 
flfiiJI frrfil Irgis /,'iiiiiitinir Jturgtindioniiiti. 



in. i)K ETHT/oxmrs i/fjiim itnKiisniosiM. 

tj li. Di rdlt inii iliiis liln-l riiiist 1 1 ilf liiilinii if r ii ti s f i f il f I 011 II m 
r.rfril rii ijii II f I II 111. 

I, J'riitri/is rdiflii rst Tllianii, ali lohaiitir 1'IJiii (dii Tillrf ) /iiirata. i/ua< iiiserlliilur: 
■Aiirri rnirrandaeqne iinliquifalls JlltrJJi. SaJirilltl Jrgrm rotlflnrntrs il Cliidorro ('hililrlirrfl 



22 LEGES BUBGUNDIONUM. — PRAEFATIO. 

et Clotario cliristianissimis rcgilnis priiis editi ct jmstremum a Caroh Maijm cmnnlafi d 
ancti, item leges Burgiindicmum , Alnmannorum , Saxonum , Baiurariornm, Bipuarlorum 
ex veteribus libris enmulaiiores et aucfiorcs. Farisiis cx officina Jacobi du Fays \:>':V. 

Singidis autcm huius operis partihus iam antc unnum 1557. fypis e.tpressis. ilhi 
editio mn phnc nova est, sed collectio est partium iani ante singuhfim cditarHm, in- :. 
scription/- qiute totum opus amplcctcretur addita. Tertia pars quae 'Antiquae Bimjun- 
dionum hgcs' inscrihifur. 95 paginis lihrum consfitufionum comtifufionesquc crtraragmifrs 
contincf; liher autcm (on.stitutionum indicc titulorum ar. jirima consfifnfione anfrpositis, 
nulla in.scriptionc singulari ad<lifa, 89 numcratis fifulis ronsfahaf; comfifutioncs c.vtra- 
vagantes Additamento legum Burgundionum' 20 titulornm. fdqiir •Additnmcnto sccundo' lo 
conqnehensae erant : crant omncs , si constitufiows inm in fitulo 89. lihri constititfioniim 
exstuntes e.rcipimm, constitutiones c.vtravagantes iif<iur pnirfrrra dint fifiili hyis Unnuniac 
codice A 4 servati (= Addit. I, tit. I . ct 1 9^. 

Quae cdifio pritvxps codices A\. B 5. A\ .sn/uifitr. Tilius ctiamsi plrriimqur 
lcctioncm codicis A 1 rccrpit (illis scil. cxcrpfis riinsfitufionihas, qui codici A I dcsunf), V' 
tamni sacjic codicc A 4 usus cst; sacpc ctiam tdiqucm locitm immutarif. Quarum im- 
mutationnm, qitamris nonnullar emcndationrs hahrnilac sint. hnud pnurac famcn fajsac 
atfjtie plane reiciendac sunf. 

2. Editio Basilii lohannis Jlcrolili. qiiar insrrta rst •DrigiHum nc Gcrmanicaritm 
nnfiquifatum libri.s' Basllcac pcr Ucnricaiii l'r/ri mensc Scptcmhri a. 1557. imprcssis, 20 
y,. 149 — 158: rfr. Mcrhel, LL. III, p. 28; Bluhmr ihid. )>. 521. Tittdum, qui cst: •In leges 
BitrgumVionum (htiulohadi licgis prnrfnfiu' s,</iiifiir iiisrri/ifin /irimac consfifidionis, dcindr 
ipsa consfitidio, loco nominitm romiliuii /iriiiinui nnistitutiinu-iii vrrha ciits. ipti librum 
cdidit, vcl, ut jilanius dinnn . i/iii illi ii/idiiiii/iIhihi ti/jiis c.iprimcnduiii ilrdit, srquiinfur: 
'nominn aittcm triginta cniiii/inn i/ni liniir iiiiinihns niiisfifnfionrm subscrihrntcsrohornvrrunf, 2:. 
hrcritati studem omittam\ Tr.rlns lihri roiis/ifii/iinnnn in hnc cdifione titulos 1 — 19. (%h) 
amplcctitnr; dcsinit libcr comti/idiiiiunii in nrho (.■oiistituit:. finis dccsf dccrati/uc fortassc 
ctiam codici munuscripto, quo llcrold in rditiimr sua usiis r.sf. id quod vcrbis: •hncfcnus 
qwic hdicrc ))Otuimits\ dcmonMrari vidctur. (rlossac margitudcs, quac incditionc sunt, cnun- 
dntioncs riits, qiii cditioiu-m rurnvit. ridcntur essc; litfrras aufcm, tpmc variis in locis te.r.tui so 
inscrtae sitnt. ad mtas, quac in a/>)>nn4ice scquantur, dclcgarc coniecerim. Eiusmodi aufcm 
a)))irndicctn o)ms imi>rcssum non habct. Loco ruhrlcarum, si quac lont/iorcs cranf. qui co- 
diccm cditlit brcriorcs coartafasqitr jiositif. ruhricis i/iinr iii nidirihiis tradifac aranf ciim 
tejiu cotiiunctis. Imlcx rajiitidoritm qucm Ihrold Hhrn snn iiniiiinsi/ rodicis aucfori- 
Infr tti/i ,11)11 riilr/iir. Codr.r ijisrfllW). i/ni nliliioii siilirs/ . iiiiii iiiin r.rs/ii/: rilitio v., 
/innrii riih/nr ilnrnr irrha codiris nninn/r rnhli/ii rssr. iis r.nr/i/is i/n,ir 11, 1 irs 
orth()g>n))hicns if giniiniiatiras /irrtinciit. Coiii/ilnrrs rodins llrriildn /irnrslo fiiis.-^c, 
vcrisitnilc non rst , si ronsidr>-amus, (punii /larvinn /iititrm lihri n,nstitufionum cdidcrU. 
Littcrni aidr.,,1 (juus nhniiirinDravimus siiujtilairs, oriifiinii iiifrrirrtn,\ inni nil vnrins idii 

ruillsdaiH ri,dicis lrrfi(,iirs ridrntltr llrlrijarr. '" 

'.'>. I.i ndriihroqiniiii rilitii, r.istnt ia Fvidrriri l.iiiiliiihrurh 'Cndirr Irgiim nil/i- 
i/iiariiin .... Finiin,fui/i iiiniil .liiliiiiiiuni 1/ .liidnniii .Marniiis rt consortcs anini l('ii:i.' 
p.-li,\ :WH. ct \'MH i:«25. lulitini. i/ni .i/ins iiisrribit : ■l.r.r lUtrgnniliiniuin. ilitiir 
qiuic liiilrirdlttlt rditioiirs noil iginiln, siin/ : nliliiilir qllidrm nli llrnililn riniitn riivn 
tilitur, lulilionis aiitnn /iriiiri/iis nm/ililudinrm rf formain sua. rditinnr niii/n/ns rs/. r. 
Cnntrn in rctbis ciinstitiutidis siir/iiiis rndirrs 1'iirisiinsrs B'l rl II '\ sniin/nv nninr 
dcHiitit hctiotUH, qttac tuni Iraditar. scd (di co, qui o/iiis cilldit, niicinlafar sint. LUfrris 
•nis.' iil •ttiHH.' iid cmlicrs B 2 '/ H 4. littcris •al.' ait rditlnnrm /irliiri/irm drlrijntiir. 

\. Fdi/ii, fctri (Irorgisch, in •Cor/nis iuris (irrmnniri iniliqni .... IIhIik 
Miujdiburtjirnr I 7:»S.' coU. :j:t:j— 408. ittscrtn, nora ciiUntionc (•odicnin non nililiir. mi 



LEGES BUROrNDIONUM. - PRAEFATIO. 23 

5. Eiliiio JMartini lionrjuit iit ■Bciuni (iullicaniiii rt Fraiicicanwi scriptonim' . 
tom. IV (Farisiis \1A\) , ^>. 253— '2«2. cditiom Limhnhroijiana lutitur. Vcrba aiictoris 
p. 253.- 'Liiidcnhrogianam aditionem contulimus cum duohus codd. mss. regiis 4490 
et h\W, ctcm codicihus A\ et Bi usum esse indicio sunt; neque tamen omnihus in 

5 rehu^ hoc factum est, ncqiie lectiones variae a Lindenhruch allatae omnes receptae 
sunt. Faucis deniqtce rebus verha hicius editionis a tertia editionc distant (cfr. in- 
scriptimem mminum coniittim). Dcniqice in notis nonnulla insunt 'ad explicundum 
lcgicm sensum\ 

6. Editio Fauii Canc ian i exstat iu 'liarharoncm lcguin untiquaruiii' ( Venctiac 1 IHS)), 
10 tom. IV, ]). 1 — 41. Etiam haec editio ex Lindenbrogiana manavit, iisdem lcctionibus 

variis redditis qicas Lindenbrogiana luibet; nova eollatione non nititur, nonnullas tamcn 
nutas ad rem perfmentes praebet ' . 

7. Ferdinandi Walter editio in 'Corjjoris iuris Germanici antiqui' (Bcrolini IS24J, 
toiH. I, i>. 299—350. exstat. In universmn editionem Lindenbrogianam reddit, sed — qua 

15 re a priorihus editionihus discrepat — lectionibtcs variantihics aucta est cx frccgmcntis 
Spangenhergi (ad codicem B 4 pertinentibus) susceptis; neque kctiones variac cditionis 
Heroldi negleefac sunt; cfr. Walter in praef. ad tom. I, p. X. 

8. Monfalconiana cditio, cuiics tituhcs est: 'Lex Burgicndionum sive edicta 
rcgis (.hcndobaldi ex optimis editionibus coUegit ct commcntationihus varietatem adiecit 

■M loanncs Baptista Monfalcon, Ltcgduni cxcudehat Aimc Vingtimier 1857'. (Juae editto 
editimiis Canciani verha tiotasque illa dcclarantes reddit, neque vero lectioncs varias 
prioncm cditionum; nccnon loei ex (iaMpf et Fcyre assumpti ad interprctationcm identidem 
affcrniifur. 

9. Fdifiii. i/uinit Friiliririis llluhiiie iu ])fiinuiiiriitiiiuiii iiuslroruin toiiio III, 
2.", (a. I862J, p. 497 — 578. prarbuit. dr qua ipse verha facit in pracfationc l. c. p. 522—524. 

Aueturitas huius nlifiiiuis iii m jiiisita est, i/uod uuctor om-nia quae huc pertincrent 
coUigcnda slhi siiiuiisif. (Jullufiunihus aecuriifiorllius earehat. Frimo titidos 1. et 19. 
Additamenti 1. u runstitufiunibus reguiii Ilinyuiiiliuiium colligmdis srclusit; deitule cum 
Additamenta I. et II. separuri nuu jiussr Infrllrxissrf . nuiiirru C\ flfuli: Do bovibus 

30 si quia pignoravovit (A 4. /.' (; - l(t> iiifriis llbruui ruiisf.ifufluuiiiii rrl, nt ipse inscrihd 
lihruin: '(hcndubaill Irgnu inlrr liurijuiiilluius rf Ituiiiuiius luiiplificavit plcroscjur priurum 
editionwii titulos AddUainrnti I. (rxrrpit Adilif. /, ///. 1. 19. 20; adiciens. Ifuhismodi 
codices B[)—\{) secutus contevtum 105 tltuluruni ubfinuif flfulisque quaftuor alias con- 
stittctionrs, quas 'fjyis (lundiihudar cajiitnla rxlncviiijuiifiu' inscripsif, numrris 106—109. 

35 notafas, addidit (uusfr. nl. ('uiisf. r.rfr. 18 — 21^. 

10. Ediflu. i/uain ('. Biiiillng «..1880. inscrljifum : 'f.cx Burgundionuni' in 'Fun- 
fium rrrum Bernrnsiicin' funiu I . //. 9(t— 134. miisif. (,luuc, nt uuctor ip.^^r l.r. //. 9(t. 
mmiet, ex cdiliunc, quu.r rxsfuf in LL. fll, j/. 525 578., ita transcrljita csf, ut cor- 
rectior ijuidcm , nun jilunr iiuru. slf. (^huunqicam aictem editionis, quam Bluhme curarit, 

u, formam seqtcifur, tamen nnmcrus tifulurum 89-109, ud iihruin constlfictiiinum rcfrrri uuu 
posse, auctor ipsc runfitctur. F.dillu priniu rudirr Farislcnsi 462() (=^ A 2 nosfr. nl.). 
deinde oninilius uinnlnu niiliilbus clussls A nltitur. Rccrntloribus nilluliuiiilius uurtur 
tcsics est, Irrflunis niriiis iiisi inii.riinr ncccssarias n,im affrrrns. 

11. /■jliliu. i/iitnn ■/.-!■:. \'iih iifi II -Sinith insrrl/iluin : ■ I .ii loi (romhrtte pir mnltos 
« uniius iinn /iiniilinii fui iil huutl luinit, frinjiuris sjitifiu tiil finrm jicrducerr jiossit spcrat. 

Is tiinuts ruillns iiulils iii,lt,s nuislil ufluiiuin Btcrgundionum integriis edrndos .fibi sum/isit 
iift/iir iiiin iiiiiir ntin/ilinibiis ftisrimlis «y/y//.v 1889. r/ IH9(t. /W/7/.V, niinnuUi horum rodicum 

I, Eihtt,„u .\t„(nliilt„,i,i Ifijts li;i,ui,tiif iiatix esl C'„,t,i,i„t iit ,t,l,l. I. I <l V.<. 



2.1 LEGES BUKliUNDIONUM. — FKAEFATIU. 

jjuhlici Inris fdcti sunf. Addidit trati^lHtus iii. liinjnum FrdHcoguUicam uuiuinllus hcos 
cx <iuiq>i), Die (hrmanischcu Ansiedlumjen niid LniuUheilnngcn CI844;, diiudc iruiis- 
latiun pruefutioncm editionis legis IhmiumUouniii a Slnhmc curatae. (Jnu- dc cunsu 
codices hyis iisdem iiotis insignluntnr, qnihns BJnhme nsns est. Ttestat . nt iiiinicuiii. 
me In conscribenda nostra edltimie hanc riri illnstrissimi Vulrutin-Siinfli cdifioiiciii. (/lui- s 
tenus prodierit, e.ramiiMclsse eaque usum e.sse. 

Ut nihil omittam, moneo constitutlomm c.rtruruyuiifnii 20. si;purufiiii a Pardcssns 
in noca •Diplomatnm, churtarum etc. prlus a Breqniijuij ct hi Forfe du Theil collecfurniii' 
cdifiom; Parisiis (\ii4^), tom. I, suh num. 97. dividgafam, rc/ietitam a Bluhme in •Julirbncli 
dcs ijcmelnen Dcufschen licchfs' 1857, tom. I, /). 83, consfifufiourm r.rfruruijuiifnii 'l^ . nb lu 
codim edittim in clsdem unnaliiins fom. V, p. 208 — 213. cvstarr. 

§ 7. Ih rdit iouibiis lcjis liolitaitur. 

1. Priiicrps rdifio hijis Homunac rst lacobi Cniacii. Iii iiidicc u/irris a Cniucio 
anuo 1.j66. Liajdunl upml G-uliel. Rocdlinm edifi . (/luul jiraccljinc codiccm Throdo- 
siannm c(jnfim-t, ccrhis •Papiani lihrr Respousoruiii . qui rfiuiii nondnm fnrruf rdlfus\ ih 
uostra hj.c lioniauu siffuificafur, qnac cjjirrssu rsf />. 694 — 707. Edifhi 47 tifnhis hidx-f, 
quornm iu primo rubrica: De pactis intcr viruiu ct muliorem ct ocrba Papiniuui rcsp. 
librl I. ad leijem Homanam non pertlnentia Invenluntur. Titulus 28. nostrae edltionls 
fulsa distrihntione tit. 12. facfns e.^it; tifulus 26. nosfrae edlfiouis drrst; cfr. Bar/cow 

I. c. p. IV. M 

2. lu cdifionc sccniidu codicis Throdosiuui u lucobo Cniucio uituo 1586. Purlsiis 
apnd Srliastianum Xirellltim curafa iterum in indlce vcrhu •Bnrijnudlonis IC, '/iii l'u- 
jiiunl I{(jsj)ousornm tltulum jiraefert (alia c.vcmjilaria: prucfnlit) llbcr lul iiosfruiu hynii. 
'jtuic p. 138 — 152. exjtressa est, sjiecfunt. Quae edltlo 46 tittdos confiucf, omissns csf 
tlt. I. jiriorls cditionls; tit. 28. tiostr. ed. loco tit. II. remansit itcmfjue dccst tit. 26. nostr. a.-. 
ed.; cfr. Barlcow I. c. p. VI, num. 3. 

Scinihhi rditio 11(111 sim/ilicifcr crrbu prioris rcddltK srd suf midfus rmnidutioncs 
hubit. 

Sed iMU solum id quarrifur, nnm Cuiacius iu conscribcnihi snu rdifiour codicibns 
quibusdum mibis non scrratls usns sit, .sed ctiam ca cxslstit ijuaesfio, iifrnm rdltlo sccutuia :iu 
codlcibus nlfatur, ijul Culacio in cdltioiv jirincijie /iracsto uon essent, uii ru . (/uibns 
cditii/wjs Inter sv distimt, alio qiuxhim modo sint c.ijilicaudu. Mea qnidnii snihufiu 
Cniarius in cditionc prmcijie codicc A A codcmque cflum iu, edifionr ulfrru /iiuiiiidu . ud- 
hihito famru uaiinumijuam cudlccc A 5, n.sus c.sse ridetnr. Dcindc in fifnlis 1.2. II. riullcr 
f".\, in llt. 2.28.41. codice aut C\ uut (' '1 usus csf. Sl diindicaudum sif . ntcr coilc.r :a 
usnr/ialns sif. indlcia noituulht ijuidetn sed hand itniijni momrnti ad codlcrm C 2 dclcijarc 
ridriitnr. 1'ostrcmo ad rcrba lifnlornm 2. 17.44. cditionis sccumhic ciinstitncnda a,d- 
hib(buidnr rac cdifioms , quibns hi titnli utni cum <dils iuris fiutibns nsqnc ud an- 
nnm \UW. ctnissar sunf; nsns csf Culucins In huc ulfcru cdlfionc 'uiifiqnis lcijibiis liiir- 
iiumliintnin (Tiiii), qnns i/isc u/fcrt inifio cilitionis, dciinlc Codicc Thriidosiiiiiu cilitn m 
a Sichnrdo, c.i qtio iii fltnlo 2. locnin ih\snm/isit, iid qticm cfiam iilossu murijiiniH dclcijat 
his rrrbis: '111. dumniis uuslcr Thcodoricus rc.r Fraiu-oriim' , fortasse cfiatn cilitiouc />rin- 
ci/ii Ediili Tliriidorici. 

Ii hlilio, (/iiiic aimii IMi. (iriieiiie riiiiniui cmI, iiuofiim r.rcmiiliiriii iioiiiIhiii diifinlilii iiiiiliitii liliiln 
iiiiiniiir nlitiimi» l,iiii<lniir.iiiiin a. liV.IJ. itnam rilitit naiit, r.i: tilitiiiiir iiriiiriiir ii. \Mi'>. r.r.miijilii rnl . rii i:. 
7iw</«c nlitiii, iiniir. Hiriniin a. I(J07. niiiniui rnl , r.i: iiiiiiiliim iliiriiilitiii r.iriiii>liinliiii rililiiiiiix 1'iinsiriiaiH 
nnnt l.'»>Hi, — mnliito tititlii — riiletar tMnntitrr : iqr. llnrkow I. r. /i. Vl~ X. 



LEGES BURGUNDIONUM. - PRAEFATIO. 25 

Nostra aiiteni opinio, Cuiacium codicihus Ai et Ab usum csse, non solum com- 
parutis cditionihus cum illis codicibus, sed etiam ea re comprdbatur, qtiod codices Petri 
Pithoei erant, quem socium in edendo lihro (a. 1566^ se habuisse Cuiacius ipse con- 
fitetur. V. Samgny, Merhel, Barkoiv, Tardif sententiam a nobis refutatam defenderunt 
5 Cuiacium et in editione principe et in editione secunda codicihus esse ustim, qui nobis 
servati non sint. 

3. In coUectione fontium iiiris Bohuuii snb titido: 'lurisprudentia vetus anteiustinia- 
nea\ Lugduni Satavortim a. 1717. cmissa, auctor Antonius Schulting p. 827 — 854. hanc 
nostram legem Romanam 'Pa^nani liher responsorum'' inscriptam edidit. Quae editio quod 

10 ad verba attinet^ ex editione Parisiensi anni 1586. manavit. In notis praetcr lectiones 
varias editionis principis egregiae explicatioties verhorum legis praehentur. Pepetita est 
haec editio a. 1737. Lipsiac in officina Weidmanniana, et a. 1744. curunte los. Finestresio 
Cervariae; cfr. BarJcotv l. c. p. X. 

4. Una cum 'Legihus noveUis 5 anecdotis' a. 1767. Romae lohannes Christophorus 
15 Amadutius legem Romanam p. 131 — 295. edidit, 'Lex Romana seu responsum Papiani'' 

superscriptam ; in superiore parte piaginarum legitur textus legis e codice A 2 cum omni- 
hus vitiis et notis siglisque accuratissime transcriptus , in ntedia parte textus legis ah 
editionis auctore 'suae lectioni restitutus' praehetur, in infima denique parte cuiusquc 
paginae leguntur notac, variae lcctiones tam editionum irriorum quam codicum A 2 
20 et A 3. Editio, ut codex A 2, tittdos 48 hahet, index titulorum deest (cfr. autem tahiilam 
cod. A 2 2}- XIX). De auctoritate notarum orationem exjdicantium cfr. v. Savigny I. r. 11"^, 
p. 33; EarJcow l. c. p. XXXIH. 

5. In tomo II. coUeclionis 'luris civilis antciustinianei', a (xustavo Ilugo a. 1815. 
Berolini editae, p. 1499 — 1541. « Friderico Augusto Biener editio legis Romanac re- 

25 cepta est, quae 47 titulis constat utquc praeter lcctioncs editionis Cuiaciaime Amadutia- 
wieque etiam lectiones varias codicis A 5 continet. 

6. 'Lex Romuna Burgundionum' 47 titulis constans a. 1 826. ab Augusto Fridcrico 
BarJcotv Grypliisivaldiae cdita est. Qua ratione et quo consilio Jiaec editio adornata sit, 
cfr. pruef. edit. p. XXXIII. Recentes coUationes editori praesto non erant; quae autcm 

30 lectiones iam antea in lihris impressis prolatae erant, eus quum diligentissime composuit 
legemque commentario egregio iUustravit' ; id jHjtissimum demonstrurt' roufriuJif. e quihus 
fontibus genuini iuris Ronmni unusquisque titidus derivandus sit. 

7. De editione, qmim Fridcricus Bluhme in Monumentorum nostrorum tomo III 
(a. 1862^, p. 579 — 624. inscriptum: 'Lcx Romami, vulgo Papianus dieta, Gutidohadi rrgis 

35 iussu composita' tiftdis 47 cdidit, ipse illc disseruit in praef. p. 594. Ki-crpto codicr A 2 
coUationibus uuctor nititur vel omnino tunc primum vel denuo uh ipso furfis, noHnnUu.s- 
quc coniccturus prachct, quarum quam/jtmm phirimue recte sese Jmbere videntur, non- 
nuUas prohare non possum; udnotufionc critica quam vocant lectiones variac codictim. 
notis fontes Romani legis, BarJcow aucforc, afferuntur. 

40 8. Editio in'Fontium rerum Bernensium' tomo 1 (a. 188(1^, p. 135 — 152. cmissa rrrha 

edifionis a Bluhme curatae reddif. 

Denique udmonemus, Aiujrlum Maium frugmrnta . quur srrrufa. siiif rodiris A 1, 
titulos 28 — 36 (nostr. rd.) continenfiu in 'luris Romani amfriustinumci frugmrnfis', Romae 
et Berolini 1823. rt 1824, p. 104 — 108, rt in 'Serijiforum vrtrrum roUrrfionr' fom. I. Romar 

45 1825. ef \S'^\ , purf. IV, /^80. 81, rdldissr; rfr. liur/cow I. r. p. XXl: drindr Anfonius 

1 1 /» jtmefniionc haec lectori (tuclvr dicit: manu cxaratornm ccxUcum praenidium ni milii aiifuisset. 
iii»i iluliili), qnin nonnulla inile iiuexjne jHttuiiisrnt produci, quac in rem incam icrlerrm. 2i .S'/«'<'iHirii 

rrlHimiin a Harhnit iam it. IHI7. cdihiiii junjiiiis li> iiiiDiilinii ml Irilnrriii rl jiriminii nliiiir sri-iiiulinii 
tiliilum /(Y/i.s Hitmanae IiiiIhI. 

1,1.. Soct. 1. II. 4 



26 LEGES BURGUNDIONUM. — PRAEFATIO. 

Zimrdinus anm 1 766. fitnJmn 26. ex codice A 2 in 'Imjh Thcod. ct Valent. mvellis lcgibus' 
p. 521. einisif. Praefcrea una cum aliis collcctionibus fonfium iuris Romani scparati 
fittdi 2. 17. 44 legis Romaiuie editi sunt a Sichardo, Tilio editorihusque legis Criindobadeic ; 
qttod iam supra p. 22. commemoratum est. 

Uanc legem Romanam et edere ef in linguam FranciKjaUicam fransfcrre ctiam 5 
J.-E. Valenfin-Smitli, in animo sc haberc mihi indicacif. 

§ 8. De nostra edifionc lcgum Burgundionum. 

Ex eis, quae de historia hgum Burgundioniim et de codicibus, quibus traditac stint, 
dissenii, efficiiintur rationcs, quibus in legibus illis edendis ufi oporteat, scilicct omnes 
leges et in una editione comjwchendcndas et in tres partes esse dividendas. to 

AppcUatio libri constitutionum, (jime primae parti inscribifnr, e.r primae constitutionis 
inscriptione , qtuim omnes codices praebcnt, dcsumpfa csf. Quam (qypcllafioncm, etsi non 
a temporihus regum Burgundionum repetita cst, tamcn aefatc maiorcm csse constut re- 
liquis mmimtionibus, quas praeter eam in codicihus manuscriptis lcgimus. Mcmoria 
nndtorum saccidorum cfiam nomcn legis Gmulobaduc confirmafum csf; quam appellafioncm i". 
priori ca dc causa postponimus, quod coUccfioncm consfifufionnm gcniiinam, a G iindobado 
exeunte V. saeculo compositam, integram ad nos non pervcnissc cogmvimus, scd mufafam 
posteriorihus ct Gumlobadi et Sigismundi lcgibus. AppcUutio aufem, quam proposnimns 
secutulae parti, ex se ipsa probatur, constitutionihus iis extravagantibus nominatis, quac 
ul ita dicam, cvtra librum consfitutionum vagantur. AppcUatio denique tertiae 20 
partis, lcx Romana, omisso vcrbo Burgundionum, quod stqwrvacancum videtur esse, si 
titulum jirincipalcm respicimus, codicibus frndita cst, et verba, quae exstant in libri con- 
sfifutionum pr. const. § 8; 'forma ct cxpositio lcgum (sc. Romanarum) conseripta\ ad Irgem 
msfram sim duhio referenda sunt; eam autcm apjicUationcm tcmporibns rcgni Rur- 
gundici usitatam fuisse non cst veri simile; appeUatio dcniquc 'Fajiiaiiiis' plKnc ncgli- js 
gcnda cst, cum eam falsam cssc iam dtulum cogniium sit. 

licstat, ut paucu efiam vcrha dc nostra editiom ipsa fuciam : 

Titidorum numcri libri constifutionum lcgisquc Romanuc ecrfi snnf; inccrfi snnt 
quos constitutionihus e.ctravagunfibus adicci ; ordo constifufionum c.r.fravaguntium qualis- 
libel cssc potcsf ; ut antem iam Tilius ct Bluhmc quam nmximc po/ncrunt ordinem codi- 30 
cum sccuti sunt, ita in nosfra editione id spcctavimiis , at ii tifidi untcccdcrcn/ . qui in 
comjiluribus codicibus certo ordinc reddnntur. 

In nonnuUis codicihus singuli fituli in particulas qnusdum disfrihnuntnr. cin /mr- 
tiliimi lujstru paragrajihorum distrihutio non sempcr rcspondct, cnm jilunc ad mciim ar- 
hifrium tifulos jHirugruphis disposuerim, quumquam nonnnmquum , priorcs cditioncs rc- as 
sjiiricns, minus ujifum )>arfifioncm scrvavi. Kfium lilnhmc in huc re editionem lindcn- 
hriif/ianam , ifaqiu- Tilianam sccuttis csl, cf ciiiii 7'iliiis purfilioncm snam cx codicibus 
A 1 cl AA dcjiromjiscrit , jwiores edUiow:s cuiii his cddicibns conscnfiiinf , nisi i/twd 
numcri nullo in codicc adiecti sunt. 

Duac jiriincijnu; rcs observandac sunl : <" 

Sttjwa rxjiosuimus, quosdam codircs iii fiiic libri ciiiis/i/ii/iiiiiiiin (/ms/ /i/. SS), 
eiu.s qunsi iiarfem, niinnidliis cnn/incrc ciiiis/i/n/iinns, qiiiic sccnndnm niis/riim opinioncm. 
orditu: rndirum iiji/ininrum ujijirohufam, rcnscmliic c.rfruvuguntium, iluqnc cfiiim in cdilionc 
Irijtim liurgnndiiinnm numeru ciiuslifufiininm c.iiruruguntium udscrihcnduc csscnt. Kdilionr 
luistru id drinuus/rari rrlim , niinnnllis nidicihns ( Ji ii — Kt^ cos tifulos, qui lit. 88. sc- *^ 
qunnlnr, rontinua numrrutinm adiutn-fos ifaqnr lihrnm, ron.ililiitiinium \()^t fifiiloriiin fru- 
dilum rssr. IJfilr auli tn tnihi risntti rsl, /iriqiriiim insrrijifiiincm tilnlo 8',l. aiiliponi. 

J'ritiia riiiLstitu/iotu' ca fortna, qna primo lala cst , rudirihus noti- trudifu , noslruc 
rdilioniii fortiiu A I^iji.h llundohadar grnuimic ittifiutn rcsfilmrc rotuUnr; litlcris uulcm 'ctc.' 



LEGES BURGUNDIONUM. — PBAEFATIO. 27 

ad contextum formae B delegatur; quibtis litteris id tantum demonstrare volumus, § 2 
cum § 1 cohaeruisse, in dubio tamen relinquentes, an reliquus textus (Sj 2 sqq.) olim talis 
fuerit, qualis in codicibus nobis traditus est. Forma B initii primae constitutionis eam 
formam exliibet, qua codicibus traditur. Quae auctoritas huic traditioni attribuenda sit, 
5 iam supra diximus. 

Editio libri constitutionum i^raecipue codicibus Al et A2 nititur, sed non adeo, 
ut, ubi in iis manifestus error est, haec falsa lectio in textum recepta, rectior lectio inter 
notas tantum commemorata sit ; imm etiam hoc observandum est, lacunas qiiasdam horum 
codicum ex aliis codicibus explendas fuisse; omnes autem lectiones in contextum non 

10 receptae codicis A 1 vel A 2 inter notas inveniuntur. Apparatus variarum lectionum 
fortasse maior et inutilis videtur, sed potitis ampliora qtmm minora praebere volui; in- 
numerabilia tamen vitia orthographica et grammatica, quae cum in cetcris codicibus, 
tum in AZ. B \. B^ occurrunt , omisi. Quod ad constitutiones extravagantes attinet, 
imprimis codices AZ et A A respiciendi erant. 

15 Denique ut ad legem Bomanam transeam, ex fragmcntis codicis A 1 apparet, quam 

perversum sit, quod in codice A 2, cuius auctoritas fere gravissima est , lectio corrupta 
sive lacunosa sive mendosa inveniatur, ideo lectiones codicum AZ — h in notas tantum loco 
variarum lectionum reciperc. 

Quos locos coniectura emendatos in textu exhibui, uncis inclusi .mnt. Nonnuti- 

20 quam ctiam priorum editionum lectiones reddidi, Cuiacii — sunt cnim, qui eius lectiones 
tantidem, quanti codicum fidem, faciant — Tilianae, Lindenbrogianae , aliarum eo con- 
silio, ut, qua re inter se differrent et quae homines docti emendare vellent, ostenderem. 

In notis, ad explicandum contextum additis, quam brevissimus esse studui; quod 
ad eorum disputationes, qui singula accuratius examinant, delegavi, noli putare me, 

25 qtmecunque illi viri docti exposuerint, sumere; ansas potius, ut ita dicam, praebere rolui, 
ut in eam rem, de qua ilU disputaverunt , accuratius inquireretiir. In lege liomann 
maximi iwetii esse putavi fontes singulorum statutorum indicari. 

Prioribus paragrajthis qua ratione singtdorum codicum cognitionem mihi paraverim, 
exjMstii. Bestat ut maximas singularesque gratias iis viris agam, qui in conficietido 

30 opere me adiuvarunt, imprimis venerabilissimo invcstigatori legum Burgiindionum J.-E. 
Valentin-Smith , viris illustrissimis C. Binding, C. Ritter ob officiosum atque utilissimum 
in parandis codicum collationibus auxilium, praefectis bibliothecarum Berolinetisi et 
Parisiensi, cum codices inspiciendos mihi traderent, viro excellentissinw L. Delisle, quod 
nt imaginem codicis Parisiensis 4758 pliotngra^thicam mihl pararem permisit, quae imago 

35 a fratribus Bosscrf Basilrac facta cst. 

Daham Ba sihd.r, 15. dlc ))icnsis Martii 1890. 

LUnOVICUS nUDOLFUS DE SALIS. 



TABILAE CODICIM. 



I. COniCES LIBBI CONSTITUTIONUM ET CONSTITUTIONUM 
EXTBA VA GANTIUM. 

1. Ordo codicum a Fr. Blnlnnc institntus^. 



uhme. 




Kd. nosttru 


A 


= 


B6 


B 


= 


Bl 


C 


= 


BS 


D 


= 


B9 


E 


= 


B 10 



Bluhme. 
F 
G 
H 



Ed. noMrn. 

= B\ 

= BA 

= B2 

= Bb 



7" = A\ 



Bhthmc. 




Kd. noslrn 


K 


= 


A2 


L 


= 


A^ 


M 


= 


A4 



2. Ordo codicnni rditionis nostrae. 



Ed. noMra. 
A 1 
A2 
AZ 
AA 
B 1 
B2 



Bluhme. 

: 7" 

: K 

-. L 

= M 

= F 

-- H 



fJd. nostra. 
BZ 
B \ 
Bh 
B6 
Bl 
BS 



Bluhme. 
deest 

: G 

-. /" 

: A 

= B 

: C 



Ed. nostra. Bhihme. 

B9 = J) 

510= E 

B \\ = Ed. Herold. 

C 1 deest 

C 2 = Cod. Monac. Laf. 4115. 

C 3 = Codd. Ansei). rollert. Cajrif. 



IL CODICES LEGIS ROMANAE. 

1. (h-do codicnm a Fr. BJnhme inst itntns. 



Bhihme. 




Kd. nostrn 


A 


= 


A 1 


B 


= 


A2 


C 


= 


Ai 


n 


== 


Ab 


E 


= 


A 4 



>/. luintrii. 




liliihiir 


A 1 


= 


A 


A 2 


= 


li 


A 3 


= 


C 


A 4 


--; 


E 


Ab 


= 


n 


B\ 


= 


N 



Jlhilaii 

F 
G 
H 
I 
K 



Kl. iiiistn 
C 1 
(72 
C-i 
CA 



2. (iidii riidirum eil i t ioii is nostru 



i'jl. noHtru. 


Bliihmi 


I{2 


1' 


11 w 


drrsf 


It \ 


() 


11 r. 


V 


/; li 


.1/ 


C 1 


/•' 



lihihiiw. 




Kd. iiostrn 


L 


= 


Cl 


M 


= 


BG 


N 


= 


B 1 





= 


BA 


P 


= 


B2 


Q 


= 


B5 


Kd. nostra. 




Jihilime. 


C2 


= 


G 


r 3 


= 


H 


6' 4 


= 


I 


C5 


= 


K 


^76 




deest 


C'7 


= 


L 



li (^iiriii iiriliiiriii «y/iiiih/io- rliiim C Jliiiilitiii rt .l.-K. ]'iilriitiii-.Siiiilh ; jirii .•iii/iiix Iniiirii I" /'', (/«1- 
him l-'r. Jlluhinr iik/k i« / miiiiiiiii iiiiliiiunirnii ii iiiinui rririitinir ihstiii.ril, C. Iliiiiliiiii /' /' srrijisit. 



I. 
LIBER CONSTITUTIONUM 

SIVE 

LEX GUNDOBADA. 



A. 

LEGIS GUNDOBADAE GENUINAE INITIUM RESTITUTUM. 

[Prima Constitutio '.] 
Vir gloriosissinius rhindobadus rex Burgundionum. Cum de parentum nostria- 
que constitutionibus pro quiete et utilitate populi nostri inpensius cogitemus, quid 
10 potissimuni de singulis causis et titulis- lionestati, disciplinae, rationi et iuatitiae con- 
veniret, et coram positis obtimatibus nostris' universa pensavimus, et tam nostram 
quam eorum sententiam mansuris in evum legibus sumpsimus statuta perscribi. Amore 
iustitiae, per quam Deus rtc. (Vidr infra ji. 30. /. 28 sqq.). 

9 cogitareiuus rx coniectura Lhiil. \\ 12 stat.uta e.r nnmdatioiie Unn a T.iml. projioxiln: statura 
l.'i coihl.: cfr. iiifra iniliiim lil. U2. 

1) In tit. 81. uh ipxo Gundohado Juiec constitiWio prima appelhdur. Quod ad tempu.1 quo con- 
ncriptn xit attinet, opiniones hominum doctwum quam mcuciine inter se discrepant. Jn hnc re id magni 
erat momenti, quod pi'ooemium jyraeftitioMm esne primam (jrraefatiuncuhnn) eamqne ah iis, quae seqmintur, 
seiungendam cemuerunt; reram antem jyrimae coniditutionia introductioriem , quam etinm jyraefntiouem 

20 seaindam appellent, inscriptionem esse, aliis codieilius alitcr traditam, putarunt, quae librum const. moilo 
(hinilobado, modo Sigismundo attrilmat. Si nostram sentmitiam seqiieris , non de prncfntionihus, qiine 
propriam haheant vim, rerha fucienda sunt, sed de piima constitutione ; cfr. jmtefationem noslram siipra ji. 9. 
Quod de prima constitutione excmpli gratia Binding l. c. I, p. 121, et Jcdm 1. c. II, p. 34. dicunt, coniecturn- 
rum solum auctwitatem hahere perspicuum est. Cfr. autem quod etiam Theoderici edictum tit. 1 sqq. ct Lea' 

•j:. Visifi. II, 1 stntuta confinent de iudicihus et iudicatis. 2) Cfr. Jiluhme, LL. III, }). .VJf), not.lH; suprn 
p. 7; infrn tit. 43, § 1. 3) Cfr. infra § 2; habito consilio coniitum ot proceruiii, § 3. 14; tit. 53. 74. 81. 88; 
C(mst. extrar. 18. Singuhma quaedam cfr. in tit. 1, § 1. .').'>; Comt. extran. ruln: 21 ('conrentum Burgiindio- 
num' contionem significare Burgundionum prohari rix potest). In nliis constitutionibus dicit legishitm- se lcgnii 
edidisse iid 'comitum quei'ehtm' rcJ 'multoriim rchitionem', neque rero id dicit, hnc de cau.in se comdium 

30 oplimatum aiit comitum hnbuisse; cfr. infrn tit.Hm, 8.3; Const. ertrar. 1. 19. 20. Comites nuf opfimnfes 
cmiscriliendae legi adfiiisse non narratiir, e.rcmpli gratin in ^iV. 42. 43. 4.'')— 47. 49— .52. .'■)4. (JO. T!"). 84. Qun 
tnmen re id mni cf/iciliir, comifei niil ii)iliiiiiili'x non ndfuis^se. Kum nutem sniteufliim, rrgi ahscntilnis 
optimntibus ct cnmifiliiis leges ferre oiiiniiin nini liciiisse, recte sese haliere niin pntu; cfr. jmuxipue Consl. 



30 



LEGES BURGUNDIONUM. — LIBER CONSTITUTIONUM. 



B. 

LEGIS GUNDOBABAE FORMA IX CODICIBUS MANUSCBIPTIS 

TBADITA. 

[Prima Const itutio.] 



Ex Codicibus yll . 2. 3. B 1.2.4. 6. 

[I.] In* Dei noniine** anno secundo 
regni domni nostri gloriosissimi Sigis- 
mundi*** regis liber constitutionum de 
praetcritis et praesentibus atque in per- 
petuum conservandis legibus et datumt 
sub die IIII. kaiendas Aprilis Lugduno. die IIII. kalondas Aprilis Lugduno. 



B. 6 

Ec CoiVcihns A 4. B 5. 7. S. 9. 1 0. 1 1 . 

[1.] In Dei nomine anno* secundo 
regni** domni nostri gloriosissimi Gun- 
dobadi *** regis liberf constitutionum de 
praeteritis et praesentibus atque in per- lo 
petuum conservandis legibus cditus sub 



*) Vir gloriosissimus Gundobadus rex Bur- 
gundionum. Cuni de parentum nostrisque con- 
stitutionibus pro quiete et hutilitate populi nostri 
inpensius cogitemus quid potissimum de singulis 
causis et titulis honestati disciplinae rationi ct 
iustitiae conveniret et coram positis obtimatibus 
nostris universa pensavimus et tam nostram 
quam eorum sententiam mansuris in evum legi- 
bu8 sumpsimus statura perscribi. In .41.2, ex- 
ceptis verbis Vir . . . populi , 511«« desunt hodie A 1 
a bihli(^{io resecata parte foliorum 6G. 67, in qiia 
iiiilium primae const. scriptum erat; rid. tabulam. 
**) In Dei nomine om. li 1. 2. 4. ***) Segismundi 
A 3; Segimundis Ji 1. t) ct datum A^.2; 

aedetum .43; editus K2.4; ;ieditus 7il; pdituni J?(>. 



*) In Christi nomine incipit prologos (pro- 
logus B8) domni nostri praecellentissimi Gondu- 
badi (Gundubade B7) regis quem constituit anno 1.1 
£7.8, in Bl praecedunt i-erba: Constituta Gundu- 
bade regis. **) agnoscendae fidei .4 4, agno- 

scendi fidei B 1 1 pro anno secundo regni. ***) Gun- 
dobadi BU; Gundebadi .44; Gundebati B9.10; 
Gondubiidi ]18; Gundubade Bl; Gundob.ado JS5. 20 
t) ])rolocus quoil lcgitiii- libci- B5. 



(2.] Amorc iustitiac, por quam Deus placatur ct potestas terrenao dominati- 
onis adquiritur, ea prinium ' habito consillo comitum et procerum nostrorum 



.13. II 10 a.Uiuo .1 1.3. /.■1.6. 
ll> . . . l,HL'(luMn ,lr.fii„l luulir JIV,; 



7 — 12 Col. .1; 8 regiii iltest .4 1 — 3. JSG. (loiiiiio iiostni ^1'"'' 
II 11 ixrpotun A 3. //1.2. 4. cuinservaiulis .i 2. lcglliiiH ojii. Jl \. \\ 
Lngiliiiiii nm. .12.3; Kniigiibd Jl\; l.ugd />' 2. 

7 — ]'2 Vol. Jt: 8 il iii> iioHtiii gliiriosiHHiiiin /i.'>; (liiiiiiiii /''11. 1| !l logis lilici,'! Iiisllliilliiiic 

JIH; rogiH liliern iiiHtitiitioiiiH Jll. jj 10 in loco ot JIH. julnuo Jl tt. \\ 11 |)cr|iotuo .11. i'mii- 

M!rvnn(llii| cohhciiuoikIo» //.0. ('(11(1181 ncditiiH //.'). i(. 1(1; cdictuH //7; pociiitu.i /J H. || 12 illc III. /.'11; :iri 

ilic necnmlo knloiiduii ngiiHlnH //8. uprclin Jl \0; npiuoliH //9. I.iij,'iliiii\iin /< 7. S. 

28 niimrc iiiNtilin ct pcr iiiiniii Dciis plngntiir 4 .'). placntUH />".». IH; pcrlliiciis pir i|ii.'iiii /.'7; pcr- 
tinciiNiii DciiH plncatiH //H; |)or (|iioni Doiih plncutor /f I. tcrrcnnc (loiiutioiiiH .12; tcrrcn.i (lnniinjiiics .1 .'I; 
lcrri-nnc ilivinilalJH nnlioniH Jll; torracni divinilntiH iiulio JIH; toircniiH (loiiiiniitioiicH /•' 1. || '-".I c« priinnin 
«i/i. // M; priiiio /13. /n. r>; cuiii pnniiiin //2.4; cl logiinni lll: ilni|nc priniiiiii /( II. uhiln con- 40 

viviiini //H; hnbitn .14. //'.). 10; i »ilinni //1. ct Wi .11.2, pi occi ii ni i| n.' .11. /.'1.2.4.11; 

proo-iuin //6; prixcrn //H; proccriiiin //7. 

exlrar. 1. \'.<: J.ib. Jlil. J-'raiiaiiiim lap. 12. 13, ,S'.S'. Mrrur. II, •J.M'. .•«;(/.; (liiujijt I. i: }>. 310. .Inlin I. c. /. 
;). !I3; /•'im/W ilf ('iiitlnmii-n, /xi iiumiiriliir friimiur (\HHH), p. 113; Srrrrliiii I. r. />. I.'!!'),' H'. ,S'i./,-W i» •,Mil- 
lliriluiiiirn drn JiiHtilnln fiir nilrrr. (Irtvliiililnfiirnrliuiui', liim. supjtl. II MHH7a ;>. .'1I!I. Va 

l| Hrnliim rtmr iiilrrjirrliiliimnii </i(«i/i (/<-(/i/ (liiiitulliiw I. r. /i. Mili iimtticdiiilrinrtil iijtris). vi.r n'nli 
lnilrMl . vfr. //. ViKui II, 1. I mIIuiI priiniiiii). 



LEGES BURGUNDIONUM. - LIBER CONSTITUTIONUM. 31 

studuimus ordinare. ut integritas et aequitas iudicandi a se omnia pracmia vel cor- 

ruptiones excludat. 

[3.] Omnes itaque administrantes ac iudices secundum leges nostras, quae 

communi tractatu compositae et emendatae sunt, inter Burgundionem et Romanum 
5 praesenti tempore iudicarc debebunt*, ita ut nuUus aliquid de causis et iudiciis 

praemii aut commodi nominc a qualibet parte speret aut praesumat accipere, sed 

iustitiam, cuius pars meretur, obteneat et sola sufficiat integritas iudicantis. 

[4.] Cuius legis conditionem nobis quoque credidimus inponendam. nec ullus in 

quolibet causarum genero integritatem nostram suffragiis aut praemio adtemptare 
lopraesumat, a nobis primum aequitatis studio repellentes, quod a cunctis sub regno 

nostro iudicantibus fieri prohibemus, ne fiscus noster aliquid amplius praesumat, quam 

de solutione multae legibus legitur constitutum. 

[5.] Sciant itaque obtimates, consiliarii, domestici- et maiorcs domus nostrae, 

cancellarii etiam, Burgundiones quoque et Romani civitatum aut pagorum comites 
15 vel iudices deputati , omnes etiam et militantes'': niiiil se de causis his, quae actae 

aut iudicatae fuerint, accepturos aut a litigantibus promissionis vel praemii nomine 

1 studenuis Bll; studinius J3; studuemus B H; statuimus Bl. oi-dinari .14. ut] aut Bl. 

et aequitas um. Bl. iudicaufum .-13; iudicand,, i;l.2.4.&; iudicandum Bl.S; iudicautium i>' (i. il. 

10, BMime. a se] seu £7. 8; ad se £ 1. || 2 conuptionis J 3. i' 7. 9. 10; coneptiouis £ 8. exclu- 
20 delt fi !). 10; excludant J14. £1.2. 4. 5. 8. 11; e.xcludeantur i' 7. H 3 omues itaque (utique £ 1) 

administrantes iudicia iJ 1. '2. 4, Lmd. ; omuis itaque administrautis hac (ac £ S) iudicis £7.8; 

ac] hac .13.4. B[>. 10. iudices] iudicantes B l\. || 4 tractu Al; tracto B5 vide Infra § 13; tractatii 

^3.4. jB6; tractatio B\; tractatum £7.8; tractum £4. conpositis et emeudati £8; conposite 

emendati .13. Burguudiones (Borgundimies £7) et Romanus £ 1. 7. || 5 a praeseuti £2.11; 

55 ad praesenti £1.4.9.10; ad praesentem £7; ad praesente £8. debent £.5.11; dehunt J 3; debe- 

bant £ 1 ; debehat £ 8. de hac causas vl 3. et] vel 4 4. £ 1. 2. 4-11. || 6 aut corripiendi nomiue 

A2,; vel commodine a qualibet il 4. £ 9. 10; vel (aut £5) commodi de qualihet £1.2. 4. .5. nomeu £8. 

partes spere aut qualibet aut £1; partis £ 7-10. H 7 iustitia .4 4. £ 1. ohteneat om. .1 2. 3. 

iudicantis 4 4. £2.4.7—10; iudicantes £1; iudicauti 4 1.3. £6, Til., Bind.; iudicandi 42; iudicante 
30 £5; sed iustitiae sola sulBciet i.itegritas iudicandi £11. || 8 nohis om. B1.8; vohis 4 4. credimus 

43.4. £1.5.7.8; a nohis credimus £11. necnullus43; ue nuUus £.5; iiulli £1; ue ullus 4 4. £11; 

nuUus om. nec £ 2. 4. || 9 et iutegritatem 4 1 . £ 5 ; integritates nostras £ 1 ; uostram om. £11. pr.-temiis 

4 4. B 1.2.4.7.8. ad temptatorem £7.8. |1 10 ac uubis 4 2; a vobis £11; a nobis quoque £1.2. 

4. 7.9. 10, /yind. primum] praemium £8, 'rU. aequitatem 4 1; aequitatum £1; acquitas £5.7; aequi- 
35 tates 4 3.' studium 4 3. £G— 8; .studia repellens £11; studi., — cunctis om. 4 2. rogna nostraiil. 

II 11 iudicautis 4 4; iudicantes £ 1 . ticri om. £ 11. pruliihuimus £ 8. nec .1 3. £5. G. 8. 11 ; 

ut nec £7.9.10. fiscum nustrum £1; fiscos nostros £ (5. quam om. £6; quod .13; qui> £1; 

quam quod £2.4. 5. 7.8— 11, /,m<i || 12 de sola iulatioue 4 4. £ 1. 2. 4. 5, Td., lAnd. legitur 

om. £1.2.4. 5. II 13 scient £ 9. 10; sciatis£6; sciat 4 .3. ohtemates 4 3; ubtimatis Vil. 5. 7; 

10 ohtimates cmites ((,btimatis comilis) consiliarii 4 4. £ 1. 2. 4. 5. 7— 11. cun.siluarii 4 1. domestici 

- cancellarii om. £ 1. 2. 4. nostriet£ll. || 14 etiam («m. £ 11) ct 4 4. £ 9-11. Hurgundiones 

Romani quoque 4 4; et tam Hurguudioues quam Komani ex conieclura TiL, Lind. quoque om. £2. 

pagan(,rum 4 2.3. £5.8. || 15 ac iiulicis £8. iudicis deputati (,mnes 4 3; iudices deputatiunes 4 1.2. 

£4; iudices depotationes £ 5 ; iudices deputatiouis 4 4. £ 2; iudicus deputarom £ 1 ; iudicos dopotati £ 9. 10. 
45 omuesj humines£8. et om.. 4 4. £1.2.4.5.7-10. militantis £2.4.8; militos £11. se om. 4 4. 

£1.2.4.:'); scd .13. de om. £6. causas bis qni acte 4 3; causis quatouus nctuac £2.4; causis 

quatenus cause £1. Iiis om. 4 4. £1.7-10. que ate aut £«; quc in acte £7. |1 Iti auf] ac 42; 

vel in\. fuerunt «1.«. accepturus 4 3. £6; aliquid accepfuris 4 4; aliquid accopfun.s £ 2. 4; 

aliquid acccpturus /; 1, 7. 9. 1». a om. .1.3. £4.0. pnmiissiunes 4 3; prumissioue /M . pracmia IIH. 

1) C/r. infra § 8; lil. 55, § 2; 60, 8 1. lirimncr l. c. /, V- 260.3,38; Bluhmc in 'Jiihrh. d,s pcm. 
J)unls,:h. Hcchts' f f\K>l), ]>. 71 miq.: non recte r. Siirigny l. c. IP, p. 8. 2) nomcMiciis crat mafli.-ilriituK 
qiiidam, cniu!, nomcn eliam aynd (Mrorfuthm cl in regno V^rancornm inrenimus; cfr. Waitz, VG. tl. 2. 
p. 47, n. 3. 3) Sia-etun I. c. p. 137-142; Jalm l. c. I, p. 93. 1.34; Ginoulhiac l. c. p. 532. 



32 LEGES BURGUXDIOXrM. — LIBER OONSTITUTIONUM. 

quacsituros; ncc partes ad compositiones '. ut aliquid \e\ sic accipiant. a iudicc con- 
pellantur. 

[6.] Quod si quis menioratorum corruptus contra leges nostras, aut etiam iusto 
iudicans. de causa vel iudicium praemiuin convictus fuerit accepisse. ad exemplum 
omniura probato crimine capite puniatur-': ita ut facultatcm eius. in quo vcnalitas 5 
vindicatur. a filiis aut legitimis heredibus suis. quae in ipso punita est, culpa non 
auferat. 

[7.] Notariis sanc deputatorura iudicum pro iudicioruni commodis in causis 
ultra decem solidos addictis singulos treraisses censuimus possc sufficere, intra decem 
solidos minora commoda quaesituros"^. lu 

[8.] Inter Romanos vero, interdicto simili conditionc venalitatis criininc, sicut a 
parentibus nostris statutum est, Komanis lcgibus praecipimus iudicari; qui formam et 
expositionem leguni conscriptam. qualitor iudicent, se novcrint accepturos. ut pcr igno- 
rantiam se nuUus excuset^. 

[9.] De male vero antc acto tenipore iudicatis prioris lcgis forma ' scrvabitur; i.'* 
hoc etiam inserentes, ut, si forte iudex in corruptione accusatus convinci nulla rationc 

1 quaesituri siiit .C 11 ; quisituius .1 3; quaesiturns A 4. li 1. 1. G — !). iiei] 110 li 1. partis li 1. 2. 
4. o. 7. 8; patris •1 4. ciiiiipositioiieiii .1 3. 4. JS 6. 8 — 11; coinpositionis 7J 1. 7; coiipositione 7i '2. 4, iit owi. 
£4; aut -1 2. 4. /J 1. 2. 9. 10. \e\ s\(i demmt Bb.W. sic acc.] sibi accipiant ii U ; si accipiant .1 4. i>"2. 4 ; 
accipiuut .B8; si accipiat iJ 1 ; se iieccpisse imlice Db. \\ 2 conpellatur j-1 4. i' 6. 9. 10; conpellcntur B\\. -U 
ii 3 quisque /J8. tenicratorum ,4 1.2; meratornni .4 3. corrnptis 7j8; corruptam /J2. 4; coiruptus 

«711. Bb. iuste om. Bb; iniuste JS7. 8. 11; iiiiusti B i. \\ 4 iudicant Bb. causis Bb. inilicio 
fi 1.2. 4. 9. 10; iudicii -14. B\\. accepisse om. BS. \\ i> provato criniinein ad exempl. lumi. />' I; 

proliatum /J5. G. poneatur iJC. 9. 10; pouatur .1.'!; pnniantur Bb.ii. \\ G a soU J 1. 2. liliis aut 
um. A 2. Huis quae] cius qui (que B 1. qnia Jl 2) />' 1. 2. 4: qiiid B 5. iii ipso puiiita] iii om. A 2; iii ipsum 35 
pusila Z/8; in ipso ponita .11.3. ii,5, 9. 10; iii ipso iirivata 7^11. || 7 anteratnr 7)1.2.4; antcrant i>ll. 
II 8 iiotariis saiic de poteatate eoruiii iiidicuni (indicium A2. J! ii) .1 1.2.3. />'(); notarils iudiciim JSb; 
iiotariis Ciiutnrius jB 1) aiite iudicium (iudicuiii i< 2) /J1.2. 4; nolaiii (ui.tii.irii .14) saiie (iiotarlis aniinin 
J9 8) depulatorum (deputaturum .14; de|)otatorum /)'9. 10) indicium ( iiiilitinni .14. BS) .14. 7)7-10. 
caustt U\\. II 9 addistis B9. 10. siiigulis treinissis .14. 7i 7. 8. 11 e c inlra ,1 1—3. /j* li. siiHi- 30 

i^erel iii scx Kolidus quoinoda 7{:'i. || 10 inniiera 7i 1. 2. 4; niemora />' l>. iinaesitiirus .1 3. B (i; i|iiaesiluri 
/n.2. 4. 7 — 10; coiiquaesiluri /J 1 1 ; qucsilura A4;um.JJ;y. || 11 interdictis />'1.4; inteiilicli />' 2. 
veiialilaH //7. crimiiie om.B\).\0. || 12 institutum />' 11. praeeipimiis oju. .12; preciliiis />' 9. 10. 

iiidicare .4.S. /il.2. 4. 5. 7. 8. quia 7i 1 ; quao /J 8. iorma .1 ,3. et om. .1 3. 4. />' 5. (>. 8. |1 13 ex- 
puititioiiiiin /i(>; expusitiuiie BH; expoHitiuiiiliiis Bl. coiiscripsil .1 3; eonseripta />' 7. 8. aequaliter .1 3; S5 
qni qiialiter .14; qiiicuniqiic et qualilcr />' 10; quii'iiiiii|ue eqiialitor />' 9. iiidices s! noverint />' 7. 8. 

ii..v.-riiiit /n. awepliiriiH .1 .3. /i .5— 8. iil| .t />' 1. 1. || 14 exciisat />' 7. || 1.') niale .1 3. 4. /U)-7. 
9-11, 77/., AiH./.; iiiiili. /;i.2.1; niala /)'8; iimliK .1 1.2, Jltml. aiile acto - snslineiv dcmiil /?,') 

aiilearliini ll'2.1.>^. iiiilleuiillH /M. 1 1 ; liidleanlCK .1.3; iiidiealo 7/1. || 1(> iiiHorontis /i7— 10; inlvreuteH 

/ni; iiifcrtiir JIW. c..rriipti..iiuiii /M. 9. 10. riieril .•iceiiKaliiH /i 7. 8, e.inviiiei| el eonvineitiir IIH; 411 

qiiod iiulla rali..iie pi.tiierit acciiHator adproliare Hiiiiili pouiia /M.2.4. lalln />'S: priiliallonu IIT.'.) — 11. 

1; t'fr. i"/>" 'i'. 71. Coiisl. i:ilrni:-2\, § II. /, /i'<i»i. Iil.'.i, S -'. 2i C/r. //. Vixiu- 1'//, I, .\ 

3; .Si Ium: riiUiUnm Ctitl. luxl. ,\'//, 21,H imilnliir, nl Itluliiin- iiiiiii<ilii.s o/ , ml Irmiiit.i drliiiiriidiiin , iiiio 
jirimii niniititiUiti anmcriiiltt nil , miimrnliim iiiunltliim rj-Jiilirrr ridrliir iiniiiis nin.ililiititini.1 qiittr tifferlnr 
ti Xnitinr. imiierulorr. it. 481. tltUttr. 4) (^nitr ftirmit rl rxininiliti Irifiim llumttniiriim ci>ni>irii>lii Iriir 45 

Hiimtiim rjinlinrlitr, qitam Irfiiim lUtrjiiinditmnm imrlrm Irrliitm itlimiin. Kr rrrltii eoMHiriptjiin iiiiiiiiinio 
ritm lerliti tiuoil initetiiiit itr iti'('i-|itiiri)H miimiiiit, lutnc itillrtiitiiirm iiiri" Unmtini, nl llitrnrl I. c. /i, \i r, 
liulttl, iiim rti Irmiuirr rj-ntiliiiiir, </ii« iirimit rtinnlilnliti nlrrrtiir; r/r. liiiiiiiilhinr l.r. /i, .''i()9. - Cfr. infrii 
lU. 12, Jfi, Vwuit. rjiriir. l.'J(t, «i<;.r.< S ;i, Siliriinlr.r I. r. />. 2-J2, in V'""' '•''' l>ri'tr Con.il. c.Widr. 2, 

Mrrato tiue nilettir, cfr. )f 1 1 . >"' 



LEGES BURGUNDIONUM. — LIBER CONSTITUTIONUM. 33 

potuerit, accusator simili poenac subiaceat, quam iudicem corruptum praecipimus 
sustinere. 

[10. J Si quid vero legibus nostris non tenetur insertum , hoc tantum ad nos 
referre praecipimus iudicantes. 

5 [11.] Si quis sane iudicum, tani barbarus quani Romanus, per simplicitatem 

aut neglegentiara praeventus, forsitan non ea quae leges continent iudicabit et a 
corruptione alienus est, XXX solidos se noverit solviturum, causa denuo discussis 
partibus iudicanda. 

[12.J Illud' adicientes, ut si iudices simul tertio interpellati non iudicaverint, 

10 et causam habens interpellationem nostram crediderit expetendam, et iudices suos 
ter se adisse et non auditum probaverit, XII solidorum iudex inlatione multetur; ac 
si quisque de quolibet causae genere omissis iudicibus — hoc est, tertio ut supra 
iussimus non interpeiiatis — ad nos venire praesumpserit , ea qua iudicem differen- 
tem statuimus multa constringat, ne forte per absentiam deputatorum iudicum negotia 

15 differantur '. 

[13.] Nullam causam absente altero iudice vel Romanus comes vel Burgundio 
iudicare praesumat, quatenus studeant, ut saepius expetentes se de legum ordine in- 
certi esse non possint. 

1 accusatus JS7; accusatur £8—10; accusari J 2. simileni iioeuam BS; similem cuuditionem 

20 vel penam£7; simili conditioiii vel poena£9. 10; simili poena ^13.4. iudicium ^l 3. praecepimus ^3. 
B 7—11, Bluhme. || 3 Si om. .13; Si quis Ai. S 8; Si quidem vero est quod legibus B\\. |1 4 praecepimus 
£7.8. II .5 iuditium (iudicium) .14. £5.6.9.10. barbarus] Burgundio £8; Borgundio Bl. \\ 

6 aut per .13. praeventus tbrsitau om. £1.4; proventus ut forsitan ea quae in lege continentur 

non £11. legis ^l 2. 3. £ 1. 7— 10. continentur £ 9. 10. iudicavit 4 4. £5. 7— 11 ; iudicaverit 

25 £1; iudicaverint £2.4. et] eam £5; om. .11—3. £4.6. a om. £4.7.8; ad £9.10. |1 7 cor- 

ruptionem A i. £7—10; corrupt. — noverit om. B 4. triginta solidorum multa se noverit solvetorum .13. 
solidus Romanus .14; solidos Romanos Til., JJnd.; solidorura .1 2 ; sol inlatione £ 1. 2; solidorum 
multa£6— 10; solidos sol vat /)ro s. .se noverit .solviturum £ 11. solviturnm] inlaturum £1.2.4; soliturum 
£7; solidorum £8; solitorum £9.10; soluturmn Til., Bluhme. causam — iudicandam £2.4.7—11. 

30 decussis £5. H 8 parentilms £8. iudicandam .14; iudicanda — multa (§ 12, l. 14) demnt £1. || 9 ad- 
iciendum 7J8. Aom.Bh. iudicis .1 .3. £ 7. 8. simul om. £ 2. 4 ; sinml silii £ 7. 8. non inter- 

pellati non £4. interpcllanti /; 11 ; interpellato £8; interpellati — liabens o?n. £ T). || 10 e.vpectanduni 

.13; expectaudam £11; expidendam Bl. \\ 11 ter se] tertio£5. adesse£8; audissc £ 7; audire £ 11 ; 
interpellasse .^14. £2.4.5. .se auditum fuisse (fuis £5) .14. £2.4.5.7—10, Td., Lind., Blithme; 

3-' iudicasse £11. scdidos .11.2. W8; solidis £11. inlationem .13. £6.8. multabitur £1.2.4.5, 

Und.; vertetur £8; dam) tur .14. liac .12—4. £6.7; hec £5; liaec £9.10; aut £2.4.8; at Til., 

Lind., Bluhme. \\ 12 quls .14. «5. IMO; quiqui £2.4; quisquam £11. de qualibet causa (o»». gencre) 

B\\; de quoliliet casii gcrcio .14. omisisse .13. est om. Ai. £2.4.5. tertium .13. £6. [| 

13 iiiterpellatus . ) 2. jiraesumpseriiit .14. ea quae {vel eaque) .1 3. £ 2. 4—1 1 , Bind. ; et que A 4 ; eum 

■•0 illa quani iii e.i: emend. Til., Lind. deferentem ^13, Bind.; deferre £11; deserontem et £8. iudicem 
conponentem studuemiis siniul constringat £ 5. H 14 constringct £ 7 ; constringant £ 1 ; constrictus ex- 
solvat £11; constringatur emendal Bluhme. ct ne .11. £5.7—10, ([ua lcctione recepia, editores priores, 
exceplo (!. Bindimj, verha et — diflerantiir ad parai/raphum sequentem «cnpxeranl. \\ 15 abstinentiam 
£1. depotatorum .13. B\.i>.\0; deportatorum £4; deputaturum £6. imlicium .12. B\; iudiccin 

« £8. neguciam .13. (lofercntur .1 3; deferaiitur £ 2. 4. .5. 8, Bind.; dcseiantur £ 11 : diflortur £ 7 ; 

diflcratur £6. H 16 absenti alterum .13; absentem alteruiii £7; absentcm ali.i £1. iudicem £7. 

Komano comite vcl Burgundiono B2. coiiiis .13.4. B\.9.\0; comitis £7.8. liurgundiones £1. || 

17 piacsumant .14. £ 2. 4. .5. 7-10. quatinus A\.2. £8. studeant ut saepiusl bis iudicant nt se 

prius .1 3. cxpeclentes ,1 2. £ 1 ; ixpecteiiter 7i' 4 ; expidenlis £ 7; expediendns 7i8. se do legum] 

M sed (ct£l) elegunt .13. £1.2; scd eliKunt 114. oidinem .1 4. /n.7.S. iiieeite £5.7. H 18 possunt 
£1; possent .14. £2.4—8. 

1) (jHnc^Vi.amliiiniliir, piivlim iiiHlaliifiinl iii/ni lil. Sl : miii.i lihili iiriiHmrnlHin uim iiHiulnil in 
SS 13. ct 14. interpriliitionnn u ]lindimi priilalam, iini •ilc/irrc' (= nd imlicinm m/i.s )■(■/(•)•)■<■) pr" ■iliHcrrc' 
k/fit. 2) DitJcrHiihir. si nidc.r. dqmlatnn nnte reticm imnstnm appcllntionem rcpnijnare (lclni. 

M,. .See.t. I. II. ■"' 



34 LEGES BURGUNDIONUM. — LIBER CONSTITUTIONUM. 

[14.]* Constitutiones vero nostras placuit, etiani adiecta comituni subscriptione 
firmari. ut definitio. quae ex tractatu nostro et communi oninium voluntate conscripta 
est, etiam per postcros custodita perpetuae pactionis tcneat firmitatem. 

Nomina ' eorum, qui leges vel sequentia constituta et illa tamen, quae in priori 
pagina continentur, signaturi sunt vel in posterum cuni prole Deo auspice servaturi: s 

(1.) Signum Abcaris comitis-. (17.) Signum Wallaerii comitis. 

(2.) Signuni Aunemundi comitis. (18.) Signuni Siggonis comitis. 

(3.) Signum Unnani comitis. (19.) Signum Fredemundi comitis. 

(4.) Signum Hildeulfi comitis. (20.) Signum Avenaharii comitis. 

(5.) Signum Hildegerni comitis. (21.) Signum Vulfiae comitis. lu 

(6.) Signum Usgildi comitis. (22.) Signum Sigisvuldi comitis. 

(7.) Signum Walesti comitis. (23.) Signum Suniae comitis. 

(8.) Signuni Aumemundi coniitis. (24.) Signum Gundefulsi comitis. 

(9.) Signum Andari comitis. (25.) Signum Gundemundi comitis. 

(10.) Signum Anigathci comitis. (26.) Signum Etfonis comitis. 15 

(11.) Signum Auderici comitis. (27.) Signum Widenieris comitis. 

(12.) Signum Aumemundi comitis. (28.) Signuni Wadahameris comitis. 

(13.) Signum Aveliemeris comitis. (29.) Signum Silvani coniitis. 

(14.) Signum Conigasdi comitis. (30.) Signum Fastile comitis. 

(15.) Signum Viliemeris comitis. (31.) Signum Como comitis. 20 

(16.) Signum Coniarici comitis. 

*) Hiiic }jarit(/ni)ilM sajuenlUntsque comiluiii iioiiiinibmt lleroM (liW) rerbit siibstHiiit: noniina 
uutem trigintiV comituni . iiui lianc nianibus constitutioneni subscribentes lolioraverunt, brevitati stu- 
dens omittam. 

1 coiistilulionis .1 2. 3; eimstitntionis (winstilutiunes .1 4. 7i !1. 10) vein nci.stiae (nustri ^j >S ; iiustra ii St; -'J 
um. B i) Keriein .14. J31.2. 4. 7 — 10; constitutiones vero nostre seregem li b. imstrae .1 3. ii G. adiectam 
.12.3. 5 6; adiuncta /J9. 10; abiuncta Bl; abgesta BS. subHcri|)tioneni ^12. iil.6. 7. 10; suscriptio- 

neni B'J: suscriplionum .13. B b. \\ 2 firniaio 7?2. 4— 6. H. nndc finitiu /.'1; dilfiniti" Bi; difinitici 

.13. /J2.6. «luac «Hi. .1 4. e.\] ea 7^1.2; a /i4. Iractat.. J 3. /; 6. 9. 10; naclo 7>T>. 7. 8. com- 
iiiuiiey^G.H; coiiimunio .12; conimunioiium, o»i. ..niniuni, .13. v.ilnnlalcni .12. 7i7--10. |{ 3 |ierpetuuni 'M 

Bi; per|>etu»m B\.'2. Hdfinnitatem B\. \\ 4 /n .14 ilesunt tain iuscriptio, ijuam «lomiiia comilum; a 
eoiUce Bi't elencliui comilum poat verbum signatur arutms e»t: de li W (Ilerotd) vero ride supra n*. — llec suiit 
nomiiia corum qiii loge HubKcripscruiit, reliipti» omia»i», B 1 ; .\i>inina ei>ruiii i|ui legos su)>seripserunt, rel. om,, 
//2.4. legiH,l2. 3. 11^,7 — 10. coiiHequenti /i9. 10. .sciiuciiti cnnslitntc illi, tim. et, //."). tameu owi. 
/»'."), 7i/. II t) pngiiia o«i. BH. uoiitcnctiir /1 b; perliiientur />' 7; rcliiineiitur 7)8; rctiiicnliir //9.10. aj 
Higiiati BS. aHpicoiii B7; auKpiciis BH. servatiir /< 7; servatDruni .13. \\ 1! — 21 .VoHiinn romilum 

lecuiiduvi codicet clattit A : In cud, .1 1 uomiua lumilnni mari/ini adacriiitn suul, litlerae anlein <iuitcdam 
finalei a bibliupeijo po»tea reiecatae ntnt. ud 3: rmini .12.3. ad .'): a cod. A'2 lioc nomen cjcidit, 

llilgenii .13. adl: WalcHte .12..'). ad 8: Auiiioniun|dil .1 1 (lillcrii di rl jiarle littcrnc ii resecati»); 
.Vuiiemuiiili .12; Kmeriuiidi .13. <i</ 10: Augatliei .12; Agatlici ,13. »>/ 1 1 : <im. .13. »(/12: .\uiio- 40 
muiidi .1.1. ad 13: WcliemeriH .1.3. ad 14: ('onigiiscli .12; ('niiigiscli I .'I. <ii/ l,'>: \'licincrl{s] 

.1 I Clitlrra s reMrcala) ; VilieiiicriH .12; VilemeriK .13. «</ 17: Walliier|ii] .1 I ilillrri.i nntem ii rc»ccali») ; 

Wallalierii .12; Walalmrii .1.3. <i<f 20: Av<-iialiiirlii| .11; Wenabarii .1 .'1. <i./2l: Vullic .1 ;t, <i</ 22: 
>k<KiHViilili .12.3. <i</24: (iiiiiil<-riilH|i| .11; (iiildclulHi .12; (iiiiideriildl .13. <ii/ 26 : ( ItloniH .13. 

ad 2H: WnilaiiiiroH .12; WadiimiriK .13. <«/ .'K); KaHlil» .1 I. «./ 31: C.Miiac .1 :i. 4t. 

1) <'fr. rrrlm, iptuf rix rtcle ne lutlicni, ii Oinimlhiiu- prolitlii, I. c. p. M\, luit. 1. — Himlini/ in <•//. 
«14« /». /. (cfr, Ilindinf/ 1, c. ;i. 107. 324> 32 coinitcn km/<«.i-i;»uVii«.' rcri^timUliinum, r. Surigny I. c. II'', p. 3. ccrlitm 
tJtie pulnnl; llrunnrr I. c. p. 3!I3, (cfr. (linoulhiitc I. c. p. tM) ftwtitnnr /Htnllidim sitliHcri/itiimes cixn-litg 
rjue crnMi; cfr. Iliniliiuj I. c. p. 121, .lijtn I. c. II, ;«. 29.''). 2) ('f>'. !•''. Wiickrrniii/rl , S/iiiichr und 

S]>riirliilrnkinitlrr ilrr liitrijnndrr , ii/iiiil lliniliiiij I. c. />. .'1H2 K'/'/., ./''<'. (Iriinm, (Ir.icltichlr drr ilrulschrn ■'•" 
Spnuhr riMM^, p.t\miiiq. 



LEGES BURGUNDIONUM. — LIBER CONSTITUTIONUM. 



35 





Novtlna i 


'omitum semni 


lum codices clftssls B. Novimihus comitiim 


praemittunt i 


^erba ; Siguum liegis 


Bl.S. 




B\ 


S2 


B4 


Bb 


B7 


BS 


-B9.10 




1. 


Abgaris 


Abgaris 


Abgaris 


Abacaris 


Abacaris 


Abh.iaris 


Abcaris (Abacari! 


? -BIO) 


2. 


Aiidemundi 


Aunemundi 


Aunemundi 


Unani 


Audinnuidi 


Audimundi 


Walaharii 




5 3. 


Unnani 


Unnani 


Unnani 


Walesse 


Annani 


Agnani 


Aunemundi 




4. 


Eldeulfi 


Heldeulfi 


Heldeulli 


Hildegerni 


Hildulfi 


Heldulfi 


Hunani (Huniaui 


B 10) 


.'•.. 


Ileldegenii 


Ileldegenii 


Hildegerni 


Aunimundi 


Heldigerni 


Eldigenii 


Hildeulfi 




(3. 


Hosgeldi 


Hosgeldi 


Ho.sbeIdi 


Agatbei 


Osgildi 


Hotgildc 


Hildierni 




7. 


Walisci 


Walisei 


Walesci 


.Vunimundi 


Walisce 


Valisce 


Husgild 




10 H. 


Audimundi 


Audinnnidi 


Audimundi 


Cunigiscli 


Anniniundi 


Auninnuidi 


Walisce 




9. 


Aldaliari 


-Vndaliari 


Andahari 


Oodemundi 


And.-ilarii 


Andalarii 


Audenuuidi 




10. 


Agathei 


Angathei 


Agatbei 


Aunimundi 


Angattei 


Angathaei 


Andabari 




11. 


Auderici 


Auderici 


Widemeris 


EldeuHi 


Audirici 


Audirici 


Angate 




12. 


Eunemundi 


Aunennindi 


Silvani 


Usgildi 


Audimundi 


Audimundi 


Auderici 




u 13. 


Willeniiri.s 


Willimiris 


(_iomc 


Andearii 


Willinieris 


Willimeris 


Aunemundi 




14. 


Congli.scli 


Conegiscli 


Sigconis 


Auderici 


(-'onigiscli 


Congiscle 


Wilicmeris 




15. 


Aiulcmeris 


Willemeris 


Winaharn 


Villimeris 


Willimeris 


Widimeris 


(^'omarici 




16. 


Comericii 


Comarici 


Auderici 


Vullele 


Couiarici 


Cogniaria 


Walaharii 




17. 


Fredemundi 


Fredemundi 


Aunemundi 


Silvani 


Wallicarii 


Wicdiarie 


Fredemundi 




20 18. 


Wifilei 


Wifile 


Willimiris 


Siggonis 


Fredemundi 


Fredenuindi 


Vulfile 




19. 


Soniae 


Soiiiae 


Conegiscli 


OtTunes 


Volfille 


Volfide 


Gudemundi 




20. 


Godimundi 


Godemundi 


Willemeris 


Sonie 


Soniae 


Soni§ 


Widemeris 




21. 


Vidcmeris 


Widemeris 


(Joniaiioi 


Gcmie 


Godimundi 


Godimundi 


Silvani 




22. 


Silvani 


Silvaui 


Fredemnndi 


(iuudeulfu 


Wallimeris 


Wallimeris 


( lomae ((^ioniacae 


B 10) 


25 23. 


Gonie 


Gome 


Wifile 


Sigisvuldi 


Silvani 


Silvani 


Siggonis 




24. 


Sicconi 


Sigconis 


Soniae 


Auuimundi 


Gome 


Gome 


Wenaharici 




25. 


Wineharo 


Vinabaro 


Gudemundi 


Vindimeris 


Sigoni 


Sigone 


sigesvulfi 




26. 


Suldi 


Suldi 


Suldi 


Vanaharii 


Venicarii 


Venlari^ 


Guldehulfi 




27. 


(iuldeulti 


(jundeulfi 


(iuudeulfi 


Valaresme 


Sigisvuldi 


Sigisuldi 


Uftunis 




30 28. 


OfHni 


(Jtfini 


Olfini 




Gundiulfi 


Gondiulfi 


Walabaris 




29. 


Walerimi 


Walarinii 


Walarimi 




Offini 


Ofonninis 


Fastili; (periil iii 


7J9; 


30. 


Fastile 


Fastile 


l'"astile 




Widemeris 


Widimeris 






31. 






Ijxpliciunt 


Explicit nn- 


Faliste 


Fastile 
Explicit sub 






35 






nomina 
auctorum. 


niina conii- 
tum ilkirum. 




scriptio con]i 
tum. 







Tiliiis in siia editionc iisus fuerat primo loco A 1, cuius ordinem in componcndo clencho comitum seijuitur, 
eed neglegentia quadam omisso nomine Gundemundi (num, 2b) non hahet nisi nomina triginta, in aliquihus 
nominihus autem sequitur -Bf), nam nomina ad «M?n. 8. 9. 15. sic lei/untur: Annimundi, Andearii, Villimeris; 

40 ad num, 26: Windemeris, cfr. Bb adiium. 25. et A 1 ad num. 27; ud num. 23: Soniae, cfr. Bb ad num. 20. 
et Al ad num. 23; errore tt/j)oi/rap/u potius tjuam emendatione ediloris lei/untur ad num. 2. et 13: Annc- 
nmndi, Avelicmcris. — In ma editionc /.indenhroyius secutus est partim codices B'^ et B 4, jiartim editionem 
Tiiianam: et cum ex mis codicilma sumeret nomen Suldi (vide -fi 2. 4 ad nuni. 26J, e.); Tiliana autem nomen 
Sigisvuldi (ride codd. claas. A ud num. 22, .B8 ad num. 21), effecit , ut nomina triginta duo ler/antur. Quod 

45 autem ad ordinem seriemijue nominum attiuet, / .indenhroi/ius nuttius codicis nuctoritale nisus fuerat ; emen- 
dationes ileniijue cditoris inreniuntur ad niim.^: Audcnmudi (clr.Jl2.i ud num.H); 14: Conegiseli (cfr. B2 
nom. ad num. 14, Bi nom. ad num. 19); 19: Wanaharii (cfr. 112 nom. ad num. 25, B\ nom. ad num. 15, 
vide Jl 5 nom. ud num. 2i^). — (Juam editionem //mdenbroi/ii nou mulavit iiec Bouijuet (ai excipitur nomen 
num. 19. adscri/itum, ijuod in ed. Bouij. lei/ilnr : Wanaclnuiij nec Canciani ncc ]t'aUer. — Blu/ime ordinem 

50 seriemijnc a lAnd. ohservalam seculus esl ; omissu lamen nomine Suldi, /labet liaec editio 31 7ion<tn<i, el auclori- 
latc 'plurimorum codicum' nomen Fastilc loco ultimo legilur; in rompotiiione aulem nominum Blultmc secutua 
est dirersos rodices , praeserlim, ut ex notit ipse collii/us, Jil. — liinding denique eecutus esl .1 2, adiunclo 
nomine HUdcgerni, quod nomen A 2 deeet. 



b* 



36 LEGES BURGUNDIONUM. — LIBER CONSTITUTIONUM. 

luoipiunt (Mpitula loguni. 
I. De libertate donandi patribus adtributa et nuincribus rogiis. 
II. De honiicidiis. 

III. De libertatibus servorum nostroruni. 

IV. De sollicitationibus et furtis. 5 
Y. De his qui Hagollo, fusto, calce vel pugno porcutiunt. 

VI. De fugitivis. 

VII. De servis et originariis. qui vocantur in crimine. 

VIII. De obiectione criminum. quao ingenuis intenduntur. 

IX. De inlatis violentiis. i,, 

X. De interfectione servorum Burgumlio ot Uomanus una conditiono toncantur. 

XI. De inflictis vulnoribus. 

XII. De raptibus puollarum. 

XIII. De exartis. 

XIV. De successionibus. i.-i 
XV. De commotione litiuni. 

XVI. De inquirendis animalibus. 

XA II. De causis aliis et calumpniarum romotione. 

XVIII. De his quae casu contigerint. 

XIX. Dc ablatis pigneribus ct fideiussoribus. 20 

XX. De fugitivorum furtis. 

XXI. De servorum contractibus. 

XXII. De removendis in negotio Romano patrociniis barbarorum. 

XXin, I)o dampnis, quae ab animalibus inforuntur. 

XX1\. I)e mulieribus Ilurgundiis ad sccundas aut tcrtias nui^tias transcuntibus. 2.-; 

1 Indieem cajnluluntm /irimae uuiistitiitiom jiracmitlHiil cuthl. .13.-1. iil.2. -t— G, Ti/. el J.iiitl.: jiost 
primam conjilitutiimem letjilur iiulex in cotld. A 1.2. JSl—W el ajmd Bluhme; editioni liind. index tlee.il. 
Iiicipiuiit cnpitiila Ipgiiin sic Al.Jiit; nullam iniscriiiliunem jiraebent .12. iJ9; iiicipiuiit capitula libri 
(•iiiKleliati .13; capitiila lcgis liurguiKliiiiiuni a recentiore mamt in Ai athcripta; in B 10 paulo recenlior 
manut adncripiril : incipit lcx Gundeluida; incipit capitula libri rcgis Jil; incipiiuit capitula BS; incipiunt 30 
capitula (incipit lcx //2.4) iuter Kurgiimlioneg ct Koinaiins B 1.2.4. Indici» initium uitjue ad <i<. 45 m B<i 
deletum «■»/. || 2 liliortaliliiig 111—10. patribun] |)urtibiis A 2. 7/8: n niatribuK //2. 4; a matrilmtis jiro a p 
adtributa Ul. adtribiita, rel. om., Bl.H; et triliula .13; dctribnlis //2.4. ct om. A 1.3. /i5. rcgis 
.13. //1.2. 4. 9. 10. II 5 sublicitutionibiis //7; sc.llicitatlbiis /.' 1. || G llagcllum //8; llagellis V/ I. 2. 4. 
cnlci //7; calcc um. Bb. fiiHtc ct dc cuiictis piigiiu //1.2.4. calcc, rcl. om.. //8. perciitiant //1; :i5 

Itcrcugitcril B:>; [lercutit Bl. || 8 do servis ct criiginariis, rcl. om.,Jil.K iii ,.m. 114. intoi- Hiiigun- 

dioiic» (Uurguiido<iiiom //1) ot RiinmiKis (Koniniium .13. //1) atld. .1 ."3. //1.2.4; iiiter l!iiigniidi..iiem ^Biir- 
gundio B!>) ct Komniiuni (Koninno //f)) baoc forma sorvabitiir atltl. .14. //.').!». 10, Jllulime. || !) i.biectio- 
iiibu* B '.). 10. criiiiiiiiim, rtl. om., // 1. 7. 8. || 11 scrvoruni, rcl. om., II 7. 8, Til., l.ind.; conditionc teneantur 
om. JI4. iiilcrfcctio //1. llurguiidio aiit Romnniis .l.'!; lliirgiiiKlioiic» aiit Komiiiic .12; liiirguiidionos 40 

ol Koninno» //2.4; liurguiidioiK-ni et Koiiia i //1. tcncatiir .14. /il.il. 10. || 12 inlilictis /("1.10. || 

13 lic .12.4. /^2.^4. 8; rnptis .1 1.3. // 1. .'i. 7. !l. 10; raplu Til., I.intl. || 15 cl snncti moniulibus tttUl. .14 
ri coiiieet elauit 11; iiniicliiniiiiinlibuH //5.7; HaiicloiiKiiiinliH // !l. 1(1. || 1(! coininiioiono .13. //5; cnm- 
muUliniie //7. cominiilio linciiim // I. || 18 nllrniH ,13. cnluniniutorum //7, 'J\l., /linil.; cnlomnia- 
loribua .1 3. romuliuiia A 8; rcmolioniiiii // 1 ; rcmotioiic om. II 7. 8; rcmuncrncione .1 I. 2; rcmuiiicioiic //5. || 4:. 
1!» i|ii««l i|ui /1 4, //4.5.7.8. cnimm // 7. 8; cnnHiic /1 .'). //!!. 10; cjiiisn // 1. 2; cniiHiH /(4. n.ntiiigorint 
,n. //5, Walter; contigcril .12. //1.4.7; conlcgeroiil .1 .•|; c.iitcgcriiil //!M0. || 20 nblntis oi». /(,''>. 
ci fldi-iii»«oriliui. »m. //1.2. 4. II 21 rurlivornm .1 2. || 22 conlrncliH .1 2; coniiiictionibuH // 4. || 23 l»c 
removciidiH in iitigoliiim, rel. um., //8; l)c rci movondn incgoliiH, rr/. iiiii., /1 I ; Dc rcnK.vcndiH iiegocin Koinnni, 

rel. iim, /IT. rnmovcndn //2; rem movciidn //4; re vcndo rx emrml. I.ind. iicgotiiH // 1. 2. 4, /,iHr/. W 

Komnnorum ,14; Komnni //,5.;», 10; KumnniH .13. //2; cl KoninniH /(4. patrociiiiis imi. ,13; 

palrociiiin //2.4; pnlroi-inio cj- fmrnrf, I/,nil. \\ 24 iiifcriiiitur «.hi. /17. iii iiichhciii ndd. II 1, Itliihmr. \\ 
'ilt Kiirgundlonlii // 4. HcciiiKlna, om. rrl., II 7, 8, 



LEGES BURGUNDIONUM. — LIBER CONSTITUTIONUM. 



37 



XXV. De furtis et violentiis. 

XXVI. De excussis dentibus. 

XXVII. De inruptis sepibus et clausis itineribus, furtis etiam et violentiis. 

XXVIII. De indulta generaliter incidendorum lignorum licentia. 

5 ■ XXIX. De superventoribus et eftVactoribus. 

XXX. De corruptis mulieribus. 

XXXI. De plantandis vineis inter Burgundiones et Romanos id censuimus ob- 

servandum. 

XXXII. De his qui hominem inlieite aut sine causa ligaverint. 

10 XXXIII. De iniuriis, quae mulieribus inlatae fuerint. 

XXXIV. De divortiis. 

XXXV. De servorum suppliciis, qui ingonuis mulieribus vim pudoris intulerint. 

XXXVI. De incesti adulterio. 

XXXVII. De educto gladio. 

15 XXXVIII. De hospitalitate legatis extranearum gentium et itinerantibus non neganda. 

XXXIX. De receptis advenis. 

XL. De manumissionibus. 

XLI. De messibus incendio concrematis. 

XLII. De hereditatibus eorum qui sine filiis moriuntur. 

20 XLIII. De donationibus. 

XLIV. De adulteriis puellarum et viduarum. 

XLV. Dc liis qui obiecta sibi negavorint et praebendum obtulerint iusiurandum. 

XLVI. De his qui tensuras ad occidendos lupos posuerint. 

XLVII. De condempnatione latronum uxorum quoque suarum et filiorum. 

25 XLVIII. De inflictis vulneribus. 

XLIX. De animalibus dampnum facientibus et in clusuram missis seu caballis 
pervagantibus. 

3 scpihus, rel. om.. Jil.H; chuisis, rel. «m., li \. etiam violentiis .13. i'9. 10. H 4 De iiidulta 

generaliter, rel. om., /< 7. K. incendorum .4 1.2. 7^' 1. 10; incedendorum £9. licentiam ^12.4. i!9. 10; 

30 licentia om. B 1. 4. || 5 llanc rubricam omisU Bi, ad rubricam praecedentem autem sunt rmwieri XXVIII 
et XXIX adposili. l)e superventorum et efractionibus Ii\. et effractorilius om. Bl.S; et fractoribus lid.lO. |[ 
6 muneribus -B 7. || 7 De plantandis vineis, ret. om., B 7. 8, 2il., Lind. id censuimus observandum om. B 1 
De plantas vineas /J 4. inter Hurgundionis et Romanis (Uoinanos 7^9) .13. /i 9. 10. || 9 cis -( 1. 7^5; 
60 — ligaverit edd. omnes. et om. B 1. 2. 4. ligaverint om. B 8; legaverit B 5; ligaverit A 2. B 1. 9. 10. || 

;i5 10 De iniuriis inulieribus, rel. om., /j7. 8; De mulieribus si inlatae fuerint £ 9. 10. mulieribu.s] ab auima- 
libus Bb. II 11 divurtiis .12; dcvurciis /i 1 ; devurtiis iJ 2. 4 ; difurciis BT; forciis />5; furtis iJ8; devortivis 
B9.10. II 12 snpplitiis, re^. o»u., /il. qLiae .1 2. 4. 7i .5. intullerit .1 .3. jl 13 incestis .1 2. £ 1. 7— 10; 

incestio B2.4. adullerium /.'7; adulteriis BH. \\ 14 Do ednctum gladium /)8. 1| 15 Jluic rubricae B i 
adponit numeros XXXVIU et XXXVlIll, <jua rc scquentes immeri usque ad I.XII, quem numerum Ji i 

40 repetit, falai suiit. De ospitalitatem, rel. om., B 1 ; De ospitalitate ligatis. rcl. om., Jl 7; De liospilalitatc (liospi- 
t.alitatis 7^8) legatis extraueis, rel. om., /i 4. 8. inbospitalitate />2. straniarum .13. 7(9.10. egeu- 

tium, rel. om., /<9. 10. iteribus .13. negaiidam -14. || 18 inccdiuni .13; incendio om. Bd.lO. 
non crematis A'6. || 19 Jiubricae tit.4\. et 42. transiioiiuntur m .;! 4. eorum qui| (looruintiue .13; 

eorum om. Ji4. filii JBIO; filiis om. Jll.T. inoriuiitur om. JiT.S. \\ 20 domiiiationibus 7/8. || 

45 22 Totam rubricam omisit Bb; unde tam in A 1 ijuam ln Ji^< numeri sequentcs falsi sunt, ride aittem ima- 
yinem scriplurae codicis. De liis] Abldnc indicis rcliqiiias c.ibibct Jl G. abiecta A 2. Jl 7. nogavoriul, 
rel. om., Jll.S. probendiim 7/2. obtulerit 7/4; obtulerant //9.10. 1| 23 ad occidondos Inpos om. 

Ilb; lupos posuerint om. Ilt; posucrint om. Jlii. occidendum .1 3, l.ind. lopus 7>9; Inpus .13. /'1. 10. 
poHiioruiit .1 2. // 1 ; |>osiierciit // 5. 1| 24 Do condompnatiniiuin (condcinpnationc II 8) latronum, om. rel., 

.'lO 7/5. 7. K. uxornm(|uo simnim .13; uxoruni suariiin (iuo(|Uc />'9. 10. filiaruni 7)1.2.4. || 25 livhricam 
Itanc iini. I.iiid. r.t errore manifesto postea eliam ntmierum I.XVI: qiinrc iiumeri XI.VllI usqiie ad LX\ l 
falsi Himt.. inllatis//l. 1| 2G Totam hanc rubricam om. Jtl. il.iinpiio 7/ 6; dfunnis 7/ 1. facicntibus 

ot indo diviHiira missa, rrl. om,, 7/1; facicntibiis, rel. om., .14. //.5.8; missis, rrl. om., 112.4. ct oiii. 

7/6 et edd. omnrs, iii cliiHiira .12.3. 7/1!. 9. 10; clansuia /.'2.4 H edd. incssi» 7'i/. 



3a LEGES BCRGUNDIONUM. — LIBER CONSTITUTIONUM. 

L. De oecisis actoribus tam regiae domus quam privatorum. 
LI. De his qui debitas filiis substantiae suae non tradiderint portiones. 
LII. De mulieribus desponsatis. quae ad alioruni consortium adulterio instigante 

transierint. 
Lin. De hereditatibus filioruni. qui post patris obituni niatre superstite intestati j 

moriuntur. 
LIV. De his qui tertiam mancipiorum et duas terraruni partes contra interdictum 

publicum praesumpserint. 
LY. De removendis barbarorum personis, quoticns intcr duos lionianos de agro- 

rum finibus fuerit exorta contentio. lo 

l.^I. De servis in Alamannia conparatis. 
i..Yil. De libertis Burgundionum. 
LYIII. De cane occiso. 
LIX. De nepotibus. 

LX. Dc adhibendis donationum testimoniis. i5 

LXI. De muliere. quac spontanea ad viri coituni venerit. 
LXII. De filiis unicis. 

LXIII. De iiis qui inessem in gremiis furantur. 
LXIY. De aniniaiibus in messem occisis. 

LXY. De mulieribus viduis, quibus maritorum dobita requiruntur. ao 

LXVI. De puellis, quae sine patribus aut matribus ad marituin traduntur. 
LXYII. De silvis hoc oliservanduni. 
LXYIII. De adultoriis. 

1 act.ii-iliu.s, rel. om., 11 5. 0. 7. rege ]i G. privatc .11.2. || '_' ilel.ita .1 2. /.' 1. G. 9. 10. lilii .12; 
filiiR suis li 6. tradiderunt li 1. 2. 4 ; dederiiit li 6. iiortiouis -1 3. Ji 10; portiouibus J> 6; portionos om. I! 1. 2.-. 
portioncs non tr.adiderint liS, Til., Liml. De Iiis qui substantiji sua uon dedit, rel. om., Jib; De bis qui 
dcbitas filii non tradidit substantia, rel. om., Jil. \\ 3 Dc nuilioribus disi)unsatis (dosponsatus /i8), rel. om., 
Bfi. 8. disponsatis .1 2— 4. Ji 2. 4—7. 9. 10. consortio .1 4. Ji 9. 10. adulteriuni .1 2. 4 iJ 7. instigante 
libidinc loco adultorio insligantc 7J1.2. 4, lAnd. \\ 4 trausiorint om. .13. fi 1.1111, omisao nnmero lAW, 

Ii\(i; ijuare sc/uenlen </uo'/ue numeri iis(jue ail Jinem indicia fahi sunl. Dc Iicroditatibus tiliorum, rel. 30 

om., /<.0. 8; de hcreditatibus (iliorum qui post patris obituni, rel. om., Jil. ijiio 7> (!. patris om. Hl. 

inntrig JI'J. 10. inteslAte Jid. || 7 Do bis qiii tertium m.tnoipiiini, rel. um., II S. tertiuiu inaucipium 
.12—4. fi 1.2. 4. :"). 7- 10, Jlluhmc; tertio mancipio Jl 6. ct) iiut .13. partcs, rcl. om., Jib. intcr- 

dicUj piibli(»i .14. II 8 praosiimpscriint .12-4. 7J 2. 4. 6. 7. 9. 10; jiraosiiuipserit Ji\. \\ 9 Dc reinovendis 
barbnroriim, rel. om., liS; Dc rcniovcndis barbaroriiin porsonis, rct. om., .1 1.2. iil.f). 7, yV/. pcrsouis) ot ;i:. 

tcniiinibuH a<itl. Jl 6. cl loco do />' (i. || 10 fiicrint .13. Jl4; crit /(6. coutcutio) ct dc tcnniiiibiis vcl 

Hi vohicrit barbar Komuiio iurc contciidcrc fidd. /H). \\ 11 Alnmania .1 3. 4. /<4. (i. 8; Alaeuiinia /«T). cou- 
paratiM om. Itb. \\ 12 Errore in II \ immerui I,V1 repelilnr , unde numeri arqurnlrn fnhi sunl. lilicrtati- 
biiB .14. /n.2.4.f).7; libcrtjitiB /i6. Itiirgiindionis /M; Biirgundioiicin HU. •\n\ \iiiiii discidoiidi 11. .11 

nliuorinl ndd. /13; (|iii viam diBccdcndi (dcscendondi .14. /M; disccnili IIW\ i li.ilniciiiil lii.iliiiciiuil /.'(;) 10 

.14. //2.0.7.9.10, Ijind., Illulime; i\\nii dcscciidi non babiicriiit ll\; i\\\\ liccutiam disccdondi iion liabucrint 
7T/., ride runlrr.lum Iriiin. \\ V.\ Hine ciilpn add. edd. omnea , ridt conlexl. leiji». \\ 14 lliinc ruhric.am 
om. A H. 1] 1;') I.VIIII el air drinrrfin .13. donalioiiOK II \. tCHtiniouiiH «»1. /)'8; lcstimoiiica libcr- 
lonini //(). 11 K! Do iiiiiIieribiiH iliBpoiiHiiliB hI Hpoiiiann voluiilalc ail viri coitu vciicrit /'7. Dc nuilicribuH 

BpoiitniiciB, rel, iim., IIU. iiiiilicribiiB .1 3. 1, rudd. cl. II rl rdd. (lUHc) oin. .1 3. 4; Hi /.' 9. 10. Hpoiitancno 4r. 
//1.2.0.9.10; diBpoiitniionu .14; Bponto 7'i7. , /-itk/. citiiiii //9.10. vcneruiit II \ ; voncriiil .14. 

//2. 4.9. 10 <■/ ediliimr: || 18 grcinioB IHt; grniinriiB /.i'ii(/., Ithilime. riirnli fucriiit {liiratiH /(10) .l.'l. 4. 
/l'i.4.H -10, eiUl.omuri; rurnvrrit //1.7; l'iirnvcriiit //(i. || 19 iiicbho .1 3. II. \ el edilionca. || 20 vidiii», 
rel. om, ll:t. n (|iiiliii>i ,1 2 rl rditionei. mariluiii .1 3. dobilii ofii. .13. //8. rc(|uiriintiir 01«. /*8; 

r<<<|ulniiii .13. /;l.2.4; roi|iiir<-iil /'0; iiii|iiir»iiliir .12. || 21 Dc piiclllB, rel. om., ItU; Do puclliH (|iii siiio r.u 
pnlribiiB ct mntribUB, rrl. iim., II H; 111 <•«(/. IU'i niliil lei;llur tiiai rrrlin Do piiclliH (|iinc, iiift'«i(i jinrlr folii in 
1/1111 rubricar (W, uuiue ad 72. mriplae rninl larerala. i|iii .1 l..'l. ll-\. aul| ot .13.4. /.'1 2.9. 10. 

«ul nialribiiB »m. Ili. nd ninrilo /14. //1.9. 10; innrilo, om. nd, l.ind. \\ T2 HilbiH obHcivaMtiu /; I. 
hitc om. U 7. 8, lioo olmrvniidiiin om. '/T/., Lind. 



LEGES BURGUNUIONUM. - LIBER CONSTITUTIONUM. 



39 



LXIX. De wittimum. 

LXX. De furtis. 

LXXI. De his qui furtum conpomint. 

LXXII. De eo qui pedicam fecerit et extra culturam tam in desertis posuerit. 

5 LXXIII. De caballis, quibus ossa aut scandala ad caudam ligata fuerint. 

LXXIV. De viduis et filiis earum anteactis quidem temporibus. 

LXXV. De inter nepotem et amitam hereditate dividenda. 

LXXVI. De wittiscalcis. 

LXXVII. De inscriptionibus. 

10 LXXVIII. De hereditatum successione. 

LXXIX. De praescriptionc temporum. 

LXXX. De testibus falsa referentibus et calumpniatoribus. 

LXXXI. De interpellationibus apud iudices futuris. 

LXXXII. De fideiussoribus. 

15 LXXXIII. De his qui apud alios res suas agnoscunt. 

LXXXIV. De venditione terrarum. 

LXXXV. De pupillis. 

LXXXVI. De malahereda. 

LXXXVII. De minorum contractibus. 

20 LXXXVIII. De libertatibus. 

1 vitthnun. .11; witimum i'8; wittemu.u Bl; witemuu />'9.10; wittemon A4.el edd.; witemou .13; 

vittimou £2.4; victimou Bl; victimum .12. ii 5. || 3 De furto A3. B I-IO et Bluhme. || 4 BS omUIU 

nuvierum LXXII, unde sequentes numeri falsi mnt nsque ad XCI qui Us legUur. feceruit .1 l._ f^. qu.s 

pedicam fecerit et extr.-, culturas et iu .lesertis posuerit .12; Si (De his si .13) quis pedicam ter.s (ped.c^n. 

25 ferrum pedicam .13) poueus dampuum i.itullerit ^3.4, Til.; in i'6 rerha tantum suras damuum .utule.-.t 

extant; De his qui pedicam feris (ferris J3 1) fece.it (feceriut Lind.) ext.-a oulturas Bl.2.4, LouL; b. qu.s 

feris extra cultu.a «8; Si quis feris ext.a cultu.a pedicam posuerit i' 7; De pedicam fer.s /?5; S. qu.s feras 

extra culturas pedicam poueus dam..o i..tullerit iiO.lO; Si quis pedican. feris extra c.lturas po,.eus dau,uu... 

iutuUerit Bluhme. \\ 5 De vitiis cavallis calcis ii 1,- caballus A3. l.os .13. i?9.10; os .14. -'^2.4.6-8, 

30 Bluhme. scaudala.u Bl; scaudola /.'9.10; asceudolam .43; sceudola B5; scindola .1 4 ; exscaudula BS; 

scandula Bou<j., Walt., Bluhme. a.l <auda legatum fuerit .1 4 ; ad cauta legata fuerit .1 3. ad caudau, 

om. Bb; ad cauda ii9; ad cauna /-' 10. legaverit Bb. \\ 6 Dc vidues et filies eanuu, rel. om., hb; 

De {om. .14) a..teactis quidem (quibusq..e iJl.4) temporibus, rel. om., A 3.4. iJ 1. 2. 4. 7-10; Auteact.s qu,- 

dem temporibus e.nissa generaliter lege fuerat constitutum .12, Bluhme; De auteactis qu.dem tempor.bus 

35 ex viduis qui do .nnriti parte accipiuut porti.mem BH. \\ 7 De i..ter nepote et (et om. iJ4) am.ta, rel.om 

112 B\ 2.4..0: De hereditaten. iuter ..cpotis et amita devideudi .13; De he.e,litate (herod.tatem iJ 7. 8) 

inter uepotem (nepotis ii 9. 10) et an.ita (a,..itam Bl, edd.) divideuda (et - dividenda om. ii 8. d.v.denda 

om «7) .14. Bl—W el edd. omnes; De hei-editatis iuter nepotis et amita hereditas d.v.denda hb. \\ 8 w.tti- 

scalcis .( 1 Til., Lind.; witiscalcis .14. /i 6. 9, Bluhme; witiiscalcis .1 3; vitiscalcis B 1.2. 4. f,: v.ct.scaU-.s 

40 iJ7.10; victiscalciis .12; ovitis calcis ii 8. 1| 9 scriptionibus .12. || 10 De hereditatc (hc.cditatem ii 1. 4) 

possessionum (possessionen, B I ; possessione Bi) adtentius pertractantes (pcrtrnctaute Bl) statu.mus i> 1. 2. 4. 

hereditatc.12-4. /i6; l.ereditatem iio. 7. cum succcssioue i<6; sucbessiouum .1 3. 4; subcess.o..e.n 

yi9. 10; s.,bcessio..ibus ii7. 1| 11 praescriptionem iJ7; pracscriptio..ibus iJ 8 ; persc-ipt.onum ii 9. 10; 

perscriptione .12.3; proscriptioue .14; inscriptione B 1. 2. 4. 5. In eodiee iJ6 injima par, foln, m qua 

45 rubricae 79. usque ad 83. scriptae erant, lacerata est. \\ 12 ct calumpniatoribus om. A l. B 1. 5. 8. c.alu.nu.a,.- 

tibus .1 3. emergentib..s causis add. li 2. 4. H 13 i,.terpelIatio..e .1 2. iudicis B 7. 9 10; .ud.cem .1 -. 

/n 2 apud iudices futuris ovu BH; fi,tu.-is om. A 1,2. /n.5. |1 15 cognoscu..t £1.2.4. 1| Ib vm- 

ditio..e 13 4. /;2.6; vindictiono £9. 10; vindicationom /M ; veuditionibus £8; vi..d.t.on.b.,s i< 4; v,u- 

dicti,...ibusi;7. 11 18 n.ala l.aceda Tit.; n,.alo.-ela /i6; mala a.-aoda iJ 1 ; n.ah, ha.ed« £2 ; male har.da .1 '-. || 

Mi 20 Kat .12 sulns codex, </ui nihlt nini 88 ruljricas indicis cxhibet. 



40 



LEGES BURGUNDIONUM. — LIBER CONSTITUTIONUM. 



Confmnafiu* indicis ex codicibtis BQ — 10. 

LXXXA'1111. De animalibus in vineam ingressis. 

LXXXX. De iudiciis. 

LXXXXI. Dc ingenuis, qui cum servo furtura fecerint. 

LXXXXIL De niulieribus, f|uarum crines in curte sua capulate fuerint. 

LXXXXIII. De brachiis aut tibiis, quae ab altero franguntur. 

LXXXXIY. De navigiis. 

LXXXXY. De viatoribus. 

LXXXXYI. De fideiussoribus. 

LXXXXYII. De canibus veltravis vel segutiis aut petrunculis. 

LXXXXYIII. De acceptoribus. 

LXXXXYIIII. De venditionibus, quae sine testibus scribuntur. 

C. De mulieribus, quae sc voluntate suu ad maritos tradunt. 

*J Cotitinuatio indicis c codicihns 



.1 l. i:b 
LXXXVIll. Ue clau- 

sis itineribus '. 
LXXXVnil. Ue iu- 

diciig. 
LXXXX. 



7; 1.2. 4 
Lxx.wmi 
(Lxxxvm B 1). 



-i;s 



LXXXVlll. De cunventio regi 
et Buigundionum (luod Ara- 
Ue clansis itineri- bariaco instituitur. 
bu8 vel aliis obser- LXXXVIIII. Ue iudiciis. 
vanduni (obs. deeH LXXXX. Ue reis corripiendis. 
7J1)'. LXXXXL Ue animalia maiora 

LXXXXlLXXXVmi et minora. 

LXXXXII. Ue ingeiniis liui cum 

servo turtum fecerit. 
LXXXXIII. Ue l.rachiis ant 
tiliiis quae ali altci-u IVansun- 



-1-1 
Ue clausis itinerilius vcl aliis 

observaudum '. 
Ue iuditiis. 
Ue ingeiuiis qni cnni servn fur- 

tum fecerunt. 
Uc mulieribus corruptis crinis 

in curte sua capulaverit. 
Ue brachiis et tybiis quc al) 

altero franguntnr. 
Ue iiavigiis. 
Ue viatoribus. 
Ue fideiussoribus. 
Uo cauis veltrais aut segutiis 

aut petrunculis. 
Ue acceptoribns. 
Uc vinditione qni sinc testibus 

scribnntur. 
I)o mulioribus qui se voluntate 

sua ad inarito traduntnr. 



B 1). De animali- 
buB in vineam iu- 
gressis (viuea in- 
gressi B 1 ; iugres- 
sU8 B 4). tur. 

LXXXXIIIl. Uc navigiis. 
LX.XXXV. Ue viatoribus. 
LXXXXVI. Ue fidpiussoribus. 
LXXXXVII. 1)0 cauibus vel- 
trariis vel secucilms ant pc- 
truncolis. 
LXXXXVIII. Ue accepitris. 
LXXXXVim. Uo viudicionibus 

qui siiio tcstibus scribuutur. 
('. Uc nuilicribus iinjio so volnn- 
tate su.i ad nuiritis traditur. 
Cl. Uo «itlemou. 
('II. Uo ludois i|ui in clnistia- 

num praCHumpsorit iiiittcrc. 
CIII. Uo viiiois. 
('IV. Uo nsiniH. 

Kxpllciiiiit cnpitnla. 
2 In riid. m liir. liliihis priicr.drHlcm antccedil. viiica //!•. |o. 

um., //H, ogruMiiii iiiniora ut niinorn //7. || 4 Hi i|iiiH ingoiiiiiis ouiii hcim 
//9,10. II •> II» iiiulioriliiiii, rel. uin,, JHt; Uo iiiiilioribiiH i|noriiiii crinlH, rcl. om., IIH. qnoriim omucH 

roiUct: II (> Do brnoliiiiiii, rel. iiiii., //(!. i|iiiiv <ini. /'!). III; i|iilbuH II H. fragiiiitur (ini. II H. \\ H vigii- 
t/iriliiiii //7; voinbiribiiit HH. || !l Uiiltricae lilulorum iW>~-\(X) dcmiil //(!, jmrlc fulii, iii i/uii iHicriplae eranl, 
laeeraUt. Iloni ilo niloiiiiuiuriliuii //!). 10. || 10 Du (■^iiiliiiH voltrnhiH (vollraviH IIH), rel. o>n,, //H- -10; M) 
vrllrnvi» vel Mguliiini, rel. u>n., 111. \\ II iiooplnra» lll; iiooipltriH IIH; accipvlriH //!!; aocipilroH //10. || 
12 Do vniiilioiimilMia, rel. um., IIH. viiidiolioiiibiiH // !). 10; vinilllioiiibiiH //7. || l,'l Uo miiliorihuH qul 

M viilunUlein, rel. um., II H. voIiiiiImIoiii Hiinni nd iiwirlliiiii hv Iradiinl/' I>. niiirllo /• 7. 



Uo wittemon. 
Uo Indaeis (|ni 
inaiinmpiTsni 
Uo viiiois. 
Uo Msinis, 
Si qiiis liovos :i 



(-ln*isli.'inuni 
i'riiit mittcre. 



V''A 



cl do 



Uo liberali cjiiisa 

hiis Ilbortornin'-, 
|)(' viiiols hoo observnndum. 

I>i' aniinallbuH inalnra, ret. *!> 
III Inrliini fooorlt //(!. fccorit 



1) donlexlm liyilur iii J,. JIoih. ht. 17. 



2) 1'iiHtr.vtus lei/dnr in L. Hoih. Iit. ■li. 



LEGES BURGUNDIONUM. - LIBER CONSTITUTIONUM L 41 

CI. De wittimon. 

CII. De ludaeis, qui in christianum manum praesumpserint mittere. 

CIII. De vineis. 

CIV. De asinis. 

CV. Dc bovis, si quis pignoraverit. * 



I. Dc' libertate donandi patribus adtributa ct muneribus regis. 

[1.] Quia niliil de pracstita patribus donandi licentia vel munificentia dominantium 

legibus fuerat eonstitutuni, pracscnti constitutionc omnium uno voto et voluntate 

decrcvimus, ut patri etiam antequam dividat dc communi facultate et de laborc suo 

10 cuilibct donare liceat, absquc tcrra sortis' titulo adquisita, de qua prioris legis ordo' 

servabitur. 

[2.] Aut si cum filiis diviserit et portioncm suam tulcrit, et postea dc alia uxore 
filios habucrit, aut unum aut plurcs, illi filii dc sccunda uxore in illa, quam pater 
acccpit, portione succedant; et illi, qui cum patre dividcntcs portiones suas fucrant 
15 consecuti, ab eis pcnitus nihil rcquirant '. 

[3.] IUud etiam huic legi adiungi placuit, ut si quis dc populo nostro a parentibus 
nostris munificcntiac causa aliquid pcrccpissc dinoscitur, id quod ci conlatum cst etiam 
cx nostra largitatc, ut filiis suis ' rclinquat, pracsenti constitutione praestamus. 

■*) Expliciunt capitula addit B8. 

2u 1 viUimou 5 9.10; witimum BS; vitimum i>6; wittemum 5 7. {| 2 De ludeis, qui iii chiistiauum, 

om. rel., B 8. in om. B 6. nianum el mittere om. B 7. praesumsit B ; praesumpserit B 7. 9. 10. || 
4 asenis i}9. 10. |{ 5 In cod. BS hic tilulus praecedenlem aniecedit. De bovis, si quis piguDraverit B&; 
De bovibus Bl; Si quis bovem alienum i>8; De boves pignorativos />9; De boves pignerativos /3 10. || 
6 In codicibus quibusdam ut in A 1. B 1. ij numeros I. II etc. passim verbum cap rel caput, in editionihus 

25 Canc, Montfalc. verbum titulus, in editionihus Berold, Walt., Bind. tit. ^'''''^ecedit. Inoipit lex Gundobatia 
addit manus paullo receniior in cod. B 10. In B 11 verba rubricae contextui coniuncia sunt, ^'''aimissa 
hac rubrica: De libertate doiiandi. libertatibus 7J 7. 8. a matribns detributis B 1.2.4. et] e.\ iJll. 
regiis .44; reges iJ 5. {{ 7 nibilum B\. praeterita A^. i'. 1. 2. 4. 5. 9 — 11; praestitit a -12; prae- 
stiti a i}8. a patribus -4 1. niunificentia om. i?5. 8; magnificentia B\. doniiiuantibns -14. i>'7. 8; 

3U dominandis i> 1. 2; a dominandis iJ 4 ; dominandi in marg. donandiiill (Herold). \\ 8 nnum votum.1.3. 4. 
B 1. 2. 4. 7—10. vcduntatem A 4. B 1. 2. 4. 7-10. Ij 9 ut om. B 1. pater ^l 4. B 2. 4. 7—10; 
ap.ateriJl. commnni{ nmnium -t 2. et labore, om. de, .1 2. 3. iJ 7— 10. {{ 10 terram .4 3. ii 1.2. 4. 
8 — 11. lortis iJ 1. 2. 4. tituhim -1 3. 4. iJ 1. 2. 4. 7. 8. adquisita] adquisitam rel adquaesilam -13. 

i38.9— 11; atque suam i32.4; absquo suamiJl. ..rd..] orde iJlO; unde iJl.2.4. {| 12 filiiiJl. 

35 dimiserit JSl.4; demiserit iJ 2. {{ 13 aut iinuni ,nit plnros om. -14; aut unum — illi filii om. B\\. 
filii om. A 2. filii] qui add. A 4. B 7. 9. 10. uxore] sunt add. A 4. a rerbis m illa incipiunt ijuac 
de contextu salva habet iifi. illam Ai. BS; illnm B\\; villam iJ 1.2.4. pater om. -13; patcr eornm 
iJ8. II 14portionem A 2— 4. ii 6— 11; in portionem i' 1. 2. 4. ct] ut -1 3. i'6. 9. 10; ut et .4 2. divi- 
sernnt, om. portioues — consccuti, iJ 11. || l.'j eis] eius ^12.3, Bind.; Iiys iJ (!. querant i> 7. 8. |{ 

10 16 a om. B G. a parentibus] aquerontibus B2; adquaereutibus B i; adqnirentibns B 1. |{ 17 libera 
libertas muniiicentie yl 4. mnnificontiam causam ii 7. 8. percepisso se Btj id om. A\. Bb. otiam] 
tam A3. II 18 cx] extra A2; et iJ 1. 6. largitate] praocipcront add. B8. rolinquant A.2. iJ 2. 1. 
5.7.11. |iraosentanins i>'6; finnamns /.'7.9.10. 

1) Cfr. L. Rom. lil. \: Do oatris vcl niatris donationo vel munificentia dominoruui. Ocnuina 
I.'. forma lit. 1. mhis tmi mrrata est; in ca forma quam nunc lutbet minor actate est tit. b\, 1 et tit. 24, .5. 
yUitcr Ficker, Krhenfohjc dcr ostgerm. B. (\Sd\) I, }>. 271 nqii. Cfr. infra tit. 74, 3. 78, 1. 2) Sors ea /lacs- 
j/raedii est, quam Bunjnndio Imspes a Itomano jmscssorc accepit. 3) Vcri.simiVc est, tit. 24, 5 huiic 'lcffis 
prioris ordincm' essc. 4) Cfr. Uubcr, Ifistor. Grnndhuje dcs chcl. (fiiterr. dcr Bcrncr Handfcste ({^i), 

p. \i>sqq.; Viollel l. c. p. 702; Scliroedcr I. c. p. 317. .'')) FiUac e.vclnsac sunt; cfr. infra tit. 14, 1. 78. 

LL. Scct. 1. IL 6 



42 LEGES BURGUNDIOKUM. — LIBEll CONSTITUTIONUM I. II. 

[4.] Id ctiani statuentes, iit si quid etiam dc nostro muuerc perceperunt aut Dco 
praestante aliter perciperent, donationum nostrarum tcxtus ostcndant'. Supcrcst, ut 
posteritas corum ea devotione et fide deserviat . ut augerc sibi ct servarc circa se 
parentum nostrorum munera recognoscat-. 

II. De^^ homicidiis. 5 

[l.] Si quis hominem ingenuum ex populo nostro cuiuslibet nationis aut servum 
regis, natione' duntaxat barbarum, occidcre damnabili ausu aut temcritate praesunip- 
serit, non alitcr admissuni crimen quam sanguinis sui eifusione conponat. 

[2.J Illud sane huic legi rationabili ccnsuimus provisione subiungi, ut si cui fortc 
a quocumque inlata vis fuerit, ut aut ictibus vcrbcrum aut vulncribus urgeatur, ct lu 
dum scquitur pereutientcm dolorc aut indignationc conpulsus occiderit, atque ita factum 
rc ipsa aut idoneis, quibus crcdi possit, testibus fucrit conprobatum, medictatem prctii 
sccundum qualitatcm personac occisi parcntibus cogatur cxsolvere; hoc cst: si obti- 
matcm nobiicm occidcrit, in mcdictatem pretii CL solidos, si aliquem in populo me- 
diocri. C sohdos. pro niinore pcrsona ' LXXY solidos praccipimus numcrari '. i.s 

1 id ovi. B 1.2.4. si om. A 4. U 1.2.4—11. (luod .1 4. B 1.2.4.8. etiam om. A 2. iJ 8. 
dc] ex £6. munere om. A^; veiiire Ud. pcrciperiint A 2—4. B 2.5.6; perciperiut -13. JJ 1. 4 ; per- 
cipiaiit .B8. Ueo om. .14; a Ueo i>4. || 2 aliter solus A\. percipereiit] sic .12.3. i' ti. 8 — 10; per- 
ciperint J 4. £1.2.4; perceperiut i>7. 11; perceperunt .11. Bb. donatiouis £7.8; doiiatione iJll; do- 
iiatiuiiem Bb. testus .12; testas i>' 1. osteudat .13. £6; osteudatur .12; hostendunt i>' 1. superest] 20 
iiisuper i?ll; super eos B\. ut om. B l. \\ 3 post hercditas .12. sorviat .^12; serviant i)'8. 11. ila 
ut i?7. 9. 10. augeri .12.4. £2.4.9; auguri £10; habere £11. servari A 2. £8—10; conservare £(J; 
adservare £7; servare ea £ 11. || 4 inunere A 3.4. £1. 2. 4.11. recognoscat] s!c .12. £G — 10; 

recognoscant .1 4. £ 1. 2. 4. 11; cognoscant .1 1. £ .5; cognuscat A 3. i| 5 De occisioue iu populo 
£11. II 6 cuius .4 4. nationis] oxpoliat add.Bl. aut om. .12. [ 7 mitione om. £11; nationis 25 
A i. £ 1. 2. 4; nationum £ 6. barbaroruin .1 4. £ 1. 2. 4; barbaro £ 5. occiderit .1 3. 4. aut] vel £ 1. 1| 
8 amisso Ai. £ 2. 4. saiiguis .1 2. £ 1; sanguiui A 3; sanguinem £ 6. 8. sui om. A 4. £ 1. 2. 4. 

5.11. II 9 sane] ctiam £6. legem rationabilis adicicudum £7. adiciendum (adaindum £1) loco 
rattooabili .14. £1.2.4.8. censuimus] placttit £G. provisioue om. £8; probatione .■14. £2.4.5. 
9.10; probatioiiem £7; provatioiiem £1; propiciatione .13. £6. subiungi om. £8; subiunguut £6. ;)0 
si cui| sicut A3. 4; sic cui £1. || 10 a quocumiiuc oni. .1 4. ut om. .14. £1.2.4.5; itji ut £8; 
ita £7. vcrberuin teiitibus verborum ut vuhioribus .12. verboriiin .13.4. £1.5.G. urgeatur] si"c .1 1. £11 ; 
urguatur .1 2—4. £ 2. 4 — 0. 8; urgucalur />'!). 10; urgucntur £7; arguuatur£l. et] aut £1. || 11 porse- 
(juitur £ 11 ; iiise(|uitur ex emeiul. Til., Liiid. at(iuc om. A 3. \\ 12 rc] se .1 3. £ 8; res £ 1. 7. 9 — 11. 
cunpnivatuH £1; ndprobatiiin £9. 10. |[ 13 (lualilalem o»K. .^12; (luod lilierlntem .11. £5. solvorc .1 2. || S5 
14 iu (ictimati £ 1 ; obtinialiim .1 3. £ 6. 7; optinialim £ 2. 4. nobileui — luedietatem owi. .1 2. occi- 
ncrit £2.4. in om. £11. i'\, solifhis solvat £7; CL solidos coiiponat £8. sil sod £8. jiiileiu 
loco nli(|U0in £7. iii popuhi modiocrcm .1 3. £ 7. 9. 10, Bluhiiic; in populo nostro modiocrcui .1 I. />' I. 

2.4, Til., J.ind.; iii incdiocro jiopuluni ii8; do mediocri populo £ 11. || 15 solidos om. .1 1.3.1. />' 1.2. 
4—10. pro niiiKire — «olidoH om. ,12. pro om. .13; do />' 11. iiiiiinrein peisonam .1 3.4. pi^- \n 

winn «m. IH\. Hiilidim o;ii. IHt. |iiiicii|iiiiius iuiinii.ui oi/i. /j'11. pracccpiiniis .1 1. />'5. 7 -10. 

iiiiiiiiTnrc /' 1. 2. 4 — 8. 

Ij Vfr. Connl. cxtriir. 21, 14. 2) f/r. i»/i(( til. 38, G; Bruunrr, jAimlschrnkuiuicn lu 

'SiUiinijnlnr. drr Ahtdemic iu licrlin' 188.5, p. 1188j((/(/.; liiiuling I. c. }i. 22G. 3) C/r. L. J{om. /i/.2; 

|)e honii(;i(liiii; infra lil. 17, 3. 4G; Schroetler I. c. p. 331; JJitbe I. c. ji. 234. />. Jiibitar. 3G. 2; Si «.^ 
i|uiii Kibuariun lulvcniini KurKunilionciii interficerit, hin 80 Molitlis iiiulli^ur. Vrrlnt § 1; iiul Borvuui 
rci^in, nalionc ilunUixnl liiirbiirtiiii, cuUaln ciim lil. .50. ilriiioiinlranl, lil. 2, iit nunc r.it IritdiliiK, norrlhnn 
Irfirm amlinrre, jirarci}iuniite HiinKiiiniM ciriinionciii jirioriii liluli 2, § 1 nonduin fuinnr con.il il iilam ; cfr. 
infra lit. 29. 3G. 48. 52. GH. 70; ('oiuil. rxtrar. 14. 4) Minor rrl iufrrior }irri>ona (lil. 2li, 3; /cik/m 

a})]>ellalitr infra Connt. ejUrav. 13, 2. Afinoren nunt iiujeniii, hiiHtliiuaquam lilH-rlini (cfr. til. 2G, 3. 5^ ,^u 
riii< cijoni (cfr. til. 7. 38. 50. 57j; mtnt in;ienuum rulijiui, riliorcn in Ji. Hom. a}ii>rllali. li) J)r lliir- 

fimuliunitm orilinibitt cfr. Malile I. c. ;i. 24; A. Ilriinlrr, Jnnlilulionen dcx Drulnch. Jhiralrrchlx (IHH5), 



LEGES BURGUNDIONUM. - LIBER CONSTITUTIONUM II. IIL 43 

[3.] Si servus inconscio domino homineni ingenuum occidere fortasse praesump- 
serit, servus tradatur ad mortem, dominus vero reddatur indempnis. 

[4.] Si dominus huius facti conscius fuerit, ambo tradantur ad mortem. 

[5.] Si servus ipse post factum defuerit, dominus eius pro pretio servi XXX 
5 solidos parentibus occisi cogatur exsolvere. 

[6.] Similiter de servis regiis secundum qualitatem personarum circa interfectores 
conditione servata. 

[7.] Hoc specialiter in huiusmodi causa universitas noverit observandum, ut inter- 
fecti parentes nullum nisi homicidam persequendum esse cognoscant, quia sicut crimi- 
10 nosum iubemus extingui, ita nihil molestiae sustinere patimur innocentem'. 

III. De- libertatibus servorum nostrorum. 
Si quos apud regiae memoriae auctores nostros, id est: Gibicam, Gundomarem, 
Gishiharium, Gundaharium, patrem quoquc nostrum et patruum liberos liberasve fuisse 
constiterit, in cadom libertate permaneant ; quicumque sub eisdem fuerunt obnoxii 
15 servituti, in nostro dominio perseverent. 

1 inoonscio] uescio B8; in cousilio iJ 1 ; per consilio B 7. occiderit ^13. B 1.6.8. 10.11. for- 
tasse praesumpserit om. B 11. \\ 2 traditur JS4. et dominus B 1. \\ 3 Et si /> 1. conscieus i? 9. 10. 
ambo — defuerit {liii. i) om. B b. \\ 4 Si] Et B8. eius 0111. B i. 11. \\ 5 cogatur exsolvero] solvat 
B 11. II 6 Simile A 3. 4; Simili B 2; Similis B 1. de] et B 6. regis A 3. B 1. 2. 4. 6—11; reges B 5. 

20 interfeotns B 1. \\ 7 servanda B 1. \\ 8 Hoc om. B d. specialiter] faciliter £1.2.4. in 

nni. B 4. observandam .14. ut om. B 11. interfecte B ti; interfectis B 1. \\ parcntis B1.2. 
4 — 7. 9. 10; parentibus B. 8. boniicidas parentis B 1. cognuscunt A 3. sicut om. B G. || 10 mo- 
lestia B 6; moleste B1.5. patemur .14. i}5; fatemur £6. innooenter i) 4 ; innocente i>8. || 11 liber- 
t.ate B 11 ; lil)ertatis .1 3. uostrorum ont. A 1. Bb. \\ 12 quis vel qui /13. 4. B 1. 2. 4 — 10. rege A 3; regi B8; 

2fi regem iil.2. 4. 5. reges piae i3 11. auctoris A 3. B S; actores /12.4. i? 1 ; antecessores i» 11. 
(Jibicara A 4. .B 1. 11 ; Gybicam B 2. 4; Gebeccam A 3; Gebegam B 9. 10; Gebicam B 6; Tibigam B 7; 
decnt A 1. 2. B 5. 8. Gundomarem .1 3; Gondomarem A 1. 2. B 1; Gundamarem B 11; (Jodomarem 

i>2.4.9.10; Godoraarura iJ6; Godomare£l; GodomariiJ5; Godouari B8; Godamarem Ai. || 13 Gisla- 
hariura /1 3. iJ 1. 2. 4; Gislaarium jB 7 ; Gisclahavium iJ 9; Giscliabarium 10 ; Gisclaarium («eZ Gisdaariura) -1 4; 

30 Gisclarium /11. Bb; Ghisclarium BG; (Jislarium iJll; Glisclarium /12; Cemari B8. Gundabarium ,13. ii 2. 
9.10; Gundaarium /14. 51.4; Gundoobarium /11; Gundacbarium Bb; Gundomarium /12; Gundccarium 
Bl; Gundarium iJll; Gondarium i> 8; Gontarium iJO. nostrlsque A3; uostra ST; nostrorura i> 8. 
et nm. B C>. patruos iJl.2. 4; patruus -14; patruni B i'>; pntreni i>5. liberus -13; liberis ij7; libc- 
rura B 11; liberosvc /1 4; libero suao B 9. 10; libertosve B 1. 2. 4. liber.asve om. /1 1. 4. Ji 1. 2. 

35 4. 5. 8 — 10; libera suae /12; liberarave B 11; libera sua Bii.l. fuisset ii5; osse jB8. || 14 oonsteterit 
iJ7; constetiret iJ5; consisteret iJ 8. libertateni /1 4. iJl. 6 — 8. permaneat ,1 2. i3G. 7. 11. quicumquc] 
qui B2.i; quibus i? 1 ; et (luocumquo iJ G. sub imt. B 1. cldem B 1; elusdom i? G. fucrint .1 4. i> 4. 
8—10; fuerlt iJ2. 7 ; fuerant ii 11. obnoxlae «8. H 15 scrvltuto /I 4. B2. 4. 8; servitutom J! 1. il. 7. 9. 10; 
scrvitutos .13. ot in BT. nostra donilnaclune ij .5. donilno ii 1.4.8. persevcreul oni. J18; per- 

40 soverunt /13; porsoverit ii G. 

7, ]}. 1G2,- Schroeckr l e. p. 210,- Brumier I. c. p. 250; Wilda l. c. p. 423; Wnitz VG., W, 1, p. 2GG; 

r. Jkthmann-Holhmi, Der Oivilproscss in (leschichtl. Entioicklung (\8G8),IV, j). 149; Sicretan l. c. p. 122; 

l<^iixld de Cimhmxies 1. c. p. 78. 

1) l'arcntcs interfeeli enm .toliiiii, qiii iiiterfeceril , noit parentes eius iid priiiiiiii liiiiitiiii>i soheiiilinn 
4r, cofiere pos.sunt ; cfr. WiU/i l. c. p. 397; O. Gierke, Recht.sgesdi. dcr Deut.idi. Geno.ssenschafl fl^GS^, /, p. 21. 

L. Visifi. VI, 1,8. 2) Cfr. L. limn. tit.3: De libertatibus; infra tit.88. Wackernafid l. c. p.SS^sqq.; 

W. Grimm, Die Deittsche llehlensafie, 2. ed. ('18G7J, p. 12. — De domu repia Burfiundionum cfr. Wait; iu 

' Forschumicn :iir Deidsch. Gcschidde' ('1862J, I, ji. 8; Bhihmc in 'Jahrhuch' l. c. 1, p. 54; Bindinfi 1. c. p. 300; 

.lidiH l. c. I, p. 555. — raler Gundohadi Gundiocus, jiatruus eius Ililpericm crat; cfr. Grcfior. Ttir. II, f. 2H, 
;,» iS'.S'. rer. Meror. I, p. 89; Jordunes c. 44, jS',S'. antiqiiiss. V, j). 117. Tatn palrnum quam patrem inter auctorrs 

siios commciiioral Giutdohadiis ; qiia e.v rc mihi deducendim esse ridctur, omne.s fdios rcfiis Biirfiiindici cisdem 

iiirilnis dominationem jiosl morlem jiatris adcptns fiiisse, nec uwim rehquos anlecessisse. Cfr. Secretan I. c. j). 155 ; 

Bindinfi l. c. p. V2\ ; .lahn l. c. I, p.88; II, j), 4,55; ll.Sihnh,: in '/.eilsfhr. fiir Hedilsfiesehirhte- (\8r,X). VII, 

2». 352; Brtinner I. c. ]>. 332, not. 1; jmicfat. siipra ;i. 6. U* 



44 LEGES BURGUNDIONUM. - LIBER CONSTITUTIOXUM IV. 

IV. De' sollicitationibus ct furtis. 

[I.] Quicumque mancipium alienum sollicitaverit. caballum quoque, equam. bovem 
aut vaceam tam Burgundio quam Romanus ingenuus furto auferre praesumpserit, occi- 
datur; et de occisi facultatibus is, qui perdidit superius comprehensa mancipia atque 
animalia, apud sollicitatorem aut furem si non potuerit invenire, in simplum recipiat: 5 
hoc est: pro mancipio solidos XXY, si tamen mancipium ipsum sicut dictum est non 
potuerit invenire, pro cabalio optimo X solidos. pro mediocri V solidos, pro equa so- 
lidos III, pro bove solidos II. pro vacca solidum I. 

[2.] Si vero servus furtum fecerit, ipse tradatur ad mortem. et* dominus servi 
ea, quae furto ablata sunt de suprascriptis animalibus, ea, quae inveniri non possunt, se- 10 
cundum formam pretii constituti eum qui perdidit simpla solutione roddat indempnem*. 

[3.] Quicumque ingenuus, tam Burgundio quam Romanus, porcum. ovem, apcm, 
capram furto abstulerit, in triplum solvat secundum formam pretii constituti et multac 
nomine solidos XII, id est: pro porco soliduni I, pro ove solidum I, pro apc solidum I, 
pro capra tremisse: pretia vero haec in triplum solvantur. i."^ 

[4.] Si servus Burgundionis sive Romani furtum de supradictis pecoribus ad- 
miserit, scrvus tradatur ad poenam, ut CCC fustium ictus accipiat; dominus** autem 
pro eius crimine simplum solvat**, et multa a domino non queratur. 

[5.] Qui- tintinno caballi furto abstulerit, si ingenuus est, caballum alium talem 
reddat; simili de bove conditione servata. Si servus tulorit, fustigetur. 20 

*) et doniinus servi, si ipsa aniraalia vel niancipium non inveniuntur, sieut supmiu.-;, in siniplo 
rcstituat indemnis, om. rd., B\\. **) dominus eius reddatur indampnis iJ8. 

1 et lurtis uni. U \\. et {om. B &j qui <le alieiiiij (alienos /> (i) IhjIius (bovos /jG; bovis 

Jil.H) aravcrit aut cabnllum (caballos £6) soilorit add.liij — 10. || 2 (luotiue om. 7> 11. || 3 aut 
om. B 6. tam om. B 6. tam — auferre om. A 2. Hurgundiouos quam ot Romanus B 1 ; Hurguu- 2.'i 

dioMos quam liomanos B% aut iugenuus B\\. iurtum -14. iil.6— 8. 11; lurtu i}2. 4. ."). sump.^icrit 
^2. II 4 occisis B\.2.4.7 — 10. maucipia atque animalia ohi. iJll. || ,5 apud] post A'G; si apud 
B 11. furem — iiivcnire in ont. -12. si soli A \. Bb. potuerint /J1.2. 4. rcciplant /j 2. 4. || 

pro mancipio om. ,12; pro maiicipium ^3.4. B1.8. XXV] XXVI iJl.2. 4. ot aiBS. si tamou — 
dictuin est om. B i>. mancipium oi/i. B W. sicut (sic B 1) datum ost B 1.2. 4. || 7 V] VI B\. 30 

2. 4. solido» om. B 1. 2. 4. 6—10. jl 8 111 o«i. B 4. solidos II, oiii. rel., B 1. || 9 vcro 
om.BH. furtumj suprascrip tum add. Bd.lO. \\ 10 ea om.BS. qunc] qiu .1 1. Bb.S. furto] su- 
periu» .1 3. suiit oni. yil.2. 4. inveiilre J 3. 4. /i 1. 2. 4— 8. || 11 pordodit .1 .3. 4. iJ .'j; prodlt JJ 6; 
|>crilider!l B U. \(). iii simbla /i 7. sollicltii.iio 7(8; solicitudiiie Ji Cy. loildnt om. .13; roddct .14; 
Hntixfuclnt //7.8. iiidompiiem o»i. A'.i. Bl.H; induuiiium /11.4.5; iudamiils />' 6. |1 12 piircum — x- 
cnpram «ni. /1.5. || 13 furtum yl4. /Jl.G — 8; furtu5 2.4. furto abstulvrit] furatus fuerit 7>' 1 1 ; furlii 
diitiilorit Jli. Nolvaiitur Ai. /i 1. 2. 4. sccunduin prctia constituta .1 2. ct om. ,13. /Jfi. nudtum 
iiiiincruiii A4; miilliiin iiostriim vel nontor /i 1.2.4. || 14 XII] VI ^13; Xltl /i 4. id cst o»i. Jl b. |{ 
1.') IrniiiiwH! A 2; Ircinig A 3; trimiHsu Jl 1 ; trcmosse /ff); trcmisso niio /iG; tromisscm 1 11 '.). 10; dciiar. IIU 
/iH; iol. /i7. iii triplo coiipoiinntiir yl 4. /; 1.2.4; iii triblum solvntur /13. /i 7. || 16 Si oi„. /.'7. ^o 
nivo) ncu A 2—4. /i 2. 4. 6-10; nut /i 1 ; si voro B .'). Komnuus .1 4. /i 1. 2. 4. 6. suprndlcluni .1 •_'; bls 
dictiii /<7.H; HiiprnicriptlH /i6. pceudibuK .12. ndmlslt .13; udmisissot /iG. || 17 iit] aut .11.4. 
/il.2. ^.T). II. iit — ftcciplnt o»i. /i8, CCC. om. B4; i'C B\. fustium uiii. />' 1.2.4; fiisti» />'6; 
riiiti A I. 2. nctoi) ictus Jl 4; liiclos A 4; ictoH /i 1. et dcmiiniiH, oni. nulciii, II 11. || 18 solvnl] 
rcdilnt /i!t. 10. inulln| inultiim iiiiiiicrum A4; multum /i 1.2.4; mulli> /:'.>. I<l. n o»i. -14. /n.2. 4. «;. 
6. « - 10; ad /i .'•,. 7. n doiiiiiiol nbco/ill. requ i rnt iir .1 4. // 6 .s. 1 1 ; ,|ucinnlur .1 2. //2. 4 ; 
iHiiTonliir /i 1. II l!Minlliinuiii ,1 2. /i I. 2. 7. 8. 10. 1 1 ; tlntliiiini 114: liiiloiinum // 6; tlnloniio /J ■''i; /' H 

h. I. Iiirrralm. cabnlli. ,1 .'1. IIU. fiirlii // 2. 0— 1 1 ; liirll .! 'J; rurlnin /H. 6 - H. nliuni o»i. .1 3. Inlom) 
Intiioii/iZ. U 20 •imililor /if). 7.H; HJinile /14. /i 1.6; Hinillo Inl.. J 3. In.vcm .1 1. 4. /i .''). '■> « Miv.iln, 
iini. rtl., Il\. fiiHllKnliir /i.''). f'" 

1) (.yV. L. Hnm. tit. 4: Do HolliciUtionibun i<l iurtlH; infhi lil. 6. 16.20.47.63.70, f',„is/. i.rinn: 

3. 6. !t. U». 111. 2) tYr. A. .V<i/. 27, 1.2; L. Hnimr, !l, II; ],. IVhiV/. 17/, J, 11. 



LEGES BURGUNDIONUM. - LIBER CONSTITUTIONUM IV. V. 45 

16 1 Si autom inpedicato caballo ingemms pedicam tulerit, eiusdem meriti ca- 
ballum se redditurum esse cognoscat '. Si hoc servus admiserit, centenos per smgulas 
quascuraque culpas fustium ictus accipiat. 
. [7 1 Si caballum alienum ingenuus, non permittente domino, ascendere prae- 
sumpserit^ II solidos illi, cuius caballus est, pro unius diei itinere daturum se esse 
cognoscat; si vero amplius, ad legem iUam teneatur, quam de caballis niventicns ' ms- 
simus observari. Si servus hoc fecerit, fustigetur. 

[8 ] Qui^ de alienis bobus, domino inconscio aut non permittente, opcra facere 
praesumpserit, duorum* bovum solutionem cogatur domino exsolvere*. 

10 V. De^' his, qui flagello, fuste, calce vel pugno percutiunt. 

[1.] Si quis ingenuum hominem tali praesumptione percusserit, per singulos ictus 
sino^ulos solidos solvat, et multam in dominico inferat solidos VI. 

[2.] Qui libertum alienum percusserit, per singulos ictus singulos semisses solvat, 
multae autem nomine solidos IIII. 

[3.] Qui servum alienum percusserit, per singulos ictus singulos tremisses solvat, 
multae autem nomine solidos III. 

*) duos .olidos bobum domino cogatui- oxsolvere ^3 cl sumlitcr A^. BG-10; duos solidos solvat 
BW; duos solidos cogatur exsolvere -B 5. Cfr. infra notas ad Z.9. 

1 ante,n inpedicato om. B^. inpedicatu.n ^2; inpedito M imp.lito) f^^^-^^^ ff^^^ ^ 
,0 pcditnm B2. 4. G-S; inpeditu B:>; indictum .14. caballum .4 2-4. B 2.4. .5 7. 8; caballus B 1 6. n 
"g so-i^S. pedica'^1.55. pedicam] de i.lum a... I^ 8. eiusi.7^ — ""^ n'-^5 'fo pe 
I reddituvus B 6. esse .«,. B 11 ; esset B 1. centenus ^ 9. 10; C B 1.4. r 1 • Bo p. pe 

B\ 7) .singulis (singnlos B») quibuscumque (quecumque Ur,; qmbusque iJ8.ll) cup.s (colpes iio) .14 
^2 4-11. 3 quibusque .12; quibuscumque A3. culpas ««.. .1 3; culp.s .1 2 f..s t.s i^ 9^10 

;; «1 1 4 nermi te..do .4 3 transccndere .4 1. 4. B 1. 2.4. 5, m, £««d. II 5 .11. o»-. i? 8, 

''^7^ \.As 'IZI'^^^- dato..emi.6;.-eddi.u..umi.2. 4.7.8; ..eddit..rusi.l;.at.....^ 
7^ seom .13 iJ18 II 6si vero]atsive.4 2. veroom. £6. ampl.us presun.ser.t iC. d.arn 
1^12 1 .;entLi!iJll; i..ve..titur'i. 1.2; i..venitur BL H 7 observare I^^f^-^-^' ^^f;!_ 

BxW II 8a.ie..us.ll. iJ5;alienosiJ6. bubus .4 2. i3 1. 2. 4. 11 ; bobos iJ 9 10; boves i?5. ... 8, 
,oWst4 ^7 a..t]eti?ll. per.mtte..do i^ 6. operam .1 1. 2. i>2. 4. 5, m, W. || 9 d,.-,n.m 
tvn. ]'2f duos solLos (so,id..s 'l 4) bo.mm (bovem .1 4. iJ 6. 8; bove iJ 7) ^ 3. 4. ^-10;.!".« 
b„vr(bobe B 1) B 1. 2. 4; duos so.idos, onu bov.,m, B 5. 11. so.utionem] ..<■ A 1 ; sol,.t.one .4 1. 

;Z:.o ot .1 4.^B 1. 2. 4.'5. 11; dominico B 10. vocatur i. 6. ,| 10 Oe - v. ,,..g,.o vc. 

caico >.erW» De l.is - percut!u..t c»» conterW oonmnctis, B 11. flagell.s B 1. 2. 8 flage,..„n 1 8. 

.,;:;::'o..i.6. ca,ce]'de cnctis in.2.4. pug..um i.8. .--""- ^/■/„;/~'' V , j 

B\\ II 11 inge,.u..sl.on.i..os iJl. talcm praesun.pt.onem .4 4, i. 7. || 12eto,«. i.b. »...11.. 

2-4 B 1 2. 4. 7. 9. 10; ....dto B 5; .nu.tum n..merum i' 6; mnltun, ,.o,..en ii 8; mu.ctac ,.o,„n c 
>;l 1 ■ i„ dominico om. ii 6. 8. 11 ; do.nino, om. in, .1 1. iJ 5 ; in dominicu.n .4 4; in don.u.o quo BX 10; 
cni in dominoco A 3. inferat onu ii 1. 2. 4. 6-8. 11. || 13 roia haec para,r. deesl ^n i, 11. .ctos rel 
„0 bictos .14. i;8-10. semisses .el semessis iJ 2. 4. 7. 9 ; tomissos BS; tre,n,sses -'/-'""-«''^;' "Jj 
B 5. 10; trin.isses B 1 ; tremessoB B 6. H 14 et muitae vel et multum, om. autem, B 6-8. lU '1 

;;7_<) II ir, .iui] Si B8; Si quis B 11. sb.gu.os o,.. B i. t..en.essos i. 6; t.em.ss.s iJ 8. || 11. et 
n,.dt„,n A 4. B 6. 8. autem om. A 3. 4. B 4. 6. 8. I.ll .1 /-■ 7. 8. 

1) Ofr. L. VisUi. VIII. i, 1 .■ Si quis ,.a.,a..u,n ali,-nuu, . . . d„ ,„^,.i..a . . . tnlorit . . . ct si po.- hanc 
4, occasionen, poriorit, 'oiusde.n moriti caballu.n . . . rostituat; i.. Sal. 27, 3. 4, 2) Cfr. L. Sal 23; S, 

Muis .■al,a,..n,n a.i.M.un, sin.- pormissu do.nini sui asconderil . . .; /.. Vi.io. VIII, 4, 1; Kd. IMh. 34,^,. 
:)) Ilare cmMio nohis non xcrrala e.',t; cfr. infra til. 49, 4. 4) Cfr. Coml. c.vtrav. 16. Enu.vat § 8 

crL Visio VIfr,4,i)(Anl.). FM iyitnr lectio sol (solidos, solidus) ^o solutionen. com.plchv; r. md.ccm 
,. r. soluii.,. r,) Cfr. L. Uow. lil. .^. .' I»- i"i'iviis a,.t .■odibus a.ln.issis.. infra lil. 37.76: Cons^l. 

'..» extrar. .S. 14; Wihla I. c. ;y. 7r,H. 



46 LEGES BUKGUMDIOXm. — LIBER COXSTITUTIONUM V. VI. 

[4.] Si quis ingenuum hominem per eapillos corripuerit. si una manu. II solidos 
inferat, si utraque. solidos IIII, multae autem nomine soiidos VI. 

[5.] Si liberrum aut servum alienum per capillos, seu una manu seu utraque, cor- 
ripuerit, quemadmodum de ictibus inter ingenuum, libertum et servum discretioncyn 
solutionis fieri placuit. ita et in hac causa conpositionis et multae requiratur inlatio. a 

[6.] Si servus ingenuum hominem pugno percusserit, C fustes accipiat. 

[7.] Si vero dominus servi cum alio se caedit, et* servus, dum dominum adiu- 
vare vult, si illum percusserit, pro ictu servi dominus I solidum solviturus satis- 
faciat*. 

VI. De' fugitivis. lo 

[1.] Si quis fugitivum intra provincias ad nos pertinentes- corripuerit, pro 
fugitivo solidum I accipiat: et si fugitivus ille caballum secum ducit, pro caballo se- 
missem, pro equa tremissem accipiat, et fugitivum cum omnibus rebus reddat. Si 
extra sortem-, II solidos is, qui fugitivum corripuerit. pro fugitivo accipiat ct pro ca- 
ballo solidum I, pro equa semissem. ir, 

[2.| Qui fugitivum secutus fuerit et casu repugnantem occiderit, omni calumpnia 
careat; aut si is, qui sequitur, a fugitivo percussus fuerit, ad dominum fugitivi nulia 
calumpnia revertatur. 

*; et serTUs illuui vult :uliuvavo, dominus pro ictu servi solid. I solvat i>ll. 

1 hominem oni. B 11. eorrupcrit i> 5; anipucrit .1 1. si uua — per capillos (liii. 3) om. A 1. Jib. ap 
nnora niauum i? !l. lU. || 2 inferat om. i> 11. utriusque .1 2 ; utrasquo /J 9. 10; utraque] mauu add.BW. 
lUI, om. soliilos, ^12. iJ4. 7.8; solvat ot add. B l\. autem om. iJG. 8. 11. || 3 !Si] Soil i>'8; .Si 

quis B\\. alicnos i?l. pcr capillos om. BS. corripuerit si unam manum so utrasqne corri|)nerit 
£9.10. seu — seu] sive — sivo iJll; se — seu ^13; si — si i3 6; si — seu iJl; sc — so i>' 5. ntrius- 
quo A2. corriperit iJ6; corruperit B!}. || 4 intor om. ^11.2. iugenui liberti et, om. servuni, .1 1.2. 25 
ct libertuni Bb, lil., Lind. disoretionom ex emend. iam a Til. proposila; discretioncm om. B8; discrotione 
ytl.2; discricionem .1 3; discriptioncm -1 4. iJ 1. 5. 6; descriptionom iJ2; discriiitiono iJ 9. 10; descriptione iJ 4; 
discriptionis Bl; descriptio iJ 11. I| ,5 solutionc ^l 2. iJ6; soliciones ^l 3; soliciouis iJ 5. iieri oHi.iJll; 
ficrit B 1 ; fucrit B 8. fiori — conpositionis om. B b. ot om. A 1. 2. conpositioues -1 2. Jl 11. 

mullAS, oni. ct, .13; multa ^l 4. iJ 7. 8. 11 ; multum iJ 1. 2. 4— 6. rcquirantur iJ 11 ; rcqneratur .13. i>'2. f). 30 
inlatio] inlaqueo i?8; in litis iJll. || G servum iJl. homiuoiu] om. i>8. II; per eapillos corripueiit 
aut add. Bl. pugno om. iJ6; pugnuniiJ7. fusto .1 2; fustibus .1 3 ; fustiunii>2; fustis i>' r) ; iotosiJl; 
riiHtiuiii vel fustis ictua J3 4. 6—8. 11 ; fustos ictus -1 4. JS 9. 10. liaccodat Ji 7. || 7 lCt si .1 4. so 
cncditj rcccdit i/ 11. dum oni. /{4.8; cum i! 1. domino .13.4. i> 1. G. 7. 9. 10. iuvarc rrl iul)aro 

-^12—4. ii2. 4. — 10. II 8 81 om. Jil. pro ictu um. Ji\; pro ictus .1 3. iJ 8 ; por iotusiM. domi- 36 
num B\. I om. A2—i. i< 1. 2. 4. 7— 10. I solidnin om. Bii. solvitnrus oi». i>' 6, Tll., Lind.: aoli- 
luriira vl2; solvitarum B 1. satisfaciat 01/1. .1 3. Jib; satisfiat .1 2, Jiind.; est .1 4. B 1. 2.4. 7. 9. 10, 
Dlnltmc; (ndvat /JG. 8. || 10 Tulus lilulnn decnt in Ji\. coinprcliciisis «(/</. /J 11. || 11 proviuciain /J8; 
nnMlraH proviiiciag /J 2. 4. corripcro /J G. || 12 fugitivum yl3. 4. /iG— 8. 1 om. .12.3. /J 6 — 8. si 
oHi. yl 3. /Jr>. ille om.DG. 11. (Inxorit .14. /J2. 4. 6— 8,- ducot /J G. soinisgo rcl soiuc.kso .13.4. 40 
/J2. 4 — C. 9. 10; II troniigsoH J: 1 ; II tromisHCH /J8. || 13 trcmiHgo rel Irimisso rel IramoHso .13.4. 
/J ri— 10. robug oni. /J4. || 14 V AH. is qui — corripucrit oni. /J 11. is, oni. rel., /J2. 4. ot 
oni. /Jll. I; \f) 1 om. /12.3. /J8— 10. HOmiHgoin) sic .13. /J2; HomiHflo rel soinosse A 4. iJri. G. 9. 10; 

II (roiniHHOH /J7; 11 trcinigHOg /J8; trcmigHom /11; IraiiiiHHcni /12. [| 16 fugitiviim om. .13. 
riiorat /13. rcpngiiniit<!H .12.4. //G— H. oniiioin calumniiini /(7-10. || 17 soculus /i (i. a fiigi- n, 

livo iitii. //11. iM^rciiNHoril /JG; occiHUH ll\\. fiiorit oin. .12. /•' G. a donii I .'1. /•' (i. 1 1 : a do 

niiiiiiiii .12. /;■!..'■>. fiigilivuin /J 7. 8. || 18 ru(|iiiialur /.'11; patiadir /.' S, 

1) Cfr' J'. i'""i. '''■ 6; |)o fii){itiviH inquircniiiH vcl (liHcul.icudiH; i(i/'i(( til.'M. .1'.». //. 1 (si//. /.\, I. 
2) ProvinciiM! lul no» |icrlin(-nl('H rel hoih mint hoc lit. terrnc JUiriinndiene, ilimiinnliimi ntiiiiK c.r jilnrihus 
rffiilni» nuhicclne, iil. Iitc. nitnl lerrne linrjiundicnr, itpjniiiiliii reijiiiniliiiH iliiiiiiiiitlioiiin Jlnnjiiiuliciic mm nitli- ui 
ledM (ri"({io iiliii III //. Jlnm. lil. 41); r. in/rn til, 20, 3; 47 (ri'>{iii nostii iirovinciiU'); ('iinnl. r.rlrur. 19 
(loca ud noH piTtinnnliit); 21 (rojfio noKlni; rc^nnin noNlruni); /,. /i'«»i. ^V. il, ■_', 7,6. M,4; r/'r. lliiiilinii 
I r, ;). 17. IH; ^•,i,.;,/> /. r. ji. Ml . 



LEGES BUKGUNUIONUM. — LIBER CONSTITUTIONUM VL 47 

[3.] Si' fugitivus cuiuscumque seu Burgundionis, seu Romani captus fuerit et 
casu de custodia fugerit, is, quem fugit, iuret: nec suo nec suorum concludio aut 
conscientia fuissc dimissum, et praostitis ut dictum est sacramentis, nuilam calump- 
niam patiatur. 
5 [4.] Quicumque- ingenuo aut servo fugienti nesciens capillum fecerit, V solidos 

perdat; si seiens cajjillum fecerit, fugitivi pretium cogatur exsolvere. 

[5.] Qui fugitivum sciens flumen transierit, poenam sollicitatoris excipiat. 

[6.] Si vero fugitivus fugerit, sacramenta praebeat: nec suo, ut supra dictum 
est, conludio, nec suorum fugitivum fuisse dimissum, ot de ligamine nec se, nec suis 
10 consciis evasisse. 

[7.] Si vero taliter sacramenta non dedcrit, pro fugitivo XV solidos solvat. 

[8.] Quod* si constiterit, cum eius voluntatc fuisse dimissum, XXX solidos co- 
gatur exsolvere*. Si vero ille, qui correptus est, res domini aut alterius secum portat, 
et in domo illius exhibuerit, simplam solutionem restituat. 
15 [9.] Si ingcnuus fugitivo seu Burgundionis, seu Romani conscius panem dederit, 

fugitivum rcvocet. Si nesciens panem dcderit, aut flumcn transierit, vel viam osten- 
derit, sacramento dato, nullam calumpniam patiatur. 

*) Quod si eum voluntarie dimisit, viginti solid. solviit i> IL 

1 Si] Sed i> 8. cuiusque Ili. seu om. II 11. Borguudio i)7; Burgondio £8. et casu — 

20 fugerit om. iJ 6. || 2 casu repuguante hoc de custodiani B 7. fugerit] effugerit i> 1 1 ; iiigierit B 7. 
is quem] tuuc is cui i.' 1 1 ; liis qui quera B 8. fugit] fuget 11 5 ; fugerit iJ 9. 10 ; fugierit B 7 ; aufugit in 
margine B II (Jleruld). iuret om.BlO; iurit »4 3. nec suo] sic A\. Bb; uon suo {vel suum) cett. codd. \\ 
3 fuisset i)(3. 11. diuiissus iJll; demissum Ai; demissem ^13; divissum A2; demisso Bb. et om. 
A3.4. i>2. 4 — 11. prebitis A3; praestetis iJ7.9.10; datis B6; perstitum Bo; praeseutis B 11. ut] 

25 et A3. sacramentum £ 6. sacramentis (sacramentum iJ 7. 8) datum (datis iJ 11) iJ 2. 4. 7. 8. 11. nulla 
ciilumnia ^13. B6 — 8. |{ 5 Quicumque] sic A \. B b; Quisque A2 — 4. i? 7 — 10; Quiquis B2.i; Quidquid 
B6; Hi quisi>ll. ingenuus aut servus Bl.ll; aut ingenuus aut servus iJ8; ingenuus, om. aut servo, 
^•1 4. B2. 4; ingenuum aut servum A2. Bb; ingeuuus (ingenuum i< 9) aut servo B9. 10. fugieute Ali. 
.B2.4.6. insciens £8. capellum ii6; capUlos .4 2. ii4. 7. 9-10; capillus .1 4. £2. 8. faceret ^ 2. 

30 V solidos — fecerit om. B8. || G perdet i? 2. 4 ; solvat ^ I 2. 3. isciens A 3 ; esciens B 7. capil- 

lum otti. i<ll; capellum BG; capillus -4 2.4. i>2; capillos i> 4. 7. 9. 10. fugitivum £2.4.5.8. pretio 
Ai; pretii iJ6. |1 7 Qui] I)o ii 6. fugitivo iJ9. 10. sciens om. Bb; inscieus ii 7. 8. trans 

flumen trausvexerit i> 11, quam lectioticvi lUnhmc rcctissimam esse conicit. transiret i>' 5. poena 
B 6. incurrat ^14. £2. 4. 5; ex hibeat ii 7. 8. |1 8 vero oni. -4 3; autemiill. fugitivus o»i. 

35 A2; fugitivum suo A3. fugeret Bb; eftugerit B 11; refugerit A 3; fuerit iJ4. sacramentum A2. 
nec suoj sic A 1; non suo cett. codd.; om. B 11. ut superius diximus conludium A 3. || 9 nec 

Buorum — dederit {lin. 11) om. Bll. fuisset B<o. domissum.4 3; demisso Bb; admissum i>G. lega- 
mine A2 — 4. Bb — 7.9.10; ligamen £8. nec se nec] sine 4 3; nec senior £8. suos £8; sui £6. |1 
10 conscius A3. £2.6; conscii £4; consciens ^14. £8. |1 11 Si om. £7.8. sacramenta om. -13; 

40 sacramcntum £6. aut pro £11. || 12 constiterat A'i. oi £9.10; ois£4. voluntatem £ 7.9. 10. 
fuissc om. -12—4. £2.4.9.10. dcmissum 4 3. £9; commissum £8. -\.\X soli Al. lib; X.\ cctt. codd., 
Bluhme, Bind. \\ 13 Si vcro om. £2.4; Si autom £11. corruptus -13. Bb. res] tres £9.10; aut si 
rebus£7. domlui sui £ 11. purtaverit yl 4. £ 2, 4. 7. 8. 11. || 14inoHi. £5. domum -1 4. £ 2. 4. 7. 
8.11. oius illius A2. simpla {cel sembla) solutione A3.4. 117 — 11; simplas solutiones £2.4; 

■15 simpla solutionis £6. |1 15 fugitivo om. -13; fugitivus £8; fugitivum -14. Jlb.l. seu om. £11; sou 
ot 112.4. IJurgundiones J>4.b. Uomanis £7; Uonianus fugitivl -4 3. consoius — Si om. /i 11. || 

16 fugitivum — doderit om. .12.3. inscius iJ U. aut oiii. £6. Iluvium .1.'!. £8. Iransirot £5.6; 
trausvcxorit in mar;/. add. 1111 (JJerold). vel) nut /i8. vel — ostouderil oin. 11 b. obviam li 4. \\ 

17 sacrameutnm datum />' 6 — 8. uulla calumniii -13. £6 — 8. 

50 1) jMudulur hacc coimlitiitiu infra lit. 20, 4. 2) C/r. J. (Irimm R.-A. j). 284; ./«/i» /. c. /, 

/). 74; V. J'Jhtr)ilicrii, Comwcmlotiim (Wll), j). 59; Cimsl. exlrav. 4. 



48 LEGES BUKGUNDIONUM. - LIBER CONSTITUTIONUM VI. VIL 

[10.] Si^ ingenuus. fugicntem seiens. littevas fecerit, nianus incisione danipnetur. 
Si servus hoc fecerit, acceptis CCC fustibus et ipse manus incisione dampnetur. 

YII. De- servis et originariis, qui vocantur in crimine. 

[I.] Inter Burgundioncm et Romanum hacc forma servabitur: si a quocumque 
crimen obicitur, quod ad praesens probari non potcst, id vohimus custodiri, ut sive ."■ 
scrvus Romani, sive Burgundionis sit. qui vocatur in «rimine, non conpellatur dominus 
sacramenta pracbere neque pro servo, ncque pro originario; sed cum crimcn obiectum 
fuerit, seu servi scu coloni pretium iuxta personae mcritum fiat, quod doniinus eius, 
cuius servus est aut colonus, a petitore in praescnti pcrcipiat aut mancipium eius 
meriti conscquatur. Quod cum ita factum fuerit, ille qui vocatur in crimine iudici lo 
tradatur ad poenam, ut, si confessus fuerit sc admisisse quod obicitur, pretium recipiat 
illc, qui dederat, servus de confesso criminc occidatur, ita ut dc solutionc, quod 
supcrius statutum est, observetur. Sin autem servus sive colonus in tormcntis con- 
fessus non fuerit, is, qui eum inscripsit, domino suo reddat; ct dominus ipse aut vi- 
carium scrvum, quem pro poena servi innoccntis accepit, aut pretium tencat. i> 

I fugieiiti A i. ij7. 8. 11; lugieiitis />'!). 10; tugieiite -C6; liigitivum ,4 3; tugitivo /j 5. seieus] 
om. lib — 7.11; iHscieHs/)8; fugitivo add. Til., Lind. literis.13; cxlateiis L' 6. i| 2 CCC"] ac li \. 
fustihu.s] fustiuin ictus accipiat -C6; fustibus ictus />8; ictibus 7j11. et ipse om. 2>11; et ipsi 7j5. 
ipso maiicipio, uni. maiius iucisioiie, i>6. incessioiie -1 3; iuconcisioiie li\0. || 3 liuhrica cum conte.itii con- 
iuHcta, verba praemiltit: De servis et origiiiariis accusatis iill (Uerold); a verbis: qui vocantur iii crimiiie con- 20 
lexlu» incijnt m A 3; initium contextus, cerba scilicet: Inter — scrvabitur ad rubricam trahunt A 2. 4. B 1. 6. 

9. 10, liluhme, Bind. eruginariis iJ 7. 8; originalis 7> 6. || 4 Inter Burguiidionem oni. 7i 6. UurguHclioiies 
,12. 77 1.2.4.11; Burgundione 7)5.9.10; IJurgundioHum ,1 3; Burgiiiidiauos 77 7. Komanos 7)2.4.7.11; 
Itomauo 77 5.6; IJomaiiis 7)8. a om. 77 1.7. quoque 7i8. |{ 5 crimine 7Jll; crimeii] quod add. 77 7. 
obiucitur 7)1. 1.6; obicietur 7)2. praeseiitis 7J 10. prohare A3.4. 772.4 — 10; provaro 7)1. voluimus a.s 
/7 6. custodirc .13.4. 77 1.2.4-11. sive — sive] seu (si .12. /7 6) — seu .12—4. /7 1.2.4.6—11. || 
6 Koiiiauus .^ 4. Burguiidiones 7} 1.5. vocantur C 1. 2. 4. 5. crimine] »i'(; .! 1. 2; cul pam .1 3. 4. /72. 4. 
9—11; culpa /J 1. 5 — 7; caiisam /7 8. coUatur /7 1. dominus] dorai Til. {{ 7 praebere pro, ohi. 
iieque, yl2. 3. /J6. 11. crugiimrium 77 7.8; originarios TJ 6. sod cuin] secuni ,(2; cui 7)6. oriiiieii 
«m. /21.2.4.5. abiectuni .13. 8 seo sorvis seo colonis -13. sivo — sive /711. peisoiia .13. jo 

/) 1 ; pursonatii /? 7. 8. inerito 77 5; inaiium /J 8. fiat] rccipiat 7)9; percipiat 7)10; recipiti fiat 7)7. 
doiniiius («ni. Jl 1. || 9 est om. .13. ant] ut /J4; cuius add. /2 7.8. a petitoio oni. .1 1. 7«' 1.2.4.5; 
nd |ivlilorcin /77; a peditorcm (vcl poditore) /7 8 — 10; ad jiotitoro .14. iii oni. .14. 7«'8; do .1 1. 7«' 5, Ti/., 
I,ind. [lercipiot .1 4; recipiat /7 11. biiius .1 4. 771.2.4.5. {| 10 cuin om. /i 4. fuerat.l3; fierit/Jl. 
illi A'A. Ji2.li. qiii] ci cui /?6. vocantiir /< 1. 2. 5. iiidicatnr .1 2; iudicit .J 3; iudico /76—8. |[ 11 ut 35 
om. .13; autJl. /75. admisigaot /7 1 . quod om. 7/ H. obieiiliir /.' 5. (i; obieiotur /7 1.2. 4. 9. 10; 

"biectuin .13. rocijiit 7J6. {{ 12 illi .13. 77 5. f I sirvus .13. /.'(i— 11. confessio .1 3 ; con- 
fvitiiioiiein 7/6; coiifeNSus 77 1. itn iit] aut A3. de om. 111. |{ 13 statiiliim] testaiiiontnm .13; 

fai'tiiin /.'(>; >tnliiiri in.'.>. ubservantiir /J8. sivo serviis /)'ll. sivo{ seu /.'li— 8; aut .13. iii — 
iioii uni. .12. turiiioiitn /7 7. K. j{ 14 qui ouni uui. /7 5. ei /J 6. iiiscrijiserit .12; conscripsit .13; to 
Kiiliiicripiii t lli; Ncripsit /7 1.7.8. doniiiio — ot um. Jlb. ipsuni /J."i.ll; ijisi /«'7.8. aiit oni. 

Ai. JHa. viiMirii //11. aut {om, JiH) jirotiuin nut vicnriuin sorvum (servi /«'8) (|Uo(I /«'7.8; anl 
vicnriiim nurvuni nut pretiiiin (|iiod /79. 10, liluhmc, Ilind. || 15 (|iio(l .12.3. /«'1.2.4 II: i|iii 
A 4. pro vm. ,12. /< 1. iiinocuiitis nccujiit u»i, //5. nrcipit .11. /.'2. 1.9; accijiit //I.H: aiclplal 

A 3. n 10. nut j.reliiiin /.. /. om. A 2—4. /; 1.2.4. (i— 11, lllulime, llind. teiieat om. I! 9. 10: lcinalMr *y 

It 7. 8, 

II Cfr. ./. (irimm, II. i. i>. 705; Wilda l. e. }>. 9.'IK. 2) Comlitulin huiuK liluli c/ Huriimi- 
iliondiiu rl Uiiiiuiiiin liiii IuiIkI. J)u»l riiliricii in Jj. Itmii,, iiuur rcnjiuiulfal liuu- liluln; cfr nuliin /,. Itoin. 
lil.l. Cfr, iiifrii Id, 39, I; 77,- Cwut, eMinr, 19; Sdtronlir I, <■, ji. 363. 



LEGES BUBGUNDIONUM. - LIBER CONSTITUTIONUM VIII. 49 

VIII. De^ obiectione criminum, quae ingenuis intenduntur. 

[1.] Si ingenuus per suspicionem vocatur in culpa, tam barbarus quam Romanus, 

sacramenta pracbeat, cum uxore et filiis- et propinquis sibi duodecimus iuret. Si vero 

uxoreni et filios non habuerit, et patrem aut matrem habuerit, cum patre et matre 

5 nuraerum impleat designatum. Quod* si patrem aut matrem non* habuerit, cum duo- 

decim proximis impleat sacramentum. 

[2.] Quod si ei sacramentum do manu is, cui iurandum est, tollere voluerit, 

antequam ecclesiam ingrediantur illi, qui sacramentum audire iussi sunt, quos a iudi- 

cibus ternos scmper ad sacramentum audiendum praecipimus delegari, contestantur 

10 se nolle sacramenta percipere, et non permittitur qui iuraturus erat post hanc vocem 

sacramenta praestare; scd ad nos iUico diriguntur Doi iudicio committendi. 

[3.] Si autem permissus iuraverit et post sacramentum potuerit forte convinci, in 

novio-ildo se noverit redditurum eis, quibus praescntibus iudex iusserit dare sacramenta. 

[4.] Si ad locum statuto die venire dissimulaverint et non ab aliqua fuerint 

15 infirmitate aut publica occupatione' detenti, senos solidos multae nomine inferant. 

*) et si illos non B 11. 

1 Totus tiudus deest B 1. De ingenuis inculpatis ruhrieam hahet, om. rel., B 11. obiectionibus BL 9. 10; 
obiectionem Ai; obsecutione J3 8. ingenuus ^13. Bb. intendunt B% 4. || 2 Si quis .13. iJ6. 11. 
suspectionera A^.BW; suspectione B 7 ; suscripcione B 6. qui vocatur B 7. culpam ^ 3. 4. ^ 2. 4. 9. 10. 
20 barbarus] Burgundio ^3. £6. || 3 sacramentum ^ 2. 3. iJ 6. 9— 11. etcum^ll. et filiis — vero 
uxorem oni. Bb; in A 1 verha^ et filiis — designatum margini adscri^yta erant, prior ^tars autem (usque 
ad verba nou habuerit incl.J a hihUo-peyo resecta est. duodecimo £ 2. 4; XII £ 8, Til, Lind. si vero] 
quod si hoc B 6. || 4 et] aut A i. B 2. 4. 7—10. filiis B 6. et patrem — habuerit om. AS.i. B 2. 
4.5.11. ciun patrem et (aut ^ 4. iJ 5.) matrem .1 2— 4. -B 5. 7— 10. et]autfi2.4. || 5 numero ^ 2. 4. 
25 .B2, 4. 5. 7. designatum om. BU. nec (ne .13. B 5) patrem aut (uec -14, i? 6. 7) matrem habuerit (uon 
babuerit B2. 4, 5. 7, 9, 10) A 3. 4. B 2, 4—10. duodecim om. B 11. |1 proximis sibi B 11; proximos 
B 7. 8. II 7 Quod — sacramentum om. B 5. ei] eis B. 2. 4. oui] qui B 5. G. || 8 in ecclesiam A 3. 4. 
BU; iu ecclesia i3 7, 8. ingrediatur .4 4. j5 2. 4— 6. 9— 11; ingredietur .13. illius ^13; Ulis ^14; 

in illis Bij. audiri i? 2. 4; audituri B1—10. iussi sunt quos] visi suut se usque sacramentum audiro 
30 iusserunt qnod se B S. || 9 ternus .-13. .B 7— 10; ternis iJ2. 5; terrenis i! 4. ad sacremen B5. audiaut 
dum BG. praecipimus om. .12; percipimus A 3. delegare ^13. £2.4.5.8.11; deligari .14; deligare 
i? 7; diligere B 6. contestentur A 3. 4. B 2. 4. 6. 7. 11; contestetur A 2. B b. 8. || 10 si ii 4-6. nuUe 
A 3; nulla A 1. i5 5. 11 ; nullis B 6. 7; nullus B 8. sacramentum A 2. B 4. 6. perciperet B 4. 8; audire 
yf 3,' et om. B7. permittitur solus .11; pcrmittatur .4 2.4.5 2.4—6.8—11; permittantur i3 7 ; permittjit 
35 ^13. is qui Ai.B2.i; ei qui .13. baec .13.i311; hacii5.8. vocem om. Bll. || 11 sacramentum 
1(2.4.6. praebere iJ 11. sed Jld (si dat iJ 6) nos illico (illi quo AS; illi qui iJ5; lilico B 10; illi quod 
B 11) AS. 4. iJ2. 4— G. 9—11; sed nos ilice A 2; sciaut nos illi qui A 1; sed ad nos illis quod B 7; .-ie ad 
nullis illi quae iJ8; scd sint per nos illi qui ex cmend. Til., Lind. dirigantur .14. iJ2. 4— 10; dirigatur 
A 3; diligantur A 2; delegabant B 11; deliquerunt emend. TiL, Lind. Dei] dum A3; do B 11. iudicium 
40ii5— 8. commctendi .13; contendero iUl. || 12 promissus iJ G; permissa iJS. potuerit forte om. .1 2. 
potuerit om. B6; potcrit ii 8. vinci .1 2. |1 13 in novegildo .12. iJ7; iu novigeldo i?2. 4; in novegilda 
.5 8; in novigildos ii9. 10; et neglegendum ;>" li. noverat .13. eis] sl lii e.v emend. Til, Und. iussorat 
i;ll. dari .1 2. 7i 9. 10. sacramentum i! 5— 7. |1 U s\ om. Ai. B 2.ii-G, Til., Lind.; soii8;sed 
/;7; «i autcm i;9. 10. atatuta A3.i. 7^2.4.5.9. 10; cmistituta iJ7.8; statutum .12. dio om. .12; 
45 dici .1 3. ii G ; ea die B 9. advenire A 2. dissinuilaverit .1 4. ii 7. 8. 1 1 ; dosumulaverint .1 1. iJ 5 ; desimula- 
verint .13. ii.2.9; desimulavcrit ii4; distuleiint iJG. ot non — dotenti fuerint (;>, 50, l,\) om. B.b; quae 
rerha mar;/ini A l adscripta erant , maior aulcm pars a hihliopego reaccta liodie deleta cst. fueritiJG. 
7.11. 11 15 occupatione] ordinationo .12, Til. {forlasse ex A i), Lind. detentus i.Ml. sonus 
.1 3. Vj'7.8; siiit iiG. nomino om. .12. inforat iJ8. 11; rodant .8 6. 

.',0 1) Cfr. L. liom. lit. 7; I)c obioctioniliu.s crirainum vel inscviptionibus ingenuorum sive scrvorum. 

Nwdlam l&jem ad kunc litulHm v. infra in lit. 45; cfr. tit. 52,3; L. Bom. tit.23; Schrocdcr l c. ;). 362; 
Jl. Hicijd, Geschichtc dvs Veuliich. GericUlsverfahrens (1857), y. 187. 234; B. Loening, Eeinigunfiseid {Vm), 
p. 112. 2) LL. Cap. I, j). 58, (a. 789, c. 64;.- Et ut piirvuli, qui sino rationabili aetftte sunt, non 

cogantur iuraro sicut Guntbodingi faciunt. 3) Cfr. infra tit. 81, 1; l'\ag. Visig. 11; Si forte — 

LL. Sect. 1. II. "^ 



50 LEGES BURGUNDIONUM. - LIBER CONSTITUTIONUM VIII. IX. X. 

Quod si infirmitate aiit occupatione detenti fuerint, faoiant hoc ipsum iudieem scire 
aut loco suo tales personas dirigant, quorum fidc possint in loco saeramenta praestare. 

[5.] Si autem is, qui sacramenta daturus erat, ad locum non venerit, usque 
horam sextam diei ipsum expectet pars altera: quod si usque ad sextam non venerit, 
causam absque diiatione dissolvat. 5 

[6.] Quod si ille alius non venerit, ille, qui sacramcnta praebiturus erat, discedat 
indempnis. 

IX. Dc' inlatis violentiis. 

Si quis Bugundio aut Romanus per vim aliquid abstulerit usque ad pulluni, in 
novigildo secundum pretia a nobis constituta eum quod abstulit iubemus exsolvcrc. 10 

X. De- interfectionc servorum Burgundio ct Romanus una conditione 

t e n a n t u r. 

[1.] Si quis scrvum nationc barbarum occiderit, lectum niinistcrialcm sivc cxpe- 
ditionalem, LX solidos inferat, multae autem nomine solidos XII; si alium scrvum, 
Romanum sive barbarum, aratorcm aut porcarium, XXX solidos solvat. u 

[2.] Qui aurificem lectuni occiderit, CC* solidos solvat. 

[3.] Qui fabrum argentariura occiderit, C solidos solvat. 

*) CC sic A 1. 2, m, Bmd.; CL ^ 3. 4 cl codd. B. 

1 iiifirmitatcm aut occupatlonera A2. B 6 — 8. vel i> 11. ilotontus fuerit, faciatiJll. lioc 
oni. A 'i. ipsum om. A i. i?2. 4. 5; ipso A3. 11 d. 10. iscire -1 3. || 2 aut loco suo] quoil ad -'O 
locum Bll; ut loco suo B7; ut locum U8; aut in loco suo .13. talis A3. £7.8; tolos i> 6. persones 
jB5; pergonis Bl; personani B8. dirigantur iJ 5 ; dirigatiJll. in quorum i? G. fidem .1 2. 4. BG — 10. 
possunt .13; possent A2. Bb. in loco] suo add. B i). 10. sacramenti iJ 11. praestari -1 2. || 3 si om. 
BG. is] pars de liis (dies A3; de is Bb) .'13.4. i3 2. 4— 11, TU., Lind., Bluhme. quao .14. £8—11, 
Til., Lind. sacranientum iJ6. datura erat (erant B II) .14. £8—11, Til, Lind.; daturae erant £9.10; 25 
daturi erant ^13. £2.4—7, Bluhme. venerat£6; venerint £4; veiurent£5. usquo ad .1 4. £11; usque in .1 3. 
£2.4.5.7—10. II 4 hora (ora) sextji A2. £5—10. diei ovi. £11; die £2.9. 10. ipsum soli A 1.2. 
expectct — ad sextam om. £2.4. expectat A3; sic et £6. usquo om. A3. £6.7. ad om. .14. £5. 
Iiuram sextam £11. venerint £4; venerit orani £6. causiim om. £11. || 5 dilationem A2. £7.8; 
l.itionc £6. dcsolvat £8; solvat £11; absolvnt ex emend. Lind. || 6 illi ali aliis .13; alius illi £6. 30 
alius om. £11. illi qui .13. £5; qui, ovi. ille, £ 11. sacranicntuin .1 3. Jl G— 8. 11. pracliiturus orat] debct 
accipero £11. || 8 Do violentia, oni. inlatis, £ 11. || 9 liMigiiiidionis £4. tulerit .1 2. pulluni] publicum 
£4. II 10 novegildo A2. £1.5; novigeldo £2.G; novcgeldo £4; novigildum .14; novegildum £7.8; 
novigildoB £8—10. solvat sccundum £7.9 — 11. prctium £11; forma prelia £7.8. a om. ii6. 7. 
iiobiii om. £8; domibiis £7. cuin qui ^12.4. £5.8; eum quo £6; eum quem £7; eum cui £9.10; 35 
cuicuinquo £2.4. Llnd.; quicuini|uc £1. abstullerit .13. £1, Lind. iubomus om. £6.11. absol- 
vorc £4; solvot /ill. || 11 Tolam mdiricam cum conlaclu coniimi/il iJ 11 (llcrold) ruhrica pracmiisa: 
Do occinioiio Horvoniiii. Kerin Uiirgundio — tcnoantur om. ItH, cimi conlcrlu coniuyii/unt A 1.3. £5; biii lci/unltir 
in A 4, tatn in rubrica i/uam in conlexlua iiiitio. intcr (oni. .1 2) Huigundiiniiim ot Koinanuin .1 2. />' 1 ; intor 
{om. li 4) HiirgundioncH ot RomaiiOH £ 4. 7. 11. aul A 3. 4 in contcxtu. £ 5. 6. 9. 10. unncuin />' 1.2; liumaiia 40 
AZ. winditio £7.11. || 12 toiicalur .13.4. £1.5—7.9 — 11. || 13 sorvus .13. scrvuin natinnis aut 
nenum borlmriini £7. iinlioniH .14; natlonum £1; nalioncm iJS. occidcrit o»;i. .14. /M.2. 4. liclum 
£2.6; li<:ln li\; olocliiin //11. ininiHlcrialo /17; niinCHtcrialum .•13; ininiHtralem £ .'). 6; niinislialoni iii 
mari/ine aiilcm iniiiiHtcrinlcm //11; iniiiiHtralo i/8; iiioncgtcrialo £9. nivo] nut IIG; sibi .12. //1.2.4.7.8. 
cxpcctionnli' //7; cxpoiiilictioiinli'in II \. cxpcdltionnlom] occidcrit (rci occiHorit) iidd. .14. /i 1. 2. 4. .5. 7. 4!i 

9.10. II 14 HcxngonoH .12; LV .11. Il(>, Til., I.ind. niilcm o»i. /(5— H. si] do .13. alium! alionuin 
//G. II 15 nut) vcl //1.2.4. iH)rcariuin| occidcrit (««/ occiHorit) add. A A. /(6—10. Hiilvntj inrornt .1 3; 
inrorat, mullum numcruni Holiiloii XII add. //6. || 16 nurilluo £1; nurillcum in manjine nurificcin li\\; 
miroficem -13. £fi. 7. H; nnroficiiin //6. licliim //1.2.4; locloin ItH); clcctiim /14. Hnlvntj infcrat .13. 
// 4. .'i. 9. 10. II 17 Tolam /mrn./ra/i/iiin oni. .14. £7, iu yiiie litiili liabet It li. (iui] Si£ll. fnbrum 5U 
uni. // II ; fiibreni It Q. nolvat oni. £ II ; Infcriit /1 3. 

iiut inlinnitiu illum Uircliivcrit, iiut 1'orHiliin in «iuhii roKiH liiorit (MTiipatiiM . . (<!iiiidi-n:i, Ihi' iintiai 
comjnlaiiotu (imi), ji. 20. 20:ii; A. Sclunidt, JCclUc Nol (\mH), /..23 w/7. 1) ('/): L. Uom. lit. H; 

Do viokmliiii; infra lit. 26. 27. 70, 4. 76, 2) Cfr. L. JUnn. lil. 2; ii«;»m lii. 2; iiifra lil. 21, 50; 



LEGES BURGUNDIONUM. — LIBER CONSTITUTIONUM X. XL XIL 51 

[4.] Qui fabrum ferrarium occiderit;, L solidos inferat. 
[5.] Qui carpentarium occiderit, XL solidos solvat. 

XL De* inflictis vulneribus. 
[I.] Qui bomini, scu ingenuo seu servo, brachium* ictu excusserit*, medium 
5 pretium exsolvat; si non perexcusserit, de vulnere iudicetur. 

[2.] Si quis cuicumque in faciem vulnus inflixerit, in** triplum vuhieris pretium 
iubemus exsolvi, quantum in simplum oa vulnera aestimantur, quae vestibus conte- 
guntur**. 

XII. De- raptibus pueUarum. 
10 [I.] Si*** quis puellam rapuerit, pretium, quod pro pueUa daturus erat, in novi- 

gildo cogatur exsolvere, et multae nomine solidos XII***. 

[2.] Si vero puella, quae rapta est, incorrupta redierit ad parentes, sexies puellao 
pretium raptor exsolvat, multae autem nomine solidos XII. 

[3.] Quod si raptor solutionem suprascriptam unde solvere non habuerit, puellae 
15 parentibus adsignetur, ut faciendi de eo quod ipsi maluerint habeant potcstatem'. 

[4.] Si vero puella sua sponte expetierit virum et ad domum ilHus vonerit, et 
ille se cum illa miscuerit, nuptiale pretium in triplum solvat: si autem incorrupta re- 
dierit ad domum suam, remota omni calumnia revertatur. 

*) brachium aut oculum ictu (ictum iJ 10) excusserit aut amiserit JS9. 10; brachium ictu excus- 
20 serit (excesserit B 2) sive oculum amiserit (admiserit .51) Ai. 2?1. 2. 4. **) in triplum solvat 

vulneris qui {in inarg. vulnus quod) veste tegitur JBll. ***) Paragraphus prhna in solis codieibus 

B 9. 10 cxstat. 

1 yui] Si £11. ferrarlo Bl. occiderit om. B 11. iuferat] solvat A^. iJ6— 8. 11. 1| 2 Qui] Si 
£11. carpeutarium] bonum oAi. -13. iJ6. 7. 11. XL] LX .14; CL ii5. iuferatur i' 1. 1| 4 Si quis 

25 £7.9 — 11; Qui cum -13. homiuem iiigenuum aut (sive i)1.5; seu JJ2.4) servum (aut servum om. ii 6) 
ylS. £1.2.4—8; hominem ingenuo (homiui iugenuo £11) seu servo -14. £9—11. servum ^l 1. £5. 
ictu om. £5.11; icto -12.3; ictum £2.4.6—8. excesserit £2; excusserit aut emiserit £7. 1| 5 medie- 
tatem pretii £11. solvat vl3.4. et codd, class. £. et si £8. percusserit -13. £4.8; excusserit -12; 
perexcesserit £2. vulneribus -12. H 6 unicumque £1. infixerit .^12.3; inflixerunt £1. vuhieribus 

30 £7. 8. 11 7 exsolvere ^ 1.4. £5— 8. ea] et £ 1.2. 4. 8. stiniantur -1 4 ; extimantur £ 6. 7 ; aestim.atur 
J3; extimatur £.8. quae vestihus conteguntur om. Ji 6. qui -13. £.8. contingantur £1; contiuguntur 
yl 1. 2. 4, £ 2. 4. 5. 9, 10, £«id. H 9 raptibus] «c -1 4. £ 2. 4. 6. 8 ; raptis vl 1— 3. £ 1. 5.7. 9. 10; raptu 
£11. 11 10 novegildo £ 10. || U XII] XV £ 10. || 12 vero om. Lind. quao om. £11; qui -1 3. 
£5. in iucorrupta -12; corrupta ex falsa emend. Til., Lind. redierit] rcdcbit £6. parentibus £8. |1 

3.') 13 et mulctao £11. autcm om. £4.6 — 8.11. H 14 quod si] si autem £ 11. solutionem suprascriptjim 
om. £ 11. superscriptam .1 3. 4. /n. 2. 4.5. 8; suprascripta £ 7 ; hanc £ 6. 8olvat£6.11; solvoro valeat 
£1.2.4, Llnd. non om. £1. habuerint £1; potuerit -12. puella A2. Jil. H 15 adsiguatur £1.2. 
4.6; designetur £11. ut solns -II. facioute -1 2. quod] quicquid £11. ipsi om. -12. £9.10; ip.se 
A'A. malluerit Ai. £6; maluerunt £ 1; voluerint £11; simulaverint ^12. habeant om. £11; haboat 

40 yl3. potostatem om. £7.11; potestate -13; liberam potcstatem £6. H 16 sua] ispa£1.2. 4. oxpoutc 
£1.6—8; voIuut;ite £ 11. expederit £6. illius] ipsius -14. £6.7. et om. £5. 1{ 17 illo so cuni 
illa] illis cis illa £ G. niisc.avorit Jil. dissolvat yl 2. 3. £2.6.7.9.10. Jiind.\ disolvat £1; desolvat ii 8, 
Jiluhme. II 18 adl ii. /; i». 10. onuila /; 6. 7 ; ub oniiii .11. /; I. '_'. 1. 1 1, Td., Lmd. 

Ij. Sal. 35, 6; Si quis vasso ad miiiistorium aut fabrum fornirium vel aurifice — occidorit ...; 
45 Jkunncrl.c.p.2M. 1) Bc hi.i £. lirjm. non affit; cfr. supra Vdb; infra tit. 26.48; Const. cxlrav.b. 

2) Cfr. L. Bom. tit. 9; De raptibus virginum et viduarum; infru tit. 44. 61. 66. 69. 86; Const. c.i-lrai\ 12. 13; 
Matile l. c. p. 49; Wilda l. c. p. 801. 815. 836. 847. 3) liaptor parentibm puellae jmniendus trndi- 

tur; qua cx re non seqnilur, raplorem caslrari licuisse; cfr. Schroedo; l. c. p. 78; Sohm, I*rozess der Le.v 
Sal. C1867;,i>. 177; J.Grimm, 11.- A. p. 709; lirunnerin 'Zeitschr.f EccJUsgescli., Germ. Ahth.' XI(mOJ,p. 92. 96. 

7» 



52 LEGES BURGUNDIONUM. — LIBER CONSTITUTIONUM XIL XIII. XIV. 

[5.] Romana vero puella, si sine parentum suorum voluntate aut eonseieutia se 
Burgundionis coniugio sociaverit, nihil se de parentuni facultate noverit habituram'. 

XIII. De' exartis. 
Si quis, tam Burgundio quam Romanus, in silva comniuni exartum" fecerit, aliud 
tantum spatii de silva hospiti suo consignet et exartum, quem fecit, remota hospitis 5 
commotione* possideat. 

XIV. De^ successionibus. 

[1.] Inter Burgundiones id volumus custodiri: ut, si quis filium non reliquerit, 
in loco filii filia in patris ct matris suae hereditate succedat'. 

[2.] Si forte defunctus ncc filiuni nec filiam reliquerit. ad sorores vel propinquos 10 
parentes hereditas redeat''. 

*) commotione sic A1.2. B6; commutione £7.9.10: communione ^l 3. JS2. 3. 11, Til, Lind., 
Bluhme; communionem A i. Bl.S. commune Bb. 

1 sine om. K8. suorum om.B S.l\. voluutatem et couscicntiam (couscientia />1.6) i> 1. G — 10. 
aut) et A3. Bll. a verbis: aut conscieutia incijnunt quae .lalva habet cod. 113. se om. BG; si 7j7; seu 15 
A2. B3. II 2cum Burgundione -C 1. couiugium .14. sociaberuut i> 1. parcntum] suoruni o<Z(?. .12.3. 7J6. 7. 
facultate om. A3; facultatem ^4. iJ 4. 6 — 10; facultatum Bl; facultatibus i? 11. noberint i>' 1. habitu- 
rum ii3; babitura B 1.7. || 4 in silvaro communem (commune £7) Ai. B1.8. commune .11.3. i>5; 
communig i? 1. fecit aut fecerit (facerit A 4) vel fecerit aut fecit .12—4. i)'1.2.4. aliud — 
possideat om. Bi. || 5 spatium Bl — 3.9.10; spatii oni. iill; e specie B Q. hospidem suum ii 7. 8. 20 
ct om. ii 9. 10. quam i}7. 8; quae J3; quod iill. hospitis sui i}9. 10; o.spiti sui (suoij6) iJ6. 7. |1 7 et sau- 
ctimonialibus add. .14. ii 1 — 4.6. || 8 Verba rubricae repetit intio contextus Bl\. Inter — custodiri 
om. AA. Bl — 4; pars rubricae sunt in A3. BH — 10; Inter Burguudioncs 2><"'^ rubricae sunt in Bb. Bur- 
gundionis A3; Burguudionibus .^12. B8. custodire ^3. B b—10. uou om. £1.6. || 9 filii om. i>4; 
filiis iJl; filiam £1.3. in) et ^12. et om. .13.4. £ 1 — 11. matris vel ^3; matrisve -14; mati-esvae 25 
£6.7; matrisvae .19.10; matrisque £ 1— 4. 11. suae om. A2 — 4. £6.7.9—11; sua £ 4. bei-editati 
£10; bereditatis £8; hereditatem £ 1. 7. 11. succedaut £ 7. 8. || 10 Et si £ 11. fons£l— 4. de- 
functus om. £9 — 11; defmictis £4. nec. om. B 11. filiani] uon add. £7.8. derelinquerit £8. ad om. 
£6; a. A2. surore .4 2.3. vel ad £7.8. propiuquis .13. || 11 parcntes oni. £11. rcvertatur .13. 

1) Cfr. L. Rom. lit. 9,2: parentuni successio denegatur; Cod. Thcod. IX, 24, c. 1; L. Visig. III, 30 
4, 7. fkltroeder l. c. p. 317, n. 392. 2) Hic titulus in L. liom. praelermitlitur; qiui ex re >mi scquitur, 
lujccllam letjem eum continere; cfr. infra tit. 31. 04. 55. 67; Comt. extrav. 21. 12; Cud. Thcdd. VII. 8, 5. Hac 
constitutione cerlo id demonslralur, non statim poat constitutas sedes totutn praedium inter Burffundionem 
ItOKjjilem ac Honuinum jmsessoreni divisum esse; J. Grimm, H.-A. p. 247; v. Saeigny l.c. I\ p. 88; Gau^ 
/.c. §§43-50; Binding l. c. p. 13-38; Ja]m l. c. /, p. 137. 322. 449. 452. 519, n. 2; II, p.U. :A1 sqq.; 35 
Borelius l. c.p.21; Sicretan l.c.p. 102—117; lirunnwl. c. p. 64; Sdiroeder l. c. p. 21; liaymond Saleilles, 
De rUMissemmt des Burgundes sur les doiiuiines des Gallo-Boiiuiins in 'lievue BourgHignonne de l'en- 
seigneiiu^U supirieur' 1891, p. 63. .'M6. 351. 3) Kxartwn i. q. Framogall. essarl — Gcnn. liodung; cfr. Diei, 
Etymol. Wurterb. d. roman, SpriuJxn II, c, s. v. essart; Jcdni l. c. I, p. 138; Ducaiujc, Glossarium s. v. 
exartus. i) Cfr. L. liom. lit. 10; I)o succcsgionibus Jivcrsis; §§6 — 7 iiorcllam leijcm conlinere veri 40 

simillimum eit; cfr. infra tit. 24. 42. 51. 53. 59. 62, 65. 66. 74. 75. 78. 86; Coiuit. extrav. 12. 13. Schroedci- 
I. c. p. 29.'> «77. 317. 32«. Iltdier l.c. p. 15 — 38; Jleusler I. c. II, p. 292. 301; 0})ct, I)ic crlncchtliclu! 
SteUung ilcr Weilier in 'O. Gierke, Ifntersudiungrn' XXV, p. 54; K. Glasson in 'licviie hi.storique' IX 
(lB85j, ;). 585 »77, OOI. 612. 5) lixclusio fdiaruin ah hcreditalc parentum non soluin ad tciras sortis 

lilulo aeiiuimtiu refereiulum est; cfr. infra tit. 7H; noreJI. Icg. r. in tit. 75, 1. — De iure jioslcrioris tcm- 45 
jurii cfr. Ottoiii» Insing. GrMa Frid. //, 4H, .S',V. XX, p. 413 el ed.^.inS" ji. 124; Moh in ilhi (Uur- 
(fundia) rvniiinait, (jund «i-mpi.T Huniori ri-iitri i>iuHi|iii< iilicrlH, hi.'u niariliUH nou finninlH, patoriuie licrc- 
ditatii cvdut uuctoritiM, cnotoriii iid illum tumriuam ad iloinlnum rcHpiciuntilms. B) Cfr. Ojiet I. c, 

p.ljl; Ditrgun, Mullerrrrht in '0, Gierke, Untertuchuiigen' .VK/, ;i. 62. 



LEGES BURGUNDIONUM. - LIBER CONSTITUTIONUM XIV. 53 

[3.] Illud etiam praesenti lege placuit contineri, ut, si mulier maritum habens 
sine filiis de hac luce transierit, maritus defunctae uxoris pretium, quod pro illa datum 
fuerit, non requirat. 

[4.] Similiter quod mulier ad maritum veniens erogaverit', defuncto sine filiis 
5 marito, mulier aut parentes mulieris non requirant. 

[5.] His vero puellis, quae se Deo voverint et in castitate permanserint, si duos 
fratres habuerint, tertiam iubemus ut portionem de hereditate patris accipiat, hoc est 
de ea tantum terra, quam pater eius sortis iure possidens mortis tempore dereliquit. 
Similiter si quatuor aut quinque fratres habuerit, portio ei debita reservetur. 
10 [6.] Si autem illa unum tantum habuerit fratrem, non medietatem, sed tertiam 

consequatur; ea scilicet conditione, ut post obitum illius, quae femina et sanctimonialis 
est, quidquid in usumfructuarium de paternis rebus percepit, ad proximiores paren- 
tes pertineat, nihil illa exinde alienandi potestatem habitura, nisi forsitan quod ox 
matris bonis, id est: in rescellulis vel ornamentis', aut ex suo potuerit labore con- 
15 quirere. 

1 contiuere A3. B& — 8; convenire A i. B\ — 5; conveuiri i?9. 10. habens sine — transierit 

maritus om. AB. maritum om. £6.11. habens om. -B 11. habens filias, om. sine, -B 6. || 

2 de hac luce transierit] defuncta fuerit iJ 11. maritus defunctae — requirat om. JS8. defunctae om. 

i?. 4. 11; defuncti yll— 3. £5— 7. quod om. iJ 1. datum fuerat ^ 3 iJ5— 7; dabatur B 11. || 3 requi- 
20 ret Bl; requeratur ^3. || 4 quod] et quod Bd; si £11. venisse iJ 11. rogaverit A2. iJ8; se ro- 

gaverit vl3; cogucjscitur iJ 11. defunctus .14. £1—4; defunctum £5.6.8. |1 5 maritus Ai. £1 — 4; 

maritum £5. 7.8. mulier aut om. £1 — 4. parentis £8. mulierem £6; eius £11. requirent ^3; 

requirat £11; requirantur £6. || 6 Si quis (m marg. quae) puella se £11. De bis ex emend. TiL, 

Lind. puellas £ 1 ; puella £ 8. quae om. B 5 ; qui ^l 3 ; £ 6 — 8. Deo om. B 5 ; Deum £ 6. devoverint 
25 Ai. £2 — 5.9.10; voverunt £1.6; voverit £11. permanserit £ 5. 11. si — habuerint om. ^ 3. si] una 

add. ex emend. Til, Lind. \\ 7 habuerit ^14. £1.7.8.10.11, Til., Lind. tertiam partem hereditatis patiis 

accipiat, om. re/., £ 11. tertiam] testium£l. ut] ex4 4. portione^3; de portionem £9.10. de om. Ai. 

£1.4.6—8. hereditatem .11.2. £5— 8; hereditatis £ 1. accipiant £ 2— 4. 6— 10. H 8deom. -12. 

£1. ea tautum] Ipsa £ 11. terra] accipiant niW. £ 1. quam] tantimi £1; quantum £2—4.9.10. eoruni 
30 £9.10. temporilms £8; timore £11. derelinquit vel derelinquid .13. £5.6.8 — 10; relinquet £1; 

reliquerit £ 11. || 9 et si /1 3. 4. £ 1—5. 7—10. quatuor aut quinque] plures £ 11. aut] et £ 7. 

porcio— habuerit {lin.lQ) om. £10. semper ei £11; eius Ai. £7. debita] res eius autem add. £6. 

reserventur £8; servetur £6. || 10 Si om. £6. autem om. £6. 11. illa om. A^. £1—4.11; illam 

^13. £6. fratrem om. £11. non] in £1.6. medietate ^14. tcrtiam] etiam portionem .13; tertiam 
35 portionem £7.8; tertiam partem £11, Walter. \\ 11 ea om. £ 6. quae om. £. 8. 11. femina om. £ 11. 

et om. .13. £7.11. sanctemonialis .14; sanctemouialibus £6; sanctimunialis £5.9.10; .fanctaemunialis 

£7; scilicet monialis £ 11. || 12 est om. ^l 3. £ 11. usufructuario £11; usufructu .1 3. £ 1— 4. 6; 

iisufructum .14; usumfructum £5.7.9.10; usufructi A2; suum fructum £8. percipit ^12. £2 — 4.8; 

percipet£5; praecejnt £ 1 ; percipiat £6; recipit A3; accepit £11. proximioris vl 3. 7i 8 ; proximos£ll. || 
40 13 pertoneat £2.5.9.10; pertoneant £1. nihilj nuUa £1; nuUam £2—4; habeat add. .14. illa om. 

£1; illam £2.4; aliam £3; illic £11. inde exinde £1; et inde £6. .alienare £6; alienanda £1. 

habiturani Ai. £2—4. 10; liabeat £ 11. forte £11. ex om. .11.2. £5; in £ 11. matres bonae A 1. 

£5. II 14 id om. £11. rescellulis vel ros ccllulis .11.2. JJ ij — 8, Bind.; om. £11; roscollolis w< rcs 

cellolis .13.4. B l.2.i, Jiluhme; coUoIis £3; rescelloles £5; rccollolis £9.10; recellulis l'il., Lind. 
45 vel om. £ 11; aut £6. ordinamentis £8; in ornamentis ceterisquo rebus £ 11. aut ex suo] voUo £6. 

suo] sua £7; ut 7^8. potuerit 07». £11; poterit ^12. £4. laboraro .^12.3. £7.8; laborare aut .41. 

£5. conquerere .11. £5.6; conroquircro 111; conquisita £'11. 

1) Iluher l. c.p. 22, verbum 'eroyare' in 'cinbringen' trauHvertens, ccnsct: 'Es muss daruntcr (sc. quod 
crogavcrit) ein Gut verstanden werden, das die liraut neben den ornamenta rom cltcrUchcn Hauii heriihcr- 
50 gebrachl hat' ; ad quod dictum Sclirocdcr, l. e. p. 296, n. 248, adnotut: 'cropare hcisst nidit ciHbrinjien, 
sondcrn ausgcben, aufwenden, verschcnkcn, rcrmachcn.' 2) Cfr. infra tit. 51,3: vcstinienta et ornii- 

mcnta matronalia; tit. 86: nialahcrcda. Schroedcr l. c.p.2&.> ; llabcr l.c.p.2'2; Wockcnuigcl l.c.p.'3'.H; 
Opct l. c. p. 55. 



54 LEGES BCRGTJNDIONUM. — LIBER CONSTITUTIONUM XIV. XV. XVI. 

[7.] Hoc his tantum censuimus esse praestandum, quibus patres suas iam non 
dederint portiones : quod si a patre, ubi vivere possint. perceperint , cx hoc ipso quod 
voluerint faciendi liberam habeant potestatem. 

XY. De' commotione litium. 

[l.j Quisque ingenuus Burgundio in domum cuiuslibet ad rixam ingressus fuerit, 5 
VI solidos inferat illi, cuius domus est, ct multae nomine sohdos XII. Quod tamen 
inter Burgundiones et Komanos aequali conditione volumus custodiri. 

[2.J Si vero servus vi aut per rixam in domum alienam ingressus fuerit, pro 
solutione ad vindictam C fustium ictus accipiat, et nullum exinde damnum servi domi- 
nus patiatur. 10 

XYI. De- inquirendis animalibus. 
[1.] Quicumquc vestigium de quolibet animali secutus fuerit et ad donnim alterius 
vestigio duccnte pervenerit, ac* si eum ad cuius donium vencrit prohibuerit domum 
suam intrare ad res suas requirendas, pro hoc, quod reposcit, is, qui eum dc domo sua 
ab inquisitione repulerit, pro fure* teneatur obnoxius: ita ut inquisitionom nec mulieri ir. 
liceat dcnegare. 

*) et si is, cuius domus est, intnincli et inquircndi licentiam contradixerit, pro furo B 11. 

1 his oni. .^1 3. BT.S; ei Bl — 4; est -C6. tameu A3. censuemus iJ5. 9. 10; concessumus B8. 
esse] ea est /J 1. quibua patres — potcstatcm om. B II. patris .13. JlCi; partes .14. i> 1 — 4.7.8; partis 
2(5; parcs BO.IO. suas om. vl 2. 3. iam om. A 3; etiam Bl. 9. 10. non om. B 5. || 2 ilederunt 20 
BT.S; dcdercnt Bb.9. portionis jl3; i)ortio nisi A2. quod si] quas Bi — 4. ubi om. yl 3. vivoro om. 
AZ; biberei^l. possunt ./1 3 ; posset £ 5 ; possit£8. perciperint ^12.4. />'2 — 4.6; perciperc J^ 3. iJ 1 . 5. 7 ; per- 
ceperat ii 8. ex om. £7.8; nec iJ 5. ipso om. A\. Bb; ipsum ij7.8. 10; ipsud .12.3. iS6. 9. quod- 
quod voluerit A\. Bb; quod ispas maluerint i>' 6. || 3 facicndi om. i>' 6. liberam om. .14. ij 1— 4. 
habcat A^. Bb. \\ 4 De commot» litigio if 11 ; Ue commotionom licitum ij 1. communione ^11. ii 5; 2.'i 
commucione AZ. Bl. || 5 Quisquis ii 7. 10, Til., Bluhme; Quicuuiquo iJ 1 — 4, Lind.; Quisqui iJ8; Si 
qui» B\\. domo .13. ii7. 11; domum alienam ii 6. cuiuslibet om. iJ 6. rixa i>'4; ri.xandum 
ii 7. 8. ingrcsHus fucrit] incitavcrit iV 11. j| G VI] V ii 8. iuferat] solvat i> 11. illi om. BS. cui 
B\. ct om. Bb.l. Quod] Et hoc B\\; Quod si .13. tamen om. B \\. | 7 Hurguudionem ot 
UomnDum B\; Uurgundionis ct KonianuB AS.B8. aequali om. iJll; acqualo iJ 7. 8; acqua J 3. 4. i> 1 — 5. 30 
9. 10. conditione om. B 11. voluiinus A 1. BG; voluemus Bb. custodire .^1 3. 4. Bb — 11. || 8 vero] 
autom i^ll. 8ervuni£l. vi om. A3. £5.7.8; vim vl 2. ii 1 — 4.6; per viin A4. £9 — 11. aut om. 
A3. Bb.li. in om. yl 3. ii 1—8. 11. fiierat .1 3. pro] per ,1 3. iil— 4. 6. || 9 solutioucm .1 3. 4. 
B\.la — 8.10. ad viiidictjim] iain dictii Til., Lind. :id u»i. Bd; aiit .13. vindicta ^12. i>' (>, fustis 
iil.8; fuNtes Bi; fusliuH -13. ictus om. B 1—4. ct om. B 1. 8crvi| ciiis £11. || 11 iiiquircndis] 35 
invvHtigandiH £ 11, Wallcr. \\ 12 Quisquo .1 2 — 4. £6. 9. 10; quisqui £ 8; quisquis £ 1 — 4.7; Si quis £11. 
pcr vcHligiuin £ 1 — 4. dc om. £1 — 4. quodlilict £2 — 4.8. animiil .1 1.4. £5 — 8. iusecutus .1 2. fuerunt 
£1. altcriuH] illiuKiJl. || 13 vcHtigiuiii .14. £5 — 8; viHtigiuo .13. ducoiilom £1.7.8; doccnlo ..1 2. £6. 
doduconto .14. £9.10. porvuiieruiit £1. ac u»i. Til., Liud.; ot £1- 4; luiio £6. ni eiim| Hocum 
£6; hI eain £1; hI ih cx cmcnd. Til., LiiuL; ni ouiii is ex cmcml. lilukmc. veiicrit <i»i. Bb; vonit £7; 40 
|ivrvaiioriiit £ 1. prolillniorit mii. £5; proliilivruiit /'1; pracliucrlt £6; ouiii pndiiliucrit ci' cmciii^ Til., 
Liud. doniiiiii om. Bb. \\ 14 Hiiani om. .12. iiiqiiiroiidnH i/ 7. Iion] vo // 1.7.8. qnod »i». £5; 
ijuihI quid Jl \. roi poDcit £4; roH |HiHCOt £5; rcs roposcit 7V/., Litid.; roH poHsit £2; roH HiinN pnscit 
U'.i; rtMjMMidil £ 1 ; HO puMMt £H, ig qiii — ila ut (lin. \b) vm. A 'A. oiini vm. .12. ad (ilo .14) iloiiiuin 
£1; futum /12. || iri nb iiiqiiiiiitioiio| iillquid iiiqiilHltioiiiH /<9. 10; Kiia add. .12. irppiilll .12; rccolcril 4.'i 
£1. furtnro lunm /14. £7.8. lciirniiliir £4. iit i>m. B Vt. iiiqiiiHiliono .1 4. i' I. 4. <i. 10; ab iiii|iiiHi- 
cioiio .13. iiiiillproiii £7.M; iiiiilivrc .1 3. II b. li. || II! diMicnare o»i. JIH; (loiiegari /( 1'. 10; ililc(;iiic 117. 

\l (!fr. L. liiim. lit. II; lii: coiiiniolionc liliiiin. 2) T/r. J,. Ilmii. lil. IJ. I>c iniiniMiiiIis 

aniinalibuii ot robua: cfr. infra tii. 19, 2. 83; J.dninm, /^-.l./i. illlll .iiyi/., WiUln /. c. ;i. 903; Schrociler l. 
C. |J. 318; l^nuUm, Aiirfiinyn-Klugc (1880) p. 82. 50 



LEGES BURGUNDIONUM. - LIBER CONSTITUTIONUM XVI. XVII. 55 

[2.] Quod si servus hoc fortassis aut ancilla absentibus dominis prohibucrit, ipse, 
qui prohibuit, lcgibus pro fure teneatur obnoxius. 

[3.] Si vero veius' extiterit et vcgiaturas acceperit, et is, cui indicat, invenire 
non potuerit, furtum, quod se prodere mentiebatur, dissolvat in simphim. 

5 XVII. De~ causis aliis et calumniarum remotione. 

[1.] Omnes^ omnino causae, quae inter Burgundiones habitae sunt et non sunt 
finitae usque ad pugnam Mauriacensem, habeantur abolitac. 

[2.] Si quis sane servum suum aut ancillam cognoverit, recipiat. 
[3.] Pro homine ingenuo prius occiso XX tantum solidi inferantur et omnis 
10 repetitio conquiescat.'* 

[4.] Illud quoque specialiter volumus custodiri : ut quicumque Burgundio de qua- 
cumque causa ab eo, qui illi litem intendit, bis admonitus fuerit, ut dato fideiussore 
ad iudicium veniat, et ille nec fideiussorem dare nec ad iudicium venire voluerit, at- 

1 Quod om. -B6; De qnod B1.8. si om. B8. hoo om. Al. Bb; fecerit add. B G. fortasse {vel 

15 fortassi) A 3. 4. et codd. class. B. et] aut add. A 3. absente domiuo B 6. dominis] suis add. A 4. 

Bl—i. proliiljuerint B 2—i. ipse qui om. B 11. \\ 2 prohibuit om. BU; prohibet ^3.4. ^1—4. 

7—10; proibebat Z>'6. pro fure om. A 1. B5; et pro fura et Bi; pro fura i! 1 ; pro furtum £ 6. obnoxius] 

ita utnec mulieri liceat denegare repetunt JS 1— 4. || 3 vegius Ai. BU, Til., Lind.; veheius ^3; 

eius S2— 5; ei B 1. extetiret £5; stiterit A 4; Uii extiterit £6. vegiaturas] sic A 1. Bb, TiL, Lind.; veiac- 

20 turas A2; vellaturus ^3; viaturas Ai. iJ 6.9.10; veraturas 51—3; veriaturas B i; vegatm-as B 7. 8; 

vigaturas vias B\\; veiaturas ex emend. Bluhme, Bind. acciperit Ai. Bl. 2. 6. 8. 9 ; accipiet A 3. et] si 

4 3.4. JBl— 4. 6. 9— 11; se .B7; sed .58. is]hicvl3. cui]aut£4. inveniri 4 2. |1 4 potuit 

A3. quod om. iJ 4. 7.8. se om. B1.8.U; pro se iJ 4. prodiderit iJ8; proderiti57; prodiret43; 

perdere Ai, TiL, Lind. mentitur £11; mentieljat iS 4. desolbat.Bl; solvat £7.8.11; de suo satis- 

25faciatiJ6. simplo 4 3. jB 11. || 5 De causarum remotione , om. rei., J5 11. aliis om. £ 4 ; abolitis Zoco 

aWis emendandum censet Bindiny. calumiiiatorum A\. Bb.l, TiL, Lind.; calumniatore £6.8; calomniatori- 

bus .13. rcmotionem £1.7. || 6 omnis A\.% £1.5.6.8. omnino] ergo £11; omninum £7; homi- 

nibus £8. causa.Il. £1.5; causis £8. qui 4 3. £6. 8; quid £ 1. || 7 definitae £ 7. pugua £ 1. 7. 

Mauriacenses £ 1 ; Maurihaccense £ 7 ; Manriaccensi £ 8 ; Mauricensem £ 1 1 ; Mauricinsenwl 3. oWitae 

30 £2; obultate .13; abah.te£6; apml Iitem£7.8. || 8 suum om. yl 3. cognovere£6. |1 9Proeo£8. 

homine] omne £6; hominem £1.7-10. ingenuum £1.7-8. occisnm 4 4. £7; hoc ipsum £8. tantum 

om. £11. solidos pro ipso £6. inferat 4 3. £7.8.11; inferant £ 9. 10. omnes repetitiones conquiesomt 

£7. II 11 specialius .13. £6-8. 11. custodire 4 3. 4. £ 1. 5 -11. ut] aut £ 1. 1| 12 ab eo — intendit 

om. />'8. qni] riu.ae £ 7. illi om. £ 6. 7. lite 4 3; item £ 7 ; legem £ 6. bis]liber£6. fuerit 

35 om. 4 2. ut] .-int 4 3. datum 4 3. £6— 8. fideiussorem 4 4. £ 1. 7. 8; fediessorum 4 3. || 13 ad 

' iudicium - fideiussorem om. 4.3. £5. et om. 4 2. ille om. 4 2.4. £6-10; si £1-4.11, Lind. 

dare om. 4 2.3. volucrhit l! i. atciuc] ct £ 1— 4. 11. 

1) Veitis, vegius i. e. index viae, de voce Germmica: Weg (na); veiatura, veffiatura i. e. prctinm, 
q%wd accipit veius; cfr. Const. extrav. 7. 15,6; Wackermgel l.c.p.^a^. 343; Grimm, Geschichte dcr Deut- 

40 schen Spraclie p. 706; Diieange, Glossar. s. v. vegius. 2) Nullus Legk Rovmnae titulus huic titulo rcsjmndd; 
cfr. infra tit. 79; duUtari autem non potest, quin §§1—3 constitiUio contincatur, quae non a Gundobado 
conseripta est, sed lul constitutiones parentum pertimt. Bespicit constitutio ad causas antc 2>ugnam a. 451. 
non finitas; comcripla igilur esse videtur luiwl ita multum post huiK annum; Gaupp l. c. p. 304; Bindmg l. c. 
p. 54 ; Jalm l c. I, p. 372. Falso Davoud-Oghlou l c. p. 394. 39.'), constitutionc tit. 75. a. 515. utitur ad dcfi- 

45 nietulum temptis quo conslitutio tiL\l. edita sit; neque rectius sese hahet sententia a Tiirk, L c. II, {). 26, 
prdata, qui antc a. 451. comtitutioncm conscriptam esse censet. 3) Contin. Prosiwri ad a. 451: Pug- 

natumque eat in quinto luiliario de Trccas loco nuncupiito Maurica in Campania; e/V. Sccrctan 
L c. p. 36 sqq.; V. Daniels L c. p. 159. Frag. Visig. (Antiqua, cd. Bluhmc p. i): 0ninc8 autem causas 
quan in regno bonae memoriae nostri patris seu bonao seu malao actao sunt, non prrniitlimus penitus 

.-,0 eommoveri; Gaupp, Germ. AbhundL (1857) 2>. 40 sqq. 4) Cfr. supra tit. 2. 



56 LEGES BURGUNDIONUM. — LIBER CONSTITUTIONUM XVII. XVIII. 

que hoc factum duobus aut tribus ingenuis testibus potucrit adprobari, inferat niultae 
nomine solidos YI, et ad iudicium venire nibilominus conpellatur^. 

[5.] Qua conditione Romanus ingenuus, qui causam cum barbaro habuerit, aut 
dominum admoneat aut actorem, et si actor, iterato admonitus ad causam dicendam 
pro originario sibi commisso, non venerit. C fustes accipiat. 5 

XYIII. Dc- his, quae casu contigerint. 

[1.] Si quodcumque animal quolibet casu aut morsus canis hoiiiini mortem 
intulerit, iubemus etiam inter Burgundiones antiquam exinde calumniam rcmoveri'*, 
quia quod casus operatur non debet ad damnum aut inquietudinem hominis portinere. 
Ita ut si de animalibus subito caballus caballum occiderit aut bos bovem percusserit 10 
aut canis momorderit*, ut debiiitetur, ipsum animal aut canem, per quem damnum 
videtur admissum, tradat illi, qui damnum pertulit* '. 

[2.] Lancea vero vel quodcumque genus armorum aut proiectuni in tcrra aut 
fixum simpliciter fuerit et casu se ibidem homo aut animal inpulerit, illum cuius arma 

*) aliquid momorderit, qualecumque animal alium percusserit aut ilebilitat, pio mortuo vel V> 
debili tradatur B 11. 

1 hoc om. B 6. aut] ac B1.8. ingenuis om. Bll. potuerit om. B 11. adprobare -i 3. 4. Bl — 10; 
prubatur B 11. || 2 et om. £9.10. venire om. Bf). || 3 Quia j51.5. 7. condicionem Bd — 8; com- 
mendatione Bl. Romanuni ingenuum -11 — 3. /J5. 7. 9. 10; Romano ingenuo -14. £6; Ronianam ingeuu- 
imique iJ8; si Romanus ingennus 7< 11. qui om. i>8. 11. habuerit oni. B 10. || 4 non admoneat i' (i. 20 
auctorem A2. B2.3. et si] aut si -13; quod BG. auctor -12. i)'2. 3. 7; actorem -14. iterato om. 
A4; iteratum jB7. 8; ter Bl — 5. ad om. A3. dictam £11; docendam BG. || 5 eiuginarium B 8; 
origario B6. sibi] sive Bll. coramissura -14. B1.8. non venerit] noverit -4 2. fustis i> 1 ; fustibus 
^13; fustium ffustes £9. 10; fustis £8) ictus ^ 4. iJ 6— 11. || 6 De eo quod casu contigit iJ 11. 
qui A 4. B 1 — 7. contigerit (contegerit B .5) B 1 — 6; contegent B 1. \\ 7 quocumque A 1. 3. 4. B 1. 5. 7 — 10; 25 
quudlibet iJll. quolibet om. B 11. aut] vel £11. casuin £1.8. morsu -13. £2.3.11; mors. £1; 
morso £5; morsum A i. £6.8. canis om. B II. liomiiii om. £1; bomine -13; bominein -12. £3. 
G — 10. mortem om. £7.8; morte .fl 3. || 8 antiquc iiide -13; oiniiem inde £ 11. removere -14. £1 — 3. 
5.11; non removeri A 3; submovero BG; renioverit £4.7.8. || 9 quia qnod] ad quod -13; qnae ali- 
quid £8. casu superatur £2 — 4.6; casum suporatus £1. inquietudine A 3; quietndiiiein -12. bomi- 30 
nem £1; homines £2 — 4; omnes £7; omnis £8. || 10 Ita ut] Aut £7.8. de om. £6. subito om. 
£1; Hubitum £7.8. caballum om. £6; caballo £5. occiderunt £1. bos] boves £7.8. percusserit 
oni. £11; porcugserunt Hl. || 11 canes -13. £5.7.8. morderit -12.3. £2 — 4.6; mordciet£H; niorde- 
runt £1; mordiderit £7. ut om. -13; ita ut £7.8; aut £4. G. dcbilltctur om. -13; dcbilitatur £8. 
aut canem om. £7.8. || 12 tradatur -■11—3. £5.7—10. ille />' 7. 8. qni om. £8; cui JSG. intulit 35 
£4; intulisset £6; praetullit £1. || 13 Si lancea ex conicclitra Til., I.ind.; lantiam vel lancoain -13.4. 
£2 — 4.9.10. volj nut .1.'). £G. quucumquo £5.7.9.10; quicumque £1; quaecunque -1 3; qualiacnm- 
que £11. gcnus om. B 11. armarnm -13. £7; arma £11. aut om. B 11. proieoto £9.10; perioo- 
tum £7; pmlocto £8; prngoHtum -13. in terra om. £4; in terram -13. £7. aut om. £8; ut £4. || 
14 fixnm] infixum £6; iii torra mtil. .14. £1—4. «imi^Iicilor] Nimilitor .13. fuerit om. U 1. ct oni. io 
.12;out£l.C. auiun A3. Jll.l. ho »m. .1 2. 3. £ 1. Kibi /; G. ibidom] ibi .1 3; do £ 0. bomo o»i. 
£7.8. inpolluorit £9. 1(1; iiilullorit /.'5; intullorunt £1. illnm] illo £7. II. 

1) f'fr. Gaudemi l. r. p. 141; L. Btiiuw. 12,2,1: Si qniH lilicr alicui liboro qui onni niallat 
<1»! r|ualiciimque ro (ledi^nitbitur iuNlitiiiin fiicoro, illo qui qiiiiorit ciiuHani Buani haboat ibi tostes dnos 
vcl trc» qui uudianl ol vidcant, quiilitor illo rcHponduiit, ut posBint anto indiceni toHtes chso; L. Aliim.3G. *% 
2) Cfr. etinm infru IU. 23,- L. lUim. lit. 13: I)o damno aniiiialiiim vol ni qnid \wv oa caau ovenorit; 
Jirunntr, UcJier nlinicIUiilone MisnetJutt in 'SitiutuinlHr. ilcr llcrlin. Akademic' XXXV (1890), ji. 829. 
«34. mO; M. Franl; I)ie kwnirlle Tuliing in dm Volknr. (ISIK)) ;). 29 «17.; A. Sclmidl, IMc (!nwdiiiil:e 
tiljer (kn Sclui(kti»eriuUz in '(}. (lierkr, UnternuiJiiniiien' X VIII, p. 84 ; Slolilie, IlaiidliiicJi de.i Deuhvli,. 
IWiratr. IV, /). Vfi. 8) Duhitari wm jnileM, (iiiin Iri/inlator iiirc antiiino liiirfliindico aliolilii liimia- m 

num trjiui rcliti cfr.rerba: utiiiiii inlor Hurff und iono». Titiiliim, iiiialin niinc c.iial, norcllam LiM 
ContiU. ene looo priorin Iftjin iioiiitum, ri.t irrdi iiijIchI, ni L. Itnm. Iil, l.'l rnmiHiriiliir: cfr. lit. 21,2. 
4) Cfr. L. ViMig. VIII, 4, 12. 20. 



LEGES BURGUNDIONUM. - LIBER CONSTITUTIONUM XVIII. XIX. 57 

fucrit;, nihil iubemus exsolvere, nisi fortc sic arma sua in manu teneat, ut homini peri- 
culum possit inferre'. 

XIX. De- ablatis pigneribus et fideiussoribus. 

[I.] Qui ante audientiam' cuiuscumque pignera abstulerit, causam perdat et in- 
5 ferat multae nomine solidos XII. 

[2.] Quicumque cabalhim alienum quasi agnitum pro suo tulerit et suum esse 
non potuerit adprobare, caballi alterius eiusdem meriti amissione damnetur^. 

[3.] Si quicumque pro eo, cum quo causam habere se putat, alium* pigneraverit, 
cum quo causam nullam habet*, et cabaHos aut boves tulerit aut mancipium rapuerit, 
10 inferat pro singulis mancipiis vel animalibus solidos binos. 

[4.] Si ingenuam personam pigneris loco tulerit, inferat pro ea praesumptione 
solidos IV. 

[5.] Si quis pro parente aut pro amico vel pro quocumquo fideiussor extiterit 

pro quolibet debito, et is, qui sub fideiussore discesserit, ter admonitus coram testibus 

15 vel post admonitionem pigneratus, si convictus fuerit pignera sua fideiussori per vim 

abstulisse, et necesse fuerit fideiussorem constrictum atque conpulsum debitum de suo 

*) et nullara secura eausam habenteui pignoraverit B 11. 

1 fuit A2.i. BG. 8 — 10; est Bll. uiliil] ei add. BG. iubemus exsolvere] pro hoc solvat £11. 
nisi]ueJt3. forsitan £6. sic om. iJ7. 11. suaom. iJ(ll. manuin iJl. 7. ut]et7S5. hominem ^3. -B5.7. 8; 

20 omne B 6. periculo B 9. 10. || 2 posset B 5. 7. inferri B 1—4, Bind. || 3 Totus titulus deest in B 1. 
Uubricam cum contextu coniunijit, verba praeponcns : De resistendis piguoribus B 11. et firleiussoribus om. 
B 2 — 4. et] seu B 6. fideiussorum ^3. H 4 Si quis B 6 ; quicumque B 4. aute om. B 4. cuiuscum- 
que om. Ai. pigueraverit ^3. abstulerit om. AS; abstuleriut £11. inferat om. B\\. || 6 alienum 
om. B \\; alieuo A 3. agnito A 3. B 2—4. tulerit om. A 2. suum esse nou potuerit om. A 3. |i 

35 7 adprobari ^l 3. caballum JS 5. 6 ; caballo ^l 3. alterum iS 5. eius ^12. amissione] sicJ3 9. 10; admis- 
sioue vel admisione -11 — 4. £'2 — 5.7.8; admissioneni B Q. || 8 Sic ^-11. £5, Til. quooumque £2.3. 
5.6; quoque £4; a quocumque £8; quis £11. pro eo cum quo om. A3; pro quocumque .^14; pro eo 
quocumque £.5.7; quo, rel. om., £6; cum alio, rel. om., £11. se causam £11; causae ^3. habere — 
causam om. -14. se om. A'6. £8.11. reputat £8.11; putant £5. aut alium -13. pigneraverint 

30 £5. II 9 et (m. -13. £2— 5. caballus -l 2. 3. £2. 5— 7; c;iballum £ 8. 11. bos £ 4 ; bovis -l 3. £ 6 ; 
bovem£ll. tulerit om. ^ 2. 3. £ 6. 8. 11. aut] vel £ 6. maucipia /j' 6. || 10 binos] II -I 3. £ 7. 8. ji 
11 ingenuus ad personam £7.8. loco om. £6; locum -14. £2—6.7 — 10. eadem £7.8. praesumciono 
soli A\. B5. II 12 IV] V -12. || 13 aut] vel £ 5. 11. pro om. ^l 2. £ 11. pro cuicumquc «6; 
pro cumque £ 7. 8; quocumque, om. pro, /i2— 4. extetirct £5; steterit £8. || 14 quodlihet 7)8. debi- 

35 tum -14. £2—4.7.8. qui — discessorit om. VjU. quae £2 — 4.8. sub om. -13. £2 — 4; pro .11. 
fideiussorem -14. />' 7. discessit £6; excesserit £2—5. || 15 admonitioue -t 2. £2.3; amonicionem A\. 
£5; ammonitioncm B7; connnotionem ca; coniectera Til., Lind. pignoratus fuerit £11; pignoratum /> 8. 
si om. -13; sic ^11. £ 4, ,5, Til. convictus om, A'd. pignoraj pigueruntiac £8. sua om. BS; sino 
B\\. fideiussore -1 2. 3. £2— 6. 8 — U; fideiussorem -1 4. y> 7. || 16 abstullisset £ 6. etom. 7)6. 

40 fucrit om. Bb. fideiussorem] suum add. -14. £7—10. coustricta £6. conpulso debito £5.6. do 
suum 7) 7. 8. 

1) C/r. L. yi»{g. stqipl 6 (Wtdter, Cm-pus iur. Germ. I, p. 669j. 2) Cfr. L. liom. Ut. 14: 

Dc ablatis pignoribus ct fidciu.ssoribus ; infra til. 82. 83; Co)ist. exlrai: 8. 17. 21, 8; L. Baiuw. 13, 
1, 1; 13, 3; L. Visiy. V, 6, 1. 3; Frag. KisiV/. 13 (Gaudenzi l. c. p. 21. 203J: Si quis causum habet 
45 cum alio hominc, sicut superius scriptum cst, ad rogcm proclamct aut atl iudiccin qucni rex constituit. 
Quod «i prius quam interpollct pigncravcrit ct tulorit ci unuin caballuni, componat soliilos tres; quod 
si bobeni iugalcm tulerit, dct solidos duos ad hominom illuui cui caballum sibc bus fuorit; ct quod 
pigncravit rcstituat. Si autcm mancipium pigncravcrit, cum trcs solidos cuni rcslituat domino suo. 
ScUrocdcv Lc.p.2V.).iVS^; Sohm , Prozcss dcr Ij. Sal., j).21.44 sqq. 68; London l.c.p.\W. 3) Audicn- 
M tia »c. iudicis; cfr. Jj. liom. tif. 11, 7; 30, 3,' //. llaiuw. 1.'!, I, 1: ri;,'noran' ncuiini liccat. nisi jicr 
iussioncm iudicis. 4) Ufr. til. 16. 83, 2. 

LL. Secl. 1. II. 8 



58 LEGES BURGUNDIONUM. — LIBER CONSTITUTIONUM XIX. 

solvere, in triplum ab illo qucm fidedixit implcatur, quidquid fidciussorem in liac causa 
solvisse constiterit* '. 

[6.] Modus vero pigncrum hic crit, ut tertiam partem- fideiussor amplius tollat, 
quam summa dcbiti est, et denuncict coram tcstibus dcbitori. Quod si intra tres menscs 
soluto debito pignera sua non receperit, postmodum ea requirendi pontificium non s 
habcbit. 

[7.] Si is. qui fidciussorem dedit. non habuerit unde solvat, ipsum fidciussor ad 
se absolvendum tradat, et a fideiussore aliud non queratur. 

[S.] Quod si dissimulaverit implerc, quod placitum est, ct neccsse fucrit, fidcius- 
sorcm constrictum atque conpulsum debitum de suo solvere, in triplum ab illo qucm lu 
fidcdixit impleatur, quidquid fideiussorem in hac causa solvisse constitcrit. 

[9.] Quicumque fideiussor rcs debitoris dederit illi, cui fideiussor accessit, usque 
ad domum ipsius sub sua defensione perducat; si autem non fecerit, non sit a fideius- 
sione penitus absolutus. 

[10.] Quicumque fideiussor noluerit satisfaccrc debitori", et necesse fuerit fidcius- k. 
sorem suum pignerarc, ct volucrit fideiussor ille rcsistere, tideiussionis suac dcbitum, 
quantum ab illo reposcitur. de suo satisfaciat. 

[11.] Si vcro fideiussorem pigneraverit et is, pro quo ille fideiussor accesserat, 

*) Hactenus quac liaborc i)otuimus addit llcrold (J> 11), uhi rcliqiid uiiiniti dcniint. 

1 sulvat 111.8. ille pro quo fuleiussuin cst inipleat emend. TiL, Liiul. ah illiim .13.4. 7>7. 8; ab -O 
eo /i4. 11. quem] cui B 11. fulemdixit A3. li 2— 4.1.11. imploat ,11.2. quidquid] quicuuique i) 8. 
fideiuH.sore ..14. 2? 5. 6. in bac causa o?)!. B6. causam jB 7. 8. || 2 solvisse om. B6; soIvere-13; solveiidum 
ifll. constituerit ^13; convincerit J3 5. || 3 mos ^l 2 ; modo £ 6— 8. boc .1 2. 4. £ 2— 4 ; haecii5. 7. cst 
Ai. 2(2—4.7. ut in ^13. fideiuBSore A3. || 4 summam ^13.4.7)10. debita 7)7.8; debita corr. iii 
dcbiti 7?9. nunciet -1 2. debitore .1 3. 7J 7 ; debitorom 7) 6. 8. si om. A 4. B 2— 4 ; sihi A S. intra] infra 25 
7}'J. 10. tre8]IIlI7M. || .5suIito 7i 1.3.4; solutum .B7.8. dobitum 7J7.8. reciperit J4. £2.3.6; se reci- 
piat A 3; iierceperit Lind. eam A 1.4. 7J2 — 5; eas 7i 7. 9. 10. roquirendi om. A3; qucrendi B6. ponlificum 
7<2. 3; potestatcm puntifitiuni (puutificuin 7J 9. 10) ,14. 7i9. 10; potestatcm jiro pontilicium Til. non 

om. 7J 6. II 6 liabeat II :>. 6 ; babiierit B 9. 10. || 7 Si] Sod B ,'). fideiussore ,1 3. B 8. sulveret 
X(l>. ipse B7. 8; ipsi 7J5. fidoiussuro .1 2; fidciussori 7i 2— 4. ad se um. ,1 3. 1 8se]sed7?5. adsol- 30 
vendum .12. 7>5. 10. trndat] redatur ,13. ad fideiussorem 7(5.6.8; ad fideiussore A2; fidoiussore, om. 
a, 7/2—4.7; fideiussurom, om. a, .14. i<9. 10. aliiim A4; illi ut .13. reqiiiratur ,14. 7i2 — 4.6. 7. 

9.10. II 9 neccssaria 7/6. fucrit om. £5.6. fidoiussoro ,13. /11. || 10 del>itum — in triplum omi. 
7^6. de Buo om. Bb. solvorot 7/8. In om. A 3. ab illo om. Bl; ;ib illum .13. 7j6. 8. quom) quao 
7(9.10. qiiom fidedixit] pro qiiu fidciussiim cst emcnrf. '71i7., Lind. \\ 11 causam,l3. 4. 7/8. sulvere /1 3. || 35 
12 fideiuiiHur re» debitori» dodcrit illi] nic 9. 10; fidoiuBsorcs (fidoiussore Bl) dobitoros dederit (dcdirot 7/5; 
dodcriiit ewieni/. 77/., /yiW., y/i'iid) illo (illi 7^5. 6) ,1 1. 2. /J!j— 8, Til., Lind., Jliiid.; fidoiussorls dobitoris 
dodorit illl (ille7/2— 4) .13. 7(2—4; rideiusHoriB dobituros dodorit illl .14. cuij «ic//9. 10; ciiius 
/11— 4. 7/2-8. fidoiusHure yJ 3. iiccoHHerit .1 ,'}. 4. //2— 4. 9. 10. || 13 ipsiiiKl illiiis // 1. ,5. sub) ad 
7/6, lic focerit 7V/., J.ind. nuii sit om. BH. ad fideiiiHKoro .12; nd fideiiissione //5. 7. H; fidoiussiouis, 4U 
om. n, //6; a fiilciuHHionoiii //9. 10. |{ 15 fidoiiiHHur u»i. .12, 7i/., Lind., Biiiil. ; fidciiisKoru ,1 3. debituri] aic 
/11.4. //2 — 4.9.10; dobituro /1 2. .3. 7/5.6.8; dobitore huu 7/7; crcdituri ;ir» debitori (*»iifH(/on</i(«i cano 
nele admonct Blu/imc. el om. //6. fiicril) liabiiorit .12.4. //2. ,3. 4. 6— 10. fidoiuBHoro .14. || 16 no- 
liicril .1 1.2, 7T/., //i'ii(/. illi .1 1.3. //5, Til., Liiid., liiiid.; illi euiuB /(6. rcHlltore A3: iohosUiio // li. 
ndoiuMioiii /12; qui ndaiunHiunom Bl; qiine fidoiuHBiuno //8. || 17 quiiiitiiiii — roposcitur o»i. .13. 4s 
ro«|KMcitur /14. //2.4.5. do »uum //7.8. || 18 Kt m //6. ndoiiiHHurem — accoHBorat om. .13. fldoiuB- 
•orl //6; luum «</</. // 7. H. pru illo, om. qiio, //2—5; pin "|ii<hI illo /11; pru qiiu illi 7/6. nccesHorit 
.14. //2-5; mlccMit // 7. H. 

1) Cfr. Cimnl, rxtrm\'i\,H, 2) 'lertiu jxirn csl, iiiuxl funlc.i iitriii inislcrioris lcmiiori.i (ii'iulhinl 

'tlrr driUr. jife.nniij' nd 'lieroc jmrtyc jiUui'; miniine recla enl inlerprrlalio a 11. Sicijcl, Gaichidilc dr.i l)ciilsc/i. :,» 
(hricliUtcTfidircm (1H57), ;). 37 jiriijiimla. 3) Polin-' r,;,l,i,„,- cfr. mijira l. 42. 



LEGES BDRGUNDIONUM. — LIBER CONSTITUTIONUM XI5. XX. 59 

pignera fideiussoris sui aut sua, si fideiussor dederit, crediderit praesumenda aut diri- 
pienda, in novigildo solvat, quantum abstulisse convincitur, et inferat multae nomine 
solidos XII. 

XX. De^ fugitivorum furtis. 
5 [1.] Si servus cuiuscumque per fugam lapsus fuerit atque in fuga positus, et cum 

cuiuslibet ornamenta, vestes vel quodcumque aliud furto abstulerit et secum detulerit, 
a domino servi nihil horum penitus requiratur; ita tamen, si eum de fuga potuerit 
revocare, quidquid abstulisse convincitur, in simpium restituat. 

[2.] Si servus in obsequio domini constitutus furtum fccerit et, furto ipso admisso, 
10 vertatur in fugam, dominus eius praebeat sacramenta, neque pro furto neque pro fuga 
servi conscientiam suam obnoxiam reteneri. Quod cum fecerit, a servi domino nihil 
queratur. 

[3.] Ilii vero, qui fugitivos corripiunt, dominis mandare debent. Praeter illum 
solidum, qui pro fugitivo intra sortem- debetur, pro eo, quod mittit personam aut ipse 
15 nunciat, in centum milibus pro evectione solidum debet accipere. 

[4.] Quod si non mandat, et fugerit, et si intra dies XXX non mandaverit, aut 
sacramentis, sicut supra dictum est'', se absolvat, aut XV solidos pro fugitivo solvat. 

1 pignera — dederit om. JJ i. fideiussori A2. B8. sui] suae A4; sua ^3. aut] ut i?5; ad 

lil.H. sua] suas B3. si om. Al.B. jB 3. 7. 8, Til fideiussor] fido B(); fideiussione B8; fideiussori, 
20 om. dederit, ex coniectura Til. dederat] BT.8; dederit et jl 3 ; deerit ex conieeiura Lind. praesumendani 

JJG— 8; prosumptio ^13. aut] ad A^. diripieudam B& — 8. || 2 nogildos Ai; novigeldo B2 — 4; 

novegildum B 6 — 8. desolvat B 7. 8. quantum] quam B 4. abstulisset B 6 ; lex -C 7. 8. iuferat om. 

JB4. II 4 furtivorum B\. \\ 5 fuga, om. per, -B 6. in fngam vt 2— 4. £2—4.7.8. et cum om. 

B\; cum, om. et, yl 4. -B2— 4.8, Bluhme; et, om. cum, Bh; equos-11.2, Til, Lind., Bind. \\ 6 vesto 
25 yl3. 4. /j9. 10; vestis BT.8; vestem B 6. vel] aut A 3. quodque Al. Bb; quocumque ^12. BG. fur- 

tuni A 3. 4 et codd. B. et secum detulerit om. A3. B 1—4. distulerit B &. \\ 7 ad domiimm A 3. 

i?5. 7 — 10; et ad domirmra ^14; ad domino Bl. servis B 6. liorum om. A3; illorum B8. peni- 

tus 0711. A 3. requcratur B5; queratur ^13. de fugam -C2. 3; ad fugam 7)4. poterit .14. /> 1. 2. || 

8 abstulisset i> 1. 6; abstulerit B8. convincatur B8. solvat 7J 5. || 9 in obsequium -13. B2 — 8. domini 
30 om. A3; domino 11!}. constitutum B l; conscius B b. furtum fecerit et om. B5. et furto ipso adniis.-io] 

aut forte admisso ^13; et furto admisso .'14; /J 9. 10, Bluhme; et {om. Bb) furtum admissum (amissum />' 1) 

£1—8; et furto facto ex coniect. Til., Lind. \\ 10 rovcrtatur vl 2. in] ad 73 6. domiuus — pro fuga 

om. B3. eius om. 73 1.2.4. sagramcntum 73 1. ueque probii oxiara rotenere, om. pro furto — retcncri, 

A3. fortnni J 4. 73 1. 2. 4. .5. 7; furtu 73 6.9.10. fugam 73 1—4.7-10. || 11 servi om. 73 4; 
35 servum 7>'9. conscientia 731.G; sine conscientiam 73 7.8. suum om. 731 — 5; sua 7.'G; suam vel .12. 

obnoxia .14. 73 C. 7; boc noxio 731; obnoxiac 7.' 8. rcteucri] sic .11; retinori 731 — 4; rotencro .13. 735; 

retiiiere 73 6; itinore 73 7.8; non retinero A i; non retineri .12; nostrae tinere 73 9.10; teucri emend. 

e.ditiones. ad servi crimino doniino .13. B1.8. dominus 7>' 9. 10. nil .12. |1 12 requiratur .14. /3 7. 

9.10. II l.'i llii om.. B1.8; Uic .13; qui add. .12. fngitivus .13. 7!5.6; fugitivnm />' 1 -4. 7. 8. 
40 dciminus .13. /37.9.10; dominos 738; domiim 73 2 — 5; dominum 7>'l. mandare om. 734; mauducaro 731. 

dc))elniiit .13.4. 73 1—4.9.10, Bluhme; dobebit 736; debet 73 7. proptor 731.7; ot praotor ea; cojMec^ Til., 

JAnd., Blnhmc. \\ 14 solidum] solidris A 2; solnm yl 4. 73 1—4. 6—8. qui] que 73 8. pro om. B 4. 

fugitivum .13. 73 1.6 — 10. iutra om. /3 8. sorte /3 1.7.8. pro ea 7>'7; pro cnm 73 6. persouo A\. 

Bb; pcrsona 731.6.8. aut om. 736; ut .13. ipsi 7>7; ab ipso 73 6. |] 15 nuncict ^l 1. 2. 735.7.8; 
45 muniat .13. milia 7.'7.8; militibus 73 5. evectioue] «ic 734; ovectiouem Ai. 731—3; voctiono .13; 

ovectionibus 7>'9.10; iectionc /3 7. 8; evacciono /35; evasionovll, Til.; unctione ^12; vincciouos 736. 

siilido» 7>' I, 2. 4; solido73 8; soIus7j6, 1| 16 Quod, om. si, .11.73 4.5. ot sl om. 73 6; et, om. si, .12. 

X.\.\] X.W A3. mauducavorit 73 8; nmud.-vturus 73 6. || 17 sacramentum JiS. sicut ojii. 73 6. supo- 

riuB /3 6. dictum] statntum .-12. 7(8—10; stutum ^3.4. B6.1. so om. 7? 6; si 73 7. .idsolvat A 3. 
.,0 aut| ut A 3. 

I) <'/): L. Uom. lil. l.-i: hc ln^Mlivi.rnm rnilis; snpiK lit. 1. li. ],. IV.siV/. IX, 1, 14. 2) ('In 

III. 6, I. 3) .Sc. sitpnt lil. 6, 3. 

8 ' 



60 LEGES BDRGUNDIONUM. — LIBER CONSTITUTIONUM XXL XXII. XXIIL 

XXI. De' servorum eontractibus. 

[1.] Si quis inconsulto domino, tam Burgundio quani Romanus, originario aut 
servo solidos commodaverit, pecuniam perdat. 

[2.] Quicumque vero servum suum aurificem , argentarium. ferrarium, fabrum 
aerarium, sartorem vel sutorem in publico adtributum artificium exercere permiserit, 5 
et id. quod ad faciendam operam a quocumque suscepit, fortasse everterit, dominus 
eius aut pro eodem satisfaciat aut servi ipsius, si maluerit, faciat cessionem. 

XXII. De- removendis in negotio Romano patrociniis barbarorum. 
Quicumque Romanus causani suam, quam cum alio Romano iiabpt, Burgundioni 
agendam tradiderit, causam perdat, et is, qui suscipit, inferat nuiltae noniinc solidos XII. 10 

XXIII. D e' damnis. quao ab aninialibus inforuntur. 
[I.] Quicumque animal de messe vel de quolibct damno incluserit, et ante 
aestimationem damni pracsumptione et arbitrio suo is, cuius animal est, de curte per 
vim tulerit, inferat illi, cui vim intulerit, solidos VI et multae noniine solidos VI, 
damni aestimatione taxata. Si servus hoc fecerit, C fustium ictus aceipiat, damni ,5 
similiter aestimatione taxata'. 

2 incoiisultum /J.5. 7. 8. Romaiins iil.4. originario om. A2\ originarum .-13; originariuni Bt>. 
7.8. II 3 scr^'us -'11. 2; scrvumiJ5; scrvorumj4 3; scrvum] vol libcrtum ailil. 7j 7. 8. commcnda- 
verit {vel commcndavcrunt) A 4. B l — G. 9. 10; commutaverit -13. Jll.S. \\ 4 sorvum om. i>8; 
servo il 6. suo /i (i. nureficium BG; aureficcm 7} 5. 7. 9. fernarium B 4. fabrem B 6. \\ 5 acrarium 20 
*m. £8; lieramenarium Bl. sartorcm] sestorem i' 3. suturom Jl G; sudorcm i? 7. 8 ; scctorcni -13; s.ito- 
rcm iJ3. in pupliciim rel in publicuin vl 3. 4 el codd. B. ndtributum] bactributnin J! ti; ,nit tributnm 
Ji S; in tributum ii 9. 10. artiticcm Jl 1. exercendum B G; cxcrccri iJ 2 — 4; exorccrit /•' 1. || cl 
»«i. ^12. et do id Ji 9. 10. ad owi. ij 7. 8. faciendum opera (opcram .4 3) -13. /)2— 4: facionda 
(faciciidain Jll; faciendos iJ C) opera A 1. Jil.G, Til., J,ind. (juoquc i<'4. susccpit nm. -12; susciporit 25 
yl 3. Ji G; suscijiiet i<7. 8; suscipet -■! 1. i/,5; .suscipit ij'2 — 4; suscipiat iJ 1. fortasso cvcrtcrit om. ij !>; 
fiirtaHsia sc verterit yll.2; fortasso si vcrtcrit JiG; fortasse evorlit B \. {] 7 pro co -•13; prccii iJ 5. 
nnt Bervi ipiiis om.Jlb. faciat ojii. ii5. 6. ccssione Ji9.\0. ]] 8 roniovonda B\ — 4; roniovondo cx conlect^ 
J.hid. in iicgotiiH i/l— 4, lAnd.; in negotium ii8; ingenio A\. Uomani ./12. iJ 7— 10, BiniL; Komanis 
A 'i. Jl \ — 4; Komniiorum --14, yV7., IJnd., JUuhme. patrocinia B2 — 4; pntrocinio B\, J.iud.; patrocinii 30 
in.H. harbamm /13. /M. (1. -1 irrio Romniii ijici/<i'ii7i( coHto-doii /iV»// iJ 7. 8. || 9 Conte-rtum huius liluli om. 
B C>; rerhu Koniamis — llurguiidioni dcinnt .1 1, cii parle /olii , In ijun ncripla crtnxl , rcnccta. Koiniuiis 
/! 4. nltcro // 8. Iiabiiorit J! 7. 8. Iturgundiono A 3. B 8 — 10; Hurgundionom B (i. 7. || 10 ngeiida 
Jl 1—4. cnunii /12. B\. ot om. Jt G. quno B2—4. suscopit /14. ii 1. 6— 10; ausciporit /13. 
miilliic| niitcm ni/>/. /i 2. || 11 Ituhrirn lota decst in B b. qui i/ G. 8 — 10. ab ohi. A2. />' 1. in niosscin, 35 
»ni. infcruiitiir, //7. || 12 dc mosscii l!G — 8. i|iiolibet, <m. do, /< 5; dc i|Unlibct />'li; dc (|nocuin()UC 
i'2— 4; do i|unciiiii(|iic /f 1. (Inmnuni /1 3. /f5— 8. cl]nnt/13. nnte »»i. i/1— 4; nntin-'!^, || 13 ncstinm- 
tiiiiia />2— 4; Htiniutioiie A 4; iHtimnlio /1 3;' extimntionciii // 1. 7 — 10. dnmni o»i. /( G. 8. pracsumpliono om. 
BG; prncHimijitiiiiii /14; praeHiimptioiicni />1.7; proHiimjilioiiis /13. ot| nut /'5. iMliilriiim />' 5. 7. 8. 
i.uiim/;7.8. cni -^l ;). /; 7. II 14 uliHtullerit /13. iiitiilcrit] tulorit //0, 9, 10. VI] V i;9. ot ohi. />' 4, .,„ 
iniillac — HolidiM VI oni. I!b. VI] XII /< 9. 10. {| 15 ct dnmiii Ji\. stiiiiationo /14. HG; oxtiiimtinnc 
iM.7. H. fiiiilvH /'2.4; fiiNtiH /J5. 8; fnHtium ii»i. /f 1. ictuH om. />' 5. damniim voro /13; ot (biinni 
/'1, II Hi Hliiimtii.iir .19.4; cxliniutiniic /'1.7.8. 

1) /n L. Hiim. drrnl ifiiidem nibyiai, qiiiie huic liliih rrnjnmdriil , nrd riuMhm Irtfis lil. 14, nd hunc Idu- 
lum rmpicH. (!fr. iiu]vrii tU. 10; L. Viniij. K, 5, G. SiJimiill, SJmilrurrnal: l.c, ji.G]. 2) C/r. iiifru lit.CiU, ,., 
qw) lul hunc lilulum iMrfinlur, ijui iuH cimlincnl , iiiiud (iliin eoiiHli tii tu 111 rucrit; />. /i''i»i. Iit. ■13, 
■A, Cfr. nujira hl. \H, L. Umn, lit. 13, infin Id. 49. Coniil. r.rlrni'. 1. 18. — Cfr- L. KiWr/. 17//. 3, l:!. M. 
16; L. 8al. »; L. Hib. K2, 2. Nnrfieli, lUu qrrm. Scllmtpfniiiluujimrhl (1H7G), ;<. 9. 4) CmiM. 

txlri/r. 1, (), alictum HigiKmundi , mulliim G nolidiiruHi iimfiruuil, uiiilnlin IINI fiinlium irliliun iu 2IK), 



LEGES BURGUNDIONUM. - LIBER CONSTITUTIONUM XXIII. XXIV. 61 

[2.] Si quodlibet animal, dum de messe, prato, vinea aut area annonaria 
expellitur, inpalaverit, nihil ab eo qui expulit requiratur. 

[3.] Quod si animalia, duni de damno ad clusuram minantur, de campo aut de 
quocumque loco ille cuius sunt tollere praesumpserit, singulos tremisses per singula 
5 animalia solvat et multae nomine solidos III^ 

[4.] Si- cuiuscumque porci damnum faciunt in vineis, pratis ac messibus cultis 
et silvis glandiferis, et admonitus porcorum dominus bis fuerit, ut* porcos suos custo- 
diat, et noluerit*, is, cui damnum inforunt, oecidendi de grege porcorum obtimum 
habeat liberam facultatem et suis usibus vindicandum. 
10 [5.] Quod si contestatus non fuerit, et sic porcum occiderit, solidum pro porco^ 

solvat, ita ut quod porci everterint componatur. 

XXIV. De' mulieribus Burgundiis ad secundas aut tertias nuptias 

transeuntibus'. 
[1.] Si qua mulier duntaxat Burgundia post mariti mortem ad secundas aut ter- 
15 tias nuptias, ut adsolet fieri, fortassc transierit, et filios ex omni coniugio habuerit, 

*) et porcos suos cu.stodire noluerit B G. 

1 quoUbet A3A. JS9. 10; qualibet Bl; cuilibet B &. dum] slc A3.i. £1—4.6—10; om. .55; 
d.impiium A2; pro damno Al, Bind. de messem, pratum, viniam (vinea Bb) aut aream (area B b) 
A3.Bb; de raesse aut de prato aut de vinea aut de area ^4, Til., Lincl; de messem pratum (patrum 

20 .B9. 10) vineam aut ariam (aria Bl; area i' 9. 10) i3 6. 7. 9. 10; de messe aut prato (prata B 1) aut viuea 
aut area B 1— 4. auuonaria — requiratur om. A 3. aria B 8. annnnaria om. B5; annonorrea B G. || 
2 sed expellitur BG; expeUetur .4 4. i' 9. 10; expeUit B8; expeUerit BT; expeUitus B4. impleatur, om. 
inpalaverit — requiratur, iJ 6. inpellaverit i? 3. expulit] expeUit ^l 4. /J 2— 5. 7— 10; expellat iJ 1. || 
3siom.A3.BT. animaliJ7.8. dum om. .13. de damnum vl3.4. iJ6-8. ad clusura ^ 4. i>' 8 ; aut clusura 

25 iJ6; in clusura ^3; et cl.ausuram iJl. menantur .1 3. -B 1 ; minatur BG. \\ 4 de quacumque ^l 3. 4. i? 1 . f). 
7_10; quecumque, om. de, ii 6. locum yl 3. £ 7. iUi iJ 5. 6 ; illius ^ 3. cui .1 3. toUere pr.aesumpserit] 
tulerit i>'G; tollere praesumpserint ^ 4; toUere voluerit £ 1— 4. singulis ^ 3. iJ 5. 8. tremissus 
A3; tremi.ssos /> 6; tremissis i? 8 ; tremisses] similiter stim ationc taxata «fZd ^4. pro A4. || 
5 solv,at om. ii 5. etom. iJl- 6. solidos II ^l, TO. || 6Si]De-13. cuiuscumque qui iJ8. aut in pratis 

30 aut in mossibus aut in silvis Ai; iu pratis aut iu messibus et silvis i? 7. 8. ac] ojii. Bb; aut i> 1. 
ciiltis soli A\.2. II 7 et s.] aut s. A 4. B 1—4. iuerit] contestatus add. Al. Bb."i.8; commonitus add. A 4. 
et porcHs suus, om. ut, A3. \\ 8 inierunt] infortur A2. Bi; iuferat ii7; non feruut B8; faciunt.B.5; 
custodire noluerit add. IJ 6. occidondi — porcorum om. B 6. greco A 2 ; gregem A 4. obtimatum B 7. || 
9facuItatom] potestatem yi 3. 4. ii 1—5. 7— 10. viudicandi A2. BT.8, Bind.; vindegandi iJ 6. || 10 coutes- 

35 t.andum iJ 1 ; contristatus i>' 4. sic om. Tti., /,md.; si i? 5. 8. porcorum iilO. solidum I i>' 6. || 11 solvat) 
componatiJ7. ut om. iJ 9. 10. evcrtcrent i>' .')- 7 ; evcrterunt ii2— 4. 10; overtei* .;14. i>'9; .avertef i>' 1 . com- 
pon.atur nm.. JIG; a dominos (.ad domino ii 8) add. i>' 7. 8. |1 12 Bxtat hic titulus etiam in Cl. .ad) aut 
i;lO. aut at iJ 1 ; vcl yll. 2. aut — tr.anseuntibus om. iJ 8. || 13 trauseundas i>' 6. || 14 duntax.at 
om. .13. marito ^13. /J5.7. C'l. morte iJ 7. 8. ad] aut ii 8. Cl. || 15 ut om. J 3; aut i? 5; ot 

40 i>'l. adsolol] aaolel i-' 1 ; solet B b. G. fiori] fucrit .12. tr.ansirct /,' 0. filios) filius .13; illius B8; 
filio i,'l. 

1) Dc multa trium solidonim e/r. Wilda l. c. p. 456; Uonst. extrar. 15, 1. 2) (Jiiod statutum ad 
alia animalia Comt. extrav. 18, 2 refertur; cfr. L. Visig. VIII, b, 1. 3) Cfr. supra iit. 4, 3. 4) Cfi: 
L. liom. tit. 16: l)u iiiulioribus ail .secundas aut tertias nuptias transeuntibus; itifra tit. 42. 53. 02. 74. — 

^ Ihiius tituli § 5 in nenuina L. Chmdohmla hoc loco non exstiiinsc ridetur; cvstahat fortas.'!C iwii(.s- in lit. 1. 
vcl in tit. 51. Neque rero § 5, nvqtte reliqua pars tituli 24. a Sigismmuh demum conscrijHae suni, ut Stobhe 
l. c. I, p. 105, nol. 23 perpmim 2'utat; cfr. Bluhme, LL. III, p. 543, n. 61. p. 554, n. 25. — §§ 1—4. antc 
n. 501, quonorelta tit. A2. datn cst, editas esse dubium nmt esi; ml cam autm quacstiouem diiudicandam, 
ulrum §§ 1—4. iam gemmuie L. Cruwlohadue fucrint, an loco alim-um siatnlorum posHfie sint, qimc 

f,o afferuntur nnn satis mnt momenti; iiionendum iamen ridctHr, tilulum 24. rerhum niorginoRiva non 
crhiberr. Cfr. supra not. ad lit. 14; Scliroakr, aesdiichle rte dicl. (Tiiiencchis, I, j). 104; HulHn- I. c. 
p. 33. .'>) Lrgislaior llurguiulicus in edcndis liluli 24. paragrnphis 1—1. con.slilutiones Cod. Theod. 



62 LEGES BUBGDNDIONUM. — LIBER CONSTITUTIONUM XXIV. 

donationem nuptialem. dum advivit, usumfructum possideat: post eius mortem ad 
unumquemque filium, quod pater eius dederit, revertatur, ita ut mater nec donaiidi 
nec vendendi nee alienandi de his rebus, quas in donatione nuptiali accepit, habeat 
potestatem. 

[2.] Si forte filios mulier illa non habuerit, quidquid ad eam de donatione nup- 5 
tiali pervenerat, post mortem mulieris medietatem parentes eius, medietatem defuncti 
mariti parentes, hoc est donatoris, accipiant. 

[3.] Quod*^ si forte nati fuerint filii [et], ut adsolet, post mortem patris defuncti 
fuerint, ad matrem iubomus hereditatem mariti vel filiorum integram pertincre. Post 
mulieris autem obitum id, quod de successione filiorum in usunifructum teniiit, ad legi- 10 
timos filiorum suorum heredes decernimus pertinere. Quod tamen intestatorum filiorum 
bonis praecipimus custodire*. 

[4.] Ceterum si quis filiorum matri per testamentum aliquid aut donationem con- 

*) Hunc constitittionem solus B 8 exMbet. 

1) don.Htioiic ^3; doiiacioui C 1. implialo ^14; iiuptial! C'l. advixerit C 1. usutVuctiun AA; 15 
usufnictu A 2. 3. JS 1 — 4, edtl.; usuni et tVuctuiii iJd— 8; ii.sufructuario Cl. iio.ssedeat A 3. li 1.2. 4. 5. 9. 10; 
suscipiat i' 6. et |Mjst Jil.H. mortem om. B4. ad unuiuquemque — liabeat potestateui (/.4) om. Ji b, 
quae verba m A 1 maryini adicripta erant, prior pars autem hodie non le.gitiir, parte folii resecta. \\ 2 quod) 
quicquid ^ 4. iJ 1— 4. 9. 10. dederat iJ 1— 4. 6— 8. Cl, Til., Lind. \\ 3 uec v.] precii v. pro noc v. Cl. de 
om. .69.10. in donatitmem BQ — 8; moderatioiiein, om. in, B\. nuptialeiu JJ6— 8; nuptiale yl 4. 20 

.69.10. Cl; nupcialiter AS; nuptialis B\. accepit] perveuerat Ji 8. non babe.it ^14. || 4 liberam 
potestatcm .14. Ji\ — 4. || 5 fortasse 7i6. filios om. Jib; filius .13. V>8. muliero iJS. non om. 
A'A. qiiidquid] quiqiiid Ji i>; quotqiiot 7)8. ad eain om. JSl; ad eadeiii ii 6. do otn. Jl\.b; per i> 6. 
don.ationeni 7^6 — 10. iiiiiitialciu A3. Jil — 10. || 6 perveneiat] «10 A2. Jll.S; pervenerit />' G. Cl; 
pertinot A 1. Ji b, Til., Lind.; pertinerat AZ; pertinuerat .4 4, Bluhme; portinuerit .7>3; por- or, 
teuuerit /J2.4; pertenuernt 7J9.10; perteuuerint 7J1; pertinuit cx coniecl. Walter. mortem] inariti 
«mW. B 6. niedietalciii jiarcnlca eius om. A 3. B 0. 6. cius defuncti Ji 7. C 1. medietatc A 3. |{ 7 pa- 
rontes om. 7>7.8; parentis Ji G. boc est om. Ji b, Til., TAnd. donatores 7J 1 — 5.7.9.10; donaturis 7>'6; 
doiinlnnatorcs C 1 . accij>iant] aliani mcdietateiu parentcs iniilieris j^ercipiant add. Jl 6. \\ 8 ot 
deetl in cod. || 9 iiercditaro rml. \\ 11 iii int. fil. bonis e»ieH(/. 7>'/u/i»He; boni cod. \\ 13 Cctoris .13. 30 
nintris /1 1.2; niatreiii 7>' 6 — 8; ni;iter Cl. jier] juo /)'6. aul] ad Jl 3. dou.itionc .12. />' 1>, Jllnhme, 
Jlind. contulleriiit />' 9. l(t. 

///, 8,2.3 interprelalionemque eariim cognitiin lutbuit; cfr. Inter}»: c. 2 cit.: Mulieres, quae anii.sai,s 
nmritis lul aliiui ... nuptiiu ... vencrint (Congt.; ad sccunclas transierint nujitias), si cx ju-iori inarito 
filion habuerint, quicquid per Hponsalitiani liirgitiitem vcl nuptiaruiii tcnijiorc consccutac sunt, totum :t.'i 
filiJM conRcrvabunt ncc in aliiiH ... iiprsonaB novorint tranHforcnduni. {(hnsl.; intcgruiu ad filios, quos 
cx pniccedcnti coniugio liabucrint, tranHiiiittant) ... ita ut ci dc bonis prioris nuiriti a liliiH ipsius 
quirquani alionarc non licoat {Omst.; ncc quicqiiain . . . cx iiHdoiu facuHatibuR abalicniiiuli ... jiracsu- 
iiiant iitquc liaboanl jiotcHtatcin poHHidcndi tantuiu in dicm vitao) ... matcr aoquisitiiiii ... mcilio- 
tat^^in ... in UHiifructu pOHHidcat ... Cui iiiulicri hI di* prioro uiarito lilii non HupcrHinl» (roii.s/.; i|iindsi 10 
nullani cx prioro iiialriiiionio liabuoril HUCcoHHioncm , vcl natun niitivc dccoHsorint), tunc c|iiai'iiiiiii|iic'. 
qiiac Hub hiic occHHiono pcrccpil, nibi vcliil propriaiii vindirot facultatoui ... {t'onsl.: ... atc|uc cx iis 
nanriM:cndi «Inminii nt lcHtiindi, cirra quoiii volucrit, liboram liabcat potCHlatom.) Inlerp. c.iicit.: 
Iliw rii(Milliit4-H, quiut ti-mporo nuptianiiii inuliorc-H a iiiaritiH acci|iiunt, huo dominiu vindicarc, ct hI . . . 
lul uliiui nupliiu) vcnorint, in dioiii vitiio hiiiio donatarutii roruiu toncant UNiimlViictuiii; jiont iibituiii 4.', 
vcro oiirum iid prioriH iiiarili lllioH omnia rcvortaintur ncc oxindo aliquid iiialribiiH vivin liliin iii alio- 
niin iimi IrttnHfcrrc, poriiiiHniiiii ohI; cfr. Hrunnrr I. c. p. XV.\ ; liiith, Pliilnlcliunii ilcr L. lUiiuir. (IS18), 
p. 8!i; r. Siirij/ny I, c. //', ;i. f»; (liniiulhuic I. c. ;i. fi,''»'!; tluupp I. 1: p. 'MKi; ifr. L. Visiii. 1', 2,4. f). 
I; Sorrllam ad huiun pariutriijilii Klalulum r.rhilirl tn fra lil. M. 



LEGES BURGUNDIONUM. — LIBER OONSTITUTIONUM XXIV. XXV. XXVI. 63 

tulerit, mater exinde faciendi quod voluerit habeat liberam potestatem ; aut si inte- 
stata defecerit, mulieris parentes hereditatem eius suo dominio vindicabunt. 

[5.J Si quis Burgundio filios habet, tradita filiis portione, de eo, quod sibi reser- 
vavit, donare aut vendorc cui voluerit habeat liberam potestatem. 



XXV. De' furtis et violentiis. 

fl.] Si quis cuiuslibet ortum violenter* ingressus fuerit, inferat pro ipsa prae- 
sumptione illi, cuius ortus est, solidos III et multae nomine solidos VI. 

[2.] Si servus hoc fecerit, C fustium ictus accipiat. 



XXVI. De- excussis dentibus. 

10 [1.] Si quis quolibet casu dentem obtimati Burgundioni vel Romano nobili'^ ex- 

cusserit, solidos XV cogatur exsolvere. 

[2 ] De mediocribus personis ingenuis, tam Burgundionibus quam Romanis, si dens 
excussus fuerit, X solidis componatur. 

[3.] De infcrioribus personis, V solidis. 

15 [4.] Si servus homini ingenuo vohintarius dcntem excusserit, manus incisione 

damnetur; si casu, quod superius statutum est', doceatur admissum, prout persona 
fuerit, pretium pro dentibus solvat. 

|5.] Si quis ingenuus liberto dentem excusscrit, inferat ei solidos III; si servo 
alieno dentem excusserit, inferat ei**, cuius servus est**, solidos II. 

20 *) ut in (in oin. B 8) furtuin (uld. B 7. 8; aut furtini e.v emeHcl. (uW. lilnlimc. **) doniino eius A 3. 

1 niater — voluerit om. A2. inde fjiciemli .1 1. B5; exdeficiendi Cl. voluerint B S. 10. intestati 

B4; intcstii B9.W; intestatam /> 7. || 2 mulieri B Q. 01. suum B7; suae B 5. dominio] sic ^11.4; 

dominico A3; domino A2. £1—4.8—10. Cl; doraininm BG.T; donacione /i 5. || 3 filius .13; filio 

Bb. Cl. habens vel abens yl 3. 4 et codd. B. 01, Bluhme; liabent A2. tradctas .13; traditas />6.7; 
35 traditam /.'8; tradiderit ii 9. 10, Bluhme; tradidit B \. filiis om. ii8; filias Bb; ad filius />' 1. por- 

tionem .12.4. />1.4.7— 9, Blu/ime; portionis .13; porcioues /i5.6. de ea 118; de oc /> 6. sibi] filii add. 

C\. rescrvabit J 2. /i6. 8; reservat .13.4. /i 2— .5. 7. 9. 10, Bluhme; reserbat />' 1. |1 4 cui om. C\. \\ 

5 et om. Bi. \\ 6 cuilibet .12. /^7.8. |I 7 ille C8. et om. -11.2. /i5. 9. 10. uomine] aut nostrorum 

add. .13. VI] VII /J8. || 8 fustium om. B\; fustibus ,13. /J8. || 10 dentem] vel de .12. 
30 optimato vel obtimato ^I 2. 4. /J9. 10; ohtimatnm /J2— 8; obtimantem .13; obtimarum />' 1. IJurgundioncm 

(IJurgundionum Bh) vel (aut /i8) Komaiunn .13. C5— 8; Komani B\. nohilem .13. /j5. 7. 8; noblle 

/JG. 10. II 11 ,\V] VI B\. exsolvere] sol. JKo. || 12 Mediocros, om. de, Bb; Do mcdioeris ,13; 

voro add. ,14. /i 1— 4. ingouuis om. BG; ingenuus />' 1. 5. 10. liurguiuiionis ,1 3. Komauns .1 3. /J 5 ; 

Komani ll\. dentus ,14; dcntis Bl; dcntes /J1.8. |] 13 excussa .12.3. /j' 7; excusserit /)'2— 5; o.\- 
.15 cusscrunt /<■ 1. fuerit om, /i 1—5. H 14 § 3 (ice»< in ,1 3. inferioris /i 9. 10. || 15 honiine ingonuo .1 3. 4; 

hominem ingeuuuni Bb — 8. voluntarie B \. \\ 16 si om. .11.4. /J 1—4. 6. 9. 10; autem add. Bb. 

casu noU //7.8. habent. quod] om. Bb; qnis .13; sicut .14. /il— 4.6— 10. statutumj statiun JS1.4; 

factum ^l 3. doceatur om. Bb; duciatur ,13; ducoatur /iO; ducitur B1; dicitur /J8. admissum om. 

Bb. II 17 fucrat .12. luetium] in prcsontiiun ,12. solvatj sot I Ji b. \\ 18 iugonuo/fl. libcr- 
40 lis />'7.8; lihcrtnm .13.4. Bb.i\. donte /J 9. 10. oi om. J!H. si] qui Ji6. sorvus BT—9; sorvum 

,13.4. /M— 6. 10. II 19 .■ilicnii nm. .13; aliomun .14. /il — 6; nlienum servnm /j 7. 8. dentcm «»i. 

,13. ci om. jn.H; illi .14. /.'1—4. infcial] (lct .1 1. B b, Tll., Lind. cuiusj cui .1 1. /.'5. 

3) Cfr. Kiipm tit. 9; infra til. '21. 2) In L. Bom. dccsl tiiulii^ qui rcspmdcat. 3) Ofr. si//»ivi 
/). 42, iiut. 5, 4) Scilkct in §§ 1—3 ipsim titiili. 



64 LEGES BTJRGUNDIONUM. — LIBER CONSTITUTIONUM XXVII. 

XXVII. De' inruptis sepibus et elausis itiucribus, furtis otiam ct 

violcntiis. 

[1.] Si- quis sepem alienam, nullo inpedito subiecto, infcrendi tantuni dainni 
studio ruperit, si ingenuus aperucrit, inferat ilii, cuius messis est. per singulos palos 
singulos tremisses: si servus hoc fccerit. C fustium ictus accipiat, et sepis, quae aperta s 
fuerat, reparetur. 

[2.] Hoc etiam de prato et de viuea praecipimus custodiri. 

[3.] Onines' sane volumus hoc evidentcr agnoscere: quicumquc viam publicam aut 
vicinalem dauserit. XII solidos se multae nomine noverit inlaturum. ita ut sepis ilhi 
impune a transitoribus deponatur et messis, quantum viac spatium contincrc putatur, w 
conteratur. 

[4.] Si* quis scpem alienam aperuerit et caballos suos aut animalia in messem 
aut in pratum voluntarius miserit, si ingenuus est. por singula animalia inferat pro 
messis vel prati damno domino solidos singuhis. 

[5.] Si servus hoc fecerit, C fustium ictus accipiat, ita tamcn ut a doniino servi i^ 
damnum, quod admissum fuerit, componatur. 

1 ruptis --12.4. £ 1. et clausis — violeiitiis om. BS. clausuris -12. || 3 uullo (nulla -13) 
inpedito (impetitu S 6; impetito ^13) subiecto] sic .4 3.4. Bl — 4.6.9.10; nullum iiipeditum subiectum 
(abiectnni A 2; obiectum B 7. 8) A 1. 2. B 5. 7. 8, Til.; nuUo inpeditus obiecto cx conieci. Lind., Bluhme, Bind. 
inferendum -1 4. B\; inferenti -t 3. tantum om. B 5. {{ 4 ruperet /)' 6 ; rcperit B 5. aiifu-uerit B 2 ; 20 
appamerit .11.2. /i 4. 5. illi om. B &. cui B 1. messes -13. BT. pales -14. 7i8— 10; palis -13. || 

5 tremisses] solvat add. -14. -B9. 10; exsolvat add. JJ1.2. 4; exsolvct 7>' 3. fustium om. B 1; fustibus 
-13; fustis B5. ictus om. £5; ictos actos7il. accipiet -1 3. sepe-I3; sepes 7J 5. 9. 10. qui -1 3. ii 1. 6. {{ 

6 fuerit A4^.B2 — 4.7—10, Til., Lind., Bluhme; fuerunt7}l; est 7J6. reparetur] recludatur .13. {{ 7 et 
vinea (vineam /il.4; viniam ^13), .;! 3. 4. B\ — 4.6 — 10. praecepimus 7J8. custodire .13.4. 7j1. 25 
5—8. |{ 8 Hoc om. --12. 4. /(1—4. 6—8; Et yl 3. cognoscere iJ 1. 4. viam] vineam J3 1. {{ 9 vici- 
nabilem 7J6; vicinabile ZJ8. cluscrit .13. 7J9. 10. se om. 7)5; si .12. 7i 6. 8. similiter uou pro so 
multac Bl. noverat -13. inlaturam .12; inlatorum /i6. ita ut om. 7J8. sepes -13. /J 5. illam 
..•13. II 10 impune om. /^1 — 4; inponeat (iiii)ouiat .1 3; iupuniat B9>; iupouat Bl; imponatur /J5), om. a, 
.12.3. Db — 8. transeuntibus -II. /i5, TiL, Liml. messes -13. /J 5. 7. 9. 10. quantum om. /J8; quau- 30 
tumve, om. viae, B\ — 4. via ^14. .6 6.8 — 10, Bluhmc; \nBl. contcnere /J 2. 4 ; coutiueri /i 8 ; coutere 
£9.10. putatur] »ic .1 1; puUit.l2; potucrat .1 4. /i 1— 3, Lind.; poterat .1 3. /J 5. 7— 10, Bluhmc; potue- 
rit /<4; potest B^. \\ 12 aperuit B'i; aparuorit /i 5. caballus .13. /? 1. 8. suos om. /J8; suus .13. 
B\. aut] et .fi3. animalia] iumenta B^. |{ 13 aut in pratiuu v<iluutariiis om. Bb. viiliiiit.irio 
B\, inislt yl 3. est] lioc fecerit A\. Bfy, Til., JAnd. pro on». /i 6. 7. |{ 14 niessis vel pratis .1 3; .15 
moui vel prato /f 6; mesHem vel pratuin (|>rati JSl) DT.S. vol] pru add. .14. damno om. A 1 — 3. 
/J5— H, Bind.; dainiium /14. B\.2.i; diimino om. A'd. Bb. solidos X (por add. B\) singulus 

B I — 4, Lind. \\ 15 Hi om. /J4. fiistium om. B\; fuKtibiis .^1 3. /i8. ictus om. lib. ut om. Bb; 
nut B 'i. a om. B'.i; ad .14. Bb.H — 10. diiminnm .1 4. Jib.l — 10. {{ 16 aiiiis!iuiu B i; amcssum 
AS; miiimin Bii. fiiorHt .13. Ji\—b. lo 

1) Cfr. L. Hom. lil. 17: Dc cliiusiB itincribus vcl iiliis .scrvitutibu»; Kupm lit. 9. 25. Ilic liliihi.'^ 27. 
ex compluribu» cmuililutionihuH com]x>iiituii cnt (cfr. §3.^, utquc, pruexcrtim si iid 1,. Rom. lil. 17. rexjii- 
cimuH, conicere liccl, eum in (icnuiiui Jj. (i undiibiidit iion cnm luibui.iiie iimjHiludincm , quit nobix truditus 
ar<. 2) Cfr. L. Vimii. VIII, 3, 7. ./. Orimm, H.-A. ]i. 549. 3) Cfr. L. Uaiuw. 10, 19. 20: Si quis 
viii publica ... cluUNcrit contni Ii>kciii, cuni XII .solidis coiii|ionat ct illaiii HOiioni tollal ... Do viii t!> 
conviciniili vi.-l piwtoriilc, qui oiini iiliinii contrii li>);cni cliinxorit, cuni VI soliiliH coinponal ot uporiat 
... L, Vimg. VIII, 4,24.25. 4) Cfr. L. Snl. 9,3, cW. 2: Si voro pcr iniinicioiaiu aut por su- 

|iorliiii M)|iL'ni uliunnni upuruorit ot in niOHno, in |inito, in vinia ... Hteinatuni tliunnuin roddat .,.; 
//, Vijiig. VIII.S, 10; (jui iuinunta vol Iiovoh iiut r|uaoi'Uiiiqno pccora volunttirio iii vinoani vol iiioh.soiu 
inimiiHfril aliunain, dain|inuin, <|uud rnoril uoHliiiialuni, co^^atur oxhoIvoi-o; ot . , . ]iro caballiH aul IiuImis ;.ii 
pur RiaKula ctt|iita KinKulnn Nolidoii roddiil; pcr niinora vcro C4i)itlu ninKuloH troinlHHOH oi, cui (laiii|iiiuiii 
fiictum Mt, compollulur cxoolvoro; , . . hI voro norviin lioc Nino iuiwu (loiiiini locorit, onino danipnuin 
nul ipiic nut oiua doininuH roddul, ol ipnn hitviih ],X llaKolla HUHcipiat. 



LEGES BDRGUNDIONUM. — LIBER CONSTITUTIONUM XXVIL XXVIIL 65 

[6.] Si vero, cuius eaballi sunt, inventus a domino messis, dum tenetur ad debi- 
tum, resistere fortasse tcntaverit ct caesus fuerit aut plagatus, nuUam exinde cuius 
messis aut pratum est calumniam patiatur. 

[7.] Si' quis per dieni vineam alienam furto aut violenter ingressus fuerit, ut 
5 damnum faciat, inferat pro praesumptione ipsa solidos III; si servus hoc fecerit, 
caedatur. 

[8.] Si quis vineam fructum habentem noctu ingressus fuerit et a custode vineae 
intra vineam fuerit intcremptus, ab occisi domino aut parentibus non queratur. 

[9.] Si quis ingenuus vomerera furto abstulerit, duos boves cum iunctura et 
10 apparatu aratri domino tradere conpellatur; si servus hoc fecerit, CL* fustium ictus 
accipiat. 

XXVIII. De- indulta generaliter incidendorum lignorum licentia. 

[1.] Si quis Burgundio aut Romanus silvam non habet, incidendi ligna ad usus 
suos de iacentivis et sine fructu arboribus in cuiuslibet silva habeat liberam pote- 
15 statem, neque ab illo, cuius silva est, repellatur. 

[2.] Si quis vero arborem fructiferam in aliena silva, non permittente domino, 
fortasse inciderit, per singulas arbores, quas incidit, singulos solidos domino silvae in- 
ferat; quod etiam de pinis et abietibus praecipimus custodiri. Quod si servus hoc 
fecerit, fustigctur, et dominus eius nullum damnum aut calumniam patiatur. 

20 *) C A2—i; CXL Bl. 

1 cui m. caljalli sunt] caballus suscitat ^ 3. inventi Bl; inventis ^3. messis] raessi fiut prato 
i> G. duiii — debitum om. B 8. a debitum AA. BG; a debito B2 — 4; aut debitum B7. || 2 resistere] 
terrae B8; resstare B&; resistet re B\. temta fuerit BG. et caesus] occisus B1.8; et cecus iJ5; et causus 
A3. aut plagatus aut caesus (cessus Bl) fuerit (fuerunt Bl) Ai. Bl — i. aut] ut ^3. nullum BG — 8. 

25 exinde] damuum add. B G. \\ 3 messis (messes A 3) est aut pratus A 3. 4. JJ 6 ; messis fuerit aut pratus est 
BT.S. est om. B 6. calumnia .1 3. 4. £ 6— 8. || 4 in vineam .1 3. 4. £ 9. 10. furto ,1 2. 3. £9. 10; 
furtum •14. Bl.G — 8; furtu B2 — 4; furti •ll; fUrtim ex coniectiira omnes edd. furto et violeuter om. 
Bb. ut] et iJ5; aut B i. \\ 5 pro om. A 2. Bi.i. praesumptionem illam sol. XII B 8. || 

6 caedatur] occidatur iJ 7. 8 ; caedaturibus ^ 3 ; fustietur i5 6. |{ 7 quis om. B 5. fructus ^12. B8 — 10; 

30 furtum .^1 3. iJ 5. nocteyl4.iJl — 3. 5. 10 ; noctem ^ 2. 3. iJ 4. 6 — 8; B 9 h. l. lac. aom.Bi. adcustode.il. 
iil.5; ad (a B 6) custodem ^6—8. vineae] vineam ^13. || 8 intra (iufra B\) vinea Ai. Bl— 4.6.7; 
intra vinie ^l 1. Jib. fuerat ^13; fuerant B 1. occiso A3. iJ6. 8; occisi si iJ 1. dominisvl4; dominus 
A 3. requiratur B 3. 5 — 7, Til., lAnd. |{ 9 vomere Ai. BQ; vomerale B 7. 8. furto abstulerit] fnraverit 
ii6. furtum ,13. in.7.8; furtu B2~i. ct om. B2.7. \\ 10 apparatu aratri] adp aratum aratrile ,1 4; 

35 liac parututn aratricle i<9. 10; apparatum {om. B\; paratum iJ 3) aratri regle Bl — 4; apparato aratro rcgle 
Bb; adparatum aratri rocla iusoli B8; aparatum aratoro iuscli Bl; aparato arate redde BG; aparato aratro 
redo .,13; aparatura rede A2. domino om. ii 5. fustis A3. £5.8. {{ 12 Tolus litulus deest B\. 
incendondorum ^l 1 ; incendoruni A2; incendionim ij (j. licentiam ,13.4. iJ 6. 8 — 10; licentium ^l 2. [{ 
13 silva ii 6. Iiabens, om. iicin, /-'7.8. iucoudondi ,11.2. ii9.10; incodendi .13, Biiid.; iiicendi 

■»0 BH. ligiia] licciici;i ii6. |{ 11 siuo fructu] uon fructiferis B6. in om. «4. silvam i? 7. 8. {{ 
16 quis om. A i. J12 — 5.9.10. urboio iJ8. fructiforum iy2. .3. 5. 7; fructiforo B8. alienam silvnm 
(silva B 9. 10) A 1. 2. 4. iJ 5 — 10. {{ 17 fortasse om. A 4. B 9. 10. singulus — iucidit om. B 5. 

por (pro ,14) singidos A2.i. B2 — 4.6 — 8. quao ,12; cuius ii 6. incidet B8; iucciidit ii6; inciderit 
Bl. Bilvac] silvi .12; 8olviiJ6.8. {{ 18 quod] lioc .B 7. 8. pini.s] spinia ,1 2; pocnis £2— 4. 9. 10; 

45 peuis iJ6; advones i?5. ubiecibus ,1 2; abiectibus .13. i)' 2. 3. 5. 8 — 10; obiectibus iJ4; nbietes Ai; avl- 
cibuH ii6; Iinec forma add. Ji8. praocepimus iJ 5. 8 — 10. custndlrc .1 3. 4. ii5 — 8, servos ,1 3; sorvum 
Jii. {{ 19 oius om. J18; sorvi ij 7. nulluin ,12.3. Bi. ilaiiiimui om. ,12.3. aut vm. .12.3; neo 
Jil; neque Ji8. caluumiu B7.8. 

1) C/r. (hnsl. c.rirai'. 15, qitac maior cnt aulatc })aragraphi.f 7—9. til. 27; opposilam .iciilciitiam ctc- 
50 fciulil Jiluhmc in IAj. IIT, p. 545, not. 70, et in 'Ilijitorischc ZcitnchrifV XXT, p. 243. 2) (7')'. L. Tiom. 
tit. 18, 5,- ./. frrimm, H.-A. p. 511 ; (■;«»/;/) l. c. p. 348; (licrkcl.c. I,2).80; Saleillcs I. c. p. lOI. 
LL. Sect. 1. II. 9 



66 LEGES BURGUNDIONUM. — LIBEE CONSTITUTIONUM XXVIII -XXXI. 

[3.] Si quis vero quemquam dc iacentivis et non fructiferis arboribus lignum 
usibus suis necessarium praesumere fortasse non permiserit ac si ei pignera tulerit, 
restitutis in triplum pigneribus, inferat multae nomine solidos YI. 

XXIX. De* superventoribus et effractoribus. 

[l.l Si quis superventu aut latrocinii scelere negociatorem aut aliquem alium :. 
occiderit, occidatur; ita ut, si ea, quae abstulit, non potucrint invoniri, in simplum de 
suis facultatibus reformetur. 

[2.1 Quod- si superventum inferens ab his, quos latrocinio suo crediderat expeten- 
dos, fuerit interfectus, nulla interfectoribus ab occisi dominis aut parentibus movcatur 
ex hac parte causatio. ni 

[3.] Effractorcs' onines, qui aut domos aut scrinia' cxpoliant. iubcmus occidi. 

XXX. Dc^ corruptis nuilieribus. 
[1.] Quicumque ingenuus ancillae violentiam fecerit, ct vis potuerit adprobari, 
infcrat ci, cuius ancilla est, solidos XII. 

[2.] Si servus hoc fecerit, CL* fustium ictus accipiat. is 

XXXI. Dc'' plantandis vineis. 
[I.j Inter Burgundiones et Romanos id censuiraus observaudum: ut quicumque 
in communi campo nullo contradicente vincam fortasse plantaverit, siniilcm canipum 
iili restituat, in cuius campo vincam posuit. 

*) C ni-i. M 

1 quenique .1 2. Ji 6. iaceutiva A 3. et] aut .-1 2—4. B 6—10. fructibeis i' 6. ligiiam ad B 7. || 
2 pracsumerit ii 6 ; praesumpscrit BS. permiserit] praesumerit i' 6. ac) aut J 2. £2—4. || 3 restitu- 
tu8 B6. iufcrat om. B7; ot inferat A A. \\ 5 superventum .12—4. />1.4— 10; perventum B 2. 3. 
autj a .12; ut Bl; ad A3. latrociniis ,14; latraciniis B 1. aut om. .12.3; ut B \. aliquom alium 
om. A2.3; in /12 autem inter negociatorem el occiilerit laaina est; aliqueni, om. aliuni, .14. Bb.9. 10, 3'i7., 25 
Lind.; alitcr, om. alium, 2f6; aliquid, om. alium, y-<l— 4; ali<iui(I nliquem lil; quicumquc alinm -/>'8; quem- 
cuioque alium ex conleclura Bluhmc, Jlind. \\ 6 ita nt om. A 2. 3, Bind. si ea] etiam B9. 10; si eum Bb; 
8c om. ea B *i. qu;ic om. B6; qucm Jll. abstulorlt /J 6. potucrint] sic .13. -C6; potuernnt 7^1; po- 
tuerit J 1. 2. 4. />' 2 — 8; poterit //9.10. invcniri eoluD -12; invcnire cetl. codd. in om. /i6; ut BS. de 
om. B 6. II 7 reromientur BS; resti tnat /i 7. || 8 si om. Bl. snpraventum .14. ab his] abs/>'6. 30 
quos om. Bi; quod A2. Bl. a lalrocinio /il. crcdidit .12.4. /M— 3.7.9.10, liluhme, Jiind.; crededit.l3; 
crcdidvrit //4.5.8; credorit /J6. cx]>otcndus .13. /i 1—6. 9. 10; oxpidendns /J 7 ; expodcndus B B; expec- 
landus .1 4. || 9 intcrfectus om. B 7. nullam .1 2—4. /> 4. 6. 7. 9. 10. interfectori />' 1—5. ab oeoisi 
parcntibu» aut a dominos /-/6. occisis .1 4. //5. 9. 10; occiso /i 1. domino/M; dominns /J 7. 8. aut] 
nt Bb. II 10 parlc cauHiitio] causa sibi // 7. || 11 cHVacloris yj'4. 7; cxlVacloris /)'8; elVraeloribus .18. 35 
B6. oiiincs quij qui omiiem quttO i/7. qui o»i. //1.5; qnae //6. aut ohi. //6. donius .13. //1.2. 5— 7. 
9.10; domiiiUH//4. scrinial »i'c.ll.2; Hcrinca .14; scroni«//5; scroniaB // 7. 10; scicunias // 2. 1 ; siiciina 
III; Hcroonas //3; oxscriuoa .-13; oxscrouulas /^8; ercronias //6, liV h. l. lac. spoliant //.1.5.7. oc.idcro 
//6. II 13 violontiae /i 8. ot vis] oliam II b; vl vix .1 1. // 1—4.7; ot vini 7/8— 10. adpiobavo rcl 
approbaro .1 3. 4. //1— 8. || 14 oi om. // 6; cis /; 1. cui // 1. || 15 fuslibus // 8; Instis // .^i. iclus] 4U 
laotuH // 8. II 16 VerljH conlexlut Intor — obHcrviindiiiii ckki ruhrica coniuni/unt A 2—4. // 1—4. 6. 9. 10, 
Jlluhme, liind. plantlH //9.10. || 17 lturKundi..iiibuH ct Itomanis ,13; lliir(;midiiuicin cl K..nianuiu 
//1. cciiHUomiiH ,1 8. // .'). iit «o/iM ,1 1 /luAc/. II 18 <oinniiiuc //5— H. ciinip.. om. // 6; CHmpuiu 
.1 8; vincain poHuit si voro nihl. A 2. 3, Biiid. milliini (iiullo .1 3. // 1) conlriKliconlcni .1 3. // 1. 5. 7. 8. 
vliicii in.H. Himilo ,(4. //1.7.8; Himili 7/5.6. cainpo //5—8. || 19 ille //8. ot iu //5. cam- ii 
piim /14. // 1..'). 9. 10; <«mpi .\ 2. viiicam p..Hnil — lii canip.. (/..67, /.1) om. /.'5 viii<.a /.'7.8. 

ponuerit // 6. 

1; Cfr. I'. H>nn. '<<• 18; 1'c HUpcrvcnloribuH ot cllnictorilius; (m/>r<( fU. 2.4. 2) Cfr. Kujira tit. 
21, 6.8. 8) Cff. C^nint. rjUritv. 19. 4) i. //. l'\itncoiinU. ivruiijixc, cnniti ; ifr. />i>.- I.c. Jl,c, n. c. 

cncrrffne; \Viickerwi{iel I. c. ji.Wi; SjifJiiuinu l.c.ii.im. 5) Vfr. />. Hom. til. 19. |to lorruplis mulicil- »« 
buH, iiifru tit.'Mi. 6/ iJcait Lcj/i lOmuuac titiiliiH rw/wm/ciwi ; cfr. 71. 52, »i«(. 2. /.. Vi.ii//. .Y, 1, 6; 



LEGES BURGUNDIONUM. - LIBER CONSTITUTIONUM XXXL XXXII. XXXni. 67 

[2.] Si vero post interdictum quicumque in campo alterius vineam plantare prae- 
sumpserit, laborem suum perdat et vineam cuius cst campus accipiat. 

XXXII. De' eo, qui hominem inlicite aut sine causa ligaverit. 

[I.] Si quis hominem ingenuum innocentem ligaverit, et hoc ingenuus fecerit, in- 
5 ferat ei quem ligavit solidos XII, et multae nomine solidos XII. 

[2.] Si libertum ligaverit, inferat ei solidos VI, et multae noniine sohdos V^I. 
[3.] Si servum ligaverit, solvat ei solidos III, et multae nomine solidos III. 
[4.] Si servus hoc fecerit, C* fustium ictus accipiat. 

XXXIII. De~ iniuriis, quae mulieribus inlatao fuorint. 

10 [I.] Si qua muHer ingenua in domo sua a quocumque ingenuo aut in via inno- 

cens discapillata fuerit aut detracta et testibus hoc potuerit adprobare, inferat ei auc- 
tor facti solidos XII**, et de multae nomine solidos XII. 

[2.] Si libertae hoc factum fuerit, inferat ei solidos VI. 

[3.] Si anciliae hoe factum fuerit, inferat ei solidos III, et multae nomine solidos III. 
15 [4.] Si a servo haec ingenuae inrogatur iniuria, CC fustium ictus, si libertae, C, 

si ancillae, LXXV fustium ictus accipiat. 

[5.] Si vero mulier illa, cuius tali ordine iniuriam iussimus vindicari, liti se sponte 
miscuerit, pro inhita iniuria nihil queratur. 

*) CC B 8. **) VIII A 1-3; XI B 8. 

20 1 in jiraeterclictum, om. pnst, /Jl; iinst iiiterdicentem 7^ 6. in campum -4 2 — 4. 7)0.9.10, Blnd. 

alterius] alieuum i>' 6. vinea /1 4. Bl.S. \\ 2 et vinea i'1.7. 8. recipiat i' 7. 8. || 3 his vel it<A2 — 4. 
Bl — 10. liimiine inlecete A3. aut om. i>9. 10; ct -11. B b. \\ 4 ingenuo -14; ingenuos -13. inno- 
centem] sine causa add. BO.IO; aut sine causa add. BQ. || 5 ligavit] ligaverit vel legaverit Al.Bl — 5. 
7. 8. XIIl VI B 6. et multae — solidos XII (VI B 6) soli A 4. B 6. 9. 10. || 6 Tota paragraphus deest 

25^6. ei] (luera ligavit arfrf. -12— 4. 7J9. 10. VI] XII iJ 4. et raultae — solidos VI om. iJ 8. VI] 
III iJ 4. II 7 Tota parai/rapJius deest S i. solv.at] inferat -1 4. iJ6.9. 10. eiom. J51. et raultae — solldos III 
om. ^12.3. II 8 fustium om. Bl; fustis iJ 8. ictus om.Bi. \\ 9 quae om. B6; quem £ 1 ; cum B 4. 
iulata -12; inlati Bl. fuerant Bl; fuerunt G; fuerit -12. || 10 qua om. -12.3. 7J 6—8; quis 7? f). 9. 10. 
ingenuam 7>' 7. 8. in donmm suam7)6-8. a quocumquo ingeuuo] cuiuscnmque (cuiuslibet 7>' 8) ingcnuum 

30 £7.8. iu viam B8; in vinca -14. H 11 discapilafa 7J 1. 3. 5. 9. 10. hoc om. Bl; ac -13; hec 7>' 2. 
potuerit om. Bl. adprobari A2. ei om. B8. aotor Al; acta B5. \\ 12 facti om. 7>' 1. et mul- 
tac — solidos XII «oZi ^l 1—3. || 13 liberti £ 6— 8. facti 73 7. ei om. JS 7. 8. VI] 11158. et multae 
nomine solidos III add. Bl. || 14 Si — ei solidos III om. iJ 5. 8. iuferat om. B 10. ei] ois 7> 1. et 
ina. .1 1.2. 7? 1 — 4; autem A 4. || 15 servum, om. a, 7il.8; servus, om. a, B7. hoo -13. 7>' 1 ; liac 

35 7/6. ingenuo 7>6; ingenua --1 4. innjgjitur] erogatur 7i4; inferatur 7J6; inferuntur 7J 7. iniuria <>m. 
B8; ininriam i? 1. fu.stinm om. .1 2. 3. 7>' 1— 6. 8; fustes 7>' 9. 10. ictus o»i. .12. 3. iil— 5. 8— 10; accipiat 
«(W. .1 4. 7n. 7. libcrti 7i7. 8. || 16 .-uicilla -1 4. fustimn om. iJ 6. .accipiant -1 2. || 17 raulier 
oiii. Bb. illa oia. B8. talo i>'I..'j. 6. ordine o»». 7> 6; ordinem --14. iJl.2. 4. 7. 8. iuiuria iiO; illam 
ininriain i>' 8. iussennis --13; voluimns B 6. vindicare -13. Bl — 4.6 — 8; veudicjiro i> 5. liti oiii. 

40 B 0; lito -1 4. B 9. 10; litom B 5. 7. 8; lites .1 3. 7< 1 ; litis B 3. 4. so om. B 1. 5; si B 6—8. oxponte 
iJ 6; spuntom A 3. \\ 18 inlatam iniuriam 7^8. querat j-l 2, Bind.; roquiratur B\. 

Si quis (loniino scientt' vcl cons(>nti('nto vine;ini iu con.^iortis tcrni |ihintavprit, . . vcl certe si iiwo, (jui 
vincam jilantat, . . ij^noravorit, ((uoil iiortio sit con.sortis, dum lioc aut tcstihus aut iuniuiento lirmaverit, 
aliuil tantum paris nieriti (loniino illi, in cuius tcrra vincaui plantavit, restituat, et (jui ^wsuit viueam 
4S securuH oljtinoat. Si vero (loniino contr;i(licento plantaverit, iusto iierdat . . .; L. Viitin. X, 1, 7. 1) O/V. 
L. liom.til.W: I)e liis, (|ni hoiuineui inlicito aut sine cauaa ligaverint; Jj. iSiil. 32. 2) Le;r. Jioiiutiia 
litnlain rcnpondeiUcm non liabel; litiilii.'< 33. rixeiUior e.it Coiuilitiitionc extrar. 4; conlrariam opiiwuem 
defcndil Ululme in 'Jlinlor. Zcitnchri/V l. c. XXJ, p. 242. r/j-. niqn^a tit. 30; iiifra til. 76, 3. 

9* 



68 LEGES BURGDNDIONUM. — LIBER CONSTITUTIONUM XXXIV. XXXV. 

XXXIY. De' divortiis. 

[1.] Si qua mulier maritum suum , cui legitime est iuncta , dimiserit, necetur 
in luto-. 

[2.] Si quis uxorem suam sine causa dimiserit, inferat oi alteruni tantum, quan- 
tum pro pretio ipsius dederat, ct multac nomine solidos XII'. 

[3.] Si quis vcro uxorem suam* forte dimittere voluerit ct ei potuerit vel unum 
de his tribus criminibus adprobaro, id est: adulterium, maleficium vel scpulchrorum 
violatricem', dimittendi eam habeat hberam potestatem ; ct iudcx in eani, sicut dcbet 
in criminosam, proferat ex lege sententiam. 

[4.] Quod si de his tribus facinoribus nihil admiserit, nulli virorum hceat de lo 
altero crimine uxorem suam dimittere. Sed si mahierit, exeat de domo, rebus omni- 
bus dimissis; et illa cum fiHis suis quae inaritus habuit potiatur'. 

XXXV. De'' servorum suppliciis, qui ingenuis mulicribus vim pudoris 

i n t u 1 c r i n t. 
[1.] Si quis serATis vim muheri ingenuae fecerit, ot qucsta fucrit ct cvidcntcr lioc 15 
potuerit adprobare, servus pro admisso crimine occidatur. 

*) sine causa add. A2~i. 7?2— 4. G— 8. 10, Ji[) h. I. hiceratus; cnminis causa coniecit Bhihme. 

1 Totns litulue deesf Bl. Uevurcies, om. de, £.'j; Devurtiis, om. de.Bi. devurtiis B2; divurtiis 
A2. B3; diliirtiis £7; difortius i? 8 ; divortlvis B 10, B 9 /i. l. lac. || 2 qms BS. nmlier oni. .1 1. 
B&. cuiiis A2. JS6. lcgitinii B8; legitiina .13. iniuncta B7. || 3 lutum Bl>; lutu -13; loto Bb. \\ 20 
4 quis) hoc add. B6. altcrum] alium B&.T. |{ 5 pro pretium i>2. 3. 5. 6; iiretiuni, o»i. pro, - 1 2. 3. i>' 4. 
7.8. ipsius] eius .B 3, dederct -B 5. ctom. 7*5. || 6 ver«] vir A 1. Bb Til., /,iiid. om.Bl.$. 
Buain om. B 1.9. 10. Ibrta.sse ZJ 7. 8. diniittcio voluerit| dimiscrit Bi. ei] oa Bb. potuorit adprobare 
ile fai» criniinibus unum JS 9. 10. vel om. Bi.'.). 10. || 7 his om. Bl; eis rebus B G. adulterio B[). 10; 
adaltcrain ex coniect. Til., Liiul. maleficiuin om. B8; maleficain ex coniect. Tit., Lind. scpulcrum 25 

Bb—1. II 8 violatrice .B6; violatriam .B2— 4, Blu/ime; vinelicam add. B8. habct -12; liabcliil .13. 
£1 — 10. in cain] in ea J5 4. 6 — 10. dedit B8. in om. B 4. \\ 9 criminosa BG.S. prolcratur 1:1. 
ex] hec A2. sontcntia B4. \\ 10 his tribus] fationdi (faciendis B2.3) bis add. A 4. 7j2-4. luillum 
Bb. non liccat /i6; liberat B3. \\ 11 altero] alterum .B6; adultera .12; adult,eri> .13; adulterio Bi. 
criinini B i; criminuin BG. inallucrint />3; dimitterc €idd. BS. do domo, icbus] so de (sed o B 4) 30 
moribuM B2—4. \\ 12 et om. B2.(>. illa om. B2.G; illaui Bl. suis om. .1 2.3; bis ndd. e.i- coniect. 
Til., Lind., Bind. (lucin Bl.S. inarituin .12. habuit om. A3. patiatur BG — 8; possodiat .13; 
poiiidcatur .12. || 13 Verba qui ingoiiuis — intulcriiit ciim cuntextu cuniunyunl .1 1. Bb.S. qime .14. 
iiigoiiuuH BH. II 14 intullorcnt A 3. \\ 15 quiN «mi. JI l — 4. vi iJ7. inuliero BG — 8; mulicruiu B 1. 
ingcnuuii /< 9. 10; iiigciiui BG; iiigcnua .13; ingcniiam /> 1. ct| iit B 1. qucsfa] coni|uista y>8: iiuae aata as 
B'.>. 10; ijuicHta yl 4. ot videntcr Ji8; cvidcntor, om. ct, BG. boc om. II \. \\ 16 .•idioissuni .11; niisso 
A2.3; aiiiimK) Bl — 3.7; aiiiisHO Jl 4. criinon Jl 8. 

I) Cfr. L. Ilom. lit. 21; Di; ilivortiis. Opimoncs ccclesiasticiis scquens hyishdor Jhirgiuidicns iii.i 
Kumunum jxirtim imitiUur. Compariilio liuim tittdi cum L. liom. til. 21. utqiic interprclidione Cod. Tlieoil. 
III, \G, 1 iloccl, liunc iilu/um ex interjyreliUione citatii, ncquc rero ex L. lloin. til. 21. ileriiiUum e.ise; ^o 
qua ex rt ujijiarct, tilulum 'M. nuiiorcm itctiUe eitsc L. liom. lit. 21. Cfr. lirutiner I. c.p. 339; r. Saripny I. c. 
W, p. 6; flinouUiiiK I. c. p. bb2sq.; lUulime in 'JiMmch' I. c. II, ]>. 210; lAieninij, Ocsc/iic/de de.t Deulscli. 
Kirditnr. (1878) //, ;). 619; ScJiroaier I. c. p. 29.'). 2) Cfr. ScJiroetler I. c. p. 330; ICiWii /. c. p. :m : ,1. (Irimm, 
It.-A. p. 691. :J) Cfr. L. Vi»ig. III, G, 1; /.. /*<ii<io. 8, \b. 4) .Solim, niiuung und Kcr/u(;i(»«(/ (1876) 

p.G reriU: 'Xauiierei' Uko 'Oiftmiiiclierei' et ' Orultfrlicrauliung' ; conira cfr. Ijoening I. c. II, p. 620. b) Cfr, 4.^ 
inlerjir. Coil. Tlttoil. III, 16, 1; (Juoil mI ii viro niiilirr rcpclliitur, ncc i\m- niHJ corti» criiiiinibus roiini 
(locuorit, . , ro|>uiliiiro non porniiltilur, niHJ furtc adultoriiin unt inaloficaiu ant concilialricoui cain proliaro 
Huflli-int. (cfr. ConM.: ,. ni nioocliniu vol inodicninontiiriani vol concilialricoiu rojtudiaro voluorit.) Quod 
ni docorn non potuorit, dotcm inulicri roitilnat; ... ijuodHi forlo tontavorit, liabcbit, uiulior liboritm 
focultiitvMi, (|uac inoocenii oioctu o«t, dotnuiu niuriti «ui atiiuo omncin oiuH Hubattintiuin Hiltiiuot vindi- m 
curo, 0) Cfr. L. liom. lil. 19; Bupra tii. 30; infra til. 68, 



LEGES BURGUNDIONUM. - LIBER CONSTITUTIONUM XXXV - XXXVIII. 69 

[2.] Si vero ingenua puella voluntaria se servo coniuncxerit, utrumque iubemus 
oecidi. 

[3.1 Quod si parentes puellae parentem suam punire fortasse noluerint, puella 
libertate careat et in servitutem regiam redigatur'. 

5 XXXVI. De- incesti adulterio. 

Si quis cum parente sua vel uxoris suae sorore in adulterio fuerit deprehensus, 

pretium suum ei, qui est proximus mulieri quam adulteraverat, prout persona fuerit, 

cogatur exsolvere, multae nomine solidos XII; adulteram vero subdi iubemus regiae 

servituti. 
jo XXXVII. De' educto gladio. 

Quicumque spatam aut semispatam eduxerit ad percutiendum alterum et non 

percusserit, inferat multae nomine solidos XII; si percusserit, inferat similiter solidos 

XII, et de inflicto vulnerc iudicetur. 

XXXVIII. De' hospitalitate legatis extranearum genti um et itincrantibus 

j5 nonneganda. 

[1.] Quicumque liospiti venienti tectum aut focum negaverit, trium solidorum 
inlatione multetur. 

1 iugeimani (iugeuuae i) 8) puellam 117.8. voluutariam £8; voluntarie -'t 1. i.'5, Til., Lind. se 
om. iJ 7; si .13. 7^1.2. 4. 6. 8. servum -C 7. coniuucxerit] soci averit i?6. || 2 occidere ii 6. || 3 paren- 

20 tes] pareutibus B8. puella .13. pareutum B 4. suaui] suum A3.i. B6. fortasse om. Bl, punire 
ovi. BS; ponere A2. Bb.G; poueri ^13; pone Bl. noluerent B5; uoluerit B4.7; volueriti'!; veluerint 
A3. puella] puellae iJ8— 10. || *4 libertatem .4 4. 51.5—8. serritutem, om. in, B6; servitute .:! 2— 4. 
Bl— 4. T— 10, Bind. regiem 5 7; regea.13; regia .1 2. 4. 5 2— 4. 8— 10, 5i)k/. ; regi 5 1. dirigatur 
51. II 5 incesto 51—4.6; incestis 5 7.8. adulterium 5 5; adulteriis 5 7.8. |1 6 cum om. 5 5.8. 

25 parentem suam (suuni 5 7) A i. 5 6—10; parentes suas 51. uxores suae 5 3; uxore (uxorae 5 8) suac 
^12.3. 5 8; uxorem suam 5 5.7; uxore suam 56; uxori, om. suae, 51. sororem Ai. 56; a sorori.l2; 
sororis li 9. 10; sororis suae 51; sororem suam 5 5; et sorore 5 7. adulterium 5 5—10. 1| 7 pretium 
suum] peouniam suam yl 3. ci om. 51.4; et 52.3. qui] qiiid 51; quae 5 6. est om. 5 6.7. 
muliere 5 6; mulieris 5 1 ; muliereni 5 7. quam] quae ^ 8. 4. 51—4.8—10; qui 5 5— 7. adultcravit .1 4. 

30 58—10; adulteraverit 5 1— 7. persouam 5 8. || 8 mul.] autem add. A 4. adultcra .12.3. 51.4.6-8. 
sub die ii 6. 8. subiubemus, om. subdi, ^13; subiugemus, om. subdi, 51. regiis 5 2—4; rcgii .14. 510, 
59 h. l. lac; regia 56; regem 5 7.8; regni 51. || 9 servitute 55.6.8; .servitutibus 51—4. 1| 11 cspa- 
tam 5 6; sp.ada 5 7; spatb.-un Lind. ant] vol 5' 6. semispatium .12. 5 5; scuespatium ^3.4.57—10; 
sinespatium B2—4; siuispiicinm 56; sanispatio 51. |1 12 infert 57; ferat 5 1. et si .14. 54. por- 

35 cusserat 51. inferat om. 5 7. 1| 13 do infiictis 5 6.8; flicto, om. de in, 55. vulneribus 56.8. || 
14 Tolua tiuUua deeal B 1. bospitalitatilms ^ 3. 5 6; liospitalitatis 5 8 ; ospitatc5 4. e.xtraneoruni 

5 2—5.8; extrauiorum 5 7; stranearum 5 9.10; straniorum 5 6. gontium — ueganda om. 5 8. itcrauti- 
l)us 5 3.6; itinoribus 55. H 15 negandis .12; uegandum .14. 55; uegauaani 52—4.6.7; deuegandum 
Walter. || 16o8pitom5 6; bospitium «c/ ospicium ^l 2— 4. 5 2— 5. 7— 10. veuieudi 5 3. 4 ; vouieutem 

40 5 6— 8; veuiente 5 5. 9. 10. aut om. 5 6. fugo5 6. || 17 iulationem .1 3. 5 6. 

1) Cfr. L. Baimo. 8, 9 , Briimier l. c. p. 91 et in 'Zeitschrifl fiir Eeddsgeschichlc, Gcrm. Abth.' 
XI (1890), i>. 74; Gierkc l. c. I, p. 21. 2) Legi Bomanac tituhis, qui respotukat, decst. Cfr. Cod. Theod. 

111, 12,2.4 et intm-irr.; Ccmeilii Epaonensis a. 517, c. 30: Incestis coniunctionibus nibil prorsus veniao 
reservanius, nisi cum adulterium separatione sanaverint. Incestos vero nec uUo coniugii nominc 

45 praevelandos praeter illos, quos vel nominare funestum est, hos esse censemus: Si quis relict.am fra- 
tris, quae j^aene prius soror extiterat, carnali coniunctionc violaverit; si quis frater germanam uxoris 
accipiat; si quis novercam duxerit; si quis consobrinae sobrinaeve se societ; quod ut a praesenti tem- 
porc prohibemus, ita ea, quae sunt antea instituta, non solvimus; si quis rclictae avunculi niiscoatur 
aut patrui vcl privignae concubitu polluatur. Sanc quibus coniunctio illicita interilicitur, habobunt 

60 ineundi melioris coniugii libertatom; cfr. Bindiny l. c. j). 236— 241 ; Loening l.c. I, ;). 560. //, ;). 547. 

3) Uic titulus in L. Ilom. non repctitur; cfr. aupra lit. 5; L. Visiy. VI, 4, 6; WiUla l. c. i>. 602. 

4) Deest Legi liomanae titalus qui resiKindeat; cfr, Gaupp l, c. p. 350; Salcilles l, c. p. 85 sqii. 



70 LEGES BURGUNDIONUM. - LIBER CONSTITUTIONUM XXXVIII. 

[2.] Si conviva regis est. YI solidos multae nomine solvat. 

[3.] De legatis vero extranearum gentium, ut dictum est, id volumus custodiri: 
ut ubicumque eos mansio contulerit, unum porcum aut unum vervecem praesumendi 
habeant facultatem. Et qui fieri prohibuerit, YI solidos multao nomine cogatur ex- 
solvere. r> 

[4.] Quod si datum legatis fuerit, ei qui dedit ab his, qui intra terminum vilhie 
ipsius commanent, conpensetur. 

[5.] Iliemis autem tempore si quid legatus foeni aut ordei praesumpserit. similiter 
a consistentibus intra terminuni villae ipsius, tam Burgundionibus quam Romanis, sine 
contradictione aliqua confcratur. Quod tamen a maioribus personis' praecipimus lo 
custodiri. 

[6.] Ceterum si talis persona est, quae ex munificentia nostra'-' legatum possit 
excipere, ipse tantum sua expensa legatis una nocte praeparet mansionem. Quod si 
non fecerit, XII solidos se multae nomine noverit inlaturum. 

[7.] Si in causa privata iter agens ad Burgundionis domum venerit, et hospitium is 
petierit, et ille domum Romani ostenderit, ct lioc potuerit adprobari, inferat illi, cuius 
domum ostenderit, solidos III, multae nomine solidos III. 

[8.] Si quis in agro regio vel colonica voluerit adplicare, et non permissus fuorit, 
colonus fustigetur. 

[9.] Si autem hospes ibidem aliquid insolcnter everterit, in novigiido restituat'. 20 

[10.] Si in villa conductor ingenuus est, et tectum aut focum non dcdorit, inforat 
multac nomine solidos III; si servus est, fustigetur. 

[II.] Quod de Burgundionum et Romanorum omnium coU)nis et servis praocipi- 
iiius lustodiri. 

1 Kt «1/^8; Hicut }J i. viv.i.B4. niiilt;ic — solvat om. JiS. \\ 2 e.xtrjincnnim 7i3— .5.8; stnuiiaium 25 
■BT; Htr.nne:inmi B9.10. gcntium — custodirl om. ^12.3. voluimus iJ (>. custodire Ai. lib — 8. || 
3 contuletur /J 7. porcorum /J4. vcrviccin, om. ununi, .12.3. /J 6. 7. 9. 10. unani .1 1. BZ. vervloem 
.12.4. /i6; vcrliiccm .13. /J5. 8; l.crbiccm /? 2— 4. 7. 0. 10. || 4 liabcjit i'2-4. 6. 8. laeultatoml pote- 
m.itcm lil. Et om. llb; Aut /J 2. 3; At Jii; Vel /J G. |1 (! Kt (F.o B7) <iuod, om. si, .14. /J2— 10. 
datum] de Jil; est mld. Ji S. legatus /^8. qui — cnii| qiie debet absquo Jl G. dedit| dedeiit /(8. qui] 30 
i|uc JJfi. intra tcrmino/ill; intra tcriniiios /i 7; iiifra terminus /i 8. villa -13. {| 7 conpeusaufur ii7; 
coii|K-n8cntiir /J3. || 8 tcniporibus Ji i). 10. c|iiidj quis .1 1. /i5. 8; quc JHi. Icgnturns Ji8; de ligatis 
/ffj; legatis JJl. fociii aut ordci] fematiir dei -13; poeiii (poeiii B i) auclor doi (do liis />'3; diei /» 4) 
JJ2—i; fiiriiic niit ordi-i JH), in B C> Iocuh runu». || It a consortibus /JG. torminos {tenninus /i8) .14. 
/<2— 4. 6— 10. tuin] a <iM. ,12.3. Itiirgiindio (|uaiii Komniuis /iG— 8. ad Komanus -13. || 10 con- 35 
Iriuliclioncni /id. 7. aliqiiam -12.3. JJl — 10. conlerantiir /iG. tumcn] Inntum cx coniect. 7V/., l.ind. 
n wni. //M. praceopimuH //7—10. || 11 cnstodiro -13.4. /i 5 — 8. |{ 12 qiino{ qui /i 7 — 10. ex nnini- 
ficontiaiii noHtrnni -14. Jtlo — 10. loguturium /^8. poHsot /ifi; posso /J 7. {{ 13 ipsa/i7. ex Hua cxpoiiHft 
Al. JJU, Ttt., f.liut.; Huniii HpeiiHam Jll ; siia cxpoiiHam II H; sua cxpeiiso //6; siia cxponHC II i. iinniii 
lioclcni /'7.8. prnepnriiri .12; iirnopaniic> //1». 10; praibant />' (i. {{ 14 sc> om. /i 2— 7. |{ l.''» Kt si 40 

/18. cnniuini privnUin /.'8; rniiHa privali />'(>; c^asa privnln 111; ciiHn proeliala (peliata, //.'); picilialn II i) 
/i2— 4. itor) iUi Itl; iiitor // 4. vonorint -12. |{ lli |M<tioriiit -12; potiret //(!, ct clomum illiiiH lti\. 
Itomnnun -'l 2. ontondcrvt //li; lciidcrit .12. iit om. 117. Iinc «o/i .11. /i 5. 7. ndpiidmie .1,'J. 4. /i2— G. 
8-10. illi) <i /i7; ille //8. |{ 17 domiiH -^l 3. oHlcndil /< 2. 4. G. mnllne - HolidoK III «m. />'!!. l(t, 
ct mullno /i7, 8, Tit, JJiul., Iltuhme. |{ 18 in «m. -14. rcgin /i8. colonin //10; coloiiienin Jll. V.< 
non »»i. //2 I.G. pcrniiHHiiHJ perenHiiUH //2-4, |{ 1!» fiigitiir //7. {{ 20 liospiH .1 3. 4 W «W./. 

//, ilii .1:1,4. //2-4, C, 8. iiiHnb-nlcr .14. //G. 7. novegilcbi //5,8—10; iioviKi.|do /(2 1: iiovo- 

gililnm //7; iiovigeliliiin // G rcHtilnet //2—4, {{ 21 8i om. // (>. villam .13.4, //■,), 10; villo .12. 
iiiKnnuoii /13. ul (ini. .14. nul fociiml bnlicl fiigo //G. noii doderil| iiognveril //0; iion iledcrot //5. |{ 
23 iln »111. Uft. tliirguiiilionc //!!, 10; iliirgiinilioriiiii // 1!. liiimnniini 111. eolciniim /17. Horvim //8, M 
|irno.npiinn» yl 2, 3, //7 8. |{ 24 en«l.«lire ,1 ,'1 4 //5-H 

I; Cfr nujtra ]>. 4'J, nol. h. 2) C'/'r. Hujtra lil. 1,4. 3) ('/)•. .•oi/dh IiI. '.). 



LEGES BURC4UNDI0NUM. — LIBER CONSTITUTIONUM XXXIX. 71 

XXXIX. De' receptis advenis. 

[1.] Quicumque-' homincm cxtraneuni cuiuslibct nationis ad se venientem susce- 
perit, discutiendum iudici praesentet, iit cuius sit tormentis adhibitis fateatur. 

[2.] Quod qui intra septem dies non fecerit, et a domino agnitus fuerit, is, apud 
5 quem servus inventus est, ad triplam solutionem pretii ipsius teneatur, exceptis his, 
qui per captivitatem abducti ad dominos aut ad parentes et ad solum proprium re- 
dierunt^. 

[3.] Verum si, inconscio domino, iguotus veniens ab actore aut colono cuiuscum- 
que receptus fuerit aut cchitus, CCC fustium ictus accipiat, et dominus sacramcnta 
10 dependat, do latebra fugitivi suam conscientiam non teneri^. 

[4.] De tcrtio autcm mancipio'^ simili ^sicut de captivis conditione servata, ita ut 
eum is, ad qucm venerit, non occultet, sed continuo ad dominum faciat remeari. Quod 
nisi fecerit, mancipium, quod in dispendiura domini retinuerit, cum duphi mercede 
doniinationi restituat. 
15 [5.] Quod si servus, inconscio domino, do mancipii ipsius retcntatione convincitur, 

CC* fustium ictus accipiat. 

*) C BS. 

2 homineiJG; ingeiumin add. Bl. straneum £9.10; strauio B 6. advenientem (adservieutem iS 1), 

om. se, Bl.S. venientis ^3. susciperit .4 3.4. B2.9. || 3 discutientlum om.Bl; discutiendi BS. 
20 iudice B 6 ; iudiceni Bb.l ; iudicare BS. r e p r a e s e n t e t ^ 4. £ 2 — 4. 7, Bluhme ; repraesentit JS 9. 10 ; repraesentes 

B 1 ; praesentetur B 5. ut om. B 7 ; aut B\; et BS. faciatur B 6 ; patiatur B 5. 7. || 4 quod qui] sic 

A\. Bb, Til., I.hul.; quisque .42.3, Bind.; quod quisque Ai. i?1.6.8 — 10, Blukme; quod quisquis £2 — 4; 

quod si quisque Bl. infra i?1.8. et a — fuerit om. ^12.3. ad dorainum £7.8. is om. ^4. B\ — b. 

8 — 10; ipsi Bl. 11 5 pretii ipsius soli A\ — 3. || 6 qui om. -13; quae £1—3.6.8. per] pro A A. 
25 abducti A\ — 3; aducti vel adducti £ 1 — 8; adueti sunt ^14; adducti sunt £9.10. ad nos a dominis apud 

parentes £6; a domiuis aut a (a om. -12; ad £5) parentibus (parentes Ai. Bb) Ai.i. Bb; ad dominus 

(ad domum £8; ad dominis £3; ad domino £ 7; a dominis £2.4) aut ad pareutes (parentis ..•13. £8) A3. 

£2 — 4.7.8; ad nostris aut parentes £1. pareutes] redierit add. Bb. et solus A 1. redieriut £ 8 — 10; 

redireut £ 6. 7 ; reddiderunt £1. || 8 Vere £8. conscio /12.3. £8; inconsocio Bb; inconcisius £1. 
30 ab auctore ^12. £6; auctorem, om. ab, £8; al) actorem -14. £7. vel Ai. B\. colonum AA. £7; coloni 

B\. II 9 fiistibus B\; fustis £6. domino II \; eius add. £8. sacramentum £7. || 10 et.de £4. 

fuf;itivis £6 — 10. suani ojii.Ai. />' 1 — I"). 9. 10 ; sua £6. consciontia £2.4.5.9.10; cousencia £6. 

tenere £1 — 3.5 — 8; contencre £4. || 11 De tertium autom maucipium -14. £6—8. simile £1.5.6.8; 

similen £7. sicut de om. £1. siciit et de captivo conscrvata , om. couditioue, -11. £5, Til., Lind. 
35 coudicionis £6. ut eum] cum, om. ut, £4; ut cum £9.10. || 12 is ad — coutiuuo om. A\. Bb, Til. 

is om. £1. qui (quem £6), om. ad, £6.8. occultaverit £7; occultat £1. a (ad £8) domiuo -1 1. 

£5.6.8; ad donuim £1. remeari] sic /11.2; romare £6; remenre rell. codd. || 13 uisi] si uou £7. 

dispendio A 2 — 4. £ 6. rotiuuerat A 4 ; retenuerit £ 2. 4. 5 ; retiuerat cuius ost £ 6. cum duplam (dupla 

£10) mercedem .12—4. £1.6—8.10, ii 9 h.l.lac. || 14 dominacioni] sic A\. £5, Til., Lind.; domi- 
40 iiationem /1 4. B \.i; dominati( me £ 2. 3 ; domiuo e.c coniecl. Boiirj. ; d o in i u a 1 1 o u o i ii 1 ,a t i o n o m £ 8 ; i n 1 n t i o u o 

A2.3; inlationom £ 7 ; multi inlationem £6; multae inlatiouo £9.10, Bluhmc, Bind. \\ 15 inscio 

£1—3; nescio £4. doinini -11. maucipiis -12—4. £1 — 4.8—10; maucipiuin £6; maucipiao £7. 

istius £4. retoutationoin £4.7; rotemptationom £8; reteutiono £1; detentationo /12; rotentur nuiic -13; 

retcutiouo ex coniecl. TiL, Uad. \\ 16 a ;)Co CC'£4. fustiuin om.B\; fusti £4; fustes£9. 10; fustis 
« £8; fustos £6. 

1) Cfr. Hwpra iit. 6; L. Eom. til. 6; Uomt. extrav. 21, 6. 2) Cfr. Frag. Ki.sii/. 19 (Gaudcnsi 

l. c. ji. 20b): Si quis Horbuiu lugacem vcnientoni lul sc susceiierit, . . . et ijise se dixerit liberum essc, 
adduciit oum iinte prioreiii civitatem aut antc trcs vol quattuor, anto (|uoruin i^raesentiani so ingonuuni 
(licat; et iiostinodum si euiii doniinu» suus invcnerit et probaberit, <iuoil scrbus iiisius fuerit, ct si 
,'iO fucrit iiivontus, is, (jui cuin anto tcstos susccpit, ipsum tanluni solum rcddat domino suo; L. Vigig. 
IX, \, 3. 6. 3) V/'r, Const. exlruv. 21, 2. 4) Cfr. siipra tit. 6, 3. 5) Cfr. Jahn l. c. I, p. 450. 



72 LEGES BURGUNDIONUM. — LIBER CONSTITUTIONUM XL. XLI. 

XL. De' man umissionibus. 

[1.] Si quis Burgundio mancipio iuris sui libertatem donaverit, ac si cuni sub 
occasione levis ofFensae in servitium crediderit revocandum, hanc sibi manuniissores 
licentiam praesenti lege noverint denegatam; noc prius ad pristinam conditionem 
manuraissor potuerit revocare, nisi forte talia in damnum et contumeliam absolutoris 
sui admisisse in iudicio convincatur, ut merito conlatam debeat perdere libertatem. 
Huius vero actionis pontificium circa manumissores tantum de libortis suis praccipimus 
custodiri. 

[2.] Ceterum heredes eius, a quo mancipium fucrit absolutum. in qualibct causa 
libertum patris sui non aliter quam ingcnuum noverit esse pulsandum. 



XLI. De- messibus incendio concrematis. 

[1.] Si quis in exarto suo focum feccrit, et focus, nullo conpcllentc vcnto, per 
terram currens ad sepem vel messem pervenerit aiicnam, quidqnid concrcmatum ex 
ea fucrit, ab eo, qui focum fecerit, reformetur. 

[2.] Si vero flammam ignis ad sepem vel messem alterius vis vcnti trun.stulcrit, is 
damnum, quod inlatum est, ab eo, qui focum fccerit, non queratur. 

2 mancipium A 3. 4. B 2—4. G— 10. suis £ 1. 9. 10; sub B 6. libertate A 2-4. B 2. 3. ac] ot 
iJl— 4. si] sic Al, m. eumj co B8. \\ 3 offensi BG.T. in oiii. B i; ad ^2.3. iJG— 10. 
servitio B9.10; servitutem A2.3. revocando Bl; rovocandam AB. hauc] ac Bl — 5.8. sibi] si 
B 4. 5. manumissoris j1 3. 4. £ 2 — 4. 6 — 8 ; raanum missorum B 1 ; manum missiouis B9. 10; manumissor 20 
ex emend. Lind. || 4 licentia 7J 4, noverent AZ; noverunt ii 6. noverit .14. B2 — 5.7.8, Lind. doue- 
gandam BH; denegata .;! 4. B\ — 4; diligcndani iJG; vindicatani Bl. uec] et B1. conditiouo .4 4; 

servi (jui add.BG. \\ 5 manumis.sores iJ 5 ; manuniissis Bl; mauumissus BS, Tll., Lind. pntcrit .1 2.4. 
iJ 2. 4. 6. 7. rcvocari ex emend. Til., Lind. talo iJl. 6; alia .14; aliquid iJ 7. 8. et] aut .14. 

B\ — 5; ad B&. contumelia B\. 5. absolutores sui (suis .12) vl2. ii5.6; absulutori (adsolatori £ 1) sui ./13. 2.'> 
B\; absolutori suo ii 7. {| 6 admisso £1.5.8; admcnse B <a; admissis suae Bl; admis.sionc i> !l. 10. 
in om. D\ — 5.8. iudicium Bl.S. convincantur .B 3 ; convocatur .1 4. mcritum iJ 7 — 10. coulata .1 2. 3. 
B\ — i.6 — 8; coulati 5 9.10. || 7 Iluius] Euni i?7. per poutiricium ii 9. 10. mauumissoris .12 — 4. 
B\ — 10. libertates suas, om. de, .14. JS2— 5; libertatem suam, um. dc, iJ 1 ; dc libertate suis B 6. prae- 
ccpimu» .-« 3. iJ .0. 8. II 8 cuKl..dire ^13.4. iJl. 5— 10. || 9 Ceterum om. BS. Iierodis .1 3. iJ 5 ; 30 
do hcrcdi» iJ 8; horcs ex emend. Tlt., Lind. a riuo] accio BH; iu quo B 1; ad i|uo A'7; quo om. a, i>' 5. 
(%'iuiiam, om. iii qualibet, .12; iii quolibot caiisam BG.H; iii quilibet causa .14; iii quolibct ot causam 
BT. II 10 libcrtatem palri suo Jl\; liberlatuiii patroni sui BS. iinu aliis iiisi tainquain iJG. i|uam] 
qui yl 2; (|UOin /13. iiigonuus iJ7; ingonuis iJ G. noccrit .13. || 11 incenilium iJ 7. || 12 Si nm»] 
Quicum(|UO Bl; Quaccumqiic .13. in oik. Bb.T. cxartum iJG— 8; o.vartu iJ2— 4; exercito ii I. suu 35 
01». iJG; fuuin iJ7. 8. foguni lemper B6. iiiillo] non A2, iiulliim iJ7. 8. iiipelleiite .13.4. 7J2— 4. 
9. lU; iiipollcnti BG; iiipollute iJ 1 ; iiipclluntcm iJ 7. 8. veiitum /Jl.7.8. || 13 eiirivnlem iJG; peirurrons 
/Jl. iu-|M!ni| Hapcin iJ8. pervoiicrit| pvrriierit iJ 7. iiieroiiioiituin iJ8. ex ea u»i. iJ G. || M IVcit 
,1 1. /!:>, TiL, Lind. II 15 vcro om. yl2.3; quis pro vcio /J7. riamma .13.4. iJ 1— 4. 7. 9. 111. ^.1 
ml iJl; aiit A2.3. iJG; luitoni /J8. vi» om. /JK; vini A\. /Jl— 4; «i vis -13. || IG quid iJ I. Inll n) 
/J4. H. non um. BH, i|uacrat /J'J; r('i|uiraliir /Jl.G — S. 

1) Jkait Jjaji Hinnnnnr liliilun, ijni rrnjMnukitt ; iiuii i\.t re cimici liiriit, tilnlum nuirlliiin leflnn rxsc, 
lit eiiin fi/rtiuuie rMiiniim rililum, ul priihHicrrlnr , iinominiin Jliirifiinilionrit in lnli citiisu Iriiihns Jtomnnin 
uterenlur; cfr. inirrjir. Ouil. Tlieixl. JV, 10, 1; Cjuiii>uuiiir|iiu |ioi'Nonii Hcrvilis u (loiiiino suo rufril. coiiao- 
ciilii liii<*rliil(!iii, «i iionlcii Miiiicrliiru cui>|iuril iiut . .. iimnuiiiisHoroin huuiii lauNorit (Cuml. .: lcviH ollcimao i-, 
(ontnixurint culpain), uniiHnik lihcrtalc (|uaiii iiiuruil in Hurviliiiiii iiicrito rcvdcclur; interpr. Cml. Tliruil. 
IV, 10,2; inifnitoa (ic. liliertiin) ctiaiii iil) licrcdiliun in Mcrviliitciii n^vociiri, //. Viniij. V,l,'.\; r. Snriijnij 
/. c. //', p. 7; Sdiriirilrr I. c. ;.. :1H. - Cfr. miprn tit. ;i; iulru lit. 57. H8; L. liom. lil. W. -ll. 2) Cfr. 

L. Hum. tit, IH, i; .SiJimiilt l. c. ;.. 3G. 



LEGES BURGUNDIONUM. — LIBER CONSTITUTIONUM XLII. 73 

XLII. De' heroditatibus eorum, qui sine filiis moriuntur. 
[l.J Licet do iiereditatibus eorum, qui sine iiliis moriuntur, complura prioribus 
legibus- iusserimus, tamen nunc inpensius universa tractantes iustum esse prospeximus, 
ut aliqua ex his, quae ante praecepta fuerant, corrigantur. Idcirco praesenti constitu- 
5 tione decernimus: ut, si mulier, defuncto sine filiis coniuge suo, ad secunda vota non 
ierit, tertiam totius substantiae mariti usque ad diem mortis suae secura possideat; 
sic tamen, ut post transitum eius ad legitimos mariti heredes omnia revertantur. 

[2.] De morginegiva ' vero, quod priori lege ' statutum ost, permanebit. Nani si a 
tempore obitus prioris mariti intra annum nubere voluerit, habeat liberam potestatem 
10 et tertiam substantiae partem, quam pormissa fuerat possidere, dimittat. Ceterum si 
emenso anno vel biennio maritum accipere voluerit, omnia sicut dictum est, quae de 
priore marito habuit, derelinquat et pretium, quod de nuptiis eius inferendum est, 
accipiat cuius partibus defuncti parentis debetur hereditas. 

Data Ambariaco ' in colloquio sub die III. nonas Septembris, Abieno viro claris- 
15 simo consulo''. 

1 ITtc tltulus deest B 1 ; extat in C 2 stib numero LXXXII; extat parlim in 6' 1. hereditate C'2. raari- 
toruiii loco eorum emendandum esse censet Bluhme. moriuntur om. B i. \\ 2 licet — moriuntur om. 
C'2. ile solus A 1; in Cl. eorum qui siae] quorura tinem Bl. qui — moriuntur oiii. C\. cum 
plus i^lura C'2. || 3 legibus om. C'2; eorura £'6. iussiraus C'2; iusseremus B8; iusseraraus JB 2— 5. 
20 C'2; iuseriraus Bl. inpensius] sive add. B8. iustum] iuuctum BG. perspeximus .12.4. Bl.d. 10; 
perispeximus Ao; praespeximus BG; perreximus B 8. || 4 aliquamB2. 3; aIiquem-B4. quae om. A i. 
Bb. C'l; qui B6. fueriut .4 2.3. C'2; fuerunt JS6; fuerat .8 8. corregantur A2.S. B2; congregantur 
i' 7. Idcirco] quod add. Ai. B2—5. praesentem BT. C'2. constitutionem .4 4. B6 — 8. C2. || 

5 decernimus — non ierit om. Bi. si mulier] similiter C'2. defuncUini BT.S. defuncto patre sine 
25 filiis ad die suo, om. coniuge, C'2. coniugi .4 4. B2.3; viro -B6. C'l. suo] sua -B 10, Bd h. l. 
lac. vota] vocata C 1. || 6 iret JS6; geret Bl; gerit B8. Cl; dederit C'2. de tertiam i>4; tertia 
.4 2. Bl. C'l. 2. substantiara £ 6. 7. mariti om. .4 2.3; maritus C'l. usque] eisque .4 3 ; quidCl. ad 
om. iJD.lO. mortis] vite Cl. || 7 sic] si .4 3. C'l. ut om. C'l. ad om. iJ 6 lcgitiuiis .4 3.4. 
B9; legitiraus Bb.lO; legitirauni ii6— 8; legitimo £2—4. heredis .4 3. £5.8; heres B i; heris BiS. 
30 revertiitur iJ 7. 8. || 8 raorginegi va] sicBo, Til.; morginegyva .43; morginegyba £8; morgin- 
givai?7; morgangiba ^44; raorgengiba ii6; morganegeba B3; morganegaba i> 4; morgangcl)a 
B2; morgengebame .4 2; morgengebame .4 1; morgenova C'l; morgakeba C'2; mogeneba ii 10, 
iJ S) /(. /. lac; morgengeba Lind., Jlluhme, Bind. quod — est om. ^12. ad priore Ji 8; priora C'2; i^riore 
.4 3. B3—1. statum C 1. 2. permaneat .14. B2-i. C'2. a om. £7.8. C'l; cuius add. C2. \\ 9 abi- 
35 tus 2. prioris om. C'2; priores£8; prioribus Cl. infra A 1. i> 5. annum] omuium i>' 8; anno C2. 
nubere voluerit] viri uduerit C'2. in verbo voluerit desinit fraijvientum huius iituliCl. liberara om. Bb. || 
10 ct om. li 7. ct — partem om. C 2. substantiara .4 3. B 6. 7. parta B 6. permisi £ 9. 10 ; promissum £ 6. 
fncnit om. C2; fuerit B 6. dimittere (domittere £ 3) A 4. £ 2-b. 7—10. C2 Cetero £ 9. 10. |1 11 emenso] 
cniisso .4 4; amisso C'2; ct inisso £2—4; in raense £9; in niesse £10; enim sul) £5—8. aniium 
io £5—7.9; annus £ 10. bienniura .4 2.3. £5—8; bigaraium C2. marito £9. 10. acceperif, om. volueril, 
£8. quae] quod £7.8. C'2. do om. 02. |1 12 de mariti prioris i:el do prioris (priore £7; prioros 
B:>.'J.W) mariti .4 3.4. £2—10; de prioris marlti substantia ex conicclura Bluhme. de om. £6. cius 
om. .12.3. est] is (oel his) add. .4 3. £7—10. || 13 cuius] et Til., Lind. patribus ^12; parentibus 
£8, Til, l.iiiil. defunctis C'2. pnrcntes .4 2. 4. £2.3.7.9.10. 02; parentibus £4. 8; mariti ca; eoiiieefHca 
.)5 Tii, l.iiid. AvU-X B 10; debitur .1 3. £7; dcbitus 02. 1| 14 Hubscriptio abest a codd. .4 4. £2-5.9. 10. 
l).Ml:iiii 1:1. Aiiibjiriaco om. /j' 8. conloquio .4 2.3; conloquiiini 02; conloquit 6 ; concilio />' 7. 8. 111] 
llll /;7. i„,iio JHl Abiciio coiisulc om. 02. Abieno] -Vviono £7; Aveno £8; Aviti £6. 
viii) cbirissimo coiisulo om. /j8; vc cous. .11 — 3; qui cognovit£6; lioccona£7. 

1) Cfr. infra tit. 74; mipra p. 61, not. 4. Ncqtic comtitulio, neque rubrica hiiius lilnli iu ijcunina 
50 L. Guiulobaxla erant; neque etiam crediderim hauc constilutionem hco antiquioris lcflis 71011 .icrratae inscrlam 
esHC. 2) '1'riorcs lcges' v. sn/wa in til. 24; cfr. lit. 14, 1—4. 3) MorgineKiva i. c. donatio nuiitiiUis (v. tit. 2i), 
quai: (los appellata est infra in tit. 62; cfr. h. liom. lil. 16. 21. 22. 26; Schrocder, Geschidttc dcs diel. 
(iiilcrrcdUs I, p. 1(J5; lCraut l. c. p. 306, nol. II. 4) 'Prior lcx' csl tit. 24, 2; GaHpp I. c. p. 305 hoc 

in diiUUatioMm rerocal. 5) Andiariacum, hmlic .AmliirieH.v in piuio LiKjduncnxi ; vfr. liindiaij I. c. 

y, p. 58; .fahn I. c. //, ;). 62; VulciUin- Smith l. c. fasc. 2, p. 80. 6) Id csl dies 3. mciisis Svplemhris ((.501. 



LL. 8ect. l. 11. 



10 



74 LEGES BURGUNDIONUM. — LIBEE CONSTITUTIONUM XLIII. XLIV. 

XLIII. De* donationibus. 

[1.] Licet plura- de donationibus lex nostra de superioribus temporlbus data 
praeceperit, tamen quia ex ipso eodemque titulo oriuntur aliqua, de quibus non evi- 
denter legitur constitutum, necesse est, ut praesentis legis adiectione, quae prius 
fuerant praetermissa, definiantur. Ideoque hoc ordine in populo nostro donationes s 
factae et testamenta valebunt, ut quinque aut septem testes donationi aut testaiiiento, 
prout possunt, aut signa aut subscriptiones'^ adiciant, 

[2,] Quod si minor testium numerus intorfuisse probabitur, facta donatio aut 
conditum testamentuni nullam habere poterit firmitatem, 

[3,] In aliis vero, hoc est in minoribus*, tres idoneos testes iubemus admitti. lo 

[4.] Ceterum de testamentis et donationibus statuta superius forma servabitur. 

XLIV. De* adulteriis puellarum et viduarum. 

[I,] Si' qua Burgundionis ingenui filia, priusquam marito tradatur, cuicumque, sou 
barbaro seu Romano, occulte adulterii se foeditate coniuncxerit, et postmodum ad queri- 
moniam facti processerit, ac sic obiecta claruerint, is, qui in eius corruptione fuerit accu- i.s 
satus et, ut dictum est, certa probatione convictus, inhitis XV solidis nuliam calumniam 
patiatur, Ilia vero facinoris sui dehonestata flagitio amissi pudoris sustinebit infamiam, 

*) causis add. B 10 (B 9 h. l. lcxeratus). 

1 llemdeiJS. || 2 plura ilo (loiiatiouibus oni. i>' 1— 5. || 3 praecipuerit ii 5 ; praeciperit B\ — 3. 
6. '.). 10. quia] cjuae B 9. 10. ip.sum B 7. titulum B 5. 7. 8. nliquain .1 2. 3. B6. || 4 evidens 2» 
B\—W. lcgatur .B8. praesentibus -13; praesoiites .'14. 7J8; praescnte ii6. lege 7J 6. adiectio 
-14. B2— 6.8— 10, Bluhme; abiectiu Bl. || 5 fuerat vl 4. £8— 10; fuerunt Z.'5.6; fuit Bl. prae- 
termigsum B5. definiantur ex emend.; defiiiiatur .11; definiant .12—4. J5 6. 7; finiautur 7i 1— 4; definiat 
B5.S, Bluhme; dcfineat ij 9. 10. hoc ovi. A2.3. ordinem C 4. 7. 8. U\ vm. B 4. iiostro om. J5 10. 
donationibus .1 2. 3 ; donationis iJ 6— 8. || 6l'acite.l4; factiiJS. 6; et facta ii 7. et om. i> 5. 25 

valcant A 4. ut) aut iJ 1. 4. testis A3. donatione (dome U 4) A 3. 4. B 2—4. 6 ; donationcs i> 1. 5 ; doiui- 
tiunem .B 7. 8. testamcntum A4. .81 — 5. 7. 8; testjuneiita .12. ]| 7 prout om. B8. possuiit ohi. 

BH; possint .4 4. ii 9. 10; posseut i? 1 — 4. subscriptionc ii3; subscriptionis {vcl suscriptionis) .13. 

IST—10; scriptioius A2; scriptioncni i?l. || 8 si om. B 1 — 4.8. niinor om. B\; ininore Bl; niinus 
i/8; est add. .14. testium] tcrcium iJ 6 ; nos tertius B\; testimonium Bl. interfuisset iJ 1. 8. 30 

probatur .12.3. i^8; probetur ex emend. Til., Lind. donationc ii 6. 1| 9 condictum .14. testameu- 
tum om. B\. potcrat AZ; potuerit iJ6— 8. || 10 idoncus .13. Bb; idoueis iJ8; idoneas iJ l. 6. 
testiit i< 6. 8 ; testam ^ 3. amittit ii 1 ; adniitlo i? 8. || 11 et] ac ii8; liac i? 7; et de iJ 1. statutum ij 6. 
ser^-abit iJ6. || 12 adultcrii Bi); adiiltcrios B (y. et om. .12. || 13 quis £6.8. Burgundii i)3; 
Uurguiidioiies B\.b. iiigenua vl 4. Bb.l; ingenuas i<l. filiam i?6; filias iJl. prioris (priori iJ8) quam 35 
i;7.8. marilu.l4; maritum iJ 7. 8. tradantur ii8; tradilur iJ 10, ii 9 /i. Z. /ne. cniuscunique iJ 5. || 
14 HC bnrliaro i<l— 4. 8, Bluhmc; scii barbnrus iJ7; scii barlinnim B b. IJoinanus ii6. 7. occulla .14. 
B 1—4. 7.9. 10. adultc adnltcrii .1 3. sc sulun A 1. rHlitate BH; fiileUilo .1 3; fidilatcm />'7; loodilnlom 
B \. poHtiiiudo .BO. 8— 10| poBl Bi. quncriiiionia iJ 7. 10; quo oriinonia ll\; (luoromunia iJ .*< ; (luoromunio 
B6; qucroniuninm .1 3. || 15 prccogsorit i<6; perccsserit B 1. no sic) nv si A 2—4. ii5— 10; nul si i.'2— 4; 10 
nd, om. «ic, Jt\. obicctn] gubicota B \. claruoroiit B(>; olnriiorit B\.3.4; olnnsoril UG. corniplionoin 
B 1.5. 7—10; corniplioni» B Ct. fiorit A 1. ii 5. Il 16 ol om. .12-4. iil-5, Jltnd. ul] aut Bb. 
oortn] oiroji B li. probntioiiom B 1.8. conviotus) potuorit conviiioi (ooniungi B I) .14. iM— 5. 
InlnlijK /i7; iii lin B \. .W) XII BH. iiullaiii ohi. iM. iiulla oulumnin A 1.4. in.5-H. H 17 illud 
tn. miij mino porlnvoril Jll. do liononlnle iM. 5. 10, /J 9 /i. /. luc; do lioiioslilnlo .13; do onoKlnleiii *>• 
i/6; d« uncnUidn i/ 7. Ilngitin /14. /il— 4. 9. 1(1; llngiliiim Jil.H. ndniiMsi /J5. 8; adinisso iUi. 7; 
oiiiiiwi .14. //2.8.9. 10; omnii««i //4; uiiuiiHgi Jl 1; nininiHxi .13. siistincbill |i..rlavil /.' 9. 1»; so nb- 
•tiiicbil //6. Inrnmln .14. i/1— 4. 8; iiirninn .13. 

1; C/r. L. Jtoin. til.2:i: l><- iloimtionibuH; infra tit.Wt.HH. ('ouMiliilio tit. i3, ijHanuiiiiim iioi-clla 
liKi) jrriirrin mnntilulioniti jtonitu, tamrn a (iiiiuMmdo ditta fnl, recaUiiir iiiilan i:il 'iiora Irijc' tit. 110, ad M 
iiurm Hjrcliint jiarayriiphiui 1. et, ni fallor, 4. Cfr. Connl. rj:trar. II. 2) Slalula til. V.]. c.r Cod. 

Tluuil. ly, 4, I uiit rj; illiati leijin intcrjiretatiitnc drriratiim cmr , ut r. Saiiiiuij I. r, 11-, l>. 7 nnscl, nim 
jinUi; clr. Olaiunn in 'Kcrat hintoriiinc' JX, ;i. 624. ."D C/V. Ilrnnnrr, IMilntjCKch. der Ihi'. /<■ 2.11, 

nol. I. 299. 4) V. nujira ji.M, nitt. 2; cfr. infra tit. 61 i\x f.^ Cfr. mjira tit. 12, 4. 



LEGES BDRGUNDIONUM. - LIBER CONSTITUTIONUM XLIV. XLV. 75 

[2.] Quod' si niulier vidua cuicumque se non invita, sed libidine victa sponte 

miseuerit, et in vocem causantis eruperit, nec statutum percipiet numerum solidorum, 

nec eum, cui se tali dedecore sociaverit, coniugio ipsius reclamante ea iubemus 

addici; quia iustum est, ut actuum suorum vilitate confusa, nec matrimonio sit digna 

5 nee praemio. 

XLV. De~ his, qui obiecta sibi negaverint et praebendum obtulerint 

iusiurandum. 
Multos'^' in populo nostro et per vacationem causantium et cupiditatis instinctum 
ita cognoscimus depravari , ut de rebus incertis sacramenta plerumque ofterre non 

10 dubitent et de cognitis iugiter periurare. Cuius sceleris consuetudinem submoventes 
praesenti lege decernimus, ut, quotiens inter homines nostros causa surrexerit, et is, 
qui pulsatus fuerit. non deberi a se quod requiritur, aut non factum quod obicitur, 
sacramentorum oblatione negaverit, hac ratione litigio eorum finem oportebit inponi: 
ut, si pars eius, cui oblatum fuerit iusiurandum, noluerit saci-amenta suscipere, sed 

15 adversarium suum veritatis fiducia armis dixerit posse convinci , et pars diversa non 
cesserit, pugnandi licentia non negetur; ita ut unus de eisdem tcstibus, qui ad danda 

1 si om. B l — 4. se om. B5; si BG.l. invita seti] invitassc iJl. 8. sed] .sit B7. libidinem 
i?l.G.8; liliiila BT. victa] vita iJ9.10; deducta Ai. \\ 2 iii om. BT. vocem] celio Bd; voce 
A4c. B 1 — 4. 9.10. causantem 4 2; causantes B 6. 7; cau.santi B 10, £9 li. l. lac; accusantis 

20 Bi — 4; accusantes iJ 1. se ruperit 4 2; se rupererit iJ 10, iJ 9 h. l. Inc; eruberit .6 6; lieruliuerit 

Bl. statum .BG. percipiat iJl. 6; perceperit BT.S. \\ 3 cui om. B7. se] si B6.1. talc -14. 
B7; late BS. cui se tali] cause alii iVl. decore A2. i5 5.6; decoret i> 1 ; decori B9.10; dedecoris 
i>8. sociavit iJ8; sociaverunt i> 1. coniugio] .«c .14. iJ 1 — 7.9.10; Lmd., Bluhme.; couiugium 4 2.3. 
ij8, Bind.; coniugem Al, Til. reclamantcni .12. iJ6 — 8, Bluhme, Bind.; redemantem A'6. ca solus 

25 A\; om. eliam Bluhme, Bind.; co Til., Lind. || 4 addiicx B i. 1 — 10. quia] qui ad i> 8. actuum] 
actio ii 6. veletatem i>'6; utilitate A2; utilitatem i>8; iuritatem Bl. in matrimonio 4 2; matrinionium 
4 4. i?6 — 8, matrimonia Bl.i. \\ 5 praemium /?6— 8; praemii .13. || 6 Tolus titulus deest B\. 
quae «e/ que i' 8 — 10; cui B3.i. negaverit 4 1. Bb- ot — iusiuranduni om. 7J8, iiiitio contextus haletJlb. 
ad pr.aolieudum Bl; praebendos B 6; pr.aebendo 4 3. obtulerit .1 1. ij 5; detulerint />' 2 — 4. || 8 Multus 

30 4 3. iJ5. 7. 8; multis 4 4. et om. Bi, Bind. per vacatiouera] sic 4 1.2. i>5; per vacioue 4 3; pcr (pro 
i> 9. 10) viicatione (vagatione iJ 2 — 4) 44. £2 — 4.9.10; per vagationem ii 8 ; pcr vacuationcm iJ7; 
prevaricacione B%; pervicatione ex emend. Til. omnes editiones, cupiditatis] compoditatis Bl; cuu- 
peditatis i^ 8. instiuctu -14. iJ2— 4; instincti i> 6; e.xtinctu />' 7; institutum B 5. || 9 ita om. 4 1. 
i>5. cognovimus B2 — 4. dcpravare iJ 5. 7. 8. incerti B7. \\ 10 de cognitis] de incognitus iJ9. 10; 

35 de cogniti 4 3; incognitis, om. de, B8; de incoguitis Bluhme. ingifer] sive ter A 3. periurari 4 2; 
periurasse i> 5. cxceleris iJ6; scelere ii 8. consuedutine B 9. 10. submoventis 4 3. iJ2. 5. 7. 8. || 
11 causam iJG— 8. surre.tit iJ4. 6. et om. 4 4. .B 2— 4. his (luac £2—5. |1 12 debere iJ5. 6. 8; 
debetur Bl. ad se £7.8. quod] qui Bl. requiratur ii9. 10; requiretur 4 4. £2.3.7.8; requeretur 
4 3. quod om. A 2. obiecetur 4 3 ; abicitur 4 2. || 13 oblationera 4 3. B 7 ; obligatione 4 4. B 2—6, 

40 Til., Lind.; oblicatione £9.10; obligationem £8. ncgaverint 4 2 — 4. B 2—5.1 — 10. letigio -13. £6; 
lotigium 44. £9; litigium £2.4.5. 10; legicium £3. eorum] ipsorum £6. oportobat 4 4. £8. iu- 
puni £9.10; inpugnisit (inpignisit £8), om. ut si, £7.8. |1 14 iusiuraudo .13. sed] si £8. |{ 
15 vcrsarium £ 4. fidutiam (7!el fiduciam) A 4. £ 2—8. armi -1 4. duxerit £ 8. ct posse £ 7. 
posse — cesserit om. Ji 6. 1| 16 cessorint £ 4 ; cosset £ 5. pugnando 4 3. licontiam A 3. £ 3. 5 — 8. 

45 dc cisdom] ox oisdem [vel isdem) 4 4. £2.3.6; ex bisdem £7 — 10; exinde 4 2; cxidem 4 3; cx bis donti- 
bug, om. tostibus, £ 4 ; liis, om. de, £ 5. dandam 4 4. £ 4. 6 — 10. 

1) Vfr. L. Visiii. III, 4, 8. 2) Cfr. L. liom. lit. 2;3; Dc sacramentis; cfr. /i<. 8.80. — lam mil,' 
hanc nor.ellam lcyem Uligia Vci iudicio ddudicari .lolita e*sc lit. 8 dcmou.ttratur; tiorclla ijiilHr iiis, quod adlitic 
fueril in rigorc, accuratius dcfinimmc ridetur; cfr. Brunncr, Xcugcn und InquiitilioHMicuciii in 'Silzuiiga- 
50 hericMe dcr Wiencr Akademic' flSGfij, j). 356; iMcning, licinifiungseid p. 113. 3) Ilaec aulem illa (iiindo- 
badi conslititlio cst, qutte saec. IX. Agobardwn, Lugduncnncm archiepiscopHin tulduxit, ul liMlo illo Lu- 
doricum imjicratorem (ul ahroijamliim (tundubadam kgein Iwrtarctur , dc 7/(0 lihJhi vfr. i]iiac liluhiiic in 
LL. III, 2>- 503 sq. cxposuit. 

10* 



76 LEGES BURGUNDIONUM. - LIBER CONSTITUTIONUM XLV. XLVI. 

convenerint sacramcnta, Deo iudicante confligat: qiioniani iustuni cst, ut si quis veri- 
tatem rei incunctanter scire se dixerit et obtulerit sacramcntum, pugnare non dubitet. 
Quod si testis partis eius, qui obtulerit sacramentum, in eo certamine fuerit superatus, 
omnes testes, qui se promiserant iuraturos, trecenos* solidos multae nomine absque 
ulla induciarum praestatione cogantur exsolvere. Verum si ille, qui renuerit sacra- .', 
mentum, fuerit interemptus, quidquid debebat. dc facultatibus eius novigildi solutione 
pars victoris reddatur indempnis, ut veritate potius quam pcriuriis delectentur. 

Data sub die V.** kalcndas lunias Lugduno, Abieno viro clarissimo consule'. 

XLVI. De- his, qui tensuras ad occidendos lupos posuerint. 
[L] Oportet ut ea, quae in populo nostro aut contentionem faciuut aut Itoniini- lo 
bus periculuni videntur inferre, interdicto legis rationabilitcr corrigantur. Et idcirco 
iubemus; ut quicumquc a praesenti tempore occidendorum hiporum studio arcus posue- 
rint, statim hoc ipsum vicini sui , eodem die vulgante, cognoscant; ita ut trcs lineas 
ad praenoscenda positi arcus indicia diligenter extendat, ex quibus duao superiores 
sint: quae, si aut ab homine per ignorantiam venientc aut ab animali domcstico tactao ir. 
fuerint, sine periculo sagittas arcus emittat. 

•) XXX li 7. 8. **) V om. lid: G (= VI) .4 2. 3; secunilo B8. 

1 conveneraiit .4 4. /i2 — 4.6; convenerit i>' 8. Deo] domino Bb; de eumiiG. iiulieiiiiti] iiulicautem 
£6; iudicanda £2— 4. confligant £ 6. 8. at om.Bb. quis om. ,4 4. 7i 2— 4. !l. U). || 2 ivij regi 
ii4. cunctantur BS. scire] rei si B4. duxerit Bii; ilixcriut />2— 4. obtulerint .,4 4. B2.'d; tulerint 20 
B4:. sacramenta .4 4. £2— 4.7. 8. dul)itent B 8; dcbet et /; 7. H 3 testes ,4 2. 4. iJ5. 7. 8. 10; B 9 /,. /. 
/«<•. partes ..4 4. BG; parentes BS; partibus Ji 7. qui] qnod A L Bb; quae ex- eomeclura Til. Lind,, HltiJime. 
obtulcrint vl 4. B2 — 4; sacrumentn .4 2. 7)0. obtnUrent B (>. 10; sacrameuto -rt 3. in eo ccrtamine] iu 
co crit niinime yl 2. fuerintB4. || 4 oninis -4 3. /i tl. 10. testis -I 3. qui] quac Bl. se imi. 111; csse 
BH; cxise/JG. proniiscrant] propusuerant 7> 7. iuratores 7) 4. 8; adiuraturus />' 7 ; iunintis.43. multao sii 
numinc om. JiQ. {| .') ulla] illa -4 3; dilaeione add. Jli). iudieiarinu 7>' 8. pr.icst;itione imi. Bl; 

pracNtatirinem 7J 8. cogatur .C 7. 9. 10; (luocatur 7i 6. si om. A 4. illi 7>' G fjuo7}6. rcnuuci-it .i'1 3. 4. 
/,'3. 10; rcnovcrit 7?C. 7; se novorit 7j!8. || G luerit oni. 7J 4. debeat 7>' 2-4. 10. deoHi. -4 1.2. 
BH.Ii. eius] suis B8. novcgildi 7/6.10; novigeldo Ji2 — 4; novigildo -4 4. 7J 8 ; novigildum />' 7. solu- 
tioncni Ji G.l. \\ 7 victores TfO. 8; victurio 7>'fi; victurc 7>' 7. rcdatur -4 3. Bti. veritatciii -13.4. :ui 
7(4.6—10. pcriurog 7/6; periurias /.'7. dclectotur 7/ 7. 8. || 8 Siihscriplio deesl A4. JS^—h.l. Data 
Lugduiio, oni. rel., 7?9. 10. Daliiiii .12.3. Liigduiio — consnlo om. 7i 8. Lugduno om. 7iG; Lugduu 
71/.; I.ugduni ex emi-nd. LiniL, Jiluliini:. AI>iciio| Kiigenio 7/ G. cdiisole, owi. viro cl., 7/ 6. vc eons. 
A 1 — 3. II 9 Tulii* liluluii deeil Ji\. tiiiisiiras 7>' 10. 11 \). li. I. lur. occidenduin 7i2— 4; oceidcndas 
A'i. lupiiH.4.3. posnoriint yl 3. /J 6. 7 ; posuerciit 7i .'') ; voluerint -4 2. || 10 nt o)ii. -4 2. 3. 7>'G. 9. 10. 3J 
(jui TJr). 6. 8. contcntidiie 7/7—9; coiitemptationo -14. Iioniiiies 7/10, 7/9 /i. /. Iiic. \\ 11 videtur.l4. 
7/2— 5; evidoiiter //G. iiitordictuni 7/.'). 7. 8. lego //6. corrogantur yl 3; corrigcntiir />' 10; coiigrognn- 
tur // 7. Idcircii, o;ii. Kt, yl 2. 3. 7/6—10. || 12 ad praeHoiilcm 117; prao.sonti (rel piaoscnlc), omi. a, 
yl 2-4. 7/2-.'). 8-10, Blulime, Bind. sludio om. -4 2.3. 7/ G. 7. 9. 10; studium 7/H. arcos 7/6.7. 
IMiHuoril ei 7/9.10. II 13 lioc o»i. 7/6. ipsiim <>»i. //G; ipsnd -12. 7/9.10; ipso -13. viciiiis siiiR 40 
A 1.4. />' 2 -.1. 7.8, yV/., Liiiil., Illiilimc. eadeiii A I. Jlh.li. dic vulganto] die ipso viilganto 7/6; die viil- 
guiitom 7/8; iliviilganlem //7; divulgiiiito --12.3, liiiid.; dio vulgantos cx coiiinlura Til., Liiid. \\ 14 nd] 
nut //7. prnoiioiicoiidum -4 2; prncnoHcondain 7/7—10; praoiioHcoiidi 7/ G. poHiti o»i. //G; posite 7/7.8. 
iiiiligiii 7/9.10; indutin -4 2. ox] ot yl2. 3; iii 7/8. duu -4 4; duu //7. snjicriiis A 4. 7/2— ,0; siiporioriH 
-13. //6. II 1.') <|unu iii| i|iinHi .4 3,4. //2—4; ijuoin, oni, si, //fi; quam si 7/9, 10; quao hIi 7/8; qun OKSO 45 
//7; (iiii», «rn. Hi, 7/6. nul ««(. // 4. f). 7. «; iit -I 4. ab om. .1 4. 7/ 2-i'). 9. 10. liominom .1 4, //2-5.7. 
venionlcm A 2-4. B '2-4.1'), 7. ab om. //G. 8— 10; ut nli //7. Miiiiiialia 7/3; aiiininl -4 iJ. //6. dmiicHti- 
ciiin //G; (lomcHtlo //9. 10. Incti //5-H; tncin 7/4; nrciiH rii/</. // G. || IG fiioriiit «o/iu ,1 I. niiio 
|)er. Mg, arc.| ■int lugil» jioriculo ol nrcUH 7/0. ]iuriculuiii 7/ 7. 8. KiiKi*>'i 13 4 /'2.3.6; siigillnm 
//7-lU; Mgiuui7/4. dimitut y/ 7. 8. r.o 

1) Id rM (liri 28. iiimiriK Maii n, 5f)2. 2) Titnlum, cui ruhrica iiuiii- irsiMiiulinl I.rffi Itonmuac 

detM, norrUnm Irfinn rniie non Hiiluin i>riilii>nr iiccurulii lUiiiir dinrrlii, nril rliam rrrlii», i/uihun /inilur, 
diicnnur; rjr, infra lil, 72. 



LEGES BURGUNDIONUM. — LIBER CONSTITUTIONUM XLVI. XLVIL 77 

[2.] Quod si lioc modo provisa res fuerit, ut tensurae factae circumsistentibus 
innotescant, quicunique ingenuus incaute veniens casum mortis aut debilitatis incurrerit, 
nullam ex hoc calumniam is, qui arcus posuerit, sustinebit; sed XXV solidos tantum 
occisi parentibus curabit inferre. 
5 [3.] Quod si servus fuerit ille, qui est sagittatus, sine aliqua solutione iacebit 

inultus. 

[4.] Yerum si is, qui arcus tetenderit, non et vicinis notum fecerit, et lineas non 
illa qua iussimus diligentia et ratione posuerit, quicumque ingenuus aut servus ibidem 
fuerit interfectus, integrum pretium eius, prout persona fuerit, occisi parentibus aut 
10 dominis secunduni constitutionem priorum legum' a iudice conpellatur exsolvere. 

XLVII. De- condemnatione latronura, uxorum quoque suarum et filiorum. 

[I.] Licet superioribus legibus fuerit constitutum, quemadmodum oportet latro- 
num crimina resecari, tamen quia sceleratorum atrocitas nec suppliciis hactenus neque 
dispendiis ad integrum potuit submoveri, praesenti lege decernimus: ut quicumque 
15 ingenuus, tam barbarus quam Itomanus, vel cuiuslibet nationis persona intra regni 
nostri provincias ' constituta caballos aut boves furto abstulerit, et uxor eius commis- 
sum crimen non statim prodiderit, et occiso marito suo ipsa quoque libertate privetur, 

1 pervisa BG; visa A 4. i>' 2— 4. ut] aut A'S. B S. teiisura IHJ. factae uvi. ,14. £2—4.9. 10; 

facti £6.7; forte i> 5. || 2 casu Ai. B2 — 4.6; caso Bb; causam ,4 2.3. aut debilitatis om. ,42.3. 
20 £6.8 — 10; aut debilitatibus £4. incurret£5; incurrit £6. || 3 iiullura £8. calumnia £8; patiatur 

add. Ai.. is] ab his £7. arcum£6. 7. tantum 07?!. A\. £5. {| 4 occisis piecium, om. parcntibus, 

£6. curabit] cogatur £5; curavit £9.10. |) 5 servus fuerit ille qui e,st] sic 7^9.10; servus ille fuerit, 

om. qui est, ,4 1 — 4. Bb — 8; servus ille, om. fuerit qui cst, £2 — 4. sine] in ea £8. iacebit om. ,12.3; 

iacebat£7. || 6 inultum ,1 4. £ 2— 4 ; inultis£8; invictus £ 9. 10. || 7 Vero ,1 4. £ 2— 4. 8 ; Ei 
25 verum £ 7 ; Vcriis A 3. quod si A 4. £ 2 — 5; si om. A 3. is] hiis A 3. arcos £ 6; arcum £ 7. tenderit ,1 1. 2. 

£4.5.7 — 10. non et viciiiis] et non vicinis£6; et vicinis suis non ^l 4. £2 — 4. liniiias sunt £7. 

non om. BS. || 8 in illa ex conieci. Til. quam £5—7; qua parto £8; quas £4. iusserimus £6. 

diligentiain £7. et ratioiicm £6.7; ex rationo 7J8; et traditione ,11.4. £2 — 5, TiL, Lind. cuicumquc 

£3.4. idem Bb, 1| 9 integro £6. eius om. B8. persunain 7)8. occisis £ 8. || 10 domino 
30 B2 — 4, Lind.; dominus £5.8; dominura B7; doniini B (i. constitutionuni £9. 10; consuetudinem 

£5. ad iudicera£6. 7; iudice, om,. a, £8; a iudici £2—4. priore £8. coniiellantnr £4.9.10; 

cogatur 7j8. |{ 11 condemnationem £6.7; condemnationum £1. latronis />9. 10. uxorem ,13. 

£7 — 10; uxore £6. quoque] quocumque ,13. £5; iiuorum £1. suorum ,13. £7.8. et liliorum 

om. .12.3. £6; et filiariim £1—4.10, £9 /(. /. lac. \\ 12 oportoret ,4 4. VM. 2. 4. 7. 8. 10. latro 
3'i £7. II 13 resecare J! ^) — 10. quiaj qui £6. excelerntoruin £6 — 10. auttrocitas £8; autrocinitas 

y>' 7. ne H H. II 14 ad intcgro £8. poterit £8. subinovere £5.7; subvcnire £6. decrcviinus 

/>'5. |{ 15 barbarus] lUirgundio £6.8. tain Uomanus quain barbaiiis £9.10. cuilibet B7; cuius 

£6. pcrsonaiu ,4 3 ; pprsoiie£8. regnum £8; regioni ^13. |{ 16 provintiae £ 8. constitutus £ 9. 10 ; 

constita ,13; constitutas 7^6.7. caballum £8; caballus A S. £5.6. aut] ut ,4 3. bovis ,13. £6.8. 
■"i fnrtu -12. £2—4; fustu £1; furtum 7^5.7.8. uxorcm £5. coinmisso iJ5. 7. 8; cominunis £6. || 

17 crimine y>7; suo crimino />' 6. prodcrct £6; proderit £5; perdiderit £3.4. ot] ut ^l 1. £5, cdd. 

occisuin ,13. B5.1.H. inaritiiiu £5.7.8; mariti ,13; inaritu ,14. suo om. £7; siium Bb.S. ipso ,1 3; 

ipsam £7; ijiBa que, om. quuqiie, B H. libertatein ,13.4. £1.6 — 8. privctur] prohibeatur ,14. £1 — 5; 

previdetur Jl 6 ; prebetur £ 8. 

15 1) 'Friores le<ics' r.tit.2. 10. 2) L. Bom. lit.2i: Dc latronibu.s convictis dcinonxtrat , norclhtm, 

qtiac tit.il. contineltir , loco conntitiitionis non scrratae positam essc, cuiiw argnmenttim maf/no])ere a 
iit. 47, qualis nobis tradittiH est, discrepat (cfr. etiam supra tit. 2, 1). Velim piitarc, Itanc conslittUionem 
norellam editam esse Sir/ismtindi tcinporibns; ccrtnm qtiidcm est, cam minorem csse Letiis limnanae titulo 
cilalo, ipioaim discrepat. — Cfr. tit. 4. 70; ConstU. cvlrav. 20; L. Vififl. VI, 1, 8; Lcx Lcgnm 

10 brenitcr facta, cap. 3, Max Conrat in '/jcilschrifl f. IkcliXsgeschiditc , (lerm. Ablh.', X ("1889;, p. 232. 
3) Cfr. stq)ra p, 46, not. 2. 



78 LEGES BURGUNDIOXUM. — LIBER CONSTITUTIONUM XLVII. 

et in servitium eius, cui furtum factum fuerit, sine diiatione tradatur; quia dubitari 
non potest et saepe conpertum est, cas maritorum suorum criminibus esse participes. 

[2.] Circa filios quoque talium personarum hacc scrvabitur cx lege districtio: ut 
quicumque ex eis eo tempore, quo furtum adniissum fuerit, quartum decimum* aeta- 
tis annum' excesserit, eo quo mater ipsius amissae libertatis praeiudicio condemnetur, 5 
eiusque dominio perpetua obnoxietate deserviat, cui furtum factuni fuisse constiterit; 
quoniam in eo annorum numero constitutus commissum scelus absque ulia dubitatione 
cognoscit. 

[3.] Hii vero sceleratorum filii. qui perpetrati criiuinis tcmporc intra dccimum 
[quartum] aetatis annum inveniuntur, ab hac amittendao libertatis ccmdcmnatione lo 
habeantur inmunes. Quia sicut in tam parva aetate intellectus eorum scicntiam com- 
missorum a patre criminum non habebit, ita nec culpari poterunt nec ingcnuitatis 
praeiudicium sustinebunt, et sortem parcntum vel facuUatem tiiii, qui innocentes fuerunt, 
vindicabunt-. 

[4.] De servorum ctiam furtis et sceleribus districtionis liaec forma servabitur, i:< 
quam** antiquae legis forma' complectitur**. 

') XIII 56. **) quam antetlatis legibus legitur con.stitutum A 4. 

1 et om. B\. in om. ,12.3. £6.8. servitio ^12.3. i3 1— 4. i1. 10; sorvicum i' G. ouiMs 7.' 1. 4. 
.'j. 7.9. 10; ciim B^. furtum om. Hl. liictuin om. Ji 4. lucrif] est -1 2. 3. delacoidnc 7< fi: (lubitationc 
Bi).W; dilectiitiiincm /il. triidatur] eredatur i> 3. quia] qui lioc ,4 3. dubitnre ,4 4. ct roihl. B. \\ 20 

2 eas om. Bl.fi: eaui Bb; equos J 3. suorum 07». ii ,5. particeps B \; particibus i>'9; participibus /i 10. || 

3 tilius yl3. /i8; filiis iJ9. 10. quoqucj quicquid ii6. talium] alium Bix hacc] ot iJ7. 8; lioc £6. 
ex) in B\. discretio ,4 4; discrijitio ,4 2.3. Bii. |] 4 cx eis om. A 4. Bl — 4; ex bis ,4 2.3. 
i?6.9.10; cx buius £7.8. co] et £6; eodeiu Bl; eum B 8; isto ^14; est £1—4. quo] quod ,4 1. 
£1..')— 10. fnrto ^12.3; furtu £3. admisso A2. qiiaito decimo {vd XIIII) ^2.4. £1—4.8. || 25 
.0 aiino A4. £1 — 5.8; aiinonim £G. cum execs.icrit i> 8. exccsscrit — invcuiuntur aunum (/. 10) om. 
£10. eo) et £6. quo] quod A2 — 4. £1 — 4.6. — 9. mater] pater £ .'). amissa ,14; .idnii.s.sa £7.8; 
admi.tsc £6; amisisso yl2. praeiudieio] »ic £ 1 — 4.9; praeiuditium ,4 4 ; praeiudicii £ 6; pcriudicinm £■'); 
privilcgio ,4 1 — 3, Jiind.; privilcgium /i 7. 8. coudemn.itor £ 6. || 6 einsque] cius qiioquo ,4 2. £5.7; 
eiuK£8; cius qni iJ 6. domino ,■! 2. £5 — 8. perpotu.am £7.8. obnoxict.ntom £6—8; obnoxiaeione £.5. 30 
cuij cum A 2; qiii £ 4. factiim om. A 1 — 3. £5. fuissc oni. £ 5. 8; fuisset £ 1. cnustitcrat £ 1; constituent 

£ 5. II 7 aiiiio £ 4. numerum j4 3. £ 1 — 4. G — 8. constitutns om. B 6. commissnm] est add. B 6. 
cxHcclsiiH £7; cxsccIuh £8. dubictatc yl 1. £5; dilationo £ 7. 8. || 8 cognoscct £5; cognoscitur // 1. 0; 
cogniscitis £7.8. || 9 llis £1; llie £6; Socuiidiim £7.8. cxceloratorum £7.8. qui ohi. £1. 
pracpnrati £7.8. intra dccimo (dccima £4) ^12. £1.4; intra decim £2; intra ((»».£8) X £3.7.8; iu s.l 
Iro dceiiiio Jl Cy; in dccimum £.'). || 10 qiiartiini cx emoidalioHC. luinoruni />'G; aniii £2—4; aiiiio 
£ I. iiivoiiintur £7.8. nb liiiiic {vcl aiic) ,4 3.4. £2 — 4.6; nd linc/i7. 8; ad aiic £1. amittoiidi /14; 
ndiiiittciidno £9. 10; ndniitondi £6; admittcudi £7. 8; inmctondi £5; emittondac ,4 2.3; omittcndi £ 1 — 4. 
liliortntin oni. £ 5; libcrtatoin £ 6. ciindcmiiatioiic] coiiditinno ,4 4; eonditio untionoin £2 — 4; coudonntionem 
£1; aiiidciiiiintioiiuiii £7; coiidomnntioncni £5.8. || 11 Iinliontiir £8. imuuiiis ,13.4. £6 — S. t^iiin 40 
Hiciit iiij (^iiin ((jni £6) aiit, <im. in, yl 2. 3. £6; Quin niit iii £1; (jui aut in //2.3; (juia in , »»1. sicut, 
7/4. .'1.7. 8; (^iiin nnt iam £9.10; (^iii niitcni, im. Hicut iii, ,4 4. parvnin //3; pnrvitatoin />1.6. 

nctntM om. // 1, G; autntis ,4 2; notnH £9.10. Hciciitia A2 — 4. /'7,8. couimiHHuriiin .14. || 12 a parto 
A2.3; aul pnlriH A 1. non o»;i. £10. Iinbcliunt ,44. £1—4.9.10; Iinbennt £ 7. 8. ita 110 //7. cul- 
pnrc £5-8. iHitiicnint /14. £8.6.7; potiicriiit /13; polernnt £5. || 13 prncindicio ,43.4. JU>. •I.'i 

iuirt<im| forlo //1 — 4; Horurcm £0. paroiitcm //6. fnciiltntc ,4 2 — 4. innoccnliH ,4 3. £6; innocto 

//7. fuoriiit A3. B\ — 3; fuorniit Jlb.H. \\ 14 viiidicubiinl] voii /12; viii .13; viiidignbiiiit £6; tuno 
indirjiliiint Jl \. \\ 15 otinm] vcro //7. ot diHlriclionibuH /t 1. £5; on (liHtrictioiiis /14. /'1—8.7; ot 
(llHlriiiloiio JIH; cn (liHlribiirioiiiH /'6; on diHoriplioniH /'9. 10; on diHlraiiioiiilniH /'4. liaoc »»/11» .1 1; cn 
A 3; ot A '2; om. A 4. Jt 1 — 10. fiiriiin A 3, Horvnbitiir — fnriiia om. A 2. 8. || 16 i|uiii> /' 9. 10. (U 
Aoti(|ima lcgin) niito(|iinm lrf(ii£6l aiilo logiH Intno Jl \ — 4; uiitu (aiilun //7) lulno b<giH (Ii'gi<H £5) £5. 
7; nntn lcgis //8.10; ante Ingo logii //9. funna »»1. //7.8, coniplocliinr /'8. 

1) Cfr. infra lil 87; J. (Jrimm, Jl.-A. ;i. 416. 2) Cfr. Jinff» Anphnuuumum, li>f 7, S 2, KniU 

JI, 76, 12, ScJtmid, Ot». d. Ag*. p. 24.J)12 ; Jirtinnetin '/eil»cJtr. f. JMUiuic.icJl, (lcrm. AUh'., XI (1890), p. iH), 
8) 'Anli^uie leffi» formnm' r. nujirit in /1/, 4. 7, 20. 26. «0. 82, 3.'i. 89,- i»/)(i in '1/. fiO. 70. 73. 83 , Comt. !'!> 
KClriir. a, 4, 6. 15, 



LEGES BURGUNDIONUM. - LIBER CONSTITUTIONUM XLVIII. 79 



XLVIII. Dc' inflictis vulneribus. 

[I.] Si quiscumquo in re sua violenter resistit, superioribus quidem legibus^ 
tenetur insertum, quemadmodum de inflictis ferro vulneribus iudicetur. Sed quod 
in ea constitutione pro emergentibus causis cognoscitur praetermissum, praesenti lege 
6 oportuit definiri. 

Si quis igitur ictu fustis aut lapidis bracbium alterius fregerit et usum eiusdem 
mcmbri percussus sine certa debilitate receperit, decimam partem pretii eius secundum 
qualitatem personae, sicut anterioribus legibus'^ docetur adscriptum, auctor facti coga- 
tur exsolvere. 
lu [2.] Simili quoque conditione, si alter alterius tibiani ea qua dictum est teme- 

ritate percusserit fregeritque, in compositione praecipimus custodiri. 

[3.] Ceterum si aut brachium cuiuscumque aut tibia supradicto ordine fractae et 
evidenti fuerint debiUtate damnatac, ea compositionis forma servabitur, quae antedatis 
legibus"* legitur fuisso decreta. 
15 [4.] Verum si quiscumquc, in re sua violenter resistens, haec quae dicta sunt 

1 Initiuni contexttts, sc. verba: Et si — iiisertum rubricae subiectiim Bl; eadem verba desunt i> 8. || 
2 Ut si Ai; Et si iJ 1 — 4.7.9.10. quicumque ^13.4. iJ 2. 4. 5. 9. 10 ; quaecumque 7/3; quocumque B l. 
rem suam A 1. Ji f>. 6; res suas ^3. B 1. 7. violento A i. B2. 3. 9. 10; violeuta B 6; violente B 4; violentum 
Bl; violentor Bl. resistct BT; resistens 7)6; insistens ^12.3; insistit ex coniect. Bind. \\ 3 teneatur 

20 ^l 2. 3. S 10; continetur /.( 7. insertum] infcrtur 7i 4. de om. 7? 10. fcrrum 7J 7. inducetur 7? 6. 7. quod o?». 
i>7. 8. II 4 per ^14. B\ — 4; prae -12.3. mergentibus ^1—3. J5 5. praetermissum om. B8; praeter- 
misso yl 4. 73 1 -4. || 5 definire -4 3. 4. 7>' 2-10, 7ifa/(nie; diffiniri m, 7/md || G ictu o»i. 7J 1 -4. 9. 10 ; 
ictum ,12.3. 7-'G — 8; ictns i>5, fuste aut lapide i?l— 4; fustem aut lapidem Bd; fustes (fustis i>5) aut 
lapides ^14. 7(5.9.10. braclilura] precium 75 5. usus A2; ussus 7)5; ossum (vel bossum) A 4. 7>"6. 7; 

25 hos 73 1 ; os 73 2—4. ciusdem] eius de /3 1.6.8. || 7 membru 73 6; membris 73 8; niembrvim 73 7. per- 
cuBsi 73 9.10; pereussicmem i3 6. sine ecrtJi] incerta, ont. sine, i3 1 ; si iiicerta73 7; si biiic est a738; circa 
73 6. debilitate] ad debilitatem 731; debilitatem eius73 6; delatacione 73 5. receperit — qualitatem om. .4 2. 
receperit] sic A3. 738; reciperit ,14. 7)6.10, 73 9 h.l.lac; reciperet 73 1. 7; recipere i3 2— 4; perciperit i3 5 ; 
perdiderit ,1 1, TiL, Lind. prccium /( 4. 6. || 8 legibus om. .1 4. 73 1— 4. doceatur i3 5 ; dicitur i) 6 ; 

30 ducitur 73 7.8; dcc^urnitiir 739.10. scriptiini /39.10; exceptum .11. 7>'5, Til. auctor om. 731; actor 
.1 1. Ub; ab auctore ,12; aut (vel ait) auctore ,'13. facti] acti 73 9.10; actis 73 1. cogatur] fatigatur 

/3 1. II 10 sirailem 73 1—3.5.7.8.10, 73 9 h. l. lac.; sicmilem 73 4. conditionem (vel condictionem) ^13. 
73 1—5.7—10. si alter om. /3 5; similiter Ai. tibiao ^l 1. 73 5; tibia B8. ea qna] ea que ,1 3. 73 4.6. 
8—10; eaquiiJ5. dictum] districtum 73 4. temeritatem i? 1. 4— 6. 8. || 11 fi-pgcritque] fregerit qui731. 

35 2.4.5.7; qui fregerit i3 6: aut fregerit qui i3 3. in compositione] eriminis add. iJ 1 — 4; competitionom 
/3 9.10; <'ompositioncm i) 8. praecepimus /3 7 — 10; praecipemus /3 5. custodire .4 3.4 et codd. B. || 
12 aiit ojii. B 9. 10 ; autein /3 7.8. cuiuscum ,t 2. tihla ex emendal. edd. ; tibiam codd. iu supradicto ,12.3; 
siipradictum 73 7.8; subdictuiii 73 6. ordiiiem ,13.73 7.8. fractne om. 73 4; fracta ,14. 73 1 — 3; fractam 
/3 7.8; facta 73 6; facti 73 5. et om. A2. /3 9.10. || 13 evidcuter 73 7; videiiter 73 8—10; evidentem 

III /3 6. fuerint om. /3 9.10; fiicrit .13.4. 73 2-4.7.8; ordine fuerit 73 5; fregerit i3 6. debilitatem 73 7.8; 
devilitatem 73 1 ; dcbililatiim /3 (>, dampiiata A 4. 73 1—5. 10, 73 9 h. l. lac. ; damiiat /3 6 ; damnatam 7; 7. 8. 
ca] a ,12— 4. scrvivitur 73 9. 10. antedictis 73 6. 8. || 14 decretum 73 6. 8. || 15 Veio ,1 2. 3; Vorum 
om. 73 6; Ceterum /3 1 — 4. quiciuiique ,12.4. 73 2—4.7—10; quecumque .rI3; cumque 73 1. res suas 
731.6—8; rem »uam ,1 1. 7>' 5, TIL, Lind. violentu ,12; vloleiiti A 4; violeiito 7310; violonlo i3 2— 4. 8; 

15 violciitio /3 7; violenta 7)6; vii)Iciitor /.'I. icsistont /.'1 Imcc i|Umc'| cl i|iii />' 6. suiit om. 73 6. 

1) IjCi)i BomHnac rubrica, quae resputuhat huic titulo, dccnt; conntitutio novclla loco rst lcfllK, quac 
nunc thmt. cxlrar. 5. cxlal, ponita; cx quibux conHtitulionibus comparalis apjiaret norcUam ca de causa. 
edilam fukse, ut nonnuUa, de quibus in priorc kujc nihil statutum crat, ordinarel; c/V. Wilda l. c. p. 364. 
421. 2) 'SupcriorcH lciies' v. su.pru in tit, 5, 11 cl infra in Uonst. e.vlrar. 5; cfr. Wilda I. c. p. 732. 

50 3) Cfr. supra <»f. 2. 4) '.\idcdalas legcs' u. su/ira lil. II, 1.' iiuod iaiii (laupp I. c. ji.^.Wi luliioOiirrat. 

1'crpcram Bluhim hnec vcrba lul Coii.il. extruc. 5. rcfcrl. 



80 LEGES BL-RGUNDIONEM. - LIBEK CONSTITDTIONUM XLVIII. XLVIIII. 

ex necessitate commiserit, is, qui inlaesus abseesserit, mcdietatem statutae solutionis, 
prout diversitas culpae poposcerit, inminente iudice cogatur inferre'. 

XLYIIII. De- animalibus damnum facientibus et in clusura missis seu 
caballis pervagantibus. 
[1.] Ad'' utilitatem et quietem constat omnium pertinere, ut de singulis quibus- s 
que causis gencralis definitio proferatur, sicque fiat. ut locorum comites atque praepo- 
siti competenter instructi evidentius iudicanda cognoscant. Si quis igitur caballos aut 
boves vel quaecumque animalia vicini aut consortis sui danmum sibi facientia ad do- 
mum suam claudenda perduxerit, ac si ea, priusquam ad dominum ipsorum directus 
possit nuntius pervenire, incendii casus everterit, medietatem eorum clausor exsolvat, lo 
nihilque ab eo ob haec amplius postuletur. 

[2.J Veruni si animalia in clusura reducta die et nocte fuerint retenta, ct domi- 
num eorum auctoremque rei is, a quo tenebuntur, scire non fecerit, et qualibet post- 
modum occasione perierint, omnia ab ipso, qui ea tacens retinuerit, reformentur. Nam 
si ille, ad quem animalia pertinebunt, admonitus fuerit, ut ea, sicut ordo postulat, u 
taxata prius damni inlatione, recipiat, idquc facere inconsulta abusione tardaverit, ct 

1 is — abscesserit om. Bl. lesus B b. cxoesseiit 7j'G. 8; disco inleiet B b. medietjite ,12.3. 
stjttum yj9. 10; staute JB6; statufii ii8. || 2 iliversitatem i> 7. culpa Vi 5. 6. poscerit £ 1 ; cxiKiscerit 
/((!; nroposcerit -12; postulaverit /} 7. 8. iumiuente] iumenenti ^13; iu miuime Bl; ineneute B S. 
cogautur B 4. iufcrre] exsolvere B i. 9. 10. || 3 Totm tituhis deest B 1. ot iu — pervagautil)U8 50 

om. A 4. missis — pervagautibus om. in rubr. B 2—4. Rubricam itsr/ue ad verbum pertiuere perdueil 
J3 6. damno A\.Bb. et om. A\. iJ5. 6. 8, Til., Lind. clusuram ii2— 4; closuram ii 7. messis 
,•11.3. Bb, Til. II 5 Et iii clusuraui missis seu cjiballis pervagautibus initio tonte.vttis habent B2 — 4. 
utilitatibus Bl.S; utilitate .fl 3. quiotjiteni ,13; equitjitem B 6. oinuibus .14. quibuscunifiuo JSl. 
geucralibus Bl; gcuerali A3. sic qui iJ8; si quique Bb; s\ que ij 9. 10; si quid iJ6. fit -14. iJ 2— 4. 35 
0.10; fiet BG. ut om. -13; ut in -14. comitis -13. BT; comus B b. Jitque] adqui Bl. praepositi 
»m. B 7 ; propositi -1 2. 3. || 7 comiietenter] cumque peteuter B 7. iustructa B 6. iudicaudaiu Jl 8. 
coguoscat Jlh.t; agiioscat JJ8. cjiballum B6; cjiballus ^ 3. 4. £7—10. || 8 bovis -1 3. i)G — 10. vel] 
aut A\. Bh, Til., JAnd. quicumquc -1 2. 3. ii 6; quocmuque ii 8 ; quacumquo iJ 5. 7. vicinis -12. cim- 
Bortes -I 4. ii 3. 6 ; sortis -1 2. 3. sui] suaoii2— 4. 7. 8ibiom.iJ7. facieutij 2— 4; lacienti, iJ 10, ij 9 A. /. /nc; 3» 
facieiilein -14. i.i5. 6; facieutibus ii 7. 8. || 9 daudendam -12.3, Jiind.; cbuideuduin ij'9. 10; chuloiidain 
i.; 7. 8. duxcrit A 2—4. iJ 2— 4. 8. ac si] luit si Ji 2—4; jid so JU>; ct si i>'o; ac sic Til., JAnd., 
Bluhme. ca] ciun ii5. 7. 8; iid i> 6. priu8<iuaiu] ad dduuiin prius ii f). domiuiim] domiuorum -11 — 4. 
yj2— 4. 6. 8. ipsoriiin] suorum -1 2. || 10 inc. ca».] inceiuli ii G. ovcrtorit] causavcrit />' G ; couvertcrit 'iV7. 
clnuitor] clauHiis A 3. Bolvat Ji G. || 11 iiibilquo — postulctur om. A 4. JS 2—4. ab co ob liaoc] ab 35 
lincc, om. eo ob, -1 2. 3; ab eo (eum ii7. 8), om. ob baoc, Jib — 10, cdd. \\ 12 auinialiam -I 2. 3. cluserain 
A^i; cluHiirnm /13. reduclae yl 2. 3 ; rodiictjiin i<6; rodacta i/ 2 — 1.7.8, 7'i7., Aih</., Jiluhmc; rcdactjio 
yM. y<9. 10; rcdacti i/ 5. dieiii ct uocteiny/(!. retentalji -1 2 ; retoutatao iJ 9. 10. ct om. JSl. <liiiniuo 
-14. /i2. 3. 6, lAnd.; n doniiiio lih; a<l diimimim i/7; iii ilomino i/ 4. |{ 13 aiictorciiiqiic ici i«] kic .1 1. 
i^5, 7'i7.; niiclorein qiio rcgi liis .12; auctiirem qucrciis .13, acl<iiciii qiii'ieiitis .14; actornin 4« 
Iniictiiniin Jt A) qiineroiiii ii2 — 1; actoruin qncris i/G; aiictorein qiii rci liis /(7 — 10; acti>ri<|iic rcni 
iii ex coniecl. JAnd.; iict<iroini|ne (|Ucronle8 Ittnhme; actoroinqiic rcgi(Hj liiH lilnd. a qiiii] qiii /'7; i|ii;ic 
/;M. tciivbitur JiS; tinielmtiir /J2— 4; tciicbnnliir //6.7; teiicntiir i< 9. 10. Bcire] cxirc // (i. I'i'<<'riiit 
JIU. 10, ctj n /13. quulilict ,14; qn<idlibot//2— 4 ; (|uialibct BH. ]iiiHtiniKlo //10. || 14 iicca.siiiiicni 
Ai.Ilb — 8. pcriruiil //6; pcrii)rcnt //5; potiorlnl //4. nb) lul -1 4. ipHiuii /> 7, 8. <|iiia//4. cn nm. ■•» 
,12.3. //4.9.10; cnm //7. rotciiiicrit //5.10; tciiiicrit .12 — 1. //2-4.G-9. rcfiirincliir .12. /i'G. || 
15 iwrtiiiciit //9. 10. cJi] onH /1 1-4. //5.8—10; cnH lll. Hiciit| cl «./</. //9. 10, || IG pcrcipl.il /.'(!. 
idqiic) id qiiid //2-4.7; id qiii //6. inciiiiHnliita .1 1. Ilb; iiicoiiHiiliUi //6; liKiilla .11. jiliiiHi<iiic| sic 
//6.0, 7i/., /,.'ii(/.; l.uiili..iio ii7; buHioiio i/8; nbuciono /13; nbutionc .11. //2-4.9. 1(1, Hluliuir; abnli- 
ti.ino A 1.2, JliniL '"• 

1) Cfr. miprit /i/. 2, 2, 2) QHaimpiHin IjCj- llnmiinii niiUnin riihriciiin, iimic lit. i\t. rcKiHiiulrnl, 

rxhilirl {L. Itum. lit. 13 u/l til. 2.'! Lili. cuiiM. jicrliiiet}, lniinn uiin iii iiriiiiiiiu Liltru cuii.slil. riiliriinm lilnli 49. 
/iiuur. et ) 3. Icf/riiuiiie in ( 4. citalam ad Imiic rultricain iicrliiiuiHHc exinlimo; c/'r. rlinin sujirii lil. 1, 7, 
3; ('/r. miiira tit. 23, 3. 



LEGES BURGUNDIONUM. — LIBER CONSTITUTIONUM XLVIIII. L. 81 

dum intra clusuram retinentur casum mortis aut dcbilitatis incurrcrint, nullam* exinde 
calumniam* nullumque solutionis dispendium is, a quo rctenta fuerint, patiatur. Quam 
quidem rem inter consortes et vicinos praccipinnis custodiri. 

[3.] Ceterum de iumentis et animalibus longc, ut solet fieri. pervagantibus, quod 
b prius statutum est', universitatem convenit observare, id est: ut caballos alienos per 
regionem vagantes nemo corripiat. Sane si eos in rem suam damnum sibi facientes 
invenerit clauseritque, vicinis suis et consortibus contestetur, et si dominus eorum 
non venerit, tertio die eos praesentibus testibus extra fines suos expellat. Quod si 
quisquam aliter fecerit convictusque fuorit, triplici redibitione teneatur obnoxius. 
lu [4.j Eam tamen legem, per quam antcactis temporibus invcntos captosque cabal- 

los contcstari et ad pucros nostros', qui multam per pagos oxigunt, iusseramus adduci, 
ut eorum studio et diligentia servarentur, iampiidem placuit non admitti; quoniam 
saepe atque evidenter aguoviraus, sub ciusdem legis specie diversorum caballos eversos 
potius quam servatos. 

15 L. De' occisis actoribus tam regiae domus quam privatorum. 

[I.J Quoticns' eiusmodi causae consurgunt, de quibus praecedcntium constitutio- 

*) nullum exinik' diininum aut ciilumniani 7i9. 10. 

I clusuni .13.4. B2 — 4.9.10. teiieutur i>' 7 — 10; retiuetur L'G; retenetur i> 5. casu .14. 
i'4 — ti. 10, /i. /. tec. ilebilitatem 7)6. incurrerent .13. I18; incurreret JlO; incurrerit L' 6. || "2 iiullumque 

20 (nullamque .14. BS; nullusque i)G; nullaqui i'5; nulla B 1} solutiuuis dispendium (dispendiam i> 7. S) .14. 
B2 — 10; que {om. .11, Til.; quae -13) solutionis aut dispendium -11 — 3, Til. retlnenda BS. iuerit 
B 4. 7. 8. patietur .1 2—4. B 2. 3. 7. || 3 rem oin. B 7. remitens pro rem inter B 6. cousortis .1 3. 
Bl. vicinus .13; vicinis Bl.S. praecepimus B 8. custodire A3.4. B2S, iJ9 h. l. lac. \\ 

4 longe (jm. .12.3; lougius Ai et codd. B. fieri om. Bb. solilera jwo solet fieri i>(J. vagantibus A 4. 

S5 B 5—8. 10, B 9 h. l. lac. ; vacantibus {vel cacantibus) B 2—4. |1 5 statum B 4. 6. 8. est om. B 5. couveniet 
.1 4. B 2—4. ut om. B 2—4. caballus A 3. U 6. 8. alienus -1 3. B G ; alterius B 8. H 6 per regioue 
-1 2. 3. B 9. 10. vacantes -1 2. 4. £ 9. 10 ; vacantis A 3 ; vacantibus B 7. corripiatur B 8. sane si eos] 
sauis seu i)6. res suas i>'7. 8; re sua AA. Jl 2 — 4.10, iJ 9 h. l. lac; rem sua .13. sibi om. -12.3. 
i5 (5-8. 10, iJ 9 /t. Z. Zac. lacieutis ^3. iJ6; facientibus iJ7. || 7sioHi. i>'4. || 8 venerit om. J5 G. 

30 tertia ii 7. 9. 10; tertium i>8. diem i?8. eos om. Jib; quos B^. || 9 quisquam] quis J 4. iJ7; quis- 
que .12.3. B2— 4. 6. 8— 10. aliter] alter i>' 6. et convictus ^jto couvictusque .11. i>5, TiL, Lind. M 
iuerit B8; fuerat ii4. tripli ^12—4. i3 2. 3; in tripli i>'4; triplice quae fueriti>'8; trebli ii G. 9. 10 ; tribli- 
citer Jlb.l. reddibitiunem i>'7; redel)itione i>' 10, Bi) h. l. lac; debitione i>'3; redibutione -14. />4; 
retributiouem i>'8; retributione Bluhme: solucione i^ 5. tcueatur] reddatur .11. i>' 5, Til. \\ 10 Eam 

3.^ 0711. B^; Ea -14. i>'2-4. 8— 10; Eas i>' 7. tanieu] sane -12—4. i>'2— 4. 7— 10; aute ii 6. lege -12—4. 
iJ2— 4. 6. 9. 10; legi iJ 7. 8. anteactis] actis .12.4. i>'2— 4. 6. inventus captnsque (qui B7) -13.4. 

ii2— 4. 7. 8; invinctus captusqui i>'6. caballns .1 3. 4. />' 2— 4. 6. 8. H 11 contestare -1 3. 5 2— 5. 7. 8; 

contestaret Bti. et om. .14. ii 2— 4. G. ad om. Ill; a .14. B2 — 4.8. pueris nostris ii2— 4. qui] 
quae i>' 5. 8. multa A2.i. J12—4.6—S. exigent -14. />'2. 3. 6; e.veguntur -13; exageutiis BH. addici 

*» yl2. 3. II 12 studium ii5— 8. diligontiam i)'G-8. sorvantur JSi; servaretur .12. iampridem — 
«dniitti om. A2. admittere /i 5. 1| 13 cognovimus /j 4, Til., JJnd. eius -11. i>'5. 8, 7%, I/md.; eisdem 
.12. leges ii5. 6; legibus 7^7. specie om. JIS; speciem B7; spacio i>'6. diversorumj de ipsorum i>6. 
caballus .13. ii8. evcrsus .1 3. 4. /i4. 6. 8— 10; cversos fuis /i 7 ; deversos Td. \\ 14 sorvatus i>' (i: servalus 
-12.3; servatur Jil; scrvaretur /^8. || 15rogesii6. dounini ii 1. || 16 huinsninili /; 9. 10. lansi />' 6. 

45 consurgent iJ8; surguut Jll. praecedencius ii 6. constitutiouom .13. i> 7. 9. 10. 

I I J'<riierain BMiiin; LJj. [JI, p. 553, n. 17, ct Gitiipp I. c. }). 301) opinati Kiuit, 'priiis stiitutiim' 
Mud iii Lil/ro conslilutionnm non exstare, qiwniam arijumcntum illias slutiUi iii lutc ipsa ]Hiragrajilm 
itiaertum csse jiatd; minime ecro ex 'univcrsilatc' mcnurrata susjjicari 2>ossumus hittw lcycm u Gundobailo 
utM cum /ratribus rcfpmntc editam et postea, iit per unirersum reijniim Jlurgumliimum valcrct, rcpctitam 

60 essc. 2) 'Jhicri noslri' (sc. rcgis) apiiellantiir 'irittisctdci' infra in lil. 76. 3) Ijq/i Itomannc rubrica, 

qiiae respotuleat huic litulo, deest; iioiclla le.i: ivl ad ijenitini Libri amsl. liluluin 2; c/'r. siipra p.i2, not. 3. 
4) C/r. siipra lit. 2, 1 ; 10. 

LL. Secl. 1. II. 11 



82 LEGES BURGUNDIONUM. — LIBER CONSTITUTIONUM L. LI. 

num ordo non evidentcr observanda deerevit, necesse cst. ut terniinandae causationis 
modum instructio legibus adiecta contineat: quatenus singulorum locorum iudices. 
ignorantiae cunctatione submota, finem litibus congruenter inponant'. 

Idcirco iubemus: ut. si quis. tam Burgundio quam Komanus. ingcnuus actorcm 
possessionis nostrae. non munifesta necessitate conpulsus. occiderit. CL solidos coga- 5 
tur inferre. 

[2.] Si alterius fuerit actor occisus. C solidi in compositione criminis numcrcntur. 

[3.] Yerum si a servo cuiusquam ignorantc domino actor patrimonii nostri vel 
cuiuslibet alterius occidatur, sicut de rcliquis statutum est', servus tradatur ad 
mortem. '" 

[4.J Quod si sciente domino crimen honiicidii fuerit perpetratum, servus iudici 
praesentatus intercat; dominus autem intcgrum intcrfecti prctium solvat, multam nilii- 
loniinus Xll solidorum conpciiatur inferre. 

[5.J Ceterum" si quisquam seu nostrorum seu privati liominis actorcm cedc 
aut vulneribus vcxatus occidcrit, idque evidentcr fuerit adprobatum, ca satisfactionis t.^ 
fornKi scrvabitur. quani custodiri antcriorum lcgum statuta iusserunt. 

Ll. De' his. qui dcbitas filiis subs tan ti ac suac non tradidcrin t portioncs. 
[l.J Quamlibet iiaec in populo nostro anti^juitus fucrint conscrvata*. ut patcr 

*) tuerit consuctudo scrv.ita B 7. H, Bluhmc. 

1 urdiiiem 2(5.6. oliservandam .12.3. 7jG — 10; observaiHln .Ul. ui um. A \. /)'l— l.G U'imi- 20 
iiaiidi /it). 7; termiiiando B\. {| 2 modo .11.2. 7) f). (i. legis /.'It. 10. ,il)iecl.i .12. I.icuiuni om. li .1. 
iudiciB .13.4. /il— 4. S. 10. || 3 igiiorantia .4 4. I! l i. (■umt.iliciiitin .11; Lumtatidui .i;S; cumliitiuiiis 
fl 1. 6. mota yl 2. iJ5. finibus .4 4. B 1—4.6; siiie .!.'>. iiiBineutilius you limin litilnis Jil. ccingruen- 
tein fi'J.W, Bluknie, Vind.; cipngruuiitis .1 3. 4; cougruentes /< 1 — 4.8; cuniiientilius 7J 5. iiipoiuit .1 4. 
fi6. !l. 10; inpiignant /j 7. || 4 qunm ingeiiuus />'7; ingeniium .1 1—3. aucturem />' 7 ; auctorum 7)4. j| 35 
h manifcste lil.H; manente .14. necessitatein y>'1.6 — H. CL| C /i 3. cogatur — .solidi om. Ji o. \ 
6 iiiferrel cxsolvere /J 6. |1 7 iiuctor /i 3. 7. iii vm. />'3. conipositioiiis .14. />'2— 4. 9. 10; coinposi- 
tioiiuni /il.6. criniiiie /^2 — 4. !l. 10; de criminum Ji l. numerctur /«'l.f); inferri adtt. /J6. || 8 Vero 
/itl. 10; Tuiic vero .14. cuiuscunique Ji6. doinino] ot igiiuraiitcin iidd. II \. iuitriinuuiae />' 4 !>.!•. 10; 
patrem munii .^13. iioBtri /i!(; iiostra />' 10. vcl) aut /^7. 8. || il uccidcrit /.'1. .sorvus />' (i. 3» 
tradantiir /i(>; tradetur JSl. \\ 11 si om, A 3. Il\. scicntom /j'8; conscieiite /''4. oniicidiis />'6. 
pcrpelraliiH .14. W6. servu»] vero add. li^. iiidici] iudicem //5.7.8; iudice />'li. il. 10; in iudicio 
.12.3. 11 12 pracsoiitntur //4. iiilcreat om. lil.^. uiiteiu om. //4.6; aut .13; veru .11. lib,''^^!., 
Litid. intcrfccti om. Jil.H; iiilerfeeta //6. sulvat] reddal />' 3. inultam cx cmcnd. Jllnhinc, Jiind.; 

mulla .12.3. />'!). 10; niultum /il — 1. 6; iiiultiim nuniuriim .11; ut imiltuiii />'7. 8; inullac auluiii .11. i!i 
lih; mullae niilciii noniinu cx emend. Til., l.ind. niliiluiiiiniis i>«i. .11.4. />'."i. 7. 8; uiliil liuiniiiis .13. 
/n. II 13 .\II Bolid. — liominiK (/. 14) oni. It \. cunpellanlur /.il. 111; .■unpelliuuiu .13; inpcllalur 
.14; (lUogBtur //(i. H 14 iioHtro //8—10; noslri lil; noHtruin .13.4. //2—4, Til., J.iml., Jllnhmc. 
Kcii privHli oni. Ul.H. sivo .12.3. lioiniiicH /(7.8. auctoicni .12; aclori Ji4; actorcs //7; actoris 
//8. c«<lel»i'c.l2— 4. //1-4.!I.10, A.W., ///ii/.iHC, //iH.;.; eedi /(7.8; oeeidoro//6; ccdondo /1 1. /(.'), 7M. \] *o 
l.'>BUtinc //7—10. voxatnH]».c .12-4. //ri-10, litnhmc, llimt.; vexatiini /(1-4, J-ind.; vuxando .1 I, Til. 
id<|uc| id ont // 7. H; alijiio //1—4; aut i|iii // 6. ciniprulialum {i'ct uonprovatuin) .1 4 el coitd. Ji. cal cas //6; 
a //7; cl //8. HntiHfncliono .12.4. //2-4. (i. 8— 10; KnliHfacliuncin // I. 7; HatiHfaclioiioK //5. || 16 (iriiia 
III — i. MTvnliilnr] lcnuliiliir .1 4. /( 1— 4. 6- 10; contiiiobit //5. iiiia//7.8. custodiru .1 3. 4. /(1-8. 
niitcrioroin //5. conHliliiln //4; Hlnlutuni // 7. || 17 Totii» liluln» deciil II \. dcliita /(2— ■!. (i. 8- 10. lilii 4S 
y/4.7. flliiH «uiH ■uliHtnntinu iiuHlrac daru portiuiicH, rcl. om., // (>. iion u»i. /(7, traililain .12; tradidcrnnl 
.1 3. //2. ;».7.». iKirlioniH //7. || 18 yuodlilicl .12. Iiaoc oi.i. .1 2. /(7.8. ,iuli,|uil.iK .1:1; .uill.|ui 
inliK //(!. fiioril .14 cl cwUL Jl. oliHorvntn cx conteol. 'JIL, LiniL; Korvata />'.>../ 

1, l'lr /Von Coiuil 10. 2) IMninlur lul /i7, 2, 3. 3) ('/): nujnn liL'1,'2, 4) Vfr. 

I. Iliim. Iil. 'Jii. I».> lii«, i|iii iluliilitH lllinriiiii ilc iiiaturniK lioniH iion Iniiliilcrinl portioncK. jVoh /»/».i .vi 
(i/ii/iM norrlln Irj: rnl. Cfr. mijirit />. 41, nol. I ; />. .VJ fi«/, 4; />. 61, mil, 4; Sihriudrr l. c. /'. \t'.<l ; CHii.inim 
... lt,,,i, h,-i,„„i,ir' IX. f, .'.!i;. r,ll. /'i.A.r. Jirbcnfulyc I. c. /, ;>. 266. 271 »</'/■ 



LEGES BURGUNDIONUM. — LIBER CONSTITUTIONUM LI. 83 

cuni filiis propriam substantiani aequo iure divideret, tamen emissa iam pridem lege* 
custodiri huiusmodi ordineni iussimus et patrum utilitatibus consulentes adiecimus. ut ex 
eo, quod in portione patris veniebat, faciendi quod voluisset haberet liberam potestatem. 

Sed quia in nostra nuper disceptatione praeclaruit, Athilam quendam et anti- 
5 quae constitutionis seriem praeterisse et saluberriniae legis praeceptionibus resultasse 
nec debitam tradidisse filio portionem et ita facultatem suam per inlicitos scriptura- 
rum titulos ad alias transtulisse pcrsonas, ut nihil exinde ad filium vohierit pertinere : 
et ne quisquam inprobum iiuiusmodi sequeretur exeniphim, quod contra legem fecerat, 
ex lege iussimus non valere, omnemque eius substantiam filio addiximus possidendam. 
10 ludicium quoque nostrum, ut praesumptoris inobedientiam resecavit, ita inditum legibus 
generalis praecepti iustitiam retinebit. 

Idcirco salvo eo, quod in huiusmodi negotiis promulgata dudum lege praecepi- 
mus, quisque patrum filiis conpetentes substantiae non tradiderit portiones, nihil con- 
trarium, nihil per scriptorium in praciudicium faciat fiiiorum, ac si fecerit, nulhus po- 
V, terit esse momenti. 

[2.] IUud- tamen huiusniodi legis vigore placuit definiri, ut filius de portione, 
quam acceperit, faciendi quod voluerit liberum potiatur arbitrium, ita ut, si sine sobole 

1 aeyuuj ijuu iHi. iliviilerit .14. J!2 — 4.7.8; (leviiierit Bb; viilerit i)6; devideruut A'i: divide- 
rent .12. enussiim A 1.2. JJ f,, TU. i:im um. Uii.ii. eonpridem 7^8. legem ^ 1. 2. £ 5— 8, r//. || 

20 2 custodire .4 3.4. et cudd. U. ordiiie A 1. JJt), Til. i\isserinms -B6; iusseraus .4 3. iJ,'j. 8; iubc- 

mus .4 1.2. et] ut -/<'.''). 6. iiatruuiu IIH; iiatreui i> 5. eonsiilentis Jil.S; consolentes .4 3.4. Jlt>. 
9. 10; con.soleutis JJ6. iuliecimus om. lil. 8; addiciinus i> (j. iit um. Jl G. ex om. 7.'8; in 7.7. |j 
3 portione, om. in, Bl; iu portionem .13. BS — 10, BJahmc, JJind.; iii porcioues .4 1. 7.' 5. '7'(7. evene- 

bat BG; evenicliat 7J9.10. || 4 nostro .42; uostram .14; stranio 7. (i. nuper om. 7> 6. disccptationem 

2.'i .4 4. 7i7. 8; pro disceptioiie 7>' 6. perclaruit Bl—H\, Bliihme, Bind. Atliilaiu] sic .4 1. /.'5; AtiUam 

^12, Bind.: Adilluiu 7^2—4; Adtlielani 7J9; Athelam B 10; Adtalem 7i6; Utliilam .43; Utillam .1 4. 7n.8. 
et om. I!6. aiiti((uac om. HO: antiqui -12.3. 7j' 7. 8. || b constitutionem 7J7. 8; constitutionilnis 7? 10, 
.8 9 /i. /. lac. seri est -I 3. pnietcrisseni .14; praeter se B1.8. salubrime BS; salubrissime B9.\0. 
resultas.set /->9. 10; resultas sed 778; resolutus 7)6. || 6 necj et iiou 7.' 6. deliita .44; debituni Bb; 

30 debilitateni B 4. tradidissem Bl; tradidisset 7.'8. tiiiuiii 7.' 7. 8; lilii .14. pru (per .5 9.10) inlicitis 
7J6.9. 10; pcr iiilicitus .13. 7J 5 — 7; per inlicitum .1 2; per inlicito /.3. scripturam 7J4. || 7 titulus 
.4 3.4. 7i5. 7; titulis 7J (i. 9. 10; titulo 7^8. ad] ut .4 3. transtulisset B9. 10. ut] ob 7i6; aut 7J!J. 
indc 7j 8. voluit B 6. 8 — 10. pertineri A 2. || 8 et oni. .4 1, Ti/., JAnd,, Bluhme. ut jiro et ne 
j4 4. 7.2—5. inprobium 7.' 6. buiusmodi] liuius muudi lib; ciusdem .14. 7.2—4.6 — 10, Bbihme; oius 

35 .^12.3, Jiind. seiiueretiir] rciiuiratur 7»' 9. 10. coutra legu .13. 7.' 6. 8. tecerit 7.' 5; fecinuis Bl.S. \\ 
9 ex legcm Bl; ex legi /.'8. substantiae 7(6. filiuni .14. /.'2—4.7.8. addiixiiuiis .13. 7).3. 4. 8; 

diximus /i 6. || 10 liistitia (juique nostra BG. (|uamque .12. iit om. 7.' 6; ct /.'7.8. iiracsumptores 
B b. G. inoboedieiitia 77 9.10. rcsecabit 77 7. ita o«i. 7)7. indituni] indicium .13; iuditibus .4 2; 
iiidictum 7.'3. 4. 7; iit dictuiii 7J8; iiiditani ex coniect, edd. legis .4 4. 7.2 — 4. || 11 gencralis] praciudi- 

40 ciales /.'."); gencrales .4 2. iiistitiam] i-ci add. JiC>. rctincbunt ^14. /.'2 — 4; generabit .4 3. || 12 .salva 
.4 2.3; salvum Bl.H. eo] ct /.'6. oiusniodi .14. 7i 2 — 4.6. omnos uegucias /.'5; ncgotionis 7.' 3. 
promulgatum .14. 7)6; provulgatum Bb; promulgato 7^2.3; pronuilgatain 7)8; pormulgat.'ini /> 7. dudum] 
dotum JH'>; asdodum 7i8. Icgis Jll. 8; legem 7^5. praecipimus ^12. 4. B2—b. 7; recipimus .4 3; 

custodiro add. Bl.H. || 13 filicg 7^5.6. conpetentis .4 2.3. 7i2. 3. 8; conpoteutibus 7)4. substaiitiam 

4.'i sui 7y 6. iioii tradiderit] nostrao dcdcriut (dodcrit 7< 2— 4) vl 4. //2—4; nou tradidornut Jll ; non tradideriut 
7f9. 10. porlioiiis .13. I!l; porlionem //9.10. contrarium ovt. 7J7.8; in coutrarium .1 1. 7^5, 7'iV., 
I,ind. II 14 iiiliil 07». Jll.H. pro (|)er .13; prae iJ 6) scripturium .1 1.3. 7/5.6; por inscriptoi'ium 7)7; 
por aeripliinuu //8: per scriptui'am e.r coniect, Til., Lind. praciudicio .14. faciet .12; lacti ot A'i; facit 
BB; lacicbat //9. acj aut //2-4, J.ind.; Iiee .12.3. /ili; boc e.r cnnierl. Til. nullus 7i6--8. || 

ho 16 IiuiuBiiiodi om. Jtl.d; liiiiuscciiiodi .14. /.'2 6.9.10; liiiiiis .12.."!. vigorc] vicnrc //7; crrore .4 4. 

ii5; orrorem 2.3; crroniiii 114. ]d.'ic;ivil /.'8. dcliiiiri iil viiidicabit (;'. 84, /.3) om. I!b. dcnnissc 
/12.3; dcliuirc .14. //4.6-8. iit si 11 1. dc portioiieni .13. //6—8. |1 17 accepcrat .4 4. 7/8; jic- 
ciporit /.'(;. 9. 10; ai^cipil //2—4. v.iloiMHcl //2—4. posscatur /13; paliatur i/6- 8.10, /J9 /i. r. lar. 
si nm. .44. I!2 4.6.9.10; «c /,'7.8. ubolis /.'7.8; sulc /.'6. 

.'i6 1,1 Liiiidiiliir lil. 24. i"). /'/)'. /i7. 1. 7;"), 1. 2) jXorrlliini liijnii iiil lnii' filtiliiliiiii diiliiiii r. iiifrn iii lil. 78. 

11* 



84 LEGES BURGUNDIONUM. — LIBER CONSTITUTIONUM LT. 

moriatur, et patrem eius superesse fatorum decreta permiserint, et de rebus in suo 
dum viveret iure eompositis neque donationem fecerit neque condiderit testamentum, 
pater suus ita successionem, de qua loquimur, suis partibus vindicabit, ut nihil exindo 
abalienandi liabeat potestateni : ipsoquc in fata conlapso ad rcliquos fiiios defuncti 
fratris substantia remeabit. s 

[3.] Ornameuta ' quoque et vestimenta matronalia ad filias absque ullo fratris 
fratrumque consortio pertinebunt; quod quidem de his ornamentorum vestimentorum- 
que speciebus circa filias ex lege servabitur, quarum mater intestata decesserit. Nam 
si quid de propriis ornamentis vestibusque decrevcrit, nulla in posterum actione 
causabitur*. ,o 

[4.] Quod si necdum nupta puella sorores habens de hac luce transierit suam- 
que per scripturam aut coram testibus non vulgaverit voluntatem-, portio eius post 
eius mortem ad sorores suas, remota. ut dictuin est. fratruni commotionc**. per- 
tineat. 

[5.] Verum si defuncta non habucrit puella germanam et de rebiis suis non 15 
evidenter observanda decreverit, fratres sui heredes accedant***. 

*) ca.ssabitur A1.3. Ba, editiones; i^es.sabitur j12. **) coiiniuuiom' .1;!; communionp A4. 

B2. 4, Til, LituL, Blnhine; communionem JS5— 10; commonitione B3. ***) Data sub die IIIl 

kt Apt Lugduno luldunt 2J9. 10; quae suhscriptio rcpetita legitur in iisdein codicilms in fiiie tituli 
■lequenii.i. 20 

1 miiritur Bl. ft patrem] patremque .4 3. 4. U2— 4. 7— 10; ))atrcni oni. et, A2; pntre quam BG. 
lactorum Aii.i; lacturum B2— 4. 6. 7; laturum 2? 8. 10, .8 9 /i. l. lur. permiserit U3. G. 7; prcnuise- 

rint B8. in suo] in suum .4 4; iucerti Ji6. || 2 duni] iu votum JJ(i. vixerit £9. 10; vevorit A3. 
BH; adviverit .4 4; advcncrit B2— 4. dnnatione JB7; dominatidnem B3. liicerct BT. condcdorit A 4. 
BC}; condediret Bl; conciderit A3. \\ 3 pater suus — liabeat potestjitcm om. j41— 3. snccossione 05 
B2—i.l.H. (|Uo 75 4.8. vindie.-ivit ^ 4. /f 2. 4. 10, A. /. /nc. e.vindel ex ca B ,')— 10. || 4 alienandi 
Bii.H.W, Jtil li.l.lfie. ipsumque Bl.S; ipso (ipsuni /i .0) quoque ^ 3. Bii. in {om.A\.2) lacta yl 1— 3. 
.8 5—7; in facto B3. 4; in lat;un 2i8; inlante A4. conhipsum JJ,'). 7. 8. ad] do A4. doruncti 
fratreg A3, 'JV.; dcfuncto fratre A 1.2, Biiid.; defuncti patris A 4. B2—4. \\ 5 substiuitiam .1 2—4. 
Br,. 7. 10, B9 /1. /. lac; Bubstantiae BH. remcavit ^3. Bl. 8. 10, U9 /(. /. lac; remanobit A 4. ,10 

B2 — h, 77/., I/md., Uiiid. 11 B ornamentmn Bl; orna A3. quoquo o«i. 7? 8. ot oiii. III. vosli- 
niontiini tain /J 7. matronilia A3; matrimonialia crrore innnifcnlo Wiilter. ulla yl 1. /J.'i. (>; ulliim 
//7.8; illiiin /no, /3 9 //. /. lac. fraties A3. Bd. || 7 fratroruimiuo A4. /J2— 6; fralnmi (lia- 
iroriini A 3), nm. quc, .4 2. .3; fratroriimvo /J9. 10; fratrorum vol, om. qiie, Bl.H. coiisortium /J.''i. (.8; 
cohnortin >4 2. 3. vegtiiiiontoruiiiqiic om. Bl. || 8 qiio om. j44. /J8. 8|iecilms .4 1.4. Bti.l—W; spe- 3:, 
cinliliiiii /18. Korvetur BH; Korvoiitur Bl. qiinrum — propriis oiii. /? 7. 8. inteHljito A3; inlestntu 
Al. BU. discoHdcrit /12.3. /J2— 4. G, Itiiid. \\ 9 si quid] Hicut /14. ornnmcntibus /i9. 10. vostilms 
^vciilimoiitibiiH A3), om. que, j4 2. 8. decrevorat BH. iiiillnm /i7— lU. in postoro /J2— 4; iii poslorio 
JHi. nccio Br,; iu:lioiiem /?7— 10. || 11 si »m. .41.4. /?2— :'». iiccduin| iioc .4 4. ;r2— li.9.10; 110 
/?7.8. iiiipbini Bl. puoMnni BT.H. Korore Br,; Kororis .13. BH. traiiHeoHSoril /i(i. |1 12 sciip- 40 
liirn /}♦). portio ciu« ««i. /14. //2—4; porciono oiiiH //G. || 13 poKt eiiiH inortom om. .4 2.3. //(5 -10, 
Jtlulime, Jtind. lul) nc Bl.H. roinotji| reimilavi .4 4; roniiita // fi. nt om. /14; nut B ^i. fratrorum 
/13.4. //2- 4.0—10. II 1.5 Verum »»1. /14. //2 U. defuiiclo /13. biiboat //4. piioMa «hi. //7.8. 
KorinAiia i4 2— 4; Kerinniinn B2- .'). 7 — 10; lermiiia //•>. et o«i. lib.l; h\ A4; sit //(i. || Ki obsorvan- 
diim //7.8. docrovornl HH. frnlor (fratroK //fi.li; ol frnler //7) hiiiih (hiioh //.''). li) lioroH (lioro 4S 
/13; lH-roilo« 7/2-4; liorodi« Bti.C, el ros //7| aecedal (accidnl //4; Kiicccdal /13 /ni; .icccd.int //7i 
A 3. 7/2 8. HiioH /14. 

1) Cfr. "ii>rii p. M. wil. 2. 2) C/i ''' 4.1. lill, 2. 



LEGES BURGUNDIONUM. - LIBER CONSTITUTIONUM LII. 85 

LII. De' mulieribus despon satis, quae ad alioiuni consortium adulterio 
instigante transierint. 

[I.] Quotiens huiusmodi causae consurgunt, de quibus niliil praecedentiuni legum 
statuta iusserunt, ita ambiguitatem rei oportet absolvi, ut emissum iudicium perpe- 
5 tuae iegis robur accipiat, et specialis causa generalem teneat aequitatem. 

[2.] Auditis igitur atque perpensis eriminalis negotii meritis, quod interFredegiscIum 
spatarium nostrum- et Baltamodum nec non et Aunegildem vertebatur, sontentiam 
diximus, quae recens facinus resecaret et futuris temporibus modum districtionis in- 
poneret. 
10 [H.] Et quoniam Auncgilde post nuuiti prioris obitum in sua potestate consi- 

stens^ se antedicto Fredegisclo non solum ex parentum consensu, verum etiam proprio 
arbitrio et voluntate donaverat, et maiorem nuptialis pretii partem^ sponso adnumerante 
perceperat, fidemque placiti iibidinis ardore succensa disrumpens ad Baltamodi non 

1 Verba rubricae quae — fiansierint ad cunlexticm trahunt i' 5. 8. dispunsatis .4 1.3.4.51 — 3. 
15 5—7.9.10. quae mn. BS; qui 2i9. 10. ad om. BG.ii. aliorum om. BH. wnsorti» A2—i. £2—4. 

adulterio om. Bl— 4, Lind.; adulterium Ai. U5. 7. 9. 10; alterum BH; adulterii ex coniect. Bluhme. \\ 

2 instigante] libidine (libidinem B \) add. Bl — 4, Lind., Jiluhme. transierunt 2J9. 10; transirent 

JS6; transierit £1.7.8. |1 3 Quotienscunique Al. Bb, Tll., Lind. eiusmndi AA. B\ — 4.6 — 8. con- 

surgnnt] surgunt £7.8; sunt ^2.3. de om. Bl.H. praecedentium] praesentium JS9. 10. legum om. 
20 £5; longum £8. || 4 statura £1. iusserunt] disserunt Lind., ]l'alter. ambiguitateni] a nobis aequi- 

tatem A2; ambo eguetatem A'3; ambo equit;ite £7.8. rei] rem £5; regi £1. ut om. £1 — 4. emisso 

A4. £1 — 5. iudicio ^44. £1 — 4. perpetuo £1—4; perpetua £6. || 5 legis] paccionis £6. 

robor AB. £ 1. 5. 7. 9 ; rubur £ G. speci.ile B 7. 8. causam £ 8. generali A4. £ 6. teneat] et add. 

£8. II 6 Audistis £1.7.8. atque] ac £7.8. perpensis] praesens £7.8. criminalibus A4; crimi- 
25 nis £ 1. in negotii £ 4. nieritis] segreganuis add. B 7. quod] et add. A 2. Kredegi.sclum] sic 

Al.i; £2.3; Fredegysclum £6; Kredegisdum £4; Kredegisdo £8; Kredegisclo £5.7.9.10; Kredregis- 

clnm £1; Kredeglisclum A2; Kridigisclum A'6, Ilind.; Kredegiselum Lind., Walter. 1| 7 espata- 

rium £7; spatario £ 6. 9. 10. nostro £ 6. 9. 10. Baltamodum] s/c ^ 1. 3. 4. £ 1. 5. 8; Baltamodo £6; 

Baldamodum ^2; Balthemodum £2-4, TiL, Lind.; Balthamodu £7. 9. 10. Aunegildem] s«c yl 1 ; Aune- 

30 gilde (Aunegildae £3) ^3.4. £1—4.6-8, lUuhme, Bind.; Aunegildum Ai; Aunihilde £10, £9 h. l. 

lac; Audigilde £5. vertebat £1—4. sententia £1.7. |1 8 quae] et add. £1 — 4.6; ci add. 

Ai; ut ndd. £9.10. recens] praesens Ai.B\ — 10. quaerens pro quae recens .4 3. lacinos 

£7.9.10; facimus £1.3; fecimus £5; lac nos £8. resecarit .43.4; resecari ut A2; reseraret £9.10; 

praecavorit £1 — 4. niodo£7. 8. distinctionis £ 1. 3. || 9 poneret £ 7. 8. || 10 Et om. £ 9. 10. 
3r. quia £6. Aunegilde] siV,- yl 2— 4. £ 1— 4. 6. 8; Aunigilde £7. 9. 10; Auucgildis .4 1, Til.; Aunigildis £ .'.. 

in sua om. ^2; iu suam 7i7.8. potestatem yl 1. £1.5.7.8. H U se] si ^4. £ 1.4.7.8. antedictuni 7J6.7. 

Kredegisclo] nic .4 1.4. £2.3.5; Krcdogysclum £6; Kredeglisco vl2; Krcdegisdo £4.7.8; Fredigisclo £1; 

Fridegisclo AS; Krigedisclo BIO, £9 h. l. /m: non (im. Bti. soluni] eorum ndd. £6. cx oni. B\t. 

consensum yl 4. £1 — 10. etiam] se ndd. 7i9. 10. proprium arbitrium A i. Bfi.l.H. \\ 12 volun- 
40 taleni £ 1. 6. 7. 9. 10; volupfatem £ 8. donavorit ^ 1— 3. £ 4— 6. 10, Ti/., l.ind., Blnd.; dof.ader.it 

£7; dotata erat £8. ct| in £9.10. n.;iiorc £6.9.10; niaiori £2-4; niai.u-is Ai. prctio £8. 

parte £1—4; parentoin £7; paitilms£8. sponsum j4 4. £5.7.8. adnumorantein £7.8; ad iioii crranfe 

£6. II 13 pcrciperet £5; percipcrcut £7.8; praeceperat A'i.i; iierccpcrit 77/., Lind. oius placiti 7J 6. 

lividlnem 7n. libidons ardoris £6. disruptis 7i 10, £ 9 /i. /. /ac. iu\\ n A2. Bjiltamodi] xic yl 1. 2. 4. 
■).', 7J1.5. 8; Balthaniodi £2—4.7; Balf-anioto 7i6; Baldiniodi yl3; Baldamodi £9.10. non tani] om. £6; 

ii..f;..i. .4 4. 7V2-4: ....tltlan. A 2. 

1) JmiIx liomdnm tiluhix21\ Dc; iiuollis vcl nuilipribn.s do.sponsatis f/cwww^r»/, hitnc cmstiitillonem 
a Sljfixmundo edltiim loco jyviorix nohin nmi Iriidiltie cmiMiliiliotm <ienninl Llhri cm.il. e.ise pn.<Hain; cfr. 
L. Vlxitj. III, I, 2. 4, 2. Sohm, KliexcldlcHKuwi, p. 76; Snhm, Triiinnui, p. 3; Jidin I. r. I. ]>. 1S6. //. ^j. 42; 
!,a B. Loenlwi, Verlnifiiiltrucli l. c. p 153. 2) Cfr. WiiU: II, 2\ ji. 74; Schroidcr /. r. i>. 1;16.- Fii.itel 

de ('ouliinties, Lii monarchle friintiiie /. c, p. 119. 3) Cfr. infrii ///..59.85; ./. Kicker in 'Miltheilungen 

de» InMitulM fiir oentiir. frenchichlnforsch.', tom. xuppl. II (1887;, 2>- iJOy- 4) Cfr. infra til. 66. 69. 86. 



gg LEGES BURGUNDIONUM. - LIBER CONSTITUTIONU.M LII. 

tani vota cucurrit, quam ad consuetum flagitium i'emeavit, atque ob hoc non alitev 
tantum crimen tantumque dedecus libertatis quam sanguinis sui eifusione debuerit ex- 
piari. tamen districtioni publicae dierum reverentiam' praeponentes iubemus, ut Aune- 
gilde divino humanoquc dehonestata iudicio pretium, hoc est CCC solidos, Fredegisclo 
coacta dissolvat. •'■ 

[4.j Nec Baltamodum quidem ab ipsius damnationis merito segregamus. qui 
mulierem alterius coniugio debitam praesumpsit accipere, cuiusque mortoni causa 
poscebat: sed sententiam nostram ab intcritu eius sub hac conditione sanctorum die- 
rum consideratio revocavit, ut, nisi cum aliis undecim ' ovidentia praebuerit sacra- 
monta, quibus adfirmet: se eo tempore. quo ipsi saepius dicta Aunegilde quasi uxoris to 
iure coniuncta est, ignorasse, quod Fredegisclo iam fuerat obligata, pretium suum, 
hoc est CL solidos', Fredegisclo non morctur exsolvore. Quod si iuraverit, neque 
damnum neque pcricuhim patietur. 

[5.] ludicium vero in hac causa prolatum ad viccni niansurae in acvum legis 
praecipimus custodiri. Et ne quemquam dcinceps ad exercendum tanti facinoris k, 

1 vota] om. ,13.4. lil — 4; vocji B o; vocitii . I 1 . 7- 7 ; vagatjuii liS. ciicmTit] cunit /<' 1 : cucurre- 
rit Iil.8; quo ciirrens BH; atque ob (jib i>' 2— 4) lioc add. .14. 7j2 — 4; ali hoc add. JJ l. consuetam 

.12.3; consuetus Bl; consuetudo .14; consuetudineni IJl. Hjigitio -14. B2 — 5; rijvgitiorum B 1. 

rcmeavit] remigavit B6; levavit i>' 1. atque] oin. Bl — 4; luiccque B7.8; iu\ i>' 6. oli lioc om. B \ — 4; 
ab hoc A2; nihocBH. || 2 t.-intuniquej et Til. dedicus .13.4. II 'J; dedigus B8; de cuius 7)3: dequos 20 
/?G. libertates 7i6; libertatani -12. sauguine B7. sui om. A4; suao 7)' 2— 4; suis Bl. effusiouom 7;!. 
G. 10, B9h.l.lac. debuerat .14. Bl.S.lO, B i> h. l. lac, Til., l.ind., Bluhme. || 3 cxpiare .14. 7J 1 -3. 
.")— 8. 10, Lind., Bluhme, Bind. dislrictioni om. 7} 7. 8; districtionis .14. B\ — 4.6. iniblicae om. .14. 

B1.8. dierum om. B1.8. reverentiji -14. 7)1; revercutiae 7)6. pro])oneutes .14. 7>'l— 4; proponeudi 
/J7— 10. Aunegilde] sic -12—4. 7il-4.6; Aiuiigilde .1 1. /.'7—10; Auuigelde 7i4; .Vunigille Bb. \\ 4 ot S5 
divino 7il; divinum Bl.S. humanoque owi. 7i 7; Innuauuniquo 7)8. deliouestiite .1 3. 7)4. .'). 8; dehonestato 
B\; dehunestiula /7 7; deouesta Bli. iudicium 77 6 — 10. inetiuni oiii. 7)1 — 4; praeiudicium 7},5; per 
imlitium .14; suuni add. Bt)—». 10. Frcdogisclo] nic .11.3. 7i2.3.5.9. 10; Fredegisolo .14; Fredogisdo /J4.8; 
Kredi«lo 117; Fredeglisclo yl2; Fredregusclo Jl\; Fridigisclo />' 6. || 6 lialtamodum] sic .11—4. /7 6.8; 
It.illbaiiioduin /n— 4. 7. !». 10; Haltomodo // ,'j. ab]a(l/)'4. ipsius] istius .1 2. 3. /.' 9. 10; istos7i8. 30 

dnmiiatioiie /)' 6. !). 10. iiiorito oni. Bii; merita .14; moritus 111; moritos /)'8. subrogamus 7)1. qui] 
quin JlH; quo 716. || 7 niulier /7 7.8. adulterius -13. couiugium .14. Bb — 8. dobito /.'l!. priu»- 
Humpiu^rit .12.4. B\ — 6, JJind. cnius, om. que, -41.4. B\ — 5; cuins cumiiuo i?6. iiiortis 7)7.8. cau- 
snm /ilO; cniisac //6. H 8 sod om. IS4. sententia iiostra 77 6. intoritnm 7J1.7. 8. || 9 considorn- 
lioiio .14; ninaidorantinm Bl; cousidorantium J18; considernto 7il; coiisidorat /)' 6. rovocnlmt .12.3, 3:. 

Ilind.; revocabit /11. iit om. Jll. iindecim om. />' 7. 8. ovidontinm /i5. 7. 8; ot vidcntin />' 10. )iraobui 
/)' C. II 10 qiiiliu» — t«iii|i<iro om. .12. ndririiint .14. />' 5. 7. 8. »o oo] soso oo .13.4. J12 — 4; sod soo />' 1 ; 
Roii II ft. i|iioJ qiiod .12. /11.6 — 8. ipsi] nic /16, edd. omn.; um. .12; ijiso .13.4. /11 — 4.7-10; ipsius 
.1 I. II b. scpiiimdicta yl4; «epiiiBdiclno .1 1, 7'i7.,- snopiusdictam /12—4.7. .Vunogildoj sic .1 1.2.4. /1 (i ; 
Aniiegildne /19.10; Aiuicgid /11; Aunigildo -13. /1.5. 7. H; Auncgildoni /12—4; Aunogildi T,l. qunsi] *n 
qiii /11; qiino /12 — 4. iixoro /11; uxoros ^l 3. B b. || 11 coniiinctus cx conierl. Til. Frodogisclo] jiiV 
-11.2.4. /1 2. 3. .5. !t. 10; Fre<U'gisdo /14.7.8; Frodigisclo -13; FrodregiscU. /11; Frodcgysclus /16. fuorit 
.14. /16; fiuTniit JJ b. obligntiiiii .1 1. /11.5; obligat /16. ad prociiiiii, u»i. siium /16: prjioiiidic iuni 
iproiiidicinm /1 l>;>ru prcliiiiii MiiiMi .14, /11—4. H 12 Frodogiscl..] »i"c .11.2.4. /12.;l.5.6.9. 10; Fiodogisd.. 
/14.7.8; Fredrogiiiclii /11; Froiligiuclo -1 .'1. iioii iiii.rotiir] iiiimcrotur (nuinnrcliir /1.5) .13. /11 — 6. si] so •••■■ 
/17.8. II 13 ad dniiiiiuni /11. nd poriculiim /11; poriculu -13. pnlialur .14. /11—4.6—10, llluhme, 
lliud. II 14 liidlciuiii om. jn.a. »1 voro (vorum /17) /17.8; voriiiii /1,5 — 7. Iinc om. /16. prolntiiiu] 
probntiiin -14. /12 — 4.7.8; provntiir /11. nd invicoin /15.9.1(1. iiiousiiro .13. /1!J.5; mnnsuoro /11; 

iiiniiaori /16. iii «voin /18; in "iiiii /14. /11—8; in oo /19.10. logibns /17; logos /l(i. || 15 prao 
copiinii» /1 H. cimliidiro (irl c.iilodiro) .14. rl roiUl. II. \'.\ om. /16; iil /'1. i|Uoiiiqunui] quni|iijiiii .1-'.,'). .Mi 
/1:1.4.6, llind.; qiii-<|iiani /11; qiiiHqiinm /< III, /'!) Ii.l.liir. iiicops /17. ad »m. -11—3. /15; n do /1 6. 
• xi-n I.. /12; caoroiidiim /17.8; oxoroiidiiN /16. laiiti u»i. .12. /11—4; tnin 715. 

Ii Vtrlnt Dioniin rriTori.ntia rt «anctoruin ilicruin cnnNiiliMntin nd ft»lum pimclMlrni n. 517. ilir '2(\. 
Hirinn Mitrtii (dif VII. kitl. Ajirilin) crlrlirntum rrfirnuht nmf, rrclc iitm mimuil ('iincinni. J)r jHinrlutli 
inituliirnliii iih impmitinrilnin Uimutnin uhHuIii cfr. ('inl. Thrnd. IX, 38 (Vii /). Hom. 1'/»«/., (VW. U 
lliri'l. IX, •JH) !»«• iniliil|^i'nliii> .riininuiii 2) Cfr ""/"" '''■**■ ''1 ''/'■ -"/"" '''•'-', 2. 



LEGES BURGUNDIONUM. - LIBER CONSTITUTIONUM LIL LIII. 87 

ausum permissae minc compositionis tcmporamenta soUicitent, iubomus, ut quoscumque 
similis facti rcatus aequavcrit. non tam dispendia sustineant facultatum quam capitis 
amissione plectantur. Rcctius est enim, ut paucorum condcmnatione multitudo corri- 
gatur, quam sub specie incongruae civilitatis intromittatur occasio, quae licentiani tri- 
5 buat dclinquendi. 

Data sub die IIII. kalendas Aprilis Lugduno, Agapito consule^. 



LIII. De- hereditatibus filiorum, qui post patris obitum matre superstite 

intestati moriuntur. 
[l.J Licct cmissa iam pridem fucrit lege'' constitutum, ut si dcfuncto patre inte- 
10 status obissct filius, ac si mater cius robus supcrfuisset humanis, substantiam filii ita 
cunctis vitae suae temporibus possidcret, ut post transitum cius universa, de quibus 
loquimur, propinqui ciusdem pueri ex paterno gcnere venientes acciperent, sed post- 
modum cum obtimatibus populi nostri inpensius de causa tractantcs advertimus. spe- 
cicm praedictae legis non minus dispcndii ac litigii succedentibus oxhibcre quam 

j5 1 ausuiii] casmii lll—i; causiim />' f). permissum JJb.l.S; promissae ijK; permisisse *l 4. 

_B2— 4. 9. 10. uuiic] iiecjue i' 9. 10. temperamentu 1![}.10. soUicite .14. B i; soUiciti 2)1—3.5; 

soUicitet iJ6; suUeceteut .1 3. || '2 simiUs A 2. B 1—4. lactus .1 4; factis-Bl. reatui»'8; reatis 
i>1.6. aequaverit] sequaverit .13. /.'1.8. dispendio A i; dispendie B7.S; dispendites Bii. sustineat 
7;7_10; susteTieuiit /.'1; teneant /.' I). facultatem .1 3. 4. /.'5.7.8; equitatum i> 1. capitae suae 

2u iJ 10 /jII h. I. lar. \\ 3 admisiuue .14; adniissione (admissinnes i? 1 ; admissionem i>' 5) i> 1 — 8 ; amissio- 
iiis .1 2. est mn. A 3. 4 et cudd. /1. ut om. A 3. 4 et codd. B. condempuationem A 4. B 1. 5—8. 
coirigitur .14. />' 1. (i. 8. 9. 10; corregitur -B2. 3. 7: corregatur .13. ii 5. H 4 su)j specie] snbstancia 5 6; 
suspicie i>'7. 8; specie, om. sub, .12. incongrui i> 6. civilitatis] incivilitatis e.c coniect. Til., Liiul.; ceci- 
litatis ii6; civitjitis £1. intromittantur iJ 9. 10. cjui /.' 1. 5. licentia .1 4. 7>' 6. 9. 10. || 5deliu- 

25 quonti .14. ii 1-4. |1 6 SubscrijUio abest a A i. Jl l — 5. Data lege gapegum sot leque />' 6. Uata u)». 
iJ7. 8; Dato ii 9. 10. sub om. /.'7.8. Lugduin. oiii. .11—4. />' 9. 10 {cfi: autein finem til. praeced.); 

Hlugudunum i> 7 ; Lugdunum ii8. Agapit.. (^onsule oin. i>' 9. 10; liaccipiat £ 7; accipiat ii 8. 1| 7 Totus 
litulus deesi B\. Hoc loco .12 rubricam tituli sequentis habet, oviissa rubrica tit. 53. hereditatis Bl. 
filiorum] eorura .13. patris om. B'6.i; patres .13. matre — moriuntnr om. iJ 8. matris Bi; matri 

30 Bl. superestiites 7^6; superstiti 7*7. |1 8 intestate iJ7; instate ii 6. 1| 9 [nitiain tit. sc. Licet — 
patre om. /J 7. 8. emissam /i6; aemissem /i9. 10; missam .12; misso .l.">; missa JSind. fucrat .14. 
£2—5. legem .12. 7>' 5. 6. constitutum] permissum .12.3. iJ6.9. 10. ut si] qu..d si .14. de- 
fuiicti />'4.6. iiitestator .14. H 10 ol)issct] liobisse steterit /.'6. et filius .14. i>' 2— 4. 7. 9. 10. ac] aut 
iJ2— 4. sic ^)ro si .1 1, Til., J/iiid. superfuisset] sic .13. /.'7—10; superfusis .11, Til., Lind.; perfusis 

35 ^12; sui^erfluis sed .14. /j'2 — 4; suiier filias fuisset /J5; super filiis sed /.'6. bumani .12; huiuanas ij> 5. 
substautia ii2— 4.6. 7; substantiae /i8. ita] ut ita />' 10. || 11 cmicti />' 7. 8. vitae om. Jil.%. sui 
i>6-8. temporibus om. .14. posscderit .13. /i 2— 4. 8 ; p<issiderit .14. />' 6. ut ohi. i>'6. || 12 propiu- 
quus />'8; iiropiuqua .14; proquemque />' 6. pateruum gcneri ii8. accijicrint .14. /^2.4.9.10; accepe- 
rint />'3; acciperc /^8; adcedcreiil i>' 6. 1| 13 de causam .12.3; uuivcrsa />' 6. specie />' 2— 4 ; spetijun 

10 /;H; spaciaiii /.'7; pre pretiae i)»'o spccicin .14. H 14 praedicti ii7 — 10; praedicate i> 4. loges /j 5. 6. 
ac oin. Til. litigii ea; emend. I.ind.; litigiis .11.2. />'2— 4.10, Til.; letigiis .13.4. iM); leticies ijt5; llti- 
gus />'8; litigos B1, B9 h. l. lac. succedentibus] sir .1 4. /.'4.(i; succidcntibus /J3. 10, /.'9 h. I. lac: 

incidontilius B2; accedcnti I. us .12.3. /i5; accidcii ti bu» .1 1, Til.; oci>identibus /.'7.8. 

1) Id cd dics 29. meiiMs Marlii a. 517. /'wto pitschall a. 517. dic 26. »(c»i,s(s Marlii cclcbralo, 
Au scnlcnliain rcf/is, qmc tit lurriiui jierct ln. LiUritm comtitulionum rccipicHda erat, subito jmt dics /i's/os 
jrroimmiatam cssc patet. 1'crperam annum^iM. in diibitatioiwm rceocant Oanpp l. c. ;>. 312 .i^. ; dc Hnbc 
l. c. II. 2.50. 2i C/'r. L. Kom. tit. 28: Do luctuosis Inu-cilitatibus. Titulam 53, ipMlis niiiic c.vtat, 

noi-cUam lcncm ad lit. 24, 3 pracberc alquc antiquioris conslitutioiiis loco posilim cssc eomfat ; utrmn aitlcm 
haec piior amslitutio pcrdila sit, an in alios titnlos, qni ad iiis hcrrditariiim siicclaiit, transicril. in diibio 
50 rdinquimua. 3) Laudatur tit. 24, 3. 



SS LEGES BLRGUXniOXUM. — LIBER CONSTITUTIONUM LIII. LIV. 

commodi. dum inter se diverso ambitionis iurc disscntiunt. quorum altcrum tarditas 
adeundae hereditatis offendit. alterum proprietas amissa conturbat : idcoquc rcctius 
visum est. ut sub ciusmodi temperamento praefatae conditionis vineukun iaxarctur, 
quo non reservari negotium placuit; sed finiri. 

[2.] Qua de re iubemus, sicut iam similis causa nostro est conclusa iudicio, quo- .■> 
tiens in hunc casum contraria fatorum decrcta vertuntur, continuo inter matrem de- 
functi pueri, si tamen pucUa defuerit, ct propinquos, quorum supra feeimus mcntionem, 
rclictac facultatis divisio acquo iure et ordine celebretur, ita ut unusquisquc dc me- 
dictate pcrccpta facicndi quod voluerit ex lege habeat potestatem. Consultius nempe 
utiiitatibus partium causae vestigio terminantur. quain tcmporibus suspensa proficiunt. lo 



LIV. De' his, qui tcrtiam mancip iorum* ct duas tcrraruni partcs contra 
intcrdictum publicum pra csumpscrint. 

[I.] Licet eodcm tcmporc, quo populus nostcr niancipiorum tcrtiam ct duas tcr- 
rarum partes accepit, ciusmodi a nobis fucrit emissa pracccptio. ut quicumque agrum 
cum mancipiis seu parentuni nostrorum sive nostra largitatc pcrccpcrat, ncc manci- is 
piorum tertiam nec duas tcrrarum partes ox oo loco, in quo ci hospitalitas fuerat 

*) tortiuni nianciiiiuiu (niiintiuni ISl; ni;in(.i|iiuui um. B 10) ,4 2—4. 2)2.3.7 — IC, lUuliuic, liiiul. 

1 'luani (■'iinnindl (luni| cuni (|Uii iiKKlicuui nnixlituui Z>7) i>'7. IS; ([uiiiii (luiiiunilo 7>li; i|ii;uii iihkUoo, 
<im. duin, iJK. 10. (luiii| cuni i> "J — 4. diveisi />'7. S. || 2 (lu.iium 7M. 7. S. retaidilas i> 4. tardilaii — 
alterum um. JB 5. adeundn ,4 4. Ji'i—i; adeunda />*(>; ad euiidem ,4 2. Bl—W. liercdilas ii2 — 1.6; ao 
liereditati A \. ammissa -4 2. B6; adiiiiss!i B~i; adniissam 2(8. || 'd ideiHjui Zi2. 3. 8; ideo (juia B\. 
subj Ki BT ; se JB H. Imiusmodi Bt — 10. temperamentum .4 4. Bl.H. piaefatae — vineuluni vm. /J7.8. 
praernvtc -43; pr.nelecte B9. 10; priicfaclji Bi}. \\ 4 quo] (|Uod Ji4.7.8; (lui Bii. reservari] aiu A2. 
Blt. 10, Bind.; rescrvarc -4 4. J<3. 4. 6— 8; sorvari .41, Til.; servare £2. .0, Lind., Bluhme. negotio A^i. 
BH; iiegiitio -4 3. placuit um. B b. sod fiiiire -4 4. B5.6.i). 10; sed siiiere (sine reni B2.4)B2— 4; se 25 
dennire (difinirc) Bl.H. || 5 «■aus;uii BH. iiostra 5 5.7.8; uostram BH. concluso -4 4. iudicium JS5. 
7.8. II 6 iiij iiilcr -4 4. 7i2-4. casu .4 4. Bti; caiisa 2>2— 5. cmitiaiio JS 3. lacl.uuni -4 4. Bb; 
foclorciD Jy2— 4; faluruin B7.H; fralnirum Ji6. vertuiit .44; vertatur B;>; vctuiitur J>8; vciiiiintur 

B 10. inatrein oni. Ji3. || 7 dcfuiictc pavercsj>6. sij scd /{7.8. propiiKiuus -4 2. BT.H; propiiiqui 
Bb; propiiKjiiltus /11. (juaruiii Ji7. 8; ooruin JS 11.10. mcncionc --13. || S rclicti J/2. 3. (i. 7; relictis :tu 
Bi.H; rclicta Ji !l. 10. faciiIUitcs B(>. ae^juoj ego B6. oidinom B Ij. ccleluiirclm />'lli, II'.) Ii.l.lav. 
ut om. .8 6. do om. -4 2. BU. niedictatcm .4 4. JJ6 — 8. || 9 porccptaiii -4 4. tU\. v.iliicrinl lil. 
cx legoiii lialiiiant JJ 7. 8. coiiKultitiH — |)roriciuiit om, yl 2. 3. consullis Ji'.t. 10; ciuisnlaiis J)'4.li. iiciiipc| 
cnim J<7.8; ninijdiu /<'.». 10; ciiini jier -4 4. || 10 parliuni| porlio /< 7. 8 ; palriiic J;2— 4. causa Jni. 
vcnligliiin /14. J/2— 7. Icrininciitiir J/8; li^rniinaliir J/il. 10; tcrniinctur Bb.l; tcrniinatis J/2 4; tcr- jj 

niiiinliiii /14. sUK|H-iiKae cj; enicHil. I.iiiil., IHnliiiic, lliiid. jiroliciant J/2 — 4; jirollliat -4 4. J/6— 10. || 

II Tulut tihilui deetl B\. liiilirica lUctl 111. Uuhricum lihill acijueutiii liuc lucu liiilicl .4 2. tcrtlo 
JJ6. mnncijiio B<i. jinrti» /13. J/5. || 12 inlcrdiclo /14. jiuMico -4 4. J/6. 8. jiracHumjisorunt 
Al. J/ 2. 3. 5.6.8-10; i.racMumjiKcril -4 3. Jy7. || 13 co(lcm| «o /12-4 ct ciM. B, Hlulimc. iimiici- 
jiioriiiii uni. B \; maiicijiiiiiii J/2. Icrtinni J/ 8. || 14 jnirlis -4 3 J/ 5. accijiil .4 2. J/2.3; accijiial iii 
,4 4. J/7. H. j«..rcuj>lio J/H. ngro J/5. 10, J/!t /i. /. /</.-.; aKroriiiii J/ 7. carum pru agniiii cuin J/6. || 
l:"i iiiv«| Hilii J/6-H. iii iionlra J/7; noHlniin .4 4. 7/6. lar(,'ilalcni J/ 6. jiorccjioratl «iv -4 2.3. J/6; 
pcri'i|Mirnt /1 I. J/2 4.11. 10; jicrcijicna ,4 4; jicrcijicruiil J/7; iicrcijicriiit JJ5; pcrccjicranl J/8. || 16 iio- 
<Iiin diinn (iliion J/4) 7/2 4; ci dnaH J/l». 10. juirtiH -4 3. ci) oiuH J/2-4. oHjiitalilalcm JHi; liospi 
liilitAti» //7 8. fucril J/6. 10, //11 A. /. /(«■ 1 

li llnui- lituliiiii, (/1(1 111 //«/(■ Uimuiua rtniunulrulrm uiiu luilirl , uiirrUiim Iriinn msr rliitm r.i; eim 
iiiiliiiurnlii rl formii njiiitirrl. l'/r iinjirit ;i. .52, nul.'2; tiiiniiji I. r. /i .'107. ."1111 .ik/i/. ; lliudiuii I. r. /», 15 (((/(/.; 
;W<i/i/' /. r, /1, 35; SiUrillr» I r. ;i, 57 «</(/. 74. H.'l, ',\M. /V/;>cc.(hi iiiliriuilnlnr iks IiiihiiiIiiIiIiiIi.i I.iiiu:iiu 
k Jfnc in 'NuurcUe lierne hinliiniiur' \JI (1888), />. 2.12 »(/./, 



LEGES BURGUNDIONUM. - LIBER CONSTITUTIONUM LIV. 89 

delegata requireret, tamen quia compiures comperimus. inmemores periculi sui. ea quae 
praecepta fuerant excessisse, necesse est, ut praesens auctoritas, ad instar mansurae 
lcgis emissa, et praesumptores coerceat et hucusque contemptis remedium debitae securi- 
tatis adtribuat. lubemus igitur: ut quidquid ab his, qui agris et mancipiis nostra 

5 munificentia potiuntur, de hospitum suorum terris contra interdictum publicum prae- 
sumpsisse docentur, sine dilatione restituant. 

[2.] De exartis' quoque novam nunc et superHuam- faramannorum ' conpetitionem 
et calumniam possessorum gravamine et inquietudine hac lege praecipimus submo- 
veri: ut sicut de silvis, ita et de exartis, sive anteacto sive in praesenti tempore factis, 

lu habeant cum Burgundionibus rationem; quoniam, sicut iam dudum statutum esf, me- 
dietatem silvarum ad Romanos generaliter praecipimus pertinere; simili de curte ct 
pomariis circa faramannos conditione servata. id est: ut medietatem Romani* estiment 
praesumendam. 

[3.] Quod si quisque constitutum huiuscemodi praeccptionis excesserit et non a 

15 vobis fuerit cum districtione repulsus, non dubitetis commotionem iracundiac nostrae 
in vestrum periculum esse vertendam. 

*) ile iiiedietate (de medietatem JS6— 8; raedietateni , mn. de, A i. £2—5) Koraani niliil A l. 
5 2-10, Bhthiiie. 

1 deligatamfi6; deligata A2. B8. leqiiirerit -B6; requirere Ai. B3.4.7.8; iiiquirere B2; ex- 

20 quireret A2, Bind. ut couperimus (ut cunperiemus 1)7.10) /<' 6 — 10, Bluhme, Brnd.; repperimus Ai. 
B2 — 4; recipemus L'5; conperemus .1 3. iuraemoris .13. Bl; inmoris i' 2 — 4. ea quae] ea quia .1 1. i> 5; 
eo quia ea quae ex cvniect. Til. , Lind. || 2 fuerunt B 3. 6. excessisse] sic A 1 ; excesserunt .-1 2—4. 
Bl — 8.10, Bluhine, Bind., B^\ h. l.iac; excessisseut e-r couiec^. Til., Lind. praesentis i> 4. inistar £ 7. 8. 
mensurae.l4; mansuri i>'6— 8. |] 3 leges B6. emissa om. it 5 ; emisse -12.4. £2 — 4.6. et om. -14. 

25 B2 — 6. praesumptoris -13.4. 7)7.8; praesumpturis iJ 2— 4. coerceat et] quo sciant Bl.^i. coutemptis 
remedio />'7. 8; contemuere medium /> 6. debitae] debere £ 6 ; debitis7i8; habebitis iJ 7. securitas -1 4. iJ 4 ; 
seu veritatis Bl. \\ 4 adtributam i/ 8. ut solus -11. ab his] sic omn. codd., hii ex emend. Lind., 
Bluhme. qui] quae .1 3. />' 6. 8. iu agris -1 2-4. i) 2— 4. 6— 10. et om. i> 9. 10. nostram munificentiam 
-13. i}7.8. II 5 putiuntur Bl; patiuntur /)8; partiuntur iiit.lO; puniuntur i>'2— 4; pouiuutur -14. 

30 hospitium -12. i)'3. 8. 10. iudictum -12. praesumserit i> 6. || 7 dicuntur />'9. 10; diwentur />'7. 8; do- 
cent -1 4. />' 2— 4. restituat />' 5. 7. 8. || 7 quoque] cumque />' 6. iiovam — superHuam oi». />' 9. 10. nova 
Ai. B2—i. siiperHua B2 — 4; superfluum Bl. feram annoniiii .12. i>6; faraminannorum ij 2 ; mearuin 
II i:J 7. 8. conpetitionem — inquietudino om. ii 7. 8. conpetitionem] sic i>' 6. 10, Lind., IHuhine, £9 h. 
l. lac; coiipetitione -14. B2 — 4: conpositionem -11 — 3. Bb, Bind.; positionem Til. {| 8 et om. 

:f5 -14. ii2-4.6. calumnia i>' 6. 9. ad possessorem i>6; a posscssorum .14. i>2— 4.9.10. gravamine (gra- 
vamini ii 4), o»)i. et, i>' 2 — 4. inquietudinem i>' 6. hac] a -1 2. praecepimus i) 7. 8. submoverc i) 2— 8. |j 
9 ut om. -14 et codd. B. sicutj si quis i> 6. ita et] item iain i)'7. 8; ita, om. et, i> 2— 4. anteactum 
Bl.Vt. sivej seu iJ9.10; sui iJ6. praesenti (praesente i>'6; praesentem iJ H), om. in, .12.3. i>'6 — 10. 
factisj praesentes ii6. || 10 habeat yl3; habebunt D i; habebant />'2. 3. ratione .14. iam o»i. i>'8. 

40 statum /J4. 9. est o7)t. /i 6. mediolate .13. || 11 praecepiinus /iS— 10. pertenere -1 3 ; perteneri -1 2 ; 
custodire 111. simile -14. i>2. 4. 7. 8; similiter .11. Bb, Til, Und.; similiter et ii 9. 10. curtej corte 
/13. 7i7; consorte i>'9. 10; aperietatem add. Hl.ii. \\ 12 pomarius -13; pomares i)6; pumaries B5; 
pummariis BH. laramannus -13; fttraminamius i)2. 3; farani niaiius i>' 4 ; feram aniiu» />'5; ferainaiinus 
BH; faramaniiMn £7.8. conditionis -12; condicioni />'6; couditionem i>' 8. servatam />' 8. ul oni. 

45 AS. />4. cxistimeiit .13, Bluhme. \\ 13 praesumendum -13.4. £2—4.6.9.10; praecumeudum £8; 
praccremeiidum /J7. || 14 si] sicut si ii 6. quisque] quis .12, Bind.; quisqui />6; quisquam Til., 
Lind. huiusmodi ii4. 9. 10; huiu» ii7.8; iiiiisco /i6. praeceptionisl praesumptionis ii9. 10. || 15 dis- 
trictionem iJH; discriptione B 9. 10. duhitetisl dubitet -12.3; dubitet his qui .14. commotione £8; ex- 
commotionem /12; excommunicationem -13; communiimem -14. ii2-6; cummonitionem />' 9. 10. iraiundia 

50 iJ6. nostri £6— 8. || 16 vestro /1 4. ii5. 9. 10; vestri iJ7. 8. periculo /i9. 10. vortendiim .( 1 

1) CyV. imprii lit. 13. 2) Cfr. JJu Ciituje s. h. o., quod significat: ziueeilgfhcnd, iDujcrcclU. .3) Cfr. 
Paiil. Diiicon. 11, 9, SS. Her. Liiiui. p. 78; faras lioc est generationes vel lineas; /•>/. Hoth. 177. Wail:, 
V. (i. P, p. Hl. 213; liriiimcr l.c.p. Hl, nol. 15; .Inhn I. r. I, /i. 6.5. 4.52; Bindiiuj !. c. p.22, nol. 77; 
liorctiiuf l. c. p. 25; G(tui>p l. c. p. 338; Secrclun I. c. p. HH. 4) Cfr. iiifra til. 67. 

LL. Scct. 1. II. 12 



90 LEGES BURGUNDIONUM. — LIBER CONSTITUTIONUM LV. 

LY. De' removendis barbarorum personis. quotiens inter duos Ronianos 
de agrorum finibus fuerit exorta contentio. 

[1.] Quamlibet certa sub districtione olim- fuerit constitutum. ut barbarus in 
causa Romani, quam contra alterum Romanum commoverit quamvc exceperit. sese 
non ausus esset adiungere. tamen pensiorem habentes de causarum actione tractatum h 
iubemus, sicut anteactis iam temporibus praecepimus custodiri: 

[2.] Quotiens de agrorum finibus, qui hospitalitatis iure a barbaris possidentur, 
inter duos Romanos fuerit mota contentio, hospites eorum non socientur litigio, sed 
Romani in iudicio contendentes expectentur, ut, cuius barbari hospes evicerit. cum 
ipso postmodum de re obtenta habeat rationem. lo 

[3.J Quod si quis barbarorum sesc ad litigandum in ciusmodi causationom iiiiscu- 
erit, mox rcpulsus inferat multae nomine pro eo, quod interdieta contempsit, solidos XII. 

[4.] Quod si eum Romanus, hoc est hospes ipsius, adhibere praesumpserit, utrum- 
que duodenos solidos iubemus exsolvere ct causam Romanis logibus terminari. 

[5.] Sane si cx eiusdem agri finibus. quem barbarus ox integro cuni mancipiis i.^ 
publica largitione perceperit, fucrit contentio cepta. licebit ei, sou pulsatus fucrit, scu 
ipse puisaverit. Romano iure contendere'. 

[6.] Terminum vero si ingenuus eveliere aut confringcrc praesumpscrit, manus 
incisione damnetur. Si servus hoc fccerit, occidatur. 

1 Uaec rubrica in A 2 iam tiliilu praccedcnti adjicrijUa huc loco repclila lei/itur. yullam rubricam 20 
haljel Ii4, vcrba aulem qiiutieiis — CDiiteiitio in inillo conlexlus extant. Eadem vcrba rubricae cum conlextu 
coniunffunl JJ b — 8; ulroque loco, lam iji rubrica, quam in conlextu, lei/untur in A 4. Bl — 3. persoiiis] ex 
terminibus ad<l. Ji ij. \\ 2 tiiiibiis] et teriniiiis cvulsis add. i' 9. 10. e.\ortata Bl. coiiteutio 
om. Bb; contenitim .13. || 3 Qunnilibet om. Bb; Quiinilicet .12. cert,-i om. Bb. sub om. B1.8. 
discriptiune /(6.9.10. || 4 caiisas, ojn. iii, B \. quam — Eomaiium om. B 1—4. Roinana .4 2; 25 
KomaiiUK B 1 ; Komano B 2—4. coiitrn al. K.] cuiii altcro (alio B 9. 10) Komano .1 4. B 6—10. 

quamve excoperat .12; qiiamve (qiiani ut B 4) oxcipcrit .14. /Jl— 4. 6; quani (qua B8) vix ceperit £7.8; 
quani cuni (cuin om. /i9) vix seceperit ZJ 9. 10. sese] si se lil ; sed si BS; se ijI9. 10. esset] csse 

/^6.8. II b tameii] tam .14. Jll—4. pentioreni .14. 7^1 — 3; pensiore 7>7.8; potentioreni Ji4; iii- 
pcnsuurum JiS. bnbcntem Bl; liabcntis JIH. actioncm .13. Vn. 7. 8; ocensionem /i 9. 10. tractatu 30 
.•14. Ji2—4; tractatiir Jil. \\ (! sicut] sic nd Ji l. niiteactis «oli Jtl.S; actis (cunctis />' 1) cell. codd. 
iam om. />' 10; in 114; ctiam /J 7. 8. prnccipimus .12 — 4. /? 1 — 4.6.7; prnecipenius Ji b. custodire 
/13.4. el codd. Jl. II 7 qui) quo rel quac .14. />' 1— 4. 8. Iiospitalitati .12; liospitalitatibus .14. 

BIO, B9 h. I. lac. iiirc] itcr /J6. barlmri .12. || 8 iiiota] natn />'10; />'9 h. I. lac. conteiitiol 
ciiiKcieiitia /i7. 8; Kciileiitiu //1. Iiospitcs — sociontiir oni. JIS. Iiospilis .13. .solietnr .14; sntinntur 35 
/<9. 10. lctiKi.. .13.4. //1.3.6.9.10; liiigi,.s /il; litipiis II H. scd] ot Bl.H. || 9 Komanos A 4- 
//2-4.7.10, Bi) h.l.lac.; Koiiinnus .1.3. /;i.r).6.8. in iudicinm /i 6— 8. expcctont .13. Bl—b.l.8\ 
cx|>ccUiiit //0.9.10; oxpotit .14. iil om. ,14. //1—4; ct /<r,. ut llb—W. bnrbnrus //r).7.8. Iiospis 
//1—4.7.8. nc vicoril /;i; vicoril /HO, B9h. l. lac. || 10 ipB,.] ipsnni //7.8; ipsc .1 4. rcni 
//6.7. oblntntn y/ 1. iinbcanl /; 2— .0. rntiono 7/4. 6; tiaditi..iUMii /.' S. ]\ II l..nl.imi.>i /.Ti. S. .scsc||o 
Hi Hc /14; KC«c om. III; ni lll.H. nd litiKandiim] in ndlitignndMiii .M. /.'1 I: ail lc>,'cudiim /.'6; nd 
liliKBi.t //7.8. huiiiHiiiudi //7.8; biiinK //9.10. causatioiio .12. /.'9. 1». || 12 .•.. i.m. .13. /.' (i. || 
13 y.iud um. 7/7.8. iti ciiiii] kcu //6—8; ni cniin cx coniect. Til., I.ind. lioKpis .13.4. //7.8. || 

II dii.Klwcii.m //9.10; du.i.leiiiuK /13; .\ll .14. //1-6.8. Koli.b.s ohi. //9. 1((; sulidns .1:1.4. cniisnm 
um. Jl 1; cauHu //6; cnuMic //7. Koniniiuin llb.l. 8; K<.iiinn..K // I. Ic|,miiuik //7. toriiiinnic //.'') -8. || ^j 
1.'» Hanc Kij Hniiiit //6; MoiiiKi //7; Hi iiiKi //8. cx um. .1 2. 1. /; 1 — 4.6. niiibuK| luribiis .1 2. iiilc(jiniii, 
om. ox, Ub. II 16 piiblicniii .14. Urgitioiicii. .11. //1.7.8.10, //9 h. I. lac; InrKioiic //6. p.T.-cpit 
/12.3; |)orciporit .14. //1—4.6—8; prnvciporil //9.10. coplnj K<''>ornln (gciicrntani /;8) .1 ,'!. 1 c/ 

ruHd. Ji. liccbnt .14. III. «oiij h! //7.8. || 17 Hibi piacpnlKnvcril, oni. hcu ipKc, //7.8. c.>iitoiidciit 
/12; mnlciidcrotiir II 4. || 18 tomiinu //li, vcriini .12, /;iiii{. iiigciiu.i .12; iiiKciiiiuH .13. cvcllcrit ,vi 
A4. //1— 4. H; M>vollorc //6. coiifrcgoro //H, || 19 iii.iKi..iiiK //9.10. Si| vcr.. add. .1 4. //1—4. 
81 — «lociilnlur om. Jl b. 

I) TUulibU Dii 1—5. mreUi» (ulniimcratuUie mnU; jirrlinrnt lul tit. 22; c.fr. clinin L. Ilom. /1/. 39. 43. 
L. ViMiy. X, ;). SaleiUen I. c. j,. H\ mi. XM. ;jH7. 2) C/r. lil. 22. 3) Cfr. Jlriinna- I. c. ]i. 265, 



LKGES BURGUNDTONUM. - LIBEE CONSTITUTIONUM LV-I;VIII. 91 

[7.] Si vero debilitatem suam ingenuus redimere voluerit. medietatem pretii sui 
aolvat. 

LVI. De' servis in Alamannia comparatis. 
(I.] Si quis servum alienum in Alamannia redemerit, aut pretium dominus red- 
5 dat, aut servum habeat qui redemit; quod tamen a praesenti tempore praecipimus 
custodiri. 

[2.] Ceterum si ingenuus rogans redemptus fuerit, pretium suum emptori reddat. 

LVII. De- libertis Burgundionum, qui licentiani discedendi non 

habuerint. 
10 Burgundionis libertus, qui domino suo solidos XII non dederit, ut habeat licen- 

tiam, sicut est consuetudinis, quo voluerit discedendi, nec tertiam' a Romanis conse- 
cutus est, neeesse est ut in domini familia censeatur. 

LVIII. De^ cane occiso. 
Canem* si aliquis nuHa extante causa occiderit, solidum det cui canis est*. 

15 *) Aliriuis nulla causa extenta canem occiderit, solidos II det. 2J6. 

1 ileliillleni A\. Bb; libertatem i' 1— 4. ingenuos A'i. redime se B8. pretii ovi. B^. 
sui om. A\. B4— 8. || 3 Rubrica deest BL Alainania ^13. £1.4.6—8; AKamannia m ™iW(!«, Alamania 
m cnnte:rtu .14. || 4 Si quis] «c .11.4. _B4— 8; Is (His) qui ^l 2. 3. 731—3, Bind.; quicnmque £ 9. 10. 
redimerit (redinierunt B\) ^12.4. £1—4.6—8.10. pretio £1-4. .id dominura £7.8; a domino .4 4. 

20 £1—4. Bluhme. reddat] recipiat .14. £1—4.7.8, Blulmie. \\ 5 qui] sic £9.10; quem ^1.2.4. 
7J1— 3. 5— 8, Lind., Bind.; quam .13. £4; qui eum ex conieci. Til. redimit £1. a om. .14. £1—.'): 
ad £7—10. praesente £5—8; praesens «9. 10. tempore om. £9.10. praecepimus .13. £8. || 
6 custodire yl 4. />'l— 5; observare £6—8; observari ^2.3. £9.10. || 7 si om. £6. iugenuos 

£5.6. emptore £6—8; imturi .13. reddat] solvat £6. H 8 Rubrica deest £4. Verha ruhricae 

2.'. qui — habuerint cmn contextu coniunnunt B5—S. libertatibus .11.4. 7j1— 6; libertatis />' 7. licentiam] 
viam .13.4. /Vl— .0.7— 9; iam £10; via £6. dcscidendi AS; discidendi /j'9.10; discendi .12; disccn- 
dcndi 7i,5; discendentibus £ 1. H 8 habuerit 7i 5 ; habuernnt £ 1. 6. |1 10 IJurgundioncs i'4. 
libertos £6. suo ohi. £ 6. dederiut — habeant .1 2. 3. || 11 est o?». £ 4; qui £6. consuetudo 7i6. 7. 
quo] sic £2—4; qui .11—4. £5—10, TiL; quod £1. voluerint B2—4. disceudendi .14; diseendi £1; 

:io clcscendcndi £4; discidendi .13. ad Komanos 7J5. 8. consecutus est] consuetns est £7; consecutus Iicc 
£1; consecutus sicut Ji6. || 12 in um. B4. domino ^13; dominis £4; domiuii£G. lamiliam 7j' 6. 
censeat BT. || 13 sine culpa aild. .11. Bb, TiL, Lind.; de nepotilins add. e seijuenti titnlo .12. || 
14 8i quis canera 7n0; 7i 9 h. L lac. si qnis .12.3. £1. a nnlla .14; nullam />'1.7. 8. extonte 
cau.sa .12; oxigente causa £9.10; causam stantcm 7.' 7. 8. solidos £2.3; solidus />'7.8; solido £9.10; 

3.'. solido 1 ^13. dct] solvat ^13; solvatur 7>' 7. 8. cni canis est soli A\. J!b; ei cuius canis est e.c coniect. 
TAnd., JJlulime. 

1) J^nji JtimiMmi; dcenl rabrica. ipiai- hiiic lituh rcsiiandcul; cfr. ('onsf. c.vtrai: 21; Jiindiuii L c. 
p. 106 el Julm L c. II, p. 338, (pdbus culsenlior expoHentibus hnnc tilulum lul ijenuinum Librum const. )vr- 
tinentem ante armum 496. consa-iptum cssc. 2) Letji Itomanac deest riibricn, quae huic titulo )-e.sj)o»- 

w deat; cfr. siipra tit. 40; UomL cxtrar. 21, 3. linmncr l c. p. 98; /. Grimm, R.-A. p. 371. 3) Hlulime 

d SakilUs l. c. p. 366 sqq. Imnc vocem mlelliyunt de tcrtia parte tcnac posscssori liomano in dii-isioHe 
relicla, sed ab co liberto Bimiiindioni retuiita. Alifcr liindiv/i Lc.p.S2 dicit, terliam praediiim .liflnificari, 
ciiius fructunm tcrtiam partcm is, qui praedinm fenet, domiiui fcnoris loco solrat; cfr. infra tif. 79, 1. Cei-fe 
qiiidcin perpcram alii riri ilocli c.c lioc tifulo effici confendunf, unicuique Uberto Itomanum j«).isf.t.W)-p»i iurc 

r, liosiiitalifafis adscriptum fuissc, qui ei tcrtiam partem praediimm suorum soMssct; (laupp I. c. p. 344; 
liiiiiHiix 1. c. p. 22; ?•. Siiriijnij I. <■. n, p. 297; Matilc L c. p.Ti. 4) Lcifi Jtomaniic deesf rulirica, 

quiir liiiir fitulo rcspowleaf. 



92 LEGES BURGUNDIONUM. - LIBER CONSTITUTIONrM LIX. LX. 

LIX. De' nepotibus. 
Nepos amisso patre cuni rebus oninibus ad avi ordinationem vel sollieitudinem 
conferatur: ea tanien ratione, si niater eius secundas nuptias crediderit eligendas. 
Ceterum si nubere electa castitate distulerit. tilii cuin omni facultate in eius solatio 
et potestate consistant. o 

LX. De- adhibendis donationum testimoniis. 

|I.J Quotiens in quibuscumque negotiis consuetudo antiqua neglegitur, necesse 
est, ut nova lege futuris temporibus consulatur. Et quia aliquos barbarorum pcr duos 
aut tres testes conlatas sibi vel donationis vei licrcditatis nomine facultates adver- 
sus morem veterum usurpare velle cognovimus, eorum primitus praesumptionem prae- lo 
senti lege eorrigimus constituentes: ne tam paucis testibus commissa res valeat. 

[2.] Ceterum si quis post haee barbarus vel testari voluerit vel donare, aut 
Romanam consuetudinem aut barbaricam esse servandam, si vult aliquid firmitatis 
habere quod gesserit, id est: ut aut scripturis legitimis, quod largiri cuicumque volue- 
rit, teneatur, aut certe quinque* ingenuorum tcstimonio, quod dimittere voluerit vel li 
doDare, robur aceipiat et in eius, cui res deputata fuerit. iura commigret, 

[3.] Libertos' etiam, si competens ingenuorum numerus defuerit, patimur testi- 

•) V aut VII B7.8. 

2 Ncpo.s aotiia A 1; iicpiis cell. rodil. .'idmisso J18; .immisso jBO. paticni .1 3. 11 S. oinnibiis aoli 
Al. B b. .idvi /iC; .id .ivio -14; .-id avii lil. soUicitiuline IIA; siiljlicitndineni /j 7. S. || 3 ea] et 20 
B 10. mtioncni /Jl.t)- 8. ad sccnndas -14. clegeiidas .-1.3. /i 1 — 3. ;"i. (!. il. U) ; olegiindas />'4; diligcii- 
daa B7.H. \\ 4 iinberc] novcrit /< 7. 8. electal electatns .13; lelictae .1 4; relicta 11 \ — 4; elcctam /.'8. 
castilatem B\.C.8; cantitalis .13. tnllciil .1 3, cuin oiiMieni lacullatcm />'()— 8. in ohi. /.'1--4. sola- 
liuni /i 7. 8; ordinatioiiem /.'li. || .') p..teslateni /-' 1. IJ- 8. consist.Ht ^ 2. /J C. 7. || C Toliis llliiliin 
lUexi B\. lestiinoninni 111; teslinm -12. || 7 iii dth. .14. /32 — .'). negolii .14. /j C. anliiina elcgitur jj 
(antcijiiam liacc legilur /J8) liis tcniporibus, rel. om., BT.S. \\ 8 cousulatur] s/V -I 1; coiisolaliir .12.3. 
B6; consolelur .14. Jlb.l — 10; consiilclur 112—4. .'ili(|iias />7; aliquis JIS; lcgunuiuc B6. \\ 9 aul] 
per ailJ. JiH. teslis -I 1; testibus BCt. coiilatJi .12; coiilulos .14; inlatis /.'C; consolatas />' 7. 8. sibij 
ibi .13; sivc/>'7.8. donulionis] «V /.'9. 10, Liiiil., Blnhint, Biiiil.; doualloucs /.'2-4; donatiouibus cell. 
riidd. Iiercditatibus .42. /<0; licrcdilatos /i2— f). nonicii /i7.8. lacullatcsj xiV .1 1. /J,'j; r!U!ull.'Uis (rp«. m/i/. 30 
advcrsuni .12.3. /J6-10. ]| 10 iiiorcs /i3; moro //7.8. vetcrom A^.A. BA, Blulime, liind.; vetcre /J9.10; 
celerum /<C. vclle m/i. yl4. /f 2 4. C. praOHumptione .1 2 — i. Jll. praeseiilo aiitc, idh. lcge, /.'7.8. ]] 11 legl- 
biin /)'9. 10. corrigimiiH oni. //!). 10; corroginiiiH .13.4. J12 — 8. consliluenles] sic .1 1.2; consiicntcs />'2; 
cenHiK-ntCH fecnsuciitiH //.')) .13.4. /3 3— C; ccnseiiles /3!). 10; ccnscnlis /3 7.8. iiej iioc /.':'). pauci //7.8; 
p.iiis /3C. coinmisaa) eiuii ipsa /3 7.8. res valcat] resolval /3 C. ]] 12 i|iiis o)ii. .4 2. 3, /3i)i(/. poslliac 3i 
Jt 1(1, Ji'.l li. I. lar. tcHlnrl) tic A 2.3. /3!). 10; lcstaie .1 1.4. /.'2- C; losti /3 8; tcstis /.'7. doiiassc /3 7; 
volueril add. J 4. nut] nd /<■'>. |{ 1.3 lionmuiim .13. /3(i~8. liarliarcHcam /3 0. servandani] scint 
nilil. rx Kvinid. 'Jll., I.ind. hI viiIi] Kimililcr /3 7. alii|uis .1 1.4. /3,'). C. nrniilates /3C. iit chI) dc 

■Ututn /3 9. 10. )] 14 ut om. .1 4. /3 2— .'J.8— 10. aiil om. /3 7. Hcriploris .1 4. //.'.; snb.sciipt..ii-; /3 7 ; 
i<iil>i(cri|i<uriM /3 8. lcgitimiiH /38; lcgitimoH /3 7. i|UihI] (piid -14. /30. I.iigiii' .14. /.'2 1.7 1(1; 411 

Inrgerc /3 .') ; orguere /3 C. ciiiiiH('iiiiii|iie //.''); i|u!cuni<|iie /3 C. )] 1.') niit] ul /3 C. Icstinionium .12. 
112 4. C 8; iii lc«llni(uiliim //!(. 10. ]| 10d"nari/38. lobor .1 3. 4. /3 ."■>. 7. !l. 1(1; inbor /3C. eui] 

iniiii. .14. /3 2-1»; .•iirc, o»(. rcH, /3 2. eoniCKret /3!l. 1(1. ]) 17 llbeidiH .1 2 -4. /.'2 10. pelis.M; 

('om|>nlnH //.'■). pnlciniir >! 3. 4. /3.'). 7.8. teHlimoiiio /.'2 — 4. 

1; Ijffii Jdmunmr ilrrnl rultriai, iiunt hiiic tilnlo rrn^Hiiuteiit. /'/)'. til.lA, 2; 7.''). 8^). Jlriiniirr I. c. ^,, 
j>. !M); Kriiul, ynniiuiidiiclui/l f' 1 ^*-'*'''/. A !>■ •i'2.' JHif, VnrminuMiiilt (18(10>, /, ji. 1!I4; Scliriniler I. c. 
p. 314; IJulirr I. c. ;>. 32. 2) /.(■//) Iliiiiuiiiar drrtil ruliricii, iinar liuic litulii rmiiiiiulriil. Cfr. /i7. 43. 

.M,4. MH; KUjira p. 74, nol, 1; rr ipnii lilulniVt. jirriijiicilHr, luiniiii Iriiriii nulirsiir; r.r iniihifiii iiulriii cidi.iIUu- 
litmu amirrrrim, riim diiliim rmir IMirn ciiii»! iniii iililn. Cfr. ciiiii Iuh- lihilii Frnii. Vi^iil. M. l.'i ((iiiu- 
iten:i). ',\) <'fr. Hiipra td. 17, 4. .mi 



LEGES BURGUNDIONUM. - LIBER CONSTITUTIONUM LX. LXI. LXII. 93 

monium perhibere; nam inter ingenuos etiam servorum nostrorum oportet admitti, 
dummodo eompositi testes manu' eius, qui dimittere aliquid voluerit vel donare*, aut 
si ad testinionii fidem traetatus*" fuisset seoundum eonsuetudinem*** barbarorum, prae- 
beat iusiurandum. 

5 LXI. De- mulieribus, quae sponte ad viri ooitum venerint. 

Quaecumque mulier natione barbara ad viri coitum spontanea voluntate furtim 
convenerit, uuptiale pretium in simpium tantum eius parentibus dissolvatur; et is, cui 
adulterii dicitur societate permixta, alterius postmodum coniugio si voluerit societur. 

LXII. De'^ filiis unicis. 
jp [|.| Filius unicus, defuncto patre, tertiam partem facultatis matri utendam relin- 

quat; si tamen maritum alterum non acceperit. Nam si ad alias nuptias transierit, 
omnia perdat. 

[2.] Dotem sane suam, quam a marito suo acceperat, quamdiu vixerit utatur, 
filio proprietate servata. 
,j Dataf sub die IIII. Idus lunii anno II. regni domnit*. 

*) teneatur add. Bl.S; teneatur .subscriptum ex coniectura Bhihvie. **) tractas aures £6; 

tractus aures «c cmuectura Bluhme. ***) constitutioneni Al. B5, Tih t) Ba ex codd. A2. 3; 

Data sub die lUI. Kalendas Aprelis (Aprilis B2.3), reliqui>{ omisMs. Ai. i?I— 4. 9. 10, Til.. Liwl; deest 
Sitbseriptio omnino A 1. B^—H; cfr. infra notas lul I. ].'j. 

2Q 1 proliibere Bl. iiam] et add. A\. JJb, Til, Liml. inter gcuuns etiam .12; iiiter iugenuns 

(ingenuis B 7.8) tertiam £7—10. inter ingenuos| testinioniiun udd. ex cainect. Bluhme. servarum nostrarum 
B 7 • servum nostrum emendandum easc Bhul. rldetur. oportet] testimouium add. e.r cmiieet. Lind. 
abniitti BA; dimitti Bl. || 2 dunnnodol modo Bl; modum B8. compositij conpositio A4. B2 — fa; 
computatis iJ9. 10; conputati ex coniert. Bliihme. testes] testis ^13. £2—4.8—10, Bluhme.; testi- 

25 monium, om. niaini, Bb. manu um. £5.9.10; m.inum £7.8. eius qui] eius quod .14; cuique £7; 
cui £8; quod £10, Bliihme; quid £9. aliquid »m. £7—10. vel mn. £5. donari £9.10; doniinare 
£7. y 3 ad mn. £5; n prn ad ^13.4. £2—4.0. testimonium .12. £6.9.10; tcstimonia .13; eius testi- 
monii £7.8, Bliilime. fides ex cmuectura Til., Lind., Bind. tractatns] slc .12.3. £7—10; tractata .4 4; 
tractatas £2—4; tracta A 1. £5, Til., Lind. fuis.set ex emend.; fuisse umn. codd. praebeat um. .14. 

30 £2—6. II 4 iusiurandum] forti convincerint add. £4. || 5 quae om. -14. 7J,0.8; qui .13; si 
£1_4. 0. 7. 9. 10. sponte] sic ^l 1.2; spontanc 7i 1 ; spontanc.i .13, £2—4; spoutaneo («/ spontaneae) 
£5.9.10; spontaneis Bl; spontaniis £ 8; spoutanie £6; dispont.anoe .14. virum 7.' 5. 8; viro /.'4. i-oito 
JJ2— 4; coeti .13; coitn £9. 10. venerunt £ .5. 6. 10. || 6 (julcumque .1 .'i. £ 1. 4. 6— 10. n.iti.ineni 
£8; natiouum 7i 9. 10. si spontanea volnntate ad viri coitum£7. 8. coitus JSl; coilu 7i' 9. 10. voluntatem 

^.■i Ai. 7il.(i. fnrtim om. £4; forte (fortem 7i 6) .14. 7M— 3.5— 8, Til., Lind. \\ 7 convenerit om. 
£ 4. nuptialeni .1 2. 4. Jl 1—4. 9. 10, desolvatnr B 7. 8. is] si his .1 2. cui] qui £ 7 ; quao £ 8. || 
8 adulterio .12.3. £1—4.6. dicetur .13.4. 7^6. dicitur — alterins om. 111. souietatem .12.4, 

jg2— 4. 6— 8. pernii.\ta] permancat 7." 7. 8. ;id altcrius .14; ad ulterius .13. /-'2—4, coningium .14. 
£1—8. si om. £8. sociatnr .12. || 10 tcrtiam om. 7>6; tertia 7i 1 ; ter quam 7i7.8. partem om. 

40 £6; parto £1. faonltatem 7i9. 10; facultate 7>'l ; facultates 7i6. malrem 7>'7.8; matre £6; matris £10, 
£9 h.l.lac.; mariti .14. utemla .13.4. JI\.G; utendi 7^10, 7J9 h. l. lac. derelinqiiat 7.';!. || 11 si] 
sed 7.'8; sic Jl\. altornm] adnltcrum 7.'1. acciperet .13; acciporit .14. £4.6.7.9.10. ail cm. I! \. 
alia 7il; Jllteras .14. transiret £6. || 12 onmem />' 9. 10. || 13 dote .13.4. sano] tamen .11. />'."), 
Til., JAnd. a mn. AX /.'4,8; ad /.'1,,5. 7. niaritiuM /.'.'>. 7. S. suo om. .12-4. £1—4.7.8, Bind. 
4.., acciperat ^14. 7-' 1.2. 4. (i. |] 14 tilium />' 7. 8; (llinrom /;9. 10. pnipric(,itciii /.'7.8. servata om. /i4;sua 
sorvata £3; sorvatam 7/8. || 15 Datum .12; l)a(n /,",(. 10. siib uin. .12. 1111] 111 -I .'!. /.'4. id 

iut'i, A 2. ,3, domini A 3, 

1) Manus h. l. i. q. Urkunde (llandfe.ilej; cfr. L. liom. 45, 1 , Brimncr, Jlcchtsgcsch. der Urliunde 
}). 221, 270, Prn 'lcstex' non emendamlnm r.il 'te.ttus' = 'te.xtus', ut Bindiwj jmi]ionit. 2) iv<y/i lioimnuie 
.',0 deest rul/rica, quac huic titulo respondrat. <'/r. siqira tit. 12,4; 44; Ij. Vi.w/. IIJ, 4,7.8. 3) No- 

rella, cui tem]mH lulicriptum est quaniar titulo resprmdente Ijeiiin lionuinae carct, nd coiislihi- 
tiones quuc tit. 24. 42. 74, ccmtinentur pertinet: cfr. nul. ad ho.i tituhis. Hvhroeder, (ie.icliichte des ehel. 
Oiitemclds I, p. 164, 4) Id est dies 10, mcims Jiinii a. 517. Jndicia temporis iiileiira noii Iradun- 



94 LEGES BCRGUNDIONUM. — LIBF.R COXSTITUTIONOI LXIII — LXVI. 

LXIII. De' his, qui messem in giemiis- fur.intui-. 
Si ingenuus est, triplum solvat et* multam secundum qualitatem personae*: 
si servus. dominus pro eo simplum solvat. et servus CCC fustium ictus accipiat. 

LXIT. De"' animalibus in messem occisis. 
|l.| Qui in messem suam animal occiderit, solvatur illi prius damnum, quod s 
animal fecit. et ille animal. quod occiderit. reddat. 

[2.] Hoc est de maioribus animalibus obscrvandum. 

[3.] Ceterum de minoribus illud custodienduni. quod priori lege' constitutum est. 

LXT. De ' mulieribus viduis, quibus maritorum debita requirunt iir. 

[1.] Si qua mulier vidua** tilios iiabens, si ot illa et filii sui cessionem'' di' lionis m 
mariti, qui defunctus est, fecerint. nullam e.\ del)ito ipsius repetitiononi aut calum- 
niani patiantur. 

[2.] Si certe praesumpserint hereditatem. debitum paternuni simul solvant. 

LXTI. De~ puellis, quae sine patribus et matribus ad maritum traduntur. 
[1.] Puella, quae marito traditur, patrem et fratres non habens nisi patruum et ir. 

*) et multum nomen solidos XII BG. **) Burgundia loco vidua i> 9. 10. 

1 gremie.s B."). 6; granariis ex coniecl. Til., Lind. 1'uruntur .13; furati tuoriut (lueniut /.'10) -14. 
B\ — 4.8. 10, yJ9 /(. /. lac: furatae fuerent A 1. 7/5; furaverint BG. 7. || 2 Qui messem iu gnuiarils fura- 
tus fuerit ^ra€»uttun< ej; coniectura Til., Lind. Si quis 7/1 — 4. triplumj sic ^11.2; trigilduni .14. 

Ji 1—4. 7. 8 ; trigildo .13. Jlb; trigeldo Jl 6 ; tregildum /.' 9. 10. ct om. A 3. Ji 9. et — pcrsonac om. A 4. 20 
niulta Ji 7 — 10; raultuni Ji 1 — 5. secundum qualitatom personae $oU A 1 — 3. || 3 pro eum l> 1. 7. 8. iu 
gimplum (vel in simblum) .12.3. £6—10. solvat om. Ji b. CCC] CU £7.8; actus £4. fustus .13; 
fustigZiS. ictus om. £5. |1 4 messe iJ 1. 6, Til., /And. occisi iJ 1. 9. 10. || 5 Quicumque /i 7. 8. in 
mcKso sua .12. Jil — 4; in mcssem alicnam 77 7.8. occiderat 7/4. solvat B b. illi] illc 7)1.7 -10. 
priug om. JiG. quod] quam BH. || 6 fecit — quod om. Bb. ille ont. .14. iJ 1 — i; illi /.' G. animal 2.'. 
quod) qui animal .14. 7/1; quia animal B2 — 4; animal «luem 7/7. uociderit] fecit 7.'G. reddatur 
.14. 7 est om. .12.3. 7/6. dc om. B6. \\ 8 illud oustodiendum om. .12.3; illud ooustituoudum 
Bt>. priore ^l 4. 7/1 — 7; in prioro 7/9. 10. cst um. A2. || 9 a quibus cu; emcnd. Til., I.ind., Illuhme. 
marituni 7/7.8. || 10 Si quis .12. 7/7; Si quod 7/6; .Si quo 7/5. filius .13. 7/5; tilio 7.' 10. si] sic 
Jii; H«d Bl. ct si illo lilii, om. et, 7/1; si ct illa (iHi 7/10) fdii, om. ot, 7/9. U). illa] ille 7/1—4; 30 
illam //8. || 11 fecerit 7/3; lecenuit 7/1; facorent 7/6.7. nullum 7/2.7; nulla 7/ 1. 9. 10; solam 7J6. 
dobitum ^14. 7/7.8. ipsos B6; illius 7/7.8. ropoditiouc 7/8; roparatinnom cj: coniecl. Jiind. calumnia 
7/1.6—10. II 12 pacicutur A2; patiatur .11.4. //1-6.8. 1| 13 corto om. B't; incorto .14. 7(9.10, 
77/., Blu/ime; inccrti //8; inoerta Bb. pracsunipsorit 7/1.3. patcruam />'G; parontum 7/1. .timul sid- 
vanl om. 7/1; simblum solvunt 7/9.10; Kiunil solvat .14. /.'6.7. H 14 quao um. Ji 1; qui .1 2. /M. G; .'I:. 
qui» /13. line uni. 7/ G ; no .1 3. et om. 7/10; aut7/7; ad // 5. mutribus ohi. 7/ 10. ad ohi. /J7 10. 
mnritiii //8—10; mnrito .1 4. BH. trndaiitur //8. H 15 rucllc qui /'5; ruolla quoin 7/8. iniuitiim 
//7.H. Irnduntur //5. 8. fratris .13. /( 5;. fratruiii /.'G; IralKW 7.'9. 10. Iiabciil ,12; li.i l.inTit 

7/9.10. putriiiiiiil iiiatrcm II b; patriim //8. 

lur. Momen mjin fortiiKse, aim in inscripiioHC noccUuc exhilterdiir, iii lemjiore adKcrHiciulo omissuin enl. I '(■)•- iii 
Imm 'domni' lul Sii/isinuiulum referendum emc , vomiiaralo titulo 62. ciiw /iVu/i.i 42. et 24. ilemdn.tlruliir: 
cfr. Uitulinij /. c.p. 3(t9 «lyf/.; Jalm l.c. IJ, j>.\2. 1) Ijeiji Koiimnae ruhrica, qiiae huic litiilo re.ijiondeiil , 
ilrrM. C.fr. mjrra lit. 4,3; Wilila I. c. ;i. 457. 2) (iremium rcl nremiuH - - maniimlii.i, (larhe; cfr. 

(in/riirji, Latriniiich- IhulKchiii llaiuluorlerhudi (ed. 1.) l. n. r. ijremium 11,2. 3) i-f.'/' Homaniie deest 

rulirira, riuae huic titiilo rmjionilrat . Cfr. nujira lil. 23. 49. 4) Deleijalur ad lil. 23,5. 5) V/fi/i 4.'. 

Homiinar ruhrica, rjuar huic tiluhi rejijiondeat , deeHl. iMjem norellain e.iiHe jnilo; neijur rnim cri'dida'im, 
coinjfHnlorrn I.rijiii Uoiiianar rtiam hunc lituluin jiraelfrminiiiHe, si eiim iti 7.i/»r(» conslituliinium inirniniient. 
I',) yrrlni 'cexmimrm farere' ex iiire liomano numjila rniie ridenlur; cfr. Schroeilir I. c. ji. .'127; Shililie iii 
'.lahrhiirJi dn //rwi. Drnlmh. Hrcltlii', V, ji. '.VH); Hiilirr I. c. ;i. 25. 7) l.e<ii Uomanae ilrrsl riihrini, 

quar huic litulo rmjioiulrat ; laudalur hic lit. infra til.Wi; cfr. in/ra til.Kt; Coniil. e.rlrar. VA: Sihrncdrr .'.ii 
/ . ■•-'■. Ilr,i,lrr I. r. II, ]i. 2(9; Uirr I. r. I, ji. '2Ul 



LEGES BUEGUNDIONUM. - LIBER CONSTITUTIONUM LXVI-LXIX. 95 

sorores, de wittimo' tcrtiam partem patruus accipiat, et alteram tertiam sorores sibi 
noverint vindicandum. 

[2.] Si vcro pueila sine patrc maritum accepit, fratres non habens. placuit, ut 
de wittimo tertiam partem mater accipiat et alteram tertiam proximiores parentes. 
5 [3.J Si niater non fuerit, tertiam illam sorores accipiant. 

LXVII. De- silvis hoc observandum est. 
Quicumque agrum aut eolonicas"' tenent, secundum terrarum modum vel posses- 
sionis suae ratam sic silvam inter se noverint dividendam; Romano tamen de silvis 
mcdictate in exartis servata. 

10 LXVIII. De' adulteriis. 

[1.] Si adulterantcs inventi fuerint, et vir ille occidetur et femina. 
[2.] Nam hoc observandum est: ut aut utrumque occidat, aut si unum occiderit, 
pretium ipsius solvat, sub ea traditione pretii, quae cst prioribus logibus' constituta. 

LXIX. De*^' wittimon. 
1.5 [1.] Mulier quae ad secundas nuptias traditur, wittimon eius a prioris mariti 

parentibus vindicetur. 

1 vvittimo Al; wittimum J.2.3; wictimum BS; witimou /JO.IO; vitimumiJ6; wittemou 
.14. BS; wittenium -B7; vittemou B2; vet Bi; vitatauien /j4; tn Bb h. l. rasura est. parte i>'6. 
patiuum -C5.7.8; pater -13; patrus B\. et om. .12.3. Bd — 10. altera .12; aliam i) 1. sororis .1 2. 3. 

2u B9. II 2 vindicaudam Vj' 7 — 10. || 3 siue patrem (patrum iJ 1) J 3. 4. 7)1.6—8. maritoiiG. accipiat 
vl 4. Jj 1.8; acceperit Bl; aecipit ^12.3. iJ 2 — 4.9.10. et fratres (et fratrem i>'6 — 8) nou habet (habuerit 
B 7. 8) .1 2. 3. B 6 — 10. placuit soliis A 1 ; om. etiam Bluhme, Bind. ut om. A 2. 3. B 7 — 10, Bluhme, Bind. ; 
etproutB\.%; utet^l4; et uti?2— 5. || 4 wittimo ^l 1 ; wittimum.4 2; wictimum JS8; wittimou 
.69; witimou B\Q; vitimura iJ6; vittiraon £2.4; victimou B\; victiraum Bb; wittemum .13. 

25 BT; wittemon ii3; witemou .14. et om. BS. aliam .1 2 — 4. B\ — 4.6 — 10, Bltihme, Bind. proxi- 
mioris .13. £1. 8. pareutis .1 3. A' 8. |1 .'i fuit ^l 1 . .B 5, m sororis£8. accipiatiJS. || 6 l)e 
observandis hoc silvis i)9. 10. hoe o7n. i> 1. 7. 8. servandura B i. est soli -4 1. iJ 5. 6. 8. de alteriis 
add. in. II 7 yuicura ij6. collouica B \. teueus iJl— 4. 7. 8. terrae .4 2.3; terreuam ii3; terram 
jB4. modum] res dum i>'7. 8; modo .4 3. B\. possessiones i? 1. 2. 4 — 7. || 8 suae] seu -14; sui 

30 B6— 8; sua J3 4. rata .11—3; erratam £4; aratam B\; rectum iJ5. 7. 8. sic] si ii7; se B 8. silva 
y>'6. 10. iu sc />' 1. noverent vl3; uoveruut -11. iJ 1.5.6; noverit £9.10. dividendum />'!>. 10. 
Romamun />'7.il. 10. || 9 medietatera -12—4 et codd. B. in om. j1 1. 4 et codd. B; et />'6; et de 

£9.10; cx ex coniect. TiL, Lind.; et iu Bluhme. servatam vl 4. iil.2. 3. 5— 7; servaturum />'4. || 
11 Si om. £6; Si quis £ 7. adulterautis ^ 3. £7. iuventi] in evidenter £ 6. fucrunti>'6; l'uerant£4. 

■!•> occiditur £6.9.10; occidatur £3, Lind., Bluhme; occisus fuerit JIT.S. \\ 12 uam] nou (nom />'5) 
^2-4. £1—8. hoc om. /il.6. 7. est om. --12.3. £6—8. ut om. £4.9.10. aut om. .12; ad />' 1. 
occidant £9. 10; adulterautes add. Bl.H. unum om. JS b. uou occiderit.il. Ilb, Til. \\ 13 ipsius 
om. .12—4. £1—4.6.9.10; illiua />'7.8. solvat — pretii om. £8. sub] ab A2. precio £6; illius 
add. £7. (jui £8. cst om. /.' 1— 4. jiriore />' 5. coustituta suut (sint £4) £1—4. || 14 Totus 

if) litulus deest B\. wittimoii £3; vittimou />'2.4.9.10; wittlnium ,12. /.'S; vittimum.ll. 

i)'5.6; wittemon .14; wittomum .13. /;7. || 15 Mulieri £8. i|Mi .13. /,'6--.S. tradetnr /.'8. 
witimon /ilO; vittimon /i9; wittinmm .12.3. £8; vittirauni .1 1. £5; wittemon .14. />'2 — 4; witte- 
mum lil; vettimuiu />' 6. ei £9.10. a] ad£5.6. priori.l2: prioribus .1 3. 4. £2—4.6 — 10; priorera 
£5. marito .12. || Ki parcntibus om. .12.3. £4. parentibus niariti .1 1.4. U'i — 5. vindicotnr] 

15 indicitur .1 2. 

Ij WUlimon cst nuptialc prclium; cfr. .lupra lil. 12. 52. Wackermcgel l. c. }i. 403. 2) JAjii liu- 
niaiKic decsl rubriai, quae huic tilulo renpondcat. C/r. siywa tit.\3. 54; L. Jtoin. til. 17,5; JiiiuUiiij l. c. 
p. 28, mt. 98; Gaupp l. c. p. 342; Saleillcn l. c. p. 90 sqq. 3) Cfr. supra lit. 38, 8. 4) Cfr. L. Jiom. 

tit. 35; Do iiilultcrii.f; cfr. L. Baiuw. 8, I; Jj. Visig. IJT, 4,4. Jiosentlud, JiedUsfolgcii dcs Ehdbruchs 
M p.¥d sqq.; Jirmmcr /. c. ;;. 339; J''ickc>; Jirbcnfulijc l.c.p.ii. 5) Cfr. siiiira /iV. 2. 6) Lecii Jiuiiuimic 
deest rubrica, ipiae huic titulu rcspundaU; cfr. lit. 66. 86; Cuimt. cxlrac. 13, 



96 LEGES BrRGUNDIONCM. ~~ LIBER CONSTITUTIONUM LXIX — LXXII. 

[2.) Si vero tertiiini niaritum accipere voliierit, wittinmn. quod niaritu.s dederit, 
mulieri proficiat. 

LXX. De' furtis. 

[I.] Si ingenuus aut servus furtum siniul fecerint, ingenuus triplum solvat, quod 
furatuin est, si tamen capitale crimen non fuerit : servus vero fustuario supplicio s 
deputetur. 

[2.J Dc his vero causis, undo hoininem mori iussimns. si in ccclesiam fugerit-', 
redimat se secundum formam prctii constituti ali co. cui turfuni fecit. et inferat mul- 
tae nomine solidos XII. 

[3.] Si vero minora furta. id est : porcum. vcrvocom. capram, apcm involavcrit. lo 
solvat multao nominc solidos III. 

[4.] Si violcntiam ' fecerit, solvat muitac nominc solidos YI. 

LXXI. D ' h i s , q u i f u r t a c o m p o n u n t. 

fl.| Si quis inconsciis iudicibus de furto, quod ipsi factum est, crediderit com- 
poncndum. poenam, quam fur subiturus crat, ipse suscipiat. i5 

[2.] Si quis saue locum iudicis tenens inter supradictos coniponere voluerit. inferat 
multae nomine solidos XH'. 

LXXII. De'' fcris pcdica. 
Si quis pedicam feris fccerit extra culturas et in dcserto posucrit, ct in ca aut 

I terti.p inariti. ,1 ■!. «.'). iuTi|.cnt /)'«— 10. v..liicrll| do I i l.o tmI .( ■]. /,'•_' -i;.!!. 10. Il/ii/„iic: Mi- -20 
beravit HH; dcliberaverit JJl. deliherat) »1 aild. JJ-J i. witliiiM.u .1 1. /; '.' I: \vi(iiii,.ii /? 10; 
vittimiiii JJ'J; witliinuni .1 J. 3. JJS; victiinum /(.'>; Hitleinuni //7; witeiii.>ii .1 I; \ettiiniiiii /,'li. quodj 
'luam ,12. .'1. dederat .14. 111. \\ 2 imilior J!4; miiliero JJS. proliciet .12. 1| 4 simul| seinel 
B'.l. 1(1. iii trildiim JJH; Ireblum -l."5. />'().!*. qund] quantum.t4. JJ l~4. \\ .') si servos -13. vero 
om. .14. fustiario .1 1.4. Jii.— ii; l'iiNtiiarium JJT.H. suppliciuin 117. H. \\ (i dcpiilatur I> \ — 4; de- S5 
piideiiiur /;7. II 7 liiimiiic M. G. 1(1, /;!) /i. /. /nc. ecclesia .4 4. ii 4. G— 8. 10, />'!l A. /. /m-. || 8 re- 
dimil .13; redumat /i 5. 7. 1». 10. lorma /)'4. 8. iirotiii coiistitula />'8; preciiim ci.iistilulcm /,'G; prelii con- 
Htitul.i /12. ab (ad/^H) ouin //6—8. cuij ciiius Jf6; qui /)' 1 — i. leceril /,' 1. || 10 iniiiore BH; 
minnta //7.8. furli Bl—5. id) oc /i (>. verveccin] »ic .1 1, Tll.; vervicem .1 2. .t. /,'(!.!•. 10, llluhme, 
Bind. ; yerhUvin .t4. Bb.H; herWwem Bl-i.l, lAuU. aut capram />'(;. apom ohi. /,' 8. || 11 111| Vlll ,io 
// I; .\ll //2-4. II 12 g 4 (/«c«< /; 7. violeiitia .1 4. solval| inlcrat .1 4. VIj.X /.';!. || 13 lurlal 
lu: .1 1, Z;<ii</.; furtiim (surdiim 114) .14. /; 1 -,'), 77/., /-<'ih/.; Iiirlo .12.3; ilo lurli. (Iiirliiin />' (i. H) /^U-IO^ 
llliilime. riiii|Hiiiaiil B 4. || 14 iiicoiiBciiis //1.8; incoiiKeics /ili. indicem ilii //H, do lurliim quod 
fiirlum quod .14; de fiirliim qiiod /;!.(>. 8; do liirlti quod /;2— 4. ipse />' (1 8. crediderill reddiderit 

A 2. II I.O fiir) fiiror II H, fiieral, oni. erat, /; i>. U). siibitiiruK| soliluriis .1 2, /;i')ir/. ; soliiturus .1 .'t. ipse 3» 
om. .11. /;l-(J. II 11) iudici B\. iiiler) si iiilra 114; in .12. Kupcrdiclos /)'(!. inrerat diii. .13. |' 
IH //n?ic ruhricnm luli .1 1. /; liabeiil. pedicam II ii. Si qiiis pedicani fcris p..iieiis il .i ni ii ii ni iii 
tiileril .14, Til.; l)o lijii qiii (Hi qiliK ///k/ihic) piMliciiin fcriH fccerit (leceriiil l.iuJ.) e\lr.i .iilliuiis 
//1—4, f.iiiil., Jltiilinir; ■)<' liiii i|ui pedieam poneiis extra cliiiiKnrani diiiiinuin inlnluril //(i. 
Verbn ruulrj-liu: Hi qiiiH furi» tii //8, rrrbn: 8i i|iiiK — poNiieril <'/i .1 2. .'t. /i 7. !). 10, /)<iii/. riilirirnc rice inmla 40 
mnl. II li) Hi qiiiH -- feeoril «»i. // (>. peilieain /i. /. o«i. /; 7 10; pedicas .1 4. fefis oiii. .1 2. 4. fecoril 
<tm. A 3. 4. /«7—10. eulliirnin 111. 8; cullurn //il. 10; elnsurnK .1 4. iii dnKeilis .12.3. /;8— 10; iiisortum 
B\\. pedirnm |H,Hii«rint IpoHiieril //7. 8) ]il 10. iii eo .1 1. liU; iii niiin /;(! -10. niil om. .1 I 3. lih. 

II //"/1 llniiuiiiiir ilirM riihruii, iiiiiir hiiulihilii rr.i)ni)iilriil : rfr. 1'iiuhI. r.rhiir. ',\; •oi/iiii /1. II, »10/. I. 

2) De lunjhi rirlrniiulim c/r. \\'ilitit l. <•. /1. .Vl^; UiiJilrr- lliirr , Kirchriirrchl {j .'107. 3) ('/»'• »"/»'<» «» 

'rf. I). 4; Itnjt Uomtiniif ilrml riiliriai, iiiiar huic liluUi rrniHmilrnl ; cfr. l'iinsl. prim. ^U; ('onnl. ctirar. 

21, II. /'"'-/. Chililrlirrli rnj. c. '.\, rfr. 1.1. Viiii. I, 11. ,'i, /,. /*iii(i('. !>, Ifi. !>) Cfr. Con.il. r.i/rni. 2. 

(i) /.*j/i liiJiiinnnr ilerst rnlincii, iimie /iiiic liluJn rcnjxnulriil ; cfr. tujmi lil. 4(i. 



LEGES BUKGUNDIONUM. - LIBER CONSTITUTIONUM LXXII. LXXIII. 97 

homo aut aninial fortassis incurrerit, ei, cuius pedica fuerit, nihil penitus calumniae 
moveatur. 

LXXIII. De' caballis, quibus ossa aut scindola ad caudam ligata fuerint. 
[1.] Seu in eo loco inventum, in quo danuunn faciat, sive extra damnum, et pa- 
5 vore ipso aut periclitatum fuerit aut eversum animal aut debilitatum, in potestate sit 
domini, cuius animal fuerit, utrum ipsum recipere veiit et alium*, aut si suum recipere 
noluerit, eius meriti aestimationem habeat, aut duos tales caballos ei cuius fuerit dari 
iubemus ab eo , qui contra interdictum nostrum hoc praesumpserit admittere : qua 
poena ingenuos teneri iubemus. 

10 [2.] Ceterura si servus hoc facere praesumpserit, CC fustes accipiat, et in pote- 

state sit illius, cuius caballus est, utrum ipsum recipere velit; cui** si displicuerit, 
praestita, sicut dictum est, de servo ultione, dominus servi caballum eiusdem meriti, 
cuius ille fuit, qui debilitatus dicitur, cogatur exsolvere; simili de equa conditione 
servata. 

15 [3.] De caballo etiam curtato similis poenae servanda conditio est. 

*) et aliiim] sic 7j'B. 9. lO; an alium ^11.2, editio>m oiimes; iiut aliuin .14. £7.8; aninialinm 

AS. 52— 5. **) cui se disi^licuerit 2J9. 10; cui disiilicuerit (desplicuei-it .13| an alium .4 1— .3, 

Til, Bind.\ cui se (sit AA. Bb) animalium (animal J5 8) displicuerit Ai. B5.8; cuius si animal dis- 

placuerit Bl: cuius et animalium si vero ei displicuerit 56; quod si animal displicuerit U2-4, 

20 lAnd., Bluhme. 

1 Ibrtasse ^l 4. li\ — 4. G — 10. iucur.serit /)8; incurrit Vj6; incunet 7> 5. ei] eius ,12 — 4. /i 6 — 8; 
his vel is B\ — 5. pedicani 51.7.8. calumpuia .12. Bi.b — 8; calumpniam .14. || 2 moveatur] pa- 
tiatur .14. B\ — 5.7.8, Til., Lind., Bluhme. || 3 Totus titulus deest B \. quibus o.ssa om. BS. os 
.14. 112 — 5.9.10; hos B6.7. Verba aut — fuerint ad coiUe.ctu.m perlinent in B8. scinilola] sic. A4; 

25 scendola iJ5.9.10; scandola .13, Bluhme, Bind.; scandala .11.2. £3.6.7, Til, IJnd.; scandula 
i>'2.4; escandula /iS. ad] aut .12. £7.8. cauda .12—4. £2.4.9.10; cautam£8: gautani£7; cauda 
(cautam £6) eius 7^5. G. legatum .14; ligatum £8; ligatam £6.7. fvierit .13.4. £2—4.6—10; fuerat 
£5. II 4 Seu] Si .11.2. £4.5.7.8. eo ovi. B6. inventum] fuerit add. £7.8. in quo] in quem 
.14; in qua £6; quod, om. in, A 1. £5.7.8, Til. slve] sibi £7.8; sibi et £2 — 4. || 5 ipsoj ipsins 

30 £7 — 10. animal a7ite fuerit hahent .11. £5, TiL, Lind. reversnm 7i 9. aut debilitjitum om. .12.3. 
£6 — 10. potcstateni .13. 7i8, Bluhme. \\ 6 in cuiusdam £8. fnerit] /;. /. repetit verha: aut eversum 
animal in potestatem sit JIS. ipsuni] ipse .12.3. £10. recipere] repperi £8. aut] et ex coniect. edd. 
aut si om. £7.8. snnm om. £8; suo .14. ad se add. 7>' 7. 8. || 7 nolnerit] voluerit £3.4.7. 
aestlniMtione .1 3: l!-2 i.l.U.\0, Jlluhmc; extimatione £8. Iialiita £2— 4. 7— 10, Bluhme; habitat 

35 TiG. ant um. .1 ■}, rudd. II. JUuhme. tales caballos ei] sic .11, Til.; ei tales caballos £9.10; talis 

caballds, om. oi, £5; ei {om.. B4) caballos alios .14. 7J 2 — 4, Blu/iine; ei caballos, om. tales, .12.3. £6 — 8, 
Bind.; aliiis tales caballos ei ex coniect. Lind. fnerat £7.9.10. dare .12.4. 7i2 — 10. I| 8 eo] eum 
7^6. pracsumpsit .13. 7<9. 10. admitterc — praesumpserit (/.10) om. /i 5. quia£9. 10; qno .13; qul 
7<4; quam £7. 8. || 9 poenani 7i 7. 8. ingcnnus .1 3. £ 7. 8; inKonuis .1 4. tenore .1 3. 4. />' 2— 4. 6. 

40 9.10; terreri «7.8. || 10 fccorit ct £6. fustos] fustis /i5. 6. 10, /i9 h. l. lac; fu.stibus .13; fustls 
ictus £3.8, Bluhme; fustium hictos (hictus 7J 7) .14. B7. potestatem £7.8. || 11 llllus om. 7i3; ipsius 
£4. reclperej accipore £10, 7^9 h. l. luc. vcllet £2 — 4. || 12 praestlta] prae.stet aut £5; prae- 
stitum J12 — 4. scrvnm /<" 8. idtlunem /i 2 — 4.6 — 10. donilnns] autem add. .11 — 3, 7i7., Bind. scrvi 
om. B b. calialll />(i. || 13 eiusdem| oius />' 5. fucrlt 111.8. qui om. .12; quae £6 — 10; qmid 

45 B2—4. delillltatuin /.'2-4; dobcllatus /(8. dicitur »m. £5; dicetnr .14; diiinlnn /.'9. dc eiina] 
do oa qiiain liH; de oa cqnatiiine, oni. (•iinditiiine, />' 9. 10. || 15 tola para^/rnphns 3 drcsl .1 4. c:ib:illnin 
in.8; caballiis /< 6. scuitatii 7i2; scnitatnin />'5; excnrtatn B3; escortatum 7i 7; excintatum 7; 6 ; sci-ntatn 
£4; serntatu /.'10, /.'9 h./.lar.; coiiatnin HH; cortftti .13. simili /7 2—4.6.9.10. pooiia .12. 7i2— 4. 
6.8; piionum 7;7; |i;one .13. siiv;indii. uiii. Jlb; servata 772-4.6.9.10; servandiun /J 8. condiclono .13. 

•■iO £2—5; ciindiliimein .12. cst sv/us .1 1; om. .12.3. 7/2-6.9.10; lencatur /.'7.8. 

I) ''/)'. 7,. /i'(/Hi. lil. 29; |lc calialli.s, i|uilius os aut sciiidola ad canda lij^ata fucrit ; 7/. Visirf. 
VIII, 4, I. 12. 1;). 

LL. .s«ct. 1. 11. 13 



98 LEGES BURGUNDIONUM. — LIBER CONSTITUTIONUM LXXIV. 

LXXIV. De' viduis ut filiis earuni. 

[1.] Antcactis quidem teniporibus emissa generalitcr loge- 1'uerat constitutum: 
ut, si muiier, defuncto sinc filiis marito suo, ad sccundas nuptias non transissct, tcrtiam 
licreditatis eius usque in dicm vitae suae propriis utilitatibus vindicarct: sed nunc cx 
ipso eodemque titulo cum obtimatibus populi nostri adtcntius univcrsa tractantes, ge- s 
neralitatcm praedictac legis placuit tcmperari. 

Quapropter iubemus, ut illa tantum vidua hanc, de qua loquimur, in licrcditates 
mariti accipiat quantitatem, quae patris aut matris non habucrit facultatcm , aut si ei 
maritus suus aliquam, in qua vivcre possit, successionis suae non donaverit quan- 
titatem. lu 

[2.] Quaecumque ' sane mulier, coniuge suo in tato conlapso, ad sccundi niariti 
vota non ierit. ac si eani adulti iam filii secum essc noluerint, hac ratione cum eis 
defuncti mariti dividat facuitatem, ut, si unum filium habuerit, praedictac substantiae 
tertiam conscquatur: si duos aut tres vcl quatuor aut plurcs crunt filii, quartam acci- 
piat portionem, quam tamcn post obitum cius ad filios ipsius phicuit rcmearc. i.-, 

|3.| Si' quis, defuncta uxore sua, dc qua filios liabet, ad secundas nu|)tias ierit 
et ex ea quoque muliere liabcns filios moriatur. id placuit observari. ut rclicta eius 
non de privignorum suorum portionc quid(]uam sibi aestimet esse donandum, sed de 
fiiiorum suorum proprietate designatani supcrius accipiat portionem. 

1 Tolim lilulut thest lil. Hanc rubilcaiii cxldbenl A 1. Bb; in reli</nis codicibus inilium contextui 2u 
tuque ad verbum tempuribus (A 4. B 2 — 4. — 10) vel umjue ad oerbum coiistitutum (.1 2. 3, Bind.) rubrica^ 
loco eel. II 2 iJe anteacti!. (aiitcdictis Bii) B2~4. riuidem oin. Hb: quihusque /)2— 4. (i — 8. 

exvideiiR emiKsa -B6; emisse .12; oniissa .14. fueiit />' 7. (•imstituta /j'8. || 3 deruiicta /i 2 — 4.8. 
filioB £6. a marito B 4; maritum BH. suo om. .12; suuiii /)8. tiaiisierit .11. /)' 7. || 4 iii die 
/13.4. utilitatilius] hereditatibus /i9. 10. viiidicare /14 iJ3. 4. 6; vendicari /i 5 ; viiidecarit .13. || .5 ipsum -* 
£5. 7.8. titulii om. .12.3; titulum Bl. titulo — populi om. BV>. generalitatem] quaiititatem ex errore 
mani/etto TU. || 6 temperaro /i — 8; imperare /14. B2 — 4. || 7 quampropter /)6; quia propter Bb. 
ut om. B6. illam ^8—10. viduam /i7— 10. Imiic om. Bl\ liac «8; liec /JG. iu om. .12.3. Bb. 
7—10, Blulime, Bind. liereditatis .12.3. /i.5.8, />'tH</., Blulimc; hereditatem liis /JG; liereditatilius /14. 
/i 2 — 4.7; liereditate cx emend. Til., I.inil. \\ 8 patres aut matrcs .13; patrom aut niatrem lil. 30 
liabuerint .12.3. />' 2. 4. .'», liiiid.; Iiuliueruiit />'G. || !) aliquu /)'8 — 10. successionem .14; possessioiiis 
/<7.8. Hiii //G. 8. 11 11 tiuicumqiie /J4— 8. coniugio i}7. 0. 10. sua.14. /i5; suae />' 4. lata 
.14. /(.')— 10; facto /( 2; fucUi .13. /i2-4. conlapsum /y7.8. socumlum /)'!•. 10. H 12 volani .1 4. /J 7. 
icrilj gcril /12.3. //.').7.8; gcrct //G. ac) aut /i2— 4, Lind; Iiaiic /i8. si om. l.iiid.: sir .1 I, Til. laiii 
c/wi. .14. //2 — b; oiim /11; ea /iG; cuin ca />'!). 10; oius cx conlect. Til., Lind. lilic /;.').(). unluirlt .( .'t. ■'■' 
//8; m.liieruiil //6. Iiac) lioc /J9. 10; uc .13. //8; liac si .14; aut si, /ir,i Imc, /;2-4. i.itii.nini 

/13.4. /<2-4.G 10. cum <.'iH| ciini eius //2-4; cunctis /J !t. 10. || 13 dividant />' 7. ut] anl /.'-' :>. 
haliiicriiit 114. praiMliralae //10. 1| 14 coiiHeqnatiir om. /)'•>; ri.nscquantur 114. si om. .14. II '2 — 1. 
diioHJ ihio .14. in. aut IIII .12. // !(. 10. vcl pliiroH .14. />'2. 3; iit phircs H4. cniiit »w. .I2.;i, 
Hiiid.; iriiil 114. filii) qui n</</. //2— 4. accipiant .( I. 4. // 2— G. !t. 10. || l.") qunni] i|imnlum .1 3. 4" 
filiimi /!4; filiiiK .(3. BH. rcmcari /12. || 1(! Si qiilK] Hiciit //G. siio //!); Hiin om. B^2 — b. do uiii. 
//3; cx .14. //2.4-10. filiuH /1 3. // K. Iiahui t //it. 10. ioiil om. /i 8; gorit //4. G; goiiuciit />' 7. II 
17 ct um. /12.3. Jn, ISinil. ox om. 111. iiiiilirrom llb.ii.it.U); inulicr //7.8. filiiis .12,8. oliHcrvaro 
/12.3. Bb — H. iii om. B4. \\ 18 dc om. ,1 1.4. llb.l.H; cx c.i! riinicrt, Til., I.ind. provigiinrum 

/12.4. //2:1. Hiior iim. //H,!); rcin <../</. .( 2. .'1, portioiicin .12—4. lib-W. acHliincnt .(1.4. t^ 

U2—b.l; ■•Htiiiiciilinan, i.ni. chhc, //!). 10; vcHlimenliH ot, i.iii. i.HHa, /'K; cxtiinit /' (i. doniinili. /'7; iloimnili 
//H. II I!) HUoriMii »r». .(2.3. /'G. propriuUitcm .(2.4. //G-8. ilcHignatnm /'8; ilcHigimta /'7.10, 
//!) /.. /. lar niripiant .1 4. II '2 4. 

I) /./•</! Hiimnnitr dmil riihririi, <iuiic /ii/ic /i/h/<j rmimnilntl. Norrllnm liliili i>'2. iHirtrm em' nohim 
Hiiiilliir /.11111.1 /i/«/i 74. crr.drrr. noii imiuinin; norrllit lil. 74. minor iioliitn mt itrlnlr, niiirlln tit, (12. Cfr. ;.« 
iiupra lit. 24. 42; Sdirnrilrr I. <:. ;.. 2!)H,- /liilirr I. c. p. 21). 21 hiiidiihir lil. 42. 1. 3) C/r. xK/wit 

Ut.t>'i, </.ii iMirlim rriirldur, iuirtim iimiilificiittir. ('fr. til. ,'.!), 4i Cfr. k.i/.i.i tit. 1,2, 



LEGES BURGUNDIONUM. — LIBER CONSTITUTIONUM LXXV. 1)9 

LXXV. De' hereditate inter nepotem et amitam dividenda. 

[1.] Oportet eas causas prolatae legis aequitatc distingui, quae prioribus non do- 
centur eonstitutionibus terminatae, ne aut heredes in praesenti negotio ordinem adeun- 
dae successionis ignorent aut iudicibus competens deesse videatur instructio. 

Idcirco si filius, patre* superstite, habens filium* in fata discesserit sororcmque 
reliquerit, et pater, de quo loquimur, debitam filio tacultatis suae dederit portionem'-, et 
ex ea, quae ipsi competebat, substantiae quantitate de hac luce discedens non aliquid 
speciale decreverit inter filiuni filii et filiam, salva medietate, quae minoribus partibus 
ex paterna successione debetur, altera substantiae ipsius medietas inter nepotem et 
10 filiam aequaliter dividatur. 

[2.] Quod si filius, de cuius posteritate tractatur, omnia cum patre indivisa posse- 
derit, eodem mortuo medietas nepotis partibus sequestretur; altera medietas cuni filia 
et nepote aequo ordine dividatur. 

[3.] Et ne forte litigandi ex hoc eodemque titulo non sublata relinquatur occasio, 
15 seu una, sive duae aut plures venerint filiae, eam quam superius statuimus formam 

*) patreiii supcrstitcm liabcns, vm. tiliuiii, Al: patre superstite (superstete A S) liabens, imi. 
filium, A2.S. 

1 Totiis titulus deest li \. Extat pro parte ( — reliquerit /. 6) m 6'2: LXXXIII. Amitaue dividendam de 
liereditate inter nepote et amitanem. l)e in, rel. om., JS4. hereditate om. h. l. .11—3. £2-10. nepotes 

■M A\. £5.6; nepote £2.3.9.10. ot] vel £9.10. amita ^1.4. £2.3.9.10; amit.mem .1.3. dividenda 
um. .11 — 3. £2.3.5.8 — 10; ereditas dividendas £6; hereditatem dividendam £7. || 2 prolatas C2. 
equitatem £6 — b. quae om. C'2; qui £4.6. prioribus] propries £6: pro regibus 6'2. docentur] docent 
£7; ducentur £8; ducerum ISb; ducentorum £2 — 4. || 3 terminatae] terminante £10; tcrmina tcncnt 
(teneant JJl.S), om. ne, £6 — 8; terminatione, om. ne, C'2. aut] ut £7.8. heredis .13. £8. iu om. 

2.'. /J4. praesentia £8. negotium />' 7. 8. ordine .12.4. C'2. adeundae] adeondi .13; adeonde 7i5; ad 
eundeni .14. £6.9.10; ad euni £8; ad eoi-um £7; adeo unde C'2. || 4 successionibus £7; subcessiones 
£9.10. C'2; sueeessicmem £6. ignorant 7i 6 — 8; ignoret C'2. deesse] detestiisse .14. £2 — 5. || 

5 patrem £7.8. patris superstites C'2. superstate £6; supraestitc C'9. 10. filium] sic £7.8.10, £9 
h.l. lac; filio £5; filios .14. £2.3.4.6. C'2, ].ind., Jlluhme; cum filio e.i: conicct. Til. t'ata| facta .12. 

30 £2 — 4. decesserit £8. sororeqnae £7; sortemque A2.3. de quod .13; de qua £5—7. 1] 6 debitji 
.4 4. 7i6; debitum £8. filio] ano aild. £4: filiis £8.10, £9 h. l. lac.; filii £7; filium £6. Iacult.-ites 
£5. dederat /i8. portione £9.10. portionem — substantiae um. £4. et um. £6 — 10. || 7 quae| 
qua .14; quam £2.3; qui £6. ipse .12—4. £7.8; ipso £6. quantit.atem .14. 7i2 — 4. 6 — 8; aequi- 
tatc 7>' 5. II 8 speciali /i2-6; specialem £7; spetiem £8. decreverint .14. £2—4; decrovorent £5. 

:ii) filii um. .12.3; filie £6. filiam] suam add. JiH; filia .12. salvam .14. £3. medietatom /14. 

. £6 — 8. quae] qui £5; quem £8. miuoribus] minor .14. £2 — 4; moris £8; mcmor£6; minorum 

£5; minoris ex coniect., a Bluhme propoiita, Jilnd.; nepotis ex coniect. Bluhme. partibus] partis /i9.10. || 

9 patonia] jiatro genere £7; paternos £8. succcssionem £6.7; succe.ssionis £8. dobitor £8. alteram 

£2-4; alteras £8; alitcr .12.3. substantla .14. £6; snbstantiam £2—4. ipsi £4. ncpotc />'(!; 

« nepotis Itb. \\ 10 filia £6; filium .11—3. £5. |1 11 posteritatc] potcstate .11.4. £2—4, TiL, l.ind.; 
potostatcm £5; potestatcm horeditatem £6; posteritatom Jil.8. tractiitiu- oninia| tr.ictjitu romana .12. 
patr(^ 07)1. Jii; parte -13; pater £.5. possiderit .12.4. £2—4.6.8. || 12 euiideiu £G; eadoni lib. 
moiioiim />'6— 8. mcdietato £9.10. iicpotis] «V .11.4; nepotes .12.3. £.5.6.8; nopotibus £2—4.7. 
9. 10. |i.utibiis] patribus .14. /i6. 7. 9. 10; patris £2 — 4. siquiscstrotur £6. altcra] alia .14. cum 

4.', om. .12. filia] riliis .1 1.2; filiae .1.3. || 13 Mepoteiii £7.8. || 14 lig.niidi /Mt. 10; litigauli £4; 
litigantibns />'H; diligaiido />' 6. tituliim // 7. K, iicii uiii. HH. siiblalam //8; siiblale />'9. 10. || 15 seu| 
si £7.8. sivel scu .14. £2-4. .iiit -.w. .12.3. £6, Jliml; vcl £.5.9.10. plurcsvc c.r oodiVw. Ulnd. 
venorunt ,12.3. £6; voiiiront £5; cnint .14. 11 '2—4, cdiL; orant Itl. filiacj filii /i 5. 8 ; fillam />'6. 
cum] ciiiii /<'8; iii c.am £'6; aiit .12. qiie siipcrioribiis £7. lormam um. £8; roniia /J7. 

f,o li ('iiti^liliiliii liiiiiin liliili, nii dirxl nilti-iiii iinjiiindi-iif: I.ciii:< Himiiiiiiic, iid iiiyriiiciiilii:! litiiliis \\. [>\. 

edila e.il. ('/): lil .59. 7.S. Siliri,nlir I. c. p. 322; /•V(/,.c, F.rhiiijiiliir I. r. I. p. 271. 2) ('/): .•*«;"•<( 

tit. 51, 1. 

13'» 



100 LEGES BURGUNDIONUM. — LIBER CONSTITUTIONUM LXXV. LXXVI. 

placuit observari*, id est: ut inedictas tiliabus. niedictas nepoti aut nepotibus ex 
tiiio adquiratur. 

|4.] Yeruni si, defuncto, ut dictum cst, patre. filius non pueruni hercdem reliquerit, 
sed puellam, et sororcs suae superfucrint gcnitoris, ita ius vindicandae successionis 
obtineat, ut, portionis paternae quantitate contenta, altera medietas ad suas aniitas, ■> 
(juarum supra fccimus mentioneni, ex lege perveniat, ncque exinde quidquam sibi aesti- 
met vindicandum. 

LXXYI. De' wittiscalcis. 

[ I .] Coniitum nostrorum querela processit, quod aliqui in populo nostro eiusniodi 
praesumptionibus abutantur, ut pueros nostros, qui iudicia oxsequuntur, quibusque lo 
muitam iubenius exigere-, et caede conlidant et sublata iussu** comitum pignera non 
dubitent violenter auferre. 

Qua' de re praesenti lege decernimus: ut quicunique post liaec pueros nostros 
ceciderit et insolentcr abstulerit. quod ex ordinatione iudicis docebitur fuissc prac- 
sumptum, tripla satisfactione teneatur obnoxius, hoc est: ut per singulos ictus, pro is 
quil)us singuli solidi ab his inferuntur, ternos solidos is, qui percusserit, cogatur exsolvere. 

•) In lioc rerho desinunt partes Parisienses codicis B4. (/'ol. 120); iwc idid si(j>ersinit, iiisi qiiiir ii 
titiilo 8.5. friupnenta Mnsei Britannici continent. **) subliito iiue A \. 

1 obscrv.irij aic .14: ubservare -11. J12—h, Til., I.lnd., Hluhme; custculiri .12. 7j i). 10, liind.; 
custiidire ^13. .6 6— 8. niudietas filiabus om. .11. Hb. filiabus] liliis .14. ii 2. 3. 6, Til., Lind. nepotc 20 
.14. 7^6—8: nepotig /-'3. aut] ut iJ 6. || 2 filiuni 7^7.8. adquiratur] matris suorum £7.8. || 

.'i VcriiMi om. lil.S; vero ii 5. si] sed JiT.S. dotuuctum i< 7. 8. ut dictum om. Bb. patrem -14. ii2. 3. 
7.8; pat«r i< 1). filio» ii 2. 3. 7. 9. 10. puerum] ex pueruni ii 7 ; luerunt iJ 5. relinquerit .13. ii8 — 10; rcliu- 
«luerint i; 5. 7. I| 4 eed] et .1 2. puella ,1 2. 3. iJG. 9. 10. sororis .1 2. 3. i>' 7. ^. suas ii6; sui iJ8. 
Huac — genitiires oni. .12. suporlueruut />' 6. genituris] eic ,13. ii 2. 3. (i. 8 — 10; genitnros -14. iJ7; gone- 2.'i 
r.itores .11. Bb; genitori ex cuuiecl. edd. omues. ita ius] itii vus .13; ita ut ius -1 4. i-> 2. 3; ita oius 
ijMj— 8; it-i ct eius iJlO; it;i ut eius iJ9; ita iussinuis Jib. vindicandi .14. ii 2. 3. successionos 
J 1.4. ii5. 9. 10; subrossiiinibus Bl. || :'i obtineant .12. iJlO; obtenoant -13; uUus tcnoat £6. ut por- 
tionis — contcntji oiii. -14. ii2. 3. ut om. B6; aiit B8. portioiics -1 2. £ 5— 7. 9. 10. quaiititjitoni iJ 6 — 8. 
coiitcmpta III. K altoram yl 3. £3.6. || 6 liicimus U W, l!d h. l. lac. :iestimet] sic £6; aosti- no 
moiit .1 1.2.4. i<2.3.;"). 8— 10; cxtiment -1 3; aostimant £ 7. |1 7 iudicaudum £ 2. 3. || 8\vitti8- 
cnlciH] »ic .1 1; wittiscalcuH -12.3; witiscalcis .14; vitiscalcis U'2.8 — 10; victiscalcis £7; viciscalcis 
£3; widiscalcig 116; vtiscJilcis £5; vitiiscaballis £1. ot qui cis vii)lenter roccrunt iidd. 111, 
Jlliiltnu. Verba cunterlns Coinitnm — prucossit ciim nibrica coniiinijuiil 111.9. 10. || 9 coniitiim] cum -14. 
in--3.:'). querelnta II \ — 3. nliquo £6; nliqiiid .12. ISl.S; aliquod .14. £1. || 10 praesumptiouis :i5 
l!\. iit| ot II \. qui| qiiao .14. £6. iii iiidicia -13. oxorciintur /i6; oxiguiitur /<H. qnibusqiio] 
•liiiquc A .T4. /.' 1-3.9. 10; quc £6; quioiuam £7; quaequo £8. || 11 multji -13.4. II l-;l.G-10. 
iiiboiitur /<G — 10. cxcgoro .1 3. i/ 1— 3. 5. 7. codcs -1 1. 2; caodi £8. conlidont 9. 10. siililalnin 
.14; miblntu ,12. iuaau] aic Hb, edd. omn.; iiiggu .14. /'6.8.10, /19 h. l. luc; iiissio £7; iussa .12.3. 
/;|-3. pignnrnrc //G. || 12 dubiloiitur .1 2. 3. violoiitom /i 7. i.llcrro i<3. 9. 10. || l;t Dc qua <o 
-12. >'i. ro u>ii. £7; rciii /< 8. docrcviiiiUH lll. (loHtbac /<G. 8 — 10; liac, uni. post, Jll. pucruH iiiistnis 
Ilb; piionim iiiiHtriiiii iiioilroruin //6) .1 4. II I — 3. G — 10. || 14 cncdorit -14; occidorinl .12; uccidorit 
/'1—3, J.iniL; reciilorit 7iV. ot «ni. .14. £1—3. iiiHuloiitcr .14; Hiilontcr /'8. absluloriut -12. ordi- 
iinliiiiicm £ 1. .''i. G. 9. 10. l'uiHgo| ohho i/G. prnOHUiiiptu £6-^8. {| \b Iriplain .14; trobbi .13. £7.8; 
trcpln £G.9. HntiHlnotionum .14. £8. ut uni. Ilb; aiil li'i. por| piu .14. i/8; Hiipor /J9.10. 4r> 
HinKiillH i/r». 8. ioiiiH .im. /Mi. || lli HiiiKuliH Hulidlg i/ I. G. ab IiIhI nliin .1 4. £ 1— :t. 7. 8; nliiiH /'.5; 
alicH y/G; nlii li 10, £9 /i. /. lae.; nb aliin cx coiiiecl. Hluhiiic. iiircrniiliir /12.3, lliiid. lorniiH .i;t; 
lcriiii £1. qiiij i|uc £6. |M<roiiRgoriiiit £ G. cugntiir — tripln (;>. 101, /. 1) om. /' G. 

I) r/r. //. lUmi. Iil. .10 llo ii|ipiiril<jriliuii. Innrrtn est ii/iliir liair eonHtitiilio pro alia cimnlilutione 
l/rnuini LUn-i amiilit. nolnii non Iriulitu; c/r. nupra til. 49, 4; Cnnsl. rxtrnr. 2. 2) Siinl iritlisiuilci r>ii 

(Wellekntclttej; Wackrmaijrl I. c, ;i. 40.'l; ■lnhn I. c. /, ;i, GH , luiinru inaiirium ■tluiilisinluH' r. in c. G7. 
V. XI. ipt. 3. 3i l'fr. niiitra tit. b, 1. 



LEGES BUBGUNDIONUM. — LIBER CONSTITUTIONUM LXXVL LXXVIL JOl 

|2.] Ea etiani, quae fuerint violenter erepta, tripla novigildi solutione reddantur, 
ita ut multam nobis debitam praesumptores solvant. 

[3.] Mulieres quoque. si wittisealcos nostros contempserint, ad solutionem multae 
similiter tenebuntur. 

[4.] Nam statutam districtionis formam volumus ita custodiri, ut pueri nostri, 
periculi sui memores, providere curabunt, ut non amplius in quibuscumque causis, quam 
fuerint ordinati, praesumant. Nam ut iniurias eorum iussimus vindicari, ita in se 
distringendum esse non dubitent, nisi omni diligentia quae sunt praecepta servaverint. 

Datum V. kalendas lulias. Probo viro clarissime consule'. 



10 LXXVII. De- inscriptionibus. 

[1.] Quotiens servus, vocatus in crimine, neeesse est, ut iudici sub inscriptione 
tradatur, haec habendae discussionis forma servabitur: ut servi domino tantum* pre- 
tium numeretur; et si servus obiectum sibi crimen sub tormentis fuerit** confessus, 
solidi, qui inlati fuerant, accusantis** partibus reformentur, servus morte debita con- 
i.'. demnetur. Quo*** facto, criminosi servi dominus euni, qui rem perdiderit, simpla 
solutione legibus reddat indemnem***. 

*) statutum B7 — 10. **) ab eo conscius alique inlato iuerunt accusantur B 6. ***) Quo 

facto — inderanem soli B i). 10 praebent. 

1 Ea om. Bl; Eam -14. iJl— 3. quae om. Ai; qul .B 1— 3. 7. fuerit .44. .82. 5. excepta 

20 .12.3; erapta B\; erupta £3. tripla om. .14. £1—3. .5; trebla (vel trepla) yl 3. 7J 7— 9. uovigiUlo ^ 4 ; 
novigilde Bl; m.vigeldo iJ2. 3; mivegildi .1 2. i?10; novegilde /(6; novigeldi 7i8. solutiouem £2.3.5.7. 
reddatur .13.4. £1—3.5.6. 1| 2 multa .12.3. £1.6-10. debita .1 2. .3. 7i 6. 7; del.itam om. £ 8. praesunip- 
toris .13.4. £6 — 10; praesumpturis £2. 3; praesumtiris £ 1. exsolvaut£7 — 10. |1 3 Mulieris .13. £ 1.6.8. 
si] seu ^3. wittiscalcos] «c .1 1 ; wittiscalcus .1 2. 3; witiscalcos .4 4; vitiscalcos £ 10, B9 h.l. Iai\; 

'■i'' viti.scalcus 7J 5 ; vitiscalcum £2.3; bitiscalcum £1; svituscalcus, om. si, £8; svitiscalcos, om. si, £7; otes- 
calcos £6. nostrum £1 — 3. contempserunt £5; contenserit £6. a (ad £6) solutione £1.6 — 8. multji 
£7.8; nostrae multae £3. || 5 Nnm] ut add. A 4. £1—3.5.7.8.10, Bluhme, Bind., £9 h.l.lac; ut, om., 
nam, £6. statuta.l2 — 4. 7J 8. 10, B9 h. l.lac; statutum £ 1 . 7 ; testatam £6. discriptiouis .14; distinctiouis 
£3; dLstrictionem £10, Bd h.l. lac; dispectionis £6. forma £1.7; firma £ cS. voluimus £1.2; volemus 

:iO y1 3. ita om. £ 1 — 3.6. custodiri om. .12.3; custodire yl 4. £ 1— 3. 5 — 10. ut om. £1.8, Bluhme, Bind. || 
6 pcrlculis £6.9.10. sui] nostri £5; vim £6. memores] meraoris A'd. £7.8; ut memorcs £2; inme- 
mores £1.3; iu miuoris £5. ])rovidcre] procedere £8. curabuntur .14. 7il— 3. 5. ut] et £3. qui- 
buscumquo, ovi. in, £6; In quibus 7> 7. quam] quem ./14. jl 7 fuerunt £5; obplicitum add. £7. ordina- 
tum £ 8 ; ordiiiato £ 6. praesumantur £ 5. iuiuriis £ 8 ; iuiuris £ 7 ; iniuriam B 9. 10. earum £ 8. 

:i.'. viudicarc (»et vcudlcarc) .13.4. £1—3.5 — 8. in] ut £1. || 8 distringendi .12.3; distringoiulus £6. 
cum oiuni .14; ouuiis yl2.3; omnom 7j6; omne £5. diligentiam £6—10. servarlut .12, Bind.; serva- 
rout A'i; scrvabuut .14. 7^1—3. H 9 Suhacriptiouem: dat v kt iul (iuts -13) ^\w (proljo .13) vc c (c 
om. A2) noll A2.'i habenl, deent eliam TiL, Lind. \\ 10 servoruui add. £7, llluhmc. \\ 11 servos 
.12.3. 7J5. vocatus soliig .13; vociitur rell. codd., edd. oinn. crimlne] et cx emendat. add. l.ind., Bluhme, 

40 Bind. iudici]««c.l 1.2; iudi.i.. .14. £1-3.5.6.9.10, I.ind.; iudicis /13. £7.8. sub om. .11, /;7— 10; 
ubl /13. sul)Scriptiouu .11. /; 7. 9. 10; luscrlptlouem £1.6. || 12 babenda /12.3; baluMMli .1 1. «5—8; 
babeutes /14. discussioue .12; discussioulbus £7; dlscutlonibus 7i8; in dlscrii)tlonom 7>' 6. forma ojii. 
7iH. precio 7;l. 1] 13 ct si — crimou om. JJS. et] ut 7; 1. sl om. IHt. sorvo /13; sorvum £1. 
subicctum .13.4. 7;l— 3.6; in obieclo £9.10; in oppieto £7. crimino 7i6. tormonta /14. £6—8; 

■!■'' tormeuto II l 3.9.10. || 14 solidi — accusantis om. £8. qui] V Bl. fuoriut 7*1.3. 7. accusantcs 
.12. /;9. 1(1. rcformetiu- /14. ]IH. sorvos /13. moVtom .14. 7i 8. debltam .14; doblto .13. do vita 
II \. 11 1.5 facto e.r cmeiid. liluhmc, liind.; factl codd. 

1) Id enl dies 27. inenKis .lunii ii. 513. 2) Coiifililiiliii hniiix litiili. rnl riitiricn /.iy//< lioiiiiinni-. 

qimr renpondeat, deesl, vwella ad titnlum 7. cst. 



102 LEGES BURGUNDIONUM. - LIBER CONSTITUTIONUM LXXVIl LXXVUI. 

[2.] Verum si in quesitionem missus nec convictus fuerit nec confessus, dntam 
in pretio eius pecuniam servi dominus retinebit et servum recipiet innocentem. 

[3.] Praeterea multorum relatione comperimus. in populo nostro huius oonsuotu- 
dinis ordinem fuisse hactenus custoditum, ut praeinium. quod pro indiciis' cuiuscum- 
que furti vel sceleris aut promittituv aut infertur, utriusque partis reformarit inlatio. .i 
Ideoque rectius visum est. ut consuetudinis huius superfluitate remota, si in eius- 
modi causis ingenuus convincitur, et solutionis et indiciarum integra sustinoat ex lege 
dispendia, salvo eo, quod de resecandis servorum criminibus praeccdontium logum 
statuta iusserunt. 

LXXVIII. l)e' hereditatum successio nc. lo 

[1.] Adtentius pcrtractantos statuimus : ut si patcr cuni tiliis sortcm suaiii divi- 
serit. et postea mori filium vivo patre contigerit sine filiis, pater voluntato filii iiitc- 
gram usufructuario iure vindicct portionem. quam inter filios et nepotes ita miiriciis 
dimittat, ut quanti nepotcs ex uno filio fucrint, qui patrcni non habcnt. ]>oitii)iicin pa- 
tris sui vindicent, qualem pater eorum liabiturus erat. i:< 

1 in (luesitionem] «ic .11: in i|U i si t i.iiii-m (nel in (luisicionein) -14. /.' 1. .">. il. 10; luiii iiKiuisicio- 
nem B 6; inquisitione --12. 112.3.1, liind.; iu (iiiissiuuc ^3; in questionem li^, J.iml.. Illii/imc. niissus 
om. ISl. dafji .12.4. /i 1— 3. «. 7. 10, ii 'J h. l. lar.; datum ii8; dato A'A. |! 'J iii ..///. .13. 

pretium .d4. /Jl— 3. 5— «, Liml. , JJlu/ime , Jiiml.; pietia.l2; pracsentiam i' 0. 10. peiunia .1 2. 3. 

Jil. recipiat ii 1. 7. 9. 10; recipit -d 3; rccepit ii 8. |1 3 1'raeteream .1 3 ; propterea i> 1 - 3. 9. 10 ; 20 
proptercam iJ7; practcr HH. relationum -14; rclatiunem Vj 1. G— 8. coiilerimus 7j 7. luiius] oius Ji^; 
cuius £8. ciinsuetudiiieni lid.S. || 4 ordinem viii. JJS; ordiiie -14. B\. ut] ct -14. pracmium] pre- 
eiuni Bl. pro indiciis cx emeiid. umn. edil; proinde civos (cives om. -13) -11—4. i' 1 — 3. 5. 9. 10; 
pro iiidiicias i>6; pro iiidictuiii £7.8. cuiuscumque] cuiusque -12.3. i> 1.2.6; luiius(iuc .14: quo- 
licimcuiiKiue /i 10, B'J h. /. /ac.; si vis (luotioiiscumquc Bl. \\ f) lurti] foitc 7jI!. .lut piomittitur] ;iut ar, 
(nt Jil) proniittetur -13.4. iii'). 7. 9. 10; aul proniutctur BVi; aut jier ommittitur /j 2; aut pei- oiimia mittitur 
BZ; ut ..mmittitur B 1. iiircritur -11.4. 7i 1— 3. .'). 7 ; iuleretur ii G ; inleratur i>' 9. 10. p.irlcs -12.4; par- 
tilius Bd. rcldriiiari A2; relormarct ii8— 10, JaiuI., Bluhme; rclormorct Jil; reloriiiaio -1 4. /; 1 — 3. 6. || 
•'• cst] cssc iJ9. 10. ut] et -11. Jib. consuetudines iy5. 9. 10. cius -12—4 et vodd. i>'. supcrtliiitatem 
iil.6; 8ii|iorllucla ii 7. 10, B\) /t.l.iuc.; supcrllicta ii8. reiuota] tcrramo BC); tcrrc mota «7.8. si o)/i. ;io 
Jif); Hcd ii7. II 7 iiincnuis .14; ingenuos .13. el o)(i. JAiid.; ut .11.4. />' 1— 3. .■}, Tl/. solutioncs 
B :"). (). 9. 10. iiidiciariiiiil nic A 1 —3. B (!. 10, />' 9 /t. /. iac. pru iiidicioruiii, iinod emend. l.ind., U/ultmc, Jiind. ; 
iiKlicinrum .1 4. i< 2. 3. u.7. 8; iudicaruiii /.' 1 ; iiidiciorum Ti/. iiilcgia u«i. iiS; iutegra m -I 2— 4. /.'1— 3.6. 
nuHliucuiit /< 7. ». II 8 diHpeiidiaj Hpciidia ii7; sc iilcii 1 i .1111 .1 4. i< 2.3, J.iiid.; scutciitia /.' I. dc 

rfBccandi» ex etnetid. Blu/tme, Jitnd.; icsccaudorum .1 14. /''7, 7'i7., Lind.; rcHcquaudoruiii /.'2. ;i; icso- ;|., 
gniidorniii .13. /<9. 10; icHcqucndi.runi B\; reHcaudonim /ni. 8; rcsHccaudorum Bb; rcsccaiialorum .12. || 
9 iuKMTiiit /i3, 8. II 10 JCxtul hic titiiiwi ctiam nitb iiumcro L.\.\XI in C'2, i/ui in iiidice liluiorum hii/icl: 
l)v licrcdc», qui iii liercditatoiii Hiicccdiiiit. Iicrcdilalc .14. BU.S. C2; licroditatem 111. sueccssi.iuuin 

/12—4. JIH; HiiC(CBHi..iiciii /;6. 9. 10; Hiilii-cHHi.incin />'7; succCHHioiiiH (,'2; possesHlonc /J2.3; posHeHHi.iiicm 
Jt\. II II fcr/ja initii ronlexlut adlciitiuH iicrlraclaiilcH -II. BU, rerlin adtcntiiiH — HtatiliinuH Jl \ 3 40 
cum rubrira eoniunyunl. Verba rulirirae inilio ronlcxlUH rcjielunl cx ronievl. Ti/., Lind., Ji/u/tmc. ciim pcr- 
IrnclamuH C'2. ut Hi) iiini .12. ni oni. B b. hiiiuii om. Bb.K dividcrit ii9. 10. |1 12 ct poHtca — 
coiiliKcril om. A I. //;'). |)oHt cniii .13; palrciii //8. iin.ri filinnij luortm. lili.i f'2; iiiori filiu .14. JI\—'\. 
vivi. — «iiic filiiit «m. i/8. pntrcj pntreiii .1 .'1. Jll. filiis «hi, ("i. pntcrj |)iitriH ('2. v.iliiiitatcm /.'(! -10; 
v.ilupUtc ,18; fnciiltntoiii iJl — .'t; liicultnliiiii rx conieclnra Lind., Jl/n/tmr. filii <i"i. ("J. iiil(>t<iniii 4;, 
<>».. /;H; ii,|<.Krn i/7. r.'2. II 13 iiKiii.ilrurluuriii /(C. 8; lii iiHiilriKMunrio //2.3; lii iiHurnicluarln /M ; 
iii.unifrucHinriuni i/9. 10; UHulriictiinrium .13; I.IIh rnicliiarln /.',''). i|iiaiiil qiia .1 •!. lili.ml HIIiin .13; nillH 
l"i. 01 o»i. I."i. iio|K)lc» oni. r2; nopotlH .13 iM..,i.'ii.li .iiilt.>l l:X. || 11 nl '■m. /■' H .|OMiili] i|Mnii 
tilnlom //8. iio|K.tiH .1 3. nopolc" - |)nln.|ii ../... /•' M lo. roiii /.'.ili. Imli.l I'-' /■' I ; li^lii' 1 ■'•; 

linlMiiiH /;3. II l(i «iii «m. //!J.(J; hII.I, /.r.. Hiii, i/H. .,ii„lc 1 2; .|iii..|iii.l I 1 /: \ :> :> l,.i)illiiniH| ,,„ 
linl.iu-rnl // 7. vrat «ni. // d. 7. 9. 

1) fyr. »iipr<i lil. 1(1, .'1; r<»»iH/. r.T/r<ir. 7. 2) /',■)(/ iiinHlilnlin /oo.is /./)(/), 0« inlirini Liijix 

lliiHiiiniir, iiuiir rr^mndriil, ilrrnl, niirrllii iiil iiirriiicndum lil. .'.I, 2. 



LEGES BURGUNDIONUM. — LIBER CONSTITUTIONUM LXXVIII. LXXIX. |03 

[2.] IUani vero partom, quam pater cum filiis dividcndani habuissct, superstitibus 
fiiiis derelinquat, et ncpotes in eam partem non succedant. 

[3.J Praesens' tamen lex ad raasculos tantummodo pertinebit. 

LXXIX. De- praescrip tione temporum. 
5 [l.j Licet iam pridcm a nobis fuerat ordinatum, ut si quis in populo nostro 

barbarae nationis pcrsonam, ut in re sua consistcret, invitasset, ac si ei terram ad 
habitandum voluntarius deputasset, caque per annos XV^* sinc testiis**'' habuisset, in 
potestatc ipsius permaneret, neque exinde quidquam sibi ille qui dederat sciret esse 
reddendum ; tamen ut absque ulla permutatione omni tempore generaliter meniorata 
10 conditio debeat custodiri, praesenti placuit lege constitui. 

[2.] Si ' quis vero tcrram ab altero vioienter dixerit et convicerit fuisse sublatam_ 
priusquam XXX annorum numerus compleatur, et rem constiterit occupatam, et re- 
quiri potcrit et repetentis partibus rcforinari. 

[3.J Ccterum si impletis XXX annis terra a quocunique, etianisi pervasa fuisso 
i.-i dicatur, non fuerit restituta, nihil sibi rcddendum csse cognoscat. 

*) XII A% BS. **) testiis] sic A3; tcstus BilW, Biml; tustcs A2\ Un-tik Ai. K 2. 3. 7. S, 
Til., Lind., Bluhmc; teitii B\; tercies £6. 

1 lllani] Illa ,14. 7^' 1.8 — 10. 02. pater eorura dereliuquid, oni. cuni filiis — filiis, C2. diviileii- 
dam — filiis om. J ;j. 11 \. divideudum Ai. 5 2.3.5.9.10. superstafibus iJG; suj^ra testilius i>'7. 10; 

20 sujira stentil)us />".). || 2 derelinquit B\; dereliuquid iJ2. 3. 5. et] ut C2. ea J2 — 4. />'2. 3. 5— 10, 
Bluhme, Bind. parte -12.3. £6 — 10; partem om. AA. B\ — 3.5. uon om. A 1. /.>' 5. succedatur B\. \\ 
3 lex om. C'2. maseulus ,13; masculum A2.4. li 1—3. tautummudu om. C'2. pertiuet C2. || 4 Tolus 
tilulus (leent ,11. Bb. Extat hic titulm in 03; ex quo §§2.3.5. in lieijinonis Prmniens-is de ecclesiastica 
discijilina lib. 1, 20. 21 translatae sunt sub rubrica: l>e inscriptioue temporiun e.x eodem capite Vllll (sc. Capit. 

25 Ludovici imperatoris). praescriptiouibus i'8; praescriptionum Bl; praeiscriptiouem /)6; priwcriptione -14; 
superscriptione -12, iscriptlouem B\; inscriptione £2.3. || 5 iam] etiam -18. a] in Bl.S. iiierit 
3.7.S, TU.. Lind. II G barbara -14. nationes /J 6. 9. 10. persona -1 2. 3. JS 1— 3. 6. 8. utjaut^^. 3. 
in oiii. 111. re] res ,13. 5 6 — 8. suas Bl. cousistere B 8; consisterit -12 — 4; constiterit £'(5; 
aut alium add. 03; et add. II \. ac] aut B\ — 3. C3. ac si — deputasset om. BH. ei solus 

3V -14 et edd. omn. ad om. -12. || 7 babitaudum] Iiabitaculum C'3. eaque] et qui i>8; eamque ex 
coniect. Til., Lind., Bluhme. || 8 potestate] voluutate B 2. 3. 3 ; voluntatem B 1 ; ])otestatem B 6 — 8. 
permanerit ,1 3. /i 6; permaneberit i) 7. quidquid quam iJ 1. sibi o»(. £ 10. illa i)7; illi .1 4. i)'(i. scirit--13; 
scire A 4. B 1—3. 9. 10. C'3; exire B G; sciat Til, Liad. \\ 9 ut om. A 4. B 1—3. 6. C'3; quod ex coniect. Td., 
Lind. ullamiJ8. permutatioucm £ 1. 8; pronuitationom -1 4 ; regonerationc £9. 10. in oniniiJS. omni 

35 tempore oin. 7} 9. 10. || 10 conditioue .1 3. 4. custodirc («ei costodire) .4 3. 4. ii 1 — 3. (j — 8. praesentem iJ 7. 
lege om. 03; legeni ii 7. 8. constituta -14, Til. \\ 11 Iteui de iuscriptione temporum jtraemiltit 03. 
dixerit] seduxerit iJ 7. et um. .13. liiisset £1.6.9.10. sublata -14. B\; sublatum />'(). || 12 sc 
priusquam 118; superius quam 7^7. numerus o%. -14. B\ — .3; numeros /)6; terniiiuis ('3. res quam, 
om. ct, cx coniect. Til., Lind. constitucrit B&. occupatum -12. ijl.3. 8. roquiri] requirc.l3; requirere 

Vi .12. //1—3.7. C'3; sequere B8; que repediret B^i. \\ 13 potucrit -12. ii 7. C'3. repcteutcs -12. £1—3; 
rcpetens -14. C'3; repentis £9; rcpentium £10. rcformare £1 — 3.6 — 8. C'3. || 14 aiinorum ,13. 

terram yl 4. £1 — 3.6.8—10. a om. £1.6.8. ctiam se £8; etiam, om. si, -14. £1 — 3, cdd. \\er\ann\ 
pervasam £1; praevasa /.'7.9.10; piaevisa £8; p.arva -12.3. /.'6. || 15 icstitutam .13. icdendum 

A 2—4. £ 6. est £ 8. 

45 1) Cfr. sujn-a tit. \,3; 14, 1. 2) Cfr. Ii. Itom. iit. 31; Ue iiraescriptiono teuiporuni. Qualis 

yiiuw r.riul <i<. 79. a. 515. drdtis cst. Geniiina eiiia forma nohix non xerrata cst. Orilinatio, qutic in jKira- 
!/raj)lu> prima commemwal ur , ft/rlassc pars tituli 79. gcnuini Libri consiit. erat. Paroflraphis 2. 3. 5. inlcr 
Capiiularia imperatmum rccejitis atquc indc in J{C{/inonis rrumien.sis opcribus inscrlis, hic titHbts prae 
cetcris imiorem aucloritalem oblinuit; cfr. Ilcuslcr, Gewcre (\S14), p. 80 .iijq.; Stobbc, Uanilbucli I. c. I', 

50 j). 573; Schroeder l.c.p.3t)3. 3) K. Zeumer reclc monel, 'sine testiis' es-te legcndum ct 'tcstium' rcl 'te.tliam' a 
leslare = relare, (lefenderc e.iscdcrimnilum; cfr. Ilcs.sels, Lcv Salica col. Gll ; Binding, lcctionem 'sinc testns' 
exhibem, tramrcrtil 'ohnc Sclwnkungsurkundc' ; nlii viri docti 'sinc tcrtiis' lcgunt ; lcrtiae sunl tcrtia pars 
fructuum, qiiam fcnoris loco is, qui 'terram' colit, domino solrat , cfr. Gaupi). I. r. p. S^i^t; Jahn I. c. I, 
p. 520; Salcdlcs I. c. p. 357. 382. 4) Cfr. Frag. Visig. 277 (Anlifiuu, al. Bliihmc): ... Uinucs causas, 



104 LEGES BURGUNDIONUM. — LIBER CONSTITUTIONUM LXXIX. LXXX. 

[4.] Quapropter omnes comites, quotiens de prae%tis causis contentio fuerit gene- 
rata. secundum ordinem legis istius iudicare curabunt. 

[5.] Et' quia omnia ad quietem omnium pertinentia ex lege convenit provideri, 
omnes omnino causas de quibuscumque rebus, quae intra XXX annos non fuerint 
definitae, nullo eas postmodum licebit ordine commoveri*: quia satis unicuique ad 
requirendum et recipicndum , quod ei debitum fuerit, suprascriptus annorum numcrus 
constat posse sufficerc. 

Datum sub dic kalcndas Marcias Lugduno post consuUitum Senatoris viri claris- 
simi consulis-'. 



LXXX. De ' testibus falsa refcrcntibus ct calumniantibus. ,„ 

[1.] Emergcntibus causis necesse est. ea, quac minus statuta sunt, praesontis iegis 
sanctione constitui. Quia in diversis causis prae facilitate plurimos referre falsa cogno- 
vimus, qui postea ad probanda quae retulerint, dum damnis suis tinient, etiam sponte 
se conflictui exponunt, iubemus ergo: 

[2.] IJt de testibus, qui pro quacumque parte se tulerint. si ad conflictum i,-, 
causac discenderit et divino iudicio falsus ibidcm relator pugnans occubuerit, 
trecenos solidos multae nomine omnes testes partis ipsius**, a qua partc testis 

*; praeter (propter BB) pupillum aut liiiiiniuni (liininoo 7ibi adil. Hl.S. **) qui se pro- 

miserant iuraturos add. A 4. 

1 Quiapropter /i 1. 7; iinaniprotei- /J8. i-oniitls .13. lil.S. piaetatis] pravatis .4 2.3; privatis ■<o 
B2.S; preciatus Jil. conteniptid B l. \\ 2 secundum] quod B S. Icgeni iJO. 10. istius (i»i. /> 1 
«ciens /f 6. iuilicarc] iurare /.'6. cural)i8 B\. \\ 3 Kt qua, rell. Imius lil. om., B^i. ail quietcmj atque 
aetalemBH. onuiiuni] omuia fi 8. pertincntiani .12. ii9. 10; pcrtencntiam .43; perlincutium .14; pertincn- 
tiac in. providere .4 3.4. BH; praevidcrc Bl. || 4 onuu's onuiino] liominis liouiinum BS. causis 
.4 2.3; quas cau»:ut t'3. rohus] causis ii8. quao om. .12; qui Bl.l. intra) infra Bl.i). 10. Inis- ■>% 
sent BS. || 5 dillfinite B7; definiti BH. nulluni /? 7. 8. ordinem .14. 7i 7. 8. oommoverc 7.' 7. 8. 
quia satis unicuiquc| quac a satissinii cuiquc BS. \\ 6 accipicnduni .14, Ti/. snprascriptum .12.3. 

yjl.7. 9. 10; dc superscriptji BH. numornni A3; numoro A2. \\ 8 Subscriptionem aoli .12.3 liabent: 
Daf snl) d kt niaf fniarc .1 3) l,n);diino pc Sciiatoris (Scnatorcs .1 2) vc c. H 10 Tolus tilulus <leeiil 
BV,. calumniatoril.us .13.4. /} 1— 3. 5. 7. !>. 10, Til., LimL, BluUme. \\ 11 Verbn initii eontcxtus ao 
Kmcrgciitibus caiisls rn«i ntbrica comuni/unl Jl 1—3. ;'); oinitlunt liaec rerbu .1 4, Til., f.ind. Kxsurgcn- 

tlliiiK B(>. ca om. .1 2.3. /<9. 10; ut pro cn .14. /U— 3. f). 7. 8. piaescnti Wl— 3; pracseiite /> 10, 

/i9 /i. /. lac. II 12 sanctioncin B1.S. qnia] qiiae .12; qui Itl ; qiia B 8. pnie] pcr .14. /Jl— 3. 7. 
8.10, //9 /i././oc. facilitatem .14. //7-1". pliiiiniis /!S: |,l„riiiins .1 .'!. /.'.'). rctciTe) rcformai-e .12: 
fcrre //7.8. falso Bl. \\ 13 quij qiiia .14. /M .■! ; .lu.ic /i 7. S. ad ..... /.'2. |.n.l..ind.ini .14. //7.8; ;,j 
prolianilnm .11. //:'), 7i/., f.ind. qiiac rctiilcrint| qucrnnt tollcrc .12; qiu.rliit t..lloniii(liim .13; qiiac re- 
tiillcrciit //.'■); quae rcl..llcriiil //9.10; qnac retiilcrit //1.8. duni ohi. .13. //8. tiincns .12; loiions .13; 
t«neiit//l,7. II 14 conllletii //8-10. || If) orgo ..m. .1 2. dc| li.le /( 7, 8. qiil) qnao .1 4. // 1-3. 
.').7.H. piirtcm //7.8. Ro lulcrinl] retullcrent .4 3. //f); rotulcrlnt (iW rctullorlnt) .14. //1—3.8—10, 
///i//.»i*, //iW.; t-.lleroiil,wii. so, //7. si] nisi .1 2. 3. || IG discen.lerint // 1-3; .li.s.-.Mi.lciiiit .12, /,iW.; des- <« 
04Midcrit //8—10, 7V/., Btnd., Bluhme; «ligco.leret B1. iiiditiiini .14. falsos .14. lolatos ,14; rol.itnr 
BT—\0. II 17 Iroociilos ,44; trcoonuH .4 3. Bf); Iricoiios //2.3; trogiiiim //8; iicgeno» /.'7: ( /.'1; 
(,'(•(• /; 10. iniilUo nomiiiel iiiiilU)liir fl\. oiiinin lostis .13. partis - parto lcslls (..». //1.9.10. parlos 
,12. //2.3; imrli .13. a qiial ad quom ,14; .piam (qiia //7), ..«i. a, //7.8; alipio /(2..'l. parlom 

//.'i. 7. 8; p«rtiii ,M; p»rto« //2.3. IohiIm om. /18; IohIoh .12. II ty (|ui adil. /(2.3. t>, 

i|uae intni XXX iinniit .iulinilao non liioriiil, . . . niillo iiK.do ropotaiiiir; .4 si i|iii.s pord liiiiic \\X iiiiiio- 
ruin nuinoruiii oiiuhhiii inovere U!iiipUvoril, iHlo nunicruH oi roHiHUit ; //. ViMiii. .Y, 2, 3. 1) Vfr. nuj/rtt 

lit. 17, l. 2) /(/ fjil difA 1. mrnMiii Miirlii ii. f>\:i. 3) Vfr. I,. Kom. lit. 32. Ho liiiHariiH ol fnlsiH 

loiilll.uii. Ilir litiiluii tuirrllnm rnntinrl Iriinn, iiniir iirimrm iviistilnliiinim niiliis nnn sirinliiin iiiliiinrlini 
riilcliir ; rlr. niiiirn lit M. 4.'). .Mi 



LEGES BURGUNDIONUM. - LIBER CONSTITUTIONUM LXXX. LXXXI. 1 05 

superatus est, cogantur exsolvere. Nec multorum male referentium crimen credatur 
potuisse unius exitu expiari, ut quos non punit necessitas damna feriant ad vindic- 
tam, quo facilius in posterum ne quis audeat propria pravitate mentiri. 

[3.] Etiam qui calumniatori consilium dederit ad dimicandum, si victus fuerit, 
6 simiiiter ut superius statutum est multa feriatur. 

LXXXI. Dc^ interpellationibus apud iudicem futuris. 
[I.] Prinia constitutione a nobis decretum fuerat, ut iudices ter admoniti causas 
inter partes cognitas iudicarent. Et quia occupationes* et absentias deputatorum iudi- 
cum frequenter patuit evenire expetitione'-, consensu omnium tempus credidimus statuen- 
10 dum, ut intra tres menses** interpellato iudice causam quamlibet ulterius differre non 
liceat, nisi ut omnia cognoscat et dato iudicio universa ita iudieet, ut nihil inter partes 
dubium reservetur. 

[2.] Quod si ultra tres menses causa cognita interpellati iudices distulerint iudi- 
care, XII solidorum multam eos iubemus exsolvere, causa ab his nihihiminus legibus 
is iudicanda. 

*) Verba occuimtione.s — expetitione (jenuma a solis coclicibiis B 9. 10 exhibenlur, iit moimit 
K. Zeimier. **) ter (uW. A 4. li 7. 8, Bliihme. 

1 est um. B 9. cogatur A 3. B\. 7. Nec om. B 5; Ne -B 7—10, Bluhme, Bind. ; De pro nec A 2—4. 

B\—3. mahi A\.2. i' .5. 7.8, Til. credatur] dator Ai. Bl; datur £2.3.5. || 2 potuisse om. Til.; 
20 fuisse verum £9.10. unus .13; liuius BS. exitu om. B1.8; exitus ..12.4. Bl—'i, Bluhme., Bincl. 

expiare .14. £1—3.5.7.8, Bluhme; expirare .13. punit] ponit A^. £7.8; ponis £1; pouet £5.9.10. 

ferient £5; feriatur 4 3; referant Ai. \\ 3 quo] quod £1.5.7. ne quis] neque £8. audeat] aut ea 

A'A; audiat £ 5. 7. 8. propriara £ 8. pravitatem £ 1. 7. 8. mentire £ 1 . 7. 8. |1 4 qui om. .l 4. 

£1—3.5.8. calumniatorem B\—3.1; calumpniatore £8. dederint £8. .ad dimigandum A'i. £9.10; 
25 ad denegandum £7.8; ad (a ,1 2) demigrandum .11.2; ad vindicandum .1 4. £ 1 —3. 5. si] se £ 7. 8. victus] 

victum £8; nectus £7. !| 5 siniili .11. £5, TiL, Lind.; simul £7. super £8. feriautur 43.4. 

yi2. 3. 5. 9. 10; referiatur £8; referatur £7. || H Initium tituli usque ad verbum evemre cleest B 6. iudices 

futuris4 4. £7; futuri iudicis £ 9. 10 ; iudicis futuris £ 8 ; iudicem, om. futuris, 4 3. 1| 7 Primam £ 7. 8. 

coustitutionem BT.S; constitutionis 4 4. £1—3. fuerit £8. ut om. 4 4. £1—3. iudicis 43.4. 
30 £2. 3. 8— 10; iudice£l. admonitio £ 8; admonitionis £ 7. causa £ 1. 7. 10, £ 9 /«. ^. /nc. H 8 partis 

4 3. £5. iudicarint 4 3; iudicaverint 4 2. quia] qua £8. quae £7. occupationes] sic £9.10; occu- 

pationis 4 1— 4. BX—b.l.ii, Jiind.; perperam coniecerunt occupatione Til., Lind., per occupationes Vito/me. 

absentias] sic £ 10, £ 9 h. l. lac; absentiam 4 4. £ 1. 2, Bluhme; absentia £ 3. 5. 7. 8, Til., Lind.; absenti 4 3; 

absentiae 41.2. depudatorum £7; deputaturum 4 4; putatui-um £ 1— 3; ad potatorum4 3; ad potiiturum 
35 4 2; depulsatonim £8. iudicium 4 4. £1—3.5.7.8. 1| 9 patuit] sic £9.10; potuerit 4 4; potuit ceit. 

codd. inveniro B\. oxpetitione] sic £10; ex petitione 4 3. Bb.l; expeditiono £8; e.\petioue £9; cxpeti- 

tionem 4 4; expetitionis 4 1.2, Til.; specoionem £6; expectationem £1; expectationo £2.3; expectatio ex 

coniect. fand., Bluhme; expetitio Bind. consensum 4 2. £1.6—8; ideo consensu e.i: coniecf. £wu/., £/i(/ime. 

credimuK £1 — 3. 5. 7. 8; credaraus 4 4. || 10 ut] aut 4 2. intra om. £ 7; iuter £ 1. intorpollatum £ 6 ; 
40 interpcllatio 4 3.4. £1. iudioem £6; iudicot £1. qualibet 4 4. £8. ulteri £G; alterius 4 4. £5. 

7—10. deferri7i6; deferre 4 2. 3. £1.5.8—10; delferre £ 7. || 11 coguoscat] aguoscjit 4 1. £5.0.9.10, 

TiL; aguoscant II \— 3; coguoscaut £8. datum £5.7.8. iudicium £5.7.8; iudicem 4 2. ita] et add. 

yl3. iudicent 4 3. 4. 7il— 3. 5. 7; iudiccutur £ 6. ut oni. £ 6 ; et /< 5. partis 4 3. £ 9. 10. || 13 ultra] 

intra £7.8. causani cognitam 4 4. £2.3.6.8—10, TiL, Lind., Blithme ; causas cogmta£l; causa agnita 
4S 7i5; fuerit nc/d. «7.8. iudicls 4 3. /i6. 8; iudice 7?!. distulloret «1 ; destuUereut 4 ,3. H 14 multam 

ex emencL edd. omn.; multae 4 1—3; multum £1—3.5.6; multum immcrum 4 4; nuiltnm unmon 7/7.8; 

nnilta 7i 9. 10. eos] eius £6. 8; eum £ 1. solvere £ 6. causam 4 2— 4. 7? 1— 3. 6--8. ab liis om. 4 4. 

7il— 3. .5, Til., Lind.; aliis £6. |1 15 iudicamlum 4 4. 7^1— 3. 6— 8; iudicaudam £5. 

1; Cfr. L. Hoin. til.:in: Do inliM-pclhitiouihus rt iiiiiiclliilioniluis. (leniiiiia hiiiiis tUiili cimxlitidio 

un nobin non Iradita ent; nam (iiiam nimc hiibcmm norella Giuuhbculi ed, ilnln ml 1'rim. Coiist. S 12, snprci 

p. 33. 2) iS'f. iiitcrpcllalionin rciiis; cfr. Prim. Gomt. % 12. l. c. 



LL. Scct. 1. 11. 



14 



106 LEGES BURGUNDIONUM. — LIBER CONSTITUTIONUM LXXXII. LXXXIII. LXXXIV. 



LXXXII. De^ fideiussoribus. 

[1.] Si quis fideiussorem de audientia accepit, ipse fideiussor ad se absolven- 
duni insistat. ut causa dicatur. 

[2.] Aut si fideiussor mortuus fuerit. heredes mortui iudicem loci interpellent. ut 
eius ordinatione alium fideiussorem ipsa conditione cogatur accipere. et ab heredibus i 
fideiussoris mortui nihil queratur. 

LXXXIII. De- his. qui apud alios res suas agnoscunt. 

[1.] Quicumque res aut mancipium aut quodlibet suum agnoscit, a possidente 
aut fideiussorem idoneum accipiat, aut, si fideiussorom petitum non acceperit. res, quas 
agnoscit, praesumendi habeat potestatem. lo 

[2.] Si vero falsus fuerit in agnoscendo, reni. quam male agnovit. et aliud tan- 
tum cogatur exsolvere. 

[3.] Si servus male agnovit. pro qualitate roi agnitae fustigetur. 

LXXXIY. De ' venditione terrarum. 
[1.1 Quia agnovimus Burgundiones sortes suas nimia facilitate distrahere, hoc i.s 
praesenti legc credidimus statuendum: ut nulli vendere terram suam liceat nisi illi, 
qui alio loco sortem aut possessionem habet. 

1 fideiussoram A2. \\ 2 ficleiussorum A 3. audioiitiam A 2—4. B 6—8. 10, SQ h. l. lac. acoipit 
£2. 3. 8; acceperit i?10. ipsi £2. 8; ipsum ,14. adseom.iJ5. adsolvenduni ,4 2. U 1 . 3. 5. 8. 1| 3 iustat 
51— 3.5; insistet Bl; Instituta £6. ut om. ,14. BG; et Bb; neciJ8. causam ^ 4. £8. || 4 si oh». 20 
i? 1.6.8. fideiussonim fi 1. lieredis yl 3. iuterpellant i> 6. ut]et Jl. £5, Til, Llnd. \\ 5 eius] 
eos B 1. ordinationeni .1 1.4. Ji\. 5—8. 10, B 9 h. I. lac. : pars adversa add. ex eotiiecl. Til., Lind., Bluhme. 
aliumj auxiliuni i< 1— 3. fideiiissorum .13. B\. Ipsam conditinnem B't. et soU Bl — 10. ab oni. 
A2. lieredis J 3. \[ 6 fideiussores iS 6. 8 ; fideiussoribus iJ 7. mortui o«i. .1 4; sunt niortui iJ 7. 8. | que- 
rat £1.6. || 7 aliiim .12, Bind.; alius -13. Bl; alias BS. agnuscuut .13; cognoscunt -12. Bl. || »5 
8 mancipia Bii. ut quodlibet A3; uut (luolibet .14. iil. i). 10; aut iiualibet B6; aut quod Bf>. suum 
om. A2. cognoBwit iJ 1 ; iM.gnoscit 5 9.10; agiioscot Bb. a possedenda .13; ad (a .14) possiilentom 

Ai. B1.7. 8; ad p<j8sedcnduin iJ 6. || 9 fidoiussore ii9. 10. idoneuiu — fideiussorom ohi. iJ .'). 7. 8. 
idoneo 1?6. si ohi. iil— 3. 6. pedituin B5— 8; pctciitom .13; preciuni BS. accipit .14. ii2. 3; nccopit 
.B1.5. 6. 9. 10; arccpiTOt .13. || 10 iignoscot />'5: ciigiioscit /(1-3. || 11 agmwciMuliiiu .14. ii5— 7. 30 
9.10; ttgnoscoiidonim ii 1. H. rcm ohi. B\. niali BH. \\ 13 agiiovit] cogiiovlt <.'.(• conicclura Til., I.iud., 
Biml. ol om. B b\ ut .13. aliiini .14. ]i\ — 3.6.7. inali ii 8. agiiovcrit B\ — 3. (!— 8. pro — 
agnitao om. BG. qualiutem .14. ii 1. 7. 8. roi oni. ii5; ei rc iJ 1. ugnitae om. iJl— 3. 5; iigiiitnm .14. 
aimiti Bl.fi. fustigitur B2; riiBtiotur B',i. \\ 14 .16 hoc titulo uaiiue ad finem /i4W iUi ralde /ncernftui 
etl. viiiditioiio AB. ii3. 6; viiidiclioiiom .0 1.7. || 15 liui Btt.l.S. coguovimiis .14, 7T/., i.i")i(/., sj 
Blu/ime. UurKUiidi..iiis (Udrgundii.niB .1 3. /i 7) .13. BI)~S. Biin owi. //1. iiliui» 1'acilitato] iiiniiam facili- 
teU-m Bl.H; riullin iniiii clalc Jl \ ; nciniiic a tiicultnt.H IH\. Imcl nc /;9. 10. || 16 iTcdimiis .14. 
.fll— 3. .5. 7— 10. iiulliiiii in.7.8. 10. voiidcrc oHi. i/1. dc loria siin /M. Ilcont ..1». i< 3. Illo 
Bl— .3. 7. H. II 17 a iili.. /i3; aliuni Bl.H. loco om. II \; l..euin ii7.8. s..rtes .12.3; c.>ns..it.' 
J}\. |»o»>M>i<«i..iii'» .1 1. /{5, Til.. fyiud.; poBitioiieni .12; poHBCBflionc «un II \. 40 

1) Ilulirwi, iiimr liiiii lilulii rrnfniuilrid , ilrrnl J.riii Jtomnuiir . i/'r. si/;h(« lil. \'.> : Coii.il. e.rlriir. 
8. 21,8, 2l ryV. /.,. /1'"»/, lil. .'11.- Ilc icl.iiH ugnillH; cfr. miynvi lil. 16. 19,2; Sohm, /Vo.-rsn ilrr J... 

Sal. p. 92; Jjotulim I. c. p. III. 3) l'fr. A. i/(»ni. lit. 35; Itc vimlitionilm.s. l''ortiiii!<r CiiiihI. r.rlnir. II 

in grniiitui I/tlirii amiil. nuli hm: tiliUo fioiiila rriil : id i/uiilrm miiuifr.iluiii csY, iiiustilulinuim, iin.im uuur 
1,1 xi j,r.iri,ri u,,rm if-rlliim cMKi cfr. Onujiii I. c. ]i. 350. *' 



LEGES BURGUNDIONUM. — LIBER CONSTITUTIONUM LXXXIV. LXXXV. LXXXVI. 107 

[2.] Hoc etiam interdictuin, ut quisque, habens alibi terram, vendendi necessitatem 
habet, in comparandum, quod Burgundio venale habet, nuUus extraneus Romano hos- 
piti praeponatur, nec extraneo per quodlibet argumentum terram liceat comparare. 

[3.] Observandum tamen, ut de illo ipso hospes suus comparet, quem alibi terram 
5 habere constiterit. 

LXXXV. De^ pupillis. 
[1.] Si mater tutelam suscipere voluerit, nulla ei parentela praeponatur. 
[2.] Si vero mater non fuerit, proximus parens res minorum revocare debet ea 
conditione, ut qualiter sua facultas proficit, sic et res minorum eius utilitati proficiant^; 
10 nec ei liceat exinde quidquam evertere vel alienare. 

[3.] Si quis vero praesumpserit de rebus, ut dictum est, minorum aliquid, sua 
facultate distrahere quod praesumpserit in simplum reddat; ita ut, si causam pars 
minoris habuerit, ipsa persona respondeat, quae tutehim suscepit. 

LXXXVI. De' malahereda. 
15 [1.] Si pater filias dimittit, malahereda', si vivus dare vokierit, cui voluerit donet, 

ut postea ad fihas suas, si iile dederit. nemo requirat. 

1 iiiterilictum] dictum i' 8. ut] si mld. D 5. babeiis om. A 2. alibi terr.am] sua libertate B 1 ; 
in terra vindicionem -B 6. |{ 2 in comparando e.r emendat. TiL, Lind. quod] in quod Bl\ quam ea; 
conieet. Til., Lind.; aut £9.10. venalem .12 — 4. £2.3.5.6.9.10, Til., Lind. nullum stranionmi B6; 

20 nullus extraneos A B. £1. Romani BS; Romanum B5; Romanos Bi. bospitem B8; hospide Bl. || 
3 nec om. Bl, extraneus .12; extraneura Bl.S; straneura B 9. 10. per om. Bl. quolibet AS. B1.6. 
7.9.10. arguraento .4 3. terrani oMi. B 5. comparari 4 2. || 4 ipso om. £ 1—3 ; ipse .1 2. £ 6. 9. 10, 
TiL, LviuL; ipsi £5.7. 8. bospis £1— 3.7— 10. suos j1 2. 3. £1.5—10. conparat 4 3; conparet (com- 
parare £1), reL om., £1 — 3. quem alibi] quem alibet AS; quam silibet £9.10; quamlibet A4; qualibet 

25 £7. terras .14. Bb.l — 10; terranis £ 6. 1| 5 habere om. £8. consteterit .13. £5; constiteret £7; 
potuerit -14. || 6 liuhrica deest Bl. quae enim suscipere voluerit add. £8. || 7 Si quis .14. 
£1—3. Si — parentelao»». £8. tutUlam 4 4. £ 2; tutilla .1 3. £ 1. parentiUa 4 3. 4. Vn— 3. 5. pro- 
ponatur £ (>. a iierbis praeponatur proximus parens fuerit ad res incipiunt frai/menta Spanrjenherijii ad 

cod. £4 pertinentia. \\ 8 Quod si ex coniect. TiL, Lind.; Quod Bind. vero ovi. Bb. proximos .1 4. £2. 3; 

30 proximiores £ 7. parentes A^. Bl. res] ad res .1 4. £ 1—4. 9. 10; de rea £ 7. 8; ad se ris £ (>; aut soro- 
res£5. debcbit .1 3. 4. £7— 10; deberet £H. ea] quia £ 8. || 9utsua£8. et om. 4 4. £ 1—4. 8. 
utilitatem 7il.6; utilitatc .1 1— 4. £5.9.10, 'TiL, IJnd.; qualitatem £ 7. 8. proficiat42. £8. || 10 nec — 
alionare oin.. £4. ei om. Bb. quidquam] quicquid £8; aliquid yl 2. 3, Biiid.; aliquid quicquam £7. 
9.10. revertere £1; avertere B 10. vel] aut A^. atinuare £10, £9 h. L lac. \\ 11 praesumpserat 

35 7i4. minorum et .11. de sua .11. £1—5, TiL, Und. \\ 12 suam facultatem £7. quod om. 

41—4. £1— (j; quodsi £7.8. praesumpscrit] voluerit 41—4. £1—6, Bind. distrahere, de sua lacul- 
tate, om. quod praesumpserit, ex coniect. TiL, Lind. in om. 4 4. £1-4.6, Bluhme. reddat] restituta 
£8. ita om. A 2.3. £8, Bind. causa .1 2. .3. £7.8. pares minores .11. £5; parens minor /i 6. pars 
(res£7) minomm (minorom BS) non £7.8. |1 13 haberet£6. ipsam £8; illa £ 7. personam £8. 

40 suscipit 4 3. 7i2. 3; suscipet Bb; suscipiat £7.8. H 14 malahereda] eic .11.4. £2.5.7.8; mahibei-ede 
£9.10; malabareda 4 3. 7i3.4; mala areda £1; male arida 4 2; mahitare £6. || 15 Si pater] Si pater 
qui £9.10, Bluhme; Similiter qui £7.8. filiis .11.2, TiL, Lind.; filius 4 3; filios £1. mahabereda] sic 
£7.8; nialamberedam 4 1. £ 5, TiL, Lind.; malaheredem .1 4; malamheredem 7J 9. 10 ; mal.aliareda .1 3 ; 
mala arida 4 2; malareda £6; heroda £2.4; harada £3; areda B\. Si patorfamilias dimittjit heredem 

45 ler/endum ease conicit Lind. se vivus .1 2; se vivo .1 3. £ 10, Bluhme, B 9 h. L lac; seu vivo .1 4; si vivo 
£1—4.8; si vivum £7; si vero £6. cui voluorit donot om. £1—5.7.8. ot cui B<6. donet om. .14; 
det £6. II 16 ut om. .11, TiL, Lind.\ aut ZJ2— 4; et ut 4 4; ita ut £ 7.8, Bluhme. ad] a B\. si 
om. JIS. illi /Ib.V,. (lcdcrat />'8; ilarot Bb. ncmoj miuoro £6. reciuirct /;5. 8; (jncrat /.' (!. 

1) ('/): L. Hom. tit. Mi: Dc tutillis minoruni; cfr. supra tit. .59; Kraul L c. II, p. 56.- liire 

50 /. f. 1,1). 195.s</«/. 2) De iisufructuario tutoris iure haec intellitienda esse, rectc iam admonuit liluhme 

3) RuJ/rica, quac respomleat huie lituh, Ln/i lloiiMnm deeM. 4) Cfr. supra lit. 14, 6; 51, ;t et witaji 

ad L c; Heicsler L c. II, p. 299. 

14» 



lOS LEGES BURGUNDIUNUil. — LIBER COXSTITUTIONUM LXXXVI. LXXXVII. LXXXVni. 

[2.] De wittimon' vero si deniandaverit pater, ut non queratur, demandatio eius 
non valeat: sed sicut lex alia- expressit. proximus parens accipiat. ita ut de eo. quod 
aeceperit. tertium solidum in ornamentis puella aecipiat. 



LXXXVII. De"' minorum contractibus. 

[1.] Minorum aetati ita credidimus consulendum. ut ante XY aetatis annos eis nec 5 
libertare nec vendere nec donare liceat. Et si circumventi per infantiam fecerint, 
nihil valebit; ita ut quod ante quintum decimum annum gestuni fuerit, intra alios XV 
annos. si voluei'int. revocandi habeant potestatem. 

[2.] Quod si intra expressum tempus non revocaverint. in sua tirniitate pennaneat. 



LXXXVIII. Dei libertatibus. 10 

Libertatis vero eausa. quantum possessionis iure maior, tantum debet diligentius 
observari. Et ideo observandum est. ut manumittere volens aut per scripturam lege 
constantein servum. quem libertate donaverit, mannmittat aut. si sine scriptura liber- 
tatem mancipio suo quicnmque donare vohierit. non minus conlata manumissio quam 

1 De om. BS. wittmon om. B 8; witimoii £ 9. 10; vittimon/i4; wittimum ,1 1 — 3.7^5; vitti- i.i 
mum B(y; witteniou A 4. JS2. 3; vitcmon B\; vitjimon Bl. vero om. B8. si demandaverit] sale mauda- 
verit (mundaverit J 2) ^12.3. domandaverit — queratur om. Bo. pater] nam £7.8. ut om. Bl — 4; aut 
B7. requiratur B8. domandatio] de manu C7.8. |{ 2 non om. JB 7. 8. sed] reddat BTx Ipx alia] ex alia 
non B6; lcx, om. alia, Bl — 10. proximo Bl; proximos £9.10; proximiores £7. parontes £7; 
pars Bb. accipiaut Bl; accipient £1; accipiat, rel. om., £4. eo quod] eum cui £5, || .'5 acciperit 2o 
A3.i. £1 — 3.6: acciperet £7. tertium] III £8, ornnmenta ^2.3, Bind.; ornan\entum £1. accipiat] 
recipiat £9.10; percipiat Ai.ii. BS, Bind. \\ 5 Miuor £ 1. aelate.12.4. 7J7.8; iu-tafilnis «9.10; aclilms 
£6. ita nt £(>; ita om. .14. £1 — ,'i. 9. 10. credimus ^4 4. £1 — 8. consolendum J 3. 4. £5.6.8; con- 
Holandum £9.10; coiisolandam £7. XV] quindecim .4 3.4. £9.10. actates £8; etas £5. annorum 
£7.8; ammm £9.10. ci .14. £1—4; liis £7.8. || G libertarc] libertum -12,3. £1—3; liberta £4; 25 
licitum dimitere £6. vindore J >3. 4. £1—3.6. non donare£8. Et] It J 2. 3. £1—4.6, Bind.; Aut 
Ai. £5.8, Bluhme; Quod £7.9.10. si oni. £1 — 4.6. circninvcntus .12.3; veiiti £1. Iioc fecorint 
£7. 8; fecerit .12.3; fucrint£2-4.9. 10, 7-md. || 7 nil .1 2. valebunt £ 1-4. ut o»i. .1 2. 3. £9. 10. 
quiiito decimum (dccinio -13) aniiuin (aiino .13) A'i. £"1.9: XV annnin £10; XV anno .12.4; XV amios 
/;6— 8; XV aiinorum (aiinuoruni £ 1) £1 — 4. alios quiudeciin aiiiios .1 4 ; alius XV annus £ 1 ; aliut quiuto S» 
decinio (XV £ 10), o«i. aiinoH, £9. 10; alium XVino, om. aiinos, .4 2; aliuni (|uimlocciiiuin, oni. annos, .13. |{ 

8 volucrit /12.3. 7^6—10. revocare .•11. £5.6, IW.; rovocandum 7i 9. 10. Iiftboat ,12.3. /J7— 10. {{ 

9 Hi om. .13. infra £6. revocavciit /12.3. £6.7.9.10. sua] ca £9.10. lirmitalem .11. £1.5; 
p«t<.-NtAtc Ai. pennancaiil .1 1.4. £2 — .'J. 8. {{ 10 liubrica deenl £7. {| 11 lihcrlis Bl. vero] vel 
£1— ,0. cau»ain .1 2- 4. £2— 4.6. posscssiones £ 2. 3. nmiorem £9. 10. dcbel om. .1 4. {{ 12 ob- 3» 
■orvnr» /14. £1 — 8. Horvandiiin Bit.W. ul{ aiit .14; si quis ndil. /f 9.111. mnnum inillero /'1.7. 
8.10. voliierit £8. aut pcrj aput .14. £1—1; aiit ad II tt; aiit, om. per, /(9.1(1. .■icriiitnnis //1; 
«cr!|>lnm £8. Icgem £5—7; legi //8; lugcs //1. {{ 13 .onHtiinle £8-10. (|ii:iin .12: <|im /M. 
Ilb«rtnt«m £6—8. liliorlntu — «ino Hcrlptura nni. II 1. hI om. .1 1 — I. // 3. ,''i. 9. 10; sc />' 8. Hiiio) si 
noc £5; in £7.8. Hcripliiniiii .12. /Mi. 8. jj 14 iiiancipinm .14; iiinncipia lll. suo om. /•10; smim *" 
A 4; mui /<7. qiuccunique //8. ilnro .12. //3. 7-- 10. iimiium iniHHn /i9. III. qnaiii qiiiiii|iie] qiia- 
quuniquo /'1; qillcnni>|iii' /(2. 'I; i|uainciiiiiqiK> £4. 

I; Cfr. niijtrn lil. 6i>. 69; (kniiil. cxtrar. 13. 2) l'jsl til.Wi, quod Gaupp I. c. p. ,'109 prrpernm 

in dutntatumrm rrroanit. 3) Cfr. L. Uom. lil. 86, 5.7 «/(/.,■ liirr I. c. /, p. 199; //riw/.r /. c. //, 

71.445; SrJironler I. c. p.'iU'A. 4) //«/i Jlomamir flernl ruiiriiui, ipiiir liiiir liliilo, (/«i iwrrlldiii cotilinel 4^ 

Irgmi, rtJifHmtlriit ; cfr. nujira lil. 3. 40. 57; L. Viniji. V, 1, I. 



LEGES BURGUNDIONUM. — LIBER CONSTITUTIONUM LXXXVIII. LXXXIX. 109 

quinque aut septem ingenuorum hominum testimonio roboretur: quia nec per scrip- 
turam manumittens minorem numerum convenit adhibere*. 



CONTINUATIO LIBBI CONSTITUTIONUM. 
Ex codicibus 5 6. 7. 8. 9. 10, adhihitis codicilms A 3. 4. 

5 LXXXIX. De' animalibus in vineam ingressis. 

[1.] Cum de cultura studio et utilitate tractamus, generalis ad nos tam de 
nostris quam de possessorum agris querela pervenit, diversis locis tali neglegentia 
vineas custodiri, ut omni tempore ab animalibus et pecoribus evertantur, dum aut 
evertuntur ipsae vites, pascendo truncantur aut conculcatae et fractae a solo ipso radi- 
10 eibus evellantur. Unde iam gloriosae meraoriae patris nostri edictum- processerat, in 
quo de singulis quibusque animalibus aut occidendi aut solvendi ordinem dicitur sta- 
tuisse: quod praetermissum omnium abutione cognovimus. 

[2.] Proinde iubemus, ut quolibet tempore minora animalia. id est : capra. vervi- 
ces aut porci in vinea inventa fuerint. unum de ipsis, quotiens inventa fuerint, iubemus 
15 occidi a vineae domino praesumendum. 

[3.] Vacca vero post tertiam conventionem si in vinea inventa fuerit, occidatur 
a vineae domino similiter praesumenda. 

*) Explicit liber legis Salicae mld. A2. 

Explicit liber legum feliciter, amen udd. A 3. 
20 In A 1 et Bb sequmitur tres tituU stdi titulm-um wmeris LXXXVIII — XC (sc. L. Rom. tit. 17; 

Const. extrav. 2. 19); deinde habent rerha: Explicit lex Gundobadi (Gundobado Bi)) inter Burgundiones 
et Romanos {Romanis B 5). Deo gratias, amen. Fiat pax. 

Bl — 4 addunt L. Bom. tit. 17 suh numero LXXXIX (LXXXVIII Bl); in fine Libii constifu- 
tionum hahent B 1: Deo gratias amen, BH: Explicit. 

2.^ 1 aut septem] ac {vel oc) VI B i. ingenuus i'4; iiigeuuis Z.'l — 3. homiuuni om. A4; liominis 

AB. testimonium ^ 1— 3. £1.5— 8. roboret 7J 1— 3; rubiretur £»;. quia m». J. 4. ii 1— 5, Til., Liud., 
Bluhme; qui Bl. nec] neque ^14, Til., Lind., Bluhme; non B8; baue Bl. per om. -13. || 2 manu- 
mittentes Ai. J5 2 — (i; manumittes i3 9. 10; manuni niittentis .B 7. 8. minorem om.Bb; minore £ 9. 10; mi- 
norum .14. numero -12. conveniat Ai; conveui ex coniect. Til.; non venit ^l 3. adhiberi i'4; <ad- 

30 hiberet 7il. || ;> Jixtat hic tiiulus integer in Bl (sine numeroj. 9.10 (sub numero LXXXIXJ, laceralus 
in BS; parar/raphon 2 — 4. tanlnm praebent .4 3.4 (sine numero). JS 8 (sub numero LXXXIXJ; notatus est 
in indicibus codd. B \ — 4. Bubrica deestAi. De auimalibus iu vineam ingressis] sfc i?9. 10; De dampnis 
auimalibus iu vincis/i8; De dauniis animalium in viuois iugressus /J 7 ; De aninmlibus maiora et miuora -t 3; 
Dc auimalibus damnuni inferentibus ex cotiiecf. Til., Lind. \\ 6 Qualiter in cxxwcinm praemiilil Bl. 

35 c\iltura] «tc 7J9. 10; culturam £7. utilitatom JS G. 7. uos tam] nostrani B 10, fi 9 /i. /. /ac. || 7talei?6; 
talom ii 7. neglegcutia ex emend.; neglegentiam codd. || 8 vineis ii 7. cu.stodire Bii.l. .aut — ipsae 
om. i>' (). .'uit] autem cx coniect. Bluhme, Bind. \\ 9 ipsas B9. 10. vitis i? 7. a oin. B6. et] aut 
iJ 7. radi(ibu.s] sic i(6; radicetur if 7; cradicetur iJ 9. 10; rmMchus ex coniect. Bluhme, Bind. \\ 10 evolluutur 
ex coniect. Bluhme, Bind. etiam i? 10. glor iosissimo niemoro £6. nostris iS 9. 10. {| 11 quibus- 

40 cumque auimantibus B 7. aut occ.] ad occ. B 7. ordine B 7, Blulime, Bind. dicetur B 6. {| 12 propter- 
missum i/ 9. 1(J. babutiouom Bl; ambicionem ii 6. {{ 13 Id cst niaiora ct minora ^)j'aemtV<H)i< Bl.S. 
quodliliot tempus ii 8 — 10. id est om. A3. capram .14. JIS; capras Jl(]; capta -13. verbices -13; 
berljicos li 7 ; verbicem -1 4 ; vervicom B 8. {{ 14 aut om. li G. porcum li 8. si iu B 6. vineam 
A'6. i. iuventi .13. ii 7 — 10; invonto B&. uno iJG. uuum — fuorint om. BS. de his ipsis ii 7. 

45 quoeious i|ui -14. iuventi codd. \\ 1,5 oecidero ii 8. ad (a IHi) vinea B(y—S. pracsumonda lil; 
praesumendo liB. \\ IG Vaccam //9. 10. tertia .1 4. i>' 8. (iiuventioue .1 3.4; coutesta . . . KG, qun cx 
re liluhmc el Bind. contestationom cDnii-iunl. sc ii 8. iu] .■ul /''7.8. 

1) //(oif cdicti et di.strictionis formani Siijismundo atlrihiieiidam csse, recle iam Bluhme admouuil; 
cfr. sujira. lil. 2.'!. (il; ('imst. extrar. 18. 2) Kdictum pntris est cdiclum Gundohndi inler Coiist. 

.',0 exlrar. siih uumirn IS mrraliim; cfr. Consl. c.rlrar. 20. 



1 10 LEGES BURGUNDIONLTkl. — LIBER COXSTITUTIONUM LXXXIX. XC. XCL 

[4.] De bubus vero et caballis. asinis aut equis animalibus iubemus, ut dominus 
aut custos vineae inventa supradicta animalia includat, et per singula animalia singu- 
los tremisses inferat, cuius sunt, ei a quo tenentur. 

[5.J Si vero de clusura ea ingenuus tollere propria teraeritate praesumpserit, VI 
solidorum inlatione multetur; si servus vero hoc fecerit, CC fustium ictus a domino s 
praesentatus accipiat. 

[6.] Si vero in clusura animalia aut doniinus aut pastor libcrare intra biduum. 
data in qualibet specie supradicta solutione. noluerit. aut vindictam CC fustium actor 
aut dominus custodis non dcderit, iubemus, ut* supradicta solutio a iudice aut, si iudex 
defuerit, quocumque praeposito domino vineae desolvatur. lo 

Cuius edicti et districtionis formani, quia utilitati oninium convenit, legibus nos- 
tris ad vindictam praecipimus divulgari. 

XC. De' iudiciis. 

[l.j Si quis iudicuni deputatorum a nobis iudicium contempserit**, YI solidos 
iudicibus inferat. et multae nomine solidos XII, causam specialiter perditurus. is 

[2.] Si vero iudices a nobis deputati iniuste iudicaverint. sciant se ter duodenos 
solidos multae nomine- nobis esse inlaturos sine dubio. 

XCI. De" ingenuis. qui cum servo furtum focerint. 
Si quis ingenuus cum servo furtum fecerit, iubennis, ut secundum pretium 
a nobis constitutum^, aut vervicem aut capram aut porcum aut apeiii involaverit, in 20 

') sub pniesenciani trium testium donet, ita ut (tdd. 2} 8. **) Si quis iudicis ordinationem 

neglexerit (dispexerit BG; despexerit J58) Ai. 7ii'>. .s. 

1 boves .14. y; 7; liovis yj'S. calmlKis 7>' 7. 9. 10. ascnisV^S. e()Uiis .1 3. 7>' 7. 8. || '2 onstur 
.13; custor .1 4. y>'8 — 10; cnstii» 7^' B. supra.scriptji .1 3, JJlnd.; superscripta i' 7, 8. animalin] ipsa at/i^. i> 6. 
imliidat — aniiiialia um. /13.4, Til., Liitd. inclaudat 7i9. 10. auinialia] specieni lid; species ex emend. 25 
Jlluhme, Jiind. per singulis trcinissiis .13; siiignlis trcinissis (Ireniessis Ji~t) AA. 7>'7. 8; singulis tremissi 
ex a . . yJ6. II 3 inferant .1 3. JS9. 10. cui A 4. tenetur B 7. 8. |1 4 ca om. ii6; eam Ji 7. 9. 10. 
tiillorc] cvcrtcre Ji 6. proprinin leiiirritjitein Ji 7. |] .■> iiilatiuneni B 7. si om. B 9. 10. hoc tecerit om. 
li 9. 10. fuBtiH B 6. a om. BO. |{ 7 doniiiius pastui, om. aut, B6. || 8 in om. B 7. speciom supra- 
ilictnin aolutioiicm Jil. fuKlis J3 9. 10; fustis ictus Jid. actor om. 7JG; auctor/J7. |{ 9 ciistodis] do 30 
ciislodo yi 6. 9. 10. iulicnuiii o»i. Jil. supradictani solutionaiu ii6.7. |{ 10 quodcumque /i7.9. 10. 
praepoKitiim 7^7.9.10. diKSidvatiir /i 9. 10. ]{ 11 forinn Jil. {{ 12 doviilgnri B~\ dovulgaro 7)6. |{ 
13 7v/-(a/ hic tiluhu in A 1..3. 4. 7/ .'j— 10; in .13.4. 7i 7 c.nlra numcroru^n «criVm, i;i .1 1. 7>'.') «lA numrro 
l..\.\XI.\, I» 73 6. H— 10 *«4 iiuniero .\(;. Jtuhrica dectt Bl. iudicis 7i8. 10; iudicos 7i i'). ]] 1 1 iudi- 
nim] iiidici iiint 7i9. 10. ad iioliiH dvputntoruiii £9.10. dopotnturuin .13. iiidicium] iudicuin />' 9. 10. sit 
ujiilc-mpncrilj doHjicxorit 7/7 — 10. ]| 1;") ct oni. .14. 7/6—10. cauHn vl 3. pordituro» A 4. 7/9. 10; ossc 
(■ogiioM-nnl add.AA. \\ 16 iiidiciH .13. 7/7—10. dopoUiti .1 3. Jlb. sciniif so um. .1 4. 7/('>— 10. ler 
duoili-iiiiH .1 3.4; tor duodcceiioH //9. 10; VI diiciiioK 7/8; tor ducoiios /'7; iii duodo . . .7/6. ]] 17 noniino 
i/m. .14. //6—10. 0HH<! u'ii. .13. iiilaliiriiN .1 1. .'(. //.''). H— 10; inlntiiris //6; iiilalurnm lil. siiio dubio 
o»i. //.0; «<• (i/m. ,14. //7.M) oognoHciiiit .14. //6—10, IUnhmc. \\ 18 E.<tat hic titidux in /13.4. 40 
//6—10; iii //6.8 — 10 mJj nnmero XCI; iii 7/6 valde laceralu*. Rubrica deenl /<6. scrvuiii //8. 

frri-ril //H; fncit .1 4; focorunt //10, //9 h. l. tac. ]] 19 ut om. J38. ]] 20 conHtiliitiim| ost ndd. .14. 
verviccin) tir //6. H-IO; vorbicoiii .13.4; borbicom III. niit npoiii um. .13. /ili — 10. i|iiniii iiivnlnvorit m) 
rmend. rd., I.ind. iii uni. .1 3. // 6. 9. 10. 

1 //i< titnlnn iiiin nntr Lilnnm innst. rililnm mijilHH cinr ridrliir; ifr. I'rim. I'iiii.sl. Jj 9. 11. 44 
2) Cfr. miiirn Id. 71; Prini. Cfmnl, § 12. 3) llic. lilnlun iirinn lixii cmiMiliiliiniis til.H) fui.ine ridrliir. 

Cfr. tuiirii lil. 4, 47. 63, Ctmiit. eslrar. 6. 4) /yV. niipra Id. 4, 3. 



LEGES BURGUNDIONUM. — LIBER CONSTITUTIONUM XCI. XCII. XCIII. 1 1 1 

triplum solvat: servus vero CCC fustium ictus accipiat, et a domino servi ipsius nihil 
queratur. 

XCII. De' mulieribus, quarum crines in curte sua capulate fuerint. 

[1.] Quicumque ingenuus mulieri ingenuae crinem in curte sua praesumpserit 

5 capulare-, iubemus, ut XXX solidos mulieri ipsi solvat, et multae nomine solidos XII. 

[2.] Certe si ad batalia^ mulier foras curte sua exierit, et ei crinis incisa fuerit 

aut vulnera acceperit, imputet sibi, quia foras domum suam egressa est, et ab eo, qui 

eam percussit aut crinem incidit, niliil queratur. 

[3.J Certe si ancillae in curte sua hoc fecerit, YI solidos ancillae ipsi solvat, et 
10 multae nomine solidos II*. 

[4.] Si servus vero mulieri ingenuae hoc praesumpserit facere. tradatur ad mor- 
tem, et a domino servi nihil queratur. 

[5.] Quod si dominus servi voluerit eum de morte rediraere, X** solidis iubemus 
servum ipsum redimere. 
15 [6.] lubemus etiam, ut. postquam a iudice servus ipse domino traditus fuerit. C 

fustium ictus servus ipse accipiat. ut postmodum nec alteri iniuriam faciat. nec domino 
suo damnum inferat. 

XCIII. De' brachiis aut tibiis. quae ab altero franguntur. 

Quicumque de lapide aut fuste vel secure inversa cuicumque brachium aut 
20 tibiam fregerit. iubemus eum, ut XV*** solidos solvat, et multae nomine solidos VI. 

*)IIIjB7.8. **) .sex _B6; XVI J57— 10, B/if/M«e. ***) XII £'7. S. 

1 trepluiii .4 3. i}9.10: treblum BG.l. dissolvat B9.10; desolvat iJG. 8, Bluhme. vero om. 

A'i. fustil)us .13. Bl; fustis £6.8. ictus om. .13. ad (om. Bl.S; a .44) dominum A A. 

.8 7—10. II 2 requiratur .8 9.10; queritur J5 8. || 3 Extat hic titulus in .4 3.4. £6—10: m £6. 
25 8 — 10 sub mimero XCII; m BQ laceratus. De] liis qui add. ex coniect. Til., Lind. quarum] corruptis 

v4 4; quorum .4 3. Bl — 10. crinis ^14. £8; crenem £6; eriminibus .4 8. iu curte sua om. .4 3. 

cortem £6. capulate] sic ^13. £7.9.10; capulati £8; eapulaverit .4 4; capillavorint £6; capulaveriut ex 

coniect. Til., Lind. fuerint om. ^14. £6, Til., Lind. \\ 4 Quecumquo 7) 6. ingenuae] ingeuua£8. crineni 

om. B7.S; grenem £6; crines ^l 4. corte ^18. £7. || 5 mulieri] niultum nomen £8; muliere .4 3. 
30 £7. ipsius £7. 8. et om. £ 9. 10. || 6 battalia .4 4. foris .4 3. £ 6— 10. exieret .4 8 ; exiret 

£ 8. aut vulnera aociperet (acciperit A 4) ot ei crinis incisa fuerit A 8. 4. crines £ 8 — 10. || 7 acci- 

perit £9.10. foris £6.8 — 10. suam om. £8. et om.BT. eo] eum cui £8. || 8 eam] ea £8. 

aut — incidit om. £7. || 9 corte A 3. £7; curtem A4. suam .4 4. VI solidos] ex ea A4; ex eo tres 

solidos ex coniect. Til., Lind. ; VI, om. solidos, .4 3. ipsius £ 7. 8; ipse .4 4. £ 6. et 07>i. A 8. £ 6. 9. 10. || 
35 10 multae] autem add. .4 3. |1 11 Si om. £6. mulier£6; muliere £ 7. 9. 10. ingenua £ 6. 8. || 12 a 

oni. .4 3. 4. £7.8; ad yHO. domiuum .t 3. B7— 10. |] 13 si otu. £ 6. domino/iO. || 14 servo ipso 

£7.8. II \5 postquam] postea £9.10. ad iudicem £6—8. ipse ojn. £ 6. domino — servus ipse ovi. 

7i 9. 10. dominus Ai. \\ 16 fustis £6 — 8. ictus om.A3. servus om. J i. ipse om. .4 4. £7. 8. 

ictus accipiat £9.10; accipiet .4 3. postea Ai; postmodo 7i9. 10. ne .4 4. alt(>rius .4 4; aliter Bii. 
40 fecerit Bl. \\ 17 suo damnum om. £8. fcrat £6; praoparet £ 7. 8. || 18 Kctat hic titjitus in .4 3.4. 

£6 {laccralus). £7 — 10; in BS — 10 sub numero XCIU. l)e liracobium ex ... £6. qui .4 3. 7^9.10; 

quibus7i8. II 19 lapidcm .■14. 7J6— 8. do (ohi. £ 7) fustom £7. 8. de soctire (securi £ 7. 8) £ 7— 10. 

inverseyl3; invcrsi7>'7; univorsi 7i 8. || 20 frcgeret .4 3; fregisset 7(8. euni] vero uf, om. euni, Bl.ii; 

ut eum /14; ut ci Til., I.iud. et o»i. .4 3. />' 6. 

4f, 1) Hic titidu9 maior aetate esse vidctur lAbri const. litnlo 33; cfr. tit. 76; lieiislcr I. c. I, p. 11.'). 

2) Cfr. Ducamie s.h.v., quod significat: ahschneiden, kappen; i.q. Francogall. couper. 3) I. e. pupna, 

Kam2>f, Schlngerei, FrancogaU. bataille. Cfr. Die:, F.tym. W.-B. I, s. r. baltcre. 4) Haec conslilutio 
fmiaase loco tiiuli 48. pars nenuini Libri conM. erat ; cfr. etiam supra tit. 11. 



112 LEGES BURGUNDIONUM. — LIBER CONSTITCTIONUM XCIV — XCVIL 

XCIY. De' iiavigiis. 

[I.] Quicunique navem aut eaupulum involare praesumpserit, inferat ei, euius 
navis est. solidos XII. et nniltae nomine solidos IV*: pro caupulo vero solidos IV**, 
et multae nomine solidos II. 

[2.] Si servus hoc fecerit. pro nave CC fustium . pro caupulo vero C fustium ;< 
ictus accipiat. et ad dominum servi niiiil queratur. 

XCV. De- viatoribus. 

Quicumque mancipium, caballuni. bovem. vaccam, equam, vervicem, porcum, apem 
aut capram perdidcrit, et ei veius [extiterit], donet veio ipsi pro mancipio solidos V, 
pro caballo soiidos III***, pro equa solidos II, pro bove solidos II, pro vacca soli- lo 
dum I. pro vervice solidum I. pro porco soliduin I, pro ape solidum I, pro capra 
tremisse. 

XCVI. De ' fi deiu s soribus. 

Quicumque, tam Burgundio quam Romanus, fideiussor accesserit, et pro fideiussione 
aut pro quolibet debito mariti res uxoris pigneratas fuerint, nullam calumniam 15 
fideiussor habeat pro pignere: ita tamen ut maritus, cui pro debito suo res uxoris 
pigneratas sunt. apud fideiussorem suum se absolvat et res uxoris, quae pigneratas 
sunt. restituat. 

XCVII. De ' canibus voltravis aut segutiis aut petrunculis. 
Si quis canem veltravuni aut segutium vel pctruiuuliun praesumpserit involure, -« 

*) VI fiT. «. •*; III Ji». ***) V 7iG— 8. 

1 £ilaC hic lltulU iii A 3.4. lid (laceratus). Bl — 10; in £8—10 anb immeru XCIV. Jliibrtcu deest 
B7. II 2 navi -14. aut oiii. -13.4. caupolus -13; oalwlluin ZJ 9. 10. iuvolaverit A'6. iiitVit 
Bl. II 3 navis oni. /J 9. 10. ot oin. A 3. B 9. 10. pro caupulo — solidos 11 om. Bl. caupuhun .1 4. 
4 ct om. A 3. B'.>.10. II a Et si BS. navem i/7.9. 10; navi B8. CC fustes B9. 10; CC Instis as 
JJH; ictus accipiat iulil. .14. Bl. cnupnlum -14. BH.l. vero oin. Bl.S. (' om. .13. l'u.stes /J9.10; 
fusti«/i8. II t> ictus oni. -1 4; liictilius // 7. et ail — qucratur om. /i 7. ad o«i. .1 4. BS. \\ 7 Extal 
liir tiliilus in ,13.4. B 6 (laceratua). B~l — 10; m //8 — 10 sub numero XCV. Jiubrica deeatBI. 
veiatoribus A 3. B 9, Bluhine, Jiiiid. \\ 8 eqiinm o«i. A 3. 4. Iierliiccm Bl. \\ 9 aut porcnni B 7. 8. 
avem A'i. cnpraili aut aiioin /i 9. 10. aut om. -14. jirodedorit ^-1 3. et ei — oxtitcrit o»i. -13.4, so 
Til., Lind., Bind. •■xliteril ex coniertura, r. iiupra tit. 16, 3; c.\irct JJti; stetcrit /?7.8: oxierit B9. 10, 
Blultme. doiict oni. Jtl — 10. vif;iuin -14. ipso /i 7. 9. 10; ipsi cini. .1 .'!. 4. inancipiuni Jil.S. || 

10 pm calinllo noliduH III oni. .13. pro o(|iinin Holidon II, pro oalmlliiin sol. III .14. onlmUiini JIQ—S. 
opinm JJl.H. pro liovcm optimiim .14; pro liovcm A7; pro liovcs /i' 10. vaccuin 111. \\ 11 pro 
vcrvicc solidnni I um. .13. BH. vcrliicc .14; licrliiccm /i 7. pro apc solidiim I «ni. .14. /i 8. jipoin 3i 
/;7.9.10. II 1 a cnprniii /< 7. IrcmisHo .1 3; tiamisso /iS; troniossc I /i(i; donarios 1111 /i 7. || \'i Krtat 
hic tiluliiM in .13.4. Jil) (Iaceralu4). /J7— 10; .'ii /;ii. 8 — 10 mb numcro .\CV1. Jlubrica dce»t Jil. || 
14 l<or|;niidii) .13. JIl. dc f idciiisiiorcm .14. ncocdcrit JIH; noccperit .14, 77/., JAnd. ot oni. 
/14. pro fldciussara BS. || 15 pru oni. .13.4. (|Uiidliliet .13; i|iialiliot /< 9. 10. doliitoros .14; 
di-liituiii jn.H. iiiaritl oni. .14, 7T/., l.ind.; mnrllo .13. rcs uni. .14. nxorcs /'8. pi|{iicrntas] aii: 40 
111— \i); piKiiomtn .1 3, 4. fiioriiit — iixoriH pignernlAH oni. .13.4, /V/., I.ind. fncrit /' 8. iiulla/<7. || 
16 cui) II (|ii<i er loniecl. Illuhme. pro doliilnin hiiiiiii lil.S. iixoro /J 7. 8. || 17 pinnorataH] tic 

/llt.H—\0; pigiiornbi lll. uxurcH ItS. i|ui .13.4. //7.9.10. piKncrnUiH) «ic //8; pigncrnUi .13.4. 
//7.9.10. II 1« rciitilujui .18. || 19 IJxlnt liie tilulnn in .13.4. // (i (Inferulun). //7-10; in //8—10 
«iiA numero .XCVII cnniii .14. vollrniii .14; vollrnrcis .13; vollrooliiH //9.10. vcl KoguciiH /18. 4« 
anl «.gnlii» nnt polrunciiliH »«i. //7—10. || 20 iiiiiniii .13 /MO. v.lliiivliiin /.T,; vollniuin .11. 
•oKiillo //9.10; M'Kiicinin /13. polrniioiil.. .14. 

]l Cfr. «ii/iTd /1/. 4; Connl. r.r(riir. 8. 9. 10. '2) Cfr. mjira tit. 1(>; Coniil. r.rlinr. \\ t\. :i) f/r. 
»ii;>r(i lil. 19, h'J; Cimnl. rxlrnr. '21, H; Sclirofihr I. c. ;». .108. 4) Cfr. Kiipnt <•'■ 1, CoiiKt. crlriir. 10. 



LEGES BURGUNDIONUM. — LIBER CONSTITUTIONUM XCVII — C. 113 

iubenius, ut in convcntu ' coram omni populo posterioreni ipsius canis osculetur, aut 
V* solidos illi. cuius canom involavit, cogatur exsolvere, et multac nomine solidos II. 

XCVIII. De- acceptoribus. 
Si quis acceptorcm alienum involare praesumpserit, aut VI uncias carnium 
■) acceptor ipse supcr testoncs ipsius comedat, aut, certc si noluerit, VI soiidos iiii, cuius 
acccptor cst, cogatur exsolvere, multae autem nomine solidos 11. 

XCIX. De' vendit ionibus, quae sine testibus scribuntur. 
|1.] Si quis mancipium aut agrum aut vineam aut arcam vel domum factam in 
quocumquc loco comparavcrit, iubemus. ut, si non fuerit** firmata aut subscripta**, 
10 pretium perdat; ccrte si loci illius consistentibus scriptura ipsa subscripta aut signata 
non fuerit, aut septem aut quinque tcstibus. 

[2.] Certc si quinque tcstcs ad praescns invcnti non fucrint. tres idoncos tcstes 
loci illius consistentes, quorum fama numquam maculata cst. praccipimus subscribendos: 
ccrtc si non. invalidam scripturam ipsani iubcmus esse. 

13 C. Dc' mulicribus. quac sc voluntatc sua ad maritum tradunt. 

Quaecumquc mulier Burgundia vel Romana voluntate sua ad maritum anibula- 
vcrit, iubcmus. ut maritus ipse facultatem ipsius mulieris, sicut in ca habet potestatcm, 
ita et de omnes rcs suas iiabeat. 

*l VI Bl.S; aex Ji(). 9. lU. **) hiilmerit cartiim tiniiata.iLi ut subscriptioneui (ut su.hsa-.um. 

■M 2)7; iiut sub.scriptani Bliihme) i> 7. y, Bluhmc. 

1 ii[ u»i. .14, Til.. Liiiil. cM)Mveiit" .13; couveutuni J 4. i' 6 — 8; convictus ex voniecl. Til, Lind. 
iiiniiciii |)Mi)ulum // b. iMisteriure .14. Jll.S: po.steriora ex emend. edd. canis om. .13.4. || 2 illius 
B 8. cuius] cul .1 3. I! '.>. 10. canis iuvolaverit B 7. 8. et om. A 4. H 3 E.vlat liic liluliis in .1 3. 4. 
yi(5 (vnlde laceratiin} . /11—10; in yj(i. 8— 10 mb nuniero XCVIIl. Ruhrica deesl Bl. accepitres 

25 .13; accijiitris /J9.10; acceptiircm iJ 8. H 4 accipitrem £9.10; accepitrem .13. aut] iubenius 
eum (euin um. JI'J. 10) iit 111— W. cariiem J 3. 4. || 5 accipitrem .13; accipitcr i'9.10; acceptoreni 
BS. testouis siios Bl\ tcsticulos suos B S. ipsius om. A 4. I.' 7. 8, Til., Lind. ;iiit om. .13. Bl — 10. 
illi yj'7. 8. cui i)'8— 10. II (5 acci)iitcr .1 3. /)'9. 10. autciu o/n. /J 8. jj 1 Exlal hic lituliis in 
.13.4. A' () (valde laceralus). 1—W; in, IJS -10 aiib niniicro XCIX. vciulitionc .14: vimlictionibus 

:iii /ill.lO; viiiiliticinibns .1.'!. i|ui codd. aut viuea aut cria add. Bl. \\ 8 terra, om. vineam aut 
aicain, Itl. arlani aut, om. vel, 7>' 8. 1| 9 (piacumque .13.4. 5 7.8. locuin 7i 8. comparaverit] emerit 
7)' 8. fucrit (iHi. /)'9. 10. II 10 prctiuni — ipsa snbscripta om. Bl. si] a add. ex coniect. Til., Liud. 
Bluhme. scripdiraiii ipsiini /.'8, subscripta om. .13.4; scriptani i^ 8. signatani 7^7.8. || 11 a septem, 
oni. aut, B'.l 10, IJ/iihmc. aiit scptom — iiou rueriiit om. BS. \\ 12 quintu, om. testes, 7^9.10. fueriut] 

3:. ut add. B'.l. 10; iubenius nt add. .13.4. /iG— 8. || 13 cousisteiitis .13; conscribcutis BS. faniam 
Bl.S. maculatam IJl. est] eoruni Hl. praecepimus .13. Bl.S. snbscribenclum ,13; subscribendis 
BS; suscrilientes Bl; siiscribonduK //9.10. || 14 si om. /i 7. 0. 10. invalida scrlptura .13.4. 7! 7. 8. 
ipsam om. //7.9; ipsa .13.4; ipsiun IJS. \\ V) ICvtal hic litulii.^ m .13.4. /J7— 10: in i/8-10 iub 
numeru ('; periit in /j t). Vcrba qiiac — tradunt cnm. conlexln coniuncla in IJS. qni codd. se om. 

4» Bl. sua om. ItS; illoruin Itl. ad om. BS. inarilo .14; maritos //9.10; niariliis .13. Iradunfur 
.14. IJl.S. II 16 quicnmquc codd. sc voluiitatc sua niarito donavcril //9.10. sl voluutate /> 7. ad 
marito .13. IJS; suo ndd. JJS. || 17 Ipse) ipsi //8. facnltjites //7.10, B9 h. I. lac.; facnllate .14. 
iiiulicrlbus .13. //8. de eam Itl; lii eam c.n emcnd. Til., Lind. \\ 18 et om. «7.8. .imues vm. 
A ;!. 4. rcbiis suls ex emcnd. Til., Liinl. 

4,-, ./. Grimin. li.-A. p. 711; Gierlcr, llnmor im Deulsch. RcclU ( rd. 2.) ji. 6n. CD: Ducamic x. r. canix: L. 
iSul. (J; L. Buiicw. 20; L. Ahim. 7.s. Ii r'/)-. Connt. cxlmr. 21, riibr. 2| Cfr. .supra lil. I; i'<ni.^l. 

r.i:lrar. <.\. ■/. (Irimin, /.'.-, I. ;<. 72«.- (ficrlcr, llumor p. til. Cfi: J- ■'>'"/. 7 . /.. Iliiiuw. 21; l'ii(l. .\limi. 
jn, M; y, 9. .1) '■//. ^niira lib. 43. (iO. 84. 88. 1) C/r. .«»/ir.i lil. 12; Sclirtirder I. r. /.. 29.^.. 

M,. .Scl. I. II. 1» 



114 LEGES BURGUNDIONUM. — LIBER CONSTITUTIONUM CI. CII. CIII. 

CI. De' wittimon. 

[1.] Quicumque Burgundio alicuius obtimatis aut mediocris sine ordinationc patris 
cum alicuius filia se copulaverit. iubemus. ut tripia solutionc obtimatis illc qui fuerit 
patri ipsi. cum cuius filia se copulavit et eum ante scire non fecit nec consilium petiit. 
CL solidos ei cogatur exsolvere, et multae nominc solidos XXXVI*. 5 

[2.] Leudis- vero si hoc praesumpserit facere. similiter in tripla solutione. lioc 
est solidos XLV, et multae nomine solidos XII. 

CII. De' ludaeis. qui in Cliristianum manum pracsumpserint mittere. 

[1.] Quicumque ludaeus ' in Christianum numum praesumpserit mittere, pugno 
aut calce aut fuste aut flagello aut saxo. aut pcr capillos prehenderit. iubemus. ut 10 
manus incisione damnctur. 

[2,] Quod si voluerit manum suam redimere. LXXV soiidis eain iubcmus rcdi- 
mere. et multae nomine solidis XII. 

[3.] Praeterca iubemus. si in sacerdotem inanum praesumpserit mittere, tradatur 
ad mortem, et facultas ipsius fisco nostro tradatur. is 

CIII. De ' vineis. 

[1.] Quicumque in vinea aliena intrare pracsumpserit de die in furtis causa. in- 
ferat illi, cuius vinea cst, solidos III, et multae noniine solidos II. 

[2.] Certe si de nocte hoc praesumpserit faeere, et percussus fuerit, ita ut nioria- 
tur, custos vineae nullam calumniam patiatur. 2« 

*) XXX vii A:i. m.H. 

1 Exlat hic tituluii i» -13.4. /i 6 (lacerutun). Jil — 10; m» /<6. 8— 10 smJ nuimro CI. Jiubrica deeit 
lil. %-itiinoii y?9. 10; vitt iiiiuin /JG; wictimum ii8; wittemon .;! 3. 4. || 2 alicuius ant. Td., Linih 
olitiniates ^13; nbtimati 7> 7; i>|itim:ili /j9. 10. Iiordinem //7. || 3 nlicuius] ulitimati udd. Bl. filins JiS. 
iit| iii /f7.9. 10. trejila .13; trelila /j' 8. sulntionis /> 7 ; suliitiuneni /j8. ulitimatiis ivel uptimatus) -13. 25 
/i 6. 8—10. illius ii7. quis />'7. 8. II 4 patre A'8. ipse /.' 7. 8; ipsiiis .1 3. cum om. .1 4. se oiii. 
-14. 1'opulaverit B 7 — 10. ei 7W., JAnd. aiitoa B7—10. Iccerit /j 7. nun petiit JiS; petierit Bl. \\ 
h ei om. JSH. exsolverc um. .1 3. 7^8. et om. .13.4. || 6 leiid .1 4; lomlus .1 3; loudes />'7. 9. 10; leudis 
Z(8. 81 om. Bl. similitcr] siiiiul />' 7. trepla -13. BH — 10; trelilam BT. gulutiuiiem /J 7. 8. Iioc est soli- 
do» XII, rel. om., .13. || 7 .\1-V] sulvat add. ex cuniect. cdd. et ««». Ji9.W. \\ 8 JixtfU lilc titutua in 30 
.13.4. /if) (laceratuo). />"7— 10; iu //8-10 mb numerv CIl. iii oh.. /f8. praos. maii. luiU. /i7.9.10; 
praeg. initt. iiiaii. />8. pr.-icsiinipserit .13. /^9. 10. maiiii /i9. 10. || 9 qiiiciim //7. inanuin om. //10. 
piigne -1 3; piigiiuin //8 — 10. || 10 calci /V 8. calco ant um. -1 3. calco lustu aut Hagclla .1 4. saxo aiit om. 
//8. naxa .13; ilo «ttxo //9.10. capillus .13. adprolionderet .i;t; piciidcril .14, 77/., J.ind.\ prouderc 
y/8; prciididcril lll. iiiliciiiun um. .11, 77/., J.ind. iit oiii. .14. />'7.9. 10; aiit />'8. 1| 11 iiicisiuiiis a 
.14. /i9. 10; inccmiunc ,13. || 12 cam «m. .13.4; cn lil. \\ 13 ol oi». /.'8-1(1. || 14 pi-..ploica 
-14. //7.9.10; practor ct .13. iulicinus] voIuiuuk 7/8. m] iit /•' 7. 9. 10. sacerdutc //9.10. iiiiimim 
onu fi8. II ].'» n»cuit /<8; iii fi«c. Bl. nostros //K. || IG Extul liii- lituliui in .13.4. // G (mlde 

laceralus). Jil — 10; i» /<8 — 10 tub nnmeru CIIl. Jtiibrica dceal Itl. viiica .13. || 17 vinenm nlipiinm 
/14. //7.8, 77/., Lind. in lurtiH inlrnrc //7. dc ilie — cniisu oni. 117. iii dic .13. tiirti, oiii. iii, fj- 4u 
cuniect. eilil. II 18 et oni. //9. 10. || 19 (^niciimquc iii vinoani aliennin pracmiltil /.'7. in iiuclo //7. 
9.10, liiH-J in furlin iiilrarc //7. icilc ilii />' 7. rnccrc om. Il~t. \\ '20 ciihI..k vincnc| cuiii» viiica wil 
A%.i, rU., I.ind., Ilnid. niillam om. .1:1; niilln .14. />' 7. H. .al.iinnin .1 ■'!. 4. /.' 7. S. 

1) Cfr. nupru til. W,. ti!i. «»;; SJirueder, (S. d. diel. fJiltin: l, p. II »/. 2) r/c. suprii p. i'2, 

tuA. 4. 3) /Airit atn»litiitionrm imrcUnm Iriitin rmir nlipir cuin tiliiliiU. LilniOin.il. coluierfre inuHife.ilum 4.S 
m/ ; fitrtoMiie Siijijimuiulu nltriliuendit mt, iit (iiiuinHiiav 1. 1 /i. f)t>8 vciuicl, iiunmiiuiiin ariiumcntu a Ginoitl- 
huir. pritliitii crrtit rjuf. lum nilriUnr ; cfr. L. Kum. lil. 19, I. 4i ('/)'. fiincilii l-)uioiiriuii» n. !y\T, c. 15/ 
... A luiliM-oruni vi-ru conviviin i'liitiii lnicun in.tlituli.1 ni>nl.i-ii |ii'oliiliuil; iicc cuin iillu cloi-icu noHlro 
l.uoi*»! coni.-ilikl, i|uiiK|uiii linliu-oruin luoril convivio in<|UJnaluH. t>) (.'fr. nupnt lit. '/!, 7- -9. 



LEGES BURGUNDIONUM. - LIBER CONSTITUTIONUM CIIL CIV. CV. 115 

[3.] Nam si servus hoc fecerit, ut in die furto intraverit. CCC fustiuni ictus 
accipiat. 

[4.] Quod si de nocte intraverit, sicut superius diximus. occidatur. 

[5.] Quod si dominus eius voluerit eum redimere, habeat liberam potestatem, ita 
ut, postquani eum redimerit, CL fustium ictus accipiat, ita ut nec ille nec aliorum ser- 
vus iioc illis facere delectet. 

[6.] Praeterea si ingenuus non visus fuerit, et postea aut per veium aut per 
scrutinium inventus fuerit, iubemus, ut ad redimendum se XII* solidos illi, cuius vinea 
est, cogatur exsolvere, et multae nomine solidos VI. 



10 CIV. De' asinis. 

Quicumque asinum alienum extra voluntatem domini praesumpserit aut unum 
diem aut duos in ambascia' sua minare, iubemus, ut ipsum et alium talem cuius asi- 
nus est consignet**. 

CV. Si' quis boves alicuius pignoraverit. 
15 Sub'*** titulo centesimo quinto invenimus in libro Constantini: Quod quicumque 

*) VI J58. **) Explicit add. A3. B8. ***) .Sub titulo CV. inveniraus Constantini ^OTf- 

missn nibricae Ai, Til, Liml., Bind.; Sub titulo oentesiuio <iuinto ow. 2J8, J39 h. I. laccralns: in lilirn 
Constantini ex emendatione; in libio Constantino 7J8; in librn. om. Constantini, £7.9.10. 

1 nani ovi. lil. certe si 7J 7— 10. ut] aut .13.4; atque 7^7; et A'8. lurtuiu .14; fnrti TiS; 

20 in furtuni Bl; furtuin e.e coniecl. Til., lAnd., Blulime. intrare praesunipserit Bl. fustis i> 8. || 3 iu nocte 
Bl. II 4 Si quis, om. Quod, Bl. liberam oin. .13. iJ6— 10. |1 5 ut om. Ai. ut — aceipiat it^ ut 
om. A3. eum om. BS. reilemerit B9; redimit BS; redimeret Bl; redemit B 6. fustis 7^6.8—10; hi lioc 
verbo desinunt lacera cod. Bd frai/menia. ictus om. 2)9.10; bictibus /< 7. ita ut] et ii7; ut, om. ita, 
BS—10. illi .13; illius iJ8. alterum iV 8. servi Jl 3. £8— 10. || (i nUs om. A i. B », edd. fecerit 

2.1 B8. dilect.it .4 3; non delectet />' 7. 9. 10. 1| 7 propterea Bl.H. et om. lil. vegum /-'8; vim .14. 
8 scludinium .13; sclutiuium .14. y>9. 10; scrutimo /J8. inventum yl 3. 4. Bl. !). 10. iu)iennis — .se oin. 
B7. s6 om. B8. ille iJ8. H 9 et om. ^ 3. .B 9. 10. H W &tat Idc titulus in A S.i. B 1—10; In 
iJ9. 10 sub numero t'IV; ser/uentem titulum praeponit B8, ubi hic titutus ultimiis est. Jiubrica deest B i. 
asenis yl3. H 11 voluufeite .4 3. iJ9. 10. domini om. .1 4. uno die ^l 3. ]] 12 duos] bi duum 

30 iJ7. 9. 10. ambassia yl3; ambaxia .B 7. 8. miuare om. .4 3.4. JIS, Til., Lind.; miiiaret iiO. 10; menare 
ex coniect. Bluhme, Bind.; duxerit Bl. talem om. iJ9. 10; tale i> 7. 8. ei cuius e.c coniecl. edd. asinus 
om. j3 9. 10. II 14 Bxtat hic titulus inAi. Bl—10; in B8 sub numero CIV; m iJ9. 10 sub nuinero CV. 
liubrica deest Bl. 8i quis boves alicuius pignoravcrit] sic .14, 77/., lAnd., Bind.; Si quis bovem alienum 
cuins pignoravcrit i.'8; Oe bove pigueraticius (pigneraticiis /JlOi /;f). 10; dc liovc pisiicratitio cx eoniect 

3.'i Btuhme. \\ Ib qund quicnmque] quodcumque BS. 

1) Cfr. mqmi lil. 4,8. 2) Cpr. W<ickcritiii/el I. c. p. 333; Dic:, J<Jlyin. W.-Ii. I. s. r. amhasciata. 
q, e. Francog. ambassmlc. 3) C/'r. supru lit. 19; WiMa in '/Ccilschrift ('iir DcutscJie Kcchtsffesclt.' I, 

jt. 188. 4) Titulus contimet constitutionem a rcflc Burgundico editam, quae nou solum liomanif 

setl etiam Burgundionibus data esse videtur. Numcrus autem titidi CV. non ad Gun<l6b(uli Lil»'mn constit., 

4" ut liluhme in editione sua el in 'Histor. Zcitsclmfl' XXI, p. 237 ccnset, sed rectius, quod e.v ipso conte.Ttu 
tituli intellicjitur, ad collectioncm quandam fontium iuris Bomani rcfercndiis est. Didiitari rix potesl, qwhi 
introductio tituli ad Cfmstitutionem Constantini imperalofris spectct, qunc Cod. Theod. II, 30, <;. 1 nohis serrnta 
est. Certo itulicio autem non potcst diiudiairi, ulriim auctoris rerha: Sub titulo — Constantini, ad Codi- 
cem Tlieodosiannm an ml Codiccm Hcrmoficnianum rcfcrenda sint. Codiccs forttissc rcrlHi non integra 

*■< praebent; confcras reliiu, quimlo accnraliux fontci in Lcgc Eomana iMlicali sint. Neqiic rcro approharmm 
coniecluraa a liluhmc et a liindiny proposilas: liluhme rerlnim Constantini mutat in constitutionum; 
ISiMlitiij censet CV rerha claris.simi viri sujnificare (sed codices halieiit sifiniim niimcri rcl rcrha contosinio 
<luinto, non compewlium) ; cfr. Brunner I. c. p. 337, not. 18. 

16 • 



1 J 6 LEGES BURGUNDIONUM. - LIBER CONSTITUTIONUM CV. 

boves pignorare praesumpserit, capite puniatur'. Nobis vero pum obtimatibus nostris 
lioc convenit: ut quicumc|ue alia pecora habuerit, aut mancipia <aut cabalios aut boves 
praesumpserit pignorare. causam perdat. Si duos boves praesumpserit pignorare. in- 
ferat iili. cuius boves pignoravit, solidos XII : et si duo paria pignoraverit, solidos XXIY, 
et nmltae noniine solidos XII. ea tamen ratione, ut boves ipsos in loco reformet*. 5 

•) Explicit Lex Burgundionum add. B 10. 

1 bovis alienus .8 8. iii capite ij8; capitale -14. optiniiites BH. uostris om. £8. || 2 cui- 
curac|ue B1. alia om. i?8; alicui Bl. pecoram i)8. «iballuni ii7: caballus /J9. aut] et -14. /•';», 
77/., Lind. II 3 causam — pignorare soll iJ 7. 9. || 4 illc /5 8. liovcs om. 111; l)nvi.-i BS. pi{;ne- 
niviTit 7)' 7; pigiinrat .14. B S. et oiii. lil — 10. si duo — .solidos XII om. ij 8. ilna -14. i)' 7. parie 10 
X.\I11I, om. pigm.raverit .•i.ilitU.s, />' 9. 10. || :'> ct om. .14. .B 9. 10. ea] et Bl. l.ovis iJ 7. 8. ipsius 
/.'7 — 10. reformetur -14; reformatos i< 8. 

1) Cfr. Cod. Theod. II, 30; l)e pignoribus, c. 1 (a. 315.J, intm-pr.: Multi . . boves . . eaussa pignoris 
auferre praesumunt; .. quicuniqup .. hoc facere praesunipserit, .. puniatur (const.: .. capitali .scnten- 
tiae subiugetur). 



II. 
CONSTITUTIONES 

EXTRAVAGANTES. 



[I.] Ue aniraiilihus iii viiieani iii^ressis. 
Cum de cultuia — — — ilivulgari. 

[II.] l)e iudiciis. 
Si quis — — — sine ilubio. 

[III.] De inK6iiuis, i|iii cuni servn tiirtum teccrint. 
Si nuis — — — riueratur. 

(IV.] l)e mulieriliiis. i|iiaruni criiies in eurtc sua cajnilatc tuerint. 
Quiciimque — — — • interat. 

|V.] De hracliiis aut tibiis, quae ali alterip traiiguntii r. 
Quicuiii(|ue — — ■ — solidns VI. 

|\'[.| I)e iia vigiis. 
Quicuiiiquc iiavem — — — qiieratiir. 

[VU.] l)e viatoribns. 
Quicuinqiic nianciiiiiim — — — tremisse. 

|Vm.| l)e tideiussdribus. 
'.juicumque tam 15ur<^undi(i — — — rcslituat. 

[IX.j 1)0 caiiibiis vcltravis aut segntiis .-1111 |ict ruiicii I is. 
Si qiiis canem — - — solidos II. 

|X.| De Hccoiitoribus. 
Si quis ucceptorem — — — solidips II. 

|.\l.| De vouditiiiiiib us, quai- sine tostibus scriliuutui. 
Si qiiis niaiici|iiuiii — — — iubemiis esse. 

|XI1.| Dc iiiu I icri b UB, (|uac sc vipluiitatc siiii ad iiiiirituiu triidunt. 
yuiieciiiii(|ni' iMulier - - — balicat. 

|Xlll.| llc vviltini.pii. 
QuicdiiKliic Huigiindi.p spplidds XII. 

|XIV.| Hc ludiicis, (|iii iii CbristiaKuni niauuiii |ir:i chii 111 |ps r ri 11 1 iiiittcr 
Qiiiciiiiiqiic liiilaciis - — Iiii(l:iliir. 



CONTIN. 
UBRI 
CONST. 



118 LEGES BURGUXDIONUM. - CONSTITUTIONES EXTRAVAGANTES XV -XIX. 



CONTIN. 












LIBRI 












CONST. 

cm. 


[XV.] 
Quicumque iii vinca snlidos VI. 


De 


vineis. 






CIV. 


Lxvi.] 

Quioiiinque .i.^inum — — — consignet. 


Dc 


.isinis. 






CV. 


[XVII.] Si quis boves n' 


1 i c u i n s 


pignoi-.Ti 


,crit. 




Sul) titulo — — — letoiniet. 











[XVIII. De' vineis iioc observandum.] 

[].] Multorum Burgundionum et Komanorum cjuerinionia ad nos processit, quod 
vineae eorum ab animalibus, porcis vel reliquo vastarentur; cum obtimatibus nostris 
de re inpensius pertractantes, iustum esse perspeximus, [et] ita nobis visum est; [a] quo- to 
cumque animalia in vinca inventa fuerint, de grege porcorum unum habcat occidendi 
iiberam potestatem et suis usibus vindicandum. 

[2.] Quod si facilius ad utilitatem et quietem omnium debeat pertinere, de aninia- 
libus vei reliquis pccoribus. praeter boves et caballos, sicut de porcis simili conditione 
tcneatur. is 

|XIX.| De- reis corripiendis. 

[1.] Gundobadus rex Hurgundionum omnibus comitibus. 

Multorum relatione cognoviinus. caballorum fures ot eftVactores domuum tantuni 
se ad hanc insaniam prorupisse. ut non occulte. verum ctiam publico crimina et omnia 
mala committant. Ideoque praeceptionem ad vos dedimus. ut. si quos caballoruni fures 211 
aut effractores domuum. criminosos quam suspectos, invcnirc iiotucritis, statim capere 
ct ad VO8 adducere non morentur: futurum ut is, qui capitur et ante vos adductus 
fuerit, si se innocentcm potucrit adprobare, cum omnibus rebus suis libcr absccdnt 
neque calumniam pro eo. quod ligatus aut captus est. movere pracsumat. 

[2.| Si vcro criminosus invcntus fuerit, mortc poenam vel tormcnta' suscipiiit. quac :>.'. 
mcretur, et rcs illius ab his, (jui eum cepcrunt, praesumantur. 

\'S.] Et non solum in eum tantuni pagum, ubique consistit. liceat pcrscqui crimi- 
nosum, sed sicut utilitas aut tides cuicumque liabuerit. ctiam per aiia loca ad nos 
pcrtinentia ' non dubitent huiusmodi personas capcre ct iudieibus praescntare. ut 
praefata scelera non liccat cssc diutius inpunitii. im 

Ilanc praeccptioncm nostram iii omnium noticiam poncrc procurct|is|. 

7 JIoc edicluvi tuliu A 4 exhibet, nnod a itraemimio gnb rubrica: Di- lilior.ili cjius.i vcl lU' (>|nil liliciionini 
lilnlo 44. I.e;iit Jlnmanae Jliiri/. ne</ue rnlnriia ne'/nc nnmcro ilenlinclnin enl; rnbrivaiii r.r iinlirc niiiitnlorniii 
cod. A 4 mmjiHimn». \\ H Kuiiiniiuiii .1 4. 1| !l viiie;is .1 4. reliqiiis e.r emrnd. Til.. I.ind. \\ 10 in]UMi- 
Niliiii .14. cl ("11. .14. .•i oni. .14. II 16 JJoc edictum .11.3. />'.') habenl posl tilnlnm: Do liidioiis; iii :i.'i 
.11. IIU i/uidem gtUi numero XC, in yl 3 autem nullo numero adpotilo. || 17 (iumloliiuliis .1 li. Uor- 
({uiiilliinuin .13. iiiniiiliiis om. Itb. ciiniitilius oni. .13; cuniinitiliun lib. \\ 18 giiiloriiiii liiris .13. 
uirrntoro J 8. (loiniim Iniitos II b. \\ Itl ne oni. lib; hoiI A'i. iit iioii oi/i. Jib. vom ^/5. || 20 cniniuit- 
Unt .13. iirnoceplloiio ,13. quiK .13. II b. Hut| «l II b. lurig nut cllVnctorid /18. || 21 criiuiuo- 
Riii .13. Huiipoctuit A'i. Ilb. qiioni llb. onpolur .1 3. Ilb. \\ 22 vo» o«i. .13; iio» W., I.ind. \\ 23 1'uerot 4ii 
.13. innocoiito A^. ncluorit «iit prolmro Hb. »a\» «Imcidiil, om. lilicr, lib. \\ 24 ojiliiiuiiiii .13. 1| 
2b mortc oni. Ilb, Td., lAnd.; iniirli» ex mniecl. Illuhmc. vol lorinentn om. A 3, llind. (|uniii .13, llinil.; 
quoin Hb. II 2ti niorontnr II b. onporcnl llb. || 27 llt .13. iiliiqiio| sed iibii|iui qui Itb; sod uliiqiie uli! 
7t/. ; ulii CJ- emntd. I.ind., Illulmie. crinilnoauM /13. || 'l'J iicrtiiioiitift) |iorlioiiiii /1.3. onpero) cnrcro 
.13. ol oni. /18. II .'Kl «colornl »ciro /13. iioii diiioliiH liouiil omso liipoiiiiii llb. iii{ioniiani .13. 1; 
31 llnnc — prociirot owi. /■13. |irooiirp| /1 1. Ilb. 4'» 

li llarc amttdiiliii cnl ntirrlla a (luiidiiliado rdita; c/i'. Connt. ctlrar. l ; Jjili. vonKl. Id. 23,4. (i4. 
2y Uaec prarc/^itiii (liituloliadi minor arlalr rM iiuiim J.ib. couhI. lil. 4, 1; 2!l, 3; iiKiior aiilrm rnt inirrlla 
Lib. dmM. tit. 47; c/r, (htuU. exlrar. 21. II; Scliriinlrr, I). UrchlHfirHh. p. :iM. 3) r/V. Lili. ciiiinl. 

til. 7. 4) C/V. mipra p. 46, luA. 2. 



LEGES BURGUNDIONUM. - CONSTITUTIONES EXTRAVAGANTES XX, XXI. 119 

[XX.] De' collectis edictum. 
Segismundus rex Burgundionum. 

Cum [venerabilis virij Gimelli- episcopi digna et laudabili suggestione conperi- 

mus, expositos, quos miseratio colligi faciebat. et ideo praeterniitti, duni coliegentcs 

i alumnos sibi oripi calumniantum intencionem formidant, et cessante misericordia eorum 

animao male poterant interire; quapropter iusta suggestione permoti, quae sanctae 

mcmoriac patri nostro de eadem causa suggesta sunt, praesentium edictorum tenorc 

decrevimus [vacuari], statuentes, sicut nostra lex loquitur: ut inter Romanos etiam de 

hoc negotio legis Romanorum ordo ^' servatur; inter Burgundioncs et Romanos exor- 

1" tum tale litigium. qualiter a nobis statutum fuerit, finiatur; illae tantum causae de hoc 

genere, quae ante diem praesentis edicti finitae sunt, nullatenus |nioveantur], penden- 

tium vero negotiorum status memoratis legibus [distringatur] ; statuentes, ut, ne quis 

contra hoc salubre praeceptum audeat in posterum supplicare, proponatur. 

Data sub die VIII. Idus Marcias, Petro consule'*. 

15 [XXI.] Incipit' capitulus, quem domnus noster gloriosissimus Ambariaco'' 
in conventu Burgundionum' instituit. 
[1.] Quia intra regione nostra*'' huiusmodi causae oriuntur. unde adhuc lcgibus 
non fuerat institutum, quod observare deberet, habito nunc cum comitibus nostris trac- 
tatu, praesenti constitutionc decrevimus, quod in populo nostro debeat custodire. 

2M [2.] Si" quis ingenuus in captivitatem ductus est, et mancipia intra regione nos- 

*) in regno no.stro A 4. 

1 Uoc edictum svlus AS habei, sequiiur fol. 89 verbum Explicit, <juod in fiue tiluli: Ue asiuis codex 
habel; ruhricam ipse codex 2'raebet. || 3 venerabilis viri] natu rale iuri A3. laudabile suggestionem A3. 
exposita .1 3. e.ollici faceibus A 3. collegit a quibusdam ideo emendat Bluhme. dum] quod ex coniect. 

« Bluhne. || 5 alumuus A 3. cessante raisericordiam .1 3. H t! animas quae A 3. quae ali poterant 
coniecit 1'ardessus. \\ 7 tenire .1 3. || 8 vagari statuendis A 3. vulgari (i. e. proclamarej coniecit Par- 
deasus. Kcmianu J 3. || 9 iiegutio lege .1 3. Burgundionis et KomHuus .1 3. || 10 taU .1 3. ille --1 3. |1 
11 gene .1 3. moveantur cmendari, ventilentur Bluhmc, moti lenta .1 3. |1 12 negnciorum .1 3. memoratus 
.13. diso ingatur .13; discingatur «o)«ec«7 7ite/me. || 13 salubrem .1 3. audiaf .1 3. H 14 id maroias 

30 peTt' .1 3. Agapeto consule coniecit Pardesms, queia Ginoulhiac l. v. p. 567, 583 secutus esl. \\ 15 lixtat 
hic tilulus in .13 (fol.VA'). .14 ("/o/. 232J; in .13 primun locum tenet iuter eas conslitutiones, quae sequun- 
tur Lihruin (Jonslitutioimm, et antecedit constitutioimn Ue iudiciis, in .1 4 autem claudit I.ei/es Burijundionum 
ct sequitur coiistitutionein, quam edldinms supra szib numero XIX, quinque lineis non scriptis interiectis omissoque 
inscriinione. \\ 17 Quicumque .1 4. H 18 quid .1 3. Zeje: «bservari. debibunt .1 4 ; deberit .4 3. 

:« comitibus] testibus .14; optimatibus ex coniect. Til., Lind. tractatum .13. H 19 c.mditionc .14. 
quodj qnid .13; om. .14. debcat oin. .14. custodire] sic Ai; cnstndir.- ^13; lei/e: cust.idiri. H 20 in- 
genuos .1 .'i. 

1) C/r. (!od. Thmd. V, 1 : l»c cxpositis d L. Jioiii. Vi.si/j. k. til.; L. Visiii. IV, 4, I; (hm. Arda- 
tens. IL u. 412, c. 51. Bluhmc in 'Jahrbiwh' I, p. 83, iu 'Ardiiv' VII (W-il), j). 729, LL. III, 

M p. .578; Bindiwj l. c. p. 22(i. 2) Vascmi^ einscopm ab a. 508 ad a. 526; cfr. Botiquet, Scriptores 

IV, p. 104 I). 3) (fr. Primae Cmist. §8; Cuiacii Observatimiim lib. XVI, cap. 36. 4) Id cst 

dies 8. mcnsis Marlii a. 51»!. 5) Conscripta cst haec colleclio capilahmim primis uHnis, (luibK^ Godovui- 
rmrcnnamt, (pu post Sitiismnndiim, a Francis regno irrivatum, ultimm fuil re.c BnnjuiuUoHnm; cfr. Can- 
ciani in cditione sua; Gaupp I. c, p. 295; Ginoulhiac l. c.p. 565. 569; Bindino I. c. p. 260; Brunner I. v. 

<5 p. 334. Aliter censenl Bluhmc LL. III, p. 575 ct in •Jahrbudi' l. c. V, p. 207 sq>i ; JuJm l. c. II, p. 62; 
Vatentin- Smith l. t. 2. fasc, p. 74 .sf/f/., qui hanc coltectionem a Gundobado a. .501. cditam essc affir- 
ment. Utrum Sifjisnmndd an Gotlomaro (ultribucndam esse, mn diiudicat v. SariijHii I. c. 11', p. 4. 22. 
Cfr. BluJime in 'Jalirbudi; I. c. V, p. 207-234. 6) Cfr. suprap. 73. nol. 5. 7^ ('/''. supra p. 29, 

not. 3. (Jonsl. exlrar. 9. 8) Cfr. su}n-a p. 46, not. 2. 9) Cfr. Cod. Tliwd. V, 5; Dc i.ostliuiinio, 

■w c. I, iiUcrpr.i Quiciin<|uc nccctissitalo captivitiitis «Uicli sunt, . . . (luaccunuiuc in ;ixris vcl nmncipiis iinica 
IriuMMUiil ...Mvc ,ilii|uiil .. . |MT |irinciiiuiii cuicumiuc ilonatuni csl. ... trnip.nv, i|u.. r.'.li.'nnl, viii.li- 
ccnl jc |,i,i.Miiu,inl i.W,: ... .bdi.Tc recepturos ...); L. Rom. tit. 41. Loiuhn I. i: }>. 314. 



120 LEGES BURGUXDIOXUM. — COXSTITUTIONES EXTRAVAGANTES XXI. 

tra reliquit, quicumquc mancipiuni propinquitatis ad s'j revocavit. aut pracsumpsit aut 
forsitan per nostram praeceptionem petiit. si captivus illc ad propria redierit. mancipia 
sua absque praeiudicio pasta recipiat. 

[3.] Quicumque ' servum suum aut ancillani de regione nostra in sortem alienam 
vendiderit. more patriae ' niancipium venditum ad propria redierit, ut lihcrtus sit, 5 
ordinamus: ea tamen ratione, ut non alterius patrocinium nisi doniini iilius. i)ui cum 
vendiderit. habiturum csse cognoscat. 

[4.| Quicunique' ingenuus de Gotia captivus a Francis in regione nostra vencrit 
et ibidem habitare voluerit. ci licentia non ncgetur. 

[b.\ De ' eo vero. qui tempore excidii ' ad fidem inimicoruni amissis mancipiis m 
cum una tantum ingenua pcrsona. quam in loco uxoris sibi liberavit. egressus cst: is. 
qui cam liberavit, mercedes requirere specialius ordinamus, ut nihil penitus ad mulie- 
rem illam de tali causa queratur. 

[G.] Quicumque'' persona de alia regione in nostram vcncrit ct ibi volucrit 
habitare aut cum quo esse voluerit, habeat licentiam, ct nullus cum ad servitium aut i-, 
per se addicere praesumat aut a nobis petere conetur. 

f7.J De' monetis solidorum [iubemusl custodire. ut onine aurum. quodcuniquc 
pensaverit. accipiatur praeter quattuor tantum monetas, hoc est: Valentiani'', Gcnavensis 
prioris'' ct Gotici, qui a tempore Ahirici regis adaerati'" sunt, et Adaricianos". Quod si 

1 proj)iiiquit;iteiii A i. || 2 pin -13. iiustia .1 i. ijrcceptiuiie -14; susceiitioiiem .13. reilieret •.'« 
.13. ![ 3 |>;istal »iV ^13; parte .14; p;iitis 'l'it., l.iitit.; p;ul;i Jiluhme, qui comecit pastus. || 4 aucill;i 
-14. in surte alia viiidiilerit .13. || :') niore p;itri;io] niuri patreni ct -14; uin. Til., Lind. viiidotum .13. 
rediereiit .13. liberi siiut .13. || 6 patiuciiiii .13. |1 7 vimlederat .13. esse om. .13; sc esse ex 
coniecl. Til., Lind. H 8 iugeiiuos .1 3. (iutia .1 4. captivos .1 3. vouiret .13. || 10 l)e liis .1 3, edd.; Dies 
.14. (|ue temi^oris excidic .1 4. Mam] inwm conicc'U Bind. ;idinissis .44. || 11 cum uuani tantum iugeimaui 35 
persunain ea locu uxore sibl .14. (luani ex emend.; oaiii .13; ac, om. Iii, Til., Liud. uxoris e.i; emend.; 
nxores A 3. sibi] ibi A 3. cgressus est — liboravlt om. .1 4, Til., Lind. is] bis A 3. || 13 moicedls .1 3. 
re<juirl .14, 77/., Limi urdinavlmus A4. do tale caii8;im .14. |{ 14 roglouem .-•14. iiustra .13. et om. 
A'i; ut JJliihme. \\ 15 servltio .1 4. || IG :idiccre .1 3. 4. sumat .1 3. petiro .1 3. 4. || 17 inonitas .4 3. 
iuliCniuK 8i(/)/</. Jiind.; om. .13.4; pracclpinuis Til., l/ind.; volunius Blulime. custodire] sic Ai; costodire :iu 
.13; leijc: custiHliri. || 18 pcsavcrit .14. nionltas .13. buc ost om. .14. Valcutlani .14; Valeu- 
tininiii .13. Geneveiisls priorls ,13; (Jeiiavciisis, um. priuris, .14. !| 19 (iutluin .14. a om. 
.13. adherati .13.4. Adaricianus .1."!; Ardaricae ;inno8 .14, Til.; .Vrd;iruanos («c. .XriUirici 
Oepidarum principii) Valetiu$; J.imL; Al a rici:inos /hicuni/c, lHiiil.: A r iiup iii:i iius Ihilnis. Ailuricaiius 
<h. e. Aduris ». Aluriji con/ectoii) Blulime. x< 

li Cfr. Lib. coml. lit. r>7; Consl. e:clri(r. 11. l. /, K,.w/. /.\, !, lo 2) Verlia anriijita, nl 

riiletiir. liiiuling I, c. }i. 2t!l prohal cimirctnrnin .uudrr iiiitriiiu, (//(„/» Hhihiiie in 'JnhrUuch' I. c. V, 
//, 21G ilineiliii icrbiH rrfitlareiul. 3) .Iiilui l.r. II. ji. 12!l, 4) lutcriirctaliu hiiiuif aipitis, iit ridclur 

curritjili, rulde ditbiu ejit. Cfr. liindimi I. r. //. 2()1. Lili. coiikI. lit. (A>. &) Cfr. Jiiiiding I. c. ji. 252; 

dulin I. c. II, p. Wi\) mifi. (>) Cfr. lAh. conxl. til. 31). 7) Cfr. A. Soetlieer in •Forscliuiuieu :ur IJrutxch. ^,, 

(icKrJurJilc' I, p. 2H(); IUitliiiie in 'Jidirlntch' V, p. 219 k(/(/.; Duriiiul-lhihloH /, c. /). 3i>K. Cfr. Maiuriani 
Morell. lih. lil. 7 (a. \W.), §14: , . . NuHuh soliduni inl(X''i |ion(lcris raluniniosuc iniprolintionis obtentu 
rtfiDict i'xiu:t<)r. i;xi'cplo co (iiillicn. cuiuH iiiirmii iiiinori' acstinmlionc liixatur; L. Visiij. VII, (i, .'). 
») iSiiiU milidi (II Viilniliu uiIm; niiinali. h'ctiu Viilcntiniiini . nuam ,13 r.rhibcl, recipi iion iHilesl, 
cain non Iriulilum, ali aliiiito impniiloritin, ipii lioc iioininc uiipellati sunl, iiionr.lun luinoriii prrtii cm. sig- ^^ 
luUax, ;t| Prriirriim Hliihiur rj: rrrlni priorJK concliidil, ron lantinii Hulidos rrcunari, (/«od (IwUtjisclm, 

(hindoliiuli frtUrr. ciidi iumirrat. 10) Aritiut rpincopiiH iu rpint. 78. Alariciim rrijrin Viiiiiiothtirum in cv 

rrjirrJtriulH, tiitoil iiumrlan infrrinrin ]>imdnriii signundan citranHrt: (!ni corrnpiiuii poliuH (piaiii conroctiini 
titiri noniluiii forniuc dccocti crciliilcrini incnni' iiiixtiiriiiii vcl illani cortc, ■iiiani nupcrrinic rcx (icliiruni 
«•(•uliinu! pnu'iuiio>iii ruiniie niiinctln puliliciH ailiillvriiiin llriiiitntcin niitnilitvcrat. IPi l)c Hignificu- .,„ 

litinr. hiiiiu rrrhi ndde itinpiilalar ; cfr. Mupra I. ;I2 -35. Ciinlri foiiuHnr imihhH : Aliiliirii iiinos. Ik iiumeliH 
•iitttm tlflriigotluiruin min mU luAii» luitimi rnl niir ail rrfulanilain Miir itd prolMiiuliiin lutnc vonircturaiu ; cfr. 
I'r,<ill.iiid,r. /».. .Muu.ru iln IMiolluu l\H\\) /, 1 1, ,/ Hiipiikuinitum iu Du .Miiu:rn iln yaudalru (IHIOa 



LEGES BUKGUNDIONUM. — CONSTITUTIONES EXTEAVAGANTES XXI. 121 

quicumque praetcr istas quattuor monetas aurum pensantem non acceporit. id. quod 
vendere volebat, non accepto pretio perdat. 

[8.] Si' quis fideiussorem acceperit et ante eum pignerare praesumpscrit, quam 
auctorem suum, cum quo causam habet, praesentibus testibus ter adnionuerit, pignera, 

5 quae tollere praesumpserit, in duplo restituat. 

[9.] Quicumque- mancipium alienum de Francis conparaverit, testibus idoneis 
hoc adprobet, quantuni et quale pretium dederit, et hoc testes illi iurati dicant: 'Nobis 
praesentibus pretium daro vidimus; sed nec ille, qui mancipium conparavit. nullam 
fraudem aut conludium cum inimicis fecit'. Quod si testes idonei taliter sacramenta 

10 dederint, quantum pretium dedit, tantum recipiat; nec pastum requirat, et mancipium 
cuius fuerat sine mora reddatur. 

[10.] Scituri. quodquod quicumque contra hanc difinitionem de rebus singulis 
statutam venire temptaverit, per singulas causas duodenos solidos multae nomine sc 
noverit implere. 

13 [11.] Illut'' spccialiter praecipientes, ut omnes comitcs, tam Burguudionum quam 

Romanorum, in omnibus iudiciis iustitiam teneant: in his, qui violentiam fortasse, 
superventum vel quodlibet crimen admiserint, ita fortitcr distringant et vindicent, ut 
nullus hoc intra regionem nostram* praesumat admittere. Omnes omnino causas ex 
legibus iudicentur, ut iustitiae ordine teneatur, sicut lex parcntum nostrorum continet. 

20 Nam sic fieri manifeste cognovimus: de diversis sceleribus conpositiones ' inter paren- 
tes vestros facitis, et causae legibus non iudicantur; ita popul[us vitiaturj, ut similia 
praesumant admittere. Si quis conpositionis ita faccre praesumpserit. ut ex lcge 
expresse iudicare distulerit, multam se noverit inlaturum. 

[12.] Dc'^ Romanis vero hoc ordinavimus, ut non amplius a Burgundionibus, qui 

25 infra venerunt,'' requiratur, quam ad praesens necessitas fuerit: mcdictas tcrrac. Alia 
vero medietas cum intcgritate mancipiorum a Romanis teneatur, nec cxinde ullam 
violentiam patiantur. 

*) intra regno nostro A4. 

1 si cumque AS. monitas -13. pesatum .14; jjeusatuni ex caiucct. TiL, Lind. accii^erit .14. 

■.w u\]aAAS;a.ntAi\om.Til.,lAt}d. \\ 3 acciperit .1 4. 1| 4abit^3. te\- om. Ai. \\ 5 quae] qua J^ 3. 4. || 
6 idoneiis -1 4. || 7 adprobavit ,1 3. aut quale -1 3. testis AZ. \\ 8 donare videinus A 3. illi A 3. 
uUani -14. || 9 Iraude aut conludio .1 3. nnn lecit .1 4. testis /i 3. || 10 dederit .1 3. tantum] 
hac add. .14; \\W add. Til, Lind. partuin .13. mancipia -13. || 11 1'nerint -13. reddantur .13. || 
12 Scituri quodquod] Si ( . . -14; Sod si lAnd.) de re A 4, Til., Lind. difinicionem A 3; diffinitiono .1 4. rebus 

35 ex coniecl. ISIuhme, Bind.; lieredibus -13.4, Til., Lind. \\ 13 statutam ex coniecl.; statuta .l.'i. 4. per 
siugulis causis -14. duodenus -13. || 14 noverint, om. implere, A'3. \\ 15 praecipientis .13. omnis 
comitis ^13. tam Horgundionis quam Uomani -13; Burgundionorum tam Komanorum -14. violentia .14. 
17 admiserit .13.4. Ibrtiter om. -13. stringant -14. et om. -13; ut -14. ut] quod ^14. || 18 lioc 
01/1. .1 4. causaB] sic A 3. 4. ex] bis .1 3. H 19 iustitia A 3. ordo ex coniect. TiL, IJnd. \\ 20 sic om. 

10 /14; si -13. manifesta -13. conpositiones ex cuniect. omn. edd.; conpetitionis -13; cumpunctionis ^14. 
inter parentes nostros -1 4 ; intcr parentis vestrisyl3; inter parietes vestros ex coniecl. lUnlime. || 21 facile 
./13.4; tacite ex coniecL TiL, lAnd. ct om. -13; et ut Lind. populus vitiatur conicci; populis visiatur 
A'6; populi 8ui siator .14; poi^uli violentias TiL, Lind.\ populis usitatur iffa/tme, populis visitatur liind. ut] aut 
-14, 77/., Lind II 22 utj et TiL, Lind. ex om. -14, TiL, Lind. \\ 23 cxpro.ssi -14; expre.ssa TiL, 

45 Lind. II 24 liorgundionibns -1 3. || 20 inlra] in fara ex coniecL Ululime. praesens] quani add. 
A'3.4. II 21) intcgritatein .13. a om. .13. uUa violentia .13.4. 

1) Cfr. L. liom. tiL 14, 8; Lib. consL tiL 19. 82; (JonsL extrav. 8. 2) Cfr. Cod. Tlieoil. V, 5, 

c. 2, interjir.; Lih. vonnL tiLi)6. Solim, IVo^ess !>. 25. 3) Cfr. ConsL cxtrar. 19; Prim. ConsL §3. 

4) Cfr. l^rim. Coml. S 5. 5) Cfr. Lib. const. til. 54. 67. «) Infru i. q. inlra; cfr. Grcijor. Tiir. 

50 <S',S'. Her. Mer. I, p. UM; pvr)icram Illiihme in 'Jiihrhich' V, p. 230 rt in 'Historische '/Mtsdir.' XXI, 
p. 239 coniecit 'in fara'; neqiie rectius esse ridetur, qiiixi Hindiini dicil. Inin.irerlcii.i infra 'ron nidcn heriiuf; 
cfr. Jalin L c. I, p. 330. 450; Gaujip L c. i>. 342. 

l.L. Scct. 1. 11. 16 



122 LEGES BDRGUNDIONUM. — CONSTITUTIONES EXTRAVAGANTES XXI. 

[13.] Praeterca' ccelesiao aut sacerdotes in nullo penitus contemnantur. 

[14.] Si- quieumque aliquid loco nninificentiae petire voluerit. cuni litteris comi- 
tis sui veniat. et consiliarii aut maiores domus, qui praesentes fuerint'. ipsas litteras 
comitis ipsius accipiant. et suas litteras ex nostra ordinatione ad illius iudicis faciant, 
cuius tcrreturio res illa, quae petitur, tenetur. et hoc eis concedant, ut diligentcr et ■'> 
fidelitcr requirant, [si] sine peccatum dare potcst. 

1 ceclesiam aut saoerdotis .13. cuutenipiieaiitiir ,14. \\ 2 Si om. A4. aliquid lucuui AA; 
aliquem Iucum Til., lAnd. litteras .13.4. conuuiti .13; ciiniiti .14. || 3 consiliariu aut niaioris .4 3; 
cousiliario aut niaiores .14. quod .44. ipsi .13. |j 4 ex] cxtra .14. iudicis = iudices (acc. plur.); 
illos iudices Til., Lind. || 5 terreturio] sic .13; terraturiuni .14. quae petitur om. Til., Lind.; qui, lo 
om. petitur, A^. teuetur um. A^. concidant .14; couccdeut .13. || G ct lldeliter om. .14. si om. 
-4 3.4. peccatum dare] sic .4 3.4; lege: peccato dari. 

1) Cff. Bindiiif/ l c. 2>- ISo; Jcihn l. c. II, p. G5. '21 C/): Lib. const. tit. 1. 38, 6. 3) Cfr. 

Prim. Coitst. 8 5. 



III. 
LEX ROMANA 

SIVE 

FORMA ET EXPOSITIO LEGUM 
ROMANAKUM. 

Incipiunt* capitula Legis Uomanae. 

I. De patris vel matris donatione vcl munificentia dominorum. 

II. De homicidiis. 

III. De libertatibus. 

5 IV. De sollicitationibus et furtis. 

V. De iniuriis aut cedibus admissis. 

VI. De fugitivis inquirendis vel discutiendis. 

VII. De obiectione criminum vcl inscriptionibus ingenuorum sivc servorum. 

VIII. De violentiis. 

10 IX. De raptibus virginum et viduarum. 

X. De successionibus diversis. 

XI. De commotionc litium. 

XII. Do inquirendis animalibus et rebus. 

XIII. De damnis animalium, vel si quid per ca casu cvcncrit. 

15 XIV. De ablatis pigncribus et fideiussoribus. 

XV. De fugitivorum furtis. 

XVI. De mulieribus ad secundas aut tertias nuptias tninseuntibus. 

XVII. De clausis itineribus vcl aliis servitutibus. 

XVIII. Do superventoribus ct effractoribus. 

20 XIX. Dc corruptis muiicribus. 

XX. De his, qui homincm iniicitc iiut sinc causa ligaverit. 

•) Incipiunt rai.itiila riiiiiiini I-il.ri Kcsj.nnsoim.i A:i: ln.ii.it rai.iiunis biber I. Re.sponsonim ^ 4. 

1 h.dicm rapkulnnua Uahenl .12 (./■"/. V). 3 (fol. 118, UOJ. t (./„/. \); .12 aulem imlirem lm,(um 
capilnlorum 1 — XIV cxhibel, folio r.imline.nte Jinem indicis amdso. Iiieii.it -I 2. 4. capitula om. .14; cjipltl.i 

26^12. l,ogiH er emcw/.; <lf Logo yl'2. Numeris lUnhmm praemillit f A A. || 2 piiti-il.iis .13.4. (lonttti<.nom 
A 3. 4. II 3 .,inici.lli8 A 2. \\ f) s.illicitiicioiiil.iiM .1 2. H (i vol cedibns auiissis A 3 ; vol do oodibus 
.•lunniHHiH A 4. || 7 vol dlscntiendiH om. A 2. jl H Di' ..l.ioct.iti..uil.ns ciiiiiiiunu, rei. om., A 2. iuscrip- 
M<.uibnHl iiicropiiti<.uil.iis .13.4. ingonu..ruiii nivo Hcrv<.rnni om. .14. || 10 riiptu .13.4. viiluiirniu| 
r:ipt..riiin «././. .1 4. || 11 siiccoHsibns .1 2. || 12 eoiiiinnl;iti..iio .1 4. lieinn. -I 2. H 13 in.|.u-- 

;,„ roiidis .1 4. II 14 cnsiiH .1 3. || If. iiljitlH /1 3. rodoiuHH..ribuH ,1 2. |1 17 iinpeinH .1 :i. |1 1« AV- 
lal harr ruhrica cliaiii In indiribus capilnlorum nonnullornm codicum /Miri Conililulionnm; rfr. su/ira /..40, || 
ly ct .■llr.i.tnill.im „1,1. .14. II 21 iiill.it.' .iut oni. .4 3. leyc: llgiivorliil. 

16* 



124 



LEGES BUEGUXIDONUM. 



LEX ROMANA L 



XXI. 

XXII. 

XXIII. 

XXIY. 

XXY. 

XXYI. 

XXYII. 

XXYIII. 

XXIX. 

XXX. 

XXXI. 

XXXII. 

XXXIIl. 

XXXIY. 

XXXY. 

XXXYI. 

XXXYII. 

XXXYIII. 

XXXIX. 

XL. 

XLI. 

XLII. 

XLIII. 

LXIY. 

XLY. 

XLYI. 

XLYII. 



De divortiis. 

De donationibus. 

De sacraniontis. 

De latronibus convictis. 

De adulteriis. 

De his. qui debitas tiiiis dc niateniis bonis non tradiderint portiones. 

De puellis vel nnilioribus dcsponatis. 

De luctuosis hcrcditatibus. 

De caballis. quibus ossuni ant scandola iigaverit. 

De apparitoribus. 

De praescriptione tcniporuni. 

De falsariis et falsis testibus. 

Dc interpoHationibus et appcliationibus. 

Dc rebus agnitis. 

De vinditionibus. 

De tutelis niinorum. 

De nuptiis legitimis sive naturalibus filiis. 

Dc pactis et transactionibus iiaec forma sorvanda est. 

De terminis transgressis et evulsis. 

Sine censu vel reliquis conparare niiiil posse. 

De iure postliminii. 

Xe in sua causa quis iudicct. 

Ut nemo potentiorum nomina in lite practcndat aut tituios pracdiis suis 

adfigat. 

De liberali causa vcl dc operc lil^crtoruni. 

De testamentis. 

De conditione vcro vcl cognitionc. 

De consortibus*. 



TituIu8**I. l)e'patris vel matris donationc vci munificcn tia dom inorum. 

[L] Donationem, (|uam patcr de rebua propriis iii tiliiim filiamvc conscripscrit :io 
ct gCBtis fuerit nllegata. si (uun ])ater probatis apnd iiidiccm lcsiduum <'ausis miii 
revoenverit, aut ipsa donntio dodrantcm, id cst nnvcm micias. iion (>\cc(lit. sccundum 

•) Kxpliciunt Cftpituln Libnr Papiani f(^liciter, iuiic>ii "(W. yl .'i. **) ln A :\ initmdiint: liiii|iil 
l'ii|iiiinuH Ijibcr priiiiuH UnH|ionHoruiii. l'act)i iion Holiiiii vcrbiH, simI i'x vnliiiitiiti' (•(iiilialiiMiliiiiii 
(onMlituuntiir, ut ncutcr coniiigiuni liiit locuplctior. In A4 (nitcccdnnl : liiciiiil l',iiiiaiiiis Lilici' piiiiiiis :i,'i 
HcHponHoruni. 

1 (llviirciiH yl !i. || 4 Nummi» XXIV inm rii/irira deesl .14. || I) lliiliricn tlcisl .11. iidrciniiis 
A H. II 7 (1cH|Miniuliii ex rmend.; HjHinHntiH .13.4. || 8 Jtubrica decnl .14. || 10 n|iaritoril>UB .13. II 
12 falHi .13. II 13 n|i|wllnli(ino .14. || l.''> viiidictionc .1 4. || 10 tiitilliH corr. in lutcliK .1 4. || 17 uu|)- 
lii>| filii« A4. logliiliniiH AH. II IH linvc] ot .1.3. || 22 No iu| l>o \\» /14. jj 23 vcl titiiliH 4o 
lirnixliiH nillli|{nliir /13. niinKnl ex rmntd.; niltlignt .14. || 2,'') JCj^tul Imeo nibrica cliam in iudire /((>. 
i.|i«riliii» /*G. lilicromni .1 ,3. || 27 coiiilicliiiiio /1 4. || 28 ooiiHiincH .1 4. || 'J'.) i:.rlal liic lihilu» 
in /12.3.4. ''8. Vrrlin Tit. I. rlc. cluudunl tempr.r ndiricam in /12. |»iliiliiiH vcl iiintriH ildiintiiiiicni 

/13.4. iliiiiiiiioriinil nd iiiiiionini f'3. || 31 ot <i»i. .13.4; ni fViino. iilli')(utn| (ilili|{ntn .1 .'I. 4. |ii'iilmliH 
•>ni. Aii.i. iiiillcmn] lnciirnin add. (fuiar. liHioniini .1 3; litioiiiliii .1 4: lcHioiicH t','l; lacHioiilH l'iiiar. \\ u 
32 niil] ni ndd. .13. ilwlrnntc ('8; ilorlilcni /14. iil cHt nm. .14. 



1; l'fy, Lili. connl. lil. \: l»i' lilicrliilc (loiiiiiKli |iiilriliii" ailliilnila cl iiiiiiiciilniN rcKi". 



LEGES BURGUNDIONUM. — LEX ROMANA L IL 125 

legem Tlieudoaiani libro octavo: De removendis donationibus, firniissimam permanere. 
ad Philippum pracfectum praeturio promulgatam'. 

|2.J De maternis etiam donationibus hoc totum, quod supra, simili conditione 
servabitur. Sane si mater, quae donationem in filiuni filiamve fecit, ad secundas 
5 nuptias transierit, donationem quam fecit nullam habebit licentiam removendi, secun- 
dum legem Theudosiani libro octavo ad Orfitum praefectum rrbis-. 

[3.J De donationibus dominorum proprietas accipientium etiam circa heredes et 
proheredes lege firniatur, id est ex corporc Theudosiani libro XI, titulo XX. ad Stra- 
dium comitem rei private^'. 

10 Titulus* II. De' homi cidiis. 

[I.J Ilomicidam, tam ingenuum quam servum , si extra ecclesiam inveniatur, 
morte damnari. 

*) Huius titvli fwma in cod. Cb talis esf: Inteipretatio de hoiiiicidio voluntaiio. De interempti 
pretio principis est expectanda sententia. Quia de pretio occisorum nihil evidenter Lex Roraana con- 

15 stituit, dominus noster Theodericus rex Francorum statuit observari : ut si ingenuus ab ingenuo fuerit 
interemptus et homicida ad ecclesiam confugerit, qui homicidium admisit cum medietate bonorum 
suorum occisi heredibus serviturus addicatur, rehqua medietas facultatis eius beredibus relinquatur. 
Qui vero armatus se in ecclesia tueri temptaverit, qualiter lex Theodosii in libro octavo, cum 
conscientia abstrahatur. Si servus cuiusque occisus fuerit ab ingenuo et ipse homicida ad ecclesiam 

20 convolaverit, secundum servi qualitate eius resci-iptis cogatur exsolvere, hoc est: pro actore centum, 
pro auriflce electo centum, i5i'o ministeriali sexaginta, pro fabro ferrario quinquaginta, pro carpentario 
quadraginta, pro aratore triginta, pro porcario aut birbioario aut aliis servis triginta .solidos inferatur. 
Homicidam tam ingenuum quam servum, si extra ecclesiam invenitur. damnari, si voluntarie factum 
fuerit. Si vero ad ecclesiam servus homicidii reus forte confugerit, indulta vita pro eo quem occidit ipse. 

2.^ 1 Theudosiaui semper hahent A L 2 ; Theoclosiaui A 3 {hahet ettam Theudosiani) ; Theodcisiani A 4. C 3, Cuiac. ; 

Tehud. vel Theud. rel Teud. A 5. libro octavo om. A2. |{ 2 ad Philippmn — pronmlgatani om. A 3. 
Filippum A2; Pliilipuni A i. preturiae, om. praeiectuni, A i; prel". ppu. C'3. loco \mnm\gatam, rjtwd vei-- 
bum omittit, repetit verha removendis — perniauere A 4. || 3 totuni] taiituni A 4. condictione A 3. 4. 
servetur C'3. || 4 si niatcr] similiter ^14. qui ^12. filium] fdio .13.4. 1| 5 nuptias om. ,14. 

:iO nullatenus Cuiac.; nullamtenus AS. \\ 6 libi-o octavo om. .12. Orfetuni ^12; Urfitum ^13.4; Orfi- 
tium Cuiac. h. praefectum urbis^ orb, om. praefectuni, /12; pu. .13.4; pf. urliis C'3. || 7 doniino- 
rum perpeteni firmitatem accpientihus Cuiac. h. aceipientnm A 2; accipiendum .1 3. 4. |1 8 et proheredes 
ovi.Ai. IiberU.13; libro .\I1 .1 2. 4. C'3. iu\ om. AS. 4, Cniac. Slradium] sic C'3; Stradio /13; Estradio 
A 4 ; Strategio Ouiac. ; Praediuni A 2 ; Trygetio Cod. Theod. ; Trygetium Amad. ; Strategium fortasne legen- 

■i% dum. \\ 9 comitem] com /1 3. 4, Cdinc. ; contra y1 2. rei] res .^1 3. 4. ]| 10 Extat hic titulus in A 2.3.4. Cl — 5, 
§§ 5 e< 6 etiam in C'6. In Dei nomine incipit Lex Komana praemiltit C'4. omicidis C'l. tani iugenuis 
quam servis add. /12. H 11 llomicidiuni /12; Ibimicida C'2; liomicidia C'l. tam om. .13. C'l — 4. 
inienuum C'2.4. quam] tani C 1 — 4. servorum Cl. ecclesia /12.4. Cl— 3. iiivenilur .13.4. Cl. 
2.3. 11 1'2 morte om. /14; mortein C3; ad niortem C'4. danmare C3. 4; si voluntarie homicidium 

40 factum sit udd. (Juiai:. h cx editione Sichardi. \\ 16 ^7o«< ('oiifugerit spatium eidem fcre rcrho sufjiciens 
vacuum reliclum. || 18 post octavo spatium jiaulo mains vacuum rclictum. 

1) Ltindidnr Cnd. Thcod. VIII, 13; Di; revocandis donalionibus, c. 2 (ii. :\4'.K); cfr. iiitcr}»: cmist. 
huius: Donatio in .. . filium a iiatic lacta, si lacsum iiatcr sc essc proliavcrit. rcvocatur. Cfr. cit. tit. intcrpr. 
c. tj. 2) Lamhdiir Cnd. Thivd. lit. cil., c. 4 Oi. 358.J; cfr. inlcrpr. hniux connt.: Si quis filius 

i.'i donatione matris aliquid fucrit consccutus et caui postmodum hicscrit, probatis in iudicio laesionis 
causis, donationem mater si volucrit in intogrum rcvocabit. Quod si nniter haec, quae filio donavit, 
».d secundas nuptias transierit, contra donationem )icr quamcunciue occasioncm veniendi nulhim habeat 
potestatem. 3) Kxtlegi» Cod. Thcnd. XI, 2(1; Di; collationc donatarum vol rclevatarum po.sscssionum, e. 4 
(a. 423.^, II compUaloribim Leiiix Itoin. Vim/. oiimHac, j»\: Largitates tam nostrae clemcntiae quam retro 

5,11 principum . . . tencre pcrpetem firmitatem praccipimus, ut ipiod unusquisque uieruit et recte tninsmisit, 
nec ad horcdom ncc . . . filiorum noptumvc . . . revocetur; inlcrpr. ad hnnc con.sl. non e.rtnl. 4) Cfr. 

hib. cmist. lil. 2: De homicidiis; Lib, connt. tit. 10. 50. 



126 LEGES BURGUNDIONUM. — LEX ROMANA IL 

[2.) Si vero homicidium casu vcl vitande mortis eausa forte dicatur adniissum, 
ad prineipis notitiam per relationem iudicis est referendum, et eius sententia expec- 
tanda, secundum legem ex corpore novellaruni Theudosii et Yalentiniani ad Maximum 
patricium datam*. 

[3.] Si vero ad ecclesiam servus homicidii reus forte confugerit, quia lex Theu- 5 
dosiani libro nono ad Antiochum data'- ab ecclesia nulhim inermem permittit abduci, 
indulta vita, pro eo, quem occidit, ipse deserviat. 

[4.] Qui vero armatus se intra ecclesiam tueri temptaverit. secundum legem 
ipsam cum conscientia episcopi abstrahatur'. 

[5.] De ingenuo vero homicida intra ecclesiam posito de intcrempti precio prin- lu 
cipis est expectanda sententia': et ' quia dc preciis occisorum niliil evidenter Lex 
Komana constituit, dominus noster'' statuit observandum: ut si ingenuus ab ingenuo 
fuerit intcremptus, et homicida ad ecclesiam confugerit, is ipse, qui homicidium admisit, 

1 Tota S 2 ileeat Cb. Si om. C1.4. liomicidio ,13.4. C'2; hoinicidium oin. Oiiiac. h. vitaude] 15 
vita de -12. mortes C4. lorte om. AA, Cuiac. \\ 2 est ohi. .^1 2. C2. 3. 4. roferendum — secuudum om. 
C4. sentenciam -12. expectandam ^ 2. Cl. || 3 secundum] sed C 1. 2. 3. ex] et C1.2. 4. novoUarum 
om. -14. Tlieudosiij tic Cl; Theudosiani -12.3; Theodosiani .14; Thedsii C2. 3; Theudosiae C4. et om. 
C\. Valentiniano C2. 4. || 4 data -1 2. Cl. 2; datum C4. {| 5 ecclesia -12. homicidiae C4. eonfugeret 
C4. Theodosiana C3. || 6 liber 4 3. C3; libri Cl.2.4. nono] VIII 4 2. C4, Ct(jac. i. Anthiociim -1 2; 20 
Anthiochum .1 3; Antiocum .4 4. Cl. 2. 4. AnXa.om.AZ. ad ecclesiam yl 3. 4 ; al> ecclesiis Cl. 2.4. .idduci 
-13.4. Cl — 4. II 7 iudult.-un vitam C4; inultam vitam C2. eo quom] quo C3. occidi C2. ij)se 
om. -12; i])si C4. serviat C2. 3. 4; servat Cl. || 8 se] si -13. C'2.4. intra] iu -12. ecclesia „12.3 
Cl. 2; ecclcsiae C4. tuere -12. Cl — 4. timtaverit -12. || 9 ipse -12. eonscionoiam -12.3. C3. 
C|iiRCopi om. Ai; episcopis Cl. abstragatur A2. Cl. 2. 3. || 10 De om. Cfi. ingeunum -13. vcro 25 
om. A3.i. C1.2. 6. homicidam .1^13.4. ecclesia Cl. 2. positum -1 3. C1.2. interimti -12; iutercmpto 
yl3; intercmptio Ai; intermittit Cl; intermitti C2. praesium -12; precii -1 4. || 11 oxpectandiuu senton- 
tiani -13. C1.2. ct »0/11« -12. quia] qui C1.2. precio -14. C4, Ciiiac.; protii -13. nil -12. ovideuter] 
vidotur C1.2. II 12 dominusj vero add. C6; domuus C4; domnus noster Theodoricus rex Krancorum i» 
vinrgine Citiac. h ex cdit. Sichardi. observari Cl.2.6; observarc C3.4; conservari -13.4. uf] et -12. 30 
iugciiuos /12.4. II 13 homicidiam C 1 ; uiiiicidam C2, :id ecclesia .^1 2. 3. 4. C2. is om. .12; his -13.4 
C4. ipsi C4. ammissi C2. 

1) Laudalur Valent. III. Nor. tit. 19 (a. 445.^: De liomidiis casu an voluntate fiiotis: , .. !Si honiici- 
dium vcl caau vel vitandae mortiH nocessitate constiterit adinissuni, venia tribuiitur orantibus; cfi: iii/cr;»'.; 
. . . A rectore provinciae . . . debet inquiri, et »i certa fuerit suggeslio supplicantis, veniani luereatur iir, 
obtontam . . . 8i voluntarie . . . convictus fuerit homicidium coinmisisse, . . . capitali sententia feriatur. 
2) iMUtUituT Cod. Tltcod. IX, 45; I)e his, qui ad eoelesias oonfugiunt, e. 4 (a. 431.J; c/r. iiiterpr.: Koolosiao 
. . . reoB, qui ibidein . . . confujferint, ita tueantur, ut nulli locis sanctis nd direiitiononi rooruni viin ao 
innnuH alVcrre iiniesumant. 3) ('fr. Consl, cit. i. f.: . , .Hed neque epi.sco|)o inronsulto, . . . arinatuin 

. . . ab iroolcHiiH aliHtralii oportebit. 4) Cfr. infrn til. 4, 2. .'')) Qime .iciiiiitnlnr, sv. <i rcrhi.i ot i|uia t(.<f/H<' 10 
ttil ftttem liluli, Ginmilhuic I. c. p. f»76; r. Siirijiny I. c, p. IP, 22; lilnlimc in 'Jiilirbnch' II, p. 2(>H; Stolilic 
I. c.j). 116 inlfTiinlala nuie puliinl; falm, ul iiim llrnnncr I. c. 7). SfiG lulniimuil. (!) Sc. (Inndo- 

ImiiIum. Manifenli) eirorc coil. Cb luihet: doinnnH noHlcr 'l'lieodericuH rex Kianodrum; (/111 cmii' ortit.i rnt 
ex ooniuticliiine lituli 2. nimtriu ImiIh Kinnanar cnin lulicto Thcoilorici refiis thlroiiotltontm (cfr. cotl, 
f'>\J; cuiiin noiiten in rripio Frnnciirum ii>nfiindrliiititr ciiin nomiiir rrfiiii iMcroiciiijiici. Nnn nolntn riri ti 
docli XVI. niucuU rrrarrrunl, iiiiihI Imnc piirtrtn til. \i. rriji Francorum cuidain atlrihiirrnil (sic eliiim 
1'uiiiciu» ifi alitione Pitrtn. a. IfiHi;, iiuiimipiam ex altrra partr cnnttr,ruM intrr L. Rotn. rt Iiih, con»l. 
inlrllff)rhiihir), nnl elintn Ainitduliuii loliitn Irjirm Throdiirici I. rriiis Frnncorum rnnr r.rinlimiirit. ]<Xr qnn 
r. Sarifiinj i«i luinc rrm inipiiiiiril, I, r. II', p. '£2 miil., itilrr riron iIiicIoh niwuli iiiinlri niihin Ihinieln, 
Ikulnchi; Kricliit- und Kechltififitdt. I, p. 177, ^iiii Ittinc lil, 'J. i/ikiiii liilniii /.ly/nn liiiiiiiiiiniii rrifi Frnn- r.ii 
iiiTum adicrilirndam rmir i-rnnuit; rfr. (liuintlhiac I. c. Ji. I'i4(!. 



LEGES BURGUNDIONUM. - LEX HOMANA 11. III. IV. 127 

cum racdietatc bonorum suorum occisi heredibus serviturus addicatur: rcliqua medic- 
tas facultatis cius homicidae heredibus derelinquatur. 

[6.] Si vero servus cuiuscumque occisus fuerit ab ingenuo. ct ipse homicida ad 

ccclesiam convolaverit, secundum servi qualitatem infra scripta domino eius precia 

5 cogatur exsolverc, hoc est: pro actore C solidi, pro ministeriale LX solidi, pro aratore 

aut porcario* XXX. pro aurifice electo C, pro fabro ferrario L, pro carpentario XL** 

solidi infcrantur. Hoc cx praecepto domini regis convenit observari. 

Titulus IIL Dei libertatibus. 
[].] Libertates *** servorum propriorum. qui cives Romani officiuntur, eas esse 

10 servandas***. quae aut testamento legitimo aut tabuhs in ecclesia recitatis secundum 
mandatum manumissoris subscriptis a sacerdotibus , id est aut cpiscopo cum prcsby- 
teris, aut presbytero cum diaconibus subscribentibus. firmitatis robor accipiat, secundum 
legem Theudosiani a Constantino principe latam, quac est sub titulo: De manumis- 
sionibus in ecclesia, ad Osium episcopum datam-. 

15 [2.] De libertis principis. Liberti liomani natione, a principe manumissi. hac 

ratione de bonis suis tcstentur, ut fisco debita medietas reservctur: in cuius heredi- 
tate nepotes ex filia succedcrc non iubentur, seeundum Gregoriani leges a Gordiano 
principe ad Trophimum libcrtuni et Calpurnium militem hitas'. 

Titulus IV. De^ sollicitationibus ct furtis. 
20 [1.] Si quis in phTgii scclere fuerit deprehcnsus atquc convictus. ut aut inge- 

nuum aut servum sollicitare praesumat aut vendere, capitc puniatur, secundum lcgcni 

*) aut Ijii-bicario (virbicario 6'6; virvicario Ciiiac.) aut alii.s servis add. CT). (5, Ciiiiic. **) LX 
C 1. 2. 4. ***) Manumissione servi cives Roraani efficiuntur Cidac. 

1 medietatenwl 3. 4. C'l. 3. 4. servitnrum .1 3. 4. serviturus — heredibus owt. C'2. reliqua — dere- 

25 liiirjuatur um. .12. || 2 liomicidae om. Ai, Ouiac; homicidi C'l. relinquatur C'l— 4, Cuiac. \\ 3 vero 
om. A3.4. C'1.2. ipsa C3. homicidam C'l. 2. ad ecclesia A3. C2; de ecclcsiam 01. || 4 secuudum om. 
C'l — 3; legem rtJrf. -13. inlVascripto .13.4; intVascriptam Cl.G; infrascriptuni CWac. eius on». >1 3. pretium 
A3.C3.fi, Gulac: precio C'1.2.4; rescripto ^14. || 5 cogetur C 1 . 2. actorem A3.i. Cl— 4. solidi o«i. 
^4. ministriale ^'14; ministerialem C1.4. 6. solidi oni. ^4. Cl. 4— 6. aratorem Cl. 4. |1 6 aut pro porcario 

■10 C3; vel procurario C1.2; vel porcario C4. aurifece lectum A2; auretice electo.4 4; aurefice lito C1.2; 
aurifice licto C3. C sol. .12. sol. L J 2. 1| 7 solidi om. A2.4, Ouiac inferantur om. Ouiac.; inferatur 
A4. Cl. hoc] est add. A3.4. domi nostri regis C2; domni nostri rcgi Cl; donini rei C4. obser- 
vare C4, |1 8 Extat hic litulus in .-12. 3.4, § 1 etiam in 01. \\ 9 libertAtis A 2; lil)erfate C7. prioruni 
C7; propriorum om. Ai. qui] ferre ^13.4. Komane C 7. eas esse] ea haec Ai. \\ 10 servandani 

35 Ai. in testaniento A3.i. in ecclesia om. 07. \\ 11 suhscriptura C7; scriptis Ai, Ouiac. a sacerdote 
C7. aut oni. C 7. episcopi ^l 3. 4; episcopis C«Jac. || 12 preshytero] presbiteri .^ 3. 4; presbyteris Outac. 
gubscriptis ^ 3. 4. C 7, Cujac. accipiant C'7. || 13 Thed. C7. principc owi. Cutac.; principum yl 2; pii .1 4. 
lata qui C7. manomissoribus .12. in ecclesia — datam om. 01. in ecclesiae A i. \\ 14 Otium .1 3. 4. || 
15 l)e libcrtatis principes .12; Lihertis principes .4 3. 4; Libertus principis Ouiac. Liberti oi». Ciiinc; Liher- 

40 tatis .1 3. 4. liom.ina civitate Cuiac nacionis .1 2. 3. 4; donatiis Ciuac. et manumissus Ciiinc. 1| IG testefur 
yl 3. 4, Cuiac. iii om. .1 2. bereditatem .1 2. || 17 nepotis .1 4. cx filias .4 4 ; ex filio .1 2. C>regoriam 
.4 3.4. legis .12: legem .13.4. Goriano A2. \\ 1« ad Tropbimum om. .4 4, Cuioc; ad Tnivemuni 
A3. libertum om. .14, Ouiac et\ ad CuiVtc. Calporifum ^13; Calporifumi /14. latani .4 3.4. || 
W J-:xtal hic titulua in A2.3.A. Df sullicitucionibus .1 2. || 20 plagis .1 3. 4. 1| 21 praesumpserit .1 4, 

45 Ouiac. vindcro A 2. Icgcm om. A 4. 

1) Cfr. Lib. comt. tit.3: l»e liberUitibus scrvoruni nostroruin; c/r. Lih. coust. tU. iQ,bl.9»; infra 

lil. 44, f). 2) Landatiir Cod. Thcinl. IV, 1: \h: nianuinissionibus in ecclcsin, c. 1 (n. 321.^; cfr. interpr. 

hiiinn cunnl. 3) Qiuie lenes intcr nrajoriani Codicis friuimcnta Iwdie cxtaiUia non inrcnitintnr; cfr. 

Gid Imtit. III, 41. Ikmmcr l.c.p.2i>H, nol. i'.K 4) Cf>: Lih. con.tt. lit.i: De sollicilationibus ct 

50 furtis; Lib. comt. lit. 20. 



128 LEGES BURGUNDIONUM. - LEX KOMAXA IV. V. 

Theudosiani libro IX. datani sub titulo: Ad legcm Fabiam, ad Uomicium Celsum vica- 
riuni Africac ' . 

[2.J Quod si ad ccclesiam reus ipsc confugerit. quid domino aut parentibus pro 
facti ipsius crimine satisfieri debeat. principis est expectanda sententia-'. 

[3.] De furtis etiam obiectis et probatis hacc forma scrvabitur, ut ingcnuus furto s 
ablata quadrupla solutione dissolvat. servus vero pro furti crimine aut a domino ad 
vindictam tradatur. aut res perdite ei. qui daninum pertulit, cum vindicta a servi 
domino reformentur. secundum sentcntiam Pauli sub tituio: De furtis. emissam '. 

[4.] Quod si caballum aut duos boves vel duas equas furto ingcnuus aut servus 
abstulerit, morte damnetur '. lu 

Titulus V. De' iniuriis aut cedibus admissis. 
[1.] Si'' quid forte ita temerarie admittitur. ut vulnus aut fractura ossuum infli- 
gatur. aut in conviciis atrocibus forte proruperit. solutio vel vindicta facti ipsius pro 
qualitate persone in iudicis arbitrio estimatione consistit. Secundum regulam Gai 
sub titulo: De iniuriarum actione', iniuria cnim gravis est. quae in publico vcl in foro is 
ab humiliore persona honestiori infertur. 

1 Theudusiauo A3; the.>d j4 4. dato J2; datuin .1 3. 4. sub tituluiu .1 3. Ad lege -12. ad (a-13) 
Domisiam A3.i. || 3 iu ecclesia .12. ipse om. .14, Ouiac. parenti .13.4, Cuiac. \\ 4 factu .14. 
satisfacere A 3. 4. Cuiac. expectaud;uu seiiteutiani .1 3. 1| f) iiigenui> .1 3. 4. furtum .1 4, Cuiac. 
6 ablato .12; oblata .14, Cuiac. ijuadrupln .13; quadrublo .14; quadrupli Culac. pro furto .14. ad] 20 
aut ad Ai. ]| 7 viiulictji .1 2. psrdilc] tr.idite .1 4, Cii/ac. viiidictaiii .1 3. 4. || 8 refuruiuntur .1 2. 
emissam om. Culac.; eniissa .12; cniissis .13.4. || il si oni. .14. cavallum .12; c.iballu .13.4. aut] 
vel A 3. 4. duos) duiis .1 2. vel] aiit .1 3. 4. fiirtu .1 2. iiigeuuos .1 3. 4. || 10 abstulit .1 3. 4, 
Cuiae. luurtciD .13. || 11 AV/at /lic tUultit iu .12.3.4. aiit] vel .13.4, Cuiac. amissis .13; amniissis 
AA. II 12 Si quis ^13.4, Cuiac. ita owi. A i, Cuiac. timerario .12. adinittitur oni. Cuiac; admittetur 25 
A2. ut] aut ..-1 3. 4, Cuiac. fracturam .13.4, Cuiac. ns suuin .13. infrigatur A2; iiiHixerit Cmac. \\ 
13 iu convicia alrocia Cttiac. corruperit .13. facta .13.4. pro mii. .14. || 14 persone om. .14, 
Cuiac. in om. .13.4. et aestiuiatione Cuiac; e.xtimatioiie .13.4. cousistat .14, Cuiac. Gagi .12; Gaii 
.4 4. II 15 actioiicm .,4 4; accionein .12. iuiuriain .^12; iiiiuria om. .14, Cuiac. foro] ore .4 2. II 

16 ab humiliorc om. .1 2. pcrsoiie .12. Iioiiescinre .12; iiullo lei .14; inlustriori Cuiuc. iufcretur .12; 30 
perfertur A 4. 

1) Hgt Cod. Thcod. /X, 18. .•Vd lcfjcin Fiibiuiu. t. un. (u. 3lo.); ifr. eiiis iulerpr.: Hi ((X»ist.: 
plagiarii), qni filioB ulienos furto abstulerint, et ubicunque tninsduxerint, sive ingenui sive servi sint, 
morte pnninntur: cfr. Pauli Sent. rec. V. 30«; Jlfos. el Roin. Leg. CoU. XIV, 2; Ed. Tluod. 78. 83; 
infra tit. 2U. 2) ('fr. siijn-a lit. 2, ;">. 3) Est Pauli Sent. rec. II, 31, 7. 13; cfr. intcrpr. dt. 35 

$ 7: Si servuH alicui rurtuiii fccerit vel (lauinum ilederit, si douiinus eius pro eo rcdderc noluerit, tra- 
dere eum vindictue pro qualittite fucti debebit. 4) Cfr. Lib. comt. til. 4, 1.2. Pauli Sent. rec. 

V, 18, 1 : liui unuiii e<|uuin vel duiw equiis totideiiique boves . . . iibegerint ... :'») Cfr. Lib. oonst. 

tit. 5; De hin, qui tliiKello, fuste, cnlce vel )iu)fno percutiunt; J'auli Sent. rec. V, 4; De iniuriis. 
(1, liectt iam liarkoir 1. 1. p. 18 admoiiuil, rcrba secundum re^ulam . . . Hctione i»i fililionibus prioribiDi 40 
male rerlns jiraeoedentibuK iuncta emic. In coimcriliciulu hoc tUulu coinpilatore» (lai In.ititut. III. 220 
w/f/. et Pauli Senl. rec. V, \ wtitati »iint. Cfr. mipra p. 12, /. 3ti— 41; i'(iii/i /. c. S I •' Iniiiriam patimur 
... conTiciia; |6. 7: Iniuriurum iictio ... de .. menibrix ruptis et ossibuH IVactis; .. (luotics fnctum pro 
qualitatc «ui arbitrio iudiciR acHtimntur aut ... nupplicio vindicutur. (tai I. c. §22ri; Atrox (ffravis cfr. 
V. XLVII, W, I. 17,3; Epit. Aegid. ad Pauli Sent. rcc. V, i, 12) lUitiMU iniuriii noHliiiiatui', . . . hI cui a 
in thcatro »ul in foro . . . vcl Hennlori nb liumili pcrHonn liu-lu MJt. 7) Prrpcnim lUidimr LL. III, 

p. ;'i!W, amieciuram n Sdinllitui proiKmitam Heipieiui, I^irin Uoiimniim h. I. rexpicere wl (liii lltijularitm 
Idiriim III rrnnet; ifr. I). XLVII, 10, I. i'.i. Coiuital iiuidrm commrnliirion iiiiiitiiiir liislititlitmum (lai in 
forimi UTujiiudi liliilu) dinlincliiii lum fiiiiue: codicrji iiidnn Innlilulioniiin ncrijiliii r. mtfc. VI. in titnlnf 
fuiMMt difiutoii, forma drinonnlralur, ipia 111 /... Uiiin. Vinijl. "/<"'' illuil rrrriihim c.hI ; rfr. Ilii.irhkr i»i .,„ 
•XeilmhnH fiir HeclUnf/rMhichlc' (l>m), VII, p. 163. 



LEGES BURGDNDIONUM. - LEX KOMANA V. VI. 129 

[2.] Si' vero st-rvus in iiis criminibus reus agnoscitur. cesus sub poena vincu- 
lorum temporalium domino rcstituatur, sccundum scntentiam Pauli libro V. sub titulo; 
De iniuriis. 

Titulus VI. De- fugitivis inquirendis vel discutiendis. 
i |I.J Ubicumque persona Imiusmodi inventa tuerit. scu ingenuum dicat se esse 

seu servum . locorum iudicibus aut a domino, si ad eius notitiam pervenerit, aut ab 
actore, qui possessioni ipsius praeest, discutiendus intra annuni dcbeat praesentari. ita 
ut iudices personam ipsam propter ingenuitatis nomen sinc dubietatc discutiant. 

[2.] Quod si dominus servum aut colonum alienum, regionis diimtaxat nostrae. 

lu sciens in donio vel in agro suo consistentem iudicibus non pracscntat. aut admonitus 

a fugitivi domiuo eum adsignare dissimulat. multam retemptatoris incurrat. sicut ultima 

Theudosiani lege: De fugitivis et colonis, inquilinis et servis. legitur constitutum. ad 

Florencium comitem sacrarum largitionum data '. 

[3.] Quod si mulierem^ eius. cuius ager est, aut habit aut si[bi] forte . domino 

15 vel actore nesciente, coniunxerit^, vicariam eiusdem meriti fugitivi dominus dare debebit''. 

[4.] Quod si actor nesciente domino fugitivum suscipere aut tenere praesump- 

scrit, aut iudici pracsentarc distulerit. factum eius fustuario supplicio a iudicibus vin- 

dicetur, et fugitivi dominus servum suum cum peculio. quod habet. ct exacta opcrarum 

solutione recipiat ■ . 

20 [5.] Si vero in Hsci prediis inventi fuerint. advocatus fisci vel procuratorcs 

conditione simili teneantur, si ea. quae supra scripta sunt. implere neglexerint-. 

1 in (liscriminibus A 2. leus om. A 4, Cuiac. aguuscetur A 2. \\ 2 Pauli, om, libru - iniuriis. 
Ai: Pauli de iniuriis, om. libru - titulo, .12: Pauli liber V. sub titulo: De his ciui per turbam fiunt, 
um. de iniuriis, .1 3: Pauli lib. V., um. sub - iniuriis, Culac. || 4 Extat hic titulux in A 2. 3. 4. |1 5 De 

■ji hiiarns praemittunt A 3. i; De fugitivis praemittttnt edd. Cuiac. huiuscemodi J 3. 4. Cuiac. se] si J 3. \. 
e nucicia A 2. ab actore] a gere A 4. H 7 possessioue A 3. 4. ipsius om. A 4, Cuiac. ; ipsi A 3. debet 
Cuiac. II 8 iudicis .12. ingeuuitates nomine ^ 3. 4. || 9 dominus om. .1 2, 0<ia«. : non .1 4. rationis 
Ai; nationis Cuiac. nostra -13.4. || 10 suo om. .14, Cuiac. a. amoiiitus -12. 1| 11 eum] cum 
^13. multa .12.4. retentatores ^l 2; retentoris CWac. H 12 legis .1 2. legitur om. CViac. : lege 

30 ^3.4. ronstitutum est Cuiac. \\ 13 ad (Fl)orenciura -12: ad (a .13) Florento .13.4; ad Florentum 
Cuiac.a. largicionc .12; lagiciosum .13; largitiosum -14. data] latam .1 3. 4 ; lata CViW. H 14 mulierem] 
tic A2; mulier .13.4, Cuiac; nmlieri ex coniect. Blulime. ei Cviac. (ha)bit aut .12; liabet aut -4 3.4; 
habitatio ex coniect. Bluhme; om. Cuiac. si forte -12; lorti si -13; foi-te se -14. actc.ri se doraino, om. 
vel, Cwiac. auctore nescient -4 2. 1| 15 mereti ^ 2. dominum J 4 ; domino -1 3, CWae. debeat.14; 

■ii debet Ouiac. \\ 16 susciperit -13; susceperit Ai, Cuiac. \\ 17 iudicem -14; iudice .13. a iudice 
.13.4, CWa«. II 18et]ut-12. exacta, om. et, J 4, CWac. opera -1 2. 1| 20 fisci] si vero oAi. 
-12. praedii Bi .13.4. procuratoris .1 2. 3. |1 21 condictioni .1 4: conditioni CiUac. teneatur 
A 3.4; tencant -1 2. neclexerit A 2; nelexerint .14. 

1) C/r. Pniili fietU. rec. K, 4, 22; «i-rvus . . . Hagellis caesus .sul. poena vinculoruni temporalium 

40 (loniino restituitur. 2) Cfr. Lib. voml. lil. G; De fugitivis; cfr. Lih. const. lit.m; Frag. Visig. 

(Gaiidenzi) 19; h:,!. Tlieixler. m sq,,.; L. Visig. IX, 1, 3. 5; Valenf. IJT. Nor. lit. 30. 3) Haec 

cotusliUUio Itodie lum eviUtU; cfr. God. riieotl. K, 9: De fugitivis colonis. inquilinis et sorvis: CrundetUi 

I. c. p. m. 4 1 Seriam doinini lUfii. 5) Sc. fiigilirus. «^ Domino agri el serrae, quat fitgi- 
tirttm a doinino rindimlnm. marilum sinim. si',,niliir. Cfr. Valent. III. Xm-. lit. :M) (a.m.i: De colonis 

15 vagis, S 3: Itcni i>bi<i-t. ut |mr«. cuius inarituni i,'shc constiterit, pio uxore ciuHdem meriti vicariam 
reddat, 7) Cfr. Lih. con.il. <i<. 39, 3. .'>; lil. 6. I; L. Visig. IV. I, ItJ. 17; Cod. Tlteod. V, 10; De 

intiuilinis <4 colonis, c. nn. (<«. 4r>lj; ... cnni omni p<MMiIi<> ati|U<" nim-<'<lilms. M) Cfr. Cod. Tlirnd. 

II, 1, c. 1; VII, \H, c. 7 I. /. t. 12 1. /. 

l.L. (<i<:t. I. 11. '* 



1 30 LEGES BURGUNDIONUM. - LEX ROMANA VII. 

Titulus YII. Dc' obiectione eriminuiii vel inseriptionibus ingenuoruni 

sive servoruni. 

[1.] Si quis ingenuus ingenuo crimen intcndens. iiuod obiecit. se scripscrit pro- 
brtturum. si probatio defuerit, inscribendi se cum eo. quem accusat. corporaii supplicio 
licentia non negetur. ita ut aut caput aut facultatem suam obliget. sicut lex Theudosiani .■. 
libro nono sub titulo primo designat. quae ad Marinianum vicarium Spanie data est'. 

[2.] Si vero ingenuus servum cuiuscumque putaverit inscribendum. aut caput 
suum aut facultatem integram noverit obligari. quam non probato crimine domino 
servus adquirat '. 

[3.] Si ' vero servus aliuni servuni alterius domini crediderit inculpandum. citra lo 
inscriptione dominorum iudicis examinatio, si ita necessitas exegerit, etiam adhibitis 
suppliciis ordinera veritatis inquirat. 

[4.] Quicumque vero calumniam criminis probatus fuerit obiecisse. si obiecta non 
convicerit, poena simiii subiacebit, secundum legem Theudosiani libro nono, quo supra, 
ad consules, praetores, tribunos plebis ct senatum latam'. !■• 

[5.] Accusandi vero permissum quae persona non habeat, iegibus designatur. hoc 
est: ne servus dominum vei patronum libertus seu familiaris praeter soluni crimen 
maiestatis accusct ''. 

[6.] Crimina ' vero maiestatis haec sunt, (juac logiiius dcsignantur, id cst: salus 
principis, traditio regionis aut adeptio tyrannidis. -m 

1 i:xtat hic lilulm in A 2. 3. 4 el « media S 3. iii .1 f). i.l)iii.li.>iiiljiis .1 'J. iiimiiptiouiljusi ex tmend.; iu- 
seriptioiiuni .1 2; iiicrepatiuiilbiis .1 3. 4, Ciiiac. iiigeiuioruni sive servoruni om. A i, Cviac. || 3 iiigenuos 
.13.4. iiitendcnt .12. ohicet .14; obiicit Ciiiac. sc om. .14; si ,12. probatoruin ^13. 4. |1 4 iu- 
scribeiidi] eic Oitiac; inscribeiidis .12; scribeiulis .1 3. 4. se cuin eo qucinl fiiiem eo que -I 2. |1 5 liceu- 
ciam .12.3. iiegatur .1 3. 4, (Miac. ut autj ut, uin. aut, .13.4, Ciiinc. || (> iu libro.13. 4, Cttiac. priino 25 
om. .12.3. quam .13.4. Marriaiio A2. Kspaniae .14, llispaiiiae Cniac ost owi. .12. |1 7 servus 
J 2. Hcrilieiiduni .13.4. || 8 qu;ie ,13.4. doinino e.i: eiiiend. iichttllinii; (loiiiiims .12; iloiuini .13.4, 
Cuiac. II 10 aliuni) ulieniini .14, Cuiac. lii vcrbo doniiiii initiitm ent cod. ,1 .'). iiuulp.iiulo .12; incusan- 
dum .13—5, Cuiac. citra um. Ai.b, Citiac. 1| 11 iudices .13 — 5. c.xegerit] adscrit .13 — 5, Cttiac. \\ 
12 ordiiie .1 2. || 13 calumiiia .1 2. crimiiii .1 3—5, Cttiac. obiecccsse ,12: ct vicisse -1 5; evicisse .1 3. 4, »0 
Cuiuc. si om. .12. || 14 poeiiae Cuiar. Iinoc pro secuiidnin .15. lcgis .13—5. eodcui libro et titulo, 
om. qiio Kupra, Cttiac. a. libro oni. .1 4.5, Cttiac./i. noiio oiii. A 2.4.5, Cuiar. Ii. i|iio{ quod .1 3.4; quos, 
om. Hupra, .12. || 15 ad coiisoles .12; ad consiliuriniii .13—5. praotoicsj praotnriis -12; praeturii 

.13.4; praeturi /15. tribnnis .12; tribuni .13—5. seuHtiini| sentoiitiani .14.."). l.iljinij sic J. 4. 5, Ottiae; 
iilatain .13; dato /12. || IG pcrHonaiii .15. Iiiibeant .1 2. ■'). || 17 doinino .1:1. rolainilinris. uni. gcu, 3& 
,15. II 19 crimina — dosigimntnr imi. A'i. designatiir .1.5. salus principcs triidicio regionos aul ndeplio 
tyraiiiiideii .12; solus priiicipiK ad ipso tyraniiidis, rel. om , .13; solus priiicipcs adoplio tiiniiuis, rel. ont., 
.14; wduH priiicipoH ad ipsiis tiniiinidos, rc/. nm.. .15; advcisiis prinripoiii .iilpclitio lyiaiiiii Ciiini: 

I) Vfr. Ltli. coiisl. Itl. 7. |ii' Hcrvis ot oritfiiniriiH, iiui vociintur in rriiiiinc; Uf^: Do olii.ilioin' 
criniinuni, quiic InKcnuiH intonduntur; lil.ll; Do inHcrl|ilionil)us. )>) Kd Ciiil. ThrtMl. I \. 1: lii' m 

itcciiMitinnibuH ot initcri|itionibuH, c. 14 (a. 'MK).); c/r. inlirin: huiits iviisl.: Cjuiciiiiujiio iilluin . i:i|>itall 
lAnHfXwnv piilHavoril lcmuU.: .. oriinon hun|iocUic inortiH inloniilt), iinii priiis a iuiiiilbus iiiullulin. .|iiuiii 
V. iiiiniloiii |iocniini, •|uuiii roo inlt^ndit, coiiHcripHoril Hiibituruiii. 3l ('('>'■ (^<l. Thciiil. IX, 1, 

c. 14, iiUerpr.: Kt hi HorvoH iilionoH iiccuHiiniloH ohho oroiliiloril, ho siniili iMscrlptinno conHl.rinKat. tiitu- 

ruiii ul HUppliclu Innooonluii 'voruiii iiiit |iooiiii ciipitis hiiI uut riicultutiiin iiiiiiHHioiio couipenHul. 4.n 

ii Ur fimtr, unilf Imrc iiuiittireriiil, iiii:riii huiuuh; </i-. J). XI.VIIl, 10, /. H w/^.; l). V. I, /. 58. 5) 1'ilt 
Cwl. Tlieinl. IX, I, <'. l'J <<i 42.'l.>.' . . . Cjiii irliiion liitendil, .. ni-c inipuiilliiiii roii' novoril llcontiani 
nicntimi<li. cuin ciiluinnliinloH iiil vliiilliluiii pnHcat Hliiillltinlo Hiipplicii. lil C/r. Cinl. Theinl. 

IX, 6, ruliriaim: Hp pni<-U.'r crinion iiuiii*HUtiH HorviiH iloniiniiiii vol piitroiiiiiu liliurtuH hoii riiiiiiliariH 
lUciiM.l. 7i /ij; /<«i/r iijiuilii; irrliii i|Uuo Ii.^IIiiih iloni^imnliii' riiuiiiiiiirr ridrulur iiinuuini, iiiiam M 



LEGES BURGUNDIONUM. - LEX ROMANA VIIL 131 



Titulus VIII. De^ violentiis. 
[1.] Si quis violentiam ita convineitur admisisse, ut collectis turbis per vim in- 
ruens deiciat possidentem, nec eum civili, ut legum est, actione pulsaverit, capitali 
sententia feriatur; si tamen reni, de qua possidentem depulit, sui iuris debere esse 
s non convicerit, tum denium est, ut poena supra scripta damnetur '. 

[2.] Quod si suam quidem proprietatem esse convicerit, medietas eius rei in 
eius proprietate permaneat, alia medietas propter admissam violentiam fisei viribus 
societur, secundum legem Theudosiani libro nono sub titulo: De vi publica et privata, 
ad Bassum praefectum Urbis datam '. 
10 [3.| Si vero servi inscio domino violentiam huiusmodi, quae supra scripta est, 

intulerint, morti subdantur. Quod si per discussionem iudicis conscio domino violentia 
probatur admissa, domiui pronunciantur infames, servi metallis deputantur '. 

[4.] De his vero, quibus sine tumulto -solum occupate aut pervase rei actio 

intenditur, et convictus fuerit rem indebite tenuisse, post conventionem duplus fructus 

15 cum rei ipsius restitutiono dissolvat. Si vero simpliciter rem possedit, usque ad con- 

ventionis tempus simplus fructus dissolvat, post conventionem duplus, ut dictum est, 

inferat repetenti-'. 

1 Extat hk tltulus in A2 — 5. Iii maryine A 5 : Hic require ile v iulenciis. || 2 vloleiicia -1 2. 3. 
ut] et ^3— 5. II 3 (leleclat .12. ut] quod .13.4, Cuiac; quo .15. || 4 possedente .12. depullt 

20 ^3.5. sulj sl sui .14.:'). non (leljore (deberet .15) esse .13—5; non esse, om. debere, Oiiiac. || 5 con- 
vincerit .12. tunc J 5. || (> suaquldem Id yl 4. 5. || 7 In eius proprietate] in sua firniltate .13—5, 
Cmac. II 8 titulum .12. || 9 pft urbis .12; pu urbis .13.5; Jm nrb .14. data ^12.5. || 10 in- 
socio .14. est 0?«. .1 3— 5. || 11 dl.scussloue -I 2. vlolenciani .1 5. || 12 donilnus Cmac. pronuncientur 
A 3—5; pronuntletur Cuiac. inianiis .1 3. 4, Cuiac. nietalles A 2. deputentur .1 3—5, Cuiac \\ 13 De 

2S eo Cuiac. qulbus sine] si A 4. 5; qui per Cuiar. tumultum .1 3—5, Cuiac. occupat aut pervaserlt (per- 
vasserlt .15), om. rel, .13—5, Cuiav. \\ 14 tendltnr .12. et] si add. Cuiac. indebetae .12. cou- 
venclonc .1 2. || 15 possldet . I 3. 4, Ch/Vw. || 16 siniple.x .1 5. ut] sicnt .1 3— .5, Cm'«c. || 17 repctendi .1 5. 

Dluhme scaUiis csl, hacc ipsis compilatcn-ibus Legis liomatute tribucmla esse; cfr. Paidi Sent. rec. F, 29, 1; 
1). .\LVIII, 4, /. 10. 11. 1) Cfr. Lib. consl. tit.9: De inlatis violentiis; <)V. 25; De furtis et violentiis. 

30 2) Ofr. Cod. Theod. IX, 10; Ad legeni .luliam tlc vi publica et privata, c. 1 (a. 317.), interjir.: Convictus in 
indicio de violentiae crimino {const.: . . manifestam commisisse violentiam) capite {const. .supplicium capi- 
tale) puniatur nec .sententiaiu . . . ; t. 2 ; Ot. 317.; . . . Poona adstringat, qui vi deiicere possidontem voluerit ; 
c. 3 (a. 319.); Si quis ad se fundum ... asserit pertinere ... civiliter super possidendo agat: .. quod 
si . . vim possidenti intulorit . . . anii.ssae possessionis iura reparentur ... 3) I''st (hd. Thcod. 

;i.-i IX, \0, cit. c. 3; ... <iuod si pro eo, quem claruerit esso violentum, sententia proleretur, oninium 
verum de ()uibus litigatuni est media pars penes eum resideat, cetera fisci viribus vindicentur. 4) Cfr. 
Cod. Thcod. IX, 10, c. 4 (a. 390.J, imierpr.: 8i servi inscio doniino ... convicti fuerint violontiam 
commisisse, addicti tormentis gravibus {const.: postremo supplicio deditos) puniuntur. Si vero iubenti- 
bus dominis violentiae crimen admiserint, doniini ... notantur infamia {cott.sl.: dominum infamom 

40 pronuntiandum) ... Servi autem . . . in mctalhini (blnnliinlnr ic«(i.s7 niotallis ... diMli). Cetorum non 
liceat iudicibus discussionom violontiao dittorrc . . . 5) Cfr. ('<>(l. Tlwod. IV. 18; Do fructibus ot 

litis expensis, c. 1, intcrpr.: Quisquis loin jlicnain iiialo pnssodoril, si in iudioio fnorit sujiei-atus. quod 
rem sibi non dobitam oocuparo praosiimpsit, mciI of illc. i|iii convontuN {comt.: qui post conventionem) 
a certo domino roddorc porvasa noluerit, non siiliiin ]ir(i liac ipsa ro roddenda, cum supcratus luerit, 

4.'. teneatur (cmwii.; nec tantum siniplorum fruotuuni iirae.stationoni . . .). sod fructus rei ipsius dujilos ex 
(^o tempore, quo ros pervasn OHt, cojfatur oxsolvorc; ... nani (|ui siniiilicitor sino praosumptiono ali- 
(puini reiu tenuorit, ox m similitor solvat, ex (juo re in iudicio ilcduct;! . iiund roni niiilo jiossidoiit. 
consciontiam ipsius coeporit nou latoro. ('/')•. iiifru tit. 3.5, 3; 39. 3. 

17» 



132 LEGES BURGUNDIONUM. — LEX KOMANA ATIT. IX. 

[5.] Quod si res mobiles vel sese moventes per vim quisque rapuerit. intra 
annum quadrupli solutione multabitur, post annum vero simpli satisfactiono solvatur'. 

Titulu.s IX. De- raptibus virginum et viduarum. 

[1.] Raptorum probata crimina taliter punienda. ut. si quis puollnm, cum paren- 
tibus nihil ante depectus, rapuerit aut volentcm ahd\ixorit. una cum facinoris ipsius •"' 
intercurrentihus vei admissoribus puniantur '. 

[2.] Nec parentibus liceat de hoc crimine cum ruptore suh (lualihet pactione 
conponere. Quod si faccre praesumpserint. intcrfecto raptore conpositores ipsius criminis 
in exilio deputentur: (|Uoniam tali sc cdnditionc iuiiitentihus parentum succcssio 
denegatur^. lo 

[3.] Cuius admissi persecutio intra quinquennium exercenda: post quin(piennium 
vero actio persequcndi criminis dciieiTiitur. secundum legcm Tlicudosiani lihro nono 
ad populum dataiii '. 

[4.] Quod si (lcvotani Dcii pucllMiii rajitdr ahduxciit, ct (ie coniunctionc viri illa 
consenserit''. filii ex tali conditione nati. imnitis his sccundum legem Theudosiani ad is 
Secundum praefcctum praetorio (hitam. (|ui sc taUtcr coniunxerint. in licreditatcm noii 
veniant: (|uii)us ctiani si |iriii(i]i;ili hciicticio iiracstatur vita. fiiios h'gitimos in potc- 

1 reiii inoliiletn (Jtiiac. movilcs -l!i; iiioliilis .13 — ;">. sese) si se .i'2.'S: si .1 ;i. innvfiito .12; 
inoveiidis A4; moveiid .13; mnveiitis A'>: iiKivciiteiii Vitiac. yev viin] siii .12. niiis i'iii<ir. \\ •> sdlii- 
tionem A3. simlili A2; siniplii .13—0. sjitistactimuin .1.'!. s..lvi>lni- ('iiiin-. \\ .'! Kilnl hic tilulns 20 
III .12—5. /n vmr;/ine .15: Hio requiio per v i 111 (|ni(i|iiil r.i|ineril (i/i: nnl. inari/. tihili setjiientiii). 
raptu .13.4, Ciiiac; r»pto .-Ih. \\ 4 liaptoniin ail riihriiiiin ,i;(. 4. rjuis iiiii. .10—0, Ciiini: puellani 
«III. .1 2; puella .1 3— .'). || 5 aiitea niliil .1 2. (lepccli rapiicriiit ruir/f. volenteiiij violeutcr .14.5. 
addu.xurit .-1 2. 5; abdu.xeriiit Ci/inc. raciiunilius .1 2. || (i aniissoiibus .13; .•ininiissnrilius .1 4.0. pimiantur 
A 2. II 7 de oni. A 2. quiimlibet .13—5. pactinncm ,13. || ."^ praesuinpserit .13.4. conpositoris 2.'> 
-13.:"). II 9 oxiliuin tVnVic. deputantur Cniar: iiiioniain talij (iiieni talis .14; puellae ijuae tnli riiiac. 
ni A2. iuiigentes A2; iuiixerit Cuiac. cesslo .1,'). 1| 11 aiiiissi .15. |{ 12 vero viii. Ciiiac. actio ex 
emend.; accionc -1 2. 5; actioiie .1 3. 4, <'iiiac. denegata . I 3. ;') ; devulgata .1 4, Oiioc. iionus.l5. || 13 data 
.1 2—5. '1 14 devota l)eo piiella .1 2 — 5, Cttiac. raptor abdii.vcril ct nm. .1 3 — 5, Ciiiac. nbdiixerit «• 
f.meiid.; addiixerit .12. dc (■oiiiunctionc viri owi. .12. |{ l.'i lili .1 .'^1. ex om. A'3—b. conditione] 30 
cnntiibernio .13 — 5, OiiVic. Iiis 01«. .13; es .15. secuuduiii{ iuxta -13 — 5, Ciitai: \\ IG jjft ptor 
.12; pu A H—b. data .12. qua .'t3;<jiiiK A 4. se o?». .1 2; si vl 3— 5. coiiiunc.xerant -•! 3— 5, CVioc. 
iii licreditAle .1 2. 3. 5. |{ 17 veniant] succedent ^l 2. (jui ''iimc. si oiii. .1 2. bencticiuin .1 .'). prae- 
Hlitur .13.4; praeHletur .1,'); jiraentilo Caiac. vita] vitatur .13 — 5; iiitniitiir Ciiiac. lilins .12—5: filii 
Cuiac. lcgitimoK nm. .12: legitiiiiiis .13—5; lcgitiini Ciiiar. iii jiiilestate owi. 13 5, Ciiiar. :\;, 

1) Cfr. (liii liiilil. III. 20!i. Qui rcs iilii'nii.H ni|iit tcncliir . . . iiih;i .imiiiin iiii.nlniiili, jiost 
nnnuiii Hiiupli; Kd. 'riiemln: lOit. 124, 2) r/c. Ltli. rotisl. lil. l'J: \)i- liijililnis imclbiniiii; 

Cyitl. Theml. IX, 24, rtilir.: I»i! mplu virginuni vi-l viduaniiii; /'.'</. TliiiMlir. 17. 20. 3' Cfr. Cod. 

Theod. IX, 24, c. 1 (a. 320.^.- Si i|uii< niliil cuin parontiluiN piiollao iiiitc (le|ii'ctu» invitwu ciiiii niiiuoril 
vel volentdn iiliiluxftril ... (itilerpr. : )>iiniantur) ... Pnrtic.ipPH ... ct ininiHtroH ra|)toriH .. ('11(10111 pocnii 411 
... Kuhiugnri. 4l Cfr. Cml. 'Theiiil. IX, 'i4, <: I, ft2: Et ni voluntatiH ii,sHOnHio (lotcgitur in vir- 

Kinn ... oin |iiirentuin ni-Knri HiiccuHHiononi (itttrrjir. piirontiini Huoruin (loncgotur HUccpHHioi; in/ci^w. 
AiiiiM CfOitii.: . . (Juod si lortiiHHo rtiplor (11111 juirontiliiiH jiuollno |iuciHcatur (coiitil.: livcinuH ... |iiictioiic 

ImnamiitHuni). ... inironti-H ,,. oxilio ilo|iutontiir; cfr. /Viwi. ciiiml. S 5. 5| VrrlKi: Hocuinlnin icf,' 

'rhoiidoiiinni libro nono lul po|iiiluni ilalntii , jmtii ilrbtieruitt , qiiinl initi Hiirhiir lulinoiiiiil , juisl rnlni : t; 
«uocoMio ilonoirntiir liii finr §2.^; luim 8 3. iioii r.r Imr ronstiliitintir niniiiilii rnl, .iril r.r ni . iiiiniii 
liniip. IVi/oiJi, (Irntimtu» rt VnlriitiniiinuH nil Miiximiiiiiin iirnefecluin initrlorio iiniui 374. ileilrriinl. 
C/r. Cml. Tliriiil. IX, 24, ''.3.' ,.. lul |iorHcciitiiini'iii criiiiiniH ox (lio HcclcriH ailiniHKi ijiiiiii|iictiiiii 
Inliiliinuii rnciill4ilJ'iii ; tnlrrjir. huiun rttniil .: noiI jkihI ijiiini|iii'nniiliii noc ... iii|iti)ril>iiH iilii|iiiil iiiipiiniitiir. 
tii ('Ir, Cinl. Thriiil. IX,'2ii- llo ritptii vi'l iiiiitriiiiiuiio Hiinctitiiiiiiiiiliiiiii virgilittiii vcl viditiiruiii , r. I mi 



LEGES BURGUNDIONUM. - LEX ROMANA IX. X. 133 

state habere non possunt, nec eorum hereditatem r|Uoquo niodo vindicare: sed facultas 
ipsa proximis parentibus adquirenda'. 



Titulus X. De- successionibus diversis. 

[1.] Secundum Gai regulam-^ patri matrive intestatis filii filieve aequo iure 

.". succedant. Quod si filius habens filios forte deeesserit, in loco patris nepotis ne- 

ptisque ex filio nati eandem, quam pater eorum accepturus erat, capiant portionem *. 

[2.] Si vero filia superstitibus parentibus obierit. tertiam do portione matris filii 

eius perdant et in bisse' materne portionis succedant. Trians vero ille avuncuhs sive 

materteris, id est: matris fratribus vel sororibus adquiratur, secundum legem Theudo- 

III siani libro V. sub titulo: De legitimis hereditatibus. ad Constantinum praefectum prae- 

torio Galliarum promulgatam ''. 

|3.| (iuod si defunctus i])se filios non habeat vel nepotes ex filio et nepotcs 
tantum ex filia relinquat, in dodrante. id est: in triVins hereditatis portionibus avo 

1 liiilieii Vitldc. lierpditate A 2; .succes.sidiip .(3 — 5; successionem Cniac. quoquo modo] 

1,', uou potunt A3—^>; pnteniut Ouiac. \\ 2 acquircnda] secuuduni Gai (Gagi A2) regula add. ^2—5. 
Becte monuil liluhme, nltima /taec tria verba vel prorms reicienda vei cum tittilo sequenti coniungenda esse. \\ 
3 J<b;tat hic tltulus in A 2 — f). Jn marijine A '> leguntur ad%\: Hic require in loco partis {leye: patris) 
nepotis succedunt; uepotes cx filia triante, ad §3: Hic require, quod si devota Deo 
rapuerit et ipse lioc consenserit (quae tamen nota praccedenti titulo adscribi debuisset), ad%5: Hic 

20 rcquire de legitiniis heredibus, ad § (j (<;/»■. §8): Hic require in loco fratris frater vel soror 
germaua succedat. || 4 Secunduni (iai regulain e;): emendatione hac transpomi. Verha patri matri 
cum ruhrica coninncla snnt lii Ab. patris matisve .12. filii] fili A2: filiis .4 3— 5. filie ve quo Ati. \\ 
.5 succedunt .13. filios] filius A2.4. discesserit A4; deccsserint A b. locum Cuiac. nepotes 

neptesque Ciuiic. || nati nataeve Cuiac. nate eadeni .1 3—.'). acccpturus] habiturus A 3 — 5, 

ih Cuiac. II 7 filia] filias .14; filiae (.'uiac. nbierint A3.t>, Cuiar.; obiecerint A4. tercia .4 2.3..''). 
de porcionem .12.4. || 8 bisse] bis .4 5; besseni Cuiar. niat, port.] portionis (portione A\) materne 
A 3—5. treans A 5; triens Cuiac. illi .4 3—5. || 10 sub tit. ad ('(inst. pr. pr. Gall. de legit. hered. 
J2— 5. prefet. pret, A^i; pu. .13 — 5, || 11 promulgata .4 3—5. || 12 filius ^2.4.5. non om. 
A2. abet /15. vel] aut .( 3— ,5, Ciiiai-. et neimtesl et neptes .12; pt neptis .4 3.4. || 13 dodrantem 

30 /13-5, Cuiar. heredltatiliiis .(3-5; bercdit.-ites .12. |iortiniiibus| ueptis ndit. .14: uepotis add. -13.5: 
nepotes add. Ciiiar. 

(a.liiA.J, intcrjir.: liuicuuiquc . . siicrataui l)i'o virj;ineui ... riipueril, si postea eis de ooniunctione 
convenerit ... 1) Cfr. Cod. Theod. IX, 25, c. 2 (a. 'iGi.J: Si quis non dicam rapere, sed vel iittpntiire 

matrimonii iungendi caussii sacratas virgines vel viduas, volentes vel invitas. iiusus fuerit, capitali sen- 

:ir. tentia ferietur. Filii ex tali contubernio nati punitis his iuxta legeni, in hereditatem non veniant: 
iiuibus etianisi principali beneficio praestetur vetetur (lege: vitaj et facultas ... eorum proximis here- 
dibus adquirendain; Aviti arddep. Vienn. epi.it. 4d. 2) Cfr. Lib. cmist. til. 14; Oe successionibus; 

infru tit. 22,9; 28. 37,2; Fru{i. Vimi. (Gauden:i) 7. Cfr. Gattden:i I. c. p. 2S. 3) Constitulio 

citata Cod. Theod. IX, 25 demonstrat, verba: secunduni Uai reguhini, no>i, ut in codicHms, fniein tituli "it, 

40 sed initiutit tituli 10. facere: Harkoir haec rcrha titiito 9. trilmit. 4) I/iiec paraiirnphiis prima non 

ex Gai Baiularum lihrn dcrirnhi r:;l , nl llliiliiiir iiiilnt , «v/ r.r (lni liistil. III. 1 .si/*/..- vfr. eliiiM 
forinam Vimjolhicum (!ai II, .S. rl in liiuln: l)c intestatonini hpreditatibus irrha 'regularc', 'regu- 
hiriler'; Kriifier I. c. p. 318. I)r qua re dithitare non possiimm, respicientes (lai Instit. III, 7 formam 
Visiyothicam, II, 8, 2; Si ((iiando aliqui» moriiitur ot reliquerit ... ex filio mortuo nepotcs 

a:, neptesve ... nepotos ex filin ... succedunt, ut nopotes ex filio portioneiii, ((iiiiiu pater eonim erat 
habitunis, accipiant. 5) 'Ilisse' sliinifwal duas lcrlias piiiies; cfr. liucatujc s. r. G) Lauihilur Cml. 

Tlieoil. V, \: De iegitiniis heredibus, c. 4 (ii. 3W:).); cfr. inlerpr. hiiiiis cimsl.: Si ali^piis iiKMiiitiir 
inleHtiitiis ... ncpotes ex filiii dc pnrtinup iiiiitris siin(> tprtiiiiu ppiilunt. ((iiiip siipprstitibus iiviiiniilis 
eiiis ct iiiiitpitpris (inilicil («iip./. .. Ipiii.i (i;irs rnilriliiis soi^.iiii.ii^vp piii> .(iiiip il.4iii|p|ii csl ...iiviiii- 



134 LEGES BUBOUNDIONUM. — I.EX ROMANA X. 

avieque succedant : quarta vero, id est Falcidia', ad agnatos defuncti* oiusque filio, 
nepoti ac pronepoti per virilem sexum descendentibus deferatur-'. 

[4.) Si vcro nepotibus conpetens portio ab avis. id est quarta portionis paternc 
aut maternc. non dimittitur. de inofficioso eandem, quac filiis conpetit. contra here- 
des institutos moveant actioncm. quod in supra scripta lege tenotur insertum '. 5 

[5.] De successione vero matrum vel patruorum. qualiter filio defuncto succedant. 
ovidenter exprimitur. ut de hereditate dcfuncti filii mater tcrtiam, bisse patruus vel. 
si plurcs fuerint. patrui consequantur: quam et in portionem filius patrui et nopos pcr 
virilem sexuni agnationis iurc veniens dcbet succedere. secundum legeni Tlicudosiani. 
titulo** supra scripto ad Bassum praefcctum Urbis datam^. ,„ 

[6.1 Quod ' si defunctus*** nec inatrcm habuerit nec filios nec nepotes. avus ei 
paternus aviaque paterna succedant. 

[7.] Quac persone si defuerint. pronepos proneptisquo ad Jicrcditatciii oius 
veniant; quibus etiam non extantibus. proavo et proavic locus successionis apcritur. 

[8.] Det successionibus vcro a latere vcnientibus fratri vcl sorori intestatis frater ir, 

*) parentis, id est patris (fnitri.s A 3) ilefuncti add. A 3—5; parcntis tnitri add. Vtiiac. **) titulo 
I. liliro V. .(13: titulo immo liljro I. Aii; titnlo V. Ai: libro V. titulo Cniac. in-imani libro V. titulo 
ex anendatione lHuhme. ***) nec patreni add. A 3. f) § 8. in A 3—;') et Cuiac. ita lcfiitiir: De 

nucccssionibus vero alteri (a latere Ciiiac.) venientibus frater vel sororis ^soror Ciiiac.) filii (sibi A 4; 
om. Ciiiac.) fmtris vel sororis heredes (bores .4 4, Cuiac.; baercs Ab) erint (erit Ciiiac.) secunduni 20 
;^r.iduMi (se gnidum Ab; qui add. Ciiiac.) constitutus est, et non alterius fratris vel sororis filii; in 
ciipitu inter eos linter fratris filios Ctiiav.) hereditas dividatur (dividetur Ciiiac), ita ut quanti fnerint 
fratrum fiiii singulas et acqualis portionis (aetiuales portiones Ciiiac.) toUant. 

1 aviaeve .'1 3 — ."i, Ciiiac. ad agnatus -1 2. 3; adsignntus t-el iidsiKnatur .14..'), <'uiac. || 2 iliscendcn- 
tibuB .12; veiiientibuK ^13 — .'), Ouiac. jj 3 iiepotes .1 2. :il) .ivi .1 4,'): .ivi. om. ,ili, .13: al) !iv<i Cniae. 2:1 
portionis] dc lulil. .13,5. || 4 aiit] et J 4, Cniac. iliMiiittitin .1 •_': iliiiiittatMr .13.4, Ciiiar.: dcmittafur 
.1 .l. rle om. ,15. inofiiciosa .15, oadem .13 — 5. filiis 0711. .14. .5, (.'iiinc. Iiercilis iiislitiitiis ,12 — 4; 
liaercdig inHtitiitHm .15. || 5 accioiic .12, tcnctur] ponitur ^l :">, Ciiiai: l>. || G succcssioncs, oni. 
vero, .12. p.ntriiiiruni] pntrum .4 3 — 5, Ciiiac. filio ojii. .4 3— 5, Cuiac. succedat .14. || 7 evidentur 
-4 5. c.xpreniitur .4 2.4. dc o«i. /14; in Cuiac. fili .4 2. tcrcia .4 2.4.5, bos.<!cm Cuiitc. || S ot ;io 
in] etiani .1 3 — b, Cuiar. pnrtioiieni oni, .1 4. 5, fWac; porciimc .1 2. ot nepos om. .4 4. 5, || 9 a^imciones 
inro .4 2; agnatiuiiiK iure oni, .4 3— 5, Ciiiur. dobit .12, succederc] accipero .1 3 — 5, Ciiinc. sccui\diim| 
KCl hnec .4 5. || 10 supra scriptJi .13 — 5. prncft. siib ,1 2; urbis (urb .1 4), o«i, praefcctiini, .13 -,'). 
OnUi .12. .5. II 11 filius .4 2—,"). iiopotiK .4 2. matroni] patrcni .1.'), H 12 patornus (i«i. Ciiinc. 
nvlequii .12: nviiioipio .14. |)atcrua ex emenil.; om. Ciiiui- , patcriie .4 2: iiialoriia .13 — 5, snccednt :ifi 
.4 4, 5, Ciilnn, 11 13 yuaej Cjuam .4 3 — 5. pninepoH] pronopuK .1 2. 4. 5, pronepotes Cuiac. iiroiiopfisquel 
pronoptig siine -4 3 — 5; proiieptenvo Ciiiar, oiiis um. .13 — ,'>, Cuiuc. \\ 14 oxtiintolins .12. ct oiii. 
-12. II lajfrnlrui ,12, 

caliH scilicet hIvo niatertcriH ,., ivccrcHciit); e/r. iti/ra /i7. 22, i». I) f'/i-, infru til. ;!!, 2.- 4,'), 5. 7; 

/Mimer in 'iieitMchrifl ffir ItechtiMjegdticlitc, ijerm. Ahlh.' IX, p. 2(). 2) C/r. CikI. 'iluml. V, 1, c. 4, ^o 

S I. 2. ^uoil si . . ilefunctUH . . Iiabobit (inlerpr.: rolinquat') ox filia nopotos r( . . lilioM iinn linbobit, 
Hwl .. Iiubobit agniiUjH [iiUerjir.: palrciii et Hororcmi in i|Uiindiim (corr. i|uartiinO l''alcidiiuii et in 
dodrantcm nepntcH inn- Huccodant unterpr.: iroH pnrtcH lioreditatiN avi ,. nopotos ., vinilic^ibunt, qunr- 
tiini fratfT vol nornr avi dofunoti . , , conHoqnentur), Haoc oadom , , . do aviao matornao sivo , . 
|)at<>mno .. HnnciiiiUN. .'() ('fr. ('oil. Theod. V, 1, c. cit., S 3, intrrpr.: Si vorn avuH vol avia <:• 

nopotcN , . , in toHtuinonto huo pnioli-rierint, , , actio llliH ilo inufficioHn contni foHtjiinontum avi vol 
aTlM, qtliM' nintri eoniiii oninpotcro pntiiit, legiH bonoficio tribuotur {run.il.: ... actionoH nopotibuR 
defcriinuii ,. quno ilo pnrontuni inonicioHiH toHliimonliH ooiiipetunt filiJH). 4) lAiudatur Cixl. Tlieoil. 

V, 1, c.l (a.ifil.): cfr. interjir.: Si nmtor ... lilium intoHlatum 1'ortiwiHo pordidoril, ... nialor in tortia 
|>ortionn in . . . hftroditiiU' Huccc<lnt, ot iIiiiih pnrloH patrniiH, vol ni pluroH pntrui fiiorint, aiit lilii vol Mi 
nopot»»» icmitt,: ngnntiono . . dtirunt.<' ., oxiHliinlibuH porHoniH ngnntlH . . ,) Hibimot vindicabiiiil ; .. oon- 
«•qiintiir . .; qnin oviilont^r hnoc lox cnnntituil ,., 5) /11 SK '■ — 9. •'"' rulijarr llninuniiui ir/KimViir. 

Ail mmiiunnuliin hiin nrnlenliiin riimpilatitre* (!ui hmliliilionum lilirin uni miir ridentur. 



LEGES BURGUNDIONUM. — LEX ROMANA X. XI. 135 

ac soror consanguinui vol gerniani aequo iure succedant ' . Si ei, qui defunctus erat, 
sit Irator aut soror et alterius fratris vel sororis filii-', frater vel soror heres erit, qui 
secundo gradu constitutus est, non alterius fratris vel sororis filii, quia tertio gradu 
constituti sunt '. Quod fsi] fratres non sint, et sint fratrum filii, in capita inter eos here- 

:. ditas dividatur, ita ut quanti fuerint fratrum filii, singulas et aequalcs portiones tollant^. 

[9.] Sciendum tamen est. agnatos etiani longiori gradu positos cognatis proxi- 

niioribus anteferri. Agnati enini sunt per virilem sexum venientes, cognati, qui per 

feminas veniunt: quia si in propinquitate intervenerit femina, soluta agnatione fit cog- 

natio'. Quod'' si agnati defuerint, cognatus gradu proximus ad successionem ceteris 

10 cognatis anteponetur '. 

Titulus XI. De"^ commotione litium. 

[1.] Is". qui petitor est, litcm et genus actionis sue edere debet: quod nisi intra 
triduum fecerit, causam perdit. Edere autem hoc est: ut manu sua, quid repetat* 
quidve obiciat, scriptuni ci, quem pulsat, ante iudicem det. 

IJ *) hi.s (in Aij; uin. A i) per.sonis, quae infamis sunt, .sed et libevis eorum denegant bonorum 

possessione, nec filius (filiis A4.5) eorum aliquid adquiritur (adquiratur J 4.) ndd. A3—b. Haec cerha 
Bluhme ciim tltuh X. C0Himi(fit; pro ixirle repetuntur liaec rerha in iixdein codd. A 3 — 5. in pne tituli XI. 

1 liac J 2. uuiisiiiigueiiii .12. yeniianie quod iure .12. || 2 sit] non add. e.c coniect. Amad. 
et] sed cvniccit Aiaad.; ei .1 2. IVatres vel sororis fili A2. 1| 3 fratres vel sorores fili A2. grado Al. ] 

20 4 qiuid si ex emendat.; quod A 2. fili A 2. in capita — fratrum filii om. A 2. |] 7 aguatus ,1 2. 3; agentur 
AA; ageiit' Ab. longiore Ai.Cy. positus .12 — 5. quonatis^o; cognatiis .14. ]| 8 auteferre .12. 
Hacuati.15. enira om. J 2. virile j1 2. soxu .4 4. 5. venientls J 2— 4. quij quijipe .1 3. 4. || 9 qui 
se A 2. pervenerit .4 3 — 5, vencrit Cuiac. feinina om. A 2. Iiacnatione A b. \\ 10 hacuatl A 5. 
grado prii.\inio A 2. ad snccessioiie .12. ]] 11 auteponitur Cuiac. a.; aiiteponit J3 — 5; interponiter 

25 Cuinc. b. \\ 12 Exlat hic titulus in A 2—5. C'3. in marijiue A 5 lerjuntur : Hic require, qui mandatum 
aeeepit, iiiinie causani pro niaiidatdre respondeat. coinmotionem C'3; conmmtlone .42; com- 

mutatiiiiie .4 3—5. |] 1.3 Ilis .13.4. iietitur .4 2.5. edere] adere -4 3; addere .14. deblt .4 2; vehit 
C'3. II 14 perdet .15; pcrdifiis .14. Ivdere — quidve u»u. -4 4. .5. petat CW«c. ]] 15 (|iildve om. .1 3. 
iiidiciiini ('uiar. dct iini. ,1 2. 

•iii 1) ('/r. L. liiiui. Viniij., (iai Iiislil. II, 8, 5: ... soror consanguinea .. }^criiiauo suo defuncto 

ab intestato .. succedat. 2) C/r. Gai Instit. III, 15: .Si ei. qui defunctus erit, sit 1'rater et alle- 

rius 1'ratris filiu.s ... :'.) ('/'r. L. Ham. Vixiy., Gai Iiistil. II, 8, (i; ... Frater, quia gradu proximior 

est, solus succedit, fratris lilii iion surccdiint. 4| C/'r. Gai Iiislil. III, li;. (.Jiiud si defuneti nullus 

frater extet [et] sint libcri fr.itriiiii ... iii capita dividendam essc liercditatem, ... quotciuot erunt ... 

:i.'. personae, in tot portiones licreditas dividclur. ita ut singuli singuliis portiones ferant. 5) C/r. L. 

liom. Vixuj., Gai Imtit. II, 8, 3; Agnati euim sunt per virileni sexuni ... coniuncti ; e/r. interpr. 
Pauii lient. rec. IV, S, 14 (= Ij. Rom. Visiy l. c. S V-' Agnati sunt. qui per virileni sexum descendunt, 
cognati auteiii, qiii per b>iiiincuni. (>) C/'r. L. liom. Vi.iiti., Gai Iiistit. /7,8,7; ... Ut cognati tunc 

intestatoruni piupiiiqiKiriiiii heredilates capiant, quando .. agnati .. defucrint; c/r. iiilerjir. ]'auli Sciit- 

•10 rcc. IV, «, 22 (--- L. Rom. Vinaj. I. c. S 3;; c/r. L. lioui. IV.s»/. /. <. SS 4. ti; iii/'nt lil. .'l(i. I. 7) (,>«o 

ex /ontc stalatum, qiiod Illuhmc e.i; /13 — 5. demmptuiu , m liluli liuius S 10. jirailnl ijundijui ad iiis 
liomanum perlinerc ridrlur , liuuslum sil . ue.icimus; r/r. Cod. Iheutl. I\. bl. c. :t - - ('od. In.^1. IX, 
8, c. .5. (Jiiod statiiluiii nd Lrijnu luishtiiu. ituii jirrliurrr , ntiit stiluiii ralioiir, tiitti Irailitu)! cst, scd cliam 
rcrbo 'boiioruin ]>osse>isitj', tjitod e.chibcl, rl ro. tiiUKl tulrr 'libcros el '/1110«' di.^iliniiiiil, prolHiri mihi ridelur. 

4:1 Miiume tiutem lul hunc tilnlum prrtinel, sal lilulo II. pvtiu.i tullribuendum c.iscl, tiuo •in/ames' commemo- 
rantur. 8| C/r. Lili. tioiisl. lil. 15; lic coiiiiiKiliunc liliiiin. :i) C/r. Ctiii. Uermuii. lil.U: De 

ciiluninialoriliiis cl plus pclciido, c. 2 ci. 2!)5.'; ... Drdiiialis actiiiiiilnis ... pelilor cogitur specialiter 
gcnus lilis cdere. .. .Si qnis ... pliis ... pclicrit, ... ciiusam ... pcnlit; c/'r. etiam Vcl. iurcv. vonjfHll. 
VI, 2; ... (ienus aetioniH cdcrc dcbcl,, iii .iuo in.iiiu mui subscribat, quo dato gonere actionis 11 coeptis 



136 LEGES BURGUXDIONrM. — LEX KOMANA XL XIL 

[2.] Sciendum' est, in otnnibus negotiis aut per se causas suas unumqucmque 
dicere debere, aut ccrtc mandatuni gcstis allegatum in personain quam volucvit lcs;i- 
timum esse faciendum. quia nec feniinc nec infamia notato ncc minori actio ulla 
niandatur. 

[3.] Quod- si mandarc voluerit. is. qui actioncm susccpit, fideiussorcm idoncum ■■> 
det, qui quod fuerit iudicatum sc proniittat implcrc. Alitcr quicumquc aiicnac cause 
se niiscuerit. pro calumniatore damnctur. iioc est; ut infamis dc iudicio expcllatur in 
exilio deportandus. 

[ l.] Criminalis' vero actionis nullatcnus possc mandari. nisi ab cpiscopis aut 
preshyteris. ad quos tamen mandati cxitus revcrtctur. i" 

|5.] Messivis vero feriis ct vindimialibus. paschalibus ctiani XV dicbus ct natalis 
Doniini septem. dominicis ctiam dicbus cetcrisquc Epiphaniac ct (piinquagissimc nulla 
prorsus sunt iitijjia commovcnda'. Quod si factuni fucrit, crit severissimc a iudicibus 
vindicandum '. 

[6.] Fiscalia'' vero nejj^otia dici etiam fcriaticis dicbus liccl)it. is 

Titulus XI 1'. Dc inqu i ic ndi s aninialibus ct rcbus. 
(I.J Si quis ingenuus qucrcntcm animalia aut res suas. domum ad inciuirendum 

1 t?ciemtuiii] Disceriiciiduiii A '2. aiit o>n. .13—5. ('3, Cuinc. se om. '.'3. 1| 2 deliet .13; 
dehere oni. .14.5. ad allegatuni .15: ;idlegatum .1 L luTsinia .12. quem .12. legitimam lacere, om. 
esise, Cuiac. a. || 3 quia] que .13. iiilaiiiio .1 2. miiioiv ('3. ulla] iiec adii. .15. |i 5 actioue 20 
^3 — 5; acciii .12. suBcipit A^. \\ IJ dat .15. ('3. qui quodj quidquud .4 2; quod, om. qui, .15. 
Be om. Ouiac. \\ 7 dainiietur uni. .12; damiKitur Uiiiav, intainis] tames .12. iudiciuin (.'3. e.\- 
pelUtur Cuiac. \\ 8 exilium C'3, Cuiac deputandus .1 .'! — 5, Cuiav. b. \\ it criminales Cuiac. 

actioues C'3, Cuiac. maiidare .4 2. C3. ali| ail .15. episcopum .12. autj et .4 3 — 5. C'3, 

Cuiac. II 10 ad quosj atque .13.4; ad que .15. niandatij dati .12. || 11 Missivis .44.5. vero om. 25 
Cuiac. firias J 2. et om. -4 3—5. viiideinialins .14; vindimialis .4 5; veiidimialibus C'3. pascalibus 
A2. C'3. etiamj et ita .4 3 — 5; et etiam C'3. nalalilius .13—5. || 12 Domiiii om. .14.5. septe .12; 
VII C'3, (Miai-. n; octo .4 4.5; VIII .4 3, Cuiar. h. literis, om. que, .12; ceterisquis .4 5; sed (om. .4 5) et 
liheriit eorum denegaut Iiis (is .4 5) oorum aliquid (aliquit .4 5) adquiritur a<ld. .4 3-5. Kpipbatiiae] et inlamie 
A 5; Epylanie .12. et ohi. C'3. quiiiqiiagissinie] »iV .12: quiiiqnagesimum .13.4; quiiiquagissimuin .4 5; 30 
qiiiiiquageHimi C'3. || 13 sunt o«i. .1 2. litigiae .4 3— .5. contingenda A 3. 4. C'3, CVific: contengenda 
Ab. «rit oni. .12. HcviHsimc .4 3 — .'>. a iudicibus om. .13 — 5. C'3, Cuiac. \\ 14 evindicaudum 
.4 3. II 15 negucia ^12; iiuiicia .14.5. dicij domiiiiois .1 3— 5. C'3, Cuiuc. b. eliam] et Cuiac. b. feriatis 
.4 4.5. C'3, Cuiac. licet j4 4. 5. C'3, Cuiuc. \\ IG Kjlal hic tilulm in A 'i — h. In mari/ine.it) leguntur: 
llio require, hI quin iiigeniiiiK aut gervus aiiimal .'lut .ilias ros suas in donio nliono quorere Oi 
iiitraverit et dainiiuin riieril, fiirti baccio tenriitiir. || 17 iiigeiiiius .1 <). qiierente .12. aiii- 
malial aul niiimal .1 3— .5. doiiii .1 3. 5; domiiii .1 4. ad o»i. .1 2. qnirendum .1 5; i|uereiiduiii .1 3. 4, Cuiai: 

triiluunin induciiH i|uiirl<) (lii> reH|ioniIi>at iiilviMsarius suus; ... responsioniliuH .salvis pulsato ... ostendiil. 
11(1 Hc univerHii (|uae repetit pertincre; Valeiit. III. Nor. lit.S4, 14 cum iiitnprelatioiie. I) Cfr. CikI. 

7'/«w/. //, 12; De co^nitioniliUH el procunitoriliUH, t. 1 (it. :ili',i.), iiitir]».: .. I'roiiinitoics ., liicero ...40 
iure pennitlitur; Holuin ent. ut niandatuin .. iictiH liiilieatur inHertuin; (liii lii.itit. /^,82; iiilcr)»: 
1'auli fient. rec. I, 2, 1-3; Cod. Tltetid. II, 12, (•. 5. 21 ('/»■. fiai Imlit. IV, IKI. lOI ; ],ili. oonnt. 

/il.»2. 3) Cfr. ViileiU. III. Soi: tit.'M:\)i' (•piHcopali iudieio el de (liveiHis nenotiis (a. 452.;, 

K 1 ; ... Iiidlcttti nxilii iid iniindiitnreH ... ri^vertturo; .. ]irucunitioneiii ... iii rriiuiniililiiiN ne^utiiH non 
|iOii*ic concedi; ned ... ejiiHiopiH i:i preHby(j'riH ... 4l Cfr. Cod. Theod. II, 8; De feriis, c. lit ^j, 

(a. 3811.^, interjir.: . . . McMHivue feriae eoncediintur. . . vindeiiiiiileH feriae; .. dies etiaiii (loniini 
cnniin ijui feriiili Munl iib aiidiendiH ii('({oliiH ... Hei|ueHtraiiiiiH; HancloH . l'nMi-liar ilii's iil chI s«p. 
l«ni i|ui iintAceilunl el Hepteni (|ui Hi!(|uunlur; nec non et dicH iinlnliH doiiiiiii nontri vrl lOpiidniniiie: 
Cfr. OkI. TltoMl. XV, fi, 5; Hl. Tliriiilfr. I.VJ; /,. 17*«/. //. I. II. 5) Cfr. Coil. Tlin„l. II. H. 

c. 18; ... .SiurilirKU» iildicetur. li) Cfr. C"l. IukI. III. 12; Di- leriiH. r. 4 Oi. :V'>'.l): tisiales ^, 

KtLumut ... ctirtin f(<riii(iH |{"">in<" iiien»il)UH . . dincinKiiL ■?• ''/»'• '''''■ (•">"<'■ ''' U\ Do iiii|iiirendiH 

HDimitllbn». 



LEGES BURGUNDIONUM. — LEX ROMANA XIL XIIL 137 

intranteni prohibuerit, pro furc teneatur, ita ut reni, quae requiritur, quadruplum sol- 
vat, ea tamen ratione, ut cum tribus ingenuis testibus', ubi suspicionem invenicndi 
furti habct, ingrediatur-. 

[2.] Quod ' si aut colonus aut servus taliter querentem prohibuerit, fustuario 
5 supplicio a iudicibus eius praesumptio vindicetur, et ab his res perdite simplo sol- 
vantur, secundum speciem Gai, qui hoc de prohibitis statuit^. 

Titulus XIII. De' danmis animalium, vel si quid per ea casu evenerit. 

[I.] Si animal cuiuscumque damnum intulerit, aut estimationem damni dominus 

solvat, aut animal cedat: quod etiam de cane et bipede placuit observari, secundum 

to speciem Pauli sententiarum libro primo sub titulo: Si quadrupes pauperiem fecerit''. 

[2.] De eane etiam sub eodem titulo conprehensum , ut, si quis saevum canem 
habens in plateis vel in viis publicis in legamen diurnis oris non redegerit, quidquid 
damni fecerit, a domino solvatur'. 

[3.] His illud adiectum'^, ut si quis cavallum quod vel alium animal habens 
15 scabidum, ita ambulare permiserit, ut vicinorum gregibus permixtus proprium inferat 
morbum, quidquid damni per eum datum fuorat, similiter a domino sarciatur. 

[4.] Incendii etiam vel naufragii casibus ac ruinae, si per eum casum res quae 

commodantur perierint, is, cui commodata res est, ad solutionem rei teneri non potest. 

nisi forte suam rem liberasse probatur, cum de eodem casu rem commodatam eripere 

20 potuisset, secundum sententiam Pauli libro secundo sub titulo : De commodato et de- 

posito, pignore et fiducia". 

) intrante .1 2; iiitriwe <'aiiic. n.. inlliinTit .1 :>: praebiieiMt .1 4, '.i. ut| aiit .1 4; aut mld. .1 'i. ruiii om. 

Ab\ re J4; vei Cuiac, quae] requirere ^l ;"). requeritur ^l 3. 4; requiretur -12; qiieritur -1 .'). quadroplum 

solvit -4 2. II 2 ea] et -4 2 — 4; Iiac Vidac. cuni om. A^.b, Ciuac. || 3habit.4 2; liabuerit -4 3 — b, Cuiac. | 

25 4 si om. ^l 4. ."). querenteni] quae (qui ^l .'')) rcquirentem J 3 — 5; requirentem Cuiac. prebuerit -4 4. fustiaroi 

4 2. II 5 ab eo Cuiac. rei Cuiac. perdita J 5. simbro -4 2; simpluui Cniac. exolvatur Cuiac. |{ 

6 set espeeie .1 n. (Jayi .12. que .4 2 prdlilbitis] perditer -4 2; probibitl lurtl actione Cuiac. a, || 

7 Extat liic lilii/its iu .12—.'). qiils .4 ;■). jl 8 stimacione .12.!'); extiniatioiic .13; e.xteniiuatione -4 4. |j 
9 bipidci ^l .'i. II 10 spccie .1 .'i; spctiiie .13. Ilbri prinii -4 3 — ;"). quadropis -4 2; quadrupedis -4 3— 5. 

30 pauperem .12; p;iupeiit -4o; pauperl .4 4; pauperi corr. pauperieni -4 3. feceritj damiiuin aild. -4 3 — 5. !| 
41 compi'eIiensuni est Cuiac. quisfiuuin Cuiac. a; ([uis om. Cuiac. b. saevum] sic -1 3; om. Cuiac. «; 

servum .4 2; caciiuin -4 4. Ciiiac. h; saciviin Ab. cane -4 2. || 12 liabcns om. -4 2. liganiiue .4 3 — ."). 
eum d. o. Iii Il}^'ainiiiu Oiiiac. redi^oiit .13 — .">; ivlcgeciierit .4 2. quicquld ,13.4. || 13 dnniiium 

-12..'). al .1(1-4 5; id a 4 3, Cuiar.; Id ad .14. dissolvatur 4 3— .5, Cuiac. || 14 caballum .4 3— .'). 

35 quod et -13.4; qiiod ve Cuiac. alliit .1 .'i. || 1.') scal)oduiii -4 2; escabidum -15; scabiosum Cuiac, a, 
anibularet .15; om, Culac. permisscrll .15; illiiilserit Cuiac. propriis -4 3 — 5. inquirat .1 3. || 16 quic- 
quid -4 3— 5. dainnuni -4 2. a doni.l ab eo.l4. 5, Cuiac. fuerit .1 3 — 5. sarcietur -4 2. 3. 5 ; resarciatur 
Cuiac. II 17 casibus] casus -4 3 — 5, Cuiac. b; casu Cuiae. a. rniua -4 3. 4, Ciiiac. a; rogeiie -4 2. per 
eum om. Cuiur a; per, om. eiiiii, Ciiiac. b, casum] casu -13.4; cjisurus, om, res, -4 5. quae om, -13 — 5, 

40 Cuiac, ciiiiimodata .13, Ciiiiic; commodntur -4 4.5. || 18 perierit A'i—b, Cuiac. is] si .12. coni- 
moda -I 4. 5. ad sidiilioiiciii r.x emend.; ad soUitionc .4 3; aute solutione -4 4.5; ab.soluclone .12. rci lcncri 
ex e^iiend.; rc teneri -12; teiicro (tiiieri -4 5), om. rei, -13—5. || 19 probetur -14. re -4 4.5 comiiio- 
data A 3; coniiriovetur -1 4. 5. || 20 eos potuisso .1 4. 5. seciinduin om. A 5. sciitentiM -4 3. 4. sub 
om. Cuiac. ti" X dat.i di-p.isito .1 5. ct oiii, ,1 4, ('iiiiir.; ct dc .1 3. || 21 plgnero .1 ."I— 5. et om. .1 3. 

.,., 1) ('/): l.ili. anisl. Iil. Hd, 1,- ani liislil. III, l.sii,- Snlim, l'nicrs>! p. ii(i. 21 llucc iiiiranniiiliiis 

cl ail l/ili. coiisl. lil. lii. cl ail diii liislil. III, IHH. 192 referenila cil. 3) Cfr, Lili, comt, lit, 4,4; 

lU, 2. 4) Vcrliii. sn iiiiiliini ... slaluil imsl ingrccliatui- Jiuni dehiiissciil , ul inw Barkoir (idiiwiiuil. 

5) Cfr. Lili. ciiiisl. lil. |s. Kc \us, i|iiar ciwu contigerint; tit. 23; Dc ■liinini^, i|uac ab aniinaliliiis iii 
toruntur. ('<) ('fr. 1'iiuli .Scii/. nc. I, 15,1, iiilrrpr.: Si alicnuin animal cuicuni|uc ilaiiimiiii in- 

..,„ tiilcril , . . (loiiiinu^ riu-~ iiut acstiinationcni ilaiiiiii icildat aut ipsuni aniiuiil tnulat (Scnt,: aul 

(|iiailrii|icili' ccdal; iil. cmlil.: aul i(uiulrii|ic(lciii .Irilal/. l^iod ctiaui dc canc siinilitor cst statutuui. 

7) Cfr. 1'iiuli S,-iil. rrc, I. l.i, '_'.• I>. \\l. 1. /. 10 -42. /. /1'. ".1, 1. S) llaec non serintn 

siiiil III Snilriiliiiriiiii liliris. \)) Laudalar raiili iiciit, rec, 11, 4, 2; .si lacto iiiccndio, ruinii, 

1,1,. Sccl. 1. 11. IH 



138 LEGES BURGUNDIONUM. — LKX K(LAL\XA XIV. 

Titulus XIV. De' ablatis pigncribus et fideiussoribus. 

[1.] Debitor soiutionein difterens potest ad satisfactionem pignerum usurpationc 
conpelli: quod tanien sine sententia iudieis fieri non licebit. secundum Ermogeniani 
constitutioneni sub titulo: De pigneribus , Diocleciani et Maximiani ad Yiventiuni, 
Erennium et Antigonum, vel aliani ad Septimum datam'. ,=, 

[2.] Oblato debito vei deposito pignus a crcditore sine dilutione reddendum, sub 
oodem titulo '. 

[3.] Obligatis cautionc mancipiis, debitor promisit se usuram prestaturum , ot 
maneipia creditor intra statutum tempua de donio debitoris abduxit, operas eorum in 
usuras spccialitcr inputandas, sub eodem Ermogeniani titulo, lcge ad Nonnusam data '. ,0 

[4.] Filiis ■' familias. servis vel coionis nihi! iuris in contractibus esse permissum, 
hoc est: ncc filiuni faniiiias in damnuni parentum et in eadem regiono'' positis posse 
pacisci, et si quid pacto adquisierit. patris iure indubitanter udquiri. nec citra manda- 
tum patris matrisvc aliquid posse promittero. 

[5.] Quodsi' pater apud liostes cst. ct tilius tirmam ctatonr liabucrit. contractus ^^ 
eius legitimus iudicotur. 

1 Extat hiv tilubiii in .12 — i>. Iciltiiussoribu.s .12; Hdiussoiibiis .1,"). || 2 Delietur .12; Debitur 
.15. soluciouutn ilefcreiis .12. usurpatioiiem .15. || 3 seufenciam .12. iudices .13 — 5. fierij 
1'eri A4; luerit .15; facere Ouiac. Knnogeiiiano .lo. 5; Hermogeuiano .14. || 4 constitutiouc .13—5. 
Diuclesiaiii .12: Diocliciaui .14.5. Vieiniiuni .12. || 5 Ilcrcniiimu .14, Ctiiac; Krrenuium .15. so 

etowi. .13— 5. .\utegonum .1 2; .\utiguum .1 3. 4 : .\uticuiiuni -l 5. alia .1 2. 4. dato .1 2. H 6 Ob- 
latw om. A2. clebeto ilcposito piguora ciTdctoiv .1 2. ivddcmlum cst Cuiur.; ciedondiiin .1 ."i. 1| 8 Ob- 
laegatis .12. caucioucni .12; cautionis .1 .'i— .'i. dcliclor .12; dobitur .1 5 so oiii. .12. ot) ea .-14, 
Cuiac.; eam vl 5. || 9 crcditur .1 4; crcdcfiir .12. st.ituin .13. alidiixit oni. .1.''; addiixit .13.4. 1| 

10 usuris .15. csiMjcialiter .15. iiiii>otaiidas .1 2 llerniogoniano .1 4; Krniogoiiiaiio .1 .'!. titulo lege] j.i 
lib legitimo A2; comprclieiisum est atld., rel. um., Cuiac. ad ,\. um. .14.5; ad Noiiosani .13. dat.iuu 
.12.3; om. .14.5. II 11 scrvus .1 4. iure .13—5; iures .1 2. esse om. .13 — .5; est Cuiuc. \\ 12 est 
om. .14.5. iiec om. Cuiac; iie .1.3 — .0. paroutum] parontis fj: roiiiecl. Bliihme. cf om. edd. oiiiii. 

paiidem .1 5. possitis .1 5; posifuruiii Cuiac. ; positi ex coniert. lUuhme. iiiliil possuiit Cuiac. \\ 13 pocisti 
Ai. qui .13.4. purtiim .13.5; factum .14. adiiuisivcrit -I .'J. 5; adiiucsivorit .14; adquisivoriut 30 

Cviac. patri .13.5; id patri Cuiuc. h; id pafris Citiar. u. iurej nir .12—5; leye: iuri. lulquiruiit 

Cuiur.. c«lra.^2; cetera .1 3 — 5. iiiaudatis .1 3-.5. || 14 iiiatrisvo u«i. .1 4. 5, Cuiac; imitris suae .1 3. 
vel aliquid A^ — 5. quidquaiii passiiiit Cuiuc. pcrmittere .4 3. || 15 (^uod si u?ii. .-12. Iiostis .12. 
et filiiis om. .14.5, Cuiar. lirinam etutoiii liabuorit] iiir .12; c (om. .1 4. .5) firmitato fiicrit .13— ,5; vel in- 
rinnilnte laborot tiiiic Cuiac. \\ Itt eius] ou .1 3 — .5; lilii Cuiac. logitinio .1 4. ludicitnr .1 2; iudioatur Cuiac. 35 

nuufrugiu uul quo ulio siiiiili cu.hu res cuiiiiiiodatu iiiiiIshu sit, uuii lcnebitur 00 iioiniiii' is. rui coniiiio- 
ilutu (.•Kt, nJHi forte, cuin |>oiuiet rem coniiiiodutum salviiiu fucerc, suaiii inaotulil. Cfr. L. Visitj. 
V, h, t>. StJmtidt, SiJutdemeniulz p. 2<;. I) Cfr. Lib. cuml. til. 19.' Do ablatis pifinorilius ct 

fldciuHNoribuH ; ad g§ 4— G. t/r. Lib. miml. Iil. 21. |)o Norvoiuiii contructibus. 2) Cimsliluliiimv cilitliie 

inter Hermoifeniani Cotlicix frii^metita iiiiitc hiiliemus niMn tum neiritldc nuttl ; cfr. Iliietiel iit etlitionc (hilicin 4u 
llrriiioij. (\^\lj, col. 7ti. 3) Kx cimnlilulioiie eoritndciit imiteritloritm iid .■lle.ritndritm diiUt (a. 21l4.i, 

1711«« cunntitiitio ent Cod. IuhI. VIII, 13; Di- pijjiiuribuH, c. 20; inter fraiimenta Coilicis llermoii. non crlal; 
cfr. Ilaenrl I. c. col. 7t>. 4i Cfr. Cml. lusl. VIII, 24, c. 2: NonnoHO ot Antoiiio dalit (i.2!<3.; qitae 

ojtutliliitin tiolnn non nerntta enl iiiter fraijmentit CiMlicin llermoij.; cfr. Haencl I. c. col. 77. 5) (^ito 

ex foiile Itaej: lex nuitijita nit, minitite coti.ital. Cfr. ('ahI. Iiinl. IV, I, ('.7 («. 2!l3.j; Noc lliiiis nir (|uis- ts 
>|uuni uliux ... iiuciHccmlo ... |iruciu(liciuni ... liiccrc |ioli'nl, unilc ni ciliii iiiuudutuni tuuiii iili(|ui(l 
or);u rifui luniii llliun tuuH gCHHil, . . niliil tilii obcril; L. liom. ViHiij., ilai liintit. II, I, 7.' Ac(|iiiritur . . . 
|MT i-on, iiui in |ioU-Hlut4) noHtni nunt, nicut lilii vi-l Hcrvi; (|uiu (|iiic(|ui(l liis .. (louutiiiii .. fiiorit. ... 
iil |ialriliUH ct doininiH Hinc uli(|uu ilnbiUilioni' ('on(|uiritur; iit/)vi /1/. 22. 3H. )>l Cfr. iiifrii lil. 41. 

7) /■,'r fiiHlr incerlo. H) Cfr. 111 CihI. riinnl. II, 17. I, .'I. 4.' 'lirmitln uetit.i', el in iiilrriir. huiiis cimnl.: .vi 

'artttU firtttiili'. 



LEGES BURGUNDIONUM. — LEX ROMANA XIV. XV. 139 

[6.] Nec servum vel colonum peculium suum posse distrahere, insuper et emen- 

tes furti actione tenendus. secundum constitutionem Hermogeniani sub titulo; De eorum 

contractibus, qui alieno iuri subiecti sunt', vcl Theudosiani legem Hbro V. sub titulo'-': 

Nec colonus inscio domino suo alienet pecuiium vel litem inferat ei civilem. ad Nebri- 

.1 dium vicarium Asie '. 

[7.] Gregoriani constitutionibus iibro XII. sub titulo: [De] sponsoribus et fideius- 

soribus *, tenetur insertum : quod, si quis a debitore suo fideiussorem de solutione acce- 

perit, in potestatem habeat creditor aut fideiussoreni tenendi aut eum, qui debitor 

prius extcterat. Quod tamen ante iudicem ereditor profiteri debebit, quem eorum ad 

10 solutionem mallit tenere. 

[8.] Si quis fideiussor pro quocumque debitore aut per iudicium addictus aut per 
chirographum obligatus exteterit et constituta die ea, quae fidedixit, exsolvcrit et 
postmodum eum, pro quo solvit, tertio cum noticia iudicis admonuerit, ut summam 
soluti debiti recipiat, et ille scmper distulerit, post trinam conventionem ' dupli redi- 
ir. bitione pro inficiante, hoc est negante, iure damnabitur, secundum legem Aquiliam. 
quae negantes debitum dupli satisfactione daninat''. 

Titulus XV. De' fugitivorum furtis. 
Servus ctiam et in fuga positus , si furtum fecerit damnumve dederit et 

1 Ncc servus nec colomis p. s. distrahere potest Culac. et om. A 3 — 5, Ouiac. ementi.s codd. ; enitor 

20 Cniar. \\ 2 iurti ."ictione] furti racionein^2; furati notione -1 4. 5. tenendus] ,nc -12—4; tinendns Ab; 
tri/c; tenendos; teuctnr Cuiac. secuudnm] se -15. coustitntione Ao — 5. Eimogeniaui -15. sub] 
em\cm add. A3 — .'). || 3 contractu .1 5. iure -1 2— 4. subiectij subti-acti -•! 3— 5. Tlieodosiano -1 4. ji 
4 Nec] ne edd. omnes. peculiuni] suuui posse distrahire add., om. alienet, -12. inserat -1.5. 

Nebredium -14; Nibrivun -1 2. || 5 Asie] gatiae -14; oatie Ab. \\ 6 Et Gregorianum -4 3 — 5; Et ut G. 

2h Cuiac. L>e om. codd., a^ippleril iam Ouiac. spondioribus -12; sponsoris -15. et om. ^2.4.5, Ouiac 
fideiussoribus nm. -14.5, Ctiiac. || 7 a debitore] adheliere -4 2. fedeiussori -1 2. de solucionem -12; disso- 
lutioneni, om. de, -1 3.4.5. acciperit -13.4. || 8 creditorem j1 4. 5; creditas A2. fedeiussorem --12. 
tinendi .1 5. emi\ om. A i. b, Cuiac. b. quid -1 8 — 5. debitur-15; debetur -^l 2. |1 9prioryl3 — b, Cuiac. 
. extiterat ne/ e.xtiterit -1 3 — 5, Cuiac. ante] ei -1 2. creditor om. ^ 2. profitere -1 2. debet-13-5, Ouiac. 

iu quam scilicet Cuiac. a. ad om. A 4. 5. ad solutionem ovi. Ouiac. a. \\ 10 al)solucionem -1 5. tenere] 
elegere A3—b, Cuiac. \\ 11 pro quacumque debitorem .13—5. per iudiciumj sic -(3; pro iudiciuni 
-14.5; uec vicio-12. addictum -4 3. 5; aut per d i c, t luu .4 4, Cuiac. \\ 12 cyrograffio -1 2; cyrograplunu 
-4 8.4; cirograpum -15. oblegatus yl2; obligato A S; deligato A i; delegato -15; delegatus Cuiac. 
extiterit A 3—5. constitus .1 2. die om. A 4, Cuiac. eam A 2. et solvcrit A 5. || 13 et postniodum — 

:',;, admonncrit om. A 4. 5, Ouiac. \\ 14 recipuit A 4. 5. et si Ouiac. a. trina convencione A 2. rede- 
bitione .12; redibiciouem .15. || 15 iuficicntc -15. hoc — iure otii. Ouiac. negociante ius damnabetur 
-12. II 16 qui -1.3 — 5. ueguciantes -12. dupla -13; publi Ai. satisfaccionem -4 2. damnat] 
nic A2; condemnaut -13; condempnant -14.5; condemuat Ctdac. \\ 17 Kxlat hic tihdus iii yl 2— 5. 
In man/ine A i> lciiuntnr: Hic rcquirc, si servus in fuga furtuui fccerit. fugitivae Ab. j 

40 18 Si .servus .!;(. 4. ('iiinr. rti;in) iii, iuii. ct, .4 3 — 5, Ouiac. et i-eversus — fuei'it oin. .12. 

1) Connlilntio cituta inter Codicia Jlcrmog. freufmenta non ncrvata c.U; cfr. llaciid l. c. col. 77; 
Cod. Irt.1t. IV, 26, c. 10 (a.2'J4.): Quoil si (sc. sern) non habentes liberani peculii administrationeni 
reni ilominicani . . . distraxerunt, ncfiue doniiniuni ... transferre possunt; .. ideoque res niobile.s enien- 
tes etiam furti actione tenentur. 2) Cfr. Cml. Thcod. V, 11; Ne colonus inscio domino suuni 

ih (Oil- codd. H\io) alienet peeuliuiu vel liteni infcrat ci eiviliMu, c. 2; (iitue comiitutio, von rccejyta a com- 
pihitoriinis Ler/is Hom. Visiy., cxlat in Cod. Iiisl. XI, 50,2. ."!) Cfr. Cod. riist. I. c: Nebridio pro- 

consiili Asiae; Cod. Tlicod. XI, 30, 56; Nebridio cniniti Asinc. 4) iVo»i cvtut inler Codicis Gi-etjnr. 

friufmenl.a; cfr. Haenclin cdilione col. 37; Cod. lust. VIII, 40, c. 1!) (a. 2!)8.j,- L. liom. Visifl., Gni Instit. 
//,9,2; Const. e.T:lrur.'M,K 5) Cfr. Vnlciil. III. Nor. tit.U (u.ib-i.), 15, intcrpr. 6) Cfr. Lih. 

r,o const. tit. 19, 5. 8; Cod. lust. III. ;i.'i; Hc Lcgc A(|nili;i. o. 4 f«. 293.>; Contni ncgantcin ex lege Aquilia . . . 
dupli procedit (•ondeinnatio. Cfr. infru til. 2\); (lai Instit. IV,\i; PuhU ,Seni. rec. I, W, l et inierpr. 
Ilaencl in jnw fntionr cdit. L. Idini. Vimy. p. XCIV; Illithmr iii '.Itihrliuch' III, p. 207 sqii. 7) Cfr. Lih. 



140 LEGES BURGUNPIOXrM. - LEX ROMAXA XV. XVI. XVII. 

reversus ad dominum fuerit, nisi pro sui qualitate dominus solvere paratus sit, aut 
servum pro culpa dare praesentem , aut absentem cedere cogendus ost , secundum 
regulam Pauli sententiarum'. 

Titulus XYI. De- mulieribus ad secundas aut tcrtias nuptias 

transeuntibus. s 

[1.] Mulieres' ad secundas aut tertias nuptias anto anni spatiuni transire non 
licet: quod si fecerint. infames habentur. ita ut de facultate mariti prioris. etiam si 
ei dimissa fuerit. nihil habeat; pari et de donatione nuptiali conditione servata. 

[2.] Ad secundas vero nuptias post designatum anni spatium transeuntes dona- 
tionem mariti prioris usufructuarie possedere. et a marito dimissa ei posse proficere. i" 
secundum eius tituli legem iniperatoris Ilonorii et Theudosii, ad loiiannem praofoctum 
praetorio datam *. 

Titulus XYIl. I)e ' clausis itineribus vel aliis s ervi tutibus. 
[1.] Yiam publicam vel inter agros communitor dimissam ncc possideri nec inter- 

1 .1 (liiinino A3 — 5. (jualitjiteni .1 2. sit vm. A^. .•lut servuui oiii. ,13—5, Vuiav. |{ 2 culpa] euni n 
cum .lut add.A 3; cum aut add. A 4. ■"); euui aut add. Culac. jiraesente ut abseuto ^2. || 4 Exlat liic litKliis 
in A 2—.'). aut] et ad -I f). \\ 5 transeuntibus om. .1 3. Verba ruhricae nuptias transountibus ad texlmn 
tumit Ab. II 6 mulieribus A'6 — 5, Ciiiac. aut ter. nupt.] nuptias aut tcrtias .13. aut tertias o»i. .1 4. .'), 
CWoc. antc] iutra-4 3 — 5, Cuiac. aunuin espatium .4 f). {| 7 leccrit .1 ;"). iutauiis liabeantur .13 — 5. 
de ex emeiid.; om. J 3— 5, Chtiac; aii A2. lacultate] bereditatem .13, Cniac; bereditate ,4 4.5. 20 
meriti .4 2. prioris soliis ,4 2. et etiainsi ,4 5. |{ 8 ci sohts ,4 2. (lciui.ssa .1 2. 4. ij. lucrit om. vl4. 5; 
sit Cuiac. nihil] non ,4 3 — 5, Cuiac. liabe.-int ,13. piiri] patri ,13 — .'). ct] ctiain ,4 3 — •i. dc oin. ,4 4.5. 
in Cuiac. donationem .;! 4. 5. miptiale ,4 3 — 5. {{ !) vem oin. ,4 2. ilcsignandi yl3. 4; desigiiandas ,4 5. 
anni om. ,14.5, Cuiac. espatia Ab. donacione ,12.4. {{ 10 usuintructuarie ,15; usutVuctunri.-ic .1 2. 3; 
asuslructus iuro Cuiac. poSBidcntis A3 — ij. diniissae A2. ci om. .4 2; eis edd. {{ 11 secuuduin] sct a.'i 
,15. cius om. A4, Cuiac; ius .4 2; ciusdem ex einend. Bliilimc. tituli legeui cx cmend.; legoni tituli 
^1.3.5; leguiii, om. tiliili, ,12; titt, oin, lcgcni, .14; ciinstitutiimcni Ciiiac. iiiiperatnris om. ,42. Houorati 
Theudiisi A 2; Ilonorii it ThciKt .1 3; llniioriis cl Tliud ,1 5; Hnnori ct Tbcndoslu .1 4. Iiiaimciu ,4 ;'). pref praet 
^■12; pu ptiirii (preturii /I 5| ,4 3—5. {{ 12 data ,4 2; dat.is .13.5; ilatis .11. " 13 i:.,lal liic tittiliis 
in A 2 — 5 el in codd. li. lii miiri/iite ,4 5 lei/imtttr: llii- rci|uiro de supc r v c iituri b us; ijitac :io 

nola, errore ncriptoris huic titulo adscriiila , jicrtinct atl titnlinn Kequeiilem. Ititbrica deeal JHi. ot .12. 
scrvitutibuii om. /11 — 5. iibHcrvaiiduiii adil. J!\—:), Til. |{ 14 agrus ,1 5. diniissaiii ohi. Yi 5 ; divisani 
Ji2 — 4.6; divina JJ l. iicc pussidcri vin. ,15. pos.scdiri ,12; |H)S8idcrc /13. li, VV/. : pusscilcic />2.4. 
iiitvrcludi vl 3. 4, (Siiar.; iiitercliidcro lib, Til.; inlciclaudiaiie, o«i. ncc. ,4 5. 

corut. til. 20: Ue luffitivorum lurtiH; Jtkl. Tlteoder. 117. 11«. 1) Lnudiititr l'iiiili Seut. rrc. II, 31, 7; Scrviis :i.', 
fjui furtuni feccrit (liiiiiniiiiivc dcdcrit, nisi id pro sui (luiintitatc (J^M. Tlimder. I. c. riualitrttc; c/V. intcrjrr.) 
doininun mircirc sit )iarutuH, noxiK! dcdi iiolcst; iTrlia: in l'iii,'a iiositus rx lAh. coii.il. lil. 2(1, I denuMipla 
mtni ; lutm de ncrro, qui iii /iw/a csl, cfr. l'aidi Scnt. rec. //,31,37. 2) (.yV. Lib. anint. lit. 24: Pc niulioribuH 
UurKondiiH lul HocuniliiH aut tcrliiiH niipliiiH li-iinHountibuH ; Ijili. cnMnl. /f«. 42. 02; infrti lit. 21. 22. 2);. 
Cfr. I-jmiein, Ix mnriaiir I, p. 401. .'1) Cfr. Cinl. Thrnil. 111, K: l)c HooiindiH nnptiiH, <;. 1 («. ;IH1.): Si (|Urt <» 
cx rominiH (inlrrjir.: Mulior (iimo) intra iiiini H|irttiuiii iiltori roHtiniivorit iiiiii iiulioro, iiroliroHiH inuHtiv 
notiii iinterpr.: Mciiit hc iniiiiiiiai! Huliiiiooro) ... atciuo oinniii, (luiio do iirioris iiiiirili bonin vol inrp 
H|)onRalioniin vol iudicin (loriinoli onniuKiH onnHocutn riiorat, iiniittiil (iii/it/»'.: iiI i|1iiii'ouiiii|uo siionsn- 
litiu larifitiit'- poroopil, vcl ni |icr toHliiinontnni ipni iiliiiiiid prior iiiiiriliis iloiiiivil, aiiiittat). 
4) iMiul/Uur Cml. Thrixl. III, H, r.'A (a.A\2.): .. Koruiii, (|Urto iiu|itirtruiii toiuiioro niiilioroH aocipiiint, ^:, 

otiamHi ad Hooundiui niipliuH iiionHn toiiipnro Ibrlo iiiiKravorint, in (lioiii viliio UMiinilVuotiiiu oircrt 

tSM (loboro diiniro linlerpr.: ., in ilioiii vitiio Hiiao dnniituruni roruiii tonisant iiHUiiilVuctuui) ...; cfi: 
Cal. Tlmxl. III, «, c. 2 rt inlrriir. h. c. 5) Cfr. Lih. connt. til.2l: Ho inriiptiH HopibuH ol claiiHiH 

ilinoribu» . ..; Pauli Senl. rrc. I. 17, ri(/<r. Ilo Horvitiililiii". Cawiani primun ninlra ScJnilliii;i inram 
,lrir,„l,l „,. I inttf/riim hunc tilnhim ts Ijtj/r lOniuina m iiihlilainnila laddilaiiirntnm primiim) l.iili» ;,ii 



LEGES BURGUNDIONTJM. — LEX ROMANA XVII. 141 

claudi nec exarari posse: quod si factum fuerit, auctorem facti ad eius munitioneni 
solum conpelli '. Et ad niunitionom viaruni pro modo patrimonii nullum pcnitus ex- 
cusari : hoc etiam et de pontium reparatione servandum -. 

[2.] Aquae cursum et adquiri biennio et amitti biennio constat-'. 
5 [3.] Viam, iter, actum, hoc est: ubi carpenta vel carra convorsari possunt, similiter 

biennio et adquiri et amitti posse^. 

[4.] Agri ' quoque eommunis nullis terminis delimitati exaequationem'' inter con- 
sortes nullo tempore denegandam. 

[5.] Silvarum', montium et pascui ius. ut unicuiquc pro rata possessionis subpetit, 
1(1 esse commune. 

[6.] De servitute luminis vel aeris similitor constitutum: ut inter privatorum 
fabricas decem pedes, inter publicas quindecim dimittantur, secundum lcgem Theudo- 
siani libri IV. sub titulo: Dc edificiis privatis et publicis'*'. 

1 exaitare 7j'4. 5; cxartari 7J 1 — 3; exactare B G. possint B\. actorem A4. facti] faoiat AS — 5; 

1.1 faota B i. ad om. ,12. eius] ei B b. inmiitioiieni] ailmonitionem A2; monicione ^5. Bl; munitione i>6 ; 
municiones 7)5. || '2 solo JHi; soli B :>, Til. ad munitionein] amonitionem ^4 2 ; ad monicione .4 .'>. _B ,5 ; 
a municioiie thiiac. a; ad inonitionem Bl; ad monitionem coi-r. ad inunitiouem ,4 3. eorum viarum *1 3 — 5. 
niodum patrimunii .12. nulluin om. Ai; iiullam .15; in nuUo 7)2.4 — 6, 1'i.l., Cuiac; in illo 7)1.3. 
penitus om. A 4. excusare 7).''). (i. || 3 et oin. corlil. B, Til., Vni.ac. reparationem Ai. 7)1.5. ser- 

L'0 vandain 7)(); e.sse <idd. Ciiiar. || 4 Adijue 7)5. et oin. .12. adnuere7)5. bieiinium vl 2. 7)1. et amitti 
biennio om. .12. 7)2.5. ammitti 7)(); adniilti .13.4. 7);!; atuiitli .15; aduiittibus 7j1. biennium Bl. \\ 
5 Viam om. A 4, Cuiac. a; via ,12. 7)5. iter actuui) iteratuiu .14; itcrantum .-15; iiiter acto (actum 7S 4) 
7)2—4.6; iu actum 7) .5, Til.; teractoriil. vel carra om. A4.i^, Cuiac.a; vel carrada7)2. oonversari 
possunt om. codd. 7); conservari possunt A 3; versari possuut A 4. 5, Cuiac. a. duountur ex coniect. Til., 

25 Cuiac. b. II 6 bienuiuni ,12. et om. 7) 1— (J, 77/., (.'uiac. adq. et ani.] amitti (amniitti i) 6 ; admitti 7) 3. 4 ; 
amittit 7)5) et adquiri (adi|uire 7)5) /) 1— G, Til. admitti .13 — 5; bienniuni mld., om. posse, ,12. possit 
Bb. II 7 (|uocum(jue BG. conimunes 7)1 — 3; communibus ,1.5. nuUi 7)5.6; uuUus 7)3; et add. ,15. 
terrainus7)5. delimitati] «('c ^l 2; limiiii yl ."!— 5; limitati 7) 1 — 4.6, TO., CuJac. ; limitate i) 5. exaequationein] 
»((.■7)2, edd.; et exeiiuationem 7) 1 ; exsequatioiiem JS 3. 4 ; exequatioiie 4 3. 4. 7);'). 6; exsequatioiie ,4 2 ; exa- 

:w quacione .15. coiisortis .1 2. :!. 5. || 8nulluni7)5. deiiegaiidum £ 5; deiiegaiula ,1 2 — 4. || 9 Sylvas 
Cuiac. a. montes Cuiac.a. iiasiiiis 7) 1 — 4.6; pascua CtiiVic. (« ; pascuoruni 7»/., Cuiac.b; pascues 7)5. 
ius om. ,13 — 5. 7)1—6, 'J'i/.., Ciiiac. ut oiu.. ,12.7.'! — 6, Til. pro rata] prata7)6; parata .14.5; pro 
ratani7)5. possessionis vm. codd. Jl, Til., Cmac. b; possessiones ,1 2. subpetitis se 7);"). || 10 coimnuiii 
Ab; comniunem 7J 1— 6, Til.; coinniuiiia Cuiac; (^onunuiiioneni I.'ind. || 11 l)e om. A b. servitntis 

35 B\ — 6. aeresYl2; baercdis .1 4. 5; beiedis.l3; lieres7)6; erisi)1.5. oonstitutio ,1 4; constitucio est ,4 5; 
ait add. Ouiac. yilom.JH \\ 12 dece ^ 2; decim .1 4; decem o?n. 7? 1. quinidece J 2. deniittautur .C 3. 6 ; 
dimittatur /-' 1 : iliiuiltur /) 5. sccuiidum] set bacc .1 5. Tbeodosii ]l 2— 4. 6, 77/. : 'rbcudosii i) 1 ; 'reodosiani 
Bb. II 1.'! iiliii piililicis oiii.rodil. II. Til. Illubun .12. priv.-itoruin. niii. et publicis, ,4 3—5, Cuiac. 

Gtindohudae impxinnc, neqnc ccrii riccccrsa. .Mt Caiiviiiiii : 'Jii cnlcc iiiimiinc liliili in utroque libro alle- 
40 (/alnm certio "lef/eiit TltetjdtiKii"; qiioil morcm Mtpit nuii. Jinrgiiiulicnc h'iii.-< . .tnl 1'iipiani ipsim jierpetiio 
allegantis legem Komanaiii'. 1) Cfr. l'auli Sent. rec. I, 14, 1 .■ (iui viiuii (luldicain exaraverit, ad 

munitionpin eius solns (•oiupcllitur. 2) C/r. Cod. Tlieod. XK, 3.- Dc itinere muniendo, c. 3 

(a.Sm.j: A vi;u'uiu iiiuuitioni' nullus lialicatur iuiniunis . . .; c. 4 (a. 3i)9.); ... illustrium patrimonia 
(lijTnitatuin ab insUiurationc itineruui . . cxccpta . . .; c. 6 (a. 4'23.): . . rcparationcs . . itincrum pontinm- 
4.-, (juf^.,.; r/M«(! conKtitittioiwn a compilatorihit.i Lef/is Bum. Visit/. receptac iiuii skiiI. 3) Cfr. 1'iiiili 

Sent.rec. J, 17,2; .Scrvitus luuiricnilac aquai' vcl ihiccndao liionnio ouiis.su intcrcidit et biennio u.surpata 
recipitur; t/h /, 17, I /)(//•(( iiul. 4. I) Cfr. 1'aiiU Seiit. rec. l, 17, 1; Viani, iter, actuni (interpr.: 

actuni, id fst : ((ua (iccora iiiinarc consucvinius), «((iiai-iliii luiii. i(ui liionnio usus non est, amisisse videtur; 
cfr. interpr. It. /.; /,. Rom. Visiii. h. /., F/pit. Aetjid. :<) F,.r fonte incerto; cfr. r. Sariffnij l. c. II'', 

M p. 34; narkmc 1. c. p. 58; Gaiij^p I. c. p. 34(!; liindinij J. c. p. 2!l; Saleillcs I. c. p. 91. 6) Cfr. 

Marciilfi Form. /,20; divisio vcl exequatio. 7) E.v fonte incerto; liluhme quitlem opinatits esl, haec 

ex Litn-o const. tit. 67. simpta csse; cfr. liindinfi I. c. p. 32, not. 112; SaMles /. <;. p. 94. 8) Cfr. Cod. 
Iiist. Vlfl, 10; De aedificiis privatis, c. 11 (it. 423.): Maeniana .. . nisi spatium intcr se per decem pedo.s 



1 42 LEGES BURGUNDIONUM. - LEX ROMANA XVIII. XIX. 

Titulus XYIII. De' superventoribus et effractoribus. 

[I.] Si quis supcrvento, sive diurno sive nocturno, quemquam fuerit adgressus. ot 
donius alienas expugnaverit, otlregerit aut ex|pil]averit. oapite puniatur, ouni quolibor 
generc armorum fuorit doprohonsus: rooeptores otiam adgrcssorum vel latronuin oadom 
poena plectantur-. 

[2.1 Hi vero. qui jicr inoondium vi)luiitario inmissuni quibusouuu]uo robus dam- 
num intulerint, capito puniantur '. 

13.] Qui vero inimioitiaruni oansa iiicoudium ]ivnbatus fuorit inmisisso. lionostinros 
exilio. viliores metallo deportantur '. 

[4.1 Si quis autem tali loco fooum fooorit. ot oxindo ignis ad aroas aut teota i« 
arboresque fructiferas forto pcrvcniat. dammim ijiiod ovoncrit ab oo. qui fooiim fooit. 
estimatione sarciatur '. 

[5.] Quod si fructiferas arbores nocturnis aut diurnis oiis ()uolibot toiniioro iii- 
gcnuus abscidisse probatnr. infamis ettectus daiiinuiii ostimatioiio iudiois saiciro oonatur. 
Quod si vilior pcrsona fnerit, ad tempus in o.\iliiiiii rologatiir: in sorvo. rostituta ro a is 
domino. digno supplicio vindicetur ''. 

Titulus XIX. De' corruptis mulioribus. 
[1.] Si^ quis mulicroni ingonuam vol virginem por vim stuiiravorit . hoo est 
corruperit, occidatur. 

1 Extat Itic titulus in vl2— 5. CVV. notam manj. codicin .1 a (nl lil. XV U: <id SS 2. .'I. /imrhrl idcni 20 
codex nolam mari/.: Hic require de incciidiis; ad ^t>: llir roqiiire, ciui l'ructil'er:is arljore[s] 
iiuL-turiiis urlis] involnret. et efl'ractoribus otn. .14.5. 1| 2 superveiituni .^13-5; superventu e(W. 
diurnuin sive nocturnum .1 3 — .5. quenique .1 3— 5, C"K('ac. et (Idinus — ^ pnniatnr o»i. .1 2. || 3 nlicmis .1 o. 
cxpilaverit ex coniect., c/r. Pauli Sent. rec. V, 3, 3; exiliaverit .1 3—5; e.\poliaverit cdd. omnes. \\ 4 arinarnni 
.1 3.4. praeceptores Ab. eandem codd. \\ 6 Hii ^12.4. vero om. l'uiav. voluniptario ..15. de (inibus- 2.'i 
cnmquc ^13—5. rebus om. -•12. || 7 intnllerit .14.5. puniatnr ^13 — 5. || H ciiusam -13.4. piobati 
fuerint rHioc. adniisisse vl 3 — o, ('uiac. honestiuris vl 4. || 9 in exilio .1 3 — 5; in cxilium OHinc. iii nietallo 
,13—5; iu metallum Cuiar.. deputaiitur -1 3—5; dcputentur Cuiac. \\ 10 tali locol ct a loco .1 3.5; lul Kico 
.14; dolo Cuiac. ot] ut .13 — .5, Ciiiac. ignis o»i. vl 4. 5, Cuiac. arcas Cuiar. a. aut] ad .13—5; ao 
Cuiac. II 11 ot damiium .13 — 5. quod o»i. .1 5. _ ab eo — fecit om. .13 — 5, Cuiac. || 12 extiniationo .10 
.13. garcictur .13—5, Cuiac. || 13 Qui Cuiac. si um. .4 3 — 5, Cuiac. arboris .15. quodlibet .15. 
tcinpiire] qiiolibet repel. .14; quamlibet add. Cniac. ingennos codd. \\ 14 abscidisse] cccidisse .13 — 5, 
Cuiac. daniiii .13 — 5. extimatiuiic .1 3. 5. iudices.l3 — 5. |1 15 cxilio .1 3— .5. rclcgatur] ledigatur 
A 'i — .''), Cuiac. res .13—5, Ouiac. \\ Hi a dMniino] ad cst .14.5; ctiain Culdc. viiidicitur .12. 1| 

17 JCxlal liic titultu in .12 — :">. /n mari/iiie ail hinc liluliim .15: llic re(|uirc, (pii iiiii! iorein 35 
ingcnuaMi virg|i|ii»m corruperit aut anciUani, tain iiigeii uiis (| uani servns. || IS vol \ir- 
ginuiii oiii. .12. strobaverit .12; «trupaverit .15; strnpniverit .14. li. e. corr. ohi. Ciiiac. 

lilieri «criH Imbucrint niodiK oniDibuH d(!lrunc(>ntur; in his vero locis, in (|uiluus uedificia iiriviitonim 
liomuH publicJH Tidentur oImccIh ... riuindcciin pcdum int(>rviilla sorvcntur; Htiilu.i lituduluK inter fruy- 
mettta Coil. Theod. mhin nerrala lutn txtal, cfr. liaeiiel in edit, Cod. Theod. p. A'.iX. \) Cfr. Lih. coml. 4U 

lit. 29: I)e HupcrvenloriliUH ol ctVnictorilmH ; Lih. cimiit. lit. 41. 28. 2) Cfr. 1'auli Sent. rec. I', 3, 3: Hi, qui 
^«•(li-H nlieniui . . . (■xpiluv(>rint, cllrc^orint, cxpuKniivcrinl, Mi i|uidciii iil turlm cuni tcliR coivctu rcccrint. 
aipitc puniuntnr: tclonini nutcni appclliitionc oniniii, cx ipiiliUH naluti liominis noccri iiosnit, ncciiiiuntur; 
4: IWeptorcH ii^i^KrcHHoriini ilHinqiKMii latronuni cadcin pocna iirficiiintur .. 3) Cfr. 1'iiuli !^nl. rec. 
V,S: l)e bi», (|Uiic pcr lurliiiiii liunt, (5: Incondiarii, (iiii consnlto inccndiuiii inl'(>runt Hniiimo snpplicio *!> 
nniviuntiir (cfr. l'anli Sent. rec. K. 20, 1: .. (^apilc piiniiintur). 4) Cfr. 1'imli Senl. rn\ V. '-'O: l'c 

inc(>ndiariiH. 2 (in L. Hoin. yinig. nim receiitain); Ijui iiiHiini . . iiiimicitiiiruin giiitia inccndcninl. buiiii- 
liorc» in inct4illiitii . . . iliuiiniintiir, lioncHtiorcH in inHulam rclcgiintiir; Kil. 'l'licoder. it7. 5) Cfr. Lih. 
connl. til. 41; /'rii(/i Settt. rrc. K, 20, 3 (in Lriiem Uom. Yiniji. non rrcrplnm): Kortiiilji. incmuliii hI . , . 
lut iiMiiii' vicini iiKroH cvailunt ct »i . . . IriictifcriKi iirliDrcH concrcnK-ntiir, (liilum iliuiiniiiii iK>Htiiiiiitionc m 
■nrciiitur: /•>/. Thfodrr.W. li) dft; Lih. omiil. til. '2H; lUnli Srnl. rec. V, '20, (1: (Jui noctu liiictiri-riiK 
arliorcK iiianii racln cccidrrint, lul tcinpiiH .. in opiiH puliliciiiii iliunniuitiir, luil lioncHtiorcH ilainniini 
«ircirc coKunliir vcl ... rc|c|fiinliir. 7) Cfr. Lili. connl. lil. IKl; ilc ciirrupti" imilicriliiiH; lil.iVt; 

l>l riirwlrr. M. t'.<l i'.'! " /•''• finili- inirilu: cfr. vM/im (//. !). Kl. 



LEGES BURGUNDIONUM. - LEX ROMANA XIX. XX. XXI. 143 

[2.] Quod si ancillani corruperit inlata violentia, quicumque ingenuu.s hoc fecisse 
probatur, iuxta pocnani iegis Aquiliae alterius niancipii restitutione teneatur obnoxius'. 

[3.] Quod si forte servus hoc fecerit, pro ingenua occidatur, pro ancilla vero 
vindicante iudice fustuario supplicio subiacebit', secundum speciem Pauli senten- 
5 tiarum '. 

[4.] Coniunctio vero ludei cuni christiana legibus inhibetur, ut nec ludeus 
ciiristianam, nec christianus ludeam accipiat. Quod si factum fuerit, vicem adulterii 
vindicetur, iuxta lege Theudosiani libri IX. sub titulo: De adulteriis '. 

Titulus XX. De'' his. qui hominem inlicite aut sine causa ligaverit. 
1(1 Si quis ingenuum natum ligaverit, vindiderit, honestiores persone dam- 

nantur exilio. viiiores vero metallis deputantur: exceptis his, qui captivitatis iugo 
tenentur obnoxii, secundum speciem Pauli sontentiarum libro Y. sub titulo: [Ad legem 
Fabiam] ''. 

Titulus XXI. De' divortiis. 
13 [I.| Consensu partis utriusque repudium dare et matrimonium posse dissolvi''. 

[2.] Quod si pars viri repudium dare uxore contradicente voluerit, non aliter illi 
licebit, nisi aut adulteram esse convincat, aut veneficam, aut conciliatricem: quorum 
uno probato crimine, licebit ei uxori dare repudium , ad ius suum nuptiale donatione 
revocata. 

•_>(! 1 ;uifill;L .L,'j— ,'). jjer inlatjiiii viuleutiani .1 ,iJ — O. ingeniius -13. Imc teeis.se pri.ljatui- um. 

A 3—5, Cuiac. II '2 peiia leges Aquiliaiii -1 2. restitutidiii Cuiac. || 3 Ibrte om. A 2. iugeiiuam -1 2. || 
4 vindicante) iuilicaute ,13—5, Cuiac. see speciein] set liaec speciae yl .5. H 6 lud.aei .14; ludici 
.,12. cuni om. .13 — 5, Cuiac. a. cln-istianam ,14.5. lege ,13.5, Ouiac; legem ,14. iuliibitur 

.,13.5; liinibitur ,14. || 7 accipiat oni.. .12. si nm. A'6—b, Cniar. fuerit solus A2. vieem adulteri 

25 y12; per adultevii ,1 3— 5; pro adulterio Ouiac. \\ 8 viiidicatur ,13—5. legem Cuiac. Tlieudnsii .13; 
Theodosii .14, Cuiac; Theud .1 5. IX] VIII ,12. sub om. .^13—5, Guiac. tituluin .12. de adult. 
om. ,12, II 9 lCxtat hic lltulus in ,12 — 5. /u mart/ine Ab: Hic require, qui omineni ingeuuum 
ligavcrit aut vindere praesumpserit. legaverit -12; obligaverint Cuiac.a, ligaveriut 6. Il 10 qui 
Cuiac. legaverit viiidederit ,12; vendiderit (vindiderit ,15) ligaverit .4 3 — 5; vendiderint vel obligaveriut 

:iO (ligaverint b) Ctiiac. lionestioris ,14. damnetur ,4 3—5. || 11 iii exilio ,13—5; in e.\ilium Ouiac. 
vilioris ^4 5. ver» vm. ,4 2. iii metallum Cuiac. his om. ,4 4. 5, Cuiac. que ,4 5. captivitatem ,1 2. 
iogo .4 2; iugu ,4 3— 5. || 12 tinentur ,1 5. obnoxiis .4 4. secundum] set .4 5. sententiarum ojh. .4 3. 
libro V. sub titulo viii. A 2. ad legeni l'"abiam rodd. non exliibent. \\ 14 Extat hic titulus in .4 2 — 5. || 
15 partis e.r. emend. Cular,; parcium .12; parentis .4 3—5. iitrisque ,12. darej sic pro dari .4 2—5. et 

3.-. oiii. .12. poasedisse solvi .15. |1 IG par.s] per .15; parvi, om. viri, ,14. illi] ci .1 3—5, Cuiac. || 

17 licevit .12; dicebit .15. aut 07n. ,12. adnltera .12—4. vencfiea .13—5. conciliatrice .4 3— ,5. 
quoriiin om. ,12. || 18 unii oiii. -14.5; uiium CWac. probato — suum om. .4 4.5, Cuiac. uxore 

,1 2. nnptialein Cuiiir. donationem .1 3—5, Cuiac. \\ 19 revocare .4 3. 4; recare .4 5; revocare potest Cuiac. 

1) Cfi: Paul. Sent. rec. I, 13«, (j: Qui ancillam . . . virginem ,,. corruperit, iioena legi.s Aqui- 

40 liai; tenebitur; intcrjyr. h. l.: . . . alia similia mancipia . . . exsolvant; Pauli Se>it. rec. I, 12, 2; D. XLVII, 

10, /. 25. 2i Haec e:c Lib. comt. lit. 30. 35 repetita annl. .'!) Verba secundum — sententiiirum 

liolim §§ 1. 2 adnccti dehui.ssent, ut iam Harlcoiv rcctc monuil. 4) C/r. Cod. Theod. IX, 7; kd legcin 

luliani de adulteriis, c. 5 (a. 388.;, interpr.: Nec ludacu.s christianani nec christianus hidaeam ducat 

uxoi-em {comt.: accipiat; vfr. L. Kom. Vinig. h. l, Ejrit. Aeyid). Quod si fecerit ... velut in adultcros 

45 {const. adultevii vicem) vindicetur; Crnist. exlA-av. 14. .5) Gfr. Lib. const. tit. 32.- Ue eo, qui honii- 

ncm inli(>ite nut sine causa ligaverit; .lUjrra tii. 4. G» Cfr. Pauli Senf. rec. V, 30B.- Ad lcgeiu Fabia.ni. 1 

(a compHaloriliiix J^iyif Houi. Visiii. non recriilnm): ijui .. ingcnuuin .. vcndiderit, vinxcrit, ,. huiiii- 

liorcK ., in me'lalluni dantur, .. honentiQres ... releganlur. 7) C/r. Lib. con.ft. til.M: Do divortiis: 

m. TlMKler. .54; Gmoulhiac l. c. ;). .5:t5 .sr/r/, 8) C/r. Theodosii II. Nov. lil. 12: Pc rciuuliis (a com- 

^n pilatwihiis Lrriis Hom. Visiii. nim rrrr.pliwi), c, 1 f«, 439,;: Conscnsu ticitii iiialriiiioiiia possc contniiii. 

(:on*racl.i ... rc|.ii.lio .lissi.jvi; \'i,/nil. III. .\or. lil. 34, 11, ' ('«/. hixl. V, 17, t, .S, pr.; c. 9, pr. 



144 LEUES BrRGUNDIONUM. - LEX ROMANA XXI. XXII. 

[3.] Quod si muliiT iiolentc marito repudium ci darc voiucrit. non alitcr fieri 
hoc lieebit, quam si maritum liomicidam probavcrit. aut scpulchrorum violatorcm, aut 
vcncficum. Quod si ununi ex his probavcrit. ct iuarituni dcinittat, et conlatam in se 
donationem iurc tucbitur, ot dotem, quam ci inaritus feccrit, vindicabit, sccunduiu 
legem Theudosiani sub titulo: Dc repudiis, promulgatam '. s 

Titulus XXII.- De donationibus. 

[I.] Donationes ab avo vcl avia, proavo vel proavia matcrnis. ita ad cos, 
quibus conlate sunt, pcrtenere, ut patri nullatenus adquirantur: a linea vcro patcrna 
memoratorum donationes. vcl si quid filiis familias practer cxpressas personas quarum- 
cumque largitate conferetur. patruin proprictati indubitanter adquiri '. lu 

[2.] Donationes ctiam vel dotes, quas ex matrimonio filius vel filia in familia 
positi consecuntur. ad eorum proprietatem, quibus conlate sunt, remota patrum ad- 
quisitionc sine dubio pcrtenere. sccunduin legeni Theudosiani libro VIII. sub titulo: 
De matcrnis bonis [etj materni generis [et] de cretione sublata', et aliam sub scqucnti 
[tituio] eodem libro: De bonis, quae filiis familias ex matrimonio adquiruntur '. u 

1 Si quod similiter, oiu. iiiulier, .1:^. ei soltis .12. riierit .1 ,'j. || '2 411! .13 — ,"). Imiiiiciilaiii 
-15. sepulchrum -12; sepulcroruin .15. || 3 veiiefico.12; venilicum .1 4. exprobaverit, um. liis. .12. 
demittit A 5 ; diinittit A3.4; diniittet Culac. et om. A 3 — 5. conlata iii se donatioiie iurem .1 2. colla- 
tam iii eiun doteni ct doiiationem (luani iiiaritns (inarilo A) lecerat, iurc revocabit iuxta lcgem tktiac. |; 
4 tuebitur] revocabitur .13 — 5. quac .13: <i .15; qiieiii .14. ci om. .13—5. marito .15. fecerat 20 
A'3 — b, Ciiiac. vindicabit ea; emeiie/. ; viiidicavit .12; rovocavit .1 3 — 5. secuuduni] iuxta .1 3 — 5. |1 .5 leges 
.4 5. sub titulu om. .4 2.3. promulgata .12—4; pronmlgatas .15. || 6 Kxlat liic litnlits in .4 2 — >5. /n 
margine Ab (wi § 1 ; Hic require de doiuicionibus; «<<§2.' llic reqiiire, si lilius fauiilias aliquit 
conquesierit; «</ § 5; Hic reqiiirc dc doiiacioiiein, sod tradiccio subsecuta lum fuerit. || 
7 donatio J 3 — 5, Viiiac. ab avia .4 3 — ,5. || 8 conlata .4 3.4, Vuiac. suiit] fuerint .4 3 — 5; fiicrit OHmc. ss 
pertcnerint J 3 — 5: pertineat fiiiVic. adquiratur Cuinc. a liiica] alieiia .4 3 — 5. piiferuae .4 3 — 5. || 9 doiia- 
tioiiis .4 3 — 5. quis .4 2. quoniniciunque Vuiav. \\ 10 coiifitetur .13.4; cnnfertur .fl 5, Vuiac. patruinj 
quarum .1 3 — 5; patri eoruin Vuiac. proprietate .4 2 — 4; pioprietatem Viiiac. indubitaulur .4 4. 

inquiri .13.4. || 11 doiiaciunis .4 2.4.5. ad iiiatrimoiiiuiii .1 3— .5. iii familia uni. .4 2. || 12 positij 
expositi .4 2. proprictate .4 2 — 5. patruuni .13 — 5. |{ 13 secuudiini] set .1 5. lege .12.5; leguin .1 4. 30 
libro VIU. ui/i. .14. .5, Vuiac; lib XIII. .12. || 14 l)c inatcrnis buiiis uiateruis geueris discritione sublata 
.4 2; De nuiteruis matcriic goiieratiuiie siililat» .13— .5. et aliam um. .1 3; ct alia .12.5, C'ii)Vfc. 6; et iilias 
.4 4, Vuiac. n. consequciili, utti. suli, .13. ||' 1.5 titulo cx coiiiccliira, loco sub, i/uml repeliitit coild.; (leent 
etiam Cuiac. filiis filias .1 4. inatriiiioiii, 01». ox, .4 2. 

1) LuiuliUitr Coil. Theud. IJI, lU: l>e ivpudiiH, c. 1 (<«. 331.^; cfr. iiilcriir. Ii. c . . i^Kiod si tbrtc 35 
tnulier dicnt uiiirituiii kuuiii . . . uun . . . ropuiliaiidu." cMt. nisi furtc cuni aut lioiiiiciiluiii aut iiiulctit uiii iuit 
Dcpulcri violHtorem cssl' ducucrit [cunnl.: hoiiiiciilaiii vd iiicdiciiiiicntiiriuin vcl ■.iiniKroruiii ilissoluto- 
rein niarituiii muuiii emu probiivcritl, quilius criiiiiiiiluis convictus siiic iiilpa iniiliiris iucrito vidctur 
excludi, et inulicr rcccpta dotc (lisccdit ... tiuod si .1 vim iiiiilici- 11 |ic||,iliir. iicc i|isr ... rcpiiiliarc 
non permittitur, nisi fbrtaHMC adiiltcnini aiit iiiiilchcuiii aut ( iuk iliatrii-ciii raiii |iri>l>iirc sufliiiat (ciiiixl.: 40 
■i moechain vel inedicaiucntiiriuiii vcl couciliatriccin rcpudiarc vnlucril): i|UO(l si (loicrc iioii poliicrit, 
doU.-ni iiiulii-ri ruMtituat «^t aliaiii duccrc non pracNiiiiiiit uxorctn. 2i ('!): I.ih. lon.il. lil. 4,'l; Dc 

dooutionibuH; Lib. cuimt. lil. liO; iitfra lil . Xi ; FA. 77«ki/(T. 51. 52. .VI. Ilriittiicr, Ixirlil.ijie.icJi. iler 1'rkinuk 
l,j>. Ihi. 12!l. :>) //;-. nuprii til. 14,4. 4) LaiuUtliir Viiil. IIk.hI. VIII, 1K; |)i> iiiatcrniN lioniH 

et mat4>nii \^i'nisr\» et cri<tionc Hublata, r. 1! fii, 3Ttl.^, cfr. iii/cr/ir. Ii. v.: (.juaccuin(|ui' avi vci pruavi mii- 4> 
tcrni lcotut,: (|iia<' pati<r niatriN ac iiiatur (|iiaci|uc aviiH iualriH aut avial . . . donavi>rint, . . in aliiiH pi.^rMuniui 
tmniirurre putri . . . non livvbit; , . iiuiic Kxtraiiconiiii donationc (coiinl. : dclatai* . . ali uxtranoiM mivc cx ImnN- 
vi-ma linca) .. tiliiii in raiuilia puHitiH facullutcH acccHHcrint, vcl alii parcnti-H, <|iii(iii <|iii supr.i iioiiiiiiuti 
nunt, contuliirint, id totiiiii patriliiiH aci|iiiratiir. , . U) lAtiulitliir Vinl. 'riirml. Vlll. I!i; )>>' l»>iii'.. <|iiai' 
fllii* faiiiiliiiJi i-x malriiiinnio aci|uiruntiir ; (. 1 (it.i'i)ii.); cfr. inlerfir. /1. c; .Siciil ul, (|Uo(l uviim vcI iivia :,() 
nint<-rna nnpnliliUH piuncpotilMiH puHiliM in piilri» pntcHl4il<> (ooiik/.; . , Ic|(<>h vctiii'riiil piitribiiN , . . c(iu(|iiiri 



LEGES BURGUNDIONUM. — LEX ROMANA 7^X11 145 

|3.| Scionduiii tamen, donationis, tam aviaticas quam nuptialis. gestorum sollenni 
allegatione Hrmandas'. practer ilias nuptialcs donationcs, quac intra ducentorum soii- 
dorum sunmiam taxata conlationc potuerint inveniri-. 

[4.] Gesta autem secundum locorum consuctudinem ficri placuit. ncc intcrest, 
5 apud quem defensorem' fuerint cclebrata, secundum legeni Theudosiani sub titulo: De 
donationibus^. 

[5.] Scicndum etiam, usufructuarias donationcs sine traditionc constarc. quia 
usufructus exceptio pro traditione conputatur, (|uod si usufructuaria non fuerit , et 
traditio non fuerit subsecuta, donatio lcgibus infirmatur '. 
10 |G.] Doiuitiones vero nuptiales has tantuni sine gestis admitti, quas aetatc mino- 

res, id est posite inter XXV' annos, accipiunt, etiam si summani ducentorum soli- 
dorum probentur cxcedcrc ' . 

[7.] De aniinalibus. vestibus, gemmis vcl quocumque nictano vcl aliis, quae 
pondere, numcro, mensura constant, omncm donaiidi solennitatcni iii sohi traditione 
15 possc constare'*. 

[8.| Ilaec vcro, quac puclhic patrcin habeuti citra usufructus mentionc ad- 
scripta fuerint et patre excgento adsignata non fucrint. in posterum non qucrantur". 

1 (luii:iti..Liis| .siV .1 -J— ,j. aviaticiis .1 2; avi.ulicas -l .'). uuptiales ,14; uuuc ci alis .1 T). .s,.l- 
lemiiia .4 4. || 'J alligatioiie .1 'J. luupter ,4 3— ,'). iiuucialis .4 5. doii.itiunis .1 4. 5. (juaej qui 

20 A3—b II 3 suiumam] simt .13—.'), Ctdac. taxatae Cuiac; taxatam .1 '2. cuiilatioueni Ciuiir. 

poterint .13.5; [lotueriut om. Oiuac. iuvenire -l'J; inveuiri oni. -13—5, Cmac. \\ 4 Gesta auteni] 
Gesta aut -12; lugesta aiitem veniri .13; Ingestatem .14.'). cousueturtine -12. || 5 1'ucriut oiii. -12. 
celebrate -1 3— 5. lege -1 2. 5. Theo(} -1 4; Theodosii Cumc. || 7 usumfructuarias douacionis .1 5. || 
8 exceptio om. -1 3 — .'), Cuiar.. pro traditione] per (pro 6'k('oc.) donatioue -13 — 5, Cuiac. conpotatur -42. 

25 fueriut yl 2. 4. || 9 suhs. iiou f. -13—5; suljs. etiaui uon f. Caiac. \\ 10 douatiouis .15. uuptialis 
-13.5. (luas ea etate -4 2; (luasi etate -15; quos etate -4 3. luiuoris -13—5. || 11 jiositi (,'uiac. 
annis -12; annus -15. summa -13—5. || 12 probetur -12. || 14 uumenun niensuraiu -12. constat 
-•12—5. donaudis -1 3— .5. sollemnitate -1 3— ,'). |1 16 Eaque, om. vero, .1 '2. babeutis -1 3 - 5. 
cetra usufructus meutione scripta fuerit -12; lias (ad -15) ususfructus traditio incntiniic adscripta (abscripta 

30 ^14) fuerint, om. citra, -4 3—5; bac ususfructus montioue adscripta tradita fueriiit Cuiac; citra ususfructus 
mentiouem [aut] traditi()[nem] adscripta fuerint ex coniectura Bluhme. \\ 17 patri -1 3 — 5. iu potesterum 
-13. iii postcriiiii niiii o»i. ^14.5, Cuiar. 

quicquid corum liliis ... a liiiea iiiaterna . . .) doiiavi;rint ita ct patri uuii acquirilur, quiciiuiil niaii- 
tuB uxori v(>l u.\or niarito in patris poteatate positis donaverint aut testuincnto (liuiiscrint. iil ad )iatris 

35 doniininm mininn' portinebit {const.: hoc patri nullatenus acquivatur) ... 1) C/'r. Cuil. Thcotl. 

TIT, 5: Iic siKinsaliliws et antc nuptia.s donationibus, c. 1 ("a. 319.), interiw.:... ucc nuptialis nec quae- 
libet alia intcr i|uascunque personas donatio ilc quibu.scunque rebus valere potest. si gestis non fuerit 
allegatii; rfr. Coil. Thcod. VTTT. 12; l>c (lonationibus, c. 3. 5. 2) C/r. Cml. Theod. III, 5, c. 8 

Ca.i^a.): Si (lonationis instrumentuni ante nuptias actorem solennitate tirniatum sit. de tvaditione ... 

40 niinime ])cr(iuiiatur; in illa donatione, quae in oninibus intva ducentorum solidovum est quantitateni 
(interpr.: cuius sunima infra ducentorum solidorum pretium invenitur), nec actovum confectione quae- 
venda. 3) Cfr. infra tit. 36,8; Chenon, Ktude siir le defen.sm- civitatis in 'Nourelk Eerue hiiit. de droil' 
X//r(1889), j). .523. .534. 4) Landatur Cod. Theod. VTTT, 12, c. 8 (a. 415.), a compHatorilmn Legix 

Rom. Vi/iif/. luni recepta; interprctatio Imiun const. nobis tradita non cst. 5) C/r. Cod. Theod. VTTI,\2, 

ih c. 8 (a. 4\h), pr.: Donationos deboro sovtiri iievpetuam Hvmitatem, quas covporalis tvaditio fucrit 
suhsecuta, Hancimus, ne ususlruetus exceiitio pro traditione jiossit intelligi: c. 9 ((1.411.): iiis pristinuin 
renovamus; interpr. Ii. c: Hcscrvatid iisiisfructus . . . pro tvaditione hahetuv; cfr. c. 1 (a. (tlti.^. 
«) Cfr. in/ra til. 'i(!. ;i(;. 7) C/r. Coil. Tlicod. ITI, .5, c. 3 («.330.); c. 8 (a. 42».). 8) Ex fonte 

nunc dejierdito; c/'r. Cod. Theod. VIII, 12, c. 1 (n. .'tlO.), S 2. 9) K.r fonte incnijnito; cfr. Cod. Theod. 

.'iii ITT, 5, c. 8 (a. 428.^ et interjn: li. c. 

I.L, Scci. 1. II. 19 



146 LEGES BUKGUNDIONDM. — LEX KOMANA XXII - XXV. 

[9.J In ' nuptialibus vero avorum donationibus nepotes vel neptes ex filia cum 
avuneulis vel materteris. perdito triante. in bisse debere suecedere; quia. dum eis in- 
officiosi aetionem eandem lex tribuit quam filiis. constat eos liberorum locum obtinere 
et in aviaticis bonis superscripto ordine posse succedcre, secundum legem Theudosiani 
libro Y. sub titulo: De legitimis hereditatibus. ad Constantinum praefectum praetorio s 
Galliarum datam -. 

Titulus XXIII. Dc' sacramentis. 

[1.] Si a iudicc statutum fuerit aut intor partes convenorit. ut de rebus dubiis 
sacramenta praebeantur. eum solum debere iurare, a quo aliquid repetitur, ncc ad 
sacramenta personas' aiias requirendas. Quo praestito sacramcnto omnis causae ipsius i» 
repetitio conquicscat'. 

[2.J Hic tamen sacramenti ordo notato infamia denegatur, seeundum constitutio- 
nes Gregoriani et Ermogeniani''. 

Titulus XXIY. De' latronibus convictis. 
Si criminosi convicti fuerint. ipsi puniantur: ncc crimen illorum filios aut uxorcm, »•■• 
qui conscii non probantur. poterit inplicare. secundum iuris constitutionem "". 

Tituius XXY. De ' adultoriis. 

Maritus. si adulterum cuin u.\ore invenerit ita. ut iu uiium sint ot soso com- 
misceant. iiberum arbitrium iiubobit. utrumque uiio ictu puiiiro, sccuiulum legem no- 
veilam Maioriani, quae exinde ad ius votus cuncta rovocavit'". 2u 

1 In] Et A 2. vero oiii. A 2. aviaium .1 2. iiO|)itis corr. neptos A u. nepotis vel iieptis A 3. 4. || 
2 perdito om. A 4. •>, Viiiac. triuiitem A ;'). iii trieiitem et bcsseni Cutar. sucfeilere om. A 4. 5. eius 
.12. II 3 eadem .12. filiiis -13.5. loc» .4 2. || 4 et om. .4 2. et in — succedeie um. A 4. b, 
Cuiac. bonog A^i. subscripto .4 3. secuudum] set liaec Ab. Theudosii (Tlieod .14; Theud .4 5) 
legem .4 3 — 5. || 5 titulum .12. a Coiist .15; ad Coiistantianum ex ememt. liluhme. pll pr .4 2; pu 25 
yl3. 4. 5. II (5 dala .12; datJim om. .4 4..'). || 7 lixtat hic tiliilui) iii .4 2.4.5; Jii7n7 niVi riiliricam hahct 
A 3. II 8 parlis A 4. ut] aut .4 2. iicc ab aliis pcrsouis sacramonta requiruutur Culiic. \\ 9 ad ex 
emend.; om. .4 4,5; u -4 2. rcquiruiitur -4 4; leiiuirautiir .15. || 10 (i\i'< pracsteto .4 2; rraestito autem 
Cuiac. omneii .4 2. || 12 taincii om. .4 4. .5, ('iiiuc notatis -4 4.5, Cuiiic. intamia er emend.; inlamio 
A2.4.:t. cmatitutionem Ai, Cuiac. \\ 13 Krmoniaiii -I 5; Ilcrnuigoniaiii -4 4, Ctiiac. \\ 14 Kxtat hic 3« 
tilulu* in A2.4.U. coiiviulis ojii. A4, Cuiac. \\ 15 W om. .4 2. cuni vieti .12; conviiicti .4 4. ipsi 
om. A4.ii, Cuiac. tiliiis .4 4. || 16 uxoris .14.5; iixores Ciiiac iurcs .12. consliluliouo .14. || 
17 /•jetat hic litiiliiii in .12.4.5. In manjiiie A U: llic requirc dc adiilloris. || 18 -M:iritiiiii -12. uxo- 
rcm -44. iii uin. -4 4. .5, CStiac. sil .14. .5. srsc] si sc -12.!). |1 !!• cnm niisciant .15. iiiiu .4 2. 
icUi .14. .5. fcrirc -4 4.6, (^'uiac. novellaruin .4 2. || 20 .Maiuriaiii .12; Magoriuni .15. iiiii ;).s 

A4.'>. cuncUi om. .4."), oiniiia Cuiac. 

1) C/r. nujiru til. 10,2-4. 2) jMMlulur Cml. Thiinl. V, I; Hi^ loKitiuiis licrcililius, c. 4 («. 3S!t.); 
c/V. iiUfrpr. h. c; Cod. Thcinl V, 1, c. 5 (a. 3!«!.; t( interjir. h. c. ;n r/r. Lih. con.il. lil. 45. 

4) .Se. conmcramciUalrA ; cfr. Jliirkoir l. c. p. 74. 5i Cfr. J'aI. Thtvder. 10»), Ol Hnins iitrin regiihtr 
regtigiii iiliiiiulr noii hitbemiin, iiec cDiiiitilitliimeM lamUtliic Hrriiitite stint iiilrr friujmenta Cvdici.i Hmiiiifl. iii 
f.l Grrijur.; ridr llaciirl iii alitionr col. 22. 7H. Cfr. I'anli Seiit. rec. II, \ : .. l)t« iurciiimnilo rt intcii>r. 
7) Cfr. Jjil). rimnt. tit. 47. H) Cfr. Cud. Theml. IX, 40; De iioenis, c. 18 (a. 3!)!».;, intirjir.: Pocnii 

illuin Unliini iiri|iiuUir, r|ui criiiicn iiilniiHit. l'rn)iini|ni vcro, iiltincH vcl iiinici 1'ainiliarcH vcl noli. »i 
conwii criininiK nnn nunl. non lcnciintnr oliiinxii. Cod. JiikI. IV, 12. c. 2 (". 287.); /'. L, 2. /. 2, 7. 
9) <:fr. Lili.rimiU. Itl.t»: Di! iulull»«rii«: til. 44; De iululli)riiH iiucllaniin cl viiluiiruiii. W Lundalur « 
Matoriani Nuifll. til. !»; Dc ii<lullcrii», c. nn. {a. V.iW.j: ... Novcrit, lul rigorciu vctcrin diHcipliiiai) 



LEGES BURGUNDIONUM. — LEX ROMANA XXVL XXVH. 147 

Titulus XXVI. De' his, qui debetas filiorum de niaternis bonis non 

tradederint portionis. 

[1.] Pater debit de maternis bonis medietatem filiis darc, cum annorum XX- 

fuerint. Quod si de proprietate rerum maternarum exprcssam non dederit portionem 

:, et per testanientum res proprias a filiis alienare voluerit, ab heredibus repetendum 

est, quidquid in expressa portionc a vicensimo anno filii dc fructibus acccpere potuis- 

sent, secundum legem novellarum '. 

[2.] Nuptiales tamen donationes, defuncta eorum matre, secundum vctercm con- 
suetudinem in usufructu liceat possederc, proprictate filiis in nullo inminuta. 
,1, [3.] Quod si factum fuerit, fructus rerum ipsarum debcntur, quibus tamen et de 

ipsa medietate, cum annorum XX fuerint, debebit refunderc. Quod si factum fuerit, 
vindicatio maternc donationis iurc debcntur"*. 

Tituius XXVII. De' puellis vel mulicribus desponsatis. 

[1.] Si quis arras sponsalium nomine dederit, ct pater vel mater acceptis arris, 
1.', eo qu^ arras dedit refutato, alium fortasse receporunt, arras in quadruplum esse red- 
dendas; si vero puella aut per sc aut per quamcumque propinquorum aut tutorum 
personam arras accipiat, et nuptias voluerit recusarc vel alium fortasse recepcre, poe- 
nam suprascriptae solutionis de propria faeultate ipsa dissolvat : actione contra illum. 
qui illa inconsulta arras susceperit, reservata''. 

2(1 1 ExtM hic titulns In sulu cod. A '2. || 4 expressa .-1 2. !| G fili A 2. || 8 vetore A 2. || 

10 ipsariiin patri (lel)eiitur de ((uiljus emcndat Blulime. \\ 11 XX viginti jL 2. factum uou fuorit coniecil 
Bluhne. \\ 12 douationes ^ 2 ; (louationcs filiis ex conlertura Bluhme. \\ 13 Eoctat hic tilulus in .4 2. 4. f); 
in .14.5 siil) numero XXVI. In maryine A b leyuntur: Hic require inter esj) . . . et spousa. popillis 
yl2. (lisponsatis 4 2; sponsatis .fl 4. 5. |1 14 espousaliorum Ab. ilodiderit Ab. \\ 15 eo ex emend.; 

■j;, euni yl 2; et ^14. 5; et eo CW«c. dederit.l4; dedidorit4 5; dederat Vuiac. rofutatum .4 4. 5. alio CWac. 
recesserit .14, Cuiuc; recererit .4 5. quadruplo .14.5. |{ 16 quemcumque .1 4. 5, Ouiac. aut] vel .1 4. 5, 
Cuiac. II 17 personam om. Cuiac; perse .4 4.5. acceperit Ouiac. cxcusare .1 4. .5, Ouiac. suscipere 
.14.5, Cuiac pena .12.4.5. || 18 suprascripta .4 4. .5. solutiouis uni. Cuiac; solutiones .12. ip.sa 
om. Cuiac; ipsis .1 4.5. et actinnc .1 4.5. || 1!) qui illa qui iuconsultas .4 4. .5. inconsulte, om. illa, Ciiiur. 

:ii' lianc ixM-cnnitatoMi nostmni oljscrvationis adieeisse niensuram, ufc secuntluni lejji^in . . . relei^ationcui . . . 
rei tlcportatio ... sccjuatur ... tlenunciata omnibus perimendi licentia ... ut .. caesus iure videatur; 
interpr. constitutionii , in L. Mom. Visig. nfm recepiae, wn extat. 1) Cfr. Idb. ccm,<st. tit. 51; 

De his, qui debitas filiis substantiae suae non tradiderint portiones. 2) Cfr. infra tit. 36. 3) Cfr. 
Valent. III. Norell. tit. 34, c. un. (a. 452.), § 10; . . . Si expleto filiorum vicesimo anno medictatem pov- 

;ir, tionis suae unicuique dare noluerit (sc. pater), soboli, quao medictatem ex bonis maternis a patre non 
fuerit consecuta, ))ost obituiii patris a sueco.ssoribus ... iubemns cxsolvi [i^iterpr.: fructus cius mcdic- 
tatis, quam daturus erat, . . filius de paterna hereditate a successoribus eius . . . recipiat). Accuratim 
hoc ipso fonie cnm lege nostra conrenit L. Vis. W, 2, 13 = Fragm. Vis. 321 ed. BMimc. 4) Huius 

parMfraphi rerha ohscura et, ut videtur, corrupta sunt; cfr. Jiarhnw ad h. I. 5) Cfr. Lib. comt. 

111 iii. 52; De mulieribus dosponsatis, quae ad aliorum consortium jdiillcrio instifjautc transie- 
rint. I)) Cfr. Cod. Theod. ni,h: Dc sponsalibus, c. (u. 380.J, interpr.: Sin ... puella ... susceptws 

inriis vcl ipsa vel parentes, tutores curatoresvo tenuerint, id obsorvandum est, ut si Kdom placiti 
inutare volucrint et illum renuant, cuius sponsalia suseepit, ad quadrupli poenam . , . teneatur persona, 
(|uaecunque dc puellae nuptiis placitum fecit . . . Si . . . de nuptiis puellac mater, tutor aut curator 

4f, aut proiiin^juuH aliquis dcfinicrit, ct ])uella alteri nubere maluerit, ipsa sponso iiriori de propriis facul- 
tatilius satisfaciat in quadrupluni. (|Uod accejiit; hac tamen conditionc servata, ut . . . contra prainlictas 
personas aj^cre possii (amsi.: actio ... rcscrvctiir). si illiiis an-iis. (piciii tciiiiil , illis cof,'cnlilius invitii 
«uscc))it (coHsl : , . se ostenderit liiissc (•iiiiipiilsaiiii 

lU* 



148 LEGES BUROrNniONrM. - LEX KOMANA XXVIL XXVITI. XXfX. 

[2.] Hoc ctiam constitutum. ut quisque datis arris intra biennium nuptias cele- 
brare tardaverit, sino arraruni solutione liceat parentibus puellam desponsatam alii 
matrinionio sociare'. 

[3.] Similiter constitutuin '. ur i|ui datis arris pucUani decliiiar accipcre. id, quod 
arraruni noniine datum probatur. aniitrar: quod \cro a patrc puollc muncris nracia ■'■ 
puer acciperat. reforinetur. 

Tituhis XXVIII. I)c • lucruosis' licrcd i ta ti b us. 

[I.J Dctuiicto tilio pater succedit; (|Und si patrcin nnn iiabucrir. nvus jtarcrnus 
iure succedat: quod si et ilic defuerit. fratres defuncti suecedant: quod si et ipsi dc- 
fuerint. mater succedet: quod si fuerit mater defuncta. frater et soror succedant. lo 

|2.] Mater pcr fratrem cxcluditur. et iii succcssionc fratcr cuiii sorore acijua 
sorte succedat. 

[3.J Quod si fratcr defuerit. matcr et tilic, quantc fuerint. aequales capiunt 
portiones, secundum speciem Pauli libro quarto: De intestatorum successione. Ad 
Senatusconsultuni 'rcrtuniatiuiii '. v< 

Titulus XXIX. Dc'' cabailis. t|uibus os aut scindoja a d cauda lcgata 

fucrit. 
Si quis cabailuiu lif^aiido ci os aut scindola vcl pcr iKmiumi rubiuiu ciim ita 
turbaverit, ut pereat, si factum suiim non ncfjaverit. simliia lioc satisfactione conpoiiat: 
si negaverit et convictus fuerit, du])li sccundum le{;cm Aquiliam, qua inficiantes duplo -2» 
tcnentur '. 

1 coimt. cst, ut si nuis Vuiac. lUire arras .14.5; ilcdit n. Cniai: \\ '2 siiie — desponsatjim so/iw 
vl 2. taiii iilii -14.5; tum uuilier alii sc Ciiiac. \\ 3 sociarc] inipuuc possit add. Cuiac. || 4 cousititum 
.12. .■irra» puclla ^12. aeceperit -12. || fi arraruni om. .12. annnittat .14. quod viruin .14.,'): ot 
quoil vicissiiii Ciiiar. \\ G liaccepcrat .15. || 7 Kxlal hic tilulus in .12. C\ (siih niimeyo \\l), ('2 {■■lub 81 
uumero X\l\j el prv jiarte in A 1, cniuii parte» abaciaac rel delelae in taliula a Jilulime 1,1.. 11/, />. 583 
ejliibita exacte indicatae mnt. || 8 quod — succedat om. .12. || !• nuiid vm. <'\.'2, l'uiiir. siii ct 
ipiii C\; sed iicc ipsi C'2; si iiec ipsi Cuiac. defuerintj luorint C\.2, Cuiar. \\ 10 sMoicdit C\\ siicicdat 
t'2. Hucccdant 07«. 6' 1.2, Cuiac. \\ 11 succcssionem f'1.2. sororcni rl.2. 1| 12 suceedunt .12. || 
13 dcfuerit] noii fucrit C'1.2, Culac. ot filic] cuin filii C'1.2; cuni filialius Cuiar. iiuunlitato <,'1.2. 30 
eqmiliH /1 2. capiunt] ucciplunt .4 2. 1| 14 speclnin] scii tont iani rl. 2. lib. III .12; lih. i|iiarlus f'2. 
Miiccossii>iiil)U8 ('1.2, Cuiur. II 15 '!'ciiiilliaiiiini uni. .12; '1'ertulliaiio C'1.2. H 1'! I\.rlal liir liluliis in 
A 1.2.4.5; in A4 nub numerii XXVII. llubr. ct num. demnl A \. In viari/ine .15: llic rciiiiiro, i|iii 
cnliallum alionuin OHpa veii tavorit ot poront. .Si cjuIh cal). ;))•" De lali. iiuihiis, Cuinr. ossiim .14.5, 
i'uiar. Hcaiidnla (Hcaiiduln .1.5) ligaveril, 01». fiiorit, ^14.;'), Cuinc. \\ IH i'aliiillM .14, l'uinr. lct;aiidu ;i:> 
.1 1; lcgnndi .12. oi om. Cuiac. ubhuui .14.5, Cniac. scnndHlaiii .11, l'iiiur.; sciiidiilain .15. \m' 
iim. .14. rubriium •14. || 19 porcaiit .12; pnrcat .1 4. nnii om. .1 2, simpli .1.5, l'iiiiic. b; siuiplioi 
.14, Cuiar.u. lnH- i>wi. CuinC. || 20 duplani .12; dupliiiii .14.5. srcimdimi .1 1. Ai|iiiliaiH .12; Ai|iiiloa 
.1 4; Aiiuilin .1 5. qiinin iiilur X 4. 5. inficinntis .1 4. 5; iiiofianios .1 2. iliipliim .1 2. 1| 21 loiioliii- .1 4. 5. 

1) C/r. OmI. Tlufnl. IU, 5, c. 4 (a. Xi'2.), inlerpr.: fSi qiiiH ... ilo iiiirlliii' riuiimiitiiuii' iloliiiiiTil. in 
ilifbol . . intm liicnniuin nuptiiiN cclelirnrc; <ino(l nI tarilitiilo ,. Iiioiinii oxrossoril, ol iilio viio .so 
|iui<llii coniunxcril. iiliHolutii uril 11 ciiUiinniii, vcl ipnii vol <|iiionni|nc snonini oiuu trailiiloril [amnl.: 
<|ii04liii, i|iii |iiiol|ani iloHpondorif , ult^ri uunduin Hooiavoril . .). 2) r/V. (Vx/. Tlitoil. III, 2, 

c. 2 (u, .'IIIU n inlrrirr. h. v.; Cfnl. IuhI. V, .'(, c. 2. ;i) Cfr. l.ih. nmsl. Iil. ...t. 1/ Hiijna lil. 10. 

4) Cfr. Fiirm. Turim.-Ji; Cnrl. Snum. .'II, LL. Fmmnl. p. MS, /. 15; />. l!i!i, /. 1" 5) Liindaiilur 4:^ 

l'iiiili Sn\l. rrr. IV, lil. H rl !l; (/»1 lninfn /iTWhuh iilin aliinr hir Iri/is nonlriir Iduhn nmliiinil. 
ti) C/r. //!/),< <>»»/ lil V.iniiliriiilrm ruhiiiii. 7l /'/V, nm/,i,i (i7 II, s, llai hmtil. III, '2\r,. '2\'.i; H \l.\ll. 
•2, I. »1, 4. 



LEGES BURGUNDIONUM. - LEX ROMANA XXX. XXXI. 149 

Titulus XXX. De' apparitoribus. 
[I.] Ne quis omnino exequi praeceptionem praesumat, nisi per principes appari- 
torum officii probatoria ordinatus-. 

[2.] Et ab his, quos conveniunt, si ad praeceptionem domni regis de causis 
5 singulis, seu divisis, seu in unum consortes. qui pulsati fuerint, teneantur, non 
amplius ab executoribus, quam solidus in sportola requiratur". 

[3.] Hii vero, qui conveniuntur, quos consortes habent. et in principio litis nomi- 
nare debebunt. ut et ipsi conventi audientie tempore^ deesse non possint '. 

[4.] Agrorum'' vero consortes, si divisas in uno agro portiones habent, quod 
10 quicumque in agro ipso possidet, asses singulorum ei recensendus est, quia per uncias 
divisa possessio in singulorum portionibus assim facit. 

[5.] Ipsi etiam apparitores agnoscant, quod eis a suscepto officio discodere non 
licebit, nisi vacationis beneficium a principe officii consequantur '. 

Titulus XXXI. De^ praescriptione temporum. 
is [1.] De praescriptione temporum constat legibus constitutum-\ ut tricennalem 

constitutionem in hereditariis causis, in repetitione legatorum, in pecuniariis, id est 

1 Extal hic titidta: in A 1.2.4 (T. XXVIII). 5, ntji lef/ittir iwta ■marij.: Hic require de conscirti- 
bus. Bubrica et mtmerus desiint A\. appanitdrilius A'2. || 2 pcrceptionem Ai- praeceptione j1 4. ;"). 
praesumpsit .1 4. 5. per om. A 4. 5, Cuiac. principis Ciiiac. apparat ... ^-11; apparetorum A 2. |{ 3 pro- 

20 baturiam A2\ probatm-ia Ai.b. ordenatus A 1. || 4 ad om. Ciiiac. a A i. praeceptione J. 2. 4. 5, Cuiac. 
domni regis om. A^.b, Cuiac; .. dn reres ..4 1. || .'> divisis] de viris Ai.b, Ouiac. a; de universis 
Cuiac.b; divi.sim coniecit Sarlcon: seu] et ^12. consortis .4 2.4.5. ijui om. A4.b, Ouiac. teneantur 
om. A 4, Cuiac; ineantur yl .'). || 6 exsecutoribus A2; executores Cuiac. soIidum-4 1, Cuiac; solus^lu;' 
soledus A2. sportula^5; sportulas requirant Cuiac. |{ 7 Hi .4 4. quos] si quos .4 2; si quis ^4.5. 

25 consortis A2.i. et om. A4.b. lites .41; lite Ah. nomena ^12; returnare -to; returna .4 4;. denuntiare 
Cuiac. \\ 8 conventi om. A 4. 5. Cuiac ad audientiae A 4. 5. esse A 5. {{ !• Agrarum .1 4. consortis 
.4 2. 4. .">. divisas] divisa sint .4 4; divisae suut Citiac. iu om. A 4, Cuiac unoj quaeumque A 4. 5; quaecumque 
Cuiac portionis A^i.i.b. liabeant .4 2; babint .4 1. {{ 10 cuicumque Cuiac. agro suo possessio 
(sua j)ortio Cuiac), ovt. ipso — divisa, .14.5, Cuiac possedit .11. singulorum ei recensendus est] sic 

^'* Ai; singu ... .4 1; singulos esse ceusendos ex coniect. Bluhme. quia — portionibus desunt .41. {{ 

11 portionibusj possessionibus .^14; possionibus .4 5; possessionc Ciiiac. assim lacit ex emeud. Amad.; 
assi (deest .4 1) facti .4 1.2; a se faeent -45; esse facent A4; esse fecerit Cuiac |1 12 apparatoris ^12; 
.apparat ... .11; .apparutoribus .1 4.5. acnuscaut .4 5; ac cognuscant A^. eis om. .12. a] has .4 4. 
officio discedere] conditio discendere .4 2. {{ 13 vocatione A\. benefitio .12. consequatur .4 2. 4.. 5. |{ 

3'| 14 Extat hic tituhts in A 1 (ubi numerus et rubrica desunt), .1 2. 4 (T. XXIX). 5. perscriptione A 2. \\ 

15 Id est (id Cuiac.) loco De praescriptione temporum .14.5, Cuiac. inscriptione .4 2; .1 1 h. /. laceratus. 
tricinaleni j4 2; tricenn.-ile .4 4. 5. {{ 10 constitutione .1 2. 4. 5. oausis] et adil. Cuiac, Jlluhme. rcpctitione] 
edicere petitione ..^14.5. lig.atorum .4 4.5. 

1) Cfr. Lib. crmxt. tit. 16: Do wittiscalcis; Ed. Theoder. 73; in/rn tit. 47. 2) Cfr. Cod. Theod. VIIT,7: 

•10 De diversis ofticiis et apparitoribus et probatoriis eoruui, c. 21 (a. 42G., a amtpHatoril/us Legis Rmn. Visif). 

non recepla): Nenio aliter ad ... admittitur officium, nisi eum emissa ex sacris scriniis probatoria 

consecrarit; Cod. Theod. VI, 28, c. 1. 3) Cfr. Cod. hisl. XII, 21; De principibua agentum in 

rebus, c. 8 (a. 4S4.J: . .. Quotiens .. ipsi . . . sive per so sivo per iirocuratores oonveniantur, non 

amplius quam unum solidum exsecutoribus sportularuin nominc praeberc compelli ...; Cod. Iiisl. XII, 

*'■ V.), c. 12, S 1; /, 3, c. 25, § 2; c. 32, S 5. 4) Cfr. Lih. const. til. l!l, 1; infra tit. 33. 2. 5) Cfr. 

Cod. Iiist. III, 19, c. 2 (r«. .'!31., a compilutoribi(s Lertis Rim. Vixiii. luin rfccjila): Si quis ... possidens 

inimobiliMu n^ni litem . . . sustincat, dcbet stiitiin in iudicio dnniinnin noniiniire, nt . . . actoris intentiones 

oxcipiat. i;i h'.c fmte inco(inilo. 7) Cfi: Cod. Thciid. VJII, 7, c. Iti (<t.:W(}.); Valcnl. III. Norell. 

til. 21, c. UH., S 1. H) Cfr. corutl. til. 7!K- Do iiraosoriptiono toniporuni; siiprii lit. S, 5; !l, 3; infrn til. 

•M ;j(i, !l; 38,2; 3i», 3; 44. I. !li Cfi-. Vnlfnt. III. Nnirll. tit. 31; \h' opi.soopali iudioio ot ilo div("rsis nogotiis 

c. un. (u. 4.52.;, S 12. inlcrpr.: Triconniilcni .. b';,'oiii ... iulicl ... onstodiri ..; quae voro aotionos 



150 LE6ES BUROUNDIONUM. - LEX ROMANA XXXT. 

cerografis. hoc est viventum cautionibus ', de repertis fugitivis. adversus fiscum 
vel pro fisco, vel infirmando per inminutionem vel nota testium testamenti -, custodiant 
iudicantes. 

[2.] Relique vero cause in expressis metarum suarum terminis finiantur': id 
est de inofficiosis testamentis. de inmodicis donationibus^, hoc est, ubi Falcidiae fihis r. 
non reservantur '. intra quinqucnnium debcre et proponi et peragi de non numerata 
pecunia''. 

[3.] De servitutibus vero superiore titulo conprohcnsum . (luid (|ualitor iudices 
debeant observare'. 

|4.] Si quis duas centesimas pro (^autionc silii stipulari fcrcrit aut ticri jicrtulc- m 
rit, etiam eius pecunie. (juam praestctit. amissionc muUaliitur, sccunduin lcg(MU Thcu- 
dosiani: De usuris"". 

1 evrograffis .12; cyrograpliaiiis .14; cimgrappliariis .1;"). licic est] licrcs cssc .14. .''i. cavitidiiis 
.1 4; caucionis Ab. dc om. .1 4.5. iugivis .1 2. fisco .1 1.2. || 2 vcl pro iisco ow. .( 2; vcl pcciis iiuas 
(qua A i)) A4.h; vel rcspub. (Juiac. de iniirmaiulo (inliruianila Ciiiac), om. vel, .12.4.!"), Ciiiac. por 15 
inniinutioncm] «c A2; iit Al nihil nini ... tione; operarcni minutionein -14; opera rcni uumicioncni .!;"); 
opcruni inuuitiouc Citiac. nota] nuciam .12; pcr notitiani .14.5, liliihmc; pro notitia Cuiac. tcstium 
om. .1 .">, Vuiac; testirunwl 4. testanientoruiu .14.5, Ciiiac; tes ... -11. custodiat .4 4. 5. || 3 iudicatis 
A i. II 4 rcliqui -il. iiitra -14.5, Cuiac expre,ssu -11; expressus -12; expensas .14.5: cxp.-uisos 
Ciilac. mitaruiu -11. tcrminus (os) -12.4.5, Cttiac {] 5 iuofficiosi -15. ct iuinodicis, ow. dc, -14.5, 20 
Citiac. est om. -11. F.ilcidia -11.4, Cuiac || G servantur A2; h. I. laceratus A\. quinqnennio 
A\. dcbirit .41; dcbcri -I 2.4; cas debere Cuiac. deberc proponi, oiii. ct, .14.5. ct dc Citittc 

dc luiincrata (uumcra -1 2), o«i. nou, .4 1.2; doiuino (dno .1 5) unrata-14. 5. || S coinp. cst Ciiinc. qui 
.14.5. i|iialitcr am. Cuiac \\ 10 sibi pro cautiono stipularo -12; silii qiieniquc (qnciii Ciiiac.) stipnlari, 
iiiii. prip caulioiic, -14..">, Citiac. \\ 11 ciiis »m. Citiar. quaiu om. .14, Ciiiac; quem .12. praestet 'H' 

A :t; pracstitac Cuiac. anmiissionc A \. Tlicod Ai; 'l"culiii(l .15. 

pprpctuae fuerunt; et a<l trieennium revoeiitae sunt, placuit annecti, iil cst: heivditatis potitio, si 
tninen ab auctori», cui comiietcbat. ruerit inchoatii tinalis uetio, homieidii, lurti. tutclao •i;i>stae, de 
lugitiviH, dc curialibuH vel dc collcgiatis revocandis, empti vcnditi, locati ct eondueti, nc^otioruiu gesto- 
runi, mandnti, pro socio; Valent. III. Norell. tit. 2G; l)e triginta anuoruui pi-at^seriptione omnilius 30 
ovuHis opponenda, c. un. (a. 449.J, S4; De originariis ot colonis, inquiiinis ac .servis utriusque sexus. 
peculiis atijue agnationibus designati iuris id est: perpetui, patrinionialis, euipliyteuticarii et roi publicae, 
post XXX annorum curticula nulla deinceps actio moveatur. 1) Cfr. Cod. Tlitod. II, 27 c. 1 

(a. 421.); .Super chirograpliis, niortuorum. ... Sed si viventis ... facta eiiutio ... .Si intor praos(mtes 
utroH(|UR viventes. . . 2) Perjxritm coiiiecil Hliihme: por capitis doininutionciii. Infirmutiir le.tta- 'X> 

mentiim 'per inminntiiniem' , si necenmria iiuueilam prnelcrmixKU Kunt in coiilicieiulo te.itiiwemto (cfr. Coil. 
Tliend. IV, 4, c. 3, pr. el tnlerpr.; Cod. Iunl. VI, 23, c.2Sj, rel si post le.ilamcnti confectioncm decenninm 
in-olluxH (cfr. Cod. Tlieml. IV, 4, c. G; (hd. Iiisl. VI, 23, e. 27J; inlirmaliir le.tliimenlum 'iiola testium', 
n inler texlen rogaloH inleglidiileii pemonae erunl (cfr. ('4x1. Tlieod. VI, 2.^, (".21; 1). XXVIII, 1, /. 2(iA For- 
liuuf Injenilum ejit nuinpruiii j<ro nota, cfr. Coil. Iiisl. VI, 23, c. 21; Vnlrnt. III. A'orcll. lil. 2(1, c.'2, m 
i 1; infra lil. 4.5,2. 3) Cfr. Viilenl. III. Noirll. lil. .•(4, (•. «., § 12; ('ctonini iilia intni oxpre.ssa 

iiii-taniiii Huaruni conncniUH Hpiitia eontineri. 4) Cfr. CihI. Tlieod. II, I!i, c. 5; //, ■JO, c. I. 5) r/'r. 
mipra lit. 1(1, 3; ni/r« lil. 4.\ 5. 7. G) Cfr. Cod. Ilcrmini. lil. 1; Cml. Iii.il. IV. ;t(), c. 14 /<r. 7) ('fr- 
nijira lit. 17, 2. 3. 8) ('onntitulio laiulatu non extiU, neipte inler fraiimciila Codicis Thend. lil. (II, 33^; 
|)o unurin, nerpie in L. Hom. Visiij.; cfr. T/l. Theodrr. 1114; Aiiiittat Hortoiii dcliiti croditor, qui ultni « 
loffilimiiiii contoHiiiiaiii crodidorit a dobitore poHcondum. ('oil. Theod. II, .'13, c. 1. (u. 'MU.): . • 
Tro |iiTuniu ultm HinKulaM oonU-HiiiinH croditor votntur iiccipero; c. 4 (a. 4(15.^, inlerpr.: SoniilwoH, 
(|ni poruniiiiii iid contoainiuiii |iniPHliiro voluorint, non ainpliuH uHUi-ao nnmino i|iiani niodiotalom logi- 
tiiiino cont4-Hiiiiiio u doliitnriliUH Hui» ncoipinnt (cmuil,: .. vol iiiro Htipiilnri vol poscoro ..), noo ainpliiiH 
iit iiiTimnl iiiil ao onulinno oonnlringnnt ... lurto ooganliir; num si nli ('is iiiii|iliii~ liioril ic.iiiisitiiin, .-.11 
wiunl Ho Honuliiroa li |uiiil iiiiiiiiiiiiliivcrinl pordiliiroN. 



LEGES BURGUNDIONUM. - LEX KOMANA XXXL XXXIL XXXIII. 151 

15 1 Intra annum criminalem questionem et proponi et debcre finiri, secundum 
lej^em novellam ' vel diversorum auctorum constitutiones, quae sunt per titulos superms 
indicatae ■'. 

Titulus XXXII. De ■ falsariis et falsis testibus. 

[1.] Falsarios pro magnitudine criminis arbitrio iudicis aut multari aut deportari 

in exilio constitutum est '. , • ^ i 

r-^1 Hoc etiam de illis, qui obiectam falsitatem probare non potuennt. obser- 
vandum, secundum lcgem Theudosiani, quae de falsariis ad legem Cornel.am data est '. 

Titulus XXXIII. De'' interpellationibus et appellationibus. 

fl.l Actorem' cuiuscumque negotii, id est petitorem, iudicem suum interpellare 

debere, nee eum, qui pulsandus est, longius trahere: et pulsatus in eius audrent.a 

respondeat, ad cuius sententiam convenitur; sic tamen, si in eius ternturns possessor 

esse cognoscitur. Quod si in eius territurio nihil possedit, tum demum a pulsatr 

iudice audiantur^ . . 

[2.] Quod si audientie tempore^' .,uaelibet pars appellans ad pnncpem pio- 
vocare deliberat, iudicare iudices non praesumant. 

[3.] Appellationis sane tempora haec sunt, ut pendente sententia quisque appei- 

1 cnmi,>ale A 4. :,. proponet del.erit .1 1 ; propoui et del,eri -1 2; proponi del,eri (debere. Ab) et .14. 5. |1 
2 auctorum] titulus aM., rel. on.., A% coustitutionis c,ui ^4.5. ^A^l 7'VFatariu 

=0 3 indieata .i L 4. 5. H 4 E.tal kic tituln. in A 1 Uine numero et r.^nca) '-i- 4 T. XXX). ,. II •> Ta J 
A 2. Falsarios - iudieis o,n. A 4. 5, Cniac. . . . itudiuem cr mines Al || 7 Hoc] He>es 1 4. o. J^-U^ 
add. A 2. obiecta .12; obiectas .1 4. falsitate A 2. probat.s A 4. .. 8 .ua .1 4. o ' S«, °- a^- 

A 4. 5, aUac. Conuliam .4 1 ; Coruilia A 4. r,. 1| . E.ctat Mctitulu. .nA U.ue "^-''^' ^^ f/ /. 
(T XXXI) 'i et o,n. .12. appellationibus o,n. .4 2; appellatume .14, Cuuic. || 10 Aui mem .1 -• ■* , 
(f. XXXI. o. et 11 ^^^^ ^^^ adversarium Cuiac. \\ H debu-e 

ItTlsl.;. Tr:J.LA^.^Lo.^:. et«...12. iu]de.44.5;subrW. lll^^teutam 

'i ' c s' 1- si o,n. .12. eius o,,,. .12. terreturiis .4 2; territoriis .14; terr.tono .s Oaac || 

i ;ogu^t::;i2.5. Cjuodl Quam .14.5. nibiU uon ^4.5, aUac. possidet AA, ''"';;• -^^ 

, . ,, ■ 1 I o .inlont n A i f>. 14 .udiceu. Omac. auiliautuij a.uioi 

14 5 dimum .4 1. a om. Cuiac; ad A ^. pulsat a Jit..). n it ■" 

:,o: ;ltoradeat^i«c. 1, 15 te.npus ., 1. .uam.ibet .4 4. 5. ■^^^"- '"--^;^^^^^^ 
app!la..t.4 5. a.l4. provoca.e| appellare .11. II 1« -'l--^^ V ^ ' ie^^^ 7^^^^^ 

i,l.L.42;i,uleces.n. || 17 Appellatioucs saua .1 1. ut o,h. .1 4. .5, CW. pen . . . tes .1 1 , pe..de..tem 
.4 2; petei.te .4 4; p.-olata Cuiar. quisqui .4 4.5; quis<iuis Cuar. 

1) Hacc norclla lcc >u,u ...rata c.l. 2) Imlicatur Cod. Thcod. IX, 36, ruLr.: Ut iuU.. a,nn„„. 

3.. cri,ninalis actio (al. codd.: quaestio; ..c ctia,.t Cod. Inst. IX, 44, rul.:) ter.riinetu.^ r/)-. C<k/. I k^. 
/Y 36 c 1 (« 385.), mtoK-- • • I^tru a.uuuu i.orasat iiroi.o.sitam actionem ; c. 2 («. 40,».), Mteri» .. . ui 
hlJc a^tio intra anni cuvriculuni liniatur. 3. Cfr. Lil. const. tit. 80; De testibus ialsa r.lerenUbus 

et calumniantibus. 4) Cfr. Cod. TUod. IX, li.: Acl legem Corneliam de falso. c 2 (a. 62o., u con. 
jrilatoriLus Lcjis lion. Visig. ru>n recepta): . . . Capitali post probationeu. suppUc.o, si ul exigat .nagn.tudo 
„0 comn.issi, vcl deportationc ei, <iui falsum commiserit, imminente; Fauli Sent. rec. V, 25, 2. o) vn- 

Cod TUotL IX, 19, c. 4 (a. 370.): . . . Qui obiecta (interpr.: . . de obiectione lalsitat.s) non pro- 
baverit, sumat propositun, ... suppliciuu.. 6) Cfr. Lil>. const. tit. Sl: 1-,. iuterpellat.on.bus ,tpua 

iuaicen, futuris; M. Tlu^er. 25. 55. 139. 7) Cfr. 31artiani No,-cU. „,. 1: Nou.ine,,, exh.ber, .U 

nrovincia ad comitatun. nisi ad relationcu iu.licis. a quo fuerit ap,>ellatniu. .. ... («• 4.H).). mlmi».. & 

,, !,uis adv..,-sariuiu huuu, ... ,nil.sav...it. in ,,roviu.ia in .,ua consistit ill... .lui ,,ulsatur, suas exserat 

' tctioncs u,.c . . longius a.l iu,li..iuui ,„.rtial„,ii,Uiui; illi vero, qui pulsatus fuerit, . . . Uceat api.ollan- . .; 

actor rei .brum se.,uatur (const. S 7: . . longin.,uis ,,artibus t.-ahi sed in locis apud co.upetentem .ud.cc... 

pulsari; . . cuius ex interpellatione . . .,; Cod. Tka.1. 11, 1, .■. 4 («. 364.) et inierp: J. c. 8 ^. 

Pauli Sent.rec. F. 32; Sok,n. l>ic frankisckc Ucicks. „nd ,!cr,cl,t.-crf„smn., (1S71). y.. 297 «,.,. .') ( /k 

:io sitjwa lit. 30, 3, 



152 LEGES BURGPNnTOXrM. - LEX ROMANA XXXIII. XXXIV. XXXA'. 

lare voluerit. intra dies quinque per libellos. id est data potitiono. appellat. enntestans, 
sc ad audientiam principis provocarc'. 

f4.J Cetcrum- pracscntibus partibus secundum leges data et relecta sententia 
postea non poterit revoeare. 

[5.] ludici quoque neque suani ncque alicnani sentcntiam liceat refragarc, quia 5 
haec discussio soli principi reservatur': quia legum est, litigia scntcntiis vcl trans- 
actionibus terminata non posse iterum revocarc '. 

Tituius XXXIV. Dc ' rcbus agnitis. 

[I.] Qui res proprias agnuscit, noc cst (|ui oidom manus tollat'' aut alicjuid cau- 
sationis opponat, rcs suas praosumendi liaboat liberam potostatem. 10 

|2.] Quas si postmudum malo aut agnovisse aut praosumpsisso convincitur, rcs 
malc praesumptas dupli satistactiouo restituat. 

Titulus XXXV. Dc' vinditionibu s. 

(I.| Do "■ vindcndis ot emendis contractibus iiic ordo servandus est. ut quisqiie 
rem iuris sui'' vindiderit. ropot^Midi caiii |iiistoa non iiabeat potestatem. i.^^ 

[2.] Vinditionem vero ex iioc maxime ius firmitatis accipcrc, si traditione ccio- 
brata possessio fuerit subsccuta : si vcro post posscssioncni dicrum aut nicnsiuni 
praecaria fucrit subsecuta . ut ilic itcruni rem videatur possidcre, qui vindedit, docu- 
nienti professio firmitatem praccariae possessionis obtoneat^''. 

1 Ifbelliis .11; libellus .12.4.5. i(l om. -1-1.5. est om. .11.4..'). pcr il.ilani -12. iietitiinieni L'U 
.1 2; (letlitioiie .1 1. appfllet fiuVic. ; appellit -1 2. || 2 ad om. .1 1. aiulienlia .11.1.5. primipcs .14; 
priiicepis A 1. || 3 partlbus um. -14.5, Cidac. logis -14.5. lelicta -1 1; selicta .1 'i. seMteutiain 
-1 L^). !| 4 potest (Jttiac. revocari .14.5; provocare .12. ]| 5 ludieil .11. qnnque suain, oni. 
ueque, .12. sciiteutia lcceat .11. refragarl .1 4. .5, Cuiac. || U snli] suli -12. prliiccpo -11. quia 
— revocare uni. Ouluc. a. est] ct -4 4. .5, om. Cuiac. b. letigla .11. vel transactionlhus] actionlbus Si 

.4 4; haccionibus Ab; ac pactloiiibus Cuiac b. \\ 7 itcruni uoii pos.^ie (possuiit Cuiac. b.) -14.5. Ciiiac. 
revocari A4.5; tcroiinarl Cuiac. h. \\ 8 Kxtat hic tllulua in .1 1 (eine numero et rubrica). 2. 4. (T. XXXII) 5. 
In marijiite Ab: llic rcquire, qui res suas agnoscit. agiiis .14. || U Qul] SI .1 4.5; Si quis Cuiac. 
agiiosc.it .14. iiec] necesse .11; ot iie(^ .12. cst qui cidoni] est qui ei de .12, Jiliilime; elus, rel. om., 
-14, Cuiac; ei qul .15. niaiius] nian .. .11; niaiio .12; manu lilulinie. follat om. .11.4.5, Cuiac. ;io 
allquaM .1 2. || 10 causatioiies .1 1.2; cautlonis -1 4. 5, Cuiac. ud ros .14.5. babiat decit .1 1. liberu 
potcstate .4 4.5. 1| 11 (juas| (^ua -14: (iuod Ciiiac. inale agiiovlsset, om. aut, .4 4.5, Cuiac. prae- 
Miinptis yl 2. II 12 dubliH .12; dupla -4 4.5, CViiVic. || 13 Extat Itic tititlua in -4 1 fjijiie iiiiHiero et 
rubrica; tlesuitl etiam §S 5.6.^. 2.4 (T. .X.XXlll). 5. Aji manjine .1 5: llic require de vludleeion ibus; 
c/V. fflouani titulo ncfuenti atUcrijilam. vindiclioiie .14; viiidiccioiiibus .15; vcnditiono Ciiiac. \\ 14 Iii 3."i 
otnciidis et vlndondis Ivlndeiidi .15) .12.5; In cineiidi scd (et (SiiVic.) vcndendi .14, Cuiac. est oiii. .4 2. 
qiiiiHjui'] si i|iiiH .12; (|ui '.'iiiuc. || 15 roi iiircs, o«i. sui, .11. ropiteiidi .15. nunquam .12. Iiablat 
A 1; liBbcnnt -1.'). rneultalcm .14. .5, Cuiitc. \\ K! Vinditione .12. nni.xiine iiis] jna.xiniao oiiis .1 1. 
flnnitntc* /11.2. jj 17 iii vero — gubHocnta om. vl 4. 5, CWoc. || 18 illi .12. iteruni um. .4 2. reni 
om. AA.b, Cuiac. |ioHKCiloro yl 2. vindidlt .15. || I!1 lirmitate yl 2; et rniiiitale .1 I. piaeearl .I4.;"i. t" 
obtuicnt -4 4, Cuiar; opponnt .1 1. 

I) Vfr. Paiili Srnt. rrc. V, .'1.5, 1, inlcrjir.: ... Nec in ... rcvocaiulis scntcntiis lilicriun lialicrc 
iirliitriuni viilcnntiir, (it loni|iuni iippcllntioniH cl pocniic conNtitiitnc Hunt: ut quicuin(|uo . . . appclliirc 
et iul iiliuin iuillccni iirovoeiirc voluerit, intni i|uini|uc dicH iippcllet; ... dics (|Uo iiccepit lileniH. .. 

2) Cfr. CimI. Thrml. IV, 17; fic HcnlcntiiN rx periculo roeitiuuliH, c. 2.4.5; Coiiiit. e.rJrar. 2.21, II. <,> 

3) Ke foiile incerto; perprrum Hliihmr iiil Thtoii II. Norrll. til. I.'l remiltil. 4) Vfi: Coil. TliriHl. II, !!.• 
I)c |Nicti* ct IniniNiclionibuii, c. I (n. 31!). i.- LitiKia HcntcntiiH vel hiiUHiietionilius terniiniitii noii HiniiuuH 
rcntnuniri. 5) Cfr. Lih. fonnt. lil.HW: llc liiM . i|ui iipiid iilion i-ch huiih a)(MOHeunt, iiiiilc hic lilulm 
rrmpliu ml ; .Siilim, l^rnrrim f).'M. (j) Cfi-. Lili. ninHl. til. H, \> 7) ('fi\ Lili.r.ouHl. lil.M: Mc vciKlitionn 
l«'niruni; Cimil. rjrlrnr. II, H) Cfr. Cml. Thrinl. III, i: \h> eontriiliendii cnijitioiie c. 1. 4. 7. !l) Cf>'. :>o 
Cinl liinl /1', 51,2. Ul) Kr /imlr iiiiiHiuita; rfr. Itruuum; I). lliTlilitiirmh. I, /1. 2(11. iii>l.:i\. 



LEGES BUHGUNDIUNLM. - LEX RUMANA XXXV. XXXVL 153 

[3.] Quod si quis male vindedissL' fuerit adprobatus. enipturi in dupluni et nielio- 
rate rci tcneatur obnoxius; fructus enim niale fidei possessor post conventioncm duplus. 
ante simblus ex lege praestabit^, secundum legem Theudosiani- vel sententias Pauli '. 

[4.] Res vero, quae repetiintur. aut de quibus iam actio processit, aut de quibus 
5 litegatur, nec vindi nec donari possunt^ nisi forte ut dominus aut procurator litis 
quicumque per mandatum fuerit institutus, |secundum legem Theudosiani: Ue cognitori- 
bus et procuratoribus] '. 

[5.] Sciendum etiam. quod facta qualiterlibet commutatio vicem obtenit emptionis''. 

[6.] Arra pro quibuscumque rebus a vindetore accepta ab eo qui emit, vinditio- 
lu neni perfectam esse; precium tamen postmodum emptor vinditori inipleturus, si aut 
inter ipsos convenerit aut virorum bonorum cstimatione consteterit, secundum speciem 
Paulil 

Tit. XXXVl. De^ tutillis minorum. 

[I.J Tutorcs legitimi agnati sunt, id est per viriiem sexum a patcrna iinea 

13 venicntes", qui ad tutillam post quintum decimum* aetatis annum '" vocantur; hoo est: 

fratres primuni, patrui. fratres patruelis, patrui magni, hoc est avi paterni fratres. vel 

*) (juartuiii i.l(;L-iiiium Ai.b, Ciiiac. 

1 malc um. Cniai:; vel ,14.."). eiiilrtuii ,14, l'ui<ic. et um. .12, Ciiiiic [\ '> pcist cniiveutiniie .15: 
aute euuveiitiuijeni, um. pust, Cuitu: duplus uia. .I4.f), Cuiar. || o e.v um. .1 '2: ;i .14; ail .1 j. lege- 

20 bus yl 2. praestavit .1 l.tJ. seutentiam AA.b. \\ 4 petuutur .4 1. aut de nuibus] aut quidani .4 4; 
aut quideni .4 ."i; ut si ([uaedam Caiac. iam suliis .4 2. praecessit .1 L 4. aut de] ut de Ai.b, 

(Juiar: |' 5 veudi .1 L4. douare .4 2; dari .14. furte aut .1 1.2. aut um. .4 4.5, Ciiiac. 

prucuratur lites .1 1; iiruvucatiir litis .14. || li (|ii;iecumf|ui' .14.5. || 7 secuudum — procuratiiribus 
desunl A 1; /u jiiie ^ b. praebeHt .12.4.5; mutiente JJnrluu- huc transiiuaita. \\ 8 etiiuii] est add. .45 

25 Cuiac. lactum id .4 4.5. et commutatio .4 2. obtiueat .4 4. .5. || 9 Aras .4 5; .Vrras .4 4. 

per .4 2. qualibet cum (qualibetcunia .4,5) res .4 4. ,5, qualibet re Cuiac. ad vindetore .4 5; a viudere 

A\. accepta] suscepta .4 4. 5, Cuiac. ab eo qui emit] ab eius quem liemit.l4; ab eius que emet .4 ;'i. 
viuditione .12. || 10 profectum .4 2; profeciam .14. ab emptore Cuiac. imptur vindituri .12. 

iniplelur A 4. 5, Cuiac. si aut] de quo Cuiac. \\ 11 verborum .4 4. 5. estiinjitiuiiem .1 2. cuiistitprit 

■<o A 4. 5. especiein .1 5; seuteiitinm Culac. \\ 13 Extat hic titulus in A 2. 4 (T. XXXIV) 5. et /iru /lartc iii .\ 1 
(sine numero et rubrica); in .4 5 huc lucu nota manjinalis ad §4. praecedenlis tituli xpectans leijitur: 11 ic 
require, qui res qui in coutentiune sunt iion coiiparare. ininorum in contextum recepit .12. |] 
14 Tutures.4 1; Tutoris .4 2. 4. 5. baciiiti .1 5. se.xu .4 4. lenea venieiitis .1 4. || 15 quia, om. ad, 
A 1.2. tutellain.4 1. aetates .4 1.2. hoc est om. .11; lieredes est .4 4.5. ]| 16 fratres] fratris .4 4.5. 

■'■'> patrui fratics um. A 4. 5, Citiac. patruellis .4 5. patrui magtii om. A 1 ; patrul, uin. magni, Cuiac. bocl id 
Guiac. avi utii. Cuiiic.; qui ,1 4.5 pateriii] patris Ciiiai: IVatris .14.5. 

1) C/'r. Hiijnu tit. a, 4. 2) Cfr. Cod. Thcud. IV, \>i, c. 1 (siipra p. 131, mt.:^). '.i) Cfv. 

Faitli Seiit. rec. II, 17, 2. 3; V, !», 2. 4) Cfr. Cud. Tlieod. /F, 5; Dc litigiosis. <■. ». (n. :il 1.; et interpr. 

h. r.: Res quac iiropositii actionc rcpetitur, transfeni . . nullis contractibus polcst. 5) Cfr. Cod. 

40 Theod. II, 12.' Uc cofjnitorihus, i-. 1, (a. 3(i3.j, intcrpr. — K. Zciiiner inonet lutec: 'AHctur dicere nuU, rem 

litiijiuHam nun jmasc ulicnari iiisi jn-ocnratori inde in rem suam instiliilu. Est enim manihtti procurulori 

in rrin siutin instititciido duli formula: "dominum et procuraU/rem te institiio"; cfr. L. Rom. Vis, C. Thcud. 

II, 12, 1. 7; I'auli ,Seiit. II, 2, 2. 3; <iidlim locis iiilerpretalio eam ij}sis constitulionibus ct scntr.ntiis cim- 

fereiuht est. MaiiiUdum, per rpiod ''doinmns et jtrociirutor" insliimtur in interjn: u<l C. ThciHl. II, 12, 1 
45 rlicitur: nuindatuiu ad viccni (lonationia factuni. Einsnuxli mandutii exstant: Carta iip. Marini, Vujiiri 

nr. 86 (= Spamjctdiaij, Tuhiihic nr. 31, ji. 184j; Vorin. Arr. 2 u, p. 2i); Vorm. Tiir. 20, ji. Mli'. Hi (7''- 

Cod. lust. IV, 64, c. 2; l'erniutationoni . . viceui cniiitionis obtinere; Vulent. III. Norell. til. 31 (a. 451.). 

8 5: Conimutationi', i(uac in.><tar obtinet cmptionis. 7) Liber dejierdilus; ifr. Pauli Scnl.ric. II, 17; 

Giu Instit. III. y.V.l 140. H) Cfr. Lib. coiist. tit. 85.59.87. Cfr. siijira til. 22,6; 26. !h Cfr. 

so mj)ru lit. 10, ti. '.K l«ii C/r. Co<l. Tlieotl. IV, 14, c. 1, inlerjn: 

I>L. ,Sci. 1. U 20 



154 LEGES BURGUNDIONUM. - LEX ROMANA XXXVL 

filii eorum. per virileni sexum, ut dictum est. venieutes'; quibus omnino mater, si 
tutelam suscipere voluerit. licito et iure praeponitur -'. 

[2.J Sciendum tamcn. quod agnati*. sicut ad successioneni. sic ad tutillam 
vocantur**''. 

[3.] Pupilli vero post impletum quartum decinnim annum curatores sibi ipsi ;. 
petere debebunt, puellc vero impleto duodccimo anno curatores sibi ipse petant, 
quia tutor usque ad illud tempus rationcm administrare tutillae debet: qua ratione 
conpleta. pupillus sub curatore positus tacultatem suani gubernare dcbebit^. 

[4.] Si vero niater tutorem filio intra annum non petat. et ad sccundas nuptias 
transeat aut fortc non transeat, successionem filii. qui intra pubcrtatem moritur, pro lo 
culpa non petiti tutoris amittit: quae agnatis. vcl si iii defucrint. cognatis, qui ad suc- 
cessioncm iurc veniunt, adquiratur. Secundi vero mariti bona praetcritae tutille ratio- 
ciniis teneantur obnoxia, secundum legeni novellam; De tutoribus pupillis nominandis '. 

[5.] Tutillae vcro actioncm ab exordio debeti curatoris usque ad XXX.*** |)upini 
aetatis annum. id est per annos XYlt- de liis annis. quibus tutillam gessit, ad tutorcm i.^ 
esse reddendam''. 

*) cognati Ab; cognili .14; (.ogniitos Cuiue. **) non voiantur .14.5; non vocaii Ciiiac. 

***) vicensinio A 2. t) annus XV ,1 2. 

1 veiiieiiti» .1 4. omiiihMs .1 4. .'); Iiuiiiiiiilms .1 'J. iiijiler] iuiiteinis .i 5. si um. A 2. || 

2 tulilla >4 2. liuitum et, om. iure, A 1. el uni. ('uiiii-. |iiuiiciiiitur .14.5; piaepunetur Ciitac. || jo 

3 quod] estCHinc. ; quae ,14.5. || 5 post) per.^14.5 ciuaturis .1 '2. 4. ii. sihij sive-14.5. || 6 petere] 
palere A 4 ; pertineri A b. (lcbeliuut ultimum esl verbum cud. .1 1 . puelle| pupillae A 4. 5, Civiac. impletum 
duiideciinuin aiiiium .12. curaliircs um. .14.5, Cuiac. silii ipsi.14. 5. || 7 illuiu A i. rationem ad- 
iniiiistrare ex emend. Cuiuc; rationc adiiiiiiistrat .12.5; latiouo .Kliniiustraul .14. tutillae delict] ct ut iUc 
ddiit ,12. II 8 sul)] pcr .14.5, Cuiac. piisilus um. Ciiiac. per laeullalciii ,14. H it tuture .15. 'is 
filium ^14.5. nuii (tm. .14.5. || 10 succossiiine ,1 2. filii sui, cihi. qiii, .1 4.5; lilii si, uni. qui, Ciiiac. 
puhertate ,1 4. 5. inuriatur Cuiac. \\ 11 ciilpa potito, unt. miii, ,14.5. .■uliiiill.it .1 4; admitti ad ,15; 
amitlat Cuiac. quac] qui ,14. .5; et Cuiac. agnitis ,15. si id fuoriiil .1 ."> || 12 successione -12. 
iiiris .14.5, Cuiac. ad(|uiratur| deferautur Cuiac. Secuuduin .12. || 13 tciieatur ,1 2. 4. .5. uh- 
iioxius .1 2. II 14 Tutilla ,12. nctionc ,12.4, Cuiac.; haceiuucm .15; ratiuiiem ex coiiiecl. JUu/imc. ;iii 
dehiti .14.5; dati *iVc dativi couiecil liluUmc; peliti Ciiiac. pupilli uni. Cuiac; pupille .15. || 15 aclales 
.12. dc liis om. Cuiac. auiiis um. .12, Cuiac. (|iiihiis] (jui Cuinc gcsseruiit ,14, Ciiiar. .•ul| = adrerma; 
um. A i, Cuiac; a /12, Htnhme tutore ,15, lltulimc; raliuro .14; raliinieiii Cniac \\ IU csse um. 
Cuiae.; eot ,14.;'). rcdileiidiiiii ,14.5; roddcre euguiitur ('itiac. 

1) CyV. Oui I, 155. 1.5(j; Agniiti sunt tutorcs, (lui vociintur lcgitiiui (},. Kom. Vi.^iiii. (lui F.iiil. :i.\ 
/, 7; Tutores . . Icgiliiiii sunt^; sunt iiutcin iignati iier virilis sexus personus .. iuiuli . . veluti; liater . . 
patrauH ct piitnii filiiiH ct nepos ex eo. 2) Cfr. Liln: comt. lil 8.5, 1; Cod. Tlicoil. III, 17. Iie 

lutoriliUH et ciJViitorilius crcandis, c. 4 (u. '.i'.M.), inlLrpr.: Mulicrcs (cdiint. Matrcs^ .. si ipsae voliurint 
lulclimi HUHcipcrc fllioruni; L. Visi(j. IV, 3, 3. .'1) Cfr. Gai Inntil. l. 1G5; Lex . . iigniitos, (juos 

11(1 hiTcdiliitcni vocuvit, coBdciii cl tutorcM iusHonit; L. liom. Vinig. (lui Kjiil. I, 7, 1'; suiwu tit. 10.28. 40 
4) /O: foiitc (lcjierdHo; cfr. L. Hoiii. KwiV/. (lui Ejnt. I, 8; (M. Itutt. V, 31. c. ti. 5) Cfr. Tlieuil. II. 

NorcU. IU. II; l)c tutorihuH, e. k. Cii. 43I*.); .Seiiinl ... (jui ad NUceesHioneiii viMaiitiir iniiiilli iiuntui, si 
defuncto eiuH |iiitrc tutorcin ci ... non |iclicrint intiii annuni, ouinciu cis ... NueecsHioiieiii eius, n\ 
ini|iulii;N inorilur, dcneKitndiini ; ideni(|Ui! oliHcrvari voIuiiiuh, ct si iiiutcr ... lul hccuiuIiis ... lul- 
ii]iiravcril nu|itiai< . , .; i|Uod si . . . sccundo hc iinirilo crcdidcril copuliindaiu , niariti (|UO(|uc eiiis i.v 
pnicti-ritnc tutclitc niliociniiH liona iurc jiignoriH tciieliuiilnr ohnoxiii; intfrpr. h. c; Si iiuvtcr .. ml 
iiliiU) nuptiiin . . . IninHicril, . . , non hoIuiii eiiiH honii , . . liliiH lcnciintur ohnoxiii. vcriini ctiiiin Hccundi 
niurili, ... dnncc omnc dcliiliini, (|iiud rutio tutcluc invcncril, Hupplciilur . . . 8i lilio iinpulicri, id cnt 
inrm unnuni ijuurluni dcciiniiiu, liiic pcrHonuc, ijuuc ci doruneto poHHunl . . . Hiieccdcrc, ni non . . . |icticrint 
tiit«rcni, . . , iili ciuN HUcccHnionc liiiliciintur cxlrunci, illin . . . profiituru HUcccHHionc, (pii . . . ilefiinelo m, 
coKnAtioniH gnulu invcniunlur cnhc propin(|ui. 0) Cfr. Lili. coiih/. lil, 87,2; Coil. 'riuiKl. II. Iii, 

c. 2; V0I...1 III \....ii 1,1, m, )t 13/ CimI, IhhI. V, 71, c. 3. 



LEGES BURGUNDIONUM. - LEX KOMANA XXXVL XXXVIL 155 

[6.] Tutores etiam, si legitimi inveniuntur, taliter excusantur: hoc est, si quattuor 
maseulos filios habeat', si morbo perpeti et insanabili teneatur ac si furiosus aut 
mente insanus agnuscitur-; aetatis etiam sexaginariae ab his oneribus excusantur'. 
Tres quoque tutillae sic liberant, ut [ad] quartam, etiam si evenerit, non vocetur^. 
."i [7.] Praeterea lapsis et circumscriptis pupillis integri restitutio subvenit, ut de 

nominatis rebus petita integri restitutione, quae male aut circumscripturie in praeiu- 
dicium suum acta sunt, vacuentur '. 

[8.] Quae restitutio ita futura est, ut impleto vicinsimo quinto anno, cum vicin- 
simo sexto aetatis anno ingreditur, evocatis ante defensorem'' testibus, qui aetatem 
10 eius noverint, annos suos professione ' aut relationibus testium probet, ibique profitea- 
tur, adversum quas causas vel quas personas integri restitutionis petat auxilium. 
Quod si quemquam praetermiserit, ut eum in restitutionis prosecutione non nominet, 
ei contra ilhim, quem non nominaverit, actio non patebit''^. 

[9.] Quae restitutio usque ad finem anni vicensimi octavi concessa est'*: post 
I.'. quos annos minoribus ad agendum quinquennii beneficium principale constat adiectum, 
secundum legem novellam'". 

Titulus XXXVII. De" nuptiis legitimis sive naturalibus filiis. 

[1.] Nuptiae legitimae contrahuntur, si conventu parentum aut ingenuorum viro- 
rum intercurrente nuptiali donatione legitime celebrentur. 
20 |2. 1 Quod si pares fuerint honestate persone, consensus perficit nuptias: sic 

1 tiitoris »1 2. 4. 5. qujUiter -14.5, om. Cuiac. excurantur -12. lioc est om. Caiiic.; Iiae res 

est .4 4.5. II 2 masculus .12.4.5. filius ^2.5. liabeant Cuidi: perpeti] perpetuo Cuiuc.o. 

insanablli] exsaciabili 4 4; lusatiabili J. 5 ; sontico Omac. teneautur C'(«ac. ac] haeres yl4. 5; ut Cuitir. 
curiosus -4 4; luriosi Ouiac. || 3 mente in mente -^14. insanl Ouiac agnoscitur Ai; agnoscantur 

2.') Cuiac. aetates .1 2. beneficio sexagenarli Cuiac; c.xaglnare -14; exagen.arie -15. ab honorlbus, om. 
liis, -*1 2. II 4 ad suppl. Ouiac. vocentur Cuiac. \\ 5 1'ropterea Ai. siibvenit om. -14.5; datur 

Cuiac. dc vin. .14. .5, Cuiar. \\ l> in Intcgrae -12. restitutionem -15. quae malo] queui all<|ua 

male -15; quani male queni niale -1 4. aut| ail -15; ve! -14; ac Cuiac. \\ 8 aiiiio uiii. ,1 4.5, Cuiiir. 
et cum A 4, Cui.ac. \\ i) aetatls om. A 4. 5 ; aetates -1 2. annus -1 2 ; aniuim Cuiac. evocatus A 4, 

:;n Cuiac. \\ 10 noverunt -4 4. annus suus-4 2; annus (annos ^4 4) sepius-4 4. 5; annos suos prius Cuiac. 
perfessionem -"12. probet ex emend.; probit -12; proilut -14; proibet Ab. quac profiteantur --14. || 

11 in Integri yl 2. restitutione j4 4. 5; restitutionem Ouiac. petat — prosccutiono om. -14.5, Ouiac. || 

12 non om. Ouiac. nomenlt -■! 2. || 13 eique /14, Cuiac. patult -12. || 14 annoruni Cniac. 
annos (annus /1.5) XXVIII concessam esse pro quos -14.5. || 15 anuus -12.5. ail om. -I4..''i. (iniu- 

y.< quennium .12.4, Ouiac. l)enefioio Ouiac. priucipalitate deiectum, om. constat, -14.5; prlucipali dclatuni 
est, om. constat, Ouiac. \\ 17 Exta.l. Iiir titulus inA2.i (T. XXXV). 5. De l'iliis logitimls sive 
naturalibus, om. nuptiis, -14, Ouiac. \\ 18 Filius praemitHt A'2. conventu ex emend. Cuiac, con- 
vcntuni .1 2. 4. ,5. virorum om. A2. \\ 19 intercurentum -12; intercorrenti Ab; intercurrcnti .14; 

intcrveniont<> Cuiac. nui)tiall8 donationls -1 2. celebrautiu- Ouiac. \\ 20 parcs emcndamt Jloretius; pars 

■10 .12; parcntes .14, Cuiar.; parentis /15, rucrlnt] defiierlut . I 4. .5, Cuiac. houoste -I 4. 5; liimcstatcm -12; 
li(mo»t.;iruiii Cuiar. personaruin Cuiac. ronshmia A 'J ; consensu -14. .5. perfici -12.5. si , om. ut, Cuinr. 

1) C/r. Cml. lust.. V, (iH, t. 1 (a. 203.;,- Fmffin. /«Ws Rom. Vatic. 191. 192. 247,' 1). XXVll, 1, /. 2, 7. 
2) Fnupn. lurvi liom. Vatic. 129. 238; Vod. Imt. V, (18. 3) Cod. Imt. V, f<l : D. \XVII, I. ?. 2, jn: 

4) Frafpn. lurin Ilom. Vatic. 125. 128. 5) Cfr. I). IV. 1, /. 1 ; IV, 4, l. 24, 1. G) C/r. .wpra lit. 22, 4. 

■<■'• 7) De. tmtaU pro/cmiowi talmUit puhUcin imcrlii , r/'r. Coil. lusl. II, 42, c. 1. 3; //, 44, c. 2; IV, 21, c. G; 
VII, 16, c. 15. 8) C/r. Cod. luKt. II, 43, 1. 3. 9) C/): Cuil. Tlimd. II. Kl.- Dc into^'ri rcstKuliouc. c. 2 
(a.32ii.), interpr.: lustuni viilctur, ul \tr>s\. (const. ndd.: (■(iiiiplctiiiiu \W. iinnniu. iilii \X\'I. iinnus 
fiiorit inffressuH, dcposita iipinl iinlicciii (•oiilcsljliiiiic pcl.il intcgra . . . rcsliiui; . . usi|uc lul XXXVill. 
iinniim . . psho conccsMuin . . Kli ''//■. \'iilnil. III. i\'iwrll. lit. :il («. ib^i.), S L'{; c/'r. iiilfrin: 

M) li Kpit. Aetfid.; Kd. Tlieotln: 12. 11) C/i: C<«l. ■riirnd. III. 1 ndir.: Hc iiiiptii<.- /1'. C. nihr.: Hc nntu- 
ralibus liliis «1 niatriluis eoruin. 

20* 



156 LE6ES BURGUNDIONUM. — LEX ROMANA XXXVll. 

tamen, ut nuptialis donatio sollenniter eelebretur: aliter filii exinde nati legitimorum 
locum obtinere non poterint ', et fit in hac hereditate successioni loeus his, qui ab 
intestato per agnationem, ae si agnatio defuerit, per eognationem forte sueeedunt'-. 

[3.] Xaturales sane, si e.\ ancilla nati fuerint et non manumittuntur a domino, 
inter hereditaria mancipia conputantur '. .■) 

[4.] Quod si aut de ingenua fuerint naturales aut do liberta aut ecrte libortina, 
ultra sescuneiam niatri cum naturalibus filiis dari amplius non licebit. hae ratione, ut 
donatio nuptiaiis in hercditatis subputationo non veniat: scd dc eo, quod supra dona- 
tionem nuptialem fuerit. inde seseuneia deputata naturalibus iure debctur. Quod si 
aiiquid ultra aut per donationem aut per testamentum aut por suppositam quani- m 
cumque personam illis fucrit derclictuni. ab lierede legitimo iegibus revoeetur ', secun- 
dum lcgem Tiieudosiani, quae do naturaiibus fihis et matril)us corum lata est '. 

[").] Inter ingenuum vero ct ancillam. sive scrvum et ingcnuam. sieut eonsensus 
contubernia facerc possuiit. ita nuptiae non vocantur''. et qui e.\ his nati fuerint, 
deteriorem lineam sccuti dniiiiiiis adijuiruiitur '. i5 

1 solenipiieter -12. :ilitor| ini.is )iu|>t!us .14. f); .iHnqiiin Cnian. iiide -14..'), Ciilnc. || 2 nb- 

lineri .4 2. potuerinl .14.5. tiat -12; erit Ciiinc. hac om. Ai.Ti, Ciiiac. succe.ssioni e.r emmih Ciiiac; 
sncce.ssiune .1 2. 4. 5. qui) quein .1 4. !">. ab i)itestatu -4 2. || 3 agnatioue .1 4 ; hacnitiono -1 f). 

nc Hi - cogiiationen) oni. -12. ac) vel Ciiiac. .ignitio .14. per coynatione .14.:"). || 4 Naturalis 
A2.4.r). II <) Qnnd] Que .1 4. ,0. <le om. -4 4. :'); cx Cuiuc. ingenuam .14.;"). uatuialis .4 2.!'). 20 
dc] ex Ciiiac. libertina] sic Ciiiac; liboiti (•(((/(/. |j 7 iiltr.i scseuiui.iin r.i- ciiicikIoL Jioritii, r/r. p. 165, 

l. 2'); ultra excuncia .12; filtransconcia .1 .'i; ul .. uiicia .14; ultia ties niulas Ciiiac dare -14. || 

8 nuptiales -12. Iieredilates -12.4. subpntatione -4 2; suppotatioiiis -14; subputationis -1"); suppu- 

tutioneni Ciilac. de co] ea Ciiiac quodj quae .1 4, Cniac. supra 01». Ciiiac. douationc uuptiali 

.14, Ciilac; doiiacioueni iiupfialis -15. || 9 luerint <'iiiac. iiulo so.scuncial inde excuiicia .12; indisciintia 25 
AA; indiscuncia -4.5; supra Ircs uiicias Ciiinc ilciiotata .4 2. 4. ilebitur .14; dolicbitur .1;'); dcboantiir 
Ciiinc. Quod] Quae .14. || 10 douatioiie -I i). Iiac testamento, om. aiit por, .14.;'). aiit siippositau), 
nm. |)cr, .12. quaccnnique A4; queincumque -15. || 11 illl .I4..'i. riioriiit ilorolicta Ciiiiic 

rovocclur om, A 2. \\ 12 quae o»i. Ciiiac est oiii. A 4. 5, Cniin-. I.itnni ' 'iiiiir. || 13 liiter iii- 
goniiuni — iiigeniiaml Si cnlligatiis (Si inlcr collegiatiini Ciilnc.) sivc servuin ct iiitor f««i. Ciiiac) in- 30 
geiinain .4 4. .5, Ciilnc. sive] si A 2. sicut 0111 Ciiiac conseusn -14; Cuiac. h; ooiiaousiim .4 5, {] 

14 coiitiibornii .4 4.:"); contnbcrniiiui iiiitiini Ciiiac laocro] fiurit Ciiinc possiinl «1». Ciiinc; poterit 

A 4. ita oMi. Ciiiac. ]t']n\ ipsis .1 4. .5. Ciiiac, 

1) Cfr. Cinl. TIipikI. III, 7, c. 3 (n. i2H.): .Si doniitionuni nnto miiitias vol ilotis instrniiiPiitii 
dcfinTint .. !iliiu|un nn|itiaruni cplebcritas oinittiitiir CiH/crp)'. ; ilos colcbniri non possil^, niillus acstinioti. 35 
olj id dePfiHP rectt> aliiis inito inatrimonio Hrmitatoiii vol ox eo nntis lihpris iura ])ossp lotfitiiiioriiin 
imfprri, ni intcr parp*i honPHtatp pfirHonas . . . liat consortiuiii, (|iu)il iiisoruiii oonspnsii ati|uo aniioorum 
fidi> firiiialnr /'m<n7/r..' Hnfficipt .. connenHiiH .. ct lilii lo(^itiini iirulialiiintiir/. 2) C/'r. niiiini lil. 10.28. 
3) Cfr. Cinl, Tlunil, IV, (J, c. 7, n cinnpilatirrUniM Jjeiiix lUnii, Viaiji. iinii nrciiln. 4i Cfr. C^nl. 

Thnnl. /r, (>, r. 3 ^rt. 3.'i<i.^, II cnmjnliitwihun LriiiK Rinn. Viaiii. nim rfcejila: ISi ox ainillii . vol liborla 411 
vpI lihortap filia . . . MnHCpptoH filioH . .: r|uic(|uiil talilius libpris ))iilor ilonavorit, . . Iiiliiin rolriiilnin 

ln)fitiniac nolioli rpddiilnr . . . iSivp itu(|U(> pcr i|)siiiii ilonatiiiii pst vol por iiliiiin sivi' |mt sii|i|mi- 

■itiini piTnonaiii .... Ktatini rPtriicfnni roililntiir. 5) Inler frniimrntii Ciuliri-: Tlirnil. /1,11 idiisli- 

liilio liiiulnln nim r.rliil ; iiil rnni liimrn Tlinnl. II. Nnrrll. til. 22, c. I in. 41.1 /, iiilrriir. /iiv ni7i/s- 
iMff/iil: Si (|iiin lialiiiPrit IPKitiniOH lilioH ol niitiiraloH, iil lcx iHlji oonslitiiit , iit iil iiliHorvotiir i|iinil oil 45 
in 'l'li(>o<li>Niani cor|iorP con«litiitiini, lioo (>Nt: ut PxtantilniH Ip^itiiiiiH liliin ootiivaiii lioroilitjilis iinlii- 
nililitiN vp| poriiin nialriliiiH |iafpr Hi voliipril (lori>lini|Uiit. lliiir ciinntilntin fMinlni (Hfil iioii 11/ Illiilinir 
jieriirriim pulnl nmxliliitinnr n. 42H, CimI. Tlirinl. IV, li, c. H> iilHililn riuir riilrliir: rfr. Cml. Iiisl. ]', 27, 
r 2; Citl, Tlinnl. I]',i;, r.4; Fmiiin. Viniii. ((Inuilrn:!) ',>, Cfr,(lauilmxi l.c, ji. 2!>. I(i4; .Vi/i(/i» /. c. /i. 23K. 
)i> ('fr. I'iinli Srnl rrc. II, I!), (1 ' |)i> niiplii» iiit(>r HPrvoH pt liliproH iiiatriinoniiim oonlriilii iinii |intPHt, to 
rnntiilipriiiiiiii |iii|i>«t. 7) /'*»/ rnjuln iiiri» (Irrmiinin ; rfr, Cinl, Tlirml. IV, H, r. T (n, 3,'ll.), inlrrpr : . . Si 

(|uiii in liliprliitp ponilnii ancilhini Hibi lopnliivprit iii coiiiii)(iuiii, ni lilii px ipniH nalJH fncrint oriKo 



LEGES BURGUNDIONUM. — LEX ROMANA XXXVIL XXXVIII. 1 57 

[6.J Sciendum etiam secundum legem novellam : Quisquis ingenuus colone aut 
ancille, quaeque ingenua servo aut colono se iunxerit, salva ingenuitate discedendi 
licontiam non liabere, secundum legem novellam sub titubi: De advenis*. 

Titulus XXXVIII. De- pactis et cessionibus* haec forma servanda est. 

5 [1,| Si quis maior aetate paciscitur, conditionibus pacti maneat obligatus ; si 

tamen aut potestatis suae est, hoc est filius familias ' non est, aut nuUo metu aut 
imperio ad pacta venire conpellitur, sed libera voluntate pactum inisse cognuscitur. 
Quod si placitorum ordinem adtemptet excedere aut nollit implere, ad solutioneni poenae, 
manente paotum, cum emolumenti aniissione tenendus est et infamie maculam sustene- 

10 bit. secundum legem Theudosiani libro secundo sub titulo: De pactis et transaetionibus '. 

|2.| Sciendum tamen, quod si quis se vi et metu coactum ad pacta venisse 

cauaetur, intra annum probaturus huiusmodi et moveat et peragat actionem^; quo 

tempore praeterito nullam sibi neque de vi neque de metu suppetere noverit actionem, 

secundum constitutionem Gregoriani''. 

li [3.| De successione viventum, nec de sua nec de aliena, quemquam pacisci posse, 

nec huiusmodi seripturam nomen pacti legibus vindicare, secundum legem Gregoriani 
et Ilermogeniani'. 

*) transactionilius yl 4. 5, Ciiiac. 

1 ^i qnis Ctilor. coldnam ancillani, ovi. smt, A 4. i') ; colnnao ^nciWnevo Ciiinc. || 2 quaeqne] quae ^ 4 ; 

2n nut Ciiiur. ingenuam J :'>. servuni .1 2. colnnove, owi. aiit, t'«/nc. || 3 licentia .1 4. liahebit .1 4. ">. novella 
de advenis, om. sub titulo, A 2. || 4 Exfof hir fifii/n-i in .12.4 (T. XXXVl). 5. bec fnra .'ser.ada, 0111. 
est, yl2; Invec — est ad confexlum siimpnit Oniac. || ,'') I)c pactis liaee .. ost pramnittil Cniiic. maiore 

A 4."). pasciseitur -1 2. || >> boc] bacros .14."). metuam imijei-io, inn. aut, ,14.:"). || 7 pacta] 
peccjita .1 4. venire om. A 2. conpelletnr .1 2. sed om. Cuiac. libera — cognuscitur ovi. A 4. .'^1, 

25 Cuiac. II 8 Quod) Que A 4. .'). pb-icitnnnn A [>. m-dinationem A 4. !'>, Ciiiac. adt.eniptot] ant timptit 
j4 2; adteniptit Ai.Ti. ad solutione .12.4. poenao om. .14.5. || !t manenteiii .15; content:ie 

Ciiiac. pacto Ciiiac. cum] dmn .-1 4. .''). tiiiendns .1 5. et n>ii. .1 2 || 10 libro om. Cuiac. 

seeundo 0711. A4, Cnior. transactionibns] ccssionibus .12. || 11 (|iin{l| i|iiani .14.;"). si quisquam 

Cuian. se om. ^i •>. vi et om. Ciiior.; viae (sciiio .1 .5), om. et. .I4.:"i. iiiotinii .1:"). coactus A 4; 

30 quobjictu» ./1.0. II 12 causatur .-12. biiius .12; liniu.sdem .1.5. || 1,3 sibi ncquc] denique j4 f), 

Cniac. h; sibi divinUR A4; .sibi, om. de vi, Ciiiar. o. ueqno] deqnc (nioc. suppetere] dobet A 4. 5. || 

15 De oHi. ,4 2. vivcntlum Ciiior. iioc do — i|noiiii|iiani| sua vel alieiia ncniinom Cniac. ^^ A .5. 

posset ,-12. II l(i 110 iiiiismodi .15. sori|)tur;i .12. vindloari .12. || 17 l-j-niogoiiiani .15. 

matreni spquatur; siniili modo si libertii servum duxerit inarituni, iignatio .servum sequatur, quia ad 

3.S inleriorein porsonam vadit origo; Epit. L. Rom. Vixig. Cod. Theod. XIV, 1 iti Cod. Paris. 10 743, 
ed. Haenel p. 242, col.'A: Schroeder l. e. p. 294. 44U; Koehne, GexchlechtsrerhiiidiDifieii der Unfreien in 
Ciierke ' [fnlersuchnnqen z. Dentsch. Jiechtsnexch.' XXH, }\'2l.iqq. 1) ('fr. VaJcnt. III. Nmelf. fit.30 

(a. 451.^, §§ 5. (), inferjw.: Advonao ingcnui, qui se colonae iungi voluerint alienae, . . gestis prolitpan- 
tur, sp de domo doinini colonao ... nulbi rationp di.scederp, et ingenuitate inanpntp, nulliini habpat, 

40 licentiain evagandi: Cco»i.f(.: salva ingpnuitatp licentiani non habeat rccedpndi^; ingenua itpnK|UP niulipr 
si contubprnium coloni plegerit alipni . . . (comt.: pari legp innliprps ingpiiuas iubpo dptineri, a quiljus 
coniunctio appetita pst . . sprvoriim vol lolonoruinj; Kd. Tlimilrr. M. 2) O/V. (^od. Theod. II, !l, 

ruf/r.: I)p pactis et transactionibus. .3) Cfr. mpi: fil. 14, 4. 4) r/r. Cod. Thetxl. II, 9, c. 3 

fa. 395./: Si quis nniior annis adversuni parta . . . nullo cogontis iinpprio, scd lilioro ;irliitrio pt volun- 

4r, tatp oon fpcta 6«/cr;w..' fpci»sp dignoscitur . .J putiLVPrit essp vpnipnduin, . . non impicndo ... non .soluin 
iniir;itiir iiilaiiiia, VPriiiii ptiam iiptionp privatus, rpstituta jiopna quai' pactis inobatnr \nfierUv (inferpr.: 
)i(ion;iiii, qiiaiii iii paclo constituit, cogotnr oxsolvi^rej, pariiiii roruni ot propriotatp oiiroat, et Pinoln- 
iiioiilc) . . . 5i Cfr. siqrra fit. ,31, 2. (i) Cmistifittio hindiiln iniii r.rlnl iiilrr J-'riifim. Cndicis (h'e;iin:, 
rfr. Iliiriirl iii rilil. riil. 1 ; rfr. Ciiil. In^t. II. I!l, c. 4 (n. 2.'t!).). 7i Le.r hiiiilnlo inni c.rtiif. iuler Fraiim. 

10 iiniiir Ciid. Ilrriuoi, iiriior C„if. (!rri,i,r.. rfr. Ilaencl in cdif. col. 4. (W; cfr. Cnd. hi<l. \ 1 1 1. ;iS. <•. 4 r.i.2»3,); 
r. 14, c. 5 (a. :»)0.;. 



158 LEGES BURGUNDIONUM. - LEX ROMANA XXXVIIL XXXIX. 

[4.] Cessionis vero ita firmitateni subsistere , si euius rei per evidenteni pro- 
fessionem voluntaria et evidens cessio teneatur, lioc est: ut cessionis nomine scriptura 
cuiuslibet rei cedentis voluntaria professione et subscriptione firmetur. Quod si de 
vi et metu is qui ccssit queri voluerit. intra annum similiter institutam peragat actio- 
nem. secundum Tlieudosiani leges libro IV. sub titulo: Qui lege lulia bonis cedere •"■ 
possunt '. 

Titulus XXXIX. De- terminis transgressis et evulsis. 

[t.] Quicumque terminos aut limites aut arbores tcrminales. quae decusas'' 
accipiunt, scelerata praesumptione eveilere aut abscidere et signa inpressa eradere 
forte temptaverit. convinctus in eodem loco . ubi termini fuerunt, vito torininum sub lo 
incendio sortiatur^. 

[2.] Si novos quicumque terminos occuite posuerit. poena faisarii teneatur, secun- 
dum sententiam Pauli '. 

[3.] Si vero tcrminis. liniitibus arboribusque transgressis vicini ngri iura porva- 
dendo timerasse convincitur. si intra XXX annos quicumque pulsantcs existunt, et is 
convinccrint sibi fuisse pervasum, a convictis dupluni terre spatium, quod j)ervaserant, 
i-um fructus solutione restituatfur]'': lioc secundum legem noveilani'. 

1 finnitateni ex eniend. Cttiac; firinitjitis .1 2; linnitatc .1 4. '). si cuius — est : ut uin. ('iiinr. ti. 

cui -14; eius Cinac. 6; cuiusque emend. Bluhme. itJi iier .14..'), (Jiiiac. h. praeviilente, om. per, .12. 
prufcssione -1 2. 4 ; posessiime ••1 5. || 2 voluntariae A 2. tineatur -1 b. \\oc\ liaeres A 4. 5. nf 20 

ccssionis] ut successionis .14; successionis, om. ut, .15; si cessionis Oitiac, scripturaruin A2 || 3 cuins- 
libet] cuius A 2 cedeutis] edeiitis .1 4. b. voluntarie .1 2. et subseriptiono om. .1 4. 5, Ottini: finnitur 
.12; (iriiiatur Ai.b. Quod] yuain .14. .5. || 4 vi] vie .14; vie j'! 5. instituat .14.5; in.stituat et Ciiiiic. 
aetione .14.5. || 5 Teudosiones lcges sub titulum, om. lil)ro IV, .12. snb nm. Otiiar.. legis .12; 

leKcni .1 4. 5. luliain A 2. 4. 5. bonis om. A 4. 5, Ouiar. edore .4 4. 5. || 7 Extat hic tihiluii in U 

.12.4 (T. XXXVU).5. evolsis .15. || 8 terminus .12.4.5. liniitis .15. arboris .12. teriui- 

nalis .12.5. decusas] decansas .12; decus bas A 5; (decu)bas .14; decorcas Ouiar. a. \\ 9 oelobrata 

.14..'), Cuiae. cvellere aut] aevellito .14; evcllites Ab; cvcUore, om. aut, Ouiar. abscedere .12; nb- 

nciiidorc Cuiar. ingressa .14.5. oradicare .14.5, Caiac. \\ 10 1'orte oiu. .14.5, Cuiac. in om. AA.b, 
Citiac. tcmiini] tcstimoiiia .i-l 4. 5, CStiar., Bluhme || 11 sorciatur .rl 5; sociatur .12. || 12 novus .1 2. 5. SO 
<|uiciiiiique om. Cuiac. torminuK .12.4.5. ]>osucriiit .12. toncatur oni. .14.5. || 13 sontoncia .1 5. || 
14 arboriliuH .12. pcrva«iono Ciiiac. || 15 tinierasso om. Oitiac; tvrinina.ssc .14.;"). oonvineit .1.5. 

aiiiiiiM .I2..5. pulKaliiH .14, Citiiic; pulsantis .15. e.\8istunt A'2; existat Ouiar. ct oonvinceriiit — con- 
victis inn. Citiar. |{ 10 a coiivictis] tic .12; convictis ^14.5; eonvictus ej; coniect. lUiihmc. Icrra .1.5. 
i|ii<>il| i|uac .1 4. .5; cinain Citiar. pervascrat .-14.5, Cuiur. || 17 cuin tVuetii .12; coiifruo .15; coii- S'- 
Iriielo .14. rcstitiialur cx rrmenil.; rcstituiiMt .12; rostitnat .1 4. .5, Ciiiac, liliilimr. et hno .14. .5, Oiiiiir. 

1) Cfr. Cod. Thtod. /K, 20: (^ui bonJH cx lc>{i; iulia oodore possunt c. 3 (Vi. ;)S6.j, iiilerj»:: Quae- 
oiim(|iii' iili(|uiH ullori coKHCrit, iirolilcutur, ho tanluiii rom oossissc vel oaussani, lioc ost: aul jfostis iiut 
«<Ti|itiiiii iiul tCHtibiiH, ct Hola voliinljitiH illiuH iirofoHHio pro oiiini firinitato snflioial. 2) ''/''■ •'''''■ 

rtniiil. lil. 55, 5; l''/l. Theoder. 10-1. .1) .SV/mj Irrmintiliii iirhorihus inci.ia 'dccuriiir' itjipeUnlii xtinl; \a 

(/r. /,. /tiii(ir, 12,4; L. Vixiij. VIII, li, 1; X, .'1,.'$; llhihme, iMchmitnn, Ihidorlf. Srhri/h-n ilir riimiiichm 
l''rlilmni>ur II, ;i. 2ii>1 ; (Irimm, U.-/\. ]i. tAA.bW,; Ditcnnijr H. rr. crii.r , drciirin. 4) Tiim liomiini 

(/iKiHi (trrtiuinici iiirin jKirniir miliiirrx minl ; cfr. Lili. cotinl. lil, 5.5, 3; 1'iiiili Srnt. rrc. V, 22, 2; I). XI, VII, 
•1\. b) Srnlrnliii liiiidnlii nim e.rliil; cfr. Piiiili Senl. rec. V, 25, riilir.: Ail liOKoiii ('ornoliiiiii li'sl;i- 

iiicnfariain; Cfnl. Thnnl. IX, lit, riiln:: Ad L. V. dc falno; Cod. Innl. IX. 22; I). XLVIll. 10; «h;ii(» lil. .'12. <:. 
•1) Cfr, ('ihI, Tlieml. II. 2(i; Kiniiiiii rotfiindoriiiii, c. 2 (ii.XW).), inlrrpr,: Si i|iiiH porvasor tiiiiiiiii liioril. 
ii|i|irolinln*, ... non ihiIuiii illinl, i|iiii<l nialo pnioHiiiiipHit, aiiiitlat, soil ... iniii fnoril .. iloviitiiH 
|M*rViiMir (cvnwr.: irrcptor nKrdriiiin ... Iimtiini Kpalii rcHlitnat, <|iiaiitiiiii piiioHmiip-.il invinloro, .vi(/<rii 
«»/.8,4; ai, I. 7) ('Ir. Viilnil, III. Noiell. lil,H: |)o invn-oribuH. 



LEGES BURGUNDIONDM. — LEX ROMANA XL. - XLIIL 159 

Titulus XL. Sine' censu vel reliquis cunparare nihil posse. 

Onines- agnuseant , agros se conparare non posse , si eorum censum non 

statim, cum possessionem ingressi tuerint. suscepcrint dissolvendum. Quod si probatur. 

a vinditionis tempore soluti tributi reliquas emptor exsolvat. et tributum praesenti deii- 

5 gatione suscipiat. Quod si factum non fuerit, et vinditor et emptor poenam legis, 

quae de lioc titulo Theudosiani continetur. suscipiat '. 

Titulus XLI. Do' iure postliminii. 
Si quis servus post captivitatem redierit. ad ius domini revertatur; et si ingenuus 
redierit . iura libertatis integra sc noverit recepisse , nec ea tempora ei ad quam- 
10 cumque causam obessc, quibus in regione alia captivitate detcntus est '. 

Titulus XLIL Ne'' in sua causa quis iudicet. 
Theudosiani lege evidenter exprimitur, in sua causa neminem neque testimonium 
dicere posse, neque sententiam promulgare'. 

Titulus XLIII. Uf'' nemo potcntiorum nomina in lite praetendat. 
15 aut titulos praediis suis adfigat. 

Lcgali sanctione constat expressum : neminem ad inludendum pulsantem et ad 
defercndum iusticiam potcntum quorumcumque personas in lite posse praetendere. nec 

1 ExUU hic lUulus iii ^12.4 (T. XXXVIII). 5. censum .12. || '2 ( liiines agimsoanl uiu. A4.b, 
Cuiac. si] uisi Ai.b, Ciiiac. eorum] eis Cuiac. ceusu -14.5. mum um. Ciiiar. \\ .'{ slatiin 

21) cuni| statum ut -1,5; statutum -14; statutuin fjui Cttiac. i-iniiiossessiuiie A2. suscipei-iiil .14. .5. 

probatuin -14. || 4 a uni. Cuiac. a. sulute -12; sulutum Ciilar. a. triliutum Cuiac.a. reliiitia 

Cuiac. iiniitiir .12. clissulvat -14.."), Cuiac. \\ f) et uin. -14.5, Cuiac. e(\ etiam -t. 4. ,'), Citiai:. 

eniptur «m. ,14.5, Cuiac. leges A2. \\ G de lioc om. Cuiac. a.; de liac -'14.5, titulo unt. Cuiac; 
tituliim .12; quae add. -14. in Tlieod (Tlieuil -1 ,5) -14,5, Cuiar. contentur -12, excipiat -14,5, 

-'•• Cuiar. 11 7 JCxtat hic litttlus in .4 2.4 (T. XXXIX). 5; C'l (sitb nuineru III^. 2 (stth immero Mll). ^l 5 
notam ■inarijinu.lem habet: Ilic require, si servus de captivitate reversus tucrit. || 8 captivi- 
tate vl 4. 5. si um. 6' 2. ingenuos -15. |1 9 redigerit ^12. iure Ci. integra se| inipetrasse 

yl4; iiipetrasse -15; integia, om. se, C 1. 2. percipisse -14.5; reeipisse C'l, 2. eo teniporo .12. ad 
quenicumque -14,5; ad quaeuraque C'2; adque cumque C\. \\ 10 causa C'l. de rcgione -14.5. 

3w captivitatem C'l. 2. detemptus ..14.5; detendus C\. |1 II Extal hic tituLus in .4 2.4 (T, XL), 5. Nec 
in] Ne in -15; De vis ^-1 4; Ne quis Cuiac. || 12 Tlieodosius --14; Teliud Ab; Theodosii Cuiac, 

legein A 4. ,5. iieque testiinoniuni om. A 4. 5, Cuiac. |1 13 ius dicere Cuiac. seiiteiitia .1 4. pruinili- 
gare -1 .5; proiiuiitiare Cuiar. a. \\ 14 Extat hic titulus iu A 2. 4 (T. XLI). 5, Verba noniiiia iii , . . adlligat 
contexlui subittui/it -15. iiilicite Cuiac. \\ 15 titulus -1 2, adfigat e.i: emend. Cuiac; adtligat -12.4.5. || 

35 16 Legale A i. espresum -14,5. nominem .15; neinene -12. ,ad] iiunc -14,5. deludendum -14..'), 
Cuiac. II 17 dclcreiidum, om. jid, -I 2; aii deferendani A 4; ad terendam -1 5; ad diftoiendam Cuiac. litein .12, 

1) C'/h Cod. Thcod. XT,S, ritltr.: Sine scn.su vel ruliquis lunduni (■oiiiinirari non iiosso; Sctyrctiin 
l.c. p. 127. 2) Ufr. Cod. Theod. XI, 3, c, 1 (a. 319.;. 3 (u. 363.;. 5 (a. 39 L; ct interpr. h. c. 

3) l'ottta 111)11 in titiilo citato, .serf in Cixt. Thcofl. III, 1 ; Dc contnihenda emiitione, c. 2 (a. 337.; rqieritur; 

40 cfr. inlerpr. h. c. 4) Cfr. Cod. Theod. V, 5; Dc iiostliniinio. Cfr. siipra tit. 14, 5. 20; Coiist. 

cxtrar. 21; Lib. Const. tit. 39, 2. 56; Ed. Tlieoiler. 148. 5) Cfr. Cod. Theod. K, 5, c. 1 (a. 3m.), 

Inlcrirr.: ... Tiiii|ifirc i|uo redierint ac pracsumant si ... captivitatc sc detenta esso iirobivvcrint; 
CihI. Iii-it. h. I. 17//, ,'iU, c. 10 Crt. 293.;.- Sicut lilieris ciiptis ... iiostliniinio reversis status jiristinus 
re.stituitur, sic servi doiiiiiin; iiiiilc . . anrilla .. rcvcr.sii doniinuiii . , sciniidir. i|ui )icr caiitivitfttom 

4.'i hanc aniiscmt; Oiii Instit. I, 1211. 6) Cfi'- ''"'• Ihroil. 11. 'I. riitir.: Nc in siiii causa tiui iudicet. 

7) Cfr. Cofl. Tlicod. II, 2, c. 1 (u. 37(),;, interpr.: . . . Sicut teHtimoniuiii unnsiiuisiiup pro sp dicere non potest. 
ita nee pro se potorit iudicare {conM.: licentinni tribuore sontentiao). h) Cfr. Cod. Tlieod. II, 14, riibr. : 



160 LEGKS BDRGUNDlUNrM. - LKX HOMAXA XLlll. XLIV. 

titulos praediis suis adfigere, ut pulsantein aut tcireat aut ab actiune conpetenti 
excludat '. 

Titulus XLH'. De- liberali causa vel de operis libertoruni. 

[I.] Si quis intra triginta annos ' sub ingenuitatis speciein vacantcm in servi- 
tutem revocare voluerit, non aliter quam apud iudices statum eius pulset ' : ubi si .■s 
vietus fucrit, alia tot mancipia dabit, quanta in servitutem repetebat. 

[2.] IUi vero pulsato tertio deberi iudicia ', et si voluntarius adsertor aut defen- 
sor ingenuitatis invcniri non potuerit, a iudice fide integra et moribus idoncus 
dcputetur''. 

[3.] His vero. qui de servitute iii lil)ertateni aut ingenuitatein rcclamare temp- uj 
taverint. ista beneficia denegantur: scd vincti in foro statuuntur, ut, qui cos defcnderc 
volucrit, babeat libcram potcstatem. Quod si nec sic dcfensorcm invenire potuerint. 

1 litulis .14; tituliis .12. iulliciTe -14..'). >it] :mt.l4. 5. pulsaiitem teiTeat, om. aut, .1 4. .5, 

Ctiiac. at) om. ,1 4. ."), Cuiac. || 3 E.i:ia( hic titulits iit .12.4 (T. XLU). f) et g§ 1— a. iii i>tJ (sine 

numero). liberale .12. operi iJG; opere .14.5. || 4 iutragiiitii auiuis .12. speciem] spectem i.s 

.12; spatia /jB; spatiu 77/.; specie Vuiac. vaganteni .14.5, Cuiac. scrvitute .B 6. (| 5 rcvocare] 

vncare .12. /J6, Til. iiou aliter quani] iiouunquain .12. quam um. B6; quae .14. iudicis .12; 

iudicem .1 4. 5, Cuiac. slatutum .1 4. 5. li 6, Til. cius] euin B 6, Til. ; est A 2. ubi — repetehat om. B 6, 
7^1. II ti coiivictuE Citiac. tota, o»i. alia, .1 2. servitute A 4. 5. jietebat A 4, Citiac. || 7 llle 

.14. BH, Til., Cuiac. pulsatuin iJ 0, Til., pulsatus Cuiof. tertio om. /J 0, Til. debere i>'G, Til.; debet adire 5u 
Ouiac iudicia /J6, Til. adsertor] adseritur Ai.b; adsertur /)(>; adscrlur sit Til., Cuiav. b. dereiisorem 
/JG. 77/., Cuiac. b. II 8 iiigeiiuitatis ont. .14.5, Ctiioc. a. inveiiire .12.4.5. i' 6, Til., Cuiac. b. a iudici 
vl2; ad iudices/iB, Til. fidej pede .12. idoneis />'(); idonoos Til. \\ i) deportetur />' (i, 77/.: deputetur 
yl 2. 5. II 10 Ilisj Ilii si .fl 2. liherlate /j (i; libertiiiiljite .1 4. 5; libertiiiitatein 0«nc. ingenuet,Hle .1 2. 
reclainare] revocare .14.5, Cuiac. a. tomptaverit .( 4. 5; tiplaveriiil .12. || 11 vinctil dicti.l2; viiicluin ;,s 
.^14; victi /<6, 77/. iii om. .14, Ctiiac. a. lerro .14.5, (.'iiiar. n ut fiuij el ([ui />' 6, 777.; ut si 

.^4. 5; ut si quis Cuiac. delendere] deleiisur .14.5. || 12 vulueriut, liaheaiit />' (i, 77/. si oni. .12 
sic om. A 4. 5. B 6, 77/., Cuiav, defeiiso .1 4. 5; delensor Citiur. u. iiiveniri Ciiiiic. u. puiuerit .1 4. 5, Cuinr. n. 

De hi» qui iiotcntioruni Doinina in litu praetcndunt aut litulus iiraciliis iitHjjuut. C/r. CtnL InM. I[, 
15, rubr.; cfr. Lib. rongl. tit. 22,55; Etl. Tlieotkr. 45. 46. 1) ('/)•. Cuti Thcmi. II, 14, c. «. 3o 

(a.AW.): .VnliimilvertiniUK jiluriiiios iniusUiruiii ... cuusaruni puli'iitiiiiii (iutcrpr.: pt-r ]Ki|('ntiuui pcr- 
soniu) tilulos ... Iiis ii quibUH in ius vucantur opponcrc. .\r iiu iii ... advcrsarioruiu ... tini-uruiii liis 
noininibuH uljutiintur; ... tituli coruni noniinibus acdibuH (iii/i')'/))'..' iloiiiibus) artitrantur alicnis ... (juis- 
fjuin . . . litf pulsatus . . . libcllis iiut titulis altcrius noiiicn crediilfrit inseronduiu. oius possossionis iiut 
ciiuiuuic ((uuin Hul» hac rraudc iiut rctincrc iiut cvitarc lcnlavcrit iiiiiissionc niulctclur nec icpctendiii; s.\ 
iictioni» . . . hiibeut lUculUitcni. 2) Cfr. Cotl. Theod. IV, 8, riibr.: Dc libcriili ciuisu; Cotl. G-rctiur. VI, li, 
riU/r.: iJc opcrin liburtoruni, lliicnel iit cdit. cy/. 35; 1'tiitli Sent. rcc. II, 32, nilir. Cfr. siiiirii tit. 3. 
3; Cfr. minrtt tit. 31, 1; Valent. III. Norcll. tit. .34, S 6, intcrjir.: (Jriginarios . . vcl .srrvus . . dcbcrc 
inlni .XXX unnos u doininiH rcvocuri; (Joil. TIuxmI. IV, >\, c.\i (u.'M'i.): l'cr vi)?inti .iniiuniui spatlii 
in libiTtuliH iioHncHnionc. 4) Cfr. Cod. Tltcod. IV, 22; Unde vi, c. 3 (u. :iiV.I.), inlirjn-. .^i ('/)•. 4,, 

(^nl. Iiul. VII, 17, c. I (a.t)'2H.): llliH lcKiliuH, (juiie duduin ut Hccuiidu ct tcrtiu virc lulscrtorius litcs 
uxuniinuri prurcipiebunt, in |>OHlcruni coni|uicHccntiliun. (i) Cfr. Coil. I'liroil. I\', H, (.5 /«1.322.^, 

iiUeritr.: Ht ulii|uiH in libcrtjilc |iuHituni iid Hcrvitiuiii lonctiir uddiccrc, iubct pulsatuni i-x ordinullono 
iudicin ... duci, ul di!t'cnHorciii nui HtutUH invcniut ut invciituiii iiHHcrtorcni ... pctul u iudicc, nc ... 
in((cniiiliiH o|ipriinulur . . . (juud ni uul ipnc Hibi udcHHc uut UHHcrtorcin non potuerit invonirc, triidilur 4.S 
doniino rcpcU-nli lul Hcrviliuni ...; ul non ... cx integru Hpeiii libcrUttiH uniilUit, ... iiivcnto iiHHcrtore 
liherUitio nuiiu HUktuiii iWHcrut, lc^ibuH uudicndnH . . . ItcpuruU litc, i|ui pulHuntur inKenuoH hc chhc 
docuerinl, lunc illc u i|uo inK<'niiituH iniiiHtc rucrut iippctiUi {infra: victi fucrint), tot muncipiu his 
<|Uo» nd Hcrvilutviii vocubiil ... diiru co((ulur (aimt.: iidvcrHiiriiiH pari niiiiicro hcivuhuii iinilctcliii', 
ijuuU|uot criinl ijui in Hcrviluleni putiti Hunti, a» 



LECtES BURGUNDIONUM. - LEX ROMANA XLIV. XLV. ]61 

in servituteni a domino retrahantur; lioc sccundum legem Theudosiani, quae de liberali 
causa lata est '. 

|4.J Egentem patronum libertus paseere conpellatur ; hoc secundum legem 
Gregoriani; De operis iibertorum -. 

[5.] Latini aliter intellegi non possunt nec aliter faciendi sunt, quam si inter 
amicos pronunciante doniino ad convivium evocantur, ita ut illis amicis , qui ibidem 
conveniunt, sic dominus testetur, eum causa coniate latinitatis ad suum convivium 
adhiberi. Quod si. ut habet paupertas, cum quocumque servus manducaverit , non 
causa latinitatis, sed paupertatis propter solatium. praciudicium domino eiusque heredi- 
bus ex convivio adferri non possit". 



Titulus XLV. De"' testamentis. 

[1.] Testamenta, si per oiographam manum fiant. probata manus veritato, sine 
testibus integram capiunt firmitatem '. 

f2.| Si vero testis adhibentur, ante quos testator vel suscribat vel suum testa- 

15 mentum offerat subscribendum, cives Romani testis adhibendi sunt, numcro conpetenti. 

vel V vel VII, qui ad testamcntum iure adhiberi possunt'' quorumque testimonium 

recipetur, cum quibus est nobis testamenti factio', secundum legem Theudosii et Vaien- 

tiniani ad Florentium praefcctum preturii datam'^. 

1 servitutf .4 4.5, Bti, TU. :i om. i<MJ, 77/. retmlimitiir Viiiar.; retragantur .4 ^ ; retraliantur, 

20 rel. otn.yBG, Til. quein.l^. de] in ^14.5. || 3 Egente patrocinium Ai.t). jiarcere Ai.h; alere 
Cuiac. conpellantur .12; compellitur (Jniiir. lege vl 2. || 4 operibils ^4.5. || 5 aliter] taliter 
A 2. taciendi] intellegendi A 4. 5, Cuinr. ijnam si] quia, nm. si, A 4. 5. || 6 amicus A 2. 5. pro- 
nonciante A 2. ovocentur A 4. .">, Cuiiir. .imici A 2. qui ibidem] ubi ^l 4. 5, (.'idac. || 7 contestetur 
A 4. f>, (Juiac. eum] cum .4 4..'). cumlate .12; om. A4.b, Cidac. || 8 adbiberi] ei hibere J4; eibere 

-•'' A 5. Quae (5 A ,5) si non, om. ut, .1 4. .5. nt — paupertas om. (Jidav. habit ^t 2. quocumquej eo 
Cuiac. II 9 causa] aut .12. praeiudicio .1,'j. dns J 2. eiusque om. Cidac; que, om. eius, AA.b. 
heredibusque Cuiar. || 10 couvivium A 2. adferre A 2. 4. f). poterit A 4. 5, Cuiiic. || 11 E.vtat hic titulus 
in j1 2. 4 (T. XLIIl). f). In marijine Avi: Ilic require, si filia iiepti filii dc tilia non rumpunt 
testamento. || 12 per om. Cuiac. ologratfa J 2 ; ologrippam .15; liolograplia Cuiar. maiiu .12, 

3u Cuiac.; niano .14.5. fiat .'15; ficiaiit .14. probata raanu Ctdac. veritate ex emend.; veritatis >4 2, 

(Juiac; vcritati .4 4. 5. || 14 adhibeaiitiir (Juiac. aiite quos] aii quo (qua A .5) .4 4.5; quibus, om. unte, 
Cuiac. testiitur .1 2. 4. .5. vel suscribat vol om. Cuiac; vel suscriptam vel ^4 4. 5. || 15 subscriben- 
dura] iiiscribenduin .14.5. cyves .1 2. testes .14. || 10 vol om. Cidac. quinque aut septeni (septe 
.1.5) .4 4. .5, Cuiac. quia, om. ad, Af>; lii ad Cidii.r. .addere yl4; adhorc Ab. quorumcumquo .14. .5: 

3.') quorum Cidac. \\ 17 recepitur Ab; reci|)itur .1 4, Cidiir. cum quibus est| cuniquo beno^4. 5; et cum 
quibus est Cuiac. facti J 2. TluMidosiani .12: ■|Vliu(l ^5; Tlicod yl 4. || IH aftioientio .4 4. 

preft A 2; pu A 4. 5. data A 2. 

1) ('fr. II. Kii), not. 1. 2) /taec lcx Him e.vtiU iiitrr Frniim. Cod. drefior., ride ILiencl co/. ;J5,- 

(■/■)•. Pauti Sent. rec. II,'i->: Kjjentem patronum libertus alero eofjenUus cst {interpr.: paseere ot susten- 

10 tari; conipellatur); Cod. Tust. VI, S, c. 1 (a.20i.). 3) Ex fontc incognito; cfr. L. liom. Visiii. Kpit. 

Gai Instit. I, 12. 4) Cfr. Tlw.oil. II. Norcll. lil. Ki, rnhr.: \ir testainentis; Valent. Jll. Norell. 

tit. 20, rnhr.; Cod. Thruil. I V, 4, )■/(/()•..■ /.//.. nm^t. lit. Wi. tio. 5) Valent. III. Norcll. «i/. 20, c. 2 

('((. 4l<!.j: . . Per hol(i;,'r;ipli;iin scripturam . . . Si liolo^frapha inanu ti^stanionta (.'onilantur, testes noces- 
sarios non iiutiiiiuis ; intrrjir.: . . Si . . testes .. (b-fuerint, voluntateni suani pro])riii uianu perserilmt, 

M ((uae iiroiata (Kpil. Ae<iid. probata) post clefunoti obituni plonani obtineat firmitatoni. li) Cfr. 

Valent. IIL Norell. tit. 20, <;. 2, S2; Cuni . . tostium praesentiain testator elofj^erit, loKitiinuni nuinerum 

Hemper oportebit adhiberi. 7) Cfr. IJIpiani Fraym. XX, 2; . . Non ininus (luain quin^iue te.stes, 

cuni quilius tostamenli factio est; Ed. Tliwkr. 2S. 8) Laiuhitur Tliml. II. Nurcll. tit. Ki, c. u. (a. i<i'J.): 

I>L. Scct. 1. II. '^l 



162 LEGES BURGUNDIONLM. — LEX ROMAXA XLV. XLVL 

[3.] Militibus vero aliter si vellint testaniontuni facere perniissum est; quibus 
iicet et sinc conpetenti tcstiuni nuniero testari ct filios practcrirc; nec pcr inofficiosi 
iiuerillam eorum constat testamentuni posse disrumpi'. 

[4.] Testamcntis vero civium Romanorum. si filius practeritus fuerit vel ncpus 
ex filio, rumpunt testamentum: si vero filia aut nepotcs cx filia. non rupto testamento. .s 
extraneis in dcmcdiam partem suisque hcrcdibus in cqualem adcrescunt-'. 

[5.] Testamenta vero . quibus filiis aut nepotibus Falcidia non dcmittitur. nuUo 
iurc subsistunt '. 

[6.] Frater vcro dc inofficioso fratris test aniento agere non potcst '. 

|7.] lloc cst filius vcl filia, sine filiis morientcs, matrcm sine Falcidia praeterire lu 
non possunt. ut valcat testamcntum '. 

Titulus XLYl. Dc'' conditione vcro v c 1 co^nitione oorporuin 
publicorum. 

Id observandum sccunduni con.stitutioncin novcllam Lconis et Sevcri: ut si ex 
Marcianitano' lito, Andcroneco' vcl quocumque aiio corpore publico. ct colono aut is 
servo possessoris, colona ctiam ct ancilla filii nati inveniuntur aut fuerint procreati, ci 
adquirantur, cuius colonum aut colonani. scivuni aut ancillam cssc constiterit. Nec in 
ulla servilc aut colonaria conditioiK" oorpiis pulilicum i,H'nus faoiat, quod cor]ioratus a 

1 velleiU ^4.0. II ■> tilicisj tilius A2.i. pev uui. Ciiiiu:; piip ^4.:"). || 3 quoiellii .4 4, 

Ciiiac.; querilla A^. testunionta .^4 4. 5, Cuiac. possi Ai.b. ilisrumpe A2. \\ 4 vel — filin 20 

om. Cutac. a. || .') rumpuiitur, um. test , Ouiric.; ruptii testaiiieiiti) -4 4..'). nepotes] iiepos Oiiiac. u; 

neptus j4 4; ueptis Ab, Cuiac. b. e.\ filia om. Ouiac. rupto testameuto] rnmpuutur sed, oni. test., 

Cuiac. II (i iii nicdin parte Ab; !ii diniidia parte A4. suisquo .4 4.5; suis, um. que, Cuiav. iii om, 
Ai.tt. adcriscunt yl 2. 5. || 7 vero om. Cuiac. filiis] filius Ai. dimittitur A i. \\ 9 1'rater] 
fratres .4 4, Cuiac; fratris Ah. tratris] fratres -4 4. possunt Cuiac. \\ 10 lloc cst] Heres est Ai.h; -j.-i 
Itcm, om. cst, edd. filia] filias A2. niorieiitis -4 4.5. ralcidiiini -4 4. || 12 Extat hic litiiliiii in 

A i. 4 (T. XLIV). .5. /n marijine -4 5 leijmilitr: Ilie reqiiirc, uliiruinquo filius de colouo vel 
coliiiia vcl ancilla inventi fnerint d(oini)uo perteueant. De corporatis, om. De conditioiie — 
cugnitioiic, Ouiar. cugnatione liluhme. corpore A 4. 5. Verba corporuin publicoruni (corporibus publicis 
Ciiiac.) initio conttxtu» praebenl Ai, Cuiar. || 14 Idoo (Id Ouiar.) <'oiiservnnduni (est add. Oitiar.) yl 4. 5, 30 
Cuiac. Kccuiiduni] se A'>. \\ 15 Marcianitano] aic A2; Marcial itaii o .-1 4. .5, Cuiac; Marciaiio- 

piilitiini liluhme ez emend. n liarkov pro/ioiiita. et pro lltii A'J. .\iidi'roiipco] nir .12; .\iidoriiiico 

A i, Oiiiac.; Andoriiiiqiio A f}; Aiidoronico ex roniect. Jiluhnie. .'ilii>) ;ili .14. corporis jiublici Ouiiir. a. 
aul om. .4 5. )| Ki servo — ctiam ot om. .4 4.5, Cuiac. sirviiiu .1 'J. colonani .4 2. ancillam 

A2.i.:>. filii) filia .4 5; filiaiii v4 4. luvoniaiitur Ouiar. fiicrit, inn. aiit, .4 2. || 17 ancilla.l5. 35 
Ciiiiiitituorit A tf. iii wm. A t>, ('uinr. \\ 18 ulla «m. Cuiar.; iillani .4 2; nulla Ai.b. serviliam -4 2; 
a «crvili Ouiac. i'iiiidilionu] illo iiiodo iidd. Ouiuc. publico .4 2; coriiui adil. Ouiar. f,'i>iius — rcquirn- 
Itir) geiiUH qunHl corporatoH a fi»co fariat postca rcqiiiri Ciiiur. a) ad /14. 

. . Conficicnliliun tcHliinicnluni . . iirolcrrc Hiriplunini vcl i]iKiuH tcstutoris . . iimnu conscriptam caiiuiuc 
roKutiH tcNtiliuH HCptctii nunicro civiliiiH KdiuiiniH iiulicriliiiH Diiiniliiis siniiil olVcrrc si>,'iiHniliiiii cl suli- m 
Hcribenilani, iluin . . . tenliitor . . . ijiHC i'oiiiiii tcHliliUH huii iiiiinii . . sulwcriiiHcrit . .; Vntrid. III. Noifll. 
lil. 20, c. I fa. 448.A )i 4; . . hI vd Hcptuni v(4 i|iiini|uc tcHtiliuH miiniatiir. I) Ofr- (•<ii In-itit- II, lOil. 

2) Ofr. (Ini Inntit. II. 12:i. I',;4. ;t) Cfr. Cod. Tliiixt. II. i:i Dc inollicioHo lcHtaiiicnto, c. 4, (<i. 8(51.;. 
itilrrjir.; niijira til. l<t,:i. ;il, '^ 4) Ofr.Cinl. Tluiid. II. V.>. c. 1 (a. DW.), iiitrrpr.; FratriliUH utciiniH . . 
non licoiil ilc innnicioHO contrii lcHtiiincntuni rriitriliiiH iiKiirc. 5) Cfr. Cod. 'riiroil. II, l!l, c. 2 4.s 

(a.M\.j. inlrrjir.: . . . Ki i|iiiirtii (lcliiliic |iiirtioniH Nimc fllio iliniiHHii non liicril ..; nic tcHtanicnluni 
MintriH in i|iio(l pnictcriiiiHai riicrinl, non valcliil. (j) Coiinlitutin inijip. J.iinii.i ct Srrni n. 4li5., imde. 

hic titiJiu nnmjitiui rnl, rxtiil in Cinl. Vatic. Hrij. Nr. \K*\, fol. IIH, rfr. I.L. III. p. I\'M : llnnirl i»i 
rdilimir Snrrll. thnni., lol. nw. Cfr. Hrnniirr, 1). Urrhtniirsih. I, p.:i\. 7i .Miirriiniiiinilis Miu.iiiir. 

Anilera rel Antlcira Trwuliii rcl Myinne cirdnlrn. Mi 



LEGES BURUUNDIONUM. — LEX ItOMANA XLVL XLVIL 163 

fisco postea requiratur; sed oninis cognatio possessoris comniodis adquiratur, quod ea 
lege evidenter exprimitur, quae ad Basilium praefectum preturii data est. 



Titulus XLVII. Dei consortibus. 

[De] consortibus etiam hoc scripta lege pro ratione subiunctum est: ut petitor 

.i quem voluerit de consortibus pulset, et quem vult pro sua voluntate praetereat: ea 

tamen conditione, ut, qui pulsati non fuerint. nullum de Iiis, quao iudicata fuorint, praeiu- 

dicium paciantur. sed, eum voluerint, suas instituant actiones, secundum lcgem: De 

consortibus ~. 

Explicit lex Romana*. 

10 *) ExpL lex romii A2, irfaemisso fitulo sequenti: 

De^) colonis migrantibus vel in fugitiva lapsis. Tit. XLVIII. Si quis colonu alienum in 
re sua vel in fuga lapsu vel sua voluntate migrante XXX annis habuerit ac si suum vindicet, qui, si 
intra XXX annus inventus fuerit, a domino cum filiis secundum legem sibi debetis et omni peculiorum 
vocitur; quod sin forte mortuus fuerit, filii ei cum mercedibus suis vel patris mortui a domino revo- 
li centur. Colonam vero si viginti annus in alieno dominium et iure permanserit, a priore domino non 
queratur, si tamen intra XX annus iuventa fuerit et de alieno colono fllius susceperit, cum agnatione 
parte tcrciam revocetur, quia colono due partes agnatiouis secuntur et tertiam colonam. Sane ne 
separatio coniugii fiat, illum cui colonus est vicariam niuliereni et pro terciam agnatione mulieres 
domino conpinsare praecipimus. Si vero mulier iures alieni ingonuum mai-itum duxerit, omnis mulieris 
2» agnatio ad eius douiinio, cuius est mulier, pertenebit, in quinto libro Tlicudosiani lex ista requirenda 
titulo nono. 

Explicit Liber Papianus feliciter. Amen A 4. 

Explicit feliciter. Explicit Legis liber Tehud et Novellarum felieiter A 5. 

Papiani liber feliciter explicit Cuiac. 

•2i 1 onmes A 2. oognatio] agnatio Ouiac. a. possessori A b. quonioilis .1 ."); coinniotis A 4. 

oa om. A 4. .'), Vuiac. || 2 legeni ^l 2. qui A i. 6. Bassilium A 4. prefj) pret A2; pu prcturii 
A4.f). II 3 Extat hic titulus in .12.4 (T. XLV). 5. consortes .'14. || 4 l)o consnrtibus om. ^l 2; 

Consortibus, om. De, ^l 4. 5. etiam] et j-1 5. scripta lege ex corr. Amndnlii; scriptur U^goni .12; sequeuti- 
bus Ai.h, Ouiac. per rationem .12. petitur A.5; petetur .-12. || "> ])ulsit .4 2. et nm. .12. 

.11) pro] per yl 2. 4. ,0. praeteriat .14.5. ea] et .15. || 11 ut i|ui| atquo .14; aili|iii .1 f). quiu' iudlc.ita 
ruei'int 0)11. .1 4. f), Ouiac. iudicatuiii .12. || 7 patiatur ,14. actionis AU. 

1) Cfr. Cod. 'riieofl. II,b: Ui' dominio rei, c)uai' poscitur, vel consortibus ab eo, cui denuntialum 
fuerit, postulandis, c. 1 (a. 3<)2.J.' -. Amputata constitutione Constantini . ., quae super consortibns 
promulgata est. 2) Cfr. Cod. Theod. II, .'), c. 1 (a. 362.J, intetjv.: . . Consortes . ., ([uicunque pul- 

3;, satus fuerit, pi'o sua partc vel per.sona respondeat, nec . . repetentem diflerat ille qui i^ossidet; Cod. 
Iiist. VII, 56, c 2; .tujnrt tit. 30,2.3.4. 3) Iiiter omne.t comtat, hnne titiilum , qui repetit interpre- 

tutionem Corl. Tlieod. V, 1(1. Dc imiuilinis, c. ii. (a.. 4V.K) , noii iid noslriim I.cijem prrliiiere; cfr. siipra 
2>. 12, tiot. 1. 



21* 



TABFLA. 
QIA BVBRWAE LIBRI COXSTIITTIONUM ET LEGIS ROMANAE 
INTER SE CONFERVNTVR. 



Riihricnc Libri conntilntionnm: 



Itiihr iciic Lcfiis Roviannc: 



I. Do libprtatp donanili i^atribiis aiUribnta 

et mun(>ril>iis rcgis. 
II. Do homicidiis. 

III. Iio libcrtatibus servorum nostrornui. 

IV. l>o sollicitivtionibus nt 1'urtis. 
V. l>o bis, qui flagollo. fnsto. calco vel 

liugno porcutinnt. 
VI. Llo fugitivis. 
VII. Dc .servis et originariis. iiui vucantui- in ''/'■. i-. Hom. tit. 7. 

crimino. 
VIII. llo obiectiono criniiiuiiii. (|iiao ingonni> 

intonduntur. 



1. |lc patris vol matris donatione vel muuiti- 
contia doininciruni. 

11. Oo luinucidiis. 
III. Do libertatibus. 
\\. Ilc sollicitationibus ot fm-tis. 

\ . llo ininriis aut codilnis adniissis. 



VI. Iic fuf^itivis inciuirondi; 



L'l discutiondis. 



IX. De inlatis violentiis. 
X. De interfectione sorvorum Burffundio et ('/'i\ L. liimi. tit. 2, (!. 

llomanus una conditiono toneantur. 
XI. De inHictia vnlnoribus. 
XII. De raptibuH pnollarnm. 



VII. Iioobiectione criminum vol inscriptionibus 
injfenuorum sive servornm. C/r. Lib. 
cii)i.tt. tit. 77, riilir.; Cofl. Tlnixl. IX, 1, 
riihr. 
VIII. De violontiis. 



XIII. De exartis. 

XIV. De fluccessionibus. 
XV. De commotione litium. 

XVI. De inquirendi» animalibus. 

.\ VII. Do causiB aliiB (?t calumniarnm remotione. 

.Wlll. De his, (|uae casu contifferint. <'fr- /-»''• 
vimKt. tit. 23, rubr. 



C/r. ].. Itiim. fit. b. 

IX. |lo rajitibiis virjjiinim ot vidiiaruiu. Cfr. 
Coil. TIii-imI. IX, -M. riihr. 



X. De succiNssionibus divorsis. 
XI. De commotione litiimi. 
XII. De in([uirondis animalilius ot roluis. 

.\lll, llo daiiiiiis aiiiiiialiuiii. vol si i|uiil por oa 
casu ovonorit. 



XIX. Dc ablatis pigneribu» ot ti(l(>iuHHOribuB. i .\IV. De ablatis pi^^noriliiis ct lidoiussoribus. 



XX. l)e fuKitivoruiii furtis. 
XXI. De Horvorum loutnictibiis. 
XXII. De removciidis in n(.'goli(p Uoiiiano patro- 

riniiH biirlmrorum. 
.Wlll. Iio (lamniN, (juae ab aiiinialiliiis iii- 

foruntur. 
.\XIV. Dc iiiulioribiiH llur^undiiH lul HecnndH8 

iiiit lirrtiuH nuptiax tnLiiHcuntibuH. 
XXV. D(! fiirtin (!t violciitiiH. 
XXVI. Dc oxcuHHiH ilcntibiiH. 
XXVII. Dc inruptin Hi^piliuH et (^lauHiH itineribuH, 

1'urliH otiiini ot violeiitiiH. 
XXVIII, |l(' indullii f(('iicriiliti'r incidciiddruiii 
li((nuruiii liccnliii. 
XXIX. I)(' Hiipcrvonldribiin cl (•llractdribiin. 
XXX, Dc corriiptiH iiiiilioribiiH. 
XXXI. Dc pliint4iniliii viiioiH. 
XXXII. Do (!(i, (|iii lioiiiineni inlicilo aiil iiinp 

innmi li)f)ivoril. 
XNXIII. Dc iiiiiiriiH , (iiiao iiiiilioribiiH inlalac 
liicrinl. 



XV. Dc fuifitivoruiii fiirtis. 
C/r. L. Hom. tit. 14, 4— C. 
C/r. Uimi. tit. 4:t. 



C/r. L. Hi 



lil. i;i, nihr. 



\VI. Ho Miiiliciibiis iid sc,'iiiidii- .iiit tcrtiiiv 
iiiipl las tniMsciiiil iliiis. 
C/r. L. Uimi. til. K, riihr. 
Cfr. L. Uimi. lil. ;,. 
Wll. licclaiiHiH itiiKu-ibus vol aliis servitutibiis. 
C/r. I'iiiili .^•iit. iir. f, 17, riilir. 
C/r. /.. /i'(.H». til. 18, .^1. 

Wlll. |lo MiiporvciitoribuH ct cIIiik toribuH. 
XIX. I)c corruptiH iiiuli(>ribiiH. 

XX. I)c liiH, ipii lioiiiinciii iidiiitc aiil Hinc 
caiiHa li)fav(>ri|n|t. 
Cfr. L. Itimi. Iil. V.t. 



LEGES BURGUNDIONUM. - TABULAE. 



165 



XXXIV. De divortiis. 
XXXV. De sei-vorum suppliciis. qui ingenuis 

mulieribus vim pudoris intulerint. 
XXXVI. De incesti adulterio. (Norclla lex.) 
XXXVII. De educto gladio. 

XXXVIII. De hospitalitate legatis estranearum 
gentium et itinerantibus non neganda. 
XXXIX. De receptis advenis. 

XL. De manumissionibus. (Novena fer; cfr. 

Uh. emst. tit. 3. 57. «8.; 
XLI. De messibus incendio concrematis. 
XLII. De hereditatibus eorum, qui sine filiis 
moriuntur. (Norella lex a. M\ ; cfr. 
Lib. const. tit. 24. 62. 74.; 
XLIII. De donationibus. 
XLIV. De adulteriis puellarum et viduarum. 

(Fortasse novdla lex.) 
XLV. De his. qui obiecta sibi negaverint et 
praebendum obtulerint iusiurandum. 
XLVI. De his, qui tensuras ad occidendos 

lupos posuerint. (Norelia lex.) 
XLVII. De condemnatione latronum uxoriim 
quoque suarum et filiorum. 
XLVIII. De inflictis vulneribus. (Norclhi kx; 
cfr. const. extrar. 5.) 
XLIX. De animalibus damnum facientibus et 
in clusura missis seu caballis per- 
vagantibus. 
L. De occisis actoribus, tam regiae domus 
quam privatorum. (Nnrella lex acl 
lAb. const. tit. 2.) 
Cfr. Lih. const. tit. 68, rul/i: 

Ll. De his, qui debitas filiis substantiac suae 

non tradiderint portiones. 
LII. De mulieribus desponsatis, quao ad 
aliorum consortiura adulterio insti- 
gante transierint. 
LIU. De hereditatibus filiorum, qui post patris 
obitum matre superstite intestati 
moriuntur. 
LIV. De his, qui tertiam mancipiorum et 
duas terrarum partes contra inter- 
dictum publicum iiraesumpsorint. (No- 
vella lex.) 
I,V. Ili' removendis barbarorum personis, 
ciiuitiens inter duos Romanos de agro- 
ruui finibus fuerit exorta contentio. 
(Vro partc novella lex ad Lib. const. 
tit. 22.; 
LVi. De .servis in Alamannia comparatis. 
LVII. I)e libertis Burgimdionum, qui licentiam 

discedendi non haliiicrint. 
I.VIII. Dc cane occiso. 
LIX. De nepotibus. 
LX. De adhibendis donationnin ti'stiiii"niis. 

(Novella lex.) 
LXl. De mulieribus, quae n\nmiv ■.u\ viri 

(.oitum venerint. 
LXIi. I>'' liliis unicis. (Norella lcx a. U\l. ad 
Lih. consl. lit. 24. 42. 74.; 



XXI. De divortiis. 
Cfr. L. Rom. til. 19,3. 



Cfr. L. Bmi. til. fi. 
Cfr. L. Row. tit. 6. 
Clr. L. liom. Ilt. 18,4. 

XXII. De donationibus. 
XXI n. De saciuraentis. 

XXIV. Do latronibus convictis. 
Cfr. L. Boiii. til. b. 
Cfr. L. Rom. lil. 13. 



XXV. De adultcriis. 

XXVI. De his, qui debitas iiliis de materuis 
bonis non tradidorint portiones. 
XXVIl. Do puellis vel raulierlbus desponsatis. 



XXVIII. Do hutuosis boivditatibus. 



C/r. L. Roiii. lit 39. 43. 



Cfr. L. Riim. >il- 3t3 



1(56 



LEGES BURGUNDIONUM. — TABULAE. 



LXIIl. De his, iiui uiessem in gremiis furantur. 
LXIV. De animalibus in messem oecisis. 
LXV. De mulieribus viduis, quibus mari- 
toruni debit-a requiruntur. (No- 
rella lex.) 
LXVI. De jiuellis, quae sine patribus et 
matribus ad maritum traduntur. 
(Cfr. Lib. const. tit. G9.86.; 
LXVII. De sUvis lioc observandum est. 
LXVin. De adulteriis. 
L.KIX. De wittimon. lCfr. Lib. co>uit. tif. 

66. 86.; 
LXX. De fuitis. 

LXXI. De his, qui furta comjiununt. 
LXXII. De feris pedica. 
LXXIII. De caballis, quibus ossa aut scindola 

ad caudam ligata fuerint. 
LXXIV. De viduis et filiis carum. (Novella 

lex ad Lib. coii-st. tit. 62.^ 
LXXV. De hereditate inter nepotem et ami- 
tam dividenda. (Norella lex lul Lib. 
const. tit. 14. ol.j 
L.XXVI. De wittiscalcis. 
LXXVil. De inscriptionibus. (Norella lcx ad 

Lib. const. tit. 1.) 
L.XXVIII. De hereditatum successione. (Norella 
lex ad Lib. co>ist. tit. 51, 2.) 
LXXIX. De praescriptione temporum. 
I,X.XX. De testibus fal.sa referentibus et 
calumniantibus. 
I,.\.XXI. llo interpellationilius npu<l iiidicem 

futuris. 
L.X.X.XII. I)e fideiusaoribus. 
L.X.X.XIII. De his, qui apud alios res suas 

agnoscunt. 
LXXXIV. iJe venditione terrarum. 
LXXXV. De pupillis. 
LXXXVI. I)e malahereda 
L.X.XXVII. I)e iiiiiioruiii contractibus. 
LXXXVIII. I)e libfrtatibuH. (Norclla k.r: cfr. Lib. 
citnxt. lit. ;(. 40. Wt.) 



Cfr. Lib. coiiHt. lit. K>, 6.7. 



Cfr. L. Rniii. tit. 2i>, ridn: 
Cfr. L. Rom. tit. 4. 



XXIX. ])e oaliallis, quibus os aut scindola ad 
cauda ligata fuerit. 



Cfr. Lib. conKl. lil. 'ti. Ul>. 



XXX. De apparitoribus. 
('/)■. L. Hniii. tit. 7, )■»/))•. 



XXXI. De pracscriptione toinponnii. 
XXXII. De falsariis et falsis tcstibus. 

XXXIII. Dcintorpellationilnisi-t ;iiiiirllaliiiiiibns 

Cfr. L Riim. til. 14, :(. 

XXXIV. I»c rclins agnitis. 

XXXV. Dc vinditiouibns. 
XXXVI. De tutillis minorum. 

Cfr. L. linm. lit. ;(6, 7— il. 



WXVll. \h' nii|itiis liwitiinis sivc inil iii-;ililiiis 
lilils. Cfr. CikI. Thcnd. III. 7. i„/ir., 
/r. i;, riihr. 
XXWIII. I)i' piictis i't transactioiiilins liaec foriiin 
srrvanda est. ('/(■. C^id. Tlirinl. II, !l, 
ndir. 
XXXIX. |(i' lcnninis trii.iingri'.ssis ct evnlsiH. 

XI,. .Siiii' irnsn vi'l ii'lii|iiis coiipaniri' niliil 

IioHHi'. Cfr. CihI. 'Thfod. XI, '.i, >'idir, 

Xl.l. |ii' inrc poHtliiiiiiiii. ('fr. Coil. 'Theoil. 

V', fi, rii/»c. 
\l.ll. .Nc iii siia raiiHii (|ni« iiiiliii'!. Cfr.Cod. 

TIiiikI. II, 2, ridir. 
\l.lll 11 iiiMiiii piiteiitioriiin iioiiiiiia iii lite 
priieteiiilal' iiiit tiliiloH praeitiiH HiiiN 
adliKat. Cfr. CikI. TIiiikI. II. \\. riihr 
\\.\\. |li' librrali cailHU vrl il.' i.pni- lilMT 
tonim. Cfr. CkI. riinid /1'. S, ridir.; 
I 'ihI. (Irriior. I /. ;i. i k/.i 



LEGES BURGUNDIONUM. — TABULAE. 



167 



Cfr. Lih. mtiKt. fit. 43. 60. 



Continuatio L 
Constittitio 
LXXXIX 1= I.| 

XC [= II.] 
XCl [= III.] 



XCII [= 



IV. 



xcm [= V. 

XCIV [= VI.] 

xcv [= vn.i 

XCVI [= VIII. 

XCVII [= IX. 

XCVIII 1= X. 

XCIX [= XI. 



Cl [= 
Cll [= 



XII. 



XIII. 
XIV. 



Clll 1= XV.) 
CIV [= XVI.] 
CV [= XVII.] 

IXVIII.] 
[XIX.] 
[XX.l 
[XXI.] 



bri constitiitioHum ocl 
nes extravaijantcs: 

De animalibus in vineam in- 

gressis. 
De iudiciis. 
De ingenuis, qui eum scrvo 

Curtum fecerint. 
De mulieribus, quarum crines 

in curte sua capulate 

luerint. 
De brachiis aut tibils, quae 

ab altero franguntur. 
De navigiis. 
De viatoribus. 
De fideiussoribuK. 
De canibus veltravis vel se- 

gutiis aut petrunculis. 
De acceptoribus. 
De venditionibus , quae sine 

testibus scribuntur. 
De mulieribus, quae se volun- 

tate sua ad maritum tradunt. 
De wittimon. 
De ludaeis, qui in christi- 

anum manum praesump 

serint mittere. 
De vineis. 
De asinis. 
Si quis boves alicuius pigno- 

raverit. 
De vineis hoc observandum. 
De reis corripiendis. 
De collectis cdictum. 
Incipit capitulus, quem dom- 

nus noster gloriosissimus 

Ambariaco in convenfcu 

Burgundionum instituit. 



XLV. De tcstamcntis. Cfr. Valent. III. Nure.ll. 
tit. 20, rtibr. 
XLVl. De conditione vcro vel cognitione cor- 
porum publicoruni. Cfr. Seceri Novell. 
ruhr. : Dc corimrati^. 
XLVII. Dc consortibus. Cfr. Cud. Tlicud. II, 5, 
riib): 



Cfr. L. Roin. tit. 14, rnhr. 



Cfr. L. liom. tit. M5, niljr. 



168 



INDEX FOXTIUM LEGIS BOMANAE. 

C d c x Th c d u >< ian u s. 



Lib. 11, tU. 2, ritbr. d 


c, 1. 






r. L. 


/toiii. iit. 42. 


tit. 5, c. 1. 








r. 


/i/, 47. 


tit. 8, c. 19. 








r. 


/i/. 11, 5. 


tit. 8, c. qiiae 


cs( Cod. 


IllSt. 


///, 12, c, 4, 


c. 


tit. 11, 6. 


tit. 9, riibr. 








1'. 


tit. 38, )•«!»•. 


tit. 9, c. 1. 








i'. 


/i<. 33, b. 


tit. 9, c. 3. 








('. 


tit. 38, 1. 


tit. 12, c. 1. 








c. 


(i/. 11, 2; 35, 4. 


til. 14, r«6r. «< 


C, !«>!. 






0. 


tU. 43. 


<i<. 16, c. 2. 










tU. 36, 9. 


<t«. 19, c. 1. 4. 










/i<. 45. 5. 6. 


W. 19, c. 2. 








r. 


/i/. 45, 7. 


<i<. 26, c. 2. 










tit. 39, 3. 


trt. 33, c. »io»t i 


seri;(t/« 






r. 


/i/. 31, 4. 


L.7». ///, /lY. 1. 










tU. 35, 1. 


tit. 5, c. 1. 










tU. 22, 3. 


«t«. 5, c. 2. 










/i/. 27, 3. 


W. 5, c. 3. 










tU. 22, 6, 


<»<. 5, c. 4. 










<if. 22, 9; 27, 2, 


tit. 5, c. 6. 










lU. 27, 1. 


tit. 5,8. 










tit. 22, 3. 6, 


<i(. 5, c. de^jei 


■dita 








tU. 22, 7. 


tit. 7, rufrr. ci 


! c, 3. 








<i7. 37, ndtr. 1. 2. 


tit. 8, c. 1.3. 










/i/. 16, 1. 2. 


<i/, IH, c. 1. 










t.U. 21, 2. 3. 


Lii. / K tit. 5, c. ««. 










tU. 35, 4. 


<it. 6, ritbr. 










tit. 37, ritdr. 


tit. 6, c. 3. 7. 










<i/, 37, 3. 4, 


<i<. 6, c. iion 


serrata 








tit. 37, 4. 


tit. 7, c. 1. 










tlt. 3, 1, 


tit. 8. iu^r. 










/i/, 44, riihr. 


<i7. 8, c. 5. 










Ilt. 41, 2, 3, 


<i<. 8, c. 7. 










/(■/, 37, 5, 


(i<. 18, c. 1. 










/i/. 8, 4 ; 35, :>. 


tit. 2(), c. 3. 








r. 


/i/. ;i8, 4, 


^/., I)e aal. 


/irir. il 


I>i,hl. 


, c. ./.((tc r.s7 






a. fitnt. VI II, 10, 


f, 11, 




c. 


/(/. 17, 6. 


Lib. V, tit. 1, c.l. 








r. 


tlt. 10, .5. 


lil. 1, c. 4. 








«. 


/i/. 10, 2.3. 1; 2'2, 9. 


til. f>, rufcr. f< c. 1. 






(1. 


/i/. 41. 


til. 9, C. »1«»» 


nerriila 






II, 


tU. 6, 1 , 2. 


lil. 10, <;. Kii. 








»). 


lit. 6, 4. 


n/, 11, .;, ■_', 








r. 


/i/, 14, (i. 


'../.. 17//, /1/ 7, t, Jl, 








»'. 


lit. :i(i, 1, 


<i/. 12, c. H. 9. 








»', 


/i/. 22, 1. ,5, 


<i/, 13, c. 2. 








H. 


/i/, 1, 1, 


/i<. 18, c. 1. 








t). 


III. 1,2, 


<i<. IM, c. (i. 








B. 


<i7. 22, 1,2. 


Iit. 19, c. 1. 








1'. 


/i/. 22, 1.2, 


/,./. /.Y, /./. 1, c, 14. 








1'. 


/i7, 7, 1.2, 


Iil. 1, «, 19, 








1'. 


/i7. 7, 4. 


lU. 6, rii/»r. 








r. 


/.7. 7, r>. 


<i/, 7, e. r>. 








i>. 


/»7, 19, 4, 



LEGES BURGIINDIONUM. — TABULAE. 



169 



Lib IX, tit. 10, c. L2.3. 4. 

tit. 18, c. im. 

tit. 19, c. 2. 4. 

tit. 24, rubr. ct c. 1. 

tit. 24, c. 3. 

iit. 25, c. 1.2. 

<j<. 36, rubi: et c. ]. 2. 

iit 40, c. 18. 

JiY. 45, c. 4. 
ii6. X/, «i«. 3, rubr. et c. 1.3..'^.. 

tit. 20, c. 4. 
i(6. X V, tit. 3, c. 3. G. 



L. iVoHi. ^7. 8, 1.2.3. 
tif. 4, I. 
tit. 32, 1 . 2. 
tif. ii, )'«^r. L 
<i<. y, 3. 
<(«. !), 4. 
tit. 31, 5. 
(i<. 24. 
tif. 2, 3. 4. 
/i<. 40. 
tit. 1, 3. 
<i<. 17, 1. 



f '() nst itutloncs No vcllae. 



Nur. Tlivoil. II, tit. 11. 

tit. 12. 

?(;. L_;. 
Nov. Valait. III, tif. S. 

tit. 19. 

h<. 20, c. 1.2. 

tit. 26. 

<i«. 80. 

/(«. 31. 

tU. 34. 

iVoc. Maioriani tit. 9. 
iVoi'. Martiani tif. 1. 
JVoc. Leonis et Severi c. a. 465. 
.AToc. iea; Novella non serrata 



L. Roin. tit. 36. 4. 
tit. 21, 1. 
tit. 45, riff/r. 2. 
tit. 39, 3. 
((V. 2, L2. 
tit. 45, 1.2. 
<(■(. 31, 1. 
tit. 6, 3; 37, 6. 
<i<. 35, 5. 
<(«. 11,4; 26; 31, 1. 2; 

36,9; 44, 1. 
tit. 25. 
Ut. 33, 1. 
(lY. 46. 
tit. 31, 5. 



Coustitutioues sinijulaf. 



C. a. 331, (jiMae cs< Cod. lust. III, 19, 2. 
C. a. 484, (i(*a« es« Cod. lust. XII, 21,8. 



L. Uom. fit. 30, 3. 

<ie. 30, 2 (i'; 



Li6. /, ,^.^ 155. 156. 

.s''' 165. 
Lib. II, §§ 109. 123. 124 
Lib. III, §§ 1—16. 

§§ 188. 192. 
,<; 209. 
^^SOOsfj-f^. 



Gui Institutionuin Commcntur ii. 
V. L 



Uom. fit. 36, 1. 
tit. 36, 2. 
tit. 45, 3. 4. 
<i«. 10, 1. 6—9. 
tU. 12. 
/i<. 8, 5. 
lit. 5, 1. 



/>(/(. /, tit. W, 6. 

<i*. 14, 1 . 

tit. 15, 1.2. 

tit. 17, rjtfrj'. 

<(■«. 17, 1. 

tit. 17, 2. 
/,(/a //, lit. 4, 2. 

/(/. 17, 2. 3. 

/i(. 19, 6. 

/i/. 31, 7. 

/i/. 31, 13. 
Lili. IV. tit. 8; 9. 

tit. 8, 14. 22. 
LL. «wl. L 11. 



Pauli Scntcntiuc ad filium. 

r. L. liom. 



tit. 19, 2. 
tit. 17, 1. 
tit. 13, 1.2. 
/i<. 17, ruhr. 
tit. 17, 3. 
tit. 17, 2. 
W. 13, 4. 
tit. 3.5, 3. 
/i<. 37, 5. 
lit. 4,3; 15. 
tit. 4,3, 
/i«. 28. 
«««. 10, 9. 

22 



170 LEGES BURGUNDIONUM. — TABULAE. 

Lib. V, tit. 3, ;}. 4. c. ],. liom. tit. 18, 1. 

tit. 3, G. r. tit. 18, y. 

«i<. 4. e. «!<. 5. 

/t«. 9, 2. f. <i<. 35, 3. 

tif. 18, 1. 1'. tit. 4, 4. 

*rt. 20, 2. 3. 6. c. ^Jt. 18, 3. 4. 5. 

<i«. 30». i'. tit. 20. 

«i<. 35. i: tit. 33, 3. 

Sententiae non sen-atae v. tit. 35, 6; 39, 2. 

Codex Grcgurinnus. 

Lib. VI, tit.: De op. libert., rubr. el c. non sercata r. L. Rum. tit. 4A. 

Lib. XII, tit.: Dc sjx»w. et fideiuss., c. non servata >• tit. 14, 7. 

Const. Gordiani non serratac r. til. 3, 2. 

Const. no)i serratae r. tit. '23; 38, 2.3. 

Codex Hermoijot ianut:. 

Tit. 5, c. 2. r. L. Uom tit. 11, 1. 

Tit. : De pign., coiist. iioii serratac r. tit. 14, 1. 

Tit. cit., e. quae cst Cod. htst. VIII, 13, c. 20. r. lit. 14, 2. 

Tit. cit., c. quae est Cod. lust VUI, 23, c. 2. r. lil. 14, 3. 
Tit.: De eoruin coniract. qnt ul. iur. subi. sunt, c. noii 

sercata r. lit. 11, li. 

Const. noii serratae r. tit. 23; 38, 3. 



INDEX NOMmUM. 



(Maiwes numeri paifinas, mincyres qitinas lineas indicant.) 



Abacaris comes (Abcaris, Abgaris, Ab- 

haaris) 34, s. 35, l. 
Al)ienus consul (Avienus, Avenus) 

73, 10. 76, f.. 
Adaricianus (Anlaricae ainios) solidus 

120, 15. 30. 
Africa 128, 1. 

Agapitus consul(Agapetus)87,s. 1 li(,:w. 
Agatheus w. Angatheus. 
Aiulemeris v. Avelieineris. 
Alamannia, Alamauia 91, 1. 1.1. 
Alarious rex 120, is. 
Aldahari v. Andahari. 
Ambariacum = Amherieux in pnr/u 

lAi;/d>i aetm 73, 10. 119, If.. 
Amgatbeus r. Angatheus. 
Andahari comes (Andari, Audabari, 
Aldahari, Andearius, Andalarius) 
34, 10. 35, 10. \h. 
Andalarius w. Andaliari. 
Andari r. Andahari. 
Audearius v. Andaliari. 
Anderonecus litus (Andorinicus) 1()2, 

1.'.. 30. 
Angatbeus coincs (Angatteus, Amga- 
theus, Agatheus) 34, ih. 40. 35, 5. lo. 
Anna v. Unna. 
Antigouus (Antegonus, Aiitirinius, .\m- 

tiguus) 138, .'.. 20. 
Autiochus 12(j, .'i. 

Aquilia r. le.\ in Indice rer. cl rerb. 
Ardaricae annos v. Adaricianus. 
Asia 13i), h. 

Atbila i[uidam (Atilla, Adilla, Albela, 
Adtbcla, Adtala, Utl.ila, Utilla) 83, 
1. 25. 
Audabari i'. Andabari. 
AudemunduH r. .Vudimundus. 
Audericns r. Andirictis. 
AiidinuiMilus cc.mcs ( AudpiniMidus) 

35, 1. 10. 
Aiidiricus comes (.VMilciiiMis) 3'1, ir.. 
35, 10. ir,. 



Auraemundus comes (Emeriundus) 
34, 10. 1'.. 40. 

Aunegilde (Aunegildis,.\uuigilde, Auni- 
gildis, -iuuigelde, Aunigille, Aune- 
gilda, Aunibilde, Audigilde) 85. 8(j. 

Aunemuiidus r. .Vunimundus. 

Aunibilde r. Auiiigildi.-. 

Aunimundus comes (.■Vunemundus, 
Hunemundus) 34, .■•. 4o. 35, 1. 10. 15. 

Avelienieris coiiies (Aiulemeris, Welie- 
meris, Wilieiiieris, Willemiris, Wil- 
limeris, WilliMiieris, Willimiris, Vilie- 
meris, Vliemeris, Vilemeris, Villi- 
meris) 34, ir.. 2". 4o. .35, i:.. 20; 
r. Wallimeris. 

.\venaliarius comes (Weuaharius, VVe- 
nabariciis, Wiiiaharo, Vinaliaro, 
Wineharo, Veniarius, Venicarius) 
34, 5. 411. 35, 15. 25: )■. Vaiiabarius. 

Aveiius, AvieiiMS r. .Vbieniis. 

Avitiis consul 73. 1.'.. 

B. 

BaltaiiuKlus (Balthamodus, Ualtamotus, 
Baldamodus, Halthemodus, lialdi- 
inodus) 8.5. 86. 

Basiliiis praelcctus prcturii 163, I. 

Bassus praeiectus IJrbis 131, 5. 134. lo. 

Huigundio 31, 10. 33, i.-.. 20. 44, i. 10. 
48, 5. 49, 20. 50, 5. 10. 15. 52, i. 55, lo. | 
60, I. .'•. 63, 1. 10. 65, 10, 70, 5. 20. 
72, 1. 77, 35. 82, 1. 89, 10. 106, is. 1 
107, 1. 112, 10. 114,1. 118,5. 119,15.1 
121, 15. 20; iiitor Hiiignudiones (15ur- ! 
gmidionom) et Komanos (KomaMuml 
31, 1. 48, I. 54, 5. 66, 15. 109, 20. | 
119, 5 ; inter lluiguMilioiics ;')2, 5. i 
55, 5. 56, 5; rcx llurgundionum 29, 5. 
118,15. 119,1; olilinias Hurguiidio 
63, 10; ingcnuiis Hurguiidio 54, 5. 
74,10; inulicr Hnrgundia ()l,in. 94,15. 
113, 1.1; filia HurgMndioiiis 74, 10; 
libcrtiifl IJuiguiidfonis 91,5.10; «ervus 
Hnrguiidioiiis 44, 15. 48,5; 1'ugifivuH 
HiirguiidioMis 47, I. 15; doiiiiis lliir- 
guiidioMis 70, 15 ; b'-'4 HiirKiiMili..iiMiii 
1 16, 5. 



C. 

('alpunaus miles 127, 15. 

Christus 30, 10. 

Cogniaria v. Coniaricus. 

CJoma comes 34, 20. 45 ; v. Goma. 

(Jomaricus, Comericius v. Coniaricus. 

Coniaricus comes (Comaricus, Comeri- 

cius, Cogniaria) 34, 20. 35, 15. 20. 
Conigasdus comes (Conigasclus) 34, 

15, 40; 1;. Conigisclus, Cuuigisclus. 
Conisgisclus comes (Couegisclus, Con- 

gisclus, Conglisclus) 34. 40. 35. 15. 20; 

w. (Jonigasdus, Cunigisclus. 
Constantiuus praefectus praetorio (fal- 

liarum 133. 10. 146, 10. 
Constantinus princeps 115, i:.. 127, 10. 
Cornelia r. le.x in Indice rer. et rerb. 
Cunigisclus comes 35, 10; v. Conigis- 

clus, (^onigasdus. 



D. 

I )ous 29, 10. 30, 25. 53, 5 ; in Uei no- 
iiiine 30, ^; Deo auspice 34, 5; Deo 
pracstante 42, 1; Dei iudiciuin 49, 10; 
Deo iudicante 76, 1; devota Deo 
puclla 132, 10; Deo gratias 109, 20. 

Dioclecianus imperator 138, 1. 

Domiciiis Celsus vicariiis Africac 128, i. 

£. 

Eft'o coines (Offo, Offinus, Ofoiiiiinis) 

34, 15. 35, 20. 30; )-. Utlrt. 
Eldeulfus r. Ilildcullus. 
Eldigerniis r. Hildegoriius. 
Emeriuiiiliis r. .Viiiiicniuiidus. 
Eronniua 138, 5. 
Krmogonianus = //erwio//C)iimiii»ci)(/eaT; 

Ermogoninni , llcrmogeniani con- 

Htitutii), lex 138. i. 10. 139, 1, 146, 10. 

157, 15. 
lOugnnius consul 7(), :io; r. Abioiius. 
EunomuiiduH r. Auiiimundus. 
22* 



172 



LEGES BURGUNniONrM. - INDEX NOMINUM: Faliia — Uthila. 



Fabia r. lex in Inilice rer. et rerb. 
Falcidia r. Indicem rer. ei rerb. 
Fa.«tila conies i^Fa.stilo, Falista) 34, l.i. 4r>. 

35, 30. 
Florencius comei! sacrarum largitionum 

129, 10. 30. 
Florentius praefectus preturii IGI, i.'.. 
Florentus »■. Florencius. 
Francus ViO, y 121, .'.. 125, i;,. 
Fredegisclus spatarius (Fredigisclus, 

Fridegisclus, Fridigisclus, Frede- 

gliscus, Fredcgisdus) 8.5. 8(). 
Fredegisdus v. Fredegisclus. 
Fredemundus comes 34, 5. 35, i.".. M. 
FridigiscluB r. Fredegisclus. 

G. 

(laius: Gai regula 128,10. 133.1; Gai | 

species 137, :>. l 

Oallia 133, lu. 146, .-.. 
(ienavcnsis ^Gcnevcnsis) snliduB 120, 

l.i. 3u. , 

Uibica rex (Gebica, Gcbega, Geliecca) 

43, 10. 25. I 

Gimellns episcopus 1I9, i. | 

(rislaharius rex ((jisclalmrius. (Jis- : 

claarius, (ihisclarius, (iislarius. Glis- 

larius) 43, lo. 2:.. 
(ilislarius i'. Gislaharius. 
(iodoniar rcx rGodaniari 43,»; r. (iiin- 

domar. 
tioma comes ((joniaca, (Joniat 35, ir.. 

vo. ■.'•■.; •'. toma. 
Gondarius, (Jontjiriiis v. (luiidaliariiis. 
GondiulfuK r. Gundeulfns. 
Gondomar r. (TUiuloiiiar. 
Gonia r. (inma. 
Uordianus princcps 127, l.'<. 
Gotia, ftiitia 120, .s. 20. 
(iotici solidi 120, I.'.. 
(■rcgoriaiiuH — (Jreiiorinnin cuilex: 

(ircgoriuni c<iiistilutiii, lex 127,1.'.. 

139, li. 146, 10. 1,57, 10, i;.. 161, 1. 
( indcmuiiduf conicn Kiodimiiiidiis, Godc- 

inuiidun) 35, 10, •/«. '.'.'.; r. (iiinde- 

muiidus. 
liuldcfulHiin r. (iiiiidcfiihliiH. 
(•uldehulfiiH, (iuhleulfiiH r. (iundeulfuH. 
liiindnhnriiiH rox (liiindnnriuH, (iuiido- 

ihariuH, liiiiidnchnriuH, (•iindi'CjiriiiH, 

liuiiilnriiiH, (•niidnriiiH, (ioiilnriiiH) 

43, 10. ». 
Ouiidocariu» v, (junduhnriiiH. 
(iuiidcfuhluiicomi^H^CiuiidcfulHUH.Oiihlc- 

fulniiH) 8't, |ii. 40; r. (tuiidcnlfuH. 
liiiiiilnfiiUu* r liiindcfiildiiH. 
(iiind<'niiiiidiiH uoiiio* 34, lu; r, (iudc- 

inuiidua. 
(iuiidvnlrua ciimcii i(iuiidlulruii, (iniidi- 

ulfui, (liitdculfuH. liiiMphulfu») 3.5, 

•jo.lh.M; r, IIiiiidcfilhlilH 
(tund<ih»diia, lIiiiiili.hndiiH, (iuiidi.hntiia, 

lliMidiihndiiH, lliiniliilmiln 211, r.. .'Ml, '.. 

I».!'.. IIH,]»; li, tr% llurKUiidiiinuiii 



29, h. 118, i.i: G. regis liber cnnsti- 
tutionura 30. .'■: G. lex 41. 1'.=.. 109, 20. 
Gniidouiar rex (Gondoniar, Guiidamar) 
43, 10. •2^; r. Godoniar. 



Heldulfns r. Hildeulfus 
Heruiogeiiiani r. Eriuogeniaiii con- 

stitutio. 
Hildegernus comes (Heldegernus, Hel- 

digernus, Eldigeruus, Hilgernus, 

Hildiernus) 34, 10. 35, .'. 
Hildeulfus comes (Heldeulfus, Eldeul- 

fus, Heldulfns, Hildnlfiis) 34, .■.. 

35, ,1. III. 
Hildieruus r. Hildegeruus. 
Hildulfus V. Hildeulfus. 
Honorius iniperator 140, 10. 
Hosgeldus, Hosheldus r. Osgildus. 
Hotgilda comes 35, r.; r. O.igildus. 
Huna r. Unna. 
Husgildus r. Usgildus, 



lolianups pinefectus praetnrin 140, lu. 

ludeus 114, .s. 143..'.. 

Iiilia r. lox in Inriice rer. et rerh. 



L. 



U;itiiiita.s 1(31. :■. 
Latinus 161, .■.. 
Leo et Soverus ii 
Lugdunum .'!(!. w 
104. :.. 



ipcratiires 162, lu. 
76, :., 84, 1.-.. 87. 



.Mainrianus impeiator 146, I'.. 
Murcianilanus (Marcinlitanus) litus 161, 

15. 30. 

Mariniaiiiis vicnrius Spaniae 130, .'.. 
.Mnuriacensis (Mauriacceusis, Mauri- 
censis, Mauricinsis) pugiin iV), ,1. 2^ 
Mnxiniiaiiiis iiiipcrntor 138, i. 
.Maxiuins patriiiiis 126, 1. 

N. 

Nohridius vicurius Asiac (.Nchrius) 

139, .'.. 
Noiuuisa (Noiioga) I.'l8, 10. 

O. 

OftinuH -• Kll... 
IKTo r. V.fi», 

I lrfltuH(UrfotiiH. I rliliiN 1 piacfi.ctiiHUrhiH 
125, .'.. 

OHgildUH CUIIICH (IlllH)(clllllH, IIohIioIiIuh) 

34,10. 35, .'.. lu; r. IIolKihln, Uh- 
gildiiH. 
0«iiiR opiKcopiiH 127, 10, 



1'npiaiiUH rjii, 'J.'.. .111; r. lihcr 111 Imlirr 

rrr, rl vrrh. 
I'nulu»: l'nnl! Hciitoiitin 128, u. 12!', 1. 

137. ji; 15.'). I. IW, 10; rniili h|m»c1<'h 



seuteiitiarum 137,ui. 143,1. 10. 148,10: 
Pauli sententiarum regula 140, 1. 

Petrus consul 119, 10. 

Philippus praefectus piaetnrio 125, 1. 

Probus consul 101, :.. 

R. 

Romanus 31, 1. 10. 32, 10. 33, .v 44,1.10. 
48, 1. 49, 1. 50, .'i. 10. ,52, 1. 54, :,. 
60, 1. 5. ti3, 10. 65, 10. 66, 15. 70, 5. '20. 
74,10. 75,15. 82,1. 89,10.1.'.. 90,i.5.io. 
9.5, .5. 107,1, 109, -20, 112,10. 118, ,5. 
119, 5. 121, 1.'.. 20. 2.1; inter Komanos 
32, 10; Komauus comes 33, 15; R, in- 
gcuuus 56, 1 1 R. nobilis 63,10; R. civis 
127, 5.20. 161, 15. 162, 1; Romana 
mulier 1 13, 15; R. puella 52, 1: liberti 
Rouiani natione 127, 15; servus Ro- 
mani 44, i.'.. 48, .. : sorvus Roraanus 
.50, 10: fugitiviis Romani 47, 1. 15; 
negotium Romanum (iO, 5 : solidus 
Ronianus 33, 25; domus Komani 
70.;,: tertiam a Romaiiis conscqui 
91, 10; Romaunm ius 90, 15: Romana 
lex 32, 10. 90. 10. 123, 5. 125. 10. 35. 
126.111. l(>3,5.io; R. consnetudo 92,10. 

S. 

.Sccuiiclus |.racl'cctus piaotorio 132, 15, 

Senator cousul 104, 5. 

Septiinus 138, 5. 

Severus v. Leo. 

Sigcsvulfus coines 35, 25 ; i>. Sigisvuldus. 

Siggo conies (Sicco, Sigco, .Sigo) 34, 5. 15. 

35, 20. 25. 
iSigismundus rex (Segismuiulns , Segi- 

innndus) 30, 5. -25. 119, 1. 
8igisvuldus coines (Sigisuldus, Segis- 

vuldus, .Suldus"! 34, 10, 40. .')5. '25; 

r. Sigesvulfus. 
Silvauus comes 34, 15. .'15, 15. »0. 25. 
Spauia 130, 5. 
Stradius coincs rci privntuo (('^trndiiis, 

Praodius, Strategius) 125. 5. ;io. 
Stiatogiiis r. Stradius. 
Suldus r. .Sigisvuldus. 
Suiiia comcs (.Soiii:i') 34, 10. 3;'), ■20. 25. 



ThcodcricuK rcx Fiancorum 125, 15. 
Thcudosins iinpcrator ^Tlicodosius) 

126,1. 140, 10. '2.'.. 161, 15. :i5: r. lox 

in Imlirc rer, ct verb. 
ThoudoBinni corpu», lcx v. corpus. lex 

111 [mtice rer, et vcrb. 
TrophiiuuH libortUK I'27, 15. 



UlVa ■■olllOH .'t.5, 25 r. |.;il'.i. 

Uiin r. Uiiiin. 

Uniin coiiivH (Uiiii. Iliiu.i. Aiiu;i, .\)^i\n) 

M, 5. ;i5. .'J5, 5. 
UrniiiH r. UrtltUR. 
UH)(ihllIH CnUIOH (llllHgilllllHl 34, 10; 

r. (iHgihluH. 
Uthiln, Ulilln V. Alliiln. 



LEGES BURGUNDIONUM. 



TNDEX NOMINUM: Valai-psma — Winaharo. 



173 



Valaresiiin n. Walariiiius. 

Valentiaui (Valentiuiani) solidus 120, 

1.5. :)0. 
Valentinianus imperatiir 12l>, i. IGl, i.i. 
Valisca v. Waliscus. 
Vanaliarius cnmes 30, il.=i; r. Avcna- 

harius. 
Veniai'ius, Venioarius r. Avenaliarius. 
Videmeris v. Widimeris. 
Viennius 138, 20; v. Viventius. 
Vilemeris, Viliemeris )•. Aveliemeris. 
Villimeris v. Avelieuieris. 
Vinabaro v Avenaliarins 
Vindiineris r. Widinieris. 



I Viventius 138, i. 
Volfida, Volfilla ». Vuitila. 
Vulfila comes (Vuliia, Vulfela, Voltida, 
Volfilla, Wifila) 34, in. m. Sn, ■.'". 

W. 

Wadamir coraes (Wadaliamer) 34-,l.'i. 4:i. 
Walaharius conies (Wallaherius, Wal- 

laerius , Wallicaiius, Wicdiaria) 34, 

.'i. 40. 3y, 1. !.'•; V. Walarimus. 
Walarimus comes (Walerimus, Vala- 

resnia) 35, :io; v. Walaharius. 
Walestus comes (Walessa) 34, m. -Ah 

35, .i; V. Waliscus. 
Waliscus comes (Walescus, Walisca, 

Valisca) 35, .•■. lo ; r. Walestus. 



Wallaherius, Wallaerius v. Walaharius. 
Wallicarius i'. Walaharius. 
W^allimeris comes 35, 20 ; v. Avelie- 

meris. 
*Wanaharius v. Vanaharius. 
Weliemeris ?•. Aveliemeris. 
Wicdiaria v. Walaharius. 
Widemeris r. Widimeris. 
Widimeris comes (Vindimeris, Wide- 

meris, Videmeris) 34, 15. 35, 10 — .10. 
Wifila V. Vnlfila. 
Wenaharius comesl Wenaharicnsl 34,40. 

35, 2.'i ; V. Avenaharius. 
Wiliemeris, Wilimeris, Willemeris, 

Willemiris, Willimiris v. Aveliemeris. 
Winaliaro, Wineharo v. Avenaharius. 



IXDEX RERUM ET VERBORUM. 



abies G5. is. 

abolitio 80, 45. 

absolutor = manumUsor 72, .i. 

aboslo incoDSolta 80, I.S; >'. abutio. 

abuti 100, 10. 

ubutio 80, 4!i. 109, 10; V. abnsio. 

acceptor (accipiter) 113, i. .i. '.'.s. 

accipiter r. acceptor. 

accusator 33, i. 

accusare 32, l.'.. 130, i. is. 

actio 72, .'.. 84, .s. 90,5. 131. lo. 136, i. s. 

l.'')^, 1. ]:A,io. 157,10.158,1. 163.-.; 

actioiiem movere 134, ;.. 157, lo; 

;ictio patcblt 155. lO; actiuneni sibi 

suppetcrc 157, lo; a. institucrc 158,1. 

I(j3, 5; iictio reservat;i 147, 15; genus 

actiiinis 135, lO; actio conpetcns 

W\ l; a. civilis 131,1; a. crinii- 

nnlis 131), 5; a. iiiofficinsi 146, l; 

a. [>orsequen(li criminis 132, lo; 

II. iniurianim 128, 15; a. fiirti 136, .15. 

139, 1. 
a.-u.r .56, l. 71, 5. 80, 4». 81, 15. «2, 5. lo. 

110, ,. 12:5,20. 127,5. 129, lo. i5; 

rcgiae «lomiiH a. 81, is; possossioni» 

nostrne h. 82, I ; pntrimonii nostri 

II. 82, ;.; privnti hoininis a. 81, I5. 

82, lo; (|ui piiBscssioni praecst n. 

129,»; negiitii n. id cst potitor 151,10; 

p. udvocatiis. 
nctns 7:5, i. 141, :.. 
ndcrenccro iii |>nrtcm 162, 5. 
ndcpti.i l.'H), v<i. 
nilKrcsiuir 142, 1. 

ndininiKtrniitoii iiidicin .11, '.fO; p. iudox. 
nilmoiierc .'^>6, i. 80, I5. 121, l. 129, lo. 

139, lii; tiin ndmonitiis .55, to. (II, 5; 

t«r adiniiiiitu* .57, 10. 10.5, 5. 
admonlllii 57, 15. 
ndprlilio I.10, M. 

nili|iiiiiitliiiii< pntriim ri.ninln 1't4, lo, 
ndxTilH.rc 145, 15. 
adii«rliir viiliiiilnriii« !iiKf<niiilnli« 160,5; 

1". ilcfon»<ir. 
•lUlKiinri' 51, t'.. 12!), 10, H.5, 15. 
adtnnliini 98, -. 102, m. 
adiillcr 146, i>. vi. 



adulteia 68, 25. 69, 5. 143, 15. 

adnlterium G8, 5. 69, 5. 9.5, lo. 146, 15 ; 
de incesti adulterio 69, 5 ; adulterii 
foeditas 74,10; adultcrii societas 93,5; 
vieein adulterii 143, 5; instigauto 
lululterio 85, i : puellarum ot vidua- 
ruin .idulterium 74, lo. 

adultus filins 98, lo. 

advcna 157,1; de rcccptis adveuis 71, 1. 

.adversarius 7:5, 15. 

advocatus fisci 129, 20; r. actor. 

uedificium, cdificiuni 141, lo. 

ac(iuitas 31, i. 8:5, i; logis ;ie. 99, i; 

aequitatis studio 31, lo. 
' aer 141, lo. 

aenirius faber 60, 5. 

aestiniatiii, estimatio 60, 10. 15. 97, 5. 
128,10. 137,5; iudicis ao. 142,10; 
virorum bonorum ae. 153, lo. 

aetas, otas 155,1.5; minorum ne. 
108, 5; ininores aetatc 145, lo; pnrva 
;ie. 78, 10; niaior aetato 1.57, 5; firina 
aetas l,)8, |5; antc XV' actntis aiinos 
108,5; intra XIV, ao. nniium 78,5.10: 
post XV. ae. annum 1.53,15; adXXX. 
pupilli nc. annum 1.54, lo; XIV., 
X.WI. ae. annus 78,1. 1.55,5; >•. fiiiis. 

agor 80, lo. 89, i. 95, 5. 113, 5. l'J9, lo. 
141,5. 149, 5. 10. 159, 1 ; agri fines 90, 
I. 5. 15; e.xncquatio agri comniuiiiH 
141, 5; intcr iigrns 140, ni; n. cuni 
mniicipiig 88, ln; vicliii agri iurn l:'i8, 
lu ; regiuK n. 70,15 ; ngriiriim coiisortos 
149, 5; do poHscsHiirnm ngris 109, 5. 

ngnatlo 134, 10. i:S:'), 5. 1:56,1. 163, i.s.'jo. 

ngnntiiH 134, 1. 1,53, lo. 1,54,1.10; 
', n. siiiit pcr virilom Hoxnin vonientOH 
■ 18.5, 5. 

ngnosci.ro, ngniisccro t>4, 5. 81, lo. 
1(J6, 5. 129, 1. 149, 111. 1:52, 5. 35. 
1.5.5, 1, 1,59, 1 ; imilc n. 10(!, 10. 1.52, to; 
HcrviiH a domiiio iigniliiH 71, I; cn- 
linlliiH ngnltuH pro hiih 57, 5; roH 
iignitn 106, m. 152, 5, 

nltcgnri. I2'l,:iii; doiinlio gostlH nllogntn 
124, ,10; innndnluiii gcHtlH nllcgaliim 
136, 1, 

nlliigntiii HiillniinlH gi.«tiiriiin 145, 1. 

nliiinni 1 19, 5. 

niiil)niicin «--= it/finiiini 115, 10. 



ambiguitas rei 85, 1. 

amliitio 88, 1. 109, 40. 

amici 161, 5; intcr amicns 161, ;.. 

amita 99, 1. 100, 5. 

aucilla 55,1.5. 66,10. 67, 10. 1;.. 111,5. 

120, 1. 142, 35. 143, I. 1:56, 1. 10. 

157, 1. 162, 15. 25. 
anima 119, 5. 
auim;il 44, 10. 20. ;')4, 10. 56, 10. 57, 10. 

60. 10. 61, 1. 5. 80. 97 1. 109, 5. 10. 

118, 5. 136, .15. 137.5. 10. 145, 10; 

quodcumque, quodlibct, qualccumque 

a. ,54, 10. 56, 5. 15. 61, 1. 64, 10. 

118, 10; maior a. 94, 5. 110, l; 

ininor a. 94, 5. 109, 10; a. donicsti- 

cum 76, 15 ; a. .sc.ibidum 137, 10 ; 

a. pervagans 81,1; a. iii vincam 

ingress;! 109, 5; n. dainniim laciens 

80. 1: damuum auimalium 137,5; 

dc inqiiirondis a. :')4, 10. 136, 15; in- 

genuus a. quercns 136, 15; a. iii 

clusura reducta, rcdacta 80, 10. .15. 

11(5,5; ovcrsuni a. nut debilitatum 

97, 5; a. iii messoni occisa 94, 1. 5, 
autecessorcs 43,25; r. auctores. 
anteponcie 134, 10. 
antiquitus 82, 15. 

autiquus 56, 5. 78, 15. 8.3, 1. 92, 5. 
npis 40, 10. 96, 10. 110, 20. 112, 5. 10. 
apparatiis aratri (;ulpiir,ituiii oratvilel 

6:5, 10. .'111. 
apparitiir, apparctor 119, 1. 10: a. M\- 

ciiim 149,1; r. wittiscalcus, cxcinlor. 
appcllaro 151,15. 1,52,1; nppcllaiis pars 

151, 15. 
nppcllatiii 151,5; .i|iiii'IIutl..iiis tciiipoi:! 

151, 1.^. 
nqiino ciirHiis 141, 1. 
nrntor .50, 15. 12.5, 20. 127, 5. 
nrntnim 65, 10. 
nrbitriiim 60, 10. I5. 8;i, |5. 85,1«. 128, lu, 

146,15, 151,5. 
nrbor 66,1. 158, 10; do inc.oiitivlH ct 

hIiio iViictii nrtiiiriliiis 65, to; frncti- 

furn nrbiir 65, 15. 142, 10, 'jo; toriiil- 

iiuliH n. 158, 5. 
nrciiH 7(>, 10, 14. 77, 1. 5. 
nrcn 113,5. 142, 10; n. niiiioiinrin 61, I. 
nrgciitnriiin fnlior TK), 15. 60, 1. 



LEGES BURGUNDIONUM. — INDEX KEKUM ET VEKBORUM: argumentuni 



175 



argumeutum 107, i. 

arma 56, 15. 57, 1. 75, i:i ; quinllibet 

genus armoruni 56, lu. 142, 1. 
armatus 125, i.'i. 126, .'.. 
arra 147,10. 148, 1; an-am suscipere, 

acciiiere, dare 147, 10. 1.=.. 148, i. 

153, 10; siue arrarum solutioiie 148, 1 ; 

arrarum noniine 148, s. 
artificinm 60, s; iu publico a. exercere 

60, .=.. 
as, asses 149, lu: assini facere 149, lu. 
asinus 110, 1. 115, lu. 
auctor 80, 40; uomiua auctorum 35, 35; 

auctores diversi 151,1; facti auctor 

67, 10. 79, .'1. 141, 1; rei a. 80, lO; 

a. cum quo causam liabet = debilor 

principalis 121, 1. 
auctores iiostri 43, 10; v. parentes. 
auctoritas praesens, ad instar mansurae 

legis emissa 89,1; i'. le.\. 
audientia 57,1. 151, lu; ante audien- 

tiam 57 , 1 ; de audieutia 106 , 1 ; 

audientiae tenipus 149, ;>. 151, i''; 

ad audientiam priucipis 152, 1. 
aures traclae 93, is. 
aurifex (aurificus) lectus 50,1-.. 4.-.. 60,1. 

125,20. 127, f.. 
aurum 120,1.5; a. pciisans 121,1. 
avia 134,1. 144, .. ; a. paterna 134,1«. 
aviaticus 145, 1. 146, 1. 
avuuculus 133,.'.. 146,1. 
avus 133,10. 134,1. 144, r.. 146,1; adavi 

ordinatiouem vel sollicitudinein 92, 1 ; 

a. patcvnus 134, m. 148,.'.. 153, 1.'.. 

B. 

barbarica cousuetudo 92, lu. 
barbarus 33, .■.. 42, s. 49, 1. 50, i'.. 56, 1. 

60, i. 74, 10. 77, !;■. 90. 92, .'.. 10. 

93, 1 103, ^; servus natloni' liar- 

barus 50, 10 ; v. natio. 
batalia, battalia =7myno 111,5.30. 
beiieficium 155,'.i.'i. 160, 10; principale b. 

132,1.'.. 1,'>5, 15; vacationis li. 149, 111. 
biduum 1 10. ... 
bieuuium 73, lu, 141 ,1, :.; intra b. 

148, 1. 
bipes 137, ,">. 

birbicarius 125,:'0. 127,.'o; v. virvicarius. 
bisso = duae tertiae partee 133, .'.. 

134,5. 146,1. 
bona 144,15. 158,5; b. sua 125,15. 

127, 1. 15; medietas bonoruni 12.5, 15. 

127,1; inariti boiia 154, 10; materna 

b. 144,10. 147,1; m:itris li. 53, lu; 
aviatica b. 146, 1; inti'8tatorumfiliorum 
b. 62, 10; ccssio dc b. mariti 94, 10; 
bonorum posscssio 135,15; r. facultjis. 

bos 44, .'..'jo. .56,10. .57,5. 77, 15. 80,.',. 
110, 1. 112,5.10. 115, 10. n». 118,10. 
128,5; bos optinius 112, :iu; bos 
pigniTaticiiiK 115, :)o ; de alicnis 
bobuH 45,;.; bovcs cuni iiiiictura ct 
apparatu aratri 65,:.; diioruiii bovum 
solutio4.5, .'. ; bovc» pignorarc 116,1.5. 

bracliium exciitcrc, rrangcrc 51,i.i5. 
79,5.10. 111,15. 



caballus, cavallus 44, :>. 15. 45, 1. 5. 

46, 10. 56, 10. 57, 5. 64, lu. 65, 1. 
77, 1,=.. 80, 5. 81, ,'.. 10. 97, 1. 5. 10. 
110,1. 112, 5. 10. 'jo. 116,1. 118, 10. 
15. 20. 128, 5. 137, lu. 148, 15 ; c. opti- 
inus, c. mediocris 144,5; c. curtatus 
97,15; inpedicatus c. 45, l; caballi 
pervagantes 80, 1. 81,5; c. inventi- 
cius 45, 5 ; c. quasi agnitus pro suo 
57,5; c. eiusdem meriti 45, 1. 57,5; 
caballi tintinno 44, 15 ; v. equa. 

calumnia 46,15. 47, i. 15. 51, 15. 55,5. 

.56, .5. 65, 1. 1.=.. 74, 15. 77, 1. 81, 1. n. 

89,5. 94, 10. 97, 1. 112, 15. 114, -.'o. 

118,20. 130,10. 
calumniare 104, 10. 119,5. 
calumniator 104, :!u. 105, 1. 136, 5. 
calx 45, 10. 
campus 61, 1. 66, 15. 67, 1 ; in communi 

campo 66, 15. 
cancellarii 31, 10. 
canis 56,5. 10. 91, 10. 15. 113,1. 137,5. 10; 

c. veltravus aut segutius vel petrun- 

culus 112, 15. 'ju; c. posterior 113, 1; 

c. saevus 137, 10; c. cacuus 137,:». 
capillus: per capillos corripere, pre- 

bendere 46,1 114, 10; capillum facere 

47,6. 
capitula 40, 4o. 41,1,5. 123, 20. 124, BO; 

c. Icguni 36. I : c. Legis Komauae 

123, {. 
capitulus 119, 15. 
capra 44, 15. 96, lu. 109, 10. 110, 20. 

112, 5. 10. 
captivitas 71, 5. 119, 20. 159, 5. 10. :iO ; 

captivitatis iugum 143, 10. 
captivus 71, 10. 120, 1. 5. 
capularc 111,5. 
caput 130, 5; capite puniri 32,5. 116, 1. 

1 27, 20 1 42, 1.5; capitis ami.ssio 87, i ; 

caput obligare 130,5; in capita divi- 

dcie 134,20. 135, 1. 
caruium unciae VI 113, 1. 
carpenta 141, 5. 

carpcutarius 51,1. 120, 'jo. 12 (,.'.. 
cana 141, 5. 
carta firmata 113, 15. 
cassare 94, 15. 

castitas 53,5; castitatc electa 92,1. 
casus 56,5. 88,5. 137,15; casu 46, 15. 

47, 1. 56, 5. 10. 63, 5. 15. 126, 1. 
137, 5. 15; c. mortis 77, 1. 81, i; 
c. inceudii 80, 10. 

cauda 97, 1. 148, 15. 

caupuhim 112, 1. 5. 

causa 31,10. 32,1. 41,1.5. 43,5. 46,5. 
.55, 5. 10. .58, 1. 10. 60, 5. 72, 5. 75, 10. 
80, 5. 81, 15. 85, 1. 86,5. 10. 87, 10. 
88, 10. 90, 5. 96, 5. 101, 5. 102, 5. 
104,1. 105,10. 114,15. 119,5.10. 15. 
120,10. 121, 10. 15. 20. 135, ■.•:.. 146, 10. 
149, 1. 150, 1. 15;'), 10. 159, 10; caiisac 
actao ant iudicatao 31, 5; do singulis 
causis ct titulis 29,5; dc c. ct iuiliciis 
31,5; caiisa iiltra X sol., intra X 
sol. 32,5; c. inilicnmlu 33,5; cnusniu 
liabere .33, 10. .56, 1. 57, 5. 15. 107, 10. 
121. 1; c. dicerc 56, 1. 106, 1. 136, 1. 



c. dissolvere 50,5; c. jierdere 57,1. 
60, 10. 110, 1.5. 116, 1. 135, 10; c. di- 
stingui 99, 1; c. iudicare 10:'i, 15; 
c. terminare 90, 10; causa privata 

70, 5 ; c. specialis 85, 5 ; c. similis 
88, 5; causae diversae 104, lO; c. ali- 
enae 136, 5; c. Romani 90, i; c. mi- 
iiores 74, 10. 15 ; emergeiitibus causis 
79, 1. 104, 10; sine c. 67, 1. 68, 1. 5. 
143,5; nulla extaute causa 91, 10; 
c. conflictus 104, 15; c. libertatis 
108, 10; c. lesionis 124,30; c. inortis 
126,1; c. inimicitiarum 142,5; c. libe- 
ralis 160,1. 161, i: c. latiuitatis 161,5; 
c. bereditaria 149, 15. 

causare 84, 10. 117, 10; iu voceni cau- 

santis erumpere 75, 1 ; per vacationem 

causantium 75, 6. 
causatio 66, 10. 82, 1. 90, 10. 1.52, 5. 
cautio 13.S, 5. 150, 1. 10. 
cavallus v. caballus. 
cedis, caedis 82, 10. 100, 10. 128, lu. 
census 159, i. 
ceiitesimae 150, 4. 
certainen 76, 1. 
cessio 157,1.25. 158, 1; c. servi 60.5: 

c. de bonis 94, 10; cessionis firmitas 

158, 1. 
cbirograpbum , cyrographuiu , cerogra- 

fum 139, 10. 30. 150, 1. 10. 
christianus 114,5. 143,6. 
circumscripturie aut inale acta lo5, 5. 
circumsistentes 77, 1; v. viciuus, coii- 

sistentes. 
circumveutus per infantiain 108. 5. 
civilis 131,1. 139,1. 
civilitas incoiigrua 87, 1. 
civis Romaiius 127, 5. 2u. 161, 15. 162, 1. 
civitas 31, 10. 
clausor 80, lu. 
clusura, clausura 61, 1. 80, 1. lu. "I, 1. 

96, 35. 4U. 1 10, 1. 5. 
cognatio, cognitio 135,5. li'>t), I. lt)2, lu. 

163, 1. 
coguatus 135,5. 154, 10. 15; cogn;iti, qui 

per femiiias veiiiunt 135, 10. 
cognitio V. cogiiatio. 
coguitor 153, 5. 
coitus 93, 5. 
collecti 119,1. 

colligatus, collegiatus 156, 25. 
colloquiuin 73,10; v. concilium. 
colonaria aut servilis conditio 162, 15. 
colouica 70, 15. 95, 5. 
colonua, coU)ua48, 10. 70, 15. 20. 129, 10. 

157, 1. 162, 15. 25. 163, 10. 15 ; coloni 

pretium 48,5; Uurguudionnm ct Ko- 

munoruni c. 70, -20; cuiuscumquc c. 

71, 5; c. ulioims 129, 5; c. aut scrvus 
137,1. 138,10. 139,1: v. origiiiarius. 

coines 34. 35, :i5. 104, i. 118,1:,. 119, 15; 
Koniauus c. vcl llurguudio 35, I5; 
comitum siibscriptio 3'i, 1. 35, 35; 
consilinm comitum 30, 25; civitntum 
niit pugorum comitcs 31, 1«; locoruin 
coinitcs utiiuc prncpositi 80,5; co- 
mituiu uostroium qucrclu 100,6; co- 



176 LEGES BURGUNDIONUM. - INDEX KERIM ET VKUliORUM: commanen 



defcnsov. 



mituin iussus 1(XI, lo; coniites tani 

Burguudionum quam luJinanurum 

121, i.i; c. suus 122, 1: c. rei pri- 

vatae 125,5; c sacranim largitioiiuni 

129, 10: r. proeeres. 
commauere 70, Ti ; r. consisteutes. 
commendare v. commudare. 
comDiigrare 92, i.s. 
commodare, commendaie t}0,i. i.s. l;J7,l.='. 

res coramodata 137, i.".. 
commodatum 137, '.'o. 
commodum 31, s. 32, ^. lo. .S8, i. 163, i. 
commotio, commucio 52,;.. 84,15; litiuiu 

c. 54, I. 135, 10; fratrum c. 84, lO; 

iracuudiae c. 89, i.'.. 
communi» 52, lo. 54, ;5. 84, i;.. 89 .|.'.. 
commutare 60, 15. 
commutatio 153, .■.. 
compararc 91,1. 107,1. 113,:.. 121,:.. 

153,30. 159,1. 
competeus, competeiiter 80, .i. 83, lo. 

92,i.s. 99,1. 134,1. ItiO. I. IUI, i;.. 

162,1; comites competenter instrucli 

80, 5; compeleus portio 134, i. 
competere 99,5. 134,1. 
componere 42, 5. 61, lo. 63, lu. ()4. 15. 

96, 10. 15. 132, .■. ; leges compositac 

31,1; de rebus iu suo iure compositis 

84, I; furta c. 96, 10; testes com- 

positi 93, t. 
compositiu 79, lu. 89, 3o. 93, «u. 121, •.'O; 

ad compositioues coiipellere 32, i; 

comjMjHitiunis ct inultae iiilatiii 46, 5; 

criminis compositio 82, ;.; perinissae 

nunccompositiuui8teinperaniciita87,i. 
cumpositoruH crimiiiis 132, 5. 
conciliatrix 143, I5. 
coiiciliiim 73, 45; v. cunventuK, cullu- 

quium. 
coiicremare 72, 10. 
condcmnatio 77, 10. 78, 10. 87, 1. 
coiiductor ingenuuH 70, 20. 
confiictus 104, lO; c. causae 104, 15. 
coniuKium 52, 1. 61, n. 7.5,i. 86,J. 93,5. 

124,35. 163,1.5; c. liurgundionis .52,1. 
coniunctio 132, 10. 143, 5. 
coniiingcre 69,1. 74, 10. 86,10. 129,15. 

132, 15. 
■'onlalio 14.'), 1. 
rxinliidium 47,1.5. 121,5. 
conpeiiMrc 70, •,. 
conpotilii) 89, ; . 
conitBngiiineuii 18.'), 1. 
''oniicioiilin 71, 10. 126, 5. 152, I5. 
ivitincrilicro 82, 10. .14, 1. 124, m. 
roiiM-niiuii H.'i, 10. lOf», :■. 148,15. Myttvi. 

im, 1«. 

coniilllnrii 31, i». 122, 1. 

c^jiiiiilium 105,1. 114,1; linliiln i;. co- 
iniliiin i.| priH'(.ruin 30, ■j:.. 

.'..niiiilrro K'), 1«. 103, ■,. I|H,«. la9,lo; 
n. coiniiinnorc ; - coiiiiiKliiiilni iiilrn 
Uirminiim %illna 70, 5; l.icl illliiN 
r. 118, |u; !•, vicinu*, oircunmiiiti.iiloii. 

ocniiMini 70,10. HO. t. Hl, t. &. 89, 40. 
141, t. 149,1.. 108, 1. ir.; «. rlciniiii. 



eousoiliura 84, 5. 85, 1. 

constituere 30, 15. 78, x 92. 10. 103, 10. 
104,10. 12.5,15. 126,10. 134,20. 135,1. 
141,10. 148,1. 151.5: legitur con- 
stitiitum 31,10. 74,1. 78, 1.5. 129, lO; 
legibus, lege fiierit (fuerat) c. 41,5. 
77, 10. 87, 5. 98, 1 : legibiis constat 
con.-ititutum 149, 15; praesenti lcge 
corrigimus coiistituentes 92, 10; priori 
lege est c. 94,.-.. 9.5, 10; olim fuorit 
c. 90, I : iam iiridcm f. c. 87, ;. ; 
leges vel sequentia cunstitiita 34, 1 ; 
constitutum praeceptioiiis 89, 10 ; die 
constituta 1:49, lu; fornia pretii cuii- 
stituti 44, 10. 96, 5 ; pretia a nubis 
cunstituta .50, ■■. 110,20; persuiia 
intra pruviiicias cunslitiita 77, i.'. : 
servus iii ul)soi|iii.. ilnniiiii cuiisti- 
tutus 59, 5. 

constitutio 79, 1. !i;i, i.i; piau.seiis c. 
41,5.15. 73,1. 119,15; nustrae con- 
stitutiuiies 34, 1 ; de pareiituni 110- 
strisque cunstitiitiunibiis 29,5; priur 
cuiistitutiu 99, 1; seciiiKliim cunstitu- 
tioiieni priuruni legum 77, lu; ))iae- 
ceilentium c. oido 81, 15; aiitiquae 
cunstitutiuiiis series 83, 1 ; constitutiu 
prima 105,5; triceiiiialiB c. 149, 15; 
lilier coiistitutiuuum 30, 5; iuris cou- 
.stitutio 146, 15; c. Groguriaiii 1.39,5. 
1.57,10; c. Krraugeiiiani 138,1. I39,t; 
c. Greguriani et Ermogcniani 146, lU; 
coiistitutiunes diveisorura auctoruni 
151,1; constitutio novella Leuiiis et 
Severi 162, 10; «. lex, series. 

constitutum v. cuiistituere. 

coiisuetudo 77, no. 82, 15; locuruin c. 
14.5,1; sceleris c. 7.5, 10; Kuinana 
aut barbarica c. 92, 10; c. barbarurum 
93, 1 ; cunsuetudinis urdu 102, I ; c. 
superfluilate reniuta 102,.',; sicut est 
c. 91,10; cunsuotudu antiqua 92,5; 
c. vetus 147, 5. 

consiil 7.3, 1.5. 76, 5. 87, 5. 101, 5. 104 5 

119,10. 130,15. 
consulatus 104. 5. 
consuleie 83,1. 92,5. 108, 1. 
cuntentiu 76, 10. 90, 1. •,. 15. 104, 1. 

1.53, :io. 
cuntcstari 49, 5. 61, lu. 81, ■. 10. 1.52, 1. 
conlractii» 138, 10. 139, i. 1.52, 10; scr- 

vonini c. 60, 1 ; IcgitimuH c. 138, 18 ; 

minorum c. 108, 1. 
contradicore 6(i, 15. 14.H, 15. 
coiilriidiclio 70, 10. 
Conliibcriiiiiin 1.56, lo. 
coiilumclia 72, 5. 
cuiivi.nirc 29, 10. 30,15. Ilti, 1. 127,5. 

146.5. 149. 1.5. 151,10. 161, •,. 
cj.iivi.nlio: |Nial i'unvciili..n.,|ii l;ll,io. 15. 

1.5.3,1; poiit lcrlluin, Iriiiam c. 109, 15. 

139,10; ri.nvniili.iiiiH li.mpiiH 131,15. 
coiiveiitiiH 113,1: r. lliirKUmlioniim 

119,15; c. purcnliini 1.5,5, 15; r. con 

riliiiiii, colloi|iiiiiiii. 
r..iiviciuni ntr.ix 128, lu. 
convivn ruKin 70, I ; r. ..Iitiiiiuit. 
coiiviviiiiii |(il, 5, 10. 
copiilnrc 1 14, I. 



corporatus 162, i.s. 

curpus publicum 11)2, lu. 15; rurpus 
Tbeudusiaiii 125, 5. 126, 1 : corpus 
novellarum 126, 1 ; v. lex. 

corruptio 31, 1. 32, 15. 33, 5. 74, 15. 

corruptae mulieres 66, 10. 142, 15. 

creditor 58, .50. 138,5. 139, ,5. 

rretio 144, 10. 

crimen 44, 15. 48, 1. 68, 5. 10. 78, 1. 
82,5. 86,1. 121,15. 128,1. 129,1. 
130, 1 10. 132. 143, 1.5. 146,1.-.. 151,5; 
prubatu criiiiiiie 32,5. 130, 5. i;j2, t ; 
rrimen admissum 42, 5. 68, 15 : cr. 
uliieetum 48, 5. 101, 10; cvimiuum 
uliiectiu 49,1. 130,1; crinieu con- 
fessum 48, lu: cr. cumuiissum 77, 15. 
78, 10; in cr. vocare 48, i. 5. 10; ser- 
vorum cr. 102, 5; venalitatis cr. 
;32, lu; criminis corapositores 132,5; 
latronum criuien 77, 10; criminis per- 
petrati tempus 78,5; crimen homi- 
cidii 82, 10; cr. uiale refereiitiiim 
105, 1; furti cr. 128, 5; cr. inaiestatis 
l;3(l, 15; cr. et omnia mala cummittere 
118, 15; cr. capitale 96,5. 

crimiualis 85, 5. 136, 10. 151, 1. 

crimiuosus 43,1. 68,5. 101,15. 118, 
•2«. 25. 146, 15. 

criiies capularc, incideir 111,1.5. 

culpa 3'2,5. 45,1. 48,25; culpae diversitas 
80,1; sinc culpa 91, :io; pru culpa 
140, 1. 154, lu; in culpa vocari 49, 1. 

culpare 78, lu. 

cultura 96, 15. 109, 5. 

cuiatur 154. 

ciirtis 60,10. 89,10. 111,1.5. 

rustodia 47, 1. 

custos vineae 65,5. 110, 1. 114, 20: 
custodis domiuus 110, 5. 

D. 



lala sub die 
,S7, I. 93, 15. 



91,1. 



(lainnatio .S6, 5. 

damnum 54, 5. 56, 5. 10. 60, 10. 15. 61, 

1. 5. 15. 64, 1. 10. 15. 65, 5. 15. 66, .s. 

72, 15. 80, 1. 5. 15. 81, 5. 94. 5. 96, 35. 

97.1. 104,10. 105,1. 111,15. 128,5. 

136, :i5. 137, 5. 10. 15. 1.38, 10. 139, i5. 

142,5. lu; d. aut inqiiirtiiilu .56,5; 

d. aut caliimiiin ()5, 15. 81, 15; il. et 

cuutumrliu 72, 5; d. uoqiir pcriculum 

86, 10. 
ilatiim 101, 5; ilatuiu 

;tO, 10. 73, lu. 76, 

104,;.. 119,10. 
dobiliUiH 77, 1. 79,5. 10. 81 
dcbilitiiro .")6, 10. 15, 97, 5. 10. 
ilobilur .'18, 1. 10. 15. 1.38, 1. 5. 139, 5. 10. 
ilobiliiiii 57, 10. 15. 58, 10. 6.5, 1. 94, 10. 

1(H,.-.. H2.I.'.. 127,15, I;18,:.. 139,15; 

il. niarili 1 12, 15; it. maritoriini 94, 5; 

il. piitcrniiiii 94, 10; Humnia dobiti 
I .58,1. 139,111; Huliilu dcbito .58,5. 
I drriiiino . ilocorono ~— «ii/iiii leriiiinnlla 

iirliiiriliii» iiwimi IfiH, 5. 'j:,. 
dodrriiH 75, 1. 86, 1. 
dKfonHio r>H, III, 
dofoiiHiir 145, f.. 155,5; il. iiigriiuiliiliM 

160, 5. 10; V. ndnortor. 



LEGES BURGUNDIONUM. — INDEX RERUM ET VERBORUM: deferrc — extraneus. 



177 



deferre :Y6,is. VM, 1. 15i),l.'i; r. diftene. 
defiuire 74, .■.. 7i), .■>. «3, l,i. 104, .".. 
definitio, difinicio 34,1. 80, .1. 121,10. 
defunctuB o2, lo. 53,1. 62, .^. 73, .'i. to. 

84, 1. 1:.. 87, .'.. 88, .'.. 93, lo. iJ4, lo. 

98,1.10.1;.. 100,1. 133,10. 134. 13,'),i. 

147, ,1. 148,.'.. 10. 
delionestatus 74, !.■.. 8(), i. 
delegare 4!), .'.. .Sil, i. 
deligatio 159, i. 
delimitatus ager 141,:,. 
deniandare 108, 1. 
demandatio 108, i. 
demittere r. diniittere. 
denarii IV 44, .(.-.. 112, :i:.; r. soliaus. 
dens 63, .■.. 10. 1.'. ; de e.\cussis deiitibus 

63, .-.. 
depositum 137, ao. 1.3,^,.=,. 
deputare i)2, i.-,. i)6, .=.. 103,.-.. 142.-:.. 

143,10. 156, .■;. 160,.-.. 
deputatus w. iudex. 
desertum 96, i.i. 

designare 49, .'.. 9S, i;,. 1,30, :.. t.'.. 140, .-.. 
desponsatae puellae, mulieres 8,'), i, 

147, 10, 
detracta niulier 67, lo. 
devotio 42, i. 
diaconus 127, lo. 
dies 30, 10. .50, i. 73, lo. 76, .'.. i». 84, i.i. 

87, s. 93, 1.'.. 115, 10. 136, lo; dic et 

iiocte 80,10; per diem 65, i ; intra 

dies59, l.i. 71,1. ].52,i;in die 115,1; 

ante diem 119, lo; de die 114, ir.; 

die constituta 139, 10; sfatuto die 

49, 10 ; dominicus dies 136, lo; feria- 

tici d. 136,1.'^; in diem vitae 98,1; 

ad diem mortis 73, .=.; tertio die 81, .'. ; 

unius diei iter 45,.'.; dieruin revc- 

rentia 86, l; dieriim <'nMsicleratio 

86, ."^; V. datum. 
differre .33, lo. i:i. 105,' lo. 121, w. 

129. i;.. 138, 1. 139, i.i. 1,59, 4o; r, 

deferre. 
dilatio 50,1. 78,1. 89,;.. 138,'.. 
diligeiiter 76, lo. 108, lO; dil. et fideliter 

122, .'.. 
diligentia 77,.'., 81, lo. 101,:.. 
diinicare 105, 1. 

dimittere47. 102, i.i. 107, i.s. 1,31, i, 140, 
s. 10. 141, 10. 162, .S; i\. inaritum, 
uxorem 68. 144, i ; d. tertiam sub- 
stantiae partein 73, lo; d. vel do- 
riarc 92, i;.. 93, i ; via inter agros 
comniuniter diinissa 140, lii; relms 
oiiniitius iliinissis ()8, ]u. 

discaplllare 67, lii. 

disceptatli) 83, I. 

discipliiia 29, lo. 

discretio 78, 2U; d. solutionls 46,1. 

discriptio 46, 2.'.. 78, ao. 89, *.'.. 

disciissio 101, 10. 131, lo. 152, .'.. 

dlspcndiuni 87,1. 102,,'.; in il, doinlni 
(1,10; iiec sniiplicils nciiiic ilispcndlis 
77,10; solutioiiis ilispiMidiiim 81,1; 
d. ac litigiiiiii 87, m. 

LL. 8cct. 1. 11. 



districtio 78, i. 89, I5; cliiitrictionis fornia 
78, 1.=.. 101, 5 110, 10; districtionis 
modus 85, .1 ; certa sub districtione 
90,1; publica d. 86, l. 

distringere 101,5. 119,10. 121,1.=.. 

divinus 86, i. 104, i.".. 

dlvortiuni 68, I. 143, lo. 

divulgare 110, lo. 

documentuin 152, i;. 

dodrans 124, :iO. 133, lo. 

domestici 31, 10. 

domesticum animal 76, i.i. 

dominatio 30,25. 43, ;!.=., 71, lo. 

doniinantes 41,5; v. dominiis. 

dominicus = fiscus rer/alis 45, lo. .io. 
d. dies 136, 10. 

dominium 43, 15. 63, i. 78, .'.. 163, 15. ;io. 

dominus 43,1.35. 44, 15. M. 45,5. 46, 
6.15. 48,5.10. 56,1. 59,5.10. 61,6. 
(i5, 10. 71, 1. 5. 10. 77, 10. 80, .5. lo. 
81, .5. .82,10. 91,1.111. 94,1. 110,5.15. 
112,8. 120,5. 125,15. 128,1.5. 129, 
1. 5. 10. 130, 5. 10. 15. 136, 10. 137, 
5. 10. 15. 140, 1. 142, 15. 156, 1. 15. 
159, 5. 161, 1. 5. 162, a.5. 163, lo; 
d. servi 44, 5. 46, 5. 54, 5. 59, 5. lo. 
64, 1.5. 6,5, 15. 97, ici. 101,10.1.5. 102,1. 
111, 1.10. 11.5,1. 127,1. 128, ,5. 130,5; 
d. fugitivi 46, 15. 129, lo. 15 ; d. occisi 
65, 5. 66, 5 ; custodis d. 1 10, 5 ; res 
domini 47, lo; messis dominus 65, 1 ; 
silvae d. 65, 15; vineae d. 109, lo. 15; 
110, I. 10 ; d. aut procurator litls 
153,5; familia domini 91, lo; in potes- 
tate d. 97, 5; in dispendium d. 71, lo; 
inscio, inoonscio domino 43, 1. 45, 5. 
71,5.15. 131,10. 139,1; non per- 
mittente d. 45, l. 5. 65, n; inconsulto 
d. 60,1; ignorante d. 82,5; extra 
volnntatem domini 115, 10; soiente, 
consclo doinino 82, lo. 131, 10; cons- 
cius facti dominus 43, t ; dominis 
mandare 59, 10. 

doniiiHis, clomnus = rex 93, 15; doininus 
(domnus) nostcr 119,15. 126,10.25; 
dominorum munificentia , donatio 
124,25. 125,5; dominus (domnus) rex 
127,5. 149,1; doninus noster rex 
30, 5. 10 ; V. dominaiit.es. 

doinus 31,10. 47,10. 51,15. 54, 5. lo. 
58, 10. 66, 10. 67, 10. 68, lo. 70, 1.5. 
111,5. 113,5. 122,1. 129.10. 136,15; 
d. aliena 54, 5. 136, :i5. 142, i ; d. al- 
terlus 54, lo ; ad donium ducere 80, 5 ; 
doinus regia 81, 15; domuuin efiVac- 
tores 118,15.20: donuis debitoris 138,5. 

doiiatio 62,10. 74. 84,1. 92,5. 124, 3o. 
12.5,1.5. 144. 145. 1.56,10; donatio- 
num tcxtus 42, 1 ; donatio domi- 
noruni 125, 5; d. nuptialis 62, i. 5. 
140, 5. 143, 15. 145, I. 10. 146, i. 
147, .'>. 155,15. 156,1.5; patris vel 
matris d. 124,25; d. matorna 125,1. 
147, lo; d. aviatica 145, l; d. muriti 
140, 5 ; d. inmodloa 150, 5 ; d. usu- 
friictuaria 145, 5. 

dos quain a inarito (<c. ttxor) acceporat 
93, 10: dos quain ei (ac. tixori) iim- 
ritiis focorlt 144,1; dotcs iinas ox 
iiiiitriiniinio lillus vol filiii iii ftiniMi» 
positi coiisocuntur 144, lo. 



dubltatio 7.S, 5. 
duduin 83, lo. 8i), lo. 



E. 



ecclesia 122, i; ecclesiam ingredi 49,5; 

in eoclesiam fugero 96, 5; extra 

ecclesiam 125, lo. 20. 126, 10; intra e. 

126,5. 10; in ecclesia 125, 15. 127, 10; 

ab e. abducere 126,5; ad ecclesiam 

confugere, convolare 125, 15. 126, 

5.10. 127,1. 128,1. 
edere 135, 10. 
edictum 119,10; patris nostri ed. 109,10; 

edicti et districtionis forma 110,10; 

praesentium edictorum tenor 1 1 9, 5 ; 

de collectis ed. 119, 1; r. lex. 
editus, aeditus 30, 10. 25. 
etlVactor 66,1.10. 142, 1; domuum eft". 

118,1.5.20. 

effusio sanguiiiis 42, 5. 86, 1. 
emendare leges 31,1. 
emolumenti amissio 157, 5. 
episcopus 119, 1. 126, 5. 127, 10. 136, 5. 
equa 44, 5. 46, 10. 15. 97, lo. 110, 1. 

112, 5. 10. 128,5; V. caballus. 
erogare 53, 1. 
estimatio v. aestimatio. 
evasio 59, 45. 
evectio, vectio .59, 15. 45. 
evidens, evidenter 64,5. 68,15. 74,1. 

79, 10. 80, 5. 81. 10. 82, 1. 15. 84, 15. 

86,5. 134,5. 158,1. 163,1. 
e.xaequatio agri coramunis 141, 5. 
examinatio iudicis 130, 10. 
exarare 141, 1. 
exartum = roncale .52, 1. 5. 72, 10. 

89, 5. 95, 5. 
exceptio ususfructus 14,5, 5. 
e.xcidii tempus 120, 10. 
excipere 71,5. 79,30. !)0, 1. 143, 10; 

exc. pocnam sollicitatoris 47, 5 : exc. 

legatum 70, 10. 
executor 149,5; t;. apparitor. 
exempluin inprobum 83, 5. 
exilium 132,5. 136,5. 142,5.15. 143, 10. 

151, 5. 
exitus 105, I. 136, 10. 
exordium 154, 10. 

expectorc33,:io. .50,i.i)0,5. 126,1. 128,1. 
expeditlonalis .50, 10. 
expensa 70, 10. 
expetero 33,15. 66,5. 90, :i5; intcr- 

pellationem nostram ex)i. 33, 10; 

virum exp. 51, 15. 
oxpetitio 105, 5. 
expiarc 105, 1. 
cxpositi 119, 1. 
oxpositio lcgiiin conscriiit.i .32, 10 ; ii, 

iorma, 
oxscrinoum v. sorinium. 
oxspoctatio 105, 35. 
oxtrancus 107, 1. 162,5; logatus oxlr;i- 

nearuin gontlnni ()9, 10, 70, 1 ; Immo 

oxtranont 71, 1, 

23 



I7S 



LEGES BrRGUNUIONUM. 



INDKX HEKTM ET VEHBOKUM: fahpr - mdeninis 



faber 50, is. 51, i. W), i. 125, ;m. 127, ... 

fabriua 141, lo. 

facies 51, ;. 

tacilitas 104, lo. 106, i.s. 

facinus 68, i«. 74, !.■>. 85, .".. 86, i.-.. 
132, .i; recens f. 85,.=.. 

facultas = bona 32,s. 66, .^. 76, s. 83, .v 
87, 1. 92, :.. 98, :.. 99, s. 102,4.-.. 
107, .■.. 113, is. 114, 10. 133, 1. 154, .s ; 
communis f. 41, s ; parentum f. 52, i; 
sors parentum vel f. 78, 10; omnis 
f. 92,1; {. integra 130,:.; de occisi 
facultatibus 44, i; relictae facul- 
tatis (livisio 88, .. : tertia pars f. 
93, i.i: medietas f. 12.5,1.'.. 127,1: 
mariti defuncti facultas 98, lo ; caput 
aut f. 130, .'.; de facultate mariti 
prioris 140, .'. ; propria f. 147, l.i ; 
= poteetas, libera f 61,:.; praesu- 
mendi f. 70, i. 

Kalcidia = quarta hereditatis purtio 
134,1. 150, .V 162,.'.; nme Falcidia 
162, 1«. 

falsarius 151,1..'.. 1.58, lo. 

falsitas obiectji 151,:.. 

falsus 104, 10. i.s. 106, lo. 151, i. 

fama iiumquam niaciilata 113, m 

familiaris 130, I.'.. 

familia domini 91, lu. 

faramaiinus 89, .'.. lu. 

fatum 84, i. 85, .'.. 98, lo. 99, .'. ; fatoruin 
decreta 84, l. 88, .'.. 

ferae 96, i:.. 

feriae iiiesgivac ot vindiiniales 136, m. 

fcriatici dies 136, i:.. 

ferrariiiK faber51,i. 60.1. r25,-.'o. 127,.'.. 

ferruni 79, i. lliO, ^'1. 

fideiuitHlo M, 10. 1:.. 11',^. III, 

fideiuHsor .5,5, i». :')7, 1. 10. i.'.. ;'iH. 59, 1. 
10<!, I. :,. 112, 10. i.v 121, I. 136,.'.. 
138,1. 139, .'..10; f ciiiistnctuK i.t 
conpulnuK 57, 1.'.. :"i8. .•,; dnto fidc- 
iuHHoro .55, 10: riilnliiNHnr IdonouH 
106, .'.. 136. .-,; r iKtltUH KKj, :,; de 
nponHorlliiin ct fiiloiiiSHiirlbuH 139, .'.. 

ndolltcr 122, :.. 

ndcii :W, I.'.. .50, i; (lcvotlo ct f. 42, 1 ; 
utilltaii aiit f. 118, W; iiiuln I. li^i^, l; 
IntoxrH f. lliO, :, ; f. plnclti 8,5,1«; 
teiitimiiiili f. 93, l; liilmlcoriiiii f. 
120, 10. 

ndncin 75, i.',. 137, w. 

niiiiii , niia-fHiiilllnjt 138, 10. 144. 157,:.. 

fliiiii 75, IM, M2, 1 ; oxtrn nncH miioh 

Hl, :, ; dc nKroniiii niiibiiH !K), |,.',; 

i-x nifri niiibiin !N), ■:, ; nd niioiii 

niiMl .N.WIII. 1.5,5. 10. 
nminro .'M, I. 113, •..i.. 125,'.. H5, 1. 

UA. I, 
flrmiUH 74,-,. !)2. in. IIIH, ^. 161, 111; 

|M.riH'liinii pw!lioiiiii r, 34,1; nrini- 

nrti* rob(ir 127, 10; I'. iiiii 1,52, i:>; 

ti.wiiniilii nnnitM I'i8, 1; f. prniv 

carino p<»Mi«iiioiii» 1.52, l',. 
nrmiin I2f), I; nnnn iilnn 13H, 1 ,. 
narnlin IM-Kolln 136, I',. 



fiscu.s 127.1:,; t. uoster 31.10. 114, 1:.: 

fisci piedia 129. Jo; fisci vires 131. h; 

adversus fiscum 150. 1 : pro fisco 

150, 1; advocatus fisci 129, ■.•o; v. ilo- 

niinicus. 
fiagellum 45, 10. 114, 10. 
flagitium 74, i.i; fi. coiisuetuiii 86, i. 
flanima 72, i.^. 
flumeu 47, 10. 1:,. 

focus 69, i.v 70, -jo. 7-2, ui. i.i. 142, 10. 
foenuni 70, :,. 
forma 48,1. 128, .^. 157,1; f. et ex- 

posltio legum conscripta 32, 10; 

f. prioris legls 32,15; aiitiquae lcgis 

(. 78, i.i: edicti et districtionls f. 

110, 10; discussionis f. 101, lu; sta- 

tuta districtionis f. 78,1.'.. 101..',; 

compositionls f. 79, 10 ; satlsfactionis 

f. 82, i.i; statntji supcrius f. 74, 10; 

99, 1.", ; secundum fonnani pretii con- 

stitutl 44, 10. 96, ;,. 
foruin 128, 1.'.. 160, 10. 
fraiis 121,.',. 

fructiferus 65, r,. 66. 1. 142, 10. 
fructus 65, .'.. 10. 147, h. 10. 1.53, 1. 

1.58, 1.'.; f. duplus, simplus 131,1». 1.'.. 
fuga .5!), .'.. III. 139, I.',. ;!.■;. 163, 10 
fugitivMs 46. 10. i,s. 47. 59. 71. m. 129. 

139. i;.; dc repertis fugitlvis 1.50,1; 

ilc f. iuquiiondis vel disiMitleiidis 

129. I. 
fur 44, I. 54, i,',. ;'«), 1. !)!!, i,,. 1 IS, i,',. ju. 

137.1. 
luriosiis 1,55, i. 
fiirtiim, fiirtliii 44. 5.5, 1. :'i9. 63, .'i.ju. 

64, I. (!;'), I. %. 77, i^. 78, 1. ;,. i.',. 93, :,. 

96. 102,.-.. 110, 1.',. 114, I.'.. ll:'i, i. 

127, 1;,. 128.,',. 137, I. 13!), 1.'.. :i.'.; 

fiirti actio 136. :i.',. 1.39.1; furta 

oblccta et probiita 12K. i ; ruiti crinicu 

128. .',. 
fnstlgarc 44. 'ju. 45, ,',. iKt, i;,. 70. i;,. -.'u. 

KMi, 10. 
fiiHtls, fiiNtliiiii lctiis 42, III. 44, 1.^. 

4.5, I. 10. 1:.. 46, 1. :>. 48, i. 51, 1. 1:,. 

.54, .',. 56, .',. •.•0. 63, :.. 64, y n. 6,5, iu. 

66, 1.',. 67, :,. 71, :.. i.^. 79, .',. !)4, i. 

!)7. 10. 110..-,. 111, 1. 10. I,',. 112, .',. 

11.5,.',. 
liiRtiinriiiH 96,;,. 129. i:,. 137. 1. 143, i. 



goiiiiimi' 14.1, lu. 

goiicraliluH !I8, .-,. 

gciioriiro Ki, .to. !K>, 4,^, 

gcnitor 1(K), 1. 

gciilcH cxtrnnimc 6!), 111. 70, 1. 

gorinaiiiiH, gcrnwinn 84, i.'.. I33,'.'ii. 1;I5,I. 

goittn 124, :io. I.'16, i. 14.5, 1; hIiic gnntiH 

145, 10; i>. nllogiiro, ullogntio. 
gliiilluH cdiicliin 69, 10. 
glnnillfcrn HJIvn 61. '.. 
glorloHiiH 2!),;,. 30,:,. ll)!). 1«. 1 1!), i.-,. 
grndiiN 131, v«. 1.'I5, i;gr. loiiglor 13.5,.'.; 

grndii Cdgiinliiii proxiniUH 1.3,5, 1«. 
grcinium •=- »iniii;iii/iiii !I4, I. 
grcx 137, i,',j porconiiii g. 61,:.. 118 i 



H. 

lial)ii;ii'uluui 103, :)u. 

habitaie 103, .s. 120, .-.. i,',. 

habitafio 129, 30. 

hereditarius: hereditaria causa 149,1,",; 

hereditariuin raauclpium 156, i. 
hereditas 52, .>. lu. 63, 1. 73, 1. 10, 94, 10. 

127, i.i. 132, 1.-,. 133, I. 134, in. .ju. 

135, i. 156, 1; hereditatis iioinine 

92, :•; heredifatum successio 102, 10; 

hereditatis subputatio 1;")6, .=,; de here- 

ilitate dividenda 99, i ; liereditas legi- 

tima 133, lu. 146, ,', ; h. Uiotuosa 

148,;,; heieditatis tertla 98.1; h. 

poitio 133, lu; tardltus adeundae h. 

88, I ; dc hercditale patris r^c, h ; 

patris et lu.itris hercditas 52,,,; h. 

filioruin 87,5; h. defuucti filii 134, 

5; h. mariti 98,5; h. inariti vel fill- 

oruiii 62, 5. 
heies 32, 5. 62, lu. 72, 10. 73, 5. 84, 1.5. 

99, 1. 100, I. 106, 1. 5. 125, 5. 15. 

127,1. 134,1. jii. 1.35.1. 147,5. 156, 10. 

161,.',. 16-2,5. 
Iiienis 70, 5. 

bolographus r. olographiis. 
hoiniclda 43. 5. 125. lu. I5. '.11. 126. m 

127,1. 144.1. 
Iioiuicidlum 42. 82. lu. 125. 126. 
Iioiicstus 29. 10; ]>arps hoiiestate 155,L'0. 
hoiiestior pcrsoiui 12.S, |5. 142,5.143,10; 

1: iiiediocrls. obtiiiias. 
hora 50, l ; li. sexta dici ;')(). 1 ; diuruis. 

hiiris 1.37, ui. 142. lu; uocturnis h. 

142, lu, io. 
hortus 63, 5. 
hospes 69,15. 70. jii. !)0. 5. lu. 107, l ; 

h. siius :')2, 5. 89,5. 107. i; luispltis 

cominotio 52,5; hospitls conunuiiio 

52, 10; harbari hospes 90, 5. 
hospitalitas 69, 10; hospitalltatis iure 

!)(), 5; hospitalltiis delegata 88,15. 
hospitiiiiii 70, 15. 
Iiostls 138, 15. 

huiiinuiis H(). I ; humauii ros 87. lu. 
huiiillior |iois(,iiii 128. 15; f. iiilorior, 

Vili.ll'. 

I. 

laoentiviis 6,5, 111. 66, 1. 

ictiis 100, 15. 146, 15; ... lustis. 

idoiicuN 42,10. 74, i.s. 106, .5. 113, in, 

121,5. 136, .5. 160, ,s; v. teslis. 
IgiiiN 72, 15. 142, in. 
ignorniitlii 32. 10. 76. 15 S2, 1. 
IiiiiiiiiiiIh 7H, 10. 

impciator 140, lu; r. prliiocps. 
impcrlo Hiit motii 157, 5, 
incuiilc 77, I. 
incoiidiiim 72, m. 'H(l, 1« |,'I7, 15. 142, 

:,. 'jii, !,'■>». 10. 
iiicoHtniii 6!), 5, 

inclnlo iiiniiiiH 4,S.i. 63. 15. !l(). |5. I II, 10. 
Iiicnlparl l.'tO, 10. 
iiKloinnlH 4.'l, I. 44. 10. '.'o. i'>(), 5, 76,5, 

101, 15. 



LEGES BURGUNDIONUM. 



INDEX RERUM ET VERBORUM: indicare — lex. 



179 



140. lu. 157, .-.. 
I.'.. VMi,:.. 1411, 



liunui; 



157, 1. lliO. 



indicaie 55, i. 

indicium 76, u/. 102, .i. 

indivisiis 99, lu; onniia indivlsa possi- 

dere 99, lo. 
induciae 102, 20; indueiaruni praestatio 

76, .-,. 
inermis 126, '>. 
infaniia 74. i.L 136, i 
infamis 131, lu. 135, i'. 

142, lu. 
infantia 108, ."■. 
inferiiir persona 63, lii; 
inficians 139, i... 148, ai. 
infirmare 145, .'i. 150,1. 
infirmitas 49, ir.. .50, i. 
infligere 51, i. .'.. 79. 
infra = intra 104, 'J.'.. 121 
ingenuitas 79, m. 129, .'.. 

1. .=.. 10. 
ingennus 44, i. lo. i.=.. 45, i. lu. 4(1, i. 

47, I. i:.. 48, 1. 49, i. 54, :.. .55, :<. 

63, 15. 64, 1. 10. 65, :.. lu. 66, lo. 67, 

I. 10. ir.. 72, lu. 77, I. .i. 10. 82, i. 

90, u.. 91,1. r,. 93, 1.94, 1.96,1. 97, r.. 

102,:.. 109, 1. 110, I. i:.. 111,1. 115,:.. 

119, 2U. 120, .'.. 125, 10. i:.. 126, lo. 

127, 1. 20. 128, :.. 129, :.. 130, i. :.. 

136, n. 3.-.. 142, 111. :». 143, i. lo. 156, 

■,.ni.30. 157,1. 159,.-.. 162,i.-.; i. Iiomo 

42,:,. 43,1. 46,1..-.. 51, i. 5.5,.-.. 63,1.,. 

67,1. 109,1: i. vir 1.55, i:, ; persona i. 

57, lu. 63,111. 120,111: mulier i. 67, m. 

68, 10. I.-.. 111,1. 111. 142. 1.-.. :):,; puella 

i. 69,1; Komanus i. 56, i ; liurguu- 

dio i. 54,:.. 74. m; i. natus 143,.'.; 

i. testis 56,1. 1.37, i; couductor i. 

70,20; i. Iiomioida 126, lu; ingenuo- 

rnm testimonium 92, i:.: iiigcnunrum 

nuinerus 92, i:.. 
inimicitia 142, .i. 
iniinicus 120, lo. 121, .'.. 
iniuria 67, :,. i.i. 101,.-.. 111. i... 12H, 

10. i:.. 129, 1. 
iniuste 110, i:.. 
inlatio 102,:.; solidorum i. 33, m. IIO,.'. ; 

mullae i. 46, .'.. 71,4ii; taxata damni 

inlalione 69. i.'.. HO, i.-,. 
innocens 43, m. 67, i. m. 7H, m. 102, i. 

118,211. 

inobediontia 83, m. 

inofficiosus 134, i. 162, ■', ; iuofficlosi 

actio, querilla 146,1. 162, i; inoffi- 

ciosum testamentiim 150, :.. 162. :,. 
inpedicatus 4.5, i. 
inpensius cogitare 29, .', ; I. tr;ict;nc 

73,1. 87,.',; i. pertraotare 118, lo. 
inquiotudo 89,.'.; iid d;iinniim ;int inq. 

liominiH 5(J, :,. 
in<|uiliniis 129, m. 
iii(|iii«itio ,54, i:.. 102. i:.. 
iiisanaliilis 155, i. 
insaniu 118, 1.'.. 1.57, .'.. 
iiiNanus 1.5,5, i. 
inscriliero 4H, m. i;j(), i. .■,. 
inscriptii, 101, m. 1311, l. lo. 
iiiHurore .32, i:, ; inHcrtiim ti<iii.tui' 

79, I. 134, .'.. 139. .',. 



.•!.■!, 1. 



insolenter 70, ■.'o. 100, m. 

instigare 85, I, 

instinctus 75, .',. 

instituere 119, i:,. 153,.-,. 1.5S, i. It;;';..-,: 
institutns heres l;^4, i.. 

instructio 8'2, 1. 99, i. 

integer 62, .',. 77, :,. 82, m. 102, .'.. m. 
l;^0, :.. 155,.',. 159,5.160,:.. 161, m; 
c.\ integro 90, l', ; i'. restitiitio. 

integritas 31,1..',. 121,2.',. 

intellectus 78, lo. 

iiiteutio calumniantinni 119, .',. 

iuterdicere 32, lu. 

iiiterdictuin 67, i. 76, m. SH, lu. 89, .',. 
90, lu. 97, .-,. 107, I. 

intcrfectio 50, lo. 

intcrfector 43, .'.. 66, .'.. 

interitus 86, '.. 

interpell.are 33,iu. ItVi.iu. l()(!,i. 151, lu; 
iudex tertio interpcllatiis ;};!, .'.. 

interpellatio 33, lo. 105,:,. 151,:.. 

interpietatio 125, lu. 

intestatus 6'2, 10. 63, i. 84,:,. 87,.',. 13:3, i. 
134,1.'.. 148,10; ab intesfato 156, i. 

iuultus 77, .',. 

invalidus 113, 10. 

iracuiidia 89, l.i. 

iter 45, .'.. 64, i. 141, .',; iter agcus 70, i.'.; 
iter clausum 140, m. 

itinerantes ()9, 10. 

iudex 32,1. 33. 49, .-.. lu. .50,1. 68,.-.. 
77, 10. 99, I. 105,.-.. 110. 111, i:.. 
118,2.',. 122, 1. 129,:,. lo. i.',. 136, lu. 
137,:,. 142,111. 146,:,. 150,:,. 151, 
10. 1.=,. 152,:,; admiiiistrantesac iudices 
31, 1 ; i. deputati 31, i.',. 32, .',. 33, lu. 
105, .',. 110, 10. I.-,; loci, locorum 
i. 82, 1. 106, 1. 129, :,: iudex suus 
137,.',. 151,10; locuin iudicis teiieus 
96, 1.1 ; iiidex integra fide et moribiis 
idoiieus 160, .i; i. iii corruptione 
accusatiis ,32, 2.'.; iudicis ordiuatlo 
100, m. 106,.'.. 110, 2ii: i. arl.itrium 

■ 128, m. 151, I ; i, cxamiiiatid 130, m; 
i.csliin;iti„142, m; i. ilisciissio 131, lii; 
i. seiitenti;i 1.3S, i: i. notici;i 139. iii; 
I. rclatio 126, i ; a iiidicc statiituin 
146,.',; niite iudicem 135,1.',. 139,:,; 
;ipiid i. 124, .10. I(i0, .-.; iiiterpellatio 
apnd i. 105,.-.; iiiiliccm interpellare 
:W,.-.; 105.111. 101), 1; iiiniincntc iiidice 
80, I; iiiconsciis iiiiUciliiis 96, lu; vin- 
ilicanlc inilice I4;>, 1; iudici Iradi 

48, III. 101, lo; i. pr.aesi.iitarc 71, i. 
S2, III. 1 18,;.-.. 129, .-.. m. i.-, ; )•. indicjirc. 

iudicaro 31, .,, 1.,. .32, m. ;i:!. :.. i:.. (iS, :.. 
79,1. 80,.',. 104, 1. 10.'., m. i .. 121, 
1.-,. 20. 13.S, i:,. 151, 1.'.. 1.59, m, l(i3, .-,; 
integritns ot aeqiiilas iudicjiiiili 31, i; 
iudicanlcs 31, lo. 211. Xi, 1. 1511, 1; 
iiiste iiidicans ;32, 1 ; do inale iudicatis 
:t2, 1'.: l)co iiidicanto 76, 1 ; ininsto 
indicaro 110, 1:.; dc vnliioro i. 51,.'i; 
iudicjitnin implorc 1:1(1, ... 

iudicium :i2, 1..'.. 72,.-.. 101, 40. 102,1. 
110, 10. 121, 1... 139, 10. 160,.'.; Hei i. 

49, 10; i. diviiiiiiii 104, 1.-.; i. diviiiiiiii 
lininanumqiic 8(i, 1 ; i. noHtriiin H;!, lu. 
88,.',; i. cmissiim 8;5, 1 ; i. iii liiic 



causa prolatum 86. lu ; dato iudicio 
105, 10; liomaiii iii iudicio conteu- 
dentes 90, .-. ; qui iudicium exsc- 
quuiitur 100, lu; de iudicio expellere 
136, .'. ; per indicium ;iddictus fide- 
iussor 139, m. 

iugum 143, lu. 

iumentum 64, io. .81, i. 

iunctuia 65, .'.. 

iiirare 49, 1. :,. lu. 76, 1. 86, m. 104, 15. 
146, .',; iuratus 121, .',. 

ius 84, 1. 86, 10. 88, 1. 92, i.-,. 1(K), 1.-,. 
138, m. 139, 1. 1.'.. 144, 1. 147, lu. 
148, ... 154, lu. 1.56, 1. :.. 161, 1.',. 
162, .',. 163, i:.; i. vetus 146, 20; 
i. Romamim 90, i:. ; licito et iure 
154,1; aequo iure 83,1,:.. 133,1. 
135, 1; iiihil iuris 138, lu; viciui 
agri iura 158, lu; res, mancipiuin sui 
iuris 72, I. 131, 1. 152, ir. ; ius firmi- 
tatis 152, I.'. ; ;ignationis iure 134, :■• ; 
hospitalitiitis iure 90, .5; sortis inre 
53, 5, ius doinini 159, :. ; i. patris 
138, lU; pascui i. 141,5; libertatis i. 
159, .', ; i. postliminii 159, 5; i. vindi- 
candae successionis 100, 1 ; usufruc- 
tuario iure 102, 10; possessiouis iurc 
108,10; V. le.\. 

iusiurandum 75. ',. m. 93, 1 ; r. sacra- 
mentum. 

iussus 100, 10. 

iustitia 83, 10. 1;59, i.', ; iustitiae cmi- 
venire 29, 10 : amore iustitiae 29, lu. 
•H), 25; iustitiam obteuere 31, 5; i. tc- 
nere 121, I5; iustitiae ordi, 121,15. 

insfiis, inste 3"i, I. 119,5; iustum csse 
7:^. I. 7;5. 1. 76. 1. IIH, III. 



labor 41, 5. .53, m. 67, 1. 

lanooa 56, 10. 

largitas 144, m; ex nustni l;irgitatc 

41, 15. 88, 15; piiblica largit;is 90, 15; 

V. munificentia. 
largitio 129, 10, 
latro 77, m. 142, 1. 146,10. 
latroo.iiiiiim (i6, 5; latrocinii scelus (i6, 5. 
logalis sanctio 1.59, 15. 
legatum 149, I5. 
logatiis 69, m. 70. 
logitimus 136,1. 1;55, 15. 1,56, 1 : nupti;ic 

logitinuie 1:55, 15; filius legitimus 

132. 15. 1.5:5, :t5; I. lieres 32, 5. 62, lu. 

73,5. 13.3.20. 1.56,10; tiitorl. 153, m. 

1.55, 1; coiitractiis I. 13.S, I5 ; dc legi- 

liinis licrcilitatibus 133, 10. 146, 5; 

lcgitiina soriptura 92, 10; lugitimiim 

lcstuinoiitiim 127. m; legitiiiie iuncta 

miilier 68, 1. 
losii, 124, :tu. 
Iciidis, leudes, loinlus, looilis 114,5.25: 

p. vilior. 
lex .30, 10. 31, 1». 34, 1, 41, a.s. 55, 1, 75, 

III. 76, 10. 81, 10. 82,1. 83,5.10. 89, 

1.5. 90, III. 92, lu. 98,5. 100,5. 101, 15. 

102, 5. 104, 1. 10.5, 111. 108, I. 10. 

119,10,15. 121,20. 12.5,5, 15. 126,5. 

1,'K), 15. i:S4,5. 14;t, 5. 14;5, 5. 146, 1, 
149, 15. 152, I. 1.53, 1. 156, 10, l;57,i:.. 

23* 



180 



LEGES BURGUNDIONUM. - INDEX RERUM ET VERBORUM: 



lex — minor. 



163, 1. 5. 20 ; mansura in evum lex 
29, 10. 86, 10; perpetua 1. 85, 3; 
prior 1. 32, 13. 41, 10. 73, i. 3. 77, lo. 
91, 1. 95, 10 : anterior 1. 79, 5. 82, I5; | 
supcrior I. 77, lo. 79, i ; autiqua 1. 
78,15: anfedata 1. 78,1.5. 79, lo; 
promulgata dudum 1. 83, lo; prae- 
ccdens 1. 85,1. 102,5; emissa 1. 

82, 15. 83, 1. 85, 1. 87, .5. 102, 5; 
praesens 1. 53, i. 72, i. 74, i. 75, lo. j 
77, 10. 79, 1. 92, 10. 100, lo. 103, i. lo. 
104, 10. 106, 15; 1. nova 92, 5; 1. sub- | 
scripta 134, 5 ; ex lege, legibus 68, 5. j 
78, 1. 83, .5. 84, .5. 88,5. 100,:.. 102, .5. , 
104, 1. 121, 13. 20. 153, 1 ; lege scripta 
163, 1 ; interdictum legis 76, lO ; legis 
poena 143, i. 159,5; legis species 
81,10. 87,10; legum statuta 82, 15. 
85,1. 102,5; legis praeceptio 83,5; 
legis, leguni ordo 33,15. 41,1». 104,1. 
119, 5 : legis conditio 31. 5 ; 1. distric- 
tio 78, 1 : gcneralitas legis 98,5; I. ae- 
qnitas 99, 1 ; 1. robur 85, 5 ; 1. vigor 

83, 15; 1. sanctio 104, lo; secundum 
legem 31,1. 126,5. 152,1. 163, lO; 
contra 1. 32, i. 83,5. 85," ; quae leges 
continent 33, 5 ; capitula leguui 36, l ; 
legum CRt 131, i. 152, 5; lex nostra 
31, 1. 32, 1. 33,1. 74,1. 119,5; 1. Bui- 
gundionum 116,5; liber legis, legum 
109,15. 163, •.'»; lex Gundobadi 109, 
ao; 1. «undcbnda41, 25; I. Salica 109, 
15; 1. parcnlum nostrorum 121,15; 
I. illa dc caballis inventiciis 4.5,5; 1. 
Komaiia, Romanoruni, Icges Romana 
32, 1«. !MI, 10. 119,5. 123,1. 125,10.:!:.. 
126, 10. 163, 5. lo; I. Grcgoriani 
127,15. 161,1; I. (iregnriani et Iler- 
mogeiiiani 1.57, 15; 1. Thendosiani 
12.5, 1. 126. 5. 127, 10. w. 129, lo. 
13f), 5. 10, m, 5. 132, 1». 15. 133, 5. 
134, :.. 139, 1. 141, i». 143, 5. 144, lo. 
14.5,5. 146, 5. 150, 1«. 151, 5. 153, i. 5. 
l.W, lu. I:')7,io. 15«, .5. 15'.), 10. 161, i; 
I. TbeodiiNli 125,15; I. Tlieudosii et 
Valciitiiiiani 161, 15; I. ex corporc 
iiovellaruiii Tlicudosii ct Valentiiiiani 
IM, i; I. iiovclla Maioriani 146, 20; 
I. iiovclla 151, I. 1.54, 10. 1.5.5, 10. 
1.57,1. 1.58,15; I. novnllariiiii 147,5; 
I. Aquilia i:W, 15. 143, i. 14K, 20; 
I. (ornclla 151,5; I, Kiiliia 128, 1. 
143,111; I. lulin 158,5; I. ad pnpii- 
luin 132,10; 1. ad coiiHulcK, prnctorex, 
triliuiioH plvliiii ct KciiHtiiiii 130, I5; 
n. auctoritiiN, cnpltuluK. coiiNtitutio, 
coiiiititiiliuii , coiinuotudo , curpUN, 
iliiitriclii), ixlictuiii, tViniin, iiiNtructio, 
iiiii, lllii.r, ordo, |irnccnpti<i , prac 
i^cptiiiii, rcNcrlptuiii , NcricH cuiiHlltu 
tioniiiii, Htatiitiiiii. 

libellii» 1.52,1. 

UU-riyH.Vi. 125, 1.:.. r.. 126,5. 128, i.i:.. 
IWJ, 5. III. 131,!.. 132,10. 133,10. 
1;M, 15. 1:17,10.»». i;J!t. 1.5. 141, lu. 
143,5.1». 144, 10. 15. 14H, 1». 157,111. 
158,5; I. c^inHlitiitioiiiiin 30, 5; 1. ('011- 
Htniitini 115,15; I. rnplnni KcHpuii- 
•onini V£i, Mi; I. I. Ki it|MiiiHiiriiin 
12i1, »1. :i5 ; I. I'apiaiii 124, ;iu. lihl, >»; 
I. I'*piniiii« \fii, ii»; lcuin I. Tlicii 
iliialniii rt .Niivcllnriini U>3, v<i; p. Icx. 

lilMir, lllinra 4:i, i». IIH, 2»; lilKiroriiiii 
liM-um oMiiicro 146, 1. 



liberalis caiisa 160, 1. 161, 1. 
liberare 110,5. 120,1». 137,15. 1:55,1. 
libertare 108, 5. 

libertas 43, 10. (;9, 1. 72. 1. 5. 77, 15. 
78, 5. 10. 91. 15. 108, 10. 125, 5. 127,5. 
159,5. 160, lu; I. donandi 41,5; 
de libertatibus servorum nostrorum 
43, 10 ; libertatis dedccus 86, 1 ; liber- 
tas servorum propriorum 127, 5. 
libertiuus 1.56, 5. 

libcrtus. liberta 45, lu. 46, 1. 60, I5. 
63, 1:.. 67, 5. 10. 15. 72, 5. lu. 91, 1». 
92, 15. 120, 5. 127, 15. 130, 15. 156, 5. 
160,1. 161,1; I. Burgundionum 91,5: 
I. priucipis 127, 15. 
licentia 54, I5. 65, 10. 72, 1. 120, 5. 15. 
i;30, 5 ; 1. discedendi !)1, 5. i». 1.57, 1 ; 
I. rcmovendl 12.5, 5; I. dnnaudi 41.5; 
1. pugnandi 75. 15; 1- delinqucndi 
87,1. 
ligaineii, legamen 47,3. 137, 10. 
lignum 65, 10. 66, 1 ; incidendorum 

lignorum licentia 65, lu. 
liines 1:58, 5. 

liminium. llminco 104, 15. 
linea 76, lu. 77,5; 1. deterior 1.56,15; 

patcrna 1. 144, 5. 153, 10. 
lis 54. I. 67, 15. 82, 1. 135, 10. 139, 1. 
153, .■.. 159, lu. 13; litem intenderc 
.55,10; in principio litis 149,5. 
liligare, litignntes 31, 1:.. !)0, 10. 99, 10. 

153, 5. 
litlgium 7:5,10. 87, 1». ilO, :.. 119,1». 

136,10. 1,52,5. 
littcrae 48, 1. 122, i; I. coniitis 122,1. 
litus 162, 15. 

locus 49, 10. :50, I. 61, 1. 88, 15. 106,15. 
116, 5. 122, I. 142, 10. 158, 1»; in 
quocumque loco 1 13, 5; divcrsis locis 
109, 5 ; iii loco tilii 52, 5 ; in loco 
uxorls 120,10; in loco pntrls 13't, 5; 
liberorum locuni obtinorc 146, l: 
HiiccesNioiii lociis 156, i; pigneris 
loco .57, 1»; locoruni comitcs 80,5; 
liicxiruin iiidiccs, loci iudex 82, I. 
106,1. 129,5; lociiin iiulicis tonons 
96, 15; loci conslstonlcs 113, t»; lo- 
coriini cougiictudo 145,1; — I<'ca 
ad 1109 pcrtiuonlia 118, 25; i'. snrs, 
provincia. 
luctuoNUN 148, 5. 
IlipUH 76, 5. 1». 
Iiituin 68, I. 

M. 
mncula 1.57, 5. 
iiincuInluN 11.3, to. 
inagiiitud» 151,5. 
inaioHlutiH crinieii l.')!), l». 
innioroH doiniiN :il, 1». 122, 1. 
inniorvN porNonno 70, to; r. "lilliiinN. 
iiinlabcrcdii - iiniiimnila iiiiilrowiliii 

(AiuMtnirr lUr nriuil) 107 15. 

innlcllciiiin liH, !.. 

iiiniicipiiiin ■= terrii* 44, 1. 5. 20. 57, 5. 10. 
71, 1«. 72, 1.5. H!t. 1. IKI, r.. 106,5. 

lOH 112,5. 11:1... 116,1. 120,1.1». 

121, 5. 10. I3H, 5. 16(1. 5; tciiliiin in. 



71, 10. 88, 13 ; tertia inancipiornm 
pars 88, 10. 15; niancipium imis sui 
72. 1 ; ni. Iiereditarium 156, 1 : m. eius 
meriti 48,5; m. veudituni 120,5: 
iiiaucipioruni integritas 121,25; mau- 
cipii retentatio 71, 15: m. restitutio 
143, 1 ; mancipia intra rpgioue nostra 
relicta 119, 20. 
mandator 135, 25. 

nuuidatum 13.5, 25; per m. 153, 5; 
citra ui. patiis matrisve 138, 10; 
secunduiu m. manumissoris 127,10; 
in. gestis allegatuin 136, 1 ; mandati 
exitus 136. 10. 
manifestus 82.5. 121...'». 128,20. 
mansio 70, 1. 10. 

manmnissio 72. 108, 1». 127, lu. 2». 
uianuniissor 72.1.5. 127, 1»; »•. abso- 

lutor. 
manumltterc 108. 10. 10!), 1. 127, 1:.. 

1:56, 1. 
mauus 46,1. 114,1»; de maiiu toUere 
49, 5; mauuni tollere 1,52,5; in inanu 
tcucre 57, 1 ; nianum in christiauum, 
saceidotem mittere 114, 5. lu; mauu 
sua aliquid scriptum daic 135, lu; 
probatji maiins vcritato 161, 1»; ma- 
uus eius qui dimltteie vcl dounre 
;iliquid voluerit 93, 1 ; pcr olograpbam 
luauum 161. 1»; )•. iucisio. 
inaternus 125, 1. 133, 5. 134. 1. 144. 

5. 10. 147, 1. 15. 
matertcra 13:1, 5. 146. 1. 
matrimoiiiuui 75. 1. 14:i, 15. 144. 1». 15. 

148, 1. 
matronulis 84, 5. 

mediocris 114, 1; m. populus 42,10; 
m. persona 63, 10; r. luaiores pcr- 
sonae, miuor pcrsoua, ubtiuins. 
momoria: lueinoriae rcglao auctorcs 
43, 1»; in. gloriosa putris iiostri 
109, 1»; m. saucta 119. 5. 
mensls 58. 1. 10:'). 1». 1,52. 15. 
inensura 14.5, 10. 
lucnlo lusanus 155, 1. 
incrcos 120, i». Ki:!, i»; cuiii diipln 

morcodc 71, 1». 
lueriluiu 4.5, i. 48, 5. 1». 57,5. .S.5, 5. 

86.5. !)7, .5. 1». 129,15. 
inessis 60, i. 61, 1. 5. 64, 1. 1». 65, I. 

27, 1». 15. 94, 1. 5. 
uiosslvus 1:16, 1». 
iiiota 150, I. 

nielalluni 145, 1»; iiiclallo ilcpi.rt;Mi 
142, 5; niolalllN dcputnrl 131. 111. 
142, -j^. 143,1». 
mcluH 157, 5. 10. l.^>8, 1. 
milcN 31,15. 127,15. 162,1. 
luililniitcH 31, 15. 
luinarc lil, I. 115, I», 
iniulHlcrlnliH, luliuHtrnliH .5(1. 1». 4». 

125, •;». 127, .5. 
niinor, luiiiorcN 136, I. 1.5.5, 15; purH 
iiiliioriN 107,1»; luinorcH partcH !I9, 5; 
iiiiiioniiii nctaH 108,5; nctal» luiiioioN 
145, I»; icn luiiioruiii 107,5 1»: iiii 

uiiruiii t IrncliiH 108, 1 ; luiiior por 

Hoiin 42,15; 1'. iiilcrlor, IcudlH, viiior. 



LEGES BURGUNDIONDM. - INDEX BERUM ET VERBORUM: misericordia 



181 



inisericordia 119,5. 

modus n, 1 ; pignerum m. 58, l ; cau- 
sationis ra. 82, l; districtioni.s ni. 
85, .) ; secundum terraruni modum 
95,5; pro niodo patrimonii 141,1. 

molestia 43, lo. 

moneta 120, i.'.. 121,1. 

mora 121, lo. 

morbus 137, 15. 155, I. 

morginegiva, morgingiva, morgangil)a, 
raorgengiba, morganegeba, morgane- 
gaba, morgaiigeba, morgengeba 73. 

6. 30. 

raorsus canis 56, i. 

mos: m. veterum 92, iii; more patriae 

120, .■) ; morihus idoueuB 160, .'.. 
ranlta 33, lo. 44, lo. i,i. 94, l. 105,5; 

inultae solutio 31, lo. 101, i; m. in- 

latio 46, 5; raulta iiobis debita 101, 1; 

multara exigere 81, lo; ni. retemp- 

tatoris incurrere 129, lO; multae no- 

raine i\ solidus. 
multitudo 87, i, 
munificeutia 122, i ; m. nostra 41, I5. 

70,10. 89,5; m. domiuantium 41,,'.; 

m. dominorum 124, -.'5; v. largitas, 

donatio. 
munitio 141, 1. 
munus 41.:.. 42,1; muneris gratia 

148, ... 



uatalis 136, lo. 

iiatio 127, i:. ; ii 

103, 5 ; liomo , persona , ingeuuus 
cuiuslibet nationis 42, 5, 71, I. 77, 



liarbara 42, 5. ,50, lo. 



naturalis filius 1,55, I5. ,15. 156. 

naulragium 137, i.'.. 

navigium 112, 1. 

navis 112, 1.5. 

necessitas 105, i. 121,25. 130, ui; cx 

necessitatc 80, i ; nccessitas mani- 

festa 82,5; n. vendendi 107, i. 
neglegentia 33, 5. 109, 6. 
negociator 66, 5. 
negotiura 33, lo. 60, 5. 83, lo. 85, 5. 

88,1. 92,5. 99,1.5. 119, .5. 10. 136,1. 

151, 10; criminalis negotii morita 

85,5; fiacalia iicgotia 136,15. 
iiopos, nepus 92,1. 99, i. 5. lo. 100,1. 

102, 10. 103, I. 127, 15. 133, 5. lo. 

134,1.5.10. 146,1. 162,1,5. 
ncptis 133,5. 146, I. 161,25. 
nobilig 42,10. 63, lo; v. obtimas. 
iios = lci/lalator Bieryiiniitonum 31,5.10. 

33, 1. io. 46, 10. 49, 10. .50, lo. 88, m. 

103,5. 10.5,5. 1(19, 5. 110, IKJ, 1. 

118,.'.. 10. «. 119, lu. 120, 15. 
iiofa 150, 1. 
notariuH .32, 5. 

MotatuH intainia 136, i. 146. in. 
iiotitia, iioticia 118, :iu. 129,:.. I:"i0, |5; 

iiini II. iiiiliciH 1.39, lii; ail pilncipiN 

iKiticiam 126, i. 
iiiivigilduiii 49,111. .50,:.. :'il,iii. 59,1. 

70, Mi. 76,5. 101, I. 



novella v. constitutio, lex. 

numerare 42, 15. 101. lo; noii numerata 

pecunia 1,50, 5. 
numerus 104, 5. 145, lo. 160, i:. ; n. 

designatus 49, 5 ; testium n. 74, 5. 

162, 1 ; solidorura n. 75, i ; annorum 

u. 78, 5. 10.3, 10; competens n. 92, 15. 

161,1.5. 162, i; minor ii. 109,1, 
nuntiiis 80, lo. 
nuptiae 61, in, 15. 73, lo. 92, i. 93, lo. 

95, 15. 98, I. i.i. 125, 5. 140, I. 5. 

147, 15. 148, 1. 1.54. 5. 155, i5. -.'o. 

1.56, 10. 
nuptialis 51, 15. 62, i. 5. 85, lo. 93, 5. 

103, 15. 140, 5. 145, 1. III. 146, i. 

147,5. 15.5,15. 1.56,5. 



O. 

obiectid 49, 1. 130,1. 

obitus 53, 10. 62, 5. 85, lO. 87, 5. 98, I5. 

oblatio 75, 10. 

obnoxietas 78, 5. 

obnoxius 43, 10. 54, 15. 55, 1. 59, 10. 

81, 5. 100, 15, 143, I, III. 15.3, 1. 10. 

154, 10. 
obsequiuin .59, 5. 
obtimas: obtimatis 31, 10. 114, I; 0. 

nostri (sc. reijls) 29, 10. 116,1. 118,5; 

obtimas nobilis 42, lo; o. Burgundio 

63, 10; obtimates populi nostri 87, 10. 

98, 5 ; V. con viva , honestior per- 

sona, maiores personae, potentes, 

proceres, mediocris, vilior. 
occulte 118, 15. 158, 10. 
occupare 103, 10. 
occupatio 49, 5. .50, i. 105, 5. 
oculus 51, 20. 
oflensa levis 172, 1. 
otficium 149, 1. 10. 
olographus 161, 10. 
onus 155, 1. 
opera, operac 60, 5. 129, 15. 138, 10. 

160, 1. 161, 1. 
opus 45, 5. 60, 20. 
ordeum 70, 5. 
ordinatio 49, 45. 106, 5 ; avi 0. 92, 1 ; 

iudicis o. 100,10. 106, .5. 110,20; 

patris o, 1 14, I ; o. nostra 122, 1. 
ordo 67, 15. 74,5. 79, 10. 80, 15. 83, 1. 

104, 5. 146, 1. 152, 10; 0. constitii- 

tionuni 82, i ; 0. legmii, legis 33, I5. 

41,10. 104,1. 119,5; consuetudiniH 

". 102, I; placitorum o. 1.57, 5; 

iustitiac o. 121,15; voritatiB o. 130,10; 

sacranionti o. 146. 10; o. adeuudae 

siiccoKsionis 99, 1 ; 0. solvoiidi aut 

i.icldiiiili 109, 10; aciiuii iuro et 

.iiiliiic 88, 5. 99, 10. 

originariiis 48, 1. 5. 56, 5. 60, 1 ; r. co- 

lonuH. 
oriiamontiim :'i3, 10. 59. 5. 84.5. 108, 1. 
ortiis )'. liortiiH. . 

iiH, oHHa 97, I. 148, 15; osHuiiiii tViic- 

tiiiii 14H. III. 

uviH 44, 1». 



p. 



p.actio 85,20. 132,5; pactionis perpefuae 

firmitas 34, 1. 
pactum 138, 10. 157. 
pagina 34, 5. 

pagus 31,10. 81,10. 118,25. 
palus 64, 1. 
panis 47, 15. 
pannus ruber 148, 1,5. 
parens, parentes 42, 10. 43, 5. 51, 10. 15. 

:52, 1. 57, 10. 63, 5. 65, 5. 66, 5. 69, 1. 5. 

71, 5. 73, 10. 77, 1. 5. 78, 10. 93, 5. 

107, 5. 108, 1. 121, 20. 128, 1. 132, 1. 5. 

133,5. 134,1.5. 138,10. 148,1. 155, 

15. .10 ; p. propingui 52, 10 ; p. pro- 

ximi 107,5. 108,1. 133,1; p. pro- 

ximiores 53,10. 95,1; p. niariti 95,15; 

p. mulieris 53, 5. 63, 1 ; ex ])arentuni 

consensu 85, 10. 
parentela 107, 5. 
parentes uostri {sc. rei/is) 29, 5. 41, 15. 

42, 1. 88, 15. 121, 15'; siout a parenti- 

bus nostris statutum est 32, 10; r. auc- 

tores. 
pars, partes 31,5. 3:^,1. 50, 1. 66,10. 

73, 10. 75, 10. 15. 76, 1. 84, i. 88, 10. 15. 

95, 1. 99, 10. 102, 5. 103, 1. 10. 104, 15. 

10.5, 5. 10. 143, 15. 146, 5. 151, 15. 

1.56,30; demedia p. 162,5; tertia p. 

73, 10. 93, 10. 95, I ; tertia p. sub- 

stantiae, facultatis inariti 73, 10. 

93, 10; tertiam partem amplius tollere 

58, 1; decima pars 79, 5; maior p. 

pretii 85, 10 ; p. miuoris 107, 10; 

partes niinores 99, 5; pars victoris 

76, 5 ; p. accusantis 101, 10 ; p. re- 

petentis 103, 10; partibus praesentibus 

1.52,1; discussis partibus 33,5. 
particeps 78, 1. 
pa.schalis 136, 10. 
pascui ius 141, 5. 
pastor 110, 5. 

pastus, pastura 120, 1. 121, m. 
paternus 53, 10. 87, 10. 99, 5. 100, 5. 

184,1.10. 144,5. 148,:.. l:-)3, 15. 
patria 120, 5. 
pafricius 126, 1. 
patrimonium 141, 1. 
pafrocinium 60, 5. 82, 5. 120, 5. 
patronus 130, I5; p. egcns Kil, i. 
pjitruelis 153, 15. 
patruus 43, 10. 94. 15. 9;'), 1. 134. 5. 

153, 15. 
pauperics 137, 10. 
paujicrfas 161, 5. 
pavor 97, 1. 
pcccafum 122, 5. 
peconi 44, 14. 109,5. 116, 1. 
poculium 129, 15. 139, 1. KA w. 
pecunia 60, 1. 102,1. 1.50, lii; p. iu.ii 

nnmorata 150, 5. 
pocuniiiria 149, 15. 
podcs dccciii, i|uiiidcciiii 111, in. 
pcdicn 45, 1. 91), 15. 97. 1. 
ponsHrc 29, in. 



1S2 LEGIS BURGUNDIONUM. - INDEX RERUM ET VERBORUM: perienlum - iiii.cma. 



periciUum 57, i. 76, to. i:>. 86.10. 89, i. i.i. 
101,5. 

pcriurare 7o, 10. 

periuria 76, :•. 

perinuUitio 103, 10. 

pcrsccutiu adiu!.-:si 132. lo. 

pertractare v. ti-actare. 

pcrvaricacio 7.o. sn. 

perviwttio 7.0. :iii. 

petitio 152, 1. 

petitor 48, :i. 135, lu. 151, 10. 163, 1. 

petrunculus canis 112, -.'o. 

pignemrc. pignorare 57, .'•. 10. r.'i. 58. 
112.1.-.. 115,10. 116,1. 121,1. 

pigiicraticiu.s 11.5,30. 

pignus 57. 58. 59, i. 66, i. 100, 10. 
112,1.1. 121,1. 137,20. 138. 

pinits 65. u. 

placituni 8."i. 10; placiti fides 85, 10; 
plHcitorum ordo 1.57. :. : (|ui>d plncitum 
est implcrc 58, '.. 

plagium 127, i'ij. 

plantarc vineam 66. r.. 67.1. 

platoa 137, 10. 

pocna. poeime 33.1.48, i.'i. 97, 10. 130,io. 
131, .1. 142, .'1; ad poeiiam truderc 
48,10 ; pociia vinculorum tcmporaliuni 
129, 1; p. quani fur siibiturus 96, 1.".: 
p. legis Aquiliae 143,i. — Ad jjoeiias 
pertinenl lii lurl: ad viiidictani tia- 
dere 128, .'. ; ad inortcm traderc 43, 1. 
44,:.. i.-i. 82,.',. 111, 10. 114, i..; iiiorte 
deliita condemiiuri 101, 1; morto 
damnari 12.5, 10. 12H, 10; morti subdi 
131, lu; occidi 44, 1. 48, lu 66,.'.. 10. 
68, 1:.. 69, i. 90, lu. i.^. 115, 1. 142, 1.'.; 
cned! 65, .'.. 140, 1 ; capitjilis sententia 
131,1; 1'uBtigarc 44, i.i. 4:5, .s. 65, i.'i. 
70, 1:.. jii. 106, 10; intanics pronunci- 
ar! 171. Iu; suli incoiidio 1,58, 111; 
ncrvitiirus uddiccre 127,1; >: capito 
puiiire, <'4ipitiH ainissio, sungiiinis 
cfFusio, lutuni, obuoxius. manus 
iiicisio, ruHtiiiiii ictns, e.\ilium, inc- 
lalliirn, rnlsarius, inramia, inlarniH, 
Koliitiii, nnppliciiini, iiiiilla, servitus. 
lilicrtas, c<irideiiiiialio, darniiatio, t<ir- 
incntrini. vindicta, protinni. 

poinnriiini 89, 10. 

poiidus 145, 10. 

IMintificirrm — poUiltu 58, .1. 72, :i. 

puritlurn rcpnrntlo 141, 1. 

IMipulrut 121, »1. 132, 111; p. noHtor 29, i. 
41. .-.. r'.. 74, :.. V,, /,. 76, ro. 82, i.-.. 
h7, III. 8M, 10. !)8, :.. KKI, :.. 102, 1. 
103..-,. 119,111: p. omnli 113, 1. 

INircjiriiin riO, Ki, 125, >ii. 

IK.rcim 44, III. 61. 70, r. 96, lu. 10!l, m. 
II», vo 112,1. lu. 118,4.10. 

IKirtio 41,1». .'»;i, .■.. K\. 84, lu, 98, i.'i. 
1.'»3,:.. 10 134,:..»«. 1.35,1. 147, 1.;,. 
149, t. 111; p iloliita M, r>. H2, i». 
H.1. 1. JMt, •.. 147, 1; p .iin 41, 10. 
54,1: p c<iin|iol«nii H3, III. 131,1; 
p. inlnt(ra IITJ, lu; p, iloiiiKniiln 9H, ■.■■; 
u. axprcMji 147, j; p niK|iinllii 13'l,^iii. 
13.'), I. 148, lu; |i. •iiiiotnrrlrnii 82,1.'.. 
83, lu; p. lorlln ili< lii<r<«lllnl« iintrln 



;)3. n: tertia de portione 133. .■.; 

quart4i poitionis 134, 1; portio filiis 

tradita 63, i: p. patrls 83, 1. 10-2, i;i; 

|). privignorum 98, i.'. ; p. liereditatis 

133,10; p. paterna HK), :,. 134, 1; 

p. materim 13.3..'.. 134,1. 
positio 106, 40. 
possessio 106, i."^. 129. .',. 149, 10. 152, i.', 

159, 1; bouoruni p. 1.35, i.'i; p. nostra 

(ec regis) 82,',; p. prnecaria 152, i.'i; 

possessionis raf u 9.5, :,. 141,. ',; posses- 

siouis iiire 108, m; post possessioneni 

dieruni aut niensiuni 1.52, i.i. 
|)ossessor. possessores 89. .',. 109. .'1 ; 

151.10. 162.1.',. 16.3. i: im.iI.io fidei 

p. 153. 1. 
posteri 34. 1. 
posteritas 42, 1. 99, 10. 
postliminii ius 1.59, .i. 
potentes, potentiorcs 1:59, 10. i.i; r. ob- 

tim.is. 
potestas 51. 1:,. :5S, r,. ()5, 10. 68. .i. 

88, i. 97.:,. 10. 103.:.. 113, i.i. 115, i. 

118, 10. 133, 1. 1:57, .',. 160, lu; p. 

terrciiae dominationis 30. •.':, ; Auiie- 

gilde in siia potestiite consisteiis 

»5, 10 ; iu p. baliere 13'2. 1:,. 139, :• ; 

libcra ])otestas 54. 1. 63, 1. 73, i. 

8;{, 1. 11:5, i. 118, 10. 1.52. 10. i.i; 

p. donandi vendciidi alieiiandi :53, 10. 

62, I. 84, I ; p, laciendi 63, 1 ; p. repe- 

leiuli 15'2, i.i; p. revocandi 108, .i; 

p. praesunioiidi 106, 10; p. et solacium 

92, i; 1'. pontificium. 
praecaria possessio 152, i.i. 
praecelleiitissimus 30, 10. 
pracceptio83,.'.. 88,10. 118,'io.:to. 149,1. 

151,10. 1:)3, 1. 162, i.i. 163, 1; con- 

stitutum praecoptioniK 89, lu; p. 

iiostru 118, ;!u. 120, 1: ad iiraecep- 

tiouem domni rcgis 149, 1. 
praeccptiiin 83, lu. 1 19, 10. 127, ,i. 
pracdium 129, i'o. l.-i9, i.i. 1(«), i. 
piacrectus iiraetorio 125, l. 132, i.i. 

133.10. 140.10. 146, .i. liil.i.i. 163,1. 
pructcctus urbis 12.5, .i. 131, ,i. 134,10. 
praciudiciuni 78, :,. 10. 83, 10. 86, 40. 

120,1. 1:5.5,:.. 161,. i. 163,:,. 
pracniium 31. .3*2, 1, 75, .i. 102, I. 
pr'aopo8itus 80,:.. 110, 10; v. coniOH. 
prai^Hcriptio toniporiiiii 103, 1. 149, 10. li. 
pracHcntarc 71, i. .'u. ,H2, lu. 110, i, 

118, '.'.'.. 129. 
prntuin 61, l.i. (i4. i. iu. (15, 1. 
pravitjui 10:5, 1. 
prcHliytcr 127, 10. 13(i, lu. 
prctiiini 4.3, 1. 44, l.i. 47, ,i. 48, 10. i.i. 

51,10. 68, i. 69, i. 7I,.i. 73, lu. 86,1. 

91, I. 9.5, 10. 96, :.. 101, 10, 102, 1. 

121. 127.1. 1.5.3. 10 : p. huuih 86, lu. 

91, I. .%; |i. inlvrriicti 82. lu; p. 
intcriiriipli 12.5, lii. 12(i, lu; p. iiccl- 
Horirni 12.5, lu. rjli, iu; p. viilncriH 
51, .i; p. dcriiiicUic rrxorlH 53, r; 
|i. |iiiollno 51, 10; p. riirjilinlc 51, li. 

8,5 9:1, i; ji. coloril 4H, i; p. Hcrvi 

4.3,1. 48, .i; 11. pro iluritibuH (i3, l.i; 
p. iiileKrnrir li, .i. 82, 111; pnrH nrolii 
79, i; p. moiliirnr 51,. i; p. mo<iiu(nn 



4'2. 10. 91.1; pretiuni cunstitutum 
44,10. r>0, 111. 96, .i. 110.1:,. 113,10; 
p. statutum 101, 1:,; pretii solutio 
71, .i; pietinm iinplctui-us 1:53, 10. 

princeps 127, 10. i.i 130, -jo. 149, 1. 10. 
152. i.i; principis senteiitia 125,10. 
126, 1. 10. 128. i: .ad p. noticiain 
126, 1; do libertis p. 127, i.i; a prin- 
cipe nianunilssl 127, i.i; ad principem 
provocaie 151, i,i; r. iinpcrator, rex. 

principalls 132, li. 1.5:5, lu. 

principlum 1 49, .i. 

privatus 70, i.i. 81. li. .S2. ui. 141, lu. 

privigiius 98, i.i, 

privilegium 78, 2.i. 

pro.ivia 134, 10. 144, i. 

proavus 134, lu. 144, .i. 

probatio 74, l.i. 130, 1. 

probatoria 149, i. 

proccres nostri ,30. 'j:,; r. olitinijis. 

procuratorcs 129. '.'o. 153. i; procurator 
litls 153, :>. 

professio 155, i. 1.5,S. i; p. dociimciiti 
1.52, i.i. 

proberes 125, i. 

proles 34, i. 

prologus, prologds .'iO. lu. 'ju. 

proinissio 31, 1:,. 

pronepos 134, i. lu. 

proneptis 134, lu. 

propinqui 49, 1. i. 52. 10. 87, iii. 88, s 
147, is. 

propinquitas 120, 1. 135, i. 

proprietas 88, 1. 93, lu. 98. li. 12.5, ;,, 
131, i. 144,10. 147, i.i. 

proprius 83, 1. 84, .i. 85, m. 91, 1. 9,S, 1. 
10.5,1. 110,1. 1-24, ::u. 137. li. 147, 
:,. li; ad proprla redire 1'20, i.i; jul 
soluiii p. rediro 71, i; res p. 152, .i. 

prosecutio 155, 10. 

provincla 77, li; provlnciac ad iios 
pcrtlnoiitcs 46, 10 ; i'. .sors. loca. 

provocaro 151, 1:,. l:5'i, i. 

proximus 49, .i. (i9. i, 107, i. 108, 1. 
1.33, 1. 135, 10: pnixiinior .5.3, lu. 
95,1. 13:5, i. 

pubertas 1:54, tu. 

piiblicuH, pulilicc 49, 1:,. (i4, i, 86, 1, 
88, 111. H!), i. !I0, li. 1I,S. li. 141, 10. 
16-2. 10. li; in jiublico 60, .i. 128, iru 
|iublicu vla 13(, 10. 14(1. li. 

piiilor ()8, 10. 74, li. 

piiolla 51, III. li, .5'2, I. 69, 1. 74, lu. 
88, i. 91, 111. li. !1;5, 1. lOil, i. 108,1. 
13-2, I. 14.5, li. 147, 111. i.i. 148, i. 
154, i; p. l)co dcvota 132, lu ; p. quHO 
H<> l)co Mivcrit 1.53, .i; p nuodum 
niipla 84. 10; p. ilcHpoMwila 147, l.i. 
1-18,1; p, Incorriipla 51, 10; do rap- 
tlbuH jinclbiriirn 51, i; puolla ilo- 
l'iiiiclii Hl. li; p. gcriiiiiria 84, l.i; 
palcr pnclliin 148, :,, 

prrcr H7, lu. KKl, 1, 148, :.; pucri nostri 
qiil mnltiiiii pcr puKoH i'\lt;niit 81, 10, 
KM), 10. 101. i ,■, «illis,'..iic.is, «ppn. 
rltor. 

pugtiu 55, lu. 



LEGES BURGUNDIONCM. — INDEX KERUM ET VERBOKUM: i.ugnare — solidus 



183 



puguaie To, li. i<i, i. 104, i:.. 

pugnum 45, III. 

puUus 50, .1. 

pulsare 72, lo. 7.5, lo. 1)0, l.i. 131, i. I5. 

13.5, is. 149, .=,. 151, .1. 10. 158, i.v 

159, i.i. 160. 1.:.. 163, s. 
pupiUus- 104, 1.^. 107, .=.. 1.54. x lo; 

lapsis et circumscriptis pupillis 155,1. 

Q. 

quatlrupes 137, ui. 

qualitas 106, iii. 127. i. 128. m. 140, i ; 
q. servi 125, L'o. 127, i : secuuduiii 
qualitatem persouae 42, lo. 43, :\ 
79, 5. 94, 1 ; cfr. inxta persouae ineri- 
tum 48, .1. 

quantitas 98, .-.. 99, .-.. 100, :.. 

querela (querilla) 10(4, :-.. 109, .■,. 162, i, 

querimonia 74, lo. 118,.'.. 

quesitio 102, 1. 

questio 102, i.i; q. criininalis 152,1. 

quies 29, .j. 30, lo. 80, .-,. 104, i. 118, lo 

quiuquennium 132,10. 150,'.. Itio, i.'.. 

quinquagesiina 136, m. 



R. 

radius 109.:.. 
rapere 51. 57, .=.. 
raptor 51, lo. l.")2. 
raptus 51, 5. 132, i. 
ratio 29, lo. 32, i,'.. 75, m. 77, :.. s:i, m. 
90, 10. 92, 1. 98, m. 116. .'.. 120, f,. 
127, i.i. 1.37,1. 154, .•,.10. 163, i. 
ratiocinia 154, 10. 
rationabilis 42, ,•. 76, lo. 
reatus 87. i. 
receptor 142, i. 
lecitare 127, lo, 
reclamarc 160, m. 
redibitio 81,.",. l;39, m. 
refen-p 33, i. 104, m. :i.,. 1-J6, i ; r. lalsa 

104,10; nialc r. 105,1. 
reformarc 66, .•,. 72, lo. 80, m. 101, m. 
102,.=,. 10.3,1... 104, :io. 116,,'.. 128,:.. 
148, :-,. 
refragare 152, .■,. 
regeneratio 103, no. 

regio 77,:i.-,. 81,.-,. 119,i:,.i'o 120, i..',. lo. 
121,1.-,. 129,:,. 138, lo. 159, lo; re- 
gioiiis traditio 1,30,20; r. regnum. 
regiiis 41, •.■:;. 43.:,. m. 69, i.:,. 70, i.i. 

81,1,',. 

regnum 30, :, ; r. donini nostri 30, :, ; 

r. noHtrum 31, lo. 77, i.',. 119, 20. 

121, •J.',; r. doinni 93, is ; >-. regio. 

regiila i'. (iaius, 1'aulus iii Iniilce nom. 

reltttio 126, i ; mnltorum r. 102, i. 

118,1.'.! tcHtinin r. 155, 10. 
relator 104, i:,. 
remediuin sccinilaliK ,S9, i. 
loparatio 94, :io. 141, 1. 
lopotitio .5:5, m, 94, lo. 146, m. 1 19, i:.. 
repraescntare 71,-'»: >■. |.nics< nlarc. 
repudium 143, i:,. 144, i. .,. 



rescellula, rescellola 53. 10. ju. 

rescriptuin 125, :;5. 

restitutio 131, I5. 143, 1; iutegri r. 1.55. 

retemptatoris multa 129, 10. 

retentatio 71, I5. 

retentor 1 29, 10. 

retributio 81, 3o. 

reus 118, 15. 12.5,20. 126, .'. 128, 1. 
129, 1. 

re.K 35,1. 80,40; (jundobadus r. 29,5. 
30, 5. 118, 15; Sigisraundus r. 30, 5. 
419, I; Alaricus r. 120, 15; dominus, 
doinnus r. 127, 5. 149, 1 ; r. Bur- 
gundionum 29,5, 118,1.5. 119,1; 
r. I<"rancorum 125,15; praeceptum 
regls 127. 5 ; conviva r. 70, l : niunera 
r. 41, 5 ; servus r. 42, 5 ; r. princeps. 

rixa 54, 5, 

ruina 137, 15. 

S. 

sacerdos 114, 10. 122, 1. 127, 10. 
sacramentum 47. 49, 5. 10. 50, 1 59, i,.. 

71,5. 75,10. 76,1.5. 146,5.10; s. dare 

121, 5; s. praestare 47, l. 49, 10. 50, i. 

146, 10; s. praebere 48, 5. 49, 1. ,50, 5. 

59,10. 86,5. 146,5; s, audire 49,5; 

s. offerre 75,5. 10. 76, 1; sacramen- 

torum oblatio 75, 10; evidentia sacra- 

inenta 86, 5. 
sagitta 76, n. 
sagittare 77, 5. 
salubris 119, 10. 
salus principis 130, 15. 
sanctimonialis 52, 'jo. 53, 10. 
sanctio 104, 10. 159, 15. 
sanctus 86, 5, 119, 5, 
sartor 60, 5. 
satisfactio .S2, 15. 100, 15. 132, i. 138, i. 

139,15. 148,15. 152, m. 
saxuni 114, 10. 
scabidns 137, 15. 

indola, .scindnla. scendola. scaiidnla. 

scaudala, scandula, escandula 97, 1.25. 
148, 15. :i5 



scriuium, screniuin, screnia, scicunia, 
screona, pxscrincum, exscrennia 66, 
10. 35. 

scriptura 83, 5. 45. 84, 10. 109, 1. 10. 
11.3,10. 1.57,1.5. 158,1; s. legitinia 
92,10; s. iuvalida 113, lo; s. loge 
constans 108, 10. 

scriptorium 83, m. 

scoleratus 77, 10. 78, 5. 

scelus 66, 5. 7f), m. 78. 5. 15. 102, 5. 
118, -25. 121, '20; plagii scelns 127, '20. 

scrutiniuin 115, 5. 

secnris inversa 111,15. 

sccnrns 73, :<. 

scgucius caiiis 112, '20. 

somispata 69, 5. 

sciuissis, soinisso 4:5, 10. 41), 15; «. so- 
lidns. 

Hontontia 29, m. 68, 5. 85, 5. 86, 5. 
102, ;io. 126, 1. 151, 10. 152, 1. 159, 10; 
8. capitaliB 131, l; siuo s. iudicis 



138, 1; s. principis 1'.^.5. 10. 1-26, 10. 
128,1; pendente sententia 151,15; 
V. Paulus in Indice nom. 
sepis 64. 72, 10. I5 ; de inruptis sepibus 

()4, 1. 
sepulchroruni violator (violatrix) 68, 5. 

144,1. 
sequestrare 99, 10. 
series constitntionum 34, 25. 83, 5. 
servilis conditio 162, 15, 
servitium 72, 1. 78, i. 120, I5. 
servitus 43, 15. 72, I5. 140, 10 150, 5. 

160. 161,1; s. regia 69, 1.5: s. lu- 

uiinis vel aeris 141, 10. 
servus 43. 44. 45. 46. 47, 1. 48. 50, 10. 

51, I. 54, 5. .55, I. 5, 59, 10 60, i. 

63, 5. 15. 64, 5. 6.5. 66, 15. 67, 5. 15. 

68, 15. 69, 1. 70, 20. 71, 5. 15. 72, 20. 

77, 5. 82, 5. 10. 90, 15. 91, 1. 5. 94. 1. 

96, 1. 5. 97, 10. 101, 10. 10-2, 1. 106, 10. 

108,10. 110,5.15. 111. 112,5. 115, 

1. 5. 120, 1. 125. 127. 128, 5. 129. 

130. 131, 10. 136, 35. 137, 1. 138, 10. 

139. 142, 15. 35. 143, I. 156, 10. 30. 

1,57, 1. li'>9, 5. 30. 161, 5. 162, 15. -25; 

s. regis 42,5; s. regius 43, 5; s. noster 

(«<;. j-e.f/is) 43, 10. 93, l; servi dominus 

r.dominus; servus possessoris 161, 15; 

s. in obsequio domini constitutus 

59, 5; s. Roraanus sive barbarus 

50, 10; s. natione barbara 50, 10; s. 

vicarius 48, 15; s. lectus 50, 10; s. in 

Alamannia comparatus 91,1; .servi 

pretium 43,1. 48,5; servoruui inter- 

fectio 50, 10 ; s. supplicia 68, m ; s. 

coBsio 60, 5 ; servum cedere 140, l ; 

sorvorum contractus 60, 1 ; s. crimina 

102, 5; s. furta et scelera 78, 1,5; 

servus criminosus 101,15; s. in cri- 

mine vocatus 101, 10. 

sescuncia 156, 5. 

sexus 134, 1.5. 135,5, 

siguare 34,5. 113, 10. 

signuni 35, 1. 74, 5; 

158, 5. 
silva 52, 1. 5. 61, 5. 65, 10. I5. 89, 5. 10. 

95,5. 141,5: s. conimunis 52,1. 
simplicitas 33, 5. 
sobolis 83, 15, 
sociare 52,1. 69, I5. 75,1, 90,: 

131, 5, 
Bocietas adulterii 93, 5. 
solatinm 92,1. 161,5. 
solenuis, solonniter 145, 1. iDh, 1, 
solemiitas 145, 10, 

solidus: causa ultra, intia X s.ilid.is 
32,5,10; solidi Valentiani (.Valcii- 
tiniani), Genavensis prioris, tiotici, 
Adariciani 120, 15. :io; tcrtius so- 
lidns 108, 1; singuli solidi 45, 10. 
64 10. 6:5, 15. 100, is; solidus I 44, 
5. 10, 46. 59, 5. 10. 412, 10. 149, 5; 
Bolidi II 44,5. 4,5,, VI,'.. 46,1.10. 57, 10. 
63, 10. 112, 10; sol, m 44, .'.. 63, 5, 15, 
65, f,. 67, 5. 10. 69, 15. 70, 15, 100, 15. 
112, 10. 20. 114, 15; sol. IV 46,1. 
.57, 10. 112,1; 80I. V 44,5. 47,5, 
.57, :to, (iil, 1». 112, 5. 20. 113, i; 
sol. VI .54,5. 60,10. 63, .10. (57,5. 
10. ao. 110, ,5. 10. 111, .',.•20. 113,5. i.v 



153. 10. 1.54, 1. 



signa inpre.ssa 



93. 5. 



184 



LEGES BURGUXDIONUM. — INDEX RERUM ET VEBBORUM: solidus — tumultus. 



115, .s; sol. VUI 67, i.s: sol. X 44,.'.. 
47,15. 63,10. 64, 3.S. 111,10; sol. XI 

67, 15; sol. XII 66, 10. 67. 74, 4o. 
90,10. 91.10. 111,-0. 112,1. 11,5,5. 
116, 1 ; sol. XV 47, lo. 59. i.s, 6i, lo. 
74, 15. 111, 20: sol. XVI 111, -o; 
sol. XX .55,5: sol. XXIV 116.1; 
sol. XXV 44, .s. 47,40. 77. i ; sol. XXX 
33, 5. 43, 1. 47. 10. .50. 15. 111,5. 
125, 20. 127, 5 : sol. XL 51, i. 125, -.'o. 
127, s; sol. XLV 114, 5; sol. L 51. l. 
125, 20. 127, 5; sol. LX 50, lo. 51, 20. 
125,20. 127,5.20; soL LXXV 42, i5. 
114,5; sol. C 42,15. 50.1.5. 82,.5.j5. 
125, 20. 127, 5; sol. CL 42, lo. 50, i5. 
51,20. 82,5. 114,5; sol. CC 50,15; 
raoltae iioniiue: sol. II 45, I5. 4fl. 
61,25. 111,10. 112,1. 113,1. .5. 114,15; 

sol. 111 4.5, 40. 61, 5. 67, 5. 10. 25. 

70, 1.5. 20. 96, 10. 111, 20; sol. IV 
45,10. 112,1; sol. VI 45,10. 46,1. 
49, 15. 56, 1. 60, 10. 63, 5. 66, i. 67, 
.5.20. 70, 1. 96,10. 110. 15. 111, 15. 
112, 20. 115, 5; sol. VII 63, 25: 
sol. VIU 96,30: sol. X 96, 30 : sol. XII 
33, 10. 44, 10. 50, 10. 45. 51, lo. 54, 5. 
57, 5. 59, 1. 60, 10. 40. 61, 5. 67, 5. lo. 

68, 5. 69, 5. 10. 70, 10. 82, lo. 90, lu. 

96, 5. 15. 30. 105, 10. 110, 15. 111, 5. 

114.5.10. 11H,.5. 121,10: sol. XXX 
76,15; sol. XXXVI 110,15. 114,5: 
sol. XXXVII 114,20; sol. C 104,40: 
sol. CCC 76, I. 104, 15; V. tremissis, 
semissis, denarii, satisfactio , novi- 
gildum, solutio. 

suUicitatio 44, i. 127, is. 

Kollicitator 44, 5. 47, 5. 

sollicitudo 92, l. 

solum 109,5; H. proiirium 71,5. 

nolutio 46, I. 48, 10. 51, lo. 54, 5. 76, 5. 
77, 5. 81, 1. 30. 101, 1. 102, 5. :)o. 
110, i. ViS, 1. 139, 1. 10. 147, 15. 
157, .■.. 1.-.8, 15 ; 8. Himpla 44, lo. 47, lo. 
101, 15; K. tripla (1, 5. 114, 1. 5; 
K. rjuailrupla, quadrupli 128,5. 132, 1 ; 
». iiovigildi 76.5. 101, l; k. dunruin 
Imvum 4.5, 5; mcdietaH statutne su- 
lutionis 80, I; Kolutiu niultae 31, |o. 
101, I; u. pocnac 1.57, lO; k. rci 
137, 15; K. vel viiidicla 128, lo; kuIu- 
tioniK (liKoretiri 46, l ; exacta opcr- 
nrum k. 129, |5 ; arrarum h. 148, l. 

wira 41, 10; H. Kiia 102, lo. 106, i5; 
». alicnn 120, l ; n. parciitiim 7M, lo; 
». a<-<|iin 148, lo; wirliK titulii tcrrn 
nrlrjiiiiiita 41, lo; h. uiit pnKKVKKio 
106,15; Kortiii iuro .5,'), 5 ; iiilra Kor- 
tom .59, 10 ; uxtrn Hortcm 46, lo; 
V. pruviiicin, locm. 

ipaU 69, i. 

■palariua iiniler («r. rer/i<) 85, 5. 

Hpntium .52,5. 158,15; vino h. 64, io; 
niini a. 140,5; n diwigiiatuiii 140,5. 

•(■M-im Ml.io. M4, 5. 87,111. 110, 5. »5. 
160, I ; 1. inc<iii((riiaa civililatia 87, l ; 
r. (iaiiia, l'nuliia in Indiee num. 

■piinan 147, is, tu, 

Kpiiiuuilin 147, 10. 

«piinKir I!I9, ». 

•pi.iiKiiii H,5, 10, 

■piirtola 149, t. 



statuere 31, 15. 32, lu. 33, lo. 42, i. 
49, 10. 74, 10. 75, i. 80. i. .^I. 5. 
82. 5. 1.5. 83, 1. 99, 15. 101, 5. 15. 
102. .5. 10. 106.15. 109,10. 119, .5. 10. 
121, 10. 125, 15. 126. 10. 127, 15. 

137, 5. 146, 5. 160, 10; quod statutum 
est 48, 10. 63, 15. 73, 5. 89, 10. 105, 5 ; 
quae minus statuta sunt 104, 10; 
statuta perscribi 29,10; tempus sta- 
tuendum 105, 5; statutum tempus 

138, 5. 

status 160,5; s. negotii 119, 10. 

statutum V. statuere, lex. 

stipulari 150, 10. 

studium 31,10. 76, 10. 81, 10. 109,5; 
iulerendi damni studio 64, i. 

stiiprare 142, 15. 

sulipiitatio 156,5. 

subscribere 93, 15. 113. 127. m. 161, 10. 

subscriptio 34,1. 3.5, :i5. 74,5. 123,15. 
158, I. 

sulistantia 82, 15. 83, 5. 10. 81, 5. 87, lu; 
s. propria H3. 1 ; tertia substantiae 
pars, poitio 73,5. 10. 98, 10: s. quaii- 
titas 99, 5 : s. medietas 99, 5. 

suceessio :52, .5. 84,1. 99, 1. 15. 100,1. 
102, w. 133, 1. 131,5. 13.5,10. 148, 10. 
154, 1. 10. 156, 1 : s. viventum 1,57, r. ; 
s. intestatorum 148, 10; s. paterua 
99,5; s. parentum 132,5; s. filii, 
filioruin 62,10. 154, 10; s. a latere 
veniens 134,15; successioiiis quaii- 
titas aliqua 98, 5; locus successioni 
134, 10. 1,56, 1. 

suftVagium 31, 5. 

suggestio 119, 1. :. 

summa 58, 1. 139, 10. ll.'i, 1. m. 

suporstes 87,5. 99, 5. i.'.. IO.'i, i. 

superventor 66, l. 142, i. 

siiperveutus 66,5. 121, 15. 142, i. 

siipjiliciuin 68. 10. 77, 10. 96,5. 129, 1 5. 
130, I. 10. 137,5. 142, 15. 143, i; 
». corporale 130, 1. 

KiippoKita persoiia 1,56, 10. 

suspectus 1 18, 20. 

suspicio 49, t. 137, 1. 

Butor 60, 5. 



Ijibula iii occlcsin rccilala 127. 10. 

larditaK 88, 1. 

Iccliini 69, 15. 70, 20. 142, 10. 

Icincrario I2K, lu. 

lcincraKHc 1.58, 15. 

tcmoritaK 42, fi. 79, 10. 110, 1. 

toinpcrami-ntiiin 87, I. 88, 1. 

lonor cdicti 119, 5. 

lciiHiira 76, 5. 77, 1. 

toriiiiiinliK l.''!^, 5. 

Icriniiinrc 88, 10. !K), 10. 99, 1. 

t4<riiiiiiUH 90, 15. 20. 103, :I5. 141, 5. 

UiO, I. 158, 5. 10; inlrn tcrMiiniiiii 

villac 70,5. 
ttirrn .''il!, iri. KlM, 10. KM!, 15. 107,1; 

t. «ortiH tiliiliiiiili|iii«iln 41, to; tcrraiii 

Hnrti» iiirc puHHidriiH 53, .5; |H'r I. 



curreiis 72, 10; de hospitum terris 
89, 1 ; terraruni partes 88, 10. I5 : 
teirae spatium 158.15: t. medietas 
121,25; secundum t. modum 95,5; 
t. veuditio 106, 10 ; terra ad habi- 
taudum 103, 5 ; t. ab altero sublata 
103. 10. 
territurium. terreturiuni 122, 5. 151, 10. 

testamentum 62, 10. 74. 5. 10. 84, 1. 
127, 10. 147. 5. 150, 1. 156, 5. 10. 

161. 10. 15. 162; t. legitimum 127, 10. 
inolficiosum t. 150,5. 162.5: testa- 
meuti factio 161, 15. 

testiue, testaii 92, 10. 127,15. 161,5. 

162, 1. 
test<ator 161, 10. 
testia, testium 103, 5. 
testiculi 113, 25. 
testimouiura 92, 5. 15. 93, 1. 20. 109, 1. 

158, 30. 1.59, 10. 161, 15. 
testis 67, 10. 75, 15. 76, i. 92, 10. 93, 2u. 

103,15. 104,15.119,35. 121,1. 161.1. 

162, 1: t. ingeuuus 56,1. 137, i: 
t. idoneus .57, 10. ,58, i. 84, lu; t. lalsus 
151,1: testes iurati 121,5; t. eoni- 
positi 93, 1 ; coram testibus 57, 10. 
;58, 1. 84, 10 ; praesentibus t. 81, 5; 
121, l; sine t. 113, 5. 161, 10; testium 
numerus 74, 5. 162, 1 ; per duos aut 
tres tcstes92,5; tres t. 74, 15, 110,20. 
113,10. 137,1; quinque aut septem 
f. 74, 5. 113, 10; t. partis 76, 1. 
104, 15; t. testamenti 1.50, 1; evo- 
catis testibus 155, 5 ; teslium relatio 
155,10; testes falsa referentes 104,10. 

testones 113, 5. 

textus donationum 42, 1. 

tiliia 79, 10. 111, 15. 2u. 

tiiitiiino, tintlnniiin. loiili'iiiiMin 11. 

15. 45. 
titulus 29. M. 41. 10. 74. I. 98, 5. 99, 10. 

125, 5. 127. 10. 128. 129, i. 130, 5. 

131, 5. 133, 10. 134. 10. 15. 1,37, 10. 20. 

138. 139, I. 5. 140. 10. 141. 10. 143, 

5. 10. 144, 10. 15. 14:5, 5. 146, 5 150, 5. 

151, I. 1,58, 5. 1.59, 5. 163, 20; per 

inlicito» scripturaruin titulos 83, ,5; 

8ub titiilii CV 115,15; titulos ud- 

figcic 1.59, 15. 160, t. 
tornicntiim 48, 10. 71, 1. 101, 10. 118, js. 
tiaclarc, iiertrnclaio 73, 1. 87, lu. 93, I. 

9H, ... 99, 10. 102, lu. 109, .5. 118,10. 
tiactafu» .'14, i. 1 19, 15 ; t. poiisior 90, 5; 

t. comniuniH 31, I. 
trnditio 144.20. 14,5,5. 1.52,15; rogioniH 

t. 130,20; I. protii 95,10; soln Ira- 

ditio 145, 10. 
IrnnHncliii 1.52.5. 1.57. 
IraiiKitor 64, lu. 
trniiKitiiH 73, 5. 87, 10. 
tromiHsiH. IromiHHO 44, I5. 4,5, lu. 16, 

10. lu. 61, I. 110. I. 112. I»; V. Holi- 

diiH, dcnarii. 
IriniiH 133, 5. \t,. 146, 1. 
triliiitiiin 159, 1. 
IriccnniiliH 149, I5. 
Iridiiiiin 135, 10. 
tuiiuiIliiH 131, 10. 



LEGES BURGUNDIONUM. — INDEX RERUM ET VERBORUM: tuiba — wittiscalcus. 



185 



turba coUeeta 131, i; per turbam 129,20. 
tutela (tutilla) 107, :.. lo. 110, lo. 153, 

10. ifi. 154. 155, 1. 
tutor 147,15. 153,10. 154. 155,1. 
tyrannis 130, 2o. 

IJ. 
ultio 97, 10. 

uncia 113, i. 124, 30. 149, 10. 
universa 29, lo. 73, l. 87, lo. 89, 35. 

98, .1. 105,10. 
uuiversitas 43, .5. 81,5. 
usura 138, 5. lo. 150, lo. 
usurpatio 138, i. 

usus 61,5.10. 66,1. 79,5. 118, lo. 
ususfructuarius , usufructuarie 53, lo. 

62,10.15. 102,10. 140,10. 145,5. 
ususfructus 53, .3.1. 62.1.10. 145,5.15. 

147, 5. 
utilitas 29, 5. 30, 10. 80, 5. 83, i. 88, lo. 

98,1. 107,5. 109,5. 110,10. 118,10.25. 



vacare 160, i. 

vacatio 75, 5. 149, lu. 

vacca 44, 5. 109, is. 112, 5. lo. 

vacuari 119,5. 155,5. 

vacuatio 75, 30. 

vectio V. evectio. 

vegiatura , viatura = pretium, quod 

accipH veius 55, i. 
veiator v. viator. 
veius , vegius , veheius = index viae 

55,1.15. 112,5. 115,5. 
veltravus cauis 112, 20. 
venale liabere 107, 1. 
venalitas 32, 5. 10. 
ventlere (vindere) 62, 1. 63, 1. 107, 1. 

108, 5. 120, 5. 121, 1. 127, 20. 143, lo. 

1.52,10.15. 153,1..'.. 
venditio (vinditio) 106, 10. 113,5. 152, 

10.15. \:)S,h. 159, 1; V. perfecta 153,10. 
venefica (vinefica) 68, 25. 143, 15. 
veneficus 144, i. 
ventus 72, 10. 15. 



veritas 75, 15. 76, 1. 5. 130, 10. 161, 10. 
vervex 70, 1. 96, 10. 109, 10. 110, 20. 

112,5.10. 

vestigium 54, 10. 88, 10. 
vestiinentum 84, 5. 
vestis 51, 5. 20. 59, 5. 84, 5. 145, 10. 
via 47, 15. 64, 10. 67, 10. 141, 5; v. pu- 

blica aut vicinalis 64, 5 ; v. publica 

137, 10. 140, 15 : viaruin muuitio 

141,1. 
viator 112, 5. 
viatura v. vegiatura. 
vicarius 48, 10. 129, 15. 163. i5. 
vicarius Africae 128, 1; v. Asiae 139,5; 

v. Spaniae 130, 5. 
vicinalis via 64, 5. 
vieiuus 76, 10. 77, 5. 80, 5. 81, 1. 5. 

137, 15. 158,10; V. circumsistentes, 

consistentes, consors. 
vidua 74, 10. 75, 1. 94, 5. 10. 98, 1. 5. 

132, 1. 
vilior sc. persona 142. 5. 15. 143, lo; 

V. humilior, inferior, leudis, miuor, 

mediocris, obtimas. 
vilitas 75, 1. 
viUa 70, 5. 20. 
vinculum 88, 1. 129, 1 ; sub poena 

vinculorum tempnraiium 129, 1. 
vindemialis 136, 10. 
vindicare 32, 5. 61, 5. 63, 1. 67, 15. 

78, 10. 95. 1. 15. 98, 1. 100. 1. 5. 101, 5. 

102, 15. 118, 10. 121, 15. 129, 15. 

133, 1. 136, 10. 137, 5. 142, 15. 143, 

I. 5. 157, 15. 
vindicatio 147, lo. 
vindicta 105, 1. 5. 10. 128, 5. 10. 
vinditio v. venditio. 
vinea 61, i. 5. 64, 5. 65, 1. 66, 15. 67, 1. 

109. 110, 1. 10. 113, 5. 114, 15. 20. 

115,5. 118,5.10; V. fructnra hal)ens 

65, 5. 

vinefica v. venefica. 

violator (violatrix) sei^ulcbrorum 68, 5. 

144, 1. 
violenter 63, 5. 65, 1. 79, 1. 15. 100, 

10. :io. 101, 1. 103, 10. 



violeutia 63, 5. 64, 1. 66, 10. 96, 10. 

121, 15. 26. 131; V. inlata 50, 5. 

143, 1 ; V. admissa 131, 5. 10. 
vir 51, 15. 54, 5. 68, 10. 73, lO. 93, 5. 

95, 10; V. ingenuus 155, 15; pars 

viri 143, 15; vir bonus 153, 10; v. 

gloriosissiinus 29, 5 ; v. clarissimus 

73, 10. 76, 5. 101, 5. 104, 5; V. vene- 

rabilis 119, 1 ; de couiuncticiue viri 

132. 10. 
virgo 132, 1. 142, 15. ,■55. 
virvicjirius, virbicarius 127. 20; w. bir- 

bicarius. 
vis 54, 5. 60. 10. 68. 15. 72, 15 ; inlata 

V. 42. 10 ; per vim 50. 5. .57, 15. 

60, lu. 131, 1. 132, 1. 20. 142, 15; 

vis venti 72, 15 ; v. publica et pri- 

vata 131, 5; vi et metu 157, 10. 

158, 1. — vires fisci 131, 5. 
vita 87. 10. 98. 1. 125. 20. 126, 5. 132, 15. 

158, 10. 
vitimon. vitimuin. viltimcm, vittiinum, 

vittemon, victinioii /■. wittinn.ii. 
vitis 109,5. 

vitiscalcus, victi.icalcus '•. wittiscalcus. 
vouier 65, 5. 
votum : omnium uno voto et voluntate 

41,5; — vota = vota nuptialia, 

matrimonium ii^o, i ; secunda vota 

75, 5 : secuudi uiMriti vi.ta 98, 10. 
vox 49, 10. 75, 1. 

vulgare 76, 10; v. voluntateni 84, 10. 
vulnus 42,10. 51, .5. 79. 82,15. 111,5. 

128. 10; V. inflictum 51, 1. 69, 10. 

79, 1; vulnera quae vestibus coute- 

guutur 51, 5. 20. 

W. 

wittiiiiijii. wittimum, wictimum. witi- 
moii , witimum, witemon, wittemon, 
wittemum, vittimon, vittimum , vi- 
timon , vitimum. vittemou. vitemou, 
vettimum = nuptiale 2>retium 95. 
96,1.20. 108,1.15. 114,1.20. 

wittiscalcus witiscalcus , widiscalcus, 
vitiscalcus, victiscalcus =puerirei/is, 
Wettekiiechte 100,5.30. 101,1.20.25; 
1). ajiparitor. executor. puer. 



I,l>. .•iwt. 1. II. 



24 



TABULAE SYNOPTICAE 
EDITIONUM. 



EDITIONES LlBRl CONSTITUTIONUM 

ET 

CONSTITUTIONUM EXTRAVAGANTIUM. 



Editio Tiliana. 


EditioFridericHihihmc. 


Editio nostra. 


ANTIQUAE BURGfNDlONUM 


LIBER LKGUM 


LIBKK CONSTITUTIONUM sive 


LKGE8. 


GUNDEBATI. 


LEX GUNDOBADA. 


Praefatio 


/Prima praefatio \ 
\ Prima constitutio/ 


Prima constitutio 








(Fraeeedit indcx ridrricantm). 


(Sequitiir index riibri- 
canim). 


(Seqiiitur 


ndex riiMamim). 


Tit. I-LXXXVIII. 


I-LXXXVIII. 


I- 


LXXXVIII. 


. LXXXVIIII. 


(CVIII). 


(Const 


extrav. XIX). 


Additamentum (primum) Legum 




Continuatio 


CONSTITUTIONES 


Burgundionum. 




libri constitutionum. EXTRAVAGANTES. 


Tit. I (= L. Rom. t. XVII). 


— 


— 


— 


. II. 


LXXXVUll. 


LXXXVIIll. 


I. 


. III. 


XC. 


XC. 


U. 


. IV. 


XCI. 


XCl. 


111. 


. V. 


XCII. 


xcn. 


IV. 


. VI. 


xciii. 


XCIII. 


V. 


. VII. 


XCIV. 


XCIV. 


VI. 


. VIII. 


xcv. 


XCV. 


VII. 


. IX. 


XCVI. 


XCVI. 


VIII. 


. X. 


XCVII. 


XCVll. 


IX. 


. XI. 


XCVIIl. 


XCVIII. 


X. 


. XII. 


XCIX. 


XCIX. 


XI. 


. XIII. 


c. 


c. 


XII. 


. XIV. 


I'l, 


Cl. 


XIIl, 


. XV. 


(•II. 


CII. 


XIV 


. XVI. 


CIIl. 


CIII. 


\v. 


. XVII. 


CIV. 


CIV. 


\\ 1 


, xvm. 


CV. 


cv. 


Wll, 


. XVIIII(l=I,. Komt, XLIV). 


_ 


— 




. XX. 


CVI, 




XVlll, 


Adrlitiiiiii-ntuiii ni-ciiiiiluiii. 


CVII, 




XXI. 


(LXXXVIII;. 


C\ III, 




Xl\. 


— 


C|\ 




XX. 



187 



EDITIONES LEGIS ROMANAE. 



Editio Cmacii Editio Ciiiacii Editio Amadnti- Editio Augusti 

prima a. 1666. secunda a. ]586. ana. Friderici Barkmv. 

PAPIANI PAPIANI LEX ROMANA LEX ROMANA 

LIBER RE- LIBER RE- seu RESPON- BURGUNDI- 

SPONSORUM. SPONSORUM. SUM PAPIANI. ONUM. 



Tit.I(=Papini- 


— 


— 


ani I. C. dic- 






tum). 






, n. 


I. 


I. 


„ ni. 


11. 


II. 


, IV. 


III. 


III. 


, V. 


IV. 


IV. 


, VI. 


V. 


V. 


„ VII. 


VI. 


VI. 


, VIII. 


VII. 


vu. 


, IX. 


VIII. 


VIII. 


, X. 


IX. 


IX. 


, XI. 


X. 


X. 


, XII. 


XI. 


(XXVIII). 


„ XIII. 


XII. 


XI. 


, XIV. 


XIII. 


XII. 


, XV. 


XIV. 


XIII. 


„ XVI. 


XV. 


XIV. 


, XVH. 


XVI. 


XV. 


, XVIII. 


XVII. 


XVI. 


, XIX. 


XVIII. 


XVIL 


r XX. 


XIX. 


XVIII. 


, XXI. 


XX. 


XIX. 


, XXII. 


XXI. 


XX. 


, XXIII. 


XXII. 


XXI. 


. XXIV. 


XXIII. 


XXII. 


, XXV. 


XXIV. 


XXIII. 


, XXVI. 


XXV. 


XXIV. 


, XXVII. 


XXVI. 


XXV. 


_ 


— 


XXVI. 


" XXVIIl. 


XXVII. 


XXVIl. 


, (XII). 


(XI). 


XXVIII. 


, XXIX. 


XXVIII. 


XXIX. 


, XXX. 


XXIX. 


XXX. 


, XXXI. 


XXX. 


XXXI. 


, XXXII. 


XXXI. 


XXXII. 


, XXXIII. 


XXXII. 


XXXIII. 


„ XXXIV. 


XXXIII. 


XXXIV. 


, XXXV. 


XXXIV. 


XXXV. 


, XXXVI. 


XXXV. 


XXXVI. 


, XXXVII. 


XXXVI, 


XXXVII. 


, XXXVIII. 


XXXVII. 


XXXVIll. 


, XXXVIIll. 


XXXVIII. 


XXXIX. 


, XL. 


XXX IX. 


XL. 


, XLI. 


XL. 


XLI. 


. XLII. 


XLI. 


XLII. 



Editio Friderici 
Bhihme. 

LEX ROMANA, 
vulgo PAPIA- 
NUS DICTA, 
GUNDOBADI 

REGIS lUSSU 
COMPOSITA. 



I. 

II. 

III. 

IV. 

V. 

VI. 

VII. 

VIII. 

IX. 

X. 

(XXVIII). 

XL 

XII. 

XIII. 

XIV. 

XV. 

XVI. 

XVII. 

XVIII. 

XIX. 

XX. 

XXL 

XXII. 

XXIII. 

XXIV. 

XXV. 

XXVI. 

XXVII. 

XXVIII. 

XXIX. 

XXX. 

XXXI. 

XXXll. 

XXXIII. 

XXXIV. 

XXXV. 

XXXVI, 

XXXVll, 

XXXVIIl. 

XXXIX. 

XL. 

XLl. 

XLII. 



Editio nostra. 

LEX ROMANA 

sive FORMA ET 

EXPOSITIO 

LEGUM 

ROMANARUM. 



188 



TABULAE SYXOPTICAE EDITIOXUM. 



Editio Cuiacii 

prima a. 1566. 

PAPIAM 

LIBER RE- 

SPONSORUM. 



Tit. XLni. 
. XUV. 
, XLV. 
, XLVI. 
, XLVII. 



Editio Cuiacii 

seciinda a. 1586. 

PAPIAXI 

LIBER RE- 

•SPONSORUM. 



XLII. 
XLIII. 
XLIV. 
XLV. 
XLVL 



Editio Amuliiti- 

a}M. 

LEX ROMAXA 

seu RESPON- 

SUM PAPIANI. 



XLIII. 

XLIV. 

XLV. 

XLVI. 

XLVII. 

XLVIII 



Editio Aug.isti 

Friderici Barkoic. 

LEX ROMANA 

BURGUNDI- 

ONUM. 



Editio Friderici 
Bluhme. 

LEX ROMANA, 
vulgo PAPIA- 
NUS DICTA. 
GUNDOBADI 
REGIS lUSSU 
COMPOSITA. 



Editio tiostra. 

LEX ROMANA 

sive FORMA ET 

EXPOSITIO 

LEGUM 

ROMANARUM. 



XLIII. 

XLIV. 

XLV. 

XLVI. 

XLVII. 



= Cod. Theod. V. 10, 
■. uii.. interpr.) 



CORRIGENDA. 

Pag. 35, liii. 27 leg: Sigesvulfi. 



47, 


•2 


couludiu. 


53, 


52 


296 loco 269. 


64, 


47 


I,. Sal. 9, 8, cod. 2. 


100, 


51 


Guidiscalcus. 


124, 


7 


dosponsatis. 


124, 


25 


XLIV loco LXIV. 


143. 


.■)9 


I. 13A, 6 loco I, 13b, 6. 



CIICULATE A3 MONOGRAPii 



DD 

3 

M8U12 

pars 1 



Montfflienta Germaniae histrorica. 
Legum sectio I: I«gum 
nationum Germanicarum 



PLEASE DO NOT REMOVE 
CARDS OR SLIPS FROM THIS POCKET 

UNIVERSITY OF TORONTO LIBRARY