(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Biodiversity Heritage Library | Children's Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "M.T. Ciceronis quae exstant omnia opera"

Google 



This is a digitai copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scannod by Google as pari of a project 

to make the world's books discoverablc online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subjcct 

to copyright or whose legai copyright terni has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other maiginalia present in the originai volume will appear in this file - a reminder of this book's long journcy from the 

publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with librarìes to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prcvcnt abuse by commercial parties, including placing lechnical restrictions on automated querying. 
We also ask that you: 

+ Make non-C ommercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commerci al purposes. 

+ Refrain fivm automated querying Do noi send aulomated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of text is helpful, please contact us. We encouragc the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht GoogX'S "watermark" you see on each file is essential for informingpcoplcabout this project and helping them lind 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legai Whatever your use, remember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legai. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countiies. Whether a book is stili in copyright varies from country to country, and we cani offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps rcaders 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full icxi of this book on the web 

at |http: //books. google .com/l 



5cb¥ Google 



5cb¥ Google 



7.CÌWV 



5cb¥ Google 



5cb¥ Google 



5cb¥ Google 



BIBLIOTHECA 

CLASSICA LATINA 

SITE 

COLLECTIO 

AUCTORUM CLASSICORUM LATINORUM 

CUH NOTIS ET INDICtBUS 



bv Google 



On souscrìt, à Paris, 

CauN. E.LEHÀIKB, ^trar, idi dn Qiutia Kli, n* i6, an Mitri*. 
BABSOIS Vdai, libnln, nw da Seina, n' to, Ftnb, 8t-G«na. 
DEBUKE btin§, Ubnlm du Kol, roa Sorpanu, n* 7. 
TOEVTTEL n WUKIZ, Ubnlm, ma da Boailioa, n* 17. 
F. DIDOT, Imprimaor do Scd al da rinititnt, ma laoob, 0*14. 
JuLu BXKOUAKD, lOmJTr, ne da Toamtm, n* S, 
lOSSASGE pin, Ubnira, ma da Blchaliim, n* So. 
BB.DNOT-LASBE, IDinirc da ITnWenitt, qoai da Augiudiu, n' 31. 
MOnGK alni, llbnu«, boqWtrd lulian , n* io. 
H. TBEDIÈKE, Ubnin , qaai de* Angnittiu, n* ±5. 
ARTHUS-BE&TRAHD, Ubiain, na Hantefeùlla, n' >I. 
Zi ehai Km lea Ulnaira de Fnnm et da* pay* éttangan. 



5cb¥ Google 



M. T. CICERONIS 

QUjE exstast 

OPERA OMNIA 

CDM * 

DEPERDITORUM FRAGMENTIS 

IS QDATUOR PAHTES DIVISA 

ITBM 

INDICES QUINQUE 

NOVI ET ABSOLUTISSIMI 



DiflitizecbyGoOgle 



EXCUDEBAT FIRMINUS DIDOT, 

HEGIS BT GAIXICARUM AClDElCIA.BtIH TTPOGRAFHDS, 



5cb¥ Google 



M. T. CICERONIS 

PARS SECUNDA 

SITE 

ORATIONES OMNES 

AD OPTIMOS CODICES 
ET EDITIONESL J. VICT. LE CLERC 

CUM SELECTIS TETEHUM AC RECENTIORUM NOl'IS 

N. E. LEMAIRE 
VOLUMEN SECUNDUM 



PARISIIS 

COLLIGEBAT NICOLAUS ELIGIUS LEMAIRE 



UDCCCXXVII 



DiflitizecbyGoOgle 



5cbvGoogIc 



M. TULLI! CICERONIS 

IN C. VERREM 

ACTIONIS SECUNDJE 

LIBER TERTIUS 



11. at.pTtu 



Diflitizecby Google 



5cb¥ Google 



ARGUMENTUM. 

In hac oratiotie namiitnr furu , quee fecit Verres apad Sìculos id 
re fruin«nUm. 

Ejus qnatuor snnt parte». Exordium, ad cap. 5. Consdtutia 
caos», sen Propositio , ad 6. Contendo, ad 98. Peroratio. 

Exordium trìa capita complecdtur. i** Benivolendam sibl 
coneiliat orator. 3° Hortbnsii respondet objectìoDÌ. 3° Pedt 
attendonem. 

Propositìonem inde orator ezplicat , qua demonstrator in ré 
Iramentaria Verrem neque Siculb , ncque civibus romonis qni 
erant in Sicilia, neque vectigalibns popnli romani pepercissej 
Inde partea, sen ar^menta contentìonb tria constituuntur. 

Consdtudonis prima pars subdividitur io duo membra. 

Prìmum membrum patet usque ad e. 16. Hic expenduntur 
iniqua yenia edicta, quibus legcs et insdtuta Siculorum ererdt; 
Sicalos aratores vexaTit, spoliavit. 

In altero membro Tenit orator speciadm ad rem frumenta- 
riam : fusiasime per msltas narrati un e ulas tractatur ad 6g. 

Hujoa membri radonem et artiGcium oper» predum erìt dili- 
genier attendere : totum constai confutatione. Poterat Verres In 
decmnis, ob id ipsum qnod eas magno vendlderat, summum de- 
fenuonis propugnaculum sibi consdtucre, et populo ac judicibua 
fbcumfacere, prwsertim quumdiceretse id fecisse unius populi 
grada, quo respublica majus inde emolumenlum caperei. Hoc 
isduseonùtinrapneoccupalTullius.etìpseultrohancisd afSngit 
defensìoDem, qoam statim convellit, ifalidissimis ar^umeniis 
confirnundo , non reipnbtinE utìlitatibus ista quantuinvis ma^a 
veudidone, sed suis tmius , Verrem studuisse, innumerabilem 
mmavniM (rumenti per triennium ab ipsa republica avertendo j 
quod ipae in lucram siium converdt. Hac arie magnus oratori 
campus aperitur, in quo per omnia nefarii prxdonis latrocìnia 
facmime decurrat Probadoaes petnntnr l'a prìvatis borainibus, et 
■ ciritadbas. Injnriarum utrisqne factarum longa subjicìtur eou- 
■nertdo, ad Ss; %^ a tesdmonio, et lileris L. Metelli, quibus 
supra dieta confirmantur, ad 57; 3° a socielaCe Verrìs cum de 



^cbyGooglc 



ARGUMENTUM. 

inisi ad 66^ 4° ab ìnterpreutìone Timarchidìi eputolK, 
ad 69. 

Alte» et tenia pare coDtetitioiiis. Quamvìs in prima parte 
promìssis suis orator abuode satisfecisse videatur, et luce clarìiu 
demoiutrasje, ex Venina decumanim veoditione nullum ad 
rempiiblicam emolamenliuii rediisse : imo illam siunmanun in 
socios injurìanim, Verri autem infioila praedae cautam foisse : 
lamen ut defeiuìonis Verrin» propagnaculum magis, ac nugìs 
convellat; et ut ne qua succio vel minima reùdeat in «nimis 
judicum, istum respexisse vel tantillum ad commoda populì 
romani; nova quinqiie adducit argumenta, quibus, dum supe- 
riora corroborat, demonstrando nullum prssdandi genus esie 
in quo indomitus iste predo Sicili» nefarie versatus non fuerit, 
id quod intendit persequitur. Jndices quippe necessario con- 
vincit ìstìusmodi hominem de populi commodis ne cc^tasse 
quidem ; atque adeo non esse, quod Verris amici illam ìstius 
derensìouem tantoperejactitent. 

Ai^umenta itia sunt, 1° quod Verres pecunìam poblicam tas- 
oeratus est ; a° quod multil aratorìbus prò frumento nibii sotvit; 
à'quod iis, quibas solvit , non totum solvit ; 4° quod frumenti 
multo amplius, quam quantum ei in celtam sumere licitum esset, 
rivititibns imperavit ; 5° quod idem frumentum multo pluris 
KStimavit , quam usqnam venderetur in provincia. Horum tria 
priora in secunda parte , ad 81; duo posteriora in tertia parte, 
ad 97, explicantur. 

Perorado, seu potius conclurìo, Bt per apostropham ad ju- 
dices, quos ad severitatem acuit. 

Interpretationem hic priusquam diversa oratioois paries in 
synopsi explicentur subjici pretium Tore opera duxìjnus quo- 
rumdam Yerborum , quse , quia stepius faac in oratìone «ceumint , 
semel exposiia lectoris laborem allevabunt 

Frumentum, est nomen commune, quod triticum, miliun,^ 
far, hordeum complectitur; et omnes denique fruges qus legu- 
mina non sunt. Plin. ex Theophr. lib. XVIII , cap. 9. 

Hedimnus, seumedimnum in neutro, apud Ciceronem; seu 
medimna in femineo apud Isidorum , qui in hujus verbi etymo 
illepìde argutatur ; Grtecis erat mensura aridorum : puta tritici, 
hordei , etc. denique cujusvis frumenti , et legumìnum. Variniu 



5cb¥ Google 



ARGUMENTUM. 5 

Phavorìntu io Commeot. Gr. liogua, medimDuin ntticum disiirte 
Mpiem modiorum farìt ; nti et Nepos in Attici vita , cap. 2 , bis 
verliia ■ amversos fri^^nto dunavit Atticus, ita ut siogulis septem 
inodii [aam sic habentex manuscriptig optiniEe editiones] tritici 
darentur, qui modus meusurte inedimaus Athenis appellatur ». 
Qnini modii siculi, medìmnum sìcuIiiir; romani seni, medìiti- 
nam romanum conficiebant, leste Periion. ad £lian. Tar. Hist. 
VI, 13, in quo cODSentit cum Vinc. Contar, de fruineut. lai^it. 
rop. IO. Itaque modius siculus sesta sui parte capacior erat ro- 
mano. UoBC ThIIìus, non illum iutelligit lib. HI in Verr.cap.44 
sq. et quoties sex ait mudios in medimno contincn. 

Hodins, seu modium in neutro, nam utrumque etiain reperìtur 
apud Cicerotiemet alios, romana «rat mensura tum arìdorum. 
Iddi liquidoram, partein ampbone tertiam continens. lu hoc 
«tiani verbo mire ai^utatur Isidorus, Orig. XFV, aS. Hodum 
modii non unum ubique fuisse modo demonstravimus. Modium 
romanum non disparem factt Budeus, ei measurae quam nostra- 
tes, uiqiùt,i. e. -Parisienses, vocant, un boUseau. Sedhuicdo- 
ctissìmi viri sententÌK reputai ipsa verìtas. Kam modius ro- 
manus, teste Plinio, nunc vìcenas, nunc vicenas quinas, et seuas, 
libras pendit, prò tritici natura : ita ut recte statuere videamur 
temas et vìcenas libras in modinni farris. Sed libra: illee roroante 
snnt, uncianim duodecini ', quarum siuguhe nona sui parte sunt 
UBciis nostratibns levioret ; atque ili» duodecim respondentuni 
et viginti semunciis nostratibus. Itaque teroz et viceue lìbne 
romanse, quas modio romano assignavimus, conBciunt semun- 
eiasnostrates483, seu libras parisìensesquindecini, et semuncias 
tres. Hodius paristensis pendit tritici libras parisienses viginti. 
Igitur quarta parie fere capacior est romano modio parisiensis. 
Vir eruditissimus modium siculum , qai modio romano orat 
capacior, ut diximus , cum nostrate comparasse! aptiua. Quum 
rnim qnini modii siculi seuos romanos redderent, modius ìlle 
pendere debebat libras nostrates denas et octonas , pneterea 
iincias fere tres ; atque ad parìsiensis modii pondiis proxiroe 
accedebat. 

Qanres quantum frumenti ex Sicilia Homam quotannb in ci- 
baria populi romani transportaretur. Duplici nomine frumeuium 
pendebat Sicilia reipub. Decumanum gratuiliim, seu vecti^l; 



5cb¥ Google 



6 ARGUMENTUM. 

et emptutn. Huju* genus erat duploz : decumanum emptum, 
leu «Itene decume; et imperatum ex lege Terentia-Cusia UtA 
anno 68n. Ad frumenti utrìusque ecnptioaem aratoribus ex se- 
natusconsullo pecunia erogabatur. 

In alteras decumas fernte ad nooagies, seu , novem milKones 
sesterciiim, gali. i,84S,ooa fr. Veni quotannia a aenatu decretum 
est, quod aratoribus aolveret Pretìum conatitutuni decumano 
frumento empto in singulos modios erant sestertii temi. Cic- 
infra, cap. 70. Ita TÌ nonagies erat pretium trìum modium mil- 
lìODUin, MU quinquies centenum millium medimnum qun Bo- 
mam e Sicilia quotannia advecta sunt Verre pnitore. Hts adde 
tantumdeni frumenti decumani vectigalis; nam venalis decumani 
tantum ab aratoribus exigebatur, quantum ex primis decumis, 
sea ex decumb vectigalibus fuissct. Cic. ibid. Denique lege' 
Terentia quotaoDÌs emebantur ab aratoribus imperati tritici 
nomine, modium octingenta millia. Cic. ibid. Quae aumma illi 
superiori ex biuis decumis addita ronficit sexagies octies centena 
fnillia modioruni, qute, Verre prsetore, Sicilia quotannis misit 
reipubl. Huic modiomm numero, quantumyis immani, addit 
etiam Vinc. Contar, lib. X, de frum. tar^t. Ex Sicilia, inquit , 
aut decumarum, aut emptionis nomine, adveoia Romam sunt 
quotannis ad octogies bb centena modium millia. Quo auctore 
ìd scrìpserìt doctus ille Ilalus, uon piane aisequor : nisi forte, 
quia decnmsB pendent ex anni ubertate , et aliquando amplis- 
sime, aliquando minima sunt, rationem suam in decumis am- 
plissimis instituerit. Kos Ciceronem sequuti sumus ducem , qui 
post Verris prsEturam, decumani fi^men ti nnmerum qui (uerat 
isto prwiore, statuere recte potuit. Ut ut sìt, ex supra dictìs 
maxime demonstratur quanta fnerìt in illa insula rei frumenta- 
rìe abundantia ; ut non immorito • Cato ille sapiens cellam pe- 
nariam reipublicie, nutricetn plebis romanae > Siciliam nomina- 
werii; ut auctor est Cicero supra, lib. II, cap. a. Neque est jam 
quod mirere tritici modium in Sicilia fuisse plerumque, teste 
Cicerone, sestertiis biuis aut temis; gali, qoatuor, aut sex 
iissibus. 

Restai ut de Hierone et de iege Bieronica , quorum multn 
uientio fit precipue bac in oratione, panca sobjiciam. Volenti 
plura dabit illustrìssimus Rollinus, t. X. Hist. Ant. initio. Uiero, 



5cb¥ Google 



AHGUMENTUM. 7 

«Iter ejuadem DOmiois, patretn habait Bieroclem 1 itobileni vi- 
nim, GDJus origo a Gelane, wtiquo Sudli» tTranpo, manalML 
Virtuta et prndeotia meruit , ut int^r nnsBÙaw buauiuB («lùà- 
utb exempla cum primis numeraretUT. A^plusiaum enint 8y- 
rtnuariuD imperium noi) jore wccessioBÌa, ebt a migonbus 
qitoiKUoi occupatum ; «eque violeatia et oiwiUbus , sei adwra- 
lioue virtutù est coosequutus. Seinel AOteip partuni regauni 
angolari (emper clemenlia, devteriUit«> et fije adnioiatniviL 
Accessit fortuiMB indulgentia ipiigois : san et vitam iatogrìs 
omnibus sensibus ultra nonageiininm annum prodiuùt ; et tantis 
opibus, tanta gloria floruit, ut sequaliuo} rqguni vij( uHì conce- 
<lere|. Anno aetatìsBuaa trigesimo. <el trìgesÌHio prioK», Olym- 
piadis CXXVI , secundo , ougistratus SyracusioruHi creatus est. 
Septìmo post anno rex Syracusanun et sociarum civitatum est 
declaralus. Begnavìt annoi quinquaginta qnatuor. Tanto hoc 
tempore constaoter coluit amicitiam Komanorum. Excessit e vivis 
aanv altero , aut tertìo Olymp. CXLl, annsatS, vel ai4, anta 
Chrìstaak Hiero fìiit in imperio moderatns; in alloquio blandus; 
in nagotia jnstns : reait populei aaimo paterno potius, quam 
regio. Ilaque canetis velut patre ambso in orba civitate lu^n- 
libai, fuMM ejui faotum est inagìi amore civtum et oarìlate, 
^Ham cura iiH>ru« , eelebre. Polyb. lUi. I ; T. Liv. lib. XXIV, 
eap. 4 ; Justin. lib. XXIII, cap. 4 ; Casaub. in Polyb. cap. 5, etc. 

Jam ad legem Hieronicam. 

Sicilia frugupi erat feracÌBsiBaa , ut modo democitravinus. 
Bk erant un» fere totius insube diviti». Ex bis pendebatur am- 
pKscìmUB Hieroni vectigal ; qoippe quod omnia ager ex pane 
«teóiaa regi vecdgalis «rat. Decima pars frugum «x arationibui 
illi per decumano! exigebatur. Alia vectigalia non habebat. Sed 
ne qua frana suboiiretar aliquando, qua aut regis rationibus, 
aBtaratorumrebasoffic^«t, boc cavit Hiero prMclarisiantitutisi 
qnibui populi jnxta ac sali consuluit utilitatibes. « Omnibus cu- 
itodiia Rubjectum aratorem decumano tradidit, ut ncque in se- 
getibus, neqne in areis... grano imo posset arafor sine maxima 
piMM fraudare decumanam ; atque ita diligenter jura decumano 
nmstituit, ut ab invilo aratore plus decuma non posset auferre. >■ 
lnfra,cap. S.Nonita multo post Hieronis mortem.Syracusanum 
<-jos r^nnm ad Romanos pervenit. Quk ubiqiie regum fuerant, 



^cbyGo'ogle 



8 ARGUMENTUM. 

Eomanonim iiiere. Syracounis cetera, comlibertate, «e tegibm 
suis, servata sunt : sed ager eoruro, qui prius Hieronis , jam 
reip. decumanus Tactas est, eodem modo, atque iisdem iusti- 
tuds, qnibus ante imperium peculi romuii fiierat : neque lex 
decamarnm Tenditìoiiis, neque vendendi aut tempus, aut locns 
commutatus est Omnia l^e Hìeronica, id est, ex Rieroais 
institntia semper deinoepi facta sunt : ut Syracusanis jucundior 
esset nOTa sua cwnditio, «si ejus regis, qui Siculis carìssimus 
fuerat, non solum instìtuta, commutato imperio, verum ettam 
Domen maneret >. Inrra , cap. 6. 

Cetenim de hac tota rei framentarì» expositione plura et 
apertiora dabuut quae omnino necessaria ad calcem hujasce 
orationis ex Desjardins subjuoximas. 

SYNOPSIS. 

Ip magnificfntiieimo exordio Cicero demonstrat, eum, qui Dulia 
privatim leesus injuria, nullo przmio addoctus hotuinem scele- 
stum, libidinosumt perfidum, rapacem» cnidelem accuset, sibi 
tpsi hanc legem imppnere, ne in ejusmodi yitiìa deprehendatur, 
qusB in isto reprehenderìt > l • a- Seque nullani aliam ob causam 
Verri inimicum esse, quam quod omnia co&tra omnium hono- 
rum (Musam, rationem, utìlitatem, voluntatemque fecerit, 3. 
Heqne vero causam esse aliam cur Hortensins «liique nobiles ei 
faveant, quam quod Incrum ex ejus diviliis capiant , sperentque 
alioa etiam ei siniles suis capiditatibus inservituros , 4- 

Jam tres facit orator hujus orationis partes , et se de fraudibus 
ac furtisVerris, prìmumin frumento decumano, deinde in em- 
pio, postremum in lestimato acturum ostendit, 5. 

Primum igitur a^t de furtisVerris frumento decumano. Sici- 
lia; civitates non omnes eodem jure utebantur. Sepiendecim enim 
olim bello subactic erant ; horum ager qnum esset j ure belli pu- 
blicus populi romani factus, a victoribus bac lege est iis reddi- 
(us , ut a censoribus locaretur. Nonnullz foederata erant et 
Uberse esdemque immunes. Reliquarum omnium ager decumanus 
erat , h. e. aralores decunias pendebant frumenti exarati ; idque 
a|^llabaiur/"''''entuni decumanuia. Has decumas vendere so- 
lebant pnetores Ucitatttibus,(ta ut venditione legem Hipronicam 



5cb¥ Google 



SYNOPSIS. 9 

observarenL Redimere autem plerumque solebaot equltes ro- 
mani, alias pub]icaiiì,sidecumasemìsseiit, decumani appellati, 6. 
Verres, Iota vendidonis radone sine auctoritate seoatus mutata, 
primnm certos iostttuit nomine decumanos, re vera ministros 
ac satellites copidilatum suarum, quorum in numero piinceps 
ftùt Apronius homo teterrimus : hoc enim maxime Terrea usus 
•est ad fortunas aratorum vexandas ac dirìpiendas , 7-g. Prìmum 
Terrea edictnm dedit : quantum decumanuì edidisset aratorem 
■ibi decnnuc dare oportere, ut tantom arator decumano dare 
n^eretur. Sic aratores, traditi Apronii decumani libidini et 
aTariliìe. Addiderat quidam in edicto, se in decumanum,si plus 
snstuleiit, quam debitum sit,. io octuplum jtidicium datunun ; 
sed si usu venisset , ut arator posccret octiipli damnarì Apro- 
ninm , recuperatores Terres dabat, de cohorte sua, quorum 
Judicio aratore» etìam in justiuima causa inferìores discedebant, 
■o>i3. Edixerat etiam ne qub frumentum de area tolleret ante, 
quam cum decumano pactus esset, 14. Deidde ut arator decu- 
mano, quo vellet decumauus , vadimonium promitterel, etsi erat 
in juribus Siculorum ne extra suum forum vadimonium promit- 
tere cogerentur, 1 S. Haec omnia Verrem turpissimi qusestus sui 
causa insiitai&se con&nnatur, 16. In quo ostenditur vanam esse 
ejus glorìationem , se magno decumas vendidisse , et hac ratione 
bene meritnm esse de xrario populi romani ; provinciam autem 
ne fuisse ejus institutb exhaustam, ut successor Metellus peteret 
aSiculis, ut sererent, et ararent, neque tamen antiquum sationis 
jDodum assequi posset, etsi lege Hieronica se decumas, ut antea 
t-enditurum , ostendisset. Nullum igitur populo romano luerum e 
Terris rationibus acceasisse, maximum vero ipsum e depreda- 
Itone aratorum quKStum fecisse, 17-ao. Jam sequuntur exempla 
injnriarum in ratione frumentaria, I. Privatira siugulis factarum ; 
ubi narratur quid in Nymphonem Centuripinum , ai. In Xenu- 
oem Henenum, aa. In Polemarchuin Murgentinum aliosque, 
eommiserìt, a). Keque vero Siculis solis, sed elìam civibus ro- 
■nanis et equitibos infestum fuisse, quod potissimum narratione 
de C Matiinio et Q. Lollio eonfirmatur, quos injuriis et contu- 
nieliisco^t,uI ad Apronii leges conditionesquevenirent, 34,36. 
Uis breriter repetitis, a6 ; sequuntur, II, publicse injurise in àvi- 
tates commissK. Ab Agyrinensibus vi , mìnis , imperio cripuit 



t, Google 



IO SYNOPSIS. 

tritici mediumun XXXIII et pneterea H-S lx, 37-31. Sìmiti 
ralione HerbitenMs spoliarit, quos edam teternmis mulieribus 
Pippaa et Tertiae vectigales esse, coegit, 3a-35. In quo aìmul 
ostenditur eom de capite Tectigaliuin populi romani remisiase, 
quod De SuIUb qui4eni coDcessum fuerit, 35, 36. Sequuuiur 
aliarum cÌTÌtatum esempla > quiboa alios Apronii asseclas im- 
probos homines tamquam canes immisit, qui vi ac injuria fru- 
mentunt, aut pecuDÌas raperent. Sic adLipareoses A.Valenbum, 
37.AclTisaeiisesDiognotutiiVeaerìum(h.e.eaervisVcneri>Erj'~ 
cia£)misit, 38.AjneitratÌDOspecuiuamprcter decumasH.Caesio, 
Sex. Temionio , fianobali Veneiio , 39. Petrinos P. Nktìo Tur- 
pioni, Halicyenses eidem, Segestanoa Symmacbo dare coegit , 
40. Ubi simul ip$os quoque senatores io Sicilia summis injuriìs 
affectos esse docet, 4i- Simile» iajurìw io ThermitanoSt in En- 
nenses, 42. InCalactiaos,. lUutyceoses, Hybienses aliasque civi- 
tates memorantur, 4^- Copiosius deinde versatur in demon- 
siranda immani pneda ex jEtoeitsìum , 44, 45 , et I^ontinonim 
agro capta, 46-49. Itaque vanam esse Verris gloriationem , se 
decumaa magno vendidisse , quum sii perspicunm eum bona 
fortunasque aratorumnon populi romani, sed sui quKStuscovsH 
vendidisse, So. Nam agrum decumanum propter istius avaritiant 
desertum esse, aratores profugìsse, 5t, 5a, et qui manserini 
( qna vix decima pars fuerit aralorum ) , ipsos quoque agros re- 
licturos fuisse, ubi Verris successor L. Hetellus literas Roma 
misisset, quibus se decumas Hieronica lege venditunim oslen- 
deiet, Siculosque, ut quam plurimum sererent, rogareL Ejus 
rei causa recitantur litene a Metello ad Cu. Pompeium et H. Cras- 
sum , ad M. Mummium pr»torem et ad quaestores Urbis misMe , 
53-55. Tuftam vero acerbitatetn Verris, tantum scelus in ara- 
tores fuisse, ut bomines propter ìnjurìas licentisaique decuma- 
norum mortem sibi ipsi consciverìnt, 56. Ipsum vero Aprouium 
aliosque sa)pedictitasse,perparvum ex ingentibus lucris ad sese, 
plurimum ad prstorem pervenisse, S7--63. Cujus rei novum ar- 
gumentum HfTert hoc, quod agri Leontini decumas quum fdurìs 
vendere posset, nfdnerìt tamen bis addicere qui ccmtra A.pro- 
nium licerentur, sed A.pron io multo miooris tradiderit , 63, 64. 
[pios etiam amicos defensoresque Verris male de ejus impnAi- 
tate judicaise; quod prìmum confinnatur Metelli dicto, qui 



5cb¥ Google 



SYNOPSIS. Il 

qmim C. Gallins postuluset ab Apronio, ut ex edicto ano judi- 
dom darat ia Apronium ,■ quod per vira aut metum abstulisset ■, 
Umen et aon concefsit, qnum dìceret, pnejudicium m de capite 
C Verrù per hoc jodiciuiu nolle fieri, 65. Deinde uberiuadeda- 
ntur ex epiatola quadam Timarchidis > Verru liberti et accensi, 
ex qua tota famitis , i> e. libertamni , scribarum , acceosorum , 
Terrìs ilisciplina cogoosci poterat, 66-68. In quo simul Verri 
hoc exprobratur quod filìum pneteztatnm omnibus modia de- 
pnTaverìt , et ad inas turpitudioes enidiverit, 69. 

Secuiida orationis pan venatur ia Verrb furiis in fnuittmto 
tmpu commiasis. Qnum enim Verres ex seoatusconsulto et e% 
lege Terenda et Cauia (lata A. U. C. 680, a duobus coas. 
C. Cassio et H. Terentio) emere deberet frumcntum in Sicilia i 
ennudi antem duo genera essent , unum alterarum decumarum 
( b. e. nt quantum ex primis decnmis fuiiset , tantum emeretur 
|wetìo in aingtiloB modios constituto H-S temis ) alterum impe- 
ntnm, b. e. qnod dvitsiibus sequaliter esset diitributum in quo 
tritici modinm iacee inillia eraot emenda, pretio in singulos 
modios oosstiiuto H-S quaterais } quumqae prò omni bto fru- 
mento per singulos triennii annos prope H-S centies et tricies 
(656,ooo(r.) Verri en^atmn esset. Cicero demonstrat hanc 
pectmiam ita ab eo laceratain esse, ut probarì possit eum omnem 
hanc pectmiam' domum suam avertisse, 70. Primum ostendìt , 
eum hac pecuDÌa publica ex nrario erogata ad quastum suum 
aie abnsiuo esse, ut edm binis centesimis usuris fceneraretur. 1d 
ooofinnatur literis P. Vettii Chilonia, 7 1, 73. Deinde pennultis 
dvitatibus Verrem prò frumento empto nihii omnipo solvisse 
demoDStrat ; exen^lo potissimum HalesiuK dvitatis , cui qunm 
in annos singulos seuginta tritici millia modium imperansset, 
pia tritico nummcs abstulit, quanti erat in Sicilia triticum -, qaos 
de publico nammos acceperat, retinuit omnes. In primis docetur 
£nese Halewni narralione, eum, qnum omuis frumenti copia 
decomanim nomine pencs istom esset redacta, solitum esse fni- 
meatom, quod, alterarum decumamm nomine, vel quod im- 
peratiun esset, «mendum erat, iroprobare, et prò e» pecuniam 
exi^re ; detnde quantum frumenti Romani rsset mittendum , 
tantum de suo qnKstu ac de sua copia frumeuti niitt«re, 73-77. 
Postrano Cicero oUendil Verrem ex omni pecunia quam arato- 



le byGoOglc, 



la SYNOPSIS. 

- ribus solvere debuerìt, certis ootnìnibtis deductionca feci-tse; 
priiuum prospectatioDee(colIybo;deÌDde cerarli nomine; tertia 
xcribse Domine bioia quuiquagesiii)ìi detracds, 78, 79. Idque 
(cribU cODcessum esse xque improbat, alque illuni annulum 
anreum , quo Verres scrìbam suum io caucìone donaVerat, 80. 

Tertia pars orHìonis\errìi farla ia/ramentotestmato pene- 
quitur. Ex senatiisconsulto et ex legibus frumentum Verri in 
cellam sumere liccbat; idque frumentiim senatus ila sestìmaverai, 
quatemisH-S (Sa centes.) tritici modium, binis hordei.Verres prt- 
mum Dumerum ad sununam tritici adjecit, deinde tritici modit» 
singulos cuna aratoribus denariis temis , id est , duodenis sestertib 
testimavit. Jam hoc quidem Cicero non r^refaendit, eum fru- 
raentum quod in oellam sumi oporteret «stimasse , et pecuniam 
prò Trumeoto abslulisse ; hanc enim rationem ab aratore primum 
profectam esse, aut ab ea civitate, cui hoc frumentum in cellam 
iroperaretur; quum aut frumentnm vendidisset,aut servarevel- 
let,aut ineumlocum, quo imperabatur, portare nollet; itaque 
abiis p«tituin esse in beneficii loco, ut sibi prò frumento, quanti 
frumentum esset dare licerel. Sed Verris crimen ex eo pendere 
dicit, quod ab araloribus, quum H-S temis tritici modium 
vendere non possent.Verres injustissiroa Mtimatione ab iis prò 
singulb modiis temos denarios , id est, H-S duodenos ezjgeret , 
81, 83. Neque vero Verrem dicere posse illos aratores vectur« 
dìfBoaltate addactos temos denarios dare maluisse. Nam nec alio 
portandum fuisse, et in Sicilia, quoquìsqoe frumentum vefaere 
jussiis esset, ibi tantidem fmmenlum emere potutsse, quanti 
domi vendidisset, B3, 84. Immanem igitur aratoribus injurìam 
factam esse, quod Verr<s, quam pecuniam accepcrat a senaiu ad 
frumentum in cellam emendum,retinucrit, et iusuper pecimiam 
ab araloribus exegcrit, 85-87, Tum ostenditur non posse Ve«^ 
rem bac ratione excusari, quod alii idem fecerint, 88. Neque 
tamen piena di^itatis et auclorìtatis exempla priorum pneto- 
rum proferri posse, qui hanc rationem in frumento «stimato 
tenuerint. Unum H. Antoniì factum nihil ad excosandum valere , 
quum ei potius pemiciosum sit dìcere se in r« ìmprobissima 
voluisse faune Antonium imitari. Sacerdotcm' autem et Sex. Pc- 
ducxum mhil simile fecisae, 89-93. Denique Cicero conlcndit, 
si crìmcn hoc ad plures pertineat, id ubicuniqiu; factum ril, 



5cb¥ Google 



STfNOPSIS. i3 

improbe factnin, et «{uicumque fecerit, eum supplicio digniim 
rue, 94) 9^- Sìmul refiilat Horteosiam , qui etiamsi palam hoc 
tuta dica! , tamen iu dicat , ut judices suspicarì et cogitare pos- 
lint , hanc rationem «stìmationis frumenti ad commodum sena- 
tomm , et ad utilitatem eonim, qui judicent, qui in provìnciis 
cum potestate , aut cum legatione se faturos aliquando esse ar- 
bitreotur, pertinere, 96. Ea quo nihii aliud conaequi osteudit, 
qoam ut judicia a senatu ad aliutn ordinem transferantur, 97. 

In extrema oratione Cicero judices admonet , ut cognita jam 
tota re frumentaria sibi certo persuadeant, amissani esse populo ' 
romano Siaiiam, fmctuosissiniam atque opportuniMÌmam pro- 
vindam, nisi eam Verna damnatione recuperent, efEciantqne , 
ut, quum istius scelere arationes Iota Sicilia deserta atque a do- 
iiiinis relict» aint , hoc judicio aratore» in agros , in «des sua« 
revertantur, oS. 



5cb¥ Google 



5cb¥ Google 



M. T. CICERONIS 

ORATIONES. 

IN C. VERREM 
ACTIO SECUNDA. 

LIBER TERTIUS. 
DE RB FRUMENTJRU. 



ORATIO OCTAVA. 

I. V/HNEs, qui alterum, judìces, nullis impulsi ini- 
miàtiis, nulla privatim Isesi injurìa, nullo prseraio 
adducti, in judtciuni.reipublicse causa ' vocant, prò- 
ridere debenl, non solum' quid oneris in pnesentia 
totlanC, fled «tiam quamtnm iti omnem vitam negoUi 
suscipere conentur'. Legem etiim sifoi ipà dicunt* 
ionocentiae, contìnentise, virtutumque omniuin, qui 
ab altero ratioivem vitie reposcuat; atque eo magis, 
si id , ut ante dixi , faciutit nulla re comraoti alia , nisi 

I. I. BM^mtBea tatua. CommoDi a. ToxM>&im abcM ihaliiiiMl eJd. 

militala oomBod. Sic 4e Officiù, □, nac m Fall, aat Frane, legltnr. 

i6, lune anaiii laodal igoidi ntw- 3. Coitantur, UeditenlDr, Qao aen. 

BtB : -Scd hoc quidam , inqnit , -ntn «a avpiiu apud Tenntiiuii OHiipalDr. 

nt icpe ftciendnm , nac maiqnaa mai ^.OiÙJa ùidicuut. Hdioreiii lectiu- 

nip. cama, ut duo LbcuIU; ant pa- Dem tx dnobiu lUSS cmil Gmler. Ab 

Inciaii, ut noi prò Siroiit-. eiideD abnt caniintntiie. 



5cb¥ Google 



i6 M. T; CICERONIS 

utilitate communi. Mam qui sibi hoc sumpsit, ut cùi-- 
rigat mores aliorum, ac peccata reprehendat, quìs 
huic ignoscat , si qua re ipse ab religione ^ ofBcii de- 
ctinarit? Quapropter hoc etiam magis ab omnibus 
ejusmodi civi9 laudabdus ac diligendus est, qui non 
solum ab republica*' civem improbum removet, ve- 
rum etiam se ipsum ejusmodi fore profitetur ac pre- 
stai, ut sibi non modo communi voluntate? virtutis 
atqiie ofBcii , sed etiam ut quadam magis necessaria 
ratione ^ recte sìt bonesteque vivendum. Itaque hoc, 
judices, ex homine clarissimo atque eloquentissimo, 
L. Crasso 9, s^epe auditum est, quum se nullius rei 
tam pcenìtere diceret, quam quod C. Carbonem um- 
quam in judicium vocavisset : minus enim liberas 
omnium rerum voluntates habebat, et vitam suam 
plurìbus, quam vellet, observari oculis arbitrabatur. 
Atque itle bis prsesidiis ingenii fortunseque "> munitus , 
tamen hac cura continebatur, quam sibi , nondum 
confirmato Consilio, sed ineunte setate, susceperat. 
Quo minus etiam perspicitur " eorum virtus et Ìnt£»- 

5. lUHgioH*. OfBcùmi qnod i^- et AMoud neoii kmìhi fiiimir . >òed- 
gioie colendiUD nt, TÌoI*Terìt. Gan- uvit. Et ills k b jndicum MTwilaM 
lon. id Philippìc II , ili cODJ. •!«- morte TOlantint vlniiicaTit. Celeln- 
giane'. Male. Imo taìX rei CuboDÙ hoc poblicinA* 

6. Sic codd. Parìùeiu. Olim, nipu- jndicinm mtgao popoli ooncniia, et 
bìiea. Ernest, non lubet ■ «b -. nMnninit Gcero plnriniii in loda ao 

7. Conmitiù votuiaata, Eo itTuiio cDutionii hnju , in qm prìipon 
Tirtatia atipie i>lfiGu, qaod comoiwie L, CraiBia eloquenti* tT**i*nir dedit 
fnmibtu eat* experimentuinf Cf. indie, hiitorìc- fir- 

8. liagb HtetiKtria rationi. Quia rat antem anctor Dialog. de Oni. 
ubi balie TÌrtntinn legem imponiti ivp. 34 1 qni nono dccino Ktatis anno 
qnc ridia in reo accnutì* lont con- L. CnuDin emiam hano egÌMe dielt; 
traii». et lOtilta magia Tal. Maxinma , qai , 

g. £. Cr>un>. SnmiDDi hic ontor, m, 7, S , acrìbit C. CarboDan a 
aonoa luhu nntun et viginti , laditicK L. Graaao damnatnm et in exuUnBi 

nem C. Carbonem, initio anni 034 '"■ Fortmut. NobiUtitù. 

majntalii, qaod Graccbaiucaedilionit 11. Cod. Metelt. .^ere^ptrur,' codd. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. Ili, 17 

^ritas , qui ad hanc rem adolescentuli , quam qui jam 
firmata state descendunt. liti enim, antequam potue- 
runt existimare, quanto liberior vita sìt eorum, qui 
nemìnem accusariot, gloriae causa atque ostentationis 
accusaut : nos, qui jam , et quid facere ^ et quantuluiii 
judicare possemus^ ostendimus'*^ itisi facile cupidi- 
tates nostras teneremus, numquam ipsimet nobis 
prectderemus ìstam- liceutiam libertatemque vivendi. 
II. Atque hoc ego plus oneris habeo ', quam qui 
ceteros accusaruut ( sì onus est id appellandum , quod 
cum letitia ferasac voinptate); verumtamen' hoc ego 
amplìus suscepi, quam celeri: qnod ita postulatur ab 
omnibus, ut ab iis se abstineant maxime vitiis, in 
quibus alterum reprehenderint. Furem aliquem aut 
rapacem accusaris? vitanda tibi semper erit ocnnis 
avariti» suspicio. Maleficum quempìam adduzeris, 
aut crudelem? cavendum erit semper, ne qua in re 
asperior aut inhumanìor fuisse videare. Corruptorem , 
aduUerum ? providendum diligenter, ne quod in vita 
vestigium libidinis appareat. Omnia postremo, quse 
vindicaris in altero, tibi ipsi vehementer fiigienda 
sunt. Etenim non modo accusator, sed ne objurgator 
quidam ferendus est is, qui, quod in altero vitium 
reprehendit, in eo ipse deprehenditur^. Ego in uno 
homine omuia vitia , qusc possunt in homiae perdito 



)>B in nceiptii Hinorpil probaverat. 


■b ■dTcmriD impngiuum vium ipri 


Ulta quii* cornm TÌniu ftiian «t. 
At «uni de prCHUi, dod de futura 


U. I. Lunhin. coDJiolt ivbie. Frn- 
stn, qiiniD codina modo Yorr. V, i S , 


«1" "Iput. 

« indido ae mente pnuUre powe- 


a. Femmiamm, Udutum «grìinna 
•apcrioribEU itenndi». 

.culi., .Qni. tnloil Orwtho. <k 


II. Oc. p,r, uemmia. 


3 



5cbvGoogIc 



i8 M. T. CICERONIS 

nefarioque esse, repreheodo : nuUum esse dico* in- 
dicium libidiDÌs, sceleris, audadfe, quod non in istius 
imius vita perspicere possitis. Ego ^ Id iato reo legem 
hanc f judices , mihi statuo ; -vÌTendum ita esse , ut isti 
nou modo &ctis dictisque omnibus, sed etiam oris 
oculorumque ilta contumacia ac superbia , quam tì- 
detis, dissimillimus esse, ac semper fuisse videar. Pa- 
tior non moleste, judices, eam vitam, quae mihi sua 
sponte antea jucunda (iierit, nunc jam mea lege' et 
conditione necessariam quoque fuluram. 

III. Et in hoc homine fuepe a me quieris , Hortensi , 
quibus ìnimicitiia, aut qua iojuria adducttis, ad ac- 
cusandum descenderim. Mitto jam ' rationem ofBcii 
mei , necessitudinisque Siculorum : de ipsis tibi inimi- 
citiis respondeo. An tu majores * utlas inìmicitias putas 
esse , quam contrarìas hominum sententias , ac dissi- 
militudines studiorum et voluntatiim? Fidem sanctis- 
simam in vita qui putat, potest ei non ìnimicus esse, 
qui quttstor consulem auum , consiliis commissis ^, pe- 
cunia tradita, rebus omnibus creditis, spoliare, re» 
linquere, prodere , oppugnare ausus sitPPudorem^et 
pudicitiam qui colit , potest animo sequo istius quo- 
tidiana adulteria, meretriciam disciptinam, domestì- 

^, Dko io ed. liSS •( ia MIidiii. *>t« iddKOtiHi uimicìii*. Caiiwpo»- 

*e Hiagsr. ilicit. det Cicero primo ; nnllam intcr boDoa 

5. Emml. MtrUwndDm potai , Erge ac nulos conimaiaiKm euura poiM 

'iit ùl. r. libnrloa ntoi Initùnn piv- (ulindendo ; defo Terni fiagitU cnn- 

ctdMitb pariodl hnc ItemmnTOcau*. menodo, qaK jiuu CkenniH odia 

J. V. L. ouiinte cxchhui. 

fl. Mtm Irg*. Qmra adUBiet (pii 3. Coaimùiù, Cdbi iUo coBunDu- 

■a Tol^MaM Matid alqoa indili. «tii, qm fidei cobbJhu. 

m. I. Muto jm. Qola aatii n- 4. Pudortm. Hic ad uiinnun ; fu- 

p afq aa da hi* la DìtId. i dixiL dicitia ad corpo» rtfcrtnr. — KerHri- 

9. An iu m^trtt. Ot^eoent Hor- ciam diieiptinam. Eie^a inpodiai- 
liie que a meretricibiu aolant daii. 
— Domenica ìtnociitia. Qonwaticoa 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. III. 19 

cum lenociniuth videre? Qui religiones deoruna im- 
moitaliutn rètinere vult, ei, quifana spoliarìt omnia, 
qui ex thènsanim orbitis* piìcdari sit ausus, inimicu» 
non esse qui potest?Qui jure sequo omnes putat esse 
oporlere, i» tlbi non infestissimus sit, quum cogìtet 
Yarietatem libidìnemque decretorum tilorum^? Qui 
feOcicM^m injuriis, provinciarumque ìncommodis do* 
leat, Ì5 in te non expilatione Asiae, vexatione Pam- 
phyli», squalore et lacrjmis SìcìIìec concitetur? Qui 
dTÌum romanorum jura ac libertatem sanctam ? apud 
t»nnes haberi Telìt, is non tibi plus etiam , quam ini- 
micus esse debeat, quum tua verbera, quum secures, 
quum cruces ad civium 'romanorum supplicia fixas 
recordetur? An, si qua in re contra rem meam de- 
cresset aliquid injurìa , jure me ei inimicum esse ar- 
bitrarer*; quum omnia contra omnium honorum 
rem , causara , ratìonem , utilitatem , voluutatemque 
fecerìt,qu«ris, cur et sim inìmicus, cui populusro- 
manus infestus sit? qui prsesertim plus etiam, qiiam 
pars virtlis postulai», prò voluntate'" populi romani 
oneris ac muneris suscipere debeam. 

IV. Quid? illa', qu£E leviora videntur esse, non 

jmiiliM limi lllia ijiiiliiii iil inniiigm» 7. •SiiieMm. lBTÌol«bÌUni , ^mlna 

itm podicitiiiB utitiu. MD p»taat leges ENireia tt Satnpro- 

5. £x liauanim orbitis. Ex rit, DUE. Tid. Teir. T, 61. 

qu ihcDUe, «ai tacii cnmu, dida- 8. Hotom. et Haaat, arArtronn*. 

caaurr. n<Bip« quam Terru ìq pcv- g. An potmlst? Emwl. Sed tUM 

taniTÌam inqiudeonimitatiiE Iheii- opni. Sclmtx. 

Il* inpcMÌia per pompam ducilua- i o. Pro vatantatt. Qui , ot obM- 

nc, onuDdam cnniiuat. Iniqua et qur volanud at undlo papali raal. 

i^iniba nlioae pemniani inde eoe- de ma oplimc meriti , piai nudpere 

|it. I^aedadoseoi ialam foiiiu npH- debMoi qiMm ne» vira pMiantar. 

ed Ven. I, 5g.^ Caiifn cti» Terr. TT. 1 . Qaiilf UUi. Otm^ am ai- 

T, ;s. tii tu outaiiite Telnm ■ in nerìtn 

6. Daeratoraat tnoram. QiUBUjM- aoatMui, nà etann HorteBthm , Me- 
re el aqidtaM "■"yp"" , •otpar ex talloi ac nolrilea oettroi Terds fào- 
m>i£Dc deietlpeiMÌ. toni conTmcat ìnìqoitatii, quod bcL 



5cb¥ Google 



ao M. T. CICERONIS 

cujusvis animum possuiit movere ? quod ad tuara tpsius 
amicidam, ceterorumque hominum magnorum atque 
nobìliuiQ , faciliorem aditum istius habet nequitia et 
audacia, quam cujusquam nostrum virtus et iote- 
gritas? Odistis hominum novorum iadustrias; despi- 
citis eorum frugalitatem ; pudorem contemnitìs ; in- 
genium vero, et virtutem depressam exstinctamque 
cupitis *. Verrem amatis. Ita d'odo : si non virtute , 
non industria , non innocentia , non pudore , non pu- 
dicitia; at sermone, at lìteris, at humanitate ejus de- 
lectamini. 'Nihil horum est : contraque^ sunt omnia 
quum summo dedecore ac turpitudine, tum singularì 
stultitia atqué inhumanitate oblita. Huic homini u 
cujus domus patet, utrum ea patere, an hiare* ac 
poscere atiquìd vìdetur? Hunc vestri janitores, hunc 
cubiculari! diligunt^; hunc Hberti vestri, hunc servi 
ancillseque amant; hic quum venit, extra ordinem 
vocatur; hic solus introducìtur : ceteri , saspe fruga- 
lissimi homines, excluduntur. Ex quo intelligi potest, 
eos vobis esse carissimos, qui ita vixerunt^, ut sine 

huun un impunin aniplecUnliir. Hm itimou alnltìlia nuit obliu , i. e. foe- 
tiga TnlHni io coDlempram ti invi- dita et turpiU : ■ Tcrbo oilùio, 
diun TehemcDlìuiine npit, doni ab 4. Hiarr proprie dicnntiir pnlli 
eU DOTonnnbiMttbuiiii indiulrìun ^ro- avìiup ad eacapi ; metiphorìcc est arì^ 
calcali, frugalitatem deipici, inge- de elpelere. Hinc Ten. U, Si : 
niumet TÌrtatera depriini olamital, ao -nepcriebam 'Vemm tantum aTaritia 
avaritiam illomin delsgit , qua aola wmpcrhiante a Irjue imminente Tinate-. 
addocti Venem in tideai raam rece- Hìanitt eupidittttei apnd Tacit. Hiat. 
perant, I, ti, DomuaAidf, j. e. dominai do- 
li. Capitit, Quia timctia nimiruTn ne mua aperto ore, leo aTÌdiaaìme pn^ 
parta ex laborìbua ania aplandore igiw- dam eoncupiacit. 

vamnobilitateDTeatranobacunuVid. 5. />(7^unl. Quia «emperabeo do- 

infra Vecr. V, 81 ; et eadon de n nati recedtnit. 

conTcr Marìì ontioDein apnd Sallnat. 6. Ita vixerniU, Ita «e flagitiia ac 

Beii. Jugnrtb. 83. ■Mleribni macnlannt, ut aine vtatra 

3. Conlre. Vìtia omnia e contrario opera, cnjoa Tobia mercedrm prolixe 

apnd Terrtm et annuM ìnJiaiia, et ac ctmalale peraolvant, judicum ae- 



5cb¥ Google 



IN VEHREM ACT. II, LIB. III. 21 

vestFo presidio salvi esse non possint. Quid ? hoc cui- 
quam fereudum putas esse , nos ita vivere in pecunia 
tenui , ut piTorsus nihil acquirere velimus ; ut digni- 
tatem nostrani , populique romani beneficia , non 
copiis, sed TÌrtute tueamur : istum, rebus omnibus 
imdique ereptis, impune eludentem^ circumAuere 
atque abundare? bujus argento dominia vestra ", hujus 
signis et tabulis forum corartìumque ornali^, pne- 
sertim quum vos vestro Marte*** bis rebus omnibus 
abundetift? Verrem esse, qui vestras villas suis raa- 
nubiis*' omet? Verrem esse, qui cum L. Mummio 
certet; ut plures hic socìorum urbes, quam ille ho- 
stium, sposasse videatur? plures hic solus viltas or- 
namentis fanorum , quam ille fana spolìis hostium 
ornasse ? Et iserit oh eam rem vobis carior, ut" ceteri 
libentius.suo periculo vestris cupidilatibus serviant? 
V. Verum hsec et dicentur alio loco ', et dieta sunt : 
nunc proficiscemiir ad reliqua , sì.pauca ante fuerimus 
avobis, judices, deprecati. Superiore omni oratione 
perattentos vestros anìmos habuimus : id fuit nobis 



nriuiti erìpi non pouenl. — ErneM. 






rebni pntioiii exomare.Vid. Saeton. 




in JgI. io. 


n iu jcdicci Mlentnii, Dt limDl «M 


IO. Fairo Maru. VeWri» ■rtibat; 


ladOirìa habat. Vide noui Duktr. 








«p.*5. 


M.Sait moRBlHii. Spoliii <jii«ri et 


8. Sic pLMSS rt Noni™, IV, .j5. 


boitc up&, quam Temi bucìo* po> 


AI domai veitras, quin IccttoDem 


pnii rom. hoiliiim loco lubucrit. 


e Tclt. ettd. re*oc*vii Graevìos. Fni- 


la. Vt eturi, tlt celeroi proiin- 


Mn. Dominia unt regru pocutornm , 
MD iiu|iitciia.ProDÌas Mi reclini ctiim 






T.domùnut.-'Sic, inquit, ippellitut 






Unxn ptrieulo. uà eUJ pmidio 


ron(ÌTÌ< •. Tane «ùm nuiime oiten- 




ddwtnr anelila supellei. 




g. Omari. Lodo* editari magiMr*- 


V. 1, Alin loco. In miacatibiu ii- 


Uu mIcUdI forum et conitiau, qiuc 





5cb¥ Google 



« M. T. GICERONIS 

gratum admodum. Sed multo erit gratius, si roliqifa 
voletìs attendere: propterea quod in hi& omnibiis, 
quse antea dieta sunt, erat queedam ex ip^a varietat« 
ac novitate' rerum ac criminuin delectat-to. Nutie 
tractare causam instituimus frumentariam ; quae ipa* 
gnitudine injurìae et re' crìminibus ceterìs antecellit; 
juciinditatis in agendo et varietatis mioiis babebit*^. 
Vestra autem auctoritate et prudeatia dignissimum 
est, judices, in audieodi diligentia non ipiaus reli- 
gioni^ tribuere, quam voluptati. In hac causa fru- 
nientarìa cognoscenda bsec vobis proponite, judicea, 
vos de rebus fortuaisque Siculorum omaium, de d- 
viura romanoruin , qui arant in Sicilia , bonis , da 
vectigalibus a majoribus traditis, de vita^ victuque 
populi romaoi cognituros. Quìe si magna, atque adeo 
maxima vobis vìdeutur ; quam varie et quam copiose 
dicantur, exspectare nolite. Neminem vestrum prac- 
terit, judices, omnem utilitatem opportunitatemqus 
proviocix Sicilìie, qufe ad commoda populi romani 
adjuucta sit, consistere in re frumentaria maxime: 
nam ceterìs rebus adjuvamur ex illa provincia; hac 
vero alimur ac sustinemur. 

£a causa tripertita, judices, «rit in accusatione. 
Primum enini de decumano 7, deinde de empto dice- 
mus frumento , postremo de estimato. 

rltiuQ Intebilur. — Dieta luat. nempe DoiDino miniai lit diiiniim iUad iog», 

in DiviiutionB tt Actione prima. niam Ha immoiari Uiodiu poMiMC 
s. Cod. Metell. JVo«iV(M(e. J.T.L. i. Edigioni. Non dìsui pnipter 

3. Sic GtDlenii e noia. Qìliaiftrt, ntionem oiDiài VHtri , qium propier 

quod Schati. rcUiloil. EmntiD Un- Jnictum jucundllatii •Ucndere. 

guet. J. V. L. A. Z>c iiiVii viWujriiff. De rebtuqni- 

i, Sima habeiìt. Toliei enim lue bui popului rom. ililnr et uuientitar. 

in ontione Veirem nd ctlRnliu revo- 7. Decumuno.' Qnod t 



impaution» 






>■ de««ndit ontor , ot pm, qnsm reip. pendere debcbant 



5cb¥ Google 



IN VEBREM ACT. II, LIB. III. aJ , 

VI. Inter SicàlUin, oeterasque pinvincìas, judices, 
in agroruni vectigalium ratione hoc interest, quod 
c«teri& aut impositum vectigal est certum *, quod sti- 
pendiarium dicitur", ut Hispanis et plertsque PceoO' 
rum , quasi victori» pnemium , ac poena belli ; aut 
cfliMurìa locatio constituta est, ut Asise, lege Sem- 
|in>sia. Sicilia) civitateB sic in amicitiam fidemque re* 
cepimus', ut ^em jure essent, quo faisBent;eadein 
coaditione popnlo romano parerent, qua suìs antea 
paruissent. Ferpaucae ^ Siciliae civitates aunt bello a 
niajoribus noatrìs subactae : quarum ager quum esset 
pul^cus popuU romani factus, tamen itUs est red- 
ditus^ : is ager a ceusorìbus locari sotet Foederatse' 
civitates duse ' sunt , quarum decumse venire non so- 

tnura*.^ — Smrto, QdckI pmcter da- J. Cod. MMaD. habat aeetpiiHin. 

e^Bouni enit ■ Siculi* popoli» lopi. J. V. L. 

— .EmAkoUi. Eanempa quod pretori* 4- Ptrpaiiea. Scplemdecin Udkb, 

Mlnm da>d«iti«aB dabauir, el a>iiu Terr.Y, 47,nBnent, qn* inni pra 

lom pwamiim potent Mcipeic. Caitblif^BiflDubiu BOOtn EomuM 

VI. I. Ctrtain. lUud pccnnic 4ol- Inluiint. Dioit ■otem h. 1. pstpancu 

iiifaliii Tarn iiiimii 1 1 definìuin nini- fiiJUE,alSiciIiuii,i{(u*l*enipi»d>po- 

pcnolnbani , et ab «m rem ilìpm- neadel; xd lib. T, luuiianiia pmil < 
Stria ippelltbantiir. Aliud ùen-lum nt ofEcia TTudititaoorain ■ogaat , 



lacatìatie hme babe. Agri daiicunun eunda exempU. 

patioB Roma ■ cnuorìbiu lociri 5. 2it nddiou. Ea l^s at decniiM* 

ialebuit,«a loge ntcerUm pccanlun, lolvetcni. 

■in «** " ■ " " frumenti uumemm cniDt- ^' Faderaia. Optiou bsc enr^oOD' 

■■ttia locmovet popnlo rom. pende- dillo ■ quom qoM olTttileB numqium 

«nt. L*g4 (Utem Stmpninia ÌDt«lU(i- hoitM fner»nt, >d imicitiam (odali 

tm ca qoun loiit Tib. Graccbiu anno fcrdere jangandam coibanl. Naia at*i 

6m,U agri regia AttaU, qni popu- aliqoid fiomaaÌB fodere debabaDt , 

li^ Mm. bandem ÌDititnarat, a ceti' Umeu in ceLeria erant libera , mam- 

Milbaa looarentDr. qne remp. loaa legei, et inoi magi- 

a. QapJ itìp4ndiarìum dicilur. itralu* habebaol. 

CaralML Ebeater tcribercl , (Ut iti- 7. Duci. In Terrina quinta, 0. ai, 

fouBmtii Jieanlar. J. T. L. ewi orba IS'etum bìa daobu «djlei- 



5cb¥ Google 



a4 M. T. CICERONIS 

leant, Mamertina.^t Taurominìtana. Quinqne pneterea 
sine foedere immunes" civitates ac libei^, Centuri- 
piDa, Halestna, S^estana, Halicjeasis, PanonnitaDa. 
PraetereaS omnis ager Sicilia) civìtatum decumanu» 
est; itemqu^, apte imperìum populi romani , ipsoram 
Sìculorutn vplunUtte et ìnstitutis fuit. Videte nunc 
majorum sapientiam; qui, quum Siciliani, tana op- 
portunum subsidium belli atque pacis , ad rempublì- 
cam adjunxissenl, tanta cura Siculos tueri etretinere 
voluerunt , ut nop modo eorum agrìs vectigai novum 
nullum imponerent, sed ne legem quidem venditìonis 
decumarum , neve yendundi'° aut tempus, aut locum 
commutarent; ut certo tempore anni, ut ibidem", 
in Sicilia, denique ut lege Hieronica " venderent: vo- 
luerunt eos in suis rebus ipsos interesse ; eorumque 
animos, non modo lege nova, sed ne nomine qui- 
dem legis novo commoveri. Ita decuraas lege Hiero- 
nica semper vendundas censuerunt , ut iis jucundior 
esset muneris illius fìinctio'^, si ejus regis, qui Si- 
culis carissimus fuit '^, nun solum instituta , commu- 
tato imperio , verum etiam nomen maneret. Hoc jure 
ante Verrem pnetorem Siculi semper usi sunt : hic 
primus instituta omnium, consuetudinem a majoribus 
traditam, conditionem amicitiae, jus societatis, con- 
vellere et commutare ausus est 

tnr, qnaiD qnomodo hoc loco omiie- Matell. Oliin venJunJU. Idem in «o- 

lit , BÙnri licet. — Finirà. Locati ■ nam^ue adjecit encUlicam , jnHiia ab 

CdwiKÌbiu. iùdcm CDdicihiu. J. V. L. 

B. Immanes. QtUB nibil peniltanl. il. Ibidem in Sicilia. Id ante Ver- 

9. Fraterta. Pneter haa «ptem rem prKiorem IìcIdiii ot; at poMea 

innDDiMi, et Illaa xvn bello «Bbactoi, censorai Bom« denunu SicìIÙB aq- 

rdiqiue olTÌtafea decantai fram«Dtì da- ctFouc Tcndidcnint, 

bmt, qoaa etlumob regibuJ pcDdero la. Lege Hiercnica, De hoc rida 

aiMMTenali ideoqne odi» ent jtlia poM A^omentuni. 

admodom Ine. i3. Ainciio.Pnuioniailliua >ulalio. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. III. a5 

VII. Qua in re prìmura illud reprehendo et accuso, 
cur in re tam veteri, tam usìtata, quìdquam novi fe- 
ceris. Ingeuio ' aliquid assecjuutus es ? tot homÌDes 
sapìentissimos et clarìssimos , qui illam provìnciam 
ante te tenuerunt, prudentia consilìoque vicisti?£st 
tuum ', est ÌDgeDÌi dilìgentìaeque tuae. Do hoc tìbì et 
coDcedo : scio , te Romse , quum pnetor esses , edicto 
tuo possessìones heredìtatum a suis^ ad alienos*, a 
primis heredibus ad secundos , a legibus ad libidinem 
tnam transtulisse : scio, te edicta superiorum omnium 
ctMTexi&se , et possessìones heredìtatum non secun- 
dum eos , qui proferrent , sed secundum eos , qui di- 
cerent testamentum factum, dedisse ^; easque res no- 
vas abs te prolatas et inventas magno tibi quaestiii 
fuisse scio : eumdemque te memtni censorias quoque 
l^es^ in sartis tectìs exigendis totlere et commutare: 
ne is redimeret, cuja res esset; ne pupillo tutores 
propinquique consulerent, quo minus fortunis omni- 
bus ererteretur; exiguam diem' prsefinire operi, quo 
ceteros ab negotio excluderes, tpse in tuo redemptore 
Dullam certam diem observares. Quamobrem novam 
t^em te in decumis statuisse non miror, hominem 
in edictìs praetoriis , in censoriis legibus tam pruden- 
tem , tam exercitatum ; non, inquam , miror, te aliquid 
excogitasse : sed, quod tua sponte, injussu populi, 

TD. I. iHgtaio. An ÌDgeni 



3, Olim a ììhtrù ad tti J. T, L. 

(■ Ad uKatot. Hsmpe in Hiaocii 
hocdìnu. TctT. I, 45. — A prìnit 
ktrtd^i. A P. Amiii IOm ad L. Ad- 



5. /)«&«. Non ii. d«li»« qui i«u. 




!RIlt,HdìÌV!Ii:.]l>.45. 




qmbo* eauore. 




dim poUicDrni 




locrcot. D« h. 


e tot. re idi YeiT. 1, 


54 .qq. 




7. Exiguam 


ditm. Breve te»pBs 


facicndo operi < 


JeTiDiTe, ut celeri re. 




gao, iliì, qua. 


J. V, U 



5cb¥ Google 



a6 M. T. CICEHONIS 

sine senatus auctfHÌtate, jura proviociae Sicilia; mu- 

iaris> td reprebendo, id accuso. 

L. Octavio et C CotUe consutibus' seoatus peg- 
noisit , ut vini et olei decunaaa , et &ugum minuta- 
TumB, quas aate te quaastores io Sicilia vendere con- 
suessent, Rom» venderent, legemque '^ hi6 rebus, 
quam " ipsis TÌderetur, edicerent. Quum locatio fieret, 
publicaoi postulanint, quasdara res ut ad legem ad* 
derent, neque tamen a censorii» ceterìs legibtis reee- 
derent. Contra dixit is, qui casu tuna Rome fiiit, tuus 
bospes", Verre», bospes , iuquaro , et famtliaris luus, 
Sthenius hic Tbermitanu». Consules causam cogno- 
verunt: quum viros priraarios atque amplissimos ci- 
vitati* muitos in consìlium advocasaeut, de consilii 
sententia pronuntiarunt , se lege Uierouica vendi- 
turoft. 

Vili. Itane vero? prudeutissimi virì, summaaucto- 
ritate prxditi, quibus senati)» iegum diceiidarum in 
locandis vectigatibus omnem potestatem permiserat, 
poputusque romaiius idem jusserat, Siculo udo' re- 
cusante , cum amplificatione vectigalium , nomeu Hìq- 
ronicse legis mutare noluerunt : tu, homo minimi 
Goostlii , nullius auf^toritatis , injussu populi ac sena- 
tus, tota Sicilia recusaule, cum maxìmo detrimento 



»,CBHiMUèiu.minmo6^t€aaia- qitoqM do» MSS • ntmri* raglM, 

1« lana, qao uu^on qiam ab MUio uuui» «jllcpù. J. V. L> 
6S7 unlli enst ceiuom, «onun >n>- la. Tuui haiptt. luiidìoo lunti*t 

tMni id ooiNnla IhanBt daUta. qBnn boac hiiiib fatupiuai, lam in- 

g, MÌMiumnim. Fmanui et legnoù- digau nadM babiMrit Vano. Oafar 

nam. Confer Servioia ad fHÌd. I , Verr. II, 34 ; V, 41- — Bie. Qui haic 

i;8. jadicia adeat. 

ia.£e^aa,CcwditioBea,qiiibuiba> Vili, i. Sicuio uno. ?tani^ quon 

rat *«adafaat. publicaoi celerii provìnoiia Siciliaia 

lE. Olin^HB. CEVT.at ETBait.re- suaquan conaTectar, rcMÌtit baio t«t 

TouarDDL yuan txaoliq.add. Uabenl Siheniiu, et parviall ; vanua dacuo». 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. Il, LIB. III. 17 

atque adeo exitìo T^cUgalìum , totam Hìeranicata le- 
jem su&tulUti. 

At quam legem corrìgit , judiceB, atque adeo totam 
toUit? acutissiioe ac diligeatissinie scriptam; quae om- 
nibus custodiis' subjectum aratorem decuBoano tra- 
dii, ut ncque in segetibu's, neque in areis, neque iu 
borreis , neque in amovendo , neque in asportando 
frumento, grano uno possiti arator sine naaxiiuaptrna 
fraudare decumanuro. Scripta lex ita diligenter est, 
ut «uro scrìpsisse appu-eat, qui alia vectigalia non 
haberet^; ita acute, ut Siculum; ita severe, ut tyran* 
nuin ; qua lege ^ Siculis tamen arare espediret : nani 
ita diligenter constitula sunt jura decumano « ut ta- 
men ab invito aratore plus decuma non possit auferri. 

Quum hsc essent ita constituta, Verrea tot anms 
atque adeo sseculis^ inventus est, qui haec non com- 
mutaret, sed evertere! ; eaque , quse jamdiu ad aalutem 
sociorum, utilitatemque reipublicae composita com- 
parataque essent, ad. suos improbìsùmos qmestua 
converteret : qui primura certos iostituerìt oomine 
decumanos, re vera ministros ac satetlites cupiditatum 
suarum. Per quos ost^idam sic provìnciam per trien- 
uium vexatam atque vastatam , judices , ut eam multis 
annis multorum innocentia sapientiaque recreare ne- 
queamus. 

ipm ante* in Sìcilii •cnildwDtur, Ho- — t/l ij^aanHm. Ut qMÌ MB «siipM' 

fMi Tendi juuit «cDitiu. rit, regem <it ranna oibdìiub diNBÌ- 

1. Omnièui cnitodiii. Omiiibiu ma- tana tiint af pareli. 
ti* ■cptiim si ctuuxlitiuB ■niorcra 5. Qa4 I^i. Qui • qiiam*>> lan 

■dqicit decoDiiDa. «vire KTÌpla , ad SìmlonBa alìKlMM 

S. Alii, fotut. J. V. L. pertÌDabat. 

4. Han iaterti. JBoqua iceoratiiu 6. Satulii. ITtnu pou IM iriiBla 

ite iù retinendii et impUGcincIÙ cogi- Vairea Inveolni al, qui , ctc. Onto- 

tmt- — UtSienliim.L e.icntnmetaa- lie ; um ab UiaKioU motte , h. a. ab 

•ora controiemim. Samgenlais Sicn- «ddo U. C. 558 ad Venia pnitoran 

!•■ ipae tic daacribit ia Bnta, a. ta. aoni hidi lanluiD ^^x. 



5cb¥ Google 



a8 M. T. CICERONIS 

IX. Eorum omnium, qui decuniam Tocabantur, 
princeps eratQ. illeApronius, quem videtis : de cujus 
improbitate singulari, gravìssimarum legatiooum que 
rin]ouia',audistis. Adspicitejudices, vultum hominis 
et adspectum ; et ex ea contumacia , quam bìc in 
perditìs rebus retinet , illos ejus * spiritus sicilienses 
quos fuìsse putetis, cogitate ac recordamini. Hic est 
Apronius, quem in provìncia tota Yeires, quum un- 
dique nequissimos homines conquisisset , et quum 
ipse secum sui similes duxisset non parura muttos, 
nequitia, luxuria, audacia, sui simillimura judicavit. 
Itaque istos inter se perbrevi tempore , non res ^, non 
ratio , non commendatio ajiqua , sed studiorum tur- 
pitudo similitudoque conjunxit. Verris mores impro- 
bos impurosque nostis : fìngite vobis, si potestis, 
aliquem , qui in omnibus istis rebus par ad omnium 
flagitiorum nefarìas libidines esse possit : is erit Apro- 
nius ìlle ; qui , ut ipse non solum vita , sed etiaui cor- 
pore atque ore* significai , immensa aliqua vorago est 
ac * gurges vitiorum turpitudinumque omnium. Hunc 
in omnibus stupris, bunc in fanorum expilationibus, 
hunc in impuris conviviis principem adhibebat; tan- 
tamque habebat morum similitudo conjunctionent 





Tcntibni rebiu «il, io Sicilia ver- 




«Utor. 


UirIìdi milcbat adstunni; rum aJ. 


3. ft'o« ™. Neque uiiliwi, neqae 


ipietrt... adiptetiim ci luad pUce- 


jadìcitm.. G™™m. intelligil ; neqae 


h.t.At iDCUlm. IT .Imiliter dicLwr : 


negotiatiu , oeqae rHtionnm nin. — 


. Terwtuc mifai «Die ocnlos Cethcgi 


StudloTiim limilitudo. Sic prò Cloent. 










eiem. luqat ptallo poit iticitnr • coi- 




pon itqo» ore «gnifict-. 


4. Atqut ort. Qood ntramqoc in ra 


^.nioi efut.Sit: ornoi» editi srrl- 




puque iMtio. lambÌDiu, illoi eiiam 


5. Al. auti Hd hat»1 ac veli» liber 


ipiritHi. Senni* «t : Cogitile quanta 


Urtini ; idqu« iwte plicuit Um-elo et 


lii*rit boniinù «Dperhu, qanui, do- 


Gnevio. J, V. L. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. 111. 39 

atque concordiam , ut ApFonius , qui aliìs inhumanns * 
ac barbarus, isti uni commodus ac disertus TÌderetur; 
ut, qtiem omnes odissent, neque videre vellent, sine 
eo i&te esse non posset; ut, quum alii ne conviviis 
quidem iUdem, quibus Apronius, hìc iisdem etiam 
poculis uteretur; postremo, ut odor Apronii teteni- 
01113 orìs et corporis, quem, ut aiunt, ne bestiae qui- 
dem ferre possent, uni isti suavis et jucundus vide- 
retur. lUe erat in tribunali proximus; in cubiculo 
soius' ; in convivio dominus; ac tum maxime» quum, 
accubaute prastextato^ pr^ctorìs fitio, in convivio sai- 
lare nudus coeperat. 

X. Hunc , uti dicere instituì , prìncipem Verres ad 
fortunas aratorum vexandas diripiendasque esse vo- 
luit : bujus audaci», nequitite, crudelitati, fidelissi- 
mossoàos, optimosque cives, scitote, boc praetore 
tradìtos, judices, atque addictos' fuisse, novis insti- 
tntis et edictis ; tota Hieronica )ege , queraadroodum 
antea dìxi , rejecta et repudiata. 

Prìmum , edictura, judices, audite preeclaruro : 
■ Quantum decumanus edidisset* aratorem sibi de- 
• cumx dare oportere , ut tantum arator decumano 
« dare cogeretur n. Quomodo ? quantum poposcerit 



S. /aWsoniu. Inconunodiu boDO lai, qui tarpUiinunun nmai iipacta 
(ldifBi:altcr,up«rc u doriur loqueiu. Glitmi «dhoc pnemiD cornunpi ^oski. 



IK codd. Pmll. ^mdimimprDbitil 



Um. Ninn. Fnnc. et edd. veti. Gm- acciuat Quintiliio. I, a : -A qaibiu, 

itnim,GiKTÌiua,Gtntoiuunii«iiuitì. Inquit, miieii liberi diicebant vida. 

Olila ex Luabino loeiui. Serviiit atùm anteqiuni Kirent litia eue-. 

J.V. L. I/tmb'"' lectitmen, pruno- X. i. Addìcloi.Ttauiaua damma 

Dita tuBCB leeiorc te libenter «Iterun ■dìndicato* ei (JDi «bilrio permiMoa. 

rtMpIsnun, colUlo prwtrtiiD infra SioproFUeeo, io:-QDam jndìeitiun 

(ap. i3. non bosret, addictiu Hermìppo, et 

1. PrmuxIaUi. Minore annii hi- ab boc dDClniaal-.Cf. A.Gdl.XX, i. 
1. EJidiint. SigiiiB«>i«t I deeli- 



D.:.l,2.cl!, Google 



3o M. T. CICERONIS 

ApnMiius, dato. Quid est hOc'? utrum pnetorìs in- 
stitmum in socios, an in kostes yictok insani edìctutn 
atque imperium tyranniP — Ego tantuindem*, quan- 
tum ille poposcerit? poscet omne, quantum exara- 
»ero*. — Quid omne? — Imo plus etiaoi, inquit, si 
volet. —Quid tam? Quid censes? — Aut dabis, ant 
contra edìctum fecisse damnabere. — Per deos immor- 
tales ! quid est hoc ? verisiniìle enim non est. Sic mihi 
persuadeo , judices : tametsi omnia iu istum hominem 
convenire putetis, tamen hoc vobis falsum viderì. 
Ego enim, quutn hoc tota Sicilia diceret, tamen af- 
firmare non auderem, si hsec edicta non ex ipsius 
taboUs totidem rerbìs recitare possem ; sicuti faciam. 
Da, quKSO , scrìbce : recìtet ck codice'. Becita edictitm 
de professione?. Edictuk db mofessiobb. Kegat me 
recitare totum : nam ìd significare nutu videtur. Quid 
piwtereoP an ìllud, ubi caves' tamen Siculis, et mi- 
teros respicis aratore»? Edicis enim, te in decuma- 
num, si plora sustuleritB, quam debìtum sit, in octu- 
plum** judìcìum daturum esse. Nihil mihi placet 
praitermitti. Recita hoc quoque, quod postulat; totum 
recita. Edictom ds judicio iir octuplcm. Judicio ut 



3. Rvoipaìt BacL tnta MS , Quid, antor mtau jngenini pn^m 
fmidmMtieePJ.'V.h. 

4. Al. MWoiK Am, qBod profaal S. Corw. Slcolonim ndUtatt per 
ipeoìMi canmlere vldorii. 

9. Bade mlalt acribere h cod. Un. 

J.V. I- itplmi nitmlerit; qnbd jim ErDMt, 

5. Exaraarra. Ex antioaa paca*- maaant. J. ▼. L. 

pva. Dulopomu wt. Quid tu dlcii io. fo cetuplam. Vam\Ètarmav- 

tmmiì — Ibo, inqnitTena.aapliM, tori, atdantnunilmJDilicfo peiMqni- 

mìu^ liboerit. — QiùdtoM?iDqnit tor, atab ta repctit uptiel tinto im- 

■ntar.QddpiitHfMÌ«Bdu»P — A« pUu, qnam quantum ■btfalerìl.Quod 

dibii, copondetVanaa.atc. qoMcBi le ipaa heat In intmo ma 

0. MieaJif. Ex tabnlii 'Varri*. bibelurt Torea, aed ipccieni iniqm- 

- . Dt prv/tjiiome. Qua caictnr ne UHI oMoocre itndebit 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. 11, LIR. III. 3t 

afator'* decunianutn perseqiiatur? Miserum atque 
iniquiim , ex agro homìnes traduci in forum , ab aratro 
ad subsellìa, ab usu rerum rusticarum ad inBolitam 
litem atque judicium. 

XI. Quum otnnìbua io aliÌB vectigalibus, Asise, Ma- 
cedoniae, HispaDÌee, Galli», Afric», Sardìnise, ipsius 
Italia, qua' vectigalia sunt; quum in bis, inquam, 
rebus omnibus publicanus petitor' ac pignerator, non 
ereptor ncque possessor soleat esse : tu de optimo , 
de justissimo, de honeatissimo genere hominum, hoc 
est, de aratoribus, ea jura constituebas, quie omnibus 
aliis e^ent contraria. Utnim est eeqnius , decumanum 
petere, an aratorem repetere? judicium Ìntegra' re, 
an perdita , fieri ? eum , qui manu qtiesierit , an eum , 
qui digito licitus sit*, possidere? Quid? qui in singulis 
jugis^ arant, qui ab opere ipsi non recedunt, qijo in 
numero magnus ante te praetorem numerus, magna 
multìtudo Siculorum fuit : quid facient? quum dede- 
rint Apronio, quod poposcerit, relinquent arationesP 
relinquent Larem familiarem suumi> venieot Syra- 
cusas , ut , te pnetore videlicet , aequo jure ^ Apro- 
nium , delictas ac vitam tuara , judicio ' recuperatorio 
penequantur? Venim esto : reperietur aliquis foilis 

II. Vfralor. SobiDteBiga ; trgo non «ipil intori , neqai io illioi pò*. 

àdigsatioaB lalet. 3. Inugra. Nondnin «capta ■ pu- 

XI. I. Quo. Ex qaapute. Scquimor bliono. 
OKmdarioiwB Hol.Vol|. fiu*. Man. 4. Digito lieiau lil. In anotÙHW 

ddadit : neapc qua vtctigal pm- qni liciubaiMar, lea prMkuB ■■>(«' 

J^«. Tria ime Tufaa Econt. nnci* bant, diginim toUcn «olebaot. Ex 

ìwJiMit; Sch. daUvil. J. V. L. «xiaUo orator *«rba mm»» M itjfiM 

a. Padtar. In bu *ecti|i]Unia pa- ÌMar la eonhn. 
Hitiiim inlal [iiitnrr ah iratnrrti rpii -l 5, SingulU jugii. Kob ìb ampio 

MMiM>l«il|idan psUieanaa, piatotit Auido , wd in ano unna ja|««> 

I , pipiai ab ao , ni rea ^ 0. Emcit, Btiit jnrt ab«HB. J.V. L. 

a, accipit. S«l ma ipaan 7. JuJicio rieupcralario. Sic ippd- 



^cbyGoógle 



3a M. T. CICERONIS 

et experiens arator, qui, quum tantum dederit decu* 
mano, quantum ille deberi diserit, judicio repetat, 
et poeuam octupli persequatur. Exspecto vim edicti , 
severltatem prastoris ; faveo aratori, cupio octupli 
daiDnari Apronium. Quid tandem postulai arator? 
nihil , nisi ex cdicto judicium in octuplum. Quid Apro- 
nius? non recusat^. Quid prsetor»? jubet recupera- 
tores rejicere. — Decurìas scribamus. — Quas decu- 
rias? de cohorte mea rejides, inquit. — Quid? ista 
cohors quorum homìnum est? — Votusìi anispicis, et 
Cornelii medici , et horum canum » quos tribunal 
meum vides lambere. Nam de conventu nullum um* 
quatn judicem, nec recuperatorem dedit : iniquos de- 
cumanis esse aiebat omnes, qui ullam agri glebam 
possiderent, Veniendum eral'" ad eos contra Apro- 
nium i qui nondum ettam Aproniaiii convivii crapu- 
lam exbalasseut. 

XII. O prscclarum et commemoraDdum judicium ! 
o severum edictum ! o tuturo perfugìum aratorum ! 

Atque, ut intelligatis, cujusmodi ista judicia in 



l»tnt qood ««rcetnr pei recuperato- 




rti, tu hoimnei ib pmtorc delega- 


apondet Terrea : Qua m mibi mma 


te», qui de prìvKii comiroTeniia 






mea cohorte. Rejiciea, i. e. eiifet tx. 




ea qaoa tu vole». — Qnld ai»? dicit 


8. ffoi nciiiat. Qoia Verri» men. 


arator, qui nint iati ex tna cohorte F 


tem ac fà*orcni noTÌt. 


— Siint, reapondet Verrei, Volnuna 


9. Quid pnrlor. QdìJ faciet boniu 


aroipet , Comelini medicoa , etc- Sic 


pnetorF Jubet (tratoiem recuperi- 




lon* rejicere, ì. e. aorte dacere , et 


noti», et Deaiardin.. FmMr. dClendum 


prò «no in« eoa rejicere, qui obi 




non pUoeant. Arator, qui reiD per™l- 




g«U TÌ« (raclatam iri pnui , dicit Mi- 




lin , • decdria* aciìbamna , i. «. reca* 








ei coaTeDtD ciTÌom rom. {rid-Terr. 




I, fi.) et nomina eornin, quoa norie 





5cbvGoogIc 



IN VERREM ACT. 11, LIB. 111. 33 

octuplutn , cujusmodi isUus de cohorte recuperatores 
eiistìoiati siot, sic ^ttendite. Ecquem' putatìs decu- 
manum, hac licentia permtssa, ut tantum ab aratore, 
quantum poposcisset, auferret^ plus, quam debere- 
tur, poposcisse ? Considerate cum vestrìs animìs vos- 
met ipsi, eoquem putetis, prsesertim quum ìd non 
solmn avaritia', sed etiam imprudentia accidere po- 
tuerìt : multos Decesse est. Àt ego omnes dico plus , 
ac multo plus, quam decumas, abstulisse. Cedo mihì 
unum ex triennio pnetunE tuse , qui octupli damnatus 
sit: damnatus? imo vero, inquem judiciumezedicto 
tuo postulatum sit Kemo erat videlìcet aratorum , qui 
ìnjuriam sibi factam queri posset : nemo decumano- 
rum, qui grano amplius sibi, quam deberetur, deberi 
professus esset. Imo vero contra , rapiebat et aspor- 
tabat, quantum a quoque volebat, Apronìus; omni- 
bus antem locis aratores spoliati.ac vexati quereban- 
tur : ncque tamen ullum judicimn reperietur ^. Quid 
est hoc? tot viri fortes, hooesti, gratiosi, tot Sìculi, 
tot equites romani, ab uno homine nequìssimo ac 
turpissimo Isesi, poenam octupli , sine uUa dubitatione 
commissamS non pérsequebautur? quae causa? quae 
ratb est? Una iila, judices, quam vtdetis : quod ultro 
etiam illusos se et irrisosi ab judicio discessuros vi- 
debant. Etenim^ quod esset judicium quum e Verris 

XI[.i.Zefi(Ai>.Q(i>mDHiItoi laiu« p«i«t daonmuDi, Md etiim impro' 

daeniMiMM pauti* , qai hoc Veni* dinler et per errorem pina pcleret. 
«belo Irati , pio* quam dabatent uà- 3. Reperietur. HuUtu lUtitil , qui 

■om abiliihriiit. jodicio «it decumanum psncqnuriu, 

1. Jrarìlia, AHI, laiM ■ruidi, 4- Commùtam. Debium. Uaarpita 

■■ e. iIbk impiulciitii •. Ifottnia io- ipod JCu» miiud. Cf.Verr. I , io. 
un kelioiua dtdii ex M*t. «t Frano. S. trriioi. Sic Man. et Grnt USS 

(odd. GrK. probavii Gner. et Em. noaniilli hibent irritot, qood deCn- 

^WM HijDiiti RiDt Back. Seh. Lalle- dit Unin. Garaton. 
naad. Potnìt fieri, inqnlt Cioero, nt 6. Eeenim. H<™ comipd indicli 

■OD modo iiaritia impalam pUu ■eoi- d«Kriptio. 

II. de. par, .^«.J... 3 



5cb¥ Google 



34 M. T. CICERONIS 

turpissimo flagitìosissìmoque comìtatu tres recupera- 
torum nomine assedìsseiit , asseclae istìus, non' a pati« 
ei traditi, seti a raeretricula commendati? Ageret vi- 
delicet causam arator : nihil sibi frumenti ab Apronio 
relictum, bona sua etiam dìrepta, se pulsatum veiv 
beratumque diceret. Conferrent viri boni capita ^ : de 
comissatione loquerentur inter se, ac de mulierculis, 
si quas a praRtore» abeuntes possent deprehendere. 
Res agi vìderetur. Surrexisset Apronius , nova digni- 
tas ■" publicani , non ut decuraanus, squaloris plenus 
ac putveris; sed unguentis obUtus, vino vigiliisque 
languidus : omnia primo motu ac spirilu suo", vini, 
ungnenti, corporis odore complesset. Dixisset htec, 
qufe vulgo dicere solebat, non se decumas emisse, 
sed bona fortunasque aratorum ; non se decumanum 
esse Apronium, sed Verrem alterum, dominum ilio- 
rum ac tyranmim. Qubc quum dixisset, itli viri optimi 
de cohorte istius recuperatores , non de absolvendo 
Apronio deliberarent , sed quaererent, ecquo modo 
petitorem ìpsum Apronio condemnare" possent. 

Xni. Hanc tu licentiam diripiendorum aratorum 
quum decumanis, hoc est, Apronio permisisses, ut, 
quantum vellet , posceret ; quantum poposcisset , au- 

7. Non a patrt. Cod. Pniw. •odo oapiUt coafemnt, dio coUoqanntiira. 
m popolo ronuno ti tndiU*; qood 9. Pretore. Ex pretoria cubicolo- 

Tenim Gravio «idctor. Nihil aamn io. A^wa dignitai. Hovmti illnd 

tniiniii prolMtOB comìtuB ■ pitn Ver- gmui pablicani. Nempe qDUD po- 

rem icccpiue potniuc; qnom pre- blicanì eqnilci nm. twcut, liìo *■«) 

•crtim ex prìvRU commendxtìoas icrvIU geaerg , ideo dotI ftcneii* ac 

■nulli in pnEtoriBiQ cahortem idioi- aaym digniuti» el aplendorii pnbli- 

rentnr. Credit Hicfei. «lindi ad Ro- raoiia , non line irriiions, ■[^lUt. 
minornm morcm , qnì TÌrii in fora 1 1 . Spirita no. Oiii halitn. 

TerundbQ»,«m jnri«peritÌH]niii filioa la. Apronio eomUmntm. 1. e, in 

«ndiendoa Indebuit. fntìimAprouicDndeniaara.SicaMbi 

t. Conferrent... eapiut. Sic T. Lir. eondemDcUVwr.n, S. FniMnGnn. 

n, 45, •coanile* retai deliberibondi, nule 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. III. 35 

Cerret : hoc tìbi defeosioiiis ad judìcium tuum * com- 
parabas, hahuisse te edictum, recuperatores daturum 
in octuplum? Si mehercule ex omni copia conventus 
Syracusani , spleudidisùmorum honestissimonimqae 
hominum , faceres potestatem aratori, non modo re- 
jidundi , sed edam sumendi recuperatores : tamen 
hoc Dovum geous injuriae ferre nemo posset, te% 
quiun tuos omnes fructus publicaDo tradìdisses, et 
rem de manibus amisisses, tum bona tua repeterc, 
ac persequi lite atque jndìcio. Quum vero verbo ju- 
dìcium sit in edicto, re quidem vera tuorum comi- 
tum , hominum nequissimorum , coUusio cum decu- 
manis , sociis tuis , atque adeo procuratoribus^ : tamen 
audes iltius'* judìcii mentionem &cere; praesertim 
quum ìd non modo oratione mea, sed etiam re ipsa 
refeUatur? quum in tantis incommodis aratorum^ in- 
juriisque decumanorum , uuUum ex isto preclaro 
edicto Bou modo lactum^, sed ne postulatum quidem 
judicium ioveuiatur? Erit tameo io aratores lenior, 
quam videtur : nao) , qui in decumanos octupli judi- 
cium se daturum edixit, idem habuit in edicto, se in 
aratorem^ in quadruplum daturum. Quis bunc audet 
dicere aratorìbus infestum aut tnimicum? fuisse? 
quanto lenior est, quam in publicanum? Edixit, ut, 

Xin. I. Jadiàum taum, Hans ac- 3. Procuratorìbu. Qui tilii in pne- 

*.W7tUDÌM^ItihLerit.lI,p.i3, t- Mct. etUitui. u'/ùu, qood jsala- 

riBilil : •■■... ■iiiM...trulii]uHt... bit Gol. Sed vnlgau augii placet: non 

■■kfMM-..aiu>.Sch.nwepit. J.V. L. eoiiB da musara agitar judicionun , 

~ 1 hao penona bob wd de ipw jndìcii oaluia. 
■•d eseaipli loao 5. Factum. X jndicibai babitost et 

1 ao ù dicat Cioero, exerciluiii. 
aliqimi , qnom mum oisiie* 6. ^ratoren.Qai denmiuuiiq inu- 



la •dJeto,repctua <s altero ;• Faara. et Urtip. curreienint, 

(jwlaB pnMoria edieto. • ini'iBiun ■. 

3. 



5cb¥ Google 



36 M. T. CICERONIS 

quod decutnanus edìdisset aibi dari oportere, ìd ab 
aratore magistratus Siciiliis'* exigeret. Quid dereliquit 
jndicii, quod in aratorem dari posset? — Nonmalum 
est, inquit, esse istam formidinem : ut, quum exactum 
sit ab aratore , tameD ne se commoveat , rellquus metiis 
judicii sìt. — Sì judicio a me vis exigerfe, remove Sicu- 
lum magìstratum : si hanc vim adbU>es, quid opus est 
judicio? Quis porro erit», qui non raalit decumanis 
tuis dare , quod poposcerint , quam ab assedi» tuis 
quadruplo condemnari ? 

XIV. Illa vero prseclara est ctausula edicti, quod 
omnium controversiarum , qux essent ìnter aratorem 
et décumanum, si uter velit, edicit, se recuperatores 
daturum. Primum, quae potest esse controversia, 
quum ìs, qui petere debet, aufert? et quum ìs non, 
quantum debetuV, sed quantum commodum est, au- 
fert? lite autem, unde ablatum est, judicio suum re- 
cuperare nullo modo potest? Deinde in boc bomo 
luteus ' etiam callidus ac veterator esse Tult , quod 
ita SCTibit , Si oter volet , recdpera.tores uabo. Quam 
lepide se furari putat? Utrique facit potestatem : sed 

S.MagislrataiSiculiu.Vtmt ({OTUB dare per rim, qnintiini pctitor, cogi- 

ediclo Bcripiit ntqaBDtiiiii decuouniu Idf iriKir. Sic opdme Femtias. Hoc 

■b antore peteret, id golTere per nu- in loco [nlaiu «t Deijardiiu , qaì hoo 

giitn(iiiiicogtretiir,niilliimjanil(Kain lolnin «d judiciam Tecapontohiun , 

jndido reliiiiiit,qaod ipm in «ratonn, leu in oetaplum refort. 
qni décumanum frandaverani, xodiut. g. Quii porro erit. Hoc enim edicti 

Qtiìd enfm judicio petant decnmani, caput prò debito quidqnid pcialar, 

qnod sìne jodiclo ci ungili ratnnm habere Tidetar; itai[ne intona mal- 

coadioiie poainnt certiiiime obliuere ì leni qnud peteretni dare , fi etiam iU> 

AtTerrciculendebataearalonUD.poat Temou, lolo qnadmpli metu, qaiuu 

eTactionem , qnerelaa volniaM pr<BCÌ-> certa a Venia aatellitibna jodicito da- 

dere. Respondet Cicero honun alte- mnado iugmeret ; neqiM qaod per 



non eue per magiitratam vim infe- XIV. i, 

i-endam, qaem jndielo cogere Telia; Lambin. bUteaii EmeiL fyneau. Ba- 

fsi judicio non opoa eue, li tantiun perii C 



5cb¥ Google 



IN VERREM.A.CT. II, LIB. III. 3; 

utruDi ita scripserìt , si iiter volet, an , si decumanus 
volet, nihii interest : arator enim tuos istos recupe- 
ratores numquam' volet. 

Quid? Ula cujusmodì sunt, qux ex tempore, ab 
Apronio admonitus, edixit? Q. Septitio^, honeslìs- 
simo homiue, equiteque romano, resistente Apronio, 
et afGrmante, se plus decunia non daturum , exoritur 
peculiare edictum repentinum , ne quis frumentum 
de area tolleret ante, quam cum decumano pactus 
esset*. Ferebat hanc quoque iniquitatem Septitìus, et 
imbri frumentum corrumpi in area patiebatur : quum 
iliud edictum repente uberrimum et qufestiiosìssimum 
nascitur, ut ante kalendas sext. omnes decumas ad 
aquam^ deportatas baberent. Hoc edicto non Siculi 
( nam eos quidem jam superiorìbus edictis satis per- 
diderat atque afQixerat), sed isti ipsi equites romani, 
qui suum jus retinere se contra Apronium posse erant 
arbitrati, splendidi bomines, et aliis prsetoribus gra- 
tiosi, vincti Apronio, traditi sunt. Attendite enim, 
cajusmodi edicta sint. Nk tollat, inquit, ex abba, 
VISI ERiT PACTUS. Satis hEBC magna vis est ad inique 
paciscendum : malo enim^ plus dare, quam non ma- 
ture ex area tollere. At ista vis Septitium , et non- 





tinu». b. e. no» ex ■«>]! initio, qao 


I. «. uhm , vitii ut iDlniD. Sic FUqi. 


jam provincìila aaam eilietiuii Term 


TriDua. TT, i, I : .lutea ut men- 




tih>. font: cium Imiìl in Terrii ao- 


Apronio « de «nu argente, consti- 


M>, qood ut - Binica lato uu .. 


totam. De hi* repentinù edictii caolet 




infn IO , eiTfrr, I, (3, 46. 






3. Q. Seplltic. Qonm Q. Seplìdiu 


cams nnmero peno! vendo. 




S. j4d aquam. Ad l[tiu fnli Siculi ; 


pradii Edietnm pacuUam, i. t. quod 




6. MuIb »»«. Hoc irelorii nomine 




Hàvat.— ilatnre. Anttqium rrnmeo- 


tcnUM habcbit iiproiiliu j « rtptn- 





5cb¥ Google 



38 M. T. CICERONIS 

nullos Septitii similes , non coercet ; qui ita dicunt ; 
Non tollam potìus ', quam paciscar. His hoc opponi- 
tur*: Deportatum habeasantekalend. sext. — Depor- 
tabò igitur. — Nisi pactus eris, non cominovebU. — 
Sic deportandi dies pnestitiita toliere cogebat ex area ; 
prohibitio toUendi, nisi pactus esset, vim» adhibebat 
pactioni , non voluntatem. 

XV. Jam vero illud non solum centra legem Hie- 
Tonicam , nec solum contra consuetudlnem superio- 
rum % sed etiara contra oranìa jura Siculorum , qua^ 
habent a senatu populoque romano, ne extra suum 
forum ' vadimonium promittere cogantur. Statuit iste , 
ut arator decumano, quo vellet decnmanus, vadimo- 
nium promitteret ; ut hic quoque Apronio , quum ex 
Leontino' usque Lìlybseum aliquem vadaretur, ex 
miseris aratorìbus calumniandi quxstus accederci*. 
Quamquam * ìlla fuit ad calumniam siogulari Consilio 



S. HiEC e*t Tcn lectio , qaain Gru- 
ler. dare valoìt ; aed opere volgaum 
i^faniair Krranini, nec ÌA Gronov. 
conezit, nec OlÌTet. nec Lallem. Ha- 
bent tuoen Dfi/NinrVurboniMS5 et edd. 
Hamit. G™t, etc. J. V. L. 

g. Pùn adhitthat. Antorem coge- 
lut lavltnm decidere et inique tcanii- 
gere. 

XV. I. Sttperioram. VixMxtna qui 

a. Forum. Illad «t qnod JCtì leni. 
loiium Tocint (gali, jarisdìclion , ret- 
tore'). IVonpe morìa erat at in certia 
proitncJK SDB oppìdia , nugiatratua 
rom. conventum habrrcnt nbi jns dì- 
cerent, et in quod, qui vicini eran t , 
Tndìninnia,!. e. ae cerio dievenlnrcuin 



jndiciiun, pronìtterenl. De Tadiroonio 
eonfer Eicun. ad cale. prim. *(dan>. 
da judiciia priiatia. 

3, Leonàno. Agro. Sic edd. velt. 
Sequuntnr tamen Oroler. LanAi. I^t- 
lem. MSSnoTmBlltM,acribeBdo, a lem- 
tiBÙ. 3. V. L. 

4. Acctdertt. Ut hac qnoqne in re 
calumniandi qUMatnm, i. e. malo et 
perfido conlnirtiim conaìlio lacnmi ex 
miaeria antoiibns Apronina oollige- 
reitqnniu r.g.elLeontinoagroiuqne 
Liljbnam, h. e. ex ultima parte Sici- 
lia ad oppoittata partrm aliquem va- 
daretnr.a. cogeiet ae Itijadicio state- 
la. Nam aratorea quiìa cooditlone 
traniigere, qaam tantoiD Itineria ene- 
lìri malebaat. Hotora. legit • cahun- 
niandli», qaod planiorem ficEt aen- 
nom. Rccrpit Lamb. Probat Deajard. 

$. Quamquam. Opn« non fnlaaet 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. TI, LIB. HI. 3g 

reperta ratio , quod edixerat , ut aratores jugera satìo- 
num suarum profiterentiir. Quae res quum ad pactio- 
oes iniquissimas magnam vini habuit, ùcutostendam, 
neque ad ullam utilitatem reipubiicae pertiouit ; tunt 
vero ad calumoias, in qua orones iuciderent, quOs 
vellet AproDius. Ut enim quisque centra voluntatem 
ejas diierat^, ita in eum judicium de professione ju- 
gerum postulabatur. Cujus judicii metu magnus a 
multis frumenti numerus ablatus, ma^ntEque pecunise 
coactffi sunt : non quo jugerum numerum vere pro- 
fiteri es&et difficile, aut amplius etiam profiteri: quid 
enim. in eo pericuii esse posset? sed causa erat judicii 
postulandì ', quod ex edicto professus non esset. Ju- 
dicium autem quod fuerit isto prcetore, si, quse co- 
bors, et qui comitatns fuerit, memÌDistìs, scire de- 
betìs. Quid igitur est, quod ex hac iniquitate novorum 
edìctorum intetiigi velim , judìces? Injuriamne factam 
sociis? at videtis. Àuctoritatem superiorum repudia- 
tamP non audebit negare. Tantum Apronium isto 
pnetore potuisse? confiteatur necesse est. 

XVI. Sed vos fortasse, quod vos lei commonet', 
id in boc loco quaeretis, num quas ex bisce rebus pe- 



IDo novo dfctclo ; ntìt enim ent ad 


nlom . huja. jullcu uMam: EmaMio 


abmaàm», L e. ad qnwlmn pv in- 


qooqw ™l«.«« noQ placebat; qum 




optEma tHom defcDdiml Car. at Badk. 
Ezsitobat cnua, h. e. pralextiit po- 




1«* •«•!-«H Ì"f««- 


uolandi iudicii, *. in jadicioin ippel- 


fi. OixTml. Si qab intarnm pa- 


Undi. Hoc «a. pnauzta, quod aliqoii 


ctìooa, (pMi Tolobat ApTonin* ncu- 


jogcn non « edicto itchnutt. «m- 


■nt, M.IÙÌ eomAfromo. judido 


par ntelMUiT Apronioi ad Tciandoi 




qno. yaUat. Jtaqua o>n»«. hoc jodi- 








hmdu ant pecniuai dabanl. 


»iimii., probM Dnjiid. Lunbìn. 










..q>a<T»riidM. 



5cb¥ Google 



4o M. T. CICERONIS 

cunias ceperit Docebo, cepìsse mazimas, omnesque 
eas iniquitates, de quìbus antea dixi, sui quaestiis 
causa constituisse' TÌncam^, si priiis illud propugna- 
culum, quo centra omnes meos impetus usurum se 
putat, ex defensione ejus dejecero. Magno, inquit, 
decumas vendidi*. Quid aìs? an tu decutnas, homo 
audacissime atque amentissime, veiididisH? tu partes 
eas, quas te senatus populusque roroanus voluit, an 
fructus integros , atque adeo bona fortunasque ara- 
torum omnes vendidisti? Si palam pneco jussu tuo 
pi%dicasset , non Hecumas frumenti , sed dimidias ve- 
nire partes, et ita emptores accessìssent, ut ad dimi- 
dias partes emendas : si pluris vendidisses tu dimi- 
dias , quam celeri decumas, cuinam mirum videretur? 
Quid vero, si praeco decumas pronuntiavit; re vera 
hoc est, lege, ediclo, cooditìone plus etiam, quam, 
dimidix venieruiit? tamen hoc tibi praectanim pn 
tabis , te pluris , quod non licebat , quam ceteros 
quod oportebat, vendidisse? Pluris veodidi decumas 
quam ceteri. Quibus rebus id assequutus es ? Inno- 
centia ? adspicc eedem Castorìs ^ ; deinde , si audes , fac 
mentionem innocentife. DiLigentia ? codicis lituras ttii 
contemplare in Sthenìi* Thermitani nomine; deìnde 

1. Coniiiluitse. Olim ■■ irrapiMC •. goam Tim si* Verr» ìd inURiim bo- 
Coq.Hot.iTcperiue-jtdniùitAld.iM' ii> permìtenl , qDimplnrìno deconus 

•titvUiA» Tcpofloenuit l^mb, et Gnil. diuo miElDie perdneLatf ob etm nc^ 

Constituen iniquiuuu iàrna e» qaod Term tt popuU rom. paturn ooaà.- 

iMontm iniqnorluB decrclomm , que liani nuiime pou« tpenbat. 

IqarìEa infiniti* «ffidebint inlOTai, 5. Mdim Caitorù. la cojiu lartù 

■DCtorcm eue. migendìi ncbrie pnedinu Mt Vatre*. 

3. Vulg. conrùtavn. Lact. MSS Vid.Tecr. I, 49>*qq- 

Gruter. pnetnlimiu ; quod jam mnlii . 6.InStAenii,ets.Ca']tuMhtcBìiitur 

anta noi faoennC. Uibeni cliara ihVi- atta dclatnm «h icripient prànnm 

atm dna codd. ngiL J.V. I,. Verrà ; »d posisi iUnd coircxit, el 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. IIL 4i 

alide te dicere diligentem. logeDÌo? qui testes inter- 
n^ari priore actione nolueris ', et iis tacitum os tuum 
pncbere luatueris , qtianturavis, et te, et patroDos 
tuos, ingeniosos esse dicito. Qua re igitur id, quod 
ais,assequutus es? Magna est enim laus, si superiores 
coDsilio vicisti , posterìortbus exempluin atque aucto- 
ritatem reliquisti. Tibi fortasse idoueus fuit nemo, 
quem imitarere; at te videlicet, inventorem rerum 
optimarum ac priiicipem, imitabuntur omnes. Quis 
aratomin, te prsetore, decumani dedit? quis duas? 
quis non maximo se atfectum beneficio putavit , quum 
tribus decumis prò una defungeretur, prseter paucos, 
qui propter societatem furtorum tuorum nihil om- 
aino dederunt ? Vide , inter importunitatem tuam , 
senatusque bunitatem, quid intersit. Senatus, quum 
temporibus reipublicx" cogitur, ut decernat, ut al- 
tera decurase exigantur, ita decemìt, ut pecunia prò 
bis decumis solvatur aratoribus; ut, quod plus su- 
iQÌtur, quam debetur» id emi , non auferri putetur. 
Tu, quum tot decumas non senatusconsulto,sed no- 
vb edictis tuis , nefariisque iuslitutis exigeres et eri- 
peres;magnumtefecisse arbitrabere, si pluris vendi- 
derìs, quam L. Horteusius^, pater istius Q. Hortensii, 
quam Cd. Pompeius, quam M. Marcellus'", qui ab 
aequitate, ab lege, ab tnstitutis non recesserunt? 

à eiHidiBi codicem, &CU lltnn, re- rat, noa singnlU annli exigi toUUi. 

ti£l. Tid. II , 3(. g. L. Borumiai. Pnur anno 656, 

7. Jtro/acnj.TcNei intentane DOD es pnetnra Siolùn) adiDinUtnni, — 
•Hn ce, et ab ìi* le eontqmeUa aCGci Cn. Pomptiat, Stiabo , Magni paler , 
BpHw paaaoa «■ , qnamvii ingminm anno 660 pTKtor fdit ac Sùiiììb pro- 
ci pefitùun patroDomm tuonuii jaota' piKtor. 
m, qMomBi coDsQio ita e^ti. 10, Molti, inter quoa C' Stcphao. 

S. Ttmporibtit rap, Difilenlutibai l^llem. Bei±. e cod. naumiana Mbu 

•à fniDenlaiùe. -r Aluras dtaaut. <nitk>nibai ipn* , DÌTÌtuit. oap. 4 ) io 

l>^a[^ii«t alterai ea> dacoinaa, de Verr. II, 3, 11, edidcrmit, raotio* 

lióbna infaa , oap. 6g , meolio occor- Torte , C. HaiteUut. J. T. L. 



5cb¥ Google 



4a M. T. CICERONIS 

XVII. An tibi iinìus anni', aiit biennii ratio ha- 
benda fuit; salus provincia^, commoda rei fhiinen- 
tarix, ratio reipublicae in posterum' fuit negligenda? 
quum ita rem constitutani accepisses, ut et populo 
romano satis frumenti ex Sicilia suppeditaretur, et 
aratoribus taraen arare , atque agros colere expediret'. 
Quid efFecisti? quid assequutus es? Ut populo ro- 
mano , pnetore te , nescio quid ad decumas accederete 
deserendas arationes relinquendasque curasti. Suc- 
cessit tibi L. Metellus. Tu innocentior, quam Me- 
tellus? tu laudis et honoris ciipidior? tibi* enim 
consulatus quserebatur, Metello paternus honor et 
avìtus negligebatur : multo mìnoris vendidit, non 
modo , quam tu , sed etiam , quam qui ante te ven- 
didenint. Quxro, si ipse exc<^tare uoii poterat, 
quemadmodum quam plurimo veiideret; ne tua qui- 
dem recentia proximi prxtoris vestigia perseqni po- 
terat, ut tuis prseclaris, abs te prìncipe inventis et 
excogitatis edictis, atque institutis uteretur? Ille vero 
tum se Melcllum ' minime fore putasset , si te ulla in 
re imìtatus esset : qui ab urbe Roma , quod nemo 
umquam post hominum memoriam fecit, quum sifoi 
in provinciam proficìscendum putaret, literas ad Si- 
cilia civitates misìt, per quas hortatur et rogat, ut 



XVii. I . [/«ÙH wnii'. tUndiie colBia ampUfiaBdo, hoo ondebu ut Kca- 

tibl tmt oogiundnin Dt T«tìgil qQam rinin locapleUm et inim (tilUni • 

mulHie unpUficinM ; tn poMKOB popolo, nt par enm idito* ad coiuP' 

■otcm nihìl onde «alvi paaiet relin- latms patarat t at use Meldlu nuiai 

({iieriitnr? ilBdebit ararinm locnplMire, DI pa- 

1. In poittrum. Gnevlaui eodd. at lomiiai aTÌRmque hoDonm conaa- 

nooDirili rcgli, » peittritaUm. J.T. L. queretor. Porro Mat^ pater, L. Ha- 

3. Sxptdirtt. Quia iati* ampli ano- tallu Dalnatìciu al atn* Q. Metdliu 

ram labomin fractiii iii «tian ndin- HaDcdoiiiaBi coDinlei fbaraiit. 
^cbantar; qnlliiu vitam tolerarenc. 5. Se MtteUan. Se tanto, tan am- 

i. Tìii eiim. Iroata mt. DeciBiu bili nomiBe indignan. 



5cb¥ Google 



IN VERHEM ACT. II, LIB. III. 43 

arent, ut serant in beneficio* populi romani. Hoc 
petit aliquanto ante adventum suuid; et simul osten- 
dit, se )ege Hteromca venditurum, hoc est, in omoi 
ratione decumarum nihii isti simile fjcturum. Atque 
hoc non cupiditate' aliqua scribit adductus, ut in 
alienam provinciani niìttat literas ante tempus; sed 
Consilio , ne , si tempus sationis pi^terìisset , granum 
in provincia Sicilia ntilhim baberemus. Cognoscìte 
Hetellì literas. Recita epistolam L. Metelli. LiTeitx 
L. Metelu. 

XVni. Hie liter^e , judices, L. Metelli , quas audìstis , 
hoc, quantum est ex Sicilia frumenti homotìni ', exa- 
ntrerunt. Glebara commosset in agro decumano Si- 
òli» nemo , si Metellus hanc epistolam non misisset. 
Quid? Metello divinitus hoc veoit in mentem; an ab 
Siculis, qui Bomam frequentissimi convenerant, ne- 
gotiatoribusque Siciliae doctus est'? quorum quanti 
conventus ad Marcellos, antiqnissimos Siciliie patro- 
nos, quanti ad Cn. Pompeium, consulera designa- 
tami ceterosqiie iIHus provincÌEe necessarios, fieri so- 
liti Mnt , quis ignorai? Quod quidem judicium^ nullo 
umquam de homine &ctuio est , ut absens accusare- 

6. la baieficio. In iti sgri* qaf» Aornod'niim, «so Aornun dicebaot vc- 

boieficio popoli ronuoi debcDt. — tere» quod ent rjoidiim inni. Conf. 

GiKVioB i!d>*It in, <faod non fall in Uor. od. Ili, lì. — SsMurtruiu. Fe< 

115 Nanolauo, nrgatqne commode cenint nt sunnlor: fall Uteri* i)cb«- 

fitf , imre in htnrfiàe p. r. yidrtar tar qnidqnld In Sicilia hoc mno MI 

td aon ÌBtdIndnc GneTioa. Sctiòtz. coneelaoi. 

Mupfcslarlegeinhim me ; -atscnint. 3- Forte edoetai tit, inijnit GtdJel' 

h bmefid! loco pnctor popoli rom. mii». 1. T. T,. 

hoc petit ii.J. V. L. %. Qaod gnidem fudìa'am. Qtue 

7- Cepidiuue. Stadio qnodim do- testiflatìo eiiatimationi» , qaim de 

BÌiundl. — In alimani prorìtteiam. tao prxtore proTÙtcialea homine* ha- 

Noodum enim Tetre* decosent. — berent,nDlloiunqnRnidehoniiiiel)lcta 

^nre (nn^M. AoleiiiuiD potettMen et e9i,etc. S«pi<u jndlm hoc rerocit 
iaipMiiun hibeat in prorinria. ' oraior, et oatendit Terreni SDmmo om- 

XTin. I. Homotmi. Hujni anni. nibua ptar odio. Qna qDJden en^ 



5cbvGoogIc 



44 M. T. CICERONIS 

tur ab iis palam , quorum in bona libaxisque suanuum 
imperium potestatemque baberet. Tanta vis erat in- 
juTÌarum, ut bomines quidvis perpetì, quam non de 
istius pravitate et injuhis deplorare et conqueri mal- 
lent. Quas titeras quum ad omnes civìtates prope 
suppliciter misìsset Metellus; tamen antiquum mo- 
dum sationis nulla ex parte assequi^ potuit : dillu- 
gerant enim permultì, id quod ostendam ; non solum 
aratìones, sed etiam sedes suas patrias, istius injuriis 
exagitati , reliquerant. 

Non niehercule crirainis augendi causa dicam, ju- 
dices;sed, quem accepi ipse oculisanimoquesensuni, 
hunc vere apud tos, et, ut poterò, pianissime expo- 
nam. Nam, quum quadriennio post^ in Siciliam ve- 
nissem , sic mihi affecta visa est, ut hoe terrae solent, 
in quibus bellum acerbum diutumumque versatum 
est. Quos ego campos antea collesque nitidissimos 
Tiridissimosque vìdissem, bos ita vastatos nunc, ac 
desertos videbam, ut ager ipse cultorem desiderare, 
ac lugere dominum videretur. Herbitensisager^, Eb- 
nensis, Morgantinus^, Assorinus, Imacbarensis^, Agy- 
rinensis, ita relictus erat ex maxima parte, ut non 
solum jugerum 9, sed etiam dominorum mnltìtudìnem 
quaereremus. jEtnensis vero ager, qui solebat esse 
cultissimus, et, quod caput est rei frumentariae, cam- 

artc commatiM , homineiD u<d oont- ewa nderi potent , quod j*iD dixit 

moDÌ odio SsgnnteiD non poBs oiatoi ; «od qno hnjiu Milìtiidiiiii gn- 

eonun •entenlLii abxilvt. tìiu pleniiu couMet , j'uD prBcipaoi 

i. Atitqui. NnlU ex parte efficere, (erlilìlale m%rot raceiuel, qui novuia 

iitt>glDn>igri*erarclDr.qiunliun in- pondiu ipiiiu queidii (djioiuit. 
tn*erìsolcbtt,qaia ffagenDtiratorei. 7. Alii , Jfurgonti'nu. J. T. L. 

Inln Si. S. tiXix , Madianiuh. Dcl)i>ooor. 

5. Poit. PoMqium in « qUKMor lad. Uiit. 
Staam.- — f^eirùirni. In VerrcDiinqni- (>. Jagariun. Qox, quii anbunur 

rcndii:aau, intn, oplime enutt diMincta, Dune 

S. HeriUtMiit agir. SmU diclwn t«« iucnltk et confiua jaCCM. 



Digitizeoby Google 



IN VERREM ACT, II, LIB. IH. 45 

' pus Leontinus , cujus antea spes '" bsec erat , ut , quum 
obsitum TÌdisses, annona; caritatem non Tererere, sic 
erat deformis atque horrìdiis , ut in uberrima Sicìlùe 
parte iSiciliam qusereremus. Labefactarat enim Tehe- 
menter aratore» jam superior annua; proximus vero 
ftuiditus cverterat. 

XIX. Tu mihi etiam audes mentìonem facere de- 
cumarum! tu in tanta improbitate, tu in tanta acer- 
bitate y in tot et tantis injuriis , quuni in arationibus , 
et in éarum rerum jure provincia Sicilia consista!, 
eversis fiinditus aratoribus, relictis agris, quum in 
prorincia tam locupleti* ac referta, non modo rem, 
sed ne spem quidem ' ullam relìquam cuiquam fe- 
ceris, atiquid te populare' putabis babere, qùum di- 
ces, te pluris, quara ceteros, decumas vendidisse? 
Quasi vero aut populus romanus boc Totnerit, aut 
senatus hoc tibi mandaverit, ut, quum omnes ara- 
torum fortunas decumarum nomine eriper^, in 
postenim iructu ilio commodoque rei firumentarì^e 
populum romanum privares ; deinde , si quam par- 
tem* tuee prsedx ad summam decumarum addidisses, 
bene de popnlo romanp meritus viderere. 

Atque hfcc^ perìnde loquor, quasi in eo sit im- 
quitas ejus reprehendenda,quod propter glori» cu- 



lo, ^et. T»M ent Gdnci* agri 
itlhi* , lun oeitniD Iwbebatar, proptar 

fui» «III ftcandiUtù, mmem botuun ette. 

fore nt , n modo conKTeRtnr, unno 3. Popalart. Ts popolo gntioaain 

dDbinnt de hoBM mcue. Sia •«egetii credo* , qiUM cjiu vectigilia ■mplifio*- 

cli fida IDCK» Hont. ni, lA, 3o. rù , qnnm dicci, Me. 

HcH. ex HSS qnitnudiin jifiecwi, qnod ^. Si quaiH parltm. Si ex tuia fbrt» 

amplcctilnr Grar. It«l. ftchntE.Tol- parum iliquan tìbi detnhana, qoain 

ptam defeDdanl Gmler. EmMt. »d decnmaa adjniigares. 

Xnt. I. SicPiìadan. p. 7fl5. Alit, 5. Molti edttorea Inter optiaaoi 

/oeapleu J. V, L. amfltatit toc. Non cODUDode. J.T.L. 



Digitizeoby Google 



46 M. T. CICERONIS 

piditatem , ut aiiquos^ summa decumanun vioceret, 
acerbiorem legem, duriora edicta inteiposuerit, om- 
nium siiperiorura auctoritatem repudiarit. Magno tu 
decumas vendidisti. Quid, si doceo, te noa mious 
domum tuam avertisse, quam Roniam misisse decu- 
marum noniine? quid habet populare ratio tua, quuip 
ex provincia populi romani a:quam partem tu tibi 
sumpseris, atque populo romano miseria? Quid, si 
duabus partibus doceo te amplius frumenti abstuUsee, 
quam populo romano misisse ? tamenne putamus pa- 
tronum tuum iu boc crimine cerviculam jactaturum^ 
et populo se ac corona:^ daturum? Haec vos antea 
judices, audistis; verum fortaase ita audistÌ3, ut au- 
ctorem rumorem' baberetis, sermoneinque omnium 
cognoscite nunc , inoumerabilem pecuniam frumen- 
tacio nomine ereptam; ut simul "> illam quoque ejus 
vocem improbam agnoscatis, qui se uno quxstu de- 
cumarum omnia sua pericola redempturura esse dì- 
cebat. 

XX. Audimus boc jamdiu , judices : nego quem- 



0. Vt aliqaoi. Ut plutù, quuncfl- 


ontio «icipi « ÌDlenip pimet. Sùm- 




litet dilli prò FUOCO , o . aS ;.. jndi- 


■}. Cerviculam Jactatana». Caput 
hammun. lllod wtqaod Omt. i8 , 


eibna oraiio aTcrtlmr, vox in «wniiiin 


Bipliciut Lunb. J. Lips. G™v. Erncsi. 








iwum . , de «w. iiupu dixit Uolom. 








.nihU pnier iadituiD IhUm-. 




IO, Ut .imuL U. ■gDMoti. ÌMtam 
















ilkt decmuaroRi qnjutu, Dt jndicei 
IiUB evaAtM. Uve in loco &bue*i. 




linifiiiMi MdebuH , qno d> ìi« mriiiu 





5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, UB. III. 47 

uuam esse vestrum , quin siepe audierit , socioa istius 
fuisse decumanos. Nihil aliud arbitror in istmn falso 
esse dictum ab iìs, qui male de ìsto exiscimarint, uisi 
hoc Nat» sodi putandi sunt , quos inter res coiomu- 
nicata est. Ego rem totam, fortuoasque aratorum 
OfDnes, istius fuisse dico : Apronium, Yeneriosque' 
servos, quod ìsto prxtore fuit novum geiius publica- 
norum, ceterosque decumanos, procuratores istius 
quaistufi et ministros' rapinarum fuisse dico. Quo 
inodo hoc doces P quo modo ^ ex iocatione illa colum- 
oarum docuì istum esse prxdatura; opiupr, ex eo 
maxime, quod iaiquam legem novamque dixisset. 
Quis enim umquam conatus est jura omnia*, et con- 
suetudinem omnium commutare cum vituperatione, 
sine qusestn? Pergam, atque insequar longius. Iniqua 
iege vendebas, quo pluris venderes. Cur, jam ad- 
dictis et^ Tenditi» decumis, quum jam ad siimmam 
decumarum nihil, ad tuum quKStum multum posset 
accedere, subito atque ex tempore nova nascebantur 
edicta? nam ut vadimonium decumano, quocumque 
is vellet , promitteretur ; ut ex area , insi pactus esset , 
arator ne tolleret; »t ante kalend. sext. decumas de- 
portatas haberet^ : haec omnia, venditis? decumis, 

XX. I. Vmunos. Hoe BomiDcTc- t. OuUelm. cooj. jura comamaia. 

wrii raBfJomin mlatilrl appellibÉn- J. T. L. 

tur. Dt fall mpiiu jam nimaa loqnoii 5. Edd. pr. onittont oMetii et, 

idDiriii.c«p. 17- J. V. l. 

■. Bcek. e Lib. Itmiiuiui, admini- 6. Haberet. Sin Emeat. Olim ■ ha- 

t'vf J,T.L. bflRiitB, Kil. 11 qui decnmaa debe- 

]. AIHiBagii placet ÌMSM ialac- banu Qoondm Tnlguam mimTitP 

ti^tàa,^o modo... eoe prirdatamf Scrìptom inlem TCtcru a plani! ue- 

I.T.L. — (^a moda hoc JtMtt.'TSott più ad aingiilanHa muDcnua onbro 

•liqmi. EoJuM mai» , nponit Gotta , iraaiiK aiiiltia probalnr. 
f^ locai ÌB li liliali» Pili III il tonpli 7. Uotom. oz tbk. codd. •jam tod- 

T. I, 54. ditU-- I^mb. Grar. Ulsm. inunpa- 

ha». anata aT^ditU jaM-. 



5cb¥ Google 



48 M. T. CICERONIS 

anno tertio te edìxisse dico. Qufe si reipublìoe causa 
faceres, in vendundo esseot pronuutiata; quia tua 
causa faciebas, quo<l erat imprudentìa prEctermlssuin, 
id qutestu ac tempore admonitns reprebendisti^. Illud 
vero cui probari potest ? te sìne tuo quaestu , ac maximo 
qusstu, tamtam tuam iuCamiaoi, tantum capitis tui 
fortunanimque penculum ueglexisse; ut, quura to- 
tius Siciiise quotidìe gemitus querimoniasque audìres; 
quum, ut ipse dixisti, reum te fore putares; quum 
bujusce judicii dìscrimen ab opinione tua non ab- 
horreret : paterere tamen ar^tores iodìgnissimis in- 
jurìis Texari ac diripi ? Profecto , quamquam es siu- 
gulari crudelitate et audacia, tamen abs te totani 
alìenarì provinaam, tot homines honestissimos^ tibi 
iniraicissimos fieri noUes, msi hanc rationem, et co- 
^tationem salutis tusB , pecuniae cupidìtas , ac prsesens 
iila praeda superaret. 

Etenim, qnoniam summam et numerum injurìa- 
rum, judices, vobis non possum exponere; sìngiliatim 
autem de uniuscujusque incommodo dicere infinitom 
est : genera ipsa injuriarum , qmeso , cognoscite. 

XXI. Nympho est Centuripìnus , homo navus et 
ìndustrius, experientissimus ac dìligentissimus arator. 
Is quum arationes magnas conductas' haberet(quod 
homines etiam locupletes , sicut ille est , in Sicilia &- 
cere cousueverunt), easque magna impeusa, magno 
instrumento tueretur ^ : tanta ab isto iniquitate op- 
pressus est, ut non modo arationes relinqueret, sed 
etiam ex Sicilia profugeret , Romamque una cum 

8 . Beprehmditti. Qoui hoc ■ te Ja- NnUiu aiilND cod. habet , manenta 
gUiet. Eleganicr t fagltivì* «enii ■dceniu Grulanm Gnerìa. 
truuUtiiBi. Sin apad Ter. ■retrabun X.XJ. i. ConJiielBi. Quniu militai 
fi^tiTipn iTgennunji. *gto» colendo! KUcepuieL 

9. Olón kon. oc locuplrlùiimoi. 9. Tiitrttar. Magno aompta et ila 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. Il, LIF. HI. 49 

multis ab isto ejectis veniret. Fecit ^ ut decumanus 
Mymphonem negaret, ex edicto ilio praeclaro, quod 
nullaro ad aliam rem , nisi ad hujusmodì qucestus per- 
tìnebat, numerum jugerum professum esse. Nympho 
quum se vellet «quo judicio* defendere, iste viro» 
optimos recuperatores dat, euindem ìUutn medicunt 
Coroelium ' ( is est Artemidorus Pergseus, qui in sua 
patria dux isti quondam et magister ad despolian- 
dum^ Dianae templum futt), et aruspicem Volusia- 
Dum , et Valerium pr^conem. Nympho , autequam 
piane constilit ?, condemnatur. Quauti ? fortasse quse- 
rifis. Nulla erat edicti pceoa certa. Frumenti^ ejus 
omnis, quod iu areis esset. Sic Apronius decumanus, 
Don decumam debitam, non frùmentum remotum 
atqne celatum , sed tritici septem millia raedimnum 
ex Nymphoiiis arationibus, edicti poena, non redem- 
ptionis aliquo jure tollit. 

XXII. XenoDÌs Meneni ', nobilissimi hominis, uxoris 
fundus erat colano lòcatus : colonus, quod deciima- 
Dorum injiirias ferre non poterat, ex agro profugerat. 
Verres in Xenonem judicium dabat illud suum da- 
mnatorium • de jugerum professione. Xeno ad se per- 
tinere negabat : fundum elocatum esse dicebat. Dabat 

oamibiu qnibiu coUigendi, coiucr- MiniGnil.LuDb.De^.Sob.cmenduit, 



fiùnimloir'). 6. Halìt Eroeit. dUpoìiandam, *t- 

i. Feeit. Coniit 'Verrei ut Apro- queinfra, IT,ao,i/iji/o^'(irc«i7'. J.V.L. 



t Hymphonem qnol 7 . CoiulilÙ 

uaret jngen , dod dedinix. nocens UMI , Dee reven jagenun IID- 

^^ £quo judicio^ SJculorBm legibu laemm profeuiu, 
coiutitDla. Tid. lap. II, <3. 8. Frumtnà. Snbi nielli gè, coade- 

5. CarHMJùini. Palrooi lui aomen mnalur, quod lap. espouiil acriptor. 
iUe»uidpient>C(iTiielK> Teire >□ li- XXII. I. Meneni. Ah orbeMeuu, 

betuleiD vindiciliu. Cf. iuf. aS. Non grsEce Mivoi. XcDon faDdnm qui id 

ciPerguno, Hinorìa Aii« urbe, ted nxorcm pertinebat, coloiu>li>caveril. 
Perga, Pwnphjlùe oppido , oriondua 1. Damnaiorium. Quo neceiie ent 

CTM, ni apparet aupra , I, 10. I[aque aralorem damnaii , al ÌdtdItÌ. 
II. Ck. pari uminla, ^ 



5cb¥ Google 



Io M. T. CU'XRONIS 

iste judicium ^, si parbret, jugera ejus fiindi esse 
pliira, quam colonus esset professus, tum uti Xeno 
damnaretur. Dicebat ille, non modo non arasse se, 
id quod satìs erat^, sed nec dominum ejus esse fundi, 
nec locatorem; uxoris esse^; eam ipsam suum uego- 
tium gerere; ipsani locavisse. Defendebat Xenonem 
homo summo splendore , et summa auctoritate proe- 
ditus, M. Cossetitis. Iste niliiloniinus^ judicium H-S 
Lxxx millium dabat. Ille tametsi recnperatores de co- 
horte tatronum sìbi parari videbat; tamen jutlicium 
acceptutum se esse dicebat. Tum iste magna voce 
Veneriis ' imperai , ut Xeno audiret : Dum res judi- 
cetur, hominem ut asservent; quura judicàtum sit, 
ad se adducant ; et ìllud simul dixit : Se non pntare , 
illum, 3i, propter divitias, pcenas damnationis con- 
temneret , etiam virgas contemnere. Hac ille vi et hoc 
metu adductus, tantum decumanis, quantum iste im- 
peravit, exsolvit. 

XXIII. Polemarchus est Morgantinus , vir bonus at- 
que honestus. Is, quum prò jugerìbus quinqiiaginta 
medìmna locc' decumse imperarentur, quod recusa- 
bat, domum ad istum in jiis' dediictus est; et, quum 

3, Daini itti judieùii>i.yemtjabt- -Riait, ut audtrem, Imen cmn maire 

balMinT«a>conDiiu»iiidiribDsdì9ce> Copitlo.- — Alii habent - Xcnon*. 
pUri,ciimeafc>Tmula,iiapp*Rret,Ele, l^XITI. i. Medimna i3cr. Id est, 

4' Sotis erat, Snfficiebat nt abiol-> aeplingcnla. Qnnm e qaiofjiuiginTa 

venlur. Holom.in Teli, legii-in Mtii Jiigeriliiii *d ■oinniuiit emetì poaieiii 

cnt-. UuDC «eqnod nuit P. Maoot.et (juingcnli medimim, qaorom decatnx 

Datjard. non neeeuirio. fuiuent qniaqcuginta medimiia , incre- 

J. Vint. MiD. Lamb. uxonm ette. dibile videri poatet Verrem prò de- 

fi. ItU niliilominai . Dabal Verrea cnmis iscc medinma impenue, nàl 

jndicei tea tteaptrtttoir» , qui rnm eliam poitea dlacrlis verbii namntnr, 

sfWlertinm Actoginb aillimn (rG^t^o tntxt tribna altia pina irnDirati dpcn- 

fr.) c(Midakiui«nr. immiD nomiae impera we. cpnmqmn- 

7. f«nenu. AppcrìtoribiM mia. — 
Ut Xeno audirei, £t minti iitii ler- 
rerelDT. Sic Orìd. lib. H Amoroiu : 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. U, LIB. III. 5i 

iste eliam cubare! , in cubicutum introductus est, 
quod , uisi mulieii et decumano , patebat alii nemini ^. 
Ibi, quum pugnis et calcibus conacissus* esset, qui 
13CC mediiDiiis decidere Doluisset , mille promisit. 

Eubulides est Grospbus, Centuripinus, homo quum 
virtute et nobilitate domi suee, tum eliam pecunia 
princeps. Huic homini , judices, bonestissimie civitatis 
honestissimo , non modo frumenti scitote , sed etiam 
Tìtse et sanguinis tantum relìctum esse , quantum 
Apronii libido tulìt : nam vi , malo , plagia adductus 
est, ut frumenti daret, non quantum baberet, sed 
quantum c<^eretur. 

Sostratus, et Numenius, et Nymphodorus ejusdem 
civitatis, quum ex agris tres fratres consortes^ prò- 
(ugissent , quod iis plus frumenti iraperabatur, quam 
quantum exararant; hominibus coactis^ in eorum 
arationes Apronius venit, omne instrumentum diri- 
puit, familtam abduxit, pecus abegit. Postea quum 
ad eum Nymphodorus venisset £tnam; et oraret, ut 
sibi sua restituerentur, hominem corripi ac suspendi 
JQSsit in oleastro quodam : qux est arbor, judices, in 
ibro. Tamdiu pependit in arbore socius amicusqiie 
populi romani, in sociorum urbe ac foro, colonus 
aratorque vester, quaradiu voluntas Apronii tulit. 

Genera jamdudum innumerabilium injuriarum , ju- 
dices, singulis nominibus profero : Ìn6nitam multi- 
tudìnem injuriarum preetermitto. Yos ante oculos 
animosque vestros, tota Sicilia, decumanorum hos 
impetus, aratorum direptiones, hujus importunità- 

B fatnm ad tribnoil. Sed h. L ìd ad- f. Coaetim Naog. U*D. GronoT. 

dimr ptt Venia ìrriaiDnem, qui lri- S. Coniortei. Hempi coheredrt, 

bmial in cubicnlo haberet. — Ednctas DOndam dÌTiaa hercdiult, atqne adeo 

ra in MSS. Pali. Nann. Sic ctiam oc- in eidem conunonotei todetate. 

rarrii Vetr. n,ao; Iti, 47. 6. CoaciU. Colleclii ad diiipianda 

]. Olim , nemini alìii. J. V. L. ìtu bona. — Ejotlìi Holom. Hanut. 

4. 



Digitizéoby Google 



5i M. T. CICEROWIS 

tcm, Apronii regnum proponile. Contempsit Siculos; 

non duxit homines; nec ipsos ad perseqiienduni ve- 

heraentes fere, et vos eorum injurias levìter laturos 

existimavit. 

XXIV. Esto ; falsam de illis habuit opinionem , ma- 
lam de vobis : verumtainen quum de Sictdis male me- 
reretur, cives romanos colmt, bis indulsìt, eorum 
volunUti et gratis: deditus fuit. Iste cives romanos ? 
At nuUus' inimicior aut Infestior fuit. Mitto vìncla", 
mitto carcerem , mitto verbera , mitto secures ; crti- 
cem denique illam pr^etermìtto, quam iste civibus 
romanis testem humanitatis in eos ac bcDÌvolentìfe 
»ua: votuit esse; mitto, inqnam, ha;c omnia, atque 
in aliud dicemli tempus rejicio : de decumis, de ci- 
vium romanorum conditione in arationibus disputo; 
qui quemadniodum essent accepti , judìces , audistis 
ex ipsis. Bona sibi erepta esse dixere. Verum haec^, 
quoniatn ejusmo<1i causa fuit, fereuda sunt : nihit 
valuisse sequitatem , nihit consuetudinem ; damna de- 
nique, judìces, nulla tanta sunt, qua: non viri tbrtes, 
. maguo et libero aoinio affecti , fereoda arbitrentur. 
Quid , si equitibus romanis non obscuris , neqiie 
ignotis, sed honestis et iilustrìbus*, manus ab Apro- 
nio, isto prictore, siue olla dubitatione afferebantur ? 
quid exspectatis? quid a me amplius dicendum pu- 

XX.IV. i.L«ctio Eniutiiru,ini//ii, quo, Dt ■npn vidimui , Vcrre* prK- 

eg| ali Ualomanno. Gneiiiu , Olive). laxiu otetHiur. — Olim eni • hujiu- 
LtUcD. TCtcrem lectlonem revocant ; ' modi cmMOa afToJt -. 
quo* nnni: Miiaimur. J. T. L. 4. lUiitribus, Sic ippelJiiliiiilnr qoi 

3. Uluo vini^la. PiKteritiane ni- non quidein Knalarcs cruil, «d cm- 
ceiuct Vims in ronunoi ciiea fàd- tum bubebanl ti apcm acnatoriK di- 
nari , nate fuilns Vcrr. T eiplicabii. gnilatia, cam ordini* cju< intigoi, Mn 

"i.ytnim hoc. Sed illa luleranda l*|o davo, qaiquc io itcnalu jos 
jiiiUivcrunl , quoaiaiu cjutmDdi cauia' Kuttntix habebiDl. Hajni lilnli io- 

foil, i. e. nip. DtililH puitnlaviti ventioneni Lipiiui ad Tacit. Ann. II, 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LITI. III. 53 

tatis? An id agenduni *, ut eo celeriiis de isto transi- 
gamus,quomaturius ad Apronìum possimiis. id qitod 
fgo illi jam in Sicilia pollicitu.'i sura , pervenire ^? qui 
C. Matrinium, judices, sumtna vìrtute homiiieni, 
sumroa industria^ suroma grafia, Lcontinis, in pu- 
blico, biduum tenuit. Alqiie? ab Apronio, judices, 
bomiae in dedecore nato, ad turpitudinein edticto, 
ad Verrìs flagitìa libidinesque accommodato, equitem 
romanum scitote biduum cibo tectoque prohibitum ; 
biduum T.iContinÌ5, in foro, custodiis Apronii i-eten- 
tum atque servatum, neque ante dimissuni, quam 
ad conditioues ejus depactus est*. 

XXV. Nam quid ego de Q. Lollio, Judices, dicam, 
equite romano spectato' atque bonesto ? Clara res est, 
quam dicturus sum, tota Sicilia celeberrima atque 
Dotissima : qui quum araret in ^tnensi, quumque is 
ager Apronio oum ceteris agris esset tradìtus; eque- 
stri vetere illa et auctoritate et gratia fretus , afHr- 
mavit, se decumani», plus quam deberet, non datu- 
rum. Refertur ejns senno ad Apronium. Enìmvero 
iste ridere, ac mirarì, Lollium nihil de Matrinio, 



t, nhrt ad Augnitnin. Hall. Confir 
T.Uv.XXX, i6;A.G.ll.II, i8. 

S. Am iJ agtntttiai. An eo celi^riui 
4b V«rrc tniuigare debemiu,flgo ic- 
coBndo, vcM, jodicei, coodemiundo , 

acawmduin, qui equìtibua roto, rm- 
■NatRilit, parTenùmiu. Sic uplicit 
Mmat. et Dajard. Hnltiu «t «ilcia 
fatila» Qt dcmonslret , ii CiceroiM 
■OS dditnin iri Apronii nomen , quam 
it «CCTWwido ipio pnctoic tot modia 
•E cxcoiaril, ab hac «lim re Cicero- 

horren. Sic cliani Oariton. Schtitr. 
Som» crfo ni :Pl onde m mt mi In ha;<- 



■gcnda potuiimi 



ri Tg 



e capisse maximaf- 
boc ipao jadido pe- 



AproDioiii ai 

riclilantempatet, e 

«X cohorla Verrii idauDistmiii , pèt 

qDem fbnliu mt Verna. 

6, Pervenire. Il* codd. Hannt. Vol- 
go olim venire. J.V. L. 

7. Jtqar. Graleriani codkea, ri 
rrgius optimns , Ai^ui. J. V. 1_ 

R. Malirt Ein«t.«jfl. J.V.I.. 



5cb¥ Google 



54 M. T. CICERONIS 

nihil de ceteris rebus' audisse. Mittìt ad hominem 
Veoerios : hoc quoque atteodite, apparitores a pre- 
tore assignatos habuisse decumanum; si hoc' me- 
diacre argumentum videri potest, istum decumano- 
rum nomine ad suos qusestus esse abusum. Adducitur 
a Veqeriis, atque adeo attrahitur LoUius, commo- 
dum ^ quum Apronìus e pala^tra redisset , et in tri- 
clinio, quod in foro ^tnse straverat, decubuisset*. 
Statuìtur LoUius in ilio tempestivo^ gladiatonim con- 
vivio. Non mehercule, quae loquor, crederem, ju- 
dices, tametsì vulgo audieram, nisì mecum ìpse senex, 
quum mihi atque buie voluntati accusationìs meae la- 
crymans gratias ageret, summa cum auctoritate esset 
loquutus. Statuitur, ut dico, eques romanus , pmpe 
annos xc natus, in Apronii convivio, quum interea 
Apronius caput atque os suum unguento perfrìcaret. 
Quid est, Lolli? inquit : tu, nisi malo coactus,recte 
facere nesds? Homo quid ageret; taceret, respon- 
deret; quid faceret denique, Illa auctoritate et etate 
prsedìtus, nesciebat. Apronius interea coeuam ac po- 
cula poscebat. Servi autem ejus , qui et moribus iis- 
dem essent, quibu.s doraious, et eodem genere*^ ac 
loco nati , praeter oculos ' Lollii hec omnia ferebant. 
Ridere convivie; cachinnarì ìpse Apronius : nisi forte 



XXV. I. IMus. Ldlem. *occin 5. reiB/)«(i>o.IlludB»tconnviam, 

hine nupecum hibet. J. V. L. quod iaibaatdt die ante horam legìti- 

1. Si hoc. Neqoe aùm apparìton* num, i. e.nouam. Semper in malaB 

decornano, nùi a pneton Jomì, pa- partan uuirpatiu.^ — GlaJialonr taìaa 

niiueal ; non jabebat antcn prctoc hicnuithoiiiuuii perditi, Mielenli,m- 

oiai qnatitiia ani gralia. dacea , qnibiu aratona alioaqnr Texa- 

3. Vnlg. eommode. &àmt%. rctcri- bat. Sin icpioa TOcein in Qaindaaa 
pait commodum. Verìiaiine. J. V, L. oratione tunrpaii adnoUiÌDDi. 

4. I«Mbin. rtcìibttitiet. GanUm. 6. £a^infi)Mra.AproBtuilla Ve- 
volgat. defmdebai, iu ut uonerel, nerii iiierat aenna, Dtinfra vocal. 
Irgi etiaiii poaae, diteuiuiuet. 3 .V. L. 7, Prater ocuioi. Ante ckoIim. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. U, LIB. III. 5;'i 

eustimatis , eum in vino ac luxu non risìsse, qui 
Dime ìd perìculu atquc exitio suo risum tenere non 
possit. Ne multa , judices : bis contumeliis scitote 
Q. Lolliuru coactuni , ad Apronii leges conditìonesque 
venisse. Lollius, sciate et morbo impeditus, ad testi- 
moniuin dicendum venire non potuit. Quid opus est 
Lollio? nemo hoc nescit; nemo tuorum aniicorum , 
nemo abs te productus, nemo interrogatiis, nunc se 
prìmum hoc dicet audìre. M. Lollius , ejus tìlius , ado- 
lesceas leclissimus , pneslo est : hujus verba audietia. 
Nani Q. Lollius ejus fìlius, qui Calidìum accusavit, 
adolescens et bonus, et fortiSf et in ptimis disertus, 
quunt bis injuriis contumeliisque commotus in Sici- 
liani esset profectus, in itinere occisus est : cujus 
mortis causam fugitivi^ sustinent; re quidem vera 
nemo in Sicilia dubitai, quin eo sit occisus, quod 
habere clausa non potuerìt sua Consilia de Verre. Iste 
poiTO non dubitabat, quin is, qui antea aliuoi studio 
adductus* accusasset, sibi advenienti praesto esset fu- 
turus, quum esset parentis injuriis et domestico do- 
lore commotus. 

XXVI. Jamne intelligitis, judices, quee pestis, quse 
immanitas in vestra antìquissima , fidelìssima, proxi- 
maque provìncia versata sit? Jam videtis, quam ob 
causam Sicilia , tot bominum antea furta , rapìnas , 
ìniquitates, ignominiasque perpessa, non potuerìt hoc 
Qovum , ac sìngulare, atque iucredibite gehus inju- 
riarum contumeliarumque perferre? Jam omnes in- 
telligunt, cur uidversa provincia defcnsorem suse 
salutìs eum quxsivit', cujus iste fidei, diligentìa^, 

S. AgùiW. Sci'vomm nlìquue qui. nulla HU prima iajiirii cunijinUaii. 
bee Athnii'one, nbrll«Teni]|,h[ijiii XXVI. . 



i-Sl.aiùf.VnopahKci 



rorri|iaiilnm irbitror , «qi 



5cb¥ Google 



56 M. T. CICERONIS 

perseverantUe , nulla ratione ertpi posset'. Tot judi- 
ciis interfiiistìs ; tot homines nocentes et improbos 
acciisatos, et vestra et superiorutn memoria, scitis 
esse: ecqtiemvidistìs, ecquemaudistìs,ÌDtaDtisfurtis, 
in tam apertis, in tanta audacia^, tanta ìmpudentìa 
esse versatum ? Àpronius stipatores Venerios secum 
habebat ; ducebat eos circum- civitates ; publice sibi 
convivia parari, sterni triclinìa, et in foro sterni jti- 
bebat; eo vocari'^ bomìnes honestissimos, non solum 
Siculos , sed etiam equites romanos : ut , quìcum inìre 
convivium nemo umquam , nisi turpis impurusque , 
voluisset, ad ejus convivium spectattssimi atque ho- 
nestissimi viri tenerentur. Ha°c tu, omnium morta- 
lium profligatissime ac perdìtissime , quum scires, 
quum audires quotidie , quum videres : si sine tuo 
maxime quosstu fierent, cum tanto periculo tuo fieri 
paterere atque concederes? et tantum apud te qusestus 
Apronii, tantum ejus sermo inquinatissimus, etbtan- 
ditise ^ flagitiosar valuenint, ut numquam^ animum 
tuum cura tuarum fortunanim cogitatioque tangeret? 
Cernitis, judices, quod et quantum incendium de- 
cumanorum ìmpetu non solum per agros, sed etiam 
per reliquas fortuna» aratorum ; néque solum per 
bona , sed etìam per jura libertatis et civitatis , isto 

a. Emcadatio eit Enmiil. Vulgo vox ■■■] con«iviiiin''( qua ntnupe u- 

• pOMJt •. J. V. L. gnificntor eoa noD Apronii epalii ac- 

J. Scfanti. pnepoiitianeiD delcTit, cumbere , veram intot Vencriocntn 

ACnHi Mtù bono. 3. V. L. nunaa propc menHm atin*. 

4. Scb, recepii lectìonem liiqaot S. Bìandiiia. Qua reoiini* tantnra 

MSS, -evociri». Alii habcnt, -eo et mcretdcibiu coOTEiiium , inquit 

conrocari .. J.V. L. ~ FiUitur om- Aacouia*. 

DÌDoGnETiiu. qai ad cmuato iuriuttw 6. Ul namquam. Ita at DDmqaam 

honestiutnioi boniìnea credebil;quDni (Ibi in luenlcm vrDirel , ttiupo* forr, 

bur vi et qiuai in jaa li-ahcrcnlnr, i]uum ab* le liarum rerum ratio repo- 

Tiil. lop, 3^. El aatia esplica) ipia acerelar. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. III. 5; 

pretore, pervaserìt : videtis pendere alios ^ ex arbore; 
pulsali autem alios et verberari ; porro alios in pu- 
blico custodir! ; destituì alios in convivio ; coiidemnari 
alios a medico et praecone pnetoris ; bona tamen in- 
terea nibiloniinus eorum omnium ex agris auferrì ac 
diripi. Quid. est hoc? populi romani impchum^? po- 
puli romani leges? judicia? socii fideles? provincia 
suburbana ? Nonne omnia potius ejusmodi sunt, quse, 
si Athenio vicisset», in Sicilia non fecisset? Non, in- 
quaro, judices, essetutlam partera istius nequitiiB fu- 
gitivorum insolentia consequuta. 

XXVII. Privatim hoc modo : quid? publice cìvi- 
Utes quemadmodum tractatse sunt? audistis permolta 
indicia et testimonia civitatum , et reliquarum audietis. 
Ac prìmum de Agyrinensi populo, fideli et illustri, 
breviter cognoscite. Agyrinensis est in primis honesta 
dvitas Sicilis, hominum ante hunc preetorem locu- 
pletium summorumque aratorum. Ejus agri decumas 
quum emisset' idem Apronius, Agyrium venit. Qui 
quum eo cum apparitoribus , id est, cum mìnis ac vi 
venisset, poscere pecuniam grandem coepit, ut, ac- 
cepto lucro*, discederet : notle se negotii quidquam 
faabere dicebat , sed , accepta pecunia , qiiam priraum 

-, FeaJere a&oi. Snpn op. a3. ■gromm d«eiimta ptarìi liciuntibi» 

Caitodiri. C*p. 94. Dtttìtai. LoUinm vendebat. Einere quemplarimi} sole- 

uldligii,iS. Candemnari. Cap. ii. bit AproDÌn«, qnod quantum TsUet, 

8. Imperium, Anne «st hoc impn-, »b intoribas ri, int minia aarerret. 
nm |KipaU ronunì P Siccine Ie^i al 3. jtcecpip lucro. Loco àecnvaiiTtrm 

ir? Sic tracHnrar locii ah eia pemniv lummini grandeni pe- 
tivit, nt inde Incntiu in aiiam Iirb«iii 
pergeret. Lacrnin , ni infra constaHt, 

9- Si Jthtnia vìcuitr. Addii post pecnnix ent ■nmina , qnam Aproainn 

kse leu TerbA liber Naoniaaiu , ■ Tcz ipaù ailditammlDin eiigrlial. Gali. 

fa|iii*aniai-. Qaod glouena iinpra- pol-de-vin. Uno ergo tiìg«bat : pri- 

dadior l^mbinn* admuii. J.V. L. . mam pri-aniam, cnji» maximan par. 

XXVII. 1. Quum rmiiirl, \nns iratVerridarct,dcindeaibiiplilncmni. 



5cb¥ Google 



58 M. T. CICERONIS 

aliam civìtatem occurrere^. Sunt omnes Sìculi non 
cODtemDendi , si per nostros magistratus liceat; sed 
homines et satis fortes, et satis piane* fru^ ac so- 
brìi : et Ìd prìniis haec civitas, de qua loquor, ju- 
dices. Itaque homini in primis improbissimo respoo- 
dent Agyrinenses, sese decumas ei , quemadmodum 
deberent, daturos; lucrura, quum ille magno ^ prae- 
sertim emisset , non addituros. Àpronius certiorem 
facit ishim, cuja res erat^, quid rei esser. 

XXVni. Statim, tamquam conjuratio aiiqua Agyrii 
contra rerapublicam facta, aut legatus prsetoris piil- 
satus esset , ita Agyrio magistratus , et quinqueprimi', 
accitu istius evocantur. Veniunt Syracusas. Praesto est 
Àpronius: ait, eas ipsos, qui venissent, contra edi- 
ctum prsetoris fecìsse. Quierebant, quid? responde- 
bat, se ad recuperatores ' esse dicturum. Iste, sequis- 
simus homo, formidinem^ illam suam miseris Agy- 
riaensibus injiciebat : recuperatores se de cohorte 
sua daturum minabatur. Agyrinenses, viri fortissimi, 
judicium se passuros esse dicebant. Ingerebat iste 



i yuìffLt. «r. 
e qno Gtkcìi 
Irr. DcfHidit 

. Sed rcponit 



Gn». ex htn Soetanii 



pcqirdini, qnoil ài 
rftdimo&ima , non ideo lequì recte 
dici • Decorrere eivitatem ». lUqne in 
Hotom. cOBJeatDniDi iDcUnet, «ed id- 
diU etiuD prap. ad. Quin oamiiui 
■ddendam ceiuel, yel wiTaM Tiil|iU. 
Henl. • obniere> coDJkìl. 
i. Diiplicet Emcitlo •pliociix 

ipsnm •Mlin- iinliusdelenduB.J.y. L. 



— Cor vero non eodcm dicatni aen- 
•u , qoo •utii iddIiiu - quo in Div. 

5. Quan itìeniag. Qaniii prKsertini 
jjup prò deciunia mugn* pcenniie vi* 
twel pendendo ■ 

S. Ci^a rei erM. Terrem , kd qoeai 
exea re fmcnu perrenielmit- 

XXVIII. 1. Qainju^naiL Sic ap- 
pdleboUiV qui principem in «eiutu 
urbi» «uelmiaai babebuiL,etqnonuB 
«rat nujdnM dignitu. Sic prò Robc. 
Am. cip. 9 de decen^rimù duioaiu. 

a. ^J rteap*ratori. Id ot , qan>k 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. HI. Sq 

Artemidorum * Comelium medìctim, Valerìum proe- 
ccmem, Tiepolemum pictorem, et ejusmodi recupe- 
ralores; quorum cìvis romanus nemo erat; sed Grteci 
sacrilegi, jam pridem Ìmprobi, repente Conielii^.Vi- 
debant Agyrinenses , quidquìd ad eos recuperatores 
Aproaius attuliaset , illum perfacile probaturum : 
condemnari cum ìstius invidia infamiaque malebant, 
quam ad ejus conditiones pactionesque accedere. 
Quxrebant, quas in verba^ recuperator«a daret. Res- 

poudebat , SI PAJtERET , ADVKRSUS SDICTIJH FECISSB , 

qux? in judicio dictumm esse dìcebat. Iniquissimis 
Terbis, improbissimis recuperatoribus, conflictarì ma- 
lebant, quam quidquam cum isto sua voluntate de- 
cidere. Summittebat iste ^Timarchidem, qui moneret 
e(»,»isaperent, ut transigerent. Pemegabant.— Quid 
ergo? ÌD singulos H-S quìnquagenb millibus^ damnarì 
inavultis? — Malie dicebant. Tum iste dare, omnibus 
audientibus, «Qui damnatus erit, inquìt, virgis ad 

nua Donine ad UrtCDdot mtoiei, i«l. Varrai reipondalut » datnniB 

a ti to* ai qaiKumqoe vcUet con- bue fanniilam ; Si parerei intoro 

^liooa addneend» Vem* ntcbatiiT. feciwc, contn edictmn pnttatit, ci, 

4. Piitem «Ai, •• Aitemidonini n»- qnc Apnoiiu m In judicio dlctonua 
dicon CorneliDin, piclarem Tlepolc- «hi dicibil, ati cosdef» antorei »- 
■mn', onuMb cBt^ri». Soli forte voi, cupentorea coDdemiurent. IniqniliA 
• Aitonidoniv • , ex bUc^ih mtei^ porro ent muiiiia , ita fbnmliia 
pntttìoiM drfmdt. J.T. L. dure, VX rei ìpu idTeiwrii libidine 

5. Comelli.A. Territ nomine , cuJDS damiurentar, qiumvii nescinnt qoJd- 
Wncfido eive* lom. repente ennt nim inedictniD pBcGuieal,u;taraDte*i 
&cd. Sic Manul. Gner. Comndicit qnìdqnid Tcllet, ponct exproBere. 
BqiTdinc non a Terre, qnein man 7. Alii addanl je. Fnutn Imo hI' 
Cenidic gentil fniue eontcndit, wd ■ ipefta Emntio. ncmpe ucdl.aDln 
Balia tic appellato!, qni Victor decon qDTim antares ^uteiiTiuenl, quid 
dteiicT anni* antea proacri pioinis coatn pnetoria edicram feeiaaa dice- 
MtKM, amplin* deneni miilia , ciiaa rentor, ApToniu retpoiidenl,Kanle 
FOwaiMja eHC jaaait et Comciiomm rtcaperatorea eair dictamm , lic Ver- 
in»ia appelLari Toloit. rea eadem Teipondabat. 

6. Qaa in verhi. Quam jndicaodi B. Quinqttagtnù mH/ìtia. Cdreiler 

■onulan rceviparaiorìbiu pneacrìba- io,35o lì. 



5cb¥ Google 



6o M. T. CICERONIS 

Decem csedetur d. Hic ilti flentes rogare atque orare 
cceperunt , ut sibi suas segetes , fructusque omnes , 
arationesque vacuasi Apronio tradere liceret, ut ipsi 
sìne ignominia molestiaque Hiscederent. 

Hac lege , judices , decumas vendidit Verres. Dicat 
licet Hortensius, sivolet, magno Verrem vendidisse. 

XXIX. Haec conditio fiiit , isto prsetore , aratorum . 
ut secum pneclare agi arbitrarentur, si vacuos agros 
Apronio tradere liceret : multas enìm cruces propo- 
sitas efi^ere cupiebant. Quantum Apronius edidisset 
deberi, tantum ex edicto dandura erat. — Etiamne ' 
sì plus edidisset, quam quantum uatum esset? — 
Edam. — Quomodo? — Magistratus ex ipsins edicto 
esigere debebant. — At arator repetere poterat. — 
Verum Artemidoro recuperatore. — Quid, si minus 
arator dedisset , quam poposcisset Apronius? — Jiidi- 
cium in aratorem in quadruplura. — Ex quo jitdicum 
numero? — Ex cohorte praetorìs praeclara hominum 
honestìssimorum. — Quid araplius ? — Minus te juge- 
rum professum esse dico: recuperatores rejice", quod 
adversum edictum feceris. — Ex quo numero? — Ex 
eadem cohorte. — Quid erit extremum? — Si damna- 
tus eris (nam dubitahu damnationis, ìllis recupera* 
torìbus, quse poterat esse?), yirgis te ad necem csdi 
necesse erit. His legibus , bis conditionibus, erit quis- 
quam tam stultus, qui decumas venisse^ arbitretur? 

9. Vaeiuu, Afn» j«m une potso- 
(on. Vt iprì. DiuDDiodolpd,ete. 

XXIX. I. Etiam ne. Oportfbatne 
dari, liploi pcutnliuel, qiua dcdù- 
Mt >g«TP Nota qium TÌTÌde, quam 
JpcciuiTUcHf lofinentca bic miserm il- 
loa indncal Cicero. 

1. Rrjìce. \oD inrellif-rbat b»r 



5cb¥ Google 




IN VERREM ACT. II, LIB. IH. 6i 

qui aratori noveni partes reliquas factas esse exi- 
sttmetPqui nuu iiiteltigiil: , istum sibi qusestui pnedae- 
que habuìsse bona, possessiones , fortunas aratorum? 
XXX. Virgarum metu AgyriDenses , quod impera- 
tum esset, facturos se esse dixerunt. Àccipite nunc, 
quid imperarìt; et dissimulate vos', si potestis, vos 
intelljgere , ipsum praetorem , quod tota Sicilia per- 
spexerìt, redemptorem deciunarum , atque adeo ara- 
lionum' domìnum ac regem fuisse. Imperat Agyri- 
nensibus , ut decumas ipsi publice accipiaot ^, Aprooio 
iucnim dent. Si magno emerat , quoniam tu es , qui 
diligentissime pretium exquisisti*; qui, ut ais, ma- 
gno vendidìsti : quare putabas emptori lucmm addi 
uportere? Esto : putabas. Quamobrem imperabas, ut 
adderent? Quid est aliud, capere et conciliare pecu- 
nias^, in quo te lex. tenet, sì boc non est, vi atque 
imperio cogere invitos lucrum dare alteri, hoc est, 
pecuniam dare ? Age , quid tum ? si Apronìo , delicìis 
pnetoris , lucellì aliquid jussi suut dare , putate Apro- 
oio datuni , si Àprouianum lucellum , ac non pne- 
lorìa prseda vobis videbitur. Imperas , ut decumas 
accipiaut; Apronìo dent lucrum, tritici medimnnm 
xxxm^. Quid est hoc? una civitas ex uno agro 

XXI. I. Emeu. ddci's iaclniit Hiceou snlrrtiun millia (laj/iao 

"<H - ; Henl. m^Uet , -• diuimuUle , Ir.) dabuil. 
ftBO». J. T. L. 4. Exquìiistì. la ■□elione. 

1. Eduat lic C Stcpfa. Gtzv. al. S.Contìliare pteuaiai, FngmeDIum 

Vitcnt cdd. • inlanim -. Std • ara- kgi> Servili^ rcpctniidinuii apad 

liMian- ncliiu vonvenit verbo -de- Bri»on. de Forai. IT, s4 : ail&tdii. 

1. AcdpioHt. Decarau ipii «ibi «viuumie. tur. Coof. eliam appai- 

Unnt et wlTeiidaa pecimia pablica diceu de jud. pobl. ad catc. pr, toL 

aneipiaDt, toàtiù pretio qao rede- 6,IHedimnTfmXXXIIl.Snbiatt^hge 

■r'ril Aproniue , ac aanuDM principali mJIlia , M in leaLerLiia non aemcl 

'iita, lucri nomine, Iria el trìginla vidiiMU. — Oiim - 

fniaienti millia, [[nsp pecunia rlpenna millia >'. 



by Google 



6» M. T. CICERONIS 

plebd' romanx prope^ menstma cibarìii pnetoris 
imperio donare Apronio cogitur : tu magno decumas 
vendidisti , quum tantum lucri decumaDo ait datum ? 
Profecto, si pretiuni» exquisisses dilìgenter, tura, 
quum vendebas, x medimnun) '*> potius addidissent, 
quam H-S loc postea. Magoa prseda videtur : audite 
reliqua, et diligenter attendite, quo minus miremini. 
Siculo» , re necessaria coactos , auxilium a patronis , a 
coosulibus, a senatu , a legibus, a judiciis petivisse. 

XXXI. Ut probaret' Apronius hoc triticum, quod 
et dabatur', imperai Agyrinensibus Verres , ut in me- 
dimna singula dentur Apronio H-S iii ^. Quid est hoc? 
tanto numero frumenti , lucri nomine , imperato et 
expresso, nummi preeterea exigentur, ut probetur fru- 
mentum? an poterai non modo Apronius, sed quìvis , 
exercìtui si metiundum esset, improbare Siculum fru- 



7 . Alii , plebi. FormuD Tero ìlluD , 
plebei , Dou male recepii e MSS LuD' 
Udoii. GenittTiu eM, qaem lodocte 
noUTit ìd plebi libnripi. J. T. I. 

S. Prope. Bene tààìl prope; ni 

plebi DBCeuiiiis iDfGceret, piai lerta 
pane m^oc ille medimuam Dumerm 
eue debnent.Tid. adctlc. hojiu on(. 
Excnnum de re framcDUria. 

g. Sì pretium. SI hoc nnoiD in ani- 
mo vere habniBti Dt magno pretio 
decomai tenderei , AeyrìncDiies , lom 
qnnm -rkadìdiati , Mi decem millia 
nedimnom addendo decama* inai re- 
demiuent, potÌDi qnam Ina ettrlgìnla 
■nilUa medimnnm , pecunia pmdereal 
qsseaexwnUKitertiao) millia, ia3,oao 
fr. eMeiaiit. RcTcni ai mediinna ilU in 
modiofl leBolverìi, modiomm emni 



prOTeniem 5gt milUa m 

blu ri millia *eiaildtderi«,forMnqTiod 

panilo plori* mtìnulom fbìl fi 



di' 



:gg iniDÌB (um medim 
capii). Qaiba* li 



Holom. et Gtktìo. Volg. x medùruta, 
J. T. L. 

XXXI. 1. Probaret, Experiretor, 
expenmento ctplo cogDMcerel, inapi- 
cefet nam easet bonnm. Sic dicanlnr 
ceniom opai locare et posiea pro- 

s.TrìDhiKTerba recti Gni*. reatì- 
Init, male Emeal. delevlt. Htce acrrat 
regina codax opliniaa J. V. L. 

3. SS 111. Seilenii trea, prò ìnapi. 
_ ciendìs medimnii lingulia. Fallnntar 
Hotom. et P. Mannl. qrii trìa millia 
eiplicani Medimnni ione temporia 

prò rjat probalione penderratar Iria 
millia.' Gr<t. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. III. 63 

raentum , quod isti ex area, si vellet, adroetiri lic«bat? 
Fnrmenti taiitus numenis imperio tuo datur, et co- 
gitur. Non est satis. Mummi praeterea imperaDlur : 
dantur. Parum est. Pro decumis hordei alia pecunia 
cogìtur. Jubes H-S xxx* lucri dari. Ita ab una civi- 
tate, vi, minis, imperio, injuriaque preetoris erì- 
piuntur tritici medimnum rxxiii ,.et pneterea H-5 lx^. 
An hiec obscura suot? aut, si omnes homines velint, 
otùcura esse possunt, qua? tu palam egisti, in con- 
ventu imperasti, omnibus inspectHUtibus coesìsti? 
qua de re Agyrinenses magistratus, et quinqueprimi, 
quo» tu tui^ qusestus causa evocasti, acta et imperia 
tua dtnnum ad senatum suum renuntiaverunt ; quo- 
rum renuntiatio , legibus ìilorum , iiteris publicis 
mandata est : quorum legati , homines nobilissimi , 
ftoms sunt , qui hoc idem prò testimonio dixeriint. 
Cognoscite Agyrinensium publicas liteias ; deinde 
testimonium publicuoi civitatis. Recita iiteras pu- 
Uicas. ÌATSRJE poblicjE. Recita testimonium publi- 
ctim. Testimonium pdblicdm. Animadvertistis in hoc 
testimonio, judices, Apollodorum, cui Pyragro co- 
gnonien est, principem suse civìtatis, lacrymantem 
testari ac dicere , numquam post popuU romani no- 
loen ab Siculis auditum et cognitum, Agyrinenses 
centra qnemquam infimum cìvem romanum dixìsse^ 
aut fecisse quippiam ; qui nnnc contra praetorem pò- 

4. BSiix. Scalerlinm (rigìDta mtl- (i6,345 h, } efficiont , qua Aprooìiu 
I>>(6,iSd fr.). ibAfi^rìneniibusabgtiilit. lUqueHot. 

5. H-S Lx. Errar nt in nniDcri*. eoDJeeìt H-S cxiis. Sic edidit Lamb. 
Tni ikbantur Miicrtii in nngtiU me- Ita emeodiipdum Rcsaent Minut. et 
dumi inipidcoda, qpi, prò ratione Grnlar. 1ten|iil Schiiti. Hic MKau 
nxiti mìlliaoi nwdÌMimiBi, conlleinnt male dcOmal emnii HoMoaDinmi 
1)9.000 anlert. Jam prodecami* hor- Grwvini, dam ipM in errore Teraatnr. 
drì mfrtx. 3o,o<M eurta ront; qiue fi. Gmt. laìqtu. Lectio auilicel Nia- 



5cb¥ Google 



64 M. T. CICERONIS 

puli romani magnis injuriis, et magno dolore publice 
testimonium (lìcere cogerentur. Udì, mehercule, baie 
civìtatì ', Verres, obsistere tua defensione non potes : 
tauta auctorìtas est in eorimi bomìnum fidelìtate, 
tantus dolor in injuria, tanta relìgio in testimonio. 
Yerum non una le tantum, sed universa, similibus 
afflictse incommodis, legatìonibus ac testimoniis pu- 
blicis persequuDtur. 

XXX.II. Eteniiu deinceps videamus , Herbitensis cì- 
vitas , hone$ta , et antea copiosa , quemadmodum 
spoliata ab isto ac vexata sit. At quorum hominum? 
stimmorum aratorum ', remotìsfiimorum a foro , ju- 
diciis , controversiis : quìbus parcere et consulere , 
homo impurissime, et quod genus hominum studio- 
sissime conservare debuisti. Primo anno venierunt 
ejus agri decumse tritici medimnum xviii. Atidius', 
ìstius item' minister in decumis, quum emisset, et 
prìefecti nomine^ quum venisset Herbitam ciim Ve- 
neriis, locusque ei publice, quo deverteretur, datiis 
esset; coguntnr Herbitenses ei lucri dare tritici me- 
dimoum XXXVII, quum decurase venJssent tritici 
medimnum xviii. Atque hoc tantum triticum lucri 
coguntur dare publice, quum jam privatim aratores 
ex agris , spallati atque exagitati decumanoruin inju- 
nis, profugissent. Anno secundo quum emisset Apro- 
nius decumas tritici medimnum xxv mìllibus, et ipse 
Herbitam cum illa pncdonum copia manuque ve- 



7. Uni huic àvilaù. Etùm ù h« 


a. Quidam Totnot, ^ectiuai hàai 




,«■» m. J. V. L. 


pustoi alque in hoc Ino propugna- 


S. Prtrfteii pomiae. Svilicel >ic ip 




pdlabanturplunuinprxloiiaoohoiu 


didUw.owsYicUu. 




XXXII. I. Suminoruftì aralorum. 


meiticit annm onuTcral Verres, nt 


Quinniaiationi tant dediliel imentì. 


hot militari timlo e( cquitnm , qow 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. Il, LIB. III. 65 

nìsset; populus publice coactus est ei conferre lucri^ 
iritià medimnuin xxvi, et accessionem H-S^ ciocio. 
De accessione^ dubito, an Apronio ipsi data sit, 
merces opene, pretiumque impudentiae. De tritici 
quidem oumero taoto , quis potest dubitare , quìn ad 
istum pnedonem frumeotarium , sicut Agyrinense 
Grumentum, pervenerit? 

XXXIII. Anao vero tertio in hoc agro consueta- 
dine usus est regia. Solere, aiunt, barbaros reges 
Persarum ac Syroruni',plures uxorcs habere; bis au- 
teoi nzorìbus civitates attribuere, hoc modo: Haec 
dvitas mulieri redimiculum praebeat, hsec in collum, 
iute in crines. Ita poputos habent universos non so- 
lum conscio^ libìdinis suse, veruni etiam adminìstros. 
Eamdem istius, qui se regem Siculorum esse du- 
cebat , licentiam libidinemque fuisse cognoscite. 
£schrìonis Syracusani uxor est Pippa : cujus nomeu 
btius nequitia tota Sicilia pervulgatum est; de qua 
inutiere versus plurimi supra tribunal et supra prse- 

diortt, melu, ■ prò *in culi bai peca- 
■iiB qnm velici , exlurqneRi. Stc ad 
Auìc. T, ai :• AppÌDS noUer tnrmu 
aUqtolsqniliini dedaiar buie Scuplio , 
per qnu Saluuìnioa ( quìiiu p«eumial 



) 

bocm pnCaclam : Taxib*t Baluui- 



'Ì«eo<x 



. Cypra 



t«pBrvA,qiuAiincrcaoprTs, quun 
ni lUTibat Aptuoiiu, et qaaà pie- 
m hnjui impoiUmia, fbraiD dau 
: sed qaod ad fi-Dmenium iIlÌDet, 



moda dub 



ÌBM-. DiUUUi. 

<. EntM. ìb hoc loca ducili* puMt 
inai, qnod ioldligì conunode pouit. 
J. T. L. 

5. US, «te, Scsurtiom duo milUl 

ritHaiintiiu, «t repcmeiidnm poto* 

Ir.). S«d ìpM Huwlio Cicero nfr*' 
(M™* cpùiOp- Sa: >Jam ipic DDnu- 

II, Cic. pari lecauda _ 



• q"'" " 



XXXIil. I. Sjntraia. IntaUigendi 
«idenlur legr* veteri* Syriie , Tel Aj- 
•yiÌK, qaac efebeo ooDlniidiuilnr. — 
Cnitattt attriiitcn. ConMtle PkloDen 
in Alcibiade priore, obi elilm sit ha* 
ciriules ex lingnlii luolici'um qDibai 
AtlribacbaDtar, DmniBcutJs apprilaf u ; 
■icaluuD >b iuooli* IjónM rnc ^ooiXiue 
ipnxxò;, i. e. regime EMum, alÌMs 



5cb¥ Google 



66 M. T. CICERONIS 

torìs caput scribebantur. Hic JEAchrio , Pippa: vir 
adumbratus *, in Herbitensìbus decumis novus ìnsti- 
tuitur publìcanus. Herbitenses quum viderent , si ad 
iEscbrìonem pretium redisset^, se ad arbitrium libì- 
dioosissiniee mulierìs spoliatum iri , liciti suat usque 
eo , quoad se e£Gcere posse arbitrabantur. Supra ad- 
jecit jEschrio : neque enim metuebat , uè , praetore 
Veire , decumana mulier damno a£Gci posset. Addi- 
citur medimnum xxxv raillibus, dimidio fere^ pluris 
quam superiore anno. Aratores funditus everteban- 
tur; et eo magia, quod jam superioribiis annis ex- 
hausti erant ac paene perditi. Intellexit iste , ita ma- 
gno veoisse, ut amplìua ab Herbitensìbus exprimi non 
posset: demit de capite^ medimnum ci3 eia eia loc; 
jubet in tabulas prò medimnum zxzv ^ referri xxxi 
et CGCC. 

XXXIV. Hordei decumas ejusdem agri Docimus 
emerat Hic est Docimus, qui ad istum deduxerat 
Tertiam , Isidori mimi £liam, tì abductam ab Rhodio 
tibìcine. Hujus Tertise plus etiam, quam PippEe, plus 
quam ceterarum, ac prope dicam , tantum apud istum 

xaUnrrpm ippdlati, etc. Conf. rtUm opbDU Schìitai itmrpreKtiaae, nibil 

Cornei. Nap. io Thnaiat. et CHaob. In tmoMna motaodiiBi, ncque andieD- 

in Alban, p. Aio. di Hotoa. f. llnin. U interi qni OM* 

>. y^tAuafrMiu.Qtiì nomina iintiun nino oorrapto* «kUsM ubitnntar. 
DWrili penonam anstincWt. S. Dmnit d* capite. Quam nihil In. 

3. Prttiam reduiei. Si decnnue cri nDmìoe ab Herbitcniibo*, utpota 

Xaebrioni in aDotioDe addioareanir. omahio «ahifli», eipràwn poMe 

— Naun. eod. ■nteidÙMt»; quod re- lUidrct, nmc Vena, ne nuim et !■• 

cep. Cir. Siepban. I^mbin. cram perirai, ex acceptii zut nilli- 

I,. Oiaùdio fin, DecaUM anno ut- bni qna r^, tiDÌT>cu dd>ebal, (an- 

periots Teniennl xxvimillibu, nane ton 9i,(oa mad, ioItìi, et ipaa prò 

xzzv mìllibiu Kddioebuini. Sxkxix m 3,6ao medìmn. habat. 
thinsit aildìcw , bac «""" pnecùe 6. Olim ixxi, VitioMM nnMMCoe bic 

fniiaet dùnidio nqor ( ncmpe xiii nil- atqna iafka EnwiL eorrexit. Mnlta ta- 

libn*) qium anno taperiofa. IIwjim taui, nt in hii ai^ii, atiunBDDC da- 

tHte didt dimidio jWplnrìt. Exliac Uè aant J.T. L. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. III. G7 

in Siciliensi pn^ttira auctoritas valuit, quantum in 
nriiana Chelidonis. Veniunt Herbitam duo pra>toris 
«muli' non molesti, muUercularum tèterrìmaTUm 
improbissimi cognitores'; ìncìpiunt postulare, po- 
scere, minari. Non poterant tamen, quum cuperent, 
Apronium imitali. Siculi Siculos non tam pertimesce- 
bant. Quum omnì ratione taraen illi calunmiarentur, 
promìttunt Herbitenses vadimonium Syracusas. Eo 
posteaquam ventum est , coguntur £schrioni, ìd est, 
Pipp£, dare tantum, quantum erat de capite dem- 
ptara, trìtià medimnum ciò cl> cìo dc^. Mulierctilx 
publicanse noluit ex decumis nimium lucri dare, ne 
forte ab noctumo suo qusestu animum ad vectigalia 
reditnenda transferret Transactum putabant Herbi- 
tenses; quum iste : Quid de hordeoS inquit, et Do- 
cimo, amiculo meo? quid cogitatis? At hoc agebat 
ìu cubiculo, judices, atque in lectitlo suo. Negabant 
illi sibi quidquam esse mandatum. Non audio^: nu- 
foerate H-S xv. Quid fecerent miseri ? aut quid re- 
cosarent? prssertim quum in lectulo decumana^ mu- 
lieris vestigia viderent recentia, quibus ilium inflam- 
mari ad persererandum intelligebant ? Ita civitas una 
sodoma) atque amìcorum, duabus teterrimìs^ mu- 
lierculis, Veire praetore, vectigalis fuit. Atque ego 
nuDG, eum frumenti numerum, et eas publice pe- 

XXXTT. I, Dao prtelara amulL 4. QuiJ de honho.QaiddMbitiì Da- 

Xidino propter PippiiD nxorem , Do- cimo, lucri nomine , pio dectjmU bor- 

•ÌBiuproptcr Tntum, dei ? 

i.Cogniiora.pTocormtOTamiaegO- 5. Non audio. ìttuànoa caro, farti 

lii dcciuuruBi. N*m illcmen deco- pendo; vi» nnmeretis oporui *siter- 

BHHC ennt, ntnip.dizit. Cf. e. 6a. tiun qnindecim millìi (3,07 5 fi-.). 

3.Alu, II. Snìpùt Eni. oc ■ «p, 6. Haud llilei cudd.Pibt. et Nln- 

■ic olim cditum fhit. nUnu , Atque ctiam lupn et cap. se- 

inot modioi, ud tuec qaeoli. Valgala olim leclio , ^Mirinif. 

1. J. T. l. J. V.L. 

5. 



5cb¥ Google 



68 M. T. CICERONIS 

cunias decumanis ub Ilerbitensibus datas esse dico ; 
quo illi frumfinto, et quibtis pecuniis tamen a decii- 
manonim injuriis cives suos non redemerunt. Perditìs 
eniin et direptis araforum bonis, haec <lecunianìs 
merces dabatur, ut aliquando ex eorum à^s atque 
ex urbibus abirent. Ilaque quum Pbilìnus Herbitensis, 
homo'disertus, et prudens, et domi nobìlis, (te cala- 
mitate aratorum, et de fuga, et de reliquorum pau- 
citate piiblice diceret, aniraadvertistis , judìces, ge- 
mitum poptili romani, cujus frequentia buie causfe 
numquam defuit : qua de paucitate aratonim alio 
loco dicam. 

XX.XV. NuQC illud , quod pa?ne praeterii , non on»- 
nino relinquendum videtur : iiam , per deos ìmmor- 
tales! quod de capite' ipso dempsit, quo tandem 
modo vobis non modo ferendum, verum etiam au- 
diendum' videtur? Unus adhuc fuit post Bomam cnn- 
ditam ( dii immorlales faxint , ne sìt alter! ) , cui res- 
publica totam se traderet ^, temporibus coacta , et 
malis domesticis, L. Sulla. Hic tantum potuit, ut 
nemo, ìlio invito, nec bona, nec patriam, nec vitam 
retinere posset; tantum animi habuit ad audaciam, 
ut dicere in concione non dubitare!, bona cìvìiim 
romanorum quum venderci, se pra^dam suam ven- 
dere*. Ejus orones res geslas non solum obtìnemus'; 
verum etiam, propter majorum ìncommodorum et 

XXXV. i. De capite. QooàAttm- 3. Olim, Iradldit, lalimlile nino» 

menti lumiiu , (juie ex dccuDummi recli.J, V. L. 

vendi ( I one lolveDiU popolo rom. ent, i. Pnedam niam venderr. Sic de 

abilnlit, ut co mimu fschrio , Vipp* OfT. II, i5: -Est miua dicere, haiU 

Tir, tolvereti pinna ainorem ficieiu poiiu, qunm bona in foro veaderet, 

mnlIeroDifeqaam reip.BiiiolaiDentaiD. et bonorum virarnm, et loaupletum, 

a. Hoc Mi e MS TJanDtl. Hdd. pr. et certe civiain , predala mmu k 

■ aito terndem modo Jrreitdum , venirn vendere *. 

S. ObtintBias. Ejui acla omnia rr- 

inemiu. — DefinJimai. £t ipH Ctce- 



Digitizeoby Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. III. % 

calamitatam metum, publica auctoritate defendìmue. 
Unum hoc^ illiiis senatusconsuUo reprehensuni , de- 
cretumque est, ut, quibus ille de capite dempsìsset , 
hi pecunia» in serarium referreiit. Statuii senatus 
boc^ ne illi quidem esse licitum , cui concesserat 
(HOnia , a populo ^ factarum quaesitarumque rerum 
sumnias imminuere. Illum viris fortissimis judicarunt 
patres conscripti remittere de summa non potuisse : 
te mulìeri teterrima recte remisisse seoatores judi- 
cabuDt? Ille, de quo lege populus romanus jusserat, 
ut ipsius voluntas populo romano esset prò lege, ta- 
men io hoc uno genere, veterum religione legum, 
reprehendìtur : tu, qui omnibus legibus implicatiis 
tenebare, libidinem libi tuam prò lege esse voluisti? 
lu ilio reprehenditur, quod ex ea pecunia remiserit, 
quaro ipse qusesierat : tibi concedetur, qui de capite 
vectigabum populi romani remisisti? 

XXXVI. Atque in hoc genere audacia» multo eliani 
impudentius in decumis Segesteosium ' versatusest: 



IO COSHil ri defsudit : duo , qi 
potcriptoniiii libai qui» Sulla ■ 
lnJÌibotioribiitprohibiicr*l,in i 



misiuit , hi eudcm in «nrium refe 
RDt. Conr. Plutirch. in Cat. Min. 

7. Alii.Jt. ««nCHj, hoc.l.V. 

8. A populo. Qqm populua lamm 
ipH lolviJDjuraL Sic explJci 



• «pedìclHl quui z^nE uucizque s. pec 
rdp. nqniocera qtundocamque, da et coi 
TofauncnnlìOueipaireMiudcnialar-. <{iueti 
CLid AR.II, 9. Schàt 

6. Unum hoc. HoconnmSiiUxfi- moDD 
ctoa, qnod nomuilUs «ueclii (nii 
«pile, i, e. de uinma pccnniani 
ploram mb biiU vei 
ecligalibiu ndaclin 



pim^rtrcDl, •eoalas reprebeodit 
mvilqiK al illi qoibiu pccaoui! 



Jl.Q„„, 

•polo, i. e. populi booo 

facto ■. ■unii p»ria; ri 

lOL Sic ciiam Deijird. 

Sctinli, eie. et a Reg. cod. ano abeiie 

moDDt Lallemanil. Hutom. ceiuebit 

legmdiuii: "ahipw iaclanira-.,L«nil>. 

dedil -ab ipso parlaroini. 

XXXVI. I. SigtiUnùam. Civita. 






àt- 



coUigunt Miinut. Cinev. Desjaid. 
i*K. Holom. eiiam di- nwniln su. 



5cb¥ Google 



70 M. T. CICERONIS 

quas quum addìxisset eidem illi Docimo, hoc* est, 
tritici modium qutaque mìllibus, et accessionem ad- 
5cr^>sisset H-S MD 3, coegit Segestenses a Docimo tao- 
tidem publìce accipere* : id quod ex Segestensium 
publico testimonio cognoscite. Recita testimonium 
publicum. Testihohiuh publicdm. Audistis, quanti 
decumas acceperit a Docimo civitas , tritid modiam 
quinque millibus^, et accessione. Cognoscite nunc^ 
quanti se vendidisse retulerìt^. Lex decdmis veh- 
DOiTDis C. Yebre ph. Hoc uomine videtis tritici mo- 
dium CIO CI3 cn> de capite esse dempta; quse quum 
de populi romani victu, de vectigalium nervis, de 
sanguine detraxisset [erarii,TertisemimaecondonaTÌt. 
Utrum irapudentius a sociis abstulit ? an turpius me- 
retrici dedit? an improbius popolo romano ademit? 
an audacius tabulas publicas OHumutavìt? Ex horum 
severitate te ulla vis, aut ulla largitio eripiet? Sed 



«pio 



1 optÌMM reponìt Fer- 



ut, li qai poM conceuau immanità - 
lem incoia veniuent ci habcmit *gro«, 
u dare dccniDM cogercnlar , «iciit dt- 
bam decumu ipù Segulcnicf prò ila 
tgrii, qDO> in alieno lolo , nec jam 
ÙDnnrai potaldcrent. 

3. Lamb. eUS 'Docimo, hoc eal , 
Tcrdn trìtict , etc.» qaod probant 
Gner. «t Lalle». et omnino e*M «d- 
dendnm cvnaet Harlc). At enim Tertis 
■nimte Temi non iddixit totam illam 

hao auDDia trìa nuUia condonavi!. Er- 
ga h. I. TertiK nomen ■lìmmn cM. 
— Boc »tt. Eodem aennt t[ao • oempc 
dico - , quom illiutraie ac magìa «spia- 
nac« alìqaid in animo ut. 

3. BS MB. CireUer 307, So. Qium 
nHDiuam Dcsjinl. ean Cne*io nìnis 



>o(4iofr.). Gallicni interprei,M 



olecl 



i5,c» 



(3,075 fi:. ). 

i.Pailiee accipen. S 
git Verre* , nt decimai ip*i a Docimo 
acctpcrent eodem prctìoi ipio eaaiUc 
redemerat \ et pecnniam tnm prò ina 
deenmii, Inm pio aeceuìonc, dcpo- 
blìco òdem Decimo darent. CoDler 
cap. 3o. 

5. Vulg, TniUùt, ec ateaiiomeM. Se- 
qnimor Hotam. et Schntx. J. T. L. 

G. Betalerit. tn tabuli* pnbli 
pastai Terrea, decornai dDoUia tan 
millibns modimn Tcnditu fniue 
ni eornm irla nilUaTcrlia ninK 1 
donarci. 



Mrl- 



5cb¥ Google 



IN VERRBM ACT. Il, LIB. III. 71 

si eripuerìt^; non intellig:Ì5, baec, quac jamdudum lo- 
quor, ad alìam queestionein atque ad peculatus judi> 
dum pertìnere? Itaque hoc mìhi reservabo genus 
iotegrum totum ' : ad illam , quam institui , causam 
frumenti ac decumaruin revertar. 

Qui quum agros maximos ac feracissimos, per se 
tpsum, hoc est, per Aprontum, Verrem alterum , 
depopularetur : ad minores civitates habebat alios , 
quos, tamquam canea, immitteret , nequam homines 
tt improbos ; quibus aut frumentum , aut pecuniam 
publice cogebat dare». 

XXXVII. A. Valentius est in Sicilia, interpres : quo 
iste interprete ■ non ad linguam graecaro , sed ad furta 
et flagitia uti solebat. Fit interpres hic, homo levis 
atque egens, repente decumanus. Emit agri Lipa- 
reosis, miseri atque jejuni, decumas tritici medi- 
mnis 13C. Liparenses vocantur : ipsì accipere decumas , 
et numerare Valentie coguntur lucri H-S xxx mìllia '. 
P» deos iinmortalesl utrum tibi sumes ad defensio- 
nem? taotone^ minorìs te^ decumas vendidisse, ut 
ad niedimna I3C, xxx milUa lucri, statim sua volun- 
tate dvitas adderei, hoc est, tritici medimnum 11 
millia^? an, quum magno decumas vendidisses, te 



f. Eripuml. 8I0 recto edd. pr. i. SS xxx mìllia. Gire. C, 1 5o fr. 
^■netGrBTimaqiiIlar; Orai. Ttro, 3. Tonton* imnerU. Si Vcnw* •« 
•tifMrii. J. y. L. ninoTÙ dsetiniM Tradidiue w dieit, 

I, Non nt mpeiftuun totvm, at >t majoa Incram ùetttt, pccoUtoi - 

Uicllsro TÙam «n. J, Y. L. mi» fit , qtiia puhllc* bona ìmmiiinit , 

g. Sic Enwit. nuripdt. Tnlj^. Avi. ol publlcom IncniiD lagnM. fiinnuii- 
1. T. L. mo dectuDU m veadidiiM ut , ùqniti- 

XlXm. I. Inurprtu. Lndlt on- tue irgnilDr, qui nngno per m Tendili* 

W in tnUgoo. Nam inurpru i* «et decanui tantnm loenun addidir. 

CqM open ad cxtBraiD linguam in- i. Bfamit. «1 quidam alii, liòi 4a- 

"BgiBilHintfamr, Mcnjal miniila- cmmu VKuie. J. V. L. 



5cb¥ Google 



7» M. T. CIGERONIS 

expressisse ab invitis Liparensibus hanc pecuniam? 
Sed quid ego ex te quxro, quid defensiirus sis, pò- 
tius, quam cognoscam ex ipsa civilate, quid gestum 
sit? Recita lestimODinm publicumLiparensium, deiode 
quemadmodum Valeutio uummi sint dati. Testimo- 
HinH poblicdm; quohodo solutcm sit, ex literis 
puBLicis. Etiamne hs^c tam parva civitas, tam procul 
a manibus tuis atque a conspectu remota, sejuncta a 
Sicilia, in insula^ inculta tenuique posila, cumulata 
aliis tuis Boajoribus iQJuriis » in hoc quoque frumeo- 
tarìo genere , prtedee tibi et quaestui fiiit? quam tu to- 
tam insulam cuidam tuorum sodaIium7,sicutaUquod 
muousculum , condonaras; ab hac etiam hsec fru- 
mentaria lucra , tamquam a mediterrarieis , exigebao- 
tur? Itaque qui tot annis agellos suos ante te praeto* 
rem redimere a piratis solebant, iìdem se ipsos a te 
pretio impoMto rederaerunt. 

XXXVllI. Quid ergo? a Tissensibus', perparva et 
tenui civitate, sed aratoribus laboriosis»mÌ$ fruga- 
lissimisque hominìbus, nonne plus, lucri nomine, 
eripitur, quam quautum frumenti omniuo exararant? 
ad quos tu decumanum Diognotum Venenum mi- 
sisti, Dovum genus publicani. Cur hoc auctore non 
Bomae quoque servi pubtici' ad vectigalìa accedant^? 

7. SoJaiiBm.'PtT DOBloaptaa. Haa 



dtint M^ntium trìginlB stilli*. itrì. 

6. Coil. Naniiii optimiu, imiiiitla. XXXTm. i. LambiD. Graler. TVi- 



t. J. V.l. 
- Oceroam *io Teni* inridia lo- 1. Probal GnEriai lectwoon Hao- 



Talde probat G*nt. id Philipp. X, 5. 



gaJut wxedant. J. V. L. 
Um, laodHique qiu fcraciuum a 3. ^ceeifanl. VcctigaUi nondncaDt. 

niod. Sic.V, p. 339. Poterai iDtnn Sic apiul Coen. Nep. in Alt. S,->d 
CicerODii tempore ìnciilla eiM , qDnai hutam pubUctnt DumquaiD acccMÌt -. 

Vid. OroDor. ad Senec. ep. loi. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. It, LIB. HI. 73 

Auno secundo 'Hssenses H-S xxi* lucri dare coguntur 
inviti. Tertio anno ci3 ci3 e» medimDum tritici, 
lucri Diognoto Veoerìo dare coacti sunt. Hìc Dio- 
gnotus, qui ex publicis vectigalibus tanta lucra fadt, 
vicarimn^ nullum habet, nihil omniDo peculii. Vos 
etìam nunc dubitate, si potestìs, iitrum tantum nu- 
merum trìtira Venerius apparitor ìstlus sibi acceperit, 
an buie exegerit. Atque hsec ex puLlico Tissensiiim 
testimonio cognoscite. Testihoitidm poblicdm Tisseit- 
siDH. Obscure , judices , prsetor ipse decumanus est, 
quum ejus apparitores frumentum a civitatibus exì- 
gant, pecunias imperent, aliqnanto plus ipsi lucri au- 
ferant, quani quantum populo romano decumanim 
nomioe daturi sunt? Hi£C aeqbitas in tuo imperio fuit, 
hsec prsetoiis dignitas , ut servos Venerios Siculorum 
domioos esse velles; hic delectus, hoc discrìmen, te 
prxtore, fuit , ut aratore» in servorum numero essent, 
servi in publicanorum. 

XXXIX. Quid? Amestratini miseri, impositis ita 
magnis decumìs, ut ipsis reliqui nilul fieret, nonne 
tamen numerare pecuniaS coacti sunt? Addicuntur 
decumx M. Csesio >, quum adesseut legati Amestra- 
tini : statim cogitur Heraclius legatus numerare H'€, 
XXII. Quid hoc est? quae est ista pneda? qux vis? quae 
direptio sociorum? Si erat Heraclio ab senatu' man- 
datum, ut emeret, emisset; si non erat, qui poterat 

4. A-Iuu. Unum M vigilili milli* XXXIX. i. V. Omo. Coi adtlicU* 

(4,3o51r. ). fìii«e inno «dam tertio a e. ti Gtnt. 

. S, F'iearium, Pottmniu ut ktto- oolli^t; mula jafn, prò ejiudaii] ct> 

i^ uuuiiuD. Nun Mr*i panilo m^o- TÌlatis nomioa , ^( ^meMnutMOf . eoo- 

m notv MTTOt ìp«i inoa htbcbaol, jiót Ualùtratiitai , *«! tfytiitraiiaai, 

tfù appeUabuitDT viearii ; et pcco- vel ilind nomen civilatii. J. V. L. 

lioB pOMJdcbant, pcimiiMi donioi, a. Jb sematu. Si maodaiiel e) 

boe tat, mn propriam nio labore wam nrbii MUalM ilecwBW dDcre; 

paiUB. Da bia rid. Terr. 1, 3S. raùaaet cene. 



5cb¥ Google 



74 M. T. CICERONIS 

saa spoDte pecunìam numerare ? Caesio renuntiat ^ se 
(ledisse. Cognoscite renuntiationem ex literis. Recita 
ex literis publicis. Litekx pubucx. Quo senatuscoo- 
sutto erat hoc legato pennbsum? nullo : cur fedt? 
coactiis est: quis hoc dicit? tota civitas. Recita testi- 
momum publicum. Testimohiun pcbucdm. Ab hac 
eadem civitate, anno secundo, simili ratione extor- 
tam esse pecuniam , et Sext. Vennonìo datam, ex 
eodem testimonio cognovistis. At Amestratinos, ho- 
niines tenues , quum eorum decumas medimnis dccc 
vendidisses Ranobali Venerio ( cognoscite * nomina 
publicanorum), cogis eos plus lucri addere, quam 
quanti venierant , quum magno venissent. Dant Ba- 
oobali medimnis^ dccc, H-S md. Profecto numquaro 
iste tam amens fuisset, ut ex agro pepali romani plus 
fìrumeuti servo Venerio, quam populo romano tnbui 
pateretUFf nisi omnìs ea prseda, servì nomine, ad 
ìstum ipsum perveniret. Petrìni, quum eorum de- 
cumse magno addicts essent,tamen invitìssimiP. THxnrìo 
Turpioni'^, improbissimo homini, qui ìnjuriarum, Sa- 
cerdote prtetore , damnatus est, U-S xxxvii et io dare 
coacti sunt. Itane dissolute decumas vendidìsti, ut, 
quum medimnum' esset H-S zv, decuoue autem 
medimnum ni venissent, hoc est, H-S xxxxv, lucri 



4. CofHoteile. Qnim pnUicanl Coi (tandom onucnt Gtwrr. Dajird. 

cqnilei itijiie >deo cItm mw ildHuit, eto. M ■eqaotl rantin tii. Gir. SUpk. 

diwiu vane qnibiu niuMU hoc dcd»- Sdiatm. M ■lii, 

rit , nonpe OrthiginÌMiiibn» mttU. 6. P. Iftrvia Tkrpìoni, Db homÌM 

Nun Btiubal pnnìeDdi uomen ■onU. hoc rida Vocr. U, 8. — BS xzzrlr, 

5.1((dMVU(.MendaHUloeiu,qoam ete. ciicàl. 7,087,50. — ff-fixzzv, 

loGiì nomina malto magi* qua prò 9i>3S fr. 
dccnmk dadiue dìxarit Gicera, nmlto 7. Alu,aQnn) laadùimxTmillibai 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. Il, UB. III. 75 

tIecubiaDO ci3 eia ciò H-S darentur? — Atpennagno 
decuinas ejus agri ^ veodidi. — Videlicet ^riatur, 
uon Turpioni lucnim datum, sed Petrìnis pecunìam 
ereptam. 

XL. (juid ? Halìcyenses , quorum incoke ' decuma» 
dant, ip&i agros immuneshabent; nonne huìc eidem 
Turpioni , quum decumte e med. venissent , H-S zv eia 
dare coacti sunt? Si id, quod maxime vis, posses 
probare, hsec ad decumano» lucra veuisse, nìhil te 
attigisse; tamen hae pecunise, per vim atque injuriam 
tuam captae et concìltatae, tìbi fìaudi et damnationì 
esse deberent. Quum vero boc nemini persuadere 
possis, te tam amentem fuisse, ut Apronium ac Tur- 
pioDeni, servos bomiues, tuo liberorumque* tuorum 
perìculo divites fieri velles ; dubitaturum quemquam 
existimas, quin illia emissariis haec tibi omnis pecunia 
quxsita sit? Segestam item ad immnnem civitatem 
Venerius Symmachus decumanus immittitur : is ab 
isto Literas alFert , ut sU>i contra omnia senatuscon- 
sulta, contra omnia jura^, contraque legem Rupiliam, 
extra forum * vadimonium promittant aratores. Audite 
literas , quas ad Segestanos miserit. Litehx C. Vkrris. 
Hic Venerius quemadmodum aratores eluserìt, ex una 
pactione bominis honesti gratiosique cognoscite : in 
eodem enim genere sunt faterà. Diodes est Panor- 

TODMcnl, madim nm n ni m. hoc eM, et Emeit. *i mim acdpiii nniaenM, 

B-Sxxsxv, loGii d.diT.» J, V.L. nt script! lunt, ninii parri rei eit; «t 

8. Oliai, -BOididitti, In eddL pr. qiuE nullia intcDigw, nioii* mign*. 
biboit TÌtlciM Sfinir, fio gloriaiar. i.Z'fmnun.Qai n ilaiDMto,tiiit' 

XL. I ■ Iticela. Pangcìnì , qm cum qne bonli pobDcilIf , io egaitMtc et 

dribo* hibilabuit , gnec. pirocxoi. — inJiuma Altari rant. 
B^ ZT co, SeMart. qaindedm millùi 3 . GaUdoi. 

(S^5)- — Locnm aperte vldoMiiB in ra. J.V.L. 



5cb¥ Google 



76 M. T. CICERONIS 

mìtRDUS , Phimes c<^omine , homo illustrìs , ac no- 
bilìs aratOT^. Is agrum in Segestano (nam commer- 
cium in eo agro Panormitanis ^ est ) conductum ha- 
bebatH-S sex inillibus?. Pro decum^, quum pulsatus 
a Venerio esset , decidit H-S xvi millibus et idcluii : 
id ex tabulis ipsius cogooscite. Nomen Dioclis Pahor- 
jfrc&ni. Huic eidein Symmacho Anneius Brocchus, 
senator, homo eo splendore, ea viitute, qua omne» 
existimatis, nummos pneter fhunentum coactus est 
dare. Veiierione servo, te praBtore, talis vir, senator 
populi romani , qusestuì fuit ? 

XLI. Hunc ordinem si dignitate antecellere non 
existìniabas , ne hoc quidem sciebas, judicàre? Antea 
quum equester ordo judicaret, improbi et rapaces 
magistratus in provinciis inserviebant ' publicanis; 
omabant eos , quicumque iti operis erant ; qucm- 
cumque equitem romanum in provincia viderant , he - 
neficiis ac lìberalitate prosequebantur : ncque tantum 
illa res nocentibus proderat, quantum obfuit multis, 
quum aliquid centra utilitatem ejus ordinis volunta- 
temque fectssent. Retinebatur hoc tum , nescio quo- 
modo, qua» communi Consilio ab illis diligenter, ut, 
qui unum equitem romanum contumelia dignura pu- 
tasset, ab universo ordine malo dignus judìcaretur. 
Tu sic ordinem senatorium despexisti, sic ad injurias 
libidinesque tuas omnia cofequasti , sic habuisti sta- 

5. Verbam hoc, ■ C. Stephin. et dine ennt, qno jadica comUlianL 
Gn>*.ddetuii],Eni. retlitnit. J.T.L. Hoc naum, qaod imptodena làtetnr 

6. Ili regi! codicea et veit. editi. Cicrro, iiiirì£ce ilkm ciarìnimi Man* 
CntviEW ex Nuinii codice dedii , ne- tciqaitn confinnitt opiDÌanem : ncmps 
mi'nierr. Em. recte dimiuvit. J. V. L. miicrìis racciocto», publicu ueceui- 

-. HSs«x millìbas. Ciiciler i,s3o Utei ex pablici» necetailatibiu aenn 
ft. — H'S ivt luìllibai , 3^14 fr, ii e. solito! iquitei eosdem ic puMIcanni, 

III.L I . Imerritbimt. Magnoperc 
publicano* colcbint, rpa ex eo or- 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. III. 77 

tutum cum animo ac deliberatum, omnes, qui habi- 
tarent' in Sicilia, aut, qui Sicìiiam te prtetore atti- 
gissent, judices rejìcere^, ut illud* non cogitares, 
tamen ad ejusdem ordinis homines te judices esse 
venturum? in quibus, sì ex ipsorum domestico in- 
commodo nulUis dolor iusideret, tamen esset illa 
cogitatìo, in alterìus^ injuria sese despectos, digoi- 
tatemque ordinis coatemptam et abjeclam. Quod me- 
bercule, judices, mibi non mediocriter ferendum tì- 
detur. Habet enim quemdam aculeum contumelia, 
quem pati pudentes ac viri boni difBcillime possuat. 
Spoliasti Siculos : solent enim inulti esse in injuriis 
suis provinciales. Yexasti negotiatores : inviti euim 
Romam raroque decedunt. Equites romanos ^ ad 
Apronii injurias dedisti : quid enim jam nocere pos- 
suDt, quibus non licet judicare? Quid, qiium sena* 
torem? summis injuriis afficìs? quid aliud dicis, nisi 
hoc? cedo mibi etiam istum senatorem : ut hoc am- 
plissìmum nomen senatorium non modo ad invidiam 
imperìtorum, sed etiam ad conturaeliam improbo- 
rum natum esse videatur. Neque hoc in uno fecit 
Auneìo; sed in omnibus senatoribus: ut ordinis no- 
men non tantum ad honorem, quantum ad ignomi- 
niam valeret. In C. Cassio, viro clarissimo tA fortis* 



«nntoiltK iradcDdì erant, DCdmn ipn a. Coil. Nan. hahtrent. J.V.L. 

o exeiccrcDl. Illi ordini qoi nm In- 3. Jadicei re/'icere. Ut de fHibortD 

no inreoiD*, Kmpcr tsigebat, quam liu liominei ioli judicuenl. 

■beo nibii prteretnr, diviti» ac pan- 4. Enint. lumai Ucnnoiom patii, 

perutem ipum eibiorìelul, Roide Qnare P non rideo . J.V.L. ' 

jndicia non rniitcoDiiiiiltaailB. Esprit S. jtlleriai. Stnalorii, qaem Vmm- 

du Lois, ILI, iS. Qnid euim pnlilict- rio leno qnxitiii foiMe intelligent. 

^ nornm iDjnriii vexiti tpciam poMrant 6. Hilrininm ci Lollinm. CT. e. 14, 

■Ocii, qiuun Sonut apud eoadem pa- 35. Al. tqaitri» rom. J. T. L. 

bUeuioniin amicoa , ■ocios , aodilea 7. .fenaluni. EmendaTil Emeatin* 

B. J.T. L. 



5cb¥ Google 



78 M. T. CICERONIS 

Simo, quum is eo ipso tempore, primo istìus anno, 
consul esset, tanta improbitate usus est, ut, quiitn 
ejuBuxor, femìna primaria, paternasbaberetarationes 
in Leontino , frumentum omne in deaimas ' aufetre 
jusserit. Hunc tu in hac causa testem, Verres, ha- 
bebis ; quoniam , judicem ne haberes , providisti. Vos 
autem, judices, putare debetis, esse quìddam Dobis 
inter nos coramune atque conjunctam. Multa sunt 
importa buie ordini munera , malti labores , multa 
pericula, non solum legurnO acjudiciorum,sed etiam 
ramorum ac tempomm. Sic est hic orde quasi pro- 
positus atque editus in altum , ut ab omnibus ventis 
invidia; circumflan '** posse videatur. In hac tam mì- 
sera et iniqua conditione vttae, ne hoc quidem reti- 
nebimus, judices, ut mdgistratibus nostris in obti- 
□endo jure nostro ne contemptissimi ac despectissimi 
esse videamur? 

XUI. Thermitani misenint, qui decumas emerent 
agri sui. Magni sua putabant interesse, publice pò- 
tins quamvis magDO emi , quam in aliquem istìus 
emissarìum incidere. Appositus erat Venuleius qui- 
dam, qui emeret. Is liceri non destìtit. Illi, quoad 
fidebatur ferri aliquo modo posse, contenderunt : 
postremo liceri destiterunt. Addicitur Venuleio tritici 
modium tiii millibus'. Legatus Possidorus renuntiat. 
Quum omnibus hoc intolerandum videretur, tamen 

S. DecuBias, Yel. lib. ipud Lamb. Qaorum ex indinatiane nujon onlÌ- 

m decODiiiio* aDfetTe-. I.T, L. ni, qui c*t in rivìtale ampliaiiiBii*, 

g. Legante Quinun DOnnnllU , ut quo ccteii* perìcnU inpcudsnt. 

aro CliicDt. et Bab. perdqel, vidcn io.' Cirtumflari. Sia Lucrai. T, 

Bit, ioli lelutoRi tcuentnr. — Ja£eio- iiSo: • Invidia , eco fiiIiiuiHi aamma 

rum. Qnibiu in cxerccndit, diligen- laponntPlenunqas, et qiUBfvnt alila 

tiam, Gdem prcslaTt debenl. — Rumo- magÌB edita comune», 

nii». Qui ùcile coni™ »«iito«.apnd XLU. i. HaJmn rill miltìtmi. 

ÙTidoi diueminantnr. — nm/orain. AIu , -TiimDUUa-. J. V. I.. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. Il, LIB. III. 79 

Venuleio dantur, ne accedat*, tritici mod. ^ tiii; 
prsterea H-S ca ci3. £x quo facile apparet , qus 
merces decumani, qme prsetorìa praeda esse videatur. 
Cedo Thennitanorum mibì literas, et testimonium. 
TkBVUE Thehmitahorum , Ki TEOTiMonjUH. Imacha- 
renses , jam omni frumento ablato , jam omnibus in- 
juriis tuis exioanitos, tributum £acere^, miseros ac 
perdìtos, coegisti; ut Apronio darent H-S xx millia. 
Recita decretum de trìbutis, et publicum testimo- 
nium. SEHATnSCOnSDI.TUH DE TRIBUTO COHFBBEnDO. 

TesTUfomuH iHACHAHEnsinH. Enneiises, quum de- 
cumae venìssent agri Ennensis medimnum eia ciò ciò ce, 
Apronio coacti sunt dare tritici modium xviii ^, et 
H-S III millia. Qufeso, attendile, quantus numerus 
fromeoti cogatur ex omni agro decumano : nam per 
omnes civitates, quse decumas debeDt,percurritoralio 
mea; et in boc genere nunc, judices, versor, in quo 
non singillatim aratore» eversi bonis omnibus sunt, 
sed pnblìce decumani» lucra data sunt, ut alìquando 
ex eorum agrìs atque urbibus expleti atque saturi 
Cam boc cumulo quxstos decederent. 

XUII. Calactinis quamobrem imperasti anno tertto, 
ut decumas agri sui, quas Calactee dare consueverant, 
imestrati M. Csesio decumano darent, quod neque 
anteteprsetfvemillifecerant, neque tuipsebocitasta- 

i.iVe oecedai. QnDm oninìbm pre- pouent, tuncn, h Vennbiiu Theimu 

tìnn boc dvconumm tìx feTti poun Tcnirct , hti ■!!■ modionnn nuliù Ad- 

ndcralar, tUDoi Ì1U oclo uillù laa- jecemnt, et duo ■eaiin. millia. 

£oma VeDoIeìo duitnr, tu Themui 4> TVifruiuin faeert. Tiritlm impo- 

TSiiiit, arbemjna illam iiQ*i> Eujoriit ùlun pecnniam collidere. — BS ii 

>a«t; dantor pnttem pn> laet« dna millia. Gire. 4,ioo fr. — Inln H-S 

•Mot.milUi (<tiof^.) QinuU(i.Ciic.6i5 rr. 

3. Al. • BMd. m •■ Datjaid. «m S. zrni. Hi iHuiMTt revcriptì rani 

GocT. • Bod. II >, b. e. ««X BÌUia. • Gnev. et Enieat. ex Ninnìi mm- 

Ih a« HoiBi «it : Qaamrìs deonnu- datioue: alii aliter. Tid. ijna dieta 

i^BOmiDe pelitiM madia» fis dare innt enpn, p«|[.66, aal. 8. 



5cb¥ Google 



8o M. T. CICERONIS 

tueras antea per biennium ? Theomnastus Syracusanus 
inagrum Mu^censem ' curabs te immissus est?quiara- 
tores ita vexavtt , ut illi la alteras decumas , id quod in 
aliis quoque civitatibus ostendam , triticum emere ne- 
cessario, propter in<^iam, cogerentur. Jam vero ex 
Hyblensium pactionibus ' intelligetis, quaepactse sint 
cum decumano Cn. Sergio, sexies tantum, quam 
quantum satum sit, abtatum esse ab aratorìbus. Re- 
cita sationes et pactìones ex literis publicis. Recita. 

PaCTIONES HtBLERSID» CDH VxirEfilO servo ex LITERIS 

PUBLICIS. CogDoscite item professiones sationum, et 
pactìones Menenorum^ cum Venerìo servo. Recita ex 
ìiterìs publicis. Phdfbssiottbs sa,tiokdm , et pactìones 

MeHBNOBUM 'CUM VeRERIO BERVO ex LITERIS PUBLICIS. 

Patìemini, judices, a sociis, ab aratorìbus popoli ro- 
mani, ab iis, qui vobis laborant, vobis servìunt*, qui 
ita plebcm romanam ab sese ali volunt , ut sibi ac ti- 
berìs sùis tantum supersit , quo ipsi ali possint ; ab 
biSy per summam iujuTiam , per acerbissimas coiitu- 
melias, plus alìquaiido ablatum esse, quam nalum 
sit? Sentio, judices, moderandum mibi esse jam ora* 
tionì mese, fugiendamque vestram satietateui. !Non 
versabor in uno genere diutius, et ita cetera de ora- 
tione mea toUam , ut tamen in causa relinquam. Au- 
dietis Agrigentinoruia, fortissimoriim vironim dilì- 
gentissimorumque, querimonias j cognoscetis, judices, 
Entellinorum , summi taborìs summaeque iodustriae, 
dolorem et injurias ; Heracliensium , Gelensiiim , So- 



XLnl. I. ila , Mati'aisem. ì. Mtneneram,Stqnì\ 

1, Pacaonìèai. Ex conilitioDibal gìoi. J.T. L. 

qou Hyblcinei mm Sergio (Menmt, 4. foiii lerriuHt. Fi 

ìntdligetìi, etc. — Kationet. Qaul wrant -. Eodon lOini 

■gronunjngen uta ant. — Profia^a- ttt, iuTmitni', Verr. I, 

nw. Qnot H*luc M decliniTniM. ron. conditiane, •Miiù 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. UI. 8i 

luntiDonun ^ iiicomiuoda proferentur ; Catinensium , 
locupletissìmorum hominum amicissìmorumque, agros 
vexatos ab Apronio cognoscetis; Tyndarìtanam , no- 
bilissimani civitatem , Cephaloeditanara, Halentinam, ' 
ApoUoDÌenseTD , Engynam, Capitìnam, perdìtas esse 
bac ìniquitate decumarum intelligetis; Morgantìnis ^, 
Assorìnis, Elorinis, Ennensibus, Letinia?, nihil om- 
nino i-elìctum; Cìtarinos^, Acherinos^, parvarum ci- 
TÌtatum homioes, omnino abjectos esse ac perditos; 
omnes denique agros decumanos per triennium po- 
piilo romano ex parte decuma, C. Verri ex omni re- 
lìquo vectigales fuisse; et plerìsque aratorìbus nìhii 
omnino superfuìsse; ai cui quid aut remissum, aut 
rvlictiim sit, id fuisse tantum, quantum ex eo, quo. 
ìslius avaiitia contenta fuit , redundarit. 

XL1V. Duarum mihi civitatum reliquos feci' agros , 
jadices, fere optimos ac nobilissimos, £tQensem et 
Leontinum. Horum agrorum ego missos faciam quaB- 
stoS'triennìi : unum aonum eligam, quo facilìus id, 
quod institui , explicare possim. Sumam annum ter- 
tium, quod et recentlssimus est, et ab iste ita ad- 
miaislratu5,ut, quum se certe decessurum videret. 
Don laboraret, si aratorem nullum in Sicilia omnino 
esset relicturus. Agri £tnensi$ et I*ontini decumas 
agemus. Attendile, jiidices, diligenter. Agri sunt fera- 



li". El.iie» admilteralDr canjectn- 




n.p™ glo«.h.b™di««nt»qD,n. 




àmbi.J.T. L. 


coimptun VDHm , in Ind. Goof^. con- 








XUV. I . RcUqvoi/tci. Agroi Mpo- 


% Gnriiu , daea Onelio et Oartr- 


ui , de qnibtu in ciinina pule dict- 






UOtm. lic edidit. AIU, ÌVednù. Verr. 


■ Vem «poliitù. De £lneii*ù igrl 


IT. »8. J.V.L. 




1. Citarinei. CliiTer. CMarmoi. 


■gram Cicero paallo H>|m appeUiTÌi 


J.T.L, 


c„.,«m/™m.-r«-f^Hom.n„r„o.. 


n. Cic.ftis uaaub,. 


6 



5cb¥ Google 



Si M. T. CICERONIS 

ces; annus tertiiis;decumanus Apronìus. De ^tneii- 
sibus perpauca dicam : dìxenint enim ipsi priore 
actione piiblice. Memoria tenetis , Artemidonim 
jEtnensem , legationis ejus principem publice" dicere, 
Apronium venisse £tDam cum Veueriis ; vocasse ad 
se magistrattim ; imperasse , ut in foro sibi medio lecti 
stemerentur; quotidie solitum esse noa modo in pii- 
btico, sed etiam de publico convivari; quum in eh 
conviviis sympbonia caneret,maximÌ3quepoculis^ mi- 
nistraretur, retinere solitum esse* aratores, atque ab 
iis non modo per injurtam , sed etiam per contume- 
linm, tantum exprimi frumenti, quantum Apronius 
imperasset. Àudistis hsec, judices, quae nunc ego om- 
.nia preetereo ac relinquo. Nihìl de Inxuria Apronii 
loquor, nihil de insolentia^, nihii de singulari nequitia 
ac turpitudine : tantum de quxstii ac lucro dicam 
unius agri et unÌU5 anni , quo Eicilius vos conjeclu- 
ram de triennio, et de tota Sicilia facere possitis. Sed 
mihi £tnensium brevis est oratìo^: ipsi enim vene- 
rnnt ; ipsi publicas literas deportarunt ; docnerunt 
vos, quid lucelli fecerit homo non malus, familìarìs 
pnetoris, Apronius:id, quaeso, ex ipsorum testimonio, 
cognoscite. Recita testimonium ^tnensium. Tkstimo- 

mVM ^THEirSlDM. 

XLV. Qiiid ais? die, die, quaeso, clarius, ut po- 
pulus romanus de suis vectigalibus , de suis araluri- 

1. PuUict Jieert. PnMica anctori- pnccedentibut oruiin abcMc poMi 

Mia iHtnettiin. pnliL 

3. JfsxiMupocB/ti. De boc p«c|i- 5. Intolmtin. Poii hoo Tcrbom 

lonuD miiorum aut maximanim luu e F. TlninD* in vcteri codice ■ddilnm 

GrxctideriTKto Alain* jam Ad. I, a6, inTenil -nihit de pemiua ab eo li- 

disMniìauM. centia • ; qood glonatorì eel trìboen- 

t. LambÌDU* corrìg. rrtinm leKtot àaia. 

tue. Emui. {iliadlt. HecepU Si-hiita. 6. Brfii til oratio. De JEtatatì- 

I. \. h. — GniMnu totom hoc lineii but fanvikr ni diucrendam. 



D.:.l,2.cl!, Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. HI. 83 

bus, (le suis sociU atque amicis audUt. L MBi>tM- 
BDH, L n-5 HiLUà. '. Per deus immortales! unus ager 
uno anno ccc millia modium' tritici, et prseterea H'^ l 
mitlia, lucri dat Apronio? tantone .minorisi decurose 
venienint, quam fuerunt? ao, quum satis magno ve- 
nissent, hic taatus tamen frumenti pecunideque nu- 
merusab aratoribus per vitti ajblatus est? iitrum eoìcn 
borum dixeris, in eo culpa et crimen ban^bit. Nam 
illud quidem non dices, quod utinam ditas^, ad 
Aproniiim non pervenisse tantum. Ita te non modo 
publicis tenebo, sed etiam privatis aratorum pactio- 
uibus ac literis ; ut intelligas , non te diligentioreni in 
faciendis furtis fuisse., quam me in deprehendendis. 
Hoc. tu feresf? hoc quisquam defendet ? hoc hi ,ai aliter 
de te statuere voluerint, sustinebunt^ ? Uno advedtu, 
ex uno agro, Q. Apronium, prseter eam, quaiu'duci, 
pecuniaiD uumeratam, ccc tnilha modium tritici lu- 
cri nomine «ustulissei' Quid? ^hoc .^toense^ soli di- 
cunt ? imo etiam Centu ripini , qui agri £tnensi& multo 
loaximaai partem posùdent. Quoruni legatis, homi- 
nibus nobijissimis , Androni, et Anemoni, senatus ea 
mandata dedit , quse publice ad civitatem. ipsortim per- 
tJDebant; de m injuriìs, quas eivea Ceatunpini non 
in suis , sed in iUifMnim finibus acceperunt, senatus et 
populuR Centuripinus legatos noluit mittere : ipsi 



J.LV. I. £ tf-* nurtù. Qninqna- 


milUbnt minotii, <|i»iii valaerant. 


|inl» talen. millia ( lo.iSo). El h in 


4. Ulinam dicas. Nim li dlieria. 






l>>l«fai>hocnomIn<..53,75af^. 


decumaai, procuntarei tot qasetiui el 






etimi CM cam <uperioribn« L iii»diiii- 


S. Hoc aiferti? Hoc tn crimen 


■B. .mihm , Yernn. hoc numCTo Dti 




■lini! ontor, unplilicindi <■! ma- 


6. Suilinehunt. Hi judice* , «i «liter 


UMligniù. 


quam opoTMi, ai coutra ht ta alrnil- 


3. Taiioae minorU. An tanlo pre- 


Tere voluertDI, poteraut sat «ode- 



,i,:.ci!, Google 



84 M. T. CICERONIS 

aratores Centuripini, qai numerus est in Sicilia maxi- 
niiis homiimm honestìssimorum et locttplelissinio- 
rum , tres legatos, cives suor, delegerunt, ut eorum 
testtmonib non unius agri, sed prope totius Siciliac 
calamitates cognosceretis. Àrant enim tota Sicilia fere 
Centuripini: et boc in te graviores certioresque testes 
.siiQt, quod cetene civitates suis solum incoromodis 
cotnmoventur; Centuripini, quod in omnium' fere 
finibus babent possessione», etiam ceterarum civita- 
tum damua ac detrimenta senserunt. 

XLVI. Verum, ut dixi, ratio certa est* .£tnen- 
sium, et publicis et privatìs Hteris consigoata : mea; 
diligenti» pensum'* magis in Leontino agro est exi- 
gendiim, propter hanc causam, quod ipsi Leontìni 
publice non sane me multum adjuvenint. Neque 
eiiìm e06^ isto pnetore, hec decumanorum injurise 
laeserunt : potius^ etiam, judices, adjuverunt. Mirum 
furiasse hoc vobis, aut ino-edibile videatur, in tantis 
(tratorum incommodis^ Leontinos , qui princìpes rei 
frumentariae fuerunt, expertes incommodorum atqtie 
iujuriarum fuisse. Hoc causx est, judices, quod in 
agro Leontino, prseter unem Mnasistrati famìliam, 
giebam. Leontiuorum possidet nemo^. Itaque Mna- 
sistrati , hominis honestissimì atque optimi viri , testi- 





3. FotsideC tttmo. NeiBpe Centn- 


e. StqA. Gnl. >Ui. Itkbi intra legc- 






bilnr ontnitui. J. V. L. 


■ranl. Infra 48. Qaomodoantnu l«oD- 


XLVI. I. «alio cena rit, tic. Certo 


Iìdì ex Apronìi rapini» qaxiliun fe- 






tnm àeàaìM , quii hxe pnbliciii labo- 


cile qui» dixcrit. Porwn tamen qDum 












ìnopiaiD, eicrccbanl; el pecuniam mti 






i. e, offidDiii ac rnunai. 




9.0Um,.c«iuÌgiwuni«idDÌgrnli>. 


ac pernicici, ìpai maTine nrilitatl ap- 


Penwm .. rtmm yidit Lunbin. 





5cbvGoogIc 



IN VERREM ACT. II, LIB. III. 85 

monium,judices , audietis : ceteros Leontinos, quibus 
no» modo Apronius in agris, sed ne lempestas qMÌ- 
dem ulla nocere potuit, exspectare nolite*.. Etenim 
non modo incommodi nihii ceperunt; sed etìam in 
Apronianis illis rapinis, in queestu siint conopendio- 
que versati. Quapropter, quoniam me Leontina ci- 
vitas atque legatiu , propter'eam , quaiù disi , caiisain , 
defecit; mihimet ineunda ratio , et via reperiunda est, 
qua ad Apronii quatsttim^, sive adeo, qua ad istius 
ÌDgentem immanennque prsedam possim pervenire. 
Agri Leontini decuma; anuo tertio venierunt tritici 
medimnum xxxvi millibtis; hoc est, tritici modium 
ccxvi millibus. Magno, judices, magno'' : iieque enim 
hoc possum negare. Itaque necesse est , aut damnum , 
aut certe non magnum lucrum fecisse decumanum : 
hoc enim solet usu venire iis , qui magno redeme- 
runt. Quid, si estendo, in bac una emptione, lucri 
fieri tritici modium e? quid, si ce? quid ,si ccc?quid , 
si ecce mitlia? dubitab>tis ' etiam , cui ista tant:a praeda 
quxsita sit? Iniquum me esse quispiam dicet, qui 
ex lucri magnitudine ponjecturam feciam furti atque 
pnedfe. Quid? si doceo, judices, eos, qui ecce millia 
modium hicri faciuqt, damnum facturos^ fuisse, si 
tua iniquitas , si tui ex cohorte recuperatores non in- 

t. Exipmuart neìite, Dum taiimo- dimni, qui decamie nomine dabanliir, 

■ina in AproDinm dicaul, qoì in eoa tolldcm piane quol jagen eucat. 

■iiLau coniolit beoefìcù. Vrrm inlcm lue ini nlione coravit 

^. Ad Apronii ^uaitum. Ad co- al kx millibiu Aoapljns qtum qnnm 

potcendam qaa nbone Apronius optimi nwuU CMCI , decnnu» von- 

tulBoi qiueilam eollegeril. deret. 

6. Ifo^o. Nim vMiìr«pIuru,inilU 7. Dnbitabitii. Sic «x edd. pr. re- 

ndoiH potuerant ; qunm igti LeoD- atiiuit Em«t. Valg. dubitatis, 

imi prolcwio td jugernm euet m 8. Damnuni/aetonH.Qni» nimironi 

■QlB.ntiiifn <MIRidilar,«ti>ingiilii ob fìiria mi vocali ab «ritoribus, 

japnbaa cipprmtDr, ubi nwuis opii- coodemnandi »sent, niaiVerrojndice* 

ai, Dcdimni deni; indelìrbat al ma- e romipta »ait cnhnitp dediisct. 



5cb¥ Google 



86 M. T. CICERONIS 

tercederent ? nvm quis poterit in tanto lucro, taiita- 
que tniquitate , dubitare , quìii propter improbitatem' 
tam magnos quxstus feceris? propter magnitudinem 
qtifestus improbus esse volueris? 

XLVII. Quomodo igitur hoc assequar, jadices, ut 
sciam, quantum lucri factum sit? non ex Apronii ta- 
bulis, quas ego quum conquirerem, non inveni; et 
quum in jus ipsum eduxi , expressi , ut conficere ta- 
bulas se negaret. Si mentiebatur; quamobrem remo- 
vebat, si ìue tabulse nìhii tibi'erant obfutur»? si om- 
■lino nullas confecerat literas; ne id quidam satis 
significabat, illum non suum negotium gessìsse? £a 
est enim ratio decumanorum , ut sine plurimis literìs 
confici non possìt. Singula enim nomina aratorum, 
et cum singulis pactiones decumanorum, literis per- 
sequi et conficele necesse est. Jugera professi sunt 
aratores omnes imperio atque instiluto tuo : non 
opinor queraquam minus esse professum , quam 
quantum arasset, quum tot cruces, tot supplicia, tot 
ex cohorte recuperatores proponerentur. In ' jugere 
- agri Leontinì medimnum fere tritici seritur, perpetua 
atque aequabili satione. Ager efficit" cnm octavo, bene 
ut agatur; verum, ut omnes dii adjuvent, cum de- 
cumo : quodsi quando accidit^, tum fit, ut tantum 
decumse sit, quantum severis^; hoc est, ut, quot 
jugera sunt sata, totidem medimna decum» debean- 

9, Imprcbitatent, Q[iv«tiu impro- mcdirooo qaod oataoi 4»t, oclo IIM' 

buv ì* eatf qoìnu^DA «I impTidenter dimiu ooUigit. At flgcr fcnciuiiniu 

nt hciiu. "'t et ^ii iufintibiu, quam deceib 

XLVir. I. In jiigtrt. Cod. Nann. pro uno reddit medimiu. 

quod G»r»IOD. defenijil «ocloritate 3- ^ccidil. Si qnando eveail ni id 

PrucUni. — equabili lationt. Hec decunam niqne perveniir. 

senndi ratio KmpFi et nqnaliicr lin- 4. Quantum leverii. Si decap icd- 

galÌ9 iiinii > Leontinia lenetnr. dat, tnmlit ni annm nwdinuiniB , hu 

3. jigtr rjficii. Agct m\ abrrMtr qiuntnmg te Tnit Mtum , decnn» 00- 

canteDtni ut antor, qaiUD pi-o uno mine pendaa. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. 11, LIB. III. ' 87 
tur. Hoc quum ita esset; prìmum illiul dico, pliiribus 
minibus medimnuni venisse decumas agri I.«ontiiii, 
qiiam quot niillia jugerum sata erant in agro l>eon- 
tino. Quo<l si fieri non poterai, ut plus qiiam decem 
medimna ex jugére ararent^; medimoum autem ex 
jitgere deotimano dari poterai, quum ager, id quod 
perraroeveait,cuiudecunio<'extulis8et: quseerat ratio 
decumani, sì quidem decumte ac non bona venibant 
^ aratorum , ut pluribus aliquanto medimnis decumas 
enieret , quam jugeni «rant sata ? 

XLVIII. In Leontino jugerum subscriptio ac pro- 
fessio non est plus xxx miUium. Decumx xxxvi me- 
dimnum' venierunt. Erravit, an potius insanivit' 
Apronius? imo tum insanisset, si aratoribus , quod 
deberent, licitum esset, et non, quod Apronius iro- 
perasset, necesse fuisset dare. Si ostendo, minus tri- 
bus medimnis in jugerum neminem dedisse decunise, 
coDcedes, opinor, ut cum decumo^ fructus àrationis 
perceptus sit , neminem rainus tribus decumis de- 
disse. Atque^ hoc in beneficii loco petitum est ab 
Aprooio, ut in jugera singula ternis medimnis deci- 
dere liceret Nara quum a multis quaterna, etiam 
qutna exigerentur ; multis autem non modo granum 
nuliuro , sed ne pales quidem ex omni &uctu atque 
ex annuo labore relinquerentur : tum aratores Cen- 
turipini, qui numerus in agro Leontino maxìmus est, 
unum in locum convenerunt ; hominem suie civitatis 

1 tUcùuo, (ere otanea codd. ngti. 

L. — SeiiHu «at ; Fitcui* opor- 

lUmTU decem medimi» ex jii- 

XLTm. I. Alii, mtttimnii. J.T, L. gcn pocepcril u-iior, lunan ilecoaun 

3. ImuKmt. Quum dcoomu plori- tr» tolviiM. 

bn emii medimius, quin quuntni 4- AUi, atqiù. J. V. L. — Id quii 

(MM jogcraiu Buiocnu. miiìmon beaeficium petiernat u-Mo- 

3. Al. iiteamaM>. Sed tubcnl Jixii- ttt. Per hcv aiigetui i-ei airodiu. 



5cbvGoogIc ■ 



88 M. T. CICERONIS 

in primis honestum ac nobiteui , Andronem Ceotu- 
rlpìnum , legaruDt ad AproDtum, euindem, quem 
hoc tempore ad hocjudicium legatum et testem Cen-- 
turipina civitas mlsit ; ut is apud eum causam arato- 
rum ageret , ab eoqiie peteret , ut ab aratoribus Cen- 
turipiuis ne amplius in jugera singula, quam tema 
medimna exigeret. Hoc vix ab Apronio in suramo be- 
neficio , prò iis, qui etiam tum incolumes^ erant, 
impetratum est. Id quum impetrabatur, hoc videlicet , 
impetrabatiir, ut, prò singulis decurais, tema» de- 
cumas dare ticeret. Quod si tua res non ageretur, a 
te potius postularent, ne amplius, quam singulas, 
quam ab Apronio, ut ne plus, quam tenias decumas 
dareut. Nunc, ,ut hoc tempore ea, quse regie, seu 
potius tyrannice , statuii in aratores Apronius , prse- 
termìttam ; neqiie eos appellem , a quibus omne fru- 
mentum erìpuit, et quibus nihil non modo de fructu, 
sed ne de bonis quidem suis reliqui fecit : ex his ternis 
raedimois ^ (quod beneficiì gratia^ue causa concessit ) 
quid lucri fiat, cognoscite. 

XX.IX. Professio est agri Leontini ad jugerum xzx 
millia. Heec sunt ad tritici medimnum xc, id est, tri- 
tici modium dxl millia. Deductis tritici modium ccxvj 
minibus , quanti decumae venierunt, retiqua sunt tri- 
tici cGcxxiv millia. Adde ' totìus summse i3xl millìum 



5. /nco/iime(,BoDÌinoiidaiii c*tnt. ungula qnum terna i 

(I. Temii meJùnnii. In lingoU jn- tini, eHiciantOT qo.oiki mcdimu. «ea 

gtn . Sto,ooo modi Qm.Demp di ergo prò de- 

XLrX. I . Adde. Cicmo bxc nttone vnnii ii6,oooniod. Kipeminlla4,ooo 

■rithmelic* tingala peneqaimr Incra, mod.Hnic «nmmK adde tTM qnÌDqna- 

qoK ad ipsam Terreni penensmnt, guimaatotiDiiununKaiodionim ,b. t. 

ntcìplealinniniiniptomisiinD.qDnni illonini S4o,ooQ mod. qucKtun qahi' 

velia H oatendere diiiuet, in anins qnageiiniz ùmplicei leddnni io,8na 

agri decum» Aproniiun, >d eat, Ver- mod. IripliciM veroconfìcinnl 3i,too 

rem ^oo,oa<• niod. lucri fediie. Ager mod, rtTcìTri rrliqna habuit 3S6,4oo 

LeoDtiiuu 3if,uoo iqgtr.1 habel : qn», mod. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. Il, UR. III. 89 

tDodium tres quinquagesimas , id est, trìticì modium 
XXXII millìa ecce (ab omnibus eoim temse prseterea 
quinquagesimas exigebaiitur ) : siint faaec jam ad cccLvi 
millia ecce mod. trìtici. Àt ego" ccec miilia lucri facta 
esse dixeram. Non enim duco in hac ratione eos, qui- 
bus ternìs mediinnis non est licitum decidere. Verum, 
ut hac ipsa ratione summam mei promissì compleam, 
ad sÌDgula medimna ^ multi H-S duo, multi H-S quìnque 
accessionis cogebantur dare; qui minimum , singulos * 
oummos. Hoc minimum ut sequamur, quoniam xc me- 
dimoum millia duximus, accedebànt^ eo, novo pessimo- 
qae exemplo, H-S zc millia. Rie mihi etiam dicere au- 
debit, magno se decumas vendidisse, quum ex eodem 
agro, dimidio plus ipse abstulerit, quam populo ro- 
mano mìserit? ccxvi modium millibus decumas agri 
Leontini vendidisti ; si ex lege^, magno; si, ut lex 
esset libido tua, parvo; si, ut, quse dimidise essent, 
decumse vocarentur, parvo vendidisti. Multo enim 
plurìs fructus annui Sicilise venire potuerunt, si id te 
seoatus aut populus romanus facere voluisset; eteniui 
sepe decumae ? tanti venierunt, quum lege Hieronica 



ìi , MMi£finiiim. 
I.T.L 

4. Sùtgula AHBUKum. Sic Gniienu 
H «^ ■njmiii io bu daobiu locii de- 
dtnM;wd Granii» si Tctoilii editig 
■"litBÌt, lingnìa mtdiaina...ivigulot 
■■■•01, quam laotioiMm habei ijoa- 
Vt MS Tcgùu optiiDiu. J. \. L. 

ì. Otim, occWiint. — Uii 3S6,4do 
■od. irmlcbuit 



Dunino 3ga,4o^ mod. Qiua lammi ab 
hi* too,ot>o, qaae locri htXA bim b 
Ture Gcero m ielle oMender* polli- 
cin» cil, panno diilat. 

6. Si ax l^. Si lcg«m K^antu e», 
migno Tcndidiad. SId autem vanii idilli 
lioE lege, mt li libido Ina libi prò 
lege fall, et de aiigendii non deciuni, 
•ed dimidiii ci^iUiti, molto ptarii 
etiam Tendere potniit!. 

7. Sape Jttuaut. Kempe aolen 
pnelor, ijno rninienii copia pujor ad 
popnlam rom. peri enirel , conre pv- 



5cb¥ Google 



90 M. J. CtCERONlS 

veoirent, quanti nunc tege Yeirea venierunt. Cedu 
mihi C. Norbani decumas venditas. C. Norbani de- 
CVMX VEKDITJE AGRI Leontiiti. Atqui tUFO iieque judi- 
citim de modo^ jugerum dabatur; neque enim erat 
Artemidorus Corneiius recuperator; oeque ab ara- 
tore magistratus Siciilus tantum exigebat, quantum 
decumanus ediderat ; nec benefìcium petebatur a de- 
cumano, ut in jugera singula temis medimnis deci- 
dere liceret; nec nummorum accessionem cogebatur 
arator dare ; nec ternas quinquagesimas frumenti ad- 
derò : et tamen populo romano magnus frumenti nu- 
menis raittebatur. 

L. Quid vero istsc sibi quinquageaimse, quid porro 
nummorum accessiones volunt? Quo id jure, atque 
adeo, quo id [potiua] more' fecisti^N'ummos dabat 
arator : quomodo ? aut unde ? Qui , si lai^saimus ' esse 
vellet, cumula tioremensurauteretur.utanteasolebant 
lacere in decumis, quum sequa lega et conditròne ve- 
nìbaut Is Dummumdabat. Unde? de frumento? quasi 

tant Dt qwun muimo «nerenl pu- dabttnr , pneter camutaliortm maua- 

blicinl, neqae Umm piui qnim decn- ram, quB c«p. So coDunciDontar, iti 

DURI tb mtoriliiu inreirent . Lindaliu DI pliuqDim decnina pendonntnr. Ne- 

etfo Noibuuu poHor, qnod augoa gmu anim ant ut aut pardonnt de- 

■___ m» — cnnuui, ant TaxaresW» anioni. 

t. JaJiaBm Jt mmia. Id sai , in eoi 
ilaliga[diii' 

r , Ji decnBuni* nomeram proMaii bob aaacni. non 

licentiaiii bob ad auom qDBitum , and qnam brerìlcr et ia*idiow Tarrù ìbì- 

.FinaiT. qitiUIea oolligat orator. 

in nndum L. I. Sic ex eoa. Frane, amotdaiii 

Haa- Erneal. Vulgo, ari. J. V. L. Ib fine 

gore aniia ai^nnenUlionii Cicno rtpelil 

lem mieni, inm maunie qot amtentiani • boc DBqaa eumplo.. 

i point nt HoiiiaiHia i oi le^ Hie- " '■- - - ■ ___. 



eiplioaul. QuDm Cicero tupra b 
■imoi agnu mcdisina decem ip j 



exigrful, Irìi 
ju^aribus oblìi 
lucri qaidpiiini 



lineuti* 



,. t^r^i 



jnn fedi •. idem L.__» 
knoia iDcloail, nt bifidìu. 



e Uba. 



I. Si Tolni 






5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. H, LIB. III. tji 

habuisset , te praetore , quod veiideret. De vivo ' igitur 
erat aliquid resecandum , tit esset , unde Apronio ad illos 
fhictus arationum hoccorollarium*Tiummoruiii adde- 
relur. Jani id porro utrum libentes, an inviti dabant; 
libentes? amabant, credo, Aproniiim: inviti? qua re, 
nisì vi et malo, cogebantur? Jam iste, homo amen- 
tìssimus, in vendundis decumis nummorum faciebat 
accessioDCS^ ad sìngulas decuraas : neque multum; 
bina aut terna mìtlia addebat. Fiunt per triennium 
H-S fortasse la millia. Hoc neque exemplo cujusquam, 
neque ullo jure fecit : neque eam pecuniam retulit^ : 
neque hoc parvum crimen' quemadmodum defen- 
sunis sit, homo quisquam umquam escogitabit *. 

Quod quum ita sit, audes dicere, te magno decu- 
mas vendidìsse , quum sit perspicuum , te bona for- 
tunasque aratorum , non populi romani, sed tui 
quaestus causa, vendidisse? Ut, si quis villicus" ex 

3. OcrVo.Ds ueccMino dctnhen- 6. BttiilU. In nnriniD et id pnbli- 

dDm ent. Traiulanun ■ medicii qui cadi pecnaism refeiri juuii ; aut eja* 

MiuD ad TÌTiun tolcot ampatare, gt rei ntionci habuit. 

■neolunìtatem Kgri TetlDcanl. 7. Ncque hot parvum crinttn. Et 

i. Corol/arium. CoraUariniB , inqnit qDamTÌi hoc leva TÌdeaRiT oiiaica , •■ 
Varrò, diciiorqood additam, prelcr- cmn tot aliù rooferatiir. Sic Manai. 
qaamqitod dcbitnni. ^« Tocabnlum Cndiderim palinah. I- aotironìcs dì- 
fictan 1 cordili* ; quod lue, qann ctnin , «it bis rcpetendam ncfaliTam 
placDOaiit actORa.in tcena dici ioli- aeqae, iu nt lit : Nee, quisquam ci- 
ta. CohIbt TeiT. IV, 16. co^uhit qoa rationa poarit iliad non 

5. Facitbat aceaiionei. Cogebat ita parrniD crimen deficDdcre. Ncque 

ataiona, atunasnoa dacumij et priori enlm illnd in minìmii ent, poatqoam 

tocra addcreut, ilqna libì bina vcl tanlam finmenii vim ■ mìwrii arato- 

iCTna MittttiiiM millia dati «dgebai. rìbiu e^reiaerat, etiim pecnniam 

Enta anten Sidli» popoli , tate PL- eitDrqaere qiue eo amplior erat qno 

ini>,LXXn; pru qnornm lincia decn- improbins jam tubiti fuerant araturea. 

ai>iibÌDBiealertlnnimllKaexigantnr, i. Excogilabil. Alii, exeagi'lant. 

mmt i«i.ooo aanua (ig.Sao fr.),et J. V, L. 

tiinniofient 43ii,oooiett. (8S,S6o)', 9. ^'l'Wiea». Plernmqno serrm mi , 

eiHpie impiina, quod a nouDDllìfl nun cni vììlx coni ent commiaaa. Conf. 

Irina, (cd tenu amomonun millia exi- Varr. de Re R. 1, 1 ; Cainm. io Pref. 

jmMiir- lik. XII i Horal. Epiat. I, H- 



DiMzecbv Google 



92 M. T. CICERONIS 

eo fundo, qui H-S dena meritasset'", escisis arborìbus 
ac veoditis, demptis tegulis, instrumento , pecore 
abalieuato, domino xz millia" nummum prò x mi- 
sertt, sibi alia prsterea centum coufecerìt: primo do- 
minus, ignarus incommodi sui, gaudeat , vilticoque 
delectetur, quod tanto sibi plus " mercedis ex fundo 
refeclum sit : detnde , quum audierit , eas res , quibus 
Aindi Iructus et cultura coutinetur, amotas et ven- 
ditas; summo supplìcio Ttllìcum afHciat , et secum 
male actum putet : item populus romanus quum au- 
dit, pluris decumas vendidisse C. Verrem, quam in- 
nocentissìmum hominem, cui iste sucpessit, C. Sacer- 
dotem, putat se bonum in arationibus fructibusqae 
suis habuisse custodem ac villicum; quum senserit, 
ìstum onine instrumentum aratorum, omnia subsidja 
vectigalium vendidìsse , omnem spam posteritatis ' ^ 
avaritia sua sustiilisse , arationes et agros vectigales 
Tastasse atque exinanisse , ipsum maximos qusestus 
prsedasque fecisse; inteiliget secum uctura esse pes- 
sime, istum autem summo supplìcio digiium existi- 
mabit. 

LI. Unde ergo fapc' intellìgi potest? Ex hoc maxime, 
quod ager decumanus provinctse Siciliae propter'istius 
avaritiam desertus est : ncque id soluro accidit , utì 
minus multis' jugis ararent, si qui in agris remanse- 

lo. Jfinuiii. Exqnold domÌDiuit ii. ax nulfia. 4,(00. — Cenivm. 

■ett. dana DiQIu ndinuit (i^5a fi.). Sab. millia ( io,5oo). 

Sic «pad PUat. Farad. IV, 7, gg, go: ta. Tanto pini. NetDpe dapio. 

rquid mCRtluec nuichtna? • Sic Grò- i3. Poscerit. AnDOmm Mquentlom. 

ter. Tarba^. Emeti. GncTÌiu lalem LI. i. Boc. Nsmpc iatum omne ìd- 

u Ticlorio et P. Hinutio : •coi U-S stnunentum ■ratomm, omnia aobaidìi 

din* mercea oaeti ; cui uienliniitur vecdgalinni vendidiue. 

Olivet- et Lallem. Dajardina Cam Ho- i. Minui tnullii. Mollo miniu ■»■• 

tom. lefjendnm ccniM : "cnjiia Milcr- mcrniis antri*. Jagam nàta h. I. 

tium dcnam mcrcei cai -. Cur non tei- idem lonat qnod par boum, qui bini 

Tclnr vulgau non tidro. aialm alliganlur. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. U, LIB. III. gS 

nint; sed etiam, ut permulti locupletes homines, 
magni et navi nratores, agros latos' ac fertiles dese- 
rerent, totasque arationes derelinquerent. Id adeo 
sciri faciUime potest ex iiterìs publicis civitatum , 
propterea quod lege Hìeronìca numerus aratorum 
quotannis apud magistratus publice subscrìbitur. Re- 
cita tandem , quot acceperit * aratores agri Leoiitini 
Verres, ~ lxxxiii. — Qoot anno tertio profiteantur.— 
XXXII. — Unum et quinquaginta aratores ita video de- 
jectos^, ut bis ne vicarii quidein successerint. Quot 
aratores, advenìente te, fuerunt agri Mutycensis? vi- 
deamus er Iiterìs publicis. — clxxxviii. — Quid? anno 
tertio? — CI.. — Lxxxvji aratores unus ager istius in- 
juriadesiderat;atqueadeo nostra respubtica,quoniam 
iUa populi romani vectigalia sunt, hunc tot patrum- 
familias numerum desiderai et repoScit. Ager Herbì- 
tensis primo anno habuit aratores ducentos quinqua- 
ginta septem, tertio centum viginti : bine cenlum 
triginta septem patresfamilias extorres profugerunt. 
Agyiiaensis ager, quorum hominum ! quam boiiesto- 
rum! quam locupletium! ducentos quinquaginta ara- 
tores habuit primo anno prostune fuse. Quid tertio 
aQuo?octoginta, quemadmodum legatos Agyrinenses 
recitare ex publicis literis audìstis. 

Lll. Pro dii immortales! sì ex provincia tota cen- 
Itim septuaginta ejecisses, possesne, Heverìs judici- 
biis, salvus esse? Unus ager Agyrinensis clxx ara- 



3. £dtor.Eni, (ptiqium hiac Itetìo- 


i. Aeceperiu QdoC fuerim 


qnnoi 


Boa opiimo iure pnelulil ; malti cmn 


Tcnit in Siciliani Verni. — 


Loco 


Gru) ti. /uhm dederunt, qaod molto 




iterro- 






Gvm- 


figOfi lit poelil DOlior quim or.lori- 






U.,Ìd™.igt,ific.Wt«q„Qli cpi- 


5. DtjfciBt. Omnino igrii 


.poli.. 


ibelo . fcrtllra - : ei htti agri conve- 


lai. Ernest, nulit • cjecliu - 


inious 


bÌbui magiii aratorUui. 







Digitizeoby Google 



94 M. T. CICERONIS 

turibus inanior quum sit, vos conjecturam totius 
provinctse non facietis? Atqiie hoc peratque in omnì 
agro decumaDO reperìetis : quibus alìquid tameo re- 
Uqui fuerit ex magno patrimonio, eos io agris minore 
instrumento, luiiius multis jugis ', remansisse, quod 
metuebant, si recessis&ent, ne reliquas fortuna» omnes 
amitterent; quibus autem iste nihii reliqui, quod 
perderent, fecerat, eos piane non solum ex agris, 
verum ex civitatibus suis proiugisse. lili ipsi, qui re- 
manserant , vis decuma pars aratoruoi , relicturi agros 
omnes erant, nìsi ad eos Metellus Roma lìteras mi- 
sìsset, se decumas lege Hierooica venditurum ; et aisi 
ab iis boc petivìsset , ut sererent quam plurìmum : 
quod illi semper sua causa * fecerant, quum eos nemo 
rogaret, quamdiu intelligebaot , sese sibi et populo 
romano , non Yerri et Apronio serere , impendere , 
taborare. Jam vero , judices , si Siculorum fortunas 
uegligitis; si, quemadmoduoi socii populi romani a 
magistratibus nostris tractentur, non laboratis : at vos 
commuoem populi romani causam ^ suscipite atque 
defendite. Ejectos aratores esse dico ; agros vectigale« 
vezatos atque exioanitos a Verre ; populatam vexa- 
taroque provinciam : liaac omnia doceo literìs pu- 
blicis^ honestissimarum civilatum , et privatis prìma- 
riorum vìrorum testimoniis. 

LUI. Quid vultis' amplius? num exspectatis, dum 



UI. t. UbIiù /agii. Opime eoa. 


pndalua «i , ea da popoli nm. tìcId, 


N*oi>. Olim , KBitU loch. J. T. L. 


de Tdctigilintn urna, de (aogoine 




detniit «rarii. Loco, «b hon«io, rt 


»mim. A1Ì5,«<. 




3. Papali rom. causam. « to> SU 


qnibna praeparaolor aninii ad locum 


cuIoTumnon toigent, si, qnomodo 


de eonimdem leatiinonio. 




4. Uuris publias. Aberaul h« 


mm cuntii; st ■alteiB popolo tom. 


duo vcrba ; recepiuun e uodd. J, V. L. 


sab^r■>ìle, (|DÌa quc Trrrci io Sirllia 


LUI. .. Q-M -.mìtìi. Non panim 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. IT, LIB. III. 9$ 

L. MeteUus is , qui inuttos in istum testes imperio et 
polestate deterruitS idem absens de ìstius scelere, 
improbi tate , audacia testimonium dicat? non opinor. 
At is optime , qui succesàt isti , potuit cogooscere. Ita 
est : veruni aniicitia impeditur. At debet nos certiores 
bcere, quo pactu se faabeat provincia. Debet : verum- 
latDen non cc^tur. Kum quis in Verrem L. Metelli 
testimoaium requirit ? nemo : num quis postulata 
non opinor. Quid , sì testimonio L. Metelli ac literin 
haec omnia vera esse doceo^ ? quid dicetis? utrum Me- 
tellum falsum scribere? an amicum* Isedendi esse 
cupidum ? an prsetorem , quemadmodum provincia 
aSécta^ sit, nescire? Recita literas L. Metelli, quas 
ad Cn. Pompeium et M. Crassum consutes , quas ad 
M. Mummium pnetorera , quas ad queestores urbis 
misit. Epistola. L. Metelli. Decdmas FRDMEnTi legb 
HiEBOHicA, vENDiDi. Quom scribit , se lege Hieronica 
veudidisse , quid scribit? itk se veudidisse , ut omnes, 
prater Verrem : quutn scribit , se lege* Hieronica 
vendidisse, quid scribit? se per istum erepta? Siculis 
najorum nostrorum beneficia, jus ipsorum, condi- 
tionem societatis , amicitiae , fo^erum reddidisse. Dìcit, 
quanti cujusque agri decumas vendiderit: deinde quid 
scribit? Recita de epistola reliqua. Somma* data est 

xKtDrìtitù additar hmo MeteUi Mti- S. Afftela. Cod. Nann. A^eta sii. 

aoBÌo ab ■djaoclii ejiudem Facli et 6. Qaaia icribil le lege. Icnitio 

■nidtin COI Vcrre. bn: vini iddit ontioni, ita ut non ■ 

3. AMmW.NeHimum TcoinDIad Ctoerona e*w oniu Bmsl. non cn- 

3. Dotto. Sic oomut Einiat. voi- uatiam , ni ipw ah , dalnntbei ac 
ptDB Jixtbo. Quia aaDp^ ita a de. frangat , led ooniia ait vetaaniemior. 
'Hertar, mapta t. i6,BtpaMÌi». ^. Ertpia Siciilii. Anpltfieatio per 

4. Aa tuMÌaim, An io iUa ntpoa- diitiibatioiieiii. 
dnilipfDaiiaeredeiHanni amico uo 8. Al. Jtmuna vi. Hn«l. canj.iim- 
•dt Boeat. Qnod certe neno dicat i maglie, (imt. priore» kcl. p<wha*l(. 
lurum nempe la-dere nemo cupil. J. V. L. 



5cb¥ Google 



96 M. T. CICERONIS 

OPKRA. A ME , DT QDAH PLURIMO DECOMAS TEfn)EREH. 

Cur igitur, Metelle, non ita magno vendidìsti? quia 
desertas arationes, inanes agros, provìnciam miseram 
perditamque ofifendi. Quid? id ipsum, quod satum 
est , qua ratione quisquam , qui sereret, inventila est? 
Recita lìteras. Liter^. Ait se misisse , et prassentem 
coDfirmasse , suam interposuisse auctoritatem : tan- 
tum quodf aratoribus Metellus obsìdes non dedit, se 
nulla in re Verri similem futurum. At quid est tan- 
dem, in quo se laborasse dicat? Becita. Ut aratores, 

QOI RELIQUI ERANT, QDAK PLURIMDM SERERXITT. Quì !%• 

liqui? quid hoc est? reliqui? quo ex bello? qua ex 
vastitate ? qusenam in Sicilia tanta clades , aut quod 
bellum tam diuturnum , tam calamitosum , te prae- 
tore, versatum est, ut is , qui tibi successerìt , reli- 
quos aratores collegisse et recreasse videatur? 

LIV. Quum bellis ' Cartbaginiensibus Sicilia vezata 
est, et post nostra patrumque memoria quum bis in 
ea provincia' magnae fugitivorum copise versatfc: 
sunt^; lamen aratorum interitio* lacta nulla est: tum, 
semente prohibita , aut messe amissa, fructus annuus 
interibat; tamen incolurnis nuraerus manebat domi- 
norura atque aratorum: tum, qui M. Lavino^, aut 



g. Tantum quod. luialctii loeotio , 


FJoniD, Ub. ni, cip. 19. Eontun 


prò DOD longc ibeM qniii dederìt ob- 


RopiUoi inno 611, Athmioiinii H. 




AqnUiu un» 65i devicii. 


LIT. i.Qnuailw/JÙ.DgbdliiPDuiéù 


S. 5unr. Alii.iinr. J, V. L. 


iu Sicilia, Il lempore quo primiiin Ir- 


4. /RMfl'rib. Sic noDDclli codd. et 


ma Pani in Sidliim inluleroui vide 




RolluiuDi Hiiloi. X. L 






5. Oltm Ltvinh. Pighiniùnccaiui 


duo , Eaniu DOatine, tà IJbiirtMeiD at 


miUet, proeomulibai etprat. J. V. L. 


aniu ler'o* conciuvit, ma» 6iS. 


EnwM. bene muniiit omaei provin- 


Vid. Sigon. io finii 1(1 boDC •nnain. 


eùrun reelorei coumaai nomiiw prx- 


PHt iliquot iniKM , qoDni vii 1 biUia 


lorei dici. Sic tice ver» prvcoaiul 


mpìnrcl ìmuI., Cilii quidim pi- 




sto[,Alhi!nia,b«llnmrcni>v(.vii. Ville 


ibiqocTomnl. e. Ernct, 



Digitizeoby Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. III. 97 

P. Rtipilio , aut M. Aquillìo y prsetorìbus ^, iu eam pro- 
vinòam successerant, aratores reliquos non collige- 
baot'. Tantone plus Veires cum Apronio provincifè 
Sidliae calamitatis importavit, quam aut^ Hasdrubal 
cum Poenonim exercìtu , aut Athenio cum fugitivo- 
rum iDazimis copiis ; ut temporibus illis , simui atque 
bostis soperatus esset, ager araretur omnìs, neque 
aratori pnetor per literaso supplicaret, ncque eum 
pnesens oraret"*, ut quam pluiimum sereret; nunc 
aatem, ne post abitum quìdem'hujus importunls- 
ùmae pestis, quìsquam reperiretui:, qui sua voluntate 
araret? paoci essent reliqui, qui L. Metelli auctori- 
tate in agros, atque ad suum larem familìarem redi- 
rent? Bis te literis, homo audacissime atque amen- 
lissime , jugulatum esse non sentis? non vides j quum 
is, qui tibì successit, aratores reliquos appellet, hoc 
eum diserte scribere , reliquos hos esse , non ex bello, 
neque ex aliqua bujusmodi calamitate, sed ex tuo 
$(»Ure , importunitate , avarìtia , crudelitate ? Recita 
cetera. Tameh pko so, ut tehpokis difpicdltas, ara.- 
TOKOMQCB pcenjRiA. TCUT. Aratorum , inquit, penuria. 
Si ego accusator toties de re eadem dicerem , vererer, 
ne aoimos vestros ofienderem, judices : clamai Me- 
tellus : K151 UTBRAS HisissEH : non est satis. Nisi prje- 
SEKS coirriHMAsssK : ne id quidem satis est. Reliquos, 
inquit, ABATOBEs : reliquos? prope lugubri verbo ca- 
lamiutem provinòae Sicilìec sìgnìficat : addit, Aaato- 

Bim PEHUBIA. 

t. Prmtoniat. Id B>t, procoarali- bello primo Pnotm bellon g«M>t ia 

ha; un promUeae utpe Ninnuitar. Sirilii. Poljb. lìb. T. 

7. NoM eottigibaia. QdU non dif- g. Per ÌÌUrat tapplìcaret. IJtì tap- 
pami, nt Tcn« pneton diflogC' plioTÌt Mttellai. 
>nL 10. PrmttHi orarti. Ut idem Me- 

t. ffiuAnf a/. Plnrm hiqiu nomin» tdliu. Da AthcDlone, Mr*Dnun nfe, 

"pctjnntiir duco; illa Kannouii lilinj sT, fior. Ili, ig, p. aSg ed. no)l. 
II, de. pan iceanJa. rj 



5cb¥ Google 



98 M. T. CICERONIS 

LV. Exspectate «tiam, judices, exspectate, si po- 
tesds, auctoritatem accusationis tneae. Dico aratores 
istius avaritìa ejectos : scribi! Metellus , reliquos ab se 
esse confinnatoB. Dico agros relictos, arationesque 
desertas esse : scrìbit Metellus aratorum esse peno- 
riam. Hoc quum scrìbit, ìUud ostendit, dejectofi, 
ejectos', fortunis omnibus expulsos esse popuii ro- 
mani socios atque auiicos. Quibus si qua calamitas 
propter istum, salvis vectigalibus nostri», acddisset, 
animadvertere in eum vos oportebat ; pnesertim quum 
ea lege* judicaretìs, quie sociorum causa esset fx>D- 
stituta: quum vero, perditis profligattsque sodìs, ve- 
ctigalia popuii romani sint deinìnuta; res frumentaria, 
commeatus, copise, salus UrìMs^ atque exercitoum 
nostrcMum in postehtatem istius avaritia interierìt; 
saltem commoda popuii romani respicìte, si sociis 
lidelissimìs prospicenre non laboratia. Atque, ut in- 
telligalis , ab isto , prae lucro , pnedaque presenti , nec 
vectigalìum , nec posterìtatis habitam esse raHonern ; 
cf^DScite, quid ad extreroum scrìbat Metellus : m 
akuqudh tkhpos vectioalibds prospsxi. In relìquiun 
tempus ait se rectigalibus prospexisse. Non scrìberetr 
se vectigalibus prospeiisse , nisi hoc vellet ostendere, 
te vectjgalia perdidisse. Quid enim erat, qiiod vecti- 
galibus prospiceret Metellus in decumis , et in tota re 
frumentaria, si iste non vectigalia popuii romani suo 
qusestu pervertisset ? Atque ipse Metellus , qui vecti' 

LT. !• Dej'ectoi, e/'ectoi. Dejccti dornm uanu, coiuliluUm; etetiHBw 

dienntnr, qni lat ri astcn* , ast e*- nihil dctrìmanti «mpÌBet popoIiiB 

lunìutc (liqna fortoDU mai «ni- rouniu aovsra uomo looioa «imi bI- 

wrnnt. Ejccti, qu prohibili nni «e- cUoendiM. 
cedn«. 3. Saìiu Urhii. Qam i 

1. £<• Itgt. Ut JndioM ofBi^ loi n re fini 

couuDonait, «epìoi ìnfinlrit . \vgttn lega Han 

qu jodicwil «NI de npenndi* , w- beili et pasU « 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. III. 99 

gilibus prospictt, qui réliquos aratores cc^ligìt, quid 
assequitur, nisi boc, ut arent, si quid possuot, qui- 
bus aratrum saltem alìquod satelles istìus Apronius 
rdiquuiii fecit; qui tamen in agris^ spe atque ex^< 
ctitioce Metelli^ Tcraanserunti* Quid? ceteri Siculi, 
quid ? ille maxìmus numerus aratonim , qui nim modo 
« agri» ejecti sunt, sed etiaoi ex dTÌtatibua suis, ex 
provincia, denique bonìs fortunisque omnibus ere- 
plift, profugerunt, qua ratione it reTocabuotur? qnot 
prstorum innoceutia sapientiaque opus est, ut illa 
aratonim multitudo aliquando in suis agrìs ac sedi- 
biiscollocetur? 

LTI. Ac, ne miremini*, tantam multitudinem pro- 
fugisse, quantam ex literó pubticìs, aratorumque 
professionibus' cognovistis; scitote, tantam aceii>i- 
tatem ìstius , tantum scelus in aratores fuisse ( iucre- 
dibile dieta est , judices : sed et factum , et Iota Sì- 
dlia perrulgatum ) , ut bomines , propter injurìas 
liceatiamque decumanorum , mortem sibi ipsi con- 
sciverìnt. Centuripinum Dioclem, hominem locujde- 
tem , suspendisse se constai, quo die sit ei nuntiatum, 
Apronium decumas redemisse. Dyrrfaacbinum ^, pri- 
iDum civitatis , eadem ratione mortem oppelisse , 
dixit apud vos bonao nobìlissìmus , Arcbonidas Elo- 
rinus, quum audisset tantum decumanum professum 
esse* ex edicto istius sibi deberì, quantum illebonis 
Hiis omnibus efBcere non posset. 

i. Qwi tamm in agrù.qai tot itijìt luoleniu poniit , ven mm , et Bolla 



« Mtlttti. Ant prò- itni. 

V BOUm Mettili probiutem, tal i. Afatorum profcuionihut.'lAttt, 

<]»•, Terre lobUto , KM rtlicìora , ex eorom *r«loram nanieio, qui ju- 

qiBiùdio pmlore, thlnn» cxiMioia- gen HUI profeul et qnonun nomina 

^^L fa pnblicu fabalii imcriptA nini. 

LTI. I. Ae, ne mirmiiii. Compa- 3, DfrrrhaeAiaaat. Noiosa hominis. 

ntioBc majotam minon baecj qiue i- Decunianam pivfrimm tiit. De- 

7- 



5cb¥ Google 



loo M. T. CICERONIS 

Hsec tu , tametsi omniuni hominum dissolutissimus 
crudelìssimusque semper fuistì , tamen numquam per- 
peterere, quod ìlli gemitus luctusque provìnciae ad 
tuì capitis periculum pertinebant : noo , loquam , per- 
peterere, ut homines injurìse tuse remedium morte 
ac suspendio quasrerent, nìsi ea res ad quiestura et 
ad pnèdam tuam pertineret. Quid? illud^ perpeterere? 
attendite, judices; omnibus enim oervis mihi conten- 
deadum^ est, atque in boc laborandum, ut omnes 
inteltigaot, quamimprobam, quam manifestam, quam 
confessami rem pecunia redimere conentur^. Grave 
crimen est hoc, et vehemens, et post hominum me- 
moriam , judiciaqiie de pecuniis repetundis consti- 
tutà , gravissimum , prfetorem populi romani socìos 
hàbuisse decumanos. 

■ LVII. Non hoc' nunc prìmum audit privatus" de 
inimico , reus ab accusatore : jam antea in sella se- 
dens prattor, quura provinciam Sìcitiam obtineret, 
quum ab omnibus^ non sotum, id quod* commune 
est, propter imperium , sed etiam , id quod istius prie- 

eUnviiu M , cK Tcrrìi cdicto , petitu- Mallet Gner. - prnfrmim ■ ex cod. 











po«et. Conf. mpr. e. io. 




5.Quid?iUudpe^t«ren?Sabtaà\: 




Imo onmi ntìonc pracriue», nl<i 


LVII. .. Non Aoc. H™ igitat blao 


tw HlDtU ciu.m .y.iiti. tn. -npc 


dici pote-l cri»™ illad ohjioì, qaod 


nuct. 


omnibn. ionomil, .t no millio jam 




objscttun est. 


atqne ■diolltit banc lectionem libri 


1. Frinitila. Id eit , ex qno jam Mt 


Naonivi. ErnMI. vulgiUm toetor. 




J. V. L. Imo vulgata multo aptliu 


tempore. 




3. Qnnm ab omniba,. Sìcolu. 


mpoDdel. 




7. Conftssam. Qaod palam omnm 


tuwn , qoi, propter imperfnm, proiÌB- 







5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. Il, LIR. III. lor 

òpuum^ est, propter crudelitatem metùeretur, mit- 
(ics audìvit, quum ejus aniraum ad^ persequendum 
non negligentia tardaret, sed coascìentia' scelerìs 
avarìtiiBque suae refrenaret. Loquebantur enim de- 
cumani palam, et prseter ceteros' is, qui apud istum 
pltirimum poterai , maximosque agros populabatur, 
AproDtus : perparvuni ex illis magDis lucrìs ad sese 
pervenire ; preetorem esse socium 9. Hoc quum palam 
decamaoi loia proviacia loquerentur, tuumque no- 
mea in re tam turpi ne&rìaque interponerent; nihìlne 
libi Tenit in mentera existitnationi tUiC consulere? 
nibil denique capiti ac fortunis tuìs providere? Quum 
tui nominis terror in auribus animisque aratomm 
versaretur; quum decumani aratoribus ad pactiones 
^endas, non suam vim, sed tuuni scelus ac no- 
mm opponerent'o : ecquod judicium Rotnae tam 
dissolutum, tam perditum, tam nummaiium " fere 
potasti, quo ex judicio te ulla Salus" servare posset? 
quum planum fieret, decumis contra instituta, leges, 
consoetudinenique omnium venditis, in aratorum 
bonis fortunisque diripiendis decumano» dictitasse 
toasessepaites.'^, tuam rem, tuam pnedam; idqitete 
tacoisse, et, quum dissimulare non posses, potuisse 

i. PradjMauH. Proprimn, «iIiV«rrì io. JVanim oppoatrent. Tao nomi- 

PmliaR. ne «d vcundoi intom iibiileniiitar. 

6. Ad ptrteqaradam. KA nuiiait- ii. Kammariialt. Fecimil corrn- 

Jn {itod opprobriam. ptnni. Sic • nnmaurii jadico- prò 

1. Sid eoiuciaitia, Sed tjm libi ClaCDt. 
■fw ■»!«« la» l ii n tmn lire non pw- ii.&ibu. NomenproprinmetDcani 

Ht,M Tcn «ibi objici coDiciiu euet. ùgnificit. JGdea eia C. Junio Babnlco 

S. Et praUT altro'. Hiee noo ceiuore looiU foit , qutm Gannii 

MnhihuI, Tim addoot * penoiu. bello Sunuitìam Tawral , et qiuin 

).fnrWr«, «»• «Maiun. Sa de tinla poii« dlctator dedinvii. Lir. IX, 

pwoui pasca looiari, Ìd bac làita- e. i) , l. m.pag. iioedit. noatne. 
na ndemplìooe omnia ad Vertem f 3. Viaiait pariet. Tuam ateav- 

xtiWD et BUgiunini redire. gOliom. 



5cb¥ Google 



foa M. T. CICERONIS 

tamea perpeti et pnfeire , quod magnitudo hicri (Asr 
carareC pericutì coagoitudiDem , plusque aliquanto 
apud te pecuniae cupiditas, quam judicìi metus pfu- 
set? Eato; celerà negare non potes : ne illud qutdem 
tibi relìquum fecisti , ut hoc posses dicere , nihil eonim 
te audisse , nihil ad tuaa aurea de infamia tua p^^e- 
pisse? Querebantnr cum luctu et gemitu aratore» : tu 
id nesciebas? Fremebat tota provìnda : nemo ìd tibi 
renuntìabat? Romte querimonife de tuis injuriis, con- 
ventttsque habebantur : ignorabas baec? ignorabas haec 
omnia? Quid? quum palam Syracusis, te audiente, 
maximo conrentu P. Aubrios Q. Apronium sponuone 
UceMivit'*, Mi ApKOirins DicTrrABBT, tb sibi iif decd- 
Hrs Esse socmM:hasc te Toxnon percutìt'^?noD per- 
turbavit? non, ut capiti et fortiinis tuis prospiceres, 
pxcitavit? Tacuisti : sedasti etiara lites iUoruro ; et 
BpoDsio iUa ne £^et , laboraati. 

LVni. Pro dii immortales ! hoc iimocens homo 
perpeti potuisset? aut quamvis nocens, qui modo 
judicia Bomse fore pntaret , non aliqua simuIatitHie 
existimationi se' hominum venditasset^? Quid est 
hoc ? ^onsio fit de capite^ ac fortunis tuis : tu sedes 
et quiesds? non persequeris * ? non persevra'as? non 
perquiris, cui dixerit Apronìus? quis audierit? unde 
hoc natum , quemadroodum prolatum sit ? SÌ quis 
tibi ad aurem accessisset, et dixisset, Apronium di- 
ctitare, te sibi esse socium; commoveri te oportuìt, 

■ 4. ^OKiioBé lme«Éiirit. TU. rap. lYUl. i. Exiiiimatìotti it. Sima- 
Oo , B. 3 , M mill aA cale. pini. T<d. lata iliqiu TÌrtnM eSwdael , ni faiHai- 
Exwn, da priv. Jud. do* de m bau nùtinnait 

■ 5. Era. e conjeelaca Auàatt ptr- s. Alii nule, vbi£caiiM. J. T. L. 
eauit.J.T.L. Fnutn.Han ppcrailiti - 3. 7>* u^iM. I. a, de Jan dnlitìi. 
de ptiMM [npreanoDe diettor , qdjia DuaiuMa nempe axólio mnllalwtnr. 
illi v«x ia Verni animo beare ààx- 4. flait penequerU. Accnaataro 
baL Neqne ideo Tehemeatìoa. Schntx, naa calumai^ iadiclo penaqoerii. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. Il, LIB, III. io3 
locare AproDÌum, nec illum ante tU>i^ sati^cere, 
quam tu omnium existimationi satisfecisses. Quum 
vero in foro celeberrìiuo, tanta frequeotìa, hoc, 
labo et ùmulatione, Àpronio , re vera , libi objcctuni 
esset, tu umquam tantam plagam tacitus accipere 
potnissea, aisì hoc ita statuisses, in re tam manifesta 
qnidquid dixisses , te deterius esse facturum ? Quae- 
atorefl^.legatos, praefectos kuos, trìbunos, multi mis- 
soi fecmint, et de provincia decedere jusserunt, quod 
eoruin culpa se roinus ' commode audire arbitraren- 
tur, aut quod peccare ìHos aliqua in re judicarent : tu 
&{Éooium, hominem vis liberum*, contaminatum , 
pòdituro , flagitiosum, qui non modo animum inte- 
grumii, sed ne'animam"* quidem puram conservare 
potoisset , eum , in tanto tuo dedecore, non ' '. profecto 
ne verbo quidem graviore appellasses, neque apud te 
tam sancta religio societatis fìiisset, ut tui capitis pe- 
rìculum negbgeres; msi rem tara notam esse omnì- 
bas , et tam manifestam " videres. Cum eodem Apro- 
DÌO postea P. Scandilius, eque» romanus, quem vos 
cKDoes nostÌ5,.éanidem sponsìonem de societate'^ fe- 
cit, quam RubrìuB facere voluerat. Institit, oppres- 
si!, non remisit : facta est sponsio H-S v millium'^ : 



i. lUiimta/actre.ìCc itlnm tiU io. Aiùnai». Uiliuun. Aproniu 

r~f" (Me , nattqium tu pocgjtiu tetanimam rah iU ln t adonm. 
tmtkomaliiat. ti. OMm àt4ee»rt profteto,&ti\'ù' 

S. t^Matlom. Ordinem Hr»iit; mar Emal. fieilatUineii «lifiiid vilii. 

MB ^MMor legMo, legato* prnfe- J.V. L. 

ffi. fiaftì liii iiilii nilir hnnnrn 13. Tamman^tiuu». Vt ^ò^i^piA 

prait. cantra dnatei, aut agens, fidem De- 

f . Sé mìiuu. VMOMm NiaiB lantiapcr miai amqiuio bum ùctoraa. 
IcdieRdaent. i3. Dt sotlttaU. DecuDUDonuu. 

I. ru littram. Libcrtiniu crat. 14- v milliiim. t,a»S fr. Palitiiiiu 

g. .^iiùiuiai inlefriifli. Ab anritia , utvrqua rqicit illad milliam; prima 
libiil'iM , a Tiliia omnihni, qoc uè- rtùun ediliODan, laale GmUro, Bon 

ai. IgnOKOBT. J. V. L. 



5cb¥ Google 



iò4 M. T. CICERONIS 

coepit Scandiltus recuperatores'*, ant judicem po- 
stulare. 

LIX. Satisne vobis pnetori ìroprdK) circamdati 
cancelli ■ TJdentur in sua provincia , imo vero in sella 
ac tribunali; ut aut de suo capite judicium fieri pa- 
tìatur pnesens ac sedens', aut confiteatur, se omnibus 
judiciis convinci necesse esse? Sponsio est, Ni te 
Aphohics in decdmis sociom essb dicàt; provincia tua 
est; ades; abs te judicium postulatur. Quid facìs? 
quid decernis? Recuperatores dicis te daturum. Bene 
agis ^ : tametsi qui erunt tantis cervicibus* recupera- 
tores, qui audeaot in provincia, quum preetor adsit, 
non solum contra voluntatem ejus , sed etiam contra 
fortunas judicare? Venim esto^ : manifesta res est, 
quum nemo esset, quin hoc se audisse liquido dì- 
ceret, locupletissimus quisque certissìmus testis esset: 
nemo erat Sicilia tota , qui nesciret decumas esse prse- 
toris; nemo, qui non audisset ita Apronium dicti- 
tasse : praeterea conventus honestus Syracu»s, multi 
equites romani, viri primarii, ex qua copia^ recu- 
peratores rejici oporteret, qui aliterà judicare nullo 
modo possent. Instat Scandilius poscere recupera- 
tores. Tum iste homo innocens, qui iilam suspicìo- 

■ 5, Rteuptraiotti, Io privalii ja- 4.. fiMtù Mrvtntiu. Tarn forti, lui 

diciii ufaitrata pnetoiù, int judex in>ero uùnio.TriiulKtio • bobomm- 

dabatnr uiiiu , qui <Ie &cto cogDOtca- pta, quonun robnr in carvicibiii pni- 

ret, rat recnpermtoriH tm. cipimm at- 

LIS. I. Òoieelli, Sspti « fèrro in 5. Venim silo. Sad reperinilnr ìMa 

BodiUD reti* bota. — CÌTcamdaà con- animi fintitading ceci^MntOTM ; qaìa 

tiìli iiul>]diOrioc diEmUDr illii, qui manifeiu na CM, M coBTOitiM iHa 

andiqm ImenniT, neqne dabi poa- bonsatm Inprimii «at, atit«r jadious 

aant. dod palainit. 

a. Pnmni ae ttàtia. notanda fn 6. Ex jaa eopia. £1 qaormM na- 

hi» empbaiii. BMiro ar-' -•!-—•'! ì-j:—- 

3. LalIoB. poat Gnctinm maloit , 7. Q 

, Ben* aii , ul infra , e. 6a. J. V. L. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. IH. io5 

nem levare , atque ab se pemovere cuperet , recupe- 
ratores àicìt se de cohorte stia daturum. 

LX. Pro deum hominumque fidem! quem ego ac- 
cuso? io quo meam industrìatii ac diligentiam spectari 
Tolo? quid est, quod ego dicendo, aut cogitando ef- 
ficere, aut assequi debeam? Teneo, teneo, inquam, 
in mediis vectigalibus populi romani, in ipsis fructi- 
bos pruvincise Sicìliae , forem , manifesto avertentem ' 
rem frumentariam omnem , pecuniam maxKnam : te- 
neo , ioqaain , ita , ut negare non possit. Nani quid 
hic dicet? Sponsio facta est cum cognitore' tuo Apro- 
nio de fortunis tuis omnibus, ni socium^ te sibi* in 
decumìs esse dictitaret. E^spectant omnes, quanta; 
tibi ea res curae sit, quemadmodum hominum existi- 
matiom te atque ìnnocentiam tuam probari velis. Hic 
tn medicum ^, et aruspicem , et prxconem tuum , re- 
cuperatores dabis , aut etiam illum ìpsura , quem tu 
ia coborte tua Cassianum ^ judicem habebas , si qua 
res major esset , Papirium Potamonem ', bominem se- 
venim, ex vetere illa equestri disciplina? ScandJlius 
postulare de conventu^ recuperatores. Tum iste negat 
se de exìstiraatione sua cuìquam , nisi suis, commis- 

I>1. I, Cod. KmD. C. Stsphm. in decnnu loìue, idqna Apronium 
GatT, Gantoa, Beck. anrrentein. ìpiuDi dictitaue. 

I.V.L.S*d in re Um ilrord FtrrU' 4.^ tiii,Teciipt>Iectio ■ nccDtio- 

pa«naiiui> iniipu «M et loaiu pne- Hbiu e HS Nannimo ; reclina vero 
rilit lidctiir. hàimat edd. vett. U lihi, quod ipie 

>■ Ot« eopuMrr. Cognitor proprie rapoDdetfonmilie iponiiODu, J.T.L. 
ImliatnrTOlaniarìuMUceptorilieiue S. Bie tu madicim.yiàtiafne. 11. 

Età ; hic inridicne (igaifleal enm qui . 6. Caitiaiaim judicem. Serenui' . 
onUB, qui panel Teirij Hudperet mnm, ùmOeiii L. iUi Cauio, cojua 
uUiDiul Teornmacopnliu appeUibalnr. 
LibcTtinniii et Ter- 



!■ Ifi lotiam. Tttmvàn ipoiuioiui ria Krìbam. SererDiuillijD 

«]■■ MOHia «at : Qua apoDaiose con- niee. Quìi eoim de ^ 

•™dil SctDdJKoi pmbBiariun m, pe- venia eMtic poterat? 
**■« «« pericnlofte Apronjo aocium S. De convenlu , H 



5cb¥ Google 



io6 M. T. CICERONIS 

surum. Negotiatores putant eue turpe, id fonim» 
sibi iniquum eiurare'", ubi negotientur; pnetor pro- 
viiiciam suam totam sibi iniquatn ejurat. O impuden- 
tiatn siogularem ! Hic postulai se Romae absolvi , qui 
in sua provÌDcia jndicavit, se absolvi nullo modo 
posse? qui plus existimet apnd lectìsùmos senatores 
pecuniaro, quam apud tres negotiatores metum" va- 
lere? Scandilius vero negat sese apud Arteinidoruni 
recuperatorem verbum esse £icturura ; et tamen au- 
get" atque onerai te bonis conditionibus, si tu uti 
velis : si ex provincia Sicilia tota statuas idoneum ju- 
dicem, aut recuperatorem nullum posse reperiri, po- 
stulai a te, ut Romam rejicias'^. ^ic enimvero tu 
exclamas, hominem improbum, qui postulet, ibi de 
tua existìmatione judicium fieri, ubi te invidiosum 
esse intelligat'^. Negas te Romam rejecturum; negas 
de conventurecuperatores daturura; cobortem taam 
proponìs. Scandilius rem se totam relicturum dicit, 
et suo tempore'^ esse reditiirum. Quid tu ibi tum? 
quid facis? Scandilium cogis : quid'"? sponsionem 
acceptam '7 &cere? Impudenter toUis exspectatum 
existimationis tuce judicium : non facìs. Quid ergo? 
Apronio permittis, ut, quos velit, de cohorte sutnat 
recuperatores ? Indignum'*, uni polius ex iniquis 

9. Amai. JorHiliciHHiBni ejni Drbii tS, Sue Imporr. I. e. MBp«ira«Uii 
in qtu negotiiutnr. nwgU commodo ao oanTaiìend. 

10. Sjunv». Id ut, aliqotm mcd- i6. Scfaiiii. nimiii linntii TW bew 
ure ut iniqnun (ibi. delat , Isgitqoa lunplidter , Seamdil, 

1 1. Metum. Pnatorii. Verrei pala- eogii ip. aecapt. faetn f J, T. L. 
vitnoilmn aniinetiiniipadafwjadtco 17. Sponiianem amptam. Spon- 
«■litunuD , quii aerato jndicamit. lionem propodum et ■ceeptu per* 

II. Jugtl. Aligeri conditiotiibai teqni? Non facia, alqna in «o fidli» 

(Udtiir, cui prioiibni meiiorea o(k- eiapectalìonen homiaom qol acàrc 

niatiir. cnpiabant qnid da ttu cnadmatìniK 

tì.fìamamnjii:mi.Suh»adi:ipoa- d««n>entur. Qnid ergo &ds ? 
tionit hclv diaceptatianam. >8. InJigHMm. Kcednm «at poteMa- 

14. /Meìhgal. A.\u, ìnttHigtiat. tea anmeadi ex inlqnìa ( a eoborte Ver- 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. HI. 107 
sumendi , quam utrìsque ex sequìs rejiciendì fieri po- 
testatem. Meutrum facis eorura. Quid ergo? Est ali- 
quid, quod improbiui fieri potest. Cogit enìm Scan- 
ctilium quiaque illa mìllia'v nunimum dare atque 
adoumerare^" Apronio. Quid potuit elegaptius lacere 
pnctor cupidus existìmationis bonae ; qui ab sese om- 
uem suspicionem propulsare", qui se eripere ex in- 
famia cuperet? 

LXI. Àdductua erat in sermonem , invidiam , vitu- 
peratìonem^ dictitarat homo improbus atque impurus, 
Apronius, sodum esse prxtorem; venerat rea io ju- 
dicium atque discrimeb; potestas erat isti, homini 
iategro atque innocenti , data , ut in Aprontum quum 
animadvertisaet , sese gravissima levaret infamia. Quid 
excogitat poense? quid animadversionìs in Apronium? 
o^t Scandilium Apronio, ob siogularem improbi- 
tatem atque audaciam , praedicationemque nefariae so- 
detatis, H-S v millia mercedìs ac prsemii dare. Quid 
interfiiit, homo audacissime, utrum hoc decemeres; 
an id, quod Apronius dictitabat, tute de te profite- 
rere ac dictitares? Quem hominem', si quispudor iri 
te, atque adeo si quis metus' fuisset, sine supplicio 
dioiittere non debuisti ; hunc abs te sine prsemio dis- 
cedere noluisti. Omnia simul intellìgere potuistis, 
judices, ex uno crimine Scandiliano : primum, hoc 
non esse Rom» natum^ de societate decumarum. 



TÙ], Gai ani jtpreiuo, potiaj qouu Quod ex ed. P. Hiddi. in wqDuiIci 

xqieiNidi ( acligcndi) ax «quii (inte- imp«it. - 

pk hi»™!»™ de Don* cntn Sjraoo- LXL i • ^mi iominem. Apro- 

hm) ntriwjiw ( Scuulilìo at ApTODia). DiaB. 

19. QwfB* illa ns/iù ( i.oiS Ir. ) •à.SiquU mttni. Lognra ic jadioio- 

ipUma BiimJìIìiw ^oaùonem faccnt. rum , qtug inde oriri potnant. 

lo. Adiiamtran. Qmii lite ceoi' 3. iliuaivnaiiMi. SooieluVarni cnm 

iKMel3eu£ln>. itcconunii noo fitta cat, non vao* , 

li. Propnliarc, Aìii , propaliarM. non lUinuc invenla. 



5cb¥ Google 



io8 M. T. CICERONIS 

non ab accusatore fictum ; non ( ut solemus interdum 
in defensionibus dicere) critnen domesticum ac ver- 
nacutum *, non ex tempore perìculi tui constitutum ; 
sed vetus [ exct^itatum J jam, et, te pretore, jacta- 
tum , et non ab inimicis Romse compositum , sed Bo> 
mam de provincia deportatum ^. Simul inteliigi potest 
illud istiua in Apronium studium, Apronii de isto 
non modo confessio, veruni etiam commenioratio. 
Eudem accedit , quod hoc quoque intelligere potestìs, 
istum statuisse , in provìncia sua existìmationis snae 
judìcium, extra cohortem suam , committenduni fiiisse 
iiemini. 

LXII. Ecquis est judex , cui non ab initìo decumani 
crìminis* persuasum sit, istum in aratonim bona 
fortuiiasque impetum fecìsse ? quìs hoc non ex eo 
statim judicavit, quod estendi, istum decumas nova 
lege , atque adeo nulla lege , contra omnium consue- 
tudinem atque instituta vendidisse? Yerum, ut ìstos 
ego judices tam severos, tam dìHgentes, tam reli- 
giosos non haberem ; ecquis est , ex injuriarum ma- 
gnitudine, improbitate decretorum, judiciorum ini- 
quitate, qui hocnon jamdudumstatueritetjudicarit? 
Etiam sane sìt alìquis dissotutior^ in judìcando; le- 
gum , oIHclì , reipublicae sociorum atque amicorum 
négligentior : quid ? is possitne de istius improbitate 
dubitare , quum tanta lucra facta , tam iniquas pa- 
ctiones, vi et metu expressas cognoverit? quum tanta 



t- femacalBBi, Tenu Mr*iu ett. 


io mirgCn. Lamb. Alii, expartatam. 


la domo ruMtn utu ex ncilk. 










^.SitaU^ttUdùioIatìor. EtìuiuiiMi 






Ei oguuIddo parieu/i lui, judicii in 




IJDOd VOUlDI a. 


ycl in judicindo moUiot ■liM powl 



5. DtporlaiiuH. Sic 



Digitizeoby Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. III. 109 
finemia dvìtates, vi atque imperio, virgarum ac mortis 
laetii, non modo Apronio atque ejtis similibus, ve- 
nim etiam Veneriis servis' dare coactas? Quod si 
quis sociorum incommodis minus movetur; si quem 
aratorum fugse , calamitates , exsilia , suspendia deuì- 
que non permovent : non possum dubitare, quin is 
tamea, quum vastatam Sicilìam, relictos agros, ex 
civitatiim iiteris, et epi&tola L. Metelli cognoverit, 
staluat , Cipri non posse , ut de isto non severissime 
judicetur. Erit etiam aliquis, qui hxc omnia dissimu- 
lare ac negligere possit? Attui! sponsiones^' ipso pre- 
sente factas de decumarum societate , ab ipso probi- 
bilas judicarì : quid est, quod possit^ quisquam 
manife^us hoc^ desiderare? Non dubito, quin vobis 
satisfecerìm , judices. Verumtamen progrediar lon- 
gius : non mebercule quo magis boc vobts persua- 
deatnr, quani jam persuasum esse confido ; sed ut ìUe 
aliquando impudentÌEe sux finem faciat; atiquando 
desioat, ea se potare posse emere ?, qux ipse semper 
habuit venalia, fidem, jusjurandum, verìtatem, of- 
ficium, religionem; desinaut amici ejus ea dictitare, 
qua* detrimento , maculse , invidile , infami^ nobis om- 
nibus esse possìnt. At qui amici ^ ? O miserum , atque 
invidiosum , ofCeosumque paucorum culpa atque in- 

1. Ttatriit laniìi. Ex qnSiiu Ter- 
R* noniB gmiu pabtkanonun iniii- 



mmn parìcnlo dinun boicbat. Vida 
a^ncip. 31 CI ko, 

f . JmX ipQHBOHti. Knixil M Scm- 
£S, quba* cogniti*, Ammnlinj un 
MBO jadcK poterìl. — Pnkihitat. 
Qm> jddieul doIdII. "Vìa. oap. 57. 

5. Paint. AIH , poistt. J. T. L. 

A. Uanjwilim hoc. Vfuàtm qniil- 
1>u)biM*rgiuDcnlo eltriiu pocnitiirì.' 



;. Poium 


ere. A Tohù. PoMe »o» 


■b cjiu peciiDÌ> corrnnipi. 


S. A: qui 


niciV Hoc cnm dolon 




mdiputiona, quod Ter- 


lùunici.qni 


«di<:iÌlH>t,nt miÌT«-- 


nm ordino» 




■ddnoot.M! 


latoruipiiiint; «d or. 


dini. nucabc 


nt inox declant onlor. 


qmm. .abjiri 


, ledentei in Jaiieltut 


macelli ;ìàf 3 


, In eo loco ubi Mabit 




" timquiim 





Digitizeoby Google 



no M. T. CICERONiS 

dignitate ordiaem seDatorìum ! Albam jEmiliuin o se- 
tlentem in faucìbus macelli loqui palam , victssk Ver- 
reui, emptos habere judices, alluni H-S ecce**' mil- 
libua, alium H-S i3, quem luinìmo, ccc! Atque ei 
quuni responsum esset, fieri non posse"; multos 
testes esse dicturos ", me praterea causee non defu- 
tunun: «Licet hercules, inquit, omnes omnia dicant 
in illum; nìsi itares manifesta «rtt aliata, utrespon- 
deri nibii possìt, vidmua». Bene ais'^, Alba : ad tuam 
veoiam conditìonem '* : nibiI putas Tatere in judiciis 
conjecturam , nihil suspicionem , nibil anteact» vitie 
existimationem, nibil bonorum virorum testimonia '^, 
nihil dvitatum auctorìtates ac testimonia : literas ma- 
nifestas quaerìs '^. Non quanti judjces Cassianos ; ve- 
terem'? judiciorum severitatem non requiro; vestram 
in hoc fidem « dignitatem , religionem i.] judicando 
non imploro : Albam babebo judicera , eum bominem, 
qui se scurram improbissimum existimari Tult'"; qui 
a scurris potius scraper gladiator, quam scurra ap- 

Yenttì ac gola tut deditos. Tide prò 
P. Qalnctlo, cip. 6. 

g. jtìttm jEmiMMM, V^riìuaa «t hil dvitaMm ■aetotìtiUi, icMbaainB, 
piofligsnuD. Utent : nt muiiiettu qwnìa ■. 

10. ecce mill. «CM. (Sa,ooaf. )■ J. T. L. 

Il min. MBt. ( io9,Soa (r. ). eoe mill. i6, Qnarii. Eiigii oatmlt ubnbi 

■«t.(fli,5o<i (r.). poblici* >c literu Ma Tenù, aea 

1 1. Pieri Hon poue. Ut Vaim tìii- ùtìuioiii. 

cerei, vel «mptù jndiclbai. 17. ftterem. Qnilù foit qDniii jd- 

la. Etit dicimrm. LatnrM uatimo- dice* eqDÌtei euent. 

nibm conto TerraBi,Dl ipii, etiunù, 18. Exitùmari nuli. Ali» houorì 

veliut , QOD poMÌot >b*olT(ire cun fa- libi dncebat u Kam ouitioiimtDr. 

dicec oomiiini Kiitcntiì* dumulum, At qnam wiinK «do nomiae ma po' 

i3. Atti hibant, agii, nt Hpn, Unni iodignim, gUdùtoren voca- 

cap. 5g. Sed «pn de fictO Mimo e«l. bant , qood molto erat ignoatiaioain»; 

J. V. L. nani ccutne liberi eiaat, gUdialorea 

14, jidtuant timiam eoaJiàomm. aotem lenì Tiliuimi. Oraloria Albam 

Ideat.Tcmafrenim ila maiufaum, nt mTehitac, at ^tu «levet aactorìlatcw 

reapondcrì nihil poaiil. ab iadìgnilalc pemuE. 



5cb¥ Google 



IN VERHEM ACT. II, LIB. HI. tu 
peliatus sit. Afleram rem '9 ejusmodi in decumis , ut 
Alba feteatUPr istum in re frumentaria, et in bonis 
aratorum aperte palamque esse prsedatum. 

LXIIl. Decumas' agri Leontini magno dicit seven- 
didisse. Osteodi jam illud inìtio', non existimandum 
magno vendidisse eum , qui verbo decumas vendi- 
derìt,re, et coaditìone , et lege', etedicto, etiìcentia 
decumanorum, decumas aratoribus nullas^ reliquas ' 
fecerit. Etiam illud ostendi ', Tendidisse alios magno 
decumas agri Leontini , ceterorumque agrorum ; et 
l^e Hieronica vendidissé ; et plurìs etiam , quam te 
vendidisse; nec aratorem quemquam esse questum. 
Mec enim fuit quod quisquara queri posset, quum lege 
«quìssime scripta venìrent : ncque illud umquam ara- 
loris interfuit , quanti decuma; Tenireiit. Kon enim 
ita esiy ut, si magno venierint, plus arator debeat; 
ù parvo , niìnus. Ut frumenta nata sunt , ita decunue 
veneunt. Aratoris autem interest, ita se^ frumenta 
habere, ut decumie quam plurimo venire possint : 
duro arator ne plus decuma det , expedit eì decumam 
esse quam maxiroi. Verum hoc, ut opinor, esse vis 
caput defensionis tuae, magno te decumas vendidisse'; 
agri vero Leontini, qui pturimum efficit^ tritici mo- 
(lium ccxvi minibus^. Si doceo, pluris altquanto po- 

ig. Affénun ma. Rcn fadam lu aratorìbiu kIìcUid fcccrìt; quam ih 

aainfniiiB. ri* decimim (iDtaai iccipere juberoit 

LUn, I. Dttamat. Smnmiiiii Ter> legM «t fndrra. 
rin drfendoiili capnt iterom rereUÌI , ."i. Eiìam illud osleaJi. Vide o. 4c|. 

knri prsmìiu nu«philKoi[, 0. Itatt. Ila iboDdice rrnmeau. 

1. OilaiM jam illud inltio. Vid* 7. Atqaa aliorvm quidem agrorum 

t*f. ifl quid de u n dlierit. prò portiont magao decuniai -Bmdi- 

3. Ei Itgt. Hieronici, qntm «d diis», agri v. tta AddiiiibKclMBb. 

tibidiiMm et ffclcndnm qn^stam ut ex uno codice. J. T. L. 
inltqintMu. 8. Qui pliirimmn effliil. PliirìmniD 

i. Dttamai araloribiu iiullai. tie irddit Fmmrnli, qui rerncbulmai e*l, 
àeatua qnideni pmcn {hnocnti Bai g. cnKviini//i&u. Fendei ■ wpetiori 



5cb¥ Google 



112 M. T. CICERONIS 

tuisse te vendere, neque bis votuUse addicere, qui 
contra Apronium licerentur; et Aprooio multo mi- 
iioriSf quam alìis potueris, tradìdisse; si hoc doceo, 
poteritne te Alba, tuus antiquissimus qoq solum amì- 
cus, veruni etìam amator"», absolvere? 

LXIV. Dico, equitem romanum, homÌDem in pri- 
mis honestum , Q. Mìnucium , cum sui siraìiibus , ad 
(lecumas agri LeontÌDÌ tritici modiiim non eia, non 
CIO CI3 , non ciò ciò eia « sed ad unas unius agri decu- 
mas tritici modium xxx millia voluisse addere ', et ei 
potestatem emendi non esse factanif ne res abirel ^ ab 
Apronio. Negare hoc, nisi forte negare omnia consti- 
tiiisti , nullo modo potes. Palam res gesta est , maxime 
conventu,Syracusis:testisest tota provincia, propterea 
quod undique ad emendas decumas solent eo conve- 
nire. Quod sive fateris, sive convincehs^ quot, et 
quam manifestisi in rebus teneare, non vides? Pri- 
mum* tuam rem illam,-et praedam fuisse : nam, nisi 
ita esset, cur tu Api'onium malebas (quem omnes 
tuum procurare in decumis negotium loquebantur), 
quam Mìnucium, decumas agri Leontini sumere? 
Deinde immeusum atque infinitum lucrum esse fa- 
ctum : nam si xxx ^ millibus modium tritici tu com- 



decnDUs Tcad><I!*M.D> tota hoc Leo»- S. Si zzi. Id cu, *i triginta milli- 

liuo crìmiDe vide ad cip. (9, uouru bu, qua Apionìo Minocitu ofFercbu, 

•appDtttioDH. prioimi hoc ad te pirtiDere, banc Inani 

IO. Ifoniolam amieuj. Amico» mi- nmiiiuie Mtam eommoiai non tttmt, 

■iiie*t^matarcorporìt.Ideo ille cuiii ì.e. ad ipem alÌ4ium ■mpUoria pnedc 

lande , hic cimi inrimia eoqjimcEiia. erecttu noD csKa« pcnnuiuea ui Apro- 

LXIV. I. Addtrt, Nnmaro modìo- DÌO Hiniicìai xzz niltii Illa daret. — 

nun qnìbni eu Aproutiu rsdemìt. Ctru hoc idem. S«d ille nolnit ao- 

^ Ne rti abirel. He Apranliu ez- dpere , qui* , qauin tnui euet aocÌD* , 

doderetar, malebai iiliun decornai redimen non 

j. OKm edimm foit, mozi'inù. Minuciom , quo nujorem qiueatim 

J, V. L. ttcera quam eram ili* trigiou millia 

(. Frimum tuam rem. CoDTÌiicarii. madiam. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. III. ii3 
motus non esses^; certe hoc idem lucri Minucius 
Apronio libenter dedisset, si ille accipere voluisset. 
Qiiantam igitur ilii spem prsedae propositam arbitra- 
mtir fìiisse, qui tantum prsesens tucrum, nulla opera 
ÌDSumpta, contempserit atque despexerit? Deinde 
ipse Minucius numquam tanti babere voluisset , si 
decumas tu lege Hteronica venderes : sed quod tuis 
novis edictis , et inìquissimis instìtutis plus aliquanto 
se, quam decumas, abiaturum videbat, idcirco lon- 
gius progressus est. At Apronio semper plus eliam 
multo abs te permissum est , quam quod edixeras. 
Quantum igitur qufestum putamus factum esse per 
eum', cui quidvis licitum sit; quum tantum lucri 
voluerit addere is^, cui , si decumas eraisset, idem non 
liceret? Postremo illa quidem certe tibi prsecisa de- 
fensio est , in qua tu semper omnia tua flirta atque 
flagttia latere posse 9 arbitratus es : magno te decumas 
vendidisse; plebi romanae consuluisse; annonaepro- 
spezissc. Non potest boc dicere is, qui negare non 
potest, se unius agri decumas xxx millìbus modiuui 
■ninoris, quam potuent, vendidisse: ut, etiamsi tibi 
hoc concedam , Minucio ideo te non tradidisse , quod 
jam addixisses Apronio; aiunt enim te ita dictìtare, 
quod ego exspecto, cupioque te ita illud defendere; 
verum, ut ila sit", tamen non potes hoc, quasi pra;- 
clarum aliquid, prsedicare, magno te decumas ven- 
didisse , quum fnisse fateare , qui multo phirìs voloe- 
rint emere. 



6. Tcrratras delet non, et contino- g- Latere pone. Qua dereoaiaiie. 
Oh eiiei dicram putat prò contentui qaia! velo et omninm Airlonua »c 
tiits. HoD prùbamna. J. V. L. Hagitiorain taormu exctuatioiie , mi 

7. PtrcHm. Apronium. te poue irbitriibiiii. 
S.ii.Uinaeiiu, qui nonaoiasuMt io. Ut ila si:. Si te *ic agendi t>-> 

«atoTH ipoliirr. lionem defeiMartuii lÌDftimiiii. 

11. Oc. pamecmda. 8 



5cb' Google 



ii4 M. T. CICERONIS 

LXV. Tenetur" igitur' jara, judices, et manifesto 
tenetur avaritia, cupidìtas homiois, scelus, ìmpro- 
bitas, audacia. Quid si b^ec, quae dico, ipsius amici 
defensoresque judicaruut? quid vuUis amplius? Ad- 
veotu L, Metelti, practoris , quuin omnes ejus comites 
iste sibi suo ilio pancbresto^ medicamento aniicos 
reddidisset^; aditum est ad Metellum; eductus^ est 
Apronìus. Eduxit YÌr primarius C. Callius, seiiator; 
postulavit a L. Metello, ut ex edicto suo* judicìum 
daret in Apronium , Quod per vim aut metdm abstu- 

LissET : quam formulam Octavianam', et Komfc Me- 
tellus habuerat, et babebat io provincia. Non ioipe- 
trat; quum boc diceret Melellus, prn^judicium a se de 
capite C. Verris^ per hoc judicium noUe fieri. Tota 
Melelli cohors, hominum non ingratorum», aderat 
Apronio. C. Gallius , bomo '" nostri ordinìs , a suo fa- 
miliarisstmo L. Metello judicium ex edicto non potest 

LXV. I 



-, HanifaM est 
nano Verrii araritia, ìn pnedudb 
decnmit ; icelut,in cocodcU cnm decn- 
nuDia lodeute i audacia, in jacUndu 
■F decamu miglio TcudidÙH , qa» 
alti mnlto plnrii emiueni , li per Ter- 

a. /giiar. Airi miliiDl ergo. J. V. L. 

3. Panchresto. là «t, contn n»r- 

et xp'O'TÌ'i , utile. Panehrestuin medì- 
camenlaru el pigDienttrii confidimi, 
remsdiDDi omnibua miiLi* iccommo' 
ditoni ; qoo nempe Tulgu iDcapeD^ 
tiiT. CeniDs erat illud qno atebinir 
Tema , iciitcet peciiiui qui i«l« , vii 
inlidoto ad omnia paralo, vutneribiu 
snia ammhiM medebatur. 

4. Siceditamecod.NBnniiTio.pro 
redemìitet. J. T. L. 

.>. Modus tfX.In joa Tocitiis cai. 
6. Exedlcle ilio. In quo erat acri- 



jaani abiluierìl , fudtàiim 
ìanant. Qaam L. Octaviua, 



,. Od 
qnumpr» 

Rom> Ueielliu babuerat. Purm lune 
pareniheaini cohidIio addit orator ad 
Uadem L. Ocnvii, qni jodcx in onu 
Tema ledebil. — liobuerat. Id e«i, ia 

sqaiuiniaDi perpelQO ab ipio Metetlo 
in aliia obacnatmn eni, ae4 iUud ali 
eodem GaUiai in Vennn non ìmpe. 
tratl bine maxime oatenditur Melelli 



C. Ferrii. In quc 

ineiionem, recìdrret. 

Iin iagralomm. Salse, Prapler 

TeiTM libi ìllos de- 



1. iVo 



'. NoUlùnias 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. III. ii5 

impetrare. Non reprehendo" Metelliim : pepercit ho- 
mini amico, et quemadmodum ipsum dicere audivi, 
necessario: non reprehendo, inqiiain,MeteUuin; sed 
hoc Diiror, quomodo, de quo homìae pnejudicium 
noluerit fieri per recuperalores , de hoc ipso non 
modo prxjudicarit, verum gravissime ac vehemen- 
tis^me judicarit. Prinium enim , si Àpronium absolu- 
Uim irì putaret; DÌhil erat, quod ullum prsejudicium 
vereretur. Deinde, si, coDdemnato Apronio, conjun- 
ctam cum eo Verris causam omnes erant existimaturi; 
Metetlus quidem certe jam hoc judicabat; eorum rem 
caiisamque esse conjunctam : qui statuerit, Apronio 
condemnato, de isto praejudicium futurum. Et simuJ 
una res utrìque rei est argumento : et aratores vi et 
meta coactos Apronio multo plus, quam debuerlnt, 
rledìsse ; et Àpronium istìus rem suo nomine egisse , 
qaum L. Metellus statuerit, non posse Àpronium con- ' 
demnari. quio simul de istius scelere atque improbi- 
tate judicaretur. 

LX.VI. Venio Dunc ad epistolam Timarchidis, liberti 
istius et accensi' : de qua quum dixero, totum hoc 
crimen decumanum perorare'. Hsec epistola est, ju- 
dices, quam nos Syracusis in anlibus Apronil, quum 
literas conqutreremus , ìnvenimus. Missa est, ut ipsa 
significat , ex itinere , quum Verres jam de provincia 
decessisset, Timarchidis manu scripta. Recita episto- 





LXVI. 1. ^eeemi. Accemi emnt 




miniitripnelonim et cooialam tamia 


«pcmt quod Tel ipioto debeat con- 


Urbe qniiu inproviDciù. Ab aceUndo 




diciDs pnut Varrò, qaod acdrent , ìd 












ealc.Ten. Kcund. 


unlk, cor iudi«mD no» dirci in 


a. II. G™»ìb. e wi. MSS. et fir- 


\pniiÌDiD. — IVreuiario. Cogiuto. 


mai r^i. Volg. perorato. J. V. L. 



5cb¥ Google 



ii6 M. T. CIGERONIS 

lam Timarchidis. Timarchiues Verris accehsus Apbu- 
Nio SALDTEH DIGIT. Jam hòc quidcm non^ repreliendo, 
qaod adscripsit , Accehsds. Ctir enim sibi hoc scriba* 
soli sumant, L. Papirius scriba? Volo ego^ hoc esse 
commtine accensorum, lictortim, viatorum. Fac dili- 

GKNTIAU AUHIBEAS, QUOO ad EXISTIHATIOHEH PȣTOHIS 

ATTiNET. Commendat Apronio Verrem, et hortatiir, 
ut iriimicis ejiis resistat. Bono prxsidio^ munitur 
existimatio tua ; si quidam in Aproiiii coiistituitur di- 
ligentia atque auctoritate. Habes virtdtem atqce 
vLOQOENTrAH. Quam copiose laudatur Aproiiius a Ti- 
niarcbide ? quam magnìfice ? cui ego non piitem Ulttm 
piacere oportere, qui lantopere Timarcbidì probatus 
sit? Habes, sumptcm omoe facias. Necesse est, quod 
redundarit' de vestro frumentario qufpstu, ad illum 
potissimum , per quem agebatis, defluxisse. Scribas, 

' APPARITORES RECENTES ^ ARRIPE; CDM L. YULTEIO, QUI 

PLUBiMUM POTEST, c-EDE , coKciDE. Videtc , quam valde 
malitise suse coiifidat Timarcbides , qui etìain Apronio 
ìmprobitatis prsecepta det. lam hoc, c£ueì>, concu)k. 



3. !fon rìfrehendo. Hot enlapod 










qao e. 60) p. >. d. JOCD5 in Papirìnm. 


«w namini ■dMribfret , verbi gntu, 


5. Vola (f D. Conienlia ego, ut. 


M. Cicero coiudI [,. OcUtìo uIu- 


qood nmrpinl icrib» , idem umrpeiH 


teiD dit. Tinurchidem irriJet orslor 


«pp-rito™, ete. Ironice. 


qood cpiilolo! lUK idicripurìt tò oc 


6. Bono prasiJIo. Ironia. 






Ioni , U«t «ecnd ofEdum hamiU 


nt. J. V. L. 


fueril et contPmptnm. Erant enim ic- 


«.^^/«.rù™ ««»,„. Qainnper 


«n>i «ervi» non mallo bonontio™. 


CQtn Metello Tenerunt, Hoc lu lem no- 


4. Striha. Scriiumm orci» Fuit olim 


mine et accrnii. el inlerpietei, et li- 


iil[i,ac deÌDcrpi ecEph bonestior h»- 


ctorei. et lialore», et >lii deniqne 


beri. Scribanim manna el officìum 


omnea imperaiorii ministri intetlignn- 


fait.ul nlione. pablicM in tabula. 


tnr. 




9. Cadt. Gali, coupex, taillez. Id eil. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. III. 117 

non"* verba domo patroni " depromere videtiir, ad 
orane genus nequitìfe accommodataPVoLO, hi erater, 
FRiTERCDLo TUO cRRDAs. Consorti qtudem ìu lucris 
atque furtis gemino" et siiniUinio nequltia, impro* 
lutate, audacia. 

LXVII. In COHORTE ' CAHnS HABEBEKE. Quìd CSt hoC, 

IH COHORTE? quo pertlnet? Apronium-doces? quid? 
in TBstram cohortem, te monitore, an sua sponte 
pervenerat ? Qdod cciqde opus sii, oppoke*. Qua 
impudentia putntis eum in dominatione fuisse, qui 
in fuga' tam improbus sit? aìt, omnia pecunia eIBci 
posse: da, profunde, oppone*, si tcIÌs vincere. Non 
hoc inihi tam molestum est, Apronio suadere Timarr 
chidem, quam quod hoc idem ^ patrono suo pnecipit. 
Te posTOLUtTE % OMif Es ' viHCEBE soLEHT.VeiTe quìdem 
prstore, non Sacerdote, non Peducaso, non hoc ipso 
Metello. Scis Metelldm sapiehtem^ esse- Hoc vero 
ferri jam non potest, irrideri vìri'optimi, L. Metelli, 
ingenium , et contemni ac despici a fugitivo Timar- 
chide. Si Vdlteidms ha.bebis, omnia ludibdndus con- 
FiciEs. Hic vehementer errat Timarchides, qui aut 
Vulteium pecunia comimpì putet posse , aut Metel- 
lo, ^nirat. TDlitnil tcIeu non , prò cnlos ad alcUoEiidam pantos, fiigeret. 
aaus, qaod e MS Nino, receplum i. Holonunni leclio. Tnl^a, dare^ 

Mt niod efficadii». J. V. L, profondere, opponere. I^mbin. a»Kt. 

II. Domo ptUnini. Terni, cQJiu li- profandert oporttrt. J. V. L. 
Wnu eni Timiidiida. S. Idem. Tlmarehldo. 

11. Cemiiio. TruubtDin ■ gEmìiiu, 6. Te pottaltutle. Apad pratonni. 

fumier M kAkdX eue umtllinii. 7. Omnei. Sub. prò qoibijt poatalas. 

LS.TII. I. In eohortt. Apnd pne- tt. Meitìlum sapientem. Hoc cic, 

lisi qiuni uno jodicia , recto 



1. Oppone. Qnemciinique, qua n- kiu 
lioue oportebit, expDgni; hanc pre- di«ndi modo ut homlneot parvo 
tn, illnm contivio, ira qoaru alia pmlilnm iiigniiò depinganiiw. 

g. Si Vnlleiuin. Sapra , eun L. fuh 
Irlo , qui //lariiniim potali , einU, ton^ 



5cb¥ Google 



ii8 M. T. CICERONIS 

lum unius arbitratu gerere prseturam; sed errat con- 
jectura domestica •" : quia multos, per se et per alios, 
multa ludibundos [ libidinose" ] apiid Verrem effe- 
cisse vidit; ad omnes, eosdem patere aditus arbitra- 
tur. Facilius vos efficiebatis ludibundi , qufe volebatis 
a Verrà, quod multa ejus ludorum genera" noratis. 
IifcOLCiTUM est'* Metello et Volteio, te ara.tores 
EVEHTissE. Quis istuc ApFOuio attribuebat , quum ara- 
torem aliquem everterat? aut Timarchidi, quum ob 
judicandum, aut deceroendum , aut imperandum alì- 
quid, aut remittendum, pecunìam acceperat? aut 
Sestio lictorì, quum aliquem innocentem securi per- 
cusserat? Nemo : omnes ei Verri tunc attribuebant , 
quem none condemnari votunt. Obtuderubt ejcs 

AVKES'i, TE SOfìin» PR.CTORIS F0ISSE. VidcSUC , hoC 

quam clarum sìt ac fuerit , quum etiam Timarchides 
hoc metuat? concedesne '^, nou hoc crimen nos in te 
confìngere, sed jamprìdem ad crimeu aliquam defeii- 
sionem libertum quserere? Libertus et accensus tuus, 
et tibi ac liberis tuis, omnibus in rebus, conjunctus 
ac proximus, ad Apronium scribit, vulgo esse ab om- 
nibus ita demonstratum Metello, tibi Apronium in 
decumis socium fuisse. Fac sciat improbitatem aha- 
TORUM : rpsi sudabdmt'*, si mi'' voldmt '*. Quod 
istuc, per deos immortales! aut qua de causa exclta- 
tum esse dicamus in aratores tam infestum odium at- 

HM, id eat, V«rrù. ■*■ ^/i" aura*. Metelli. — -Socium. 

i].Uàiiii/ioie.kTÌAmtatno.A.be»x In decnmanim npinii. 
in edd. pr. Nec placet Erneit. i5. Concedei. Ila multi, OIÌTPt. 

I*. Liidomn gtntra.'VM.riaa lHÀài' LiUem. Oxonienm e prìiuHi edd. 

nn-Lodiu proprie MI qnoilTuludicnim PnMttl ioterroptio. 
ut unimii racNandu , aal corporìbui i6- Sudabimi. Ilio* pcpnitibil. 

eiwc«ddliidliib«ri>alitiim.SedhicMt 17- 5t </i(. Freontù et opnotù mi, 

ìd malim partem usnrpaniin. uoa dnbilantii. 

lì. Incukatum til. Peniins prnua- iH. folant. Al. i-ofr»/. J. V.L. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. III. 119 

que tantum? qtiantam injuriam feceruot Verri ara- 
tores , ut eos etiam libertus et accensus ejus tam irato 
animo fais literìs ìnsequatur ? 

LXVUI. Neque ego hujus fugitivi, judices, epistu- 
lam vobis recitassem , nisi ut ex ea totius familÌEe prx- 
cepta , et instituta , et disciplinam cognosceretis. Vi- 
detis, ut moneat Aproiiium ? quìbus rebus ac mune- 
rìbus insinuet io familiaritatem MetelU? Vulteium 
comimpat? scribas accensumque pretio deliniat? ea 
preecìpit , quse vidit ; ea monet aiienum homiDem , 
quap domi didicit ipse. Verum in hoc errat uno, quod 
easdem existimat vias ad omnium famìliaritates esse 
munitas. Quamquam merito' sum iratus Metello; ta- 
men hsec, qute vera sunt, dtcam. Apronius ipsum 
Metellum non pretio , ut Verrem , non convivio , noti 
muliere, non sermone incauto 'atque improbo posset 
corrumpere : quifous rebus non sensim atque mode- 
rate ad istiusamìcìliam adrepserat, sed brevi tempore 
totum hominem , totamque ejuspraeturam possederat. 
Gohortem autem Metelli, quam vocat, quid erat, 
quod corrumperet, ex qua in aratoreni' recupera- 
tores nulU dabantur? Nam quod scribit^, Metelli fi- 
iium puerum esse *, vehenienter errat : non enim ad 
omnes prastorum 6lios iidem aditus sunt. O Timar- 
chide, Metelli est filius in provincia, non puer, sed 

LXVUI. I. Mento. Qaii vi nulo- S. Puenim tnt. Terri dabalur cri. 

9. Cod. Naiul. infmro. J. V. L. baiMCt. Canitnr Timaichidu Tarrem 

3. Addidil Gn>T. a MSS ut oroM- defauden , illilo «xemplo McIbIIì. 
reuLHabant i|aoqiwdDORgii. J.V.L. qui el ip» filium quidam in provÌDcia 

4. Kam qaod mriiit. Patst Tìnur- mciub habcbat maina , etiim pnamin. 
iMilii ■piitolui int^nm BOB paUice AdVanu caiuam, inijiiil Cicaro, aibU 
IkUo) fuÌHe,iat dccuelocDminqao agit Hatelli eiaB[daDi ; sBOum biba- 
da Metelli lilio nuDtio liabat. Sunt bat JUiiuit ado)cgcenMni,i«l disciplina 



5cb¥ Google 



I20 M. T. CICERONIS 

adolescens^ bonus ac pudens, dìguus ilio loco ac 
nomine: vester Ìlle puer prsetextatus', in provincia 
quemadmodum fuisset, non dicerem^, si puerì esse 
iltam culpam, ac non patris existimarem. Tune, quuni 
te ac tuam vitam nosses , in Siciliain tecum grandem 
prsetextatuin filium diicebas? ut, etiamsi natura pue- 
rum a paternis vìtils, atque a generis 9 similitudine 
abduceret , consuetudo tamen eum et disciplina 
degenerare non sineret? Fac enim fuisse in isto 
C. Laelii '**, M. Oatonis materìem" atque indoleni: 
quid ex eo boni'" sperali atque effici potest, qui in 
patris luxurie sic vixerit, ut nullum umquara pudi- 
cum neque sobrìum convivium viderit? qui in epulis 
quotidianis, adulta sctate, per triennium inter impu- 
dicas mulieres et intemperantes viros versatus sit? 
nibìl umqiiam a patre audierit , quo pudentior aut 
melior esset? nibil umquam patrem agere viderit, 
quod quum imitatus esset, non, id quod turpissimum 
est, patri similis putaretur? 

LXIX. Quibus in rebus' non solum filio, verum 
etiam reipublìcae* fecisti injuriam. Susceperas enim 



6. SalaJoleicem.Samptajua ytttt 

;. Pnrlexlatui didtnr ^ pnc- 
inUm togam noudtiTD deponiit. De 
Illa ioga dizimiuadlib. 1, cip. 44 at 



Da, firactn* efrert n 



S. f/oH ékenm. Quia > 



1 1 . Quid ex so boni. Hiec in Terri» 
filium , qui in judicio *edeb«t cnm pa- 
tn ilntD*, eo coniilio «UciiDtar, ne. 






9. j1 generis. Sobaiid. vite. 

10. C. LimUì, etc. Qui aapieatn 
«cbabili auDt et fucroDl. Porro Lcliiis, 
•> de quo bic latitar, eat poiterior 
(luiii dao riieTe),Miiiori'i AfrìoiDi fi- 
■BÌlìarìiiìmiii , qnemadiuodma primni 
Lzliiu Bfiùoris Arrìcani faiint item 
'■Dicìdimiii. .C'to aatem i« nt , qnì 
Ceaiorioi apprlliiDr. 



Ilnu eit ip» Tnlliu 
prò Snlla, prò Flioco 

LXIX. I. Quibuiii 
pila egregie diuetittu 
liberoriim. 

1. Reipoblica. Cajiu na^opcra in 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. III. 121 
liberos non soliun tibi, secl etiam patriae; qui non 
modo tibi voluptati, sed etiam qui aliquando usui 
reipublic» esse possent. £os instituere atque erudire 
ad majorum instituta, atque clvitatìs disciplinam, non 
ad tua flagitia', neque ad tuas turpitudines debuisti. 
Esset ex inerti , atque impuro , et improbo parente 
navus, et pudens, et probus filius : baberet aliquid 
abs te respublica muneris. Nunc prò te Verrem sub- 
stituistì alterum civitati : nisi hoc forte ^ deteriorest, 
si fieri potest, quod tu ejusiDodi evasisti, non in ho- 
idìdìs luxuriosi, sed tantum in furis ac divìsoris disci- 
plina educatus. Quid isto festivius fore arbitramur, 
qui est tuns natura filius, consuetudine discipulus, 
voluntate similis ? Quem ego , judices , quamvis bo- 
Dum fortemque iacile paterer ' evadere : non enim 
me inimìcitix commovent, si quae mihi cum isto fii- 
tura sint. Nam si in omnibus rebus innocens fuero , 
meique similis, quid mihi istius inimicitise nocebunt? 
Sinaliqua ìn re Verri simiUs fuero; non magls mihi 
deerit inimicus , quam Verri defuit. Etenim , judtces , 
fjusmodì respublica debet esse, et erit, severitate 
judìciorum" constituta, ut inimicus neque deesse 
nocentì possit, neque obesse innocenti. Quapropter 
nulla res est, quaraobrem ego istum nolim ex pa- 

1 pamuiJitu optimi cdnciticmBiiuti- d«leriot),eo qood ta in pttrìt tni 

tni. luqne apud LacedcniODiaa tao- qui untoiu far eni et dlriaoi (*idc 

otio libcroTum ne panatibni qnidem Act. I , e. li ) diacipiina edncatiu , id 

pnnitwhatiir; led qn* curam uiti- hinc improbi latcm pcrrenlati ; illepi' 

Mhal ipia rcapohlic* , ne acilìcct edu- tiia luxorioai doctrina aii inuitutoa. 
"fione poTi > leneria cornipli ciiea S. Facilt patertr. Non CDrarcm, 

Gnoit iniitilea et aliqnando reipabli- param aolUcinis ttttat, tit eraderet , 

«« DOcateul. elo. al qui ab to mihi nibil timerem, 

!■ Entilnimui qutnor bzc Terbi 6. Severirau juJiciorum. Qoindo 

<fK ErncM. ddevent. J. T. L. jndicia cnm sqniiite et juatitii exer- 

i.lViiikoe/òrU.Tiiii&l'iiutuiute «bnntnr, qnod brevi fiet, tnnaktia 

•pao dctiriorcit (aitamen fieri potcat iia ilenuD ■ aenitoriboa id eqnìtea. 



5cbvGoogIc' 



la-j M. T. CICERONIS 

terni» probris ac vitiìs emei^ere. Id quod tatnetsi 
isti difficile est, tamen haud scio ao Beri possìt ? : 
praesertìm si, ut nuiic lìt, custodes amicorum' eum 
sectabuntur ; quonìam pater tam negligens ac disso- 
lutus est. Verum bue longius!>, quam voluntas fuit, ab 
epistola Timarcbidis degressa est oratio niea. Qua re- 
citata, conctusurum me esse crimen decumarum dixe- 
ram : ex quo'<*ÌDtellexistis,innumerabilem fniinenti 
numerum per triennium aversum a repubitca esse, 
ereptumque aratoribiis. 

LXX. Sequitur, ut' de fruraento empto vos, ju- 
dices , doceam , maxirao atque impudentissimo furto : 
de quo dum cetta, et panca, et magna dicam bre- 
viter, attendite. Frumentum emere in Sicilia debuit 
Veires ex senatusconsulto , et ex lege Terentia et 
Cassia firumentatia. Emundi duo genera iuerunt : 
unum alterarum' decumarum; alterum, quod pne- 
terea civitatibus aequaliter esset distributum^. Illius 
decumani tantum , quantum ex primis decumis f uisset ; 
bujus imperati tritici medium i3ccc millia. Pretium 
autem constitutum decumano in modios singulos 
H-S terni*; imperato H-S mi. Ita in frumentum im- 

}. Anjien pouit. An, prò anaon. tioni*. Deempro Aumento, M ad to- 

Sio ad DÌt. IX I S : Eit hoc quidtm lios hnja* n^otil <Dte11ignitiam , vide 

magnum , atqut haud ttio an maxi- excuntun ad calcem oralìonli da te 

■num , >d «t , miKin nuximnm. tramenuria. 

8. CuÉlodei amicomm. Siamiciip- a. Sic Holonunni veni libcr . id. 

poiHBI d, ut jim Ikcìunt, ciulode*, qac idalntniit dno e PaTii.HSS.Tnlg. 

i(ai «Dai cdMcrrml . et tini edncatio- eeu r an a H, J. V, L. 
ni« cnmB geianl, qna a patte Dagli- 3. Hnieariiu ccKijicit, dtteriptttm. 

gitDr.Debaerecr.Com.Nep.inDioDc. Probat Wytlcnbacfa. Schnti. admUt. 

g. FtrBm hoc loHgiut. Conclniii» 1. T. L. 
prinuB partii , de frumento dacumano. 4. Seittriii temi. Ergo frnmeatoBi 

ID. Ex fHo. Soband. ctimine. Ex illod ■ populo rom. carini eraebattir , 

LXX. i.Srfui'MraC.elc.Tniuilin nedimnom (•» nodi») qnindecim 
ad Bltmm piitem, et petitio atleti- leateitiii ruiaie oitendil ; bic vera pro 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. I!, LIB. IH. rj3 

pnatum H-S bis et tricies^ in annos sìngulos Verri 
decernebatur, quod aratorìbus solverei; in alteras 
decumas ferme ac! nonagies^. Sic per trìenniuni? ad 
hanc frumenti emptionem Siciliensem prope centies 
et tricies erogatiim est. Hanc pecuniam tantam , datam 
libi ex aerario ^ inopi atque exhausto ; datam ad iru- 
mentum, hoc est, ad necessitatemi salutis et vitae; 
datam , ut Siculis aratoribus , quibtis tanta onera res- 
publica imponeret, solveretur; abs te sic laceratam'° 
esse dico, ut possim illud probare , si velim, omnem 
te hanc pecuniam domum tuam avertisse. Etenim , sic 
hanc rem totam administrasti , ut hoc,quod dico, pro- 
bari sequissimo judici possit. Sed ego habebo ratio- 
nem auctorìtatis me^e: meminero, quo animo ", quo 
Consilio ad causam publicam accesserim. Non agara 
tecum accusatorie": nibii fingam : nihil cuiquam 



■Irerii dscnmli deccoi et orto a«ter- 


rio ? Depoiita adhuc ersi hcc pecimU 


■k> io meduuimn WD t«mo* in ma- 


apnd eas socieUtei, onde eral atlri- 


dinm , M prò imperato, Tlginii qtumor 


bnU, ut mai dicet. Sed ^pa& deba- 


Htcniot in medimntiin, ku qu«ler- 


tar lerario, proiode ac sì in lenria 








pliflcdo. 




9. Ad -«essiralem. Frementi lUiu. 




quo aleretar romana plebi , qnini mo- 


6. NemgUi. Sob»nd. centen. mil- 


dli >ii>|t>]li> neDiibns Tirilim dlatri- 








lo. iaceratam. Lacerare pecmnim. 


iil>«t.ie Mdi M «mi ; et ccrtDa urum 


meupbon andacior. Sic tamen Sal- 


■mnenu eM nnmqum po(«t. 


Inatioa : .alea, numi. Tentre Ucente 




bona patria -. CatU, cap. g. 


pio* lODOS triennii, ni p«et ei pe- 




cani* lonima. Bnie dldtprope ctnUti, 


Imilate.seddefendeildiltlldioadhtDC 




cansam aceeul. Publicam eam *oeal 


MMom rfBciWr «nti« t1cì« et bi« 


oralor, hoceat, in qua agitar de cri- 


(i,5ot,ooo fr.). S«d »«">«tt orator 


mine, cajna caitigatìo peninet ad 








premia ob bme&eu ; tUc delecreDdii 


( 7i4* 1 1000 Ir. ) fnunmti decnnuini ei 


a Oasitio malia, pnwe metn. 


i^ienti tolTendi nomine. 




8. Ex orario. Quonodo tx ara- 





5cb¥ Google 



ia4 M. T. CICERONIS 

probarì •' velini , me dicente , quod non ante mihimet 
ipsi probatum sU. In hac '* pecunia publica, judices, 
base insunt tria genera furtorum : prironhi, quum 
posila esset pecunia apud eas societates'^, unde erat 
attributa, binis centesimis'^ foencratus est; deinde, 
permultift civitatibus prò frumento nihil sotvit om- 
nino; postremo, si cui civitati solvit, tantum detraxìt, 
quantum coramodum fuit*?; nulli, quod'^ debitum 
est, reddidtt. 

LXXL'Ac prìmunf* hoc ex te quaero : [tu]*, cui 
publicaui ex Carpinatii lìteris gratiasegerunt ^ ; pecu nia 
publica ex aerano erogata , ex vectigalibus populi ro- 
mani ad emendum frumentum attributa^ fueritne tìbì 
qusestui ? pensitaritne tibi binas centesiroas ? Credo te 
negaturum : turpis enim est et periculosa confessio. 
Mihi autem hoc perarduum est demonstrare : quibus* 
enim testibus? publicanis? tractati honorifice sunt: 



i3. Probari. Penundcri. Nibil lue acdiu, i°iuanin illegitiniuii ; a' in- 

KDtMitit pnlcbrìoi, qua Cicero piaoit driiium ncegil. 
Terbii omnia boni *c hoaetti antarit 17. Ceniniodam /air. Ijbnit. 

officia cai complciiu. 18. Qaod dtbituni eit.Totan omDe 

li. In hac. Pinìtio. quod debebit reipnblic*. 

iS.SocieUitis. Pablicanornm > qui' LXXI. i. Àe priauint. Primi luna- 

boj mmenoda «tal pratoii ex miu- tio de fsnendDDe ad capai ^3. 
Ioa ooniollo. 3. 7^. Teibam uallam rat, cnì hoc 

ifi. Biaii eenteilmii. Saband. man- prouomea reapondett : Scheligtiu TO- 

ttruù, Siuf^lia kaicndli pan napilii, calinim palat. Sed ayllepais eat non 

Muaonii, centrÙDia, mort ellegiba*, inastata veterìbot, qni tenia 

deditori pendebatnr, iudiv aonùns: magia qoam Tcrba reapicientea, post 

qnae amra ideo cenUiìma dicebalnr , interpoùram parcDlhaum , aio tot- 

qaod cenlcainw menae aorlcm aeqoa- maot oratioacm, quasi norain quam- 

rtt. At tata Terrea Don coaUntna di- dam periodam ordiaolur.ac nallan Im- 

potè leviori , eam doplicaTÌt , et eiegit beant nperionuD Terbornm rati 
binai centeainiaa meoatriMa ab ea pa- 3. Gralias egemnt. Vide aapn lib. 

blioanomm societate, apad qnam de- II, cap. 70. 
poaila irat iUa pemnia , et prò qna t. Quiiiu, eie. Dubilalioni* 

qnaai prò depoaito , usura Dalla debe- plum , qn» aiepiiu ntituc anit 

batnr. Duplex igilnr Tenia io hoc Tait vebemeatiorl molo verba impel 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. HI. laS 

tacebnnt. Literis* eorum ? decreto decumanorum^ re- 
inot<e siiiit. Quo me igitur vertam ? rem tara impro- 
bam, crimen tantse audacia, tantieqiie impudentùe, 
propter inopiam testium ac literarum pnetermittam ? 
Non faclam , judices. Utar teste : quo ? L. Vettio Chi- 
Ione, homine equestris ordinis honestissimo atque 
ornatissimo : qui isti ita amicus et necessaiius' est, 
ut, etiamsì vir bonus non esset, tamen, quod contra 
istiira diccret, grave viderelur*' ; ita vir bonus est, nt, 
etiaiosi inimicissimus isti esset, tamen ejus testimo- 
DÌo credi oporteret. Admiratur" et exspectat, quidnam 
Vettius dicturus sit. NihiI dicet ex tempore'"; nihii 
ex sua voluntate ; nihii, ut ei utrumvis " licuisse" vi- 
deatur. Misit'^ in Sicìtiam literas ad Carpìnatium , 
qutim esset magister scrìpturae, et ejus societatis pu- 
blicaoorum; quas ego Syracusis, apud Carpìnatium 
in literarum allatarum'* libris, Romat, ìn literarum 
missarum apud magistrum Tullium , fòmiliarem tuum , 
inveni : quibus ex literis impudentiam foeneratìonis, 
quxso, cognoscite. Liteb«'^miss« L. Vettii, L. See- 



5. Al. liunr, et-rap. puHìcani Ira- 
Oaù, Sti recepimna, Ernulìo ducB , 



DtluU legirnn* cum mnltia poat Ma* 

Uttrii torum, Sabind. id qnod dico 
pnilubnDl. 

6. Dtcreto decnTiumonmi. Tid. ni' 
pn lib, li, ap. 71. 

7. Et necitariai al. Propler affi- 



i. Crare vidtrelur, Qnia ndoB 
hihniiirt Tcrllalu nugù qnim *i 

9. AdminUut. Snbiud. Temi. 

10. Ex tempore. Ideit, fictnm. 
>d itinpui ■ecommodaliiiD. 



; te , MDt pagliare, 

fi. InMnIiit qaidam Jieri^ V^^ 
nnlliu «giUMcit s reg. HSS. J.V. L. 

i3. Mùit. Vtltio». — Quont esset. 
Nempe Cirpiiutiiu. — IBagùter, T«t 
pobn*, ut inrra dicetnr , pronugUter. 

14. AUaiarum. Aohm in Siciliim. 
— Liòrit. Id ut , upits , tubali*. — 
Uitiarum, Roou in Sicilùm; repete 
liirii in qnibiK excmplDD ( gali, /a 
miaute) descripltiiit umbitor eamm 
litmrum qiuK Tcttiat miMrat. Cicero 
hia in Sicilia invBDiis lìtnis inttm- 



it&omi 



l,L.Tt 



Atmni compnlit, 1 
■ ria sifai «teodent. 
i5. Litera. Litcra L. Vettii n 



5cb¥ Google 



ia6 M. T. CICERONIS 

viLii"', C. AimsTii, MAGiSTROROM. Prassto se tibi aìt 
futurum Vettius, et observatunim, quemadmodum 
rationes'^ ad xrarium referas : ut, si banc ex fcenore 
populo pecuDÌam non retulerìs, reddas societati. Pos- 
sumus hoc teste , possamus L. Servilii et C Antistit , 
magìstrurum , literis'^, primonini homiouna atque bo- 
nestissjmorum , possumus auctoritate societatis , cujus 
literis ntìmur, quod dicimus, obtinere'^? an aliqua 
firmiora, aut graviora quaerenda sunt? 

LXXII. Vettius, tuus fatniliarissimus ; Vettius , tuus 
affinis , cujus sororem habes in matrimonio ; tuse frater 
uxoris Vettius, frater lui quiestoris, testatur impuden.- 
ttssimum tuUDi furtum, certissimumque peculatum : 
oam quo alio nomine pecuniae publicas fceneratio est ap- 
pellanda ? Recita reliqda. Scribain tuum dicit', Verrcs, 
hujus perscriptorem ' foenerationis fuisse : ei quoque 
magistri^minaoturin literis. Etenim casu[scrib3e]tuin 
duo magistrì fuerunt cum Vettio. Bioas centesimas ah se 
ablatas ferendum non putant : et recte non putant. Quis 
enimhocfecitumquam?qujsdeDÌqueconatusestfacere, 
aut posse fieri cogitavit, ut, quum senatus publicanos 
usura saspe juvisseH, magistratus a publicanis pecu- 
niam prò usurts auderet auferre? Certe buie bomiDÌ 
spes nulla sabitisesset, si publicani, bocest, si^equi- 





a, Peneriptortm. Nomiu coraBi 


ie.Al.h»btatP.S.rwUu. 


a qoibiu ezigMdi fiUt prò fceDon 






m, qni f<Kamm poUicuu tnctu- 


3. Duo magùtri. SdliCT» L. Serri- 




liiu M C. Antitti». 


tioocm cja* pMiiuiug refor*. 


4. Gronoviiu, de p«™U »et. IT. 


.8. Terbouboc *ine uhm BmM. 


3 , nuldMt venara lapa jmiisiat. 


<ldn<nt.J. T.L. 


S. V. h. — Utant janaet. Id Mt, 


19. Ohtìntn. ProhMB. — Aligua 








LXXII. 1 . Erneil. repoioit dicaM. 




Sfd dicit Telliiw. J. T. L. 


snpn.cp. *i. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. IH. 127 

les romaoi judicDreat. Minor esse nunc, judices, 
vobis discepUntìbus, debet; et tanto minur, quanto 
est bonestius, alienis injurìis, quam re sua commo- 
veri. Quid ad btec respondere cogitas ? Utruni iactum 
negabis ? an Ubi hoc licitum esse defendes ? Negare 
qui potes? an ut tanta auctoritate titerarum, tot te- 
stibus publicanis convincare P Licuisse vero qui ? si 
mehercule te pecuniam tuam,Don populi romani^, in 
provincia foeueratum docerem, taoien efifugere- non 
posses : sed publicam*, sed ob frumentura decretam, 
sed a publicanis foenore accepto ; hoc licuisse cui- 
qiiam probabis ? quo non modo ceteri, sed tu ipse ni- 
Kil audacius improbiusque fecisti. Non meberculeB hoc, 
quod omnibus singulare videtur, de quo mihideinceps 
dicenduoi est, possum, judices, dicere audacius esse, 
aut impudentiu5,quod permultis civitatibus prò fru- 
mento nibi] solvit oDinino : major beec prceda fortasse 
est; sed illa ìmpudentia certe non minor. £t, quoniam 
, de illa foeneratione satis dictum est , nunc de hac tota 
pecunia aversa, qusso, cognoscite. 

LXXin. SiciliiP civitates" raultEc sunt, judices, or- 
nata atque honestae : ex: quibus inprirais numeranda 
est civiias Halesina. Nullam enìm reperìetìs aut officiìs 

6. Schiitx. e l^mbioi iDirgiiu,/me- rtptriare fienrtalui ai€ ami tuam, 
Uftmpop. r. Qaod paacis placebìt. led publicam, etc. Vernm cnr incia- 
''' V. L. liore (liccndi fonoa non niitur ontorl' 

7. Tamtn affugire. QdU usupe 9. Non mehercnle. Non «t major 
toMn Icgea aperte pcocuwl'. Notati- Vorris ìmpudentiii in iato ejns laciD 
tam pnnìdilxu provi ndanua ia iuh 4110 perroDltiscitluiibuaprorrumcnla 
ftoiincìii Iria hvc inlenUcU /niue , nihil soJtìi, de qao mox dicam, qaiai 
ncgotBÓDoeiii , miuiiuiDÌ fcemu.Tid. in ca roneralioae de qiu jim loqnor. 
Hodntiiuu Oigeit. lib. XII, I. i. Diligemer uburnndani qaaa.' ipteab 

>. Std publicam. Ante hvc icrlu hoc ad ■eqnculeiu narntioiutti Uioi- 

dotli putcala qLUedam duidenti ia~ eat ontur, et bino timi UIm vonjungii. 

■fieiBiDr. LacniuiD explei Lnabiims LXXIII. i. Sicilia àvilaui. Se- 

hncBodo: rtunc vero quum pteuniam ennd» narnlio , «d cip. 77, 



5cb¥ Google 



ia8 M. T. CICERONIS 

fìdetiorem , aut copiis locupletiorem , aut auctoritate 
graviorem. Hiiìciste inannossingtilos quum sexaginta 
tritici millia modium imperavisset « prò tritico num- 
mos abstulit, quanti erat' in Sicilia triticum : qoos 
de pubUco nummos acceperat, retinuit omnes. Ob- 
stupui , judices , quum hoc mihi primum Halesix 
demonstravìt in senatu Halesinorum homo sunuuo 
ingcnio, summa prudentìa, summa auctoritate pne- 
ditus, Halestnus ^oeas : cui senatus dederat publice 
[caiisam]^, ut niiht.fratrìque meo gralias ageret; et 
simul, quìnosea,quaeadjudiciumpertìnerent, doce- 
ret. Demonstrat, hanc istius consuetudinem ac ratio- 
nem fuisse : quum omnis frumenti copia decumarum* 
nomine penes istum esset redacta, solitum esse istum 
pecuniam cogere a cìvitatibus ; frumentum improbare; 
quantum frumenti Bomam esset mittendum, tantum 
desuoqufestu^, acde sua copiafrumentinùttere. Fosco 
rationes^ : inspicìo titeras ; video frumenti granum Ha- 
lesinos , quibus lx millia modium imperata erant , nul- 
lum dedisse : pecuniam Volcatio, Timarcbìdi , scrìbae 
dedisse. Beperìo genus hujusmodi, judices, prseds, 
ut praetor, qui frumentum emere debebat, non emat, 
sed vendat; pecunia», quas civitatibus di&tribuere 
debebat , eas omncs avertat atque auferat. !Non mihi 
jam furtum, sed monstrum ac prodigium videbatur: 
civìtatum frumentum improbare , .suum probare ; 

a. QBanti erai. Pro ntione pretii ^(an(. Qdod in Sldlìun id oolUgn>da 

nao in Sicilli Tcndehatnr in nodiiM Vsrrìi ciimiiu profecti cuemn*. 
■inffuloi. 4- Deaimarunt. Seennduoin, pn 

3, Dederat... eauiam. Rara etno- qoibai peciuiU dabitnr ■ntorìbai. 
tinda locaiio, prò dedeni n«fn»iiini. 5. Dt ma jrumw. De eo frameoto 

Caaiam delendom cenaci EmM. qnod predami entcopioaeei prioiia 

at jaaltJtinni ; ìAeia qui lamqnaiu pa- decamia. 

rara coha;reiu> expangit. — fraln'jiie 6. Poico ratiomi, Acu, tabidM 

atro. Pairurli L- Tullio. — Gralìai pablirai. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. III. 119 
quum suura probasset, pretium ei frumento constì- 
tuere ; quod constituisset , ìd civitatibus auferre ; quod 
a popolo romano accepisset , tenere. 

LXXIV. QuQt viiltis ■ esse in uno furto peccatorura 
gradus? ut si singulis insistere velim, progredì iste 
non possit. Improbas frumentum Siculum. Quid? ipse 
qnod mittis * ? peculiarem habes aliquam Sicilìam , 
qua; tibi ex alio genere firaroentum suppeditare possit? 
Quum senatus decemit, ut ematur in Sicilia frumen- 
inm, aut quum populus jubet , hoc, ut opinor, in- 
telligit, ex Sicilia Siculum frumentum apportari opor- 
tere. Tu, quum civitatum Sicilia vulgo omne fru- 
mentum improbas, num ex jEgypto, aut ex S3n'ia 
frumentum Bomam mittis? Improbas Halesinum, Ce- 
phakedilanum , Thermìtanum , Amestratinum , Tyn- 
daritanum, Herbitense, multarnmpra;terea civitatum. 
Quid' accidit tandem, ut horum populorum agri fru- 
mentum ejusraodi, te pnetore, ferrent, quod num- 
quam antea, ut neque mihi, neque tibi, neque pOpulo 
romano posse! probari, prsesertìm quum ex iìsdem 
agris, ejusdemque anni frumentum. ex decurais Ro- 
mam raancipes* advexissent? quid acciderat^ ut ex 
eodem horreo decumanum probaretur, emptum non 

LXXIV. t. QuoltMillii. Adattai' ■ Stsb.hgitt, progredirle non peutiKf 
fHat. — Ptctttlenim gradui. Id .at , id cit , ad lUa porgere , erit qiuii dl- 
pRGMia]iaaliJ*iii*iora. Addetotnuit at, iafinitnm eue rw oporteat, ti 
«Hata, ut li linguìii, etc. EUipiia lingalii, ctc. 

■dÌgBitÌDni et magno coìtu afféctni a. Quoij mittit? Qaale aat frnmen- 

fdm quod de qnvitn IIoidbiii mìttU? 
3, Quid, Lombinua, quasi iiuolitnin 
t> altra non tit dicendi genai , reacrìpùt • acddiit 
fNM peecando,id cu, TOi i«oteju- tandem cnr • : ani legendam ceoiel 
fa b itii iatnm non habere, quo prO' qui. Honnlioret nihil matant. 
prdiilt uhm paoamdo.Vd jtrgywA" i,. Mancipa. Simt pnbUcanì, qui 

^KfOttit, id cai, DI diiil anpra, te- pnbltce uno qnciln et pericolo amant. 
"KOm , DSC nlbwi la partem commo- H. Qaié lUeiJerat. Repooniil ali! 

•■t M poiati ; vel ai «un lamb. et qui. 

II. de.pmrntcMiuLi. (J 



5cb¥ Google 



i3o M. T. CICERONIS 

probaretur? Dubiumne est, qnìn ista omnis impro- 
batio cogendsé pecunùe causa nata sit ? Esto : itupro- 
bas Halesinum ; habes ab alio populo, quod probes: 
eme ilhid , quod placet; missos &c eos, quorum fru- 
loentum ìmprobasti. Sed ab iis, quos repudia*, exigis 
tantum pecuniiE, quantum ad eum numerum fru- 
menti satis sit, quem cìvitati imperas. DulHum eat, 
quid egeria ? In medimna singula video ex literis pu- 
blicis tibi Haiesiaos H-S quinos denos^ dedisse. Osten- 
dam ex tabulìs locupletissimorum aratorum, eodem 
tempore neminem in Sicilia plurìs frumentum ven- 
dìdisse. 

LXXV. Quse est ei^o ista ratio, aut quae potiuB 
araentia, frumentum improbare id, quod ex eo loco 
sit, ex quo senatus et populus romanus emi Vf>luent; 
ex eo acervo, ex quo partem tu idem, decumuvm 
nomine, probaris : deinde a civitatibus pecunias, ad 
emeudum frumentum , cogere, quum ex asrano ac- 
oeperìs? Utrum te lex Terentia Sìcutorum pecunia 
frumentum emere a Siculis , an populi romani pecunia 
frumentum ab Sìculis emere jussit ? Jam vero ab isto 
omuera illam ex aerario pecuniam , quam hi» oportuit 
civitatibus prò frumento dari, lucrìiactam videtis. Ac- 
cipis' enim H-S xv prò medimno; tanti' enim est 
ilio tempore medimnum : retines H-S xvui^; tanù 
enim est frumentum^ Siciliense ex lege sestimatum. 

waipit. Ira. oonifefaM *nt. Md mt 



X* axaguit; dcdanot c^o UilMini 

(|aU. 3o,75ft h.). boKM, sr Moolii ai 

LXXV. f.Jeeipii.Àh UiImìdìl Um(olTaratar(rJL3 &.60 imbi.). 
s. T'ami tMtm ttt. Eita , pn» tmuIc 

cue, Biiriman, «eodi, urpc Cimrn 



5cb¥ Google 



IN VEBREM ACT. II, LIB. IH. i3i 
QaiJ ÌDterest, utrum faoc fecerìs, an fìnimentum non 
itaprobaris, led {rumento probato et accepto, pecu- 
uam publicam tenueris omnem , neque quidquam 
ttUi dissoWeris civitati, quum Eestimatio legìs ejuBtnodi 
stt, ut ceterìs temporibus^ tolerabilÌB Siculìs, te pne- 
tore etiam gl'ala eMe ddiuerit ? £st enìm tnodius lege 
H-S 111 aestimatufi : fnit autem , te pnetore , ut tu in 
umltisepistDUs atliunioos tuos^ gloriarÌ6,H*$ n?. SeA 
foerit H-S III; quoniam tu tantum a cÌTÌtRtibiis in 
modioe sìngulos esegìsti : quum , si solvere» Sìculis 
tantum, quantum te populus romani» jusserat, sta- 
toribus fieri gratissimuaD posset; tu ncHi modo eofi 
4ccipere, quod oportebnt, noluisti; sed etiam dare, 
qood Don debebnnt, coesisti. Atque haec ita gesta 
aie, judìces, oognosoìte et ex Uteris publicis civita- 
tum , et ex testimooiìs publicis : in quibus nihil fictum, 
atfail Ad ttmpus accommodatum intelligetis. Omnia, 
qiue dicÙDOs, ratioatbns^ populorum non iaterpo- 
atis, neque perturbatis , neque repentini» , sed (iertis, 
iutitQtb , «rdine relata afque confecta sunt. Recita 
latioBeB flalsfiinorum. Cui pecuniam dataro dicit ? die, 
die etiam cUrius. You^atio , Timaucbidi , M^vm. 

LXXVI. Quid, est , Verves? ne iUam quidem tibi 
defnuioaem reltqnam fedsti, raancipes in istis rebus 
esM'Tenato8?mancipesfnimentum improbasse? man- 




fi. ^if <D«Mw Mw. In priaiii ti 
BoMnMwa. Tid. iotn, eap. Si. — 

Glprivif M» «niwwii *ilMa fìifaM nUB-oorrMMnmtvwll^i. rrBMn«»r- 

m^lf»tw gMtì icapon, aagbtwini re^it LandtiQ. imfipolaiU , qoB» Jn- 

fbnWHa ««t. tarpatilo boAh» itew ■■] Dir. XVI. 

1- BMfc. •dkdii, I«nUa. Il Gu»- » navynv. — PittKriatm, ila q«i- 

loa.aDMaribdt, H-S iij. ii<at,ali>o- bui nnlliu orda MtnMr. — cirim 



5cb¥ Google 



i3a M. T. CICERONIS 

cipes pretio cum civitatibus decidisse, et eosdem al» 
te illanim civitatiim nomine pecunias abstulisse; 
deinde ipsos sibi frumentum coemisse ; nihil baec ad 
te pertinere? Mala mehercule ac misera defensio , pne- 
torem hoc dicere : Ego frumentum neque attigì , ne- 
queadspexi;mancipibuspotestatem probandì ìrapro- 
bandique permisi; mancipes a civitatibus piecunias 
eztorseruut : ego autem , quam pecuniaro populis dare 
debui, mancipibus dedi. Mala est hiec quìdem, ut 
dixi', defensio crimiiiis ; sed tamen bac ipsa ttbi , sì uti 
cupias, non ticet Vetat te Volcatius, tu» tuorum- 
que delicise , mentìonem mancipis &cere. Tìmarcfaides 
autem, columen familise vestrse, premit fauces de- 
fensionìs tuse : cui sìmul et Volcatìo pecunia a civitate 
numerata est. Jara vero scriba tuus annulo* aureo 
suo, quem ex bis rebus ^ invenit, ista te ratione uti 
non sìnet. Quid igìtur est reliquum, nisi uti falcare, 
te Romam frumentum emptiun Siculorum pecunia 
misisse, publicam pecunìam domum tuam conver- 
tisse? O consuetado peccandi , qiiantam habes jucun- 
dìtatem in improbis et audacìbus, quum poena ab- 
fuit*, et licentia consequuta est! Iste in hoc genere 
pecuLatus non nunc prìmum invenitur; sed nunc de- 
mum tenetur^. Vìdimus buie ab aerario pecuuiam 
numerari qusstori^ ad sumptum exercìtus consularis: 

opponauUir òiltrpottùi. — IntlUuur, i. ^anmlo. VÌA. infra e»p. Sa. 

i. a. pinUB , fòmMUe, ■Iqni cxpollw, 3. £x Air niui. Quem ex hii npfaih 

NtcnoMiKUjiivst , rapoadent pertur- IcMsnpUUttì , Ql inde jtu . ■■muli lorai 

tatù. — Abeitai(iiÌlMiMUm*lteRimiKe. gutiodi haberel. 

LX.XTL (. Ut Jixi. Fon hac iddìi 4- Onw» pana a^nil. Sic prò Hi- 
Sdl. piamute Gntrio, e cod. Fabric. long, c«p. i6, ilicit ■"»"""■" Elkeo- 
- M> potisi ptcdit* • , ut ìnVecr. II, bnm «Ma paoeuid! impmutMit (pes- 
ila. EraMt. ut litiaU et ioterpobu 5. TiMatBr. Argnitar, oanTÌDeitv. 
non racopiL — Vtttt te Faieaiiai. 6. Qmaitori. Cn. Carbooii eoDiolii. 
QiiiuB tuabu pUun le pacmim , tuo — CoiuMlem ip. Cirboacat.Tid. oiaL I 
jam) , soecpiMe. vxoaim ictinnia, obi de Veirii igna- 



re byGoOglc 



IN VERREM ACT. ti, LIB. UI. i33 
TJdiinus paucis post mensibus et exercitum et con- 
Hilem spoliatum. Illa omnis pecunia latuit in illa ca- 
ligine ^ ac tenebris, quae totam rempubitcam tum oc- 
Gupaverant. Iterum gessit hereditariam^ qiuestunun 
cum Dolabella; magnani pecuniam avertit : aed ejus 
ratioDem cum damnatione Dolabellse permiscuits, 
Commissa "> est pecunia tanta prEetori : ii<»i reperietis 
bomineni timide nec leviter base ìmprobissima lucra 
ligiihentem " ; devorare omnem pecuniam publìcam 
non dubitavit. Ita serpit itiud insituro in. natura ma- 
lum consuetudine peccaiidi libera ", finem ut auda- 
cis statuere ipse sibi non possit. Tenetur ìgitur ali- 
quando , et in rebus tum maxirais , tum manifesti» 
tenetur. Atque in eam fraudem mihi videtur divinitus 
iocidisse , non solum ut eas pcenas , quas proxìrae 
meruisset, solveret; sed ut illa.etiam scelera ejus iit 
Carbonem et in Dolabellam vindicarentur'^. 

LXX.Vn. Etenim nova quoque alia res exstitit, ju- 
dices, in hoc crimine, quse toliat omnem dubitatio- 
nem superioris illius decumani criminis. Nam, ut illud 
missum faciam , permultos aratores in alteras decu- 
DUts ', et in hiec iacee millia modiuio , quod emptum 
populo romano darent, non habuisse, sed a tuo pro- 
nai, legatknw at pnctart agitoi. cmendum Irnaicnnim m Sirilia. ' — 

j. Calville. Mctiphora , qaa belloin PratorL Veni. 
CÌTÌ1« Uiriimim ligiùficatar. — Latait. 1 1. Liguritruem. LigoriTe ed , delì- 

l*B«. nam in illa rcmm perturliatiDiie d« et eam faidilio iDirìora qmtqoe 
kfM dUMBt , BOB qmbiu iilina pMD- ddibare. — Z>nvnire, eit totam alì- 

I. BtrtditaTÌam. Qaain Malleolo limal abaorbcre. 

fiBitoTe oociao, qnaai mortui hendi- 13. Liiara, Hallo poenanim mctii 

UaaaDoUbdlaaccepil. Lih.I, e. 3S. letardala. 

g. Penaiiaiil. Itaque farla Tenia i3. FiiuiicaraUiir, Sic laepiaa T«r- 

I>olaUl> (ont aatiniau.id eit. Do- rem depiniit, qnaai acelertimiKBaiaac 

l>bdl«exbaiiIiaolat>nint,ìp)«Ver- toriia ad ei actmn, propler qiut aop- 

Ni bl^r abili. pUcium aliquaDdo obirtit. 

w. Commina tic. D* publioo ad LXXTII. 1. /n n/(. (fac. Vid. r. ]d. 



5cbvGoogIc 



iS4 M. T. CICERONIS 

curatore, hoc est, ab Apronio, emisse; ex quo intel- 
ligi potest, DÌhil te aratoribus reliqui fecisse : ut hoc 
pKeteream ^ quod io multìs est testimoBÌis expositum; 
potest ilio' quidquam esse certius, in tua potestate, 
atque ìn tuis horreis omne frumenturn SiciKie, per 
trìennium, atque omaesfructus agri decumaui, fuìsse? 
Quum emm a civitatìbus prò frumeuto pecuDiam exi- 
gebd3,uudeerat frumeotum, quod Bomammìtteres, 
^ tu ìd non omne clausum et compressum poasìdebas? 
Itaque io eo frumento prnnus tibi ille quiestus fiiit 
ipsius frumenti, quod erat ereptum ab aratoribus: 
alter, quod id frumeatum improbissime per trienniuvo 
partum, non semel, sed bis, neque uno, sed da<^us 
pretiis , unum et idem frumentum Tendidistì ; semel 
civitatìbus, H-S xv in medimnum; iterum poputo ro- 
mano, a quo H-S XTiii in medimna prò eodem ilio 
frumento abstuHsti. At enim frumentum^ Centurìpi- 
norum, et Agrigentinorvim , et nonnutl<Hiim fortasse 
preeterea probastì, et bis populis pecuniam dissolvisti. 
Siut aliqusB' civitales in eo sumero , quarum frumen- 
tum improbare noluerts : quid tandem*? bis Civita- 
tibiH (Mnnisne pecunia, qute prò frumento debita est, 
dissoluta est? Unum mihi reperi, non populum , aed 
aratoma : \ide^ qu8N«, circumspice , si quia forte est 
ex ea provincia, in qua tu trìennium praefnisti, qui 
te nolit perisse ^; unum , inquam , da mibi ex illis arar 
torUnis, qui tibi vel ad statuam^ pecuniam cmitute- 

1. Ilio. Quod Hijiutiir. Nitnip* in noni ; Etnnt. taniBii nciMbniI Qce- 

lua pottitala. roneni tìx vmrfiiM. 

3. At tnim fivmeniiini. Protepib (. Qubi tandam f Soìaai. iJ caa- 

qui lit tcaniitiu ad terlUm ntmiib- mm tuam ad/umt. 
Biaa. — Ptoimti. Bonnin Judiiiutl , 5. Qei te neUtptriiie. raopliMnni; 

■cecpirti. Snpra : m mtdhma nempe czapactabitnr enim ut dlceret, qmii* 

tingala. QDunris ntr o mqn» • in mt- Jieat totum aetapine. 
diniDum ~ et - in medlmtu • ali lati- 8. ^i tiii vel ed iiataam. TM. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. U, LIB. III. i35 
niDt, qui sibi dicat prò frumento omne esse, quod 
oportuerìt T solutum. Coofirmo, judices, neminem 
esse dictunun. 

LXXVni. Exomni' pecunia, quam aratoribus 9ol- 
veredebuisti, certisDominibus deductiones fieri sole- 
bant : primum prò spectatìone ' et collybo ^ ; deiude 
prò oescio quo cerano*. Harc omnia, judices, non 
rerum certarum ^, sed furtorum impiobissimorum aunt 
Tocabula. Nam c<41ybus esse qui potest , quum utan- 
tur omnes uno genere nummorum ? Cerarium vero 
quid? quomodo hoc noinen^ ad rationes magìstratus, 
qoomodo ad pecnnìam publicam allatum est? Nam 
iiiud genus tertìum' deductioois erat ejusmodi, quasi 
non modo liceret , sed etìam oporleret ; nec soium 
oporteret, Md piane necesse esset. Scrìbie nomine 
de tota pecunia bine quinquagesimse'detrahebantur. 



i^n libni n , capite 5? et Hqq. 

LIITHI. I. Ex Dfluit. Tratia lur- 
Miotddp. Si. ' 

■■ A« tpeeutioii; Id »t, eiftan- 
tìeue et piotudoiM pacoBÌs. SpecU- 
ìont peamia alio nomine DDmoinhrii 
^peUabmtur. Eomm proriocU erat 

l>Mar , et eaplonure *n pfoU ateat , 
•iJM Mai , m DOB mlHenti , m tttpà 
ptadsU , in boBK fuionia. VIA. Di- 
(OL lìb. XLTI , tit. 3 , 1. 3g. 

3. Coffybo. Id eet , pemntitlcn». 
6ill.^o>rJeeriaj^.CoIIjbtupn>prie 



il», qwm qnii babel , qanm ani 
lata , aot nim recepta in «a prò. 
< in qua debet expendi , 



^JJ^u<. 



ili* 



m colljbai 



■nilatione, danttir n 
ntKniiH. Qood Incn 
■ppelUtiu. Tid. Tom, Etjm 

4. Centrio. Ent pecunia quam 
Terrei ezìgebat prò cei* ad abd^un- 
d» tabolu adbibin , in prò centù 
tabnlii, in qnai arogatam (latorilnii 
pecinDm ecribn relerebml: Sic hodie 
pobUeani prò aeludnla aeoepti, |^l- 
pourja quittanee, peeontam exigiml. 




Uui 



Btti Kilet apad DunKDularlnnL Ifun 



6. Boe nomen. Cor id ddutnm in- 
▼enitiir In ntiraiìbn* magbmtni ? Si 
quid ictO» prò cerv, len cbartK im- 
peni* Bxigmit, qnid hibel lalapeco- 
ala ena piwtorJ* raiIonOxu t 

7. llludgtn. lertàtm. Nempe prò cr- 
I. — gjiamodì. fUc exifleliilur. 



5cb¥ Google 



i3<i M. T. CIGERONIS 

Quis tibì hoc concessit? quse lex.? quae senatus auclo- 
ritas? qiue porro sequitas, ut tantam pecuniam scriba 
tuu3 auferret', sive de aratorum booiso, sive de populi 
romani vectigalìbiis? Nam si potest ista pecunia sìne 
aratorum injuria detrahi, populus romanus habeat, 
praesertim in tantis xrarii aogustiis : sin autem et po- 
pulus id voluit, et fcquum ita est, solvi aratoribus, ' 
tuns apparitor"' parva mercede populi comiuctus, de 
aratorum bonis prsedabitur? et in hac causa scribarum 
ordinem in ine concitabit ' ' Hortensius ? et eorum 
commoda a me labefactari, atque oppu^arì jura" 
dicet? quasi vero hoc'^ scribis ulto exemplo sit, aut 
ullo jure concessum. Quid ego vetera repetam? aut 
quid eorum scribarum mentìonem faciam , quos con- 
stai sanctissìmoshominesatqueinnocentissimosfuisse? 
Non me fugit , judices , vetera esempla prò fictìs fa- 
bulis'^jam audiri atque baberi: in bis temporibus ver- 
sabor miseris ac perditis. Nuper ' ^, Hortensi , quasstor 
fuisti; quid lui scriba; fecerint, tu potes dicere : ego 
de meis hoc dico, quum in eadcm ista Sicilia'^ prò 
frumento civitalibus pecuniam solverem, et mecom 



8. Cod. NiDD. wnrrerit. Lamlun. 
l^ctD. averterei. J. V. L. 

g. De aralomm bona. De pcoania 



illod (oliebalDr 



II. CaNcìtafif.Tnbo iDTidiiMo uli- 
r, Qt nipn verbo ■ ordineai >. 

19. Alii, inj'aria. Utramque En. 
««e maUel. J. T. L. 

iJ. Hcx. Id eit, cerarinn et biOM 



. Pnfictii fabaìii. Tarn com- 



• iippariior. Caateaipiim de ptis moribiu tivimiUi nt quidqaid 



ùtoVerrii aiHcb.Nammliu^ppantoT 

Terfanm cit' oommmie et comprebcn- 

dit omo» pratorii miniitros, Mzibu luihsatnr. 

nempe, acceiuiM, inrn-prelei, licto- 

m, pnecona, viitocM , setioi palili- 

901 , cimiGcn , qai omnes maglilnti- 

boi proto use debebant. Hi onmn 

DiFFceda pahiica cooilDccbiDliir. 



Dottra excedit et alliorìi 
tpeciniina inoutret , jim prò fàbulu 



5. ITiipir. Anie decem annot. Ifi 
qoKitorriui Uorlriuiiu anno K73. 

16. In Sicilia. In qua qoMMor 1 
anno 67 8, quo anno HorUiuiotKdi 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. III. i3-j 
iaos frii^tissimos homioes scribas haberem, L. Ma- 
milium et L. Sergium ; oou modo istas duas quinqua- 
gesimas, sed omnino nummum nullum cuiquam esse 
deductum. 

LXX.1X. Dicerem ', hoc niihi totum esse attribueii- 
dum, judices, si Uli umquam a me hoc postulassent, 
si umquam omnino cogitassent. Quamobrem enim 
scriba deducat , ac non potius mulio , qui advexit ' ? 
tabellarius , cujus adventu certiores facti [petiverunt] ? 
pneco, qui adire jussit? viator,acyenerius, quifiscum 
sustulit? Quas pars operse aut opportunitatis in scriba 
est, CUT ei non modo merces tanta detur, sed cur cum 
eo tanlae pecunise partitio fiat ? Ordo ' est honestus. 
Quis negai? aut quid ea res ad hanc rem pertinet? 
Est vero honestus, qiiod eoruro hominmn fidei ta- 
bule publicae periculaque^ magistratuum committun- 
tur. Itaque ex bis scribis, qui digni sunt ilio ordine, 
patribusfamilias , viris bonis atque honestìs, percon- 
taminì , quid sibi isbe quinquagesima velìnt. Jam 
omnes ìotelligetis , novam rem totam atque indignam 
viderì. Ad eos me scribas revoca, si placet : noli hos 

LXXIX. I. Dietnm. H« annm de- 3. Ordo ett konem*. D« hujos or- 

Khì eotniB ^Midan futattaa, dinu honetutc , in qnem eiUTia per 

1. Alil luliant aiatxmt; >lii ad- peoanum pemmirelicebit, mntu d*- 

Delnda merìptam adire e bit Eraeil. in Indie, qni plnrei recint 






. J. V. L. 

-'Peàrtrunl. Ceniet 

m hiDc, nt imptitùim 

B. — Qui adire. Qnì eo». 



■tnoda 
•nalii.- 



4. Perieala. Hoc loco taax libelli, 
*eQ tabelle , qnibua «liqnid consigiu- 
tor. Migiatntuuni adminiitrationii (a 
bnlu icribae diligeniBr conficiebint , 
ex qnibai poetea nljo jitini idmini- 
'Mnitioiii* *eutDÌ reddi poMct; Ideo 
iia qnibiu ill> Ubai» commìltuntni , 
magijtratuunt peffcala comniilti apdl- 
■nns diGQDtiiT, id «r, t*biil« ex qoi- 



5cb¥ Google 



i38 M. T. CICERONIS 

callìgere^ qui DumtnuUs oorrogatis de Depotum' 
donifl , ac de scenìcorum corollarìis ', quum decuriani ' 
emerunt, ex primo ordine ezplosorum* in secun- 
dum ordiuem civitatis se venisse dicunt. Eos scrìbas" 
tecum disceptatores hujtis crìminis habebo, qui istos 
scrìbas esse moleste ferunt. Tametsi , qutnn in eo or- 
dine vìdeamus esse multos non tdoneos, qui ordo in- 
dustrìse prapositus est et diguitati ; mirabimur, turpes 
aliquos" ibi esse, quo cuivis licei pretio pervenire? 
LXXX. Tu ex pecunia publica H-S tredecies' scri- 

5. KAil Aoi ealligtrt, SlmilH Vei- 



IwiM ugnincat, incptun qaidem, ci frìmmi ordo, Titopcni, anbpiagBia 

«X li* maxbM qnì explodersimr, kiI exploiorutn. — In itcunJam orJinem. 

ipii Mbcd ab ìb qui H» opa in la- I« ett (qnoter ordo : primiu erat h- 

doa pmlbadebamt, ■eenòeùqiu onml- DUorìni. — S* v«im Jùmttt. Noa 

brU prabdunt, locnplMatiu ,- locDm i|iiiiil inni» iiniiiiiiil. mi numi rfnliw 

iu aliqiu icribiniiB decurU coenwnl. ■« nBn Tideintar; qui* decartim cnM- 

6. JVe^HMiait. li diewMQTqaitancre nml , ndds m equcMraai orda— 
et iwMHUDlla bifinido , qui epolii, ueendi «oUl. 

Indù, eompotttìoDibai patrimoni* uu io. Eoi lerAai. Saperioret iUoi, 

«nnodont. Iti lotebuil In tbeuro «epe qui nnit boat Tiri et digni Ulo ordì», 

■d oMMdiodaBi aum libanlltata» — ff^oi crùiMM. Quo btnu qalnfnt- 

paeuiiU,aotaliÌJiniiDecib«ahi>trioiiEa geaimu deiraTÙiii. Pam jndiòamp»- 

dunars. cnlabu apate Teni denaDtiat. — Qmi 

7. ComOa/iii, CandUrinn di'chnr ÙMJ. Olin hiataioac*, nuac aarihia 
id , qaod additai pnitcr dabimn. Pil Ba*«,Mc.T«(Tli aoifaua pnteipMa ripà- 
a GtwoUia, qB> actoribiu, qaaiB pl«- ficat. — Moinf final. PropureoioB 
eaamt, in «oana oliai daii aol^aat, indigailataa, — TMUttti. Corractia. 
PoMaa paonnia atiam iia data aat. Vid. — Jh m ardue. Senatorio. lalapw- 
Itb. IT, cap. 10. 

8. Qawn Jteuriam. Id oM, Iociib 
in aliqna dacuria. Pmto Jtaurim eruat 
collagi* , in quibua libnrii , aciibv , 
livtora*, vialoraa, Birurlitcraa , an- 
vcDii nagìatratiuiai tvn, aao a eba wr. 

9> Ex frima ardàu txpiatorum. 



ila iiiiian act^ia 
Vacri», 
Piinni otdo aiplaaorom detmin 




bv Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. III. iSg 

barn tuum porroistu tuo quum abstulisse &teare , re- 
Itqoam tibi ullam defensionem putas esstì hoc ferre 
qnfmqnain posse? hoc quemquani deniqae none 
tnonim adrocatonim* animo «quo audire arbitrare? 
qua io evitate C. Catoni, clarissimo viro, constilari 
homini , H-S xtiii ^ millibiis lis sestimata sit ; in eadem 
cÌYitate apparitori tuo esse concessum, ut H-5 uno 
iHHiiìne* tredecies auferret? Hinc ìlle est anuultis 
aoreus^, quo tu istum in conclone donasti ; qu« tua 
donatio singutari impudentia prxdita , nova Siculi» 
oamibus , mìhi vero etiam incredibilis videbatur. Saepe 
eaim nostri imperatores , superatis hostibus, optine 
republica gesta , scriba» suos annulis aureis in con- 
GÌone donarunt : tu vero quibus rebus gestis , quo 
boste superato, concionem , donandi causa, advocare 
ansDs cs? Neque enim solum scribam tuum annulo; 
sed etiam virum fortissimum ac tui dìsnmilUmum , 
Q. Rubrium, excellentem^ virtute, auctorìtate, co- 
piis', coiXMia et j^ateris, et torque donasti; M. Cos- 



I qacqB* «nt fare U-S maen- 

«cxagia, cip. ;o, effiunut qu- 

Jcdo MstertìiiDi , et panilo pini. 

jitli-oamtanim. VU. pro Qndnt. 

ap.i,<|iiidiiiil. 

3. H-S xTiii mim*i. Jndiotnt ett 
Olio de provincia pnedabu fbuN ad 
■Mrtiuii dcoam n otto inillia (gali. 
ifi^o fr.}, arqne Dulli dignìtatia hi>- 



H, iiteiinraiini«rct, condenuka- 
K. Cotiaal fWl Calo anno 63^. Ex 



a qoa lepaUuidamiv 

Waw wrtJBUlaia (Sao fr.), alt Vaflaina 
>McR. Ilb. n, cap. 8. C. Cara dmnia- 
MaMl h M i Hi i Mi T K m.eeat t a m Hi- 
^anUa-, aolaijae eHitnis tme molato, 



nepoa Calonii Cenaorii. Ciò. prò Coni. 
Balbo. Vid. at Tnd. Hiitor. 

4. Uno mmùne, U. «. OD* aoria , 

5. HìncilleettannaluiM Digreuioqua 
cUnditnr (erti* hcc uamiio. — Hine. 
Idut,ex ilU pecnma,exqiiajam cen- 
lom eijneatrem habebal. — Danaili. 
Atqoe eqnitam faciali; nam aaaiitua 
eral «juilQm rotnaDOniiii iniigne. 

«.Victor, Uaniir: exerlUirtt. J.V.L. 

7. Ca;iiu. UiTldis ; ralda locapls- 
tem. — Corona, Hkc crani dona mili- 
tarìa. Corona alìc eranl civicie , qua 
cìtì dabantnr oh civem in pnelio ler' 
Tatnm ; alis ntiraln, quibui dooaban- 
tur ab imperatore, qai maram faoMi- 
lem primi Buhiiutnt. 



5cbvGoogIc 



i4o M. T. CICERONIS 

siitiuin, saDCtissimum Tirum atque honestìssimum; 
M. Castritium , summo splendore , ingenio , gratta prc- 
ditum. Quid hxc sibi" borimi trìum civium romano- 
rum dona voluerunt? Sictilos prseterea, poteotissimos 
nobilissimosque , donasti; qui non, quemadmodum 
sperasti, tardiores fiienmt, sed ornatiores^ tuo judicio 
ad testimonia dicunda venerunt. Quibus ex bostiura 
spoUis? de qua Victoria? qua ex prxda aut manubiis 
hìec abs tedoiiatioconstitutaest?an">quod, " te pne- 
tore , paucoFum adventu myoparouum , clas^s pul- 
cberrima, Sicilise propugnaculum, prsesidiumque pro- 
vinciie, piratarum manibus incensa estPan quod ager 
Syracusanus praedonum inceudiis , te praetore , vasta- 
tus est? an quod forum Syracusanum navarchonim 
sanguine redundavit? an quod in portu Syracusano 
piraticus myoparo navigavit? Nìhil possum reperire , 
quamobrera te io istam amentiam incidisse arbitrer : 
nisi forte id egisti, ut hominibus ne oblivisci quidem 
rerum tuarum male gestarum Uceret. Annulo est aureo 
scriba donatus , et ad eam donationem concio est ad- 
Tocata. Quod erat os tuura , quum videbas in con- 
cione eos homines, quorum ex bonis iste annutus 
aurens donabatur, qui ipsi annulos aureos posuerant, 
lìberisquedetraxerantjUtesset", unde scriba'' tiius 

i. Quid Alte ili!? .Kniiea eot àa- ii. Enmt. «ddcre Jobet quHmii 

DMti mtmeribtu, ut De contri le, qaum SchutL addidit. Ambo in H&S et cdd- 

raiu sua Eictiia,ie*iiiiioiiiiun dicercntP p«rpenni omimun puunt. J. V. L. 

9. Omatiorei. AJlodit td monta 13. Olim nilfuti oaum libri euni. 

iBiUltuo, quidouu miliUiibiu onuti, Prima* GroDOT. e cod. Frane, dtiit 

yeoìtbmat.^-Tuo judù-io. TBÌpwju~ probavit. J. T. L. 
dicuiie donii et» chc onundoi. i3. Vt eiiet, aaJé leriòa tmmi. Ut 

ID. An quod? iDopioatum.— .- Paiì-^ eennu eqneitrU tuo tcribA confieere- 

«Huiii. Ujoparo eM navicula pirati- tur, nuda jna babcrat tnoolt illiiu 

rum. Hbqc cUdeiii multo fouDi deicri- gatuidi, qui Duuieri* ac beurfcii toi 

bit infra lib.T, cip. 33. «I. Cn 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. Il, LIB. III. i4i 
hoc tuum munus ac beaeficium tueretur? Qua: porro 
pne&tio tusf donationis fiiit ? Illa scilicet vetus atque 
imperatoria '* ? Qua.i:tdo tu qdideh in prxlio, iir bello, 
a RE MILITARI ; cujus ne mentìo quidem , te preetore , 
olla facta est : aii ilU ? Quardcquideh tu kolla dh- 

QUAM MIUl IN CDPIDIT1.TE AC TUSPITDDIHB DKFCISTI; 
OVVIBCSQUE IH IISDEH FLAGITItS HECTTM ET IR LEGA- 
nOirR*^ ET IH PBXTDHA , ET HIC IH SlCILIA VEBSATUS ES: 
OIHASCE BESiQUONIA'M TE LOCnPLETAVr'*^, HOC AETNOLO 

AOKEO ]>OHO. Vera luec faisset orario : oon enim iste 
atiDutus aureus abs te datus, istum virum'^ fortem, 
sed hominem locupletem esse declarat. Ita eumdem 
uiDulum ab alio datum, testem virtutis duceremus: 
abste donatum, comitem pecuniìe'^ judicamus. 

LXXXI. Dictum', judices, est de decumano fru- 
mento; dictum de empto : extremum et reliquum 
est, de aestimato *. Quod quum magnitudine ^ pecu- 

fBMbÌDgentotBm miUtnm (gallio pe- iS. Comiuni pttunia. Quum nibil 

OBU» 83,000 fr.). >liadpncte[pecuniain,tii cu Ripidu, 

<(. luptraiorìa. li nt qDim adliì- qncin onui ìlta miiDcre. 

baa*oleDtimpantiira,qniimob tìi^ LXXXI. i.DicMin^Wicn.Tniuitlo 

MoD oraaM alìquein donii militari- «d leitiam paricm cootentionli , de 

ita. filiincnto zarìmito, td cap. 97. 

iS./flti^liaju.Aaiatiei.Tid.lib.I, 9. De aulìaiato. De quo hzc hahe. 

Of. iS. — In pratara. Urbani. Ibid. Dabat pnetor! pcovitida fniiaaiti in 

«ap. 40. cellam , leu ad imu doneilìcoi, tmr- 

t6. Te ioeajrittavi, Tibi centum inm modionun nninenim, qoonmi sm- 
tqDeMTHB dedi. — Boctauaito.Idnt, gali qnatcmii Haiertiii K>l*d>aiiliir 
•qnotri loco, cojiu inugne <*t ■nim- ■raioribui , ex Huntuivcniaulto. Ltcì- 
Is* aoTRU. Docere TÌdnurhic looii, bat prviori prò frnnunlo pecnniun , 
ipi amnlo anrao donantnr, adaptum m Tellat, accipen, non illam aolom ex 
•^ (bina locDiD iDtar eqQitoa romii- KtutaB decreiu cooitiintam , wd tan- 
na, et jam pro equità baberi aolece, tam quanta m in aioguloamodioi ipae 
BaMaCHUOtibaaiiondaDileoto* eaaet. prò jare ino cooititneral. Ilaqnein ea 

17. Fimm/entm. Hcaninem loili- re, ni ait Aacnniu, pag. 95, aTariuiim 

fM viitate ita ipeotata iiuign^B , ut qnìque pnetorea infinitaiu penuiiaiB 

rilliii boc nnnore doiietnr. — LocK- contrabebanl , iniquum pretium •i>eiia 

fÌMt m . Od per cenaam lìceai anaa- impanndo. De celi* nd. Ub. Il, e. 1. 

m (ntare. 3. Aliì, IiuK magnituéme. 1. T. L. 



5cbvGoogIc 



i4a M. T. CICERONIS 

nife 4, turo iDJurìae genere quemvis debet commovere ; 
tura vero eo magìs , quod ad hoc crimen non ingnkni 
aliqua defiensio , sed improbùsiina confessio comp»- 
ratur. N'am quum ex senatusconsulto et ex le^bm 
frumeotum ei in cdiam sumere liceret; idque fra- 
mentum senatus ita xstimaseet, quatemis H-S tritid 
iDodium; binis, hordei : iste, numero^ ad summam 
tritici adjecto , tritici modios sìngulos cum aratorìbns 
denariis teriHS^ aestima'vit Non est in hoc^ crimen, 
Hortensi; ne forte ad hoc meditere, multos tx^ 
viros bonos, et fortes, et innocentes ciun aratoribiK 
et cum civitatibus ihimentum , in cellam quod smni 
opoiteret, festimasse, et pecuoiam prò frumento abs> 
tulìsse. Scio, quid aoleat 6eri ; scio, i{aid Uceat: 
oihil, quod antea fuerat in consuetudine bonoram, 
nuDc in istiuft &cto reprebanditur. Hoc reprehendo, 
quod , quum in Sicilia H-S ii tritici modica eaiet, ot 
istius epistola ad te missa declarat ; summum H-S 
temis, id quod et testimoniis omnibus et tabulis ar»- 
torum planum factum antea est: luiu iste prò tritici 
modiis singulis temos ab aratorìbns denarios ezegit. 
Hoc crimen est; ut iutelligas, non ex.^ sestimatione, 

«•t hoGIK 

5. Xmm 
«il lefibiM iapenrapotcBrtiadjsMa. diù «ccapant , pMai< esia M a 

6. Dmariii umù. QDaloou (otmt- omuib moiìm taiu* mitìmtn 
tiìi (griL Si GnM.)iii modiiM òognloa UMÌUin nptriMBd»,i]aoda 
•nt moÈta* HliMutiBi prò e* dna- lam, <|ui dui dababaMi hm 
riMtamoi((>lLs&.4fiai!iit.)T«ina Murìi, «t qnnd io TÌIitaM a 

7 . /a hoc. Quod pBfwitn pni fni~ tà « 
■lOitA Mcaperh. — Criim 
■Mk. — Mulini impt. DantKiV, qnod prrMn*, i 

S. Noa tx mttoH 
TrrrpiB rapKbeaAo, 




5cbvGoogIc 



IN VERREM ACT. II, LIB. III. 143 
neque ex ternìs deoarìis pendere crimen , sed er 
coauctìone annonae*, atque lestimatìonìs. 

LXXXII. Etenim kxc sestunatio nata est, judices, 
imtìo, non ex prxtorum aut consulum, sed ex ara- 
terum atque civitatum commodo. Nenio enim fuit 
ioitìo tam impudens, qui, quum friimentum debe- 
retur, pecuniam posceret : certe hoc ab aratore pri- 
mum est profectum, aut ab ea civitate, cui impera- 
bator ' : quum aut frumentum vendidisset, aut servare 
TcDet, aut in eum locum, quo imperabatur, portare 
sdlet; petivit in beneficii loco, et gratis, ut sibi prò 
frumento , quanti * frumentum esset , dare lìceret. Ex 
hujusmodi principio, atque ex liberalitate^ atque ac- 
Gommodatione magistratuum , consuetudo a^stima- 
tionis introducta est. Sequuti sunt avariores magistra- 
tus: qui tamen in avarìtia sua non soluni viam qniestus 
inveuerunt, rerum etiam exitum ac rationem defen- 
sìodìs. Instituerunt semper ad ultima^ ac difBcil- 
lima ad portandum ^ loca frumentum impera-e , ut , 
Tecturae dìfficultate, ad quam veltent a-stimationem 
perrenirent. In face genere fadlior est existimatio, 
quam reprehensio ; ideo , quod eum , qui hoc facit , 
avarum possumns existimare, crimen in eo consti- 
mo Kmitnr hoc loco. Nun ali» xt- 3. Ex liitra/ìtalt. Ex nimia tuàll- 
naa obuiìdiii ad TÌctam pectineniiiiiB, tate pnrtonini , qoi h ad lUonim «<>- 
m1 maiime rà Eramantaiue prOTcn- hotatem aeconuaodaTeniiit. 
tB aannnai npri6eat. \, ^J ullinut. Ad exirema proTJn- 

f. Annona. Anaonam vetent prò driiue loca , etqDO diiSciUiiiitf eraM 
im oolnenint. Declarat inicriptia tc- TcetnrK. — >td partandam, Dt « Te- 
te diiE Abikhiv apod Ymi. in Krj- cTarm dìfficgltaic terriloi aratom ad 
BoL n Aimoiug aancW apod Gmlcr. «aia, quam Tellent , conditionem aìre 
JH-t'- «atìmatìonem adduccTeot : et tinti 

LXXXn.T.rai DKfwroiiUBr.Aqna nodioa ùngnloa, qnaad Tallent Ipii 
haaantinii edyabatnt. pnatorn, toWercnt al KMimarent. 

a, QuantL TaMom paconue, qnan- 5. AIH babent , loca Mlporuaémn 

li tamc frommlim eonatarc licnet. fi, imp. J. T. L. 



5cb¥ Google 



i44 M. T. CICERONIS 

tiiere noa lam facile possumus; quod videtur conce- 
dendum magistriitibus nostrìs esse , ut iìs , quo loco 
vetiot, fìnimeotum accipere liceat. Itaque' hoc est, 
quod multi fortasse fecerunt : et? ita multi, ut u, 
quos iunocentissìmos meminimus , aut audivimus, 
non fecerìnt. 

LXXXJII. Quxro nunc a te , Hortensi , cum utris 
tandem istius factum coilaturus es? cum iìs, credo,, 
qui, benigDÌtate adducti, per beueGcium et gratiam 
civitatìbus concesserunt , ut oummos prò frumento 
darent. Ita credo , petiisse ab isto aratore», ut , quuin 
H-S lernìs tritici medium vendere non possent, prò 
singulis modiis temos deoarìos dare liceret. An, quo- 
niam hoc non audes dìcere, illuc confugies, vecturse 
difficultate adductos, temos denarios dare mahiisse? 
Cujus vecturte? quo ex loco , in quem locum ne pof^ 
tarent? Phìlomelione £phesum'? Video*, quid inter 
annonam interesse soleat; video, quot dierum via sii; 
video Philomelìensibus expedìre, quanti Ephesi sit 
trumentum, tantum dare potius in Phrygia, quam 
Ephesum portare , aut ad emendum frumentum Ephe- 
stim pecuniam et legatos mittere. In Sicilia vero quid 
ejusmodi ? Enna mediterranea est maxime ; coge , ut 
ad aquam ^ libi , id quod summi juris est, frumentum 



ti. Itaqiai hoc ut. luque hoc miild dlflicile v«iui[> bcìnnt mnfnctui di- 

^acu TÌroi bonos notimas non egeriot. 1. Fideo. Scio burnenti preltaB 

7, Mdin* teJ, tu jim vidit Uanal. no» idem euc oamibai in locii; po- 

J.T.L. teal eiiim plari* eiM Ephni, qUB 

LXXXm. I. Philonulione Epk- Philomelii. 
IHM? An 1 PbiloDielio verbi gntù 3. Jdafaain. Ad Bliqoem partiiB- 

nrbe PlirygiB nlln monte* polita, — Quoi^ imniiuyiiru eii. Idaat, iilte- 

^pfaeiBm uiqnii portiadam cnt fini- rìnsad porundnm fmmenliun inpa- 

atmtnni? Quod iter piuamn dncan- nrc non pomiati, quin proTÌDcii ma 

toran lrlgìiita>DÌlliuiD,gaI1.99 Ktaet, ironpatct nlteriiu. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. Il, LIB. III. i45 

Ennenses metiantur : vel Phintiam , vel Halesam, vel 
Catìnam, loca i&tet se* maxime diversa, eodem^ die, 
quojusseris, deportabunt. Tametsi ne vectufa" qui- 
dem opus est. THam totus qusestus' hic, jiidìces, sesti- 
maticmis , ex aiinoDie nattis est varìetate. Hoc eoiin 
magìstratus in provincia assequi potest, ut ibi acci- 
pjat, ubi est carìssimum. Ideo valet ista ratio sesli- 
tnationis in Asia ; valet in Hispania ; valet in bis pro- 
vinciis , in quibus unum pretìuoi frumento esse non 
solet In Sicilia vero quid cujusquam iotererat, quo 
loco daret? oeque enim portànduni erat; et, quo ' 
quisque vehere jussus esset , ibi tantidem frumentum 
enieret , quanti domi vendìdisset. Quamobrem si quid, 
Hortensi, docere vis, aliquid^ ab isloo simile in eesti- 
inatione, atque'a ceteris, esse factum ; doceas oportet, 
aliquD in loco Sicibie, pretore Yerre, ternis denarìis 
tritici modium fuisse. 

LXXXiy. Vide, quam tibi defensìonem patefece- 
rim ; quam iniquam in socios , quam remotam ab uti- 
Utate reipubticfe , quam sejunctam a voluntate alque 
sententìa iegis. Tu, quum tibi* ego frumeniilm in 
OKis agrìs , atque in mea civitate , denìque quum in 
iislocis, in quibus es, versaiis,rem geris, provìuciam 

4- Loca ialtr le. Soni enim In md- tite predi >[iuoii>. Hagiltntm snìm 
gnlU SiiàliK Utcriba* ptuita. impent, ne lb[ IrumConiin libì detar, 

S. Eodem rfv. Non omnino, loca obi «t carluimam. Inde 



Olia hac dùtHt ab Ernia unplini stDosior Kttiflutio. Idio hic otanniT 
qninqniginta miUibiu piHnum (gull. nlionepriStorei in Alia, et in hi> pro- 
io /ifttff ), quje TÌx dnobiu diebni itnciis , io quibna rnunentniu noa ul 
pouniit anetiri. Sed faieo oratorie di- in ÌUoilia crai certa lega mtìmaRun. 
autor. 8. Limbiniu edidit, quamoirem si 

6, Ht TiBetiira. Emet aritor iM Ma- v{i,Bort»iiii,itoetreaiiqaiJ.G»cUim, 

tma fraiBenti, ijQod nuigiatraliiì dee, *ero tdiquid delete malait. J. T. L. 
quulmn danto exporUra debowel. 9. jtUquid ab ilio. Sepete, ii... 

;. TbMi gaaiOii. QnKitiu qaem Jectre vii. J.y.h. 
BoonolU Duj^inliu féceranl ex fra- LmX.IV. i. Tu quam iSii. Hac 

Beoti ^tinutioiM , Datos est ex mie- dicunini ex penooi ■ratoiii. 
II. de. fan tcanda. 1 Q 



5cb¥ Google 



1^6 M. T. CICERONIS 

administras , paratus sìm dare ; angulum mihi aliquem 
eligas provinciae reconditum ac derelictum? jubeas 
ibi me metili, quo portare non expedìat"? ubi emere' 
non possimi? Improbumfacinus, judice5,non feren- 
dum , nemiai lege concessum, sed furiasse adhuc iit 
nullo etiam vindicatum : tameit ego hoc, quod ferri 
nego posse, Verri, judices, concedo et largior. Si 
utlo in loco ejus proTinciae frumentum tanti fiiit, 
quanti iste eestimaTit, hoc crimen in ìstum reum va- 
lere oportere non arbitror. Verum enimvero quum 
. esset H-S binis, aut etiam ternìs, quìbugvis in lorìs 
provincisB, duodenos sestertios* exegisti. Sì mihi te- 
cum^ ncque de annona, neque de a^timatione tua 
potest esse controversia, quid sedes? quid exspectas? 
quid defendes? Utrum tibi' pecuniae^ conciliatae vi- 
deutur adversum teges, adversum rempublicam , cum 
maxima sociorum injuria; an vero id recte, ordine, 
e republica, sìne cujusquam injuria factum esse de- 
fendes? Quum trbi senatus ex lerarìo pecuniam prom- 
psisset , et singulos tibi denarios adnuraerasset , quos 
tu prò singulis modiis aratorìbus solveres ; quid facere 
debuisti? Si, quod 9 L. Piso ille Frugi, qui legem de 



1. ifon etcptJial, Propler vectnne 
dìFTicalutcm, 

3. UH tmtre, Proplir iitliu ■ngnli 

i,. Atii, pouam.J.y. L. 
S. Duodeno! letiertiot. 9en lema> 
(tenirìoi, ijaod idem «t; nam ilcD • 

u qnatuor respoad 



■nt lernii fuiiic] ncque da tatìi 
tione , Id ut , de lemii denirii*. 

•). Virum liti, tltmm fileni pe 
fiìai ÌAIai,diic>dcDOi mq 



IdÌuc ? Nam condlùirt hic cM capen. 
Uli-amque verbum cnqjnu(,'iiDr Nipn 






6. Si mihi trcam. Tollitur cootro 
rerùa quum id probatiir, quod obji 
:Ìlar. Ego nihil ohjicio quod 
lem \ ergo mihi tccam aoo pc 



quinti *pnd Siculi» conititetìl triti' 
«UD, quod facile pnibatui mlert. binii 



pii-, 



, ti atque imperio o 



S. LambiD. addit coecta^. 1. T. L. 

^. Si quod. Si fecisKi qaod lèdi 
t,. Pilo, qaom Siciliie pneeuet n 
prElura, anno Urbìa condi[K 6i4 '. 
tntit tegero aoDO Urbia «ondiUE 604. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. 11, LIÈ. Ili, 147 

pecuDÌis repetUDdis primiis tulit ; quum emisses '", 
qiuDti esset, quod superare! pecunise, retulisses: si, 
ut" ambitiosi homioes, aut beDÌgni; quum pluria se- 
natus Eestìmasset , quam quanti esset annona, ex se- 
Qgtus" aestimatione , non ex annonse ratione, sol- 
vìsses: sin, ut pterìque'^ &ciunt, in quo etiam erat 
aliquis qufestus, sed is honestus, atque concessus; 
fnimeotum, quonìam vilius erat, ne emisses; sum- 
psisses id nummorum , quod libi senatus, cetlae do- 
iDÌoe, concesserat. 

LXXXV. Hoc vero' quid est? quam habet ratio- 
ueiD , non qutero sequitatis, sed ipsius improbÌtatÌ9 ' 
atque impudenti^? Neque enim est fere quidquam^ 
quod horaìnes palam lacere audéant in magistratu, 
quamvis improbi, quia ejus £acti, si non booam , at 
aliquam rationem aiferre soleant. Hoc* quid est?. 
Veoìt prstor : Frumentuip^, iiiquit, me abs te emere 
oportet.— Optime *. — Modinm denario. — Benigne, ac 



I <|iiot urani Bmauli , et prò ila pn^ 
■ pcT»Wis*ei , non qnujtl wutiu 
miuet , «ed qiunti euel annou in 
iìdcu. — BelalUsei. In >nrium. 
i.Si, at. Sì fccinn qnod fucituit 
^unuui, qoi gntùm er beniTolcn- 
I proTÌocùIitun unliiuiil. — Be- 
li. Hinùne iTiTÌ. — QuMià eutt. 



LXXXT. I. Hat vero. Utnd KaXrat 
qnod fecTaii in couMtntìi, non dico 
cnm EqnititB, led CHIÙ ip» improbi' 
MtB? tpH mim snit etimi coDiilii* regi 
«Hit improbitu. 

■■ Bob qaideit? Sad hoo Wam &^ 
Gttun qni ndoDe defende*. 

3. FrurMHIum. Dialogiimui prato» 



Mii, ijDOUiDOiu euetu] provini 

■ 3. Sin, ut pìerique. Si facero 
uanqaoi] plerìque ficinnl, fram 



4. Opcime, iaqnit intor. — Jfo- 
diam , *it pnBtor , emam denario , wU 

tur. — - fendere. Suband. hic in pro- 
Tinina. — Mihi. Terbi pretoria. — 
Som, fn>ied. — Meaddenarioi.tit 
pecnniam prò frumento icceptomm, 
— Ntceue ett. Ut ego dem pecmuam. 
— VuUo esse. Terba Verria. — Quid 
ergo. Terba aratoria. — DeJerii. Qaoé 
possia retinerc f et qauin finmeotinn 
ait TÌlioa. 

IO. 



5cb¥ Google 



148 M. T. CICERONIS 

liboaliter : nam ego tribiis H-S non possum Tendere. — 
Mlhifmmento non opus est: nummos volo. — ^Namspe- 
raTeram , inquit arator, me ad denarios perrenturiim; 
sed , si ita necesse est, quanti fhimentum sit, consi- 
dera. Video esse binis H-S. Quid ergo a me tibi num- 
morum dari potest, quum senatus tibi quaternos H4 
dederit? Quid poscat^, attendite; et vos, quseso, si- 
mul , judices , aequitatem prsetoris attendite. — Quater 
nos H-S, quos mihi senatus decrevit, et ex arario 
dedit, ego habebo, et in cistam transferam ex fisco. 
— Quid postea ? — Quid ? prò singulis modiis, qiios tibi 
impero, tu mibì octonosH'S^ dato. — Qua? ratione? 
— Quid quaerìs^ rationem? non.tantam ratiooera res 
habet, quantam utilitatem atque pnedam. — Die, die, 
inquit ille , planìus. Senatus te voluìt mihi nummos 
dare ; me tibi frumentum metirì. Tu eos nummos^ 
quos roihi senatus dari voluit^, ipse habebis; a me, 
cui singulos denarios dari oportuit, binos aufersP et 
buie pnedse ac direptìoni, cellse*" nomen imponis? 
Hsec deerat injuria", et haec calamitas aratoribus, le 
pnetore, qua reliquìs fortunis omnibus ererterentor: 
nam quid esse reliqui poterat ei , qui per hanc inju- 
riam non modo frumentum omne amittere, sed etiam 
omne instrumentum vendere cògeretur? Quo enimse 
Terteret, non babebat. Ex quo fructu nummos, quos 

5. Victor. HanaL pottit. J. T. L^ — B. Quid qtutni f Terbi forte hn 
QmJpatealf'ytthaCìiXTaDii. — Qua- iQnl Qceronis ìiuerU dialogùoia — 
Unot H-S. Vai» Terrù. — Quid Incute Hit. Id ttt, uttot. 
poiuaf Tubi ■ratorU. — Quid/ lit g. Dari voluit. KotoBi. ctMinnt. 
pnstar. Sed codloo hibenl dare. Sic Deqard. 

6, Ocanai Uftartiai. Seodnoi ile- io. Ctllx. Et hoc tocu due libi 
DATÌo* f qiii ad sin^loB dentrios qao* fromentniD in cdlfZD. 

prò lingolu modli* dal tCDatai, idje- il. Cod. Stun. Hoc JtmU ln/'rir. 

eli, temoi efflcdeut dourioi inaingn- J. T. L. — Bac Jeerat injmrio. Hn:' 

lo* aiodioA. luqne dlalogùmiu. Jtm loquJbtf C* 

•}, Qaa ratioiit. Torbi inloiu. cero. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIH. III. 1^9 
dbi daret, iuveniret? Deoumarum nomine tantum 
erat ablatum, quantum voluntas tulerat Apronii; prò 
alteris decumis , emptoque frumento , aut nihil da- 
tum", aut tantum datum, quantum reliqui'^ scriba 
fecerat, aut ultro etiam, id quod didicistis, ablatum. 
Cogantur etiam ** nummi ab aratore? quomodo? quo 
jure? quo exemplo? 

LXXXVI. Nam, quum fructus dirìpiebantur ara- 
torom, atque omni lacerabantur injurta; TÌdebatur 
id perdere arator, quod aratro ipse quscsisset, in quo 
elaborasset, quod agri segetesque extutissent. Quibus 
iojuiiis gravissimis tamen illud erat misenim sola- 
tiam , quod id perdere videbatur, quod alio prtetore, 
eodem ex agro reparare posset. Nummos vero ut det' 
arator, quos non' aratro ac manu quserit, boves, et 
aratrum ipsum, et omne instrumentum vendat. De- 
cesse est. Non enim debetis hoc cogitare ; babet ^ idem 
in Dummis ; habet idem in urbanis pnediis. Nam quum 
arat(»i onus alìquod imponitur, non hominis*,9Ì qute 
suDt prseterea, facultates, sed arationis ipsius vis ac 
ratio^ consideranda est, quid ea sustinere, quid pati, 
quid eificere possit ac debeat. Quamquam ìlli ^ quo- 
ti. Ami mHìI datam, Aa) noli* p«- 3. Baiai iden. Ftcnlumìu nom- 
(BtU •ulula ut. mij,iÌTeÌD faeaoTepoutU.dTelBana 
i3. QmaHeian reliqui, Alilitù fllii icooiidItU.Id«inIudietTÌlI»etpriedìa. 
bbó q-'-q—g— ■"■■■_ c*p. ;EI, quod Porro urAaiw^irw^M jnrUooimilti ip- 
"liUiwia {bit pecnnla , id datomua- pellant, iiu|iri( Uoloanoniu , «nnia 
toribia alt, pni dteiu deennu» ; lat vdlfioia, qaiBTÌi in villi lEnl. 
Mi^ id Iniqui ultTP, id ttt, DolU 4. Sic , tetta CuDenrìo , cditlo T«- 
enn, aoDo nomine, «ed prò Yrnm nau, et codcn diicDDt ngilcodicM, 
ipiài IHiidiit», ibbliiin eM. io qnibni Kribitnr, non Aiuhùui. Et- 
. Ci>gaiitmr etiam. Et poit tot ncit. ctim tulgat. non munti. I. T. L. 
S. fii ac ratio. Non nIIc|Dae bom)- 
dIi «idi «tteadendit ibTtiiiue,fed qnniti 
« agatur, Tidcndimi quid , 




5cb¥ Google 



i5o M. T. CICERONIS 

que sunt honiine& ab isto omnì ratione exìnaniti ac 
perditi ; tamen hoc vobis est statueodum , quid ara- 
torem ipsum arationis nomine muneris in repablica 
fungi? ac sustinere velìtis. Imponitìs decumas': pa- 
tiuntur; alterass : temporibus Testris servieDdum pu- 
tant; dent.emptum"* prseterea : dabunt, si voletìs. 
Haecquam sint gravia, et quid, bis rebus detractis, 
possit ad domìnos puri ac reliqui perrenire, credo 
vos ex vestris rebus rusticis conjectura assequi posse. 
Addite nuuceodem" istius edicta, instituta, injurìas; 
addite Apronii Veneriorumque servorum in agro de- 
cumano regna ac rapinas. Quamquam" hxc omitto: 
de cella loquor'^.PIacetue vobis, in cellam magistra- 
tibus nostris frumentum Siculos gratis dare? Quid 
hoc iadignius'^? quid iniquius? Atquì hoc scitote, 
aratoribus, hoc praetore, optandum '^ ac pelendum 
£uisse. 

LXXXVH. Sositenus* est Entellions, homo cum pri- 
mis prudens, et domi nobitis : cujus verha audistis; 
qui ad hoc judicium legatus publice cum Artemone 
et Menisco, primariis viris, missus est. U quum in 
senatu Entellino multa mecum de istìus injuriis age- 
ret, hoc dixit: si hoc de celta atque bac ffistimadoDe 

7. A;^'. JdDgttarMoimliTO, Te- lì. Dt ceBa loguor. De fnunenlo 

renllana mora. qnod in imiODam pnctoii <UtoT. 

a /v->— — FBi.i]nirnfmTinfh»ntTir 14. Quid hoc ùtdigniai? Affingit 

S- AÌUrtu. Eh, qua emebdntiu ontor buie jadicibiu raponuoneoi , 

H.S tenuA in modìo* sinrailos. cui atatim mbjicit atqaì hoc tcitoUt 

10. Oent emptum. Impentoni, d- iS. (^tnniAfni. Ut hù verbU, qua 
viutOjai vqiulitur dlstribnEDin. whnt inopiiuta, muerrinuni intormii 

11. £o<£nB. Eit adiccbÌDiB loci. Id condidoncm mire demoiulnt! Exipc- 
e*t, hù tal inwrihu) , qax vos imo- cldutnr caia ut diceret ■ImpltdtR 
ribiu impanitù, addite nipiiui, qn» koe factum fiiiiie; led coolra eupB- 
Vnres edictii taìt iaiijnii feàt. cUlionep anlijìcii optandiUD. 

11. Qiuimqaam hoc omitio. Cor- LXXXTH. i. Lunbiiiiu Kiipul 

rectio, qQ>£l Iniuitaa adiltenuani. Sotithau.J.\. L. 
pUGcationciD. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. III. i5i 
coDcederetnr', velie Siculos seoatuì polliceri frumen- 
tum io cellam gratis, ne posthac tantas^ pecunias 
magtstratibus nostris decemeremus. Perspicere vos 
cerio scio, Siculis quantopere hoc expédiat, dod ad 
xquitatem* coDditìonis , sed ad mÌDima malorum eli- 
genda. Nam , qui mille modium' Verri su»* partis 
in celtam gratis dedìsset , duo milita ^ nummum , aut 
sainmum tria dedisset : idem nunc prò eodem nu- 
moo frumenti H-S viii millia dare coactus est. Hoc 
arator as3equi per triennium, certe fructu suo^, non 
potuit : vendiderìt instrumentum,' necesse est. Quod 
si hoc munus^ et hoc vectigal aratio tolerare, hoc 
est, Sicilia ferre ac pati potest; populo romano ferat 
potius, quam nostris magistratibus. Magna est pecu- 
nia; magnum prseclarumque vectigal. Si mòdo id salva 
provincia, si sine injuria socìorum percipere possitìs; 
nihil detraho ■"; magistratibus tantumdem detur in 



1. CanctdtrtOir. Diceadom ciat a 
Koba ippn^baTTtQr, StA ilio Tcrbo, nt 
«■IH inridiofO, ari aulait. Eidem 
ràm la Terbo i&cin<em)u»,qDad se- 






. Id e 



iiOMB, decreto DoMro pneberemiw. 

4. ifoN ad trjaitMam. Non quia ait 
iqaa «oodido, ud qoia «Ihoe tolo- 
nUliu, fnnneatam In ceUam gnli* 

1 ìllad pnetori in celhm 

aÌML 

5. fttlMt Gnerjiu id Ialine dici non 
pana, et conj. milk modiot. Sed Li- 
•»,Vn, i6, àiàletìmm mille juge- 
n«,el XXin, U, mille paiiuim. 
J.T, L — Mille modium. In fjniitiTO 
phnli leginir vocabnlo mille, qnod 



legitoT apod Ciceroneni. Hkc noUmoa 
propier Gnerinm el Gronorium, qni 
haaa inaprobant loculi onBOifQt minos 
latiuam, el legnai mill» moJioi. 

0. Siict pardi, eie. Id eM, prò ma 
parte, prò eo qaod ad ipamn atiinerel. 

■j. Duo millia(,^. Kioh.).— Tria 
mUìia{t\h k.).~OetemilUa[ifi\o 

8. Edd. Teli, canofraau tao / qaod 
Deqanl. probavit. Sed pinna MSS re- 
rngantnr. J, V. L. 

g. Hoc munui. UoB onoa, id eat , 
aealatioa octono* in modium , prò tra- 
■aenlo impenlo. Manai eat qaidqoid 
pendilor, aiTB aponle, aÌTeax patto , 
quo aenan canaannD punmi, iiqne 
jodicea qni CDTminpnntQr, accipere 
muHrra todaa dicnnlnr; lÌTa tandem 
imperalnm id ait ex neoeiailale asoquo 

IO. HihU detrailo. Ile hoc tccIì^. 



5cbvGoogIc 



i5a M. T. CICERONIS 

cellam , quantum semper datum est. Quod pneterea 
Verres imperat, icl,sì facere non possunt", recusent; 
si possunt, popoli romani potius hoc sit vectigal, 
quam praeda praetoris. Deinde cur in uno" genere 
solo frumenti aestimatio constituitur? Si est aequa et 
ferenda, debet populo romano Sicilia decumas; det 
prò ungulis tritici modiis ternos denarios *^ ; sibì ha- 
beat frumentum. Data tibi pecunia est , Verres : una, 
qua frumentum tibi emeres io cellam; albera, qua 
^mentum emeres a civitatibus « quod Romam mit- 
teres : tibi datam pecuniam domi retines , et prseterea 
pecuniam permagnam '* tuo nomine aufers, Fac idem 
in eo frumento, quodadpoputupiromaQum pertinet^ 
exìge eadem aestimatione pecuniam a civitatibus , et 
refer'^, quam accepisti : tum refertius erit aerarium 
populi romani, quam umquam fuit. M enjm istam 
rem in publico frumento '^ Sicilia non ferret : hanc 
rem in meo frumento tulit. Proinde'? quasiautsequior 
sit ista asstimatio in tuo , quam in populi romani com- 
modo; aut ea res, quam ego dico, et ea^ qu£tm taf. 
fecisti, inter se genere injuriae, non magnitudine pe- 
cunìae differat. Verum istam ìpsam cellam '* feire 



II. Si/fu*n tuiH penmnt. ffit-m* 


85. — 7ta> nonuB* iui/fa*. Jun ««i» 








frnmanti, ■ qaMtore ■ccpo™; qiun 


I a. In ano gmen. Noupe cjiu Em- 




ma,a, quod In cdUin Impentnr. 




t3. Cod. Nnm. et Fibr. item .d. 




Gisrìi, («mu X, HàlioM not. dcucii. 


i«. In piMco JrwHtnto. Id ftii- 


J.V.L—Tenio, X. Ibc nou X d- 








ra qnod vilet deosm aua. Jim de- 


uon untam omu SicilU /tire potML 


cem Mtaa qumor neMerfitN effidnnt. 


!■}. Lallon. ni ornili JU, I^idf. 




J.V. L. 


T.le.t. 









» in dugnlo* tuodiM. C*p. 1^. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. IH. i53 
noUo modo possunt : ut omnia ' ^ remittantur, ut om- 
nibus injuriìs et calamitatibus , quas te prsetore tuie- 
mot , ÌD posterum libereotur ; istam se cellam atque 
islam xstimationem negant ullo modo *° ferre posse. 

LXXXVin. Multa Sophocles Agrigentinus apud 
Co. Pompeium consulem uuper, homo disertissimus, 
et omni doctrina et TÌrtute ornatissimus , prò tota Sì- 
cilia de aratorum miseriis gravitar ac copiose dixisse 
ac deplorasse dicìtur. Ex quìbus hoc , iis , qui ade- . 
nnt ( uam magno conventu acta res est), indignissi- 
mum videbatur : qua in re senatus optime ac benignìs- 
sime cum aratoribus egisset, lai^e liberaliterque «sti- 
masset', in ea re prsedarì praetorem, bonis evertì 
aratores; et id non modo fieri, sed ita fieri, quasi 
liceat, concessumque sit. 

Quid ad hac Hortensius? Falsum esse crimen ? Hoc 
Duraquam dicet. Non magnam hac ratione pecuniam 
captam? Ne id quidem dicet*. Non injuriam factam 
Siculis atque acatoribus? Qui poterit dicere? Quid 
igitur dicet? Fecisse alios. Quid est hoc? utrum cri- 
mini defensio, an comitatus' exsilio quasritur? Tu in 
hacrepublica*, atque ^ in hac bominum libidine*', et 
(uladhuc hahuit se status judiciorum?) etiam lìcen- 



ig. Ut emuda. Etlun^ onnk .li. 




7M popolo tonano mIyct. debeot, 


*Io uoD UMquitnr ot Terrmn ibool- 




T.I1I JDdice. , wd ne ulnm ooode- 


m. Al. «tgmt K u. M. Ero. u- 


iDDOtit, M Dt cxùlu mi comitM 




hibut. 




4. In hoc rtpuUUa. In qu B.gnnt 


«rtiMi«(.QnDdi wtaTtio>q[i*temo* 


«.pidiWte,. 


à rneHo, anguloa pretori decrerit- 


5. Alii, OH. Malli, J. y. L. 


M; ipinBTu io SidlU Ht«tii( biui 


6. /a hoc kominuM Kbidin». Qnun 


tritici «.dilli MMt, .nt.umimimH»- 




■•otìittenii.. Cp. 8i. 


oportet. 


»■ Sic UUem. Bwrk. AL pel Grat. 


^. JadieioraiK. Qaae tata «m, qoun 


JìàLJ.y.L. 





Digitizeoby Google 



i54 M. T. CICERONIS 

tia, non ex jure, non ex sequitate, non ex lege, non 
ex eo, quod oportuerit, non ex eo, quod licuerìt, 
sed ex eo , qnod atiquis fecerìt y id , quod reprehen- 
ditur, recte iactura esse defendes ? Fecerunt alii ^ alia 
quam multa : cur in hoc uno crimine isto genere de- 
fensionis uteris? Sunt quaedam omnino in te singu- 
tarìao, qux in nuUum alium hominem dici, neque 
convenire possint : quaedam tibi cum multis commu- 
nia. Ergo, ut omittam tuos peculatus, ut ob jiis di- 
cundum '^ pecuuias acceptas, ut ejusmodl cetera, 
quse fursitan ahi quoque etiam fecerint : illud , in quo 
te gravissime accusavi, quod ob judicandam rem pe- 
cunìam accepisses, eadem iata ratioue defendes, fe- 
cisse alios? Ut ego assentiar orationi", defensionem 
tamen non probabo. Potìiis enim , te damnato , ceteris 
angustior locus improbitatis defendendEe relinqua- 
tur", quam, te absoluto, ahi, quo<l audacissime fece- 
runt, recte fecisse existimentur. 

LXXXIX. Lugent omnes provineiae; quenftitur 
omnes liberi populi ' ; regna dentque jam omnia de 
nostri» ' cupiditatibus et injuriis exposlulant : locus 
intra Oceanum jam nultus est, neque tara longin- 
quus, neque tam reconditus , quo non , per heec tem- 
pora, nostrorum hominum libido iniquìtasque per- 

S. Faetnml alii. Qiub finsero non '»l»»r veruni t—e nmliiM ob amt ju- 

Iracbat. dicandam pecuniu (cctpuw. Tnnn- 

^Inu ilagalaria. QDonun ■imile tio «d hjpotjpoauii , qnc KquitDr. 

IO. Oh /ut diemiJum ... ob jaJi- I. V. L. 
eanJam rtm. Wn hoc e mdliii cle^ LXXXrX . I . libtri poputi dicna- 

qnod IpMM jadioe* leDÌun Hil o£Bcil tnr, qui «li jurij auiit, qai neqD**>- 

admoiul. Ilio , tou Verri» pnemra ctigd popolo ronuno pcodunl i ar^at 

utfotni Npiificatur; hoc vero, Sopilrì nugiitralibiu romani* , jns dictinlibu, 

«t Slbeoit dimnatio intelligimr, de pirent. 

■IIM fate acmm ett libro iniénore. i. De aoitrii. Id cai , noilronun nu- 
li. Ut ego aiientiar onuimu. £ui gùlntnnm. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. Il, LIB. III. i55 
nserit Susttnere jam populus romanus omnium na- 
tìoQum non vìm , uon arma , non belluro , sed luctum , 
laciymas, querimonias non potest. In ejusmodi re ac 
moribus^, si is, qui erit adductus in judicium, quum 
raanifeslis in flagitiis tenebitur, alios ead«m fecisse 
dicet, illi exempla non deerunt; reipublic» satus 
deerìt , si iinproborum exemplis improbi judicìo ac 
pertcuto liberabuntur. PlacentTobis hominum^ mo- 
re»? placet ita gerì magistratus, ut geruntur? placet 
socios sic tractarì , quod restat ^, ut per hsec tempom 
tractatos videtis? Cur bxc a me opera ^ consumìtur? 
quid sedetis ^ i* cur noD in media oralione mea con- 
surgitis atque discedilis? Vultis autem ìstorum auda- 
cias ac libidines aliqua ex parte resecare? Desinite 
dubitare, ulrum sìt utilius, prtfpter multos improbos 
noi parcere , an unius improbi suppiicio multorum 
tmprobitatem coert^re. Tametsi qtiae ista sunt esem- 
pla multorum' ? nam quum in causa tanta, quum in 
crimine maximo dici a defensore coeptum est , factì- 
tatum esse aliquid ; exspectant ii , qui audiunt, esem- 
pla ex vetere memoria et monumentis ac literis , piena 
dignitatis, piena antiquitatis. Hfec enim^ plurìmum 
solent et auctoritatis habere ad probandum, et ju- 
cunditatis ad audiendum. 
XC. AfHcanos ' mibi , et Catones , et Ija;Uos com- 

ì. ImtjmmeJi n aeaioniiii. Qama 'j.Quid ledelis? Cta lioc jadieinm 

ÓTitMÌ» mora dot qni modi ; qmim lego locùli coiutitntiim eienietii? 
■mia (jt iHMKmmi DOitranuii ÌDiqnitu 8- Extmpla miAonim. Qnibai h- 

ilUbUo. ctinn sniun VcRH defendìl. 

t. Beninam. NoatTOnim. g. Abom Min. E cod. Haniiiuio 

i. Q»odrtilat. Seilieet in potta- Gtkt. ncapeniit. PoM delereniLd- 

»■. lon. TOlenlibiu codd. raii. Cnm Er- 

6- Cor ktre a ait intera. Cor hdac imlio ratilnimiu. J. V. L. 
Untai n Ifgs Conwlii repctunda- XC. i. jtfricanoi. Hoc nlnmiqiie 

ram tceaundi HHcipiu, (i nìmìram lif^nifiait , quonim lanlia landibn* 

pUot TObia aocioi aie tracturi ? elala «st eonlincnlia. 



5cb¥ Google 



i56 M. T. CICERONIS 

roemorabis? et eos fecisse idem dices? quanivis res 
mihi Don placeat", tamen CQDtra hominum auctori- 
tatem pugnare non poterò. An , quum eos ^ non po- 
teiis, proferes^ hos recentes, Q. Catulum^ patrem, 
C. Marìum , Q. Scscroiam , M. Scaunim , Q. Metel- 
lum ? qui omnes provincias habuenint , et fhimen- 
tum cellae nomine ìmperaverunt. Magna est hominum 
auctoritas , et tanta , ut etiara delieti suspicionem te- 
gere possìt. Non habes, ne ex his quidem homini- 
bus, qui nuperfuerunt, ullum auctorem^ iatius sesti- 
mationis. Quo me igitur, aut ad quas exempla revocas? 
Ab illis hominibus, qui tum versati sunt in repubiica, 
quum et optimi mores erant, et hominum existi- 
matio gravis habebatur7,et judicia severa fìebant, ad 

a. Noitpìaceat. Ncinpe udim tì- muìppai oociditi «duo 671. — De 

to» , npientam nominibiu honeMatoi , M. Seauro, Prindpa KUtn* , pun 

tom inique H piiinnr (jusquoa Cicero defendit.Tid. AcLl, 

3. Quum eoi. Qdu illi nabla mnlu cip. 17. — Q. Meulluoi. ITanudiciiai 

■eqniutù , onlla improbitadi exempU intelligit HuinL nolli Kcandoni «ecoli 

nliquenint. ini, inquit Veli. Ub. Il, c*p.ii,qtn 

t.Alugjioteru profism, prefirei. eantn Jugarlhtm bellina geant, le 

J. T. L. de eo thiUDpbKTÌt an. U. 646. Sigim. 

5. Q, Caluia^a, Ifl fuit emditni et in Fut. loter clanH ontorea sun 

dofiuou. Gc. in Bmt. cip. J5. Ei recenxt Teli. lib. n, <9p. 9. Memiiùl 

pnenin proTindim «ordtni SicQìua A. Geli, libj 1.11, cap- 4, ontiorà 

Dbtinnit anno 645. Coniai fiitt ciuu qaim hibnit de trinmpho tuo. Pulii 

Huio quartnm coniale, anno 65i. antem Femtiai lalit probabiliter h. L 

Anno Hijaenti, magnani de Cimbiù de Micedonico agi, ex ci^ai filii 

ttnigem uobo edidemnt, deqne ii* lunrìcns natm cit. 
triomphanint. Anna 666 , bello civili 6. Aattonat. Anctor dicitai <nqai 

Ciunano , nioitem obilt , de qua VeU. exempliua et bctam iniitininr , triDi- 

Patoro. lib. n,i9p. la. — C. Marinm. lalione >b ila qni rem iliqnam ndiia 

Ttrom bello oplimna, pace peaii' mincipio tradidemnt, lonipta. Nib, 

nuun, led vita cutnm. Veli. Patere. nt illi rem tiadant, ile iitiexeniplnni; 

n, II. Seplimnni coniDlitnm , in de- nt illoi in rei cxintroveraìa Uaduaui , 

deciu [KioRun , tìi ingremu, decadi hoc al aonunamna , lic boa in repre- 

idiboi jinaariii , anno 667. — Qbìhi. bnuione fàcd nonrì comDwmonmu. 
Scagalam. Poatifìcem nuximom , vi- 7. Grai^s katebatiir. QQnm caperei 

juDaqniaqoe bene de le ab bminlbui 



5cb¥ Google 



IN VEBREM ACT. II, Ufi. III. 167 
iiauc' hominuin licentiam et lifaidinem me abducisP 
et in quos9 aliquid exeiapH populus romaous statui 
putat oportere, ab iìs tu defensionis exempla quseris? 
NoD fugio ne hos quidemmores*", dummodo ex bis 
ea, quae probat populus romanus exempla, dod ea, 
qoae condemuat , sequamur. Nod circumspiciam , Don 
quìNain forì&'*, quum babeas judices , prìncipes ci- 
vilatis , P. Serviliuni '*, Q. Gatulum '^ : qui tanta au- 
ctorìtate sunt, tautis rebus gestis , ut in ilio antiquo- 
rniQ et claràsìmorum hominum , de quibus antea 
dixi, numero reponantur. Esempla quferimus, et ea 
noo antiqua : modo uterque horum exercitiun habuìt. 
Quaere, Hortensi, quoniam te recenlia exempla de- 
lectant, quid fecerint. Itane vero? Q. Catulus fru- 
mento est usus, pecuniam non coegit; P. Servilius 
quinquennium exercitui quum prsBesset, et ista ra- 
tione innumerabilem pecuniam facere posset, non 
statuit sibi quidquam licere, quod non patrem suum , 
non avum Q. Metellum '* facere vidisset : C. Verres 
reperìetur, qui, quod expediat'^, id licere dicat? ' 

t. JJ kane. Ut tat, hajat taapont. lunn» aM debellata*, appellitnm. 

9. /■ jaoi. QdM wven pnnìendo*, Coniai ihit inno S74 cnin Appio Gio- 
ii aUannn exemplain , Kd docnmen- dio. De Iianni trìtmiphivit uino 679. 
ìtm, pop. TOm. polat opoiteni, — la Tid.lib. I,Cip. 3(,etlib. T,cap. sS. 
^mattiampla {^«rù- Ex icnptì lignì- i3, Q. Caia/iait.ViBam cju* de quo 
GatìoDB TocaboU contraria contnriia proxima diximiu. Coniai falt coni 
opponili. Nan extmpìUM didtnr, tV Lepido anno 675. Anno Kqnentl , 
^Md baitaDdTim, et quod ló^iendoin Catnloa eamdem Lejqdtiiia paliÙB bel' 
cK.OnTea enim potute, t\am pnaarint tam nebrìe molieDlem derìcit, 
mtrii docnmeata eue ne delÌDq<unt , i4. Q- MtlellHm. Hacedoniram , 



to. Ife hot pii'dtm morti. Corte- 1 5 . Que^ e^c/e^at. Coninodia anii 

I. Itts praMEitia eliam temporla nimirum. Non opene preliinn ni h. t. 
mpla reeaaabo. animadvertare , qaa vi ac eloqaentia , 

I I . ffm qiutrtatfoni. Extra hone uniTiclam jam tot arpuaenlia Terreni 
iKBDniodicani. bac eom pneataMiaùmii Tiri* inTÌdioia 
II. P. Strtiliam. latuiicum, ob «oUalione obroat. 



5cb¥ Google 



I 



i58 M. T. CICERONIS 

qiiod nemo, nisi improbus , fecerìt , id alionun exem- 

|>lo se fecisse defendat? 

XCI. At iu Sicilia' factìtatum est. Quse est ista fX)D- 
d\ùo Siciiife? CUT, qiae optimo jure\ propter vetu- 
statem, fidelitatem, propinqultatem esse debet, buie 
praecipua^ iex iDJurìse defioitur? Sed io ista ipsa Si- 
cilia, non quxram exemplum foris : hoc ipso ex con- 
silio utar exemplis*. C. Marcelle, te appello. Sicilix 
proTÌDciae , quum esses prò consule ^ pr^ fuisti. Mum 
quse in tuo imperio pecuDÌa;, cellee nomine, coactx 
sunt? Ncque ego hoc in tua laude pone : alia sunt 
tua facta , atque Consilia , summa laude dìgna; quìbos 
illam tu provinciali) afflictam et perditam erexisti^ at- 
que recreasti. Kam hoc de cella ne Lepidus ? quìdem 
fecerat, cui tu successisti. Quse sunt libi igitur exem- 
pia in Sicilia cellae, si hoc crìmen non modo Marcelli 
&cto, sed ne Lepidi quidem potes defendere? Anme 
ad M. Antonii ^ sestimationem frumenti , exactionem- 
que pecunia: revocaturus es? Ita, inquit, ad M. An- 
tonii : hoc enim mihi significasse et annuisse visus 
est. Ex omnibusne igitur popoli romani prsetoribus, 



XCI. 1.^1 in Sicilia. Hoc dicit pEi>- 
ptCT H. Lepidnm et AuEooiiini, de 
qaihiu Bnpn , st ituu C. Suserdolcin. 
ScdUmCD retpondctupìieKqaentL 

a. QuiB optimojure. Cujoi condltio 
amaiam oplim*, piopicr vetuiUleiB 
■ocieUlii, eue dehet, cor, quasi Itge 
penniitcnte, lìceat noatris nwgiiirtii- 
bu* hojc uni inJDruai fscers , it ea Iex 
una lue prùTÌacia definiator, et qiuaì 
circDmMxilMturP Cor potìas in hic 

,1. Hotom. Bolit pratipue. J.V. L, 
4. Bee ip40 ex consUio. Dur exem- 

plis Munplit ex Tifù qui jini DnDC M- 

deot indica in bic ciuu. 



5. Pro conmlt. Qui timm aatà 
non Ibenl; ttà procoiuiilei qanqw 
loari wlabwil, qui poji prstaiiiii k 
proTinciam proGcÌKebuilur, ex Icfc 
ComelU, 675. 

6. Ptrdilam trtxUti. Ila « bia in 
eadem fanilia uliu SicìliaB coiutilae- 
retur, Vid. lib. U, cap. 3. 

7. fle Lrpidiis qiiideat. Qui tatBO- 
dia StcìliaiD ifBfierat , Dt lalTa ^ 
DOD pouct , nlù Mircelliii ó aiNti- 

8. j4d M. Antonii. QDem onivem 
prseroiue , supn diiimnj , lib. Il , 



5cb¥ Google 



IN VERRÈM ACT. U, LIB. III. tSg 
coDSulibusS, ìmperatoribus , M. Antonium delegistU 
et ejus unum improbissimum factum, quod imtla- 
rere? Et faic utrum mihi difficile est dicere, au bis 
eiistiroare , ita se in ìlio infinito imperio M. Antonium 
gessisse, ut multo isti perniciosius sit dicere, se in re 
improbissima voluisse Antonium imitari , quam si de- 
fendere '" possit, nibii in vita se M. Antonii simile fe- 
cisse? Homines io judiciis ad crimen defendendum, 
iion , quid fecerit quispiam , proferre solent , sed quid 
probarit". Antonium, quum mutta cootra sociorum 
salutem , multa contra utilitatem provinciarum et'fa- 
ceret et cogitaret, in mediis ejus injuriis et cupidi- 
tatibus mors oppressit. Tu mibi, quasi ejus omnia 
facta atqiie Consilia senatus populusque romanus [ju- 
(lices " ] comprobarint, ita M. Antonii exemplo istius 
audaciam defendb. 

XCn. At idem fecit Sacerdos'. HomiDem innocen- 
lem et summa prudentia praeditum nominas : sed tum 
idem fecisse erit existifnandus, si eodem' Consilio 
fecerit. Hava genus sestimationis ipsura a me num- 
qiiam est reprebensum : sed ejus acquitas aratorum 
commodo et voluntate perpendilur. Non potest re- 

9. Proconialihm , apild Gtnter. «iiu ab Antonio exemplDm pcterc, 
Oiz>. iL e cod. Nann. tttpti illom imiutnra mw (ktcri. 

1 0. Qnifa ti deftndert. Locai mala 1 1 . Sed quid probarit, Sed quid fa- 
alfediu, ex qoo ■etHCBtìaka Lane ali- cent hqjiuinodi, ut recto factum ejà- 
rii Ijmbiima, Veni molla pernicio- iiìmolur. 

>lu eM fateci (A in re improblaiimi 1 1 . Judìcet. Qai laul jodioei. Qnod 

«Juìbc Ajnoniam imitarì, qnan fa- fiii^at. Brnett. cxpaaiil. 
«te, quam ^(Wi(£i7> prabin , ai Umen XCII. i. Sactrdoi. Qui pnMor in 

pMnt haac defeiMioaem teaure.nihil Sicilia lait prasime aote Temm. 
H in TÌla U. ÀDUmio aùnile fecIiM. >• Eadem coruUio. Uti Verrei, nt 

RmtoM. ante» : Kea Antani! %tMm ex araiorìbiu pnedantar. Non enim 

t«BÌaiprob> fheronl, ut pemiciOBiun factam ipaom Bitimilìoaìi eit impro- 

•it defeadere, le oihil fcciue nmile , bmu, nìii cum arataram juaommodo 

Hmna lue nti dcliniiìone vel impro- (c detrìmanlo fuit. Nempe ima aeili- 

kìinad pouiol. Eit aatem pernicio- matio nata eat iiiiiio , non ex prato- 



se byGoOglc 



iGo M. T. CICEROKlS 

prehendi ulla aestìmatìo, quse aratori non modo tn- 
commoda non est, sed etiam grata est. Sacerdos, ut 
in provìnciam venit , frumentum in cellaro ìmperavìt. 
Quum esset, ante novum^, tritici modius denariis 
quinque ; petiverunt ab eo dvitates , ut testimaret. Re- 
missior aliquanto ejus fuit aestimatio, quam^ annonse: 
nam aestimavit denariis in. Yides, eamdem festimatio- 
nem , propter tempom dissimilitudinem , in ilio lau' 
di3 causam habere ; in te , crìniinis : in ilio , beneficii ; 
in te, injurix? Eodem tempore Antonius in denariis 
KStimavit, post messem, summa in militate, quum 
aratores frumentum dare gratis^ malebant. Et aiebat, 
se tantidem estimasse , quanti Sacerdotem ; neque 
nientiebatur : sed eadem ista lestimatione , alter suble- 
varat aratores , alter everterat. Quod nisi omuis fni- 
menti ratio ex temporibus esset et annona, non » 
numero^, neque ex summa, consìderanda; numquam 
tam grati hi sesquimodii , Q. Hortensi, fuissent, qaos 
tu 7 quum ad mensurse tam esiguam ratìonem popdo 
romano in capita descrìpsisses , gratissimum omnibas 
fecisti : caritas enim annonse faciebat , ut istuc, quod 
re parvum videbatur, tempore magnum videretur. 
Idem istuc si in vilitate populo romano largiri vo- 

nim«itproeoBMiliiMi,Mdexu«loTaiii Amoaii cMimilìoiu MlTiNeot : iDìe 

(tqne idvlMtiiin oommodo. Cap. 8 1 . enim dini«iaD,«ea qutnor mtiw 

3. ^ntt nofum. Snlwad. ìtdiihid- witertÌM in modiinn dccfitoa ■ aai*- 

nm. id «t, uile meusm. — Dmariii la, iisinebititi hic varo, idiUo* qo*- 

f iiinf ut.TigioK «ulerliù (gill- 4 fr.]. Ismoa .oetonos pn-tem Matcìtioi in 

\. Quam annona. Qniiii pretium, modinm de tao addcre cogebcnnir. 
(|no TmddHliir franuntnin. — Dana- 6. JVon ex niantro. Hod « mnlli- 

riù tritutm la «eitertii» (s>Il' ^ &. tadioe, ant ptncitafe nodioram qoì 

(6 cmt. ). dinnujicd ex cuitileant vllialeu- 

5. Dare gmlù, Pro eo noa acdpe- aoam. 
N dccnUm e mòiId pecnniam nmle- 7. Quoi ca, Sobiad. qnm eoM 

Aant , qoit miiKirì suo nunpta (rnineii- prztor. Inter qncMorom pforfuòn 

tom dedìnBntgiatI*,^iiun«liUadax rat (ramentui* cu* ent.. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. HI. i6i 
luisses; densum tuutn beDcficium esset, atque con- 
temptum. 

xeni. liToli igitur dicere, istum idem fecisse, quod 
Sacerdotem : quoDÌam' non eodem tempore, neque 
simili* fecit anooDa. Dicito potius, quoniam habes 
anctorem idoDeum ^, quod Antonìus tuo adventu , et 
tìx menstruis cibariis * fecerit , id istum per trieo- 
nium fecisse ; et istius innocentiam ^ M. Antonii facto 
atque auctoritate defendito. Mam de Sext. quidam 
Peducseo^ fortissimo. atque ionocentissimo -viro, quid 
dicetis? de quo quis umquam arator questus est?aut 
quis non ad hoc tempus ionocentissimam omnium ' 
diligentissimamque preeturam illius hominis exiati- 
inavit? Bienniura provinciam obtìnuit, quum alter 
annus in vilitate^, alter in summa cantate fuerit : Dum 
aut in vilitate nummum arator quisquam dedit, aut 
in cantate de sestimatiope frumenti questus est ? At 
uberiora* cibaria facta siwt caritate. Credo : neque 
id est novum , neque reprehendendum. Modo C. Sen- 
tium vidimus, hominem vetere illa^ ac singularì in- 
Docentia prxditum , propter caritatem fhimentì , quee 
fuerat in Macedonia , permagnam ex cibariis pecu- 
aiam deportare. Quamobrem non ego invideo tuis 



XCUL 1. Non eoJem umpon. AL 


■}. In ■vilitate. Adiioiib; qDnm uf 


nemnltmpore.J.V.h. 


noiue pntìnm «ut tìU. 


1. Ifepie limili. Neqne «mOe ent 


S. jil nberiora, At ex rnuoilo 


HBipai, acque timile timcui> pnlinm. 


qood ■ Sicdfa acccpit id cibiiu, ani 


3. Aucroram iJaiuttm. Einnpbt 


in celkm, dÌTEndilo, pecimia pio*. 


qood tO» conTOiIat imìnndiim. 


qmm in vililate coilagit. 


K. XtMntù. Ad lonuo kìIìcM 


9. Fturm Ula. Id at, incomplÌHi- 




mi, qiuUi ent Tetenna Ulomm R(v 








Hotiim qaoium modo cormpu pMt- 






MAnlamuM. 






ccdil prttsin», ideo antiqniM oman 


noria Sicilu fiurat TdUìu. 




n. at.part»cM<U. 


II 



5cb¥ Google 



i6i M. T. CICERONIS 

commodis , sì qua '<> ad te lege venemiit : ìnjariam 
queror, improbitatem coarguo , avaritiam in crimen 
et in judicium voco. 

Quod sì suspìciones injicere voletis , ad plnres ho- 
mines et ad plures provinàas crimen hoc'* perti- 
nere; non ego islam defensionem vestram pertime- 
scam '', sed me. omnium provincìarum defensorem 
esse profitebor. Etenim hoc dico ■', et magna Toce 
dico :.tlbicumque hoc factum est, improbe factum 
est; quicumt[ue hoc fecit, suppUcìo dignus est. 

XCrV, Nam, per deos immortales'! vìdete, jo- 
dices, et prospicìte animis, quid futurum sit. Multi' 
magnas pecunias ab inTÌtis civitatìbus atque ab ìnvitìs 
aratoribus ista ratione, cellse nomine, coegerunt (om- 
nino ego nemìnem video, pneter istum; sed do hoc 
Tobis, et concedo , esse multos ) : in hoc homine rem 
adductam in judicium videtis : quid facete potestis? 
Utrum, quum judices sitis de pecunia capta', con- 
ciliata , tantam pecuniam captarn negligere ; an , quum 
lex socìorum causa rogata sit, sociorum querimonias 
non audire * ? Verum hoc quoque vobis remitto ; ne- 
gligìte prseterita , si vultis : sed ne reliquas^ spes tor- 
betis , atque omnes provincias evertatis ; id providete, 



■U aaita , TomdIui. Diipmat. lib. I. 


>. Uaìti. KiminuB, ot Model Hot- 




«"i" •«P-o»". Hi=«.. 


l^e. Id ut, JuM , legìlinie, ilout eit 


3. a./™™ii..D. rep.WDdU. 


lc8.MfKÌl<m.. 




li. Cri'moi hoc. Hino mcMB Vo- 


putit. et, primo, «cin. joWtq».! 




de panini, noutn leg» c.pui deind. 










la. Penaaéicam. Quamrij aia mai- 


aàm. NOQ polutU «lim owm ■ 




pntttD PM..C , qnin .i.»! in ditti. 


i3. Slenim hoa 4Ìeo. Tnnutio vi< 






S. RiUiUM. Qbu intora. hibnt 


xaV. 1. JfAm p^d^,. CoDctaii» 


in póitcraa i b. i. m nnutnft nbsw 


hqu.tMi4CF.ni.. 





5cbvGoogIc 



IN VERKEM ACT. II, LIB. III. i63 

, qox antebac occultia itineribus^ atqae 
angustisi uti solebat, auctoritate vestra viam patéBi- 
datis illustrem atque latatn. N'ala ai hoc probalis, et 
ai hoc licere, pecunìas isto nomine capi^, judicatìs; 
certe hoc, quod adhuc nemo, nisi improbiàsimus, 
fecit, posthac nemo, nisi stultissimus , non facìet. 
Improbi sunt , qui pecunias contra leges co^nt; 
slulti, qui, quod licere judicatum est, prsetenuit- 
toDL Deinde , judices , vìdete , quam infinitam sitis 
homintbus Ucentiam pecuniarum eripìendarum da- 
turì. Si ternos deoarioa qui coegit, erit absolutus; 
quatemos, quiuos, denos denìque, aut vicenos coget 
alius. Quse erit reprehensio? in quo primum injurìae 
gradua resistere incipiet aeverìtas judicis? quotua 
erit'° iste denarius, qui non sit fereDdua,.et in quo 
primum aestimationis iniquitas atque improbitaa re- 
prehendatur ? Non enim a vobis summa , aed genus 
xstimationia erit comprobatum : oeque hoc potestis 
judicare , temis denariia sestimare licere ; denia non 
licere. Ubi enim semel ab annonx ratione", et ab 
aratorom voluntate " res ad praetoria libidinem trans- 
lata est; non est jam in lege atque in officio, sed in 

6. Oceaìtà itàurihut. Advcrta cod' io. Quotut rritf An qmniu, an de- 
ntri! ooDtnriù nUta ; nim oetultù niu, an dcniqna TÌcaniuP Certe niUlcu 
iimnf u nuB iUiutreiii , Btongiutii, erit. Non animiDiiimuii allqmni, po- 
W^ , Toloìt mpondere. !■ qnetemos , qaiiUM , etc. denariM 

•}.Aitgmitìi. Olim, (U^uittu. J.T. L. Matiiili>,nltra qnot prMoti* ntlmatlo 

1. Itto HOMUU. Iato genera aitiau- projradi non poeùl ; led genni tolnm 

Veda. — JailicMÙ. Id «it , jndicio ve- aatÌBiaiioiiìi, caja* aummam Maloit 

•tra dedafabilis oimibiu poalea hoc pnatoiù BTlrìila , erit ■ Tobie fioni- 

Ifatn, li Venen «biolTatli. probatnai, 

g. /■ faa primiàm iHJuritt ynda. ii. jit aimoiitr ratieaf, A pretio 

IbÌb quito. In qatiito, in decimo? amunue ejn* aniii, qno fit Katimatio, 

U (*t, an qmun pnMor miqnna qua- et qnan aeqni pmlorem decet. 

WliH.at n—ii ijiiiiim ilinirini nrn ii. M mratorum n/ohinau. Qpi , 

fBh,«u wreritataM jodexexatdail qiiodlicet,id fieri Tolimt, et fnnoen- 
DM qnaali lieot, «ftlmar]. 

ir. 



5cb¥ Google 



i64 M. T. CICERONIS 

voluntate hominum atque avarìtia positus modus 

testimandi. 

XCV. Quapropter, si vos semel in judicaiìdo finem 
eequilatis et legis transieritis ' ; scitote , vos nullum 
ceteris io iestimando fìnem improbitatis et avarìtise 
reliquisse. Videte igitur, quam multa simul a toIus 
postulentur*. Absolvìte eum, qui se fateatur maxi- 
mas pecuoias cum summa sociorum ÌQJuria capisse. 
Non est satìs. Sunt alii quoque plures^, qui idem fe- 
cerint : absolvite etiam itlos , si qui sunt ; ut uno ju- 
dicio quam plurimos improbos liberetis. Ne id qm- 
dem satìs est. Facile, ut ceteris posthac idem liceat: 
licebit. At hoc parum est*. Fermittite , ut liceat, 
quanti qiiisque velit, tanti aestimet; festimabit. Videtìs 
jam profecto , judices, hac aistimatione* a vobis com- 
probata, neque modum posthac avaritiaB cujusquam, 
ncque poenam improbitatis futuram. Quas oh res, 
quid agis, Hortensi? Consul es designatus; proTÌn- 
ciam sortitiis es^; de asstìmatione quum dices? fru- 
menti , sic te audiemus , quasi id , quod ab isto recte 
Return esse defendes, te facturum proGteare, et 
quasi, quod isti licitum esse dices, vehementer cu- 
pias tibi licere. Àtqui, si id licebit, nihil est, quod 

XCT. I. Tnatiieritit. Tfempe Tei- 6. Canjicil Ant. Aagiutiii. torào- 

zaD qni lega Kqoitaci* la utiiiutioiu) nu. J. T. L. — Prorineiam lorùuu m. 

Hu fnuBcntarU tnoiiit, absolfando. CrBlui icilicet, qua Umea coHega 

a. PeiUilenlur. Ab ipn* Tairii de- conceua Q. MoteUo , qai iode Cmkì 

fciuoribni jibiolvite eum, inqaiiuit. cognomcD adepins al, in Urbe mu- 

Invidiouni jliBngit Teirù defcnsori- lit. Porro iciutiu , prìiuqiuni eomìtU 

boj oratÌDiiem, nt nugii excìtet jadi- coiunlarìa fiereotr conulìbufl fbtarìi 

ca ad eom «vere paniendnm. proTÌnciu decenicbd, qnu deiigDUi 

]. Pluret. Alii , eomphim. J. T. L. (ortiebaiitiu , ant inttr le coupwa- 

4, Tetiu lifaer Uruni , jtdhuc parum hut. 

«it, et noenwndatDmfiiitiDiuiocod. ■}. Qnun Jie«(. Tn tua Tenia daln- 

r«gÌD. J. T. L. lione. Tide nt derwuionem pivcidU 

5. Bae aitimalìont, A Tem bota, astate aub ipai di 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. III. i65 

putetis quemquam posthac commissurum, utdepe- 
ctuiiis repetuudis condemnarì possit^. Quantam euim 
quisque concupierit pecuniam, tautam licebit, per 
celtx noraenv^sestimationis magnitudine consequatur. 
XCVI. At enimest quiddam, quod, etìamsi palam 
in defendendo non dìcìt Hortensius, tanten ita dicit, 
ut Tos id suspicarì et cogitare possitis : pertinere < hoc 
ad commoduni senatoritun; pertinere ad utilitatem 
eorom, qui judicent", qui in provinciis cum pote- 
state ^, aut cum legatione se futures aliquando arbi- 
trentur. 'Prseclaros vero existimas judices noshabere^ 
quos alienis peccatis concessuros putes, quo facilius 
ipsos peccare liceat Ergo id volumus populum roma- 
Dum, id proTÌDcias, id socìos nationesque estera» 
existimare, si seQatoresjudicent, hoc certe unum ge- 
nus inBnitse pecunise per summam injuriam cogeiida; 
nullo modo posse reprehendi? Quod si ita est, quid 
possumus centra illuni prxtorem* dicere, qui quo- 

I. Caaibinnan poitit. Tfno poitii- td quia Hortenain* jadimm obi volt 

Imb Tepettuidtniin , Iub«bit qno h- bmiTOicntum conciliirc. Hw» ■> dl- 

eliim Bunn defsndat , pecoDÌa* onmea contai ex illioi penoiu. 

fiH npDBiit , dicet ■ «e ooaiitH fnùw 3. Cam potatatt. Cum ftenlUrte 

■Mtautìone frmneati , tfooA licere, iDrùdictiopein Hereeodi, hoc «nini 

■t Ite jadicatam MIA ìd ^naa Venia* proprie aignificat ^ffjfo'r quom de 



g. ftr odia nemtn. Id nt, pn»- 
XCn. 1. PcrtuHn hoc. Veire* pt 



■ leptÙBM, in 1 

1. Eonm qui j'mdìceitt. Hoc *erba 



tnm inaellam impenbatnr. Snp. c.gS. 

4. CoHOa illuni pralaraa. C As- 

nliom CotUm , ^ e roalri* qnotidia 

coDcionei habebat, utlegem niim.de 

batur loco* qolTii religloiie qnadam 
e deanin , ai*e mt- 
gDOtnni haidìniun inufinlboi Ineiit 
instnotiuf bicantem rojtra tìffùùcMÌj 
loccm inforoTompexqiwd popalmn 
coocioim babebaot», mortni Unda- 
qoia til buttar, elc.AppeUado a roitrit naTium 
ADliatinm il» mHijut. LÌT.1UI| e>4> 



5cb¥ Google 



i6tì M. T. CICERONIS 

tìdie templum tenet, qui rempublicam sistere^ '*^8*t 
posse, ni ad equestrem ordinem judida referantur^? 
Quod 8Ì ille hoc unum' agitare coeperìt, esse aliquod 
genus cogeodiE pecuoìae, senatorum commune,etiun 
prope concessum ordini, quo genere ab sociis maxima 
pecunia per summam injurìam auferatur " ; neque ullo 
modo senatoriis judiciis Teprehendi posse 9, ìdquc, 
dura equester ordo judìcaret, numquam esse com- 
missum ; quis obsistet'"? quis erit tam cupidus Testrom, 
tam fautor ordinis , qui de transflerendìs judidis possH 
recusare ? 

XGVIl. Atque utinam posset' aliqua ratiooe hoc 
crìmen, quamvis ùlsa, modo humana atque usitata 
defendere! minore pericolo vestro, minore periculo 
pròviDciamm omnium, judìcaretis '. Tiegaret hic' assd- 
mattone se usum? tos id credidisse hominì, non h.- 
ctum comprobasse videremini. Nullo modo negare 
potest; urgetur a tota Sicilia; nemo est ex tanto no- 
merò aratorum , a quo pecunia cellx nomine non sit 
exacta. Veilem etiara hoc posseE dìcere , nihil ad se 

5. ifi/MM, «tur, M ideo nlvam M Wrìt ab oidiap mbModo propclmi' 
incolomciD OM. XCVU. i. Utlitam paan, Tem. 

6. /aditìm referaiitur. Ut «• Don — EzcddUws vidMnr ÙU. Soc — Ak 
«oU tinea squitM , ti uà ovai te- erimat, Haua num gitimitigf. 
Dttorlbia BMrMtnl. a . /nJicantìt. Ahiil • m el i» "Vtrtan. 

<]. Hot HHRn. Qaod Mqnilur *Ète — Periatlo ■»etlni, Afaiolren taSm 

«Irfifwf , «le. agtiar», crthtit tà pò- «ùu ranuDO perimlo TOlro non 

jiallun ontionibni contri hoc voci- poMtii aiunKam,q(UMeliniBiDac 

ftnH. TeUn, nse negu* patcM ; popahi 

8. Àsfiratia: AI. aiernUMr, J. V, L. oempe nnnuiiu non vomct ipMn a^- 

9. Ktpreiaidi pone. Qoonian ii wlTcret. — Pmcah promàanim. 
jadiouil , qni migiMntni prorintiilM Qù.n'Vtmai abiolTiti*, peonbut 
•oli rarpera pouonl, neo cu n* in Mtarì unito impoileBtini rnvù» pra- - 
■UbdanniboDt ,qnMÌpiiaoinmittera Wniiaraai dimno, qn^ hoc fmmt 
poMai oogftmt. ìnjoiic jodicìo Tntro comproboi w 

10. C. SUphui Gnav. tL oiiut. ooiiMicnn TÌaerint. 

J.T. L. — QsuoffUMi^QiiUtaludi- 3. Lmblnn* adidlt hoc, tj^i ri- 

MmÌOTolMtractPt^boGornMapo- datar iplin». J. T. L. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. 11, LIB. III. 167 
istam rationem* pertioere; per quaestores rem fru- 
m^tarum esse admÌDistratain. Ne id quidem ei licet 
dicere : propterea quod ipsius Uterse ^ recitantur, ad 
dvitates de temis denariìs missae. Quse est jgìtur de- 
feosio ? Feci , quod arguis ; coegi pecuoias maxìmas 
celle nomine : sed hoc milii licuit; vobis, ^ prospi- 
àtìs% licebit. Periculosum provinciis, genus injuiiae 
coofirmarì judicio ; perniciosum nostro ordini , popu- 
lom romanura exisitiniare, non posse eos homìnes?, 
qoi ipsi legibus teneantur, leges in judicando religiose 
defeudere. Atque isto prsetore, judicea, non solum 
xstimandi frumenti modus non £uit , sed ne imperandi 
quidem : ueque enim id , quod debebatur, sed quan- 
tum commodum^ fuit, imperavit. Summam faciam 
Tobis* ex publicis lUeris et testìmoniis otvitatum , iru- 
ntoiti in cellam imperati : reperietis quinquies tanto, 
jodices, amplius istum, quam quantum ei in cellam 
sumere licitum sit , civitatibus imperasse. Quid ad 
hanc ìmpudentiam addi potest, si et eesUmavit tanti, 
ut homines ferre non possent, et tanto plus, quam 
erat9 ei concessum legibus , imperavit? 

Quaprop ter, cognita tota re"*frumeDtaria, judices, 
jam facillime perspicere potestis, amissam esse po- 
pulo romano Siciliam , fructuosissimam atque oppor- 
tunissimam provìnciam, nisi eam vos istius damna- 

i-Iitam rattoKOR. litaà negotìam. Verre*. et qna ioli tenebantiu' MtulO- 

5. Ipùui titent. Qnlbaa lignificHtiir rei ^ qnippe qui soli pntrìacTii i>bti- 
Tenm ab «U Unios denirìoi In mo- nebant ; at ideo ioli fbrti , npinu et 
'in txtfpiMK. omnia icclan in eu eiercebaat. 

6. fetù. Jodica — Siproipàitli, S. Quantum eommodum. Quuitiuii 
Si IH «btolrìtii idUcel; nim ìpia prò arlihria Ubalt. 

loquì Terrei cffingitor. 9. £ni«t, oulebit eiiel. Kneonu. 

;■ Eet hominei. Semtorea, qnile- I.T. L. 

|m umt qiuil cnitodca * popolo pò- io. Qumprepur.Vaaa'ào. — Tata 

- Ltgiiiu Unetauur. Legem de re. Toti Teirù agmdi ntìon« in t» 

nìciit , qui raiu tnx fnnicDluia «ttinand». 



5cb¥ Google 



i68 M. T. CICERONIS 

tione recuperatìs. Quid est eDim Sicilia, si ei agri ciil- 
tioDéta sustuleris , et si aratorum numerum ac nomeii 
exstinxerjs? Quid enim potest esse io calamitate re- 
sìdui , quod non ad mìseros aratores , isto prsetore , 
per summam ÌDJuriani ignominìamque pervenerìt? 
quibus , quum decumas dare deberent , vix ipsb de- 
cumae" relictEe sunt ; quum pecunia deberetur", so- 
luta non est: quum optima festimatione'^ senatus 
frunsentum eos in cellam dare voluisset , etiam instru- 
menta agrorum vendere coacti sunt. 

XCVIII. Disi jam antea, judices, ut has omnes io- 
jurias toUatis', tamen ipsam rationem arandi spe- 
magts et jucunditate quadam, quam fructu atque 
emolumento teneri. Etenim ad incertum. casum ' et 
erentum certus quotannis labor et certus sumptus 
ìmpenditur. Annona ^ porro pretium , nisi in calami- 
tate iructuimi, non habet; si autem ubertas in per- 
cipiendis fructibus fuit, consequitur vilitas in ven- 
dendis: ut aut male vendendum* iiiteliigas, si proces- 
sìt*j aut male perceptos fructus,si recte licet vendere. 
Totse autem res rusticse ejusmodi sunt , ut eas non 

■ I. Lunb. ^<r, iniitu libris om- ficicadun vendere «ncti nmt ualon*- 
nibu. J, T, L. — fix iptit decumas. XCVHL i, Vt. Qnmnv».^ 7o/i- 

Decimapu* {raelimm, ùi. Verri* piitlieiido malefici*. 

la. Dcòcnair. Ad tolntioDein ilW- a. A4uicért»m ciutun. Pendei eaùd 

prOTcnliu annuiu ex aeri* temperie; 
qnippe p qnnm plavÌK, scninìlete*, 
hieme* comtnode icLidaiit, nberion 
onaàn «e iécondion inni. 

}. Annona. Id quod ei antlone 
perolpìlor. — Calamitate. Inopia fira- 

4. ifob vtBdaidum, Parvo pretia. 

— Siproctiiit. Si mcois copiow fniu 

— Uateperceptoi. Pamm frnmeiiti pn- 

faiue. — Hieie. Id e*t, can. 

Beck. a Frane, i et edilìoa* 



i3. Optima witimaàone. Optii 
coodilione , id eat , qnaleniii Kateitib 
in modiom. — la citfam. In ninn pra- 
li>ri* doine*tìccuxi — Inttrumenta agro- 
rvm. Eteoim non modo pecnniam at- 
ttibiium libi a «roatu non acceperout. 



aula mpenrant, ad eam pecnniam con- Tenet. 1 



dit iene. 1. V. L. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIH. IH. 169 
ratio, neque labor, sed res ÌDcertìssimee , Tenti tem- 
pestatesque moderentur. Hinc quum unse decmnse 
iege et conditìone* trahantiir; alterse dotìs' institutis 
propter annona" rationem imperentur; ematiir ' prse- 
terea frumentiun quotannis publice ; postremo etiam 
in cellam magistratibus et legatis imperetur : quid aut 
quantum prseterea est , quod aut liberiun possit ha- 
bere ìlle arator ac dominus in potestate suorum fru- 
ctuum, aut in ipsis fructibus solutum»? Quod sì haec 
fenmbir*" omnia; si vobis potius ac populo romano, 
quam sibi et suis commodis, opera, sumptu, labore 
deserviunt: etiamne bsec nova^' debent edicta et Im- 
peiia pnetorum , et Apronii dominationem , et Vene- 
riorum servorura furta rapinasque perfeire ? etiamne 
frumentum prò empto gratis dare "? etiamne in cel- 
lam quum cupiant gratis dare ultro , pecuniam gran- 
dem dare? etiamne bifc tot detrimenta atque damna 
cum maximis injurils contumeliisqueperferre?Itaque 
luce, judices, qii% patì nullo modo potuerunt, non 
pertulenint'^. Aratìones tota Sicilia desertas atque a 

S. Gtot. et Gnr*. e cod, Humiu. io. Fenmtur. A SìcdIU. Si tot no- 

muMamJint. Kihìl honun ita placet , minìbni laacU rrnraenta Siculi «quo 

Di Mfanittainni. J.T. I„ — Lega et eoa- animo penolvimt. 

elione. Qiu in amicìtiiiii populi ro- 1 1 . Nora. A Tem priminn reperta, 

mot RMpti «ont. — Cendidone. Pa- qnie alii prutorca, abwlnia Terre, 

ttiott itatiB KciiIoiiim,ttqaeJDi quo imilabnntiir. — apronii dominadonem, 

jm inda ab l^e Hìeioiiici TiTcbaut. Qnte naniqDain daerit, icelerìbiu im- 

7. ìlgrit intlìaiià. DecoiUK qme pusilito propoula. 

nnk gratis, neqiu ei Iege dabantrtr ■ ii. Gratis dar*. Non accipcre pe- 

nd conitinito pretio impuuitnr. — Giuliani qncatoribaa a aenatu attiibn- 

AvpiemnRoiiiBnMuuicm.QDia prima tun, qnoniim qni pcconiB nomine, 

ioBmit non mlGcenuit in annoduu pnetorea andadoa frninentiun «ti- ' 

i. Smatar praterm, S<io,ooo m[>- 1 3. t/on prrtalerunl. AratioDau 

<l>L^da mpn cap. 70. enim daaememnt, Mda paliiaa reli- 

g. SelutaM, Pninm, rsùdnnm ad m Rimimi , ne perfemDt qua pati non 

it hwiliam alenda». polstant. Tìda sopia cap. 5 1 . 



5cb¥ Google 



170 M. T. aC. IN VERR. ACT. U, LIB. IlL 
dominis relictas esse cognoscUis; neque quidqoan 
aliud agltur hoc judicio, nisi ut autiquìssimi sodi 
fìdelissimique , Siculi , coloni popuU romaoi atque 
aratores, vestra severitate et diligentia, me duce at- 
que auctore'*, ìd agros atque in sedes suas revertantur. 

i(, 3tt duce alque 



5cb¥ Google 



EXCURSUS 

DE RE FRUMENTARIA ROMANORUM. 

LiBEE tertins Accusadonis totus est de re fraraetuarìa, 
hoc est, de fnrtis , qqìbas Verres detraxh de cibanis , ut ait 
Cicero, ■> de victu , de tìu et sanguiiie popoli romani. ■ lata 
■M admonueruDt, ut paullo diligeutius in rem frumenta- 
tìbib Bomanonun inijuirerem; rem cognitione jucusdam 
et otìleni , intuenti qsibus arlibus popolo prope iromeiuo 
Tictos sine labore vomparacrenir ; et quam ja«l» sint qne- 
rde quas assidae Tullins deplorare solet de areno Siculo 
aumento, et de remissis Clodia lege semìssibus , ac tneu- 
tibus. 

in argumento simili Tersati sant olim ì. lipsins et Vin- 
oenL CoDtarenus; qucdam «b ilio, ab boc vero non panca 
bue transtuli. 

Hnjnsce disputationis hssc mint capita. I. Populi ro- 
mani parcimonia. II. Deinde avaritia. III. Frumento empto 
et vectigali popnlos romanoA ntebatur. IV. Largitionum frn- 
mentariamm erìgo et causa. V. Priraie largitiones. VL Leges 
frumentaria. i" Graccbi. a" Incera auctoris. 3° Apnleia. 
A" Livia. '5** Térentia-Cassia. 6° Senatnsconsultum Catonia- 
muD. y° P. Clodii. VIL Modus frumenti qui dabatur. An 
niitim? VIIL Qui accipidunt, et quomodo. IX. Nuinenu 
tcopientiam. X. Gmatores Tei ftnmentariee. XI. Per quos 
^mentum distiibuebatur. XII. ProrinciiD fTmnentarisa. 

I. Primis temporibus summa ftùt AoraanoFum paroi- 
uonia. Bina jugera ad alendam femilìam enmt «atis : nulli 
(ari majorem agrorum modum Romulua attriboit. ■ M. Curii 
post triurapbos , ìmmensumque terrarum adjectum imperio, 
nota ooncio est : pemiciosum intelligi cÌTen, aui septem 
j<igera non sufficerent; qun mensura pldbì post euoto& 



5cb¥ Google 



172 EXCURSUS 

r^es asngnata est.* Plin. XVIII, a et 3. Hì»moribus non 
modo sufSciebant fruges domestica , nulla proviacUrum 
pascente Italiani , verum edam annona vilitas intn^dibìEs 
erat. Ibid. Illud autem diutiiu permansit : testatiirPolylùu», 
II, i5, etiam etate suamedimnam Sìculum , non Tcro m4> 
diam , ut Casaubonus vertit , Budieum perpeiam sequntna, 
venisse obolis quatuor. 

II. Sed ubi aTaritìa et luxniìa in rempublicam immìgn- 
vere, renun facies immuuu est. Nullus agrorum haben- 
dortUB modus fuit. I^ges ferendsa fuerunt , quibus cui»- 
ditas coerceretur, et modus definiretur agri , quem nolu- 
litun quisque possideret. Leges vanaa fuerunt. Ipai earum 
auctores in eas primi peccaverunt. Adeo fracni impatiou 
flagravit avaritia. Liv. VI, 35. Plin. ubi supra. Appian. 
CìtìL I. 

III. Intorea quanto rura potentiorum amplìora in dìcs 
fiebant, tanto magìs pld>i crescebat difficulias frumentaiia. 
Soberat di£6cultatis istius altera causa , distrìbutiones agra- 
risB y qute trìbunìtiis lactionibus constìtutae , aliquantulun 
opis cÌTÌbus BlÌqaotafferebant,quumceterilaDguerent ino- 
pia. Ergo bis malia qu»rendum fuit remedium. Ut suffice- 
rentur populo cibarìa , qu» industria sua sibi parare jam 
amplius non poterai , senatos l^tos in feraciores Italie 
provincias, ad comparandum frumentum quod plebi virì- 
tim daretur, subinde mittendos curavit; maxime vero in 
Etruriam^ qme frumento tantum abundabat, ut magnam 
ejus vim prtestare viduis posset. 

Pneterea ut Romaoorum ditioni proTind» subjid coepe- 
nint, ager earum, factus publlcus jure victorise, illis qui- 
dem redditus est, Verum ea conditione, ut decimam partem 
frugum, quas er suis arationibus perciperent, tributi n<h 
mine pend^ent. Qnod primo quidem in Italia ; deinde in 
Sicilia, Africa, ceterìsque provinciia, prout &ubjÌGÌebantUT, 
&ctìtatum esse consut. Hiec est decumarum iUarum ori^,' 
1 menilo Um frequens occurrit in Veninìs, etpra- 



5cbvGoogIc 



DE RE FRUMEWTARIA. 173 

dpne libro terdo. Qanm autem decumanum firnmentum 

tSfuadm plebi, qiue in dies crescebat, jam non sufficeret, 
idem senatufl publice ad auxilia domestica coemendum in 
prorinciis , maxime in Sicilia , frumentura curavìt. Cic. Verr. 
m, cap. 69. Frumentum illud omne Romam derectum, 
fUù levi pretio distribuebatur, in boc tantum, ut erario 
pecunia, quom repneaeataTerat, reciperetur. 

IV. Verum, ut ex malo malnm nasdtur, tenuìonun d- 
TÌom mnltitudinem , quìa illì unde solveret non erat, sere 
ilìcDO obstringi necesse fuÌL Igitur ita rem moderari opor- 
tnit; ut ntrique difficultati et annonaiiae et pecuniarie ob- 
fiain iretur : neque permittere , ut moltitudini , tpix utis 
ifta per se leris est , ulla panilo justìor ad motus in Urbe 
coDcitandos accederei occasio. Itaqne plebi annona men- 
straa prebita est pretio, non eo, quo publice Tendebatur^ 
led vilissimo : quo et egestas domestica levaretur, nec ta- 
men plebs avocaretur ab industria. 

Fontem hic habes et rivulum publicarum largìtìonum 
(qoippe largirì dicitur non solum qui grada dat, rerum 
eùun qui ex pretio alìquid detrabit) qui deinceps eundo 
tantum tribunitiis legibus accrerit, ut earum moli postea 
nuiinendsB serarium impar fuerit. 

V. Prima inunenti largitio ( illam dico quea retìnuit 
fflimilam venditionis speciera ), qiue mìnime dubia occumt 
in romana hìstorìa, contigit anno Urbis condiue 163, quo 
umo carìtas primum annone fiiìt ex incultis per secessio- 
nem plebis agiìs, et fame deinde laboratum est. Consules 
dimùerunt passim ad coemendum frumentum, non in 
Etmrìam modo , et per Volscos usque ad Cumas , sed in 
Sàiiam quoque : quod Romam advectum populo datum est 
leri'Sane pretio ; curante senatu ut frumentum et rea omnes 
*d nctum necessarie tanti essent , quanti minimi fuissent 
ante secessìonem. Liv. 11, 34- 

Anno Urbis 298, quum annona, inquit Lìv. Ili, '3i, 
propter aquarum intemperìem, laboraretur, Manius Mar- 



5cb¥ Google 



174 EXCURSUS 

cins tedilu plebis prìmmii frumentnin, ià est, frumeiuiiM 
quod mense primo (singulis enim mennbos dÌTÌdebatar, 
et sic ÌDterpretor ri primum, qaod mire torsit doctos ho- 
mines] sui ma^stratus divisit, populo in modios assibw 
donami. Plìn. Hard. XVIII, 4. 

Anno Urbis 3i5, quuin fame plebi OTgeretnr, L. Mìna- 
àus Augurìnus pnefectus annonie creatus , ejus levate gk^ 
riam tnliL Nam oppresso Sp. Miebo, omne fnimentimi, 
quod bic privata pecunia ad largitiones fiaciendas coemerat, 
tuia cum reliqnis ejns honis publicatum ftiìL Quod fev- 
mentum Minurìns assibus in ino<Uo3 venale qunm propo> 
suisset, ita pretium farris imminuit, ut tribus nnndinit 
tantidem in foro proataret : qua de causa statua ei a popolo 
stipe collata, atatuta est, Liv. IV, ia-i6. Plin. ubi snpra. 

Disi post argumentum ad lib. Accus. tertium, frumen» 
tnm couunune esse nomen. Sed bic et in superioribus ac- 
cipio prò forre, quo pula illa conGciebatur, qui piìacus init 
Romanorum victus : unde puìxi-fagi Hauto dicuntor. Nam 
panifici pistores incogniti Quirìtibus olim; soBque in un 
il, qui forinam in {ustrino pinserent, id est, tunderent, SM 
molerent. AL Varrò , apud Nouium , voc. pùuere. !%■. 
XVIII, I . 

Sequìtor apnd Plinium , XVIII , 3 , Trebii lar^tìo. Is in 
sediliute anno 343 populo frumentum et ipse assibus is 
modios prtestitit: qnam ob causam ei status dicatse suDt, 
et supremo die popuH bumerìs portatus in rogum est 
Postea divisum etiam frumentum est sapius, atque id fot 
per sediles; sed gravioii pretio, etiam in vilitate annone, 
quam antea. Testis Livius, XXX, a6, et XXXI, 4- 

H»c antiquitus facta siuit, quum largitio ea omnitvi^ 
luntaria adhuc, et in arbitrio aut magistratuum esset, aut 
senatus. Frumentum plebi dabatnr non illud quidem gn- 
tuitum, sed pretio levissimo. Pld>s publico fere sumptn 
alebatur : ipsa vicissim liberìs educandis aubnunistrabat rei- 
publicse mìHtes, et sanguine suo rependebat ei damna pe- 



5cb¥ Google 



DE RE FRUMENTARIA. 175 

anùm. Vemm hiace temponbns largitìones foenint in- 
certaei Aliqnanto post annum sncentesimnm ìeges- turo 
prìmum latae sunt, quibus perpetua stataque framentatio 
£icta est. Quamquam his quoque legibus modo fixis, modo 
lefixis, iUa etiam flnctuaTÌt ; donec veait respublica in unius 
potestatem , qui gratuita annona bene emi imperium pu- 
tiret. Leges illae sive frumentariee, sire alìmentarìee, sire 
unonarise, nam bisce nominibus appellantor, plunmnm a 
trìbunis plebis, aliquando a consulibus late sunt. Semel ea 
de re factum est senatnsconsuhiim. 

VL I. Primns de stata perpetnaqae frnmentationf iegem 
Inlit G. Sempronius Gracchus tribunus pleb. anno U.C. 63o. 
■ Uti sonisse atque trìente in singulos modios plebi fru- 
mentum ex publico aingulis mensibus per singulaa tribua 
dìrideretur; borreaque, qusB ab ipso legislatore Sempronia 
deinde Tocata sunt, inUrbeconstituerentur, in quibus frn- 
mentum publicum cum legibus fniraentarìis asaerraretur.» 
Phitarch. in Graccb. Epit. Lìr. LX. Featua. Pigh. ad 
inn. 63o. 

Postea horrea plurima in quatuordecim Utbis régionibus 
sedificata aant. Numerat ad trecenu norem Lipsina, Elect. 
1,8: sortiu nomen ab iia,.a qniba« exstmcta fuerunc 

Lege Sempronia duo sanciuntur; pretium Jai^tionis, et 
perpetuitas. Statuit Gracchus uti frumentum populo da- 
tetnr singulis mensibus : uti semisse atque trìente : Tel , 
semissibus et trientìbus, ut Cicero, et alii loquuntur. Pri- 
mum aperìenda est inaolena forma oratioiiis; dande pre- 
munì quod in modinra Gracchus statuii, demonstrabo. 

Qusrìt autem Gòntarenua cur Gracchus semissis et 
trìentìs nomina usurpare maluerit, quumrem et brerius et 
planius potuisset exponere : et adductis aliquot rationibua, 
amplìus pronuntiat. Abramus , ad orat. prò Seatio , cap. a5, 
ttDset, quod tritìcum semiste, hordeum, lupinus, et mi- 
nuta alia l^umina trìente TendebantuT,ìdeo dìatinctam se- 
missis et trientia fierì mentionem, Nos Terìus, ni ^or, ex 



5cb¥ Google 



,176 EXCURSUS 

Gronovio sic : As in partes secabatur, sive nnci&s, doode- 
cim. Semissis erat assis dimidia pars ; triens , erat terda pan; 
hic quatuor, ille sex uncias , capiebat : cbnjuncti , decem 
uncnas comprehendebant; et decuncem , seu dextaDtem cod- 
ficìefaant. Gur autem Gracchus semissem et trìentem potius, 
quam (lextaDtem , qui idem «st , nominaTerit , et cut illa ad 
drcuitiooe maluerit, causa est, quia semissis et ttìentù 
fbrnue public» percutiebantur; dexiaotis vero nulla fue- 
runt. GronoT. de Fecun. vet. IV, 13. Si Grterio ad 
Cicer. loc. cit. credis, bscc vera est et unica locotionii 
btius ratto : qute tamen illius irisolentiam non emuaL 
Quasi quis hodie relit vigintì quatuor et duodecim asses, 
potius quam sex et trìginta asses rei venali cuipiam pretJum 
'statuere , ob id nimirum quod viginti quatuor, et duodecim 
assium nummi apud nos ambulent; triginta vero et sex as- 
sium nulli sint. 

Jam ad pretium lege Gracchi constitutum in modios : at 
romanus respondet novem denarìolis nostratibus et quod 
excunrit. Dextantem aequaot , semidenarìo addito , nostratet 
septem denarii. Hoc erat lege Sempronia pretium in fru- 
menti modios , plebi lerissimum sane , sed senuio giavissi- 
mum, quod tanto magis premebatur, quanto magis levi- 
batur piebìs inopia. luque legì senatus diu multmnque 
adversatus est , * quod et ab industria plebem ad desidiam 
avocali putabat ; et eerarìum exhauriri videbatur ■. Pro 
Sestio, cap. 49; de Offic. II, cap. a. 

Lex nihilominus periata fuit. Eam stetisse ad tempora 
Sull» Lipsius existimat; negat Vinc. Gontarenus; et, Giac- 
cbo interfecto, statìm abrpgatam fuisse contendit. Neuter 
recte. Abrogatam legem ante Sullana tempora fuisse contn 
lipsium ostendunt leges Apuleia et Livia, quibos Sem- 
pronia lai^tio revocatur. Non autem sutim ab interfecto 
Graccbo ^rogatam, sed Octavia lege temperatam fiiiste 
contra Gontarcnum Cicero testatur de Oi^c. II, cap. a, 
bis verbis , ■ Modica M. Octavìi largitio ; et reìpublice to- 



.i,2.ci!, Google 



DE RE FRUMENTARIA. 177 

Icnbilis , et pl^i nece§sarà. ■ Contarenum decepit lllud , 
quod ait Cicero in Bruto, ■ M. Octavium auctorìiate dì- 
cmdi tantum valuìsse, ut legem Semproniam frequentis 
popnli snfTragiis abrogarerit. > Quod non ita accipìendum , 
quasi abrogata omnino Sempronia lex Octarta lege fiierìt. 
lUain coirexìt, non sustulit, Octavius : Terum qua radone 
istadpnestiterit,quuni nulluni legia istius exstet caput, ob- 
Kimmi est. Videtur sUtnisse Octavìus vel majus predum 
in nngulos modios, prò annonte cantate : vel , uti , quum po- 
polo fmmentnm vencieretur, de pretio, quo emptum esset^ 
TonitterentuT in modium senùs et trìens. M. Octavins tulit 
legem *uam anno U, G. 633 , quo anno fuit trìbnnus plebis. 
Pighios. 

1. Anno post, alia lex frumentaria promulgata, sed non 
p^ta est ; ejus auctor ignoratur : tribunum plebis fuisse 
pnto: buie Manua, ipse tribunus plebis, interces9Ìt, quod 
reipublìc» damnosa yideretur. Confer Pluurcb. in Mario , et 
Pif|h. ad hunc annum. 

3. L. Apuleìus Satuminus, seditiosorutn omnium post 
&acchos eloquentissimns , qni ab optimatibus defecerat ad 
plebera , et se ad C. Marium , et alios plebeie factionia prìn- 
dpes appUcuerat, tribunus plebis iterum, anno 653 legem 
frnmentariam promulgavit, quK Sempronia lege fuit etiani 
dissobitior. Hnc enim pretiiim , levissimuro quìdem , sed 
pretiom tamen frumento dando statuebat; Apuleius vero 
tnlit, ut, ■ remissis seipissibus et trìentibus populo fru- 
■entum menstruum gratis distribueretur. ■ Huic legi inter- 
ceuìt Ciepio, qui per id temporis quEestor urbanus erat; 
docnitqae senatnm, srarìutn pati non posse largitionem 
tuuoi. Lex non est periata; et ^us auctor Satuminus, ex 
Mnatosconsulto judicatus hostis reipublicae , occisus est. 
Rbet. ad Herenn. I , cap. la. 

4- Legem Apideiam Livia sequuta est. M. Lìtìus Drnsus, 
fibnnos pleb. anno 662 , is qui jactabat in tribunatu « nihìl 
K id largitionem ulli reliquisse , nisi si qnis aut coenum di- 

11. Cà. pmn Hoaia. Ij 



5cb¥ Google 



178 EXCURSUS 

videre veUet, aut caelum ■ , ut plebia ^ratUm sibi concàUoict, 
tiUit, ■ ut Sempronia lex trumentaria valeret. > Sed legen 
hanc , ut Livìas omues alias , latore id magistratu occìm , 
Mnatus, Pbilìppo consule referente, abrogavit. Liv. EpìL 
LXXI. Fior. UI, 17. Ascon. ad GomeliaDam. 

A Drusi morte sociale bellum statim exarsit. Id excefnt 
ctrile; imo multa cìnlia, qam tam occupatnm haboere 
populum romanum, ut ne injecta quìdem a tribnnif fìiaìl 
mentio ullius birgitionia. Ut aatem, rebus compositi^, in- 
jici non pouet, fecit Sulla, qui quum iovaaìaset rempiw 
blicam, tribunia omne jus legum ferendanim ademÌL £0 
coostlio turbamm ac séditioDum exstÌDct» annt &ces , qne 
tamen SulU mortuo anno 67$, autim rerixere , quum [Mw 
niti coepit ut trìbuaìtia poteatas in iate^rum reatitneretar. 
Rea fuit per multoa annos magnU contcutioDibua jactata: 
coDsulibus strenue tuentibns senatuaconsultum , quo acia 
Sullee confirmabanttur; plebe vero summa vi pugnante ne, 
spollaia prsesidio tribunitìo, potentium libidini subjieer^ 
tur. Salhiat, fragment. lìb. EU , 8 et seqq. 

S. Tandem anno 680 , tanto impetu plebs coorta est ìa 
patres, ut sustineri amplius non posset. Itaque consule* 
ejus anni C Cassius, et M. Terentius Lucoltus, ut plebem 
delinirent, et ut rem iategnun in adroitum Pompeii, qni 
tum in Hìapania bdhim cum Sotorio gerebat, si qua poa- 
sent, rejicerent, (rumentaiiam legem tnlere: quo blandK 
mento plebs quietem egtt usque ad annum 683, qoo «sao 
Pompeius et Crassus Goss. tribunitiam potestatem, ea ìegt 
quam scepius omnes Tituperarere , ìa integram restitnenuit 
Hec est illa lez Tearentia-Cassia , qnam Cicero altero «m>- 
tentns nomine quandoqoe Terentiam vocat. Fromentariam 
fiiisse inteOigitur ex eodem Cicerone, in Yerr. Ili , 6g, Ei 
lege, Siculi dare tenebantur imperati tritici nomine octin- 
genta millia modium, prò quibus sestertios qoatenKW in 
modium accipiebant. 

Terentiam-Caaaiam legis nomine appellari debere negst 



5cbvGoogIc 



DE RE FRUMENTARIA. ij.) 

Hottomannua , Antiqu. I , i , et cum «o doctì nonnuUi ; qui , 
qnia sit de £rtunento exsolaSiàltaezportando,prìTÌlegìum, 
Doo legeiD appellali debere contenduot. Af Bmut Contare* 
nns : non enim de solo frumento siculo Utam legem putat 
fuisw.Imo, inquit, iUud de siculo frumento, unum caput 
legis fuit, qua cautum pneterea est, qui numenu frumenti , 
«t quanti esset in aliis provinciis emendus. Et sane frumen- 
Qim emptum aliunde oportuit. Quandoquidem illa modio- 
rum siculi frumenti octingenta millia trium mensium ciba- 
riis non satis esse poteiant uti in&a declarabitur. Nisi forte 
pcieter emptum frumentum, partem etiam decumani dtstri- 
butam plebi fuisse dìxeris : qua de re nihil habeo quod of- 
nrmem. 

L^em Terentiam preece««rat sìve meosibus, siveannis 
iliquot, mibì enim non liquet, senatusconsultum de alteris 
deciunis , quod sic habet : Omnis ager Sicili» decuraanu» 
jam ante imperium popuU romani ipsonim Siculorum vo- 
hntate, et institutis fiierat. Cic. lìb. Ili, cap, 6. Quumque 
«gnmi illum feósset victom publicum popuU romani, Si- 
cnlis est redditus, ita tamen, ut, pnster septem civitatum, 
ndem condìtione esset, qua antea fuerat; id est, ut decu- 
nas gratuitas penderei, non, ut olim, regibus suìs, qui 
nulli jam erant , sed reipublicee. Hee snnt prinue decume 
qiue a Cicerone appellantur. Quum vero annone difBcul- 
tate Urbs premeretur, Senatus decreto Siculi tantum fru- 
menti dare coacti sunt, quantum ex primis decumis fiiisset. 

H» sunt alter» decumn , quK non erant tamen gratuite , 
nd prime ; nam pretium bis decumis constitutum erat in 
■odìos singulos sestertii temi , qui aratoribus persolveren* 
tor. Gc. ibtd., cap. 69. Ceterum videtur Senatus non, nisi 
qnom temporibus reipublice cogeretur, decrevisse ut altera 
decume exigerentur. Ibid. cap. 16. Nollem hoc de alteris 
decumis senatusconsultum omisisset Vincent. Contarenus, 
Mriptor alioquin in hoc argumento de re frumentaria non 
mediocri diligeotia versatus. 



5cb¥ Google 



i8o EXCURSUS 

6. Legem Terentiam post aliquot annos, i. e. anno 691, 
ercepit setiatusconsultum Catonianum; sic dictam , quia 
factum in Catonis est sententiam. Suastt vir ille ad distur- 
banda perniciosa C^esaris Consilia , ut , quando superìorìbus 
annis frumentarìee largitJonis benefìcio discussa turbse , et 
tranquillitas reipublics reddita fuisset , eodum remedio 
Csesaris conatibus obviam ireturj occupatìque animi pau- 
periorum hoc munere senatui reconciliareolur : quo facto 
Gtesarìs spcs in ventos abiere, nec moliri quidquam aosiu 
est. Distributum est ergo plebi fnimentum menstruom ; 
quse accessio fuit ad reliquos suntptus reipublioe quingen- 
tarum quìnquaginta myrìadum, inquit Plutarcbus, in Cte- 
sare, seu ducenties vicìes seslertìum, gali. 4ii4ijOO(> fr. 
Tel millium ducentonim quinquaginla talentoruro , seu Ire- 
centies seatertium (gali. 6,i5o,ooo fr. ), ut idem scrìbit in 
Cat. nam , ut ssepiiis apud eumdem accidit, variat Plutar- 
cbus in summa, 

Hujiis rei culpam in librarìos derìvat Rualdus , Ani- 
madv. XXII, et jubet, ut et Contarenus, iUic legi iirrcxaaui, 
teptingentcB , prò t^ ■mvciaimu, qaingentee, quod est in 
Tulgatis. Idem Rualdus dum Plutarchum ibid. criminis 
unius absòlvit , eumdem alterius postulat, imperìtise ni- 
mirum , Tel aaltem negligenti». Ex eo eoim quod anno- 
narii bujus senatusconsulti piane non memìnit Asconius, 
in Pison. sed a Gracchana lege desilit statim ad Clodìam 
frumentariam , contendit contra I^utarcbum Tir eruditu* 
illud non Tiguisse , sed eodem quasi momento et Èictum et 
abrogatum fuisse. Respondetur Rualdo non itident memo- 
rari ab Asconio leges Ociaviam , Apuleìam , et alias quas 
supra reCitavimus ; qu» nihiloniinus perlatte sunt. Atque 
ideo ai^menium ex Asconii silentio contra senatuscon- 
sultum Catonianum non recte assumi. Preeterea satis habuit 
Asconius ad rem prsesentem afferre legem principem, hoc 
est, Gracchanam, a qua, ceu fonte, deìnceps fnmienUiùe 
leges maxime populares dèriTatse sunt, ut ostenderet, quasi 



5cb¥ Google 



DE RE FRUMENTARIA. jSj 

facta utrìusque comparatione,Graccliuta , hominem maxitne 
et popularcm et pemlciosum, in bis ipsìs rebus superatum 
fuisse a P. Clodio. Adati pula torem habei Rualdus Dacerium : 
Bos ContarenuiD , qui rebus attente perpensis fimiiora esse 
ai^ineiita pronuDtiat, «jute prò senatusconsuM dìuturni- 
Ule afleruntur. 

Ex ejusdem Plutarchi rerbis alia suborìtur quaestio ; an , 
quurn senatusconsultum itlud iactum est, ex l^e Sempro- 
nia frumentum edam aliquod distrìbueretur. Sunt qui af- 
finnent , sunt qui negent ; et graves iitroque trahunt aucto- 
rìtates. Verum eo ioclinat animus , ut credam largitionem 
aliquam antea 6eri solitam fuìsse, et Gatonem voluisse ut 
ilia fieret aroplior : hoc est, ut plures e plebe , qui expertes 
liujus erant largitionis , [ sic enim interpretor Ma-iirin t^ay 
apud Plutarcbu'm ] frumentum menstnium accipereni. Uode 
qutun augeretur numerus eorum quibua frumentum dare- 
tnr, facta fuit illarum y5o myriadum accessìo adaliossum- 
ptus; non eos quosvisquifiebant in republica,sed privatini 
ad eos qui antea fiebant prò lai^tione frumentarìa, Non 
enim mihi fit Terìsimile plebeculam bisce lai^tionihus toties 
ettamdiuinescatam, iis cequo animo caniisse, quo tempore 
illi maxime erant necessarise ; tum quia prisca ilia parcimo- 
nia erat obliterata; tum quia ex opulentorum luxu, longe 
nujus erat quam antea , pretium rerum omnium quibus vita 
retinetur. 

7. Venio nunc ad legem Clodiam trumentariam, quam 
tiilitP. Clodius, ille Ciceconis inìmicus, in tribunatu unno 
Uffa. 695. Merainìt autem Dio, lìb. XXVIII , bis verbis : 
• Clodius frumentum gratis rursus divisit. Tulit enim, Ga- 
bioìa jam et Pisoue cosa, ut frumentum pauperibus dare- 
tur, > Ex bis Dionia verbis contendit Contarenus legem 
Clodii frumentariam fuisse duplicem. Nam oUii, rursus, 
inquit ille, legem posterìorem significai. Ergo alia prìor 
luit. At docti melius, qui legem Clodii largitricem unicam 
4gnu&cunt. In hoc decipitur Contarenus quod jungit t^ rw 



5cbvGoogIc 



i8a EXCURSUS 

ioj, ^AtUvisìt; (juod jungendum erat tm gratis. Gracchiu 
dederat ft-utnentum semissibus et trieotibus io modios. B«- 
miserai semisses et trìentes Apuleius , et gratis dedent. 
Apuleia lex periata, Cepione intercedente, non fiierat. Re* 
stituit eam Oodius, et dedit i, e. dandum tulit rursus gratis. 
Hanc Clodii legem Cicero mulds locis impugnat, ut perni- 
ciosam , et pestem erarii , sì quidem ea lege quinta prope 
pars vectìgalìum toUeretur. Vid. prò Sest. cap. aS. 

Clodia )ex v^it omniuni diutissime. Quum enim rdi^ 
quie ad breve spatium temporis fuerint rat», luec, ad tiia 
secula , fixa «t firma percereravit. Causa fdit ambitio , ma- 
ter civilium bellorum. Dum nemo princìpum parem ferret, 
□edum prìorem, servienint orones plebi miseria modis,* et 
populi gratiam , reipublicte incommodis , aucupati sunt. 
Hinc non ausus est qutsquam Terbum unum tacere de 
Clodia l^e abroganda. Pneterea quum respublica redacta 
fuit in unius potestatem , Giesar rerum potitus, et qui €»■ 
sarem sequuti sunt Imperatores , animadverso quantum 
esset momentum in huiusmodi largidonìbus ad plebis ani* 
mos sibi condlìandos, largiri perseveraverunt. Neque in 
6rumento menstruo divìdendo stetit eorum liberalitas , sed 
certam etiam pecuniam, tunicas, pordnam, oleum, vinum 
plebeculie dìrìsenint. Sed ista non sunt bujus nostri in- 
stituli. 

VII. Hactenus de initiis frumentarìe largilionis , et de 
legibus ad eam pertinentibus j sequitur ut disputem de 
modo frumenti , seu de numero modiorum qui dabantor. 
Gracchum, qui primus de stata ac perpetua frumentatione 
legem tulit, de modo etiam frumenti quod daretur, cavisse 
verisimile est : sed qnanu fuerit bsec menstrua largiiio nemo 
omnium, qui exstant, veterum scriptorum, ut opinor, pn>- 
didjt. Itaque tentandum an rem assequì oonjectura possi- 
mus. Servi» singulis dbaria per Heraem tritici modios men- 
struos quatuor attiibuit Cato, de Re Rust. cap. 56, per 
xstatem, quatuor et semis. •• Serri, inqnit Donatus in 



5cb¥ Google 



DE RE FRUMENTARIA. i83 

Pborm. 1 , 1,9, quaternos modìos irumeuti accipiebatit in 
moiseni ; et id' demensum dicebatur; utrum a mense, an a 
nwtkndo, incertum». Non sane a mense, sed a demetiendo 
fit demensum. At illa inconstans , et incerta fuisse TÌdetnr 
attributio. Nam, ex Seneca , Epist. 80 , ■ Servus est , qui 
qninque modìos accipit >. 

Fuìt iginir menstruus servilJs canon modioram qaatuor 
frumenti, aut quìnque, si quando libeoralioTes erant do- 
mìni : aervos vero eos intelligo , qui ruri opus ezercebant. 
Tot modionun fuisse largitiouem plebi fectam mihi per- 
soadet Macer, seu Marcius Licinius apud Sallust. Hist. fragm. 
tib. Ili , cap. IO. Is enim in ea oratione quam in trìbunatu 
habuit ad populum ibi, ubi Terentiam legem frumenta- 
riam elevat et explodit, sic ait: > Absit perìculum et labor, 
quibus nulla pars £nictus est : nisi forte repentina ista frn- 
meoiaria lege munia Testra peosantur. Qua tamen quìnìs 
modiis libertatem omnium testì|^Tere ; qui profecto non 
amplia» possunt (aL/>roMitf),alimentis carceiis». 

Istluec commemoratìo de alimentìs carceris ìnjicàtur ora> 
torie magia ad inTÌdiam , quam ad sìmilitudinera. Nam 
kge XII labularum sìngulie libre fairis in singulos dies 
nncto dabantur. A. Gel). XX, i. Quod diarìum quia servis 
etiam in ergastulo «ut domi vinctis pnebebatur, alìmentum 
icrrìle apud Sallostium vocatur. Fragm. bb. I. cap. 6. Sed 
luec esiguilas victus qua mors tantummodo probibebatur, 
DÌhil &cit ad quìnos modios , qui modus fuit Terentianw 
largitionis. 

Cogitanti Gontareno TÌdetur par fuisse constitutus lege 
Senpronia, fortasse etiam et Senatuscon sulto Gatooiano 
et lege Clodia , modus frumenti quod daretur. Uìc igìtnr 
sumns. Quinos modios singulis mensibus datos fuisse dici- 
nus. Sed 'viritìmne , an per familias ? Si virittm , quini modii 
Wge pnebebant tmi bomini menstrua cibam : quandoqttì- 
dem obserratum est modium bominibus octo alendis in 
diem sufficere. Itaqne modii quini victum diumum dabunt 



^cbyGooglc 



i84 EXCURSUS 

quadrag;inU hominibus ; seu , quod idem eit , uni bomÌDÌ 
per ijuadraginta dies; at mensis est dierum duntasat tri- 
ginta. Sin autem modii famiiiis singulis quini assigoaban- 
tur, ut inde paterfamilias non solum vitam suam, aed et 
conjugis ac Itberuni toleraret, fatendum estparce pnebìtum 
itiisse ad viclum quoiidianum , et rem tam parvam non ai^ 
solvisse cai^ familiari : ut ait Macer, apud Salliut. Ili, io. 
Sed ut largitionem per £amUias facUm non credam &cit 
Sueton. in Jul. cap. 4i , ubi sic aìt : ■ Cesar rerum potitus, 
ex ^dginti trecentisque tnillibus accipientium frumenttun e 
publico, ad centum quinquagiuta retraxit». Enim vero an 
tot familiamm miUia acceperint ì non fit Terìsimile. Meque 
tamen viritini datam puto, quod largius, quam par est, 
prsbitum fuisset. Si conjectura uti licet, quod tameu in re 
tam obscura necesse est, credam, feminis exclusìs, mares 
solos, patrem dico, et natos, qui essent tetate militari, ad- 
raissos ad istam largitionem fuiase , iu ut per capita £ra- 
mentum quodammodo distribueretur, ncque tamen, ut Li- 
cinius querebatur, - absolveret cura familiari tam parva res ■, 
qtue quia miuor erat alend» loti familise, marito, inquam, 
et conjugi cum liberis , plebem ab industria ad desidiam 
non avucaret. 

Vili. Ad f'riunentum publicum admittebantùr cives ro- 
mani tenuiores, sìve ingenui essent, sire libertini, siveno- 
biles, sire obscuri, dummodo Romi» domicilium haberent. 
De tenuiorìbus non est quod dubitemus. Accepisse nobiles 
et consulares discimus ex Cicerone, qui, lege lata Sempro- 
nia Pisonem Frugi, consukrero hominem , ad accipiendum 
frumentum venisse ait. Tu&cul. Qmest. Ili , cap. ifi. Quod 
Gracchus quum videret, ùon objecit Ksoni aTarìtiain in- 
dignam viro consiliari, quod sane fecisset, si a publico li-u- 
mento civem nobilitaa arcuisset. Quxrìt ab eo untum , * qui 
sibi constet , quum ea lege frumentum petat quam dissua- 
serat-, 

Eorum, qui frumentum caperent, nomina descriptt in 



5cbvGoogIc 



D£ RE FRUM£MAKIA. i85 

album rerer«bantur. Dio, Kb. XXXIX., et lib. IV. Et ut 
ne quìa se obtruderet, singulis mensibua per euui qui fru- 
mento distribuendo pnefectus erat, recensio ante largitio- 
nem 6ebat in campo Martio DOmìuum eorum, quos fàs 
erat capere frumentum. Ejus recensionis tabula conBcie- 
bautur, qun in ede Njmpbanim asseirarentur. Cic prò 
Mil. cap. 37. Sunt qut velini id per censores fieri solitum , 
et qui tabulas recensiouis Ce/isorias appellent. Casaub. ad 
Suet. Jul. cap. 41; Manut. ad Cic. ubi supra. Sed eos refdlit 
Dio , ubi aupra. 

Ut fraudibus certius occurreretur, recensìùs, etìn album 
descriptis singulis dabantur tesserle , quas tesserano osten» 
derent irunientum accepturì. Tessera fit a Gneco Tfaacf*, 
quatuor, quod haberet quatuor latera : nani ligneum fuit 
frustilluin , obloDgum : vel alias cujusvia figura. Ejus la- 
tera inscrìptum habebant nomea Consulum, et cìtìs eJus 
cui dabatur; diem mensis; et ba^ lìteras SP, seuSPECT. 
id est, spedata; quo significabatur eam tesseram specta- 
tam fuisse, veramque eam esse, et probatam. Vid. Reioes. 
Inscript. LX , class, V. Sunt tamen qui has literas interpre- 
teDtur de gladiatoribus- qui spectatì satis rude donabantur. 
Scbot. Mod. Cicer. II, 6. Tesserarum schemata exhibet 
Montf. Antiq. tom. III, tab. i8€. 

IX. Jam ad uumerum accipientium , lioc est , ad alias 
teoebras pergimus.' Censet ecim Contarenus, certum et 
d^nìtum non fiiisse ante legem Semproniam; tum quia 
rane et incertie erant largitìones, tum quia nunc major, 
nunc minor irumenti numerus Romam advehebatur. Lege 
Gracchi, tegibus Apuleia et IÌTÌa de hac re cautum fuisse 
minime est dubitandum : at earumdem legum beneficio quot 
acceperÌDt, nujquam diserte significatum reperì : sed ex 
Ciceronis presso vestigio rem subodorari posse videor. Is , 
tib. Ili, cap. 3o, orationem sic ad Verrem convertii. «Im- 
peras, inquit, ut Agyrinenaes decumas accipiant ; Apronio 
dent lucrum, tritici medimnura XXXIII mìllia. Quid est 



5cb¥ Google 



i86 EXCURSUS 

hoc? Una drita» ex udo ap«, plebis roman» PROPE 
MEINSTRUA CIBARIA pnetoris imperio donare Apronio 
cc^tur ! > Sic Tullius. Porro romana) plebis Domine ant 
intelligenda plebs universa, aut illa soliim plebecula, qn» 
burnenti lai^tionibiu alebatur. Plebs universa nullo modo 
intelligi potest. lo Urbe enim omnium, quas sol aspioeret, 
maxime frequenti quis non &cile concedat ilio sevo fuisse 
amplius quadringenta millia hominum de plebe P 

Huìc tantEB moltitudini ducenta millia medimnum men- 
strua tìx satis fore subducta ratione comperiemus, nt sist- 
gulia triboerentur tantum modii temi , seu soni^medimnos. 
Qui Qumenu frumenti ab bis trigìota trìbus milHbus me> 
dimnum abest tam longe, ut nullo modo tam impudenti 
mendado fucns fieri judicìbus potuerìt. Intellig^nda ig^tur 
est apud Ciceronem plebs illa, seu plebecula, cui annona 
menstrua donau liiit lege Terentìa eo triennio , quo Sidliam 
Verres administravit. Porro Ag^rinenaes Apronio XXXIU 
millia medimnum donare coacti sunt «plebis rom. prope 
meostnia dbaria, inquìt Cicero*; sed hoc verbum prope 
quum addit , oratorie imminuit modum frumenti quod do- 
nabatur menstrunm , ut furtum Verris tanto magis augeat , 
quo propius ad iUum dborum menstruorum modum ao- 
cedat. Hffic est, ni fallor, mens Contareni, quem Gnevìns, 
quia non eam aasequutus est , male reprebendit. Ad lib, 
tert. Accus. oap. 3o. 

Ciceronem igitur habemiu auctorem triginta trta miQia 
medimnum donau fuisse romane plebecal» lege Terentìa : 
atque illa pn^ salis finsse ad dbum plebis mensoiium : ita 
ut si ad illa XXXIII, aliquot millìum medimnum accesùo 
fiat, numerum medimnum alendee plebi necessanum hahi- 
tnri simus. Hac igitur quasi face prelucente progrediamur 
oonjecturìa quam minime audadbua. 

Imminuit orator modum frumenti ad crimen angendum, 
nos eum amplificemus , et producamus vel ad L. millia 
medimnum : ita ut ad illum Giceronìanum numerum fiat 



5cb¥ Google 



DE RE FRUMENTARIA. 187 

(ertile pattis, hoc est, septemdecim millium acceuio : qu» 
sane gravior eì Don Tidebitur, qui tantìsper attenderìt ad 
illiid Oratoria artificiuin quod propositi. Medimna singula 
roodios roinaDOs capiunt sex. Ergo quinquaginta medi- 
mnvm erunt trecenta modium millia ; quse sutfidunt honti- 
nuni sexaginta milUbus gjendia, ut modus frumenti fue- 
rint in stngulos modii quini, Aut igitur hsec ipsa , aut ór- 
citer, mea quìdem seotentia , faominum multitudo lege 
Terentia pubiicum fnimentum accepit. At senattuconsulto 
cujiu auctor hùt M. Cato, Contarenus admissa ad frumen- 
tationan fdiase homioura millia cimter centum , conjìcit 
ex sunipta , quem factum quotannis io eam rem tradit Plu- 
tarchns. 

Clodia lex remisit semisses et trientes, sed accipientium 
non auxit namerum, qui postea, quum per seditiones et 
bella d-rìlia ptarìmi iirepsissent nuUo jure in bas largitìones y 
adeo crevit, nt esset anno Urbis 708, tercentura viginti 
millium : quem Csesar, recensione beta , retraxit ad centum 
quinquaginta millia, Sueton. in Jul. cap. 4t- Hunc nume- 
rum Augustus produsit ad ducenta hominum millìa. £x 
Uoniim. Ancyr. 

X. Putsis regibus, procuTationem rei frumentarife , seu 
annonae, id eat, cnram emendi frumentum in provindis et 
Romam mittendi, stucepit Senatus. Mox .£dilibns plebìs 
htec reipublic» pars mandau est; semel extra ordinem ad 
L. Blìnudum , deinde ad iEdiles cundes tnmslata , diuque 
gesta praeclare : fonasse usque ad legem Terentiam. Sane 
constat ex Asconio , Ai^um. in Cornei, septennio post eam 
legem , pretorem de majestate cnram gessisse frumenti 
poblid. 

Lege Clodia S. Clodio homini impurìssimo procuratio 
frumenti, quod uspiam fìiit, tradita est. Cic. prò domo, 
cap. a5. I^dem erepta anno seguenti, et Cn. Porapeio 
extra ordinem toto orbe terrarum in quinqnennium est 
delata. Africa capu anno Urb. 709 , Julius Caesar jussit tì- 



5cb¥ Google 



i88 EXCURSUS 

ginò niyriadas, i. s. ducenta millia medimnum frumenti 
ad alendum populum romanum advehi ; et olei librarum 
myriadas ccc, i. e. tiicies ceniena millia; duosqae curatores 
et totidem Gereales sdiles instituìt, qui hoc frumentum 
Romam advehendi et popolo diatribuendi cursm haberent. 
Dio , lib. XLIII. Annon» procuratio ad consules ettam per- 
tinuisse videtur ex eo, quod, quum inopia laboraretur 
anno Urb. 3i5, tribuni consulum negligentiam accusarìnt, 
quasi eorum culpa accidisset ut populiu fame premer«tur. 
Liv. IV, la. 

XI. Dum stetit respublica , iidem ferme , qui annonam 
procurabant , £dile5 sive plebis , sive curules , frumentum 
populo distribuenint. At Gracchus ipse praefuit, aut saltem 
adfuit , ut patet ex Cicerone , Tuscul. Qutest. Ili , cap. ao , 
quum ejus lege frumentum plebi daretur. Post legem T^ 
rentiam verisimile est prfetorem, ut gerebat curam fru- 
menti advehendi , iu etiam iilud distribuendum curasse. 
Pompeius extra ordinaria annonse prsefectura ornatus, fru- 
mentum etiam donavit. 

XII. Jam dixi frumentarias Romanorum provincias fuisse 
priraum Italiani, maxime vero Etrurìam. Atanno Urb. 263, 
quum annonae caritas esset summa ex incultis agris per 
secessionem plebis , missi qui frumentum compararent non 
modo bine in Etniriam , illinc per Volscos , usque ad Cu- 
mas ; aed quesitum in Sicilia quoque : onde vis magna 
frumenti advocata est, partim coemptì; partìm a Gelone 
Sjracusarum tyranno dono accepti. Liv. II, 34; Dio». 
Hai. VII, I. 

Aliquanto post subacta Sicilia ingentem frumenti nume-i 
rum aut decumaruni, aut empdouis nomine, quotannis 
Romam misit. Vid. Argum. Lib. Ili, in Verr. Deinceps do- 
mila Africa pependit et ipsa victrici reipnblicte vectigal an- 
nuum frumentum. Deinde, ut queeque provinda ferax fru- 
menti Bomanonim ditioni subjecta est, statim nutrix prò 
sua parte facta est plebis roiiiante. Harum pnecipuse fue- 



5cb¥ Google 



DE RE FRUMENTARIA. 189 

runt Sicilia, Africa, Sardinia, Hispaoia, Boeotia, Mace- 
donia , Ghersonesus , Asta , Syria , .£gyptii5 : e quibus om- 
nibus, si jEgyptum excipias , qti» non, nisi post funus 
reipublìcse, provincia ab Augusto Jàcta est, trumenti maxi- 
mua numerus Bomam advectus est , aut publici ex Tecti> 
galìbus ; aut senatusconsulto empti ; aut priTatim a merca- 
torìbus. Hanim proTinciarum meminit Cicero , libro tertio, 
in Verrem passim; et prò lege Hanilia, cap. la, ubi Sici- 
liam , Afrìcam , Sardìniam , tria ftùssé testatur fnimentarìa 
subsidia reipublics. ' 

Dizimus post argumentum libri tertii quantum fru- 
menti numerum Sicilia quotannis Romie suppeditaret. 
Africani frumenti modum stalliere non ita promptum 
est. Nam quod ait Plutarchus in Cses. Cotsarem Africano 
bello confecto rerersum , in con<none fiiisse gloriatum , se 
regionem subegisse tantam, ut ex «a quotannis popuins 
romanus pneter olei pondo tricies centena milita , perce- 
pturus esset frumenti ducenta millia medìmnum attico- 
rum, hoc est, duodecies centena millia modionim roma- 
nomm, id nos in eo consùtuendo leviter adjuvat. Cui enim 
persuadeatur um exiguum vectigaì ab Africa universa, fe- 
racissima regione , cxactum fuiase ? Aut ìgittvr in referendo 
dicto Csesaris lapsus est, ut s«epe in rebus romanis scriben- 
dia, homo greecus; aut bsec de quibusdam tantum Africie 
civìtatibus , ut vult Contarenus , accipìenda sunt. Neque 
nobis prselucet in re tatn obscura Josephi locus ex orattone 
AgrìppK ad JudGeos (de Bello Jud. U, 16, pag. 189 et 191, 
edit. Yest. ) qua eos a bello centra Romanos suscipiendo 
dehortatur. In ea rex ille afBrmat Afrìcam octo menaibus 
populum romanum alere ; j^^ptum quaternis. In quo suee 
causte magis , quam ventati , eum servire apertum est. Si 
enim ita se res habuerit , nihil frumento tanto ex tot aliis 
provinciìs importato opus fuerit. Importatum tamen fuìsse 
ex supra memorabs provinciis constat ex Plinio , XVIII , y. 
Aliis etiam ai^umentis refelli possit Agrippa. Sed quia ista 



5cbvGoogIc 



I90 EXCURSUS DE RE FRUMENTARIA. 
magis ad imperatorum quam ad reipublice tempora perti- 
neat , supersedeo de ea re plura loquL 

De medimnis et modiis romanu quorum mentio uepe 
hac in disputadone &cu est, dinmus post argumeatum ad 
librum tertium in Verr. 

Addam coronidia vice , largitiones non modo per sen»- 
tum aut magùtratus , sed per privatos edam homÌDea ali- 
quando , pr«aerdm testamento , &ctaa fiiisie : ut suspicaii 
lìcet ex Horatio, Sat. II, 3, 84 et aeqq. neque frumentum 
solum , sed et oleum etiam populo donatum. Memorator 
Ciceroni de Off. II , cap. 17, M. S«us edilis curulis anno 
Utb. 679, qui, ad ineundam a populo gratiam, revocant 
longo intervaUo veterem aunonae vilìtatem de suo; etasse 
medium populo dedit. Idem ìlte M. Seiua olei quoque denat 
libras, rem boc «ro prope incredibilem , singulis asdbiu 
pneatilit poptdo romano , per totum annum. Plin. XV, L 

DsUAMDiaf. 



5cb¥ Google 



M. TULLII CICERONIS 

IN C. VERREM 

ACTIONIS SECUND^ 

LIBER QUARTUS 

DE SIGNIS 



r,:,i,2.ci!, Google 



5cb¥ Google 



ARGUMENTUM. 



Postquam omnem Verris ^nominiam , latnMnniaque tribm oni- 
tioaibiu Cicero explieuit, jam illam fartonim parlem nggredìtur, 
qaa pnetor summa impudenlia, Bummaque «udada in Sìcilùe 
peniicieiii nsna est. Nihìl hae oratione Vividius, qnas sumina re- 
rum et eloquenti» varietale commendatut. He conlìnaate enim 
narrationes una serie fasti(liumlegentimo«erent,oratorprovidit; 
et ita conatantì admirabilique ordine matèriam disposuit, ut aU« 
ex aliìs defluere, et ioter se mira quadam affinitate constringt 
rideantur. S»ipe edam quo facilini omnein ingenli vim explicet, 
orator non in furtis tantum conunoratur, et nonnumquam a 
proposito paullulum digredttur, m ntajora et atrociora Venia 
sceleni appareant. Ita raptum Proserpinse solerti oratione de- 
pingit , ad augendam pnetoris culpam, qui Cereria signum &>- 
nensibns per vim abstulit i ita Sy raeusaruhi siatam et opes 
mira arte explicat, antequam in illam prator ingnierit. Inter 
ceteros praeserUm eminet locns ille quo mdgnlflcentissimam can- 
delabrum AjQtiochi regis afareptum conquerìtur. Qua vehementia 
in Verrem tum imprecatur, qtii populi romani magistratus, so- 
cium reipublicK regem e provincia excedere , tamquam nefarium 
coegit, postquam rebus spoliavit eumpretiosiìsimìs! Quanta sua- 
vitate pingitur adventus regia in giciliain, Verrisqne circa can- 
delabrum trepidatio~; et animus ille regius qui nihtl mali snspì- 
catur ! Nemo est, quem non acerrime commoveant querelse regis 
in medio Syracusanun foro deploratEe. Deinde quo iagenii flu- 
mìne in Verrem orator ìnvehitur, regum sociorum exactorem 
et bostem infensisstmum ; quam scelua illnd vehementer ampli- 
ficatl Imo nihii in hac oratione occurrit, quod non suavititis, 
et Tefaementis, utilissima pnebeat documenta. Nam prseter 
ornamenta eloqueutite , alia sunt rerum extra causam pettta- 
rum , qu» ita singulis narrationibus accommodantur, ut optime 
r«i Golutreant, et maxime legenlium moveant animos. Sic in 
illa furtorum Syracusanorum narratione, slalim meniio Gì 
JU. Blarccili, humonissimi viri, atqac iuDOcentissiuti, qua:, sspius 

11, eie. fanitcuHiia, l3 



5cb¥ Google 



194 AKGUMENTUM. 

repetita, legendam animos tani» laudis recortUtioiie mire tfG- 
cit, et conupantiotic facta utriusqne, tanto vehenmitius odinm 
in VÀrrem inflaromat, quanto major exùstit, hnios et ilUns 
stiidìonua dìssìmilìttido. Sic ubi fiubUtam Segestanìs Dianam 

' DUTaTÌt,eidejectam fuisse etiambaaimoatendit, in quaP. Afri- 
cani nomen filerai indsnin , luculentam graveinque dodt inde 
amplificatìonem; primo a F. Africano , cajos monomentum fbde 
violatum fuìt et esdsum, deinde a P. Scipione, hnjna nepote, 
qui domesticn laudis transfuga , siuB gentis hos lem infeatiaùmnin 
spoliatoremque defendit ; denique a persona,quum ae P. Africani 
tnonunentoruni defensorem ac propugnatoron profitetar. Hac 
denique oralimie Verna adumbratur insania et nioiiiuit , iit coni 
agnoscas, qui postea proscrìptus ab Antonio procui a patrìii 
focis occumbere maluerit , quam signuro ab ilio vdiementer ex- 
petitum concederei 

Sicut in precedenti oratione, TuUius Verri defensionem affin- 
git, quam nnnc jocosa, nunc seria oratione confutai. Fa]so,inquit, 
objiciet Horlenaius , et frustra oontendet, tot illa Sicilin orna- 
menta , empta esse de Slculis , non ablata. Piìmum quod ma^ 
stratibus populi romani nihil in sua provincia mercari liceat; 
deinde quod Verres ea per poteatalem Bbstulerit,eoque solvoit 
pretio , si tamen pretium est solutum , ut nihìlo turpius facturm 
fuiuet, si palam atque aperte ea diripuiuet. Statini ab introita 
oratiouia ea conglobatim proponuntur, qu« singulatim deincep* 
orator commemoraturus esL Attentionem sibi conciliat, qwm 
demonstrat se magna, nova, incredibilia dicturum, qusequnm 
ad summam reipublicx, tum ad deos immortale! pertineML 

SYNOPSIS. 

Nullo hic exordio atilur orator; sed statini, nt judices gnu» 
ipsum cognoscant , negat in Sicilia ullum argenteum vas , nllom 
Corìnthium aul Deliacum fiiìsse , ullam gemmam , aul margarì- 
tam , quidquam ex auro aut ebore factum, signnm ullum ■netim, 
niarmoreum, ebumenm, ullam picturam ncque in tabula, 
neqtie in textili fuissa , quia conquisierit, inspexerit , quod pb- 
«ùtum sit, abstulerii , cap. i. 

HessaoK (etsi dvitatem Hamertinorum precipue diligere 



5cb¥ Google 



SYNOPSIS. 195 

viddutur, fai etitm miieruit qui «am laadatvtat ) t(un«n C. Heio 
qoauior ngna abstalit palcheTTima, sniUiDO artificio, summa no- 
biliute,a, 3.Meiititu>Mbta,atiiiiilUaKaeiBÌsse(etsì.ne Itcebat 
qiódem p«r lef es iis qui cuna potestate ant legatione ia provin- 
àaai euent profecd mancipium emere, dìsì in locata demortnì), 
64. luque hoc q>K> argomento, aliisqae ostendit HamertÌDo- 
nun laiidadoaem Verris tùhil valero, pr»Mrtiiii qntim prìncepa 
laudationis Heias se aVerr« expllatum falebur, et qnum panun 
aoctoritatig apud S. P. Q. H. hsbere debeiol, qoippe qui Cice- 
' Toue, senatore popoli romani publioe band invitato , ordini se- 
nalorto ddùtum hoDorem detraxerìnt, praterca popnloni roma-- 
nam ea re ofTenderìnt, quod cnicem illam, cui Verres ciyeni 
ramaufun affixent» nondom rerclleriiit, 9-11. 

Pneterea Heio Verrea perìpetasoMita Attalica rogatu sao ad 
eiun missa haud reddidit ; Pbilarcho Centuripino , Aristo Panor- 
niitaaa , Cratilo TyodarìtaDO phalerfts palcheirime lactas ab- 
itiUii, la. 

Io bisce fiirtia opna nsam «sse ostcnditnr fhttróm Tlepolemi 
etHieronis, qui omnia ejusmodi signaet ornamenta inTesttga- 
KBt, idque esemplo PampkiU Lilybstam confirmatur, i3, 14: 
neque enim ipsum bis in rebus atiquem sensnm habere; etsi 
stndiosus sit bujus existimatioiiia , ut putetUr io iis idtelligens 
esse, i5. 

lilybxi Biodi Popillio omnia abaci vasa, iG; H. Cxtio, 
eqDÌti romano Tasa argentea, Cacurìo supellectilem omnem, 
Q. Lutatio Diodoro mensam citream, Apollonio Drepanitano 
omne argentum optine factum , Lysoni Apollinis sigaum , pu- 
pillo Hegio scaphia cnm emblematis erìpuit, 17. 

Tum narraniur iitjuria Diodoro Helitensi propterea fact», 
qnod ille pocula duo Tbericlea Hentoris manu facta Terris cu-^ 
piditatL subtraxerat, 18, ig. Cn. Calìdio equiti Tornano ar- 
genteos equuleos , L. Papirio ihuribuli emblema abstulit, aliaqne 
ejusmodi Iurta commbit, 30, ai. Catinensibus , Centurìpinis , 
AgyrineDsibus, Boluntinis omne argentum cselatum, et omnia 
vasa Corìnthia eripuit, prvterea plurimam vestem stragulàm, 
lectos anratos « candelabra aenea sibi confici juaaìt, aa-aS. 

Sequitar nefarium facinus , qilo Antiochum , Antiochi recìa 
Sjrrìee filtum, per Siciliam iter facientem vasis compluribus au- 

i3. 



5cb¥ Google 



196 SYNOPSIS. 

reb et gemmrìs, in primis candelabro polcfaerrìmo e gemmb 
clarisàmis opMv mirabili perfecto, qaod in Capitolio ponen- 
doin Antìocfaiu attulerat, spoliarit , 37-31. 

Sequitur de Diana Segestanie statua qaam idem antefe- 
rratdam curavit , puldierrima et mirabili suavitate Condita ora- 
tio, 3a-38. Non minora sane de iis pnedicanda stmt, quìbtu 
narraatur qneTTudaritaiiis, 3^4>,AgrìgeQtinìs, 43 seq. Ea- 
• guinis, 44> Catineustbm , 4S, Helitensibus, 46, 47, Ennenùbns, 
48-Si,S7Tacusanis, 52-69, abstuleriL Qnibus in furtb ùgnificat 
ocerbiorem fiiisse civìiatibus fatsam istam et simulatam cmptìo- 
nem , quam li omnia aat eripoisset palam , ant clam suniptrij- 
set.do. 

In extrema ontione namtnr Syracusanos , etsi dientes et 
amia Terrii faabitì sint, honoriGce Ciceronem accnsatorem ejoi 
excepiase, laudationein Veni decretam, et Terrea, festnin a 
Verre Karcelleomm loco Institututn , sustnlisse , 67. Ex dnabus 
ìgìtur quas adeojactat Terrea, laudationibus, altera decreto est 
sublata; ■tteram,q)ue restai, ironice certis conditìonibns Terri 
concedit. 

Nollom in fine epilogum babet oratio, com seqneoti nempe 
GOnjuDcta. 



5cb¥ Google 



ORATIONES. 

IN C. VERREM 
ACTIO SECUNDA. 



ORATIO NONA. 

I. V EHio nunc ad istìiis, quemadmodum ipse appel- 
lai, studium'; ut amici ejus, morbum et insaDiam; 
ut Siculi, latrocinium : ego, quo nomine' appellem, 
nescio. Rem vobis proponam : vo& eamsuo, non no- 
minis pondere penditote. Genusipsum ^ prius cogno- 
scite,judices;delndefortassenonmagnoperequaeretis, 
qao nomine appellandum putetis. 
Nego in Sicilia tota, tam locupleti, tam vetere pro- 



1. I. appellai ttudiam, Honwn ho- a. (fuo nomina apptlUm. S«pe 

Bmam rà fiigitioiB pncpotun». "Sua axiggsrtDdi gntii , m *«bonim ìno- 

Tefaili IcQ^uidni utium «isor tue ha- pem Gngit ontor. Inde raim fit al ju- 

bctBr. — Moriam et ìiuaniaiH. Capi- dex malto deluionm da reo opnio- 

dìutes cniiB qnam gniiiu inT^lDera , twm condput j cnjai fligitU Terbii 

uiaki natonin Jta <M)rrainpaDt,nt tpù «quarfl qaìdnn la aoo poiM profitet- 

St npimir, neqne mi compo* , oec tur Bccoulor. Hoc eodcm ■ni£cia 

ndc Tilena dicatnr. Et recte qaidcin naiu ctt Cicero, pra Qaìat. iB, al 

hoc de Terre; nani, at Plinìtu La- Verr.V, 86. 

ctaotìiiaqae tdtiDlur, pnMcriptoi ab 3. Gmai ipmin. Cognoulta prìua 

Anloalo pariit, qoad le ^aaia C^rìa- rem tolam gGneraiim , ut protiniii p« • 

iverat. leat ijnu noDÙne alt appellaiids. 



5cb¥ Google 



198 M. T. CICERONIS 

vincia^, tot oppidis, tot familjis tam copìosis, ullum 
ai^enteum vas , ullum Corinthium , aut Deliacum 
fìiisse ; ullam gemmam , aut margarìtatn ^ ; quidquani 
ex auro, aut ebore factum; sìgnum ullum aeaeum, 
marmoreum , eburneum ; nego ullam picturam'', ueque 
io tabula, ueque testili 'iiiisse, quinconquisierìt, in- 
spezerit; quod placitum sit, abstulerit. 

Magnum vìdeor dicere : attendile edam qnemad- 
modum dicam. !Non enim verbi, ueque crimiuis au- 
gendì causa complector omnia ^. Quum dico , nifail 
istum ejusmodi rerum in tota provincia reliquisse, 
latine me scitote, non accusatorie loqui. Etiam pla- 
nius ; nihii in aedibus cujusquam , ne in oppidis qui- 
dem;nihil in locis conununibus, neinfanis quidem; 
pibii apud Siculum, nihil apud civem romanum; de- 
nique nihìi istum , quod ad oculos , animumque acci- 
derits, ncque privati, nequepublicì, ncque progni, 
ncque sacri, tota Sicilia reliquisse. 

linde igiturpotius ÌDcipiam, quamabea'" civitate, 



i. Tom vtun promnaia. Soptu 










jtccmatorU. HjpcrboU», •Icud >o- 






rado ^[wret, cp-am tim craddem M 




(n TMcm reipabUo tocioi geuerit. 










<2<»d iDb qu ocdlo. ccctdmt, id 


dDm , DUTguila ad noim >piicÌGm n- 


iiiaitem venerii; ipoa miiltó e« de- 


(èrur. 


ginlioi qmni Vlct. et Man, • tpurf 


6. AUi, ntqtc in MiuiiV, nequ» 




Uxtìlcn,. Sch5«. in Uxtiìi. J. V. L. 




7. Iftqua ttxtiK. Tapeli* >cn con- 


iQ. Ab «I einlau. Meuuiun Bfm- 




ec.t. Q<..m n tot urbibm <l>Rpa> 


figurai cihibentia pEcInrz tntilcs di- 




cootar; quia aie ubnlun pìatun meo- 


qw t!bi umciuimi, legito* Robuì 


tiaamr. 




8. ComplMnr omnU. Non inTld» 




in Verrem «mdUndr «<i«, in bnnc 


et mnqum Vetrif wcio., «elcnu»- 


pumi hondtMm onuii* fnnuidi gcnen 


qneputieìpe* indicM, quo levkuJoKh 



5cb¥ Google 



m VERREM ACT. II, UH. IV. 199 

qux tibi una in amore , atque in delìcu& fiiit ? aut ex 
<pio potius Dumero, quam ex ipsis laudatorìbus tuìs? 
Facilius oiim perspicietur,qiiali3 apud eos fuCTÌs, qtu 
teodenmt, qui accusant, qui persequuntur; quum 
apud tuos Mamertinos inveniare improbisBima raticHie 
ease praedatus. 

n. C Ueius' est MamertÌDus (oiDDeshocmìhi fa- 
Cile coDcedent, qui MessaDam accesserunt) omnibus 
rdtas io ìlia civitate ornatissimus. Hujus donms est rei 
optima Messaaae , qotissiraa quidem certe , et nostris 
bominibus apertissima, maxìmeque hospitalìs. Ea do- 
mos ante adventum istius ' sic ornata fiiit , ut urbi 
quoque esset ornamento : nam ipsa Messana, quae situ , 
HMenibus, portuque ornata sit, ab bis rebus,, quibus 
iste delectatur, sane vacua, atque nuda est. Erat apud 
Heium sacrarium' magna cum dignitate in fedibus , a 
majoribus traditum , perantìquum : inquo^signapul- 
chemmaquatuor, summo artificio, summa nobilitate; 
qus non modo istum hominebi, ingeniosum ^ atque 
intelligentem , verum etiam quemvis nostrum, quos 
iste idiota»^ appellat , delectare possent : unum Cupi- 

■nlo fbnt pnUic*, tjaaa ieemt- Itna domoticiqae noniiDi colabin- 

■M, ci^d^rio. tOT. Hic TCtcrilMU moa ent non tmiam 

n. 1. C. Heiai. lu mignifioe do- dsornm , lad nugnornm quoque Tiro- . 

■ma (ju oelebnt Gcero et aidiimi «"> . «ot oonim qnoi tmicilla col^- 



Tmia fltptla ipparcaiit , qonm hanci eircnnidira Tdigionii ippinto. Yide 

I|iaai domani nodo tun «plendidun , Sact. Id Thdl. cip. i , M Limpr. in 

^•ni > prmon nadauin ipoUltuu- 8«ver. cip. 99. 

^ dsBomtnTCTÌL i- /1 fuo. MimillDi hio lerbnm 

\. Anta advvntwn istm. His pancu merant dttìàxttt, 

nrtii.ontorprclariiaTirilùmqiiuI S. /n^rmai un. IiridoDB Id Titrem 

ptlAuiuliii. Hoc UU Ditlitam eit, a% dictnm. 

aÌMnI|«mn, tanqnini a laiif[laqao S. /ifiaau.OraKa vox. Frlniuni prf- 

OMMdit, iiileqium rea ipM umtar; ntoa ttntum lignificiTÌt; led bn*i>d 

sadaujoreupectitto, uticuqae In diiini dcBiuit «enKun. Qanm enlm 

1. Saerariam, LaniiniD, in quo ni qai nallom rarnm nmm lubuinl , 



5cbvGoogIc 



aoo M. T. CICERONI S 

dinismannoreuiD, Praxitelìs ?: niminim dìdid'etiani; 
dum ÌD istum inquiro , artificum nomina ; idem , opinor, 
artifex ejusdem modi CupidÌDemS fecit illum, qui est 
Thespiis, propter quem Thespiae visuntup : nam alia 
Tisendi causa nulla est. Itaque ille L. Mummius ^^ , 
quum Thespiadas", qux ad sedem Felicitatis suot , 
ceteraque profana ex ìlio oppido signa tolleret , hunc 
marmoreum Cupidioem, quoderat consecratus, non 
attigit'?. 

III. Venim, ut ad tUud sacrariutnredeam, signum 
erat hoc, quod dico, Cupidinis e marmore : ex altera 
parte Hercules egregie factus ' ex xre ; is dicebatur 
^e Myronis", ut opinor : et certe. Item .ante hosce 
deos erant arulse ' , quse cuivis sacrarii religionem 



moipaU «t Toz il 



j. PnuàuSi. Celebcrrinnu «pad 
Gntcoa imnirìiu , dniliiu pneacrtim 
Vtnwdbtu iniignU.'Vid. Plin. XXXIV, 
ig , M Ind. HiMor. 

8. JVtnuriun i£^iii». EzcoMM M qoo- 
damiDodo videtur onloi, qaod no- 
Buna pictonim Kolptoniinqae profc- 
nt. Non teoKl in orationibiu contn 
yenem UlBoccanitartifidnm.Qium- 

vulucl , qui pupilli itadia capuibaat 
omiuDm «ninm fcrudapraGtcbuitiir, 
IfmquDi ilU gnccx polit» leriutì 

9. Sj'iudein modi CapiJinem, M. e. 
Durmoreum. Hunc Penlclloo lipide 
conféctniD, PrazilfUojDf operum prtt' 

exionii , Thupibqi» pilrùc Hue do- 
luvit. Qno dolo ■<! id osa sit docet 

fo. L. Uummiui. Ib sai, qui Co- 
riqlho exciu de AdueU triomphuin 



>gil iDno 60S, et Achuci cognomina 
dictni eBt. 

II. Théipiadiu. Bio Miuu TOeat ■ 
TbopLit, obi pnecipue colebuCnr. — 
Mdtm FtUcUatù. Hmc Ronw e>m- 
diiUt L. Locnlliii , propter bellnm eoa- 
tn HitLrìditiiiii et X'igiuicdi fetìdttr 
■biolntDin, uinaUcniniqDa dea iU 



ti. Seit attigìt. Hanc Mnmimì re- 
ligioDrio non imiunu Ht Celignle, 
qni dgnnm illnd Romz tniuféreDdaiii 
cunTit. TheapietHiliiu deiude reddi- 
tata , Hero Ronum rediucit, obi flim- 
mii oonsumptum cai ', quo tempon , 

IU. I . Sic GrvT, iccu 1 oUin,/ÌK(tui 
«I.J.V. U 

9, Myroaii. Celebeirimiu iUe (t>- 
tuiriiu fnii, bucale crea iniìgnii , 
io cqjue lendem multe epigrtmoiele in 
Anihologìe occurrunt.Terù ejne open 
reccniet Plinios, XXXIV, sS. 

3. Arnia. H. e. parve en, quitiui 
odorei et thue, religii>iiu cai|n,iiK 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT.II, LIB. IV. aoi 
significare possent. Erant senea prsterea duo signa , 
non maxima, veruni eximia venustate , virginali hahitu 
atque vestitu, qusB manibus sublatìs sacra qusedam, 
more Atheniensium virgiDum , reposita in capitibus 
sustìnebaDt. Canephorse^ ìpsae vocabaatur : sed eanim 
artìficem quem? quemnam ^? Recte admones : Polycle- 
tam* esse dicebant. Messanam ut quisque nostrum ve- 
nerai, hxc visere solebat ; omnibus hoec ad visendum 
patebant quotidie : domus erat non domino magis 
ornamento, quam àvitati. 

C. Claudius ^ , cujus sedilitatem magnificentissimam 
scimus fuisse,.usus est hoc Cupidine tamdiu, dum 
forum diis immortalibus, populoque romano habuic 
omatum ^ ; et , quum esset hospes Heiorum , Mamertini 
autem populi patronus , ut ìllis beniguis usus est ad 
commodandum , sic ìpse diligens fuit ad reportandum. 
Naperhomiuea nobìtes ejusmodi,]'udices, et quid dico 
nuperPimo vero modo, ac piane panilo ante vidimus. 









buafloniil. Hnjiu opera UHlonqmbu 




mpn loci, PIÌdìdi recenuc. 


«Hgebuitar vfrginel maxime tìU M 




ooribo* inlcgTK : nam apit) libroi M- 


quam anno 6S4 8<™it> "■* pnecipoe 






praDo »&> Cu-phoro* Tocit TaUiiu, 


pcpulo dedit, clepfauiti prìman. pn- 




gnaTcni; Plln. Vili, j. a.° SORiain 








N.mlPliniu.pÌGt<ir.ram h«c om.- 


artificio quo topi» ntitnr ; «m qaui 






nein , qnum ad legnlanua ■imililudi- 


Vena flignlal ; «cu qnù nomen e 


nem coni advolauenl. Denìqne con- 


BMOioru fingii ncidiue , ot m Um- 




qaua ad tu qoK al dictonu , ioipiTa- 


primos iutenit, ni veri tanitrua 9Ìmi- 






nm panu uli OOD liikiliir. Ali! malo 


lud provcrbinni al Claudiana touiuiu 
maximi alnpitiu dicerenlor. 




QniDtil. IS , iS ; JdI. RdSd. c. {,. . 


8. Habuit ornaum. linde DMaiUe 




dcBairrii , Uvitu narrai, IX , 40- 



5cb¥ Google 



soa M. T. CICERONIS 

quifoniin acbasilicass, non spoliis provinciarum» sed 
ornamentìs amicorum, commodis bospitum '°, non 
furtis nocentium, omarent: qui tamen stgna, atque 
omarnenta sua cuique reddebant ; non ablata ex ur- 
bibus sociorura, quatriduì causa, per sìmuiaHooem 
sedilitatis, donium deinde atque ad siias villas aufere* 
bant. ìiasc omnia, qneedixi, signa, judices, ab Heio 
de sacrario Verres abstulit : nullum , inquatn , horum 
reliquit, neque aliud ullum tamen", pneter unum 
pervetus tignenm, Bonam FortanaiD,utopinc»-:eain 
iste babere domi suae noluit '*. 

IV. Pro deum hominumque fìdem! quid boc est? 
quae hsec causa? quae hsec impudentia est? 'quae dico 
5Ìgna,antequaro abs te subiata sunt, Messanam cura 
imperio nemo venit, quia viderit; tot pr^etores, tot 
consules in Sicilia , tum in pace , tum etiam in bello fue- 
rui^t ; tot homiiies cujuaque modi : non loquor de inte- 
gris , innocentibus , religiosi» : tot cupidi , tot imprc^ , 
tot audaces; quorum nemo sibi tam vebemens, tam 
poteDS,tam DobUisvisusest^quiexiilo sacrario quid- 
quam poscere, aut tollere, aut attingere auderet. Ver- 
res, quod ubique erit pulchenimum, auferet? nihil 
babere pneterea cuiquam licebit? tot domus locuple- 

g. BatiJieai. Entit bumce migni- I'- MAh» tamtn. Alii MJdiut 

fleaDtkm Kdificii in foto poiit* , qni- omiiiiio. MSS ooma In lamtn etm- 

boi Tiri centam tnbaniqae plebi» »d «enboiit, et inuoi lie Mt iotopn- 

)i» dicsndnm oonTCniebaat. Utqi» Uodui : Oatat* qou coniMmonri 

molta Kamm foi», iio mnlue bauUcK »t»ta»» ibitalit Vecrcs, et tmnai B^ 

niuninbaiitnr. In» ■Uuil nl>qiiit pnHor , etn. TmaiM 

IO. Commodù hoipitum. H. t. com- hie eUpnti» Untnu oiua poóim 

modatia rcbos. N«: ttro tantum >ta- fldatnr. 

KUe, ad cdebrandoi ludo» pablicM , i>- Nalait.'Si.mjtxtm oA eetuàa* 

■ ptOTlncialihm nmnqaim reddendK non « bora, h. •■ bveote IbftaM •- 

pctèbaDtoc aed Miam a «ooiii peeania gmuD jddieuMt. Jont Mt de fiUBW 

irrogabalur. — nuru itoctatÌMm. DI- Tetrla eritlo. 

cRun in Venis palronoa qui fonua IV. i. Lieanani hic EiiMat. "AM. 

iptiiu tata» esonureiBei. Schiiw. addii ifia. J. T. L. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. IV. ao3 
Ussimas domus istius una capiet?idcirco Demo Bupe- 
rìorum attigìt , ut iste tolleret ?ideo C. Claudius Pulcher 
retulit, ut C. Yerres [to^t auferre? At non requì- 
rebat ille Cupido leoonis domum , ac meretrìciam di- 
sciplinam' : fadle ilio sacrario patrio contÌDebatur : 
Ueio se a majoribus relìctum esse sciebat in hereditate 
sacrorum : non quserebat meretricis heredem. 

Sedquid^ ego tàm vehementer inTehor? Verbo jam 
uno repellar. Emi , inquit. O dii immortales ! praecla- 
ram defensionem ! mercatorem cum imperio ac secu- 
ribus in proTJaciam misimus; qui omnia signa, ta- 
bulas pietas , omne argentum , aurum , ebur , gemnias 
coemeret; nihil cuiquam relinqueret. Hasc enim mibi 
ad omnia defensio patefierì videtur, emisse. Primum, 
H id, quod vis, tibi ego concedam, ut emeris, quo- 
niam in toto boc genere hac una defensìone usurus 
es; quaero, cujusmodi tu judicia Romat putaris e£se, 
6Ì tibi hoc quemquam ^ concessurum palasti , te in 
pretura atque imperio, tot res tam pretìosas, omnes 
denique res, quae alìcujus pretii fuerint, tota ex pro- 
vincia coemisse ? 

V. Vìdete majorum diligentiam , qui nihildum 



1. Ae tiuntrìcioM tUmlplinan. Cfaelidone Bcrctrìce hetca Inititiiiii* 

EicmpU Impudidriv qiulia utleluBt Tcrm.TarÙDthtc HSS.Tett.ed.Pill. 

ab imporU bomnilnii dirìat icortìi, tdhertMlatim; Gna. in kerediiatem; 

qidbiti domiu pnrtorìi orai reftrU. Em. nuloit ad ktrtdiiaitm. Sfh. no- 

— Fadte coÀlineitUor. libenter lubi- bliCDiii plcroiqac codd, icquulna «t. 
libai, eaatentQi enthoc ueropitria, 3. Sed quid ego? Occnpit hic on- 

n1 ot , in quo ib Heii majoriboi ad tor TeriU defenunnem quam triplici 

Bràna ipam heiediutD penmiml. nodo Kfdllil. 

— Saeroram. B.ODue nnaqiucque fa- 4. Si tibi hoc qutmqaam, Sttam 

^Ea, Ria lacn gentil nue propria cat; Sinuximci tibi boc largiaretcoa- 

habdiat ; qnM gcatilia Tocibaclnr et ccdam le emiuc : tamen non oaque eo 

pnpctoajabeluDrat'eaielegaXU Tab. jadicet nulla meoli: ac nullo judieio 

Ilaipe bononun beredem sacconua taat, uliil conreallm credant, libiqna 

■IDOfoe nae opoilebal. Pnit aalem a coocedaDt. 



5cb¥ Google 



ao4 M. T. CICERONIS 

etiam ' istìusmodi suspicabantur ; verumtamen ea, qtue 
parvis ìd rebus accidere poterant, providebant. Me- 
miaem, qui cum potestate, aut legatione in provin- 
ciam esset profectus , tam amentem =* fore putanint , 
ut emeret argentutn; dabatur enim de publico^ : ut 
vestem ; prsebebatur enim legibus : mandpìum puta- 
verunt*; quo et omiies utimur, et non pnebelur a 
populo : sanxeruiit,aNe quis emeret mancipium, nisì 
ìa demortui locum ». Si qui ^ Roma; esset demortuus ? 
imo, sì quis ìbidem : non enim te ìnstmere domum 
tuam voìueruat in provincia , sed iUum usum ^ pro- 
vìncise siipplere. Quse fuit causa , cur tam diligenter 
nos in provinciis ab emptionibus removerent? ba^;, 
judices,quod putabant ereptìonem esse, non emptio- 
nem, quum venditori suo arbitrata vendere non lìce- 
ret : in provinciis intelltgebant, si is, qui esset cum 
imperio ac potestate , quod apud quemque esset,eniere 
veliet, idque ci liceret, foreuti, quod quisque vellet, 
sive esset venale, sive non esset, quanti vellet, aufe^ 



V. I. QuinÌk!ìd,imeiujm.Tempo- 




TÌbiu ulmiram qnibiu nondmn corra- 






mancipium, qui ttStttui, •edid^im» 


H. e. da gcelenim Uloram iobinU, 


iDbauditmn una, et qocm , qonB 


qnifani ipod Siculoi Tenei iani>talt. 


Kribent, ontor meato «gitibat. Gi- 




ntoniiu corraplam hic icripnina 






a. Tam amentem. Aito cnpidiUle 


ntancipium «rguiL — Ima n quii iSi- 




Jem. Hoc iegi. beneficio Bti Scipio 


nibiu *d Titam Deccu>riÌB pablicc >it 


nolai).QDÌ,qiirim.d orbem tamnm 


iiutractni, dia ctiam in proTÌDcIa cot- 




ident. 


Untam sibl ■sto* donmptil. Qiii>- 


Z: De publico. Vuirìi nomiae di- 


ram qDiun nniu euet in itinm <lc- 








emplam *liani libi uilttmat; ido) 




MTeriorin ent (ummai *ic dÌKÌplÌD>' 


irbitnti «ani, fare at prsetor servo 


6. Sedillum w»«. H. e. a «J- . 


opm huberet, el idcirco «ucrel. 


quibna praelor in proijncii «rereu" 







5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. IV. ao5 

Kt. TUàt aliquis : Noli ìsto tttodo agere cum Vetre ; 
noU ejtis iacta ad antìquae religionis ? ratìonem exquì- 
rere; concede, ut impune emerit, modo ut bona ra- 
tioDeemerìt, niliil prò potestate, nihil ab invito, nibil 
perinjuriam. Sicagam : si quid venale habuitHeius, si 
id , quanti aestimabat , tanti Teodìdit , desino quaerere , 
CUT emeris '. 

VI. Quid igitur nohis faciendum est ' ? uum ai^u- 
mentìs utendum in re ejusmodi? quxrendum est, 
credo, Heius iste num ses atìeuum habuerit, num au- 
ctionem fecerit; si fedt, num tanta difBcultas eum 
rei nuomiariìB tenuerit, tanta egestas, tanta vis op- 
presserit*, ut sacrarium suum spoliaret,ut deos patrìos 
veoderet. At hominem video auctionem fecisse nultam ; 
vendidisse, prieter fructus suos, nibil umquam; non 
modo in sere alieno nullo , sed in suis nummis multis 
esse, ac semper fuisse; si hxc contra, acdico,e3s^Dt 
omnia, tamea ìllum bsec, quep tot annos in familìa 
sacrarìoque majorum fiiìssent, venditiirum non fuisse. 
Quid, si^ magnitudine pecunìse persuasum estei? 
Verisimile non est, ut ille homo tam locuples, tam 
hooestus, religioni suse monumentisque majorum pe- 

7. Amlijaa nUgwau. Rellgia hie tìdcìi «DeTSi Hdì mo rei flomitea 



bnai ; dammi mliti calnu , uimmi- tona jacton. Non ergo tot cgtagia 

<pH lunnìdu contempUtio , animmn ■>g>i>i deof panìiM przéenini vcadi- 

>b dalli TÌlì cDpidiuie cxwItìi. dJt Heini. Ergo tu Untnm et inbai 

B. CW' emrrù. Hoc ett , qna IronM , poVitalii e 



aBÌdtibiiK>DUoei«l;^iimoiiiiubai Mml.Hoc ontor Verrem iDTolriti 
Itatìbiu ratp. praridÌMet? 



^.\,Qiùdipturn,faeUaduiittit> pn ncbrìiu tMlatiuqiie ippaiel. 

Adnotindi h!c e*t qiucdini ugmiieii- 1 . Heliu qnan prtiiirit , qaod Iw- 

>udi nt^ ■cntÌMÌiBi , qui «e^ni boit qniilaiii M5S et cdd. J. T. L. 

■wu al ornar. V«neni enim dcmon- 3. Quid.ii. Duu hic advcrurionim 

•tnl, acque jure, neqoa facto recle objrciionn occnptt ac ddet omnino 

rtUM- Si emit , contra Icgem egit , qua otalot. — Suol iita. SoUad. ven qas 

ntaUtnr aliqnid pnetorìbiu ìd prò- dicii, o Tulli, 



Digitizeoby Google 



2o6 M. T. CICERONIS 

ciiniam antepODeret.- Sunt ista : verumtamen abdu- 
cuntur homìnes noDoumquam edam ab institutis suis 
magnitudine pecuoiae. Videamus, quanta ista pecunia 
fuerit, quse potuerìt Heium, hominem maxime locu- 
pletem, minime avarum, ab bunoanitate ^, a pietate, 
ab religione deducere. Ita jussisti, opinor, ipsum in 
tabulas referre : a Hsec omnia signa I^uzitelis, Myro- 
«nis,Polycleti, H-Svimill. ets^Verrì vendita sunt». 
Recita ^ ex tabulis. Tabula Heii. Juvat me, haec prae- 
clara nomina artificum, qu» isti' ad eselum ferunt, 
Verrisaestimatione^c concidisse. Cupidinem Praxitelis 
H-S H Dc! Profecto bine natum est : « Malo emere^, 
<x quam rogare ». 

VII. Dicet aliquis : Quid ? tu ista permagno sesti- 
mas? Ego vero ad meam rationem usumque non esti- 
mo : veruratamen a vobia ita arbitrar spectari opor- 
tere, quanti bìPC eorum judicio, qui studiosi sunt 
barum rerum, eestim^ntur; quanti venire soleant ; 
quanti beec ipsa, si palam lìbereque venirmt, venire 
possent; denique ipse Verres quanti sestimet. Num- 
quam enim , si denariis quadringentis' Cupidinem 

cÌTitarii Élienom, qood ent iagata 
diuolvCDdo. — a-S M DC 3aS Ir. 

S. 3/^0 emere. NolU ics , lit Sene- 
ci de Ben. I, cario* oonuat, tfomai 
qiiv precibtu empta eat. Inda tutom 
iSad proTeiliìaiii, mah emert, ex iia 
tfà gravate ferunl , aliqnld m^uido 
i. H-S TI nùlL at o, i,31a i. So e. ofaliDere. Jncnodc tcto in Vcrmm d»- 

6. Aoefta. Poat hoc recbam , cod. toctuMi eat, nudeiutadlìllDd djdmr; 
n^, habet led ntitUt. ita enim tOI pnitio àgoa illa eaiii, ut 

7. Qum itti, li «oiìtoet qnì bamm nnllai ait qnì non malit ea (ic emen 
ranuB attidio toosnlnr. Tolsi hic per quam ■ domino rogara. 

ironiam locai igitnt. Notnn niim ax VIL i . Denariis juadringenti 

Plinio et alii* , qoaall ilU gnecai artis 
cnUi 




^oadin Piantelia raz Hicomedea ■ 
Oùdii* marari Ttdimat, t 



Digitizeoby Google 



IN VERREM ACT. Il, LIB. IV. 107 
iUiun putasset, conunìsisset, ut propter eum in ter- 
moDcm homÌDum atqne in lantani vìtuperationem 
vfaìreL Qoìs vestrum igìtur nescit, quanti hsec sesti- 
mentur ? In auctìone sìgnum seneum , non magnum , 
H-S cxx millibus* renire non vidiiDU& ? Quid , si velim 
nominare homines, qui aut non minoris, aut etiam 
phiris emerìnt, nonne poasum? etenini qui modus est 
n bis rebus cupiditatts, idem est sestimationis : diffi- 
cile est eniiD finem fòcere pretio, nisi libidini fecerìs. 
Video igitnr^Heium, DequevoluDtate,nequedifficu[- 
tate aliqua temporìs, ncque magnitudine pecunise 
adductum esse, ut hfec signa venderei; teque ista 
simutatione emptionis , vi , metu , imperio , faacibus, ab 
homìne eo , quem una cum ceteris sociis non solum 
potestati tuse, sed etìara fidei popuTus romanus com- 
miserat, eripuisse atque abstulisse. 

Quid mihi* tam optandum , judìces, potest esse in 
hoc crìmine, quam ut bfec eadem dicat ipse Beios? 
aihii profecto ; sed ne difficilia optemus. Heius est Ma- 
raertìnus ; Mamertina civilas istum publice communi 
Consilio sola laudai^: omnibus ipse ceterìsSiculisodìo 
est; ab bis solis amatur. Ejus autem tegationia , quae 

1. Codd. liMphinl f XI. mUHitu. aie momenti. Eliniin IdimQ'tìju (ì- 
J.TL «ituMla yanm pnblica laaituidam 



L f'iJai ìgilar. Totini ■rgiuwnti , decreril ; ilqui Heh 

IMd ic^n idnotiTÙoiu , coDclauo, ìw priiunp*, ergo non nUi gnrlHÌmì* 

Hle RCCDMI ontor trù qiue hominon de diuu tntimoniaiD In Temm hi* 

iapdlcn pouìntf ni icocpta ■ patii- de rebna poteet dicets. 
bH pakbecriiBB deornm ugna tcdiIU 5. Sola laudai. EUle. Nam Sjncn- 

p«MtM, et ùe cUn Inot Tenie in- nn* quoque eiTitu Temm bodent, 

Wiea ddbelnt. nt infra et in Cml). Ttdere art. Sed 

t. QaU miU. Hactamu ufUMUtit tusc UBloni dttmte lauditio hit , neg 

tm eatù Tane Ubail ontor, none , veri») abacdiita ; eoli Hamerlilu dvl- 

^Manmipnn darionn afBeere ig- tu ad Eoeum deccm Icfitoa mi^l, 

|te4entBr , Tinem per ipanm Hai ijni pnelere* palim et pnbllce landa. 

i w li fw i imn inpogaal; ijBod ti con- rent. liaque aoUm iUain Vemm hn- 

tn pnMomn dicatoi , mpii ddM daTÙae dici poiaat. 



5cb¥ Google 



>o8 M. T. CICERONIS 

ad istum laudandum mlssa est , prìoceps est Heìus ; 
etenirn est primus civitatis : ne fotte^ , dum publitùs 
mandatis serviat, de privatis iojurìis reticeat. Hfec 
quum scirem? et cogitarem, commisi tamen me, ju- 
dices, Heio : produxi eum prima actione; neque id 
tamen ulto periculo feci. Quid enim poterat Heius 
respondere, si esset improbus, si sui dissimilis ? Signa 
itia dorai suae esse^ non apud Verrem? Qui poterat 
quìdquam ejusmodi dicere ? ut homo ^ turpissimus 
esset, ioipudentissimequementiretur, hocdiceret,iUa 
se habuisse venalia, eaque sese, quanti voluerìt, ven- 
didisse. Homo domi suae nobilissìmus , qui vos de reli- 
gione sua ac dignitate vere ezistimare maxime 9 veliet, 
primo dixit, se istum pubiice laudare, quod sìbi ita 
mandatum esset : deinde neque se illa habuisse ve- 
nalia; neque uUaconditione, si^ntrum vellet^ liceret, 
adduci umquam potuisse, ut veuderet illa, quse in 
sacrario fuissent a majoribus suìs relieta et tradita. 

YHI. Quid sedes, Verres? quid exspectas? quid te 
a Centuripina civitate, a Catinensi, ab Halestna, ab 
Tyndaritana, Eunensi, Agyrinensi, ceterìsque Sicilia; 
civitatibus ciccumveniri atque opprimi dicis ? tua te 
altera patria, quemadmodum dìcere sotebas, Messana 
circumvenit : tua, inquam, Messana, tuorum adjutrix 
scelerum, libidinum testis, praedarum ac furtorum 
receptrìx*. Àdestenim vir amplissimus ejus civitatis, 

6. Veib* beo, ne /àru, Enieitio tiuiiinu ««et et iitfiiinù pollata*. 
■Dipeota f optime interpMtAtnr Wjt- 9- Maxiait v^llet- Vemm Deippo 
tcubadi. Bibliolb. critic. I, 9 , p. 14, confitmdo, et Verri* fmta infimìan- 
pei elliprin gnecam , yA non. J.V. L. qae dMagando. 

7. BtK qauat tcirtm. Nampe Ver< TIII. i. Wurforam rretptrix, Uoc 
mn ab qdu filamertÌTiìa collandarì , dlcit propter Cybeem UTem , qum 
Hóuinqae qua eaae legatìonia prinei- Teni Mamcrtina cintaa dono dede- 
pem. rat , Dt farla laa blrucinuqoe floana 

8. Vt homo tD/p.Etitiiui impaden- reponarei. 



5cb¥ Google 



IN VEftREM ACT. Il, LIB. IV. atH) 
Iceatus hujusce judidi causa domo missus , prìnceps 
laudatioDÌs tuse; qui te publice laudat ( ita enìm man" 
datum, atque imperatum est ; tametsi rogatus de 
Cybea%'teaetis memoria, quid responderit: Eedificatam 
publicìs operìs, publice coactìs, eique sedificandse pu- 
blice Mamertinum senatorem prxfuisse ) : idem ad vos 
privatim, judices,confugIt; utiturhaclege^, qua judi- 
cium est comrounis et privatse rei aocionim : tametsi 
lex est de pecuniis repetundis, itle se negat ^ pecuniam 
repetere, quam ereptamnon tantopere desiderat; sa- 
cra se majonim quorum repetere abs te dicit ; deos 
penates a te , et patrios ^ reposcit. 

Ecqui pudor est? ecqua religio, Verres? ecqui me- 
los? Habitasti apud Heium Messanse : res illura diviuas 
apud eos deos ìd suo sacrario prope quotidie facere 
vidbti. Non movetur pecunia ; dentque, qua; orna- 
menti causa fuerunt, non requirit; hd)e Canephoros; 
deorum simulacra restitue. Qux quiadixit; quìa, tem- 
pore dato^, modeste apud vos socius amìcusque po- 
puli romani questus est ; quia religioni suse non modo 



3. Kegatus de Cyhea. Inlemgi- 
tnB, Tcipondit CybeMin M vuiiue biui-* 
pln pablico fhiue KdiiÌGaUini. C7' 
bm , iwtìs onenru ent, qrudratnn 
lubnu GgDnm,al conrcndant, qui 
am rie dictam a gneco xù€s( aflrc- 
miQL GneTiDi cj-rabia Goronem 
■ Kuii-Sii ; Tumeb. 



. hic lege. 






« VP"'*! 



3. Uiitar hac legt. De repetQDdJs 
KÌU«t , qiu conaKtDtnm ent , ut noa 
ntxlo de pecnniii quererelu ciiiuti 
enpd^icd de ìii, qnibiu linguL quoque 
fcandarcatiir. — Jadleiaia ett eonimii' 
n». Sehiiu. «qm jndiciom ed, com- 

1 1. CjV' ynn secuadu. 



Lambtn. 



t. Se ntgal pccaniam. Hoc verbo 
Heiita coDipItctitor rn omne* qnu 
«Ibi Verrei eripoit. Animadrerleiidiun 
eit hoc verbo peconiz, ea Untam 
■igiiificari , quai ad bominem perti- 
. nent , eC in commimi umt viue com- 
mercio. Inde fit ut npetondimni jn- 
diciom, ree ucru religiouMjne non 
compUclatar. 

5. Patriot. ìittM copula io MSS ; 
Fnncii prinma h*bel, deot ptaMei 
acque patriot. J.V.l. 

6. Teatport date. Hoc 01, mctiu 
orcaBÌónem qiierendl.— Prof ùnw^ff li 
religioni tua. Notandi locallo ; «Hni- 
lìoal cniin quU « religiune tua non 

i4 



5cb¥ Google 



aio M. T. CICERONIS 

in diis patrìisrepetundis, sed etiam in ipso jurejurando 
ac testimonio, prozimus fuit : hominem missum ab 
isto scitote esse Messanam de legatis' unum, illum 
ipsum y qui navi ìstius xdi€candEe publice prsefuit; qui 
a senato peteret, ut Heius ignominia afficeretur. 

rX. Homoamentissime, quid putasti? te impetratu- 
rum?Quanti is a civibus suis fieret, quanti auctoritas 
ejushaberetur, ignorabas?Verumfacte impetravisse; 
fac aliquid gravius in Heiura statuisse MamertÌDos : 
quantam putas ■ auctorìtatem laudationis eorum futu- 
ram, si in eum, quem constet verum prò testimonio 
dixisse, poenam constituerint? Tametsi quce est ista 
laudatio, quum laudator ìnterrogatus [aedat necesse 
est? Quid? isti laudatores tui nonne testes me! sunt? 
Heius est laudator : Issit gravissime. Producam ceteros: 
reticebunt, qua poterunt, libenter; dicent, quse ne- 
cesse erit, ingratis'. Ifegent isti onerariam navem 
maximam aedificatamesse MessanscPnegent, si possinL 
Negent ei navi feciendae senatorem Mamertinum pu- 
blice pnefuisse? utinain negent! Sunt etiam celerà, 
qnas malo integra' reservare, ut quam minimum sit 
ìliis temporis ad meditandum con6rinandumque po^ 
jurium. 

Haec tibi laudatio procedat in numenim* : hi te ha- 

di«o«MÌt. Tale qnldaa profart Pha- 3. Qua male inugra.TtS LmbtB. 

dnH cxanpliiii],lifa. I, io: 'Megabit et Ymeta habetit, «qna modaiDMgn 

illa •« «H colpa proiiiiUBi*. reasTTire volai , ut quam mialmm 

7. De ligati). Ex iii adlioat, qui dcm illù... - Sic quoqoa et pria. 

Tarimi colUndatnri Tenerant.- — Igno- FraiK. qnod probit Gir. 

minia affieerrtur. Me «ilicet verbi* i. PrvetJMia tamenim.S<meam- 

c)iu fide* adliibentnT, qtuidi ìnfamam dem hie teasam commentatorai ^ 

IX. I. Qaaiiram pala*. Eagini ba- ab faiMrlonUiiu nmipum tBMpictnt, 

het , mani. Hdidi. nomenun In motn wrraiidbiii. Hc- 

a. Molli codd. mendoM, gratii. tom. «rati» aio hiteUiglt : Landaltenii 

Lambmin , iiigmtiù. J. V. L. tibl ail pro namero alianun ci»inli", 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. IV. aii 
mines auctoritate stia sublevent ; qui te neque debeiit 
iidjiivare, si possint, neque possunt, si velint; quibus 
tu prìvattm injurias plurimas , contumeliasque impo- 
suisti; quo in oppìdo multas familias in perpetuum 
iofiiaies tuis stupris flagitìisque fecisti. At publice com- 
modasti^. Non sine magno quìdem reipublicfe, prò- 
vinciaeque Sicilise detrimento. Tritici modium Lxmillia 
empta populo romano " dare debebant,et solebant ! abs 
te solo remissura est. Respublica detrimentum fecit, 
qtiod per te imperii jus? una in ci vitate imminutum est; 
Siculi, quod hoc non de summa'' frumenti detractum 
est , sed translatum in Centuripinos , et Halesinos , 
immunes poputos ; et hoc plus impositum , quam ferre 
posseot. Navem imperare » ex foedere debuisti; remi- 



rem. Cntiu ■Man, «t qnui iBgidmiu 
cnt, deccm àviutnin nmnema. Be- 
dW bae noliii «io inUrprtiaU videa- 

5. ^t jmtHca commoJaitL Ocoa- 
pit Uc ontor CI inteveTtii Terrli 
defenaioneci. Sia miaiu , inquie* , aoB 

QQippc Munerliiii* citHiiu uinniiiD , 
qnod popolo debcbint, tsctig*! re- 
min. Quod Cictro nfiillil, quia da- 
plez inde onum nt detrimentom, ni' 
poMioe prìmiuD , ci deinda Sicilia, 

tf. Empia poptilo romtuio. Quid 
CMptoiB lit fioinennun, Cioero ipu 
rspUnavit, «pn AcL II, lih. Iti, 
cap. Al. — Dtbftaat et lolitetanl. An 
CI UgcTcnnlia ? al lata foit Trrra pn>- 
lore ScOia , et tritìcnm illDd impoii- 
lOB {am mte fniiK indicai Tcrtnini 
sa t eiaMt, quod leqninir. &n in tltent 
Jt<m»i»i ? «ed incerta era! illi aomn», 
quia pmdabit ab anni aberlate. Hic 

quia ddIIdri alind mt geaat empii 



ftnaumti, faìc ìnteUignidiim eM alta- 
na decomaa; et illa lezaginu mini» 
qcK eiigebantar, accìpienda da ac- 



ci ■tcrilltitan. 

j. /mperii/ia, IUnd icillecl qaod 



■ aihf V 



r populi 



rogarli. 



, legitimua 
bat ìege Hieronica Sicilia. Sed empii 
irtunaili genera itli prò imperio a Ao- 
mani* foere impalila. 

8 ■ Hoc oca dt inmma. Proba! lue 
ontor nuximo et reipal>lice et Sicilia 
detrimento Teirem egiaie.; qinppe qui 
romani imperii Jna iorregerit, et dnu 
ciTÌtatea Sicnlai olirà modam op- 
preaaerit. lambìu, poat hoc edidit 



g. UT.»» 
qnx RominL 



nptran. Prxter cetcn 
Sicilia penden crai c<k 



redebebant, rcfp, donaadaa ; qnibaa 
przaidiaria , contn predone* , claaaii 



repellendim irrogalaa, poatea reipu- 
Uka in longinqua bella adbiboit. 

i4- 



5cb¥ Google 



aia M. T. CICERONiS, 

sistì in trienniuiu : milìtem nullum umquam poposdsti 
per tot annos. Pecisti item, uti prsedones solent; qui 
quum communes hostes sint oiddìuid , tamen aliquo» 
sibi instituUDt amicos, quibus non modo parcant. Te- 
rum etiam praeda quos augeant, et eos maxime, qui 
habent oppulum opportuno loco , quo ssepe adeundum 
sit navibus, nonnumquam etiam necessario. 

X. Phaselis illa', quam cepit P. SerTÌIius,Qoa fue- 
rat urbs ante Cilicum atque prxdonum : Lycii illam, 
Cra;cì homines, incolebaut Sed quod erat ejusmodi 
loco, atqiie ita projecta in altum, ut et exeuntes e 
Cilicia pnedones ssepe ad eam necessario dcTenirent, 
et, quum ex bisce se locis reciperent, eodem defer- 
rentur, adsciverunt illud" sibi oppidum piratfe, primo 
commercio, deinde etiam societate. Maroertina cLvitas 
improba antea^ non erat; etiara erat inimica impro- 
borum : quae C. Catonis, ìttius, qui consul fuit, im- 
pedimenta retinuit : at cujus borainis? clarissìmi, po- 
tentissimique ; qui tamen quum consul fuisset, con- 
(lemnatus est : ita C. Cato, duorum bominum clarìs- 
simorum nepos , L. Panili , et M. Catonis, et P. Afri- 
cani sororìs filius : quo damnato, tum, quum^ severa 
judicia fiebant, H-S xviii millibus^ lis estimata est: 
buie Mamertinì irati fuerunt^ ; qui majorem sumptura , 
quam quanti Catonis lis a^stimata est, in Timarcbi- 

X. I. Phaieli) ilta, Urb* Illa Lycix banc aceltrnni participem in aociala- 

nltìnu ad Pampbjliw finei fnit pira- lem aaam receperani. 

tinim receplrbt. Cf. LÌ*. XXXVII, 3. jlnlea. N«npp anle Temi ad- 

l3. — P. Sertiliai. lunricDI, de qno ventom in Sicìji*™- 

Act. Ili, g5 CUicum. H. e. pira- i. Tarn quum terera. QDnmjodr- 

uram; mm Cilicia commuoe etat prs- ' cabanl eqnilea. Tacite fonan hic aena- 

donum Rceptaculnm, unde CiUetm torinm ordinem, qai todìsbiu jndi- 

nainen aortiti suDt. cabat, pongit et incitat. 

1. Adicii^runt illud. Prinuun hanc 5.H-Siiiii mUlibai. 3,6gafr. 

Drbem elegenuiC, qoa mercea latro- fi. Male Erneat. non^BCmnt, qoan 

ciaiii qiuBiiita* Tendemit; ilelnde, faiec ad Terrem rcrenotar. J. T. L< 



5cbvGoogIc 



IN VERREM ACT. II, LIB. IV. ai3 
dis prandium ssepe fecerunt. Verum "> hsec civitas isti 
prxdoDÌ ac piratae Siciliensi Phaselis fuìt : bue omnia 
UDdique deportabantur , apud istos relinquebantur; 
quod celar! opus erat, habebant seposìtum, ac recon* 
ditum ; per istos , quse volebat , in navem clam impo- 
neoda, occulte exportaoda curabat; navem denìque 
maximatn, quam onustam furtis in Italiam mitteret, 
apud istos faciendam sedìficandamque curavit. Pro 
bisce rebus vacatio data est ab isto sumptus',laboris, 
militìfe, rerum denìque omnium. Per triennium soli 
non modo io Sicilia, verum , ut opinio mea fert, bis 
quidam temporibus , in omni orbe terrarum , vacui , 
expertes, soluti, ac liberi fuerunt ab omni sumptu, 
molestia, munere. Hinc illa Verrea» nata sunt : bine 
io convivìum Sext. Cominium protrahi jussit , in quem 
scjphum de manu jacere conatus est; quem obtorta 
gula de convivio in vincula , atque in tenebras abripi 
jussit: bine illa cnix, in quam civem romanum iste, 
multìs inspectantibus , sustulit; quam non ausus est 
nsquam de6gere, nisi apud eos, quibuscum omnia 
scelera sua, ac latrocinia communicasset ">. 

XI. laudatum etiam ■ vos quemquam venire aii- 
detis? quaauctorìtate? utrum, quam apud senatorium 

7. VtnaK. Sensiu eli : nflill eit totio* loci vehciiiieiu Incremcntnm. 

^ood tanuiii uiiiiwriiDi mìremiU' con- io. Cciamuiiicattet, L^endom est 

,ì qQulmi Verri fiiit Alien tupc in priiicìpio« naias etsec; aut 

amo*. nponendam ex Y«leri , eomnmaitavit. 

I. Trllici madiaiii LI niil- Xi. i. Laadalum etiam. Hio , ut 

. — Laboris. Earnm tei- uepe aliUiVerrii Undaloro impugiut 



Ferrea. Tinti bFDeOdi Oitcndit roiin jndicLbn» , qui 
èfllam in Vnria huno- crant ordiiuai nfglectuni sei 
HunertiDi. Htiic rato* « popnium acerbe ■□ eoi cui 



I in tube u pi- 
tntnniB libere, Cffiniaiain jnuii prò- 
tn]iilDqueai>cyphiimjice(c,etc.Nota 



5cbvGoogIc 



ai4 M. T. CICERONIS 

ordinem,'an, quam apud populum romanum habere 
debetìs? Ecqua:' cÌTÌtas est, non modo^ in provìnciis 
nostris, venim etiam in ultimis nationibus, aut tam 
potens , aut tam libera *, aut etiam tam ìmmanis , ac 
barbara; rex denique ecquis est, qui senatorem po- 
puli romani tecto ac domo non invitet^? qui honos 
non homioi solum babetur, sed prìmum populo ro- 
mano , cujus beaeBcio^ nos in hunc ordinem Tenimus ; 
deinde ordìnis auctorìtati , quae nisi grayis erìt apud 
socios, atque' exteras nationes, ubi erit imperli no- 
mea et dignitas? Mamertìni me publice non invìta- 
runt: me quum dico, leve est. Senatorem populi ro- 
mani si non invitaverunt, honorem debituro detraxe- 
runt , non homini , sed ordini. Nam ipsì Tullio^ patebat 
domus locupletissima et amplissima Cn. Pompeii Ba- 
silisci; quo, etiam si esset invitatus a vc^is, tamen 
devertisset. Erat etiam parceuniorum , qui nunc item 
Pompeii^ suiit, domus bonestìssima ; quo L. frater 
meus summa illorum voluntate devertit. Senator po- 
puli romani, quod in Tobisfuit, in vestro oppidoja- 
cuìt '", et perooctavit In publico : nulla hoc civitas um- 
quam alia commisit. 

a. Ecqua. Becl. s HSS et ti,à. m MiMlorian ordimmi clìgchmtar. 

aonoDllia, Ee^ua. 3. T. L. 7. Gnit. etEni. in exttnu. 

3. Alii omitniDt mode. J. T. L. S. Ipn TaB'io. iSìM ipai Cicmmi. 

\, Libera. Aimii aMtrù ideo im- 9. lum Pomptii. Hoc MI, Poaipcii 

perTLa et uucoeua. vocaotiic : qnift beneficio Pompai , in 

5. lanlare tteiuo. E»t comìter et dvititem romaiuin adtciti , de mon 
benigne alìqnem cxcipere. Inde pc«- nomea palnini nunpecnaU — Lteirtf 
lime Ltmbiuiu lic repODOidnBi vale- ^ofer. Il est L. Talliiu , frater p«tnie- 
bit, in teetuHi at domunt. li*, l» cnm Cicerone in SìciliBm pro- 

6. Cnjui beneficio. Non populiu fectm cml, ut «im inquiiìtione me 
tenitore! rcTcra comcribebat ; led eoe contn Ttnna idjuTaret. Apod vete- 
migiitntiudabit, quoa.qoigeuennl, ree, nontan fratrie aororiiqDe ambi- 
in •emtnm necetaario admilti dehe* gnnm erat; ci icpe gemanoi, moda 
banl. Ila qnodammodo, popoli bene- palmclei deaignab^t. 

lìcio, icnatorea creabaolur, el qui io. /nciuT. H. e. nrgledni ci con- 

populo gial! erant , brevi ria illa temptn* eit, ab omnibuique duertui. 



.i,2.ci!, Google 



IN VERREM ACT. Il, LIB. IV. siS 
Amicuin enìm " nostrum in judiduni vocabas. Tu, 
quid ^o privatim negotii geratn , interpretabere im- 
tninuendo" honore senatorìo? Venun heec tum que- 
remur, sì quid de vobis per eum ordioeni agetur'^, 
qui ordo a vobis adhuc soUs contemptus est. In po- 
puli romani quidem conspectum quo ore vos com- 
misi&tis? nec prìus ìllam crucem, quae etiam nunc 
àns romani sanguine redundat, quse 6xa est ad por- 
tum, urbemque vestram, revellistis, neque in pro- 
fundum abjecistis, locumque illum onmem expia- 
stìs **, quam fiomam , atque in horum conventum 
adiretis? In Mamertinorum solo foederato atque pa- 
cato, monumentum isdus crudelitatis constitutumest. 
V«trane urbs electa est, ad quam qui'^ adirent ex 
Italia, crucem civis romani prius, quam quemquam 
amicum populi romani videreot ? quam vos Rheginis , 
quorum civitati invidetis '°, item incolis vestris, civi- 
bus romanis , ostendere soletis : quo mìnus sìbi arro- 
gent, minusque vos despiciant, quum videant jus ci- 
vìtatis ilio supplicio esse mactatum''. 

II. amicum mim. AfBDgimr hio 
piTÙmno* in HunanÌDO* accnutia. 

<|ua unicoBi DOMnna Lupngiubu. i4- ^xpùutìt. TerbmQ nligHHom. 

Qnui excuaBtionein vehonuiUr rtfèl- Pùculum ■aiin at, qaidqnid ad dcua 

lit «alor. Ta enim , euluut , quid placuidoa agitai. Locom argo illaii , 

printtM «gun iiitcrpretii>erB,attatiiu Gaviiuipplioicicoiucclanbua espiare, 

NDMuni ordioia dignitatam tx. animi ait ontor, «t irato* dm» placare toc 

lai libidine impugna! Cicero, cam decebat. Da aallem aenamì popnloqne 

litsrit a GlabiiiH» piEton dati*, in romano Romam, et iii ipiii,qai>nun 

***^*"* projoctaa «atf pnblica aneto- religioDem negiexiatia, ialcatì inrlsi- 

riMa ìnatmobu. Qanm ìgitur ae pri- qoa Tenindi. 

mosa dicit , volt tigiu£canaa,ctiamai <5. 5iv Lamb. Vulg. quum.!. V. L. 

frintoa auì nagolìi eaaia vcniaaat, i6. Ciritali iiirùbtii. Quia acilicet 

Dm debnlaae laoan a Mainartinìi , civea innt romani. 

laamaenatwnt.iKgligL s-}. Supplicio eise nuutatum. Sitai- 

t^.Immiaamilo. ìéaiì\,iiiminuai- me iavidiuuu eat io Hamenioo* loena 

ita, TocamainilitndioedDeli. ille.OiteDdit enim oratot, cnu Gario 



5cb¥ Google 



ai6 M. T. CICERONIS 

XII. Vertim haec emisse ■ te dicis. Quid ? illa Atla- 
lj.ca', tota Sicilia nomiuata, ab eodem Heio peripe- 
tasmata emere obtitus es? Licuit eodem modo, ut 
signa. Quid enim actum est'? an literìa pepercistì? 
Verum ^ bomiaem amentem boc fugit : minus clarum 
putavit fore, quod de armario, quam quod de sacra- 
rio esset ablatum. At quomodo abstulit? Non possum 
dicere planius , quam ipse apud vos dixit Heius. Quum 
qoaesissem, numquid aliud de bonis ejus pervenisset 
ad Verrem, respoodìt istum ad se misisse, ut sibi 
raitteret Agrigentum peripetasmata. Quxsìvi, an roi- 
sisset. Respondit id, quod Decesse erat, se dicto* au- 
dientem fuisse pretori : misisse. Rogavi , pervenis- 
sentne Agrigentum. Dixil pervenisse. Qussivi , an 
domum revertissent ^. Negavit adhuc revertisse. Hisus 
popoli , atque admurmuratio omnium vestrum facta 
est. 

Hic tibi in mentem non venit jubere , ut haec quo- 



jd* ronanniD cmci «fSnua cr promu 
«Mcalniu faÙMi. Sfociare Tcrham eit 
■ religione dMiuiiptiim,timqiuni quii 
diaeret migii inclare Teliugere. Hmc 
■pud TVoniDin , Giceni ah honoribns 
mieure. Breri (d ipuiin hostUm qa> 
e>debiliir, defluii't, et prò fmniaUre 
ett deiDinptiiin , ut apod PIintDiu : 
• nuotare malo • , prò loazlmo afBcere 



Xn. >. Faim kae tmia», Alwilpte 
redit id Terrli ezctuationam ornar, 
et qui lue aliqoid duidenri patant , 
proiéeto bllantaT. 

a. Illa Aitalica. Ordo eli : obLtni 
ea qooqaa ah eodem Heio emere , hoc 
»t , ia ubuUi tamquam empta nfetre, 
illi perìpeUaniata : AOa/iea , boc eat , 
■oro iMertexia, qoalia rex AiLk At- 
tahu poMìdcbal. Fioedutme hoc in 



Teirem. Lienit enìm emere eodem 
modo , qao emerat ligna Herculii et 
Cupidioii, qme niblaUiin tabula» 
Heiiun jniaiiti tunqnam TendiUie- 

3. Q^id enim attam titf Quldnam 
impedimeoto fnll, cor non ita qnoqae 
«gem ì — An liurit pepereiid? Non 
illam in tabulai referri jnulMi, Iton 
nt de ligiua ucrarii f 

l. Feram, Hnc ciDU eH cor non 
ac nt antea Terrei egerit, qaod Air- 
tam lllad , multo minn* notiup ac 
(iguomm fore , eit arbilrttni. 

S. St dicco. Molti leilicet dieta ex- 
fi. Alt domam revertUient. Lambin. 
CnT. et Lallem. ex Tict. 
k qaemidmodam j 
*en> ledlo potior nobi* a 



5cbvGoogIc 



IN VERREM ACT. 11, LIB. IV. 217 
qae refeiret, H-S ti millibus is' se tibi vendìdisse? 
Metnisti, De xs alìeouin tibi cresceret, si H-S vi mil- 
libus 13 se tibi constarent ea, quae tu facile posses 
Tendere H-S ce millibus? Fuit tanti ^, mibì crede: 
haberes, quod defenderes : nemo quxreret, quanti 
illa res esset ^ si modo te posses docere emisse , facile, 
cui velles , tuam causam et factum probares : nunc de 
peripetasmatis quemadmodtim te expedias, non habes. 
Quid i> ? a Philarcbo Centuripiuo , homine locuptete 
ac nobili, phal«'as'° pulcben-ime factas, qu£e regis 
Hieronis fuisse dicuntur, utrum tandem abstulistt , an 
emisti? In Sicilia quidem ' * quum essem , sic a Centu- 
ripiois, sic a ceteris audiebam; non enim parum res 
erat darà ; tam te has phaleras a Philarcbo Centuri- 
piuo abstulisse dicebant, quaoi alias item nobiles'' 
ab Aristo Panormitano ; quam tertias a Cratippo Tyn- 
daritano. Etenim si Philarcbus vendidisset , non ei , 
posteaquam reus factus es , redditurum te promisisses. 

7. SJ TI nùUlbat v>. Gali. i,33s aGGniUDt; ali! ctUm pccrorì, unde a 
fr. So cani. Facete allndit ad pretìain, Tìrgilio moDÌjia dicnalar. EqniLaiu 
qaod tamqnaDi de lij^ii acceptnin in ctìam iciigne qdoddam pbalenu de- 
■ilialM rsfem Heiiu facnt coactu*. monatral Lìt. IK , 46 : •Taalam Fla- 
— BScc tiàlUbia. Gali. 41,000 fr. ti! corniti* indlgnluti* lubneTDDl.ul 

8. Fitit UvitL Id reiém acUicet. pjerìqae nobllium annnlos anrcoa , et 
Qood ecim fi tacoK* , haberea niuic phalerai deponerent >. Illai ab hond- 
■ade te defandcm. Elliptica locntio mbm in pectore gerì, ex hoc SU. 
M. IciL cunjìcere llcet , XT, a j5 : • pha- 

9. Qaùi, Ag^redittiT hìo onlor le- lerù hic pcctora folgct ■-. Ex illia or- 
oodam aamtloiui paitem , qua Ter- nameatù, res laioe* pbalene dici» 
m fnrta leTÌora in Incem profért. «uii ; bine vox illa Penii , III , 3d : 

10. Pkaigras, Non omnino liqnet jtdpojralum phaleraj. Hoc titl*d pO' 
^d Romani , phalcramni noauna pidiUD qui tantum Inani ipecie dncl- 
diceicnt, et in hocmnltì diiaentloal. tur, tejactes. 

Hoc TO^ lignlGcantar onumenM 11. /n-tiei/ia fui^em. VeDelietalii 






molti, Sicilia quidem. 



. NotiUt. Insigni arte coofectai, 
eOHlat. AUi enim pbaleimi , rrantibiu et ideo apnd plerotqne celebrai», 
tqoonys, alii maxitji* decni additam qood furtum grave magia elBcil. , 



5cb¥ Google 



ai8 M. T. CICERONIS 

Quod quia vidisti plures scire , cogitasti, si et reddi- 
disses, te mÌDUs habiturum*^, rem nibilomious te- 
statam futuram; non reddidisti. Dixit Philarchus prò 
testimonio, se, quod nosset tuum istum morbum , ut 
amici tui appellant**, cupisse te celare de phalerìs; 
quum abs te appellatus esset, negasse habere sese; 
apud alium quoque eas babuisse depositas, ne qua 
iuvenirentur ; tuam tantam fuisse sagacitatem'^ ut 
eas per illum ipsum inspiceres, ubi erant depoàtx; 
tum se deprehensum negare non potuisse : ita ab se 
invito ablatas pbaleras gratis. 

XIII. Jam, ut bsec omnia reperire, ac perscrutarì 
sotitus sit , judices , est operse pretium cognoscere. Ci- 
bjratse sunt fratres quidam, Tlepolemus et Hiero: 
quorum alterum fingere opiuor' ecerasolitnmesse, 
alterum esse pictorem. Bosce opiuor Cibyr»', quum 
in suspicionem venissent suis civibus , fanum expìlasse 
Apollinis, veritos pcenam judicii ac tegis , domo pro- 
fugisse. Quod Verrem artificii sui cupidum cognove- 
rant tum, quum iste, ìd quod ex testìbus dididstis, 
Cibyram cum inanibus syngraphis^ venerai, doino 

i3. T« mitua AoiiMmni. LUmt da pnMoce untnm aptor , et fa» 

Fnnoii et alH aatii ranlti : u mìiuit gn*Ìor in' aom omnnna indignatia 

iitriJia kaUhmm. Male. Waidaat, obìqac fnTtanui ant artifi- 

1 4. Ut amiei afpeUamt. Fnncii MS eoo , ant dacoo , amt «laaoran «m- 

et repna, et edili plures fottappel- dit, et, negl^lii acdemm coBSÓii, 

£»(, iM^iiunhabent; naanalli etUm, hnno noom perdilia «iiii debita la- 

itudiott. Ikmia obnicra agfndinr. 

fS. J^gacmu.Proprie deveuticia a. COyra. Gliyra , Cilieic •»*>•. 

, et optima hic ad iDqaiTemaDolabellcfucntlfgalDfc 



'VctTem tmulatÌDne deflaxit. 3. Immibiu ijmgraphu. 

xm. I. Fingtn opinar. Hoium qai rea in pioTÌncia babekant di 

rinmiiti oiatOT probe litn conditio. ptandaa , a aenata impetcabanl 

BOB «ognoverat, aed nibil aflimiat, cava prartOM legatomai 

ne tuAmoa viros imegneado , aornin GciaueTcutur. Hac de cau 



qoc libene dicabantni', ùutitnl 
Sk Vene* fueral Dolabdbe ia 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. Il, LIB. IV. aig* 
profugientes ad euro se exsules, quum iste esset in 
Asia , coatuleruiit. Habuìt secum eos ab Ilio tempore; 
et in legatìonis prsedis^ atque fiirtis, multum illorum 
opera , coDsilioque usus est. 

Hi sunt illi, quibus in tabulis retulit sese Q.Tadius 
dedisse jussu istius, Graecìs pictoribus. Eos jam bene 
cognitos, et re probatos secum in Siciliani duxit. Quo 
posteaquam venerunt, niirandum in modum (canes 
venaticos^ dìceres) ita odorabantur omnia, et per- 
vestìgabant, ut, ubi quidque esset, aliqua ralìone in- 
venirent. Àliud minitando, aliud pollicendo, aliud 
per serros, aliud perliberos, peramìcum aliud, atiiid 
per ioìmicum iuveniebant. Quidquid ^ Ulis placuerat, 
perdendom erat : nihil aliud optabant , quorum po- 
scebatur argentum , nisi ut Hieronì et Tlepolemo dis- 
pliceret. 

XIV. Vere mebercules boc, judices, dicami mc- 
mini Pampbilum Lilybsetanum, bospitem meura, et 
amicum, nobilem bominem, mihi narrare : quum iste 
ab sese hjdriam' Boetbì manu foctam, preclaro opere. 



IcgilDS. Inaila antem lyiignplm illai 

quia aoln^iw Ubenuc uut ; at ait 
lIl;Haa. Digat. X , i, i8:.UbÌaoln- 
lìoDe chin^fvpfao inani facto*. Ergo 
bìc Trter«n Ulam Terr]! fivndEm obi- 
ter ontar illi objicit , qua ■yngnphaa 
iiBDM, tamqnam abcajaa pretìi exlii.- 
Iwil , et ter qoalane, pecnniz reddi- 
ue lolDtiDneni eiegit. 

4- Ih l^atùmu furti». la prBdit 
quiaalbi qmDn legalnieuct qiunivil. 
— QuUtu ia labaUi. Manal. et Umb. 
?aij(u Ih tabalut, Md USS omnn 
loin/ù. SenauicM, qnibiuQ. Tadiua, 
Ycrrii qiueitor, dediue Mtc, Venia 
in tua» tabolu iclnlit. 



9. Canet vaiatùot. ASodit ad Cib]'- 
latarom mona , qni oninn Tsnationi 
dediti ennt ; aiperam enim maDtibaa 
regionem incolibanl. 

6. Quidqùd. Edd. pi. gaidqat, 
quod Lambin. et Hotom. [iptiai ba- 

XIV.i.i^rrmn.HagDiimlerat vaa 
aquariiun, vino aervando ctìfm Ido- 



Ulne 



t irgenteam e 



ni. Boetbui Carthigioienaia fuit auol- 
plorDobilii, de quoPlinini SXXUf, 
n;XXXrT,8,elP 
mulu diaiecuere. 



5cb¥ Google 



aao M. T. CICERONI» 

et grandi pondere, per potestatem' abstulisset, se 
saoe trìstem et conturbatum domura revertisse, quod 
vas ejusQiodi, quod sibi a patre et a majoribus esset 
relictum, quo solitus esset uti ad festos dies, ad ho- 
spitum adventum , a se esset ablatum. Quum sederem, 
inquit, domi tristis, accurrit Venerius : jubet me scy- 
phos sigillatosi ad prsetorem statìm afferre. Permotus 
sura , inquit : binos habeba'm : jubeo promi utrosque, 
ne quid plus mali nasceretur, et roecum ad pra'torìs 
domum ferri. Eo qiium venio , prsetor quìescebat : 
fratres illi Cibyratte inambulabant. Qui me ubi vìde- 
runt , Ubi sunt , Pampliile , inquiunt , scyphi ? Osteudo 
tristis ; laudant. lucipio querì, me nihil habìturum, 
quod alicujus esset pretii , si etiam scyphi essent 
ablati. Tura illi, ubi me conturbatum vident : Quid 
vis nobis dare, ut isti abs te ne auferantur? "He multa, 
sestertios ce* me, inquit, poposceruiit: dixi me da- 
turum e. Vocat ìnterea ppjetor : scyphos poscit. Timi 
illos coepisse pra;torì dicere , putasse se id , quoti au- 
disseut, alicujus pretii scyphos esse Pamphili: luteum 
negotium esse-, non dignum, quod in suo argento 
Verres haberet. Ait ille idem sibi -videri : ita Para- 
philus scyphos optimos aufert. Et mehercules ego 

a. Per pouiialtm. THoa pretio im btos , ■ciimIìddi ccntnm mìllibus 

preclbnt, ted prriarìa mnctoritilo , (90,Soo fr.) cmploilubiiiaK. 
qnodin&ms nugiaetpiuiiendumcmt. j. Sttlrrtiiu ce. Snliolel htc incn- 

3. Sìgillatos. SigillU , id «t , signis dam , aive enim Cam Hulom. Intelllgu 

parria, ««n statuii dearnm lotaninu- dncentui sutertics (41 R-.), tire K-S 

Unm , ex inrD ni ■rgento ^i^iii , or- dncenta millia ( 4 i.oud fr. ), utrobiquc 

■cuIptK, «ed adjectoc, alque amioverì nuyur pecunit, giuntivi» preiii icypbi 
potermi; qnodei ioTra tcrìptis pale- illi ruerint , poacìlnr. Porro nudam , 
tsbit. Fono acypboa iiumaai saepìiu npanciin iliquot Tcrbii, uccat Betk. 

qoi L. Okasmu omlorcm rerert duui vett. deJit - ne niu 
tcjfìiin , Memoria artiGcis mano or- dixi me datunim » 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. IV. aat 
antea , tametsi hoc nescio quid nugatorium ^ scicbam 
esse, ista^ intelligere, tamen mirari solebam, istum 
in bis ìpsis rebus aliquem sensum habere, quem sci- 
rem Dulia in re quidquain simile bomiois habere. 

XV. Tum primum intellexi, ad eam rem istos fra- 
tres Cibyratas fuisse, ut iste in furando manibus suis, 
ocuits illorum uteretur. Àt ita' stadìosus est hujus 
prseclarse existimationis , ut putetur in bisce rebus in- 
telligens esse, ut nuper (videte hominis amentiam), 
posteaquam est comperendinatus', quum jam prò 
damnato mortuoque ^ esset , ludis Grcensibus^, mane 
apud L. Sisennam *, virum primarium , quum essent 
triclinia strata, ai^entumque expositum in a^libus, 
quum prò dignitate L. Sisennse domus esset piena 
homioum honestissimorum , accesserit ad argentata; 
contemplarì unumquodque otiose, et considerare coe- 
perit. Mirari stultìtiam alii, quod in ipso judicio, ejus 
ipsius cupiditatis , cujus insimularetur, suspicionem 



5. Nagatoriam. Non unii k ei 

Gceni, qnùd dfl iiA rehtu loqtifttnr 
^niE eitecunm gentium tcTiuiì ac iiu- 
dio fotaan pUceaol, *iiniiii tonuiu 
gmilale ac Tirtote omnuia iadiipUB 
tidcantnr. Conf. U, 3S, etc. 

6. hta. Gner. molil e cod. Frane, 
•ila- at •ellical nanaii de icyphii 
■hUti». ProUt Hatlei. Uala. 

XT, I , jii it». Uic ad Tecrauidoi 
jodka, ci inletinmpenduni , qnod ex 
«odciB roitonuD gencn orìntnr tte. 
diniB , •abtcxitai ninatinncola de im- 
potcDli Terrii copiditale . qui Tel im- 
nriocate judicio non ubi temperare 

a- CamptreaJinatUi. Djlilus in 
percadinnm diem, fon ad secundam 
AdioneiB. De hb plora «idi ad cilv. 



primi voloni. iu eicorali de judio. pu- 
blic. § de repelnndamni perpenn 

3 . Mortuoque. QDain jam in co es- 
igi , ut damnatoi capile demiuoetelnr, 

4. Circtniibai. Dabintnr die a3 
aeptenibrii in circo mazimo, per dies 
qoinqas coutiDOOi. 

5. L. SUeimam. la eiat unui e Ver- 
ri* patTonii, y'n pcimaiioa et direa. 
Oralor fail et hiilorlcus , aed teunii, 
leate Cicfrone In Hcni. 7*, de Leg. I , 
3. DubiUt Emetti an faei'il tam xdili* ' 
et editor ludoram , at eo die damai 
ejiu iu celebraretnr, et convivium 
ipceiic apparirei. — y^eeejjeri>. Regio» 
et Francii primiu : "accciiit ad ar- 
genlDin ■ : et moz : " considerare 



5cb¥ Google 



an M. T. CICERONIS 

augeret; alii amentiam, cui comperendinato*, quiim 

tam multi testes dixissent, quidquam illorum veniret 

in menlem. Pueri autem Sisennse , credo , qui audi- 

vissent qme in istam testimonia essent dieta , oculos 

de isto nusquain dejicere, ncque ab argento digitura ? 

discedere. 

Est boni judicis, parvis ex rebus conjecturnm fa- 
cere uniuscujusque et cupiditatis et incontinentia?. 
Qui reus lege, et reus comperendinatus , re et opi- 
nione homioum pxne damnatus, temperare' non 
potuerit maxime coaveatu, quiuL. Sisenna; argentum 
tractaret et consideraret ; bunc in provincia pnetorem 
quisquam putabit^ a Siculorura allento cupiditatem , 
aut manus abstinere potuisse? 

XVI. Verum nti Lilybaeum, unde degressa est, 
oratio revertatur; Diocles est, Pamphìli gener, ìllius, 
a quo hydrìa ablata est, Popillius' cognomine. Ab 
hoc abaci vasa omnia, ut exposita fuerant, abstulit. 
Dicat se emisse : eteaim hic propter magnìtudinem 
furti, sunt, ut opìnor, literae facta;'. Jussit Timarchi- 
dem sestimare argentum. Quo modo'? quo qui um- 



$. CemptrtHdinalo. Qid , qmin a 
>n jndidi proiiml, et conun ciimi 



dìxiueDl , cJDsmodi unptii 



■balni', et qoH cogilatiom procul 
laben dcbniMet, caniemplui pilim 

7. Digilam. Nelaram quidem dil- 
ani. Qnc proTcrìiii in momn cadi 

8. Limbimu edidit , tiii ump*- 
■vi^B.j.. J.T. L. 

9. Kt^et. pularit ei «dd. *ctt. lu- 



HW. t.Fopiltùa,Fnit»c.iài'urout. qui h 



fJMtoi par Popillinm qnemdani ; m- 

Jm Doaen libi de iwire idBcrìpaefmt. 

1. liierajactm. Ha ia tabnUa prò 

3. Quo node^Qaaprelìottftmadt 
Eo pralio , qno nemo imijiuim «gii , 
qnL Tel teBaiBimit donandan bialak^ 
Don openn ■iatliiH*iL Porto Uatrìo- 
nibDi,qaaBdo placareat, pnEteraer- 



-.Eju 



Bodi pmiioniaa 
r (ngmentiUB Ì«- 
^XUTibb. apud PIÌdÌddi, XXI, 5. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. IV. aa3 
quam tenuissime in donatone bistrìonum festimavit. 
Tametsì jamdudum erro , qui tam multa de ìstius em- 
ptioDÌbus Terba&ciam, et quaeram, utnim emeris, 
neaie*, et quomodo, et quanti emeris : quod verbo 
transigere possum. Ede mihi scriptum , quid algenti 
in proviada Sicilia pararìs, unde quidque, aut quanti 
emeris. Quid fit ^ ? quamquam non debebam ego abs 
te has literas poscere : me enim tabulas tuas habere, 
etproferre oportebat^. Verum nef!;as te horum anno- 
rum aliquot coofecisse. Compone ' hoc , quod postulo, 
de allento: de reliquo videro. — Nec scriptum ha- 
beo, nec possum edere. — Quid futuruto igitur est? 
quid existìmas hosce judices Tacere posse? Domus 
piena signorum pulcherrimorum , jam etiam ante prse- 
turam^; multa ad viltas tuas posila, apud amicos multa 
deposita , multa, alita data atque donata : tabutx nul- 

JaHeiimii pecni 
ri OEpU ; quu L 



ii principe* Jcgibni 
f Ica Dt qninqna aureo* 
Mn lioent aBpIiiu ii*Te. Schol. id 
Jntin. VII, 143. Porta quia uepina 
Mddebtl nt Indomm «ditor, tot noi- 
liu indiai , aut avanii hiatrionuni 



refaire «aleret la tabulai, non 
valnret argontiuii, led malro mi 
ne qoando «ibi probra dari j 
qaod in hiitrionei pecaniam n 



TIRI, baie alludit CicBTo, et ait Dio- 
cBi »geDmn, ■ Umarchide eodem 

•iliiunia hiairionictm openn habuit. 
Sic Dc^ardim. Venun qiui ibi locnm 
bibfit /rilimalic , Don facile dixerii. 
SupicaUiT SidiDOi. fjaamodi corollaa 
«tft ib biuriooibiu vendiua fai*M , 
n ab emptoiibna, qui inde lacmm 
km lellent , minimi Kttiniataa. Ve- 
mm qntt omqnam lalimi loqaeiubiao 
KBtnuiani iia Tcrbìi protnlerìi, qal- 
ba>C«ro?HeKÌo in Manatio rt gal- 
lieo <n[«prFli reiicÌDi SDCCeaaeril , 
qui aie e^Ucml , qnaai qai dontret , 



i. Ollm 

GcvT. e MSS reg. Ernat. exunnineTii, 
qnaai ■ gloualan aen coirectore pco- 
fécliun , membroRun Inrbel ■quliu- 
teni.J.T.L. 

5. Quid ^rJ' Cor non edia qaod 

6. Oporutai. Ex lege Glabrionia 
prMori* , qui polealalem mlbi fi^t 
omoia, qua ad accoutloneni perlìnt- 
rent , coaqoitendi , ubulai eiiam ina* 
babeic debemn, quia lanun non ha- 
beo , quia DtJla anni. 

7. Compone. Eiplica mibl qnoJ 
pollalo. — De rtUgno. De rdiqaia tuia 

B. Ante prteiaram.Qìia àgiu'Vtr- 
m, qanm lantDmniado eiMt DoU- 
bellc Irgalna , abalolerat. 



5cb¥ Google 



124 M. T. CICERONIS 

luna indicant emptum. Omne argentum ablatum ex 
Sicilia est; nihil cuiquam, quod suum (liei vellet, re- 
lictum : fingiturimproba? defensio, pnetorem omne 
id argentum coemisse; tamen id ipsum tabulis de- 
monstrari non potest. Si quas tabulas profers, in bis, 
quid babeas, quomodo babeas, scriptum Don est. 
Horum autem temporum , quum te plurimas res emìsse 
dicas, tabulas omnino nullas proferas; nonne te et 
prolatis , et non prolatis tabuUs , condemnarì Decesse 
est? 

XVII. Tu a M. Coelio, equite romano, lectissimo 
adolescente , quie voluisti , vasa ai^entea Lilybaei abs- 
tulisti: tu C. Cacurìi, promptissiroi' bominis, et ex- 
perientis, et in primis. gratiosl, supellectilem omnem 
auferrc non dubitasti : tu maximam et pulcherrimam 
mensam citream' a Q. Lutatio Diodoro, qui Q. Ca- 
tuli beneficio a L. Sulla civis romanus factus est, om- 
nibus scìentibus, Lìlybeei abstulisti. Non tibi objicìo* 
quod hominem digoissimum tuis moribus, Apollo- 
iiìum , Niconis filium , Drepanitanum , qui nunc A. Clo- 
dius vocatur, omni argento optime facto spoliasti ac 
depeculatus es; taceo: non euìm putat ille sibi inju- 
riam factam; propterea quod homini jam perdilo, et 
coUum in laqueum inserenti^ subvenistì, quum pu- 
pìllis Drepanitanis bona patria erepta cum ilio par- 

g. Improba. Quid cnìm improbin» H-S decie* (loS.ooofr.)- P>un vide 

catonmramimperioetraiiclbuiriiisH!. illirum inuDÙ, X^UI, iS.etXIT, 41. 

XTII. I. Promptiisimi. la igendit 3. la laqaeam iniereniì. In dope- 

rebui atrmoi, et iDrerom usa leniti, ndoae ob Airla pnnienda, tea «■ 

3. Keniam eitream. EJDsmodì meo- ilieuam esigcDiImn , abdoi^tiun homi- 

sic,ez1igno cit[i,Ku cupreuui, Afri- nem ad apem ac vium rcTOCUti, qiuna 

carile faclK, quod prarcipne in menua bona, qnv illepapUlia erìpoent, cnm 

«petebaliir, mniimo eranl io pretìo. l'Ilo ea partitna- Sicque dupliccm ìn- 

Memorator illi quam Cicero emetnt jarUm, dupleiqae «cdiu conuDiaatL 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. ti, LIB. IV. aa5 
ttttis es. Gaudeo etiam, si quid ab ilio abstulisti; et 
abs te' nìhil rectius factum esse dico. A Lysone vero 
Lilybfetano, primo homine, apud quem deversatus 
es, ApoUÌDÌs signum ablatum certe esse* non opor- 
tiùt At dices te emisse : scio; H-S h. Ita opinor : scio , 
iaquam. Proferam literas : et tamen id factum non 
oportuit. A pupillo Heio, cui Marcellus tutor est, a 
quo pecuniam graodera erìpueras , scaphia ^ cum em- 
blematis Lilybcei utrum empta esse dicis, au confiteris 
erepta? 

Sed quid ego istius in ejusmodi rebus mediocres 
injurias <x>lligo, quee tantummodo in furtis btius, et 
damnis eonim , a quibus auferebat , yersats esse vi- 
deaatur? Accipite, si Tultis, judices, rem ejusmodi, 
ut amentiam singularem , ut furorem jam , non cu- 
piditatem ejus perspicere possitis. 

XVni. Meliteasis Diodorus est, qui apud vos antea 
testimonium diùt: is Lilybaei multosjam annos habi- 
tat, homo et domi nobilis, et apud eos, quo se con- 
tnlit, propter virtutem splendidus et gratiosus. De 
hoc Verri dicitur, habere eum perbona toreumata ' ; 
in bis pocula duo qusedam, quae Tberìclea' nomi* 

t. Esia delarìt Gner. ■DctorìlaM CioeroTerr. 1,53, dUerte Umamata 

«dd. Rgg. leqnentibni Enmt, io et optra ealala diningnit. CI. edam 

Icdu Beatici, ad Hont. Alt. Poet- Hi , et 

S. SeapAia. Tm mnl potoria, *ca- in primi* CI. HeyDe da lorentica aom- 

phanm ad roraiam et imaginem cz- menurioi ; Winkclmaon , Biitoin de 

pcma. — £nUEiiuCÌf. Ea nint ligna , i'jtrt, t. III. 

qB« Taiia illìgari et ab ìii ra*eUi pò- a. TAeirWeA. DictaabconuiartifiM 

(ouLTid. iole. cap. 90. TherìGlB,qmfignliii Coiinibiu, cicca 

XVm. I. Tbreuiaala. Scnlpla e annam 43» ante Cbrìslum, • aìgn 

lipio, auro, abore. Me. Taaa qnc G- terra egregi! oilorìs, MO ex Tania U- 

gDiai cMtaiilci otlendeliuit, el extra gnis, ut Plinio placet , pacala elabo- 

mrjiu* materiei emioentea. Confer niTÌt admodnm celebrata : atqiw ab co 

Salmaa. ad Solili, pag. 73,1 sqq. qoi pacala, rpue pixica *d fioiiliaoi ilio- 

(■ noa (omo , ut Dalli credant , wd imo imilaiionem &ota umi , live az 

edofieiipliuiiBÌadispatal.SeduiDeii Wrehlntho, alion lìgno, uve ex ar- 
II. Ck.pmrtKCMAda. |5 



Digitizeoby Google 



326 M. T. CICERONIS 

nantur, Mentoris manu, summo artifìcio, beta. Quod 
iste ubi audivit, sic cupiditate inflammatus est non 
sohim inspicieodi , verum etiam auferendi , ut Dio- 
dorum ad se vocaret, ac posceret. Ille, qui illa^ non 
invitus baberet, respondet se Lilybxi non habere; 
Melitas apud quenadam propinquum suum reliquisse. 
Tum iste continuo mittìt hotnines certos Melitam; 
scribit ad quosdam Melitenses, ut ea vasa perqui- 
rant ; rogat Diodorum , ut ad illum suum propinquum 
det literas : nihil ei longius yidebatur, quam dura il- 
lud TÌderet argentoni. Diodorus, bomo firugi ac dili- 
gens, qui sua servare vellet, propinquo suo scribit, 
ut iìs, qui a Yerre veuissent, respouderet, illud ar- 
gentum se paucis iltìs diebus misisse Lilybseum. Ipse 
interea recedit : abesse ab domo pauiiisper maluit , 
quam pnesens illud optime factum ai^entum amit- 
tere. Quod ubi audivìt iste, usque eo est comuiotus, 
ut sine ulta dubitatione insanire omnibus, ac furere 
videretur. Quia non potuerat argentum eripere, 
ipse a Diodoro erepta sibi vasa optime facta dicebat; 
minitari absenti Diodoro ; vociferarì patam ; lacr^'mas 
interdum vix tenere. Eriphylam accepimus in fabulis 
ea cupiditate, ut, quum vidisset monile, ut opinor, 
ex auro et gemmis , pulcliritudine ejus incensa , salu- 
tem viri proderet *. Similis istius cupiditas : hoc etiam 

genio Titrovi Ufent, ThtricUa nnt cdebecriniu eiilirit in Tana mlandh 

uoniiniU. Cf. P!in. XIV, (o, « Ct- art£fex. Cf. Plin. XXXIII, 35. 
Mnh. idAthen. Xl,470- Olim Itge- 3. /^/a. Emntdelerì volebit, qood 

twtm fianusjsd , qsod defendit Tome- mile ■onit iUe guiitla, Schiili. rcseri- 

b[U;Dnnp«>b Hercnle, ciqni inimim piitea. 

fueiini ^mmodi Tua magna, qnK i.Saluitm viri pndcrtt. Ammani 

Mnli hero» tilim nitingoart pouml. tuì>, quim Ulenlem, m ad belhm 

Scd ea, nt recte monnit Enieit. di- TlieluDuu irei, in quo libi perenn don 

cnalàranugninidinc ; hic antan igitnr eueei auf^iis nOTCnl, (arco monili 

de pocnlia ad modom iilonua bcdi,. corrupta'uiDr Poljnici prodidil. Cf. 

qna Thericle» bbrìcaT<nt. — Henloi Serrin» ad £Deid. VI, 445. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. IV. a»; 
acrtor atque insaDior, quod iUa cupiebat id , quod vì- 
derat; hujus tìbidines non solum oculis, sed etiam 
anribus excitabantur. 

XIX. Conquiri Diodorum tota provincia jubet. lUe 
ex Sicilia jam castra moverai', et vasa collegerat. 
Homo, ut aliquo modo illuni in provinciam revoca- 
ret, hanc excogitavit ratìonem, si bfec ratio potius, 
qoaiD amentia nominanda est : appooit de suìs cani- 
bus quemdam, qui dicat, se Diodorum Melitensem 
rei capitalìs reum velie facere. Primo mirum omnibus 
viderì , Diodorum reum , hominem quietissimum , ab 
omninou modofacinaris*,verum etiam minimi errati 
suspicione remotissimum; deinde esse perspicuum, fieri 
omnia illa propter argentum. Iste non dubitat jubere 
nomen deferri : et tum prìmum ^ opinor istum ab- 
sentis nomen recepisse. Res clara Sicilia tota , propter 
Ciclati argenti cupiditatem reos fieri rerum capita- 
lium ; neque solum prsesenles reos fieri , sed etiam 
absentes. Diodorus Roniae sordidatus circum patronos 
atque hospites cursare : rem omnibus narrare. Lìterfe 
QÙttuntur isti a patre vebementes; ab amicis item : 
rideret, quid ageret; de Diodoro quo progrederetur: 
rem claram esse, et invidiosam'^; insanire^ hominem; 
peritunim hoc uno crimine, nisi cavisset. Iste etiam 
tum pairera, si non in parentis, at in hominum nu- 

irX. I. Cailm nuHvrar. Ditca- Udì nomeii Terrea eodtm modo nce- 

•cnt E< ideo voce atitur ontor, ul pit, Verr. H. 34 iqq. Panilo ìafn 

jORmm Hobigno qui uquitnr, spliu» - pnBMntes - unioi cadici) fide nini 

pncpant. Nempe vota eolligere de ijecit Gmtn. Grev. «atem lodacior 

■Site eliiin ^cimr, qui, cutn mo- •pnmintet noi lierì- expungii. Mat- 

IBU, Tua omiiii Ita ■npedinuDM latalwue -ireOB Ceri •• Emear. 
caaqiiirit me colligit. 4- lnvidiasam- Que ei odimn con- 

\.tiuinarii.0^m,faciiu>n.JM.U cUict. 

i.T^npn'iiun.T^amiitad Diodoro 5, Intanìre hominem. Diodonnn 

■eilDtimn facaiiliini cai primo urna vehemenicr inUim farrre. — Perilu- 

pntonei icd poatta Slbenii Thsrmi- mai. Ipiam VerreiB. 



5cb¥ Google 



aa8 M. T. CICERONIS 

mero putabat ; ad judicium* nondum se salis instnixe- 
rat : primus annus erat proviacùe : non , ut in Sthenio, 
jara refertus pecunia. Itaque furor ejus paullulum, 
non pudore , sed metu ac timore repressus est : coit- 
<temnare Diodorum non audet; absentem de reis ezi- 
mìt?. Diodorus ìuterea, prsetore ìsto, prope trìen- 
nium provincia domoque caruit. Celeri non solum 
Siculi , sed etiam cives romani hoc statnerant : quo- 
niam iste tantum cupiditate progrederetur, nihil esse, 
qiiod quisquam putaret se , quod isti paullo magis 
pUceret, conservare, aut domi retinere posse. 

XX. Postea vero quam inteliexerunt , isti virum 
fortem, quem summe provincia esspectabat, Q. Ar- 
rium non succedere; statuerunt se nihil tam clausum, 
ncque tam reconditum posse habere, quod non istius 
cupiditati apertissimum promptissimumque ' esset 
Tum iste ab equite romano splendido et gratioso, 
Cn. Calìdio , cujus Slium sciebat senatorem populi 
romani et judicem esse, eqimleos'* ai^enteos no- 
biles, quique maxìmi' fuerant, aufert. Iraprudens 
huc incidi, judìces; emil enim, non abstulit: nollem 
dixisse : jactabit se *, et in his equitabit equuleis. Emi; 
pecuniam solvi. Credo, etiam tabulse^ proferentiir: 

fl. Ad fmìieiuni. Noodoiii ad repe- 1,76; MvtVni, 5,memonta,atn 

inndaram oorrompandoi judices m qua ciper ezitalut. 
■ali* peconla ex furtù et iniqnii ds' 3. Uaximì, Nemp« pmii. Sic pb- 

anationibiu coacecTiu instnixenl. riqae HS5 et Priic. Ui, pig. SiS ti. 

7. De reù szi'nut. Diodurìtbienti* Pntich. Sed add. latt. habcDl^qM 

noonii , qaod icoTnm ÌD albiun rata- Q. Maximi-. Quu aequali ioni HaricL 

letat , deleii Jobet. et Scfadti. 

XX. 1. Pnmpriuimum. Ad nunnoi 4. /detaiit M. Nempe idonean na- 

mazìme poaìium. ctiu deiéoiionem. — S^aitaiil tf**- 

ì. EquBÌeoi.Eqaomm pnllo*. Ap- leii. InHlenlìiw, quod boa paitei 

paret fnìiK irgenlo eonficlos, qui ìa equo* cmerii, w jactabit, mibi ii- 

oalalia vasii extra aUbaui et emine- lultabit. Jocu neacio an IHgidiorì. 
bant; qnalia erant pocnla a JuTen. S. Tabula projirtatar. Ironice •!■- 



Digitizeoby Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. IV. aat, 
«st tanti^. Cedo tabulas; dilue, sane crimen hoc Cati- 
dianutn, dum ego tabulas adspicere possim. Venim- 
tamen quid erat, quod Calidius Rooiie quereretur, 
se , quum tot annos in Sicilia negotiaretur, abs te solo 
ita esse coDtemptum , ita despectum, ut etiam una 
cum ceteris Siculis despoliaretur, si emeras? Quid 
erat, quod confìrmabat, se abs te argentum esse re- 
petituruiD, si tibì sua Toluntate vendiderat? Tu porro 
posses facere, ut Cu. Calidio non redderes? praeser- 
tim quum is L. Sisenna, defeusore tuo, tam familia- 
riter uteretur; et quum ceteris familiaribus Sisennae 
reddidisses? 

Deinde'' non opinor negaturum esse te, homÌDÌ 
bonesto, sed non gratiosiori, quam Calidius est, 
L. Cordio, argentum per Potamonem ", amicum tuum , 
reddidisse : qui quidem ceterorum causam apud te 
di£BciIiorem 9 fecìt. !Nam quum te compluribus con- 
firmasses redditunim , posteaquam Cordius prò testi- 
mooio dìxit, te sibi reddidisse, fìnetn reddendi fé* 
cisti; quod intellexisti, te, pra»]a de manibus amissa, 
testimonium tamen efiìigere non posse. Cn. Calidio, 

ctom, qaom ìpM Ysirei w tibnlaJ ereptiiCilidioe^uleii tocnntloncm; 

homm uuioriiin non confecÙM fate»- non Kgre féram me rafelU , dam (ibn- 

tiir. CoDJidt Dujerdiiu poue ùa ex- Ìmm tnu inipioere pouim.TeramtuncB 

pUcari , nt «• Terbi Turi tribuntiu ; fnutn pelo -, M li ttn cnuwai, cor 

ila DI dia! Terre* : - eaii : pecnalun Calidiiii, etc. 

aolT)>. SapondeM Ciearo; •credo». 7. Deisiff. Reg, et Fnqa. Dentoni. 

AddUtTeirn, •MÙm Uboln profs- H. e. nt uno verbo ibHiliiiia. 
r^tor •. Sad non neccHe , et utù per IL PoUmonea. Ti est L. Papìriiu 

■• «irida eit oratio. Qnoqno enim Paiamo, qao icribi UM* enlCKcilini 

^K>do tobat ironia. Qnì Terre* an- qtUEffor Venia. 

DOrma tabulai prorent, qoai jain le 9. l>\fficiiìorem. Quia nlbUomiiu» 

conTcìnu eli nollai habere? oontra le lorba Tecit; es quo inlelle- 

(t. £M (wifi. Kn ot ulii nvpii Ua^, )liumvi> ablata reUitucrei, te 

profera*. Eii igitnr oitende. iVefelle, coniiliam furia Mrraadi. Inda durior 
ai potei, tui* labnlii Iwu ipeini de ceterorum al ficta cooditio. 



5cb¥ Google 



a3o M. T. CICERONIS 

equiti romano , per omnes '" praetores licuit argen- 
tum habere bene factum -, Ucuit posse domesticis co- 
piis , quuin magistratum , aut aliquem superìorem " 
iovitasset , ornare et apparare convi-vium ; multi domi 
Cn. Calidii cum imperio ac poteslate fuerunt : nemo 
inventus est tam amens, qui illud argentimi tana 
praeclarum ac tam nobile erìperet; nemo tam audax, 
qui posceret; nemo tam impudens, qui postularet, 
ut venderet. Superi>um est euim, judices, et non fe- 
rendum , dicere pnetorem in provìncia homini ho- 
uesto , locupleti , splendido : « Vende mihi vasa cae- 
lata ». Hoc est enim dicere : ,Non es dignus tu , qui 
l^abeas, qua: tam bene Bicta sint; mees dtgnitatis ista 
sunt. Tu dignior, Verres, quam Calidius ? qui ( ut non 
conferam vitam, atque existimationem tuam cum il- 
lius; ncque enim est conferenda : hoc ìpsum confe- 
ram , quo tu te superiorem Bngis " ) quod H-S ixxx 
millia*' divisoribus, ut praelorrenuntiarere,dedisti; 
trecenta accusatori , ne tibi odiosus esset; ea re con- 
temnis equestrem ordinem, ac despicis? ea re indi- 
gnum tibi vtsum est, qtiidquam, quod tibi piacerei, 
Calidium potius habere, quam te? 

XXI. Jactat se jamdudum de Calidio : narrat om- 
nibus se emìsse. Num etiam de L. Papirio', viro pri- 
mario, locuplete, honestoque eqaite romano, thuri- 

I o. Per otnntt. R^tiu , p*r omaei >ed lirgitioiubiu (tntnm perrcDem. 

alioi. Sic GuBT- et Em. «3. BSimmillia. GiH. 16^» 

II. Aliquem. Mempe altam quoti ; ft- Qooil hoc prelio p™hir«m tiUB 

noUndi TOcii tequentifl ngnìficAtio , «miati , eqnvtlTeiD ordinsn, cai ma no- 

qu homo di{niit>te pnMlutior lì- nott» iditni non pilet •perni* «e de- 

guificaiiir. ipida. — Trcctnla. GaU. 6i,5oo b. — 



tntftngit, Qnod riddi. Ife ubi oJìosus eiiel.ìiete 

I bonures io eiTÌUta sa adeptai, pencqneretnr. 
ani ille ex cqacatri ordine oriasdiu, XXI. t. Edd. pr ì's/iìrk), Dt HSS 

n ahiiM perirnerit. Hìc Terreni nr- Gnevii ; «ed liber* rcpobUca ddUì dmn 

:, i[ai ad bonote* non dolibna, Ptpinii reperiantor. J.T. L. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, Ufi. IV. aSi 
butum* emisti? qui prò testimonio dixit , te, quum 
inspiciendum poposcìsses, avulso emblemate^ remi- 
sisse : ut intelligatis , in homine intelligentiam esse , 
non avaritiani ; artificii cupidum , non argenti fuisse. 
Nec solura in Papirio fuit hac abstinentia : tenuit hoc 
institutum in thurìbulis omnibus , qusecumque in SÌ- 
ólia fuerunt. Incredibile est autem , quam multa , et 
quam prseclara fuerint. Credo tum, quum Sicilia flo> 
rebat opibus et copiis, magna artificia* fuisse in ea 
insula : nam domus erat ante ìstum pnetorem nulla 
panilo locupletior, qua in domo luec non essent, 
etìamst prseterea nìbil esset argenti : patella ^ graudis 
cum sigillis , ac sìmulacris deorum; patera , qua mu- 
lieres ad res dìvinas uterentur ; tburibulum : bsec au- 
tem omnia antiquo opere , et summo artificio &cta : 
ut hoc liceret suspicari , fuisse aliquando apud Sicu- 
loa penequa^ proportione celerà; sed quibus multa 
fortuna ademisset, tamen apud eos remansisse ea, 
quae retìgio retiuuisset 

Dixi , judices , multa fuisse fere apud Siculos om- 
Des : ego idem confirmo , nuDC ne unum quidem esse. 
Quid hoc est? quod monstrum, quod prodigium in 
provinciam misimus? Nonne vobis id egisse videtur, 
Qt non unius libidinem, non suos oculos, sed om- 

i.TAiiribulum.ytnhatìcteaiiatào S. PaleOa grandU, la patella diU 

aeaMHmodatnni; qua forma fdarìlio- appOD^MOtor «pnlas , qnuni rea divina 

caRam adlnu. pcnatibna Uribiuqne fiebat, ant ijpnm 

y Arabo mUemate. Gneea vox de emù iù Ubibator. — Paura. Tal 

iUi /jiElafui in latium liagnaoi de- crai qno TÌniun in dsomoi honorem 

flaiit, Signifleat onumemi qnoddam cffandebatiir. 

gCBiu, vasi* ila appoùlmn , ut de trabi, 6. Enieit.TnrnBbum Hqoa tua, Adr . 

e( ia aedeai loain ramu GoUocdri pò»- \lH,io,e^àlt, ptraque prò portioac. 

Mt. EcneaL ex edd. *au. vutio; ali! , QaoAnomaa proportio in philoaophi- 

twmlie. di* UataiD «t ad axtmnaiD luiirpBTerit 

4. HagKa anijHiia. Hoc ut, opera Ciccio. — Ctitra. H. e, tbs» pra&na. 

rtariaMBO artificio elaborata. — Portuna. Citaniilu beUomm. 



5cb¥ Google 



a32 M. T. CICERONIS 

nium copidissimorum insanias, quiim Romam rever- 
tisset, ezpleret?? qui simul atque in oppidum quo- 
piana venerdt; immiltebantur ilH continuo Cibyratici 
canes^, qui investigabant et perscrutabaotur omnia. 
Si quod erat grande vas, et majus opus ioTentam, 
lofti adferebant : si minus ejusmodi quippiam venarì 
potuerant, illa quidem certe prò lepusculìs capieban- 
tur, patella , pater» , thuribula. Hic quos putatis fle- 
tus mulieruiD? quas lamentationes fieri solitas esse 
ìu bisce rebus? qux forsitan vobis parvse esse videan- 
tur ; sed magnum et acerbum dolorem commoTent , 
mulierculis prsesertim, quum erìpiuntur e manibus 
ea, quibus ad res divinas uti consueruot, qiiae a suis 
acceperunt , quse in umilia semper fuerunt. 

XXII. Hic nolite exspectare, dum ego boc crìmen 
agam ostiatim'; ab.£schyIo Tyndarìtano istum pate- 
ram abstulisse; aThrasone item Tyndarìtano patellam; 
a Mymphodoro Agrigentino thuribulum. Quum testes 
ex Sicilia dabo, quem volet, Ìlle eligat, quem ego in- 
terrogem de patellis , pateris , tburibulis : non modo 
oppidum nullum', sed ne domus quidem paullo locu- 
ptetior expers bujus ìnjuriae reperìetur. Qui quum in 
ponvivium veniseet, si quidquam ccelati adspexerat, 
manum abstinere, judices, non poterai. Cd. Pompeius 
est Philo , qui fuìt^ Tyndaritanus : is ccenara isti dabat 

•j. Expltrtt. Adeo Tram Airatiu Venta vcrbii idupain exaeqnar. P«r 

«W, ni Ronua enpidiMtmormn iiiMPia» *erbaiii illadojtuiti»), indicit unlUm 

pouilpHcerfl H etitni uliarc. domom a Yarri* fligitiii immaiMni fili*- 

S. Cifymlìei eanet. Vntit» TlepO' w et intactam. — - jtt ^lehjh. U. •. 

Icmn* ci HicTD. Lepidùumo tnfn on- nolite eupeclare, dom vobù de JEaclij^ 

tor ihuribdU patelUi^aa eadam ani- Io et ceteris verbi faciam. 
logia lepiucnlcu dicit. a. Brncat. ex edd. ten. el qoibiif- 

XXIIT [. Hoc crimen ag. om'atim. dam codd. Jcnuu nallap. l. J.Y, L. 
Molite exspectin jadicea , ni baac S.Qm/ait.tS.t.qvi^itcintTja- 

■Dnm accBiationem , per lingula* do- diriUDQi , prituqium ■ Pompeio drì- 

Dioa ciicomféram , ni omnia qnc rapnìi tate donantor.Nnlliu enim dnai amai 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. Il, LIB. IV. 233 
apud villam * in Tyndaritano. Fecìt , quod Siculi non 
audebant;ille, civis romaous quoderat, impuniusid 
se factunim putavit : apposuit patetlam , in qua sigilla 
erant egregia. Iste continuo ut vidit , non dubitavit 
illud insigne penatium ^ hospitaliumque deorum ex 
hospitati mensa toUere : sed tamen, quod antea de 
ìstius abstjneutia dixeram, sigillisavulsisreliquum ar> 
gentum sine ulla avaritia reddidit. 

Quid ?£upo1emo Calactino^, homini nobili, Lucullo- 
rum bospiti ac perfamiliari , qui nunc apud? exercìtum * 
com L. Lucullo est, non idem fecit? Coenabat apud 
eum : argentum ìUe ceterum purum'' apposuerat, ne 
purus ìpse relinqùeretur ; duo pocula non magna, 
verumtamen cum emblematis. Hic, quasi Jestivum 
acroama^, ne sine corollario de convivio discederet, 



aluban potent, atitatim it- MilIirìd«ticDni bellom , cai per Hptem 
iram prò- «nnos prafnit. 







4. jépBdvìaam.S.e.ìti villa; «e 




TcKU. opad ionun modo a Dito 


Utnra ippoiita mM.—«»pttnuiptt. 


•ndiTi ■. — In jyndariuuio. Vili» no- 


Immerìlo hic Minul. contCDdit , irabi 








qoeretnr. Tenet enìm cnuUi uatom 


id« ex >o Tilli pTop« Tyndinuo. 






meutii T«ciu. Hic punii eit, ne ipie 












9. Acroama. Gnu vox, qnidquid 


6. Colactino. Vet. Gthuùno. 


■udltnr •ìgniGana. Donde ad ìpioa 




qni uamnt, Icaniiit, et prò ■com 


fiiaat, ette ìd «xereitn, et eue apnd 


loqaenle eat ninrpili. Uùlalnm ent 


cunatmB. Ena in eiercitu il dicitnr. 


Tcleribiu, in oodvìtììi «mma ircra- 


qui in cutrìi mililia mimcn obit. 


aen,qaÌMaftc«tedicli>,>eacaDtibD« 










«bulico BÙlÌti«prìndnicogD<MceiidB 


viiaenl, prò maaen iia cocoUs, aicnl 


intii, NqaQtai ett, qniqne in <»UÌ. 


mimi* in tbealro , dabiDtnr. Senfoi 


qiddem «nmiontDr, »d non nt bel- 


igilnr lalii eit : Tems, icncninun mo- 


lam 8«nt £. Latailat. GaicbiI tum 


re , qni , quum feativia Toiubiu conri- 



5cb¥ Google 



a34 M. T. CICERONIS 

ibidem, convivis inspectaDtibus, emblemata avelleuda 

curavit. 

Neque ego nunc istius facta omnia enumerare conor ; 
neque opus est, nec fieri allo modo potest. Tantum- 
modo uniuscujusque de varia tmprobitate generis in- 
dicia apud vos, et exempla proiero : neque enim ita se 
gessit in bis rebus, tamquamrarionem aliquando esset 
redditurus; sedprorsus ita, quasi aut reus numquam 
esset futurus, aut quo plura abstulisset, eo minore 
periculo in judicium esset venturus : qui baec , quae 
dico, jam non occulte, non per amìcos atque inter- 
pretes, sed palam, de loco superiore "*, ageret prò 
imperio et potestate. 

XXIII. Catinam quumvenisset, oppìdum locuples, 
honestimi , copiosum , Dionysiarchum ad se proago- 
rum *, boc est , sumraum magistratura , vocari jubet : 
ei. palam imperat, ut omne ai^ntum, quod apud 
quemque esset Catince, conquirendum curaret, et ad 
se transferendum. Pfailarchum Centuripinum , primum 
bominem genere, virtute, pecunia, non boc idem 
juratum dicere audistis, sibì ìstum negotium dedisse, 
atque ìmperavisse, ut Centuripìnis^, in civitate totius 
Sìcilise multo maxima et locupletissima , omne argen- 
tum conquireret , et ad se comportarì Juberet ? Agy- 
rio similiter istius imperio vasa Corinthia per Apollo- 
dorum , quem testem audistis, Syracusas deportata sunt. 

*u iililiiimiiiil , numquam indonatl prctmii nomhM Terra tìt fantoi. 
■bcOBt, nohiit ipu Ticuii minibn* XTIII. i. Proagoram. Gatim vox 

m Ttptttn. Ilaqna dDobu e pò- cigtuficacu nm qui pnBMpa «si. qni 



IO, Dt l. lapman. H. b. de tribo- a. Cmturìpinii. Lunbiniu M*eada- 

■uilcoiBOBmlpateDliBtppmatn.EUte Tit CiMMr^,nDlUHSS aoetoriute; 

dietim, «t ad ontioirii unplificatia- led quum *oi ilU mnlto dmIìhi emn 

■atto, mnllo inigU qnam id aerili- ili , qoK »«ininilOr , coogroal , ftwiao 

tem iceonmoditnm; qnaniTii uFpiiu «rat idmit tonda. 



5cbvGoogIc 



IN VERREM ACT. II, LIB. IV. a35 
lUa verq optima^, quod, quum ad HaluDtium ve- 
Dìsset prxtor laborìosus et dilìgens , ìpse in oppidum 
accedere * ooluit, quod erat difficili adscensu atque 
arduo ; Archagathum Haluntinum , hominem non so- 
limi domi su» , sed tota Sicilia in primis nobilem , 
Tocari jussit : ei negotium dedit , ut , quidquid Haluotii 
esset ardenti exiati , aut si quid etiam Corìnthiorum , 
id omne statim ad mare ex oppido deportaretur. 
Escendit^in oppidum Arcfaagatlius. Homo nobilis,qui 
a sub et amari et diligi vellet, ferebat graviter illam 
sbi ab iste provinciam datam ; nec, quid faceret , ba- 
b^t. Pronuntiat , quid sibi imperatum esset : jubet 
omnes proferre, quae haberent. Metus erat summus : 
ipse enim tyrannus non discedebat longius; Arcbaga- 
dtum, et ai^entum , in lectìca cubans*', ad mare infra 
oppidum exspectabat. 

Quem concursum in oppido factum putatis ? quem 
clamorem? quem porro fletum mulierum? qui vide- 
rent ? , equum trojanum introductum , urbem captam . 
essedicerent. Efferri sine thecis^ vasa, eztorqueri alia 
de manibus mulierum , effringi multorum fores , re- 

ì. IBa ifen opiima. Hìc Hotiom. . pnelor, lectìca tamqiuai mnliercoli , 

nUoUlli^t Indiou ilqna argnnienu ad proTÌndain pengnadan nteretur. 
bqw improbiUti* rant ; Lamhiiiiu 7. Qnii«iier«nr. H. e. qui TidUwnl. 

IDdioiet nempU. IHcnterusc^ tì- — Egaum (ra/afluin. ProTerbiam qao 

ittar ganoM ìllnd irtmic qnod fieUli- nmimi caUmiui iiidEcittir. Tcrmn 

Be pU. verbnmiirbo tcddem TCTtc- hio oplime confert ontot cnm ilio 

ni:m4Ui-ìroidl» traiti* piai admiraUK, ligneo equo , qui trojauk munu ir- 

\, Accedere, LAmb.Tepamit aicen- mato milite cotoplaTit ; oaib prvtor, 

dtra; qaod magia btino sermom con* Umqnain pestis ÌUi, Cmtnrìpini* ìa- 

Mituiemn -riilenr, led 'nnlUm habet cnbuit, nTbanque (otim ■inpore ao 

■SanctoriUMni. locln mucnit. Sic in ontione prò Mn- 

5. Se Gne*. e HS rag. Alii, j4d- rena alt Gcero :- Intuì , intuì eM, In- 
MM^i'i. J.T. L. quam, equna trojiDna, a qao Doniqua» 

6. luetica cutaiu, Hndna bic enti me coniale domùenlea opprlmcminì». 
kdìca ntendi. Sed videtnr bic ontoi 1. Sin* ihedi. US •efTerTi da gy- 
Vcrri e^cobnre, qm>d (Kipnli rom. nvceia Tai* r. 



5cbvGoogIc 



a36 M. T. CICERONIS 

velli claustra. Quid enira putatis ? senta s si quando 
conquiruntur a prìvatis in bello ac tumultu, tamen 
homines iuviti dant , etsi ad salutem communem dari 
sentiunt : ne quem putetis sine maximo dolore ai^en- 
tum caelatum domo, quod alter eriperet, protultsse. 
Omnia deferuntur ; Clbyrabe fratres vocantur : pauca 
iniprobant;qu3eprobarant,tiscrustee'°auteniblemata 
detrabuntur. Sic Haluntini, excussis " deliciis, cum 
argento puro domum reverterunt. 

XXIV. Quod umquam , judices, hujusmodi eveni- 
culum' in illa provincia fuìt? Avertere aliquid de 
publico quam obscurissime per magistratum* sole- 
bant , etiam aliquid de privato nonnumquam occulte 
auferebaot ; et illi tamen condemnabantur. Et , sì quae- 
ritis, ut ipse de me detrabam', illos ego accusatores 
puto fuisse, qui hujusmodi hominumfurta odore, aut 
aliquo leviter presso vestigio persequebantur.Kam nos 
quidem quid facimus in Verre, quem in luto voluta- 
tum totius corporis vestigiis iuvenimus? Permagnum 
est in eum dicere altquid, qui pncteriens, lectica 



9. Seato. H. e. qaodvlf amionim XXIV. i . Sperrieatmn. Jociu Id 
geniii ; putcm prò tato DKitpM on- Tcrm nonini , qui jwn in Art. prioM 
tor. occorrìt : ■ Yemm , ererna pravln- 

10. Cnuttr aut tmiltmtua. Geno* ciua ■. Infra idom occncrit, tOA "Var- 
huc omunnitonun ani, qua vaùi rem lato volutom effingit ontor. 
«ut apitofiti. CmitK , umqaim bia- a. Per magùtraam. ScillcM Siea- 
eìam qucdim illitz, et lunEnz inducla, lom , qDnn Autanun in partan advo- 
argeala poetila diiLÌngnehaDl. Embl»- cahant. 

mata Tran , ut ex Tumeb. conjicera 3. D4 n* Jttnham, Ut glorìan «t 

licei , axqniiidorìi anni laborii ; <raua lodaatnaDi mean elerem ; illl cdìb 

adhnrebiDt, asd ila al Inda deirahi acciuatorea ngaceaet Ikhs noBloa dì- 

faoìlUmiiin enat, Crutae varo non pò* gai atmtliabeildipqtuopaftaprKtonBi 

tacant detrahi ■ina damno oparìa coi acelera , odore ac Tettigli) , 

applicate enat. Tea 

1 1 . Excanii. Delraatia cnulia et in Verrem ineldiDiD* loto i 
ambientali boa, ob qua iia erat io deli- et abrnttun , et ubiqne flagìttia «l rapi- 



de byGoOglc 



IN VERREM ACT. II, LIB. IV. •xZ'j 

pauUisper <1eposita^, non per prxstigias^, sed palam , 
per potestatem , uno imperio, ostìatim tottim oppi- 
dum compilarit? At (amen, ut possit se dicere emisse , 
Archagatho imperai , ut aliquid ìllis , quorum argen- 
tum fuerat , nummulorura , dicis causa ", daret. Invenit 
Archagathus paucos, qui vellent accipere : hjs dedit. 
Eos iiutnmos tamen iste Archagatho non ' reddidit. 
Voluit Komse petere Archagathus : Cn. I^ntulus Mar- 
cetlinus dissuasi!, slcut ipsum dicere audistis. Recita 
Abchagathi et Lbhtdli testimonicm. 

Et, ne forte hominem existimetis hanc tantam vim 
emblematum sine causa coacervare voluisse, videte, 
quanti vos, quanti existimationem populi romani, 
quanti leges et judicia , quanti testes Sìculos, negotia- 
toresque feccrit. Posteaquam tantam multitudinem 
collegerat emblematum, ut ne unum quidem cuiquam 
retiquisset, instituit ofEcìnam Syracusis in regia maii- 
mam, palam; artifices omnes, caelatores^, ac vascu- 
larios convocar! jubet; et ipse suos complures habe- 
bat Eo conducit* magnam horainura multitudinem ; 

4. Depolita. Ex bniucrii KTrorDm ginem luìguiDt. Fotun ■ dietre tox 
■ciUcet. Nam qutooi mitù laatica ortnindiicit; «tricnammi, dicUciii» 
inponehatiii , ■« m^arì mniKro , tUutnr, qaum non tol irrogintarqnot 



pnMt loEiiric deditni «lat dontlmu. 






Hi aatem eiccUo eoqiore digflbintiir, tk ad l^oc unam ut dici ponit dato* 

qoo domìntu oetarù allior, M augia foitx. Ocero Tocem ìlUm pio glmo- 

idra cooipicnu incederei. Caaar Utiooe officii nbiqiu: uanrpat , un) 

poatca lecticarain auim , quia latia* qoid lìfnificct difEcile ul plina per- 

Giciat praducciu, lege ciMrcnit. ipjcere. 

5. Per praitigias. Pnearigiaiores ii 7. [fon reddidit. Dederat mim de 
•on( qni alia pco aii!i Mteodum , ni ino Archagathiu, 

■liiaciiU ex inipro»iw oculii noitrìa g. Cmlalore,. li aunt qui rau ex 

•abjiciauL Et qaDm ii magno artifoo poro bela, cnuli* et emblemadbai in- 

lantom «aleanl, anXat Terrem dicit, itrnant. — Vateulariot. Qnl vau ex 

niiil per prEitigiai , h. e. nitiil calli- poro, ligillia (loruarda pannt. 

de.nilulMlerternpnìsM!. g. Eo condacii. Tra HS.S dant eo 

6. Dicii auua. linde tox Illa dicii amcìudit, qnam Grulenu leclIoDeM 



5cb¥ Google 



a38 M. T. CICERONIS 

menses octo continuos opus bis noD defiùt , quum 
vas nultum fieret, nisi aureum. Tum illa, ex patellU 
et thuribulis quas vellerat, ita sette in aureis poculis 
illigabat, ita apte in scypbis aureis includebat, ut ea 
ad ìilam rem nata esse diceres. Ipse tamen prastor, qui 
sua vigiiantia pacem in Sicilia dicit fiiisse, io bac oiB- 
cina majorem partem diei cum tunica puUa '" sedere 
solebat , et pallio. 

XXY. Hxc ego, judiceì, non auderem profeire, dì 
vererer, ne forte plura de iste ab atiis in sermone, quam 
a me in judicio andisse vosdiceretis. Quis enim est, qui 
de bac officina , qui de vasis aureis, qui de istius pal- 
lio, tunica pulla, nonaudierit? Quem voles de con- 
ventu Syracusanorum * virum booum nominato : pro- 
ducam: nemo erit , quin boc seautvidisse,aut audisse 
dicat. O tempora ! o moresl nibii oimium vetus profe- 
ram. Suntveslrum, judices, quam multi, qui L. Piso- 
nem cogDoverunt ', bujus L. Pìsonis, quiprsetorfuit, 
patrem. Is quum esset ^ in Hispania prsetor , qua in 



laica palia.Ttithìc Teni pnblicBfjne et migUtiMiu ji 
r, qua «pad popò- boa proculca 



UuB ■D'iinie valebinl. Primo impera* veite et pallio in officioa. Antn Sci- 

toii roRuno dedsciu enl. q<iDm mn- pioni, et potte* Gemianieo, criinen it 

noi exercerct , tunicam golare.Tiuiici lad olqectDm «t,qiiod ille in Sicilia,b>e 

enim ad geniu Mnluiii dcKoidi^t, in £gypto, pallio iodati prDceuùseot. 

et maiimiE erat inipailni(ÌK pnelori XSV. i.fynìeutanartiin. Lambìn. 

Um indiooro htbìni oammonti. Fui- SfTaeaiaiui. J. T. L. 

la. Color cai (ulvoa, quo tantnm g. Cognoverunt. Ocrìioa ille Piao 

ntebalur plebecnla ; eqoite* acDiioiea- fiierat anno Uriiis 641, h. e. anno atra 

qae tngant albam indnebant; ergo al- et qnadragìnta ante ontioDem ilIaBi; 

tera kxc erat Verri* audacia , ae tam- itjqne malli ex Terrii JodicibDa eimM 

quam pauperem ant c^lficem leatin. qni com cognoverant. 

Pallio. Teniam hoc c«t in Teirem 3. Il juam esnC. namanliBO bollo 

criman. Etcaim palllam Tatia erat confrctOt Hjspania paoUnlnm qmcrir, 

gneea.Romaniqiietamquammaxiniom donec uovi defiiotionif occaaìonnB 

dedeca* arbimbantar nteranim na- bellnm Cimbricnin obtntit. Ilaqu 

tionam Tsatem imlnerc , qaam ne ei- L. Pilo Hiapaniam ulterìomn pnitor 

leroan qoidem lingum loqul faa e»- aoititiit, ad eoa molai reprìncDdat 

set 1 ilaqae Termi , omnia populi, rei- miiaoa c*t. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. Il, LIB. IV. aSg 
provincia occisus est, nescio quo pacto, duin annis 
exercetur, annulus aureus*, qtieni habebat, fractus 
est et comminutus. Quum vellet sibi annulum facere, 
aurìficem jiissit vocari in forum, ad sellarne, Cor- 
dubs , et ei palaia appendit aurum. Hominem in foro 
sellam jubet ponere, et facere annulum, omnibus 
prseseatibus. Nimium fortasse dicet aliquis huoc dili- 
gentem. Hactenusreprebendat, si quts volet; nihil am- 
plius : verum fìiit ei concedendum : ^ius enim L. Pi- 
sonis erat, ejus , qui primus de pecuniis * repetundis 
legem tulit. Ridicultim est nunc de Verre me dicere, 
quum de Pisone Frugi ? dizerim. Yerumtamen , quan- 
tum intersit, videte ; iste quum aliquot abaconim fa- 
ceret vasa aurea , non taboravit , quid non modo in Si- 
cilia, verum etiamBoma; insudicio audìret;i)le in auri 
semuncia^t^tamHispaniamscirevoluit, uodepraetori 
annulus fieret. Nimirum, ut hic nomen suums com- 
probavit, sic ille cognomen. 

XXVI. Nullo modo possum omnia istius facta aut 
memoria cònsequi , aut oratìone complecti : genera ' 
ìpsa cupio breviter attingere; ut bic modo me cora- 



4. Aimulai aam-u. Aurtii innnlii 


inde RoiDZ , Tir proboi , homo (regi. 




8. Sanando. Nondum eoim Criqii- 
ma ilio» leve* uinaloi et disenDai 


ingraiii (xteri rerreoi gealibuit. 


5. jidKltam. In qu pnetor Mde- 
b.1, fa. «. >d tribniMl UIUD. 


noli InTcnant. 


panlat Pi» , Koo» trifanm» muo 


9. Komen m«n. Tcm» enlm unm 
Siciliani venendo, et nndan r«neiida> 


«oi, prinm. Ug™ der^peia-di. pe- 


dignnm w Verri» nomi» pncatith; 


7. frugi. Dna* UDtnm Roma coa- 












qna U qni igrii colendU cnnt dediti , 
nioloxDnainnotewcbuitj dictna wt 


rinm futidio «urrat. 



5cb¥ Google 



a4o M. T. CICERONIS 

monuit Pìsonis annuhis , quod totum efiluxerat. Quam 
multis istum putatis hominibus honestis de digilìs 
annulos aureos abstulisse?nuniquani dubitavit, quo- 
ticscumque aitcujus aut gemma, aut annulo delecta* 
tus est. lacredìbtlem rem dicam, sed tam clantm, ut 
ipsum negaturum non arbitrer, Quum Valentio ejus 
interpreti epistola Agrigento aliata esset, casu sìgnum 
iste animadvertit in cretula ' : placuit : exquisivit , luide 
esset epistola. Respondit, Agrigento. Iste literas, ad 
quòs solebat, misit , ut ìs annulus ad se primo quoque 
tempore afìferretur. Ita literis istius, patriiamitias, 
L. Titio cuidam , civi romano , annulus de digito de- 
tractus est. Illa vero ejus cupiditas incredibilis est : 
nam ut ^ in singula conclavia , quffi iste non modo 
Romse, sed in omnibus villis habet, triceuos iectos 
optime stratos* cum ceteris ornamentis convivii quse- 
rcret, nimJum multa comparare videretur^. Nulla do- 
mus in Sicilia locuples fiiit, ubi iste non textrinum^ 
instituerit. 

Mutier est S^gestana , perdives et nobilis, Lamia no- 
mine ^ : per trìennium isti , piena domo telarum , stra- 
gulam yestem confecit: nihil nisì conchylio" tinctum. 
Attalus, homo pecuniosus, Netì; Lyso, Làlybaet; Cn- 

s. Cretala. Alii , csrnfa. Piriler oen tatti, cniii floiibiuae foUi* ranicala- 

et ctcU III irfiilgn«nd*i litans. Telerei ribot. Pede* enìm pretioiìinmo ligea, 

■ui wnit. Tid. K.Irclini. de anoiilu, aot ebore ^«pii» con/ecti , aDreia *i- 

cap, 7 . Toliebantnr liter* , filoqne genteùqde luninii , sEpe etiun gcM- 

relindMiilDr , qui aat liquefacla ceri, mii >c maifaritii, admaziniDn hma 

int rreti obdacebatDT. appantnm compoiili* , ipleDdebant. 

3. IVamut. H. e. etiinui. — Trict- 5. Gcereni. ad Ce. Acad.II, M, 

nof-Triginta. Seiuiu »l : Adeo mnlla emend. vldttaUir. Fnutn. J.T.L. 
mat, qDK fortiicomparent, Di etUm- 6. Trxrrimim. Minar. LaiabiB. M 

li, eie. ■liimnlti, nxtriaam. 

i. VcctBi optime itraai. In bic 7. Erneil. cónjicit legendom ow , 

precipue pirte romaiu laxnrìa emi- ea per Inaiman. 3 ,V . L. 
aebat. Tapelee, quibni ìnilraii enot S. Conchjlio. Yide de condiTliilo 

leclì, purpuri nplendtbam , auro in- colon Pliniom, X, 36, M XXI.ii- 



^cbyGoOglc 



IN VERREM ACT. II, LIB. IV. a^l 
tolaaa, Ennx; Syracusis, £schrio, Cle6menes, Theo- 
mnastus; £lorì»,Àrcbonides,Megistus : vox me citius 
defecerìt, quam nomina. Ipse dabat '<* purpuram tan- 
tum , amici operas ; credo : jam enim nou libet omnia 
crimiiiaTÌ ; quasi hoc miliì non satis sit ad crimen , ha- 
btiisse " tam multum, quod daret; voluìsse deportare 
tam multa; hoc deoique, quod concedit, amicorum 
operìs esse in hujuscemodi rebus usum. Jam vero lectos 
aeratos '* et candekbra suea nnm cui« prseter istum , 
Syracusis per trìeDnium facta esse exiatimatis? Eme- 
bat; credo. Sed tantum vos certiorès, judices, facio, 
quid iste in provincia prastor egerit, ne cui forte ni- 
mium negligens fuisse videatur , ncque se satis, quum 
potestatem habuerìt, instruxisse et ornasse. 

XÌVII. Venìo nunc',,non jam adfurtum^ non ad 
avaritiam, non ad cupiditatem, sed ad ejusmodi faci-' 
nus, in quo omnia nefarla cootìneri mihi atque inesse 
videaotur : in quo dii immortales violati , existìmatio 
atque auctoritas nominis populi romani imminuta, 
hospitìum spoliatum ac proditum, abalienati scelere 



g. sic Gnn. Ldleu. Bneit. tpum- 








lon. J. V. L. 


bile ibit a pretioaim , utpota «nro tcI 


IXXIV, ap. S. 


dibtl , et .mici opifi» lo«>b.DI. — 


XXVII. I. rtnio „u«t. NoTnm D- 


Crtic. Ironie coweuio. — Q™.' 


hid Vmi. bernu, quidq»id M,t« 










II. Babaiiit. Satù aiU ad «m 






tDamtir. Hoc («le» enim Terra, et 


qood b-bunlt; ondo «nim udUb. 








(tati et ami copiain, nùi n npìuù 




II. Leetoi aa-atoi. CobicaUm et 




SQkti. r.(u. , hi OBde cibimi ■ccaUn- 
II. Oc-yM-l tttnn^. 


et in pratoie» omnioui eonflit indi- 


l6 



5cb¥ Google 



a4« M. T. CICERONIS 

isUus a nobis omnes reges amicissimi, nationes({ue , 

qua in eorum regno ac ditione sunt. 

Mam Ttgts Syriee*, regis Antiochi* filtos pueros, 
scitis Roma; nuper fiiisse : qui venerant non propter 
Sjiiee regnum; nam id sine controversia obtinebant*, 
ut a patre et a majoribus acceperant : sed regnum 
jEgypti ^ ad se* et ad Seleuen^, matrem suam, perti- 
nere arbitnbantur. Hi ìpsi posteaquam temporibus 
reipublicEe' exdusi, per senatum agere, qwe volue- 



a. !f«m ngn Syria. AndochiDn et 
Seleacum lolcllige. Quonim ille Aui- 
tietn , qnad in AjU fmni Edocinui 
hìc Cjbiowctu dicnii eit : baiio fie- 
rnùcfl mi £gypti re^nm TOCAtnm 
intcrfedt. Aniiochoi fero Aiiaticos , 
poMqniB LdcoUm Tigiaacui debcUa- 
T«r*l , <]*i «moB oclad«cim SjrÙB rt- 
gnnm tenaent ; in avitum rrgoam lue 
raitilatt. ?M>e« tcto Pompenn enm 
•olio dcjecil, et Syrlmiiii proTÌncMn 
romuuni rcdegit. Namlianem «um 
ontor, ab adventn Antiochi Romani , 
btcipit. Qui nniB ardo BX{iIieandB' 



B qno paclo Sjriae rez 
S^ikeiiiai dersaÌMCt. Scd Cioaro aa 
tantum beta numi, qua laoa «laiiori 
Tenia bcic 



tiocliDi non In*ìu> Looallo, lum; » 
rara coiuitiu rat. 

hiK! tempora Plokoueaj Anlelea, ba- 
re* regni non legilimiu. Qui tcto IJODB 



■niLcoflnioB, qDoadam civitatia pnnii> 
rea corruptt, ita nt JuTcna re tofecu 
in patrian raretti ooimì dot. 

0. AdSulenin. Scine lìlia ent na- 

ET«fe* aecandui , vulgo Plijaeoti. 
Phjacon prKtera daoa ex eaden oxo- 



3. Begit Antiochi, CognoBen 
Eaaabif, HD pii. MattMà Cleopatra 
quam Trypluana Intarboit , ac Sdatn 

p. obllmire ji 
■lamitii 
fgaam, Nam qw 
nacnnt, Tigraoaa Sjriam okliDebat, 
qifwi par qaadrimniimB poal Imbo la- 
DDÌt ; donea pofiaa tafcUcitH^ cdh Lo* 
eidlo eoamiaaa aolio eat eztnilwlnt ; 
Syriamqne raliqail, qùn aobitoAB- 



riiiliiuauiii AleuitAoiB. 
Kqnavit in £gypto, pott Phjaconn 
Ijlhyrui; aa tma aacceuit 
Alaxasder. Qno mortno AlexandrtiB 
■ecandom, faujna filinm, Sulla In ■fgy 
pll regnam reatitnit. li antem, aniHi 
aexto ngni ani palsai, Tynim aecca- 
■it, nbiabsqoe prole, aaltein legìtiina, 
loHriit. Qunm in eo igitnr i«gia atiipt 
regnum ad Sdenea, 
PhyiooDia filiaBa , M ad eja* lìberoa 



r. TemporiÒai nipailica 
one negotiorum quibni 



»i>ceB 



inatabant : In Hiapania Sertorltu, et 
in Alia Mltllrìdatn arma cceperau. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. Il, LIB. IV. a43 
nuit, nonpotueruDt, ìd Syriam, in regnoni patrium 
profecti sunt. Eorum alter, qui Antiochus vocatur, 
iter per Siciliani. facens Totuit : itaque, isto prsetore , 
Yenit Syracusas. 

Hic Verreft hereditatem sibi venisse arlutratus est, 
quod in ^us r^num ^ ac manus veoerat is , quem iste 
et audierat multa secum [«wclara habere, et ftuspi- 
cabatur. Mittit homini munera satis brge : heec ad 
u»uin domesttcuiu ; vini , otei quod visum erat ; etiam 
tritici, quod satis esset, de suis decumisB. Deinde'" 
ipsum regem ad ccenam vocavit. Ezomat ampie ma- 
gnificeque trìclÌDÌum; ezponìt ea, quibus abundabat, 
plurima ac pulcherrima vasa ar^ntea : namque haec 
aurea nondum fecerat. Omnibus curat rebus instru- 
ctum et paratum ut sit convìviom. Quid multa ? rex 
ita discessit, ut et istum copiose ornatum, et se hono- 
rifice acceptum arbitraretur. Vocat ad coenara delude 
ipse praetorem; exponjt suas copias omnes, multum 
argentum , non pauca etiam pocula ex auro, quae, ut 
mos est regìuB, et maxime in Syria, gemmi» erant 
distincta ctarissìmis. Erat etiam " vas vinariura ex una 



boa radali, qn^ Anlotea olà lus>' onpM. tada uppamit ìntidi* otlidi»- 

tìoDiliiH «BB dninxmt. «uni nptori*, long»qiM fbrtonua urie 

t. /» wjmt ragamm. .IbvhUdm faaa ■zaroiti : bine nobilìi ilU al ven ngia 
BTfmmprBBduiliOtMidendonim jnTcai* benìgnitUiMaBiaiiuilkrniii- 
nm H jam popoli romani ntafiitn- di* ìdicìbi , qui Da Minima quidam ni- 
ìam , leil Siidlic ngnn haben. ipicator. Non qudqoani magia Icgen- 

g. Db tmà decamii. Indiot oamaa tibni airidat , qnau praioria arta , 

ilW Tarrìa larptionaa alhil illi conati- qaìbaa Airla lea oparin nUitor i ot ja- 

tine; vmam aoim , et olatan, flC fra-> Tania rej^ atndium nt bona reonparet. 

t ulul a , qnod regi dono dederat , Ifarcalìo iUa quadam eloqnii lerlrat* 

(nnt de dacoaaia itili, deqnibaa tota ddeclai, fitcilique ilio pneantioi aer- 

«pecior agii ontio ; qnaaqoa par nnt- none , qni pra ac rcritadi «igaina |er> 

■■M bijfuìim Svitila piKtoi axior* nvidatnr; an at eloqncntia tìbciuiI 

■nat. hoc [pio, qnod minime deprehandan- 

■ o. /Mnff. Kihil inafinj eat io lue tnr. 
ontioiK rxintOMi, qnan prxloiia ar- i i.£rd(e(iam>Onli>e*t:Eral elian 

i6. 



D.:.l,2.cl!, Google 



244 M. T. CICERONIS 

gemma pergrandi, trulla escavata,. maDubrio aureo; 
de qua, crjedo, satìs idoneura^ setis gravem testerà, 
Q. Minucium " dicere audistìs. 

Iste uDumquodque vas in manus sumere , laudare , 
niirarì. Rex gaudere, prsetorì populì romani satis ju- 
cunduni et gratum illud esse convlvium. Posteaquam 
inde dìscessuni est , cogitare iste nihil aliud, quod ipsa 
res declaravit, nisì, quemadmodum regem ex pro- 
vincia spoliatum expilatumque dimitteret. Mittit roga- 
tum vasa ea, quae pulchemma apud illum viderat : 
aìt se suis cselatoribus velie estendere. Rex, qui ìstum 
non nosset, sine ulla suspicione libentissime dedit. 
Mittit etiam trullam gemmeam rogatum : velie se 
eam dìligentius considerare. Ea quoque ei mittitur. 

XXVIU. Nunc reliquum", judices, attendile, de 
quo et vos audistis , et populus ronianus non nunc 
prìmum audiet ; et in exteris nationibus usque ad ul- 
timas terras pervagatum est. Candelabrum e gemmis 
clarissimis , opere mirabili perfectum , reges hi, quos 
dico, Romam quumattulissent, ut in Capìtolio' po- 

tralli , TU viiuiìiini , «z ont ganDU pitrÌB àtat Verrei TÌolaTit ; iuqiM 
perg ra ndi «xcavtte. Qnid per titiUtn «nditatiom aniKKM micitat, taai]att> 
Teteret inuUaierint , non utii ipad iDetneRt ne •atU raagiuim tanloBi «o*- 
BOI cooiUl; iIJiiTU potorimn; alii, Ini in h inridiani oonfluet. 
pelTÙB «IMI eoDtendiuit ; at fórno gè- > . /a Capiieiio, Templum illnd ■■- 
miiHUi hoo *Monim geniu per *i>OBm goifioeutiaiime exitnimun, SoUmu* 
tmlUm *elei«a deagnabani. Qnod io- temporibu oDiiflmn?ii ; «ea folmìn* 
tem tmlleni illuB, exau gesuBi con- tictum, MO Kditoi neglEgentia , ìnettf 
fcet*n foÌHe nirret Cicero | nlhii mi- tato, Cnju reitiiaeDdi cnrua Sulla di- 
rum. M alla egimhnjniraiapadTeterM ctitor eiucepit ; led pmqnun (iiìt &- 
«lempla prodraot; ad qiw cf. nin. to prMr^tai, temploin Q. Celabi 
XXXVII, Oip. 6, et Q. Cuitinm, dedieaTÌt,ct tegnluctiim Kneuùtni- 
lib. m, ap. S. nrii. Conflagnvit piMlei tnoa Urlai 

la. Q. jMìnKC'Bii. Apodquem Sy- Su, Kqoantiqna urna Vnp«inal 

raLiuis Antioduu fuerst ezceplos, ni TeMilnit. Denique tenia ÌDcendlo fan- 

CM Infra, 3i. anun cai, DomitiaiM impernile, qal 

XXVIU. I. iVuirc reJ(}Biim.AggK- itlnd majori qoam totea mgiiifie«alia 

dilnr partem ilLuB fiuti qna (ntore* cdificaril ac coiuecnTil. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. IV. a45 
nerent ; quod Doudum etiam perfectum templtim of- 
lenderaot, neqiie ponere potuerunt, ncque vulgo 
ostendere ac proferre voluerunt, ut et magni&cen- 
tius TÌderetur, quum suo tempore in cella Jovis 
optimi maximì^ poneretur, et clarius, quum pul- 
chrJtudo ejus recens' ad oculos hominum atque in- 
tegra perveniret : statuerunt id secum in Syrlam re- 
portare » ut , quum audissent simulacrum Jovis optimi 
maximi dedicatum , legatos mitterent , qui cum ce- 
teris rebus illud quoque exìmium atque pulcherri- 
mam donum in Capitolium a£Ferrent. Fervenit res ad 
istìus aures » nescio quomodo : nam rex id celatum 
voluerat; non quo quidquam metueret, aut suspica- 
retur, sed ut ne multi itlud ante prsecìperent^ oculìs, 
quam poputus romanus. Iste petit a rege, et eum 
pluribus verbis rogat, ut id ad se mittat : cupere se 
dìdt inspicere, neque se aliis videndi potestatem 
esse fecturum. 

Antiochus, qui animo et puerili'' esset, et re^o, 
nihil de istius improbitate suspicatus est : imperai 
suis, ut id in praetorium^ involutum quam occultis- 
sime deferreot. Quo posteaquam attulerunt , invoLu- 
crisque rejectis constìtuerunt, iste clamare coepit, 



3. CtBa Jorii optimi maximi. Tre* 4. Pnxcipermt. MSS pian* et om- 

cnnl hoc io tempia gcIIk , qiunuD Dea fere edd. ptrcipereat. 

wtiim Jupitet, dextniD Minerri, 5. .^nimo ee/>iun7i, OptìmebicAn- 

larua Jimo, oblEnebiDi. Cella iati- tiochì iodoln cum Verre confértur; 

ridr «di* pan cnt, dei Kilei «e uni- pner eaim , propter rcniin inicldim , 

iptm peculiare domicilinm. Veilia illa et iniitam iHom juTenilI stitl pndo- 

e^(DiuiKiix»iu,qaKquodunnioilo Jo- reni,QÌhi1a «eeletliulino honune ra- 

tì adhvrent , bit temporlbiu 1 buie spicabatnr ; et rex propter magtiLiudi* 

Uotan deonuD doroÌDo dibinlar; nem animi et genemioii principi! rìri 

portea raro ancDlandi ilndìo, ad ho- tenans aibU reformìdabal. 

■óea uaqaedefluiere, et fall Domini- 8, Pralorium. Palalium Vetrìs. — 

bu ùnpentores romanos aaUei poilea ConiHtutniM. Hoc ( 
proptMoeraDl. 



5cb¥ Google 



a46 M. T. CICERONIS 

dìgnam rem esse regno SyrÌ3e,dignam regio munere, ' 
digoam Capitolio. Étenim erat eo splendore , qui ex 
churissimìs et plurimis? gemmis esse debebat; ea va- 
rìetate openim , ut ars certare videretur cum copia ; 
ea magnitudine, ut intelligi posset, non ad homi- 
num^ apparatum, sed ad amplissimi templi orna- 
mentum esse factum. Quod quum satis jam per- 
spezisse videretur, tollere incipiunt, ut refeirent. 
Iste ait, se velie illud etiam atque etjam considerare; 
nequaquam se esse satiatum ; jubet illos discedere, 
et candelabrum relinquere. Sic ilU tum inanes ad 
Antiochum revertuntur. 

XXIX. Rex primo nihil metuere , nihil suspicarì : 
diesunus', alter, plures : non referti. Tum mittit rex 
ad istum , si sibi videatur*, ut reddat. Jubet iste poste- 
fius ad se referti. Mirum illi -viderì : mittit iterum : 
non redditur. Ipse hominem appellat; rogat, ut red- 
dat. Os hominis , insignemque impudentiam cogno- 
scite. Quod sciret, quodque ex ipso rege audìsset in 
Capitolio esse ponendum ; quod Jovi optimo maxìmo, 
quod populo romano serrari videret, id sibi ut dona- 
ret , rogare , et vehementer potere coepit Quum ille 
se , et religione Jovis ^ Capitolini , et hominum exi- 
slimatione impedirì diceret , quod multse nationes 
testes essent illius operis , ac muneris : iste homini 
minari acerrime ccepit. Ubi videt eum nibilo magis 
fninis, quara precibus perrooveri*, repente hominem 

7. Aììi cnm Emett. piUcherrinùi. 1. SiiM viJaitur. Hooorific* xr- 

8. Homùiim. HSS piar», et edd. moni* foimnla, in tniuUtione gallka 
ionànem. omnino daideratoc. 

XXIX. I. Diti tiniu. In hoc loco 3. Religione Jovii. PìeUte ergajo- 

Uotonunniu deiidertt TBrìmm abie , Tem Capitolili um, cui maiiii* illnd t^ 
quod naUi MSS habeni ; Kd illad ef- roto debebatiir. 

flazÌMC polM propter affinitMeip cam 4. Permoveii, MSS biboil remùrai 

qood LuobiD. mollo migii |irobil. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. IV. a47 
de provincia jubet ante noctem decedere, : ait se com- 
perìase ex ejus regno piratas in Siciliana esse venturos. 
Rex maximo conventu*, Syracusis, in foro, ne quis 
forte me ìn crimine obscuro versari , atque a£Qngere 
aliquìd suspicione horainum arbitretur, in foro, in- 
quam, Syracusis, flens ac deos hominesque conte- 
stans, clamare coepit, caudelabnim fiactume gemmis,' 
quod in Capitolium missurus esset, quod in tempio 
ctarissimo , populo romano monumentum suse socie- 
tatis, amicitixque^ esse voluisset, id ubi C. Verrem 
abstulìsse; de ceteris operibus ex auro et gemmis, 
qux sua penes iilum esseot, se non laborare; hoc sibi 
eripi , miserum esse , et indignum ^ : id etsì antea jam 
mente et cogitatione sua» fratrisque sui , consecratum 
esset , tameo tum se in ilk> conventu civium roma- 
norum dare, donare, dicare ^, consecrare Jovi optìmo 
maximo, testemque ipsum Jovem aufc voluntatis ac 
religiouis adfaibere. 

XXX. Quo: vox? qus latera' Pqua; vires Hujus unius 

5. Sex maximo coaiiMta. Hio gi>- omnibni sliit KÙ dÌTÌtìia Inadaii { 
TÌor TclunDcntiorqBC ontio uuu^t, (ed hoc indignina nmlto ntpt fail , 
4JDO darìui Tenia Impudeulù patcjit; ^od renm TOti lai priìinUinw Jo*i 
(1 gnads ■liqBid ic lubliine toU pò- mauiu coiucciire T«nei valabit ; t 
Hmor iOi umlioiiù pari ■pint, qua quod hnouniM sd maa et td perditi*- 
Aatiochiim onior depìngit, medio umz domu ippantBin , deo jna di- 
Syiaciuanun cOBToitD, «tuitnDipra^ citnni donUBi ndJgelMt. 

(urìaqae flirta et iiuidiu iacniuitas, S. Dare, Jonart, iliaarc. SoIcbbi 

ndeouiibiu Tocvbiu ondelilinimillad luce onint varìia in coiwecnitioiubui | 

ileinn Jotì opiiino nuiimo couie- «ed AniiocliDi umqnui 

cnnieuàf et dmm ip^iiin tettanleni , Mtii nunifHla ìUad Jovi 

qnuì nim ad opsm «lum vocuct , delabnuu ante ora Sjnon 

qpippe qui paiitei Ixiaa et debito mu- nun dat , donat , dicat , 

nere a pnelore roerìt dejectiu. coDKOnt ; omnia luce in odi 

6. Soàettttù amicUiaqat. Nam ea- coogerena , al cUrìor TebeoMmlIortpiB 
diun hnnc atqoe amicam popoli io- Hateatia appareat. 

auni appellaliini faiue , postnii» XXX. i. Qu» iioxf qttm ialiraf 

coDitabil. Poatqoam vivide acTcbemnlerfiolniB 

7. ladtgKum. Miacnunune eiat ta oiator oculii labjecit , joitam oamion 



5cb¥ Google 



a/|8 M. T. CICERONIS 

criminìs querimoniani^ possiot sustinere? Bex Aotìo- 
chus , qui Romae ante oculos omuium Dostrum , bieu- 
nium fere, comitatu regio atqoe oraatu fuisset, is 
quum amicus et socius populi romani esset , amids- 
siiDO patre, avo, majoribus, antiquissimis' et clarìs- 
simis regibus, opulentissimo et maxime regno, prx- 
ceps e provincia ^ populi romani exturbatus est. Quem- 
admodum hoc accepturas nationes exteras; quemad- 
modum hujus tui factì famam in regna aliorum atque 
in ultimas terras perventuram potasti , quum audìe- 
rìnt^ a prsetore populi romani in provincia violatum 
regem , spoliatum hospitem , ejectum socium populi 
romani, atque amicumPNomen vestrum populique 
romani , odio , atque acerbttati scitote nationibus ex- 
teris, judices, iuturura, si istius haec tanta injuiia 
impunita discesserit : sic omnes arbitrabuntur, prx- 
Sertìm quum hxc omnino fama de nostrorum homì- 
num avaritia et cupidltate percrebruerìt , non istius 
soUus hoc esse facinus, sed eorum etiam^, qui ap- 

ia Tenon Indignctìonem concìut i i. QuerimaHlam. Put hanc loaa, 

qaam pneoipiii hnjiu loderii iitiflcU ex USreg. Gnev. infertj'itdieUi'ideB 

«xplieat <itl«iditqiie,qnidgnvc,qnid tibcr aeriptai h»btt poitunl, 

indignoB dt in lue pnetorii agendi 3. AnàqaUiimìi. Valgo inìlinBi Sf 

ratiaiu. PrioK» orilor bi> «emiibna ab- ita regni , inno primo U jmpiidii i ■ 7 

nptm , qDO* in •ndiititiain ■nimoi luignalnr. 

iDJiacRCQpit, *Ut dabiiu, tamqnun t. jS pnrixàa. PnipoudonoD • 

da Tiribiu fllodoentias sme despcrcti vett. odilioiubiu et MSS rettitafnml. 

et («ctii TBibii nninqauit »iiun la Olim legebuil , praetpi pimìiKÙi- 

pouB protitelnr. Qnot enim 111 hio I. V. L. 

ciiua hotrenda Sigiti* ocrnrnmt ! di- S. Quum audirrÌBi. AflUcW ng^ 

gnilu ngi* TÌol«lai poUntnm hotpi- fortanK miacricordiani moienl, !■ 

tinm, aniHiai popoli ranuni e prò- pmcnini qui in regno vivant) ijòi 

vinciaaTÌliuinu) pnMoreeiectiu,pae- «pud eo» unctiui M Tenenbilioi "■ 

nim Teirii expoacmit. Et jndìce* in glom cai nomtn, ut ip«« Cicero ■ 

maOD poaitnm hibant, nmn popoli n>- Itaniliana acri bit. 

maoi nomen, eiterw apnd genlea, 6. Xonm atùun. Jndieon, alq" 

òdio lut antori io poatemm ut habon- adeo lenitorii ordinia , qui tal Ttm* 

dnm,a: Terrea impnnitiu diKMaetit. flagitìaulentiDprcteniiimwTlddiit» 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. IV. 349 
probarint'. Multi reges , multic liberae ^ ■ civitates, 
multi privati opulenti ac potentes, habent profecto 
in animo Capitolium sic ornare , ut templi- dìgnìtas , 
imperiique nostri nomen desiderat : qui sì ìutellexe- 
riat,ìnterverso regali hoc dono, graviter vos tulìsse, 
grata fore vobis populoque romano sua studia ac 
dona arbitrabuntur ; sin hoc vos in rege tam nobili , 
in re tam esimia, in injurìa tam acerba, neglexisse 
audieiint, non erunt tam amentes, ut operam, cu- 
ram , pecuaiam impendant in eas res, quas vobis gra- 
tas fore non arbìtrentur. 

XXXI. Hoc loco , Q. Catule ', te appello : loquor 
«ùm de tuo claiissimo pulcherrìmoque monumento. 
Non judicis solum severitatem in hoc crimine, sed 
prope inimici atque accusatoris vim suscipere debes : 
tuDs est ' enim honos in ilio tempio ,' senatu's popu- 
lìque romani beneficio; tui nomìuìs ceterna memoria 
simili curo tempio ilio consecratur; tibi hsec cura su- 
scipienda, tibi hsec opera sumenda est, ut Capito- 
lium, quomodo' magnificentius est restitutum, sic 



;. sto Ernut. e cod. Goeirerb.Tnl- 
fa offnbaniiit. 3. V. L. 

8. Libera eiriiatti. ImnmpM, fili». 
<{B« ita legibiu «ffcntei, pE popoli ro- 



XSXI. i.Hoe ìoco,Q. Canile. Wm- 
qood Antioclio Tema nbrìpDcnt, 




■ime titIll*TÌl, icnoiDe 
moniliUti conaocMvil , 
Quo inimoCftnliufercl templi 



■b iTirìsuDia przlD» fnndiri P SI oivù 
prÌTitiu Uoliini «Kl , irbera «iun 
UlroDcm iUam publicnin nr^n te per- 
wqai; nunc tiDtem qaamjndex Mdcat, 
qua lererilAte, At ublf et popolo ro- 
puinOf Bt Jovl, ceteruqoe ìmiA dejt, 
in(«tT|in illuni hoslcm condemnabit j 
•A. Tuoi cu. Tntatar iiucrìptio hco 
■pad Gnit. Q. Lttatiti , Q. F. C&tt- 

, KXSC. riCIVITD. CVK&V. 

3. Beck. Kscrlpdt gucmadmotiiiin 
tSS Limb. « Uninl, Uri de tatua. 



Digitizeoby Google 



a5o M. T. CICERONIS 

copiosius ornatum sit, quam fuU; ut Ula* fiamma 
divinitus exstitisse videatur^ non quae deleret Jovis 
optimi maximi templum , sed quse preeclarìus magni- 
ficentiusque deposceret. 

Audistì Q. Minucium Rufum dicere, domi suaede- 
versatum esse Antiochuro regem Syracusis; se* illud 
scire ad istiim esse delatum ; se scire non reddìtum : 
audisti, et audies omni^ e conventu Syracusano, qui 
ita dicant , sese audicntibus, iltud Jovi optimo maximo 
dicatum esse ab rege Antioche et consecratum. Si 
judex non esses, et hsec ad te detata res esset, te po- 
tìssimnm Hoc persequi , te petere » te agere oporteret 
Quare non dubito, quo animo judex. bujus crimìnis 
esse debeas , qui apud alium judicem multo acrior, 
quam ego sum , actor accusatorque esse deberes. 

XXXII. Yobis autem', judices, quid hoc indi- 
gnius, aut quid minus ferendum videri potest? Ver- 
resne habebìt domi sua: candelabrum Jovis oplimi 
maximi, e gemmìs auroque perfectum? cujus ful- 
gore collucere atque illustrarì Jovis optimi maximi 
templum oportebat , id apud istum in ejtismodi con- 
viviis constituetur, qiise domesticis stupris flagitiisque 
flagrabuiit? in Istius lenonìs turpissimi domo, simul 
cum ceteris Chelidonia hereditariis' omamentis, Ca- 



4. Ut aia fiamma. -non irincl Cl- 




pitoliutn rnlminc iclam GOfiBagriTÌi ; 




qaod, qanni in hiutam OBtm verlern 






jadio» mgìi «e nagi» in «ni» •«il. 






tot. 








lDd,d«<]aa«ginir. 


dò , e»»™, intì Jdtì. ùnifi» temi. 


6.0nai. AUi libri, onnn; quam 




GncT. et Idiobin. Iccliorwni defen- 


(l'j. Juu •nperina dlclom eat, oim- 


.dopt. 


tricem iiliiu VtneDi liereJ™ WUB 


XXXU. I . robii ttuum. lo boc facto 





5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. IV. a5i 

pitolii omameota ponentur? Quid huic sacri ^ um- 
quam forc , aut quid fuisse religiosi putatis , qui ihidg 
tanto scelere se obstrictum esse non sentiat? qui ia 
jodicium veniat, ubi ne precari quidem Jovem optì- 
tnuiD maximuio , atque ab eo auxilium petere more 
uiDDium* possit? a quo etiam dii immortales sua re- 
petunt in eo judicio, quod hominibus ad suas res 
repetundas est constitutum ? Miramur Athenis Miner- 
Tun^, Deli Apollineni, Junonem Sami, Pergse Dia- 
nam , multos praeterea ab isto deos tota Asia Grse- 
ciaque violatos, qui a Capitolio manus abstinere non 
potuerii;? Quod privati hominea de suis peciiniis or- 
naot, ornaturique sunt, id C Verres ab regibus or- 
nali non est passua. Itaque ^ bec nefaiio scelere eoo- 
cepto , nihil postea tota in Sicilia neque sacri , neque 
religiosi esse duxit ; ita sese in ea provincia per tri^i- 
nium gessit , ut ab isto non solum bominibus , veriim 
etiam diis immortalibus bellum iiidictum putaretur. 
XXXin. Segesta' est oppìdum pervetus in Sicilia, 



3. Qaùi Aatc miti. Quid homo iJle 
neri hoheliit , qni nec deoi, neeìpmin 
Jorem impnpun veritiu tttf C*iu> 
icnun >at nligio- 



BÌaIa,h. e. pieMi. Qui ighnr dconun , 
M Tema, poiesiiam iiridet, ii nihil 
••cri, nihil nligioii daccrc poteit. 

i. Moreamaium. Qui enim in giavc 
pnìcalnin tddnmnhiT, deorum ant 
hominiuD opem implonnt ; Term ao- 
Icai ila egii , Bt mqm hominei ncque 
dMwimplonn pouit, nnllninquc ha- 
baal io hic ma calaBitatt perTaginm.' 
Hie aenicDtia in peroralioue atilur. 

5. aliena Umcrram. De hii omni- 
In* fonia pretoria actnm ttt lib. Ac- 
«uat.t,cap. 17 et»eqq. 

8. lingue. Truuido ed coudndó- 



Dera namtiiniia hnjui, qna Verro ju- 
dicibna, et papali romani, et pra- 
vinciamm , et deomiu ipiomm faoalia 
infeitiiuimaa demoDKntnr. 

XX.XI1I. I. Stgtsta. Hoc Bit nrba, 
ut eam aritor depingit , qaam comma- 
Dia i-ani Roma origo cuivia aha ao 
Verri lacram ac veoeraudam pnnti- 
(ÌHct. Poit nrbem Maniam celebrati 
hanc et operii pnlchriludo, et tot po- 
pnlomm veneratio , et hoatiom etiam 
RTerentla in perpetUDm conaecnuae 
videbaatDT. Qnare Carlhagins devicu, 
Scipio, tamqaam dolcÌ9aimam trinm- 
phi auì premium hahuil, qnod iUam 
poaaet Segeaiaoia rrddere. Pielaa illa 
et muniGcentia ducii eiimii. Venia 
Aodaciam et icelas vividliùme coir- 



D.:.l,2.cl!, Google 



aSa M. T. CICERONIS 

judices, qiiod ab JEnea fugiente a Troja, atque in 
ha^c loca veniente, conditum esse demonstraut. Ita- 
que Segestani , hon solum perpetua societate atque 
amicitia , verum etiam cognatione ' se cum populo 
romano conjunctos esse.arbìtrantur. Hoc quondam 
oppidum, quum illa civitas cum Poenìs suo^ nomine 
ac sua sponte bellaret , a Carthagìniensìbus vi captum 
atque detetum est ; omniaque , quse ornamento urbi 
esse possent , Carthaginem sunt ex ilio loco depor- 
tata. I^lit apud Segestanos ex aere simulacrum Dìanx, 
quum summa atque antiqnissima prseditum religione, 
tum singulari opere artificioque perfectum. Hoc trans- 
latum Carthaginem , locum tantum hominesque mu- 
tarat, reiigionem quidem pristìnam conservabat: nam 
propter^ eximiam pulcbritudinem ,' etiam bostibus 
digna , quam sanctissime colerent , videbatur. Aliquot 
secuUs post, P. Scipio* bello Punico tertìo Cartha- 
ginem cepit : qua in Victoria ( vìdete bomìnìs virtu- 
tem et dilìgentiam , ut et domesticis prseclarissimse 
vìrtutìs exemplìs gaudeatis , et eo majore odio di- 
gnam islius incredibilem audaciam judicetis), convo- 
catìs Siculis omnibus, quod diutissime sspissimeque 

a. Cogaafìone.Qaad A iiidem aa- icpcnlitio, ut liiiuiUcn) , praptcr *r- 

ctoribui origincm dncebint. tificÌDiii,rcligioaoiii •tlribDemit. Fri- 

3* 3ao itonùn^w Bollare nomine loo mia qaidein tempwJbiia , atatiu adc^ 

drllu diciiur, quum bellam «ponte nod» rubìf^nii,at alt Jnrenalii, ii»- 

MMf nnllo ìmpdleate popnlo, nullo- pcD*ina cotebutnr. PojtqDim anIMi 

qneadjnvame, nucipiu Segfita quon- inTentai per n ne* hommiini nralta 

dam orba patena Tuenl et Elicnoinm est *ita , non parnm ad dei lanctilatCB 

gentil caput, ilcnt Thncjdidi'a et Dio- coninlit, linmlacniin eleganti nana, 

doridecUraDthìitorìc.Nolviuntbel- qnalii Pbidic ant PraxitelEa perpoli- 

lìcB Ptenornin in Siciliameipediiionea, tum. Ex «{leria enim pulcliritndìne un- 

ande , po*( Panìcam beUiini primnm, etior elligiei , et «plrndidEorì digna 

foera euctì anno Urbia Si3 , poat- eulta *ideb«ttir. 

quam hnjus insala- pan, iis fere ab S. Ì'Ai>iO, Africannaminor, PinDi 

Orbe condita paraiuat. iEmilJi fUiua , afkipionia Arricanima- 

4. Ifam propur, Ea fuil vetertiin jorìs Glio adoptatu*. 



^cbyGòogle 



IN VERREM ACT. II, LIB. IV. a53 

Sieiliam rexatam aCarthagÌDÌensibus cognorat, jubet 
(«naia conquiri^ : polUcetur, sibi maguse curee fore, 
ut civitatibus , quae cujusque fuisseat , restituerentur. 
Tum itla, quae quondam fuerant Himera sublata, de 
quibus aotea disi, Tberinitanìs ' suut reddlta; tum 
alia Gelensibus , alia Agrìgentinis : in quibus etiam 
iUe nobilis tauruS, quem crudelìssiiuus omnium ty- 
rannorum Phalarìs^ habuisse dicitiu*, quo vivos , sup- 
plicii causa , demìttere homines , et subjicere flam- 
mam solebat; quem taurum Scipio quum redderet 
Agrigentinis, dixisse dicitur, asquum esse ilios cogi- 
tare , utrum esset Siculis utilius , suisne servire , an 
populo romano obtemperare , quum . idem monu> 
roentum 9, et domesticse crudelìtatìs , et nostrae man- 
suetudinis haberent. 

XXXIV. Ilio tempore* Segestanis maxima cum cura 
hsec ip&a Diana, de qua dicimus, redditur; reporfatur 
Segestam ; in suis antiquis sedibus sumroa cum gra- 
lulatione civium et leelitia reponitur. Haec erat posita 
Segestae , sane excelsa in basi ; in qua grandibus literis 



6. Omnia eonqHÌri. Omnn aiminim 
MHnu, et dona qoK diù fiieiant c<m- 
■Mnta, quibiuqiic jnn balli ablAtìi 
Cinliago cnt nferta. 

7. Tkermiuiiù. Verr, II, 35, vl- 
dm «t qiu de canu ha (Ulna >pad 
Tbctniuiu» lanini poiilc •HuDura 
ddMa, ■ìtontor,qao«ctTa beiti la- 
Iìbìm* rotiqiKM fccant, ii NaeThemii 



nu, quo dvo Igni cremiDdoi indo- 
dflbat, quoque ipM inclnH» ■ cìtìLoi 
suii igne labjccio coDiDuptot est. La- 
cuniu laiDen FbalarideiD ab ea cni- 
dcliulia opioioue exaolven conatnr. 
Frustra qnidem ; nain DOmen iiliid Pba- 
laridii externa popoloruiu nt odia 

n. ramuiD 11- 



«gllocar an t, inqpaneai agn ambm neo 
loBg* ab oppido antiquo». Inde appa- 
ici. Thermitaiwi-eiae ab TMeribiulli' 






w ÌDcolia oriiindoi et i 

S.PJU^orù.AgrigeDtinonidi/'uit tj' 
taaua, tiutaqne in pUbem cradelìlalB 
wiìl, at ìd (HOTerbium abieril , J'Ao- 
Ivijii imperìum, Hotni cneu* ille tan- 



XS.XIT. 1. Ilio umpore. Remora- 
tor aggtedilnr, poitqium ab ea panllo- 
lom fnit dlgreuui , ea meota laalain 
ut oalenderel, qnaatum, pio dabi- 
toqoe culla tubila illa nligionia mo- 
namenlR , ad landem popuEi rununì 
conrerant.qnaulumqiia reipublìca de- 
trabal,qai h<e« CTcrtll ant fìintur. 



5cb¥ Google 



a54 M. T. CICERONJS 

P. Africaki nomen erat incisum, eumque Carthagibb 
CAPTA RESTITUISSE, perscrìptuiD. Colcbatur a civìbus; 
ab omnibus ad venis visebatur; quum quasstor* essem, 
nihii mihi ab ìllis est demonstratum prius. Erat admo- 
duni amplum et excelsuni signum cum stola^ ; verum- 
tamen inerat in Illa magnitudioe fetas atque babitus 
virginatis : sagittte pendebant ab hnmero : sÌDistra 
maQu retinebE^ arcum , dextra ardentem faoem prse- 
ferebat. 

Hanc quum iste sacronim omnium hostis, religio- 
numque praedo vidisset, quasi illa ipsa face percussus 
esset, ita flagrare cupiditate atque amentia* ccepit 
Imperai magistratibus iste, ut eam demoliantur, et 
sibi dent : nibii sibi gratius ostendit futurum. Uh vero 
dicere, id sibi nefas esse; seque quum suroma reli- 
gione, tum summonietulegum' et judiciorum teneri. 
Iste tum petere ab ìllis , tum mìnari , tum spem , tum 
metutn estendere. OppooebaDt illi interdum nomen 
Africani; donum populi tromaui^ illud esse dicebant; 

a. Qotntor atstm. In Sicìlii scilicet perealiui. Hile, Cf. Bcntl. ad Hont. 

■RDO 678. Ep. XI, a, •■mora percutani gnri', 

3. Camttola.'Vettìmaild gtavtent et Barn. ad Ond. Haum. IT, i3>. 
■pnd Gnect» luiutiin , noraenjiicla- S. Sommo aiMii Ugmm. IKac éib* 

tiniifn po«te« deflnxit in MimoiiRB. «nu qnidem , unuiiia gcai ' 
Stoli vesti* er*( pecnliari 




■d taloa usqna demÌMt, et malto qi 
tuga TÌTOmm ampliar. — Pac 

Cam mìm Diaiu, al TenatrEi, Tactm Dmnini aaaent forati. Sanat enla 

vero, ni Iona , pnefetebat. JEIitm. Hlat. T, 16, puentm ueril^u 

\. CaplJitate et anunlìa.Viaat \\\e dannatnmfaiaM.qaod lareom folioa 

qai Terrem abripit ima varbo et opti- qnod ex Di*nB corona dccidtfit, «■■ 

ma qnidem de[»ngitur, Oiana enim pnideni ■obripoent. Isd* debita lod* 

nhibebator Acem dexm gereni, et religioiùqDe lodi veaentio. 

Ben^nem latet, cara Inaa aomiae, men< G. Po^h/i nunivii. Elats, nt Todi 

tam eonmi «amino evertere, qaos Irata aerina gravina damonitret ; san oam 

lamine tangehat : iuiina orator Ijm- popoli romani , aed Scipionìa Afnnani 

phatam prcldi'Cm, et omnlaonii im' vere donum erat, qui atatiiam illam 

potentem argnit. X/xo percuiini olÌm ftegeatani* reitilnrrat. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. Il, LIB. IV. a55 
niliil se in eo potestatis habere, quod imperator cla- 
rissimus, urbe hostium capta, raonumentupi Victoria: 
populi romani esse voluisset. 

Quum iste nifailo remissius, atque etiam multo ve- 
bementius instaret quotidie, res agitiir in' senatu : 
vehementer ab omnibus reclamatur. Itaqiie ilio tem- 
pore, ac primo istìus adventu, pernegatur. Postea, 
quìdquid erat oneris in nautis remigibusque exigen- 
di3, in frumento imperando, Segestanis, prseter ce- 
teros , ìmponebat aliquanto ampHus , quam ferre 
possent; pncterea magìstratus eonim evocabat; opti- 
mum quemque et nobitissimiim ad se arcessebat; 
circum omnia proTincis fora^ rapiebat ; singillatim 
unicuìque calamitati fore se demintiabat; universam 
sefunditus ìllam eversurum esse civitatem minabatur. 
Itaque aliquando, multis malis, magnoque metu vieti 
SegMtani, prsetoris imperio parenduin esse decreve- 
runt<' : magno cum luctu, et gemitu totius civitatis, 
multis cum tacrymis, et lamentatone virorum mu- 
lienimque omnium, simulacrum Diame tollendum 
locatiir'". 

XXXV. Videte quanta religione ' fuerìt ; apud Se- 
gestaoos repertuna esse, judices, scitote neminera, 
neque liberum, neque servum, ncque civem, neque 
peregrinum, qui illud slgnutn auderet attingere. Bar- 

•j.iaienatu. ScgeUanomm ■cillem. tndidìue, ne in eoi odimi recidir; 

S. Pota. Fon in pniTiiHÙii dloa- lui vocibna Mntum niirur, pnMorii 

bioinr opinda certa, ohi piKlor jm imperio pÉreBdom rwe decreverant , 

diccbil et quo promitli iidlnoDU «o- et inde omab ia Vemm indigiudo 

kbiDt. Itaqae Verrei nobile* SefeiU- racidit. 

■« per przcipou provincin QtliM, io. l,»cMiir. Certo prelio iramigi. 

ouigM) eonuD incommodo Mcam in- tnrcan atiqno, ut umnlocmm de ic- 

Mhi. de ra* retrabat. 

g. faraidoat tu» detrtinrtim. No- XXXY. i.Rtligìona.Cttm, Ct^tc.et 

tandam bic imtoiu •rtificìara ; non iv|. cod. n>/i]^. S'io olim diitingueba- 

"àa SegalUMM iiiqiut,VeTTÌ Diuiun tur: ireLfueritepiulSageitanoBietc.- 



5cbvGoogIc 



aSti M. T. CICERONIS 

baros quosdam' Lìlybaeo scìtote advocatos esse ope- 
rarios : hi denique illud , ignari totius negotìi ac 
relìgionis, mercede accepta, sustulerUDt. Quod quum 
ex oppido exportaretur, quem conventum mulienim 
factum esse arbitramÌDi ? quem fletum majorum natu? 
quorum oonnulli etiam illum dìem^ memoria tenebant , 
quum illa eadem Diaoa, SegestamCarthagine revecta, 
victoriam popoli romani reditu suo nuntiasset. Quam 
dissimilis hìc dies illt tempori videbatur ? tum impe- 
rator populi romani, virclarìssimus, deos patrios re- 
portabat Segestanis, ex urbe hostium recuperatosi 
nunc ex urbe sociorum prxtor ejusdem populi turpis- 
simus, atqueimpurissimus, eosdem illosdeos netario 
scelere auferebat. Quid hoc tota Sicilia est clarius, quam 
omnes Segestanas matronas et virgines convenisse', 
quum Diana exportaretur ex oppido ; unxisse ungueo- 
tis*; complesse coronis et floribus; thure, odoribus- 
que incensis, usque ad agri fines prosequutas esse? 

1. Barharot jusifjani. Terba illi deimiu, nanupiminoatrapoteMalM» 

omnem Verri* iniuiiiuii et «celoi ar- Ieri, lot eriDeicerc memoru. 

gaunt; qni, pnctor popoli romin! , 4. 1/kcùtaai^nmfu.DeinanGn»- 

rtmiiieni inveait , neqne exlibem, comm , ipnd quo* nngnentii on^dH^ 

Hqne Bs ■errii , qui mercede pictt tur , non «pilli UDtum , pedesqM 

operìi hajna fieret particepi. Per ber- et menni, ttì ipia qooqoe deome 

buoi, rBCDunle omni popnla, ree eimnlecra, perieteeque et kctl. Ua- 

confi^tnr; qui li etlun cognoTiuent pientnni ent eokTiuime qoanlefl 



qaid egeretnr, reciuiuent una, et bene olentibn» tiomMibne commiiticr. 

DQDiqium operam num qiutmtii bar- PUd. Xin, i , in hoc emt, qnod a 

bari locaTÌuent. iUiuUariiqneiii TÌdt Alexander,!**)- 

. 3. Illam i£i>i)i.CartlHp> capta et ex- poribui inrenta laìiie enarrat. QanB 

ciia fiieiat, condita Urbi* aono 6og. eontn aatiquiaiiinii temporibai ei 

VcTTCt prztoT Tnenl anno 673. Erga ftiiiee alitata aacria ex codiizibnt pi> 

aliqni adbac Mipentitei aeaea eiia pò- teat. Mixinnm hoc erat bonorii B- 

terant , qui dieni illum monOTÌa tene- gnom ; iiaqae Plato jabet , poetam qai 

rent, m in puerìtia TÌdiiu, quo illa in ciTitate aua reperiilnr, ila cxmIk^ 

eadem Diana Tictoriam Segeitania re- ut Taa unguento plcnom <«pìti infrfr 

dito ino nnntiauet. Tarn giuda enim datar , itcqne honoiifice «■ ad fina» 

(pertacnlnm licei a teaeria anuii ti- ni 



Digitizeoby Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. IV. aS; 
tlaac td tantam religionem si tiim in imperio prò- 
pter cupìditatem atque audaciam. nou pertimescebas ; 
ne uunc quìdem , in tanto tno liberorumque ^ tuorum 
periculo, perhoirescis ? Quem tibi aut hominem, in- 
vitis diis^ immortalibus, aut véro deum , tantis eorum 
religiontbns violatis, auzilio futurum putas? Tibì illa 
Diana iu pace atque in otìo? religionem nullam at- 
tulit , qnse, quum duas urbes ', in quìbus locata fuerat, 
captas incensasque vidisset, bis ex duorum bellorum 
flamroa ferroque servata est ; quse Carthaginiensium 
TÌctorìa, loco mutato, religionem tamen non amisit; 
P. Africani virtute religionem simul cum loco recupe> 
ravit»? Quo quidem scelere suscepto, quum inanis 
esset basis, et ìd ea P. Africani nomen incisum; res 
indigna atque intoleranda videbatur omnibus , non 
solum religiones esse violatas, verum etiam P, Afri- 
cani"*, Tiri fortissimi, rerum gestarum glorìam, me- 
moriam virtutis, monumenta ■victorÌEe, C Verrem sus- 
tuiisse. Quod quum isti renuntiaretur de basi ac lite- 
ris, ezistimavit homines in oblivionem totius negotii 
esse venturos , si etiam basim, tamquam indicem sui 
sceleris, sustutisset. Itaque tollendam ìstius imperio 

5. LittormM AwrvH, Qui xilicet, g.Jlecaperarit.'SoBnli^imtmapui 
pMtqum lii Awiit aidmalB , rdiqoi hoita mmiaenl, led eunrconpcnTit, 
oihilpratcriDlunumlaamlulKfaiiBl, qna ai iu pioprù ipsiui «dn iriboe- 
'MniuuijiM patrii* Bvcrtctitiir boni*. lutar. 

6. Ituùii diù. H. «, Ubi intii; te- io. renMMiam P. A/neani.Vidt. 
V KftaXibiu, qanm eoraiB ncmiDi tur Sciplonii ofTcnu memurl*, uujiu 
V*^*nttiMM KvJnB qaAm vioUtA deonim reli^o 

}. /■ paf aiquM in elio. Qao tea»- efiìcere. Hoc mnlio migù Verrei cri- 
por* nJi|ioii)u, qnam qmmi bellam mta tefomàdalnt, quia deoruni Mr- 
■V*l> coiDDIdr ; onlloqua modo te- dioreMnltio; Sdpluniim vero qui rara 
htnidndDD habent , ■• qoìl oii tìo- Bome potentUaimi eraat, piratior arat 
letta marni» affnal. et multo magi* tìmenda rindicla , mul. 
t. Dmas mi*n. Sageamn a Caribi- toque triilini odinm. Hk oraioriu 
~ ' *' • et CardiagÌDau a Homa- amplificata; Mitellai aatcm Scipio, 
•pian etaroiaBi. qui adrratjudicio. Verri lavebat. 
JI. Ck. part lecamJa. 17 



5cb¥ Google 



a58 M. T. CICERONIS 

locaverunt; qux vobis locatio ex publicis Segestatio- 

nim literis priore actìoDe recitata est. 

XXXVI. Te ntinc, P. Scipio', te, inqiiam, lectissi- 
mum ornatissimumque adolescentem appello : abs te 
officium tuum, debituln generi et nomini, requiro 
et flagito. Cur prò isto, qui laudem hoiiorenique &- 
milise vestrfe depeculatus est, pugnas? cur eum de- 
fensutn esse vis? cur ego tuas partes suscipio? cur 
tuum oniis' sustineo? M. Tullius P. Alricanì monu- 
meota ' requirìt : P. Scipio eum , qui illa sugtulit, de- 
fendit. Quum mos a raajoribus traditua sìt , ut mo- 
numenta majorum ita suorum quisque defeudat, ut 
ea ne ornali quidem nomine alieno sinat; tu isti ade- 
ris, qui non obtrusit^ aliqua ex parte monumenta 
P. Scipionis, sed funditus sustulit ac delevit? Quisoam 
igitur, per deos immottales ì tuebitur P. Scipioois nie- 



XXXTI. I. P.Scifia. U «at Bletd- 
IniScifùo,^ pMtei coDiulaliuD cen- 
■nrimqDB abliniiit. CcUbeirìnu ejiu 
filU Colutiti Pompeinn conJDgein hi- 
boit. Poti PhilulicuB pagDiD, id Ta- 
rnm in Aiiiiiwii ille profectiu al, et 
libi neecm ìpH iitnlit poH iafeliccm 
esitam pugne «pad ThapnuD commli- 

■ loqDD eloqDoitÌK impMo fntnr, «un 
nrgct , axagitMqns , qood himc defèii* 
■aiiU KiUal , qaem nlii oeua mmt 



4. Obirmii. Clin ot ipiirta eMk 
hujiu «emenda; multi UmcD la n 
bum illnd ottruiit UbonTcrc edìlon 
Batom. mallvtut obtriril. Alii etiu 
oiruil, qnod Canenriiit inlnynttti 
ohtcìirarit. Gnu. et codd. fefc oa 
uà ot»iiiit. "Wa* ntilU leciio, Bi 
ideo incxtrioibilii appant hic afra 



ne oniari quidam tMunlne alieno paia 
«noi; loqoa Soipio, ÌIU defenaoradt- 
ria , qat Don gloriam Scipionii YÌala- 



e obtra«a , asd q<ri paniuu soMollt. Uk 

tribnml liaterat. a^DoacNnida «tt Hgnra nlgo dieta fyf- 

1. LaaJi. niansi, qaod Gant.qiio- aJhgt, qnaqoe scpuainie «criploni 

qae ■utepoiiit' J. V. L. nhuitar; licqne locnin evplaoafaiDuu ; 

liir,qDocaniitBTclÌiDpcranlelaei*nt in orai, prò Marc. 6 : 'GladinB nKiaa 

edificali ; hDJna ÌDacripuai ii<nnen ga~ Ticnum ìd urbe non «idiaiiw-.BlTir- 

rehmt , lioqui nepotea in monameD- gilina ait , • HerailHa lopttai ignihr' 

lorvn alqne ideo Aid* veni ebani b»- arnExeìuti, focid-Vm, v. 5(1, obi 

ledilatoD. Tid. aoL tom. Ut, p. 449 edit. >o^r. 



5cb¥ Google 



IN VEftREM ACT. Il, LIB. IV. i5g 
moriain mortui? quis monumenta, atque iiHlicìa vir- 
tutis , si tu ea relìnques ac deseres , ueque solum spo- 
lùta illa patiere, sed etiam eorum spoUatorem, vexa- 
toremque defendes? 

Adsunt Segestani^ clientes tuì, socii popuU to- 
maoì, atque amici : certiorem te &ciunt, P. Africa- 
num , Carthagine deleta , sìmulacrum LKaDie majori- 
bus suis restituisse; idque apud Segestauos ejus im- 
peratoris nomine positum, ac dedicatum fiiisse; hoc 
Verrem demoUendum et asportandum, ntHuenque 
omnino P. Scipionis delendum toliendumque curasse: 
orant te , atque obsecrant , ut sibi relìgionem , generi 
tuo iaudem gloriamque reslitùas, ut,, quod ex urbe 
hos4ium per P. Africanum recuperariut , id per te es 
pradonis domo conservare possint. 

XXXVII. Quid aut bis respondere honeste potes? 
aut illi facere, siisi ut te ac fidem tuam imptorent? 
Adsunt, et ìmplorant : potes domesticae laudis ampU- 
tudinem, Scipio, tuerì; potes : omnia in te sunt, quae 
aut fortuna ' hominibus , aut natura largitur. Non 
pnecerpo fructum ' officii tui ; non alienam mihi Iau- 
dem appelo: non est pudoris mei, P. Scipione, flo- 
KDtissimo adolescente, vivo et incolumi, me propu- 
gnatorem monumentorum P. Scìpioois, defensorem- 
que profiteri. 

Quamobrem si suscipis domestiche laudis patroci- 

S.Jd,mU &»«(«iii. T<mu hic lo- XXXVU. i. Aut fonano. Cujii* 

cu finuwuBo eloquealUt n>lK>M ni- doni mot, gratis , illoitn nomea, M 

iit,ctBiaim*>rtgeU «zpaùliuii ; ma diiitiK ; lUtunE mum iugeniom, cai^ 

^^CB hic «e ^K** dicModi ordo. noa poria et mùau ■uutatem attriliaBre vi- 

•td pntÌB* ■eenimo iodigoMionù leu- i. f/ea practrpo. Mon inihì aens 

■> ibnptni , oon jam Taneai , ted de- «t pneiipcre landom illaB qoam boo 

featoCB ipKM Vanii, tua^MOi infi- oflìcli genere inereri potucrìt , si do- 

B(* noia obtagit. mulicx Undii ampliladineai (acari*. 

'7- 



5cb¥ Google 



a6o M. T. ClCERomS 

oium, me non solum silere de vestrìs ibotiilliienUs 
ofMFtebìtt sed etiatn Uetari, P. Africani ejusmodi esse 
fottunas mottui, ut ejus honos ab iis, qui ex eadem 
familia sunt, defendatur, neque ullum adveutitìum * 
requiratur auxilium. Sin istius amicitia te impediet; 
si hoc , quod abs te postulo , roìnus ad ofiScium tuum 
pertinere arbitrabere, succedam ego vicarius^ tuo 
munerì; suscipiam partes, quas alienas esse arbìtra- 
bar : ne ista pneclara ^ nobilitas desiuat queri , popu- 
lum romanum bominibus novis atque ìodustriis li- 
benter honores mandare, semperque mandasse. Non 
est querendum , iu ea civitate , quse propter virtutem 
oiOiiibus nationibus ìmperat , virtutem plurimum 
posse. Sit apud alios* imago P. Africani; ornentur 
alii mortui virtute ac nomine : talìs ille vir ftiit , ita 
de populo romano merìtus est, ut non uni femiliae, 
sed untrersae ctvìtatì commendatus esse debeaL Est 
aliqua mea pars? viiilis, quod ejus dvitatis sum. 



«A civiEare tjum propT^ tìtuuoii C 
rùbm ulìoniliiu impenu 

6. Sii àpud aliot.Exproìirtììo IX 
rior. Etenim lit ontor : Sì (uqm 
Scipione* nujomni nonun glocÙB 



4. vicarila, Dicilnr i* qui TÌcei >l- 
Icrini mbit, ipì tlteriiu nraniu im- 

pi«. 

5. JTa Illa ^nrciiira. Ironica et «cei^ 
be in ScipioDos et cctinu Tcrrii de- 
fcniom dietnm. Senuu etl cnim : Ego 
hominii ignari et inertii , qniqne non 
Biodo mnpnliliQun , (ed et patiùm, h- 
iBun monnnwnUqiw mijonim negligi t, 
pirtM tnbibo. Fitroniun me Uodi* Sci- 
piorinm prafitebor, Kcltu peneqtur 
et unprobltuem , et ita de repablica 
bena meiebor, ot qnotidlead Ui^en- 
dot honoie* auhl popoln* ezdletur ; 
et ita non deunat babere pnecUn Iita 
nobilita*, qnod qnentor, Acile homi- 
net noTD* et indutrio», a popolo ii>- 

noD debcni qneri qnod j 



negli^nl , rato : erit apud eoa qnidcs 
tanti viri imago , «ad hoc nomine tw- 
tamethae deffaneti firtnte deeonban- 
tur. Noavero, qni Scìpionia in bac dia 
patrocipiam Hucepùnoa, qui tdtona 
hic (àmie et landCa ejoa aedenos , in 
quamdam tanta glorix pattern et br- 
redìtatem qnodammodo vcniesai, 
qnippa qni ejn* imitatore*, ajntqoo- 
qne tiode omablmar. 

7. Btl aiiqaa tuta pari. SlngaE d- 
Tc*, ait Cicero, amim gnlic Tcctipl 
Scipiunj ddient , qnod hane ( 



milita 



1 nMDIc ina pn- 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. IV. a6i 
qttam Ule amplam, illustrem, claramque reddidit; 
pnccipue quod in hìs artibiis^ prò mea parte versor, 
quarum ille prìnceps fiiit , aequìtate , industria , tem- 
perantia , defensione miseroruro , odio ìmproborum : 
quse cognatio studioram et artium propemodum non 
mìnus est coojuncta , quam ista , qua tos delectamini, 
generis et nominis. 

XXXVIII. Repeto abs te', Veires, monumentum 
P. Africani ; causam Siculorum , quam suscepi , relin- 
quo ; judicium de pecuniis repetundis ne ^t hoc tem- 
pore; Segestanorum injudsBQegliganturibasisP. Afri- 
cani reslituatur ; Domea invictissimi imperatorìs inci- 
datur ' ; signum pulcherrìmuni Cartbagine captum 

tdurit. Al ego, illì paneni meam do- iginir indicii, qm noineauiiti dodi 

plìci moaÙD* coqns cetaria nujorem • dmiuutui houuuiini c^litenrii oM Mg- 

ildieo ; priinain,qDod dvis nei roma- greaant, qnaqaB non ScipioDem , acci 

tut§i deuidflt fjood hi his tnibui T«r- et roniAioitim wcrcÌFaniv gloriam oly 

•or quia ìUa cxcolnil, qnibiuqDe excel- trivtt. NUiil «t aendoa vihcsMDtiiuqqB 

bdt. Quai •tndiorum ac monun sLmi- limol, quam loco* ÌUb tfao rod jam 

litudo 1 nini mÌDori tìdcdIo lioinìiiei Terreni aniun, aed et pttrouoi ejm 

i&Ur ae derìiicit , qaain generìa cogita- oilìa et dedecon affidai. Nnllam lilea. 

tia aanfniiiiaqde coiqaiiGtìo, qua vot tio ocauioDem pnateimittit, qna rat 

tantopere delectaminL defénsorei paaiii Impagnara. luqna 

B. /n Au artibus, H. fl- virtutìbair faìc in eoa tolo eloquenli» flnpiiAe ferv 

inde Telerei Inertes eoa dicebant , qni tur ; Kfiaì\ jndicei ipaoi aib! qoDcilIat, 

carebant viitatibas. oblter eoa moDumentaqiia eonun cele- 

XXXTIII. I. Hepeto abs U. Nolan- brando, qnod lamniaett artosxprea- 

dnaa quanta arte oialor omnia Tenia Kun. 

flagitia explicet , nlque ea TÌTÌde ocnlia 1. IndJatar. Gnodiboa Dempe 1Ì- 

anlijiciat. Soa eum jam tamquam fa- teris, ot anlea in basì. — Carlhagiat 

ran et diii infeatam oaiendlt , ied tam- capam. Terbom aliqasd de^derarì 

qnna popola et nìpuhlicte ìitinuciaiì- multia hic TÌnim eil. Senaus enim pò. 

■DB.QiMmTebetDeDtereuiiiobDomea tta^t,Carthagòi» capta rrcuptraoun ; 

WmA ddctmn exagiial 1 qoam locro ap- LunbJn. lìo edidit. Teati'gi* eaim hn- 

ponimovun UludTcìTi* ■calda, «po' jna verbi in HSS ohacore appareotia 

a* tome qaidcm 1 iiia}CHm qnippe coro* deprehendore eat arbifatoi. Ita enlm 

■Ut, a«t illnd, popolnm romannin in daobua eat acriptom, eaptam, rt- 

ipnB impagoM) noajarnmnB acca- ctpmm; imde legoidan conjecit co- 

aalor, aed dven civia appellali non ptn rttuptralum ; led Dalli ali! bino 

^ brtia judidnn eat, de infami illa voeem iMbcntlUSS. 



Digitizeoby Google 



a6» M. T. CICERONIS 

reponatur. Hsec dbs te non Siculorum -defensor, non 
tuus accusator, non Segestani postulant; sed is, qui 
laudem gloriamque P. Africani tuendatn conservan- 
damque suscepit. Non vereor, ne hoc officiuni P. Ser- 
yilio judìci non probem ; qui quum rea maximas ges- 
serìt, monumentaque suarum rerum quum maxime 
constituat, atque in his elaboret, profecto volet htec 
non solum snis posterìs, verum etiam omnibus virìs 
fortibus et bonia civibus defendenda, non spolianda 
improbis tradere. Non -vereor, ne tibi, Q. Catule, 
displiceat, cujus amplìssimum ^ in orbe terrarum, 
clarìssimumque monumentum est, quam plurimos 
esse custodes monumentorura, et putare omnes bo- 
nos atienae gloriae defensionem ad ofBcìum suum 
pertinere. 

Et quidem ceteris istius furtis atque flagitiis ita 
inoveor, ut ea reprehmdenda tantum putem : tue 
Tero 4 tanto dolore afficior, ut nìhil rnihi iodignius, 
nihil minus fereudum videatur. Verres Africani mo- 
numentis domum suam, plenam stupri, plenam fla- 
gitii, plenam dedecoris, ornabit? Verres temperatis- 
simi sanctìssimique viri monumentum , Diame simii- 
V lacrum virginis, in ea domo collocabit, in qua semper 
meretrìcum tenonumque flagitia versantur? 

XXXIX. At hoc solum ' Africani monumentum vio- 
lasti? quid?aTyndaritanis non ejusdem Scipionisbe- 

3. Oajm ampliaiaimm, CapiloUnBi pit , qna de Hercnru rigiM fa tìb 

[ntalligit Catulo nxdificiliini , post* Tyiidariiarnsereplo, «mmoqu teq» 

(jDCBi SnlUuu -temponbui IgDs eoT~ nrbii nigfitntii, inarc* AUrodlirti- 

raiun. Cf. ad h. 1. Tmeil. Hiit.lib. Ili, »> dvligatoet dOBcenlo agitar. ftÌH 

Btp. 7», tom. III, p. J5Ì, edil. noitiK crimin» Verrt» nunnw qnìdm ìm^ 

i. ffic ver». In CI •cilicetP. Afri— ilnitu conunUtr , dddc ivro phi qwa 

XXXI&'. i. AC hoc sahm .Tnatiào , wd fe»i(u vm et miraiBÌni '■F*' 
pndi at qtu pirlou ontloois Ooco- tenti* aaduiii jiws>. 



Digitizeoby Google 



IN VERREM ACT. II. HB. IV. a63 
neficio positum simulacnim Mercurii, pulcherrìme 
factum y sustulisti ? At quemadmodum , dii immortales ! 
qium audacter! quam libidinose! quani impudenter! 
Audistis nuper dìcere legatos Tyndaritanos , homioes 
hooestissimos ac priucipes civitatis , Mercurium , qui 
ucris anniversariis' apud eos ac summa religione 
ooleretur, quem P. Africanus , Cartbagine capta, Tyn- 
daritanis uon solum suas victorise , sed etiam itlorum 
fidei societatisque monumentum atque indìcium de- 
disset, hujus vi, scelere, iniperìoque esse sublatum: 
qui ut primum in ìtlud oppidum venit, statim, tam- 
quain ita fieri non solum oporteret, sed etiam ne- 
cesse esset ; tamquam hoc senatus mandasset, popu- 
lusque romanus jussisset; ita continuo, signum ut 
demoUrentur, et Messanam^ deportareot, ìmperavit. 
Quod qiium illis, qui aderant, indignum, qui au- 
diébant, incredibile vtderetur ; non est ab iste , prìmo 
ilio adventu , perseveratum : discedens mandai proa- 
goro* Sopatro, cujus verba audistis, ut demoliatur: 
quum recusaret, vehementer minatur : ita tum ex 
ilio oppido proficiscitur. Proagorus refert rem ad se- 
Datam^ : vehementer undique reclamatur. Ne multa: 
iterum iste aliquanto post ad illos venit, quaerit con- 
tinuo de signo. Respoodetur ei, senatum non per- 
mittere; poenam capitisi constitutam, si injussu. se- 
natus quisquam attìgisset : simul religio commemo- 

l.dhmtouttMnan'it. Intxqiuho- S, Ad lenalam. Hicetla •eqnanri- 

HHoB nplMimi* Atea fNlmn fnmma bi» intelligondai cM imatiu TTndarl- 



3.»iMiKuii.QiMtlriiCD»aBÌll*ni 6. Panam capitii 

oanvùn libi «pomicnl , id farti q»iijiuim....auigùjét. 

orni* HomiB deportind*. Mvrrilala in eoi ciul 

t Proagon. Sommo scilìoel Tyn- Tjndiriwno», ipi noi 

dKitmomm nagutralni; uà» ìnfn »td qu» Hcrifirionim 

Ut TCriiii ontor iititiir. coiMccnita , TÌolamit. 



5cb¥ Google 



a64 M. T. CICERONIS 

ratur. Tum iste : Quam mihi religioDem narras? quam 
poenam? quem senatiira? vìvtun te non retinquam; 
morìere vìi^is, nisi sigoum traditur. Sopater iterum 
ficus ad senatum refert istius cupiditatem , minasque 
demonstrat. Senatus Sopatro respoosum nuUam dat, 
sed commotus perturbatusque discedit. llle prsetoris 
arcessitus nuntìo,rem demonstrat?: negat ullo modo 
6eri posse. 

XL. Atque haec (nifail enim prsetenntttendum de 
istius ìmpudentia videtur) agebantur in conventu 
patam *, de sella , ac de loco superiore. Erat hiems 
summa ; tempestas , ut ipsum Sopatrum dicere au- 
distis, perfrìgida; imber masimu»: quum iste impe- 
rat lictoribus, ut Sopatrum de porticu, in qua ipse 
sedebat, prxcipitem' in forum dejiciant, nudumque 
coDStituant. Vix erat hoc piane ìmperatum^, quum 
illum spoliatum , stìpatumque lictoribus videres. 
Omnes ideo putabant, ut miser atque inuoceus virgis 
cEcderetur : fefellit hiec homines opinio : virgìs iste 
ca;deret^ sine causa sociùin populi romani, atque 
amicum? Non est usque eo improbus; non (unnia 
sunt in eo upo vitia; numquam luit crudelìs : lenìter 

;. San dtmenstrat. Id «t, natrat nei mora nugulramnoi roounocnB. 

prMoi'i, ra ad «anitiuii iicnim debti, a. Pracipium in jòram dejitiant. 

nulla modo illad £cii poue ; moMdih Td st, iDopÌBintem ia TaRiB nptta 

d«la nnllo mponao duccMÌua : itaqae detmdcmiL 

non iicnc il Milnun illam a sede (Da 3. Plana imperata!». Halli aJd. 

deturbare. Quinta foerit pnetorìt ao- pltai» etiam imptrMam. 

dacia inde ìicìIb patat, qni non tanto i. Virgii iite cadant. Iranie* in 

Tyndarìtani lanatDiiii ipmm anucm- Tenem. Inda qtwnia fueril piMon 

■a commotua , non a praposilo diicea- crudelilai Bunlme ipparei; qntppaqà 

Mrit. aOe etiam in aupplicio exigando lìt 

XL. I. In eonrtnta paltim. In fòro unu; non anim niilatam hoc panug 

Tjndaritano , nbi qnnm pneter jni f/ema «1 , hominiiiii pofrifida tini* 

diaerc H>litDa CUCI, nagotiatore* con- peatala nadam in >Dea Hatoa idi- 

venire cODaueiennt. — De itUa. gire , diiaricatii cnirihna , limalqa* 

Stabit cnim Terres In hUb ebnr- prffbaie celaria derìdmdans. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. IV. a65 
hominem clementerque accepit. Equestres sunt me- 
dio in foro Marceltorum statuae, sicutì fere ceteris in 
oppidis Siciliae : ex quìbus iste C. Marcelli ^ statuam 
delegit , cujus officia in illa civitate totaque provincia 
recentissima erant et maxima : in ea Sopatrum , ho- 
minem tum domi nobilem , tum summo magi&tratu 
pneditum, divaricar!^ ac deligarì jubet. 

Quo cruciatu sit affectus , venire in mentem ne- 
cesse est omnibus, quum esset vinctus nndus? in are, 
io imbrì , in frigore. Neque tamen finis huic injuriae 
crudelitatìqne fiebat, donec populus atque universa 
multitudo, atrocitate rei misericordia que commota, 
senatum clamore coegit , ut ei simulacrum illud Mer- 
curii poUiceretur. Clamabant fore^ ut ipsi sese dii 
immortales ulciscerentur : hominem interea perire 
innocentem non oportere. Tum frequens senatus ad 
istum venit; pollicetur signum. Ita Sopater de statua 
C Marcelli, quum jam pane obriguìsset, vix vivus 
aufertur. 

XU. Non possum disposite' istum accusare, si 

5. C, Montili. Qui $i»Uc panilo atn, tea hoc ifEmUlB prò are «cri- 

■dU pnefnent. Dopici hìc praloii* ptam cai , et «rs logendam dmc locai 

ctÙBCB arripiui ontor, qnod primom udì per w indicai, 
viraa inDOcflnMm, ciiititiHiat aoclie g. Clamabant fare, Grut. TOeem 

(upplicio infa- hane clamabani, umqnuu addiUm 



ali allrcetit ; deinde qnod ad inpplì- nijicit. Frauia. 
dnm eiieeodumatatiupnmintiuimì XLI. i. Diipoiite. Diatìncte, ordì> 

a. Quid eaùn turpini Mar- natun. Non poHiun orationcm mouD 
n (uppllcii ita aple diatingocre , nt lingula crinii> 
Da locom annm oblineant ; hoc aalem 
dicit, quia crimen iQnd ad teqneoteni 
libram, qui de auppliciia inacribimr, 
pertinebat. Scd adeo molla lautTer- 
lii crimina , ut qnanivU aommo artifi- 




7. Smini in art. Nodiia in eipio 
mmt vioctua; MS8 quidam hibent 



5cb¥ Google 



a66 M. T. CICERONIS 

cupiam : opus est non solum ingenio , verum ettam 
artificio quodam ùngularì. Unum hoc crimeQ videlur 
esse , et a me prò uno ponitur, de Mercurio Tyiida- 
ritano : plura sunt ; sed ea quo pacto distinguere , ac 
separare possim , nescio. Est pecuniarum captarum , 
quod signum a sociis pecunix magnse sustulit; est 
peculatus', quod publice populi romani signum, de 
praeda hostium captum , positum imperatoris nostri 
nomine, non dubitavit auferre; est majestatis, quod 
imperìi nostri glorile renimque gestarum monum^ita 
evertere atque asportare ansus est; est sceleris, quod 
' religiones maximas violavìt; est crudelitatìs , quod in 
hominem innoceotem , in socium nostrum atque ami- 
cum, noTum ac singulare supplicii genus excogitavit 
lUud vero quid sit, jam non queo dicere; quo no- 
mine appellem ^, nescio , quod in C. MarcelliA statua. 
Quid est hoc ? patronusne quod erat ? Quid tum P quo 
id apectat? utrum ea res ad opem, an ad calamifatem 
clientium atque hospitum valere debebat? an tu hoc 
ostenderes, contra vim tuam in patronis preesidii nihil 
esse ? Quis hoc ^ non intelligeret , in improbi praesentis 
imperio majorem esse vira, quam in honorum absen- 
tium patrocinio? An vero* ex hoc iila tua singularìs 
significatur insolentia , superbia , contumada ? Detra- 

«. gitptcalMOa. Hle lociu cuteDdil, i. Quod in C. UareiUi itatMo. Sm- 

(pid intar pcDoliriu et npclDodanim band, hie , fiutam til , uii Sopairmm 

Crimea iatenil. Ilio tcnetur qui rem deUgari jaiierìl. — QiùJ hoe tit ? Gax 

popoli romani, hoc tcto, qni rem io- id hoc potùfimom Mircell! Mata* ot 

cionim «I pronncialiom avartìt. drlccta? — Pacroniu. Siciliz pairo- 

3. Quo nomina afipeStm. FnqucD- ciaiatQ Murcellomm gnu Kiacepenr. 

tor illad onlorl* artificiato occonit , 5. Quii hoc. Sed teI abiqne iUa t» 

■ griTiorem efficlt. Videlnr in Marcello* injuTia, qni> nt qoi naa 



n ita Kelerii nugnimdiiK territiu, intelligeret , ( 

umen etiam ei iniponcre non va- 6. Aa vero. Nonne . 



icto desipiaior , qiunu 
li impudcDtia. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. IV. 367 
bere' TÌdelicet aliqiiìd te de amplitudine Marcello- 
rum putasti. Itaque iiunc Siculonim Marcelli non 
sunt patroni : Verres in eonim locura substitulus est 

Quam in te tantam virtutem esse, aut dignitatem 
arbitratus es, ut conarere clientelam tam illustrem, 
tam splendida; provincise, tranaducere ad te, auferre 
a certissimis^ antiquìssiraisque patronis? Tu ista stul- 
titia , nequitia , inertia , non modo totius Siciliae , sed 
UDtus tenuissimi Siculi clientelam tueri potes ? tibi 
Marcelli statua prò patìbulo in cliente» Marcellorum 
fiiit? tu ex illius bonore^ in eos ipsos, qui honorem 
ilii habuerant, supplicia quserebas? quid postea? quid 
tandem tuis statuis fore arbitrabare i* An vero ìd , 
qaod accidit? Nam Tyndarìtani statuam istius '°, quam 
sibi propter Marcellos, altiore etiam basi poni jusse- 
rat, deturbaruDt, simul ac successum isti audìerunt. 

XLII. Dedit igitur tibi fortuna Sìculorum C. Mar- 
cdlum judicem, ut, cujus ad statuam Siculi, te pre- 
tore , alligabantur, ejus religioni te eumdem vinctum 
adstrictumque dedamus. Ac primo , judices , hoc si- 
gnum Mercurii dicebat iste Tyndarìtanos C. Marcello 
huic £semino ' vendidisse ; atque hoc sua causa etiam 
Marcellum ìpsum sperabat esse dicturum : quod mihi 
numquam Terisimìle visum est, adolescentem ilio 
loco natum, patronum Siciliae, nomen suum isti ad 
translationem crimìnis commodaturum. Yerumtamen 



rkme con^liam luUb.., qui porte. 
frawM, quam piwlan tot T«r™ le 


plicii in eoi, qui hanc illi (Utum po- 
•oraot. 

10. SiMuaai ùliat. Vem« MÌlicet. 

XUI. t. .£Hni«o.Ei nrlHiEw- 
dU. Hoc .adiiDT, ut tam ab alttA» 
Mwcdlo wcanial, qui paullo «Me 


Mnud. Giir.yi.tl. 

9- Tu txUliu, iomn. Tu volebM 



D.:.l,2.cl!, Google 



^^ M. T. CICERONIS 

ita rea mihi tota prsevisa' atque prsecauta est, uti, sì 
maxime esset inventus, qui in se suscipere istius cul- 
pam crimenque cuperet, tamen is proficere nihU 
posset : eos enim testes deduxi , et eas literas depor- 
tavi, ut de istius facto dubium nemini esse posset. 

Public» litera sunt, deportatum esse Mercurìum 
Messanam siimplu publico : dicuot, quanti^; pra- 
fuisse buie negotio publice legatum Poleam : quid? 
is ubi est? Pnesto est; testis est. Proagori Sopatri 
jussu: quis est Lic? Qui ad statuam adstrictus est: 
quid? is ubi est? Testis est; vidistishomìnem,etverba 
ejus audistis. Deraoliendum curavit Democritus gy- 
mnasiarchus-f, quod is eo loco^ praserat : quid? hoc 
nos dicimus? imo vero ipise praesens; Roma: nuper 
ipsiim esse poUicitum, sese ìd signum legatis esse 
redditurum, si ejus rei testificatio tolleretur, cau- 
tumque esset, eos testimonium non esse djcturos. 
Dixit hoc« apud vos Zosippus, et Hismenias, homines 
liobilissimi, et principes l^daritaujE civitatis. 

XLIII. Quid? Agrigento* nonne ejusdem P. Sci- 



1. Prirrua. Codd. reg. « tdd. più- 
Ttt provila, qnod CncTim Gantaniai- 
qna pnemJcnuit.' 

3 . Diauit quanti. Eodem liierc de- 
dannt quinto «it pretio deporutni. 
— Proagori. Diennl MUm Meruarinm 
Meuinim Sopitri jdhd fiiiue depor- 

i. Gymnaiiarchus. GjioDuiam , to- 
oiu ipad Grccot w«t, in quo jaTcntai 
Incubitur, diicam j»cieb»t, •tali» 
bi^UKcmodi pebn» ezereehitnr. In 
gjiiinuiu ciiam poitea conALnlari 
^ilouiphi roeperum; qnaMe», dele- 
cUtioDÌ* ti eicrciuiioiiis gnlii pri- 
maio 1 Greci» Aiìmc ioaiiiuti , ail Ci- 
cero, Dm. II, op. 5.QDÌgyuuu»o 
prxpoutai nat, itgrnuunirchiMdi' 



cebaOiT. Tir sratmier pnecipooinB 
rìviutU, Qcc temei eligebitur ; aed qid 
optime gymiiMÌiuii admiaiatmuat, ii 
Hcpini ei pneficiebilur. 

5. Eo loco. Gfnuuiio «cilicct. Ho* 
tnt ipnd «eterei , loca Qla ormndi , 
omni lnxiu et m>gnificenti« appanls. 
6igna etKDt Hercalit, Mercarìi ti Hi- 
iierTjc ; aed in primis ta qoK ex Ili- 
Dtrva Marcurìoqae conflala, Henu- 
then» dicebaotor. 

6. Dixil hoc. Latini lennaDi* ntio 
reqnirebit dixeruat; led nulli* ìnHSS 
occurrìt, et umile qooddam, io ìpao 
Cictront occurrìl, Rmt. |5. 

XLUI. I. Quid.' J4gng. Nova lue 

farti namiitar, apad Agrigtnciiua , 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. Il, LIB. IV. aSfl 
pìonìs monumentuin , signum ApoUinìs pulcheni- 
mum, cujus in femÌDe', literulis minutis argenteis^ 
nomen Myronis ' erat inscriptum , ex j^sculapii re- 
ligiosissimo fano sustulisti? quod quidera, judices, 
quum iste clam fectsset ; quum ad suum sceLus illud , 
furtumque nefarìurD , quosdam homiiies improbos 
duces atque adjutores adhibuìsset , vehementer com- 
mota civitas est. Uno eodem tempore^ Agrigentini 
bene6cinm Africani, religionem domesticam , oma- 
mentuin urbis, iudicium victorìse, testimonium so- 
cietatis^, requirebant. Itaque ab iliis, qui prìncipes 
in ea civitate erant, prsecipitur, et negotium datar 
qufestoribus et sedilibus ^, ut noctu vigilias agerent 
ad tedes sacras : etenim iste' Agrigenti(credo propter 
multitudinem iilorum hominum atque virtutem, et 
qnod cives romani , viri fortes, ac strenui , et honesti 
permulti in ilio oppido, conjunctissimo animo, cum 





5. Societatii, Cam popnlo romano ; 






s. Iuftnùn*. FedBeu (qaod niìuune 


dacia rccnpentani habenniT, teatìmo- 


poailnT) pan emiis inlerior, extirior 


umoi hoc am eoa cum npablica con- 


*ero &IIU1T dìdrar. Nod minnd qaod 


aeatire, qoippe qui muacribaa a roou- 








6. Q«a,iorHu,tta,diìiba,.-f(omìn» 










lù» «b UiDCTT» d7pM colloont. 






■tra tua. 


fin». 






jecit, omnem banc Tariionini •«riem 


no opifiee lapra dietnm ut ; nirrat 


non uAtm aiiam ohliac» , eaque po- 


PHaiiu hoc A^ma ApoUio» > triam- 


tai mpcrioa deberi iociri , poat Terba 


Tiro Anlooio ubUmm , EpbuiU mU- 


iUa, quua, iiti clamfeciuet. S«d qaam 



unoiaid- nulla ait qiue prò eo pngnel MSS ai 

■MMìiniiB. ctoritaa, non loco moianda aont veri 

4. I/no tpd*m tempore. Cod. rei. JUa ; oralor enim ralioaem indicai ci 

■no ciiia» tempore; qaod Gm*. et noctn Tigiliz 

fìaraton. proliani,nt Ciceroni magi* me vrrba iUa cum 

et baie loco conieoien». {Tuerect conaenlin 



5cb¥ Google 



a7o M. T. CICERONIS 

ipsisAgrigeutinU vivunt ac negotiaotur) non audebat 
palam tollerc, aut poscere , qiuc placebant. ' 

HercuLìs templum est apud Agrigentinos , non looge 
a foro, sane sanctum apud Ulos et religìosum : ibi est 
ex sere simulacrum ipsius Hercutis, quo non facile 
quidquain dizerìm me vidisse pulchrius ( taoietsi non 
tam multum in istis rebus intelligo , quam multa vidi ), 
iisque eo , judices, ut rictum eju5 ^ ac meatum pauUo 
&it attritìus, quod in precìbus et gratulationibus non 
solum id venerali, veruni etiam osculari solente. Ad 
hoc templum, quum esset iste Agrigenti, duce Ti- 
marchide, repente, nocte intempesla"*, servorum ar- 
matorum &t concursus atque impetus. Clamor a vigi- 
libus , faoique custodibus tollìtur ; 'qui primo quum 
obsistere ac defendere conarentur, male mulcati", 
clavis ac fustibus repelluntur. Fostea convulsis " re- 
pagulis, efEractisque valvis, demoliri signum, ac ve- 
ctibus labefactare conantur. Intere» ex clamore &ma 
tota urbe percrebruit, expugnari deos patrios, non 
hostium adventu nec opinato, neque repentino pne- 
donum impeto, sed ex domo, atque cohorte piwtoria, 
manum fugitìvorum instructam armatamque venisse. 

S. Mietrm y'iu. Molli ■&!<■ rictui enatin poitù mUBa, «t qao* Iob- 

tfut , qnod bcbunni at. giù aliqnod ìtei adomuitM «o riia 

g. (hrulttri taiait, Aatiquii aoa nlaubint] • lam , portu proptcr, 

«olcdweentdHiniioiiDiiilicniMiMeii- «hai* Sign* maniii daxtiu oaUodoK 

lui, etmuiilnu HÙm Nej^MiaHi eoo- atteniuri Sape uliitilKiun tactn , pca- 

lingera . tuaqoMa iii bluidirantnr , tarqna ■imiitnm • . 
■Tannaqna moUirent ■bìb(w. Udqc io. Nocim intempetl». Kocta mìImM 

morem esprenit Homcnu, Ilùd. I , madia. Sic dicìtm', ani quìa nikil hao 

Sol, obi Xhetis JoinnaipplBzailìt, bMa agi tempeMinun aM, aut qai 

bailiiDiqDe at genua mana mnlcat. Na- omnia qniaacaiit et lilaDt. 
qDB twMoiB manlniD oontnctabant , ii. MuleatL Sic ommi» lagcn- 

lea aliq!»» daxtiK destiani coqjnngi- J. V. L. 

nu». Testalnr honc morem LdcraliD*, la. CoMvaliii repagmìù. i. Tiiur- 

I, ai7,iUdiia vldibn* , qoonmi >e^ cbide olmirain. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. IV. tt-jt 
Nemo Agrigeuti neque xtate tam affecta, neque 
virìbus tam ìnfirmis fuit, qal non, illa nocte, eo 
nantia excitatus surrexerìt, telumque, quod cuique 
fon o£Ferebat, arripuerìt. Itaque brevi tempore ad 
£iDum ex urbe tota concurrìtur. Hora amplius jàm ìd 
demoliendo signo permulti homines moliebantur : 
jllud interea nulla lababat ex parte ; quum alii vecti- 
bus subjectis conarentur commovere , alu deligatum 
omDÌbus membris rapere ad se tunibus. Repente 
Agrigenliniconciimuit:£t magna lapidatib : dant sese 
in fugam istius praeclari imperatoris nocturni milites : 
duo tamen sigilla perparvula tolluut, ne omnino ina- 
nes ad istum prsedonem relìgionum revertereotur. 
Numquam tam male est Siculis , quin aliquid facete 
et commode dìcaot, velut in hac re : aiebant in la- 
bores Hercubs *^ non minus hunc immanissimum 
Verrem, quam illum aprum Erymanthium, referri 
oporlere. 

XLIV. Hanc virtutem Agrigentinorum imitati sunt 
Assonni postea , viri fortes et fideles , sed nequaqiiam 
«X tam ampia , neque tam ex nobili civitate. Chrysas 
estamnis, qui per Aasorinorum agros fluit; is apud 
illos habetur deus', et religione maxima colitur. Fa- 

i3. Latam BtreuUi. Sapiiu jt>coi oc primi et Sfjftìi cnhiu QIoi ìatÙ- 

t Venet, el WM- toen , p«tn ad grmr»» latlnaiqne 

. in* rem ert opti- «ÌTÌutei mo« ille dcBoiit. Primnin ma- 

o pUcel mirifica. Nomm re Tenenti saiii, magne deinde fliuii- 

SrTmintliiiu, ab Hercdla na,ad rivuIoaqiioqnebreTi ventnm CH, 

; Iddìi in hoc ontor, Ter- ^noa Dnminiim more coniecnTera. 

mw]iK, id eat, porcnm ImmKDem ah Nanat P. Urainoate hebere nnmkma 

Kerenlc repulmm, non minimmn le- quoddam retna , qno Cbrysas intori- 

bonn) ergoit. bilnr, noi espine, alien TMO^^Mom, 

XLIV. I. Satatur deal. Poatqnan a prò Aaaori. Qaod vero Crytai abupra 

Reta TcritMÌi ria hominei dcflnxere. aipintione ail tcnplnni, conjicit do- 

deonun pireoi alllitu (bit, inde in- nen illud ùc aciibendom Cijia$. Vt^ 

anaera dconun veicram cobore. Per- lira, nam conira etjnum. 



5cb¥ Google 



a7a M. T. CICERONIS 

iium ejus' est ìd agro propter ipsam viaia , qua As- 
soro itur Ennam : in eo Chiysx est simulacrum, pne- 
clare factum e marmore. Id iste poscere Assorinos 
propter singularem ejus &ni religionem non ausus 
est. Tlepolemo ' dat Hieronique negotìum : illi noctu , 
&cta manu armataque , veniuut ; fores eedis eiIrÌD- 
gunt : xditui^ custodesque mature sentiunt; signum, 
quod erat notum vicinitati, buccina datiir; homines 
ex agris concurrunt ; ejicitur, fugaturque Tlepolemus; 
neque quidquam ex fano Chrysse, prseter unum per- 
parvulum signiim ex sere , desideratum est. 

Matrìs magnx^ £anum apud Enguinos est : jam 
enim mihi pon modo breriter de unoquoque diceo- 
dum*^, sed etiam pra^tereunda videntur esse permulta, 
ut ad majora istius et illustriora in hoc genere furta 
et scelera veniamus. In hoc fano lorìcas gateasque 
a;neas, ceelatas opere Corinlhio ', bydriasque grandes, 
simili io genere, atque eadem arte perfectas, idem 
ille P. Scipio, vir omnibus rebus praecellentissimus, 
posuerat, et suum nomen inscripserat. Quid jam de 
islo plora dicam, aut querar? omnia illa, judices, 
abstidit; nihil in religiosissimo fano, prseter^ vestigia 

9. Fanum tjm. Hojiufiini IreiiTcn* gBÌaoi. Cngiiìuni,ial Enfnìon, SidHB 
ìogmtea , ic DOTcm portv ex qiudratii fiiit pcrvetm oppidmn , none penini 
Upidibiu hodic rapenont ut ndicem delutOBi , ciqn* ineolc Inguini dkti 



dcILi!b.Sic. Oectd.I.lib. K. 6. Alii, àùnndunietuS. T. I. 

3. TIepolamo. Qui* fociil ille ]*■ 7. Optn Corinlhio. Hoc CM, hr 

Hiperiiu dicKun, cip. iJ. CMÌnthio. Da fajdiiii lopn disbm 

i. Mditui, Lambimu, mfiti'mi e ad cip. 14, — Simili in gtnot.taiat 

Gelilo , Xn, 10. Mdiluì lont ii qiii>- icilicet irtificio, eiilRiiqiM matctii pip 

mm nutodUt , pretiou quoque , mu fectu. 

Tge«it»>t«eniQTMTiM»ODteoinniiin. 8. Pntter vestigia. Bua acilicel, 

— CaitoJet naaoì iMiiu templi cmam qtuB nnoo tigait qiuc ferebanl tubCi 

habebant ; hi el illi in tempio noeta io perpctmim rioUUn fniur idigio- 

cdtwbaDt. nem teaubantur ; aie Teatigia ae e i a ìi 

5, UMrit magme. Cjbelei. — Ma- uatt,<t qDO<l■■ynoda■I:ganKM*Te^ 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. IV. ayS 
TÌotatse religionis , nom'eDque P. Scìpioiiis , reliqiiit : 
hostium spolìa, monucbenta imperatorum^, decora 
alque ornamenta fanorum posthac, bis pra*claris no- 
minibus amissis , in instrumento ac supellectili C. Ver- 
ris oumerabuntur "". 

Tu videlicet solus vasis Corinthiis delectarìs ? tu il- 
lius serìs temperationem " , tu openim lineameota so- 
lertissime perspicis? bacc Scipio ille non intelligebat, 
homo doctissimus atque bumanissimus *' ? tu sine ulla 
bona arte , sine humanitate , sine iagenio , sine literls , 
tDtelligis et judicas? Vide, ne ille non solum tempe- 
rantia, sed etiam intelligentia te, atque istos, qui se 
elegantes dici volunt, vicerit 'S'iaxa quia,'quain pul- 
cbra essente intelligebat , idcirco ezistimabat, ea non 
ad hominum luz.uriem , sed ad ornatura fanorum at- 
que oppidorum esse facta, ut posteris nostris monu- 
menta religiosa'^ esse videantur. 

XLV. Audite etiam' àngukreDi ejus, judìces, cu- 
piditatera, audaciam, amentiam, in bis prsesertim 
saciis polluendis, quae non modo manibus attingi, 
sed ne cogitatione quidam" violari fas fiiit Sacrarium 



ri. <»<laciai dk^ poiUBt, qiiipp« qni. 


I j. Humamtiinuii. Homo omni nr- 


■«•BiKriptiun nomea Scipioiu. nun- 


buuuiu flore eicdieni, et Um Muti 


«t,<rMHl «nad et i^am • Sdpiw», 


JDdìoU. 




i3. R^Ugiota. Id»t, rtligioii dil^ 




qae dicati, qiUEigilur hominra, Um- 






mmi^ia amiuù. Nam nooiiw ducnni 


dcb«i«nt veoecirì. 


qui Matna* dono dedenat h«! iiucri- 


XLV.' I. Judite ttiam. TXovamiia 




■glredJtur antor Tenù facintu, qoo 




deoa nnnc etiani duplici «ctlera yìo- 




l»»it, primum quonUm ■ aigoì ipiÌDI 












jacarit. —Sacrii, h. e. aegolji* long* 




popalonuu veonatione cooicctaii*. 


Ma boe Plin. Ub. XXXIV, cmp. 3. 


j. ^B cogilatictt qtiidem. Sacra 


II. ac. ptmeamL,. 


l8 



5cb¥ Google 



274 M. T. CICERONIS 

Cereris est apud Catinenses, eadem religione, qua 
Romae^, qua in ceteris locis, qua prope in toto orbe 
terrarum. In eo sacrario ìntimo fuit signum Cereris 
perantiquum ; quodTÌri, non modo cujusmodiesset, 
sed ne esse quidem sciebant : aditus enim^ in id sa- 
crarium non est virts; sacra per mulierea ac virgines 
confici solent. Hoc signum noctu clam istius servi ex 
ilio religiosissimo atqiie antìquissimo lano sustule- 
runt. Postrìdte sacerdotes Cereris, atque illiiis &d! 
antistitx, majores natu , probatx ac nobiles niulieres, 
rem ad magtstratus suos deferunt. Omnibus acerbum, 
indigDum, luctuosum denique videbatm*. Tum iste 
permotus ìUa atrocitate negotii , ut ab se sceleris istius 
suspicio removeretur, dat bospiti suo cuidam nego- 
tium, ut aliquem reperirei, quem ea fedsse insimu' 
laret^ daretque operam , nt is eo crìmine damnaretur, 
ne ipse esset in criraine. Res non procrastinatur : nam 
quum iste Catina profectus esset, servi cujusdam no* 
men defertur. Is accusatur; ficti testes in eum daotur; 
rem cunctus senatus Catinen^nm legibus^ judicat. 

■nlmo TÌobt, qni 6e ìù |io11aendù 
coniilium igit. luqac Terrea deun 
qoibiu polint modi* velÉvit , et Beu- 
te ammoqEifl fiMÌivìt, 

3. Qua Boma. Antiqniuimni iped 
Rominos Ccrerii culto* ent } hane 
eniia ab Arcadiboa inatitutaB iA or^ 
ben aum Roanlai recepit.Tato orbe 
pneLcrei Cerei unclÌMiiDe Yenenbi- 
tar, qaU imEmu Diuui quarrendo 
mnltu regionee obient ; Ibiqoe reti- 

tìi fiMram MediM bbnli nnrtbit. Ad 
bÌMoHai TeriuteBi redaera fiiit com- 
meutitia Illa de Cerere fidiola. Bibfiolh. 
Uoir. VI. 

4. AStmt aùm. Ila eolebator, Dt 
s q^ Bwa templnm fiiiiwi i 



capile mnlubatur, ut 
IToQ abivii timcD Um seterìi lepbfu 
■ itae coupecta Tiri arcebanlnr. Mui- 
qne Pinaan. de tempio Cereria et Fro- 
•erpiiu! loqaitar , in quo TÌrie eeaiel 
qnouiiiuB iogredi lieebat. Eadem rrii- 
gione vetibenlut aditni ìa Kdem Te- 
■ts, leaBfHHe Dev. Sic quoque femiaì* 
baaderatlieìnmMercaIis,ant5}4n>i 
■acrli inleieue. 

5. ttgibtu. PatruB adlicet, dorae- 



scnmqne de reram eapilalims jndì- 
> ageretar. — JudicaL Id eit , more 
3 fem cagnofót, el ihiiimIìii jadt- 



5cB¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. IV. 375 
Sacerdote» TocaDtur ; ex his quaerìtur secreto in curia , 
quid esset Return, quemadmodum arbitrarentur si- 
gnum esse ablatum. Respondent illse, prxtoris in eo 
ioco servos esse visos : res, quse esset jam antea noa 
obscura , sacerdotum testimonio perspicua esse coepit. 
Itur in consilium ; servus ìlle innocens omnibns sen- 
tentiis absoivitiir, quo facilius yo& hunc omnibus 
sententiis condemoare possetis. Quid enim postulas, 
Verres ? quid speras? quid spectas? quem tibi aut 
deorum, aut homiuum auxilto putas futurum? Eone 
tu servos ad spoliaudum fanum ìmmittere ausus es, 
quo liberos adire, ne orandi quidem causa, fes erat? 
hisne rebus manus afiìerre non dubitasti, a quibus 
etiam oculos cohibere te religionum jura cogebant? 
tametsi ne oculis quidem captus* in hanc fraudem 
tam sceleratam ac tam nefarìam decidistt : nam id 
concupisti, quod numquam videras; id, inquam, 
adamasti, quod antea non adspexeras; auribus tu 
tantam cupiditatem concepisti, ut eam non metus, 
non relìgio, non deorum vis, non homìnum existi- 
matìo contineret. At ex viro bono audieras , credo , et 
boQo auctore. Qui id potes , qui ne ex viro quidem 
andire potueris? Audisti igitur ex muliere, quoniam 
id viri ncque vidìsse, neqiie nosse poterant. Qualem 
porro iUam feminam fuisse putatis, judices? quara 
pudicara, quae cum Verre loqueretur? quam religio- 
sam, qu£e sacrarii spoliandi ostenderet rattonem? At 



t.Ift oculis gaUtmetipiJa.QmatM minoa ferandma qoiin pini 

bnit Venù tmantU luibciujiM de- pali romani in omnù •celin 

BooMnl orator, qaiM adaceliu tin- quod aìgnniB pcrfectam nate 

tam non (p«cia ligni quod aduiinn- ncc dobilarc h 



t. TmdiMidMi Temm qnonùni inpndiccniaiicrù TeibiiKD 



5cb¥ Google 



576 M. T. CICERONIS 

mininie mirum , quse sacra per sununam castìmoniam 
virginum ^ ac mulierum fiant , eadem per istius sta- 
pnim ac flagitium esse violata. 

XLVI. Quid ergo ■ ? hoc solum auditione expetere 
ccepit, quum id ipse non vìdisset? imo vero alia com- 
plura : ex quUsus eligam spoiiationem nobitissimi at- 
que antiquissimì fani ; de qua priore actione testes 
dìcere audistis. Nunc eadem tUa, quEeso, audite, et 
diligenter, sicut adhiic fecistis , atteudite. 

Insula est Melila ", judìces, satis lato ab Sicilia mari 
perìculosoque disjuncta; in qua est eodem nomioe 
\ oppidum^, quo iste numquam accessit : quod taroen 
isti textrinum per triennium ad muliebrem vestem 
confìctendam futt. Ab eo oppido non longe, in pro- 
montorio, fanum est Juoonis anttquum^; quod tanta 
religione semper fuit, ut non modo illis^ Punids 
bellis, quse in bis fere locis navali copia gesta atque 
versata sunt, sed etiam in hac pnedonum multitu- 
dine semper inviolatum sanctumque fuerit. Quin 
etiam hoc memorile proditum est°, classe quondam 
Masiniss£ regis ad eum locum appulsa , prsefectum 



7. niginum. HSS pliura et add. 
iiiniruM , qood ibrardom pUoa est , 
qanm oratoT nperìni diierit,>aTÌn>- 
rnm conipectu dMUD amatper areen ■• 

XLVI. T . Quid ergo f VI»id« tnM- 
ìtio, qm jadieei audlentea siucìtat. 
Hoc letuai. H. e. ugnom Venem. 

a. Insala eit HelUa. Diodonu eam 
■ Syncuri* theut «it iladia octoginti. 
Ejni incoia felice* habebuilDr, quo- 
num Tiru* arlea sxetcebant , pneMr> 
llm lcl«> linei* bciebant , tnm tcnoìti- 
le , ram mollitia iiuigne) ; ilaquc Verrei 
ihi femioBii veMM texeodii cnrabat. 

3. In qua eit eodam n. opp, Qnod 



tDor nibei babet egregie mniiilai. 

4. fanum tlt Junonii antìqiiiim. 
Daa Tnere in iiuiila faiui, Janonii tl- 
lemm tn promontorio, altcmm Hcr- 
cnlij merìdiem Temis. 

5. Hlà Panìcìi. Qnidain TcrboB 
illii redundare arbitrali , illud anttnle- 
nznt tamquam inane proma et inalile, 
Quod «baoninn eit , elenìm rem eo loco 
anget, timqDaDi orator dicerM bc11i> 
illU tiDi longis timqiie graTibi». 

6. Utinoriapntditainest,Woctl\*a 
namt Valer. Maxim. lib.T.cap.i, et 
faetnm iUnd Madotiav adoatmu , ait 

ano lllod magia qnan panico un- 
ii convenire. Rex enim Maaiinm 
punica ori^DE creta* eraL 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. IV. 277 

r^am dentes ebumeos, incredibili magnitudine, e 
&no sostulisse, et eoa in Afirlcam portasse, Masinis- 
sieque donasse. Regem qnidem primo delectatum esse 
munere : post , ubi audisset , uode essent , statim cer- 
tos homines? in quìnqueremi misisse, qui eos dentes 
reportarenL Itaque in bis inscriptum Uteris Punicis 
fiiit : ■ Regem Masinissam imprudentem accepisse ; re 
■ cognita, reponendos restituendosque curasse». Erat 
proeterea magna vis eboris, multa ornamenta; in qui- 
bus eburnete Yictoriie^, antiquo opere, ac summa 
arte perfectae. Hsec iste omnia, ne multis morer, uno 
impetu atque uno nuntio , per servos Venerìos , quos 
ejus rei causa miserat, tollenda atque asportanda cu- 
ravi t. 

XliVII. Pro diì iiamortales * ! quem ego bomioem 
accuso? quem legibus acjudiciaiì jure persequor? de 
quo Tos sententiam per tabellam feretis"? Dicunt le- 
gati Melitenses publice ^, spoliatum templum esse 
Junonis ; nibil ìstum in religiosissimo fano reliquJsse : 
quem in locum classes hostium ssepe accesserint ; vbi 
piratse fere quotannis hiemare soleant ; quod neque 
pnedo violarit antea, neque umquam hostis attigerit, 



7. CsTtoj homÌHet, Hotomoui. in- 
ttUìgh hoDUUM tei ddìiu eaiuk pu>- tii cloqnenliK viilbaj nucitit >c nfi- 
ti»; imo TCTO apod Ciceronom *ir cit.Vcrrem appellai, cnm ipao rea mi, 
ontDi est , civia fida digniia, cui lein hnnc argit obliti acelenini menticme, 

qnaMipìun tnto coidmJIUu In^iru- ne inimìi faatidìimi moTail.TÌrei nia» 

JmUm, Hoc eH , ipiomitein «acro* ncolllgen ridaÈiir , ut «m tnilm lol 

SDoa faìar nulo factomni pODdero opprinut. 

8. Mvmta Ficurias^'ià. de ebnr- a. Ptr laMiamfiretit. Olim jodice* 



u voce proferebant : at L. Gas- 

Hejne ad calcem prioiì Tolnminis lU- liiu tiibnniu plebii tana 616 tnlit 

Moria arti* a WinLelmaim enntK. da suffiagiii lagem, aea tai>el]ui*Bi , 

XLTn. 1. Pro du immorlaUil To- qu uadlniD eal at dalncepa ■eoten- 

tua capat ilbid vivida ett tnnaitio ad ùtt per labella* datentor. 
(nrina molloqne magia horrendnin 3. Publice. Pnblica aiictorìtala ao» 

bdoii*. Pudlnlnm tiatit orator, et fea- ciiilalit doDiti. 



5cb¥ Google 



378 M. T. CICERONIS 

ìd ab isto sic spoliatum esse , ut nibil (»nnino sit re- 
lictum. Hic nuuc aut iste reus , aut ego accusator, aut 
hoc judicium appellabitur*? criminibug enim coar- 
guitur, aut suspicionibus in judicium vocatur? Dit 
ablatì , faua vexata-, nudats urbes reperiuntur; earum 
autem rerum nullam sibi iste ncque inficiandi ratìo- 
nem ^ oeque defeudeudi facultatem reliquit ; omnibus 
io rebus coarguitur a me , convincitur a testibus , ur- 
getur confessione sua, manifestis inmaleficiis tenetur: 
et mauet etiam ^, ac tacitus Éicta mecum sua reco- 
gnoscit 

Nimium mibi diu videor in uno genere versari cri- 
ntinutn. Sentio , judices , occurrendum esse satietatì 
aurium aniniorumque vestrorum. Quamobrem multa 
prsetermittam : ad ea autem, quas dicturus sum, re- 
ficite vos, quseso, judices, per deos immortales! per 
eos ipsos, de quorum religione jamdiu dicimus; dum 
id ejus facinus commemoro et profero, quo provincia 
tota commota est. De quo si paullo altius ordirì » ac 
repetere memoriamo religionis videbor, ignoscite. 
Rei magnitudo me breviter perstringere atrocitatem 
crìminis non sinit. 

XLVIII. Vetus est hsec opinio ', judices , quae con- 

i. jIppflla^ilaT. Hic noB J>m mu in mbMlliia, neo Ed tawKma abit. — 

ctt, Daqnc «ccoBlor , naqae judiciiUB I Reeegnoieit meeam, Taidnii, dum lo- 

[d judioùim «nini qui aooiuM , mipi* qni», fortanu nceniet, nee uastm- 

oionei ilTert qnu dolnn reo licml; mi iKtitii K<nim qou veuvit gentM 

niiiic Tiro, tram ira da Tamf THaa rMolligil, Hoc lenia Tirgilioa, £d. 

aaapinoniia obiiidiuitor, aed maniióata Vili, 731 , •Dm» recognoacit -. 

•oelna, omnìimi Siólia dvitaumi te- 6.M'«mon'(Un.IIÌMoriam,*eai«cof- 

■tinaoiaobniiMiTiadaaDaiiifeida (or- datioDem eoram tenponim , qniba 

da tcDamr, ut ncque ca infioari, ne- cultua ilie inatinitna eat. 

qna etiam deféudere pnaiit. Ilaqne non XLviii. i. Fetta eit hirt opbin. 

jam rem. aed oondenmatiu , nec ego Faemni grave orator qoinD ail dk(D- 

acouator, aed potìna vindex aam con- nu , aodientiiuii animoa preparai ci 
panala qiuc pnemittii , itiidìa cogno- 

ledet adluic acCDdi crìminU accendit. Incipit OM- 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. IV. 279 
sUt ex antiqnissimis Grfecorum literìs atque monu- 
mentìs , insulam SicilLam * totam esse Cereri et Liberae 
consecratam. Hoc quum cetersegentes sic arbitrantUTf 
tum ipsis Siculis tam persuasum est, ut animìs eoriim 
insitum atque ìnnatum esse vìdeatur. Nam et oatas 
esse has in bis locis deas , et fruges in ea terra pri- 
mum repertas arbitraotur, et raptam esse ^ Liberam , 
quam eamdeni Proserpinam vocant , ex Eonensìum 
nemore; qui locus, quod in media est insula situs, 
ombilicus Sicilise aominatur : quam quum investigare 
et coaquirere Ceres vellet, dicitur inflammasse txdas 
ÌÌ5 ignibus, qui ex £tnae vertice* erumpunt; quas 
sibi quum ipsa pneferret, orbem omnium peragrasse 
terrarum. 

£nna autem, ubi ea, quse dico, gesta esse meroo- 
rantur, est loco praecelso atque edito; quo in summo 
est acquata agri planities^, et aquie perennes. Tota 



UBipoTSiCna 

pnMaqnnli Siciliaiue*. Ex hic i 
bsalA Ambe originein ducnntt et Pro* 
Mipisa In Eunendlmlncii cnt , rpiaan 
CUI Pialo npoit. Nihil «utìoi ot , 
nihil molliiu qDwn .jdMcriplia ili* £n- 
B> et Ticini mrii. Loco* iUa nplnm 
TÌrginu declarAiB videiur. Deacriptio 
IDi bia p<MiM mihi vldctor, m rem 
nriet , femMqae tot fieiDorani ìninitii 
•bIbo* molUori Mpeeta nficùt. 

>. iHtmlam Skiliam. Vmnat dOm 
Tatonuun cnin Cnoe ila Sieili> do- 
Mriiiata cootendiiM , n «rbttniD lìtii 
Inqn» Aline Enntm Oreadetn ajm- 
pluai, ijiie Vtikaaiim damiUTil. Coi 
blnlv lamm dediL ipH ]od lutnn ; 
■udì ièncÌMiiiit cmSìcìIìi, et «nkter- 
iMwìi icalBt ifnibiu. Cerea in Sicilia 
rafDanl eln 



Mate*, et tjaam IdcoIm artem •atendi 

N«t, dafinwtui ma taim 

religìoiiiaÙBe colnemnt. 

3. Saptam alt. QDod bctnni Ct- 

«ero ìpea explirat, de Hat. Deor. II, 

{. Vertice. Cralei alio nonÙM dl- 
dtoi foramen illnd , per qaod IgnU 
fumiuqDe ctumpant. Patet ambitn >t>- 
diomm riginti ; nmt paaml bi* mille 
et qtiingenti. — Qmiu libi. Inde aMp« 
Cerei exhibciar aceto dextn ptreiu. 

5. Pìaniliei. Pratnm Diodom* to- 
nt. CiceroDcm Yero et Diodomm re- 
prebendit Qateriu , qnod pratnm il- 
Ind , «Ire «qtutun agri plaoitiem , in 
ipw Eiuue urbi* colle pracebo atqne 
edito in primia, imperite ctrflocariiit. 
Spetnnca etiam illa de qoa mentio Et , 
tota eat none oppleta, et oa qua etlam 
Donc eit ad aquUoiMn cotiTcnaK. 



5cb¥ Google 



a8o M. T. CICERONIS 

vero ab omnì aditu circumcìsa , atque dirempta est : 
quam circa lacus lucique sunt plurimi, et Isetìsùnii 
flores omnì tempore anni ; locus ut ipse raptum illum 
Tìrginis, quem jam a pueris accepimus, declarare 
videatur. Etenim propter est spelunca quaedam-, con- 
versa ad aqutlonem , infinita altitudine , qua Ditem 
patrem ferunt repente cum cumi exstitisse, abre- 
ptamque ex eo loco virginem secum asjwrtasse, et 
subito non longe a Syracusis penetrasse sub terras, 
lacumque in eo loco repente exstitisse; ubi usque 
ad hoc tempus Syracusani festos dies anniTersarios 
agunt, celeberrimo virorum mulierumque conventu. 

XLIX. Propter hujus opinionis vetustatem, quod 
eorum in bis locis vestigia ac prope incunabula re- 
perìuntur deorum ^, mira quaedam tota Sicilia priva- 
tim ac publice retigio est Cereris Ennensis. Etenim 
multa saepe prodigia vim ejus numenque declarant; 
multis saepe in difficìitimìs rebus praesens auxilium 
ejus oblatum est : ut haec insula ab ea non solum di- 
ligi, sed etiam ìucoli custodirique videatur. 

Nec solum Siculi, verum etiam ceterae gentes natio- 
nesque Eanensem Cererem maxime colunt Etenim , 
si Àthenìensium sacra* summa cupiditate expetun- 
tur, ad quos Ceres in ilio errore '^venisse dicitur, 

XLIX. I. Dflorun. CeieremetPro- tÌo, ttmm excolera docolt, «t aiiBnl 

«erpintin intelligìti mon Gneconun , ucn «ni iù ntexil. Gned ornile* , et 

qai dUf et deibiu idem nomea «epa pmertim Athenistuei , Mdonim Ìlio* 

dilant. nun putioipei eoe conabuitar. A W- 

9. Aiktumiiitim latra, Elemiiue aeninu cUU ■dnuHebiDtnr; et cri- 

■cilicet Cersrù myuerii. Cclebemmi mini aibi vertinent , u nitonun iliquli 

' tot! Gmcia erant, el qoinqiie «oaii ueconiiu illonun eipen obiiwec Le- 

ceUbnlwntnr. Cere* ipn ritam et cm- gè intiqu, barturì omne* ib iis uce- 

3. Ilio OTore. Quom ecilieet tonua 

orbcn «ùrconiiret, Dium nquìieiu. 

ti incolirum unico bo^- S<int qai conteudant Cenni ernifw 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. IV. a8i 
frugesque attulisse *, quantam esse relìgionem conTe- 
nit eorum , apud quoa eam natam esse , et fruges in- 
veuisse constai? Itaque apud patres nostros, atroci 
ac difficili reipublicx tempore, quum, Tib. Graccho 
occiso^, magnonim perìculorum metus ex ostentis 
portenderetur, P. Mucio , L. Calpumio consulibus , 
aditum est ad lìbros Sibyllinos ; in quibus inventum 
est, a Cererem aDtiqtiissimam placar! oportere». Tum 
ex amplissimo collegio decemvirali sacerdotes^ po- 
pult romani , quum esset ? in urbe oostiQ Cereris 
ptdcherrimum et magnificentissimum templum , ta- 
men usque Ennam profecti suot : tanta enim erat 
auctoritas et vetustas ilUus religionis, ut, quum illuc 
itent. Don ad sedem Cereris,, sed ad ipsam Cererem 
profìdsci yiderentur. 

Non obtundam diutìus : etenim jamdudum vereor, 
ne oratio mea , aliena ab judiciorum ratione , et quo- 
tidiana dicendi consuetudine esse videatur. Hoc dico , 
faanc ipsam Cererem , antiquissimam , religiosissimam, 



A JEgjptiÌM fniiw de*nmpla> , idem- 
T» ow Indem £gy pdomm, Ceremn- 



4- frageiqat altrùi». Nota na; 
nd doM Cenra* Plìiiiiu dUlingoU; 
Auiam alteram , (Itenm Siciliaiueiii , 
ti (groTiun vero tm- 




S. Tfi. Craccho oetUo. Quum ìUe 
u plebi* proaciuiiniu lempn- 
-ii«M Icgibui Tcuret , iDclare Scj- 
pione Nuin , in Cipitolio ab optlow- 
••Ixu MI op prtMu i. — Mditum eil 
ai liirei Sifyllinoi. ScUicet, politi Illj 
aintimtCapiioliì parte, lantiun con- 
■olebutor , ant quum fiictioaibiu 
n^mblici lacenrerar , ant qaum 
prtìt hoMis initant , ant eliam quum 



portcnta qajedam animai temrcnt. 
6. Saeirdol«i. Sifaylliiionim libro- 
nun QutOfln, sacerdote! dloebanttir, 
quia muiaa aonun ctat , ioipeciìi Sì- 
b;UÌDÌi llbris, aacra iacienda , ant 
placala diii mittenda imperare. Uino 
Mt quod eoa orator lacerdotcì appel- 
lai; duo primom fueia, delade ad 
decem oaqoe proTccti «ont , omuca 
patriciL Sacerdotinm iltud dainds cam 
plebe Riil cùmmnnicatuin , et Sulla 
dictatoiB , collegiam comm , ex de- 
cemviiali , qnindeelmvirale eoiutitii- 

;, Quum euet. Primom Cereri tem- 
|dum in Italia coniecratit EvaodK. 
Allerom, de quo hic agitur, mignifi- 
Postumio liùt diciaura 



5cb¥ Google 



36a M. T. CIGERONIS 

prìncipem omnium sacrorum ^, qiue apud omnes 
gentes nationesque fiunt , a C. Verre ex suis templis 
ac sedibus esse sublatum. Qui accessistis Ennam , tì- 
distis simulacrum Cererìs e marmore , et in altero 
tempio, Libene : sunt ea perampla atque praeclara, 
sed non ita antiqua. Ex sere futt quoddam modica 
amplitudine, ac singulari opere, cum facibus, per- 
antiquum, omnium illorum, quae sunt in eo fano, 
multo antiquisstmum : id sustulit ; ac tameu eo cod- 
tentus non fuit. Ante eedem Cereri» , in aperto ac 
propatulo loco , signa duo sunt, Cererìs imum , aite- 
rum Triptolemi , et pulcherrìma , et peraropla : bis 
pulchritudo periculo , amplitudo saluti fiiìt , quod 
eorum demolitio atque asportatio perdi£Bcilis vide- 
batur. Insistebat in manu Cereris dextra simulacnim 
pulcberrime factum Victoriaes : hoc iste e signo Ce- 
reris avellendum , asportaudumque curavit. 

L. Qui tandem istius animus est nuiic in reco- 
gnitione^ scelerum suorum, quum ego ipsein com- 
memoratione eorum non solum animo commo-vear, 
verum etiam corpore perhorrescam ? Venit enim mihi 
£ani,loci, religionis illius in mentem^versantur ante 
oculos omnia : dies ìlle , quo ego Ennam quum venis- 



B. PHitc^mn cmalam lacronun, A. croinin prìnapem, qood dtotam pi- 
Tata quoque omniuin ucrìGciornin imi, et generù hanuni tltrìz, prìnu 
prìncmiQza ent. Usec ante cctero4 debitoa diu jibl vindicat hoooR^ 
deoB oiDDei fìolebatur, ita ut, qamn g. Simulacrum pulcherrimc fiutitm 
Olympicolovi liliretiir,prinumMcn- VìclorìiB. MultE qa^vece qaipropta 
£c[i partem T»U oblìneret, Ccrerem Cems Tictoriam in loaDn biberrt, et 
vero lue oralor vocat aacrìficdofTiiii aliam alìua opinionem pronlit; nubi 
prìactpeni: iUudmihi ex «0 drfiuiHe hoc iode veniue apparet, (jaod in 
TidetDT, qaod eadem dea naminiboa bello, mrum copia, moltum cDnTtcil 
dWenis Vealc et Cererìa celebrabatnr. ad vìctoriam. 

Sape etiajD Bona Dei dicitar, pareni' L, i. Codd. Cnjac. GneUerbyl. 

qoe omniom deoram. Inde iltud oilam Memm. TeQotdalìoiu. Tidetnr e gl»- 

dmine polo, eaiu cmc omnium la- aa. J.T. L. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. IV. a83 
sem, pnesto mihi sacerdotes Cereris cum infulìs ac 
verbeuis^ fuerunt; concio, conventusque civiunQ; in 
quo ^o quum loquerer, tanti fietus gemìtusque 6e- 
bant, ut acerbissimus tota urbe liictus Tersari videre- 
tar. Non illi decumanim imperia ^, non bononim di- 
Kptiones, aon iniqua judicia, non importunissimas 
istius libidines, non vitn, non contumelias, quibus 
operti^ oppressique erant, conquerebantur : Cereris 
nomen, sacrorum vetustatera, fani religìonem, istius 
sceleratìssimi atque audacissimi supplicio expiari yo- 
lebant; omnia se cetera pati ac negligere dicebant. 
Hic dolor erat tantus, ut Yerres, alter Orcus *, venisse 
Eonam, et non Proserpinam asportasse, sed ipsam 
abripuisse Cererem videretur. Etenim urbs illa non 
urbs TÌdetur, sed ianum Cereris esse : habitare apud 
sese Cererem Eonenses arbitranttu-; ut mihi non cìves 
illius civitatis, sed omnes sacerdotes, omnes^ accola; 
atque antistites Cereris esse videantur. Ennse? tu si- 
mulacrum Cereris tollere audebas ? Ennse tu de manu 
Cereris Victoriam deripere , et deam dese detrahere 
conatus es ? quorum nihil violare , nihil attingere ausi 



1. InfiJù ac vtrbtnti. Quo bibita 


tu > M opu, qnim rapu deonni 


■a* tacen «oknt. lofiiU erti , Uhm 






(. Optrti. GntT, e oodd. receplt 




vexati, lynaà fbrta ^oMcm* ert. 




J.V. L. 


•ti», Itqne ucerdotiiiu. — rerbenii. 


5. Omo,. Pro Vìtaot» taalaa; mi- 




git tunen poctii luce vox tu accom- 


Tabi biqo. wma; .lìi mim horb» 


modiu qauu pedottriboi toipto- 


pn» qaodduD , ilii Utili, om Toenn 


ribns. 


pMCfe eiiMiiunt, et prò qiuvu alU 


6. Omni uccola. Dictmn hio prò 


hotu Td etUm «rbote om Inullignnt. 










■ed fiiiiuiD , civt» , noD ìtm àia £n. 


■piidcm loci» iUe «umittir, ni ■«lai 






cìid dici pounnt. 


pnTscto Siciliciun, n«n minai «bU- 


,. Eme.l. Enaa. 3. V. L. 



5cb¥ Google 



284 M. T. CICERONIS 

suDt, in quibus eraot omnia, qufe sceleri propiora 
sunt, quam religioni. Tenuerunt enim P. Popillio, 
P. Rupilio coDSulibus, illuni locum servi^, fugitivi, 
barbari, hostes : sed ncque tana servi Uh dominorum, 
quam tu libidinum; neque tara fugitivi illi a dominis, 
quam tu a jure et a legibus; neque tam barbari lingua 
et natione ÌIU , quam tu natura et moribus ; neque illi 
tam bostes hominibus, quam tu diis immortalibus. 
Qux deprecatio est igitur ei reliqua , qui iodignitate 
servos, temeritate fiigìtivos, scelere barbaros, cru- 
delitate hostes vicerìt? 

U. Audistis TheodoTum, et Numinium, et Nicasio- 
nem, legatos Ennenses , publice dicere, sese a suis 
civibus h£ec babere mandata, ut ad Verrera adirent, 
et eum simulacrum Cereris et Victori^e reposcereot; 
id sì irapetrassent, tum ut morem veterem Ennen- 
siura conservarent , publice in eum, tametsi vexasset 
Siciliam, tamen, quoniam hsec a majoribus consti- 
tuta' accepissent, testìmonium ne quod dicerent: 
sin autem ea non reddidisset, tum ut judicio ades- 
seut, tum uti de ejus injuriis judices docerent, sed 
multo maxime de religione quererentur. Quas ilio- 
rum querimouias nolite , per deos iramortales , asper- 

S. Serri, figi:ivi. Indiot hic onlor iUam , multo nu^ Senne* qnui C- 
dTÌla bellum quod ia Sicilia Riif^iiu, ceroDC dignnin TÌderì. Perpitao hiJit 
ab Ernia et Qoeone motum , confécit. in Tocifai» ontor, qnanuD lotìccid 



Seni igttoT fagUntei , et dominis loii 


alteram (Iteri oppoait, ut allipod 


ìnfenil, parta anni* libettate locom 


inde lomen eliciat. Non anidct faìc 


eum tenneram , qnem poilea Terrei 




abtinuit. li lameu qnamiu omnibiu 


neqoe omlori, neque jadlciboi, dhjih 




tei tam atroci couvenìt. ■ Sinpila qii>- 




qae locum teneant «rata decenleia.* 


ronim contactD immondo Tiolire aan 




iabiUTit. Hioc orati» occaiioncm 


bin. et Hottom. ™iiWM dedernnl, 


arrìpit, Tecremqne cam aervi» vivide 


qnod Grav. probal, qnonian in nfi- 


confert. AtUmen lìtendnm eit locum 


codd. occnn-it. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. IV. a85 
nari; nolite contemnere ac negligere, judices. Agtin- 
tar injuriae sociorum ; agitur vis legutn ; agitur exi- 
stimatio', TCrilasque judiciorum. Quae sunt omcia 
pennagna ; verum illud maximum : tanta religione 
obstrìcta tota provincia est, tanta superstitio^ ex 
istius facto mentes omnium Siculorum occupavìt, ut, 
quatcumque accidant publice vel privatim incom- 
moda , propter eam caiisam scelere istius evenire 
videaotur. Audistis Centuripinos, Agyrinenses, Cati- 
nenses, Herbitenses, Ennenses, complures alios, pu- 
blice dicere , qiise solitudo esset in agris , quse vastitas, 
qose fuga aratorum , quam deserta , quam inculta , 
quam relieta omnia. Ea tametsi * istius mullis et va- 
riis ÌDJurìis acciderunt; tameo haec una causa in opi- 
nione Siculorum plurimum valet, quod. Cerere vio- 
lata, omoes cultus, fructusque Cereris in bis locis 
ìnteriisse arbitrantur. Medemini religioni sociorum , 
judices; conservate veslram^ Ncque enim base ex- 
tema vobis est religio , neque aliena : quod si esset , 
si suscipere eam iioUetis , tamen in eo , qui violasse!. 



1. Àgiiar txtitìauuio. Snpìuims 
imlicci admoiiel onlori popnlam w- 
nitorìi jndiri» injitri» irgaete. Nnno 
ttian , nt Bupe *liu . danODMnt efw in 

Dot iDt dilecti popolo , aum jodicit 
Kqn BUt injiuta in putenim hilw 

3, ToMUt sapfTttiliùM Sieolorata re- 
tfio ab ilio Verni fedo in inpcnti- 
iMncm conveTM tit. Voi ilU tuptrili- 
Iwa(Hpentadefliiit,et indicut tliqnid 
quod Icgitimom in Tcligione modnni 
tmugredilnr. — Ittiai/aelo. FimOB. 

Prepter eam eaaiam, Ltmbin. «erba 
iUi dekl ; Honom. Tcro ea rqi(»l q<ue 



«eqnantnr, teettrt itilat. Uterqne vero 
□obi* errace TÌdetar, qaod vocet QIs 
iDijoreni oiatioiii itm addont. Uiita- 
tnm et w>lemiM apni) Telerei ent diia 
iratu refene , qDidqnid mali reipublica 
pitiebatar.SicHor. in,6,ait,.Dia . 
te minoreni qaod gerii, imperas : HiiM> 

Di multa neglecti dederuni Hesperia 
mala lactaoue -. Sic quoque Ucera 
clades bello pimico acceplis , neglecus 
religioni trihait. 

t. Ea lameliì. Grsev. Grqteni in- 
ctore.etUmeUi. Male. 

5. Coniervaie vtitram. Panieodo, 
et eipiindn acdns illnd qao Cerea, 
cpx «pud TO» colimr, eit *iuU(a. 



5cb¥ Google 



a86 M. T. CICERONIS 

sancire^ tos velie oporteret?. Nunc vero in communi 
omnium geutium religione , inque his sacris , qnx 
majores nostri ab exteris nationibus adscita atque 
arcessita coluerunt, quae sacra, ut erant re vera, sic 
appellali Graeca' voluerunt; negligentes ac dissoluti 
si cupiamus esse, qui possumus? 

LII. Uniiis etiam urbis', omnium pulcherrinue at- 
que ornati&simae, Syracusarnm direptionem comme- 
morabo, et in medium proferam, judìces; ut ali- 
quando totam hujus generis orationem concludam 
ac definiam. Nemo fere vestrum est, quin, quemad- 
modum captx sint a M. Marcello Syracuse, saepe an- 
dierit, nonnumquam etiam in annalibus legerit. Con- 
ferte hauc' pacem ciim ilio bello; hujus prxt(»il 



6p Sancire, ConfimurA, ìutÌoIiIiì- et opei, inter gradi hHh ^iva 

lemqae et iotemenum prtnti», pte- ordine coUocuvut. Locu* hic Tsa 

nn repelen^ , ib iQo per qaeni pretìoauuniiu eit rei rerilate, Qmim 

fcedati eit. Sancire enini eit Umqnim detcììbit 



UDgiiiiu hoitìc consecnre. quid minibiie in iino<iin>qiie occaniti 

7. Oportml. Virtalia bouiuqium' depingit , non templantin oblitiuqQr 

Kbet reli^oaem tuetnc; deinde qui icpiuime poitea: cominemoriE. 
probit, làt non olclsctuir, qunm poi- 9. Con/erte haiic patam. Hodoiille 

•M, sceleni qoiUu deornm TioUtuc cODlnrii* contnrii oppooeodi, qui 

nujeslu, ùsqneac loalesti» ipM dii* «epe, ut inpn vidimiu, panilo ft^- 

ioTÌMM Iwbebitar. Hao re judicu ad dior e«t , minbilem hio ontiaoi «■ 

pmùeodiuD Verrem acnìt, qnunn h addit, et onnen iageuii aubtiliutai 

innltam telinqDaiit , iudem , quiliot ezplieit : non in verbii euiin cooitu, 



ipM Tenei , piBiii« a dii* immoruli- tad Brmo ci 

bui argebnnuir. optime daoniin viranun agecdi nlìo- 

S. jtppclìari Grixca. Vid. pio Cor- nem ribibet, qDonim alter flagiiiii, 

neL Balbo, cip. 14. Ccnirìs Meromm aitar ritii* et flapliia iaiioltiit. Cicera 

originem (pud Latiooi ad ETandriun ipae, in libra qui Onior inicribinii, 

nfèrt IMonTi. Halio. lib. I. bunc locnin cap, 49 bia Teibia laodit: 

LU. I . Uniui ecioM uriis. Haao • Semper luec, qoas Gneei àniSt-n no- 

acciuatioùia partan orator fnrtoRun minaiitt qaom cooTrarìii oppoDontoc 

ratione concludi!. Magnifica nibem tatcipaaeiIìciunt,etBiuiiaÌBcinduitiia... 

ilUm deicribit , qnam aima loci , gè- Noa etiam in boc geoere bcqnentB, U 

mini portili, nnmernique incolainm iUa ioni in qnarto AccaF«tioiiis,cte.> 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. IV. 387 
adventum, cuna illlus imperatorìs Victoria; hujus co- 
hortem impuram, cum iUìus exercitu invìcto; hujii& 
libìdines, cum illius contioentia : ab ilio, qui cepit, 
cooditas; ab boc, qui constitutas accepit, captas di- 
cetis Syracusas. Ac jam illa omitto, quat disperse a 
me multis locis dìcentur, ac dieta sunt : forum Syra- 
cusauorum, quod introitu Marcelli purum a caede 
servatum est , id adventu Verris Sìculonim innocen- 
tiiim sanguine reduiida&se; portum Syracusanorum , 
qui tum et nostris classibus et Carthaginiensium clau- 
sus fuisset^, eum, ìsto prxtore, Cìlicum myoparoni 
prardonìbusque patuisse. Mitto adhibitam viro Jnge- 
nuis^, matresfamilias violatas; qvae tura , urbe capta, 
commissa non suQt, ncque odio hostiti, ueque li- 
centia militari , ncque more belli , ncque jure victorÌK. 
Mitto, ioquam, hsec omnia, qu« ab isto per trien- 
ninm perfecta sunt : ea, quae coDJuncta cum illis re- 
bus suDt, de quibus antea dixi^ cognoscite. 

Urbem Syracusas^ mazimam esse Gnecanim ur- 
bium , pulcherrimamque omnium % saepe audistis. 
Est, judices^ ita, ut dicitura nam et situ est quum 
munito, tum ex omni adìtu, vel terra, vel mari, 
preclaro ad adspectum : et portus babet prope in 
sdificatione' adspectuque urbis inclusos; qui quum 

3. ClaiuMt fuUtet, Ita naton et aoctoritatc Indncltm, losnlim Achn- 

■mù miinltua, m neqoe Rodunii dip« du urie conjanxcrit, et prò 

nojae Poeid* pituoit. — tfyopareai. iomla iilhmnai oblnueriL 
TTina erat pintica lonn et oneraria* ' ^' PulekerTÌmam onutivn. 1!fc»i pol- 

i. Iiigmnuù. In quo* multo graviiu cberrinum omniam Gnecarum nr- 

peecatnr qoam in aerTOa ant libertino!, bium, xd et t 



«inani tox illa adhibetar qnotinTer- lemrniD eutant; ijaoà aie inleUigcn- 

rìi leeloa ampliEcare tentai ontor. dnm ttae monel iociu de Rep. IH, 

5. Brian Syracusai. Telerei 5;^"' '^ > V" '"^ omnium palcherrimam 

RMM deacrìpait Rolliniu, eannuqDa Cicero, post Timcom , prolhetur. 
fbnaam et (ttnm ezhìbnit : al In eo 7. Mdijìeatione. Prope intra ipaa 

TÌi granaalmia crtmiil , qnod nula mania dnoshabet portai, majarem et 



5cb¥ Google 



a88 M. T. CICERONIS 

diversos ìnter se aditus habeant, in exìtu conjungan- 
tur et confluunt. Eorura conjutictione pars oppidi, 
qufe appellatur Insula, mari disjuncta angusto, poDte 
rursum adjuDgìtur et contìnetur^. 

LIII. Ea tanta est urbs, ut ex quatuor' urbibus 
maximis constare dicatur ; quarum una est ea , quara 
disi, Insula ; qu£e duobus portubus cincta, iu utrìu»- 
que portus ostìum aditumque projecta est; io qoa 
domus est , qufe regis Hìeronis fuit , qua prsetores uti 
solent. In ea sunt aedes sacrte complures; sed duie, 
qu33 longe ceteris antecellunt : Dianee una; et altera, 
qua: fuit ante istius adventum ornatissima, Minerrs. 
In hac insula extrema est fons aquse dulcis , cui no- 
men Àretbusa^ est, incredibili magnitudine, plenisu- 
mas piscium ; qui fluctu totus operiretur, nisi mufiì- 
tioue ac mole lapidum a mari disjunctus esset. 

Altera autem est urbs Syracusis, cui nomen Acbra* 
dina est; in qua forum maximum, pulcherrìmìe por^ 
ticus, omatissiraum prytaneum^, amplissima est curia, 
templumque egregium Jovis Olympii ^, ceteroeque 
urbis partes una lata via perpetua , multìsque traiu- 



minoRin. Major ocddentem venai, 
fiDCM faibet inler ìiualim al Plrmnij- 
rian pTOmontoriim; mtnor mtem, qol 
et portai LicciiUToutiiT, ìnter Aj^n- 
dinam et inmliin nrbi *au ùuiiuut , n 
mijorì conjangìtor. 

8. Coaimetur. Contìonator , n» 

Lm. I. Exjaatuor. Stnbo Sjra- 
eatìi qalnqnii pinci «cUcribit , et iù 
qoB Ciceto cominemor*! Epipolu ad' 
dit. Totiiu urbis circnitus ent iSo 
al«dtoniin, Tel 9i,5oo piunam ro- 
DuuionuD , qnc icptem leoca* gillicu 

a. Arethuta est.lìtboe celebemou 



fonte multa Kriptoref nurabiUa lìibn- 
lati taat ; qme, ti tuli eit , lege* minu 
«pad aDTeriudi,Sic. Ant. iStf. 

3. Fijtaneum, Locai erat apod 



Curia : ibi Tetti igne perpetuo oole- 
batnt ; ibique beae de repablioa meriti 
cÌTei pnblico inmpta tlebautiir. Nolla 
erat nrbi tota Grecia , qiUE miim noa 
haberet gTmnaiium. 

4. Joiià Olym/HÌ. Ideit, ctu Dìonj- 
tioi detnxìt magiii poadoEia butcub 
■)BÌculain. Qua ite n adi Tal. Max 

1. 1, p. 94 edit. Dott. et ìIh ootat». 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. Il, LIR. IV. aSg 
yexxs dÌTÌsx, privatis ledificiìs continentur. Tertia est 
urbs, quae, quod in ea parte Fortunae fanura anti- 
quum fuit , Tycha ^ nominata est ; in qua et gymna- 
sium amplissimum est, et complures aedes sacrse : co- 
liturque ea pars , et habitatur frequentissime. Quarta 
autem est urbs , qua? , quia postrema sedificata est , 
Neapolis^ nominatur; quam ad summam theatrum 
est maximum: praeterea diio tempia sunt egregia, 
Cereris unum , alterum Lìberx ; signumque Apollinis , 
qui Temeoites vocatur ?, pulcberrimum et maximum : 
quod iste si portare potuisset, non dubitasset au- 
ferre. 

LJV. NuQC ad Marcellum i^vetiar, ne hscc a me 
sioe causa commemorata esse videantur : qui quum 
tam prasclaram urbem vi copiisque cepisset , non pu- 
tavit ad laudem populi romani hoc pertinere, hanc 
pulchritudinem , ex qua ' prtesertim nihil pericuH 
ostenderetur , delere et exstinguere. Itaque eedificìis 
omnibus, publicis'' et privatis, sacris et pro&nis, sic 
peperclt, quasi ad ea defendenda cum exercitu, non 
expugnanda venisset. In ornatu' urbis habuit vì- 
ctorife rationem, habuit humanitatis ; victorise puta- 
bat esse , multa Romam deportare , quiB ornamento 

5. ]>KAd. A. pteo -rìixK, dono» poTe.hnDoApolliDem Komamilcpor- 

ntm TÙXX. Undam ounvìuc , ot bibliothecun 

G. Ntapolù. Pirtem Ulu 4i5 «tg oo«i tonpli ci<mMrct. 

Ckcùtnm umu cdifidlmi fiikM de- UT- t- ^x griia. Non aieti» enim 

7. Ttmaaitet ■aoeatar. Sia die»- cu» cipnret ■ quod in caou foit , cnr 
n STTscnuniro Cinlugo opprinwretar 



maxorn, bU templnm liient euun- 9. Publiàt et primtis, sacrù et 

rt — Teibom illad Ttmmiltt , ■ t^ profatùi. GrEviiu « codd. rcg. ci ed. 

p»o{ vanii, qood locom doMrtam , Tenet. • publidi, prÌTatù, Horìi, 

(^Bnctnin , ut deo cmuacratum *i- ptoranii ■. J. T. L. 

fnificat. Saetomu* Tib. e. 74, no* 3. In orjttfta. H, e. io nrbe Roma 

dooet Uberiom la eltredio vita tam- clonuDda. 

II. ae. fri teauJa. I9 



5cb¥ Google 



ago M. T. CICEROKIS 

urbi esse possent; bumaaìtatis, non piane spoliare* 
urìiem, prsesertim quara conservare voluisset. Io hac 
partìtione omatus^, non plus Victoria MarcelLì po- 
pulo romano appetivit , quam humanitas Sjracusanis 
reservavit. Romam quas asportata sunt, ad cedem Ho- 
noris" atque Virtutis , itemque aliis in locis videmus. 
Nilùl in andibus, nihil io boitia posuit, nihil in sub- 
urbano : putavitt si uri>is ornamenta domum suam 
non contulisset , domum suam ' ornamento urbi fii- 
turam. Syracusis autem permulta, atque egregia re- 
liquit : deum vero nullum violavit , nullum attigtt 
Conferte Verrem ; non ut bominem cum homine ccan- 
paretis, ne qua tali viro mortuo fiat injuria; sed ut 
pacem cum bello, teges cum vi, forum et jurisdictio- 
nem cum ferro et annis, adventum et comiutum coro 
exercitu et vietarla conferatis. 

LV. JEàes Minerva est in Insula , de qua ante diii ; 

4, Gr«T. B«cV. «lii, txtpollare, T«Uel elcnure. Hostiom, inqmt, illi 
«ocWriWte mallorani codd. J. V. L. «poli» et p«m beUl jntc. Et piallo 

S.ln kaeptiniaOMeonuMliu.lttpa- ioferin» «ddit ■ w:_i..-»,- J. — h..^. 
dtni eit , «it oolor, uptK nrbU orM- 
ineiitiinlaonpliudepDrtaritRomim 
qium Sjncnii» rdiqnerit EgngÌBin 
MiM illod «•« hnniMUtitir 




nntue «mop™™ i •*" ""^ " "^" .»™u™ .^j..— 

hlcpogii»tor.tot,aciimUTÌopr»«r- 8. ^d adm BonorU. TeaiplM 

lira N«ni Ole, JX^, 3'. t™**"" ^ '"■><' P"^ P""*™ CoIIìmm. a M«- 

bem airipiendto» mOiti d.t.m , et odio fnil rum» «difictm tMuti 

mulu Ìr« Piulu iiirili" foia «ero- Cicerone de Leg. D, S«. UtHhi antoi 

pU eiiw (ui«e. Ceten. qnidem «• iUod prlonn > M.tcdlo hi» co«e- 

id«i «criplor, curo nugn» fide com- catuni tal.Wr. 

po.i,« fai«e •crip.it, .ed T«bDm 7- /><"""«•"»-■ I>'«™ «^ 

qiHdem nnllnin de hac partìtione oi^ urbi omenMiito fiitor» mt, ■■ qm 

nitiK t»n> »!"' mbiecit. Imo Illa ipaa neglexeret otnaiiKDla, in wbe 

addit ; onument. uAÌ. , «gnaque TÌ«™tor. Beni» «npdcwnm «™- 

„aìba..bniid.b.ntSyi.c™t.Roiiiaro abitlneoti. prfJio»» arU ,tìM ^ 

Lre d^ectt. Qnin diteption™. Sy- efficil. LtmlAi. «" MSS n»epe««: 

„cu»ram oagnem Ma-, le..anlar . Do»»i «.« o™««to «b— /«.»- 

«a ipw qo" mbjeeit, liraqnani ftclnro nm -, idiIo Jadido. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. IV. agi 
quam Marcellus noD attigit, quam plenam atque or- 
iiatam relìquit : qux ab isto sic spolìata atque direpta 
est, non ut ab hoste aliquo, qui tamen in belio re- 
ligionum' et consuetudinis jura retiueret, sed ut a 
barìiarìs praedonibus vexata esse videatur. Pugna erat 
equestri» Agathoclì regis' in tabulis pietà prseclare: 
his autem tabulis interiores templi parietes vestie- 
bantur. Nifail erat ea pictura nobiliua; nibii Syracusis, 
quod magis visendum putaretur. Has tabulas M. Mar- 
cellus, quum oiDoia illa Victoria sua pro£ana^ fecisset, 
tamen religione impedìtus uod attigit : iste , quum 
illa jam , propter diuturnam pacem fidelitatemque 
populi Syracusani , sacra religiosaque accepisset ^, 
omnes eas tabulas abstutit; parietes, quorum omatus 
tot secula manserat', tot bella effugerat, nudos ac de- 
formatos reliquit. 

Et Marcellus, qui, si Syracusas cepisset, duo tem- 
pia se Rumx dedicaturum voverat, id, quod erat 
xdificaturu», bis rebus ornare, quas ceperat, noluit ; 
Verres, qui non Honori, neque Virtuti, ut ille, sed 
Veneri et Cupidini vota deberet, is Minervae^ tem- 
ptum spoliare conatus est. lite deos deorum spoliis 
ornare noluit; bic ornamenta Minervse vlrginis in 
meretrìciam domum transtuUL Viginti et septem prse- 

LV. I. Jlff^fiiNUun. Qtwucrìi Dii- (. Àceepìiiel. Repeiiuel, quam 

hoM nmt àìcMiA , ti Don nocent , t Tcnit SìgjIjud ulnÙEiutrihuns. 
•ictoribo* propter dJTiuimm rerum 5. Tot ieeula maiutna , tot heUa 

1. JgMhocK ngii. De qoo tiile rane. Idem pauUo inlniiu • hii rehni 

JnMÌDom lib. XXII et SUII. Uniti oniiri noluit - 

m^, MgathotlU ragii . 6, li Uimrrtt, Forain legcndnin 

t, Profaim/adiial. H. e. jnrevicto- Aù; «enNU «Mt, non dubit«vit, prò 

ria nilEne Mcam « uportare piMiel , Bi, h. e. ut ea CKonurat, tonplum 

Wqnim qoN in orbe apu tueat , et HinerTz ipoliare. T{un rednodd ù 

tdcoproptobnit etjampollQtisrebiu ito «criplnij led qnain omnei MSS 

puMcnt babeli. lic baberaoi , nìliil imi 



5cb¥ Google 



a^a M. T. CICERONIS 

terea tabulas putcherrìme pietas ex eadem «de sus- 
tulit : in quibus erant imagin^ Siciliae regura ac ^- 
rannorum, qux nou soluro pictorum artificio de- 
lectabant, sed etiam commemoratìone bominum?, et 
cognitione formarum. Ac videte, quanto tetrior hìc 
tyrannus Syracusanus fuerit, quam quisquam supe- 
riorum : quum ìlli taraen ornarìnt tempia deorum 
immortalium ; hìc eldara deoram monumenta atque 
ornamenta sustulerìt. 

LVI. Jam vero quid ego de vatvis' ìllias templi 
commemorem? Vereor, ne, hsec qui non TÌdenint, 
omnia me nimis augere atque ornare arbitrentur: 
quod tamen nemo suspicarì debet, tam esse me cu- 
pidum*, ut tot viros prtmarios velim, praesertino ex 
judictun numero, qui Syracusis fuerint, qui bsec vi- 
derìnt, esse temeritatì et mendacio meo conscios. 
Confinnare hoc liquido , judices , possum , valvas 
magnificentiores , ex auro atque ebore perfectìores 
nullas umquam uUo tempio fuisse. Incredìbile dìctu 
est, quàm multi Grseci de valvarum barum pulchrì- 
tudine scriptum reliquerìnt. Nimium forsitan bau; illi 
mirentur atque eiferant: esto; verumtamen bonestins 
est reipublicae nostrae, judices, ea, quae illis pulcbra 
esse videantur, imperatorem nostrum in bello reli- 
quisse , quam prastorem in pace abstulisse. Ex ebore 

j , Commanoralioiu Komùtum.QniM bae tcmplaram parte d aterei , ob- 

inugiau illat odidÌqiii qiuc tyruini nem Inxoi et dJ*itIiTnm appantiUB 

geMcraat pemoriMii in enimnin rtvo- explioluDt, M artificio nuterUqna 

cibuit. Cognitioiu. Soave «al Sjn- pIcramqQi erant pntioaiuuue. TotU 

ciuanialotigainlIknitabaliTiiiiiierieni Tirgilini libra JEneidoa MXIo, nt» 

intoni , et eomm lineamenta et cor- opu Ihed«ll depingit. 

porli habinuniideie.qiiijamprldein i. Tarn aie me aipìdam, M 

deeeMcranl. eat, ideo Terrì ìofeMam et iobB»- 

mi.t.Jami>enqaidtgoJfUal- enm, m tcelera aageodo, naodoa 
ri/ Uliai templi ««auMmortM f In 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. IV. 293 
diligentìssime perfecta argumenta ^ erant in valvis : 
ea detrahenda curavìt omnia. Gorgonis os'ì pulcher- 
rimum, crìnitum anguìbus, revellit atque abstulit: 
et tamen indicavit, se non solum artificio, sei etiam 
pretìo quaestuque duci. Kam buUas aureas^ omnes ex 
his valvis, quse erant et multee, et graves, uon dubi- 
tavit aufeire; quarum iste non opere delectabatur, 
sed pondere. Itaque ejusmodi valvas reliquit, ut, 
qux oiim ad ornandum templum erant maxime, 
nuDc tantum ad claudendum factse esse videantur. 
Etiamne gramineas bastassi* vidi enim vos in hoc 



3. j4rgmnatta. Per argununtam 
iolelligititr qoidqiiid spoclaudiim pro- 



> Ubrii 



D hadtas ; qnod etijm coatra 
1 pognat , lum lue quoqne 
«t Bpta TÌdiistu , Tilw , cl7pooiqDe nuiiu fniuent homiiiDai elaborata. 
Gantoniiu buua m jrteu, ani come» 
inlFlIigil. QooJ quoqiui nìhil in Ciee- 
r. Qaam igilac hoc in loco 
•«laeiiiDt opÌDionerD , qDom oiDD« 
! , qnu iDpra eipomimiu , qaidkus 
parte oUudiccDt ? Band ita difficile 



TirgaiiM. 

i. Gorgonis os. Mednm capat 
quo pian TÌdebia Oiid. Hetamorph. 
iVf jSt.CrùùtuBtaiigiiiÒui; nommlli 

5. Ballai aureai. InteUlgirar hit 
Dt verìiimilfl eit) claroruin caput, qoì 

6. Gmnùneat hastai. Ltboravere 
■liti in ilio loco commenta toru , et 






WbaMtiad id deatinataa, ut in campi 
fiiBUDeo «eie aserceieni SyncusaDi 
qoodibionnniBdmodnm. Verborgiiu 
Gonenui et alii etiam opinantur haatai 
oac gramioe cimundalas , qnalo 
ibjni qui pampino eril Tutiti ; baai 
■man opiniouem locui ìpie eiron 
•1^1, quam onlor luteiur, nihil bic 
niaon hootinum foiuc factum , totom- 
qaa hoc nae nainne opoi. Hotuman- 






rioribna et HiqaentiiinB non repugnao- 
tem deprehnaden. Etenim tria lout , 
ait ontor, propter qiue Tiaebantur ilUe 
haatv f qaod Etcilicet neqae marni 
iàete, neqae peculiari pnlcbritndine, 
•ed eiimia magnitudine i 



I adnoti 






cormaDl. Nobii aenaiu bic case vide- 
tar : Non tantum herbai par gramen 
Tacecea intelligebini , plintaa qnoqae 
hoc verbo signiEcabant. Atqul iUtt 
hails gra^ìncK Toraan ex attiorì pianta 
evenerant, qoaa ob m inuaitatam pro- 
cerìtatem aerraTerant Syracnaani. 
Forsan pianta Ella e*t qnK gallice dicì- 
tnr/onc, qoaeqDe ad mazimam altiln- 
dinem in m«idionali Gallia parte 
proiebitur. Cam letuu ilio cM^aia 
nobii rldentnr eongraere ; quippa ora- 



5cb¥ Google 



294 M. T. CICERONIS 

non mìnime , qiium testes dìcerent, commoveri , quod 
erant hujusmodi, ut semel vidisse satìs esset : in qui- 
bus neque manu &ctum quidquam , neque pulcbri- 
tudo erat ulta , sed tantum magnitudo ìncredibilis, de 
qua vel audire satis esset; nimium , videre plus quam 
semel : etìamne id concupisti ? 

LVn. Nam Sappho, quse sublata de prytaaeo est, 
dat tìbi justam excusationero , prope ut concedendum 
atque ignoscendum esse videatur. Silanionis* opus 
tam perfectum, tam elegans, tam etaboratum, quis- 
quam non modo prìvatus, sed populus potius ha- 
beret, quara bomo elegantissimus* atque eruditìssi- 
tnus Yerres? nimirum contra dici nihil potest. Nostrum 
eoìm unusquisque, qui tam beati ^, quam iste est, 
non sumus , tam delicati esse noa possumus , si quando 
aliquid istiusmodi videre volet, eat ad aedem Felici- 
tatisi a<l moDumeutum Catuli, in porticum Metalli; 
det operam , ut admittatur iu alicujus istorum^ Tu- 
sculanum; spectet forum omatum*, si quid iste suo- 



tor Terri furtniii lUad oxprobntf tM 



Ilfaul coitcìipiTerit quod aeqoB pnlclui- 
tnila, neque in hominiun, *ed for- 



. SHanicnU. Iiuigiiii illi 
il lULiuniu , flaraiiqiu 
K Vid. Plin 



XXXIV, 8. 



loIertiAiinw penpicllt cm- 
que Milerta judicit. 

3. Tamè*ati. H.e. umpecaniou. 

4. Ali admm PtUcitatù. Temptua 
iUnd in leCDQdi ncbii regiooe fuit 
exjtnclDin. In eo ugiM pncMmtùùnu 
Pnxitelii iaiMe mmarùe prodìdit 
pUninn^T^TIV. — MoHumtnmm Co- 



tuli. CipitoUnm «dUcM, de ^ao jtm 
(fiaiiu. — Porliatm Mettili. U «M, 
Uacedoaici , qui porticnin Ronue 
czitniiit, eaouiae «xonuTtt Alexan- 
dri cjofqae pniféclonim lUtnia , qua 
e Macedonia TÌclor Mnlenl. 

5. litorum Tmcutaaani. Eonns 
KÌJicet qui iam «apra cotnoa hoc 
Unipare eminetunt , qnalii Init Hor- 
leniins et Lucnlltu , qnompi viUw 
nere diffloebant. 



pldiUDf qao plnp 



lam e*t KomK 1^1- 
I Dobilei villu uamt 
hatiebanl. 
6. forum omimm. Ad ladoa pa- 
blicoi. St quid inorum. Si Terre* 
■liqnid ex mi* bi^hìs ant labolia coid- 
modare ìii , qui tura edile* erant , 
veiil. HuDimlli antaa ezcndebaDt com 



5cb¥ Google 



IN VERHEM ACT. Il, LIB. IV. 295 
rum xdilibus accommodavit. Verres hsec habeat tlomi? 
Verres omamentis fanorum atque oppìdorum habeat 
pleoam domam, villas refertas? EtiamDe hujus ope- 
rarli studia ac delìcias, judices, perferetis? qui ita 
natus est, ita educatus, ita factus et animo et cor< 
pore, ut multo appositior ad deferenda?, quam ad 
auferenda sigoa esse videatur. 

Atque bxc Sappho sublata quantum desiderium 
sui reliquerit, dici vix potest. Nam qutun ipsa fuit - 
egregie facta , tuni epigramma Grsecum pernobile 
incìsum babuit in basi, quod iste eruditus' homo, 
et Gneculus, qui hxc subtiliter judicat, qui solus in- 
telligit, si unam literam graicam scisset, certe non 
sustulisset B : nunc enim quod inscriptum est inani in 
basi, declarat, quid fuerit, et id ablatum indicat. 

Quid? signum Pseanis '° ex aede £sculapii , praeclare 
fitctum, sacrum et religiosum, non sustuliati? quod 
omnes propter pulchritudinem visere ,' propter reli- 
gionem cola% solebant. Quid ? ex ^e liberi simula- 
crum Arista:! non tuo imperio palam ablatum est? 
Quid ? ex sede Jovìs rellgiosissimum simulacrum Jovis 
Imperatoris", quem Graeci Urìon nominant , pul. 



fOUNHdam MSS, ip€eut eorum orna- 
tmm. Hal«. 

7. A4 dtfertndtt. Ita erano aninio 
ft nienti corpant cit , ut multo BUgli 
Atiptior ftd circmnféreiidA luM opera, 
food Injalonim est propriooi , qnun 
■1 Dia dsmC iiub aorcrcndi. Aaferrg 
tain at aliqoid , lat nopliua, ant 
^BOTu alio modo acquiiitam, in do- 



I. Brmditaa kamo. Ironici; Din 
Tom non Gnecorum ingenium t\ 
lobtik animi ■camra , Md corrnptoi 
Unum moraetlaxorìamliaiueiml. 

9. tìon iiuiuliuti. Eiau; nuDqoe 



quid Tenrìa nfenbal 

epigramma gnacnm m 

qnnm , ni lapctlui lidlmiu , namen 

SdpioDis AAJcani , nollo modo /iiit 

impedimento, «nr ilatDam b«n Impo- 

■itunnpenl. 

10. Paana. ApolUnia; led roxitla 
potini «t poetia oanrpau. 

1 1 . Jorii ImperaMrù. JoTcm iltnm 
Gtkcì OSSISI djxtrmili qiuui qnifinM 
tnerenir. Honc vero RiHnani impera- 

gneo voci* ntione fai' 









lum , idbuv iDcertoin : inda 
it qnod Hetelliu , proiptCM 



5cb¥ Google 



396 M. T. CICERONIS 

cherrime factum, nonne abstulisti? Quid? ex ffide 
Liberse Parìum " iilud caput pulcberrìmum , quod 
visere solebamus, num dubtusti toUere? Atque ille 
Paean sacrificiis auoiversarìis simui cum £scutapip 
apud illos colebatur. Aristanis, qui, ut Gneci ferunt 
[Liberi filios], inveotor olei esse dicitur, una cum 
Libero patre apud illos eodem erat in tempio conse- 
cratus. 

LVIII. Jovem autem Imperatorem quanto honore 
in suo tempio fuisse arfaitramini? bine coUigere po- 
testis , si recordari voluerìtis , quanta religione fuerit 
eadem specie atque forma signum illud, quod ex 
Macedonia captum ' in Capitotio posuerat Flamini- 
nus. Etenim tria ferebantur in orbe terrarum signa 
Jovis ImperatoFÌs uno in genere pulcherrime facta : 
unum illud Macedonicum, quod in Capitolio vide- 
mos ' ; alterum , in Ponti ore ^ et angustiis ; tertium , 
quod Syracusis ante Verrem prastorem fiiit. Illud 
Flamininus ita ex sede sua* sustulit, ut in Capitotio, 
. hoc est , in terrestri domicilio Jovis poneret. Quod 



Maecdotiki btUi irentaa d ididi- 
bou, cogDomcnto Impantoris mena- 



la. Tulg. parrum. LaUcm. s Ca- 
jadi libro et qmtnor MSS ngiii, 
Parinun. GniTimu Kqaimur. J.T. L. 

LVIII. I. Qiinf ex Macedonia ca- 
ptala. Hic ■ Cicsmne diueatit Lìtìu, 
et lignam illad, non jam ex Micsdoui* 
aT. Quiotio Flamioiao, led Pnen^ta 
■ T. Qointio CiDcinBato diipoTtaniai 
fiÙHC coDUndit. Vid. Tit. Lir. VI, 
39, olii. nati. lom. Il, p. agB, Et ibi 
Dot. Lipiiiu bana orifjMMin buie rei aa- 
(ignat. Notatili baai nomeii T. Quiotiì 
taalDiiuDodo fniaaB inacrìpiudi. Inde 
{>UiidT.QuiatiiiiDFlaiiiÌniiniin,ilii>d 



T. Qalntliiiii Gnetimatim aJaeripam. 
1. fidamui. HoctoB. vn&HiM n- 
poKiìt, cjDoi), isqait, qaoniam eoa- 
flagratniD est CapitaltinD,de preteriti» 
tempore lantnm agìt ontor. Fniatn; 
namfjiie ijpiiim ìllad flamiiua eirptiua 

adhoc, Tnjaoo regnante, at ttstatnr 
Plin. Pmeg. cap. 5. 

3, /n Ponti ore. TemphimJ Oli Où- 
(ia fnit coiuiilntmn , inter BoiptxH 
ruiD Hiracìv et Trapeiuntem mliaiL 

cnnu habobatnr. 

4. i£(fe fui. Xenplo adlìcet quo 
colebatur. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. IV. 397 
autem est ad iotrottum Ponti , ìd , quum tam multa 
ex ìlio mari bella emerserint, tam multa porro in 
PoDtum iuvecta sint, usi^ue ad hanc diem int^um 
inviolatumque servatum est. Hoc tertium , quod erat 
Syracusis, quod M. Marcellus, armatus et Victor, vi- 
derat; quod religioni concesserat^; quod cives atque 
incoUe Syracusani colere , adveux non solum visere , 
Terum etiam venerari solebant, id Verres ex tempio 
]ovis sustuliL Ut Sfepius ad M. Marcellum revertar, 
judices, sic habetote : plures esse a Syracusanis istius 
adreotu deos, quam Victoria Marcelli homines desi- 
deratos. Eteiiim ille requisisse dicitur etiam Arcbime- 
dem* illum, summo ingenio hominem ac disciplina, 
eumque quum audisset interfectum, permoleste tu- 
lìsse : iste omnia, quse requisivit, non ul servaret, 
verun ut asportaret, requisivit. 

LiX. Jam illa, quia leviora vìdebuntur, si hoc loco 
dicerentur, ideo prseterìbo; quod iste mensas Del- 
phicas* e roarmore, crateras ex aere pulcherrìmas , 
Tim maxìmam vasorum Corìnthiorum , ex omnibus 
edìbus sacris Syracusis abstulit. Itaque, judices, .hi, 
qui hospites ad ea , quae visenda sunt , ducere solent, 
et miumquidque estendere, quos illi mystagogos' 
Tocant, conversam jam habent demonstrationem 
suam : nam , ut ante demonstrabant, quid ubique 

5. Cinceuera/. Eo ■bitinnent , tam- uè, dcinde naidcn illad omoibai ha- 

qiam Hncla el iiiTiolabìli. jni fomue mciuii qDOlibcl loco exircal 

G. Ankimtdtm. Geometra aobilii- tst impoaitom. 

■ÌDiu, de qoo ijde Liv. Dead, 3 , i. Itfyiiagogoi. Conflitom ex dna- 

■Oi. T; Cicer. de Fin. T, et Tal. Hu. biu griEcii Tocibns verbam; fiJimrf 

Viti, j, tom. II, p. gì ed. iiotL ijum at rei inEUatus , et à-^«-[ti; di- 

UX. I. ÌUtiuat Dtlphicai, Vxmnt citar dui TÌ<e. Apud Gnecog eriDt 

*IiMÌni*ra>orei,auttripodes,aicdicti quoque bajoimodi dnctorei, qui ad- 

qdia •ùmica eriDt tnpodi, cni Pjlhia Tenia per qnidqoid in urbe aiinhjle 

uìdebil qnom oncoli reaolverel. Fri- ennt, triduccbinl; hi dicebantnr $t- 

non Dclphii Ikbricatv fuert Ddphi' la^ci. 



5cb¥ Google 



39» M. T. CICERONIS 

esset, ita nuoc, quid undtque' abtatum sit, osteo- 
dunt Quid tum? mediocrÌDe tandem dolore eos af- 
feclos esse arbitramini ? Non ita est , judìces : primuni , 
quod oinnes religione moventur, et deo3patrios,qiios 
a majoribus acceperunt, colendos sibi diiigenter et 
retinendos esse arbitrantur; deìnde hic ornatus, hxe 
opera atque arttficia, signa, tabulse pictsB, Grsecos 
homines nimio opere delectant. Itaque ex illorum 
qiierimoniis intelligere possumus, baec ìllìs acerbis- 
sima videri, quie forsitan nobis levia et contemaeada 
esse videantur. Mihi credite, judices (tametsi vosmet 
ipsos baie eadem audire certo scio), quum multas 
accepertnt per hosce annos socìi atque ezterae na- 
tiones calaraitates et injurìas; nullas Gneci homines 
grarius tulerunt*, iiec ferunt, quam bujuscemodi 
spoliationes fanorum atque oppidorum. 

Licet iste dicat emisse se , sicuti solet dicere : eru- 
dite hoc mihi, judìces : nulla uraquara civitas tota 
Asia et Grsecia, signum ullum^, tabulam pictam, ul- 
lum denique ornamentum urbis , sua voluntate cui- 
quam vendidit. Nisi forte*' exìstimatis, posteaquam 
judicla severa Romse fieri desierint , GrsECOs homines 
htec venditare coepìsse, quse tum non modo non ven- 

3. Quid anJiqne. Sia omne* MSS cUa tum vendere toIoùm, obi jndiói 
bibcDt ; Augniiinni veni Irglt , qnlJ minas >erer( faere ; qnum pnoeitia 

ginlìor videtar, it nocio qui anelo- caretnr, aodiqne coemelxi». EtEOln, 

rìute iVetni eam cdideril. quum uon ineliu eaaet, ne Ut» irti 

4. Gratini talminl. Dao Ifliri MSS mincola * prElorìboa n»iunii npe- 
hMbcTA.graviuiJUveruntiactuUrBnc. rentnr, miximi «tinubutar pende- 

5. £^nuinn//um. Quidam reponura banlurqiie. Nunc Tcro, quamjadicù 

po*thn:ii//ivn,iitneccU»iani Tocem, piallo minai KTcn sont, non eii«i- 

cl qns e MSS nimia cani practdenti mandum esi, «n honuoei >ìgtu qu 

limUitadJai eiciderit. tauro opere (■nlisqae opibni eonpa- 

(I. Nili Jòrie. Cndibile non ut, nrìni, vendete DaiK, qnum eddIiobì- 

gnecoa bominei Bigiù tabulasque pi- du> vendìteiitur. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. Il, LIB. IV, 299 

(Utabant, quum judicìa fiebaot ', Terum etiatn coeme- 
bant; aut disi arbitraminì , L. Crasso, Q. Scsevola, 
C. Claudio, potentissimis bominibus, quorum aedili- 
tates ornatissìmas vidimus, commercium^ ìstarum 
rerum cuna Gnccis bominibus non fuisse; iis, qui 
post judiciorum dissolutiones sediles facti sunt, fuisse. 

LX. Acerbiorem etiam scitote esse civitatibtis fal- 
sam istam et simulatam emptionem, quam si quis 
claoi surripiat , aut eripìat palam atque auferat : nana 
turpitudioem summam* esse arbitrantur, referri in 
literas publicas, pretio adductam civitatem, et pretio 
parvo*, ea, quas accepisset a majoribus, vendidisse 
atque alienasse. Etenìm mirandum in modum Gneci 
rebus isti», quas nos couteniniinus , delectantur. Ita- 
que majores nostri facile patiebantur, bsec esse quani 
plurima apud socios^, ut imperio nostro quara orna* 
tìssimì florentissimìque essent : apud eos autem , quos 
Tectigales, aut stìpendiarlos facerant, tanien beec re- 
linquebant , ut itli , quibus ea jucunda sunt , quie nobis 
levia videbantur, baberent fasce oblectamenta et solatia 
servitutis. 

Quid arbitraminì Rbeginos, qui jam cives romani 

7. Jiuliàafithant. Qiitim equcatm 3. Prtlie parvo. Qnjile iHiid qaod 

fwdo iutegroi firmotqne pmuict jo- Hqo HilQtnm Vim» prò quluor pol- 

«Ikc*. dienimii Hgnis ooatendebit. 

S. CenuKrremm. Ea (igni hibimc 3. Apad locios. Tom /acre lociorinn 

qnidein, «eil ut ixniimodm Untom, goiEn. AHi MCt'i' dicti ftedenli Ua- 

aec n patacnmt cnare ; Diide fadUi- tam et iuunaiia. Vtctigahi, qai vectì- 

■• Uqnet pciipicen mnmi dominos pi ìncertum, qiule Sicilia decnmaa, 

HDD ta aonc vmdidìue Tciri, qmim pcodebint; et «(i/MKiiiani, qni ccftam 

Omki et Cliadio illad reciuaueiit. pecnniE ■ommain popolo ronuno qDO- 

LX. I.nfrj)i(Dilfii0miBmBuin.Qiiia taoilil ad ocrtani tempu «xsolTere 

^aasa Veirei clamlul ubiqne la ligua erant coicd. -~ Imperio nottro quam 

iIUemIiH,apDd celcTM genia» TÌdco- ontatiuimi, etc. Facile enim ent 

tur Siculi nnmmot habniaia alìqnot ceterù popolli ignoacere bac noatra 

poboni diti ìpaU, Igoga nujoniB agendi ralione, quanta braignitale 

nfificme coDBeeralù. aocu * Bobù adminiatrareDUir. 



5cb¥ Google 



3oo M. T. CICERONIS 

sunt, merere velie*, ut ab eis marmorea Veous illa 
auferatur? quid Tarentinos, ut Europam io tauru 
amittant? ut Satyrum, qui apud illos io sede Veslx 
est ? ut cetera ? quid Thespienses , ut Ciipidiois si- 
gnum, propter quod unum visuntur Tbespi£e? quid 
Cnidios, ut Venerem marmoreara^? quid, ut pictam, 
Coos?quid£phesio8,utAlexandrum?quÌdCyziceDOS, 
ut Ajacem, aut Medeara? quid Rhodios, ut lalysum? 
qui<l Athenienses, ut ex mannore laccbum , aut Para- 
lum pictum, aut ex xre Myronis buculam? Longtim 
est, et non necessarium , commemorare, quse apud 
quosque visenda sunt tota Asia et Gnecia : verum illud 
est , quamobrem bsec commemorarim ^, quod existi- 
mare tos hoc volo , mirum quemdam dolorem acci- 
pere eos , ex quorum urbibus hxc auferantur. 

LXI. Atque, ut ceteros omittamus', de ipsis Syra- 
cusanis coguoscite : ad quos ego quum venissem, sic 
primo existimabam , ut Romce ex istius aipìcis accepe- 
ram, civitatem Syracusanam, propter Heraclìi bere- 
ditatem ', non minus esse isti amicam , quam Mamer- 



4. Mervre ìielle.QBO pretìo adduci 
pone Bhegino* ariti trimini. — Fenai 
aia au/eratur, MSS fera omiie* hi- 
btDt « pcwt illa , qoa Tcro tox om- 
niiio redtuidit , et optimi qnique copi- 
mmuiom rejiciendiiD decrcverant, 
quo* Kqauti nipiiu. 

nofailitaU.^ — -Cìiai. Loqoitnrfaic <walor 
da TfltHra illi qiupi inchoauiu nli- 
qnit Apellcs, qnuin mon eam rapnit. 
^ AlexandnoH. la ab Xpellfl piotai, 

■i> Diaiue. — lalj-sam. Eum Protuga- 
tu* pinxit, acpteiaqae in opere ilio 
aruMH coniompait. lolyani Solii ne- 
poi eial, nt taatatur Cicei-o do Ttiil. U. 



6. 



LXI. I 



J. V. L. 

Ultima para sai hujai 

injaiiu qnibiis Terrea acaaiaiiiallMit 

mmqDe umol elei 

a. Propter Beraclii heraiilaltm. 
Id libro U Accionia accDodK Vetris 
ornnem bilie inlamiain cxplicait , qua 
urbi herediuleiD Hcraclio dcbiiui 
coDdooavit. Non graiia quidciB ; Dan- 
qDehocbeaeficii Damine, ab iia liglUi 
tabolaa piclaa , vauque et tomuiaU 
acpianme exegìl, et una die H-S ce 
millia. Itaqoe irata il 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. IV. 3o! 
tinam, propter pnedarum ac fiirtoruni omnium so- 
cietatem; simul et verebar, ne miilierum nobìlium et 
formosarum gratìa, quartim iste arbitrio prxturam 
per triennium gesserat, virorumque, quibuscum illx 
nuptae erant, DÌmia in islum non modo lentitudine^, 
sed edam liberalìtate oppiignarer, si quid ex literis 
SyracusaDOrum conquirerem. 

Itaque Syracusis cum civibus romanis eram ; eorum 
labulas exquirebam ; injurias cognoscebam. Quum 
diutius in negolio curaque fueram , ut requiescerem , 
curamque animi remitterem , ad Carpinatii * praeclaras 
tabnias revertebar; ubi cum equìtibus romanis ex ilio 
cooTentu honestissimis , ilios Verrutios , de quìbus 
ante disi , explicabam ^ : a Sjracusanis prorsus nihil ad- 
jumenti neque publice, ncque privatim exspectabam ; 
neque erat in animo postulare. Quum hfec agerem , 
repente ad me venit Heraclius ìs, qui tum magistra- 
tura Syracusis habebat, homo nobilis, qui sacerdos 
JoTÌs fuisset; qui honos apud Syfacusanos est amplis- 
simus. Agitmecum,et cura L. fratre meo,ut, si nobis 
Tiileretur^, adiremus ad eorum senatum; frequentes 
esse in curia ; se jussu senatus a nobis petere, ut ve- 
niremus. Primo nobis fuit dubium, quid ageremus : 

fne «ni Syncniamm geni omnii, ne- buiue , nt rcai Icgcret , Varrli nomini 

doB hrrii fiTCtct. illenini «ubitilnil , cE Yemitìum librii 

]. LtmitutUite. Multi mia lenita- iiucripuL QiHid nomen in labalas n- 

t*£iu,iti nmlta melili* rntìliuaro lalam nullo moda Cicero inTeninpa- 



tnit cai pcrtinerct , el pilnil fram ai 

■OB taltnnda Kqno feri animo. — nii ; ijnum prKKrtim litene lilun im- 

UtaaBtate.Stadinoi eathìc ancapaD' mena ci obratie euenl, ut videra ut 

ix Yerrii gnlia. libro Accnsalionia Uad cap. 59. 

t. Carpinatii. la ent cni aolTeban- 5. Explìeatam. H. e. eicniiebam, 

tir cena pecanlv aaoimK , at pucnìa Erandemijue deprtbeiidere conabar. 
(opobUca Sleali* ntl licerci. Al qoum 6, Si notis ìiiJrrttur. Comi* el he- 

inde fodiiB Cam pretore Ittrocinii algol invltandi ratio, al, qoum con- 

•octetilna lailuM, nec videii Tellet , ciò dimilteretnr , aiebant : Si vobit 

tnHDm Cam co coinmercium Aurliha- *idflnr, ducedile, QDÌrile*. 



5cb¥ Google 



3o2 M. T. CICERONIS 

deinde cito venit in mentem, non essevìtandum nobts 

illum conventum et locum. 

LXII. Itaque in curiam venimus. Honorifice sane 
Gonsiirgitur : nos rogata magìstratus assedimus. Inci- 
pit isloqui, qui et auctoritate, et setate, et, ut mihi 
visum est, usu rerum antecedebat, Diodorus Timar- 
chides; cujus omnis oratio hanc habuit primo sea- 
tentìam : Senatum , populiunque Syracusannm moleste 
graviterque ferre , quod ego , quuro in ceteris Sidlis 
civitatibus senatum populumque doculssem, quideis 
utilitatis, quid salutis' afFerrem, et quum ab omni- 
bus mandata, legato», literas, testimoniaque sumpsis- 
sem , io illa civitate nihit ejusmodi Ètcerem. Respondì, 
neque Romse in conventu Sicuiorum , quum a me 
auxilium communi omnium legationum Consilio pe- 
tebatur, causaque totius ad me Sicilise * deferebatur, 
iegatos Syracusanorum afhiisse; neque me postulare, 
ut quidquam contra C. Verrem decemeretur in ea 
curia , in qua inauratam C. Verris statuam viderera. 

Quod posteaquam dixi, tantus est gemitus factus 
adspectu status et commemoratone, ut illud in curia 
positum moaumentum scelerum, non beneficionim 
videretur. Tum prò se quisque, quantum dicendo 
assequi ^ poterai , docere me coepit ea , quae paullo 
ante commemoravi: spoliatam urbera, fana direpta; 
ex Heraclii hereditate, quam palsestritis conces^sset, 

LXII. I. Quid lalutU. Salus taim loro. ctDeqard. inullifnnt hle onti^ 

proviDcite ecat, ul qai caio Umdìa rem9ÌgnÌficirÌTo1uiue,qun(timlilÌM 

rmdeli Tenooqoe imperio Tcuuct, ■ loqni potennt; non enim popoli rv 

■uuto damnirttur; nt qui lociun cjiu mani nugiitntibni alia se UliDO «r- 

pode* iinpUreat , cianpio ejns eAo- roane lingn* uli licebat. Quod fonia 

di, non imi jiutitia dìtcedamit. altìns petitaro videtur ; nero aerte locw 

1. Totiai ad me Sieilùr. Lunbio. ille iicillime intelligi poiwt, hoc «o- 

oM9 toÒHì prorUieilt ad me. m, quantum Tarbìa icden pnelorii 

3. Quanlani dkeado atitqai. Hot- aqnan poucnt. 



5cb¥ Google 



lì* VERREM ACT. II, LIB. IV. 3o3 
multo maximam partem ipsiim abstulisse ; ncque 
postulanc^um fuisse, ut ille palfestritas diligerei, qui 
ebam inventorem olei* deum sustulisset ; neque illam 
statuam esse ex pecunia publica, neque publice da- 
lam; sed eos, qui hereditatis diripìenda; parttcipes 
fiiissent , facieodam statuendamque curasse ; eosdem 
Romse fuisse tegatos, ìtlìus adjutores improbitatia , 
socios furtorum , conscios flagitJorum ; eo niinus mi- 
rari me oportere , si illi communi tegatonim voluntati 
et saluti Siciliae defuissent. 

LXJII. Ubi eorum doiorem ex illius injuriis, non 
modo non minorem, sed prope majorem, quam ce- 
terorum Siculorum esse cognovi ; tum ego meum 
aiiimum in illos, tura mei consiliì negotiique totius 
siiscepti causam rationemque proposui; tum eos bor- 
tatus sum, ut causae communi salutìque ne deessent; 
ut illam laudationem , quam se vi ac metu ' coactos, 
paucis illìs diebus , decresse dicebant , toUerent. Ita- 
que, judices, Syracusani ìnsc faciunt, istius' clientes 
atque amici : prìmum mihi literas publicas , quas in 
wario sanctiore' conditas habebant, proferunt; in 
quibus ostendunt omnia, qu^e dixi ablata esse, per- 
scripta, et plora etiam, quam ego potni dicere; per- 
scrìpta autem hoc modo, « Quod ex sede Minervse 

(. Imtatorviii ola. AiiiUnuD idli- ■micus ic dtfeaior, maceuorqae gai 

CR. Frifpdìor fomo ille videbitai j<J- in Sicilia. 

cn,<]DnDi pneurlim In CiccroDcm t, Iiiiiit clientes. AJlndil ad Ubai 

ndatgsi poffCtl nani Varri plannoi 'Venia infamain taperbiam, qua » Si- 

nit npoDdera. M non odio pals- cnlamni pitrODam in locnm Marcelli 

lUiunuB Aiiatxl alaluain ex Liberi collocaveraljSUlaaaijaeiilM cnranrat 

traplo detrasiiae, led contn amore Bdificandu. 

ftreadiuD. Tiuimii ceipablicie teniparibi» nie- 

LXni. 1. Viaenutacoactoi, Qnad banlnr Romani. Sjiacaiaiuin Krarìum 

■tilKet ilt iDUaral Uelellni, Tctrii iaiictiiuqQoqiiefocal,adnuiiin(Brarìi 



5cb¥ Google 



3o4 M. T. CICERONIS 

hoc et illud abesset , quod ex sede Jovis, quod ex eede 
Liberi » : ut quisque * eis rebus tueodis conservao- 
disque pnefuerat, ita perscrìptum erat, quum ratio- 
nem ex lege redderet, et quae acceperat, deberet 
tradere, petisse, ut sibi, quod hse res abesseut, igno- 
sceretur; itaque omnes lìberatos discessisse, etesse 
ignotum omnibus. Quas ego literas obsigaandas pu- 
blico signo , deportandasque curavi. 

De laudatione ^ autem ratio sic reddita est : pri- 
mum , quum a Verre litene aliquanto ante adventum 
meum de laudatione venissent, mhil esse decretum; 
deinde, quum quidam ex illius amicis commonerent 
oportere decemt, maximo esse clamore et confido 
repudiatos ; posteaquam meus adventus appropìn- 
quarit, imperasse eum, qui suramam^ potestatem 
haberet, ut decemerent; decretum ita esse, ut niuito 
plus illa laudatio mali, quam boni possit afferre. Jd 
adeo , judices , ut mìhi ab iltis deiDonstratum est, sic 
vos ex me cognoscìte. 

LXIV. Mos est S^Tacusis', ut, si qua de re ad se- 



simUìtndJiieiD. Fnnc. US babet : ■ KO- 
rio «tcretìota condii» -. 

4. Ut quiiqut. li onuMl qiiibiu n- 
ram lacnniiii CDAtodia fdent com- 
miua , qunlei sditili iiliil et ciulodci, 
ngncrìpierant id mirginem tabulamm 
MS non poue mtioDcm omnium ccram 
diTinarum redden , qnom > Tcm 
■bUta ibiuenl. 

5. Dt loudadon». Muncnin] Syn- 
couiJqua uni ùadtlioDcm pDblicim 
Tetri decRTeniiit. Srpiiw ontar de- 
moutniTit, qium pani «it ponderi! 

qnifurtorom omnium antminiitri, aat 
participea, oa liudibni «aia Jnrta cc- 
lebnbant , qns ipai patraviuent. Nano 
SjracuiaDonim laDdatioDcm ag^ndi- 



lor, quam qooqne ìncDem argnit, qBod 
nwtn TÌqoe lit Sjncuaiuiìi enorti. 

6. Qoi iwH 
Celina (dlicet , 1 
In hac contri Tern 
pnngit obitsr. 

LXTT. I. Mot it S^rmanii. IDad 
orator adaotat, quia alina cnlKoac 

Nam post conanlaria oomitia , conila 
deupiati primi lenlentiam mgabaDlnr; 
et eomm ia prior, qni priore loco «ad 
declaratoa. Ante eomilia , 1> qni* eco- 
1 ribui princepa mutna lectni tot; 
ii'dalnde qaos roj^re 
debatur, ita Uraen, Dt 
conialari, Kdililimn pretorio , trìba- 
nirinm Kdili(ioaDteferTait.Inan(MM 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. IV. 3o5 
natum referatnr, dìcat sententiam , qui velit. Nomi- 
natìm nemo rogaturc et tamen , ut quisque hooore 
et state antecedit, ita primus solet sua sponte dicere; 
idque a ceterìs ei cooceditur. Si quando * taceant 
onmes, tunc sortito coguutur dicere. Quum hic mos 
esset, refertur ad senatum de laudatione Verris. In 
quo primum , ut aliquid easet mor» ^, multi inter- 
pellant: de Sezt. Peducso, qui de illa civitate totaque 
provincia optime meritus esset, sese antea, quum au- 
disseat ei negotium facessitum , quumque eum publice 
prò plurimis ejus et maximis meritia laudare cupe- 
rent, a C. Verre prohibitos esse ; iniquum esse , tametsi 
Peducxus eorum laudatione jam oon uteretur, tamen 
non ìd prius decernere, quod aliquando voluissent^ 
qoam quod tum cogerentur. 

Conclamant omnes , et approbant ita fieri oportere. 
Refertur de Peducaeo. Ut quisque aetate et honore 
antecedebat , ita sententiam dixit ex ordine. Id adeo 
ex ipso seoatusconsulto cognoscite : nam prìncipum 
sententi»!* perscribi solent. Recita. Qdod tersa pacta 
sciTT DE Sext. Peduc£o ^. Decemitur. Refertur deinde 

ino coflegìa mot feima idem *o In qaam de ilio (gercMiT , iiiauretqns 

ijneouDO Kiutn obierviliaiur. Harcelltu pnetor, rem tochiii in con- 

1. Si quando taccaiu. Teliu M pia- ulium omnino extranom , mìnimeqiM 

ruHSS lÌH aìtgaando taceant, ad tempasillad pertìnenlem, nt Har- 

cetlimaDdaU non pula m declinatsTi- 

\. Priacipum itnitntìa. Prìnwrìo- 
uiiBere. ItaqTMpriiuDminurpellaveni tara unatui. Codd. molti prindpiam 
da S, Pcdnciro, qui pralor apQd eot scntentitv, qaod nullo modo am'det. 
hnal, pTonncIamqae upientiuime 5. Sej^c. Ptducceo. Nonnulli MSS 

adaJDiftnient.IiaDiroipaai mlitum poii hoc verbum habenl , dlcii qui 
Rna (ictiu crai J qno t " 



mm. Tirila U 



njio 



■Da qn« leqaDDiar, (Dm abiolnlnm Sennia eommciaetiSeiuliuconiiittum 

fuiiH demonatraremilii viden taf. Inde ipiDmidDotatnominaeornm qui primi 

ptlet ijoantum a Terre laudando aversi leoteiitiaiu apernerint. Scd roullo re- 

CMeot omninm (auluram animi, qni ctiDi lulluntur. 

IL eie. pati lecanda. ì(i 



5cb¥ Google 



3o6 M. T. CICEROWIS 

de Verre : die, quasso , qnomodo ? Qoob terba vacta 

8IIIIT DE C. Veske. Quid postea scriptum est? Qtm 

SnRGERBT NEHO, HEQDE SEBTEITTIAM DICESET. Quid faoC 

est? SoRS DDCiTUR. Quamobrem ? nemo erat volun- 
tarius laudatoF prxtune tuse, defensor periculonim 
tuorum, prffisertim quum inire a pnetCH^ gratiara 
posset?nenio : ipsiilti tuiconvÌT8e,coDSÌliaiiif codscìÌ, 
socii, verbum facere non audebaut. Id qua curia 
statua tua stabat, et nuda filiì, in ea nemo fuit, quem 
ne uudus quidem fitius*^ in nuda provincia cornino- 
veret. 

Atque edam hoc me docent, ejusmodi senatuscoo- 
sulto sese fecisse laudationem , ut omnes intelligere 
possent , non laudationem , sed potius irrisionem esse 
illam , qusB commonefaceret ? istius turpem caiamito- 
samque prseturara. Etenim scriptum esse ita, « Quod 
iste virgis neminem cecidisset»; a quo cognoscitis^ 
nobiltssimos homines atque innocentissimos secori 
esse percussos : « Quod vigìlanter provinciam admi- 
nistrasset»; cujus omnes vigilias in stuprìs conslat 
adultertisque esse consun^tas. Hoc autem scriptum 
etiam, quod proferre non auderet reus, accusator 
recitare non desineret, «Quod praedoaes procul ab 
insula Sicilia prohibuisset Verres » ; quos etiam intra 
Syracusanam insulam recepisset. Quae posteaquam ex 
itlis cognoTÌ, discessi cum fratre e curia, ut, nobìs 
absentibus , si quid vellent , decernerent. 

6. IfaJiii filini. Jim uepini itiRum Doa TtrCeni cclerii commendanl |bi- 
Hlam impugiUTÌt ; hic vrro RIiiiin Ter. tifai», ud ut aUrei moameiiUia , 
ri> dcpingjl, Umijiuin omni op« rie- qoim lnrpi>,qiumqiie miien cjai jn- 
itìn]niiD,e( neceuirio ctiim veitiiu toni (niwl ; ipai ea idicrìfaeDdo, quo- 

non acatiuimam jadicaTCìc. 8. Cn^aicilù. Multi Iiabait cc^av- 

7 . Cemmone/aceivt. !■■ Iinditio- tettili nipote qas >it leqneati onlioM 
iMm m»m SynnuMu i'ufomm , di nuntunu. S«d nou Jan jodidlioii 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB, IV. 3o^ 

LXV. Decemunt statìm : prìmum , « Ut cum L. fratre 
hospitium piiblìce' fieret, » quod is eamdem volun- 
btem erga Syracusanos suscepisset, qiiam ego semper 
habuissem. Id noo modo tum scripserunt, veruni 
etìam in sere ÌDCÌsnm nobis tradiderunl. Valde' hercle 
te Syracusaoi tui , quos crebro commemorare soles , 
dìligunt ; qui cum accusatore tuo sads justam causam 
coDJuQgendse necessitudinis putant , quod te accusa- 
turus sìt, et quod ad inquirendum in te venerìt. 
Postea decemitur, ac non varie , sed prope conjunctis 
seDtentiJs, «Ut laudatio, quae C. Verri decreta esset, 
tolleretur ». 

At vero quumjam non solum discessio^ fectaesset, 
sed etiam perscrìptum, alque in tabulas relatum, 
pMEtor appellatur4. At quis appellai? magistratus 
aliquis? Demo. Senator? ne id quidam. Syracusaiio- 
rum aliquis? minime. Quis igìtur preetorem appellai? 
qui qusestor istius fuerat, Oesetiiis^. O rem ridicu- 

per tota, mal Aimun ennt plenqua mm qui cmu co KntiicDt, lue parie 

VRTÌiflagitii,iiuiimcqQe atroci* pro)- Iniuira imiubat, et qui iliod loenta 

Krtim. lubcRnt ilten parta M collocare. In- 

LXV. I. HoipìlÌBOi publle». NoD da nata loratio: Diacedera in lenten- 

tantoin imeT prÌTatoi niitata hoipitil tiam aliciiju } et. In icntentiam alicn- 

Bnenatiii poptUnaquaromaniu hoipi- (. Pnxtar appel^tar. L. Hetdlna, 

tia habebat cobi regiboa in nldmi* qni aderat ippetlaiur, ut niminiin se- 
etìam rrgionibna. natot decreto iotercedat, nt illiid de 

s. ì'^^ haxU. £«[ profecto qood Terrig liodatìone toUi non linat. Sicut 
libi eangtatnleria ; STracniani tal re- enim trìbonoi plebii Roma appellare, 
Ten U diiifmit. tronice dietnm. ^c in prOTÌneiia ad prMorem prOTO- 

). Ùiteeaio. Inde palei opiaioDem iure jiu erat. 
nam Syracmiiaodem moda qno Ro- 5- Ctrittùa. Molti CacUiai ediden, 

et eon ene coutendont , in qoem Di- 
liiutio eat acrìpta. QnM non leriaimìli* 
opÌDÌo lidetnr. Etenim ai idem eaael 
u imperiit ille Oeciliua de quo anpra aetuiu e>t , 
t , qo» nipit. non certe hoc factum orator omiiiuet 
te idonea ei viddiatur i tua in prima Aclioo& 

ao. 




5cb¥ Google 



3o8 M. T. CICERONIS 

lani? o desertum homiaera! o desperatum ac reliclum 
a magistratu Siculo ! Ne senatusconsultum Sìculi ho- 
mines facere possent, ne suum jus suis moribus, sub 
legibus obtinere possent, uoa amìcus istitis, non 
hospes, hon deniqùé alìqids Siculus, sed quiestor 
praetorem appellati. Quis hoc vidit? aut quis audivit? 
Praetor sequus et sapiens ^ dimìtti jubet senatutn. Coo- 
curric ad me maxima multitudo : prìmum senatores 
clamare, er^ sibì jus, eripi libertatem; poputus se- 
natum laudare, gratiaa agere; cives romani a me 
nusquam discedere. Quo quidem die nihil sgiius &- 
ctura est, multo labore meo, quam ut manus ab ilio 
appellatore abstinerentur. Quum ad pnetorem in jus 
adissemns, excogitat saue? diligeuter et caute, quid 
decemat. Nam ante, quam verbum Éicerem, de sella 
surrexit , atque abiit Itaque tum de foro « qnum jam 
advesperasceret, discessimus. 

LXVI. Postrìdie mane ab eo postulo, ut Syracu- 
sanis liceret senatusconsultum, quod pridie fecisseat, 
mihi reddere. Die enimvero negat ; et ait indigoum 
iacìnus esse , quod ego in senatu gneco verba feci»- 
sem; quod quidem apud Grsecos' graece luquutus 

6. Praur eèquiu tt lapieai, AoeAe Qnld ilultini enlm , qn«ra «d «^hcI^ 
h«c et ironine in Uatdlom. li enìm , Gcgroni* enni labito et iDopinala ìb- 
nunm Omni* Terrii larU flugitiaqoa p«tu anfugen, rapoiuamqtie pedata 
(|uoduiiiiada<ipiUHi,Mil)itoiiinuta Sjnciuiiuu rclìnquere, 

■gendì ntioDc, parta* «jos nucepit h^yi. i. Apud Gnreoi.DaoUeui- 

acrìter; jaipnarìt Sjnoouiiia et ab loa iBCiceransrcprtbentit.qnodpri- 

iii Tmk landidopcai exlonìt ; et miiinTerbiin iaiitag[aooia«il,de- 

eliim omoM teitei in proTÌncEa reti- ladeqnoilgneDaieniioueùlIoqaiuoi. 

DDÌwet, nin virtnie sua Cicero efic- Tclìuini aiiim cnt nufistritibiti n>- 

ciwet.Dt ipel coDcedetctjqnscDocta maDia.aliu ac fennoiie patrio ali.Qd 

Hip. in lib. nou •emalNoater tetigit. haic legi non oblenpenbant, tamquiB 

7. Excogitat laae. Quas aaicepit psrditi dm habriuotnr, qni kvin- 
bac io n parto Mclalliu , ompioo ab- tem grafcam uteRMs^se aloqaiaB 
■on> pciTÌdiciila>qaa videntnr, eniii- 
qiw opliaa iMKi RUpeiulit ontoi. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. H, LIB. IV. 809 
essem , ìd ferri nullo modo posse. Respondi* homini , 
ut potili , ut volui , ut debui. Tutu multa , tum etiam 
boeme memini dicere, facile esse perspicuum, quan- 
tum inter hunc, et illum Numidicum^ verum et 
germanum Metellum , interesset : iltum noluisse sua 
ùudatione javare L. Lucullum*, sororb virum, qui- 
cum optime convenisset; hunc homini allenissimo a 
civitatibus laudationes per vìm et roetum comparare. 
Quod ubi intellexi, multum apud illum recentes 
nuDtios ^, multum tabulas non commendatitias^, sed 
tributaiias valuisse : admonitu ipsorum Syracusano- 
rum impetum in eas tabnias facio , in quibus singula 
perscrìpta erant Ecce autem nova turba atque rixa. 
Ne tameo istum omnino Syracusis sine amicis , sine 
hospitibus, piane nudum esse ac desertum putetis; 
retìnere coepit tabulas Theomnastus quidam , homo 
rìdicule insanus, quem Syracusani Theoractum vo- 
cant ' : qui ilUc ejusmodi est , ut eum poeri sectentiir ; 
tit omnes , qiium loqui coeperit , irrideant. Hujus ta- 
men insania, quae ridicala est aliis, mìhì tum molesta 
sane fuit: nam quum spumas ageret in ore, ardereut 

1. KeipomU honùai. Ut potnit , 6. ConaneaJanliai. Solcbant diri 

lóutiDiii DOrB,qBÌcrimqD illBTD cri- pnMorilnu lilcnc , qoiliiu opon Airre 

■ina refellDiit. rogabutiir iii qui difEnilion ncgoiii 

3, Illum IfamùliCBin. De Q.WttdSo In proTÌncU gerebiDt.NoniialbiqDO' 
■citar, qui , p<Mtqw<» ^ogii'fli"» dBQ. qne «eiutni ii« mittchit, qmiBi Iribu- 
Im> Ibilit prxliìi NanudùmiqiM per> tnin Dovam impcnrc debcreaL TrìbD- 
doMoit , KuBridicai est ippelUtiis. tuia tsto illr diccbmtdr. Lodii rero 
Ci>iHDlfiiilau¥>644,qiioclUiiiliiadi- io ìllù Uc ontor, qua non IriLoU 
pbiTÌl. proiinciilibiu itnpeniDda tue moDC- 

4, £, £BCB/b«i. Lncii LncnUipilR-, rent MetcUam , wd eum certiomn 
qal de Tipuie et Hithridale Irinni' Acerent, Tcrrcm non immcmoTem 
j6am egli, qaiqae foittm, Scnilio tanti beneGoii fora. 

pWore laomuita rcpaliindiiiun , cat 7. Theoractum vocant. Malato in 

dunutna. eonlameliom aomliiD cnm Syriciuiiu , 

5, iloMM» niuaiiu. LKininn iDld- meale dcjecliuu a deo vocant. NMuot 
I^Uf qonn Varrai ad Helelliim mise- quo paclo hunc hominem Terra, ioni* 
tM,iil eja* gradam libi conciliuvt. mimi Jorii pooliftenn Gratrciil. 



5cb¥ Google 



3io M. T. CICERONIS 

oculi, voce maxima vim me sibi a£feiTe damaret, 

copulati in jus perveoimus. 

Hìc ego postulare coepi , ut mihi tabulas cbsigDare 
ac deportare liceret. llle contra dìcere ; negare esse 
illud senatuscoDsuItum ', in quo prxtor appellatiu 
essel ; ne^re id mthi tradì oportere. Ego legems re- 
citare, omnium mihi tabularum et literarum fieri po- 
testatem oportere. Contra ìlle fiiriosus urgere, nihil 
ad se Dostras leges pertinere. Praetor inteltigens ne- 
gare sibi piacere, quod senatusconsultum ratum esse 
non deberet"*, id me Romam deportare. Quid multa? 
nisi vehementius homìni minatus essem, nisi legum 
sanctionem'' poenaraque recitassero , tabularum mibi 
potestas facta non esset. llle autem insanus, qui prò 
iste contra me vehementissime declaroasset, post- 
quam non impetravit'% credo, ut in gratiam mecum 
rediret , libellum mibi dat , in quo istius furta Syn- 
cusana perscripta eraiit ; quee ego antea jam ab illis 
cognoram et acceperam. 

LXVII. Laudent te sane jam Mamertini , qui ex 
tanta ' proviDcia soli suot, qui te salvum velint : ita 
tamen laudent, ut Heius, qui ejus princeps legatioois 
est, adsit'; ita laudent, ut ad ea, quae rogati erunt, 
mihi parati sint respondere. Ac ne subito a me op- 
priroantur, base sum rogaturus : Mavem populo ro- 

8. Smataitonittlaaii tue. Uctclliu ii.l.egBmiaitetiaaem.PmìIStìiif' 
Jcdlmra ccepil*eD>nucoiualtÌBDCto- at qu panni continentac iauaqfli 
rìutcìD , quod id tata BppdliTsnt otmtra illun egerint. 

Cnetia*. 13. JTiMiùnfWlnaMf. ScilieM ntlitt- 

9. Ego Ugtm nc'Utti-t. Comeliun at il]* mihi noD danntnr. 
■dlicet dcrepcnmdÌ>,qiiilieitdmarÉt LXVII. i. Qai 1 laaMpratààt, 
■ccimtorì onniii 8X piOTÌQcic inferre, MSS et pinna «dd. qai ex loM /n- 
qa> prodeiH pouinl, prcter pnbli- rìaeia. 

cuiORiiii litcru. a.^tfiir.UtnuhiultaBn^oadat, 

10. San deieret. Piopur appalla- qDonunmado «nrinin ijiu eiiuUui 1 
tionem qua iaou fìunt. lieuqoe polcheirinw dinpBÌMi- 



5cb¥ Google 



IK VERREM ACT. Il, LIB. IV. 3ii 
nutoo debeantne^? fatebuDtur. Pnebuermkne, pnetore 
C. Verre? negabuDt. £dificaveTÌDtne aavem tmera- 
riun* maximam publice, quun Verri dederuDt?ne- 
gire non poterunt Frumenturane ab ìm sumpserit 
Veires, quod popolo romana mitteret, «cuti supe- 
riores? osgabuat. Quid militum, aut nautarum per 
trieDDÌum dedennt? Dulluni datiun dicenL Fuisse 
Messanam omaium istius furtorum ac prsedariim re- 
ceptricem , negare non poterunt. Permulta multis 
navìbus illinc exporlata; bauc navem denique maxi- 
mam a Mamertinis datam , onustam cum ìsto^ praetore 
profectam fatebuntur. 

Quamobrem^ tibi habe sane istam laudationem 
Mamertinamj Syracusanam qnidera cìvitatem, ut abs 
te affecta est, ita in te esse animatam vìdemus; apud 
quos etiam Verrea illa flagitiosa? sublata suut Eteuim 
minime conveoièbat , ei déorum hoholres hab«ri , qui 
simulacra deorum sustulisset. Etiam raebercule illud 
in Syracusanis merito reprehenderetur , si, quum 
diem festum ludorum de fastis suis sustulissent cele- 
berrimum et sanctissimum , quod so ipso die Syra- 
cuse a Marcello captse esse dicuntur, iidem diem 
festum Verris nomine agerent, quum iste Syracu- 
sanis, qua: ille calamitosus dies reliquerìt, ademisset. 

3. Gcmoi. id Qe. Aodnn. U, 3g^ aHecla*. Quid tncploi enim et lan- 
enq. lUùtaiii, rneentf Fniitn. J.T. L. dintibiu et ipu qui Uadiretur, qnom 

4. tfartm OHarariam. Cjbcaia *ci- uni ei tot nrbihiu Iiodatom eumt , 
lìeet , de qna mperìiu multi* jun loeu qnod eiw io fnrtonun ic fi«gitÌoniiD 

5. Cam ino fraton, Gneriiu vo- 7. Vtrrte Jlagitioia. Tidimiu qoU 
e^ iUnn pratort tolleadun pDUt lint illa Terna, qiuB Teme ip*g a 

6. Qaamoireiii. Hic niniu Ìd Ma- Flagitiou voot, tmn propter tìcìu- 

dnkiMHi inTclntar, qua umen pn- tuta; toni qnìa Matcellii debilm m- 
tor ìnbnia potiua (pun hanorB fnit dem Terrei hoc pacto luarpaTenl. 



5cb¥ Google 



3ia M. T. aC. IN VERR. ÀCT. TI, LIB. IV. 
At videte homìnìs impudentiain atque atTOgantìani, 
judices , qui non solum Veirea hsBc tnrpia ac ridi^ula 
ex Heraclìi pecunia^ constituerit, Teruni etiam Mar- 
cellea tolli imperarìt, ut ei sacra facerent quotanois, 
cujuB opera omnium annorum sacrai deosque pa- 
trios amiseraot ; ejus antem famiHx dies festos toUe- 
rent, per quam ceteros quoque £estos dies reonpe- 
rarant "». 

S. Ex Beraclii ptfmnia. Ad r|iq- Goitaii orancm IhrotlloraD coirle- 

pUu ridendoi, qaot lodi, «pnlaqna ciinir, qnora mmi tuiniin «et bo- 

«tceUn poaoCTCob mtnmdm, n boa paelo obi gcMliB 

9. jocrn. Nun qnan deBm odafann C Uimelli et Oi. Tj^fnl! HarpdUni 
pollini , qniuii onuU eonm linuiUcn coiudliit. Kob minndim at , qpod 
Terrea per tIih ^taleiit. ontio ilU peromioiic non toa e ìait' 

10, Rcr qaam ceUroi quojua fitta» tur. Onwei mbn « 
din naiperarmnt, Quam onuut jnre nni wria intcr w b 
bclU , MuoeDo rictore , uniiiiUDt , eliad forti al 
qaidqnìd Mliqanm bibnere qnodam- a^iUcnIt,ad «UiKlnbìtOiDalloadfai- 



^cbyGoOgle 



M.TULLII CICERONIS 

IN C. VERREM 

ACTIONIS SECUND^ 

LIBER QUINTUS 



^cbyGooglc 



i!, Google 



ARGUMENTUM. 

Se liber quinhis Accusationis in C. Verrem, et uttìmus, est 
omnium, mea quidem sententia, Ioage pulcherrimus. Quoties 
animo meciun retracto tot elègantes libri quarti narratiases 
de ugnis ablatisj de poUutis religionibus, violetisque Sicilue 
monumentis ; quoties venit in mentem quanto animi dolore , 
quanto impeto oralionU explicentur libria superioribus, Tel 
Sthenii calamitas et fuga, rei Philodamornm caius et siippli- 
cinm ; nihil addi jam posse videtur ad illam dìcendi elegantiam, 
et ubertaton, aut ad haoc eloquenti» vim, et gravitatem. At 
nbi rejeci ocalos ad faune librum, vere dicam, lune videtur 
nùhj TdIUus consulto et cogitato cetera Verrà flagìtia tauljim 
altigisse, ut ad hanc ejus in eives romanos cmdelitatem fortior 
accederet; et eam viribus quam iotegerrimis agìtaret. Audadus 
dicam. Paene crediderim Tullium in illis exponendis et deploran- 
dis sumpsisse de rivulo, ut in hanc partem de navarchorum et 
Gavii sappticiis eloqnentige sa» flumen totum profunderet , at- 
qne in rem tam atrocem quidquid in seipso esset oratori» facul- 
tatis, coDSumeret; si non cogitarem novas semper orationis 
• virtntes ex seipso efferre immortalb ingenìi beatissima uber- 
tate> viram, «dono quodam providentia genitnm, in quo totas 
vires suas doquentia experiretur •. 

Kemìni dnbinm erat, quin Verres apertissime versatus esset 
m orooi genere furandi atque pradandi ; et quin homo flagitlo- 
^tsimos et libidinosissimus in manifestis crìminibas ita tenere- 
tur,nljamillinullusderensioni, nullns etiam depreca tioni loeus 
relictns esse Tideretur. At quia provinciale munus magistratuum 
eratdDplex,nenipejurisdictlo, et beiti administrandi ratio; bue 
poierat Hortensius defensionem suam convertere, et avariti» 
cnimna virtntis imperatoriss laudibos deprecari. Ergo haoc 
Tallius aroem adversarii , disjectis ceterìs et eversis, hoc libro 
jam aggreditur: et ut libris superioribus afGnxit Verri defensio- 
"es, 'Quod nempe reipublicK utilitatis gratia tam magno decu- 
mas vendidisset; quod tigna, tabulas et cetera Sicilia monu- 
menta emisset, non erìpuissct*, quaa statim convellit : istum 
eodem artificio faic impugnai. Fingit causam ita constitui , ut ab 



5cb¥ Google 



3i6 ARGUMENTUM. 

HortenMo 'virtiis istius bellica jacletur} et contendatiir ab eodcm 
Utuin, hoc UDO nonÙDe, aquod bonus sìt imperatori, jndkwa 
sententiia erìpi oportere. AfBctam hanc adversario defenàoDcn 
Tultius refellit uoa argnmentaiido , sed loDgius ducUt iroiiui;K 
nihilei seque oppooit, <]u<unUnUsimaiiiiUam,.et «qiubìUtern 
omni narratioiie (usun, facete dìcendi veniutUem, qua Yen» 
illa derensio tota risa dissolvitur, 

Hxc est prima pars cooteiitioDis. At ubi navarchis orauif, 
quEe pars est altera , et civibus romanìs, in quos cruciatiu ui- 
viles admoti sunt, auas lacrymas dat; in ea narratione oauts 
movet ìndignatioDÌs «ITectus , odii , invidi» , misericordiie , bob 
solum condidone ipsonim ; loco i^jurin; genere supplicionun; 
sed animi quoque commenda tlone. 

Est itaque tDta oratia quadripartita. Piìmum enim agitar (k 
bello fiigidvonim ex Spartacì reliquiis conflato; tum de min- 
timo beUo, quod centra, pradones agebatur, qni tum sicoliun 
mare i&feitabaDt; dein de mUerrimo navarcbonim supplido, ic 
tandem de iojtista ac crudelissima cìvinm romaDorum nece: et 
ab bac ultima parte oratìo hec vulgo inscribitur de Supplicut. 

Ergo geniu hajusce orationis iHnd est| quod maxime tentti 
eoi qui legnnt; et quod maxime sensus nostros impellat et teo- 
ma» COTUmoveat; quod non solom deteclet* sed etiam horrore 
perfimdat. Hoc et illud effidunt tum narratioms suppUcionun 
gravitas et dolor; tum faceta et salium copia conspers» ini- 
àonis mira jucunditas, quam adjuvaot deseriptiones et bypotj- 
posea, quffi hoc in libro crebra sunt; et quarum ea vii est, at 
■ sensus intimos acutissime percellaut, rem ante oculos p(»Ms- 
do; ita ut gerì coram, spectarìque potìus, quam audiri , vides- 
turi. Enimvero quis tam austerus est , ut eum mire n(» affiiut 
pnlchrìtudo colonim et varìetas, qoibus delìcatuli imperatori! 
aut itineFa, aut castra stativa depinguntui 7 Gap. io, ii. Quis 
tam procul est a concipiendis rerum imaginibus , ut, quum ill« 
le^t, 'Stetit soleatuspnetor populi romani, etc. > non sotnin 
ipaum 05 intueri videatur, et locum, et habitum; sed quodam 
etiam ex iis quse dieta non sunt «ibi ipse astruat 7 Qiuntìl. TIII, 
cap. 3. Kursum qnem non comnioveat prsetor ■veniens in bto 
iuflanunatus scelere et furore , etc. ■> Cap. 62. Qucm non horrore 
perfundat suppUcionun in tot innocentes atrocitas, autindigiii' 



5cb¥ Google 



ARGUMENTUM. 317 

tn, et illa S«stii lictom maous, qu« coasuetudine jam spo&te 
ad civìum corpora furebatur? Cap. 53. Sonne l]uuni quU bta 
Icf^t, animam ejns imago quxdam et sonusverberumet vocum, 
«t ejulatioDum circumpleclìtur ? nonne ex m Iffectus sequitur, 
non aliter quam si rebus ipsis interessemus ? A. Geli. X, 3. Sed 
nauta Toluptatìbus maximis (astidium finitìmum sit, et qiium 
■ ornata sine intermissioiie oratio , quaicvis clarìs sit coloribus 
pietà, noD possit in delectatione esse diuturna; suoimfe artis 
fuit, at haberet Illa in dicendo admiratio , ac snmiDa laus, unt- 
bram interdunij.et iuiervalla recessus, quibus, variala oralione, 
fieret, ut ornatus perpetui fastìdio occurrerctur ; et id, quod est 
illuminatuiii , exstare magis, et emìiiere videretur. 

Partes hujus orationb 9um, exordium, ad cap. a; contentio, 
qute caput habet duplex; 1° ojtendit orator ad cap. 38, neque 
in bello fugitivorum , neqne in bello pi-aedouum iiUatn Verris 
Tirtutem impera torìam eniluisse; contra in utroque bello btam 
ignave , avare, et libidinose esse versatum; a° Verris crudelitas 
in navarcbos, et in cives romanos declaratur, ad 68. Buie capiti 
subjicitur apostropha ad Horteosium et ad judices, 73. 

Peroratìo faujus libri et toEius inVerremacciisationis,cap. 73, 
fit renovatione crìminum Verrisi per obtestationem Jotìs, deo- 
rumque ac dearum omnium, ut prò bello sacrilego, quod eis 
iste indixit, ipsi ptxnas a consceleraio homiae repelant, eamque 
dent mentem judicibus , ut , quse Ciceronis &des in agenda Verris 
causa fuit, eadem illonim in judicanda sit. In superìorìbus nar- 
rationibus ita profecto summum apicem duorum afTectuum, 
miserìcordìx et odii, magnus orator attigisse videbatur, ut jam 
affeclus, quo pri^rederetur, ultra non haberet, et in epilogo 
crescere non posset oratio, At immortalis ingenii TÌr humano 
quiddam odio majus reperìt; deos ipsos in parlem vindictam- 
qiie vocatj eos nefarium in Verrcm suscitai, eos sigillatim ob- 
lestatur, ut istum ipsi praecipitem impellant et perditum funditus 
everiant. Uade non rairum hac perlecta exclamasse doctissimum 
rìrum : 'Utinam banc bujusce orationis partem viva voce mibi 
andire vel a Cicerone, vel a Ciceronb simili liceret! • 

lUam Gavii suppliciorum descrìptionem, quae inilium ducit a 
cap. 58, A. Gellius impense admiratur, et conferì cum locis 
duobu5 sammoniin supcrìoris atatU oratorum, in argumcnio 



bv Google 



3i8 ARGUMEMTUM. 

simili versantiiim, H. Catonis et C. Gracchi. Hunc locum n 
G«IIÌo descriptum bnjusce oratiouìs Argumento subjecimus, ut 
quserendi Ubor remin istarum stndiosis n 



•FortisacvehemensaratorexistimaturesseC.Gracchnsinema 
id negat. Sed quod nonnullls videturscverìor, acrìor, ampliorqoe 
esse M. Tullio ; ferri id qui potest? Legebamus adeo nupcr ora- 
tionem Gracchi de legibua promulgatis , in qna H. Marìnm a 
quosdam ex municiplis italicis honeslos viros, vii^ per injuriam 
ceesos a magistrati bus popiili romani, quanta maxima inridia 
potest, conqueritur. Verba hxc sunt, quae saper ea re fecit: 
• NoperTeanum Sidicinum consol Tcnitj uxor edixit se in btd- 
neis virilibus lavari velie : questori Sidicino aH. Mario datum 
est negotium , ati baloeis exigerentnr, qui lavabantur : uxor re- 
nuntiat viro, parura cito sibi balneas traditas esse, et pamm 
laiitas fuisse : idcirco palus destitutus est in foro, coque adductus 
su» civitatis nobilissimus homo H. Harius. Vestimenta detracta 
sunt, virgis cssus est. Cnteni, ubi id audierunt, edixerunt ne 
quis in balneìs lavìsse vellet, quum magistratus romanns ibi 
esset. Fereudni ob eamdem causam prsEtor nosterquaestoresir- 
ripi jusdt : alter se de muro dejecit : alter prehensus et virgis 
cacsus est». In tam atroci re, ac tam misera atque menta injori» 
public» contestati 00 e, quid est quod aut ampliter insigniterqoe , 
aut lacrymose atque miseranter, aut multa copiosaque invidia, 
gràvique et penetrabili querimonia dixerit ? Brevitas sane et ve- 
nusta! et mundities oratioois est, qualis haberi ferme in codke- 
diarum festivitatibus solet. Item Gracchus alio in loco ita dirit: 
>c Quanta libido quantaque intemperantia sit hominiim adolesccn- 
tinm, unum exemplnm vobis osiendam. Bis annispaucisexAsia 
[ I. in Asiam ] missus est, qui per id tempus roagìstratum noa 
ceperat, homo adolescens, prò legato. Is in lectica ferebatnr: d 
obviam bubulcus de plebe Tenusina advenit : et per jocom, 
quum ignoraret qui ferrctur, rogavit , num mortuum Ferrent ■. 
Ubi id audivit, «lecticam jussit deponi : strnppis, qnibus lectica 
deligata erat,usque adeo verberari jussit,dum animam efHaviti. 
Haec quidem oratio super tam violento atque crudeli racìnoie 
nihii prorecto abest a qiiotidianis sennonibus. At quum in sinùli 
causa, aptid M. Tullium tives romani, innocnntes viri, conlra 



5cb¥ Google 



ARGUMENTUM. 319 

jas, ctmtraque leges, vir^ cseduntnr, aut supplicio exiremo 
Becantur, qiue ibi tucc miseralio ? qiue coniploratio 7 qiue totius 
rei sub ocnln subjeciio ? quod et quale invidi» atqiie acerbìtatis 
fretum efFervesctt? animum hercle iiieuin,quum ilUM. Ciceronis 
lego , iaago quedam et sonus Terberum , et Tocunt , et ejula- 
tioiium, nrcumplectitur. Velut simt ista quie de C Verre dicit: 
qiue Ros, nt in |>r»set)s potuiraus, quantum memoria suppeditai» 
■dscrìpsimus. >Ipse inflammatus acelere et furore in forum ve- 
nit. Ardebant oculi. Toto ex ore crudelitas eminebat. Exspecta- 
bant omnes, quo tandem progreuurua, aut quidnam acturus 
esset : quiim repente hominem prorìpi , atque foro medio mi- 
dui, ac deligari , et virgas expedìn jobet >>. Jam hxc medius 
fidius sola verba,a nudali, ne deligari, et virgas expediri jnbeta, 
tanti motus horrarisque sunt, ut non narrali quie gesta sunt, 
sed rem gerì pronus videas. Gracchus autem non querentis nc- 
que ìmplorantis , sed nuntiantis vicem : ■ palus, inquit, in foro 
destitutns est : vestimeata detracta sunt : vii^ cssus est •. Sed 
enun H. Cicero prs(4are, cum diutina reprsesentatione, non ■ cae- 
snsest>, sed,* cadebatur, inquit, virgis in medio foro Uessan» 
ciris romamis ; qnuin interea uullus gemitas , nulla vox illius mi- 
seri inter dolorem crepitumque plagarum audiebalur , nisi bsec : 
eivis romanus sum. Uac commemoratione civitatis omnia verbera 
depulsurum , crucialumque a caq>ore dejecturum arbitrabaiurs. 
Comploratìonem deinde tam acerb» rei, et odium in Verrem, 
detestabonemque apud cives romanos incense , atque acriter, 
alqne inflammanter facit,quum hsc dicit: •OnomenduIcelil>er- 
tatis! Ojus erimium noslne civitatisl O tex Porcia, legesque 
Sempronis i O graviter desiderala , et aliquando reddìta plebi 
romanae tribanitia potestasl buccine tandem bsec omnia recide- 
nmt , ut civis romanns in provincia populi romani , in oppido 
fcederatanini,abeo qai beneficio populi romani fasces ac secures 
haberet,deligatus in furo virgis cfederetur 7 Quid quum ignes ar- 
dentesquelamiaiB ceterique cruciatus admovebaaturPSi te acerba 
illius implora tio, et vox miscrabilis non leniebai, ne civium quidem 
romanorum,qui tum aderant, fletu gemituque maximo rommove- 
baref «HxcM. Tullius atrociter, graviter, copiose, aptcquemi- 
seratus est. Sed si quis est tam agresti aure , ac tam hispìda , 
quem lux ifta et inmcenitas oraiionis , verborumque modìficatio 



5cbvGoogIc _ 



320 ARGUMENTUM. 

parom delecttt; anut antem prion iddrco, qnod ii 
breTÌs,elnoD operou , sed nativa quadam saavitate nmt,qaMl- 
qne in bis umbra et color quasi opacK Tetustads Mt : is , li quid 
jadicii habet, conslderet in causa pari H. Catonis, hominu aod- 
quioris , orationem : ad cujni vira et copiam Gracchila nec aspi- 
ravit ; intelliget, opinor, Catonem contentum eloqueada aeudi 
ause non fuiue; et idjam tura Tacere Toluisse, quod Cicero portn 
perfecit. In eo namque libro, qui i&^/fu/ii^/itfinacriptusest, 
ita de Q. Thermo conquestiu est : «Dizit a decemvirìa panim 
ubi bene cibaria curata esse : jossit Testiroenta detrahi, atqw 
flagro c»di : deceniviros finittiam verberavere ; videre nmlti 
mortales. Quis hanc contumeliam, quia hoc imperìum , quia hutc 
serritutem feire potest? Demo hoc rez ausus est Eicere ; eaiK 
fieri bonis boao genere gnatis boni consulitis? tibi societasPnhi 
fidcB majorum? insigniias ìajurias, plagas, veibera, TÌbiccs,eos 
dolores atque carnificinas , per dedecus atque maximam conta- 
meLam , inspectantibus popularibus suìs atque mulds morlali- 
bus , te facera ausum esse ? sed quantnm luctum , quantum ge- 
mitam , quid lacrymarum, quantum fletum bctam audtvi 7 Serri 
injurias nimb Kgre fenint. Quid illos bono genere gnatos, magna 
virtute praditos , opinamini aniini habuisse atque habitaros dilm 
TÌverent 7 ■ 

Quod Cato disit , Bruttùmi verheravere : ne qui fortasse de 
Brtutianù requìrat : id significai. Quum Haonìbal P<EnD3 cum 
exercitu in Italia esset, et aliquot pugnas populus romanus id- 
versas pugosvisset ; primi totius Itali» BniUu ad Hannibalem 
desciveruDt. Id Romani sgre passi, postquam Hannibal IialU 
decessit , siiperatique Pteni sunt , Bmttios ignomìniEe causa non 
mililes scrìbebant, nec pro socìis habebant; sed magistratibu) 
in provincias eun tibus parere et prEeministrare , servomm TiceiD, 
josseniDt. Itaqtie hi sequebantur magistratns, tamquam in scc- 
nicia fabulis qui dicebantur lormii; et , quos erant jussì, vinde- 
bant , aut veiiierabant. Quod antera ex Bruttiis erant , appelliti 
sunt Bmoiani. Noct. Att. X, 3. 

SYNOPSIS. 

Post exordium quod Gt per insinuationem et totuiu constai ironia, 
qua utitur orator, et ad Gduciam sue causa: osteadcodam, d 



5cb¥ Google 



SYKOPSIS. 3ai 

ad debUitandam adveRiarìum ; docetur nullam fuisse Verrii 
operam in bello fogitivoruin e Spartaci reliquiìs. Nam per totum 
Verris triennium in Sicilia bellum servile baud fuisse ; quum 
ncque ex Italia servi ìd Siciliani tnmsire potiierint, nec in ipsa 
insala servis cam telo esse lìcuerit, omniaoque ea fuerint sape- 
riomm pnetoraro iaslituta, eaque n^oliatomm romanorum et 
sictdonim concordia, ut nullum in ipsa provincia malum do- 
mesticiint nasci potuerit , cap. a-4. Itaque nihii umquam Verrem 
de modbus in Sicilia servorum Romani publice conscripsisse. 
Hic ibi tamen coeptum esse in Sicilia moverì servitium auspica- 
tur; quibusexmotibus Verres quaestum captaverìt. Ita Leonidgg 
servos in suspicionem conjurationis vocatos damnavit, damnatos 
et jam ad palum alligatos grandi pecunia redemptos doinino 
reddidit, 5. Idem feci! in aliis ationun servis et villicis, 7. Apol- 
toniumPanormitanum, cujns servum conjurasse et alias familiast 
Le. aliaservida concitasse dicebat, . per octodecimmenses in vin- 
culis detiauit , nec nisi grandi pecunia accepta dimisi! ,8,9. 
Tantum vero abfuit ut Verres provìdere potuerit,. ne bellum in 
Sicilia oriretur, ut podus in eo omnes imperatoria virtutes de- 
tiderentnr; quod ex ejus vitse ratìone in Sicilia demonstratur, 
io-i3, cui suam in questura siciliensi vitam opponit, ]4-i6. 

Secunda loco quum dici posset Veirem contra bellum pne- 
donum classem habuisse oniatam , in eoque diligcndam ejus 
singularem fuisse , osteuditur in hoc uno genere omnes inesse 
culpas ejus masimas avarilia*, majestads, libidinìs, crudelitatis. 
Prìmum enìm rem navalem sic administrasse, non ud provincia 
defenderetur, sed ut classb nomine pecunia qnsreretar. Itaque 
iocupletìssiin» civitatì Mamerdns nec navem , nec certum nn- 
merum naatarum militumque imperasse ; pecuoìam vero ab iis 
accepìsse ; przterea navem maximam , Cybeam , sibi lediGcari ac 
denari jussisse, qua prsedam ex Sicilia deportaret, 17-^3. Deinde 
quum hoc esset in Sicilia insdtutnm, ut sumptum omnem in 
classem frumento , stipendio ceterìsque rebus suo quoque »a- 
varcfao civìtas daret, qui civibas suis rationem referre deberet, 
Verrem imperasse, ut ea pecunia omnis, a civitatibus sibi adau- 
meraretnr, et ut is eam pecunìam.tractaret, quem ipsc prìcfe- 
«sset, aA. Unam piratanim navem non captam, sed inventam 
esse prope Syrscusas , ex qua Verres omnem przdam sibi serva- 
li. Gc. ptt loamilM. 3 1 



5cbvGoogIe 



3aa SYNOPSIS. 

verit , et archipintlam peconia accepta dimùerit , a5-3o. Dati- 
que quum Cleomenem Siculum , ut liberiua ejnt uxore fini pcw- 
aet, classi pnefecisset, et pìmtarum naves prope esMDt, turpi 
Cleomenis fuga factum esse, ut classis a pnedonibui incende- 
retur, eosque duce Heracleone archipirata portum ayracnsanuiti 
intrasse. Veireni, ejus cladis culpa in uavaichos innoceates coo- 
jecta , eos proditionb reos fieri jussos in viucula conjeciise, He- 
raclium aatem crudeli supplicio afifecisse , 3a-Sa. 

Tertia pars orationis versatur in suppliciis, quibiu Temi 
cives romanos afTecerat ; ubi prseter alios qaos virgis ceciderat, 
Tel in lautumias conjecerat, vel in carcere interfecerat, prsripoe 
commemora tur et exagitatur immanis erga Gavium Cosamun 
miinicipem crudelitas , quem quamvis se civem romutom tsx 
clamaret, cruci affixit, 53-67. 

In conclusione orator judices ad severitaiem hortainr, Hor- 
tensium monet, ut videat et conùderet, quo progrediatar, 
quem hominem et qua oratione defendat; mìnaturque sa pntter 
opinionem reus ex hoc judicio elapsus ut, se non modo eoi 
perseqiiuturum, ad quos maxime culpa corrumpendi judidi, 
sed etiam illos ad quos conscienlìie contagio pertineat, 68-71. 
Denique deos deasqne omnes, quorum tempia et rel^iones Ter- 
rea viotaverit, implorai et obtestatur, ut Verrem dignus inandi- 
ds et siogularibus facinoribus exi tus hoc judicio consequatur, 71. 



5cb¥ Google 



M. T. CICERONIS 

ORATIONES. 



IN C. VERREM 
ACTIO SECUNDA. 

LIBER QUINTUS. 



DE SUPPLICIIS. 

ORATIO DECIMA. 

I. jM EHiin video dubiura esse, judìces, quia apertis- 
sime C. Verres in Sicilia, sacra, profanaque omnia 
et prìvatim', et publice spoUarìt, versatusque sit sine 
nllanon modo religione^, verumetiam dissìmulatione, 
in omoi genere furandi atque pnedandi. Sed ^ qusedam 
mìhi magnìfica et prseclara ejus defensio ostenditur ; 
cui quemadmodum resìstam, multo mihi ante est, 
judìces, providendum. Ita enim* causa constituitur , 

L I, PriratoL. Ut apod H^am, tnitiirTenù deféniio. lu ptnnt, nM> 

Hb. IT, cap. 3. — Pablia. Ut in ton- diunmrqna de/eaiiaDiini. — Caiuiitu- 

più. IbUem ap. S-j. Tel potiu, Dt Oa caaia, ma Manu qiue*d<Hiii ttt 

ponnu, (nrtiin ; nt nugiitnloi , ex priKiipu epmttìa ; niìo , ugcnMotom 

«paio et potcMate. Ut ipM Ciao» ad qood Mten refenutiir. Caon con- 

•il infr. E, sa. (titai dicitnr, qimm pmcipiu Ìll> qiug- 

1. IteSgiont. Smic piamUciM mm itio proponitor : Terru puunù* 

durimi, tnifl hominiun metani ac pò- contra le|^ cepìt, tt proviDCiam Tir- 

■Vmuu ngnificat. tuta ina •emvìt. Utmm Mquim lii 

1. Sei qaadam. Ironica propooitiu Tcmm proptar repeUuidaniin ctimcD 

tdnnarii daftin^. — Ottaiditar. Jd damoarì , quam propler prorìneiam 

M, oMmtatnr. conierratam abaolri? Diaeeptatio ni 



5cb¥ Google 



3i4 M. T. CICERONIS 

proTÌDCLam Sicilìam virtute ejus etvigilantiasingnlarì, 
dtibiis formidoiosisque temporibus, a fugitivis atque 
a belli perìcuUs tutam esse servatati). 

Quid agam , judices ? quo accusatìoDis meae rationem 
conferam? quo me vertam? Ad omnes enim meos 
impetus, quasi murus quidam, boni nomen ìmpera- 
torìs opponitur. Novi locum^; video ubi se jactatu- 
Tus sitHortensius. Belli pericola '^j tempora reipublice, 
imperatorum penuriam commemorabit : tum depre- 
cabitur a vobis, tum etiam prò suo jure' contendet, 
ne patiamini , talem imperatorem populo romano Si- 
culorum testimoniis eripi ; neve obterì laudem impe- 
ratoriam criminibus avantise^ velitìs. 

KoQ possum dissimulare, judices : timeo , ne C. Ver- 
res, propter hauc virtutem eximiams* in re militari, 
omnia, quae fecìt, impune fecerit. Venit enim mibiin 
raentem,in judicioM'. Aquillii'° quantum auctorìtatis, 

S. ffovi leeam. Commimeiii rhMorir dùm poitìncni hue dìoend! (onoa 

Gnm qni pnebcit sxiggcraiidi fiicnlu- conteadit. Ego oialini cnm DeqmL 

tCD HoTteDtio. eipLcira : prò no Jarm, ìd eM, pn> 

0. BetU ptrieala, SigoIficM ontot Jnre quod ei dM caniz Rue, DI àbi 

belU dao difiBdlUaM, Miduidatlcam fiiifii,boiiìt>i. — Siaikirmm.CaBia»- 

et Scnoràniun , qnibiu rrapnblica ptim. Id etl , prOTÌnculiam , et |n- 

eo tempOM dUlinebator. De ilio , fniloniin hommum , qBoimn lerù >b- 

lib. Il, Gap.65- D«l>oeiii&>. — Tarn ctoriu* apod jodlce* tooudm chi 

Jepneabilur. Id «t, atqtu hi* Omni- dtbct. Non rioe eiDpbuE ei ftnam 

bm comaanontu , itatla deprecati' HortMuii oppomintBr popolo rBtnn 

dir. . . itqne etiam, eie. Ifounda oc- Sicoli, Dt ipM Cioero ÌDMqDBiti«>- 

mpatio Tetri* defeiuioDam. dona OaUorniD tatÙDOnù denbit. 

7. Profoofure.l-aterprttuta Hot- S. Criminìiia araritiit. QoBeoOin 

tonuunu, 'pro eo qnod, qoU eivU man linde impetatorù, 1 

efl , nagni au iuienat bone* me im- bent e 

pentoTe* io npnblica >•. HanotiiUi limi, 
de dominadoDe Hortemit in jndìcìii , 
qua Jun ri totie* obJBcta e*t. GneriiM , 
■ pm tao Jnre, est, qaod « Ueìtom 

et ooomnim M, ìaqait, et ■ nemiiie io. Injudieio iT. jt^nUJiLlà 

poteet impedìrìa. AditipnUtnr Ha- TnlLui prò Fiacco, e. 38, hii miai: 

nntìo Emwt. el ad fàrimdaiii ìdtì- • H'. Aqoilliaa patta nottii nallii 




5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. Il, LIB. V. 3a5 
quantum momenti oratìo M. Antooii" babuisse exi- 
stimata sit ; qui, ut erat in dicendo non solum sapiens, 
sedetiam fortis", causa prope perorata, ipse arripuit 
M". AquiUìum , constituitque *^ in conspectu omnium , 
tunicamque ejus a pectore abscidit, ut cicatrìces po- 
pulus romanus judicesque adspìcerent adverso cor- 
pore ezceptas; simul et de ilio vulnera, quod ille in 
capite ab hostium duce'^ acceperat, multa dixit; eo- 
que adduxìt eos , qui erant judicaturì , vehementer ut 



■nfitt« crimiiiibai tdtimonìiiqiu 
oonirietiini , qmBcum fngitms fartìtCT 
lidbun leuent, jadidolibenveniiit». 
M'. Aigoilliiu connil fhit umo 6Si. 
Siciliam proooonil mit anno 653. 
Confecto bello FngitiTOnun , omu In 
UibcB ìi^nasu nt, RnpstmulBnun 
ex SicflU dsinde poicnlttni, H. An- 

D* Ont U , 47. Porta musiu in 
Aitim leganu, ut Nicomcdem al 

, per Mitylenieoi 
(ÌdcOu tmliliu est Mithridati, cai 
bdloB ut infisminr anEtor pnecipniu 
fòciat; el auro Uqaeiaclo in oi cju> 
ìalata Perguni nccatos eat. Yelkiiu 
Pu. L U, e. 18; Appan. in Hithr. 

aumo. l y, fp. 14. 

■I, M. Antottii, ÌEtfoiilM fnil H. 
Crini ; aamBnu ntnqne onlor faiL 
Ho* Cicero io librò de Onton dU«e- 
RBtei indndt. H. Antoniiu avni Ibit 
ILAntoniJ trÌDiaTÌri, oomolatnzn ada- 
pM» fcuit uno 654. Daniqne an. B66 

H. AmooU ingcoiosi, doqnenllim, 
jJMadl (OHU doro deacribit in Bin- 
Mfpuaim. 

■s. Fortu. OntoT. Id aat, t«ìw- 
MMW. CiMai», 1. n da OfMon , e >8, 
idà da AatonìD agit, aptc ad hnina 
a, alt: «qnod 



onumennun , qox ria , qui animaa , 
qoie difniui illi oratori dcFoit, qoÌ in 
canja peroraoda non dnbiUiìt exd- 
tareremn Gonaiilarem, et ejna diloticato 
tDOJcam, et jadlcilmi dcDlrìca ad- 
Tenag senti inipentorii oitenden ì ■ 
i3. Conilituiiqua.'HoteraX antiqoia 
oratorìbos Ipooii, qnoa defendereut, 
HjnaLdo) el deforma , al liberoa eo- 
mm ac parentei prodaccre corani ju- 
dicibna , quia ranun rtmm ingena 
plernmqne TÌi eat , et miiantione lape 
eitorqnetar qnod oratio non obtìniiìa- 
■et. Sic Scrrlaa Galba, qnom non snoa 
■nodo libero* parruloa in concionein 
prodnxiHcl, aed Galli etiam Salpici! 

elapanaeat. Qoint. lib. U, cap. i5,al 
lib-TI, Gap. I. 

i4. Ab hottioM daee, AthenÌMie 
paitore, qnem AqmHlaa ipas ina munì 
Interfecit. De Alliauon*, jam aapra 
dictntn eat. la , interfecto domino , la- 
mi|ì"" ergaatnlo iìberavitt anb ■Jgnii 
ordinavi! , ingentrm eienntiun confe- 
dt, romano* eierdina cedilit; Servili!, 
deindfl IjicnJli castra vi cepit. Denique 
miisaa in Slcillam AqniUina fugitivo- 
nun exercitoiD delovit, Atbemonem 
inteHédt , bdlun oonfedt qnod annoi 
prope »—*■<■-" qutaoi fiagravefat. 
Adi Fior. Xit, HI, oap, i^; Diodor, 
io fragm. 



5cb¥ Google 



326 M. T. CICERONIS 

verereotur'^, ne, quem Tirum fortuna ex hostium 
telis eripuisset, quum sibi ìpse non pepercisset, hic 
non ad populi romani laudem , sed ad judicum cru- 
delitatem TÌderetur esse servatus. Hsec eadem nunc 
ab Ulis defensionis ratio , viaque tentatur ; idem qusc- 
ritur. Sit fur, sit sacrilegus, sit fla^tiorum omnium 
vitiorumque prìnceps : at est bonus imperator, et feUx, 
et ad dubia reipublicse tempora reservandns'*^. 

II. Non agam summo jure' tecum; non dicam id, 
quod debeam forsitan obtinere, quum judicium certa 
lege * sit constitutum , non quid in re militari fortìter 
feceris, sed quemadmodum manus ab alìenis pecuniis 
abstinuerìs, abs te docerì oportere; non, tnquam, 
sic agam : sed ita quseram, quemadmodum te velie 
intelligo, quse tua opera, et quanta fuerìt in bello. 

Quid dices? ao bello fugitivorum^ Siciliam virtute 
tua liberatam? Magualaus, hooestaoratio; sedtamen 

dtmiurenl. dam respoadit ; i ai<re ac ■p<diirì nulle, 

16, Ad Jmhia ràpiibL Umpora rt- qum ah hcwM Tenue. Ita liic ti InÙMI 

ttrrait^U. T«b> nmt QntDiiliaDi in onlor, nonne deféndiiKtcìiBidaaRa- 

lib. X.U, qiUB qab id huDC locnni finnm *el mimlnti pc«al*li 
' iDere Tolni- Q. i. alunno jun, lu ni 

ID dnliitahit, nino miterrì patùr ■ te in 
■i qDod ad criaHii r 

mentem tliqno modo poaunt, aicnt pntioel. Ssqiwnlia T«dtaTÌt QoiMil. 

pOiHi interdom ooDcediutr, uItm ene IX, 3, aed ci mentori*, Ita ut err a T o it. 
ao* magi* e rcpnbl, ait, qnam poniri. 1. Cerro lege. Legem lignificai de 

Si Uqiuat igitni oratoli , fnlnniin bo- peanùii repetmidia. 
nnm Tirnm , cni tcA» objicùntBT, 3. Ah hello fiigùiranm. Ssrib 

DOD idagel, ulialraaait? Da nono bellnmin Sicilia biaflagrant. PrimaB, 

Di elimina maniTeato prematar dox Ennodncc motsm, cemfeehRiipìliMi 

baoD*, et aioe ipo TÌnEera lioneata anno Urbi* 6ar. Altenun Satrìo pri- 

dTÌl«»noBpo«wt; nonna ai conminnia mmn, daiude Alluaìona dBcibua m- 

BtilJTif orAtorem advooabit ? Certa atanratam , H\ Aqnillio* oonapoMiit , 

Fabridna Com. Anfioma, alioqaì M Bt aapn. Hi* in belli* centnm serro- 

asaìe bello paUm coandem nifingio lib. TI , cap. so. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. Il, LIB. V. ^i-j 

quo bello*? nosenim post idbellum,i]uodM'. Aquil- 
lìus confectt, sic accepimus, nullum in Sicilia fugiti- 
vorum bellum fuisse. At in Italia^ fuit : fateor, et 
magDum quidem, ac vehemeDs^. Num igitur ex eo 
belio partem aliquam laudis appetere conaris ? num 
(ibi illius victoriae gloriapi cura M. Crasso 7 , aut Co. Pom- 
peio commuoicandani putas? Nod arbitror^ hoc etiam 
deessev tuae impudentiae, ut quidquam ejusmodi di- 
cere audeas. Obstìtisti vìdelicet, oe ex Italia transire 
in Sidliam fugiliTorum copiae posseot : ubi ? quando ? 
qua ex parte? quum aut navÓ>us, aut ratibus cona- 
réntur accedere ?!r{oseDÌranihiI utnquam prorsus"*au- 

Ililiie pirtem, terrQuU Unge 



(. Quo teHe^Ytmtrtftììltut, quJi 
M) pntton bollom in SiaQùi noUiun 

5. M Ih Italia. Olgectio. Bcllnm 
•cnile io lulU ciciUiil aimo 6Sa 
SfUIMna, genera Tfanx, qui mnu- 
natt aliu miljtitin ■cqdutm, tum «x 
MTTO glftduEOr, 70 locui piirtiugit Dt 
pn ni potiiu lUiBrlala pugtumit, 
ipMm prò ciriom *oIiiptata. Lcnlnli, 
^ et» Ctpna «Idut, ludni coatlnuo 
c/fiButui; iriBA ci Capiunii et tìaick 



elPum- 



Spuuco OEnoBinu «1 CrjioM. Ah 
ut baOnoi in lulia triboj (ere aimia 
giihiii ttt Tuia fortniu , qaippB Oo- 
iùmfatlar inUa caiuii, wepe fiuiu 
P. Tuini»; L. Gclliiu coiual, qnì 
OjxDoi tìcstm, ■ E^naco levicta 
ipa al, M lii|anu omunl Leotnliu. 
Jfqne UiboB som «dkuh st dscem 
■aiibaa pcditnn patabat *ieior Spai- 
laiw,qDBm ai H. Ciaiaaa occorrit, a 
qw Mad atqn* Itonn «aperatns, at- 
^ tipdwi ooGÌKU eit. Sio cunfiMitiuii 
m bdbun iUnd alino 63a. Fior. UI, 
MlAlbai. VI.si. 

tf. Ftkmttni, tarot Illa aarvilù qud 
rTMiiam Bod«, «ad touio ién 



7 . Cam M. Cnuto, Ciutam et 
peiuni conjnnctim nonùnat ontor, 
qoati pertineat ad ntnunque brlli un' 
vili* coarecti glc»ii , qojg Cnuì taia 
cm; niai qaod faamines, ad qoinque 
millia, elipKM Cn»i de cacde Pom- 
peiiu ex UispanJa poti deviclnm Ser- 
loriuni rcTenena, oppntiit. Sed hic 
nti in ili* prò lege Maoilia, et amidlw 
Pompeìi Indnlgel amor, et levitali 
hominìSf gloiiv etiun aliena!, pina 
nimio appeleatii , qui ex levi ilio snc- 
ccuu occoparent prior ad Muatiiiii 
acrìbere, • Cnuioni quidem gUdialores 
ade fadiiae, la vero bellum ra diclina 
exBtirpaue •. Piai, in Fmip . 

8. Kurt arbilror. Id eat, arbitror le 
tue ea eliim ìnipiideniic , ai rem qn*- 
Dodi dicere andeu. 

9. ScbBlL exEmeil. aenlentia, eite. 
Canaan non video. J. T. L. 

10. Proriut audin'iBiu. Quasi Ina 
diligentia /Dgilivomm copiai adilu 
SicilÌB prohibueria. Menlio tni facta 
namqaani eat , qnaai fugitivia aliqna re 
obatilerìa. Porro navibua ac ralibna 
in SicUiaD tiajìcere Spartacoa «qna 



^cbyGooglc 



328 M. T. CICERONIS 

divimus: etiltud audÌTÌmas,M. Crassi, fortissimi viri, 
virtute" consilioque factum, ne, ratibus coDJuoctìs, 
freto fugitivi ad Messanam transire posseDt ; a quo iltì 
conatu Don tantopereprohibendifuisseut, si ullaiu Sici- 
lia pnesidia* ' ad illorum adventnm opposi ta putarentur. 

III. Àt quum esset in Italia bellum tam prope ' a 
Sicilia, tamen in Sicilia non fuit. Quid mirum? ne 
quum in Sicilia quidem iìiit, eodem intervallo, pars 
ejus belli in Italiam uUa pervasit Etenim propinqui- 
tas loconim ad utram partem' hoc loco profertur? 
utrum aditum facilem hostibus, an contagionem imi- 
tandi ejus belli perìculosam fuisse? Aditus omnis ho- 
minibus sine uUa facultate navium non modo disjun- 
ctus, sed etiam clausus fuit : ut illis, quibus Siciliani 
proptnquam fuisse dicis^ iacitius iiierit ad^ Oceanum 
pervenire, quam ad Feloridem accedere. 

Contagio autem ista servilis belli, cut abs te potius, 
quam ab iis omnibus , qui ceteras provincias obtinue- 

Infeliciter tenuvit. A.C lUTibiu qaìdcm, Sicìlue, et CvnTm balie promoolorà , 

qnomiu /icto naTÌgìi prsdiloru Ci- daodedm ludioniin interraUina , ica 

licnmiiictm, e> mndmit. At Cillcei 1440 nom, puons. 

ÌDÌio Cam eo pietà , mtuiarlbiuqiie a. j/d utram panaa. Ob lUraB ex 

■cccptis , mbdaimml «1 , catn iii liii doabiu rationibiu, qns pmiBi 

Ipiti niiibai qnu Sparucoa ib tpni leqnnatar, mEmonnir. Ad ideo po- 

condaxent. FtuUrch. in H. Cnuo. , plnqnititi* mcDtio fit , ni onenditsi 

SpiTticiu lue ipe d^ccta*, tnJKtnm ob tna propinqnìutem ■ditoiB ex 

■liiaggieiHiicttTU.Ritcaezcntibiu ItilU in Siclliun ficilem rotne mttìi 

et doU« coiuiexa virgulti! parare in- furtivi*? An ut demoiutretiir perien- 

■t(tiiit,qiic in npidiuùno freto frrutra liun faìue ne «erri in Siòlia In Hi» 

expsrtiu «t. Flonu, III, io. etipti excitamit, •«Taram cxcaipk, 

II. Jir. Crani TÌrtutr. Imo prc- qniiilad in Italia conflaverant. 
doDBni perfidia , aat infelici ntioM 3. FaeUiuifitrit »d OcsaanM pv^ 
iDcceMO, ut nodo dicebamiu{ ni ¥anr«. Tanaxn ninùmm itiiia« pa 
ntroqDS ùmgl. Oalliim et Hiipaniam, Pdorii, MU Po- 
is. Prasidia. ATerreniminiiB con- Ionia, luun Btnunqiu dicitor, iUnd t(t 
tn Aifillvo* comparati. SiciUv prooionlariaai, Tcnot luliaH, 
ni. I. Tam propt. Ubi bttam eM jiixta fratom. Tid. DIoaj*.P<nee. lik. 
■Bgnitiiiiew , hoc «M, inttr Pdonm V,t>.473, et 0arri/fa Sicilia ad iaid«B. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. V. 329 

runt, pnedicatur*? an quod in Sicilia jam ante bella 
fugìliTorum fuenint? At ea ipsa causa est, cut ista^ 
provincia minimo in periculo sit, et fuerit. Nam post- 
eaquam illinc M'. AquilUus decessit, omnium instituta 
atque edicta prxtorum fuerunt ejusmodì, ut ne quis 
cum telo servus esset. Vetus est quod dicam, et pro- 
pter severità tem exempli nemiai fortasse vestrum inau- 
ditum : L. Domitium ^ praetorem in Sicilia , quum aper 
ingens ad eum atlatus esset, admiratum requisisse, 
quiseum percussisset ; quum audisset , pastorem cujus- 
dam fuisse, eum ad se vocari jussisse; illum cupide 
ad prxtorem, quasi ad laudem atque ad praemium, 
accurrìsse; qusesisse Domitium, qui tantara bestìam 
percussisset; illum respondisse , venabulo ; statim 
deinde jussu prsetoris in crucem^ esse sublatum. Du- 
nim hoc fortasse videatur ; neque ego ullam in par- 
tem^ disputo : tantum ìntelligo, maluisse» Domitium 
crudelem in animadvertendo , quam in prsetermittendo 
dissolutum videri. 

IV. Ergo bis institutis provincise, jam tum, quum 
bello fugitivonun tota Italia arderet, homo non acer- 
rìmus, nec fortissimus, C. Norbanus' in summo otio 
fuit. Perfacile enim sese Sicilia tuebatur , ne quod in 

4. PntJietutr. Qoui prtMani tam 8- UVam in parltm. Ut ut eou- 

ipM prahibocrij. demncB prMareai, lat BbaolTaiD. Aa- 

S. /mo. Sie e codd. &eg. racapeiont daclor Cicerone Talarrai Domiiiuni 

GMt. Entett. olim ipia. aiualiix. «Celertim , inqnit, ntia pn- 

6. L, Domitiam. Siciliam loitìtiu Uici imperii pnelonm njmii upemm 

otaimiit an. Urb. 655. exiitimui non pttitnc '■ Val. Bbz. 

•j. iKememt, Qoia cnB telofoiiMt lib. VI, e. 3, J 5. Qootiea ■□tetn po- 

«QOtn ediotnm pretori». Porro erux blieeulntiiipecleilrodteractiinieMI 

mrrìla hit! mppliaiani; et putor ille g^JUaJuùiA Non qai* cndclii esMi, 

WTW foit; Dun piioendonini innen- led quU h ipai HTeritile prndere 

toran rara aervile foil miniiteriuni. proTÙieia HEuritaton arbilnbatur. 

IV. I. C. Norbanut. Pnetar in Si- 
cilia. ForuuM il eit , qui oau L. Set- 
pione Donml liiit anno 670. 



iw Google 



33o M. T. CICEKONIS 

ìpsa bdlum posset exsìstere : etenim quum nihìi tam 
conjuDctumsit,quani negotiatores nostri cum Sicalis, 
usu ', re , ratioue , concordia ; et quum ìpù Sìculi res 
suas ita constitutas habeant , ut bis pacem expediat 
esse; imperium autem populi romani sic ditigant, ut 
id imminui, aut commutarì mìnime velint; quumque 
hsec ab servorum bello pericula, et pnetorum insti- 
tutis, et dominonim disciplina provisa sint: nullum 
est malum domesticum, quod ex ipsa provincia nasci 
possit. 

Quìdìgitur^? nulline motus in Sicilia servorum, 
Verre prsetore? oullaene consensiones^ &ctae esse dì- 
cuntur? Nihil sane, quod ad senatum populumque 
romanum pervenerit ; nibil^quod iste Bomam publice' 
coQScripserit : et tamen coeptum esse in Sicilia moverà 
alìquot locis servitium suspicor. Id adeo non tam ex 
re, quam ex btius factis decretìsque cognosco. Ac vi- 
dete, quam non inimico animo sìm acturus : egoipse 
bfec, quse ilte quserit, quae adhuc nnmquam audìstis, 
commemorabo et proferam. In Triocalino ^ , quem 
locum fiigitìvi jam ante tenuerunt, Leonids cujusdam 

9. Unt. CoiUDendiDe, fàmitùriute. Isniz coueiuioiiii fida qno «npau 

ite. Negotiu , qiue ibi libenUr gcmnt. TÌde*>. Sic - coiueiuio nugiu mnl- 

Ratioitt. Compntatioiiibni, Sed loci tomn», id «u, majiui ooB^ialio, 

hnjui imerprautionnii npela me L il, Ncpot ia Alitibi*d. cip. 3 , et • ^obo* 

np. 3, CI aotibi* hMcdao rat, ratio aia««Dfi(ioii • , id en, cont^natiaBi, 

Tolgo conJDiigl. Sic lib. IH, cap. g, idem in Atl. cap. S. 
■ iato* inter u pac bnri tempora mio 5. Pubiiee. Id at, ad aouctiuu am- 

iMp non rttio» . . oonjimiit ■■ ■crìpcorit. QninuiiiiitperìoinproviB- 

3. Quidigitur. TrtOÉllìo mi tlteram ciii emit, oertkinm ■eoatniB Jieere 

piaiikiiiB , ìb ijao ptobat ontor Si- teoebuitarde ib 

dliun Terni aTuitùoommoUmlaiue. in provìncia i> 

' r. Id ed, conapira' tm 









6. /a 7Wae<i£M. Sobaiid. agio, idù 


acdfdtm, Dti hic et lih. X ad Attìom. , 


ab Enno primun urrila bdhmi cxei- 


epiL 4,-qiionuiioeÌBtatU, et aoa- 


tatmn e*t. Qnan 8ÌlÌaa luL XIT, aT». 



t, Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. V. 33i 

Siculi Éimilia in suspicionem vocata est coDJurationis ; 
res delata ad istum ; statim , ut par fuit , jussu ejus 
honÙDes, qui nominati erant7,coniprehensi sunt, ad- 
ductique Lìlybxum^jdomiaodenuntiatuni est»; causa 
dieta damnati sunt. 

V. Quid deiude'? quid censetis? furtum fortasse, 
aut praedam exspectatis aliquam. NoUte usquequaque 
eadem qucerere. In metu belli, furandi qui locus 
potest esse? etiam si qua hiit in hac re occasio, pne- 
tennissa est*. Tum potuit a Leonida' nummorum 
aliquid auferre, quum denuntiavit, ut adesset ; fuit 
nuadinatio aliqua, et isti non nova, ne causatn dice- 
ret; etiam alter locus, ut absolverentur : damnatis 
quidem servìs, quse pr^andi potest esse ratio? Pro- 
duci ad suppUcium uecesse est : testes enim sunt, 
qui in Consilio* fiierunt; testes, publicae^ tabula;; 

•aiUt, • Zimoz aervili tuuhXMo- eantetii, inqnit, «n lWtaoi,an prv- 

alt bdla ». Ibi couedit poitea, et dam, «lo Tom lonp mitenUtione, 

iBlicm Trioala Salfiaj, liicTijphcm, declmirnrlnm fieri non polniiH.qnod 

bg^tnoram daz amiplifiuTit. Nnnc deniqne r>«nim tunen fniau ex inopi- 

tt Tiveeoli. naio (Mtendit. 

7. Qai nominali erant. Nominali, 3. Si qua fiiit... oceaiio prtc- 

ta crimiaibu non diciiBtnr ii , qua- termàia tit. Hei qnìdem inldo ; aed 

nm Domen dalalum e*t, quìqiui rei ella rerocabilur. 

beli «DBt, eed ii qnonun nomen ib ì. A Leonida, Servorani domino 

aheCD no «ppellMnm e«t. qai coniciiu Tortaue eonjimticHÙ 

>. ÀiUuetì tifyhxum. Ubi tono fiiiaiet. Fuit nirndinatio. Id «t , oe- 

toam mefaat pnetor. ouio nnndiiutiMi* ns doniiaiu ip*e 

g. Domino dtnmtiMKm ttt. Domi- onaam diceret ; fhit eliam alteri oc- 

■H Tcùce juatiw Mt. Delouiam ceo- caaio pactlonia faciendtt, nummo- 

arilGnrT. «ut adfawt », gnaai inntik rum mfetaDdorum, M nempe aarri 

eaUalo eap. fi. 4. Qui in coniUie. Id eM , tp« jwH- 

y. I. Qaid dùiuU. Jndieei uidiU) oh, teatea aont aerroa iiioa fhiaM 

Mnoa dieta oiiaa daaiDaloa Aiiaae, damnaloa. 

qamintqiiid deinde laatamait; dnbii 5. PiMitti laiultt. Id eat, ict* a»- 

■> te pane eonfiwta, pradam Umsn giilratuan, inqidl HotoBaniina. Ul- 

deiTanaMÌaalaeciepotnBrit. Bar- nlme. Tabubc pobUeae boc loco tont 

y't Coero (omm dabimiow. ■ Quid iaatnmMita litia. 



5cb¥ Google 



33a M. T. CICERONIS 

testis, spleadidissimacivitas Lilybsetana ; testis, hone- 
atìssimus maximusque conveotus civium romaDorum ; 
nihil poteste : producendì sunt. Itaque producuntur, 
et ad palum alligaatur?. 

Etiam nunc mibi exspectare videmiDÌ, judices , 
quid deiode fectumùt; quod iste nihil umquam fectt 
sine aliquoqusestu atqueprfda. Quid inejusmodi^re 
fieri potuit ? quod commodum est ? Exspectate facìnus, 
quam vultis improbum : viucam tameo exspecta- 
tionem omnium. Nomine sceleiis conjurationisque 
damnati, ad supplicium traditi, ad palum alligati, 
repente, multìs miltibus hominum ìnspectantibus , 
soluti sunt , et Leonidse ilii domino redditi. Quid hoc 
loco potes dicere, homo amentissime? nisi id, quod 
ego non qusero; quod denique in re tam nefaria, ta- 
tnetsì dubitar! non potest, tamen, ne, si dubitetur 
quidem9,quxri oporteat : quid"*, aut quantum, aut 
quomodo acceperìs. Beroitto tibi hoc totum, atque 
ista te cura libero. Keque enim metuo , ne boc cui- 
quara persuadeatur , ut, ad quod fadnus nemo, prae- 
ter te, ulla pecunia adduci potuerit, id tu gratis susci- 
pereconatus sis". Verumdeistafurandipraedandìque 
ratiooe nihil dico : de hac imperatoria jam tua laude 
, disputo. 

4. fiUiilpotiit. Sobaadi_fE>ri. ITiillu cttm fnbjlcit pnetar exipeclirioiuB. 
pneduidihiciueM. p. JVcn dabiutar quidtm.'Soaàa- 

•}. Ad palum aHigtuitar. Ut nifia bitatnr qoin penmiiB ■ecepoù. Sad 

atù, in enea dnnde raffigeramir. d dnbitatur, tilqiueritnMBÌB re taM 

Hoc ant iniacra Ripplicìiun mora nefaria non opoctat. Nun à pFmniiB 

majornm, cap. 6. non acoepitt, qua aliaratìMia adds- 

5. In tjatmodi r*. Qnnin ica ao ctn* eoa libeiutir 

propelli Met , nt wni jam auent ad io. (^id, «Non qnato, bitfat^, 

paloB alligati , quid fieri pomit ? Quod quid aat qiuntam.> 

pnsdandi conunodnm Tem ftul? Ti' ii, Suta'ptrt coKMlmt tu, 1X«m 

detm oraloi dietnnii Temn pneda- modo Tcdoerìi , oogittrU, taOMKm, 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. V. 333 

VI. Quid ais, bone custos defensorque provÌDcue? 
tu, quos servos arma capere, ac betlum facere in Si- 
cilia voluisse cognoras , et de consilil sententìa iudi- 
caras , hos ad supplicium jam more majorum ■ tradito» 
et ad palum alligatos, ex media morte" erìpere ac 
liberare ausus es? ut, quam daronatis servis cnicem 
fixeras, baoc indemuatiscìvibus^romanisreserTares? 
Per^tae clvitates,desperatis omnibus rebus, hos solent 
exitus ^ exitiales babere , ut damnati in integrum resti- 
tuantur, vincti solvantur, exsules reducantur, res 
judicata; rescìndaotur : qax quum accidunt, nemo 
est, quÌD intetligat mere illam rempublicam, hxc ubi 
eveniunt^nemo est, qui ullam spem salutis reliquam 
esse arbitretur. 

Atque hsec sictibi facta sunt, &cta sunt, ut ho- 
mines populares aut nobiles supplicio aut exsilìo leva- 
rentur; at non ab bis ìpsis, qui judicassent; at non 
statim; at non eorum facinorum damnati, quae ad 
TÌtam et omnium fortunas pertinerent. Hoc vero no- 
Tum , et ejusmodi est , ut magi» propter reum ^, quam 
propter rem ipsam credibile videatur; ut bomines 
servos; ut ipse, qui judìcarat; ut statim e medio sup- 

TL 1. Mon majoram. Ai (appU- Mntcntlim Ontor A^nr. n, i, hi* 

dnin tndehadii caJD* nndi ccnix in- Tcrbii : p Neqne vero ilU popnlirU 

HRliatiir forcM, et sorptu TÌrgi* td mnt KStinuiida, judieionun pertor- 

Dcccm cndebaniT. Snet. in Ner. cip. lutionei, nram jncUatarain iufinu. 

tg;ii]nn ÌDCUadìo, e*p. 34. iUad tionu , rattitotio dumulonmi ; qui 

ippdlM lUUifiii morù JB^Ii«uiii(.B.e- lOiTiluam alEìoUrmii, perditi* jun i«- 

etc; Tollii regia id budtntDin fbit, lega bus, eUremì udtiomm lolnu ^m 

hotrcndi camuiiii, qnam ndtit Iìt. uitiu». 
Eb. I, cip. iS. 5. B«cL.MSchiits. Emoun W7t< 

i.Kz-Muiliamana.HadioappBnta toibicfa. mcloribiit, tiìi lun larlia 

■applicii, medio horrofs laortii in- dslenl. J. T. L, 
ttnlii. 6. Propur rtum. Id ert, Yarrcm , 

3. la&mitatu cmiiu, GaTÌnm li- onjiu ìmprobilw nora oninilHu ftnit , 

(■ificat da quo hi&a 53. at BntniBacaliuiibMi «aas conuiaB^ 

t. Bo3 loltnl exÙMi. Itarat awndein eredibile lit. 



5cb¥ Google 



334 M. T. CICERONIS 

plicio dimiserit; ut ejus facÌDorìs damnatos servos, 

qiiod ad omuiiun liberorum caput et sauguinem per- 

tineret. 

O pnBclarum imperatorem , nec jamcumM'. Aquìl- 
lìo , fortissimo viro , sed vero cum Paullis ' , Sapioni- 
bus, Mariis conferendum 1 Tantumne vidisse^ ìd metu 
periculoque provincise ? Quuni servitiorum animos io 
Sicilia suspensos propter bellum Italiae fugitìvorum 
videret : ne quia se cominovere auderet, quantum 
terroris ÌDJedt ? Cotnprehendi jussit : quis non per- 
timescat? causam diceres dominos : quid servis tam 
formidolosum ? Fecisse tideri '<> pronuntìaTÌt : ezor- 
tam videtur flammam paucorum dolore ac morte re- 
stìnxisse. Quid deinde sequitur ? verbera , atqne 
ignes", et illa extrema ad supplidum damnatorum, 
metum ceterorura , cruciatus , et crux : bisce omnibus 
suppliciis sunt liberati. Quis dubìtet , quin servorum 
animos summa formidine" oppresserìt, quumvide- 



7. Paallix. In PiuUo dùciplioani , i o, Fteiit» viJeri.V 

ìd nipniore AMcano odsTitttam , in conileiniulionìi usUU ipml T«ta«*; 

■Itero GODuUnin , in Huio TÌm atqae qoi namquim Jìternn guid eiic , ad 

rirtnlnn ■ingnUrìur notat , ut ali- tantum videri factum modcMc pro- 
Donllabaiit. CodAi prò FoDl. cap. Il, 
CE Aud. U, k-j. 

II. Vwhrra atqaa igof. itmam- 

ii daqoaTid.SutcC Min. pag. umaiii Mrroi,qiuj>paqBÌ nahomina 

657, admintiom, iiidigiutì<mi , aat quidam JucaltaiUDr,a«¥Ì«i»Mil < «l waa. 

ina;M(pe*an>,nthio, ìiodìb ■ervìl. — /^pui, para amit tonuMoni^ qB>ÌB 

Suipauot. iDocrUw an anna capemit. w» ad ciprijneDdam TCiitam adU* 

•— Coatprditn£, Sarroa qsi in Miapi- beban tnr.UuniniaawteBlibnaad p«dii» 

òoncn vanennt conjanlionia. planiu et iit«n admoli* cnuàBbaBlBr. 

9. Caa$am dieen. Fio tenìm aoìa Fralerea menlira comm cqoolMi ax- 

nlnrimB , tum prò aa ; nam aarri qnom tandebantnr, femii m^nìbna araba*' 

Jan olrilt unt ignoti, M ooa aint ai- tBr.airTli /natibnaqaa verbatabantnr ; 

*a; naqne prò le, nMjaa prò altaio lad libata in drìtala.ad aerroa ilan- 

cauaaoi dicare qaaant. Uà aia ex Bo- taial reaanaM lont lux: aopplicli. 
minornm laga qiuntio tantno habe- la. Somma JormìM»». U«e aod- 

tur.HoB Bit qnod esplicati adcap. ( : piando Hinl acontniio aanin, et ìro~ 

• Utadeaaat domimui. nice. PoiatEm. uriptuiB •focMìdo». 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. V. 335 

rent ea facilitate prsetorem , ut ab eo sceleris coojura- 
tionisque damnatorum vita, vel ipso carnifice ìoter- 
nuDtio*', redim€retur'*?Quid? hoc in Apolloniensi 
Anstoclamo? quid? in Leoote Megarensi'^ non idem 
fecisti ? 

VII. Quid' ? iste motus servorum , bellique subita 
suspicio , utrum tibi tandem dlligenliaoi custodiendje 
provincise , an novam rationem improbissimi quaestus 
attulit? Halicyensis Eumeoidee, nobilis hominis et ho- 
neati, magnae pecunise ' , tÌIIìcus quum ìmpulsu tuo 
inùmulatus esset, H-S LX millia ^ a domino accepistì : 
quod nuper* ipse juratus docuìt, quemadmodum 
gestum esset. Ab equite romano, C. Matrinio absente, 
quum is esset Romse, quod ejus villicos pastoresque 
tibi in suspicionem venisse dizeras, H-S centam^ 
millia^ abstulisti. Dixit hoc° L. Flavius, qui tibi eam 
pecuniam numeravit ,procuratorCMatrinii;dixit ipse 
C.Matrimus;dicet virclarissimusCn.JjentuIuscensor, 
qui Matrinii honoris causa, recenti negotio, ad te li- 
teras misit , mìttendasque curavit. 

Quid? de Apollouio, Diodi fìlio?, Panonnitano , 

i3. Carnifice MdvniMrù. Agente 3. Alii nmlli Don ignoaciut mit 

d« pMtio inUr VeRvm M Leonidam. Ha. J.V. L. 

4. Nap*r, Priori ActianB, qnam 
UMca pfodood taux, — Jaratiu. Id 

5. Iteram nudd, u lolel, noa bi- 
bcDtBuiVia. J.V. L. 



J.T. L. . fl.J>urì(Aae, prò taMùnonto, priore 

. Qwijj' Quid ?an in Leonida Acllone. — Ctiuor. Cnm L. GelUo 

ma eTiritU 7 Annon Cb. Lentnlu ceiuoriiim nugiitntiiin 

rromm moram Tium ge«nt hoo uuio 083 . — Bmerù tmua. 

te peennu radcndt? Bm.diipIi(!etqniicp<ni«DdiiBO(n«et, 

entioqiiB*tinin,qnas ■ hoapitii >. Qnare, dcmìo, VnlgUs 

V«n« ùta ntioue impiolia fmàt. dal WTtteiili.Bilil. Crit. I,i,iS, 

>. Magntr paetuàtr. Peconiù abon- "}. Bioeti/iUa. Bio TiifDìpa dizlt ; 

<!■«. Reape nlliei dominni. — SS ■ iounitii Ulym •. Solebant Latini dod 

u mlhm. Ckc. ii,3oo Jr. nro gcKca,iat bifban nomina In et. 



5cb¥ Google 



336 M. T. CICERONIS 

cui Gemino <x^omen est, pneteriri potest? ecquid 
hoc tota Sicilia clarìus? ecquid indignìus? ecquid ma- 
nifestius proferri potest^? Quem is, uti Panormum 
venit, ad se Tocari,et de tribunali ^ citari jussit, cod- 
cursu magno frequentiaque conventus. Homines sta- 
tini loqui'"; mirRii, quod ApoUonius, homo pecu- 
niosus, tamdiu ah isto maneret iuteger ; excogitavit"; 
nescio quid attulit; profecto homo dives repente a 
Veire non sine causa citatur. Exspectatto sununa 
omnium, quidnam id esset" ; quura exanimatus su- 
bito ipse accurrit cum adolescente filio : nam pater, 
graudis natii, jam din lecto tenebatur. Nominatiste 
servum, quem magbtrura pecoris'^ esse diceret; 
eum dicit conjurasse , et alias farailias condtasse. Is 
omnino servus in familia non erat. Eum statim exhi- 
bere jubet. ApoUonius affìrmare , servum se omnino 
ilio nomine habere neminem. Iste hominem abrìpi a 
tribunali, et in carcerem conjici jubet. Clamare'^ ille, 
quum raperetur, nihil se miserum fecisse , nihil com- 
misisse ; pecunìam sibi esse in nominibus ; numera- 
tam in prsesentia non habere. ììsec quum maxime 

MO ad Idtiiionim ntumftni inflectneia tt fTTrnjifniTVTrrturnilTiijniiìni 

genitivo JDxU termìiutimiein weim- e eoiiTCntii diccatìj : cicogiurii Ter- 

ìm. Plnrinu nint esempla sz Gceione rei crimon alEqnod eontra ApoQo- 

et ■Ili* optimM KUtia lootaribtu.'Vid. uiiim ; nocio (pum aiumi dono n- 

Toh. da Analog. n,g. com ■naUl.iithiuic hominem ^tìiih 

S. Ernnt. eonj. Icgmdna, QiMin ohirct. Profecto enlm hono Hm. 
àie, ui Panormum venit. J.T. L. ii./rfniat.Qnad Verna «laogiB- 

g. De trihiaaiì. In quo jpae ledebat Teral ; qu> causa illa eaaet, oh qmm 

pnetor. — Citari. Ut eonjanlionu ic- eiurettir Apellonìna. 
raatoi, cadano dfcerel cocam &«• i3. Qaem magiitnm peeorù mm 



I ad tribonal rei DOritateex- ciebamt. Tid. Serr. 
duto , aocounat. TU , va. i8S. 

IO. Ia^di. Sobandi , empar u nt. — 
Manem. Hanuaaet. — Integer. Iuta* 
etoi, qnod plagam aUqoam paconia- 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. V. 33? 
summa hominuni frequentia testificaretur, ut quivis 
intelligere posset, eum, quod pecunìaranondedisset, 
idcirco illa tam acerba injuriaafBcì; quum maxime, ut 
dico, hoc de pecunia clamaret,ÌD vincla conjectus est. 

Vili. Videte constaotiam ' prsetoris, et ejus prseto- 
rìs, qui Dunc reus non ita defeiidatur, ut mediocris 
praetor, sedita laudetur, ut optimus imperator. Quum 
serrorum bellum metueretur, quo supplicio dominos 
ioderanatos afEciebat, hoc servos damnatos liberabat. 
Àpollonium,locupletis5Ìmum hominem, qui, sì digi- 
tivi bellum in Sicilia £tcerent, amplissimas fbrtunas 
amitleret, belli fugitivorum nomine % ìudicta causa, 
in vincla conjecit : servos, quos ipse cum Consilio^ 
belli faciendi causa , consensisse judicavit , eos sine 
consiUi senteotia , suasponte , omni supplicio lìberavit. 

Quid? si ab' Apollonio aliquid commissunt est, 
quamobrem jure in eum animadverteretur, tamenne 
hanc rem sic agemus, ut crimini aut iuvidise reo pu- 
temus esse oportere , si quQ de homine severius judi- 
cavit? Non agam taro acerbe^; non utar ìsta accusa- 
toria consuetudine, si quid est factum clementer, ut 
dissolute Return crlminer; si quid vindicatum severe 
est , ut ex eo crudelitatis invidiam colligam. Non agam 

Vm. I. ^ìdtu eoiutaiuiam. Id eM, tur objflclio. Tott bujai loci «rga- 
Bt libi eoiutet prKtor. Inmùi : nun menUtio ad hoc dilemma pouat reda- 
qiia DOE coomiemonTÌt , mmmam in ci; Aut noceni foil Apotlonini , aut 
nit inaaceni, in Tiocola 
cODJiei DOD deboic ; ai noceoi fdii, 
lapplicio liEci dcboit. Ergo Vnrei 
qnoqno Toneril a<, TCpreheDUuncm 
u conqnnlioiua ipH Donfugict. — Clemtiuer. Ili in httìi 
I«oiudK, qnoi abxilQloa dimiilt. — 

3. QyiJi'jiai.Objaclio tacila Hot- Stvtrt.Vt. in Apollonio. — Qaoad lu 
lauii,qDanCÌMro,aocautoramm(>- tw/w. I. a. quoad «un talpastuebera. 
n, ex co qnod HieriDi jodicaloiB — Eeieiitder». V\ ìa Apollonio raaci- 
cwet, ioTÙliui in icom eoDcituel. dtiti, qocm poil iDiuun et aex mciuea 

4. Non agam Mm iit€rh». KcfoUi. cai'cen libc[uti;ct wcepta pecunia, 

li. Cic. pari 4reunda. 22 




5cb¥ Google 



338 M. T. CICERONIS 

ìsta ratione ; tua sequar judicia; tuam defendam au- 
ctorìtatem , quoad tu voles. Sìmul ac tute coeperis 
tua judicia resciudere , mtbi succensere desinìto : 
meo eoim jure^ contendati!, eum, qui suo judido 
condémnatus Sit, juratorum judtcum seatentiis da- 
mnari oportere. 

Non defendam ApoUonii canaam, amici atque ho- 
spitis mei , ne tuum judicium videar rescindere; nihil 
de hominis frugalitate, virlute, diligentia dicaro ; prae- 
termittam illud etiam, de quo antea disi, Cortunas 
ejus ita constitutas fuisse, familia, pecore, villis, pe- 
cunus creditis , ut nemini minus expediret, ullum in 
Sicilia turaultum aut bellum commoveri ; non dicam 
ne illud quidem , si maxime in culpa fuerit Apollouius , 
tameu in hominem honestissimum, cÌTÌtatìs bonestìs- 
sìmae, tam gravìter animadverti , causa indicta , non 
oportuìsse. ^uUam invidia A in te, ne ex illis quidem 
rebus' concìtabo, quum esset talis vìr in carcere, in 
tenebris, in squalore , in sordibus, tyrannicis inter- 
dictis tuis, patri exacta state, et adolescenti fiUo, 
adeundi ad illura miserum potestatem numquaro esse 
factam : etiam illud praBleribo, quotiescumque Panop- 
mum venerìs ilio anno et sex raensìbus ( nam tamdki 
fuit in carcere Apollonius), toties ad te senatum Pa- 
normitanum adisse supplicem Oum magistratibus sacer- 

■bMlirtom dholrfiti. — Sìmul at tau ftoham carta mnd judieaul, rt^nr a 

acperli tiut judicia rtieindtrt, miht »o ipM t« Mbdanuuati. 

iitoccnten definito. SnocenK» da- 6, l/texilUsq. nf.QoWMqooBMr. 

.ina , A oempe M , « tttim auclorit*. la qnibo* noubi. .OBCtaa eommi- 

lem non defendo. awktkmu er^a ApollraiÌMi exdmi 

S. Meo MÒ» ynra. Ad ae*iu«oria pw»nipliBe«i«iem,abadinD<*l.co»- 

ptnonaoiBWrefenai.etprooieoiure flohitia, dignUatu ApolloBÌi, cvob- 

contendam, dannuri oportere eam, ria , erodalitatU Temi, npobiE (t 

qai ,ao jadieutamdemnami at.attao impielalu in candnBnandia 

tata damnaUi; nam qnam tnnm da tiboaetsaoatdolibtu PiBOtn 

ApolloRio judlclmn rcKiiltiIi , im- Apollmii 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. V. SSg 

dolibusque piiblìrìs ' , orantem atque obsecrantem , ut 
aliquando ille miser atque inoocens calamitate illa 
liberaretur : relinquam hsec omnia, qaie si yelim 
persequi , focile ostendam , tua crudelitate in alios , 
omnes tibi aditus miserìcordiae judicum jampridem 
esse prseclusos. 

IX. Omnia igitur ista concedam, et remittam : pree- 
video enicQ , quid ait defensurus Hortensius : fatebi- 
tur ' , Bpud ìstum neque senectutem patris , neque 
adoiescentiam filii, ueque lacrymas utriusque plus 
Taluisse,quamutilitatemsalutemque provincia:; dicet, 
rempublicam administrari sine metu ac severìtate non 
posse; quaeret, quamobrem fasces' pnetoribuspnefe- 
rantur, cut secures datse, cur career aedificattis , cut 
tot suppÙcia sint in improboa more majonim coosti- 
tata?Quse quum omnia graviter severeque dixerit, 
quferam , cur^ hunc eumdem Apollonium Verres idem, 
repente, nulla nova re aliata^ nulla defeosione, sine 
causa, de carcere emitti jusserit? tantumque in boc 
crìmine suspicionis esse affìrmabo , ut jam ipsis judi- 
óbus siue mea argumentatione conjecturam facere 

•}, SaarJotHuique puiUeù.Saca' num dmiorrat ; «t qm sktgiilntol 

doM palliai, anlU tempio pi^acipno , pnixiiiiiiieuct,prozimiuippeIIintiir. 

nQi primo uamiiri pnoubinl ma- Populam tabinaTebant TCaimii nu- 

m , «ad pnblica lilabant In linli ■ giitratoL Soote* Tirgii eadebuit , «t 

■aglMuta doigmtii. atcaii féiialuut. liv, lìb. I. 

IX. I. FaltUmr. Océnpttio Verri* 3- Qwmm eur. SobJKtio. Refel- 

Mmionum. — Proriiteia, CojiU in- 1>>dt Horteniiiu ab ipu Tenia cum 

tcnM mtloa paniri, ot ccteroram im- ApoHooio ntioae. — Tantamqiu in 

prabitaa mttn eantiiKatnr. hoc erimim* laipicienu, T4empe àum 

«. Qtamabnm/aicti. PropnMori- Terri et Apollonio pecnnie. Cnr 
bn ÌD prorlnda aex lietona lotìdem tain lonp de Apolloaio eL lam bre*ti 
pnebrebaDlbaceaTirganim, aqnibn* de Aristodamo et Leonia Gt mea- 
anoiea eminebanl ad tenorsM Im- tiof Quia Utii pccnniam danuxat 
proborodi el nipplicìiini DocfmtiaDi. mbripocrat Yerres, in Apollonium 
Licloinm annua ent triplex. Ibanl antem aurodarimK cradcliuiì «i ava- 
aste magiatntam dod gregatira aot rìtite torpUaioue habenaalauTent Illa 
laere, ted ùngnli. Ordini ila at ti- pratlor aadaciaùmus. 



D,„ti"zecb¥G00gIC 



34o M. T. CICERONIS 

permittam, quod hoc genus prscdandì, quamimpro- 
bum, quam indignum, qaamque ad magnitudineni 
qusBStus immensum infinitumque esse videatur. 

Naca quae iste in Apollonio fecit, ea primum bre- 
viter cognoscite, quot et quanta sint; deìnde htec 
expendjte atque xstìmate pecunia* : reperìetis idcirco 
base in uno homiue pecunioso tot constituta, ut ce- 
teris formidìnes similium incommodorum , atque 
esempla perìculorum proponerentur. Prìmum insimu- 
latio^ est repentina^capitalis, atque invidiosi crinÙDis. 
Statuite, quanti hoc putetis, et quam multos rede- 
mìsse. Deinde crìmen^ sine accusatore , sententiasine 
Consilio, damnatio sine defensione. JEstimaXe barum 
rerum omnium pretta ; et cogitate , in bis iniquitatibus 
tmum hxsisse? ApoUonium, ceteros profecto multos 
ex bis iucommodis pecunia se liberasse. Postremo te- 
nebrse, vincula, career, iuclusum supplicium^, atque 
a conspectu parentum ac liberum , denique a libero 



4. Xtlàtate ptauiia. Patiute qiua- 
Um pecnnUm dire qiUTU Tclil, DI os 
caiinn patùtur. — Bepcrittii. Arga- 

" i. — !/« ( 
■ fonnido I 

qaoma owtii paroalii, «> jmiIbi, dala 
pecnni*, redimccant. 

5. PrÙHum insunaiatìo, Bniii et 
palbetìca dncripliomntmqiuiTamw 
in Apgllouiuia rseit. — JnndÙM. 
Quid eaim odiouiu, qnam domintuD 
iiuìmulirì cnin lanù cooipitaiw P~ 
Jttdemùie, Dcdiue pscuuùiii , al Da 

6. Deiaja crimtn. Subaodi , ■ffiugC- 
tar. — Sina coiiiilio. Sìm coiuilUrio- 

tìa. 



ferì* qwB in Uqaetw ìncidnnl , •iqai 
in ili ulli^nscTuit ; qiuu laqneaa eja^ 



B- Jaelusun tnpptidiiat l 
qnod pitinDtiir bomiiie* ib ooai eam- 
mcrcìo in circera lenoii, qnod bcm 
Tucamoa aa iterai. Hkc dao iota 
delanda ea*e putaiU Gmtor. et Gttn. 
Dt iucpte bic umu ; led non Yidm 
qnamodo line hii cetei* Mire pownlt 
qaibuB mblaU* , antìUietonuii a 

idsm qnod • 

Diy. I, ^ Simililei ludit in ina 

exclaiui. Brut. 96. — Littr tj 



7. Haiùtt. Tnodaiia lumpta di liliere ipirìia dacimiu. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. Il, LIB. V. 34i 

apiritu, et commuDÌ luce seclusum. Haec vero9, qiiae 
vel vita redimi recte possunt, sestimare pecimia non 
queo. Hsec omnia sero redemit Àpollonius, jam mce- 
rore ac miseriis perditus ; sed tamen ceteros docuit , 
ante istìus avaritias ac sceleri occarrere. Nisi vero 
existìmatis, hominem pecuniosissimum siue alìqua 
causa quacstus electum ad tam incredibile crìmen, aut 
sine eadem causa repente e carcere emissum, aut hoc 
pnedandi genus ab iste in ìlio uno adhibìtum ac ten- 
tatum , et non per illum omnibus pecuniosis '° Siculis 
metum propositum et injectum. 

X. Cupio mihi* tjudjces, ab ilio subjici, quoniam 
de militari ejus gloria dico, si quid forte prxtereo. 
Nam mthi videor de omnibus jam rebus ejus gesti» 
dixisse, qua quidem ad belli fugitivorum pertinereiit 
suspicionem : certe nihil sciens praetermisi. Habetis 
honiìnis Consilia, ditigentiam, vigilantiam, custodiam 
deCensìonemque proTinciae.Summa" illuc pertìnet, ut 
sciatis, quoniam plura genera suiit imperatorum, ex 
quo genere iste sit. "Ne diutius in tanta penuria viro- 
ram fortium talem ìmperatorem ignorare possitis : 
non ad Q. Maxìmi ^ sapientiam , neque ad illius supe- 

g. Bite vtro. ^«ni hic noavt ad- ìetaiiptolepàm, fuod Ferrei lilboitiu 
TCTBidTiiiDf Md ftHCTBnntù, ot idem imperatarf funditm sTinlBiiduD , ItiiR 
tÉt te tane profililo vì^a redimi.Qiut ad exhtlaniidimi jadioinm, feMim 
an gratÌM atqii* aeciiia unit , ut Tcl dcMiibit ontor irtiiw Inxinùm , mol' 
Miui aorì Mtiiu iit,qiiuii a>[uti. — liticai etimniiBi, Dt imelligatiu nilill 
0a« omiàa. Ab hU omnibni me tcdfl- DÙnu ad ulii pnatorìa defciuioticDi 
^t peconi*. — Occurrere. Hatan QU- pntinerg, qnaiii rei militatù coauii*- 
aerata pecunia. niontiaiuni. 

a. Summa. Hoc rei caput eu. — 

«uu'iini plura. Adda , et ijnoniaai 

\ta alia lirtnte clannt. 

3. Non ad Q. Maximi. Hojns loci 

X. ■ . Q^o miki. D'igiCMiD loDga bic •«uaa eit. Gnu» Varrii oun per- 

qu* ad lolam gcnui ioipentoriuDi tinetad (J. IfoxinuiafiieMÙini, naque 

VeiTu gitine I. Etiain idid ad Hor- »A AfncaaieeUriuueat.ìiìatìiMenia 



t^Goof^lc 



34a M. T. CICERONIS 

rìorìs Africani in re gerenda celerìtatem , neque ad 

hujus , qui postea fiiit , singiilare coasilium , neque ad 

Paulli rationem ac disciplinam , neque ad C. Marii 

TÌm atque virtutem ; sed aliud geaus* imperatoria 

sane diligenter retiaendum et couservandutn, quapso, 

cognoscite. 

Ittnerum primum laborem , qui vel maximus est in 
re militari, judices, et in Sicilia maxime necessarius, 
accipite , quam facìlem sibi iste et jucundum ratione 
consilioque reddiderit. Primum temporibus hibernis, 
ad magnitudinero frìgonim, et ad tempestatum rim 
ac fluminum^, prfeclarum sibi hoc remedium com- 
pararat. Urbem Syracusas elegerat, cujus hic situs, 
atque h^ec natura esse loci cselique dicitur, ut nallus 
umquam dies tam magna turbulentaque tempestate 
fuerit , quin aliquo tempore^ ejua dici solem homi- 



naeqnu 



tinm t*t, qium apta et 

■ìngiilu veri 
nnt iù repablìci , imperato mm 
K* et Eogenu ; et f««tÌTam nuniuo- 

I. Q. Pibins Muinnu, g«tii 
qoinqiM conniUtibaB iUlutrù , Mil pl- 
tientia fUnilrìor, qoi tnmìduiii victcv 
rùCuinenri Hinoibileni eljnTenilitcr 
cjwiltaBiBiii iiiolllTÌI;midcìUiCiiiictt- 
torl* cognomen iddìlum eet. De ceterii 
■dpote DOtiutniii quid «ttiiiet dicere? 
A. Sed aliud gentil. Hoc gemuìiD- 
pcntorù, tam diligenter retiacndnm, 
at non diatioi ignoretur, atatim de- 
■crilnt aaitar. Tariaut boc in loco 
eodd. Lambiaiii lubet • Md ad alind 

upeqoe, etc.- Volgo, aied ad aliad 
§en, ìmperatoram ■. Emeat. correst, 
* ad aliud genua imperatoreai ^| ì. e. 
in alio genero virtntia nolulelii imfx!- 



laloreD Temn.NM wna GrvT. eod. 

Rflg. nunoa HqDad, qnì aaimiB^K- 

giani et miaimD obacamm atippediul. 

5. Aejltimùiam. Qom neoipe iit» 



cnm pendilo trajioiiinlaf.TetiB liba, 

latnb. Man. aL «ilqua ImbrimB-. 

6. Qhùi alijBo tempore. Id al, 
qnÌD homine* Tfdetmt aoietn aUqOD 
tempore , ahqoa bora, aliqoo DonmM 
ejiu diei. Seneca , Cooaol. ad Hin. 
oap, 17, nenfeorat etiam tepIdioiaB 
bibema SyracasanOTian] , et Gnut , 
qaod hic ail Qcera , • nallmn ibi bm 
dìem line intenentn M>lìi-.HiiicEÌn 
nrbiilaudem cura Rbodo Plinhu «m- 
mnnicat. • Hlnidi , inqnìt , et Sjncndi 
munquam tanta nabUa obdaci,iitn> 
aliqna liora iol ceniatnr". lib- D, 
cap.'6i,tom. I, pag. 3S5, edit.aoO. 
et ibi Tid. not. lUod idem de Alena^ 
dna leribit Ammlanns , lib. UH- 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, UB. V. 343 

nes viderÌDt Hic ita vivebat iste bonus imperator hi- 
bemìs mensibus, ut eum non facile , non modo extra 
tectum, sed ne extra lectum quidem quisquam vide- 
ret : ita diei brevitas conviviis , noctis longitudo stu- 
prì& et flagìtiìs couterebatur. Qiium autem' ver esse 
cMEperat, cujus initium iste non a Favonio, neque ab 
aliquo astro ^ notabat; sed, quum rosami* viderat, 
tmic incipere ver arbitrabatur : dabat se labori atque 
itiueribus ; in quibus ugque eo se pnebebat patientem 
atque impigrum , ut eum oemo umquam in equo se- 
dentem videret*"*. 

XJ. Nam, ut mos fuit< Bithjmiie regihus, lectica 
octophoro' ferebatur, io qua pulvìnus er&t perluci- 
dua, Meliten&i^ rosa fartus : ipse àutem corooam ba- 



,.<?«» 



n autem. Veri» iniiinni varie 
1. C. JbIìdi Qtar , 
danMÙPoDipeilptrtibai,qiuun (s>d 
ordÌBMDdpm tdpablioE tuium con- 
fcrtìwel, biIiMi{Dc conigeral, prìnci- 
plBH Tiri* ■tiinìt >d dicn ocamm 
■■te lulcDdH iprill* , hoc rat, dia aS 
mutii.A CzHiù mianB Dostn panun 
dlMat ntio. NiMUi mtm prtncipium 
illoi) nolaiit ■primo gnàa Arittiiin 
lineili tolingrcditEiT.VeriipniiiiunMii- 
•ta Tateribu dlccbatni ver noritm, 
aacandu adiilluni, tertiii* prtttrpi. 
Qnod ctìun in tribua aliia timi tum- 
fo^mt ob*crT*b>iiir. 

8. Ab ali^Bo altro. Ab ano «liqDO 



UTcArìn, iDt qnodvii 
aliad. 

9. Scd janm roiam. Qiue vere prx- 
dpiciinl(niiapndDOi,KilelflDren. 

10, SeJeHUm iiùierel. ^indet mul- 
to Dlnatriiu patientEiE cignipluni dabit 
Sodali, in JnL Sj, 

XI. I . L't Oli» fitit. Cam regihui 
Bilhjnw VMTcm Gonfart di moUitiam, 



Iniurìam ejuaqua mpeiliìam panili» 
adnmbnt. LectioK nau* ex Alia Ro- 
mani pcfvanìt Gracobaoii teaiparì- 
bm. £a lapiiu ìtnàa*, iato Tiri, 
niii in aupiiùa deliciit , aot morbo , ve- 
elabantur. Vld. fopra Hb. TV, cap. <4. 
Lecticiinim onra, qaia olirà modila 
vulgata! fuerat , Cxair poitea lep 
coercnit. Sneton. in Ini. eap. 43. 

1. Oetopkere. Quia octo lerTOTaD 
bameria feicbatar. O Tera norom fft- 
noa imperatoria 1 qoi neaait virtatom 
pulveralentam cue , colonUm , callo- 
aa* baben manii* : al ait Sen. de Y. 

3. Mtlilaui, Uelitensi ma nulli. 
biUodatnr. CodeX Unini babet Jfi/e- 
na rosa , qoc lectio Givvio non dit- 
plicet. Certe Mileaìani roum laodat 
Plioia*, lib.XXI.BBp, 4. IlaqueUen- 
ric. de Heiiiiei legebal ( quam qna 
«iiÙectnranactiaTantpIimnù codice*) 
MeUteniii prò UeliUaii , at Masi e li- 
no Melitenu^Dod obm fnil io deliciii, 

aecepemni Etnaat. et adii. 



5cbvGoogIc 



344 M. T. CICERONIS 

bebatunamin capite, aUeramin collo^reticulumque* 
ad nares sibi admorebat, tenuissimo Uno, inioutis 
maculis, pleDum rosse. Sic confecto itinere, quum 
ad aliquod oppidum venerai, eadem lectica usque in 
cubiculum deierebatur. £o venìebant Siculorum ma- 
gistratus, veniebant equites romani^, id quod ex 
multisjuratisaudistis; controversiae secreto d^ereban- 
tur ; pauHo post palam decreta auferebantur ; deinde, 
ubi paullisper in cubiculo, pretio, non seguitate jara 
descripserat^, Veneri jam et Libero reliquum tempus 
deberi arbitrabatur. 

Quo loco mihi non prastermittenda videtur pre- 
clari imperatoria egre^a ac singularìs diligentta. Nam 
scitote esse oppidum in Sicilia nullum ex iis oppidb, 
in quibus consistere prietores et conventum ' agere 
solent, quo io oppido non isd ex aliqua umilia non 
ignobili delecta ad libidinem mulier esset Itaque non- 
nulla* ex eo numero iu convivium adhibebantur pa- 
lam : si qus castiores erant, ad tempus^ veniebant; 
lucem, conventumque vitahant. Erant autem conviviit, 
non ilio silenlio prstorum» atque imperatorum, ne- 



4. HedeBlam. Ent upitii legmneD- 
tum, qno maliemm cipiDi retineluD- 
tar, et cflinniiiitoniiii. JoTea. n, gS. 
PnrpnrRiiii adUbeblbl laxarìoii et 
mentrices. Cauub. ad Atlieo. i5, 8. 
Kedcalo etiim pine* ad Hlenduii &- 
miliim dererduntat. Hoiat. I, UL i, 
ifi. Hic ■'Ito lomittir prò ucculo 1Ì- 
IWQ ruiorii tBXtnrx , et [Urrii ronini- 
diboi diftinclo. Confer PmcM. da 
CoroDÙ, III, 6. — ìjxo ttJmaimhanl 
vtu. edd. nule • appoDelMat-. 

5. Eqaift nmani. Qni negotUbin- 

6. Jura Jeicr^itrat. Vem 
lipubit , «djndieibil Riun e 



titionati,aDl«hjiidiciIut, oolli >qd' 
tatù, loU pscnnÌK ■ «ttignli» aceepla 
lubìtantione.Canr.O*.B.Cnt,4*- 

7. ConTOttatn agtrt. Idem eli ao 
fomni agsra. Oppida cnot qiuedaia a 
prOTincui, in qaibai ibmm igeUl 
pnetor. Hnc con 
mani, qui in pioT 
a pnetore , qaom fonun ■ 

8. Ad tempia. Sobaod. t 
'Sìnùtam quum turba coni 
dÌKeiKral , ant 1' 



9. Malti poat pneiantm addnBt 
pop. rom, J. T. L. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. V. 345 

que eo pudore, qui in magistratuum conviviis versari 
solet, sed cum maximo clamore atqiie convicio'": 
noDDumqaam etiam res ad manus atque ad pugnam 
veoiebat. Iste enim praelor severus ac diligens, qui 
popoli romani legibus numquam paruisset , iliis dili- 
genter legibus , qus in poculis ponebantur", obtem- 
perabat. Itaque erant exitus ejusmodi, ut aUus inter 
manus e convivio, tamquam e praelio, auferretur ; alius, 
tamquam occisus, relinqueretur; plerique fusi" sine 
mente, ac sine ulto sensu jacerent: quivis ut, quum 
adspexisset, non se prxtorìs convivium, sed ut Can- 
nensem'^ pugnam nequitise videre arbitraretur. 

XII. Quum vero sestas summa' esse jam coeperat, 
quod tempus omnes Siciliae semper pitetores in itine- 
ribus consumere coosueverunt, propterea qnod tum 
putant obeundam esse maxime provinciaro, quum in 
areis frumenta sunt; quod et femilix congregantur , 
et magnitudo servitii" pcrspicitur, et labor^ operis 
maxime ofienditur, et frumenti copia commonet, 

10. Coairido, Eft aomu ci mnltii mi ci proftnM , hic ftrm , iUie vino 
ToefluB coalbnu, qiuii eonvofùmc. jaccluiit oorpora. 

TU. Ptuadmin Banuna. I, 85. XIL i. .£ifa< tumma. Uic et inira 

11. Ponttantar. Ab co qtù , unte otp. 3i, nt aolai prcccpi, wnlìnicn*, 
Ìaetii;eoavivixmagiil*rtuetf**ìe- lub ìdUìdiii ieptembris, quìi tunc 
faa alqne ordiacsp cdoidj , bibendi , tanporìj frumcntt ftunt in areji , qqi 
obonna ponmdortiDtr et loci ÌD mca- lociu eri! ìtt Agro, obi fnuDCOitA tcctm 
■■ÌBpamt.QtK>d«itnaìlliibib«iidI lenbauturcc troccbiDl. 

l^Onù diligcDtcr obtBUpanbuiir, do i. Magnitade lerviHi. An ftniQia 

lariBcbmt i*t« Venii conTiTÙ, nt namcmMiii; qua nml, ni lilTthol' 

■lÙH, ctc notabi* laptdtm ■U^oiind Idi, • utori boiu aigm coloni. • 

doMim de re militari, ideo, qni> de 3. Laior apeiit. Qaia tum mixime 

iapentare nmator. oflenditar, h. e. dcprcbcnditnr, repe. 

II. Ahi. Diipanì, mdc ordine ac rilor qnanlna sii in nulico opere 

digidiMe. labor, qnintna ftngnm ilio anno prO' 

i). Ve Camument. Id eet, vidrre Tcnnu ; et inde prartorei quid io de- 

eriiilnrelaritngaiB edilun libidine illi cnmMimpenri pouit, facile jndìcent. 

Mnp «imiteni qauD ed Cannai férnim Sic Gralcr. Gnev. Eraeat. At e trìboa 

pvKiciun edidìl. Patiler cnini iuta ha- Paria, codd. erait Lallcmand. offmdit. 



5cb¥ Google 



346 M. T. CICERONIS 

tempus anni non ìmpedit : tura, inquam, quum ood- 
cursant* ceterì pnetorcs, iste novo quodam ex genere 
imperator, pulcherrìmo Syracasarum luco ^ stativa sibi 
castra faciebat. 'Siam in ipso aditu atque ore portus, 
ubi piimum ex alto^ sinus ad urbera ab litore infle> 
ctitur, tabemacula carbaseis intenta velis collocabat. 
Huc ex illa domo prxturia, quse regìs Hieronis jiiit, 
sic eraigrabat, ut per eos dies nemo istum extra iUam 
lucum videre posset : in eum autem ipsura lucam 
aditus erat nemini, nisi qui aut socius, aut miaister 
lihidinis esse posset. Huc omnes mulieres , quibuscom 
iste consueverat, conveniebant, quarum incredibile 
est quanta multitudo fuerit Syracusìs ; huc faomines 
digni istius amicitia, àigni vita illa oonviviisque ve- 
niebant. Inter ejusmodi viros ac mulieres, adulta 
«tate filius vers^atur : ut eum , etiamsi natura a pa- 



tjaoà Illa (ic iDlerpreUluT : Open»» IibanCni, qniB die» din minrari», 

■neuii labor •erre» BUHÌmc incìurc dia lUnEu. Alia fnenint hibcnu, «lii 

putMt ad conjantiatwin ; qnem ten- KfCin. Bergier, de Viii ail. lib. 01, 

■OB , <|o>mTÌJ Mtù «pM* Sckiiuio eap. 37. Porro HMieum ìllam qo^ 

fUetnr, loco dod MmomiMMliri puto. »"»""■ '"1' oiim lìbi baml Vca« 

4. CoHCunant. Concnrure dicitur la ipio adita, ìd ei( , in tatam» |aftt 
etiuD da mo homina , qni negotionim iiuala , cutninmi nomiaa appellil 
amraat, lol illiiriiu caou , multo* ontor, qiria da iapantoro loqmi^, 
Invitit , wlutat , al modo hae , modo at addii jIoUm , quo *ari>o m^Mim» 
illnc cnniL qnod bk» anbjìelt, Ven«m extoa h^ 

5. Loco. Ut legnst Graiiiw et alii; lacnm non vlmn fniwe , io co oi>- 
aad teatadir Lamb. oodioa* MSS ha- Mantcr ilatiiaa. 

baie loco. Eccepii Eneit. monito 6. Ubipriauin or o/td. Ubi iMÌpl 

«etonm loci totÌDi deioriptionem luoo «e alto mari aqoa Ulna aUnaa , M afa 

noD oonTBoire. Venm qoom anmnia lit«« in portila ali 

«atu enet , aptiulmmu vidaliic Ter* inflecti. Cariatut e> 

MmiylTnlam cKqnlaiua, qaa caloraa Icanitatia 

vitaiet. — Statica caitra propria aimt lepertnm, qno tezebanturTaiUimB 

tfgi <■"""■ qiue aeomidniii flnvioa ad pretii. PUn. Uh. XIX, cap. i. C 

iMparii limilsm coatta Baritaroram baiinii velia fon et ibeatia olim 

impetu* tncodiim poiMbantiu ad din- tiqni ahtocacie , moni ImJBa aoct 

UuiiilalMD, Ma alando stativa appd- P. LoDtnJo Spinthara. HÌB.ÌlMd- 



5cbvGoogIc 



IN VERREM ACT. Il, LIB. V. 34? 

rmtìs similitudine abriperet, consuetudo' tamen ac , 
disciplina patri^ similem esse cogeret. Huc Tertia illa 
perducta per dolam atque insidias ab Rhodio tibicine , 
mioinias in istius castrìs effecisse turbas dicitur, 
qaum ìudigne pateretur uxor Cteonienis Syracusanì , 
nobilis mulier, iteroque £schrionÌ5, honesto Ìoco 
nata , in conventum suum mimi Isidorì filiara venisse. 
Iste autem Hannibal, qui ìn suis castrìs virtutes pu> 
taret oportere, non genere certarì, sic hanc Tertiam 
dìlexit, ut eam secum ex provincia deportaret. 

Xm. Ac per eos dies, quum iste cum pallio' pur- 
pureo talarìque tunica versaretur in conviviis mu- 
liebrìbus , non offendebantur* homines in eo.; ncque 
moleste ferebant, abesse a foro magistratum, non jus 
dici, non judicìa fieri; locum iltum litoris percrepare 
totum muUerum' votùbus, oantuque sympbonije; ìn 
foro, silentium esse summum causarum atque jurìs, 
non ferebant bomines moleste : non enim jus abesse 
videbatur a foro , ncque judicia ; sed vis, et crudelitas, 
et honorum acerba atque indigna dìreptio. 

Bunc tu igitur ìmperatorem esse defendis , Hortiensi? 
hujus iurta, rapinas, cupiditatem , cnidelitatem, su- 
perbiam, scelus, audaciam, rerum gestarum roagni- 

•), ConiBClndo. QaB In utonm hi crìt CirtIuiglDÌeniù,qtii*qnii crit». 
varthnr. •■ Omne coonviam obsoeaii Xni, i. Cuoi pallio. PalliamGnKio- 

canlkii slTepil ; pndfnda dictD ape- ramenit.et Romania in di goam. — Tala- 

ctiiunr a puero. Pit ex hìi conaucm- ri. Hinc notitar etùm Verri* molliliei ; 

Aì>', deiiulB mtim «. QoiatiL llb. 1, lum ^luoiodi tunìc* muliernm «ni. 

op. 1. Qni e* ntebanrar, male ladielunt. Tu* 

1. Cod. Oi. pairù , qnun praliat nics ririlia mcDiara vulgo «rat, ni 

lectloDon Gorenz. id Cìc. de Fio. V, piullo infra gentti cederei ; nam ìalra 

ti) ilem Harle*. et Beck. ad bone lo- molieruni cM , tupra cenlniiaiiani. 

cam. QolDtn. XI, op. 3 i A. Geli. lib. VII, 

g. IjU Baitnl^l gui...-viiiute, et€. cap. la. 
AIlDdit ad hoc iictam Hiooibalia ex 
EbùììAiui, II, choalem qniferiel, nj- 



^('by Google 



348 M. T. CICERONIS 

tudiDeatqueimperatorìis^laudibastegereconarisPHic 

scilicet est metuendum , ne, ad exitum defensionis tuse, 
vetiis illa Autoniana dicendi ratio atque auctorìtas pro- 
feratur : ne exciteturVerres, nedenudeturapectore, 
ne cicatrices popuhis romanusadspiciat, ex mulienun 
morsu , vesligia libidinis atque Dequitiae. 

Dii facianl, ut rei militarìs, ut beiti mentionem fa- 
cere audeas ! Coguoscentur enim omnia istius sra* ilia 
vetera, ut, non solum in imperio, verum etiam in 
stipendiis^qualis fuerit, intelligatis; renovabitw prima 
illa militia, quum iste^ e foro abduci, non, ut ipse 
pTxdicat^ perduri solebat; aleatoris Piacentini castra' 

3. AlIÌ,ntOI{*ctu>,UUeiD.lMbcnt explint, al abdaà Aa srt alwiio « 

iaiperalofù. J. V. L. Iniari. ioIeUigit , propler qnod «t 

\. £ra. Soat ■tìpeDdù qiwe mili- dicuu creditori el adattai ib ■> ite 

Ubai innui dibintur , et «nmantur foro domum «t, et obnoxini ben» 

prò «mu militi». Hec igimr eit tua- libidini ilieiua ; alienim ^rro perdaci, 

tenlU ; Cognoicelor two» ilU onmii de Terra eipetito propia- fbniiaB iJ 

btiiu miliiia; qtunilo et nijus impe- lihidinem, et ptcptetwi in foro qiue- 

ntoiù in cutris Kra , imi «tipendii sito, et dein perdaclo ad eoi qui Hn 

mBraerii. Sic Verria libidinei *Uego- id libidineca expetemt. Celtm 

rioe lignifìeat otator. inlerprctationea , ut potè ad locan 

5. Ih $tiptndiù. QnoDi alipeodia nilill Sicienteg pratereo : miU piiai 

■Duaidnr Bile*. »■ gi> arridel , qnnm ipse Cicero paoDo 

G.Quumùte.la^xiaitAa addaci, infra dicat omnia eJDi damna, cOtìi 

pen/nn'.SuIebant nobile! idoleaccDlea, fructn ac coiporii qnaMn faiaBercpi- 

qnnm prìnunu prKtexIam deponerent, rata. Tideant doctiorea. 
togamque TÌri1emÌDdneient,iu fonun 7. Castra ippdUt loca illa lodii 

nbiJDdiciaexercebaDlur.ab uniciaad aleatoriia destinala, qmlma qnaniii 

oratore* andiendoi perdimi. Verrei, frequeniadeiaet, tamen uipCDdio cK 

qoia TÌderi rellel a prima abate bo- orbaina. Qnam enim proptei labe- 

nanim rerum itudiii fnisse deditoa, quentiam,abientiam adimiatipendiaB 

noe modo perdnctum te in fomm faiiM miliiihn* soleai. Ei ambigoo jocoi «te- 

prEdlcabal. Al contra eamdem foro, gani eit; nam qunm videatnr dicen, 

aonjnjiciirio, led ilio in quo inamhn- tamen ei slipendium «t ademptm, 

labant otioai et fbigitioii bomioes, significat, alea Verrenianuuaaaa lio» 

per DeqnitiK magiatro*, qnibai golii perdidiwe. Nim sniAru^ dlcitor taM 

DlebaiUT, abdaci ad fcedas libidinei de milite, cnl itipendioa 



tolilnm fniiM coalendit oraior. Sic canu estademptnm, qnanLdeeo,qaea 
Deijard. et galliciu inierpm. Uiveno alea nndavit. In itipendiii, dna ia 
■ntem omnioo leiiHi Emeat. qui sii: atealorii Piacentini cailrii militivil. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. V. 349 

commemorabuntiir , in quibus quum frequens fuisset, 
(amen sere dirutusest; multa ejtis in stipendiis damna 
proferentur, quie ab isto, setatis fructu, dissoluta et 
compensata sunt. Jam vero, quum in ejusnjodi pa- 
tieotia turpitudinis^ aliena, non sua satletate obdu- 
ruisset ; qui vir fuerit, quot presidia, quam munita, 
pudoris et pudicitia>, vi et audacia ceperìt, quid me 
attiuet dicere , aut conjungere cum istius flagitio cu- 
jusquam prìeterea dedecus? 'Non faciam*, judices; 
omnia vetera pnetermittam ; duo sola recentia sine 
ctijiisquam infamia ponam ; ex quibus conjecturam 
facete de omnibus possitis : unum illud, quod ita' 
fuit illustre notumque omnibus, ut nemo tam ru- 
sticanus homo, L. Lucullo^ et M. Cotta consulibus, 
Romam ex ullo municipio vadimonii causa venerit, 
quin sciret, jura omnia prxtoris urbani '°, nutu atque 
arbitrio Chelidonis meretriculx guberoari ; alterum , 
quod , quum paludatus ' ' exisset , votaque prò imperio 



I. ìton /adam. Pnetnilio gravii 
qua to tatgit onentui Terrei , qaod 
■ibi qaiiqiK tsimo Gngit ad nbiiiiiun , 
qoa lacci ontor. 

((.t. tiicjJ/<i.AiinoTIrbii679,qoo 
rana ftomae pneturam arbanam getait 

10. Male olìm legebator, pop. rom. 
I.T.U 

11. Faludalui. lodatiù palada- 
Benlo , quod palili apeciaa , idem , ut 
pwatiir,«tqo«cbla«Bj»,TeatÌ5DillitarÌB 
raii ; ex Ueuniu ad Romanoa traiM- 
inai, tetle Floro lib. V. Color ejui 
einniiii e cocco i aea parpnrena. Hoo 
iodati imperatorea ad bellnm ioter 
vola , et rrequeTitiam amìcomm eoa 
dedncentÌDiu, proficiacehantor, Nuit- 



DuntiaTe. Hoc lerbom loleBiie eat et 
in iia reboa , qiue certia et conceptia 
Terbia pablicc privatiniquc pcragmi- 
tur. Hìdc oailaU formula : • Dii lin^rna 
nDDcDpaauli ila j ni cala». Votanun- 
eujrare eat noDiinatim et conceptia 
verbii aliqnid lovere. Moa erat olim 
nt imperatore) in Capitollo vota Jovi, 
pro felici armonuD anorum ancceaaa , 
(àcerenl , qua in labolaa , pneaentibDi 
mullia, refeiremnr ; alqne ita TOtia 












gerendamm, et belli adminiilraDili 
imperium, Hac eniin voce denotator 
TÌa iprius aominn potealatts , et emi' 
uenaquKd^nn rtrom gtfrtndanini aocto* 
rìlaa, aliiue eflìcada qoaai diTÌni1na, 



5cb¥ Google 



35o M. T. CICERONIS 

suo, communique populì romani " auncupasset, no- 
ctu , stupri causa , lectìca in Urbem ìntroferri solitus 
est ad mulierem, niiptam uni, proposìtam omnibus, 
contra fas'^, centra auspicia, contra omnes diviius 
atque humanas religìones. 

XIV. O dii immortates ! quid interest ' iuter meDtes 
hominum et cogitationes ? Ita mihi meam voluntatem, 
spemque reltqux vitae, vestra populique romani eii- 
stimatio comprobet, ut ego, quos adhuc naihì magi- 
stratus populus romanus mandavit, sic eoa accepi, ut 
me omnium officiorum obstringì religione arbìtrarer! 
■Ita qusestor sum &ctus, ut mihi honorem ìllum dod 
tam datum", quam credìtum ac commissum putarem. 
Sic obtinui' quaesturam in provincia Sicilia, ut omniun 

ab ijMO Jote, concou Impenntihni. •duiu proGmtor, et qua ntiona nbi 

— Pro imperio luo, id tn , ut Kbi im- popoli rom. gntjini coDcilUrl Tib, 

pamti dii bverent. apart* dcdant. Naqiw une ma qao- 

la. Al. refuilica. J. T. L, dam volopUtii icnsa tua nobiic* nx» 

iS. Contra fin. Magiitratui poii a populo erant cxapieiiil» , qui in ila 

TOM nuncupiu, ex Urbe in prana- p«ns omniam onlinani ac magiMia- 

ciain egrsuo , fu non cnt in eam , tnom coimptela , wlleni cBÙisa 

niù confecU piorìncia , r^ndi. Alio- viderct magnnm Timm qoi «nudoitia 

quia anspicia qiua cepenl in Capi' fretoa.adbonompcrTirnuaD tanna 

tolio , et imperìnin , atatim iniìtleliat. pr(^nd««tar. 

Hinc eit qui>d addic Cicero, contra a. Ifon tam datati, qaamcrtJiltm. 

ampieia, id ut, contra anipiciartun, Sic optine Henne, de Hesnea. diai 

«un imponi ratinendi ndonsni. • tnm ami loliuii datnn , aed etiaa 

XIT. I . Quid iateraL Qanm in CTcditam >. Qnod deToiilil Emot. M 

liuG loco et ani et Terris comparatio- acndoi et elegantini. Homm verfaiai^ 

Qenipropoaatoralor,eteaqa« fecerìt hec cit dilEiTsatia, qnod datii rdm 

qiueMor, ci qua! ftctnru* *il ndilii nule ntì lìcct, commiasii et credilii 

pnnticct, qaibiudaoi nnu «t (oper- non licet, qnii eunm eat reddcnda 

Tacae extra ceni propoutam excedere , ratio. Sic uni el beneGrìnm et olficiaia 

iatamqDB totiea objectam vanì iogenil oomplectitar.— <- Extraardinariìt empi- 

aoapiiHOiieni confinnare. Tenun minor ditaiitui, id eit , qnc ioni «min mo- 

ÌÓD ^oria qaam ambitio ■ etenim , jam dam, et ordincm t 

magìatratui , Cicero , ea qtitiir oca- modcntv , nt quom 

aione , qn« ex tot el tantia propoaitia otitor, non nt ncceuitati pa 

flagitiù ac fiicinoribiiB Tacile erumpit, in hia rebns noru excogitat tc 

Qt ipic quodununodo aaoa intimoi 3. Sic abiiitui. Sorte. 



Digitizeoby Google 



IN VEBREM ACT. II, LIB. V. 35i 

oeulos in me unum conjectos arbitrarer ; ut me , qua;- 
sturamque meam , quasi in aliquo orbts teme theatro 
versari existimareni ; ut omnia semper, qu« jucunda 
videnturesse, non modo bis eztraordìnariis cupidita- 
tibus , sed etìam ipsi uaturee ac necessitati denegarem. 
Nuncsura desìgnatus ledilis* ; habeorationem, quid 
a populo romano acceperim : mibi ludos^ sanctissì' 
mos maxima cum cterìmonia Cereri, Libero, Libene- 
quefaciundo& ; mibi Floram matrem ^ populo plebique 
romans ludorum celebritate placandam ; niihi ludos 
antiquissimos , qui primi romani ? sunt nominati , ma- 
xima cum dignitate ac religione Jovi, Junoni, Miner- 
Tseque esse faciundos; mihi sacrarum sedium procura- 
tionem,niibi totam urbem' tuendam esse commissam: 
ob earum rerum laborem et sollicitudiuem fructus 

i. Daignatai tadilii. Et qoiikm ^tile, nt pntavit Laeunt. lib. I, 

]ictor ; awB adilM enut duo , curaiat cip- aa , «ed as mnloiilù paaoaiB 

JietiaidU cnmli Ed qua •adendì }di eoruni,qiiipacalitai damiutìfimmt, 

hibdut. Alit ttml cdilss miuorea, qma pablianm populi rotnani agnim 

JiciJ^Mai, qni adlK curalia jn* non dcpaadeiMDt, ntnarntOrìd.Faat.Y, 

hMant. Primi «dika camita mad >B3 M aeqq. Hmo inida fbcnut Plora- 

i^laano Drìiia 388. Eonm tiiplaz liun, qa« exinda c^ebrata non aam, 

mi pmcnrado : i* ledium aacranun Bt nim qnasi anni ntio poacerel, aut libria 

; a" iDdonuo aolniiUDm; SibjUiaia piKacriberttar. At*Diio58o 

r. Ad pifoiottan bnju rri (s ■rerni (emporii Intnnperia al anni 

, TÌd. Spanila de nan et atarilitale decretam eat nt anuai dain- 

DÌM. IO. eepa celebrareatar. Orid. iUd. 

atltaditribaaqnaBi- •}. Qui primi. Una L. Tarquinhia 

m hoc loco, fiaant tnatitiut , primoaqne io circo , qm 

a Cerrmkl , ab una laaxlniaa diaitar, dedit, bdlo cma La- 

Csrece, dictiaimt. Initiom habaliant , tinia Miciter gaato , et Appiolii capita. 




ne per ooto dlea oob- primiqin Eoami ai 

'ràu.lib.I, oap. 35; Omph. da Lndia 

«. MHuFleram nHOwn. Ftoralia, eÙE. lib. I, e. 4; Roain.lib. V,c. ■((. 

aaa floialet Indi Roma calebtabantnr 8. TolaM mriem, Nam ad «difida 

4 kaL Baii , aS «paili* , per aex diaa , lam privata qnam pnblioa , tara aacra 

o^ cbbì laasifia. Ludi flocalaa eelO' qsam prorana , et ad ei omnia , qne ad 

braiì Doqwranl nata Urbia eoodlM Utbia tDIdaiD et oraamenton facemit, 

Ìi3 Ma az mattwicàt cniuadam bere- *diliim pMcnratio pertincbal. 



5cb¥ Google 



35» M. T. CICERONIS 

illos dat03 , aotiquioremo in senatu sententìse dìcendx 
locum , togam pnetextam ">, seltam curulem , jus ima- 
gÌDÌs" ad memorìam posteritatemque prodendx". 

Ex his ego rebus ooiDibiis, judices, ita mihì deos 
omnes propitios esse velim, ut, tametsi mthi juctm- 
dissimus est honos populi'^, tamen nequaquain tan- 
tum capio voluptatis , quantum soUìcitudinis et labo 
rìs, ut haec ipsa xdilitas, non, quia necesse fumi, 
alicuì candidato data, sed, quia sic oportuerit, re- 
cte collocata , et judicio populi in loco posita esse 
videatur. 

XV. Tu, quum' esses praetor renuntiatus quoquo 
modo (mitto enim et praetereo', quid tum sit sctum); 
sed quum esses renuntiatus, ut dixi, non ìpsa prseco- 



ibent, popnloi -. nin. Ub XXXV, 
cap. 9. Tid. Foljb.Iìb. VI, op. 5i. 

la. lu Jkc. GronOT. ex eacndiL 
pitria, ObMCTit. I, II. <Hin,/n- 
d*iiJam, quod wrraTtt GiaTiM; <l 
■io a HSS reg. qdiluar, qui Umcn bob 
imaginit , acd imagiaei p ra ftwat. 

Lambii!, •joi, iinigiiMi *d pvdat- 

duu .. J. T. L. 

I ). Bonat papati. HaginnW 3k 

nun ex ùutimto nujomm dccom at 
qQOUimii KdilBB creari. àììchì^ id at, 
ani • oaadidatu. Candidati oraiil ^ 
eiadida Tette mdDti,coautia qoon ha> 
btbintar, nngolis tribo* obibaiil,iaf 
fngia prò *e ipù rogante*. 

XV. i.Tb jiuijii.DiiùiBÌlitadoTa~ 
ri* a CiceroiHi , in aeeij^eiiili* gnea- 
dÌH]De uugiitntibiii. 

1. Pnrttreo . Significai empta fotiM ■ 
Tane eaf&igii. Dederat antem, ni pia- 



pnMorihiu, • 

. Togaat praltst 



d togn pnetezt», qnod pecmitte- 
ac <niui!l»* magittiatibiu tam ro- 



, qnod KoBUB infinui | 



Dooet LiT. lib. XXXIT, cip. 7, lom. 
TI, pag. 35l edil. uoM. 

K. Jat ÌMagùtù. Id eH, nabìlita- 
teM. nobilita* et inuginea promiiene 
■epe annunUDT. Qui m^onim joni 
anomiD baboerant Imagitui, ii nobi- 
In; qui mai untom, ii navi; qnineo 
!C in» , ignobiUt appellali 
. Neminl pennitlelitlar jni ima- 
gini* uiai illi qui magiitratiu corale* 
gfeiiurf • Expre**i cete Tnltna *in- 
golia deponebantnr armarii* , nt eiaMil 
iin^pH* qii» comilarentor gantilltia 
fonerà, aemperque delimcto ali quo , 
loto* adent Uniilic qua, qui mnqoam 



taiuilliadÌTÌ«oribi]*(|;alI.i64,ooa£J, 
trecenta aocnaatori ( galL 6i,So>>). 
t.lJb.lY,c>.ii. 



5cb¥ Google 



IN VÉRREM ACT. II, LIB. V. 353 
nis voce excitatus es , qui te toties senioruni junio- 
lumque centuriis' ìlio honore afBci pronuntiavit , ut 
hoc putares, aliquam reipublicx partem tibi creditam ? 
aouum tibi iilum unum domo carendum esse meretri- 
cis?Quunitibi sorte obtigisset*, ut jus diceres; quan- 
tum negotit, quid ooerìs baberes, numquam cogitasti; 
nequeillud rationis habuisti, si forte expergefacere te 
posses, eam proTÌaciam^, quam tueri singulari sapien- 
ti» atque integritate difficile esset , ad summam stulti- 
tìam neqnitiamque venisse ? Itaque non modo domo 
tua Cbelidonem in pr^etura estrudere npluisti, sed in 
Chelidonis domum prseturam tuam totam detulisti. 

Sequuta provincia est^ ; in qua tibi numquam ve- 
Hit in mentem, non tibi ìdcirco fasces, et secures, 
et tantam imperii vim, tantamque omamentorum 
omnium dignitatem datam , ut earum rerum vi et au- 
ctoritate omnia repagula juris, pudoris et officìi per- 
fiingeres ; ut omnium bona, prasdam tuam duceres; 
nullius res tuta, nuUius domus clausa, nuUius vita 
aepta, nullius pudìcttia munita contra tuam cupidi- 
tatém et audaciam posset esse : in qua tu te ita gessisti, 
ut, quum omnibus teneare rebus, ad bellum fugiti- 

3. Cimtvriù. Bbjom oiaglitntiu, 
U cM, pivtot, coiud] , I 



MM. ne^niuiiiitimqaB pcrrenuM. 

4. Saru ott^iiMt, Crotì a popnlo 6. Stquuta prorincia mi. Saqnntiu 
piMom prorinciu, id «M, p[OCiu»> «M luna*, qao in pravincùni Siciliani 
IHMn, ìntar ae anrtichaifflir Coi joria- adin ìniilranila m proiectoa ea ; quùd 
dietlo obvfloarat, prvHor urhtuims m^ oontigìt anno U. 680. — QuAm onni* 
pdUMtar, eetari qiuuiurtt. Badali hai, Qnum undiqoa lii circamTcnlaa , 
Mioae pRiTlnciM inur ta aordcban- niluljamcibi(ap«re>t,niunladb«llani 
tv, ia qoaa mittanatoi. Vide placa fngitlvonun tamqnam ad aiam , non- 
in exeon. de ptat. uImu. tom. I, fn^aa, nt inde tihi aliquam dafen- 
pi(. 3S5, ■ecDBd. part. edit. noaL aioimn pana. 

IL Cit. pmrt itcuaJt. %Z 



5cb¥ Google 



354 M. T. CICERONIS 

Tonun confugias. Ex qao jam iiitelligis, non modo 
tibi nullam rlefenstonem , sed maximam vim criminum 
exortam : Disi forte Italici belli' fugitÌTorum reliquias, 
atque illud Tempsanum ^ incommodum proféres ; ad 
quod recens quum te peropportune fortuna obtu- 
lisset, sì quid in te virtutis atque industri» fiitsset, 
idem, qui semper fueras, inventus es. 

XVI. Quum ad te Yalentini' venissent, et prò bis 
homo disertus et nobilis M. Marius loqueretiu-, ut 
n^otium susdperes, ut, quum penes te prìetorìnin 
imperium ac nomen easet , ad illam parram maoum 
exstinguendam , ducem te principemque prseberes; 
non modo idrefìigisti, sed eo ipso tempore, quum es- 
ses in litore. Tenia illa tua, quam tecum deporlabas, 
erat in omnium conspectu : ipsis autem Valentiuis, 
ex tam illustri nobilique municìpio , tantis de rebus 
responsum nuUum dedisti, quum esses com tunica 
pulia' et pallio; Quid ^uuc proficìscentem, quid in 

7, Itaìiei lutti. SpDtJco vieto pst tin» eM diraptt. CooL Ut. XXUT. 

M. Cnunm et ovcÌki , rcùdoa Spanaci Ì,S, tom. TI, pag. ^la edit. noit. 
nuutuTempiam, oppidmn in Brattila, XTI. i. Palcntini. Incolc nrìiii 

oaonpcvìt't depopidata Cat; ad qaod Tibomi TirimliB In MtniBB Ilatlt. 

incommodain exMingnendiiiii Teiron Tenerunt intcm illi trajecla frcto io 

Eonam • prorineia in fl— tam, iiiitim Siciliani; DaD,BtaitEmMC. ipaciitoe 

peropportaua fortuna obuitiutiì id- in Siaìlia litoni arai : qaod litui ia- 

qaa àie nt raosret rogHtm Aiiiaet, taUlgendam eaaa ■ Toibo d^onvt 

nfogit i atqoB id^ qid Hiuper foeiat, palot. J. V. L. 
hoc en, et ignanu at likidinosoa in- 1, Cuni tanaa paJla. Dna «apwtw 

dtpopDlaiionea ooDMilto inununt ora- non babnetit albaa toniMin , quiodor 
tra, don cu appallai inoommodom , «rat pr oprhn Romaoonm iu|iiwii- 

Illonmi panam AdiH aignifioat, M 
tanto ma^ angaat Venia ìgoavlam , 



8. TaiiyiaiBmn,TanUB,aaaTaaipaa, 
wa Tàneaaa ( Tarie enim leriliitar ) , 
^ppidoin primum Bmttian^ a fìigì- 




5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. Il, LIB. V. 355 

ipsa proviocia fecisse existimatis, qui qiium jam ex 
provìncia , non ad triumphum , sed ad judìcium de- 
cederet, ne illam quidam infamìam fugerit, quam sine 
oUa voluptate capiebaL 

O divina senatus frequentìs in xde Bellona;^ ad- 
monnuratio ! Memoria tenetis , judices , quum ad- 
vesperasceret , et panilo ante esset de hoc Tempsano 
incommodo nuntiatum , quum inveniretur nemo^, qui 
in illa loca cum imperio mitteretur, dixisse quemdam^, 
Verrem esse non looge a Tempsa : quam valde universi 
admarmurarint , quam palam principes^ centra dixe* 
rint. Et is tot crìminibus testimooiisque convictus, in 
eorum tabellis' spem sibi alìquam ponit, quorum 
omnium palam, causa incognita^, voce damnatus est? 

XVII. £sto' : nihil ex fugitivorum bello, aut suspi- 

i^amittm , qium riM gntU inarabit , TÌdiretiir. Qntm oh eamtin ftcu Ver- 

qmni itaret in litore , id «il , io rii moitio est, qaod il «team Imperia 

eamptctn omnimn cmn tmlci polla i cHcl , neo longc a TeoipM , jam s prò- 

M pallio , M cmn mantricnla Tertia. Tlncia decedala. 

J.in rniei)it//(ni«. Hmc Torit con- 5. Dixitu qutitidam. Scìmlx.-atÌM- 
iri Ipphu , qni poatri Qeen dictna bonret TCrbornm conatmetio , dixlt- 
M , in medio pngnK diicrimbie, anni) ittqa» qiàdam. Qnod jam Emeat. 
UibM(57(LÌT. X, ig); eamqae eilra ecninent. J. V. L. 
■tben Kilificalam , oroant depietia 6. Prbteipti. Hempe coDaoIam et 
— jm m n tmagÌDlbaa. In aa Kde exte> pnatorti , qntqne nuf iatntnm gere- 
nraonattonDmlcgatia, qnoainllrben bant. — Tvitinoniu acni tua rreqnenlii. 
admitteca nolebant, aenatiu dabator; 7. la eomm tabelUt. Tabetlai j adi- 
ai Hietìun inperatoriboi , qui trioio- eialei lipiificat, qolbni jadicea aenten- 
pbttai petabant. Aatefaanc «deaa co- tlaa, qnaa aotaa toc* dicebanl, lega 
hnaa ctat dtcta Bellica , onde cman- Guaia tabalbria, lata anno 6i<t, Tere- 
ìÈM baatam conaal jaeere aolebat, baot — Quorum omnium. Jaàiexbtnt 
pepaliàUcnibdlnmìDdictnnia. — y^J- sali tnac aenatorea lega Cornelia L. 
«■nuraffs. Qnla uempe aasalda quid SnllB. 
de Tene aaminit indieaTÌ(. 8. Cnua iiieognila. Nondnm enim 

i.QmmìjiTtnirMariitmcSoaijaoà ex acenaalon et teatibiia qnaleni ae 

n aamo TeHet; aad qnod In Italia Venei in ptovineia pneboerat, endi- 

e«m laaperio tma Demo eaaetg extra Terant. 

eedlneM aotem deoeml, qol cootn XVU. i. Ette. Nod omictam ob- 

htitiTonna itfqniaa eum imperio aerratumem pradendanmi iiri P. Ma- 

■itieretnr, diguìliiU pubUcae non eaie niiiii,< qnippe qn> Aeit ad dignotcen- 

2i. 



5cb¥ Google 



356 M. T. CICERONIS 

cìone belli, landis adeptus est, quod ueqtie bellum 
ejusiDodi, neque belli perìculum fuit in Sicilia, joeque 
ab isto provisum est , ne quoti esset. At vero coDtra 
bellum praedonum' classem babuit omatam ^, diligen- 
tiamque adhibuit in eo singularem : itaque, isto pra> 
tore, pneclare defeosa provincia est. Sic de bello 
preedonum, ùc de classe Siciliensì, judices, dicam, 
ut hoc jam ante confirmem , in hoc uno genere omnes 
inesse culpas istius maximas* avaritix, majestatis, de- 
mentise*, libidinis, crudelitatìs. Haec dum breriter 
expono, qiiaFìso, ut fecìstis adhuc, diligenter atten- 
flite. 



dam ontionU aTtìficinm. Ontionem , 
ÌDqait, ad iliim lem tndacere, aie at 
conJDUgantiir ea , qua diTcru nmt , 
Tnjgarìi utificii non est. tata Iraducdo 
hoc loco fit per Terboin tito , coi con- 
jnngitiir atturo , qnan dicat onlor; 
Ergo jim hoc a ne probttom, et d»- 
monitratiuii eit , aifail «x ibgitivonim 
Ixllo, etc. E;iuail>m artiGcii ut illud 
lib. I, cap. 34: -A.t creda lo hiice 
aolii rebnt iodomilu cupiditates, ecc. 
ijoana mnliii la tam ingenula, eie. • 
Hoc qiudqm'd est mduiUia ai quia 
Twglj^t , nimimm il quanti ait elo- 
qaentia , quamqno partea in ea nmltv 
reqnirantiu, nmal negligete vldetnr. 
1. Bellum prtnioBuat. Ter iniuo- 

orli e> Cilieia, polentiam trazenmt 
poit mottiim ex. balli Hitluidatici diu- 

piiii , et renne orisnialibni gentibas 
ornubai, aocietala. Itaqóe non aolatn 
mire , qnod Orientu oraa allait , aed 
(unoB quam late patet luqae ad Co- 
lumnaa Herculia, habnaniiit in pole- 
■tate. Fior. lib. W , eap. 6 i Phuaroh. 
in Panp. PirataaTÌoitU. Anlonioi, 
ac de iia naTalem egit 



anno Urbis 6 S i . Bellnm posta quia 
recmdiiiuet , miisaa contn eoi F, Scf 
TÌlina , Glicu et Iiantoa anuii doasiti 
ac dfl iìi trioniphaTÌt anco Utbiat79i 
atque Iianrici cognomen nunpait. Scd 
piralanun opu dcc M. Anionìu, nee 
P. Serviliiu, nec molti alii RomiiKi- 
iniB dacei fraugeie {Mtneniiit. Ino 



portni la tTDciniia Hiìi ìnfeata hihebiaL 
Itaqas miaaoa contn cfia FoBpciu 
1^ Gabinia lata bqdo SSS, bicaoia 
poat haa in Tenein babiui ontiiRKi, 

et caleiitala confécit. 

3. Ornatam. Claaten ìnMnetn 
remigiboB , militibni, duce, rebaiid 
pagaandtiiD necaaariti aie tuo veri» 
appdiabant. — Adhiiiùt. Tacemhue 
ex uno cod. adjecit'Lambio. in qua 
Holom. coiqectnrB inciderat. 

4. UigeUatH, dtmentim. Coijaat 
Hotom. lecepit Lambin. Scd erian 
beaK RujealBtii odo verbo aoletcliin- 



majeitatia et denenticcrìmen arbìtn- 
inr Schati. nee acit lUnun iìbi ia>- 
titia. J. T. L. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, HB. V. 35; 

Rem oavalem prìmum ita dico esse administratam, 
non uti provincia defeoderetur, sed ut classis Domine 
pecunia qusererelur. Superiorum prsBtorum consue^ 
hido quum hsec fuisset, ut naves civitatibus, certus- 
que numerus nautarum militumque imperaretur^, 
maxima; et locupletìssimse civitati Mamertinie nihil 
borum imperavisti : ob quam rem quid tìbi Mamertinì 
claiD dederìnt pecunia;, post videbitur; ex ipsorum 
lìterìs et testibus quasremus. Navem vero Cybeam 
maximam , tiiremis instar, pulcherrimam atque orna- 
tiesimam^ palam sedificataoi sumptu publico, sciente 
tota Sicilia?, per magistratus senatumque Mamerti- 
num tìbi datam donatamque esse dico. Haec navis, 
onusta praeda Sicilìensi , quum ista quoque esset ex 
pneda , simul quum iste decederet , apputsa Yeliam 
est, cum pturimis rebus, et iis, quas ante Romam ' 
mitlere cum ceteris furtis noluit, quod erant caris- 
sitDfe, maximeque eum delectabant. Eam navem nu- 
per egomet vidi Veliae, multique alìi viderùnt, pul- 
cherrimam atque ornatissimam*', judices : quEe quidem 
omnibus , qui eam adspexerant, prospectare jam exsi- 
lium, atque explorare fugam domini s vìdebatur. 

XVIIl. Quid roihi boc loco respoodebis ? nisi forte 
id, quod, tametsi probari nullo modo potest, tamea 
dia quidem io judicio de pecuniis repetundis Decesse 

5. Certutq. numtrui nani, miiitum- n» ilUi domani M mun et •micoron 
fu imp«rarelur. Ex fodere, lib. IV, occnltitu tnoifcrcel. 

cip. g. — Ex ifuorum iiurii. là at, 7. Sdtatt lata SìdKa. Kc e US 

n tabuli* pnblicii. Gnev. «t Back. Supectum hoc hiboit 

6. Omalùaimam. Heboi oomilnu Emcit. quii eam rem Skilii &mi non 
egregie ioMmotem. — Appuha Feàam oogiio*erit. 

411. Cor hoc, poliiu qnim RcHUmP t. Trìa boc verbi tepetita e Ulpt- 

Quti quod prntiifiiiiimii reboi oniuta rioribni Tideotui, J. V. L. 

eni, euB noliul iDleqiuiii ipM irenì- 9. Domìni. Varrit, qui jndieiUB 
rat, Bomain appellere; ledVeliK Mire 



5cbvGoogIc 



358 M. T. CICERONIS 

est, de tua pecunia* eedificatam esse eam navem. 
A.ude hoc saltem dicere , quod Decesse est : noli me- 
tuere, Uortensi, ne quxrain, qui licuerìt sedificare 
navem senatori'. Antiqua: sunt istae leges et mortuae, 
quemadmodum tu sole» dicere , quse vetant. Fuit ista' 
respublica quondam , fuit ista severitas in judiciis , ut 
istam rem accasator in magnis criminibus objicien- 
dam putaret. Quid enim tibi^ nave opus fiiit? cui, si 
quo publice proficiscereris , et pnesidii et vectune 
causa , sumptu publico navigia preeberentur ; privatìm 
autem nec proficisci quoquam potes, nec arcessere 
res transmarinas ex iis locìs, in quibus^ tibì habere, 
mercarì nihil iicet 



X.V1IL I . De (na pwBiiM. Qoam- 4. Qmd miìbi iM. Urgetar i d w i . 

«dmodimi , faUo Iicet, dicilwi libro «arioi hoc dilomiutc. Si libi nave opgi 

ropcrioTt tVgna 31m qnv mTen ob^ fnit, ani Ad m publicUf ant tà irt 

tnlem , a te empta Adua. ttus piiTatai opoi fiiit. Red ad neutra* 

1, Seilateri, Qnia lege Claudia , lata opiu babniati ; dod ad pnblicaa , qnia 

anno Urbti 535 , cavabalnr ne qnia ti quo publiee, etc. non id pritalai, 

aaiuU>r, qain aeiiatarii pater fiiiaiet, quia privatim, eie. Ad*«te* prìnun 

nuriliiiiam naTen qua più trecenta- aoluttoneaì pralcpaaoa pnaeedntla , 

ram ampbonniD euet , haberet. Id <i de Tenia pceotiia navem nlìficataai 

Badi tubilum fnil ad FncRu ex agrim foiue >, — PabUct. Id eat, pofalìei 

Tecusdoa. Aden qiueilaa onnla patri' anctoritate; a aenata Duaana et a po- 

boa indeeonu tìidi eit. lii. X.SI , pnlo. — JVee profiiàiei. Magiamiol 

63. Hanc legno poatea renovaaae, et enIm non licebat, aina aoutoi aucto- 

anz legi de repetoodia iniemiue Oe- litate, e ■» proiiucia Bxire. Maraao. 

ur diolator TÌdetnr ai Teibla iltia IMgeit. lih. I, tit. iB,lef. iS: ■ IIM 

ScwoLe : ■ Ex lega Julia •enitorìbtii obaerraDdiim e*t, ne, qui praninBai 

haban nav^i non licnfaie "■ Digeat. aegìt , fiata qoa czoadal, nìai vod 

lib. L, (it. S, 1. 3. aolvmdi CHiia; dnmti 

S. Pait iita. Pathoa a tamponi, et dDan lieeat». 

non 5. In qaiiui. Uce nrt» e 



■il. Uic lo^oandi oolor inGrMComm in Sinilia, Afirioà, AiU, alilaqne in 
at.Inaamdam pmTidsii* latiinniUa. Sedo 
it in onliooa prò lega 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. V. 359 

Deinde cur quidquam contra leges' parasti? Va- 
leret ' hoc crimen in illa veteri severitate ac dignitate 
reÌpublÌcae.Nunc non modo te lioc crimine non arguo; 
sed ne iUa quidem communi vituperatione repre- 
hendo. Postremo^ tu tibi hoc numquam turpe, num- 
quam criminosum, numquam invidiosum fore pu- 
tasti , celeberrimo loco palam tibi sedificari oneraiiam 
oavem in ea provincia , quam tu cum imperio obti- 
nebas? Quid eos loqui, qui videbant? quid existi- 
mare eos, qui audiebaot, arbitrahare? ioanem te na- 
vem esse in Italiam deducturum? navicutariam^ te, 
quum Romara venisses, esse BicturumPN'e illud qui- 
dem'o quisquam poterat suspicari, te habere iu Italia 
marìtimum fundum , et ad fructus deportandos one< 
rariam navem .comparare. Ejusmodi de te voluisti 
sermonem esse omnium, patam ut loquereatur, te 
iltam navem parare, quse prsedam ex Sicilia depor- 
taret, et qufe ad ea furta", quae reliquisses, com- 
luearet. 

Verum hsec omnia , si doces navem de tua pecunia 
sdificatam , remitto atque concedo. Sed hoc , homo 
amentissime, non intelligis priore actìone ab ipsis 
istls tuis Mamertinis laudatoribus esse sublatum? 

S. CoHira lagn. Id c*t , oontn le- g. Sariaàtuiain faetn mi quc- 

(•■ Cluidiaai. ■mm àocre, dom proprìU iutìImu 

•), fmlarti. Ocrapttio. Intellifo bomliMS et imiraM alieDi* tnjieiaiiw. 
ipud ncpcMUomi (it Hortcnaliu. Vi> Conr. Hipn II, SS. Sia argtiuari»m 
imi, InqnÌM. luqne ago naikc non ft^rt, infra oap. 5g, id eM, nfea- 
OMtdo ta hoc crimine non aeenio, aed tuiì manoa id qnaatum cxereere. 

10. Na iUud quidtm. Nomo palar» 
potsni illam ■ te companum Aiiiae 
atTam id frncnii deportando! , quia 
n« iUod quidem qniaqDam, Mo. 

1 1 . Ad aa farla aTefaeoda , qwa 
tata ; ta tibi hoo niuaqiuB deoednia nliqobaea in Sicilia ; com- 
I, ets. » J, ▼, L. jneoretRoma In Sìcilian. 



qiWd. 
id.^ 

s. 
>dd.1 


«U. >t eod. Cnjic 
«ndnm <>«M.b.t 


. Gmtar. in- 



5cb¥ Google 



36o M. T. CICERONIS 

Namdizit Heius, princeps cmtatis, princeps istius le- 
gationis, qusead tuam laudationem missa est, navem 
Ubi operis publicis Mamertinorum esse xdificatam, 
eique faciendEe senatorem Mamertinum publice pr»- 
fuisse. Reliqua est materies : banc Bhegìnis , ut ipù 
dtcunt (taiuetsi tu negare non potes), publice, qaod 
Mamertini materiem non habent, imperavisti. 

XIX. Si et ex quo fit navis , et qui faciunt , imperio 
tibi tuo, DOQ pretio, presto fueriint; ubi taDdem 
istuc latetf quod tu de tua pecunia dicis impensum? 
At Mamertini ' in tabulis nihii habent. Primum video, 
potuisse fieri, ut ex seraiio nihil darent' : eteitim vd 
Capilolium % sicut apud majores nostros factum est, 
publice coactis fabris , operisque imperatis ^ gratis 
exsedifìcari atque effici potuit. Deinde id quoque 
perspicio ( quod et ostendam , quum istos * produxero] 
ìpsorum ex literis, multas pecunias isti erogatasjin 
operum locationes falsas atque inaoes, esse perscriptas. 
Jam illud minime mirumest, Mamertinos,aquosum> 
noum^ beneficium acceperant,quemsibiamiciorem, 
quam populo romano esse cognoverant, ejus capiti 

XIX. I. At Uemertùiì. At, iaqnit 4. Quunt ùtot. Qoam Hantatiooi 

Terret , mnipto pablico Hvimtiiio. tBatimoiiiiiiD dictnrot prodacain et a 

rum niTÌi ùlaiioD eat niUfiaiU; Dua taliulu poblicù dcmoiMnbo Tori 

Hunsrtim Kt^tnai non IuIicdÌ in daUm fìdua miltam pecimltt *ÌB «t 

tabolii pnliUd* due diiutU, m pe- in ezpfnùi icrlptam proptcr ìttam, 

codIu in hDJiu rd «niaptiiin impen- nb titolo loctlioiniiii e 

dlue. Hoc a 

a, Ni\il darmi. Qnod UTem illam 

opere tribnUrio, gali, la eemét, tioDem arogavennt , qnamqac Tori 

adifinri Tolnetiot. noceie nolentes , in labolu *au pi' 

3. FW Capùolùim. Ipanin Ciplto- blicu anb co tilnlo perecribi nolot- 

liam,qnodlallgeopcnMÌiitiedificMiiin nnt, exitm ■liqoi» inveniretiir. 

M qui^ un* utìi. De primi Cipi- 5, J juo sammum. Huneitlnii DÌ- 

tolii ttdificfttioiie Mib r«gibw loqni- ticì modinm 60,000 , et n>¥aa ipmm 

lui. Ut. I, 56. Alterimi ■ Cetnlo poM nipnblica debebant ox f«lsn,Vcna 

SoUk mortòn fnit eonMOUDm. remfunt. lib. IT, cip. 9. Hìdd tM, 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. V. 36i 

lìterìs suis pepercisse. Sed si^ argumento est, Mamer- 
tiaos pecunias tibL non dedisse, quia scriptum non 
babent; sit argumento, libi gratis constare navem, 
quia, quid emeris, aut quid locaveris, scriptum prò- 
ferre non potes. 

At enim idcirco ? navem Mamertinis non impe- 
rasti, quod sunt foederati. Dii approbent': habemus 
hominem in Fetialium? manibus educatum; unum, 
prxter ceteros , in publicìs religionibus foedenim 
sanctum'" et diligentem. Omnes, qui ante te prae- 
tores fiierunt, dedantur" Mamertinis, quod iis na- 
vem centra pàctionem foederìs imperarint. Sed tamen 
tu , sancte homo ac religiose , cur Taurominitanis 
item foederatis navem imperasti? An hoc probabÌ5',.in 
sequa causa populorum , sine pretio " varìum jus et 
(lisparem couditionem fuisse? QuidPsi ejusmodi esse 
hxc duo foedera duorum populorum, judices, doceo, 

qtukdutumdicitRmìciOTeinMimertìnìi S, Dii approbtnt^ Modu lo^endi, 

fnJMit. ijiiHd popolo TOnUDO. — £/ui Uaditiooi ìnierruRU ; wd hic men 

ffid. Id di, DolniiM qoìdqiuini ia irooiacM, fpuii JàcCBin Verri* cJdi- 

ubnlu nu* reférre , quod Verri no- modi «it , ut i diu omqaun ipprobarì 

(CR pouel. quot. 

6. Std ti. UrgBt Vctrem oiatoi ar- 9. In Fttìalaim. Jocm ìd Terreni 
pnaenlo , qtM>d vocuit ad homintm. ab officio Fetiiliou , qnomin ent in- 
— Qua quid emeris, età. Emen et ter ceteim , Dt ne ardui , Ini injiiria 
hnan ìd hoc dilIeniDI apad JClot , qnavia alia , fiedaratM driutet viola- 
qnMl emptio nit , qoaai artifex et rem rcDlor. 

«t operam pnebet; 1ocitio,quiiiiiartU io. Sanetum-là eM, dUigenler et 

HND pnebet operun. — Seriplumptv- publica aucloritaU, dìii leatìbna idhi- 
firrt. Ho* crai at lingoU pitmfa- bìtù, uncinntnr. 
niliai omoia et espanaa et accepta 1 1 . Dedantur. Appoiita ; nan do- 
la tabolaa reCnreut , aujoc ex iii fidem don ot verbnm Fetialibiu aiitatmm ; 
cxpcuaniin uitrain laccrent, et qni contri fcedera fecerant , li , ut 

7. M enim idcirco mai/em Slamtrti- popolo, cajua fodera tialiram, ded^ 
nit. Altera pmlepaìi, qua rciuovet rentur, fetiale* poetnlabant. Varrò de 
iKam defénnoncm, et in co erìmen Vita popnli romaiù, lib. HI. 

«Ha majeitatia oiteudit, qnod naTEm 11. Sina pr*tìa. Non dal* tibi pe- 



5cb¥ Google 



362 M. T. CICERONIS 

ut Taurominitanis norainatim cautum et ezcepttan sit 
foedere, « Ke navem dare debeant»; Mamerlinis in 
ipso foedere sanctum atque perscrìptum sit, «Uti 
a uaTem dare Decesse sit d; istum autem, contra foB- 
diis, Taurominitanis imperasse, et Mamertinis remi- 
sisse : num cui dubium poterìt esse , quin , Verre 
prsetore , plus Mamertinis Cybea , quam Tauromini- 
tanis foedus opitulatum sit? Recitentur foedera. Ha- 

HERTlHOKUMETTAUROMIjnTAVOBnil'^ CDM POPCIO 10- 

. MAWO FCBDERA. 

XX. Isto igitur tuo, quemadmodum ipse prsedicas, 
benefìcio; ut res indicat, pretio atque mercede, mi- 
nuisti majestatem reipublicse, minuisti auzilia populi 
roQiani, minuisti copias, majorum virtute ac sapientia 
comparatas; sustulisti jus imperii, conditionem sodo- 
rum', memoriam foederis. Qui ex foedere ipso naveni, 
vel usque ad Oceanum, si imperassemus , sumptu pe- 
riculoque suo armatam atque ornatam mittere de- 
buerunt, hi, ne ia freto ante sua tecta et domos 
oavigarent, ne sua moenia portusque defenderent, 
pretio abs te jus foederis et imperii conditionem 
emerunt'. 

Quid censetis in hoc foedere faciundo voluìsse Ma- 
mertinos impendere laboris, opene, pecuuiae, ne bac 
biremis adscriberetur , si id ulto mòdo possent a nostrìs 
majorìbus impetrare? Nam, quum hoc munus impe- 
li. Mameninomm el Taaromùiùa- tionn , ìpdiu ftedsrii aboleictt BOBO- 
norum, ctc. Unnc titnlum njicit Gne- rit neceuo Mi. 

riiu; retJDiiit Emot. cmB Lambino a. Ijrob. e codice, ut «il, n J am 

et Gmtcro; qnU me «olet ontor nuir Idem conjecit Mimt, Kcoqik 
titolos inaeren capitani qiua reei- SchaU.VnlgitzToeìi (eiinu atmìn', 
tandi lont. ne TehemcDtior.EiiiiiircroHiiiKitìaii 

XX. I. Canditìonem jocionim. I. a. ex Radere una impennda cnl ; w 
qua locn fòediu fecennl cnm repu- TCro darent illam , pretio emcnul fa- 
blica. - — MtmoTiam feederii . Qaani deiìi ju, qoui jun por UtÀni^^ 
aÙMa foderi* non <diMrTiDtiii condì- inpenri utìi poiNt. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. V. 363 

rarelur' lam grave cmtatì,inerat, nescio quo modo, 
in ilio foedere societatis quasi quaedam nota serritutìs. 
Quod tum recentibus suìs officiis, integra re*, nuUis 
populi romani difiScultatibus , a majoribus nostris 
feedere assequi non potuerunt ; id nunc nullo novo 
officio suo, tot annis post, jure imperli nostri quot- 
innis usurpatum , ac semper retentum , summa in 
difficultate navium, a C. Verre pretio assequuti sunt. 
At non hoc ^ solum sunt assequuti , ne navem darent : 
ecquem nautam , ecquem militem , qui aut in classe , 
aut in presìdio'' esset, te prtetore, per trìennium 
Mamertini dederunt? 

XXI. Denique quum ezsenatusconsulto', itemque 
ex lege Terentia et Cassia, frumentum xquabiliter 
emi ab omnibus Sicilia civitatibus oporteret ; id quo- 
que muDUS leve atque commune Mamertinis remi- 
sisli, Dices frumentum Mamertinos non debere. Quo- 
modo, non debere? an, ut ne venderent? non enim 
erat hoc genus frumenti ex eo genere, quod exige- 
retup, sed ex eo, quod emeretur. Te igitur' auctore 
et interprete, ne foro quidem et commeatu Mamer- 
tini poputum romanum juvare debuerunt. ' 

S. Boc msKiu iaiperaretur. Edd. XXL i.Ex iBnalateoittHllo. Duo 

yttx, batxnt imper^atar ; doiiddIIÌ frumemi genen reìpnbliaB pcndcbiiil 

MSuspsneiadir.QoodTeicrìpHtliun- Sicnli ex faàert, iltrmia gntniiamr 

bw. Sobiili. ifnoA vectìgali* B<Hiiina oxi^baMir i, 

(. iHUgra rt. Huaqnun sdIm dita iltMiim quod «mebitar , et prò quo ex 
mtì. — Sfuliiipop. nm. Narfbn* qwiB (edatnMOiuiiIta pecunia lalTebatnr Sì- 
bob •genti populiu rutnamu. — jéut- cnlu a npnblica. Sed qDiedun dTitatet 
fw. (N>tiD«i«. annt inrannee et veetigile frementon 

5. ^t toa MQM teimn. EraeM. «UB non peDdebaat, et (irtimcalum «mptnH 

I^ab. Gnt. Tecfaarf . omÌHO •win> omnei teqnibilìter debebiDl. H*c dt 

■MtrTngaiirfi fbrmam ut TolfBU affi- itiBctiane exaladll orator Tarri* d«- 

Mdnctm hidoxil. ftMionem.Vid. rapraUb.IU, cap. 70. 

t. futili prandio, luUrmdUtmpa^- a. Tr ^l'avamMrit. SnlMadi, Dova 

■UiariiN , qui Uè Matfanan hibcrail legij. — luttrprtu, Cu» Ispi M 
■d ptOTÌDdiliDni u 



5cb¥ Google 



364 M. T. GICERONIS 

Quae tand«m cìvitas' fuit, quae deberet? Qui pu- 
blicos agros * arant , certuni est , quid ex ìege ceasona 
dare debeant : cut iis quidquatn prsterea ex alio ge- 
nere^ imperavisti ? Quid? decumaui^ num quid prx- 
ter siogulas decumas ex lege Hieronica debent ? cui 
iis ' quoque statuisti , quantum ex hoc genere fru- 
menti empti darent ? Qui sunt immunes^, ii certe nibil 
debent; at bis non modo imperasti, venim etiam, 
quo plus darent, quam poterant , haec sexagena raìllia 
modìum, qux Mamertìnis remiseras, addidisti. Nc- 
que boc dicoB, ceterìs non recte ìmperatum esse : 
Mamertiois, qui erant in eadem causa, quibus supe- 
riores omnes prxtores item, ut ceteris, imperarant, 
pecuniamque ex senatuscoosulto et ex lege dissolve- 
rant, bis dico non recte remissum. Et, ut hoc bene- 



3. Qum tandem eìrltat. Arfiriliir 
4l{iid Tenù wclui, iiood in Ceniorì- 
piiui* it UileuDM , ÌDumniM popolo*, 
illod fmmeDti , quod MimerttDia rc- 
mùmm Mi ..tniuUillt. Tid. lib.tT, 
op. e- 

4. Qui potlieoi agrot. Af;rì appel- 
libiDtDr/iiffr/iei, qniM ieipiiblicB,jn- 
re belli , libi addixenl. Sepleoidaciai 
Sicilia ciTÌtatiim, qoB belliiiii cam po- 
polo Tontuio geuenul , agri pnblicati 
(beiut et po*te* uidon oiviutiliiu 
redditi. Hi ■ oMuoriliaf lauri iole* 
baat mtarilHu toni Sìonli* Inm Ro- 
muiii , qui ceiUm £nM>«iti copìim 
ipiotanaii popolo romano lolvermt, 
taliqnmn atbi habcrmit. Vid. lib. Ili , 
oap. 6. — tegit ctiucria nomiiw 
locatianoD per ceiMOKi ùclan iotel- 

5. Ex alio gmtr». Prcur firomeu- 
tam , pacnaiai etiun ■""■■"** tispe- 
nvent Vare* aratotibiu. Lib. m , 

S. Dteumam. Hoc loco iDtdIìga 



araloret, qnl decnm» pubiicmi* ni- 
vere debent. — //iimqaid. An iliqmd, 
pnetergraloilai, aen printu itatmm, 
ex lega Hìeronic* debeutPCoDf.Vor. 

IV, 9. 

7. Ciir tu. Cdt arbitrio tao eUfàU 



decorna, ipiot pnoueP Vid. lib. m, 
cap. 70 et gS. 

8. Qaitmnt (fluunci.Lanb.'QMd 
I? bi oertev. SdHtL • qd 
nt immimei >. J. V. L. 
g. Xtque hoc Jìeo. Cetaianin QÓ- 
ttim caiuun non attendo. Non ja 
IKTO rectene an perpenm lUii i«pe- 
•It. Hoc DinuB dico bob n* 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. V. 365 

fidum, quemadmodum dicitur, trabslì davo figeret'o, 
cum Consilio causata MamertiQorum cognoscìt , et de 
coDsilii ' ' sententia Mamertinis se &umentum non 
imperare pronuntiat. 

Audite decretum mercenarìi preetoris ex ipsius 
commentario , et cognoscite , quanta in scribendo 
gravitas, quanta in constìtueodo jure sit auctorìtas. 
Recita commentarium. -DEcaETDH ex coMMEurrAiiio. 
• Libenter ait se £acere » : itaque perscrìbil. Quid? si 
hoc verbo non esses usus, «libenterc, nos TÌdelicet 
invitum te qusestuiD facere pntaremm ? a Ac de coa- 
silii sententia. » Prjeclarum recitari consilium , judices , 
audistis : utrum vobìs consilium recitari tandem prse- 
toris videbatur, quum audiebatis aomìna , au prae- 
donis improbissimi societas atque comitatus? 

Eq foederum inlerpretes •*, sodetatis pactores,re- 
Ugionis auctores. Numquam in Sicilia firumentum 
publice est emptum, quin Mamcirtinis prò portione 
imperaretur, antequam boc delectum^' pneclarum- 
que consilium iste dedit , ut ab bis nummos accipe- 
ret, ac sui similis esset. Itaque tantum valuit ìstìus 
decreti auctoritas , quantum debuit ejus hominis , qui, 
a quibus firumentum emere ■* debuisset , iis decretum 

IO. TVata/i c/bvd. Id al, iDgmd et dicimt uiTcdi Impenrì Bfunertiiiù 

■ilìdo gUto , qiulfli HUit ii qnibuft ddh debcre, qaoil liot fffidertti, Su- 

InlwtcoDJuiitiinliii.HiiicpiOTerbium pn, cap. 17. — Soeitlatu pactam. 

traiaii darò ^gert , pio finniter et Digni qui idUbcanlDr iu pidicaida 

idKBcnlcr (ubilirc. «MueCate. — Keiigioitittuctoni, Qao- 

ii.EtiU «miJu. Snbindi , iciibit mm iDctoriUita reiiglonei fodcmm 

n pnmaiiliaHc. — Hecitari eoasiUmn. lUnt incoDoaiic 
Id (M , imudìu conun qco* ex impura 1 3. ffoc ^tiiKtiiai. Antmiiuin Tene» 

m eoborte Terre* in illad comiliiua coegìi , et ■dvocaiit hoc pmcUniD 

■Uegcnt. Hi enot Toliuiiu hanupex, coniiliom , ni ex hnJDl MDlenti) ■ 

Comelioi mediciu , el ulei honÙDiun MuDerUni* nanmuM icciperet. 
qniiqniliB. Uh. Ili, cap. 11. 14. A-umwitiin enura. Ex muMui- 

II. En fwderam ìnttrprtUs. Qdì contalta. LDi. IH, c*p. 70. 



5cb¥ Google 



366 M. T. CICERONIS 

vendidisset. Nam statini L. Metellus , ut isti successit , 
ex C. Sacerdotis et Sext. Feducxi iustituto ac literis, 
frumeotum Mamertinis imperavit. Tum illi ìntellexe- 
ruat , se id , quod a malo aiictore *^ emissent , diutius 
obtinere noo posse. 

XXII, Age porro, tu, qui te tam religiosum ezisti- 
maii Toluisti iaterpretem foederum, cut Tauromini- 
tanis fnimentum, cut Netinis imperasti? quaruin d- 
TÌtatum utraque foederata est. Ac Ketini quidem sibi 
non defuerunt : nam sìmul ac pronuntiasti , Ubenter 
te Mamertinis quidem' remittere; te adierunt, et 
eamdem suam causam foederis esse docuerunt. Tu 
alìteT deceruere in eadem causa non potuisti. Pro- 
nuntias, Netìnos fnimentum dare non oportere : et 
ab bis tamen exigb. Cedo mibi ejusdem prsetoris li- 
teras et rerum decretarum, et frumenti imperati, et 
tritici empti. Liter^' phatoris rerdm secretajidh, 

FAUMBNTI IHPEBATI, BT TRITICI EMPTI. Quìd potius in 

hac tanta ac tam turpi ìnconstantia suspicari possu- 
mus, judices, quam id, quod necesse est, aut istia 
!Netinis pecuniam, quum posceret, non datam; aut 
id esse actum , ut ìntelligerent Mamertini , bene se 
apud istum tam multa pretia ^ ac munera collocasse, 
quum idem alii juris ex eadem causa non obtinerent? 
Hic mihi etiam audebit meotionem facere Mamer- 
tinae laudationis? in qua quam multa sint vulnera, 

iS. JtfoJa anelar». AnctoT b. 1. de i. Litent. Mo> Fere attma (ihdos 

Tendtton , et tnaìai auelor qni vti' libri MS8 non agnoacoBl. Gtttiimt 

ctioiwBi praauirc non poteit. Veim mnnunoi eipsnxit. J.V. L. — Trilla 

Io dicitnr, qnii pnuUire non potent, taipii. Abeit ■ dDohn* MSS , et <I 

quod j<u Hunertiiiij , acoepto predo , glouemite nainm pnUt GenioMiii. 

Tendident. AiKQtitnr Schiiti. 

XXII. I. QuÈ^ein. Sio hibet edilio 3. Malta prttùt, Malum petiuuiàB, 

R. Sleph. Gmriiu, quiddam : nule, malto* namnnu. — IfiMent.Alii don. 

DononiBi qauUam, led oomil Trarci GrKv. per Iv Sik Smli haeìSfitaalU 

rtmist MemertM*. pmioM mnoera. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. V. 36; 

quisestvestrum^judices, qumintelligat?Primum, in 
judìciis* qui decem laudatpres dare non potest, ho- 
nestius est ei nullum dare, quani ilium quasi legiti- 
muni numerum consuetudinis non ezplere. Tot in 
Sicilia civttates sunt , quibus tu per triennium prae- 
fuisti : arguunt ceterse ; pauoe et parrse, metu repressa, 
siient; una laudat. Hoc quid est*, nisi intelligere*, 
qaid habeat utilitatts vera laudatìo; sed tamen ita 
provinciee praefiiisse, ut hac ulilttate necessario sit 
careodum ? 

Deinde, id quod alio loco ante disi'?, qoìc est ista 
tandem laudatio, cujus laudationis legati principes, 
et publice tibi navem sedificatam , et privatim se ipsos 
ibs te spoliato» expilatosque esse dixerunt ? Postremo , 
quid aliud isti faciunt, quum te soli ex Sicilia lau- 
dant , nisi testimonio nobis sunt , te omnia sibi esse 
largitum , quae tu de republica nostra detraxens ? Qusc 
colonia est in Italia tam bono jure^, quod tam im- 
muiie municìpìum , quod per bosce annos tam com- 
moda vacatione sit usum omnium rerum , quam Ma- 
mertina civitas per triennium? Soli, ex foedere quod 
debuerunt , non dederunt ; soli , isto praetore , om- 
uium rerum immunes fuerunt; soli in istius imperio 

iajudÌBui. Defendabani cÌTÌtmIii laadMio qm patita eM?ni]ul, 
vili aobilca , niii qnod cuteadit, «un qui eam petit, 
yA liluu n inlslligen , eto. — Vera laudatio di- 

rituT a , (JOB legUiBiUB nninennii lan- 

datomia «xplet. 

6. Sui inleìligmt, quid habaat. 
Folta, • nUi intalligen ta quidsm, 
quid h. > ScB. 

7. Ante dixi. lib. IV, cip. g. — 
D tuIddi Ver- Ltgaà praieipei. Heiom ìnldiigB. 

EiÌllad«U,qBod dacem 8. Tara bono furt. DiTeru colonia- 

tt «ÌTitatlbiii landatoi» dut Verrei rum genera diverto jnn fhere, Id cit, 

■» pobiìl; (MwauluitiuD Uiid*t. ali» alila, prò lau in rampnUicain 

i. Hoc quid at. Qwd prorini tata dici' ' ' 




5cb¥ Google 



368 M. T. CICERONIS 

ea conditione vitsed fuerunt, ut populo romano nihil 

darent, Verri nihil denegarent. 

XXin. Verum , ut ad classem , quo ex loco suin 
degressus, revertar, accepisti a Mamertinis navem 
contra leges ; remisisti ■ contra fcedera : ita in una 
civitate bis improbus fuisti; quum et remisisti, quod 
non oportebat, et accepisti, quod non licebat. £xi- 
gere te oportuit navem, quse contra praedoues, non 
qua: cum pra^ia navigaret; quse defenderet, ne pro-- 
vincìa spoliaretur, non quae provincise spolia portaret 
Mamertini tibi et urbem , quo furta undique deporr 
tares, et navem, qua exportares, prsebuerunt. Illud 
tibi oppidum receptaculum prsedae fuit; illi homines 
testes custodesque furtorum ; illi tibi et locum furtis* 
et furtorum vebiculum comparaverunt. Itaque ne tuin 
quidam, quum classem avarìtìa ac nequitia^ tuaper- 
didisti , navem Mamertinis imperare aiisus es : qno 
tempore in' tanta inopia navium , tantaque calamitate 
provincia; , etìamsi precario ^ essent rogandi , tamen 
ab bis impetraretur. Reprimebat enim tibi et impe- 
randi vim, et rogandi conatum pneclara illa, non 
populo romano reddita biremis, sed prsetori donata 

g. Fi'liB. S<^n(B<u huio Tocem de- ei ntfuiliam, qiue tunoi in Vene 

let. Alii, va eondiliaiu mi JùeruHt. «inKntìnnt. MOiiibDi enim nmigib» 

j. Y. L. qne pecnnia dimiwij, clusen inritii 

XX.nL 1. Jtn'MÙlf.BiraBiem qtUDB «u perdìdit. la popaK vno rema 
«X laden dcbebanL HoUbii in ae- rcbti4 idintniMraiidit, qidi dinah- 
qnentibni eamdem wntenliun t«i4k>- tam M et iMglignMan oHendJt , ■- 
mn varietale per expoUlionem rt ut- mnlqae in Veocre oiercendi leBpai 
titheu eiotitfri, quia vim hiLentim- comimptit, cliuem eamdem neqnilii 
plificwidM invidùe, tnm in Vemm, perdidlt. Ketgniiiam de libidrnc Te- 
tani In Jlimettino». nereqne proprie dici netno DncìL 

1. Locamfartii. Sahandl, compo- ^. Precario. Fnutn Eneir. miOKi 

- iWBdii. JV« Inni jutdlim. Vide inlìn inalnnt; lim «in addit iLiUAti' , 

up. 15. ncoobinuilentiuiuperiuDdafimela 

3. Avarila tt luguilia. Min duo ■preotrìo rogare-, qna nai MSt Gl- 

contimrla coajiuigit oralor, avariliam pianai iliiqoe JCli. J-V. L. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. Il, LIB. V. 36{) 
Cybea: ea fuit merces'' imperii, ausilii, jurìs, con- 
suetudinis, fcederis. Habetis unius cìvitatis firraum 
auxilium amissuni, ac veoditum pretio. Cognoscite 
Bimc noTàm pnedandi ratioDem , ab hoc prìmum ex- 
cogìtatam. 

XXIV. Sumptum omnem ìd classem frumento, 
stipendio , ceterisque rebus , navarcho suo quxque 
civitas semper dare solebat. Is neque, ut accusare- 
tur' a nautis, committere audebat; et civìbus suis 
ratìouem referre' debebat : in ilio orani negotio, lion 
modo labore , sed eliam perìculo suo versabatur. Erat 
hoc , ut dico , ^ctitatum semper, nec solum in Sicilia , 
sed in omnibus pfovinciis; etìam in sociorum^ et La- 
tinorum stipendio aC sumptu, tum quum illorum 
auxitiis uti solebamus. Verres post imperium consti- 
tutum primus imperavit, ut ea pecunia omnis a ci- 
vìtatìbus sibi adnumeraretur; ut is pecuniam^ tracta- 
ret, quem ipse pnefedsset. Cui potest esse dubium, 
quamobrem et omnium consùetudinem veterem pri- 
mus iniinutarìs, et tantam utilitatem^ per alios tra- 
Gtandx pecuniae neglexerìs, et tantam difficultatem 
cum crimine , molestiam cum suspicione susceperis ? 

5. Sa fuit mrrcei. Unjw Cjbcs Urbis eondit»4iS. Liviiu, lib. VJII, 
Bennlfl , ku pntìo , vcudidiiti Mi- cap. 1 3 el 1 4. — Vii tolebaoiui. Anra- 
■II I liiiii JD* inperii nonri, «Hjiliom qniio, poit bcUam locùla , dviuicm 
tDod \\i ili dcbcbttur rz foeden , teauiucnt. 

qBodqna leniper /acnt , id mqas te ^. Ut u ptenniam. Ila n repetit. 

pralORm morpaliini. Snpn cip. ao. Limb. Grntcr. et lecenllorea; it ipw 

XXIV. I. Ut aeeuiarttUT^ Vit-a- Linib. ei MSS et cmu edd. Tea. Niu. 

dmlo piminmi pecDiiU «at frai ». . . - 

JSklìtn ilqne remigo. 

1. «aùonem rtftrrt. Codd. 
/erre, qnod putit Erneit. coli. Cic 
*dDÌT. spili. V, ao. 

3- In lociorum. In militibiu qnc 
■ocii et latini diQt nnbii ex Taden 
Fcedot cnm Latinii uncilum eit ann 
1], ^"- /""v secBoda. 




5cb¥ Google 



370 M. T. CICERONIS 

Deinde alii quaestus ÌDstitnuDtar, ex uno genere na< 
vali , videte quam multi : accipere a civitatìbus pecu- 
nias , ne naatas darent ; pretio certo mìssoe Èioere 
nautas; missorum onme stipendium lacrarì; reliquis, 
quod deberet, non dare. Htec omnia ex àvitatum 
testimoniis cx^oscite. Recita testìmcMiia ciTÌtatiim, 
TesTiMOiru. civitatdm. 

XXV. Hunccine hominem ' ? hanccine impuden- 
tiam, judices? hanccine audaciamP civitatìbas*, prò 
numero militum, pecuniarum sunimas describa«? 
oertum pretiuro , sexcentenos nummos , naotimm 
missioni constituere ? quos qui dederat , commeatum 
totius Ecstatìs abstulerat: iste, quod ejus nautse^ no- 
mine prò stipendio finmentoque accepeiat, lucraba- 
tur. Itaque qusstus duplex ^ unìus missione 6ebaL 
Atque hffic homo ameotìssimus in tanto pnedonum 
impetu, tantoque periculo proviocìae, sic palam fa- 
ciebat, ut et ipsi prsedones scirent, et tota prorioria 
testis esset. Quum, propter istius'^ hanc tanKim an- 

XXT. I. HuiueìiieliomómmfSah- t» nnioici^iuqDa mÌMloos,H k«t 

addi ftmit. Relìesntia iialii et Indi- priinai qiuMiu. Locnlutiii' iéai» 

guniibi» bmiiìiria. CoDcludnnliR' qnod accepcnt ■ ciritatQxM emm. 

■TirìtlK oimiiu. pacDDÌim prò tdpendio et (luiaulu 
1. Ciritalitiài, 



pecnnlB qnaeqiw ciritu M>lTSRt prv- Mani in nauta ano dlnùlta»!» di 

tori , Dt ne miUtei dim ; mnqce pe- MD ficiebit. 

cuniim ex mìlltiini qaot rappedilan 5. Quom pnpur ùlitti. Alu 

■Icbebat numero docrìbere. Ssxcmiloi Terni tcdos. Tana mii cat mq 

nufflifiM, «en Hlertloa. Gal}. Ii3 fr. lii, qaod, abd 



eoiDBKatnn dedent; deinde etiim pia pecunia , dimiiit. Ad cap. 3 1 . AJ- 

pecaniam pnt «tipendio fhunentoqoe , Tartea qnan leviler a prìno «1 illw 

qood dandcnu fallaci nante, mai a dam caput dìatrìhntìoiua trsnaeatof^ 

militla THaaael.lacralamir. tor, et qoam apte hcc iati «pM 

3. Ala , tt naubt ; Laab. miStii ti Inter aa conneclantDr, — Xe qoHia 

n.J.T.L. vcn navci iitanu. Ifec amiaamlii, 

(. Itaque qvaiait dapìex. Nam in- ner. remi^boa, nec rd)M aSìi aco*- 

cnlulnraeieenleDoannnunuaprDiian- aarììi ìnatracUe. 



5cb¥ Google 



IN VERKEM ACT. II, LIB. V. S^i 
ritiam , nomine classis esset ia Sicilia, re quidem Tera 
naves inanes , qux pnedam preetori , non quae pras 
donibus metum afferrent; tamen, quum P. Csese- 
tius^ et P. Tadìus decem navibus bis semiplenis na- 
TÌgarent , navem quamdam , piratarutn preeda refer- 
tam, non ceperunt, sed adduxerunt, onere suo piane 
captain atque depressam. Erat ea navis piena juven- 
tatis formosissimse , piena adenti facti atque signati, 
multa curo stragula veste. Haec una navis a classe 
nostra non capta est, sed inventa ad Megarìdem, qui 
locus est non longe a Syracusis. Quod ubi isti nun- 
tiatum est, tametsi in acta cum mulierculis jacebat 
ebrìus, erexit se tamen, etstatim qusestori legatoque 
suo custodes? misit complures, ut omnia sibi integra 
qtiam primum ezhiberentur. 

Appellitur navis Syracusas : exspectatnr ab omni- 
bus ; supplicium sumi ^ de captivis putatur : iste , 
quasi pneda sibi advecta, non pnedonibus captis, si 
qui senes aut deforme» erant, eos in bostium numero 
ducit; qui aliquid formse, setatis, artificiique habe- 
bant, abducit omnes; nonnullos scribts suis, filio, 
cobortique distribuii; sympboniacos boraines sex cuì- 
dam amico suo Romam muneri misit. Nox illa tota 



6. P, Ctii*tàa. Ycrrìi qiunicir. — eligare, quom velleiit indnlgere genio. 

P. TcJiiu. Eimdem leptu. — .tfn- Unda hnal^rt, in litore venari, id 

gattnm Jaetiat. Vui nmt qna orna- CM, epnlari. 

■■Iti at iMgnifimiiti» pitia elabo- 7 . Cutto^»- Homin» qui obMrr»- 

natBT. SigniUum Mt pecnuia , quii, roit uà qDÌd cUm imOTentnr. , 
ntiuBBC, U|iuun iliqacHl ioiprMiDD i.Suppliciamtami.StuBptamni. — 

habtut. — In acta. Id nt , in liton, /a hatdum rutnitro dacit , id «I , ni. 

Nua actam vnlgo STncnuni Ulni il- timo lapplicia afficit. — JEtatù. Qui 

lod appeUabBat. Doacriliitar lapra , Klate florebaat ; adolescentes. Infra , 

np. II. Fit a gneco dxrn- Hsc voce np. 19. — An^ii. Qoi utam ali- 

Duu (M alUm Virgiliu, jGd. T,di3: qnam caUcbaal, wUicet liien*, amn* 
■ Al procnl in «cja teerelK Tnwdc* ■ can» , «e— CoiomyuB. Pr«t(iri«, Ad. 

acta». SolebaDt anteiD Teterca octiun Exo. da Przt. prov. 1. 1, part.secund. 



5cbvGoogIc 



37» M. T. CICERONIS 

exinanìenda navi consuniitur. Archipiratam ipsum 
videt nemo, de quo supplìcium sumi oportint ; ho- 
dieque onines sic habent 9 ( quid ejus sit , vos ooa- 
jectura quoque assequi debetis ) , istum clam a pìratis, 
ob huDc archipiratain , pecuniam accepisse. 

XXVI. Gonjectura bona est^. Jadex esse boDOS 
nemo potest, qui susplùone certa non movetur. Ho- 
inìnem nostis ; coosuetudinem omaium tenetis : qui 
duceio pi^edonum aut hostium ceperit^ quam libenter 
eum palam ante oculos omaium esse patiatur. Hchdì- 
nem in tanto conventu Syracusis Tidi neminem , ju- 
dices, qui ai%hipiratam captum vidisse se diceret, 
quum omnes, ut mos est, ut solet fieri, concuire- 
rent, quaererent, videre cuperent. Quid accidit, cut 
tantopere iste homo occultaretur, ut eum ne casa 
quidam quisquam adspìcere posset? Homines mari- 
timi' Syracusis, qui ssepe istius duds nomen audis- 
sent, quum eum siepe timuissent, quum ejus cru- 
ciatu atque supplicio pascere oculos, anùnnmque 
exsaturare vellent : potestas adspiciendi nemìni fiicta 
est. 

Uous plures praedonum duces vivos cepit P. Ser- 
tìUus^, quam omnés antea. Ecquando ìgìtur isto 

g. 0?nflei tic MaBerU, SnbanA. per- Uie tnt ivOMXoutcì , nec quo cam 

•uunm. — Quid ejai lU. Id al, >cra «hoiiuiHa>p«rtiiM>t,app>n>ajiDiHl- 

oeciM Ut canim opinio. Vid. SanoU DOtarire GnaT. M alil ; cetefOB mdu 

MiD.pag. 6i8, MibìPatiE. ptiet, ut rit plani, poN ncboa, 

XXTI. i.Co«ywMra(aR(i«f«.Noa velUmt, rabandicDdoiD eucMkafi- 

ut temenria, aliu le i a«d DliliMinia, qoid , tane animo votaptaum M- 

quia tnhii jodicU aDionuu ad Tecita- uiui niNi ctptmnt. Inconiequaitù on- 

(cm rn ; bona facilita* «M eoqJMtona tkmii plura esempla in Cioeroac , et 

lariendn. ceUrii optiaue aoue ioriptarilHU in- 

s. Bomiaes maritimi. li qui Syra- veiiirì dadum TÌii doed ai^ioi (dwct- 

ernia enDt,et oppoDDiinir nudiurro' Tanwt. 

nnt , qui tono unit ■ nboi naritiioit 3. P. SwiUa*. Conaiil ans. V. C 

aUeni, et in acquaiti c^ute bù dwdio- 673, piralaa mnlEbiDinriiH fiulit. li 

iintor. Olim legdMlDr 'Hamertuii -. Phudim, Olympmn, Coriciim, tiIì- 



5cb¥ Google 



IN VEBREM ACT. II, LIB. V. 373 

(hictu i quisquam caruìt , ut vìdere piratam captum 
DOn Uceret? At contra, quacumque iter fecìt, hoc 
jucundissimum spectaculum omnibus vìnctorum ca- 
ptorumque hostium pnebebat. Itaque ei ^ concursus 
undique fiebant, ut Don modo-ex hìs oppidis, qua 
ducebantur, sed etiam ex fioitìrais, vìseodi causa, 
convenirent. Ipse autem •triumphus'^ qiAmobrem 
omnium triumphorum gratìssimu» populo romano 
fìiit, atque jucundissimufl ? Quia nihil est Victoria dui- 
cius ; nullum est autein testìmonium victorite certius , 
quam, quos ssepe metuerìs, eos te vinctos ad suppli- 
dum duci videre. 

Hoc tu quamobrem non fecisti? quamobrem ita iste 
pirata celatus est, quasi eum adspicere ne&s esset? 
quamobrem supplicium non sumpsisti? quam ob cau- 
sam hominem reservasti? Ecquem audisti in Sicilia 
antea captum archìpiratam , qui non securi percussus 
sitP unum cedo auctorem tui &cti ; unius profer exem- 
plum. Vivum tu archipiratam servabas, quem per 
trìumphum, credo, quem ante currum? tuum duce- 
res. Neque enim quidquam erat jam reliquum, nisi 
ut, classe popuH romani pulcherrìmaamissa, provin- 
ciaque lacerata, triumphus navalis tibi decemeretur. 

dMÙm» C3ÌGÌB nrbai , qnlbiu •« pi- — CanyenirtiU. SnlùiiUllig. boMe*. 

nUa toBbiDtiir , Iiianuiqiia ipnin «r- 6. Ipse tuiun triuinpÀut. TrìoM- 

cttD Cilici» tì cepit ; onde iHurico* pbivit ei bello pintico Scrnliiu aooo 

eognominilm at. Pinru liUocdiiia fljS, mi umii pottqDam Aunt OOB- 

radinlcgnutei Pompeioi vioit, ftulit , ani ,L.OoUtìo, Q.Aimlìa Colla cao' 



^.Iito/raelu.&TÙMaà.YKtarim.UtM j. JiUe eamoH. Trìiu 

ddectatioiw. 9!c Com. Sep. iaEiune- mare. Nun apnd &<aiuaos id mari* 

IH, op. II : - Vcnicbdinleia»] Eu- fuit, at qni triumphantei Urbein ini- 

anwm nlnunqi» geniu hamiDiim , (t nnt, vinstoa hoitiun dnoot anta cni- 

qnì prDpler odixun fJrufUitn ocnlìa ex nun muiD docaioit « eoaqne quam de 

qu GUB cipere leUent -. tyto In Capitolimn canam BioUi* 

5. /Mfnaei. Id att, ed eoa. — Qaa iDapamt, doci In etw««na) McaiiqM 

daceiaiinir. Suband. TÙictl botte*, feriri jabcnut. 



5cb¥ Google 



374 M. T. CICERONIS 

XXVII. Agc porro , custodirì dacem prsedoonni 
novo more, quam securì feriri omnium exeniplo, 
magis placuiL Quse sunt iste? custodise ? apud quos 
homines ? queraadmodum est asservatus ? Lautumiag' 
Syraciisanas omnes audìstis; plerique nostis. Opus est 
ÌDgens, magnificum, regum ac tyraDnoram ; totum 
est ex saxo in mirandam altitadÌDem depresso, et 
multorum o'peris' penitus exciso : nibìl tam ctatismn 
ad exitus, nihil tam septum undique , nihii tam tutum 
ad custodias, nec fieri, nec cogitarì potest. In has 
lautumias, si qui publice custodiendi sunt , eÙMO ex 
ceteris oppidis Siciliae deduci imperantur. Eo qood^ 
multos captivos cives romanos conjecerat, et quod 
eodem ceteros piratas contrudi imperarat , intelleiit, 
si huncsubdttitium* archipìratam in eamdem custo- 
diam dedissetjfore, ut a muhis, illisinkutumiis.ve- 
rus il!e dux quen^retur. Itaque hominem buie optima! 
tutissimieque custodia non audet committere : deni- 
que Syracusas totas tìmet : amandat hominem. Quo? 
Lilybseum fonasse? Vìdeo : tamen homines marìtìmos 






ixvn. 1 

ci* ortlKigniphU oiiuKi non aouMsn- FaMu , inde axeU iiiiu UpIdM «d a 
tÌDDt : aliu placet Zatamùe, aUÌM id- ■tmendam nrbflm Synccuu, 
lamta. Apai iii>nnQUoi, Laolomùe. i. Optrù. Id «t, Uborìbiu. — Ad 

FilagFBco Xic,Upii, MW-reiJUtprttr. *CTM du> o^nle* , qn» fneconor 
m«d. vnfciWpin, CKderc. Inqnalg^ DUgk bifl nBgnt. — Pu 
TOfiUi Hint lipJoidinK. Ejnamodi lat^- Ji lant. Id cat , poblici 
oidliwn SjneiuBni pra nrcera hi- ' 3. So qaed. Qoii eo, id «■ 
bammt.Thacydtdea qui eii liisnjuat Utoini». — Eodam, tu « 
•odem MUD Yocit , nib Baem libri 

TU dewriUl. Diligeotcr vero de aia 

■DMcrfanun lede diipntit D'Ornile In 

Sicnlii. CarccMm illom sjncnninim 

■ cradaUuiiDo tynoDO Dfonjiio b- 

etioB Sjneorà Msm stl faie obacnre 

lUlioi, et diMttiiu inha, cip. SS, 

Longc Biitem uUe DìonyùnMi hic lo- 



Teri irchipirvm mppOHimt , in ei 
dem CBrc«ran conjxdnM, fon 
pirata , in Untnmiii qal ewail 
iUum «rclupintam nouou , bnnc i 
itntm anUpIni 



bv Google 



IN VERRREM ACT. II, LIB. V. Ò-j5 
non piane ^ reformidat. Minime, judices. Panormum 
igitur? Àudio : quamquam Syracusis , quoniam in Sy- 
racusano captus erat , maxime , si minus supplicio 
affici T at custodiri oportebat. Ne PaDormum quidem. 
Quid igitur^? quo putatis ? Ad homines a piratarum 
metal et suspicione alìenissimos , a navigando rebusque 
marìtìmis remolissimos, ad Centurìpinos, homines 
maxime mediterraneos?, summosaratores, qui nomen 
uumquam timuissent maritimi prxdonìs, unum, te 
pnetore, homiiasent Apronium, terrestrem archipi- 
ratam^. Et, ut qulvis facile peispiceret, id ab isto 
actum esse, ut ille suppositus» facile et libenter se 
illum, qui non erat, esse simulare! ; ìmperat Centu- 
ripÌDis, ut is TÌctu ceterìsque rebus quam libéralissime 
commodissimeqné habeatur '°. 

XXVIII. Interea Syracusani , bomines periti ' et hu- 
manì, qui non modo ea, quse perspicua essent, vi> 
dere, verum etiam occulta suspicari possent, babe- 
bant ratìonem* omnes quotidìe piratarum, qui securi 
ferirentur : quam multos esse oporteret , ex ipso 



timull; tei 



5. fion pkat. Non i 
firmidat. Sjnciu» toc 

ipamHitimi hidl —MÌHunt. Homl- 

6. Quid igiairf Scilieot, nua fa- 
ÒMta potati*? Qaa ductmn cnilitii? 

7. Meditarraaaoi. In niedù Sicitù 
looge ■ourì pouloa. — Summoi ara- 
Jarei. Uniantioai «lauiui deditoi. Db 
Iproiùo vìd. lib. lU, cip. 9. 

$. Temitrem artliipiralam. Id tu, 
D fomiau , Dm caia cete- 



11 qaonim «rat priacepa 1 
vcunt et er^Hunt. 

g. Ille suppoiìlHs. Ex hoc loco et 
a iUa iDpra pttel veroni «rofaiptn- 



lam, folnu peoiuiù,j«lB ■ Tarn di- 



r. Libri 

Tatetes b*bnil panini atUiiitatur, 
partila aJkihtrelur. 

XXTIU. 1. Perùi.Vwa remm.—Bii- 
maai. I. e. morOitu et literii excnlti , ia- 
qoit Humt. Sed quid morei et lim ad 
aa qojc de Sjracaunja hio dicnntorf 
Hnnuno* dicil prò aontii et inganioiìs, 
qules mnt Siculi , ave etiim corioai, 
qoia hominifaiu hoo innitnm eil, ut 
TalinI scire in primia, qoK octmltaii- 
tar, ut explieant Hotom. et Emeat. 
Cf. Vecr. rv, 44. 

1. Habtbiat ratìonem. Id aM , pi- 
mus qootidie ntuneiaLaiK. 



5cbvGoogIc 



376 M. T. CICERONIS 

navigio, quod erat captum, et ex remorum numero 
coDJìciebant. Iste, quod omnes, qui artifìcii ^ aliquìd 
habuerant aut fonnse, renioverat atque abduxerat, 
reliquos si, ut consuetudo est, universos* ad palum 
alligasset, clamorem populi fore stispicabatur , quum 
tanto phires^ abductì esseut, quam relieti. Propter 
hanc causam quum instituisset alios alio tempore pro- 
ducere, tameu iu tanto conventu nemo erat, quìa 
rationem numerumque baberet, et reliquos^ non de- 
sideraret solum, sed etiam posceret et flagitaret 
Quum maximus numerus deesset, tum iste homo ne- 
fkrius in eorum locum , quos domum suam de piratis 
abduxerat, substituere et supponete ccepit cives ro- 
manos , quos in carcerem antea conjecerat : qn(»-uiD 
alios Sertorianos ^ milites fiiisse insimulabat, et ex 
Hispania fugientes ad Siciliam appulsos esse dicebat; 
alios, qui a preedonibuserant capti, quum mercatura» 
facereiit, aut aliquam aliam ob causam navigarent, 
sua voluntate cum piratis fuisse arguebat Itaque aliì 
cives romani, ne cognoscerentur, capitibus obvolutis 
e carcere ad palum atque ad necem rapiebantur ; aliì, 
quumamultis cinbus romanis recognoscerentur', ab 

3. Aràjim. Qui artcm iliqnai» cai- Plorìm» ciflutea In potatitMU «bb 

lahiDI, KÌIIcel lilem, iui»(cun, eio. redegii.et Tonunoi duo* fòdil «<«)• 

(. Univenoi. Omoei dmnl. — jij tu. Tindem ocUTO duetti» mi umo 

palum. Ut vlr^ c«it,*«iiii IVrinm- in eonvÌTÌo Inltrieoln* eat ■ M- An- 

tnr. tonio , H. Peqwniu illiiqiie conjon- 

5. Quanttujuo piarti. Id eat, multo ti*. Eo Ocdw dditsm tat inperÌBn 
plnret. yerres enlai ibduent Diiilto tà Perpennun , qQem Pompdiu umo 
plurea piratai, qnam «ecori ferimdoi •aqacDle lìctnm captnmqDfl interanit, 
Kliqneral. ac demolii bduo 681 , qui crai hiifaH* 

6. Et reSqaot. Qni» deeue hitelii- IhUÌ fere decimiu, aheodeiD Pompdo 
gebil. rteepta innt Hiipmiac. Li*. EpiL 9i>; 

7. SertoHaaoj. Sertorio* , iir mm- Flonu, m, aS. — Fugiaita. hiti- 
m«,>ed calamilOHi vlrtati*, a Salla bui tuia oiminim delelù pò- FoD- 
pnMcripnu, in Hitpanlim ptoAigll, peiam. 

obi ingenibellameicitavit) anno 673. 8. Rteogitoieemaar. Ed.Ml«mb. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. V. 377 
omnibus defenderentur, securì feriebantur. Quorum 
ego de acerbissima morte crudelissimoque cruciata 
dicain , quum eum locum tractare coepero; et ita di- 
cam, ut, si me in ea querimonia, quam sumbabiturus 
de istius crudelitate et de civiura romanorum indi-- 
gaissima morte, non modo' vires, verum etiam vita 
deficiat, id mihi praeclarum et jucundum putem. Ha^c 
igìturs est gesta res, hìec Victoria praeclara : myopa- 
rone piratico capto, dux liberatus; sympboniaci Ro- 
mam missi ; formosi homines , et adolescentes , et arti- 
fices domum abducti ; in eorum locum , et ad eorum 
numerum cìvès romani hostilem in modum cruciati 
et necati ; omnis vestis abiata ; omne auram et argen- 
tum ablatum et aversum. 

XXIX. Àt quemadmodum' ipse sese indiiit priore 
actione? Qui tot dies tacuisset' , repente in M, Annii, 
hominis splendidissimi, testimonio, quum is cives^ 
romauos dixisset, et archipiratam negasset securì esse 
percussum, exsiluit conscientia scelerìs, et furore ex 
maleficiiscoticepto excitatus, dixit, se, quod sciret*, 
sibi crimini datura irì, pecuniam accepisse, neque de 

«X H5 cif^aojiwmilur, reccpitqoe Cu. qnoniBp'i expedirc conintar, co DU- 

StfpluDD** gU impcdiimt. 

9. BoK igitur. En ifitnr pratclaii 3. Qui tot £ti taeaisitt. Jan dixt 

Inpcntaii* bdlicam fiiiniitwl En SU prioran AclioBem dicbu uovam pcr- 

qDam untopae pncdioai Horlenniu aetua fuiua; 

de pinti* TÌGtorial — Dax Hbtratiu. 3. Cod. Cuj. eiwm runoAHm. Kc 

Inmìa eoi vim addit npetllio bievii oepit nun Gniv. Emeit. J. V. L. 

M ÌDVÌdÌ(M> nperjonua, 4. Quoif icint. Qnod non dnbilar«t 

XX1X< X. Atqatmadmaduin.Cn- quia «tappUcio Mibduiuet Tciam ar- 

Ben M^utalia , objactam anpra cap. c^ipirataiD libi objectain iri ìd laotam 

■5 , coofirnutuT ipsinaaiM Tenta con- ftiiaae proptsr pccmuam qnin ab eó 



ìiit. Id eit, icrelÌTii, ìllaquuTÌt, idiip^taid ai domi aiuc ad jadicinsi 

ala Ocotcmi oeUpliora mmpta de aanAi reairvaaae , quo {adiiaa tjoa le- 

1, qua <D plagaa aibi ■ Tenatorìbiu atìmonio ctinen iniiiùeonun dilnero 

, qoibiu ae poaiet.' 



5cbvGoogIc 



378 M. T. CICERONIS 

vero archipirata sumpsis&e suppliciuiii, ideo securi 
non percussìsse : domi esse apud sese arcfaipiratss 
dixìt duos. 

O clementiam^ populi romani, seu potius patien- 
tiam miram ac siugularem ! CÌTeni romanum securi 
esse percussum Annius, eques romanus, dicil : taces. 
Archìpiralam negat : fateris. Fìt in eo^ gemitus om- 
nium et clamor ; quum tamen a praesenti su^plido 
tuo se continuit populus romanus et repressìt, et sa- 
tutis su£ 7 rationem judicum severitati reservavit. Qui 
sciebas tibi crìmini datum iri^ ? quamobrem sdebas? 
quamobrem etiam suspìcabare? inimicum habebas 
neminem ; si haberes, tamen non ita TÌxeras>, ut 
meturo judicii propositum habere deberes. Àn te, id 
quod fieri solet, conscientìa timìdum suspìciosumquc 
faciebat ? Qui igitur"*, quum esses cum imperio, jam 
tum judicium et crìmen borrebas ; reus , quum tot 
testibus coarguare, potes de damnatioue dubitare? 
Verum, si crimen boc metuebas, ne quis abs te ^p- 
positum esse diceret, qui prò arcbipirata' securi feri- 
retur : utrum tandem tìbi ad defensionem firmius 
fere putasti , in judicio '% coactu atque efflagitatu meo , 
pnMiucere ad ignotos'^ tanto post eum, quem archi- 
si O ehmmuiam popoli ramamt 9> JVim» ita inxtra», Itee iranv 
Qui, hoc andilo , Tebemantra quun acdpÌMl^ niDL 

•■MtconuMMiUiapraMDtilaDMDTcr- in. Qui igilm; yammeÉitt. U al, 

ra nipplido M «onUonit ao repnait. nuomoSa Ifitnr. — Oimtii kuiitài. 
'6. Fu in ao gamiiui. In eo non Id ut , iccnutùiiHai , qOMB ex k^*- 
■gDOMit Ri^. ot Ttapoil GnBviua. mm toorom coucimitia oaUm foie 

•j.Setalùaaa.là ni , uloleiu com' providebu. — BaufUMinlal teiàtm. 
nnunni, qua ■gitiU' io uno circ dmì ^ qui^Hudom MSS «lenat reut' 
ìjtì^., ■ w^iml.i t jniJÉ..:i.Én vJTulrran Jjiiai II. Injttdicia. Tetni liber in fai' 

Sdiiiti. offért de Ilio ■ ollioaùi tuy - ; cium. ¥. Ubiui. 

wd ipH nibil mnuvit. la. Produetre adigmoloi. Ad «a*. 

8. CrimlmJatnm inV Te paonoun id esi , id judiow UHW.qoi bue v 
cbipinMui tuta ct^DOMcbw^ Tm 



Digitizeoby Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. V. 379 

piratam esse diceres; an recenti re, Syracusis, apud 
notos, inspectaDte Sicilia psene tota, securì ferire? 
Vide, quidintenit'^, utrumÉtciendum£uerìt.IniUo'^ 
reprehensio nulla esse potuit; hic defensio nulla est. 
Itaque ìllud semper omues fecerunt ; hoc quis ante te , 
quis pncter te fecerit, quEero. Piratam vivum tennisti. 
Qaem ad finem'^? dum cum imperio fiiìstì. Quam- 
obrem? quam<^ causam,quoexemp]oP cur tamdiu? 
CUT, inquam, dvibus romanis, quos piratse ceperant, 
securì statim percussis , ipsis piratis lucis usuram tam 
diutumam dedisti ? 

Verum esto : sit tibi illud lìberum omne tetnpus, 
quoad cum imperio'^ fuisti :etiamneprivalus?etiamne 
reus? etiamne pxne datnnatus, hostium duces privata 
in domo relinuisti ? Unum , altemm mensem , prope 
annum denique , domi tuse piratse , a quo tempore 
capti sunt, quoad per me Ucitum est, fuerunt; hoc 
est , quoad per M*. Acilium ' ' Glabrionem licitum est , 
qai, postulante me, produci atque in carcerem condi 
imperavit. 

XXX. Quod est hujusce reijus? quee consuetudo? 
quod exemplum? hostem acerrìmum atque ìnfestissi- 
nium populi romani, seu potius communera hostem 
geotium natiouumque omnium, quìsquam omnium' 

igiittet hìe actÌTa wnwtor da !ìi qui i5. Qatm adJSnem, Qiumdìu 7 — 

■^ cofoeaeelMDt. Sic voxnMM.qiUB Quamoinm. Non est in Heg. cod. 
••quilar, aeci^aid«Bt pn> ii* qoi no- 1 6. Cum imperio, UÌo lociu oalen - 

Tinmt. PbKdma dixìt in utara ms- dit pnrttim et eam imperio ctic ab 

«Km : ' ^juWDi lUlit, siMUMtdariHiu. auliquù opponi. 

iZ. Quid iMteriil. Qnataminutt ij.3f. jtcilìum.'Uajiajndiiiii pne- 

itiNnptoi bao dno, et utrum, ale. toiam, pene* quam a> potcìlu anit. 

U. In ino. Io iDa re, id eat, in XXX. i. Qaitquain omnimm mot- 

•^plìcia nBKDdo (Ulim. — Btpn- ta/iun. In cod. Rag. -qDiMjnam on- 

*<«» mila. Qoia moi eit, nt capti niiun» tioD legitDt. Omaiim norui- 

pinls tecnri itatiiii ArriantBr. — Uie. lium , mX Gmv, poterai «ne incom- 

" W,qnod eniBien'Utiiuqaa Dooc. modo abTu«> 



5cb¥ Google 



38o M. T. CICERONIS 

mortalium privatus iatra moenia domi suae retioere 

poteri! ? 

Quid? si prìdie, quam a me tu coactus es confìterì, 
cìvibus romanis securi percussìs, pnedonum ducem 
vivere, apud te habitare; si, iuquam, prìdie domo 
tua profiigisset , sì aliqtum manum ' contra populum 
romanum facere potuisset, quid diceres? Apud me 
habitavit; mecum fuit; ego iltum ad judicìummeuBi, 
quo facilius crìmen inimicorum diluere possem , vi- 
vum atque incolumem reservavi. Itane vero? tu tua 
perìcula communi perìculo defendes? tu supplìda, 
qufe debenturbostibus victis, ad tuum^, non adpo- 
pulì romani tempus conferes? populi romani bostis 
privatis custodiis* asservabitur? At etiam qui trìum- 
phant, eoquediutius vivos bostium ducesservant, ut, 
bis per triumphum ductis, pulcbetrimum spectacu- 
lum fnictumque victorise populus romanns perspicere 
possit, tamen quura de foro in Capitolìum^ cumim 
flectere incipiunt, illos duci in carcerem jubent; 
idemque dies et victorìbus imperìi'', et victis vita: 
finem facit 

Et nuDc' cuiquam credo esse dubium , quin tuid 



1 . AUquoBt ntanum. Aliqnu copiai 

panre. AfoiuupramnldnulineaniuU <diou«tiir, mot eret unlùpo' opperiri^ 

•duD Uforptlnr apud Vi^. £aeiiI.VI, dontc caplivomm et ipaioi boatioB 

Mo. — Cantra populum roimatium, diieii,u euM inuv ciplÌT<M, Bono 

Codez Limb. eoatra rempuiriettia. -Mi nantiiU. Qbo belo ttafoniB M 

3. jfd tuam... lémpui. U al, id alùniBi hutiuum iramnlilinnri itt- 

lampiu qnod etit tibi ìdODBun , tni) choabantiir. 
tabiu olile. 6. Imp«ru,.. fiiitm. In Urba b^e- 

(. Pnvatii autodut. Td c«, jn do- rinm habare aon liccbM. Ita^ne la 

BH> piÌTiti homlnii , pò ouUNlia. fcrdutor, nt ìii qni t ri n mph a n te» Ui- 
Llbri quldan TCHTM habnit ■ privar 
boaùni* cnuodii». — Co aitimi, I 

cM , «b aan taa raaanam dblta* tI< tlcbaiB can eo czerai 

vo». Edit. lai. «o jitoqmt Jhaàu. vinco* dadnsemit. 

5. bt CufUoliuMt. Quo qoom Tea- 7. £t mute. Iraoii 



Digitizeoby Google 



IN VERRRM ACT. II, LIB. V. 38l 

commissurus non fueris ( prsesertìm quum statuisses, 
ut aìs, libi causam esse dicendam), ut ìile archipirata 
non potius securì ferìretur, quam, quod erat ante 
oculos positum, tuo perìculo viveret. Si enìm esset 
mortuus, tu, qui crimen ais te metuisse, qusero, cui 
f»obares^?Quumconstaret, istum Syracusis ab nullo 
Tisom esse archipìratam , ab omnibus desideratum ; 
quum dubitwetnemo, quin abs te pecunia lìberatus 
esset; quum vulgo loquerentur, suppositum . in ejus 
locum, quem prò ilio probare vellesO; quum tute 
&SSUS esses, te id crìmen tauto ante metuisse : si eum 
diceres esse mortuum, qui te audiret? nunc, quum 
vivum istum nescio quera'" producb, tamenne id 
credi voles? 

Quid? si aufugisset, si vincla riipisset ita, utKico 
ille nobilissimus " pirata fecit, quem P. Servilius, 
qua felicitate ceperat, eadem recuperavit, quid di- 
ceres? Verum hoc erat : si ille semel verus archipi- 
rata secar! percussus esset , pecunìam iUam " non 
haberes; si hic falsus esset mortuus, aut profugisset, 
non esset difficile alium in suppositì locum suppo- 
nere. Flura dìxi , quam voluì, de ilio archipirata : 

•o j«D dolnlan pOtMt. Sed ndn hoc miui, qacm UdMn prò vera irchipl- 

ìdIoco lecdoDmn Tirietu. P. Enne, nt* abirodit nobi*. — Produeis, la- 

dJniitiiui cditio FlorcDiiD* • et non rrunjii id credi volete Hanc iciiptD- , 

credo cv« dabimn*, Sckdtziiu, «eAt nm, quamvli nnlLiiu codirù luclorl- 

BttDCi cniquftm crudo, at>. < — l^t tate coD^ìrmctar, rccepcmDt Manut, 

aù. Sopra cap. ag. — Tuo ptriealo, Slephiu. Lamb. ErnuL ex lola conje- 

Quia nMJeatatu crìmen eit hoatem vi- clan Holominni, contri libro* om- 

Tim in domo ma leUnera. — firmi, ne* antiquo», qui conManter tamen te 

Adde : ai pto qn* hÌoU pecDDiam Don Jerideri videi. 

1 1, Noèiìiisimai. Famouuimiu, — 



S. Ciùpmbam. Id e*t, cai pernia- Fecit. HSS nounulii • nobiliuimni pi' 

g. Protan tieUet. Id etl, prò Ìlio Sopra cap. i6. 
hiberì.^ — J'n/fiu ouej, Snpracap.ig. i^. Pecaniam iltam. Quam prò eo 

IO. iftteiojuem. Id e*l, nohim ne- accepitli, nt emn tìvuiu dimillerci. 



5cb¥ Google 



38a M. T. CICERONIS 

ettamen ea, qux certissima suothnjtis criminis at^u- 
menta, pnetermisi. Volo eiiim laihi totutn esse crimeD 
hoc'^ integrum : est certus locus, certa lex, c^um 
tribunal, quo hoc reservetur. 

XXXI. Hac tanta prteda' auctus^ mancipiìs, ar- 
gento, veste locupletatus , nihilo dilìgentìor ad clas- 
sem omaDdani , milites revocaodos " alendosque esse 
coepit ; quum ea ras non solum provinciie saluti, ve- 
rum ebam ipsi pnedEe^.esse posset. !Nam sestate suin- 
ma, quo tempore ceteii praetores obire provindaiD 
et concursare^ coQSueverunt, aut etiam in tanto pne> 
donum metu et periculo ipsi navigare ; eo tempcav 
ad luxuriain libidinesque suas, domo sua regia, qax 
regis Hieronis fuit, qua prsetores uti solent, contentus 
non fitit : tabemacula, quemadmodum consueverat 
temporibus sestivis, quod antea ^ jam demonstravi, 
carbaseis intenta velis , collocari jussit in litore : quod 
est litus in Insula Syracusts post Àrethusae fontem, 
propter ipsum introitum atque ostium portus , amoeoo 
sane et ab arbitris remoto loco. Hic dies sestivos seza- 
ginta praetor populi romani, custos** defensorque pro- 
vinci» , sic vixit, ut muli^ria quotidie convivia essent; 





A <»« onxt., pt>dNÌ poKft > 






majsstalii destiiutiu. — Certa lax.Tte 








priElorìs qni denujaUle qnrril.Aper- 


ilKiimcnu, moltMmtùit.iihtU, 




et modo fanc , modo illnc corni. Pts 


IXXI. 1. Hoc Untaprada. Vide 




aupn cip. 1 5. Hdc pertinei hse rTpe- 


i6. Qtun noD u«<i«U) com lanU» 


titio. Ut juilicam memaiia renoTetur, 




et seqocntia pnorìLui iDneclantiir , 


5. Qaadanlai. Sapra cip. ».— 






Min qium Vemiiua libidine perdidil. 


otemitiir Ubbu — In ImmU. Otd 


1. Aemconifoi.QuoipreliadinuM- 


et de Antlinu fonte, vid. fib. IT, 


r...Snpr«cp.>S. 


Mp. S3. 


3. Ip>i prada:. N.m cnm « cliuc, 


6. Cw/M. Qni .d >d manoì. fn- 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. V. 383 
vir accumberet nemo , pneter ìpsum et pnetextatum 
filium : tametsì recte^ sine exceptione dixeram, vi- 
nim , quum isti essent , neminem fuisse. Nonnum- 
quam etìain libertus Timarchides adhibebatnr. Mn- 
lieres autem nuptx Dobiles, prteter unam^ mimi 
Isidorifilia[n,quamiste, propteramorem, abRhodio 
tibicine abduxerat : Pippa qucedam » , uxor £schrìo- 
dìs Syracusani, de qua muliere plurimi versus, qui 
in istius cupidilatera &cti sunt, tota Sicilia percele- 
brantur. 

Erat et Nice, £acie eximla, ut praedicatur, uxor 
Cleomenis Syracusani. Hanc Cleomenes vir amabat : 
verumtameo hujus libidini adversari nec poterat, nec 
audebat; et sìtnul ab isto donis, beneficiìsque plurì- 
mis devinciebatur. Ilio autem tempore iste, tametsi 
ea est bomiois impudentia , quam nostis , ipse tamen , 
quum vir esset Syracusis , uxorem ejus partim poterat 
animo soluto ac libero tot in acta dies secum babere. 
Itaque excogitat rem sìngularem : naves, qnibus 
tf^atus^" prasfuerat, Cleomeni tradii; classi populi 
romani CleomcDem Syracusanum prseesse jubet, at- 
que imperare'^. Hoc eo facit, ut ille non solum ab- 
esset a domo tum , quum navigare! , sed etiam liben- 
ter cum magno honore beneficioque abesset ; ipse 
autem, remoto atque ablegato viro, non liberius, 

nctu nal, ut proviiieUm coModlnt Scbótz. edidit, Erat Pippa quttJan. 

CI ddnHlcTet. J. V, L, 

^, Tanuui racM. CanMtio imin io. Ltgatia. P. Tadini. Ibidem. 

ìd Vcnem M ejaafiliom. — Kammtm Cluai pop. rimi, coi vti preetor ipK, 

/miit. E(NCiiÌDcppillu«*ir(»,qiinm vel legalna, tcI quK«tor, HI moi di- 

*ira Dihil digtuiin agaDt , itiiiiiins de> ceiur , non liciolni homo , prceus de- 

"t- bcbat; non dcniqaa Synciuiniu , co- 

8. Praur uaam. Qiue uou ant no- ]tu cÌtìU» botti» fait perpetiu popoli 

bilii,T«tii appellibitiir. Gap. ii. ronuni. Cip. «q. 

g. Pippa qnoìdam , uxor Mtekrio- 1 1 , Imperare. Sic M^tS prò volgiti 

' n. Icctione imperai. 3. V, I.. 



5cb¥ Google 



384 M. T. CICERONIS 

quatn ante ( quìs enim umquam ùtius libidini obstitit?), 
sed paullo solutìore tameo animo «ecum illam habe- 
ret, si Don tamquam virum, at tamquam annulum 
removisset. Accipit Davem sociorum atque amiconim 
Geomenes Syracusanus. 

XXXII. Quid primuin ■ aut accusem , aut qnetar, 
judìces? Siculooe homìni, legati, quxstoris, pnetoris 
deaique potestatem, honorem, auctoritatem dari?S 
te impediebat ista conviviorum mulierumque occu- 
patio, ubi quaestores*? ubi legati? ubi temis^ deoa- 
riis sestìniatunifrumentum?ubimulì?ubitabernaculi? 
ubi tot tantaque ornamenta magistratibus et legads, 
a senato populoque romano permissa et data ? denique 
ubi pTsefecti^ et tiibuni tui? Si civìs romanus dignus 
ìsto negotio nemo iiiit, quid civitates , qu« in amidtùt 
fìdeque populi romani perpetuo manserant? ubi Se- 
gestaua? ubi Centuripina civitas ? quse tum oGBdis, 
fide, vetustate, tum etiam cognatione populi romani 

XXXn. I. Quid primum aulatea- pelIibatDr.'Vid.liIi.IV,c>p.g;[inBa, 

tem. iDTidiaM in Verrem dnbìHtio. l!b. XLII, cap. i. 
C«;nti, id e>t|Vel Ugiti, Tel quinto- 3. Uve, niqtie ad éala, Enut. 

ru, Tel pnctorìa. Non cnim tm ula> alituido Lne immtgiuic «"— »i^' 

poteaUtH, «ed lianim anaui deomeni J. V. L. 
dium Uùtw qutritur ontoT. 4. UH pnr/ecii. TiibnncM niUung, 

a. Ubi qiianorti f uiiìtgali.' Ai prefectoa, legitoa, qnHton*, Kna 

qnoa nimiracn pertiDcbat, to abaenta, in profincìam, ad aauin rei allttarii 

claaii pnceaw. — Ubi leraù denariii. iJnccbatprKior.HtecilliiiaetatcolMn. 

Curtibi in celUm dabalur frnmentimi — Digmuutoiugotio.Tììfjmniiàài^ 

( quod tu. qaamtli aeiutm aataiti* pneeaaet.— Quid eb/Uatet. Kn'OAlta 

quaterna io liagnloi modioa itatiiisMt, aula cinbu faominnn dare non pota- 

temia deiutìi* Kilimaati, eie§Ì6tigas nnl, qui di^m eiict ìlio Ufotia. 

■b aratOTibni ) nù! ut opera tua tuo- QaJDque arant in Sicilia elrilala qa> 

nuoqQcpoptdiunimanuaproaaluteaa- wniper in fida niuaeraDt. lib. m, 
ciornmiUerelDr. — Ubi nudi?Ti».^t'at- . cap. 6 — Uhi Segtitaaa? Cai St^gal^ 

ta> enntes in prof iucìam , mulit, ti. anm cileni oUasi non pnttixiiti? — 

btmacaUHjaeetomiiialioìnatnuiieDlo Cognatione papali romani, eie. Hoc 

militali omabantur, De quid tale aaeiis ad Segeslam tatitom pRtiiwt. Tid. 

iinperatent- Hoc aulem vasariuat »p- lib. IV, cap. 33. 



5cbvGoogIc 



IN VERREM ACT. Il, LIB. V. 385 

nomeii attìnguot. O dii immortales! quid? si^ harum 
ipsarum civitalua militibus, navìbus, navarcfais, Sy- 
racusanas Cleomenesjussus est imperare, non omnis 
bonos ab isto dignitatis, sequitatis, oIEcììque sublatus 
est? Ecquod in Sicilia bellum gessimus , quin Centu- 
ripìnìs sociis, Syracusaois hostibus uteremur? Atque 
hjec omnia ad memorìam^ vetustatis, nonadcoDtume- 
liam civitatis refeiri voto. Itaque ille vir clarìssimus, 
sununusque imperator , M. Marcellus , cujus virtute 
captfE, misericordia conservatse sunt Syracusae, faabi- 
tare? in ea parte urbis, quse insula est, Syracusanum 
neminem Toluit. Hodie, inquam, Syracusanum in ea 
parte habitare non licet : est enim locus, quem vel 
pauci possant defendere. Committere igitnr eura 
□on fidelissimis bominìbus noluit : simuL^ quod ab 
illa parte urbis navibus aditus ex* alto est. Quam- 
obrem qui nostros exercitus ssepe excluserant, iis 
claustra loci committenda non existimavit. 

Vide, quid intersiti> inter tuam libidìaem, majo- 
romque auctoritatem ; inter amorem furoremque 
tuum, et ìllorura consilium atque prudentiam. Illi 
aditum titoris Syracusanis ademerunt ; tu maritimum 
imperium concessisti : illi habitare in eo loco Syracu- 

5. Qndf li tartim, Qdìil de Tcm bello , qnoil io Sicilia gatmn eM , so- 
a ab iUo btlnum ftiùw ntiancm 6. Al. e codd. • Atqua Iums ego »à 

•j. Hakitart.... luminem ■oolait. 
Cor? qni« qai ilUm partem nrbii Le- 
namit , lo eoram potcautem nrbtm 
taìanm intelligabil. 

g. Simili. Et ob lune altenin rado- 
nem , qnìi pocou ibi est. — Ex alto, 
Snband. niari. 

9. yidt yaid ùittnit. Acrìor fi| tx 



Ogietì. N» rafarri gntiaiB deneh 
bk ipaii dritatibai , qnibu in ornai Tarìn. ijimiDdi loca reperiai. 
II, Gc-immtenia. a5 



5cb¥ Google 



386 M. T. CICEROiriS 

sanum, quo naves accedere possent, nolueront; tu 
classi et navibus SyracusaDum prasesse Toluisti : qui- 
bus ìllì urbis suce partem ademeruot, iis tu nostri 
imperli '** partem dedisti; et, quorum socitvum opera" 
Syracusani nobìs dicto audientes suot, eos Syracosaois 
dicto audieotes esse jussisti. 

XXXIIL Egreditur Centuripìna ' quadriremi Geo- 
menes e portn; sequitur Segestana navis, Tyndarì- 
tana , Herbitensis , HeracIJensis , ApoUooieosìs, Halun- 
tina : prseclara classis in speciem , sed inops et infir- 
ma , propter dimissioDem ' propugnatorum a^ue re- 
migum. Tamdiu in imperio suo classem iste pnetor 
diligens vidit , quarodiu cooTÌvium ejus flagiliosissi- 
mum prsetervecta est : ipse autem, qui visus multis 
diebus non esset, tum se tamen in coaspectum nautii 
paullisper dedit. Stetit soteatus^ prxtor popoli romaDt 
cum pallio purpureo , tunicaque talari , mulìercuU 
nixus in litore. Jam hoc ipso istum vestitu ^culi, ó- 
vesqne romani permulti saepe vìderunt. 

10. Itoitri in^riipanem.TSumpan anm mira sxtottit QiÙpdlIUM L TQI, 
impeiil «ut oiaua* ; pm ■Itm raot eàp. 3 : ■ An qniiqaaiii tam [oocal a 
tc irea tr oi copift. UÌJ dnoboA tonnn concipìrailù ìmAcmilHU tcnun 1001, 
•Ut irapcrinin, ut i\aam IIU in yCTrtml«git,non wiwi 

1 1. Optnt. Quia HwoaUain in sz- ipunn o* intoni ridcatiir, et loo^ •( 
pagDUidii Sttsoiuìi adiuTenuit. — fio- habitnni , hhI qmedini etiam di iii qn> 
bit dieta oadlemttM lant. Vieti nobli dloti non not , obi ip« aduniat. Ega 
parent. — SjTaeatani*. Oratorie, pro oarta mlh! eemt n Tldaor «t mli^, 
□■omcni Synotuino. «tocolo* «t dribrmw otrioagna Mm^Ì- 

XXXm. I. BgreJìmr CauuripiHa. ttM,M«onBqitiadai«iit,tBSilaaian» 

MS lubet ; tgreàitur in Cmtttrìpina. aatloncm ao timidaa i«ian«ndiwa«- 

Advntes ezcmpliun egreglun dwori- — Solaatia. Solua enpida ■muanlia- 

ptlonliab adjaaetia rei, a clrcninitaD- Iwa , ijoIbBi pluiuiaB taatan laimt 

tita liKii , tamponi, panotiaram. Vld. taguntar, oMeria prope nodi* «t Wn- 

faifri, cap. 35. tibo» IwbtiiU rinotia. G«rdJai<«» m m 

9. Prepttr£mbiioium.Siaf m»p, tt, al virtM, jiiaiaiiiTiiii bdli ^Mi 

3t et >5. — TamJiu. Acerbe in pnMo- iiqae tnpaiatoret aaiaiu dacert esiiti- 

nm. — In hnptiio tua. In proriDcia mabauttu'. Vid. Oelltam, lA. XUIt 

in qua erat Cam Imperio. oap. io. De faiSo f mif m l ttf «f**' 

3. Sliàt ioltalui prtrtor, Himc lo- cap, i3. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. V. % 

Posteaquam paullum provecta classis est , et Pachy- 
Qum quinto die denique appulsa est, oautse, fame 
ooacti, radìces palmarum agrestìum, quarum erat in 
bis locis, sicut in magna parte Sidlise, multitudo, 
colligebant , et hls miseri perditique alebantur. Cleo- 
menes autem „ qui alterum se Verrem quum tuxuria 
atque nequitia, tum etiam imperio, putaret, similitfr 
totos dies, in Utore tabernaculo posito , perpotabat. 

XXXIV. Ecce autem repente, ebrio Cleomene, esu- 
rìentibus ceteris, nuntiatur pìratarum naves esse in 
portu Odyssete' ; nam ita Ì5 locus nominatur: nostra 
autem classis erat in portu Pachyni. Cleomenes au- 
tem, quod erat* terrestre praesidium non re, sed 
nomine, sperabat, iis militibus, quos ex eo loco de- 
duxisset , explere se numerura nautarum et remigum 
posse. Reperta est eadem istìus hominis' avarìssimì 
ratio in prsesidiìs, quse in classibus : nam erant per- 
paucireliquÌ,ceteriquedimissi.Princep8 Cleomenes in 
quadriremi Centuripina malum erigi, vela fieri, pne- 
cidi anchoras^ imperavit; et simul, ut se ceteri seque- 
rentur, signum dari jussit. Haec Centuripina navis erat 
incredibili celeritate velis; nam scire, ìsto pnefore, 

XXXrV. i.Odjrisea. Uajiii portai dom eoe cicdiiiiDi. CouT. tamte, ind. 

Mloeiiiema*eteriim£icìlmantioB«n, g«<ign[Au. Fiiall. da nini* licnlù 

praMrTolUain.CluTeriaaSìc.AiKiq.li daead. prior. I, 8 , et T, i. 
i<,^MÌautGiacìiÒJWniacXi(iuii> a. Quod erta. HSS habat (ti; in 

iÌMiaa oaa, poitnm Oàjtàaa te. liM» nlgatù desM. — Honrt, t«dno- 

ifmt, qiue liiiint prope Ulyiicinn nÙM. Quui cofreotk) , «am igaoaiìni> 

priMoMorinm , qood hodie diatnr Yanit ; qnia qoam jiiwiiiliiiiii nililM 

tafo di CmittUueoo, Uide, aìt, id lignificctn, niHiiiodiÌDe; ipue&so»* 

n ri Milli Hill adjacore fiortain, urinai nt, ni pnMÌdinm iUad atME nomine, 

nptrinfniinn , qui dicitnr porlo di non re. 
ChmAkcu. Appacét idem foiue ac 3. /itùtj homiiùt. Tema. 

Uiuir jNHtHM, nt in vett. edd. eal. ^. Pntàdi aKchorai.là nt, Utàui- . 

Qonn autem «Ueant de portai illia* mila , sen fnnea ijiiibiu inuliDTK reti* 

■In onuMi, (pio* qniiieni adiimai, iv nebtatur. Potrò bwc. Tcriia precidi 

ctam aatiqni , niliil certi pronantiui- anelionu, proba depiogonl tcttìa*- 

a5. 



5cbvGoogIc 



388 M. T. CICERONIS 

nemo poterat^ , quid qufeque navìs remis làcere pos- 
set : etsi in hac quactriremi , propter honorem <tt 
gratiam Cteomeiiis, minime multi remiges et milites 
deerant. Evolarat jara e conspectu fere fugìens qua- 
drìrerais, quum etiam tuac ceterae naves suo in loco 
raoliebantur ^. 

Erat animus in reiiquis 7 : quamquam erant paud, 
quoque modo sese ras habebat, pugnare tamen se 
velie clamabant; et, quod relìquum vita; viriumqtie 
fames fecerat, id ferro potissimum reddere volehaiil. 
Quod si Cteomenes non tanto ante fugisset, aliqua 
tamen ad resistendum ratio' fuisset. £rat enim sola 
illa iiavisB constrata, et ita magna, nt propugnaculo 
ceteris posset esse : quas, si in pra^donum pugna ver- 
saretur, urbis instar'** habere Inter iltos piraticos myo- 
parones videret/jr. Sed tunc inopes", relìctì a duce 

lionem hamlnii in fogam racndj. tinnì mnoimmitaiD. CoiumOiB atra 

5. Scira. .... luno pottrat. Qoi» gnedi eraui x«Toéipp<Dtiw , «l oyfooc- 
Terrai pMlto remigca dimuerat. bantur apertis, que gneoe ofpoim 

6. tfoUtòanair. Twde el ciun mi- ■ppelUbintor; ex dDoh<u hÙBeniTioi 
pu difBoilUte K , propter tauigom geaerlba* cbiiM nt plmìiBiUÉ oodMj- 
paucititcm nujTBbÉDt; nam moliri bini. 

proprie didmnr in re ditEcili et Ubo- io. Uria untar. Sic Xn. V, iig, 

riou, qoui moIoD BiOTera. Gjk utìi ene didtnr anibii opm-. 

7. InnUqm. SnbaadiBililibiu.Bt SieM.Antoniiumoompantsidp*- 
laaigibDi qui rtnuoiannt in navìbiu. gnim Acticcam eatttlbmtm tt urhtm 
— Quogiio moi&>. QnomodDCuiBqua ipm» fenbmtnr. Fior. IT, 1 1 , Pmo 
MM rof habtbtu , lege . lubcal , ntl tox initar de mennm et aqniptn- 
legitGeBn.inThai.&b.V.Ìfoijiu,boa timie intdligenda hoc loco ot, nce 
«et , qDÌmnHiDc exitu pngiix fntnnu Tero de similitndiDe, et npufiot m- 
nt. — fttiuimam , i. e. potnu quia *em Cieomenii 
batta, nltimo ni[4>UcÌo m 

i. Batio, Modiu; aliqc 

lidi potiduet. tfjv^aro. HiTifiigemuoblnilM^cl 

g,Illa natii. Oecnnenis. Coiutrala. pagnimptimi et intcr piratici mì^ 

A verbo coutemen , id nt, c<Hitegere. recaoKlom. Tide TociihaiBi origina 

HaTU voùa legen aolebaot antiqnì Ipnd Scaliger. ad FcMnu. 

I, ne &cile io ca* Loitea ii. Intuiti. Sine ope, tSMXa om- 

rt ad tnlini pugnan- nino dntiluti. 



5cb¥ Google 



m VERREM ACT. II, LIB. V. 389 

praefectoque classis, eumdem neces&ario cursum te- 
nere coepenmt. 

Elorum versus", ut ipseCleomenes, ita ceterì na- 
vigabant : neque hi tamen tara pnedonum iugiebant 
impetum, quam imperatorem sequebantur. Tum, ut 
quisque in fiiga postremus, ita pericolo *^ prìnceps 
erat : postremara enìm quamque uavem pirata; prì- 
loain adoriebantur. Ita prima Haluntinorum Davis 
capitur, cui prseerat HaluDtious, homo nobilis, Phi- 
larchus ; quem ab illis praedouibus Locrenses postea 
publice redemerunt : ex quo vos priore actione ju- 
nttorem omaem causamque cogoostis. Deìnde Apollo- 
iiiensis Davis capitur, et ejus prasfectus Anthropiaus 
ucciditur. 

XXXV. Haec dura aguotur, interea Cleoraenes jam 
ad £lorì litiis perveDerat ; jam sese iu terrara e navi 
ejecerat', quadrirememque in salo fluctuantem reli- 
querat. Reliqui pnefecti navium , quuiri in terrara 
imperatorexisset,quum ipsi neque repugnare, ncque 
mari efifugere allo modo possent, appulsis ad Elorum 
oavibus , Cleomenem persequuti sunt. Tuac pnedo- 
num dux Heracleo, repente, praeter spem, non sua 
virtDte, sed istius avaritia nequitiaque ,victor, clas- 
sem pulcherrimam papuli romani , in litus expulsani 
et ejectam , quum prìmum advesperasceret , inflara- 
inari inccndique jussit. 

O tempus miserum atque acerbum provinci.'E Sici- 
liae! o casum ilium muitis innocentìbus calamitosum 

la. Ehmm vtniit. Opfódam in » leetìonem Dolue non idhu Aiil. 
liUn ntnm inter Syncoai « Puiby- i3. /" pericolo principi. Prìmni, 

■d>pifsiioiK, Helorut, M Helorum. XXXV. i. Sete in lerram... ejece- 

OIÌBlcgeb<tnrPWcrun,qDa<lo(nDliio T9t. SnnunuDi Cleomcnu tigoificat. 
laliDin MtoidBnt Ani. Augnitiniu. Uoionnii. Hoinni hunc inpenlorein 



5cb¥ Google 



Zgo M. T. CICERONIS 

atque funestuiri ! o istiua nequitiam ac turpitudukem 
singularetn! Una atque eadem iiox erat, qua pnetor 
amoris turpissimi fiamma , ac classìs populi romani 
praedonum incendio conflagrabat. Afiiertur oocte 
intempesta gravi» hujusce mali nuntius Syiacusas : 
currìtur ad prsetorium', quo istum e convivio ilio 
pKcclaro reduxerant pautlo ante muiìeres cum caiitu 
atque symphonìa. Cleomenes, quamquam nox erat, 
tamen in publico esse non audet; includit se domi: 
neque aderat uxor^, quee cousolari hominem in malb 
pusset. Hujus autem prteclari imperatoris ita erat se- 
vera domi disciplina, ut in re tanta , in tara gravi nun- 
tio nemo admitteretur; nemo esset, qui auderet aut 
dormientemexcitare, aut interpellare vigilantem.Jam 
vero, re ab omnibus cognita, concursabat urbe tota 
maxima multitndo : non enim , sicut antea consue- 
tudo erat, praedonum adveutum significabat igois e 
specula sublatns*, aut tumulo; sed fiamma ex ipso 
incendio navium, et calamitatem acceptam, et peri- 
culum reliquura nuntiabat. 

XXXVL Qudm prsetop quaer««tur , et constaretei 
nerainemnuntiasse, fit ad domum ejus cura cbiowe 
. concursus atqu«> impetus. Tum iste excitatus * audit 
rem omnem ex Tiraarchide : sagum sumit'. Lucebai 

I. Curritur ad prtMerlurH. Domam XXXVI. t. ExdtiUlu.UtoaBO^ 

ngùm , q<i2 regii Hierunit fhent, SxTimarc&iiie.IJhtnaaaotfocaia, 

qiu prietORa nti lalalunt. cm'iu open Verrei bmilùriDi out»- 

3 . Neque aderat uxor. Anure In tur. In eom Ii>cum aditiu ent nemùi, 
Cleoaieiiein. Vid. aupra, cip. 3i. usi qoì lot h 

4 . Specola. Locus eu cdiiiu , lEve d 
motu, «ve tnrr» ille *it, andò longe lib. U , up. iS et 5k. 
pTOspteere at ipecDUri H>lnil qai ri rei 

■ant deitiulì . et node sabUu boe , qnn vcitibni tli» a 

de hoMiom idienra commonenl. De £i non lem gragarii milita, qnu 

conatitnU apud Vclerea ratione ai- ordinnm ducea nudianlar. Ijoadea 

goificandt per igne* nibUloa, legant «IM lòtnua cnn p aln d a men lo; ^irc 

aludiou Poljb. Ex. L. X, 38. piuaiaoie aapt Kunantar. 



5cb¥ Google 



IN VERREM AGT. II, LIB. V. Sgi 

jam fere : procedit in medium^, vini, somni, stupri 
pleDUS. Excipitur ab omnibus ejusmodi clamore, ut 
ei Lampsaceni perìculi similitudo^ versaretur ante 
oculos : hoc etiam majus hoc videbatur, quod in odio 
siinili multitudo^ hominum bnc erat maxima. Tum 
istius acta^ commemorabatur, tum flagitiosa illa cod- 
vtvìa; tmn appellabantur a multitudine mulieres? no- 
minatim ; tum quterebatur ex ipso palam, tot dies con- 
Hnuos, per quQS nuroquam visus esset, tibi fuisset, 
quid ^isset ; tum imperator ab Ìsto prsepositus Cleo- 
menes flagitabatnr; ncque quidquam propius est 
iàctum, quam ut illud Uticense exemplum de Ha- 
driaoo^ trausferretur Syracusas, ut duo sepulcra duo- 
rum prsetonun ìmproborum , duabusque in provindi» 
coQstituerentur. Yerum habita est a multitudine ratio 
temporìsB, habita est tumultus, habita edam digoi- 
tatis existimationisque communis, quod is est con- 
veutus Sp^cusis civium romanorum, ut non modo 



3. Procedit. Amar* h^potjpoù*. 

4- l^mpiacani. Vsmn DoUbello 
lifatDi , Philodaini hoi[iìtii idì filùni 
npen Tolueni ; qnod Ìndica fumitc* 



tomo , in qiM dÌTerubdnr , Vanni 

preoa et open Tcniun cjiu impetra- 
rinoit. C^ Varr. I, a?. 

5. MaUitiàdo... id cat, SyracDuiu. 

6. Tum ùiiiu acta. Rarocaluntiu' 

r— no liiora lìbidinoaa cgant. OLm 
u Dt atta de qo* 
• eiplieintnr, non jim de 
Alo amoDO lUon da qno lopn 3i. 
Comxit Beari dm Hnnui. 

•j. MuUarei. Qoc Venia comiviìi 
«UiibduntBr. Vid. upn cap. 3i. 
K. Da Bagnano. Hailriaiuia in Afrì- 
RM Urbia 6l>]f , 



propier enMUliutcm et «Taiiilm anaiB 
Uticie,in pnetotiaaoo, TÌTiuazDMiia 
eat. Liv. epit. 86 ; VaL Max. lib. IT, 
cap. IO, lom. n, pag. 177 edil. noat. 
g. Batio temporit. Id aal, pericnlì ■ 
praedonibns ìmpendentla. — Tamalmt. 
Snbaad. ntio. Id eat, terrarii qnen 
pmdfuinai adTa&tiu et *ìetoria aita- 
lennt. Hinrìi iaaa mnltitmUnen illam, 
qam Tulgo (emenria eit et pnccepa, 
Tel medio in Bslu ine , qua» coiuilimn 
nnllnmadhibat, tam molta taniaaplen- 

illa pmdentia minbiliiu, ai a Sjn- 
ciuanonim natun , Don aolem ab 
ontorii ingenio profiBÌKeretnr, In- 
dnlget Tnlliiu cÌTÌbiu tnia, qai Syra- 
cuflìa negotiabantar , bE qDoa propter 
probilatem et gnvitatetD digniasiinas 
ea» ait non modo ilta prorincia, aed 



5cbvGoogIc 



Sga M. T. CICERONIS 

Illa provincia « verum etiam hac republica dignisaìmus 

existimetur. 

Confirmant ipsi se '" , quum is ettam tum semi- 
somnis stuperet; arma capiunt; totum forum atque 
Insulam, quae est urbis magna pars, complent. Unam 
iliam solam noctem prasdones ad Elorum commorati, 
quum fiimantes etiam nostras naves reliquissent , ac- 
cedere incipiuot ad Syracusas. Qui videlicet sspe 
audìssent, nihil esse pulchrius, quam Syracusanim 
moeniaacportus, statuerant, sese, si ea Verre prsetore 
non vidissent, numquam esse vìsuros. 

XXXVII. Ac primo ad illa sestira pr£etoris acceduot, 
ipsam illam ad partem litoris, ubi iste per eos dies, 
tabernacnlis positis, castra luxurias coUocarat : quem 
posteaquam inanem locum offeaderunt, et prcetorem 
commovisse ex eo loco castra ' seoseruat, statim sine 
uUo metu in portum ipsum penetrare coeperunt 
Quum in portum dico, judices ( explanandum est 
enim diligentius, eorum causa, qui locum ignorant), 
iu urbem dico, atque in urbis iotìmam partem ve- 
nisse piratas : non enim portu illud oppidum claudj- 
tur', sed urbe portus ìpse cingitur et concluditur; 
non ut alluaatur a mari mcenia estrema, sed ipse 
influat'-in urbis sinum portus. 

io.Ciui/!nniviti/inM.Ideit,ÌDColai htwtiiini, ni mlgo, qniim tat tota» 

inimnm «unni erigmit. mu nrbem ; «d ipu c£ngitamlificiii 

XXXTU. 1 ■ Ciutra. Ironia ut ; arbù nndLjDe , et axtn nriHm nihQ 

quali proptarmilitiaiti illam molìebrau est, niii introitila portot». Hon nett 

prudono ab adita imiti liiiiKat. intellcxeie deacriptioncm butc inMc> 

9. Clauditar. Gnatina maltaa cit picto. Vide de hoc [KirtD teManocn- 

ìd explatunda huju vocia vi h po> lania Dorville ad Charit. p. 5gl. — 

tcatilB. ■ Hominei, ait, et loca dicnotac Mcatia txbtnia , sat lurlia exmai : 

elaudi , illi quum pervenernnt > beo tum moenia nint adifida nriiit , bkU 

quum aita amit id lilon maria aat pra ipaa urbe dieontiir. Conf. eiiaB 

alia invia , qDO non Ucet ultetjna prò- iadic. latin, 

gredi >. Sic antem expUcit Etneal. 3. Sedipie iii^ual,tle, 1 

«^purtna non dafèndli ntbem ab «dita •«eduttnfl.i J.V.L. 



.i,2.ci!, Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. V. 3gì 

Hic,te prastore, Heracleo archipirata cuna qaatuor 
myoparonibus parrìs ad arbitrium suum navigaviL 
Pro , dii immortales! piraticus myoparo , quum impe- 
rium populi romani, nomeo ac fasces essent S3rra- 
cusis, usque ad forum, et ad omnes urbis crepi- 
dines^ accessit : quo ueque Carthaginiensium gloriosis- 
àmx classes, quum mari-plurimum poterant, niultis 
bdtis sfepe conatse, umquam adspirare^ potuerunt; 
ncque pópuli romani iovicta ante te^ prsetorem gloria 
illa navalis, umquam, tot Punids Sidlìensihusque 
bellis', penetrare potuit : qui iocus ejusmodi est, ut 
aate Syracusani in mcenibus suis, in urbe, in foro^ 
hostem armatum ac victorem , quam in porto uUam 
hostium navem viderent. Hic, te praetore, prsedontim 
navìculee? pervagatx sunt, quo Atheniensium classis 

i> G'epidam. Sani aggerei mio rimani poterant; 3' urpe illod tenta- 

qiBdnlo id flnmmii , lut cDJniTia Tcnut ; 4* nQmqium Umen ilio non 

*qn> ripun cdifioti, quibù &nctai dico peactnre , *ed ne aapinra quidem 

conctntnr et in alveo continentur. palneraot. 

GilL un qaai. Cropidine* nnit ita 6. Inrieta aule te. Hec ad temptu 

dieta, qooJ flocUu ilUi alliinilea m- danUzn a Cicerone dicnattii. Hon 

àioM crepitara Tidentar. mim navilia bella Romanoa tempcr 

5. Umqaarm tupÌFivt. ttlad non iti prospere gesiiue doceot hiitorid, 

oiBBino Teram «l; nani Diodonu dooet P. Clandin» conml, gal eliniiui 

lib. Xrv, docet Himilconem Cartha- qnnm hiberet cen t um et vipoti oa- 

^ninainni dacem cnm claMe daceo- viom ad ipum Siciliani, ad Drepani 

tinim et octo niTiom , et malto pia- portimi inperatna a Pisnia, et aerratia 

nbfu onerari!! maipiun Synciuamm vix tri^nta naTibn» , LilybaAim Ai^t. 

inportnm penetniH.'Vid. KoILffiitor. 7. TetPuaicii. Romani bellnm cam 

(OD. t. Tbncjdidei , lib. TI el TU, Ptenìi diatlMime et acerrime in Sicilia 

narnt anno decimo nono belli Pelo- de Sicili» poucHÌone gememnl. niu 

pooooiaci anteCbristnm 4i3, Niria camipsùeliamSicaliBbeUaninl.TeitM 

dnee , daisem Atheniennnm , in por- Po1jbÌD>,Livi)u, etalii. — Peneirart. 

tam SyncDMrnm ingrcunm, liclam Nam ante H. Marcelli TÌctoriani, et 

pndtntqnc oonfèctim fidise. Tf olanda captai ab eo Syracuua, orbi illa peiw 

■mi aniem circninatantiK qtutnor, petaa Romanornm boati) fnit. 

qnai orator ad exaggerandam , hÌDC B. Infera. Qaia portili ia ipu nr- 

diificoltatem in poitom snbenndi, QIìdc bift cai ndlficalione- fiotabia empbaaim 

Terrì» ipiaiiuii, congerìt: 1° claaaea in hoc veri>0. 

■QBennt glorioaiialnue ; 1° mari ptu- g. Pretdoiuim «avieula. Sic lapn; 



5cb¥ Google 



394 M. T. CICEROMS 

sola, post hominum memorìam, ccc navibus, vi 
ac multitudine invasit : qux in eo ipso poitu, loci 
ipsius portusque natura, vieta atque superata tst. 
Hic primuni opes ìllius civitatis victce, commiauts, 
depressseque sunt : in hoc porta '°, Àthemeasium 
nobilitatis , Imperii, glorile uaufragìum factum esisti- 
matup*'. 

XXXVni. Eone pirata peoetravit , quo sìmul atqoe 
adisset , non modo a latere , sed etiam a tergo ' magnam 
partem urbis relinqueret ? losulam totam prseter- 
vectus est; quse est urbs' Syracusis suo nomine, ac 
moenibus : quo in loco majores , ut ante dixi , Syra- 
cusanum quemquam babitare vetueruDt; quod, qui 
illam partem urbis tenerent, in eorum potestatem 
portura futurum inteltigebant. At quemadmodum est 
pervagatus? radices palmarum agrestium, quas in 
uostris navibus invenerant , jaciebant ^, ut omnes istius 
ìmprobitatem , et calamitatem Sicilia possent cogno- 
scere. Siculosne milites, aratorumne liberos, quorum 
patres tantum labore suo frumenti ezarabant, ut po- 
pulo romano totique ttaliae suppeditare possente; 

PiraticoM ngvparo. Immiiratki eM; Hudua, e 17, obi LiptlM ptan 
qua fignn **p« bis iterata *o unplini hqJDi ontiania loca contalit. J. T. L. 
■ngetiu Tbitù ignavU. X.XXVin. i. A ttrgn. Mare ba- 
io- In hocporcut Ibi qnìdem Atlw- ben* iouilv latera in mediasi atb^ 

OHIO poat reboi ioli Dondam ex ìila ig^tnr in siun poctam penetmil , i>- 

clade rotitDtii, «oadem Athanisnia nlam a Utgo raliaqaont, qns M 

ipai Mgoa Oontan adottni , iiuigni urbi* magna pan et pTapriom obb 

pnilio lUTili Ticerit Lyaandar LacC' habet nomai et sua nKema. 
daemanlni, atqne nrbe oocnpata. Te? a. AL ■ qns eal orbii magna pw 

Utem formam Atbenieiuia relpnblii» S. ■ finml. omnia iute aporia jodicil- 
nutnlerit , ac noTam , ooiutitnti 



gioia tjiannia, Inatitnerit.. X^ioph. 

Hill. Gnec. lib. ZI. tuniaq: 

II. Sxùtimatar. Cao£n nnbìlem gialia. 

locnm apod SeuMun da cooMilat. ad 4, j 



3. JacMaiU. Pei lodibrinm , mSi- 



h..CiOo<i\c 



IN VERREM ACT. II, LIR. V. 3q5 
eosoe, in insula Cereris natos, ubi primum fruges 
iiiveotse esse dicuDtur, eo cibo esse usos, a quo ma- 
jores eorum ceteros quoque, frugibus inveutis , remo- 
veruDt? Te pnetore, Siculi milites palmaruoi stirpibus, 
prsedoQes Sìculo frumento alebantur. O spectaculum 
miserum atque acerbum ! ludibrio esse Urbis gloriam , 
et populi romani nomen, bominum conventu ^ atque 
moltitudine ; piratico myoparone , in portu Syracu- 
siQO, de classe populi romani trìumphum agere pira- 
tam; quum prsetom nequìssimi inertissimique oculos 
prxdonum remi respei^erent? 

Posteaquam e portu pirate non metu aliquo affectt , 
sedsatietateexìerant, tum coeperunt qusrerehomines 
causam illius tantie calamitatìs : dicere omnes, et pa- 
lam disputare', minime esse mirandum, si, militibus 
lemigibusque dimissis, reliquis egestate et fame per- 
ditis, prsetore tot dies cum muberculis perpotaute, 
tanta ignominia' et oalamitas esset accepta. Haec au- 
tem' istius vituperatio atque infamia confirmabatur 
eorum sermone, qui a suis civitatibus illis navibus 
propositi fuerant : qui ex ilio numero reliquì!' Syra- 

Gmnoi habent poual , quìi varbmi «nipIiuU onlocia. Nuda ugnificuit , 
«BgDÌficat 



tu l|«mil . at pocKt frnmmtniii miEE- ft. Disputar» Diucnroi dedanwni. 

ore, ■!>• BM* popolo. QaodqioaiTU Sobiidior c*qm istiiu ciluniutù , 

■■hÌB coafitfmcnt toumpU* , notUB Tcrrii iwiJicttt Illudo. 

qaoqdB ni vnlgalniD, noe lina IQirìi 7. Tanta ignoauiùa. CIuù incsii- 

■DtiudiRB nt qnidijum. dium et pirnUnun deambnlatio io 

5. HonuiHUu ainmtta. In Unta ci- medio porta. 

tìMU, un fnqiuntL — Piratica ny^ S. Hac aalem. Ad<renw ontorii 

^■roac.VcriM pleiu inridiiel indigna- ardfiiuiun. AddadCor navarcbonun 




- Cam pratorii. Magna 



D.:.l,2.cl!, Google 



396 M. T. CICEROWIS 

cusas, classe amissa, refugerant. Dìcebant, quos ex 
sua quisque navi missos scìret esse. Res erat clan : 
ncque solum argumentis, sed etiam certìs testibos 
ìstiusaTaritìa? tenebatur. 

XXXIX. Homo certior fit', agi' nìhil io foro et 
coDventu tota die, nisi hoc quserì a oavarchis, quein- 
admodum classis esset amissa ; illos respondere , et 
docere unumquémque , missione remigum, fame reli- 
quorum , Cteomenis timore et fuga. Quod posteaqnam 
iste cognovit, hanc ratìonem hafaere coepit : causam 
sibi dìcendam' esse statueratjam ante, quamfaocusu 
veniret, ita ut ipsum priore actione dicere audistìs; 
videbat, illis navarchis testibus, tantum hoc crimen 
sustinere se nullo modo posse : consitìum capit primo 
stuttum, verumtamen clemens. 

Cleomenem et navarchos ad se vocari jubet : ve- 
niunt: accusat eos, quod bujusmodi^ de se sermone» 
habuerint; rogat, ut id facere desistant, et in sua 
quisque navi dicatse tantum habuìsse nautarum, quan- 
tum oportuerit, ncque quemquam esse dimissum. lUi 



■UmÌMi*, aot ibga dÌMÌp«tl>, aolpne- «utntt in eoa uuiua ciudi !i 

doDDra fèrro oblnmcatù, *Dt Ikiiig t^icere, ilqi» eot prodìtionii noafae 

dflniqaecoDAiiaptli.^ififJOJ, PecQDu ■rriMiilfn, nccm j infn cap. 53. Hu^ 

diDÙKM. — 7mata<D/-.'DanraiutnIia- tnctator hjc loco* pa «irio* afhetB 

tur. 00iniiiiiemiODÌ4 io luiarduM , in pa- 

ia.^variiia.Qaoiìiaia*TÌtìoreaà- raotn, etc it per illutriMa qiiMi|K 

gat annt dimuai, gt cctsrì bmeintei- figuna, ifiat aoU looiiacaii aMÌa ìadi- 

igraot. Olim aaJacia. cabnnL 

XXXIX.. I. Homo eertiarjil, Qnar- a. Ctauant lihi dietmdam. Se accn- 

tnmTeTriaorimBn, cnidelilai, mdqaoi aatmn iri jndicarenl. — Um veabvft 

amiaim pneparautiir animi jadìcam, Id (tal, e(intiii|;erst. UiM ««tir, Td 

hOD pacto : Terrai lUTarehoa ad aa wu venir , dlcebant leterca I^tìai 

Tocatj rogat, teatìmoiuiun ab sta ex- prò accldit. Exem[Ja congtanmiM ia 

tanfoere conanir, quod iuridioaia aer- iudice. 

monibiu opponat , qui de «u libidine 3. Bujiamodi de it tenmoMa ka- 

et aTsritia habebanniT. Sed al illad baerint. Qoalca refvnnltar oap. mi- 

aibi ndlo ■itinBWDto fntnniiD TÌdet, peiiore. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIR. V. 397 

0* se ostendunt, quod vellet, esse facturos. 
btenon procrastiDat; advocatamicos^ statini; quaerit 
ex hissingillatim, quotquisque iiautas faahuerìt. Re- 
spondit uiiusquisque , ut erat prasceptum. Iste in ta- 
bulas refert; obsignat signis amicorum providens 
homo, ut coDtra hoc crimen, si quando opus esset, 
hac videlicet testificatione^ uteretur. Derisum credo? 
esse homÌDeiu ameotem a suis consiliariis, et admo- 
nitum , hasce ei tabulas nihìl profitturas ; etiam plus 
ex nimia praetorìs ^ diligentia suspicionis in eo crimine 
futunim. Jam iste erat hac stultitia multìs in rebus 
usus, ut puhlice quoque >*, quae vellet, in civitattim 
literìs et tolti, et referri juberet : qax omnia nunc in- 
telligit sibinihii prodesse, posteaquamcettis*** literìs, 
testibiis, auctorìtatibusque convincitur. 
XL. Ubi hoc YÌdet, tabulas' sibi nullo adjuraento 



ob-i, 



qw mk anoalu de a 

Tid.pro QniBtio, cap. 6. — Qimrit 

*x Mii. tfaiutàù* niMiinun. 

0. Teitificalione. Teitlfieitio , mh 
taMatio, al eim vocat Ooinlil. lìb, T, 
ap. 7 , ■ppelliDtar labola qna de 



>d piobetwaeni yalnnt. Ad tontio- 


g. i 




DOD K 


mam piibli», qule. nnt ubnbrìi, 


pri,W 


KdiavlcamaommqaitDDCDon erur, 


(«.blic 







qoi aam idii umulù abiìgnarent , ni 
ne* Unrii* pmlea adnllcnrì poucl. 
7. Derimm crtdo. Quia ■titim can- 
Mliam riiiUtìI, et aliam déiuuioiù 
mìonnn iRititutt. — ^ mit eonjilta- 
riii, idat, ab illii amieu qooi Terra 
ad i(*ii6catioiieai obeignandam advo- 



iolebat. Nam Ulad de leatificatioDe 
con^om non ei dedenot; ipie ilhid 
Tarrei aoa a|H>ale eeperat. 

8. Ex nimia pratorit dìUgaitia. 
Hkc Doa niDt otìoaa. Tfam eonuD, 

DÌa publica aniit, neqas prÌTata nlU 
taRificalioiieJDnripo*iaiit.HBCi)^liir 
nimia diligeutia Terria defenuoni ma- 
gia Docebat, qnain lam jnvabat; quia 
aaiplcìam dabat locnm. 

Ul pablie» gueqaé. Id eat , ut 
aolain falaaa illaa teatificationea 

aa illaa dvitamm litena cofmoi- 
et qac «ellet in eia folli jabenu 
IO- Certìi ìiltrit.là eat ,'tafaiilia non 
iii qnalei annt qua a Terre prodnei 
poaaiut; seil Binceria, ÌQcormptia. 

XL. I. Taòiìiai. Tabule in qnibna 
aciiptB erant naTarcbomm cinifeaata 
et leatifieatio. Libri omnea lialiebBat 



Hhn: 



^nfe.. 



aiam , ted primo altenUnUB al 



Ddal 



5cb¥ Google 



39» M. T. CICERONIS 

futuras, init consilìum, non improbi pnetoris (nani 
ìd quidem esset ferenduni), sed importuni atqoe 
amentìs tyranni : statuii, si boc crìmen extenuare 
vellet (nana omnino tolli posse non arbitrabatur), 
uavarchos omnes, testes sui sceleris, vita esse prÌTan- 
dos. Occurrebat iila ratio : Quid Cleomene' fiet? Po-' 
terone animadvertere in eos, quos dicto audientes 
esse jussi; qiissum facere eum, cui imperìnm potestà- 
temque permisi ? poterone eosafficere suppUcio, qui 
Cleomenem sequuti sunt; ignoscere Cleomenì, qui 
secum fugere, et se consequi jussit? poterone in eos 
esse vehemens , qui uaves inanes non modo babue- 
runt,sed etiam apertasi; in eum dìssolutus, qui so- 
lus babuerit constratam navem , et mìnus ezinanitam ? 
Pereat Cleomenes* una. Ubi fides ? ubi exsecrationes? 
ubi dextne complexusque ? ubi illud contubemium 
miUiebris militile in ilio delicatissimo litore? Fieri 

tÌTi illomm coi^ìctàeiiem , rive laia- 
lai ! Mcatido latiin wmioiiu ntio non 
fcirt Uitifeatianen mam f dicendnm 
ent tatìfìdtioaem illoram, id al, 
navArchonua a qnOni* data ttAt tcMi- 

Gutio ilU da Yorrii tctìt. Uade patet uiBam , capUi* dorotìann laadt^' 

ffnatiiot ilUi TOMI Id mirginibiu in- Notabii ilh^iomm laaiptBBi d* ■* 

■criplu Aiùu, et jundadani «nuUti, mOitui, in qua «ont fide* cxcrcUnoi, 

proeipne Tivloriui in unimadrenio- jn^nnndiun , dextne , contnlieraù. — 

Xabu» in CiceroDcm, oonqneitj Hini UH dexircgf Simnl Implìaue in fida 

non Cicanmem •olom, led plenuqna tMlimouiiua. — Caittabeniimm gat- 

TMenamultulaciniUonenri. llefendit prie (Ucebitm in «iCru tcnUxÙMi 

tMP'" Enieet. HrvaTit Schiiti. in qno dercn milite* habitabau. Eb 

1. Qiu'JCIlMinenB. Ellipu* e*t pta- elUm conmbemiam eooieta* tìcW, 

poiitionlt de. Scqi^tar elegani per n alitcr hio accipitnr de Teirsia 

pnMopopcriaaa de QeoaHiiM delibera- qumodl «icietaa ent cnm Qeomau 

tìo t ^ V'^ mire deecribìtur pago* uxore. Snpra cap. 3 1 , Hoc lenaa dbii 

ralioni* et afleclDum.' Sen. epiat, TI : • Ungno* tir» bM 

3. ^perlai. Non coDtlrataa, atqoe leholiiiaedoonlalieiiiliun bcit >. Ad- 
ideo teli* patente* hottinm. Supra 
cap.34. 

t. Pinot Clmwieiiei. Sobaod. in- 



5cbvGoogIc 



IN VERREM ACT. Il, LIB. V. 899 

nullo modo poterai, quin Cleomeni parceretur. Cleo- 
meoem vocat : dicit ei, se statuisse anìmadvertere ia 
oinnes navarchos ; ita sui periculi rationes ferra ac po- 
stulare. Tibi uni parcam, et totius istius culpae crìmen , 
vituperationenique ÌDCODstaDtÌ£e^ potius suscipiam, 
quam aut in te sim crudelis , aut tot tam graves te- 
ste» vivos inoolumesque esse patiar. A|;it gratias Cleo- 
menes, approbat consilium; dìcit, ita fieri oportere: 
admonet tamen illud, quod istum fìigerat, in Phalar- 
gum, Centuripìnum navarchum, non posse animad- 
Terti, propterea quod secumfuissetunainCenturipìna 
quadriremi. Quid ei^o ? iste homo ex ejusmodi civi- 
tate, adolescens nobilissimus, testi» relinquetur? In 
pnesentia, inquit Cleomenes, quoniam ita Decesse 
est ; sed post aliquid videbimus, ne iste nobis obstare 
possit. 

XU. Hsec posteaquam acta et constituta sunt, pro- 
cedit iste repente e pnetorio', ìnflammatus scelere, 
furore, cnidelitate : in forum venit ; navarchos vocari 
jubet. Qui nihil metuerent, nihil suspicarentur, sta- 
tilo accuiTUnt. Iste borni nibus miserìs inoocentibusque 
injici caténas' imperai. Implorare illi fidem popoli ro- 
mani, et, quare idfaceret, rogare. Tunc iste hoc causse 
dicit, quod classem pnedonibus prodidissent. Fit cla- 
mor et admiratio populi, tantam esse in homine im- 

5. laeorutoHtia. Hoo verbo lìgaì- da niTarchii DBcandia Taim Inicni, 

Gcanr hìc vitinm illnd , quo jiu ICtin *l!u pneforium prò eo looo m- 

diipu in re pari ndditnr; quod in mitnr, in quii jtu leddcbatiir. 
pnctOM misÌDc firetidam MI, qniju- a. Infici eatanai. Collo al iwnlei. 

iM «quabilcm ratioiMiD Inwre deb«t. boi , al poatmm dioat. — Implorarm 

— Tam gravai tatui. Suband, anri- iììifidtm. Quia quiiiTk aocii sint et 

■àm Bca al ats^iim. fmdarad , lameD > Tctti prò hoatiboa 

XLI. I. E prmtnna, Pratoriun a« pnedonDHU habantar. — Pcpuliro- 

Ug aal doima pnEtorìa, in qua, n numi, libri miDoaciIpti quatnor hi' 

•■B QmwiMif dalibama , oonailtaiB bani pralorii. Hicapil EmaM. Harlei. 



5cb¥ Google 



4oo • M. T. CICERONIS 

pudentiam atque audaciam,ataliiscausaincaUn}Ìtalis 
attribueret, quse oiddìs propter aTarltiam ìpsius acci- 
disset ; ant, qaum ipse pnedoaum socius^ putaretiv-, 
aliia proditìonis crimen inferret; deinde, hoc quìato- 
decimo die crimen esse natum, postquam ciassis essel 
amissa. Quum luéc fierent , quserebatur, ubi esset Cleo- 
ineDes;non quoillum ipsum, cujusmodi^ esset, quìs- 
quam supplicìo, propter illud incommodum, dignum 
putaret. Nam quid Cleomenes facere potuit (non enim 
possum quemquam insimulare falso)? quid, inquam, 
magnopere Cleomenes^ boere potuit, istius avaritia 
navibns exinauitis ? Atque eum vident^ sedere ad latus 
pnetoris, et ad aurem familiariter, ut solitus erat, 
insusuirare. Tum vero omnibus indignissimum visum 
est, homines honestissimos , electos ex suis civitati- 
bus^, in feiTum atque in vincula conjectos; Cleome- 
nem, propter flagitiorum ac turpìtudinis sodetatem, 
familiarissìmum esse pnetoris. Àpponitur bis' tamen 
accusator ffsevìus Turpio quidam, qui, C. Sacerdote ■ 
praetore, injunarum damnatus est^, homo bene apfo- 
situs ad istius audaciam : quem iste in decumis"*, in 





qai 6Uo acciiHt. — De JTtgrio Ta. 




pione, Hb.UI.cip. 3g.— yiif1.rJ«B 










aod! MMt; qtuIUcnmqoo «Mt, hto 






•z jnriMOiUDltù. 




' g. Terba , ;«'. . . tsi, tramiau ri- 




dottar ErneiliofciVnr. D, 8. J.T.L 








riUndU, ai w ab ùtioi olnufii 


6. Jlqueeim viJenl. QDam quK- 


pectmia libonTcot ; ut de Fetrinù nw 


,««mr abl <»«t, ec» eud. Tidcor. 


nlBT, lib, IC. cap. 39. Peti. SieOk 


,. Eieeu>t «: tuù dtitatitat. Qat 


oppidam , cQJiu ìdcoIb Petrilli. — A 







5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. V. 4oi 

rebus capitalibus, ia omni calumnia, prsecursorem 
habere solebat et emissarium. 

XLn. Veniunt Syracusas parentes propinquique mi- 
serorum adolescentium , hoc repentino calamitatis suse 
commoti nuD tic; vinctosadspiciuntcatenisliberossuos, 
quum istius ayarìtise poenam collo et cervidbus suis 
sustlnerent ; adsunt , defendunt , proctamant ' ; fidem 
tuam, quse nusquam erat, nec umquam fìiit, implo- 
rant Pater aderat Dexio Tyndaritanus , homo nobilis- 
simus, hospes tuus, cujus tu domi fueras, quem 
hospitem appellaras : eum quum illa auctoritate , et 
miseria videres prseditum', non te ejus lacrymae, non 
senectus, non faospitìi jus atque nomen a scelere ali- 
quam ad partem humanitatis revocare potuit? Sed quid 
ego hospitii jura in hac tam immani bellua comme- 
moro? qui Sthenium Tliermitanum ', hospitem suura , 
cujus domum per hospitium exhausìt et exìiianivit, 
absentem in reos retulerit, causa indicta, capite da- 
mnarit; ab eo nunc hospitiorum jura atque officia 
quxramas? cum faomine enim crudeli nobis res est, 
au cum fera atque immani bellua ? Te patris lacryma; 
de innoceotis fili) perìculo non movebant ? quum pa- 
tremdomi* reliquìsses, filium tecum haberes ; te ne- 

XLn. i.Ppoelamaat. Tocifenntni jaotim, •emn qoiuD, Illa BUM, nu- 
le ùmbam pinto* e»c jadicio mhm lerìi videm perditnm -, Ernwt. vere- 
liban*, et propinquo* ilafeDdsn. — oande aonjecent probante Wittanh. 
O^aM ta domi/àtnu. Snbind. dÌTcni- > ill> anctoriule prcditum , letale et 
tu. — Qa€ni hotpilem appellarai. miicria petditDin -. Lambia. cum 6n- 
Hoqihala jm tanta erat neceuitodinit, lieL - qaoni illa ■ 
DI «mgaiiii* odarn neztii prcfcmtiir. 
^na Baniait hic Tnllina , nt in Sthe- 
1^, lib. n, et aliia, al itU commemo. 
laiioM tanlomajoi odinni inTerrem, 
a quo joa illnd TÌoIatom ail, infiam- GrsconuD, qui Ijnnw eodem ■ 

t.PnedUam, Sdiiiti. edìdite con- ^. palrttndomi.'y'ivfhin mA^uc 

II. Gè. pan ueanda. sG 



vidoraa perditnm •• 

l.QaiStheniunt Thtrmilanum.^tit 
hutoriam vide lib. II, cap. 34. — 



5cb¥ Google 



4oa M. T. CICERONIS 

quepraesensfitiuB de liberorumcaritate, nec[ueabMDs 
pater de indulgentia patria commonebat? 

Catenas babebat hospes tuua Ariateus, Dexionis 
filius. Quid ita^? — Prodìderat classem. — QtMxl ob 
praemium? — Deaenierat exercitum. — Quid Cieonte- 
nes? — IgDBvua fuerat. — At euro tu ob Tirtutem co- 
rona aurea àoùsna. — Dtnùserat nautas. — Tu ab 
omnibus mercedem miasionis acceperas. Alter parens 
ex allora parte erat HerbitensìsEubuUda, bomo domi 
suse danis et nobili» : qui, quia Cleoroenein in defen- 
dendo filio Iseserat^, nudus paene est destitutu& Quid 
erat' autem, quod quisquam dtceret, aut defenderet? 
Cleomenem noaiinare non licet. — At causa cogiL — 
Moriere , si appeUari» : — nunquam enim iste est cui- 
quam mediocriter minatua. — At remi^ non erant — 



patK, qnam io a 



tÙCÉI 



Llda 



Biijiu &cli ot pratuium , ob pomun. ti hajiw «t i 

— Qiàddmmaieir^iBmSMinpioA dcRnutoaì locu iBui pitdwtf IMhi 

Aiirtcw? Non» M ipM ptrdidit du- aMte ; quadoi]Bld(B sBMkrt, tpai 

lam, dneniit ei«dliimP Coi ergo IIIIfecenint,Id ooDBJuBietEsu^b 

ùmili ia canu utauia iHe IwIiM, Ilio CleoiiMiu* co» leciiH. Hoc niliQidn- 

ino lib«r c*t ì Hnio Ciccronia olqi)- InnUtem tatua , inqnil Verni. Etew 

etìoml TsRoi qui» vUl Mni halMM a«»tnim noaunri tMo , iiitutfr 

(jnod twpaadnN, ttatìx m alio. Ari- cauri nUm. — M*mmim.ìàMi,^ 

ateo ignaràg olnna ia » p— i t («ava AuIobì* nostra rttio Mfit, M <M 

cnÌB ad CUoMi««ui eoa OanHwio DOainmac, aiiut paiarahi, — Ih- 

nfarai h«« varba igmuau fa»raty\ rimv, iit piaaar, d Oitomeatm-m- 

ipiod ontor dbaolvit avpuiaano ■ n- BlaaTaiiK^ — Nwm^mm tmim Utt,lm- 

etbaoaoliatiMHpar- ba CtoaMni» ad judiaaa, «pM «UH 

B* ndk. TfantaniiB mlaaium iilioi akodiHW aasBotiK 

dimiadonem Aristeo TWtil in ariaaa, già eat Ttfraa, iaqait, iiBa>i[aiw. iM. 

qnod a««TO aUtkn in ipMMa cMoc* — M rtmigti. TbA» bi 

qoet. JKva tnutt. In Mnftai. - 

fi. iMorat. QaniD fops ei^aB la Teriw TacTÌi. — Mmulum. Otawi 

. Miai, ncB, id MI, ^ poteaMta al^Dt B- 



piigTiuitibiu.Ten 



5cb¥ Google 



IN VEBREM ACT. II, LIB. V. 4o3 

Praetorem tu accusaa ? frange cervicem. — Si neque pne- 
torein,aeque pnetoris aemulum appellare licebit,quuin 
in his duobus tota causa sii; quid futurum est? 

XIIII. Didt etiam causam Heraclius Segestaaus, 
luHno domi suae summo loco natus. Audite , ut vestra 
humanitas postnlat, judices : audietis euim de magnb 
ìncomiiKKlis injuriisque sociomm. Hunc scitote ftusse 
HeracUum io ea causa ■, qui propter grarem morfotun 
oculonim tum non Davigarìt, et juasu ejns, qui po- 
testatem habuit, cum commeatu Syracusis remanse- 
rit Iste certe neque prodìdit classeni, neque metu 
pertenitus fugit, neque exercitum desenrit : eteoim 
tunc esset hoc animadversum', quum classis Syracu> 
às proficiscebatur. Is tamen io eadem causa fuit, quasi 
esset in alìquo manifesto scelere deprebensus, in quem 
ne &lso quidem causa conferri criminis potuìt. 

Fuit in illìs navarchis Heraclieosis quidam Furius 
(oam babent illi nonnulla bujuscemodi latina^ Domina), 
homo, qaamdiu vizit, domi sax [non solum*], post 

pcrio YcrreB rcfaral ut imituctiir. laiù lUTardiia, qaui eHCt,etc. — !fa 
XUH. I. In ea eauia. In eadem fitlu guidem. Quid enim crimlnu in 
ciDH, qaaaM«tii>ni^,lde«,iU- anm , ^ ablait , aoBbri poull? 

ptoplcr , eto. — Jaau ajai. Id eM , dami ; Sch. czralm jiuiit. J. V. L. 
QtamtÈÓa, 4. Wen lolum. Terbi iute dno non 

>. Tute tiietkoe aninuulirBuam. Cicennùjiin prono*, nempe looom 

(Ma M «uni : Seilol* HenKliam , baBDdcpnmit,qaÌRpleDdidonqiBd- 

qnnm ceteiì navigarent , Synoiuii ra- dam «e ■■niiifiiinM babai. Vida qaam 

■)aaiaa,ÌBpetcaU doni manaidi pò- OBBÌa init plana, ai aaiibaa : booM , 

Wlate. Qua da reaMtaaiOBB non att qaamdin *tzit, domi Mua (id eat, la 

qaod quiaqaam dobitet. Si enùn in cintate ana ) , poal «oneoi tota Sicilia 

alifM na*i fniaiet, tnnc «aaet boo b- clanu et aobilia. Mora enùn aoa ««■ 

a abommbiu,qiHiB nobilitaTil, boo moia qnia T«n^ 

retai, HendioBi una pntaenti Jan narta libon accnaaTlt, 

il navarcbi* proBciaci. S«d, aed etiam qua iiut --— ~ et aocioram 

indizi, ramaaait Sjrncuaia. iMe i|i- dafewicnera aeripait in carcaM, qnn 

iseetle nequa paodidit claiaem , etc. acaku orodelUalcHiqae Tenia oaiTer- 

It tanMn in eadem caiua Juit cnaa ce- ut SìcSuB peiaim leeta paubdL QoaB 
a6. 



r.:.i,2.ci!, Google 



4o4 M. T. CICERONIS 

toortem tota Sicilia clarus et nobilis ; in quo hominc 
tantum animi fiiit, non solum ut istum libere Isederet ; 
nam id quìdem, quoniam moriendum videbat, sine 
periculo se facere intelligebat : verum, morte propo- 
sita, quum lacrymans in carcere mater noctes diesque 
assideret , defensionem causx suse scripsit ; quam nunc 
Demo est in Sicilia quin babeat, quin legat, quìa tui 
sceleris et crudelìtatis ex illa oratione commone&at. 
In qua docet, quot a civitate sua nautas acceperit; 
quot et quanti^ quemque dimiserit, quot secum ha- 
buerìt : item de ceterìs navibus dicit. Qufequum apud 
tedìceret, virgis ocuH Terberabantur.IIle, morte pro- 
posìta , facile dolorera corporis patiebatur ; clamabat, 
id quod scriptum reliquit : « Facinus esse indignum, 
plus impudicissimEe mulieris ^ apud te de Cleomenìs 
salute, quam de sua vita lacrymas matris valere». 
Deinde etiam illud vìdeo? esse dictum, quod , si recte 
vos^ populus romanus cognovit, non falso ille jam 
in ipsa morte de vobis prsedicavit : « Non posse Vrr- 
rem, testes interficiendo, crimina sua exstinguere^; 
graviorem apud sapieiites judices se fere ab inferis 
testem , quam si vivus in judicium produceretur ; tum, 
avaritise solum, si viveret ; nunc, quum ita esset ne- 
catus, scelerìs, audacias, crudelitatis testem foren. Jam 

mira noinis ocnlìi mitarornm imagi' ad complarindcM na-nithat cooimat- 
nei nprzHmlat CiixrD, me noUi imi- re lideitar. 



taada arte TarìatJ yoa jam patmn et 5. Quanti. Qno pretto a \tnt ie- 

WQcm andimoi ^ miioadoiiem mo- finito fc conMitnto.^Dutùcnf.JnoB 

lere Mudeal ; Tcnim adett vir mori Vsrrìi. 

oertiu,Dalliiaai rei paTcmu,qiiiTer- 6. dfur/uru. Niccn iliam intelligt, 

Rm dignia oonviinìt taordlt : ne^e Ocomenii niorem. Saprà cip. li. 
«e amim, Tcnun etiam «tema Calami- 7. l'ideo. Rtperìo. — Est* Jiemm. 

fepdit, qui ncwiio quid magnmn (c S. Sireele voi. Judioea lUoquilai. 

libamm «piriDt; itaat onlor, in hac g.Exstinguere.Mtnmritiatcàenim 

unni parte, totam «loquoiti* inai lim laoram abolere. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. V. 4o5 

ilb praclara'": «Non testlum modo catervas, quum 
tua res ageretur, sed a diis manifous innocentium Poe- 
uas", sceleratorumque Furias in tuum jiidicium esse 
venturas ; sese ideo leviorem casum suum fingere , 
quod jam ante acìem securium tuarum, Sesriique", 
tui camificis, vultum et manùra vidisset, quura in 
conventu civium romanorum jussu tuo securi cives 
romani ferìrentur». Ne multa , judices ; tibertate , quani 
V05 sociis dedistis , hac ìlle in acerbissimo supplicio ' ^ 
miserrima servitutis abusus est. 

XLIV. Conderanat omnes de consiliì sententia ; ta- 
ineu neque iste In tanta re, tot horainum' totque 
ciTÌtim causa, P. Vettiura ad se arcessit, quaestorem 
suum , cujus Consilio uteretur ; neque P. Cervium , 
talem vlrum , legatum , qui , quia legatus isto prsetore 
in Sicilia fuit, primus ab isto judex rejectus est; sed 
de latronum , hoc est , de comitum siiorum '. sententia 
condemnat omnes. Hic cuncti Sìculi, fidelissimi atque 
antiqulssìmi socii, plurìmis affectìbeneficiis amajori- 
bus nostris, gravitercommoventur, etdesuispericutis 
fortunisque omnibus pertimescunt. Illam clemen- 
tiam mansuetudinemque nostri imperii in tantam cru- 
delitatcm inhumanitatemque^ esse conversami con- 
io, Jam {Ha prtEclara. Qaie in «a- i3. h acertitiìmo lupplicio. Wt- 
itva >pòlog£i ooDMqaebflEilQr* ^^ pimm, quibns oculi flJQSf T'**'*^ ^^^^ 
Quam lua rei agerelar. Qnam lBJn(li> diceret, Terbsnbuitiir. — Stmitalù. 
- Abitti. Bit tatum conni- 
Uion Fàraat. Qiue alci- mecc , iu ne dQiìI (apenit. 

XJJV. 1. BomÌBum. SiculonuB. — 



frciot. — Furiat letitralemm. Qua Coufa.SuluDd.in. — Feifùun.Cnjw 

•olcnlo* agiuot >c pencqnuilar. — roiem in matrimonio Verrei hibebat. 

Ijmb. male iuganiosos nt ÌD vesuidi» — Quia hgiUas. Atqse idso omnii 

hi* Tabù, (jnai oplima mnl. I, T. L. ' qui sederi cogooscero poluit. 

II. Seiliiqnt, lui carniJicU. Ohm' a. De eoiaitum tuona». Ex eadcm 

vtndqm, noam delictoribns cVnificia cohorte, eiqa< in decnnunua litilina 

■omuii praecipne obiiuci nani in se- ncnpentons dabat. 

pacati pagina hanc appallai lictorem. ' 3. Inkiimanitaum. Gnerins credit 



Digitizeoby Google 



4o6 M. T. CICERONIS 

demnari tot faomìnes uno tempore, nullo crimine ! 
defensìonem suorum Airtorum prsetorem improbnin 
ex iodignissìma morte inDocentium quxrere ! Mìbil 
addi jam videtur , judices, ad hanc improbitatem , 
amentiam, crudelitatemque posse, et recte niliil vì- 
detur^ : nam si cam aliorum improbitate certet , tonge 
omnes multumque superabit Sed secum ipse certat^ : 
id agit, ut semper superius suum facinus nova scelere 
vincat. Phalargum Centuripinum'dixerani exceptum 
esse a Cleomene, quod in ejus quadriremi^ Cleome- 
nes vectus esset : tamen, quia pertimuerat adolesceos, 
quod eamdem suam causam videbat esse, quam ilio- 
rum, qui innocentesperibant,ad bominemacceditTi- 
marchides ; a securi n^at ei esse periculum ; virgis ne 
c^CTetur , monet ut caveat Ne multa , ipsum dicere 
adolescentem audistis , se ob hunc TÌrgamm roetum 
pecuniam Timarchidi numerasse. 

Levia sunt' hxc in hoc reo crimina. Metum tìi^- 
rum navardius nobilissima: civitatis pretio redemit ; 
humanum : alius, ne condemnaretur , pecuniam dedii; 



; quii , bdl>m : • QnU < 



inquic , elenUEiUÙe tnipoDitiir crudeli- horter, ut dignititi tt glorìtf Mn 
tu, et maiuDtitndiiu immanitu. Ci- Fropoium tibl cbro* tìtm ? . . 
TaodoB ùdiMmamlnlim dici Ae ilio , 

■bUìm howai* ntìooaa kibet. 

4. Ei raeta nikil vidtiar. I^tàbiam 
idt* locma nilùl <l ratinet itidemr. 
Hmìbìiii pBt*t bcM! toRna kùiS tilde- 

tan. Unaii,st (parinBiiiaelQBt Ei^ 7 , Lana i>M. Cornetta M oossM- 

MM.Si^iti. tri* TCcfaadelaWt. ^satio, qoiba* tnaùt oiatv ad d»- 

5. Sad itaan ipu teruu. F. Oraia. icrìptìoDan «applicianim — Mmrar- 
umiiii pDtM , ut alt ia uUiqDO , tad ckas nebUimnur, I«pt LonlninM e 




5cb¥ Google 



IN VERHEM ACT. II, LIB. V. 407 

nsitatara est. Non Tult populus romaniu (Àsole^ cri- 
mioibus accusari Verrem; nova postulat, inaudita 
destderat ; non de pratore Sicìlìse, sed de crudelisMnao 
tjranno^ fieri judidum arbitratur. 

XLY. Includuntor in carcerem condemnati ; sup- 
plicium constituitur in itlos; sunùtur de miseiis pa- 
rentìbus' nayarchorum ■;proliibentur adire ad filios; 
[Hvhibentur liberis suis cibatn Testitmoque ferre. 
Patres fai , quos videtis , jacebant in limine , matresque 
miserGe pernoctabant ad ostium carceris, ab extremo 
oomplexu tiberum ezdusee ; quse nihii aliud orabant, 
nbi utfiliornmextremumftpiritum'ore^ezciperesibi 
liceret. A.derat^ janitor cut^s, camifiex pnetoiis, 
mors terrorque socionim et civium, lictor Sestius; cui 
ex omni gemìtu^ doloreque certa inerces Cinnparaba- 
tur. Ut adeas ', tantum dtUiis ; ut cibum tibi intro ferre 
liceat, tantum. Nemo recusabat. Quid? ut uno ictu 
securis afferam moTtem fiUo tuo, quid dabis ? ne dia 
cmcietuT? ne saspius feriatur? ne cum seosu dolorò 

mmmum. U ttt, uUmla. Pepnliu Ì.SxtrtmumipirUiim.BocàtCtam 

Twnanai non volt Veni Éliqiiid ob- rx more vrtemm , apod quoM qnl un- 

jfiA qnod Imniuii fngOltu mtexeis- fune proxinmi rm, morieiilti rztre- 

jiam pcant escnnn. Eodm mcuii Biiiiupiritiui iMeii]*nnn))icbit.Qn(Ml 

dizit Ticini*, •HoiBUUun tn odÙM ib luqne Homerì temporibni niiUtiUB 

quo* Ibmim •. foit. Ad himc monm respicit Tirgìliu 

t. O» «« Jil ib l ii iQ 0nM«o. Qua- Maeii. IT, eSit. 
Vi ofin in h*c ìaodi ttgeatant. Si f. Ore lOiria fan mmiibia ignon- 

aabtl pnapnaMm ad «■ <jam te- tnr ; dat Qniiiiilini. IX , t ; Serrioi ad 

qamaia. Xodd. IV, 685. J. T. L. 

XLV. i.SmmitrrAmiitriifreH- 5. Adtrat. Totii eannu obaubat. 

(iw. TiilwiPwiH anpUfioatto \ «ippH- — Jtimtor. Tlm iddh oiadom frada- 

cioB Ib Umtm niilltrflM. Shumt da , qns conolndiuir hii Tocibtu , fb 

Jii[iaili»lìliM.i|iltliiw aH(faìaiÌDÌ (np- Mar Sftiui; qsià oimìi hoc ma IM- 

fBÌG loca ut pnAtOiitia ffliot naa !■ aine saatuuutnr. 
area» uchiatM iniian^ 8. Ex omni gemim. JEdtt. Tenet, et 

a. HioariiH, I aghi», Ernast. mt- ood. Imk. amaiam. 



J.T. L. 



5cb¥ Google 



4o8 M. T. CICERONIS 

aliquo aut cruòatu spiritiis auferatur ? Etiam ob haoc 

causam peciuiia lictorì dabatur. 

O rnagoum atque intolerandum dolorèm ! o gravem 
acerbaraque fortunam ì noa vitam liberum , sed mar- 
tis celeritatem^ pretio redimere cogebantur parentes. 
Atque ipsi etiam adolescentes cura Sestio de eadem 
plaga et de uno ilio ictu loquebantur; ìdque postre- 
mum parentes suos liberi orabant, ut, levandi crucia- 
tus sui gratia, lictori pecunia daretur. Multi s etgraves 
dolores inventi parentibus et propinquis; multi : ve- 
rumtamen niors sit estrema. Non erit. Estne aliquid 
ultra, quoprogredi crudelÌtaspossit?reperietur. Nam, 
illorum liberi quum erunt securi percussi ac uecati, 
corpora feris objicientur. Hoc si luctuosum *" est pa- 
renti , redimat pretio sepeliendi potestatem. 

Onasum Segestanum, hominem nobilem, dicere 
audistis, se ob sepuituram Heracliì" navarchi pecu- 
niam Timarchìdi dinunoerasse. Hoc(ne possis '" dicere: 
patres enim veniunt , amissis filiis , irati) vir primarius, 
homo nobilissimiis, dicit; neque de filio dicit. Jam 
hoc,quistum fuitSyracusÌs,quin audÌerìt,quÌD sciat, 
has per Timarchidem pactiones sepulturae cum vivìs 
etiam iltis esse factas? non palam cum Tiniarchide 

8. /Uortù ctltrilaiem. Sinc dintur- n. Htraelii. Ejiudcm qui propUr 

no crociata et lenia doloiii. agrotocDliu piTem ucendere non pò- 

g. Militi... malti. Repetilio ejuB- tueraiet Synciuii eum cobhuuMk- 

Enmpla congeuii Hanntiiu ad h. 1. 

IO. Hoc si lacuioiuat. Ex philoio- 
phorom aenUutiii njhii ent apnd ce- 
lerei Inctuosina , qnam l'oipora mor- te irrita 
iDorum projici uilmuiaia ; quia eonun alai. — Potrà. Verbi , kd objaaio 
BDÌnuc, miilongumpoit teiDpiu,iiDn Tetri». — Enim, pio at enim , airn- 
admittebantut ad locum pnrgatiuiiii, atro. — Qiuit tauiieril. SicRef. c«d- 
ntin corpon tiintu [«direiiLVid. fu. vnlg. gai non audirrtl. Gre*, iti jw 
Vl,3»l,etibin.t.m,p.T37ed.ntiM. e MS Lamb. 



5cb¥ Google 



IN VEHREM ACT. Il, LIB. V. 409 

loquebantur? non omnes omnium propinqui adhibe- 
baotur? non palam vivorum ftinera locabantur'* ? 
Quibus rebus omnibus actìs atque decisis, producun- 
tur e carcere, et deligantur ad palum. 

XLVI. Quia tam fuit ilio tempore durus et ferreus, 
quis tam inhumanus, praeter unum te, qui non ilio- 
rum aetate , nobilitate, miseria commoveretur? Ecquia 
fait, quin lacrymaretur? quin ita calamitatem puta- 
retillorum, ut fortunain tamen non alienam, perì- 
culum autem commune' agi» arbitraretur?Feriuntur 
securi ; laetarìs tu in omnium gemitu , et triumpbas ; 
testes avariti» tuae gaudes esse sublatos. Errabas, Ver- 
res', et vehementer errabas, quum te maculas furto- 
rum et flagitiorum tuorum, sociorum iunocentium 
sanguine eluere arbitrabare; praeceps amentia fene- 
hare, qui te existimares avarìtiae vulnera* crudelilatis 
remediis posse sanare. Etenim quamquam illi sunt 
mortui sceleris tui testes, tamen eorum propinqui 
neque tibi*, ncque illis desunt; tamen ex ilio ipso 
numero navarchorum aliqui vivunt et adsunt, quos. 



i3. tfcaiantur. InvidioM. ^eo- lebaiD , qoam de raFtaaii (M 

ti y^BDi proprie ttl cnm ndenipton extunMcebam.. 

•Hqao ile funetU iDinpiìbiu Iniuigere. a. Afaeit a codd. GaelT. Leid. >tc. 

Uieanum rigsificat leptUemti pett- Enuil. ddeTÌI. J. V. L. 
luamHJimMre.—Qaiòuireiiu.mu:- 3. Eiraiai , Ferra, Repetj'tio al 

Itnat mtecedonlii lopplicii, jim Nip- apoatrophe pleua doloria et indigoa- 

plieiinn ipMun daeribhDr. tioDla. 

VJVl.i.etnealamaaUmcommune. t- Ayarilia vuìntra. CabuiiuteBi 

Qnippa aocùutia et fcedemm jare ae- illam lunlem ippellat , qnie propter 

«dia luvirchia violato, Idem poflea Tenia «Taritum accepta eat; qua» 

•odia omoibna icnden posse ci^ta- uaqne milltnin, oeqae remigoin aatia 

bau. Sie Cicero prò DqoUro lege : euct , qnia Verrei eoa accepU peccmia 



L abaentem, et domiania amicia- 5» Ntqut tibL TÌTiint adhTic eomm 

noatrsa retpnhLìcc, qdam oa propinqui, qoi te non «trtìiìib solam 

ok, qDam vfli^ aadiebam f non locoacntt aed etìam cnidetitatia , quod 

Hictam re^am candilioarm do- innoceotea iuteifici juueria. 



D:.l,2.cl!, Google 



4io M. T. CICERONIS 

ut mihi Tidetur, ab ìllorum innoceutiuin ' poeta for- 
tuna ad hanc causam reserravit. 

Adest Phìlargus Haluntinus, qui, quia cuin Cleo- 
mene non fugit, oppressus a prasdoiiibus et captu 
est : cui calamitas saluti ftiit; qui, nisi captus a pira- 
tisesset, in huncpnedonent socìoturi incìdisset. Didt 
is, prò testimonio, de missione nautarum, de fiime, 
de Cleomenis foga. Adest Centuripinus Phalai^us', 
in amplissima cìvitate, amplissimo loco natus. Eaden 
dicit : nulla in re discrepat. 

Per deos immottales ! jodices , quo tandem animo 
sedetis? aut quemadmodum auditis? Utrum ^o de- 
sipio, et plusquamsatìsest, doìeo in tanta calamitate 
miserìaque sociomm ? an vos qnoque hk acerbissimus 
innocentium cruciatus et mceror pari sensu dt^oris 
aJBcit? Ego enim quum Herbitensem'*, quum Hen- 
cliensem securi esse percussum dico, versatur mifai 
ante oculos indignitas calamitatis. 

XLVII. Eorumne populorum cives, eorumne agro- 
rum ahunnos', ezquibus maxima vis frum«itì quotan- 
nis plebi romanse, illorum operisac laboribus, quserìtur, 
quiaparentibus, spe* nostri ìmperiinostrsequeaequìta- 
tis, susceptieducatiquesunt, adCVerris nefarìamim- 
manitatem , et ad ejus securera funestam esse sa-ratos^? 




XVVn. I. Aimimmai. Tatara •>». 
Coiac. Rcg. «t FcuMti 1^ habiM m- 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. V. 4ii 
Quum mihi Tyndaritant illius venit in inentem , quum 
Seg«stani, tum jura sÌmulcÌTÌtatutn atque officia consU 
dero. Quas urbes P. Afìicanus etiamomandas esse^ spo- 
liiahostium arbitratus est , eas C. Verres non solum illis 
ornamentis, sed etiam viris nobìlissimis nefario sce- 
lere privavit. En qnod T^f ndarìtani ^ libenterpraedicent : 
■ Mos in septemdecitn populìs^ Siciliae non eramiis ; nos 
semper, in omnibus Punicis Sicitìensibusque beltts, 
amidtiam fidemque populì romani sequuti sumus ; a 
nobtsomniapopulo romano semper, et belli adjumenta, 
et pacis ornamenta ministrata suntn-Multumvero? hsec 
bb jura profuerunt in istius imperio ac potestate. 

Vestros quondam nautas^ centra Carthaginem Sci- 
pio duxit ; at nunc naves contra pnedones pxnc inaiies 
Cleomenes ducit. Vobiscum Africanus hostiura spolìa 
et prsemìa laudìsB communicavft ; at nunc per me 
spoliati, nave a prcedonibus abducta, ipst in hostium 

wodL — Tfiuianlaiii SegmiumL burgii hibent numeroBmr. Si Iti bmh, 

QwMTonB aacnri percnait. Std in qaonodo Tfodaiiunì pnidìan in 

tee [■■liiiaii faaat mbiii. raoonl*- *a poiieni , M^ue oonunaoumn u in 

tte. 8ic iaf. cap. 5f. — Jura, GaU. mia il mi btUit unladon fidnaqDe 

in frìmUn*!. — Miqm t^ffitàa. Snb- popuU nMUDÌ Mqaaloa ftJne. Hao 

■■d. in iHMtnun TMnpnhIioii , qdiboa iMot «e pognuit , et Cioera sii» ijtw 

•Som iMa jun óvitatea adeptc uuit. obloqncretm. — /<■ onuiibtu Punita. 

i. Omamémi ta», Tida lib. I|, M CM , in btUia omnilMU qoB Kouni 

ci^ I, et ìb Mqtnt i bi» Litri! mpin». gaHcmot, *el <nuB ipaa SicoiU, rd 

5. Eh qmod lyiiJarUma. Ontknk ctm Pmù in Sioilia , ant atia Sìdt 



Tmii. laww jmo «ai* offioli* tun (ceit hiM» 

é. im t ^ fm Jaeìm pofUÌM, Qid |wa lo* ■ pnatcnc popoli conttoi barn*. 
tmmt oonlXi Robmoo* bdliiBDt, at 8. Vatrai quondam naatai. VoIni 

1 >iiw>iii» pMHa nbaeti damentiaB cueTami Tyndaritaaonun ocationciii 

vittoria coorti oot, et agria aaia inUcMÙ m^icittur HMon. Sed tara 

)■■ baOi fiaao addioda doDati. Lib. deaaMl qni^dam. BimpUiiiai luce a 

IH, cap. 6. — Hamtnuma. l£tloBM Ciontaa dici andò, 
P. StaplHH , Gnarii , OtobotIì , Ver- ^ F i mmùa Itadu. Viiitati>. — Ipti 



5cb¥ Google 



4<a M. T. CICERONIS 

numero locoque ducemini. Quid vero? illa Siesta- 
norumnonsotum literis tradita, neque commemorata 
verbis , sed multis officiis ìllonim usurpata et compro- 
bata cognatio'", quos tandem fructus hujusce neces- 
situdinis ia istius imperio tulit? Nempe hoc fuit juie, 
judices, ut ex sinu patris nobilissimus adoiesceDs,et 
e complexu matris ereptus innocens fiUus , istius 
carnifici Sestio" dederetur. Cui cìvitati raajores nostri 
masimos agros atque optimos concesserunt ; quam 
immunem*' esse voluerunt; bsec tanta apud te'^ co- 
gnatioDÌs, 6deiitatÌ3, vetustatis auctoritate, ùe hoc 
qutdem juris obtiauit, utuniusbonestissìmi atque in- 
nocentissimicìvismortem etsanguinemdeprecaretur. 
XLVIU. Quo confìigient socii' ? quem implora- 
bui)t? qua spe denique, ut vivere velint, tenebuntur, 
sì vos eos deserìtis? A.d senatura devenient', qui de 



ili hoitiam numero, là eit, oltimo 
supplicìo, quo solent hustea, itBcie- 
DiinL — Vturpale. Id ul , rcnonU. 

10. Cogitatìo . Pn^er num eamileni 
cDin Romaiiij , ab JEntk dDCUm ori- 
giocD. Snpn lib. rv, cip. 33. — 
la iitiui. Scilicel Yerrii, — Hoc fuil 

Jan. Ili «I, «a Doaditìone. 

1 1 . Sestio. Cicero non abbomiU: de 
Scttio liientioneiD bcem , igniroTeni* 
juiiton orceru.-eK infim» utclUti- 
bu pnetarii; i 



ebit nempe cUruiù- 



mm indolem et ingeiiiom indnere , 
alioHqaediKÌpoueabiLufl. TimleDim 
l^nnù iuIÌts qncdim indigaitu, >b> 
jectio ainjfiilirìa , qua tcI ipsos orni- 
fioe* depravate powit. It^iarpe, Coart 
tU Littir. Ttd. ni. 



■nodi in Sicilia. Vide lopn lib. HI 

i3. Hoc tanta apad te. Hce àfi 
lai, qaiE propter cognaiionia et Sii 
Tetnatalem, tanta apud te esae drini 
rat anctorilaie, ne hoc qnidem jdri 
aatd te obEinuit. 

XLVIII. 1. Qao coafi,gieHi latii 
Idmentatio epilogia mailnie iccoa 
mudata , ex afflicta miaanqne forta 
miaerioordiam captatia. Huc ontioDÌ 
loimani atljgiaH) videtar orttor e 
Teteram oluervatione. nam lib. Il 
da Oratore , cip. 56, rcciut ipie iUa 
Gtacdii : «Quo me miaa oonlinB 
quo Tertam, etc. - Quod etian ila tì 
detnr imitatDi in peroratioM pr 
Murena, Dtmajoreetiaai copia loca 
esonuTcrit : ■ Si hnnc, inqnit, nttri 
tentratiii afBJxeritia, quo ae min 
Tcrtetp • Confer eliam degantiwB* 
iianin].act.IV,K.< 
■ vcnient». J.V. L. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ÀGT. II, LIB. V. 4i;i 

Verre supplìàum sumat? non est usitatum, non se- 
natorium^. Adpopulum romanum confugientPfacilis 
est causa ^ popuU : legem enim se socioriun causa 
jussisse, et vos ei legi custodes ac vindices pncpo- 
suissedicet. Hiclocusest igiturunus, quo perfugfant; 
hic portus^, haec arx , hsec ara sociorum : quo quidem 
mine non ita confugiuut, ut antea.io suis repetendis 
rebus solebaut ; non argentum , non aurum , non ve- 
stem, non mancipìa repetunt; non ornamenta, qnse 
ex urbibus fanisque erepta sunt : raetuunt*' homioes 
imperiti, ne jam bfec populus romanus concedat, et 
jam fieri velit. Patimur enim jam multos annos et sì- 

3. Non lenatorìum. Non pcrtinet 
•d imaiorci, itot noccntc* punire. 
Aodit trailni (ociorom qaerelu ; cri- 
nini Tiro jndicibtM commi IUuitar,(|DÌ 
reonau eiuas eognoseunt. Non ini 
colia, icd in foro, obi judicit eiei^ 
ceotor ; neqne oc «enatoscoiuulto, wd 
ti populi lege. Senatorum ■niem of- 
ficiam eni a. U^ TUl Ttbb. - cin- 
•u popoli (enne», id ut, ìnterprele 
QcaoDe, de t<<igg- HI , cap. 45, mn- 

lubenl militam, quid valeret terario, 
qnoi locioa luberet , qaoa amicoi , 
4]aofl itipendiario* t 1°' qniaqne euet 
l(fi, conditione, Jtedera, eto. Ex liis 
fidu non une cidi* dizUie Cicero- 



ocdiBi ni nner à , mnlto» labore* >. 

(. Faeilit al eausa. Id ut, eicn- 
•tdo. Facile popnlnt exeuiabit M, 
qBOminna eornm cognoteat. Vealmin 

ipnim raa Irgi repennidanim^siii ipw 
JBBÌi , pnepomerit. Popoliu nsllia 
il erìmiiiitnu , oiii de perduellioiie, 
jndicabat. Caienram qiuuUonam , 
lf[e eerta, jadicia conili toi^at. Porro 
i*fnn de repetandia tolam eue io- 



Diviaatio, cap. 5, — Jiutiiie. An- 

popnlo; hic iuqoe in rebni decer- 
nendi* consolebatur hac Ibnoiila, 
•Telitia, jubeatii QoirJlei 1. KincnolK 
aont locDtionea jllic Tcteribiu &mi- 
liam, qnibD* "juben regeni-,bel- 
lum, legMnve pco decemere, itataere; 
contra antem • letsre ■ popolna dice- 
barur. 

5. Hie pormi, Apia metaphon : in 

in ara retigio,ad ulntem reperÌDDtnf : 
qnK Ina lei babet in «e, et prxslat 
hominibni , dommodo ilU «djavent , 
qui legibor pnepoùtì amtt vindices et 
coalodea. 

6. Mtluioit. Quia vident impiuie 
hxc fieri (acerbo in legom coatodet, 
qnomm negligenlia magislratanm 
rom. rapacitatem aloit) et fnrandi 
eoninetndinem jam eaae pemlgalam 

id lege aliqna popnli romani concn- 
lom jam ait. Nec aine aoaa id me- 
tuant. Sdnnt cDÌni noe pati jam mnl' 
toa annoa talea rnrea, et pnedonea 
praiincìamm , net ailere, qauBi, eie. • 



5cb¥ Google 



4i4 M. T. CICERONIS 

lemus, quum videamus, ad paocos homines oames 
omnium nationum pecunias pervenisse : quod eo nu- 
gis ferre aequo animo atque concedere videmor, quia 
nemo istorum ' dissiniDlat ; nemo laborat , ut obscan 
sua cupidità» esse videatiir. In urbe nostra pulcber- 
rìma atque omatissima quod signum , quac tabula pietà 
est, quae non ab hostibusTictìs capta atque apportata 
^t ? At istorum vìllae , sociorum fidelissimonim et piti- 
rìmis, et pulcberrimis spoUis ornatx refertsque snnt. 
Ubi pecunias exteranun nationum esse arbitramioi, 
quibusnuncomnesegent,quum Athenas, Pergamum, 
Cyzicum, Miletum, Cbium, Samum, totam deoiqoe 
Asiam , Achaiam , Gra^cìam , Siciliam , jam in pauds 
villis inclusas esse videatis? Sed bxc, ut dico, onmia 
jam sodi vestrì relinqunnt et negliguht, judices. Ne 
publice a populo romano spoliarentur^, ofBcnis ac fide 
providerunt : paucorum cupiditati tum , quum obsi* 
stere non poterant , tamen sufficere aliqno modo pote- 
raut. Nunc vero jam adempia est non modo resìsteodi, 
verum etiain suppeditandi facnltas. Itaque res suas oe- 
gligunt; pecunias, quo nomine judicium boc appella- 
tur, non repetunt j relinquunt et negUguut. Hoc^ jam 
cffnatu ad vos confugiunt: adspicite, adspicite, judi- 
ces, squalorem sordesque sociorum. 
XIIX. Stbenius hic ' ThemùtaDus cum boc captilo 

^. Nemo imnm. Qni mim imf^ •om. inwgne, «ijof m« •«»« »»■ 

do , nt poMMU* in proriucia* mil- •tronim «ipidiMi. 

manir. — Ut obiatra ima eupitKuu. 9- Hot jam,f»x.G*M^}mllttÌA, 

Ila nne olb nm nodo nUgìOB*, -n- kneilicnu, ia SmoIim ipdjmdidoi^ 

rwn dliB dwùnnhtioDa b> «end amit. Mo* «im in apilogit , Ttl >•■ 

gcDWa tmaài te pnidaDdi Tcnuicn. icnd* nùcricofdni, vai !aili|Hriw 

». Spo6amitar. (Him pio IxMlkiu eKeiUnds chb , raoa pmdMcn >or- 

tubiti. — Siffictn,..poUraKI. lata- didatiM, qni aiippUee* lAj V ■ p- 

gria adlBC mia opiboa ab avatillt daa aa alqiecrem. 

DOatroma aiagiatntiiuiB. — jfliqao XLIX. i.5di*»àu hi*. De «a fcae 

motto, Nam qDantaDumqae «ant opta aanawp Ub. U, eap, 34. — Stie if^^ 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. V. 4i5 

atque veste, domo sua tota espilata, mentioDeio tuo- 
rum furtorum non facit; seae ipsum abs te repetit, 
nihU amplius : totum enim tua libidine et scelere ex 
sua patria (in qua multis virtutibus et beneficiis £lo- 
niit* prìnceps) sustulisti. Dexio hic, quem videtis, 
non qux publice Tyndarì, non quse privatila sibi eri- 
puisti , sed unicum miser abs te fìlium optimum atque 
iDnooentissimnm flagitat ; non ex litibus^ jestimatis 
tins pecuniam domum , sed ex tua calamitate cineri 
atque ossibus filii sui solatium vult aliquod reportare. 
Hic tam graudis nato Eubulida 4 hoc tantum , exacta 
«tate , laboris itiuerisque suscepit , non ut alìquid ex 
suis bonis recuperaret, sed ut, quibus oculis cruentas 
cervices filii sui viderat, iìsdem te condenmatum vi- 
deret. 

Si per L. Meteltum^ licitum esset, judices^matres 
itlorum , uxM-es , sororesque veniebant : quarum una , 
quum ego ad Horacliam noctu accederem, cum om- 
nibus roatronis ejua cìvitatis, et cum multis facibus 
mibi obTÌaro venit , et ita , me suam salutem appel- 
lans, te suum camificem nominans, filii uomeo im- 
plorans , mìhi ad pedes misera jacuit , quasi ego excì- 
tare filiom ejus ab inferis possem. Faciebant hoc idem 

Pttila u ut ■••■ ^umaUùfldat, tz toa damutioaw, lUud fan* odpit 
I iUmn bollii ■! nnak ftliotiot fili* auiubvB «olatiA 
injiutltù. — trìbnere. 



nw SUJint. Hoc diót ptopter Calli- 4. Euòuiùia, Supra cip. i%, — r«ii- 

^■aaiA|ptfaiiii£liaB,Don>thàiixa- ftui ìaioTÌi. Tua loofiu 



-StdHt, 

Ihiiliii Hip 3S. — Biffitiù. la BUM quAai mnUii. tu hinc «entantliB v*n 
chMcolbti*. Mhiùeua dùit P.SjnM, > Imm dolo- 

1. ttomit. Olia legehitur fiiU , ria ranwdiiim ininud dolor >. 

S.Si pv t. aUttlhm. Il in Sicilia 

TcRÌ wii I Hill , at tcaua inda Romaa 

TSBlia pratùbdil. — 



5cb¥ Google 



4i6 M. T. CICERONIS 

in ceteris civitatibus grandes natu matres, et item 
parvuli liberi miserorum * : quorum utrorumqiie aetas 
laborera et industrìam meam , fidem et mtserìcordiain 
vestram requirebat. 

Itaque ad me, judices, praeier ceteras' hanc que- 
rimoniam Sicilia detulit. Lacrymis ego ad hoc , ooa 
gloria inductus accessi : ne falsa damnatio, ne cansr, 
ne catenae, ne verbera, ne secures, ne cruciatus so- 
ciorum, ne sanguis innocentium, ne denique etiam 
exsanguium corpora raortuorum , ne moeror paren- 
tum ac propinquorum , magistratibus nostris qiuestuj 
posset esse. Hunc ego si metum Sicilix, damnatione 
istius, per vestram fidem et severitatem dejecero, 
judices, satis officio meo, satis illorum 'voIuutati,qiii 
a me hoc petiverunt, iactum esse arbìtrabor. 

L. Quapropter' si quem forte inveneris, qui hoc 
navale crimen conetur defendere, is ita defendal: 
illa commuuia^, quse ad causara nihil pertinent, pne- 
termìttat ; me culpam fortume assignare, calamitatela 
crimini dare; me amissionem ctassis objicere, quum 
multi viri fortes in communi' incertoque pericalo 

6. Liberi mitenrvn. SkImikL di- «tu, ani mignim tim aSèrt antiool. 
TiTcIioniiD qoo* tn inlerfici jiUMrai. — Corpora yaortuortim. Qnonmi td 
^ Lahoreni' In coDquIrniclii Verm Mpnltanm merceii ertorqiKbalDr. 
Grìnunibiu. — /nrfiutrùun. In iì< ipnd L. i. Quapropter . OcauriX Mtu- 
v<M «xponcndia. nioiii qnBm ex amni parte adoait.— 

7. Pritltr eeteras. NetDpB delibi- Si qutm forte. Acerba dnbitalio. Qi- 

Jvnonuiat. De Tenia cradfllitateel de fulii probatom eK irgimieniii, al 

nippliciii ab eo In miietoa illoa et nemo fodans , De ip*e qnideia H«- 

innoceotea luiTarchaa conatiliiUi. — teniiu*, jam tnniriu ait ìllad defca- 

Laeiymù. Snbaad. SicnlortUD. — jtd dere. 

A<w. Ad htDG Canaan) de cnidriitate 3 . Illa eammoiiia. td est, qoK of 

traetandan. — JFon gloria. Id eat, hi oinnibiu eonunodarì pouoDt.— 

gloiia Modio. — Ne folta damnatio. — Jf« calpam. Qoae (actaat e«,Tar< 

notanda brevia et vivida repetitia.— luignare. 

Exiaaguium.yoeti axt aaa t%tt tea- 3. In communi. Sic prò HDone: 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. V. 417 

belli, et terra, et mari seepe offenderìot. Nullam tibì 
objido fortunam : nihil est, quod ceterorum res mì- 
nus commode gestas proferas; nihil est, quod mul- 
toram nautragia fortume coUigas. Ego uaves inanes 
fiiisse dico : remiges nautasque dimissos ; reliquos 
stirpibus vixisse pahnarum; praefuisse classi populi 
romani Siculum, perpetuo sociis* atque amicis, Sy- 
racusanum ; Ifc ilio tempore ipso , superìoribusque 
diebus omnibus, in litore cutD mulierculis perpo- 
tasse dico : harum rerum omnium auctores testesque 
produco. 

Num tibi insultare in calamitate, num intercludere 
perfugium fortunse , num casus bellicos exprobrare 
aut objicere videor ? tametsi ^ solent hi fortunam sibi 
objid nolle , qui se fortuna commiserunt , qui in ejus 
periculis sunt ac varietale versati. Istìus qutdem ca- 
lamitatis tuse fortuna particeps non fiiit. Homines 
enim in pralìis, non in convtviìs, belli fortunam ten- 
tare, ac perìcUtari solent : in illa autem calamitate 
non M artem fuisse communem , sed Yenerem possu- 
mus dicere. Quod si fortunam objici tibi non oportet, 
CUT tu fortunee illorum innocentium^ veniam ac lo- 
cmn non dedisti ? 

■■ddtcanu,>dde meato* cxinupa- 5. Tanetii, Senni* e>i; TSoa objieio 

punim , mortcxiu|iH coimniiiiflni. « > — ' tihl lortosuu; ttmetn velie édxm 

OffaiJerimt. tmpegetiut , clidem ac- ut objicerem, nempa te illi eommì- 

e^tiiu. >ÌHe Tidererii. Nim qui «rat ii qui 

f. Perpttuo loeiù. Qui perpetoo libi fortniuin objlaì DolontP ii une 

locii foenuit, icibcet Centuiipim, 8^ qiii*flrartiu]BconiRiÌH!nmt,SeiltnEion 

|M*oi. Tetn* liber, ■pneféonun tCf eì U commiiiati; uni**!- clauis colpa 

liit >. — S/rracumaum. Id ut , ex miniim debet fortuna auigiuri ; iitiiu 

ubc qua «emper hoatit fdit Romuii*. oiUmitAti* , qns tota ex te nt , for- 

Sapn cap. 3i. — Tt illoun^ora.la' tinw puticep* non fnit ; booinea 



— Saperiorihiuqaa diebut. Sezaginta 6. tllonim in 

Miri*. Sopra cip. 3 1. choa, qui te in fagtm conlol 

li, Ot. pan iftiuuU, in 



5cb¥ Google 



4i8 M. T. CICERONIS 

Etìam illud pnecidas licet, te, quod supplidum 
more niajorum ^lunpseris, securìque percusseris, ìd- 
circo a me in crimen et invidiam vocarì. Non in sup- 
plicio? crimen meum vertitur; non ego securi ne^o 
queraquam feriri debere; non ^o metum ex re miU- 
tari, non severìtatem impeiii, non poenam flagìbi 
tolti dico oportere : fateor non modo in socios , sed 
etiam in cives militesque nostros , persaepe esse seroe 
ac vehenientOT viudicatum. Quare hsec quoque prc- 
termittas licet. 

LI. Ego culpam non in navarcbis, sed in te fmsat 
demonstro; te furetio milites remìgesque dimisissea^ 
guo : hoc navarchi reliqui dicuDt; hoc Netinonim 
fcederata civitas publice dicit; hoc Herbitnoses, hoc 
Amestratini, hoc Ennenses, hoc Agyrinenses, Tyit- 
daritani publice' dìcunt; tuus denique testis, taus 
in^>erator, tuus bospes Cleomenes hoc dicit , sese in 
terram esse egressimi , uti Pachyno , e terrestri pne- 
sìdìo , milites o^ligeret , quos in navibus collocaret : 
quod certe non fecisset , si suum numerum naves ha- 
berent : ea est enim ratio iustructarum omatanimqtM 
navium, ut non modo plures, sed ne singoli* qui- 
dem possint accedere. Dico preeterea , iUos ipsos reti- 
quos^ nautas fame, atque inopia rerum omnium 

qsui cluni prodlHKt tacarl pcmMt io cutrii, > TÌipi et Mcoribiii ikA- 

jmtiBÉdf t» fawaam ieCeaala, qium eabut. Tiwtii hrà locni; taàScMM 

pro M Talora -ri* iqnid jodioM, pro de In, lib. I, ap. iG, M ila. 
illonDB Mlqt* *tìtm apnd ta valore LI. i. PìMùt. là e*t, pa l<|M 

ddnit. anoa nttana ■nttocbiU paliBa. ' 

•j, NoM in tmppìiaa, Ifan e(o m Tarairi prtaidio. Sapn ap. Si- 
•oenu, qoad aonin Uifu iKtrn, %.aad n« tinguK. Nemnaqdte 

qnod dlqnea Maul yiiii iiMiiili — nttn hrac nomcnnii qm io flb ml- 

Koa tg» Moui. Ubi er^ bx Poicia , boi cai. 

qoB aecnRa ■ ciTiara cerrldbBa n- 5. Jbftftuu. Qui, eetarii dÒKMki 

maniktxf Porah In m SampronU, naMBasnuit ta nat-ain. — Jai tm- 

ctTM ^pUaw In Uri», at noa BiUtsi km. Aat noOi oidpMu Hfm —ip^ 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. U, LIR. V. 419 

confectos fiiisse, ac perditos. Dico, aut omnes extra 
culpam fuisse; aut, si uni attrìbuenda culpa sit, in eo 
maxtntam fiiìsse, qui optimam navem, plurimos nau- 
tas haberet, summum imperìuia obtiDeret; aut, si 
oiDoes in. culpa fuerint , non oportuisse Cleomenem 
constitui spectatorem illorum mortis atque crudatns. 
Dico etiam, in ìlio suppliciu mercedem lacrymarum, 
mercedem vulneris atque plags, mercedem fiuims 
ac sepulturse fx)nstitui nefas fuisse. 

Quapropter &Ì mifai respondere voles , hssc didto : 
classem instructam -atque omatam fuiese, nuUum 
propugnatorem abfuisse, nullum Tacuum transtrutn 
iìiisse , remigi rem frumentartam esse suppeditatam , 
mentili navarchos, mentili tot et tam graves civìtates, 
mentili etiam Sidlìam totam; proditum te esse a Cleo- 
mene , qui se dixerìt exisse in teiram , ut Pacbyno 
deduceret milites; anìmum illis, non copias defuìsse; 
Cleomenem acerrime pugnantem ab bis relìctum esse 
atque desertum ; nummum ob sepulturam datum ne- 
mini : quae si dices, teneberc*; sin alia dices, quat 
a me dieta sunt, non refiitabis. 

LII. Hic tu etiam ' dicere audebis : « Est in judi- 
cibus ille familiaris meus, est patemus amicus ille? a 
Mon , ut quisque maxime est , quicum tibi aliquid 
sit*, ita tui hujuscemodi criminis maxime eum pudet? 

ddien. — la eo maxùnam. Geome- moniis ta ip<e awadcau toaviootrit. 
Dm Bgnlfieat. — Oplàiuum narein. UI. t. Hk lu stiam. Hod» admi- 
QBadriiBDCin Cenlnnpiiuni. Sopn nliociii, non *Ìiie reptdHDHOntqiU' 
cip. Ss. — Speetalomii Sìonan nur- dim , ni nipn : ■ Hio inlhl fltUn aii' 
(u. Sopì* cap. 41, Adde : Md ipram dtbitmoitimiemlkaenHuiurtiBaUa- 
■aw alio* •applicìQ iffidmdnin foiaM. datloaii ■• Hic ta, id «t , tot ci ' 
— MmMUm laerrmanaK. Sopra ap. faaiUmibodbnaMBipalaiucan' 
tS. — FMburà atqut plaga. Id eat, >. Qaieum tiH aSqaid lìt. Non na- 
ni ano ietn laotirìj non alfèmlnf. gotU, aid oonaoetiidtaii CI anioitia. 
t. Tauttre. Tarn nniltonu!t testi* Hoc didl onloi : aeelcnini T«rria pn- 
a;. 



D.:.l.:.cl!, Google 



4ao M. T. CICERONIS 

Pat«-nus amicus^ est! Ipse pater si judicaret, per 
deos inunortales! quid facere posset, quum tìbi hìec 
diceret ? a Tu io provìncia * popoli romani prsetor, 
qaum tìbi maritimum bellum esset administrandum , 
Mamertinis, ex foedere quam deberent navem, per 
triennium remisisti^; tibt apud eosdem privata Davis 
oneraria maxima publice est aedifìcata. Tu a civitati- 
bus pecunias classis nomine ^ coegìsti ; tu pretio re- 
miges dimisistì. Tu, quum navis esset a quaestore et 
ab legato capta prsedonum , archipiratam ab omnium 
oculis removisti ; tu , qui civea romani esse dicerai- 
tur, qui a multis cognoscerentur, securì ferire po- 
tuisti ; tu tuam domum piratas abducere, in judicium 
archipiratam domo producere ausus esl Tu in pro- 
vìncia tam splendida , apud socìos fidelissimos , cives 
romauos honestìssimos , in metu periculoque pro- 
vincise, dies continuos complures? in litore convi- 
viisque jacuisti ; te per eos dies nemo domi tuse con- 
venire , nemo in foro vìdere potuit ; tu sociorum atque 
amicorum ad ea convivia matresfamilias adbibuisti; 
tu inter ejusmodi mulieres prsetextatum Uium fiJium, 
nepotem meum , collocavisti , ut setati maxime lu- 
bricse ^, atque incertas , exempla nequitiae parentis 

dct omna, iti, ul qnnnqae UBlo prìmo*. Ibidem. — FaUict. Mot, 

nugupndait, qoantoii Terrìiil con' «nmptD pnblico cÌTÌ(atù. 

JDncLor. G. OaiiunoBÙne. 5upnc*p. i3 et 

3. Pattraai amìeiu «r. Venia ver- a^.— ^gDairora.Q.Tadio.— I^us. 
bonim cepetitia aam ÌDdiguatìaiia. P. CcHtìo. — Potuiil!. Snidnaini ; 

4. Tu in prorùuia. Elcguii proto- o fbùli fcrìuic. 

popoùi, q<u rumuD onmù Terria j. Dia complurai. Seziginu. 

Jigitia oolligit ontor, at adieruiu Ctp, 3 1. - — Jacuiiti, Noubii tìb d 

crimmilKuiiiODlDktii, JUD ìnflimiiutDi efBcieiun hnjoi verbi, 
■mplifiodone pnunim jodex cunei- S. Lubrica. Minime Mabili;([az 

lenr^d fortiter jndicanduiD. pAolLo momenLo impelli tnr; un ipoo- 

5. Remàùti. 'N^de Hip. cip. i;. — te, propler inopiam conailii, inTitìm 
Prarata homi, Tibi et ad luoi nm* fieutitnr. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. V. 4ai 

vita pneberet; tu pnetor in provincia cum tunica 
pallioque purpureo vbus es ; tu propter atuorem , li- 
bidineraque tuam , ìraperium navium legato 9 populi 
romam ademìsti, Syracusano tradidisti; tui milites in 
provincia Sicilia '° (rugibus frumentoque camere ; tua 
luxuria" atque avarìtia classis populi romaui a pne- 
dontbus capta et incensa est. Post Syracusas conditas , 
quem in portum numquam hostis accesserat, in eo , 
te prfetore , primum piratse iiavigaveruiit. Neque haec 
tot tantaque dedecora dissimulatione tua , neque obli- 
vione bominum ac taciturnitate tegere voluisti; sed 
etiam navium praefectos , sine ulla causa , de complezu 
parentum suorura, bospitum tuorura, ad mortem 
cruciatumque rapuisti; neque in parentum luclu at- 
que Lacrymis , te mei nominis " commemoratio miti- 
gavit : tibi bominum innocentium saoguis non modo 
voluptati, sed etiam quFestui fuit». Hasc si tibi tuus 
parens diceret, posses ab eo venìam petere? posses, 
ut tibi ignosceret , postulare ? 

LUI. Satis est* Return Siculis, satis officio ac ne- 
cessitudìnì , judices , satis promisso muneri ac recepto. 

9. legato pop. rem. Hojiu loci te- la. Usi nomata. Qnod mìjeri p*- 

•dBiMiio , l^atnm potiiu qaim qiuc- renisi luarpabuil, ut le tuo comme- 

mattat , pnean» cUmÌ defaniite co- monlioiie commaTennit. -r— Quatlui 

gncKcitar, qnnm Mmen gacsionm _/uiI. Cap. 4S. 

limili Pam legito prafiii*w , inpra LUI. i. Satis est. Haetetnu fbit re- 
ilRaoiiiLraliini lit. fautio de re bellici. Ntidc Kqnitar 
\o. la Sicilia. Empbuia, qnitì di- luiratio, qium pollicìliu eit oralor, 
cu, In eo loco ubi priionni fragei io- nipn cip. sS , de sappUciù qaibDi 
•«■Ueetse dicniitnr{c»p, 31) , in Sici- cives rominos Verre» aflecit. Jamper- 
ìia qD5e popolo roiTiazio,latiqae Italie acta Sicatoram canna eil; ad eank par- 
li. Taa luxuria. Qai , neglecta Verna soeln* Mpointt. Poilquam Um 
cbiae, eoDviria ctun mnlieiRnlia fir gnviter ea jaTenDm Sicnlornm neee 
citbai. — Tka arantia. Qui pratio aHéctiu rtt inimiu, vii cMdi poteM 
ntaut (t eulitet diminatì. — Ineema oralori anperesae verba qaibiu DOmm 
nt.Cap, 34. — lfarigartnttit.C*f.3-}. dolorem enimtiet. Temn clfpw d»- 



5cb¥ Google 



4aa M. T. CICERONIS 

Reliqua est ea caiisa,]udices,qHaeiion jam'reoepta, 
&ed ionata; Deque deUta ad me, sed in animo sensu- 
que meopeoitus a£Gxa atque issila est : quse Don ad 
sociorum salutem, sed ad civium romanorum, boc 
eit , ad uniuscujusque ^ nostrum vitam et sanguinem 
pertinet. In qua* nolite a me, quasi dubium sii ali- 
quid, argumenta , judices, ezspectare : omnia , quc 
(Ùcam de suppUclo civium romaDonim, sic enint 
clara et illustria, ut ad ea probanda totam Sidliam 
testem adhibere possim. Fm-or eoim^ quidam, sce- 
lerìs et audaciae comes , istius efh^natum animum im- 
portunamque naturam tanta oppressit amentia, ut 
numquam dubitaret in conventu palam supplìcia', 
quce in convictos maleficii servos constituta sunt, ea 



qoMitia eo *ltìm lutu^erv Tidctiir, ^vnmonia snitiiiendifBKiioaiDOilo 

qao loDgÌD* Tsrrg* in icelmi gnu*- viro, tstuo etìun tìU d^nt, id 

tur, QaantA anlvin [ndi^nitEoim illud ubi prKcUnun et jaciiadmn fort }!■ 

cuet proaaqneudmn bcìniu, nuiu- dixÌE. Snpn ap. aS. 
féMa intdliflitur, li mtmarù icpetìtor i. Ih qua. Per pneteritknea pnt- 

<}<Uiita colto ronuni ci*ii DOmaa puit nutEiùm namtioni. 
ntdTamu ftn orbitveoenretiu.Sicer 5- Furor tnii». Prapoiibo aiinliD- 

erat «t InTÌoUtiu litiiJ(u , qDem non nii, ■ ciiuu efGciendbu Teirii h- 

impuie qoiii]D>m rìidaviHCt ; ila ut daeis. — Seelaii ti anjmda coma. 

MipiiH l«ngÌiiqBi ball* HUOaparit ita- Di ìd Ornte at Alcmaona mtanàdik 

pnbtica, ut Qlatui romino cìii iqjo- loda ili* in oratiODB pnt AiMriw), 

ria» nli^Mentar. cip. s4; • ICQliupDtarB...Hi> «l»^ 

1. Qua non jam ratrpta. Sioilem qw £r>ai, at «aiu tanor iiiaiÌT rn 

habcs figoram ontioilii prò WlQBe, lat >. — Importamut proprie inni 

oip. 3. Panilo etiara ^laadidiar^ ao mi portu c*reiu, atqne idao aaTOw 

pleaionai : «eat aniin hn:, jadinea, et uTigantilxia inlaetiu. Uiac ttÉOi- 

noB acripU , ud naia Isz •. — Iftqae late anmimr prò efteo , inhannoOL 
iMam per Sicoloi , qmun ceterat naa 6. Sapplida, Naape tiI||B et «- 

*d ma queiela* detnlcmikt. oei w in foto apod triumtinH oqt- 

3. Ad uiHiutmjiuqitt. THvm , nt ait talea ad oolaTtiniai IbiràB io iaHa 

Hotatiaa, • noitra rea agitnr, qnuia exproiàchanlsr , dnm intcna praco 

pKixianu ardati! Sì Tenì Impone alta toc* malefiiaam, qnod nrpi 

dt qnod eifet romanoa ocoìdetit, wd- ooeroeiMar, aignifioabu. Hioc Hool. 

Uw tìu dnocepa tuia «aie poterìt. Epod. IT, de Ifeoa: • Sactua fl^aUii 

Hìc locna eal ab boocslo ; io cnjna hic triamTÌnlilHU Pcncooìa *d &MÌ- 



Digitizeoby Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. V. 4a3 

io cìt^ romanos expromere. Virgis quam? multos 
ceciderit, quid ego commeroorem ? Tantum brevis> 
siine dico , judioes ; nuUum fuit omnino , iste pne- 
tore, in hoc genere discrimen. Itaqae jam consuetu- 
dine ad corpora dvium romanonini , etiam sine istius 
Dutu , fa^atur manus ipsa lictorìs. 

UV. Num potes hoc n^jare, Verres, in foro Lily- 
baei, maximo couventu , C. Serritìum, civem roma- 
Dum , in conventii Panormitano veterem negotiato- 
rem, ad tribunal, ante pedes tuos, ad teiram vii^s 
et Terberìbu^ abjectum ? Aude hoc primum negare , 
si potes. Nemo Lilyhati fuit, quia viderit; nemo in 
Siòlìa, quin audierit. Plagia confectum dico a lictori- 
bus tuis civem romanum ante ocuk>8 tuos concidisse. 
Ob quam causam ' ? dii imniortales! tametsi injurìam 
fado communi causx', et juri civitatis : quasi eaìm 
posùt esse uUa causa , cur hoc <niìqaam civi romano 
jure accìdat, ita queero, qua; in Servilio causa fuerit. 
Ignoscite in hoc uno, judices; in ceteris enim non 
magnopere causas requiram. Loquutus erat liberius 
de istius tinprobitate atque nequitia. Quod isti simul 
ac renuntiatum est, hominem jubet Liiybasum vadi- 
tnonìum Venerio servo * promtttere : promittit. Lìly- 

JÌMB ■. Tri^iiri «ipit^M iìi^ M 1, Commuim mmur. NtAmn ar^i , 

Wnìii dioabunv. IiUb nata» joona pnaMr perdWlinasm crfasm cM , 

liw wiii ìb apùteU qnadun >d Tn- pniplar qsoil *irgi> eodt ixfli romm- 

klÌMt. ■«■, ani omI diri poarit. Hoc jm Mt 

j, Fkgu fuam w/lat. rfiiwliiwti dviiMli , Porcii lage M ScoiprOBl* 

priaa ftr^ — Diitirimam, Sohindi coiutitDlnB. Isfn ap. S*. 

i*Mr mvM M dn* roauno*. — /av 9. f^murio ttmo, \ii» napn llb. 

iTinwiiiffa» Tlj|i"linlii. i|>i linnill m, eap. Sa. Bamm opan in iJd* 



miivoctoadilar. modi ncgotlii Tulgo Tema Mebalar. 

rag. «ad qnam ob — FmdùmonÌMm promilfrc, TidaEi- 

inn. poM Lmbin. tmmim de Jodlcib privatli ad oImd 

■I qBiMi ob CMi- primi Tokminia, Onl. put. Moood. 

J.T. L. pag. 5;o «dìt. no«. 



5cbvGoogIc 



4a4 M. T. CIGERONIS 

baeum Teoitur. Cogere eum coepit, qaum ageret 
nemo 4, nemo postularet , H-S duobus millìbus ^ spon- 
sioaem facere cum lictore suo , « ni furtis quxstum 
iaceretn'. Recuperatores de cohorte sua dicit data- 
rum. Servilius et recusare , et deprecari , ne iniqub 
judicibus, nullo adversarìo, judicuim capitis io se 
coQStitueretur. Haec quum maxime loqueretur, sex 
lictores eum circumsistunt valentissimi, et ad pul- 
sandos verberandosque hcunines exercltati&simi; cr^ 
dunt acerrime virgis; denique proxirous lictor? (de 
quo ssepe jam dixì) Sestlus, converso bacillo ^,oculos 
misero tundere vehementissime coepit. Itaque illi 
quum sanguis os oculosque complesset, conddit; 
quum illi nìbilo minus jaceDti latera tundereutur, ut 
aliquando spoadere se diceret Sic ille affectus , iltioc 

4. QaoM agmi néma. CoDtn Scr- eiinu : lì jadicalum tatet id, laii 
lilinm ; qoam Demo Servili! ciKt ad- gntia , a Stnillo diclam fhiws , Aw 
icnartiu. ' leMertiam raillia qnibn* «popiimir» 

5. H-S dttobttt Biiliibui. Gallicc, bcent, Serrìliui primo unituredc- 
aioli. bebat; deinda pati WDteBtùm jadìck 

6. ffi/nnù. Pncciia locati», prò. De recnpentociboi dizimm ad IKii- 
,DÌdixiuetV«mm(brtiiq>UBgtiim b- lutìonem, cap. 17. Gali, da nuuur- 
cen*. Fono mdhu «M; Setrilio cri- laìret. De cohorte Verna 10>. IO, 
mea boc Verrei afiSngebat, qnaai di- cap. aS. 

xìuetille, " Verrem (arti» sais dite- 7 . PriMÙRu/ ^cKU'. Pnetori i> pro- 
«cerea. Id ■ le dlctum fuisie nEgalwI vincia «ex Iklocai przferelwBt bn 
Servilios; nemo eam icciuabat. Ti- cam aecoribos, eamque ambalinw 
indiapponitSerTÌlìoadvenarìompne- intecedebaiit, lerrato coopuiiailt or- 
lar tic lorem «uuu qaocDm tpoiiHa- dina. Ilaqne qui |dD* arnione imta 
Dambcen cogitur Serrilina in haiio numera obaundo oootriverat, piacc- 
{onnnlun: Spondeo, aiebat lictor, bm deatihiu coUegif ibat nlliniiu, atqaa 
dao MMertiwu millia datomm, ni idoireo pn-torl proximua; qoo nooi- 
plannni fecoro dictam a ServilJo fhiiM ae , lea tìtolo atiMm a aaia diitìngv» 
■Vcrrem furtia qiueatuiQ fàcerex. Qua bator. Gali, le premier Uetrar. U^ò- 
■poiuione proTOCatni SarriUoa reali- nit VaL Hu. II > a > 4 > tom. I , pag. 
polari Gogebator ili vetbis; SptMideo 107 edit. noit- 

itidem me dno millia leitertiDiD data- g. Coartrio bacilio. CoanMcn ba- 

nnn, ai plana lècerit adveturioa a me eillom , loa virgam, eat illam bìdìbb 

dlctum Tuiaie • Venem foitia qDsealom parte mano teoeri), ut alia filatori 

ftcare <, Ejuamodi ipoiuiotinm erat hic parte pennitiatar. 



r.:.i,2.ci!, Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. V. 4a5 

tutu prò mortuo sublatus, brevi postea est mortuus: 
iste autem homo Veneriuss, et affluens omni lepore 
et venustate, de bonis illius in aede Veneris argen^ 
teum Cupidinem posuit. Sic etiam fortunis bominum 
abutebatur ad nocturna vota cupiditatum suarum. 

LV. Nam quid ego ' de ceterìs civium romanorum 
suppliciis singillatim potius , quam generatim atque 
universe loqiiar ? Career ille , qui est a crudelissimo 
tyraiiao Dionysio factus Syracusis [quee lautumìse' 
vocantur], in istius imperio domicilium^ civium ro- 
manorum. fuit : ut quisque istius animum aut oculos 
offenderai, in lautumias statim conjiciebatur. Indi- 
gnum hoc video videri omnibus*, judices; et id jam 
priore actione, quum haec testes dicerent, intellezi. 
Retineri^ enim putatis oportere jura lìbertatis non 
modo hic, ubi tribuni plebis suut, ubi celeri magi' 
stratus, ubi plenum forum judiciorum, ubi senatus 
auctoritas , ubi existimatio popult romani et fre- 
quentia ; sed , ubicumque terrarum et gentium vìola- 
tum jus civium romanorum sit, statuitis id pertinere 
ad commnnem causam tibertatis et dignitatis. 



prBcipne colertC) aie eliim Verrem «p- 
pelkt per irruiouem. Vid. lib. II, e. g. 

LV. I. Naia yaid tgo , pio , qnid- 
auB ego. nuntionù wcand* par*. 

>. iMuttunùe. Viie npis cip. i;. 
— Dioijyw, Dionyiii, Sicilia I^ran- 
DJ ) dao faemikt ; I* qui bic memon- 
lor, primoa est. De eo vide Val. Max. 
lib. IX, cip. i3, 4, tom. n.pag. 197 
cditionii noilrz. Natili Syraciuii ex 
plcbeio ek homili genern , reguam pri- 
aio Syracnunun , nniverUB deinde Si- 
ciliae adepnu est. Foljh. lib. XV, eap. 
33; Plin. lib- VI , cap. Sì; RoUin. 
Hiit. Antiq. lotn.V. 



3. DomìcUiitm. Qunin in eo careere 
et ila diu, et ila mnlti easent cirea 
romani , ut ibi piontu habitare *ide- 
reniur. Sed liìc emphuìi eit in verbo 
domiciUum. 

4. Omnibus. ProEiomeii,-Tw£ù, aat 
reponeadnm , ant lubinlaUigeiuliuD 

5. Hetiaari. Coiiacmri. — Non 
modo hic, ideat, HoDue, nbi tribtmi 
plebii aaat, qui civinia jura liberta- 
temquc deiéndanti ad qnomm tatelam 
creati nmt ukDO Urbia a6o , lir. 
lib. II , cap. 33 , ijaniu jam , capta et 
oppteaia pleba, patnuo aapecbiam 
diatitu rute non poascL — Pltiaun.., 



Digitizeoby Google 



4a6 M. T. CICERONIS 

In extemorutn homiaum, et maleficorani sederà- 
torumque, in prsedonum hostìumque custodias tu 
tantum nuioeriioi ctvium romanortun includere ansus 
es? numquamne tibi judicii, numquam fxxicioAìs'', 
numquam hujus tantae frequenti» ?, qux mine animo 
te iniquissimo infestiìMimoque intuetur, venit in men- 
te^i? numquam tibi populi romani absentis dignitas, 
Dumquam species ipsa hujuscemodi multitudinis, in 
oculis animoque. versata est? numquam te in horum 
conspectum^ rediturum, numquam in forum populi 
romani venturum, numquam sub leguro etjudicio- 
rum potestatem casurum esse putasti? 

LVI. At qua; erat ìsta libido chidelìtatis exercendx? 
quse tot scelenim suscipiendorum causa ? nulla , jn- 
dices , prxter prsedandi ■ uovam singularemque ratio- 
nem. Nam ut ilU>, quos a poetis accepimus, sinus 
quosdam obsedisse marìtimos , aut aliqua promon- 
toria, aut prterupta saxa tenuisse dìcuntur, ut eos, 

ja^cioram , U etH, tiìfaDaaliDm id qDcn non tidebu prKieataii , qnim 

quB indicii •mccntoc usldae. Nun tn Sidliini *ixin«. 
ungule qnattìoDW 4« sicariù, de &1- 8 , /■ kamm eontptaam. Ibse di- 

•i«, denipataDdi>,atc. ntsaamquatijDa ceni; gena indicat popnliun , qui ad 

hdbfllunt prataren , «ea prmi^m , jndiciain , ladiendi «tedio , eonn- 

Iialc tbI iUi qoBtdoni taerceai* totXm nntt. 
dMliiuMtD, lie Bt Kmm qiutqoe In LTI. 

foro faibctwDt trìbanal. — libinoti- romiol fdvea illi i 



>. (TU qiHTM ■ Tiolmda UbnrtMe, qalbiu ÌD orcoretn DOajectìs , i 



u , ligiini mata , Mutiu ■actoriMte , Iunior, 
■ad atum eonaarriada ^ad ft«qiieii- i. Kant at UH. lotdligit LEttrjgo- 

taia popukuu romADoin aufldmatioDia dm, qvi Capcut pottom obaiddiftBit. Da 

MM nndio , proUbMar. qatfasi Homemi, OdTit.l9>. X. Koa 

tf. Caimaitit. Coma popoli , ad angct mediocnnr imidiiin nu Tom 

qoaa tribuni de etntMk «t lìbertatù eam ferii illii plntia , qnoa pM** 

Jan abate TfoUto qnei w nt iu , atp<»- fittsonnt, eom DIoa7:do, Fbabiide, 

pidan ropraat ut caotnrUti* eomitiif Me. coaaparatìa- Terimm ÌMttrfictrt, 

perdadHonia filli litem ìnteadetel. ^od eM in onmlbns Ubiti, Uc t*- 

7. Hajai. . . frtjaaitia. Qhk con- eptnm Lambino Tidatnr; millat lattr- 

•OMW ooronat JadlciuB. — Abiauù , eiperr. Ttoi nihil niDtare md nona*- 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. V. 4^7 

qui essent appulsi navigiis, interficere possent; sic 
iste in omnia maria infestus ex omnibus SidlisB par- 
tibus imminebat. Quaecumque navis ex Asia, qua ex 
Syria, qtue Tyro, qua;^ Alexandria venerat, statim 
cerbs indidbus* et custodibus tcmebatur; vectores 
omaes ^ in lautumias conjiciebantur; onera atque 
merces in pnetCH-iam domum deferebantur. Versaba- 
tur in Sicilia longo intervallo^ non Diooysìus ille, 
nec Phalarìs ( tulit enim Illa quondam insula muttos 
et cnideles tyraonos), sed quuddam novum mon- 
strum ex vetere ? ilta immanitate , quse in iisdem locis 
versata esse dicitur. Non enìm* Charybdira tam in-- 
festam, ncque Scyllam nautis, quam istum in eodero 
fireto fuisse arbitror : hoc etiam iste infestior, quod 
multo se pluribuss> et majoribus canibus succinxe- 



ì.i^uraxl^ria, gua.'..gaa.ljbn — CierytJim d«»cTÌbil CluvM. in 

doo hic nuDiucriptì natqnun lubcDt Sicilie Antiq. pig. 64. Ik Scylla lo- 

fBi¥. qDitur pig. 61. 

i- Ctrtù ÙKUàtut. Statim apcba- g. tfiUlo u plnrUmi. Ti^lins , 

tarisaticioìlbMimi honunniii,qDaniia £nctid. lib. IIT, to*. 4id. Kerfri 

ocnla* mhil rngielut, et quiis Terrai latem Scylla uium bU; enÙDiu hu' 

io pnemptii laxii colloca rat , di vi- uianam SgDram, aed fltietaaBi oalIi< 

nJanlna qnamcoraqaa naTcm dilig«n- alone latrans oidiiii , laifOramqtie 

(cr caModireut, aeu obsenarcnt. ultiUnu reléreiH. Porro Verm moa 

~ 5. Kectom omna. Tua eom qui et ìp» hibebat canti, qni tribaiul 

TcUt , qoaai ìHiud qni velùlnr, -Hteio- qua lambebant , multo plana quam 

rtm appdlari nonun eac ScjIIa ipm. Hic obicnrabii qnam apta 

6. Longo interralo. Saband. poat tum a Teteri rerum memoria, (am a 

M» rjrannoi qui jam Dominindì nmt. Abolii ipiii esempla repetit ontor, 

boa illia, Diooyno et Phalarìde aotì- ■ari!. Itaquc Hb. I de Oratore, e. Sa , 

qoioriboa , Sa7lla ci dunjbdi ooofla- ubi decUiat qoam mohinim renun 

lìimrMl , in liidcm looia fbiiae ver- orator fdtnrua , Lbc prccipit : • Le- 

aatt. gendimnlpoelK, cognoacenda hiito- 

8. jVoji «IBI Chaijbdim tam in- fia •. Nam, ot ipaeait Parlit. cip. i3, 

/bum, ete. Correctio, quamquam > ftlmla nonnamqnam , olii nt incre' 
<fài dico? Parrà lont etiam iita, 
con latina lannanitate eonparenta 



5cb¥ Google 



4a8 M. T. CICERONIS 

rat. Cyclops alter, multo importunior: hìc enim totam 
insulam obtinebat; Ule £tnam solam , et eam Siali» 
partem tenutsse dicitur. 

At qu£ causa "* tum subjiciebatur ab ipso , judices, 
hujus tam nefarise crudelitatis? eadem, quse nunc in 
defeosione commeraorabitur. Quicumque accesserant 
ad Siciliani paullo pleniores , eos Sertorìanos milìtes 
esse, atque a Diauio fugere dicebat Illi ad deprecan- 
dum periculum proferebaDt, alii purpuram Tyrìam; 
thus alii, atque odores, vestemque linteam; gemmas 
alìi, et margaritas; vina nonnulli grseca, venalesque 
Àsiaticos : ut intelligeretur ex mercibus , quibus ex 
locis navigarent. Non providerant, eas ipsas sibi cau- 
sas esse periculi, quìbus adjumentis se ad salutem utì 
arbitrabantnr. Iste enim hsec eos ex piratarum socie- 
tate adeptos esse dicebat; ipsos in lautiimias abdud 
imperabat; naves eorum atque onera diligenter as- 
servanda curabat. 

LYII. His institutis quum completus jam merca- 
torum career esset, tum illa fìebant, qux L. Sue- 
tium, equitem romanum, lectìssimum vinira, dicere 
audistis , quae ceteros audietis. Cervices in carcere 
frangebantur indignissime civium roroanorum, ut 
jam illa vox et illa imploratio, Civis ROHAnus sua, 
quse ssepe multis ' , in ultirais terrts , opem inter bar- 
baros et salutem tuUt , ea mortem illis acerbjorem el 
supplicium maturius ferrei. Quid est , Verres ? quid 

IO- jet ^aa colisa, Occnpsl orator Bine B. Piulo ìmploratiu, al de « 

qnge HorUnrini dirtnrn* est ad Terri- tratantor Acu ApoMolonim , VI, li. 

n» cmdtUtitìa derciuioaem, etdilmt. Itiipc mioiitM minim Mt dTÌti(a 

DeSenorìo dizimat *apr«cip. 18. — Tomnum ab exterìi Ditionibni ìMib- 

BUmiant {bit Hiapinuc Tamconeruii bitioie ippetitim fniui , ni ìmpeiBilf 

Oppidnm, qaod Sertoriiu tcnebit. Cr. Cliadu) etiam emi eocpnft. VilvI 

Slnk. lib. m, ptg. aao tdit Oxon. umen poilu, poto quia mnii |m<^ 

LTU. I. Qam itept nuAù. Ptofcdt Tolgala ut. 



5cbvGoogIc 



IN VERREM ACT. II, LIB. V. 4^9 

ad ha% co^tas respondere? nutn mentìri me? num 
fingere aliquid ? num augere crimen ? uum quid ho- 
rum dicere istis defensoribus tuis audes? Cedo mifaì , 
quxso, ex ipsius sinu' literas Syracusanorum , quas 
iste ad arbitriiim suum confectas esse arbitratiirj cedo 
rationem caTceris,qusediligeDtissi[aeconficìtur, quo 
quisque die dàtus in custodiam, quo mortuus, quo 
necatus sit. Ljteils Straccsanobum. 

Videtis cives romanos gregatim conjectos in lau- 
tumias ; videtis indiguissimo in loco coacervatam mul- 
Htudinem vestrorum civium. Quoerite nunc vestigia ^, 
quibus exitus illorum ex ilio loco coropareant : nulla 
sunt. Omnesue mortui^t* Si -ita posset defendere ^ ta- 
men fides buie defeusioni non baberetur. Sed scri- 
ptum exstat in iisdem literis, quod iste homo bar- 
barus ac dissolutus neque attendere umquam , ncque 
intelllgere potuit : è^ixiaOncm ^, inquit, ut Siculi lo-, 
quuntur, hoc est, supplicio afiecti ac necati sunt 

LVIII. Si quis rex, si qua civitas exterarum gen- 
tium , si qua natio fecisset aliquid in civem roraanum 



magna mi! re 



u tlnu. Id at , ipu ipw 
Lt ; qtumm exRnplDin in 
■inn , id «i , atudiosc cuitodit , quui 
mnltoiii libi profutnrv aìnt in jndicio. 
Eu liteni Sjncauni (d KiiatDm 
nl^cnat t <]iul>iki de Verni ìnlf^tate 
et abiUnciltia teitifieinntor. Simul 
etùm IO Ili* litcrii de eomm ■uppliciti 
qni [n iBDtomili necati (uennt, niìo- 
nea reddehint. Uirnm exemplir ba- 
tntiiif Verrei siutiniindna Mt. 

3. yeiligia. AUodit ontor ad fit- 
bnlam Ifonia amia coDrecti et Tnlpia, 
de qua Hontiiu, epiil. I, i, 73. 

4 . Monili. Mario extlìncti sunt in 
carcere. — In iudtin litent. In ratione, 
ta tabuli* carccrii. — Baritam. Sci- 



ticel ìndoctna; literarrun onmÌQOrodit. 
5. UtaiAnaai. Ki verbi hajua in- 
terpretatione apem Verri przddit on- 
tor , qnam tale habebat in tabolia 



Syra, 



at n Veri 



ptam ent , Id^iuóhia» , quml ìnlerpre- 
tabilDr, supplicio ajfeeti sunt. Ac 
proinda inqniebat, e carcere dimisai, 
nec per me necali lant. At bmno pa- 
rcm Bubtilia et grmc^ lingiue ac aicoUa 
dialecti mdii smbat in lignificatione 
Teibi, qnaai idan easet, ac iinaim- 
tnattv, gnnm /ormi rariori «il a Terba 
^ueo'w, nippliclo afficìa. Tid. iad. gncc. 
locnt. luqne tota Verria defonsio hao 
ìnteqiretatiDiie aTettitnr. 



5cb¥ Google 



43o M. T. CICERONIS 

ejusmodi, nonne publìce vindicaremus? noo bello 
perseqtieremur ? possemus hanc injuriam, ignonoì- 
niamque nomtnis romani ìnultam impunitanique di- 
niittere ? Quot bella majores ' nostros , et quanta sus- 
cepisse arbitramini , quod cives romani iDJuria affecti, 
quod navicularii retenti, quod mercatores spoliati 
dicerentur? At ego retentos non queror; spelìatos 
ferendum puto : naTÌbus, mancipiis, mercibus adent* 
ptis , in TÌncula conjectos esse mercatores , et in tìu- 
culis cives romanos necatos esse ai^o. 

Si bsec apud Scytbas dicerem , non hic in tanta mnl- 
titudine civium romanorum , non apud senatores * 
lectissimos ciTÌtatis, non in foro populi romani, de 
tot et tam acerbis suppUciis civium romanorum : ta- 
meo anìmos etìam barbarorum hominum penoove- 
rem. Tanta enim hujus ìmperii antpUtudo^, tanta no- 
mtnis romani dignttas est apud omnes natìones , ut 
ista in nostros homines crudelitas nemini concessa 
videatur. Num ergo tibi uHam salutem , ullum perfu- 
gium putem, quum te implicatami severìtate judi- 
cum, circumretitum frequentia populi romani esse 
videam? Si mebercules, id qnod fieri non posse in- 
telligo , ex bis laqueis ^ te exueris , ac te aliqua via ac 

LVm. I . Quol Mia mofom. Idem aociualori et no lìccbat i^iccn qoos 

prò Iwj iWanilia cODioMBionE : ■ M^ TcIlcDt ; rqjflctomm in locnm àlii aovte 

JoiM vmtti , *cp> mcnatoribni , ant inhibaniiir. 

naviciilatoribiu Injnrìoiiiu tncUdi, 3. ^mplitudo. Eat potentiue, MU 

)mIU ({«Mnuit >. — StUntietipoliatL nujcNatii, et ■liqoanun copiaraa 

AdingendNDTenitcnlpamcoiicenio- nugiu abundautij. De Innstiooc, 

noDiililil: •nuntot non qiieroi,etc> lib. n. 

«. ^pad Étruuorai, N>m boa tom- 4. Qaa» le impìieattim. Tnaalaàa 

pare tàbit ordo (cuiorioi Ic^ Cor. Muapu de veiutioiie. — Frfuouia 

udia L. SdUib dictitorìi jndicalxt. — popoli circimutuitù , et jnn liberUtÌÉ 

L^cutiimai, SoUtom jndicnm epillia- lìolitc nlclici coiHeiitì*. 

toH , qnuì dioM pntatiuìmot. Ifun 5. £x hit iaqutU. Ex hoc JDdìcio 

■otte debil pnstor jodicc* ex e* de- de pceiuiu* r«peliuidii cooMÌti ~ 

CDrU ■ cdìiu TÙei jadicalidi lediennl ; AUqaa via, Scilieet jodide e 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. V. 43i 

raùone ezpUcaris ; in illaa libi majores plagas inciden- 
diuD est, in quibus te ab eodera me, superiore ex 
loco '', confici et coocidi necesse est. Cui si etiam ìd , 
quod defeodit?, velim concedere : tamen illa ìpsa de- 
leosìo non minus esse ei perniciosa , quam mea vera 
accusatio debeat. 

Quid enim defendit? ex Hispania fugientesse exce- 
pisse , et supplido affecisse didt. Quis tìbi id p«mii- 
sit? quo id jure fedsti? quis idem fecit? qui tibi id 
hcere licuit? Forum plenum et basilicas^ istixiim 
hominum TÌdemus , et animo sequo TÌdemus. Civìlis 
enim dissensionis 9, et siveamentise , sive hti , seu cala- 
mitatis , non est iste molestus exitus , in quo reliqof» 
saltem cives ìncolumes lìcet conservare. Verres ille , 
vetus proditor '^ consnlis, translator qusesturte, a-rer- 



penda pamiii>,»tifieio,coiiiilio,etc. {bmm sdiGcii exercmdii Jndicii* , et 

Tid. iakm «ap. sa. — Piagai- PUg" Dogotùttma coBTentibni dortiinu. 

nnt rnijoim leda, Htc lignifieitm per- — lilomm h»mi»am, qnif qBum prò 

dndlio&i* jadlciam ipod popolniD , HarianU partiliiii , et Sertorio pii|;iia- 

ijaod ontOT Yerri minalnr, afa cint Teriut, clementia tamen Knatiu , po- 

inJwiiitna lapplNia aHectoa. ^ImfB* paliqoB tomaai, nditoa* la patrian 

diijt , nt in allegria penUtsret } jam impetnTenuit. 

enim dizeni ìaqaeìi te tiaerù .• ez< g. Civilii tnìm datmnonii. Proden- 

pSearit; cnlqimgit ex codem genere, ter belli nomen evitat, quo lenor 

àmUmdum , coiifia, mmtiJi , qnaai BOnno ealpa vidntnr, qniboa Incohi- 
it (em loqualar, qaa jam e 




re ano Tene prodiiiH eaL Tid. aupn 

lib. I, cap. il. — CoHiuKt.d 

— lyaBtItuor, qni qiutiti» CaitioBia , 

7. QmMi A^tniit. Qaod ad aoam pattai qas d u i a air et ad Snitaiioa 
diifiaiiiiiiiiiM addocit, oanpa cÌTaa tfanaiiL — Arenor, Pacuniam iilit a 
llkia,iiD(ia ■Maaiìt,Sart(iriaiioaniililea aenam cndllam fanlu ait et abatnlit. 
iniaae. — SaittpU, iibi arrogavlt. — In laf. 

8. Xt taiititai. Qnc Kurt ciraa Jrmgiii, Non ttra 



5cb¥ Google 



43a M. T. CICERONIS 

sor pecunise pnblicse , tantum sìbi auctorìtatis in repu- 
btica snscepìt, ut, quibus hominibus per senatum, 
per populum romanum , per omnes magistratus, in 
foro, in sufEragiis, in hac urbe, in republica versari 
liceret, ììs omnibus mortem acerbam crudelemque 
proponeret, si fortuna eos ad aliquam partem SicUix 
detulisset. Ad Cn. Pompeium, clarissimum virum et 
fortissimum, permultì, occiso Perpenna"', ex ilio 
Sertoriano numero militum confugerunt : quem non 
ille summo cum studio salvum incolumemque serra- 
vit? cui cìvi supplici non illa desterà invicta et fidem 
porrexit, et spem salutis ostendit? Itane vero? qui- 
bus fuit portus apud eum , contra quem'" arma ta- 
lerant,iis apud te, cujus nullum in republica umquam 
moDumentum hiit, mors, et cruciatus erat constitu- 
tus ? Vide , quam commodam defensionem excogitaris. 
LIX. Malo, malo mehercule, id, quod tu defen- 
dis', hisjudicibus populoque romano, quam id, quod 
ego ìnsimulo , probari. Malo, inquam, te isti' generi 
hominum, quam mercatorìbus et naviculariis inimi- 
cum atque iufestum {>utari. Meum' enim crimen ava- 



NaiB rafiragiiim dare qoidcm in co- , 
mitiii, *d CKBDdo* nugiitntiu pote- 
nnt ( «t ipai CtMTÌ non potcnnt : 
pcoscriplonun enim filioi legs Illa 
Tictor Sallt patendonim migiilntauiii 

II. Oecbo Perpenna. SectorUnì 
beili duce , qni et ipinio Sertorinm 
fnada occident. Sopra cap. iS. — 
Dtxuta ttt fide! inaìgne; Gdem dcite- 
n porrigere dlcitnr, qniun in fidai u- 
gniini (opplici ponigilDr. Vld. «ipra 
oap. 40- 

II. Cantra guem. Contra Sertorinm 
pngnavit. Fompda* ab anno 676, 
miinu extra ordinem com imperlo per 



uSertiHÌDm Tidt' 



teUniimpa 

id est, animi lìgnum; inuf^e &ctM 
prò republica. — Qaam eommotlaiit. 

LIX. I. Qaodta Je/indù. Serteria- 
n» fniHe. Sopra cap. 56. — Qaad 
Iniimulo, mereatorea fiume. DndoB. 

a. Itti generi. Qaot a Knaloribm 
jndiciboa amari noD poue, qoi* conUa 
nolulei iteteniit, intelligebat ontor. 



pntcnpuoau , qua» SoUana coniai- 
tua Douiiaproacriptione.DeLixniif. 
Fior. lib. m, pag. 965 edil. noM. 



Digitizeoby Google 



IN VERREM ACT. IT, LIB. V. 433 

ritiae te nimise coarguit : tua defensio furoris cuju»- 
daai, et immanitatis , et inaudita; crudelìlatìs , et 
pfeoe novx proscrìptionb. 

Sed Don lìcet^ me isto tanto bone, judices, uti; 
non licet. Adsunt enim Puteoli toti : frequentissimi 
veaerunt ad hoc judidum mercatores, homines locu- 
pletes atque honesti, qui partim socios suos, partim 
libertos ab isto spoliatos , in vincala conjectos , partim 
in TÌncuIis necatos, partim securì percussos esse di- 
c«nt Hic vide , quam me sis usurus xquo. Quum ego 
P. Granium testem produxero, qui suos libertos a te 
securì percussos esse dicat, qui a te navem suam mer- 
cesque repetat : refellito, si poterìs ; meum testem 
deseram, tibi favebo; te, inquam, adjuvabo : osten- 
dito, illos cum Sertorio fuisse, a Dianio fugientes ad 
-Kciliam esse delatos. Kiìùl est, quod te mììlìm pro- 
bare : nullum enim facinus, quod majore suppìicto 
dignum sit, repenrì, neque proferri potest. Reducam 
iterum equitemromanum, L. Flavium, si voles : quo- 
niam priore actione, ut patroni tuì dictitant , nova 
quadam sapientia^ ; ut omnes intelligunt, conscientia 
Ina, atque auctorìtate meorum testium, testem nul- 
tum interrogasti ^. Inlerrogetur Flavius, si voles, qui- 



3. Sedaon Uctt. Tntuitio ad tatì- 
BOniDDi PnIcoUnorDin. Cnpinm , in- 

•Tiritia , iu ni onerct crimiiK luaadit» 
rniileliutu , probiri Jadiciboa popu- 

loqoe ronUDo; «ed non licet mlhi ùto 

qncH necuti, non SenurÌBnoi , nt 


itlioa, quemadmodnm ipse ippetlBl , 


Coaicienlìa tua. Qnmn icim qnid- 

id iu Ternin nmi, nt rcfilli nullo modo 
poHci. — ^Hclon'fats. Soband. derer- 
ritaa. — Mconm Ustium. Ejnimodi 
acilicct vlronim, ul eoi mmliri poua 
Dcmo dicerct. 

ent Qk quo! iccnurar Ulte) prodazs- 
2» 


ioli. Tou orb) PatMli , ìd Mt , cnncli 

*. Nora ijumiaiit lajHtntìa. SimilTi 
Ego» ùiiiio Ubri IT : .Venio aanc >d 
11. CU. r*rt tt«adm. 



^cbyGopglc 



434 M. T. GICERONIS 

nam fiierit* L. Herennius, is, quem ille argentariam 
Z^epti fecisse didt ; qui quum amplius centum dves 
romanos haberet ex coDventu Syracusano , qui eum 
non solum cognoscerent, sed etiatn lacrymantes, ac 
te implorantes , defenderent, tamen a te, ìnspectan- 
tibus omnibus Syracusanis , securi percussus est 
HuDc quoque testem meum refelli, et illum Herea- 
nium Sertorìanum fuisse abs te demontrari et probari 
volo'. 

LX. Quid de illa multitudine dicemus eorum , qui, 
capitibus involutìs, in piratarum captivorumque nu- 
mero producebantur, ut securi ferirentur? Quae iste 
nova diligentia? quam ob causam abs te' excogitati? 
An te L. Flavii ceterorumque de L. Herennio-Todfe- 
ratìo commovebat? an M. Anniì, -gravissimi atque ho- 
nestissimi viri , summa auctoritas .paullo te diligentio- 
remlimidioremquefecerat? qui uuper prò testimonio, 
non advenam nescio qnem, nec alienum, sed eum 



nnlkiiD mt«rog>vi 
lib. in , «p. 16. 

6. Qainaia fiitrìt. SntoriuiDini 
■ùIm , «n noreitw. — Jrgmtaiiaia 
faeerf. G»H./airt la ianjut. Sic npn 
cip. 18, dmt, naficalariam facan. 
luieni* cai hic locDiTnllu ad ea oon- 
firnuuda , qo« de ncgolktoribu» TÌt 
ille nuiimm rerùùnje docait. LtptU 
ent in Africa, uiuIe dincU Meliuiu 
et PKhjunm, nec long* nafigalioi 
proinde Sjocuila e»e fr^nen» Hb- 
rennii» powrat , et moltoi in Africa 
ipu ex ìllia cìtìIku romaoìi Jan ante 
eognoaie. 

7. HertnaìiaitSertonfammfuUie... 
frabari vaia. Ironia. Id enini minìmB 
probari poiaa non igoorat. 

LX. I. Mi u txcegaala. Terrei 



BOB in so npreiwBditiir, quid , ^aa* 
obanbi mlHroram illamin capila m- 
atanlia , qnod , qnnm piimoa ea|ritìlia* 






ùdediai 






ttttt pricaution , adbibuentooTainqai- 
dein qaod ad te, aed qnod ad Eou' 

prodocereninr ad inppliclnm. Haa 
enim erat olim nt capita Tclamlnr, 
ae» riolenla , Bea Tola Diaria sorte bd- 
ritnria.NarratLiniu, lib.IT.cap. 11, 
qunm fame Uboraratur , mnltoa Robb 
capiàbut iitmlutis ae in TiberiiK f- 
cipilaTÌaae. Csaar et PoBipdiia , qnaa 
occlderennir, toga apat amHi ainiK- 
ter Id*o1v«c. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. V. 435 
cìvem* roniaDum, qui omnibus in ilio conveotii no- 
tus, qui Sjracusis natus esset, a te securi percussum 
esse dìxit. 

Post hanc illorum vociferatioDem , post baoc com- 
munem femam atque querimoniam, non mitior in 
supplìcio, sed diligentior esse coepit. Capitìbus invo- 
lutis cives romanos ad necem producere instituit : 
quos tamen ìdcipco necabat palam , quod homineg in 
convento, id quod antea diximus^, nimium ditigen- 
ter prsedouum nuBoerum requirebant. Uaìccine plebi 
romanse, te pnetore , est constituta conditio? htec 
negotii'gerendi spes*? hoccapitig vitaeque discrrmen? 
Parumne multa mercatoribus snnt necessario pericola 
subeunda fortunse, nisi etiam hse formidtnes ab nostrìs 
magistratibus, atque in uostrìs provinciis impende- 
bunt? Ad eamne rem fuit hac suburbana , ac fidelis 
provincia Sicilia , p)ena optimorum sociorum , hone- 
stìssimorumque civium, quee cives romanos oranessuis 
ipsa fiedibus bbentissime semper accepit, ut, qui 
usque ex ultima Syria* atque ^gypto navigarent , qui 
apud barbaros, propler togae nomen*, in honore 
aliquo fuissent, qui ex prjedonum insidib, qui ex tem- 
pestalum periculis profuglsseut , in Sicilia securi feri- 

a. Std Mdn cnww. Snmdnn L. He- mia, CaOM prò efTealn. Id eat, propter 

W ì<>ini iMoUige. Domen RonuDomm , qDomin propria 

3. QModamuaJiaimiu.'VlA. nptm vbiUi er*t toga, uti Gracoram prò- 

cip. iB. prinm /nit pallium. Hinc Vipg.JIn, I, 

^, atee atgotii germdi tpttf à.aia a86,TO(»i Homanoi, rerum domÌDua, 

hanc ■pannuroaliinaifiiciiiBt.anci- • gaDleniqne togitam •■.Cives ninianoi 

phii vitM]aa discrìmen tem maricpie fogtm in proilncìia geaUre leen jn- 

«aboml, ut domam Tcveni poit tot beb*Di; qui non gEitjbiat, ciTliatM 

bborei, ezpil«ntnr ■ uoatiia magiitra- ju immimiebaiit, ni e± antioue prò 

tibiu M accori lerìasnir ? Potloimo intcUigitnr. Al quibiu aqna 

5. Ex ultima Syrùi. GM.da/onJ et ifiieiDierdiccbalur, iittogac juad). 
JtlaSyrU. Mebatur, qnemadniDdani Pliniua Jn 

6. Propler logm nomtH. Metony- lib. IV cpiitolaTuni leaiatitr. 



5cb¥ Google 



436 M. T. CICERONIS 

rentur, quum se jam domum venisse arbitrarentur? 
LXI. Nam quid ego' de P. Gavio, Cosano muni- 
cipe, dicam^judices? autquavi vocis, qua gravitate 
verborum , quo dolore animi dicam ? tametsi dolor me 
non deficit' : ut celerà mihi ìa dicendo digna re, 
digua dolore meo suppetant, magis elaborandum est 
Quod crimen ejusmodi est, ut, quum prìmum ad me 
detatum est, usurum me ilio non putarem. Tametsi 
enim verissimum esse intelligebam, tamen credibile 
fore non arbitrabar. Coactus lacrymis omnium civium 
romanonim , qui in Sicilia negotiantur , adductus Va- 
lentinorum, hominum honestissimorum,omniumque 
Rheginorum , multoriimque equitum romanorum , qui 
casu tum Messanae fuerunt, testimoniis^, dedi tantum 
priore actione testium, res ut uemiui dubia esse 
posset. Quid nunc agam ? quum jam tot horas de uno 
genere ^ , ac de istìus ne^ia crudelitate dicam ; quum 
prope omnero vim verborum^ ejusmodi, qux scelere 
istius digna sunt , aliis in rebus consumpserim , neque 



LXl. I 
plicioc 



:. Ifaia quidego. Gitìì inp- 
m Dwntio. Lociu tolui Icgen- 
tfoa toui «MI eloqiMntU vini 
expliat. Orditiir ontor ptthctio da- 
biutiona, qoi min pnepannlnr nu- 
mi jnilìcam ad criminii itrocititeni. 
Porro naia bocloco eM IpMrrogttiniia, 

■nutrophen , fra qaidniiii , ut in Vir- 
gilio , Georg, lib. IV, V. 445 , Non 
quii te, prò qnianisi te. Sed hio potot 
cLiun tniuitiaiii luuea iiuorrire, ut 
ucpiuima. — Coiana mumcipe.t^Co- 
■> Etriir!(eoppido,mnDÌcipianiituii]o, 
nade incols Cof ou.Vigiliai, • Qiùqoa 
urbem liqnere Qmu • . Fait colonia 
Romanorum. Vid. Veli. PalCK. I , et 
PUn. Ili , 5. — Uuttic^. Huio TOcem 
eipticzivimiu prò &o*c, Aincrin, e. 6. 



9. Dolor BU non JefieU. Hoc . 
pnecepto; •« lù me Ben, dol 
e*t Priraom ipai libi -. Seniu cu : 
lori quidcm aflìcior maximo ; aH 
teca tanto dolori explicando ihd 
ria defieinnt. 

3. Teitimaniù. Hac vox bob 
loco, (ed mpra post laiuttiaìmc 
cuUocatnr in VcB. Haug. Mao. H 
et Car. Slcph. edd. 

4. De uno genere. De at^i 
Sed Tide quo attificio, dtUB m 
ladetali lideinr occamre, et dm 




5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. V. 0-j 

hoc providerim, ut varietale crimìnnm vos attenlos 
tenerem , quemadmodum de tanta re dicam ? Opiiior, 
unus modus , atque una ratio est. Rem in medio po- 
nam; quse tantum faabet ipsa gravitatis , ut neque mea, 
quse nulla est°, neque cujusquam , ad inflammandos 
vestros anìmps, eloquenti» requiratur. 

Gavius He, quem dico^, Ckisanus, quum ilio io 
numero ab. tsto in vincula conjectus esset , et nescio 
qua ratione clam e lautumiis proftigisset , Messanam- 
,que venisset; qui prope jam Italiani et moenia Rhe- 
ginorum^ videret, et ex ilio metu raortis ac tenebris, 
quasi lucelibertatis, et odore aliquo legum recreatus, 
revixisset; loqui Messanae coepit, et queri, se civem 
romanum in vincula esse conjectum ; sibi recta iter 
esse Romam; Verri se praisto advenienli» futurum. 

LXU. Non inteltigebat miser , nihil interesse , 
utrum hsec Messanse , an apud ipsum in ' praetorio 
loqueretur. Nam, ut ante vos docui, hanc sibi iste 
ut{)em delegerat , quam haberetadjutricem scelerum, 
furlorum receptricem, flagitioFum omnium sociam. 
Itaque ad magistratum Mamertinum statim deducitur 
Gavius;.eoque ipso die casu Messanam vcnit Verres. 

6. Et nejue maa , qua nulla tit, proliuii), tua prepintio iniinorum. 

■veilnii animoi , eìoquentia requiralur. B. Rhigiaorum. Cìvei romini crani. 

Et »A hunc looom et id alti loca ef m- Lìk. IT, cap. 1 1 . Itaque GaTÌna, qaam 

nodi Diiilta in Cicnone , animo atteu- eomm nuKoii vtderet , aa jin> KoD» 

dant Telim, qaiClccronem atoimium e*w arbllrabatni. 

mi jactatoieoi temera nprthendoDE. g. V'erri )b praito adreaimti. Là 

B.C* qotdcm a ae genis noo mediocri- «mi accnaandom majcatatia , propter 

ter tcpius pnedioit , et dod qnideia ci*1titia jni violamm, et ad nlciaceo- 

«M catMa , it ingraii dotta el doqDci»- doni injnrtu ma» apnd jndicca ope M 

liam anam nnaqoam jaclat « aed cam auzilìo legnm. 

potina deprìmiL Tid. QniatD. de boa LXII. i. In prauorio. Hic domna 

arpmniro fdae diaaerentem , lib. XI, lotelligitiir , in ijna diTcnar! pnrtorra 

cap. l.pag. 673, eil. Capp. lolent — Ul ante voi JocuL E» liuiat 

;. Gatàu hic qatm dico. HaclaDoa ejpljcaU lìd. lib. IV, cap. 8. 



5cb¥ Google 



438 M. T. CICERONIS 

Res ad eum defertur , esse civem romanum , qui se 
Syracusis ìd lautumiis fuisse quereretur ; quem , jam 
ingredientem navem , et Verri oÌidìs atrodter mini- 
tantem , a se retractum esse , et asservatum , ut ipae in 
eum statueret, qqod videretur. 

Agit hominibus gratìas, et eonim ei^ se benivo- 
lentiam diligentiamque collaudat. Ipse inflammatus 
scelere ' et furore , in forum venit. Ardebant oculi :. 
toto ex ore crudelitas eminebat. fixspectabaot omnes, 
quo tandem progressurus, aut quidnam actunis 
esset ^ ; quum repente hominem proripi , atqne in 
foro medio nudari ac deligari , et vii^as expediri jubet. 
Clamabat itle miser, se civem esse romanum, muni- 
cipem Cosauum; raeruisse se^ eum L. Pretio, splen- 
didissimo equite romano, qui Panormi negotiaretur, 
ex quo hsec Yerres scire posset. Tum iste se compe- 
risse ait, eum speculandi causa inSiciiiam ab ducibus 
fugitivorum esse missum ; cujus rei neque index , 
neque vestigium aliquod, neque suspicio cuiquam 
esset ulta. Deinde jubet undique^ hominon proripi^ 
Tehementissimeque verberari, 

Caedebatur virgis in medio foro Messanse civìs ro- 
manus, judices; quum interea nullus gemìtus, nulla 

a. /nfConiBuftu laìere, Inugùian i. Mimisi* it. Sobind. Jlip w i A' ». 

buie HDiElem jim luba, anpn mp. Hoeat,fBÌ«eie iniwlca cutiiicvM 

41 : nProcedit iiU npenlee pnalotio, L. Fnilio commiliimi». 

taflunnuliu icelere, forare, cmdcU* 5. Ondique proripi. In coJ. Kcg. 

tate-. — Emintbat. Ltgit QointilUD. noD legitur ^rorr^i , qua mala ÌDcnl- 

lib.IX, cip. 1 1 , esucd^t , qnod ad cita hieitemni lidetnr; nam Jan pco- 

cnideliutem oalendendam vìdetur e*- rcptoi enL Sic hibet : • Jabet nsdi- 

■e ACOomnodatìaSf et coD|[niere Tide- goe homÌDeni T ebe m en dmie Tmxi»- 

ti:r cmn daobu verbi*, infianunatiu, ri ». Undiquc, Id CM, ab onni hn » , 

ardtiant, ConT. Qnintiliiii. lom. Ili, q&i aditabaot, lictoribna. Sex aoleB 

pag. 34 1 editionia noitnc. aderanl TtlcDlisaiini et ad T^benodo* 

I. QuifJjiaiR actunii tati. Qaam bomùmexercitttiaiiini.Sapn c*p.54. 

eania nulla eiael ia iltuu inimidver- — Cxdebetur. Vfd. A. G(U- lib. 1 ■ 

tendL ca; . 3. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, Ufi. V. 439 

vox alia istiua miaerì, inter dolorem, crepitumque 
plagarutn, audiebatur, nisi haec : Civis koharcssum. 
Hac se commemoratione civitatis omnia verbera de- 
pulsurum, cruciatumque a corpore dejecturum arbi- 
trabatur. Is non modo hoc non |>erfecit, ut virgarum 
vim deprecaretur : sed, quum imploraret sfepius, 
usarparetque 000160 civitatis ; crux, criuc'', iaquatn, 
infelici et xruoinoso, qui uumquam istam "> potestatem 
viderat, comparabatur. 

LXUI. O nomen dutce liberlatis> ! o jus eximium 
Dostrse civitatis! o lex Porcìa, legesque SemprouìiE! 
o gravitar desiderata, et aliquando reddita' plebi ro- 
manae tribunitia potestas ! Hucciue tandem ' omnia 
reciderunt, ut civis romanus in provincia populi ro- 
mani, in oppido foederatorum , id) eo, qui beneficio* 
populi romani fasces et secures haberet, deligatus in 
foro TÌrgis casderetur? QuidPquum ignes^, ardentes- 
que lamins, ceterique cruciatus admovebaotur, si 

A. O-az. AenuJudo; dictawt M 9. JI«dU^. TribmùtwiB potuUten 

^fWx srfcr. FcBnuu cTum Tocst Ci- ■ Sulla MibliMm Pomp«i(u coiual 

cero cap. 64, •cniddiuimam leter- hoo ipio aoiui popolo romano reali- 

rimmqiw Hii^Udniii ., et rara al In- toìt, ut Jam diximiu in DivlBit. 
boiuD, atrociMlem et diataraltalem 3. Huceìat laiuUBt omnia , alo. la 

poenanun adeDileria. ne tot rerum ad Uberutem popofi 

;. /ilam potatattnt. Seilicel io confinoanilaiii conalilnunun finii eaaa 

cmecm adigandi ad DUtam atquc ar- debnit, etc. 

a pntori* civea romanoi in- 4. Btneficio. Ina miai ^gendonun 

toa. DagiitntDam tolnm eni pene* pnpo- 

LXjn. 1. UbtnatU. Qua popoU Inm.Vid. Honl. epiat. 6, vi, 53, 
remani rea eat propria. — Jat nottnt S. QbiIÌ^ jusm ^twi. Kei dabantnr 

antatii, Priiilegiiiin lUMirorain ci- in qazitioium. /f a« , pars erant lar- 

linm. — O Itx-Poreia! Qdk lirgig nKDtoinm, qua ìa eoa ad exprimen- 

anoTebata corpora dviom romano- dam veritatem adhibebaDtar; laminia 

lu.— Ugaqae Sempronta. Qu« de ardentiboi ad pedmn piantai et btera 

«iviiun capite iqjnun populi romani admotia craeiabantnr. Prclerea mem- 

-jndiarì Ttloarunt. Legea Sempronin bea eninm eqnuleo eiteudebumiT ; 

didt.qoiaplntealegaCSempmniiu femìa Dngnjbita arabaotni; nervo fa- 

Graccfana pro llbartate gìtìuui roma- ilibnave Terbenbanlur ; led, libera d- 

Mcno inlil UDO 63o. viuie, •erritia h*G eranl taf jdìda. 



5cbvGoogIc 



440 M. T. CIGERONIS 

te ìllìus acerba imploratio et vox miserabilis non in- 
hìbebat^, ne civium quidem mmanorom, qui tum 
aderant, fletu et gemitu raaxìoio commovebare ? Io 
crucem tu agereausus es quemquam, qui se ctTem 
romanum esse diceret? Noluì tara vehemeDter agete 
hoc prima actione, judices; nolui. Vidistis enim, ut 
animi multitudinis in istum dolore, et odio, et commu- 
nis pericoli metu, concitarentur. Statui egomet' mìhi 
tum modum orationì mese, et C. Numitorio, equiti 
romano, primo homim, testi meo; et Glabrionem, 
id quod sapientissime fecit , facere laetatus sum , ut 
repente, Consilio in medio^, testem dimitteret. Ete* 
uim verebatur , ne populus romanus ab isto eas poeoas 
vi repetisse videretur,quas veritus esset ne iste legibus 
et vestro judicio non esset persolutunis. 

Nuoc, quoniam jam esploratum est omnibus, quo 
loco causa tua sit, et quid de te lìiturum sit!*; sic 
tecum agam. Gavium istum , quem repentinom '^ spe- 
culatorem fuisse dicis, ostendam, in lautumias Syra- 
cusis a te esse conjectum : ncque id solum ex " literìs 
ostendam Syracusanorum , uepossis dicere, me, quia 

6. hkibetar. Vox luintiu. — Bemii iilcnndia vindici tum, legibus et jnlt- 
ùihiitre, ut , reniU lelrorenm luvcin ciò ruerriTÌt. Vide qnot modii on- 
propellere. Hic ut , mnoverc a cni- tor Jodicu ad WTerìtatem iciut, niac 
delitate. prece, nnnc minia; liic Tcra, qnod 

7. Egomet mikL Miki abnndat hic, Jam aepfl , exiiiinutìonii iok gniia , 
nt (epa , et Ubi, apad bonoi anctoru. nam nlìlia jam duignatni foent. 

8. Coiutìio in medio. Qniim ilaret 9. Quid de tefinurvm lit. Id etl, 
Nmuitariaa in medio jadicom c<etn , Dccusario te eaie candemnandon ■ 
et jam testimonium diceret, repente judicibtu. Et hic etjam apem Veni 
pnstor, prò ino Jan, enm dimiaìL pneripit Avaria a jndicìbui , n <|ai 
Elenim veiitiu eat De populoi tot Ver- alnt iiUiu hmillarei , ant piteni 
ria sceleribua iocitatua, inÌB «un ma- amici (cap. Sa), dnm oilendit plami> 
nìboi ititim diacerperet, qoui metuìa- etie ODmihus iatiun non poaac amaiu 
aet ne aatii severe jadicarecar. luqoe abaolvi. 

hanc aiupicionem a *e et a vobta, ja- io. Repeiuinum. Si qniden nìbìl 

dicu, aniOTendani eiiitimavit, teitem- lUnqnam tabi aDdilmu de ilio Aient. 
qoe dimiiit , et renai • nnllitadinia 1 1. Ex liurit. Ex ubulia in qaibw 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. Il, LIB. V. 44i 

sit aliquis in literìs Gavìus, hoc Bngere, el eligere 
nomen , ut huiic itlum esse possim dicere ; sed secun- 
duna arbìtrium tuum testes dabo, qui istum ipsum 
Syracusis abs te in lautumias conjectum esse dicant. 
Producam etiam Cosanos, municipes illius ac neces- 
sarìos, qui te mine sero '" doceant, judices non sero, 
illum P. Gavium, quetn tu in crucem egisti, civem 
romanum et municipem Cosauum, non speculatorem 
fugitÌTorum fuisse. 

LXIV. Quum haec omnia, qute polHceor, cumulate 
tuis proximis* plana fecero; tum istuc ipsum tenebo, 
quod abs te mibi datur' : eo conteotum me esse di- 
cam. Quid enim nuper' tu ipse, qnumpopuH romani 
clamore atqrie impetu perturbatus exsiluisti, quid, 
inquara, loquutus es? Illum, quod moram supplìcio 
quxreret, ideo clamitasse, se esse civem romanum; 
sed speculatorem fuisse. Jam mei testes veri sunt. 
Quid enim dicit aliud C. IHumitorius? quid M. et 
P. Cottii, nobilissimi homines, ex agro Taurominì- 
tano t* quid Q. Lucceius , qui argentariam Rbegii maxi- 
mam fecit? quid celeri? Adhuc enim testes ex eo 
genere a me sunt dati, non qui novisse Gavium, sed 
qui se vidisse dicerent, quum is, qui se civem roma- 
num esse clamarct, in crucem ageretiir. Hoc tu, 
Verres , idem dicis ; hoc tu confìteris illum clamitasse , 
se civem esse romanum; apud te nomen civitatis ne 
tantum quidem valuisse, ut dubitatiouem aliquam, 

eonui nomina , qui in lantamiai con- *ocitù , et ii) qai le qua»! propin- 
jwli unt, pcracripM lacrant dili- qaiim et Deceuarinmaiium defcndoal. 



lira» Jan non powt. — a, Qaod abt te mihi dalur. Qnod 

■ ttro. Quia nondom aen- confeuna et Garlom elamtuan, te 

sunt da te. cÌTem eue ramatmm. 

. Tuli pnximii. Toii ad- 3. QalJ faim tmpnr. Prìon acltone. 



5cbvGoogIc 



44» M. T. CICERONIS 

ut cnidelissiiDÌ tetenimique supplicii aliquam parvam 

moram sattem posset afierre. 

Hoc teneo, hic hsereo, judices, hoc sum contenlns 
Udo; omitto ac negligo celerà; sua confessione ìa- 
cluatur^ ac juguletur uecesse est. Qui esset, ignorabas? 
speculatorem esse suspicabare? non quaero, qua su- 
spicione^ : tua te accusò oratione. Civem romanum 
se esse dicebat. Si tu apud Pei-sas aut in extrema 
India deprebensus, Verres, ad supplicium ducerere: 
quid aliud clamitares, aisì te civem esse romanum? 
£tf si tibì ignoto apud ignotos, apud barbaros, apud 
homines iu extremis atque ullimis gentibus po^tos . 
nobile et illustre apud omnes nomen tuse civitatis 
profuisset; ille, quisqiiis erat, quem tu in crucem ra- 
piebas, qui tibi esset ignotus, 'quum civtnu se roma- 
num esse diceret, apud te praetorem si non efTugium. 
ne moram quidem mortis, mentione atque usuqNh 
tìone* civitatis assequi potuit? 

LXY. Homines tenues, obscuro loco nati, navi- 
gant : adeunt adea loca, quse numquana antea vlde- 
runt, ubi ncque noti esse iis, quo venerimi, neque 
semper cum cognitoribus ' esse possunt. Hac una 
tamen fiducia civitatis, non modo apud nostros ma- 
gi&tratus , qui et legum , et existimationìs periculo con- 
tinentur, neqne apud cives solum romanos, qui et 
sermonìs, et jurls,et niultarum rerum societatejuncti 
sunt, fore se tutos arbitrantur; sed, quocumque ve- 
nerint,hanc sibi rem prfesidiosperantfuturum'.Tolle 
hanc spem, tolle boc praesidium civibns romanis; 

4. Indaatur. Capùtar , irreditat. >o nominan ; hic ubi arrogira ^^- 
Hetaptum *ampU 4e TOnitiaiic. Sap. fiat. 

ctf. SU, LXV. I. Cogiàtoriias. Con b«B- 

5. Qua tmpieituie. Qnibiu argo- nibiu ■ quibiu eognoicuitar. — Cm- 
■neatii id iiit^cdkue. latii. Id al , qood cìtu romani nat. 

6. Uturpatian», Uuirpare idem eil i. futanm .Velila lectio; bod ernia 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIR. V. 443 

coDStìtue nihii esse opis in hac voce, civis boha- 
HDSsttv; posse impune praetorem, aut atium quem- 
libet , supplicium , quod velit , in eum constituere , qui 
se civera romanutn esse dicat, quod quis ignoret': 
jam omnes provincias, jam orania regna, jam omnes 
liberas civitates , jam omnem orbem térrarum , qui 
semper nostris homìnibus maxime patuit, civibus ro- 
roanis ista defensione prsecluserìs. Quid ?si I^ Pretium , 
equitem romanum, qui tum in Sicilia negotiabatur^, 
nominabat ; etiamne id magnum fuit , Panormum lite- 
ras mittere ? asservasse hominem? ciistodiìs Mamer- 
tinorum tuorum vinctum, clausura' habuisse, dura 
Panormo Pretius veniret? cognosceret hominem"; 
aliquid de summo supplicio remitteres : si ignoraret, 
tum , si ita libi videretur, hoc juris in omnes consti- 
tneres, ut, qui ncque libi notus esset, ncque cogni- 
torem^ locupletemdaret, quamvis civisromanus esset, 
in crucem tolleretur. 

LXVI. Sed quid ego plura dcGavio? quasi tu Gavio 
tum fueris infestus , ac non nomini , generi , juri ci- 

n ta ta i ad uibilantiviun rem, neqno and. n, int in allcro membro dilcm- 

pm partiapio pODitnr, Mid vocbam est maiis delendiun. Elenim elegiu io 

ùidefiDitum , ueqne numerii , neqoa primis, el leteribni oiiuu fìgnn, ut 

gmeiiliiu iiatxyieni. Vide A. Geli. sic dtu> coalrarii «iae adverb. « pro- 

lib.1, cap.7; Von. de Analog. lib. ponantiu. SensDì eit : A.at Gatium 

ni, eap. IR; Periian. ad Saool. Min. eognoacerel Predai , >ut iguoraret. Si 

lib. I, cap. t4 , p. to6. cogDOaceret baniiiiem, atque enat ci- 

3. QaoJ quii ignorel. SubauA. eam. vem eue (etUrelur. aliqoid de aam- 
Quod Hi Demiui nolui. motopplicìo remillerea , ti ignonret, 

4. Negoliahauir. Dalent banc to- tum , eie. 
aaGncTiuetTerbarg. ea lameo eit 7. Cr^nitorem. Aliquem cui cofno- 
ad MDMUD neceftMiia. In Fiorentina icercEor. — LocupUuot. Id eat , gra- 
editiona reperitor , et ilEam relinuit Tem, fìde dignnm, Tel potina dÌTi^ 
K. Slcpbanoa. tem, et cujns pecouia civij iUe roma- 

5. fiactam, ciausiua. Lamb. legil nnacnici* lopplicio redimerelDC.Quo 
p *ÌDcUun elauinmqnea. aenucimiTerrii cmdelitale avarilùn 

6. CogHOietrtl hoaùatni. Aut *ub. Ciucro coojaagil. 



5cb¥ Google 



444 M. T. CICERONIS 

vium hoslìs : non ilH , inquam , homini , sed causx 
communi libertatis inimicus (iiisti. Quid enim attinuit, 
quum Mamertini, more atque instituto suo, crucem 
tìxissent post urbem , in via Pompeia , te jubere in ea 
parte tigere, qua; ad fretum spectaret; ethoc addere, 
quod negare nullo modo potes, quod, omnibus aii- 
dìentibus, dixisti palam, te idcìrco illum locum deli- 
gere, ut ille, qui se civem romanum esse diceret, ex 
cruce Italiam cernere, ac donxum suam* prospicere 
posset? Itaque illa crux sola, judices, post condiram 
Messanam ilio in loco fìxa est. Italiieconspectiisadeam 
rem ab isto delectus est , ut ille , in dolore cruciatuque 
moriens, perangustu fretu* divisa servitutis' ac liber- 
ta tisjuracognosceret; Italia autemalumnum snumser- 
vitutis extremo summoque suppiicio afBxuin videret. 
Facinus est, vinciri civem romanum; scelus, ver- 
berari; prope parricidium.necari : quiddicam* ìncrii- 
cem toUere ? Verbo satis digno tam nefaria res appel- 
lar) nullo modo potest. Mon fuit bis omnibus iste 
contentus. Spectet*, inquit, patriam; in conspectii 
legum libertatisque moriatur. Non tu hoc loco Ga- 
vium , non unum hominem , nescio quem , civem ro- 
manum; sed communem libertatis et civitatis causam 
in illum cruciatum et crucem egisti. Jara vero vìdele 
hominis audaciam. Nonne eum^ graviter tulisse arbi- 

LXVI. I. Domiiin tuam. Joct» 
T«iTÌ> , qni wcii npliu cupidiUliboi 
dDia GiTiimi irridebai, IuIìk ci ci* 
viam libortati ininltibat. 

3. Ptranfputo frtta. Hemiuio in- 
ler et fauDin Neploni ia Italia, ad 
doodecim milita paunam Bameraùtar, 
■z Ub. G. De riilf. GtìWaa , lib. Ili , 
cap. ig, affinnatQceroneni •crlpaiue 
fiàu, oon fitto, et iu edidit GrcT. indifinalioninlubilalio. — iHeomiBo. 

3. 5;rviluti) qua Sinl'ii, Tene pne- In foro comiliuRi eral e( coiua. Sri 
lare, opprimcbatur, dltlinguuiitiir hoc loco aoiplificalion 



i. Q/.Ù/ ditamnà . 


«M.qnooo-i- 


.ppeUonP verbi enÌD 


defidm. Se 


Ub.rv.cp. ..ejaggeJ 


nndicmafiii- 


git o^tor inope» « 


TccbonuK» 






5. SpecM. MimesEa 


verhoramT- 


ri> ; vioi addit nomi 


1 oratioai , ip» 


Don olirà progredì poaae vidimimi. 


6. yo«n> enm. Iot 


idiou et pkH 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. il, LIH. V. 445 

tramÌDÌ, quoti ìllam cìvibus romauis crucem non 
posset in foro , non in comitio , non in rostris defi- 
gere ? Quod enim ' bis locis in provincia sua , celebrì- 
tate similUmum , regione proximum potuit , elegit. 
Monumentum sceleris audaciaeque sux Toluit esse in 
conspectii Ilalise, vestìbulo Siciliae , prtetervectione 
omnium , qui ultro citroque uavigarent. 

LXVII. Si biec non ad cives romanos, non ad ali- 
quos aroicos nostrae civitatis, non ad eos, qui populì 
romani nomenaudissent,denique, sì non ad bomines, 
vertun ad bestias; aut etiam, ut longius progrediar, 
si in aliqua desertissima solitudine ad saxa et ad sco- 
pulos haec conqueri et deplorare vellem , taraen om- 
nia muta atque inanima , tanta et tam indigna rerum 
atrocitate commoverentur. Nunc vero quum ioquar 
apud senatores' popuH romani, legum, judiciorum- 
que, et juris auctores, tìmere non debeo, ne non 
unus iste' civis romanus illa cruce dignus, celeri 
omnes simiti periculo indìgnìssioii judiceutur. Paullo 
ante, judìces, lacrymas in morte misera atque indi- 
gnissima uavarchorum non tenebamus; et recte ac 
merito sociorum innocentium miseria commoveba- 
mur : quid nunc in nostro sanguine tandem facere 

putì*. De comitio dixinnu lib. I, leges coniIitB,jiu et jndicia cotutitnta 

np. 99 i de nutrii lib. HI, cMp. gS. innt; id enim line inctoritire patrnio 

7. Qaod enim, Sabtai, locom, ia fini non potent. Liv. tib. I, cip.i;i. 

Dcnlro; qnod eui tal inwileiu, eja* a. Ife non unni iste. Kegtiiia ptr- 

Ubco exempU occnrriint. Sic edim ticalc iciunen (dJant, led iùterdam 

Thto dixit ipnd Hicrob. HI, i, aenientiani nonnihil obacunnt.Tiiiie>« 

•lieat looum in quo figercDt «ade* non debeo , inqnil Cicero , ne non 

In.candelafaniin ippeUilnr-. — Hit unni Terrei civU rominni, UÌm crnce 

Urù. Id ed, comitio et roatriiL — dlgnai jodicetor; id est , civia romi- 

Mrgiona, (in. uni nona Terrea iili crace dìgnoi 

LXVII. I. ^pud tenatoiri. Jadi- jndicibitar , celeri omuea indignia- 

cci inlellife , qni omnea crani aenato- limi. Metbod. Port. H. de verbis 

m. — Lrgtmt, ..aaclarei. Hoc refer- iwrrar, paveo, ttr. ptg. 6oì. Qood 

tur ad totani ordiocni,cnj ni inetoriuta antem a Gatio ad Terreni labiio con- 



5cbvGoogIe 



446 M. T. CICERONIS 

debemiis? Nam civium roraaaortim sangnts conjun- 
ctus existimandus est; quoniani id et salutis omiiinai 
ratio ^v et verìtas postulai. Omnes hoc loco* dvcs 
romani , et qui adsunt , et qui ubicumque sunt, ve- 
stram severìtalem desideraot, vestram 6dem implo- 
rant, vestrum auxitium requirunt; omnia suajura, 
comnioda , auxiUa , totam denique libertàtem in vestris 
senteotiis versarì arbitrantur. 

A me, tametsi satis habent^, tamen, si rea aliler 
acciderit, plus babebiint fortasse, quam postulant 
Nam et si qua vis^ istum de vestra severìtate eiipue- 
TÌt, id quod ncque metuo, judices, neque ulloroodo 
fieri posse video; sed si in hoc me ratio fefellerit, 
Siculi causam suam perisse querentur, et mecum pa- 
riter moleste ferent : populus quidem romanus brevi, 
quoniam mihi potestatem apud se agendi dedit, jus 
suum, me agente, suis sufiragiis ante kal. februarias 
recuperabit. Ac, si de mea gloria ? et amplitudine 

Tcnil Tnllio* ontloneta, fìgnn est, repctimilanim crimiiir alMolTenir, « 

cqjiu exemplum non naiuD dabnot Dujautii «pad poprinra, <ob liiJiliB 

T«l ùti acGUUtionii libri. lìberuirm, emndeDi euc poatolua- 

3. Salutit omnium ratio. Commouìi mm. Vide «apra cip. 5S. 
aecniilu. — Meritai, JiutìIìa,KqDÌUi. 6. Sì qaa vii. tstdli^ largiiiaM* 
Limbin. b conjectnn , teeuritai. peemianuD. — Idqmod meqat mi.tm, 

4. Boe loco. In hac eaan Gavii, — Hoc iiiterpoDit ad TÌUndam jodkas 
In V€itrÌM stnltnliu. Sì mim hoc in of!cnùdnnn. — UoUtU farmi. Qaa 
GaTinm a«la« inallum a vobl* acnul deillii jamactameat. — PiJit. ìnTim 
dimitlilar; Demo jani,iropanÌMtG prò- qDnmcdìlim me fccit.Snpn cap. SL 

polita, np«rÌBtnr, qui civium romano- — 3tt Brenta. Me Temtn ami 

mm Ubeciatnn Tiolan non andeat. panbellionia. — Saii ìuffrm^it. Sa 

5. iSiifjj AaAc/tf. DflfcndJenim,qi]aD- jndiciom de perda^litone cDmibìrec» 
Inm in me fnit, cinsam civium roma- tnriatii apnd jiopalnim iiiiìibim 
Dnram;eaqQe ipiidereniiouc conienti exercebitur, ex lege XII tabalai^ 
«unti lellqna a lobia eupecunt. — Gcero da Leg.Iib. UI, cap. 5. P»- 
Si rti aìiler aeciderit. Subaud. ac de- doellio enim crinum ent capilde, tf 
beai, id est , li Terrem abaolveritij. — popnlin aolna motte mollahai. Poljk. 
Pini luththaiti fonaiiB. Indicai hi* TI, la. — Jbei^n&it. Verni ^ 
vcrbii oralor quod acpe jam Mipra mnilione. 

aìgnìficBiit apeltiili, nempe ai Ten«i 7, Ae,U Jemca gloria. Sii p mH 



5cbvGoogIc 



IN VERREM ACT. II, LIB. V. 447 

quanitis, judices^ non est alienum meis ratìonibus, 
istuin, mihi ex hocjudictoereptum,a(l illud populi ro- 
mani judicium reservari. Splendida est illa causa*; pro- 
babilis mihi , et facilis; populo grata atque jucmida. 
Denique , si videor hìc ^, ìd quod ego non quaesivi , de 
uno isto voluisse crescere; isto absoliito, quod sino 
mukorum scelere fieri non potest, de multis"* mihi 
crescere licebit. 

LXyill. Sed mehercules, vestra, reique publicse 
causa, judices, nolo in hoc delecto Consilio tantum 
flagìtium esse commissum : nolo eos judices, quos 
ego probarìm' atque delegerim, sic in hac urbe no- 
tatos, isto absoluto, ambulare, ut non cera^ sed 
coeno obliti esse videantur. Quamobrem te quoque, 
Ifortensì, si qui monendi^ locus est, ex hoc loco 
nioneo: videas etiam atque etiam, et consideres, quid 
agas, quo progrediare ; quem hominem, et qua ra- 
tione defendas. Neque de ilio quidquam tibi pne- 



qand inda glorÙM fanm i iìetm vo- 
bi» , jndìcc* , non et**, alicoiun B<i* 
nlioniba* , atc. 

i.Illa auua. De perdiMilUoiia. — 
PntaUla. Prabali bcUI*. — Popola 
graia. Utpote CDJuÌDra defènilil. 

D. Si vid4or Aie. Suband. quum 
mfto ut MTtn jadicatni', — Crttetrt, 
Lmh CDin et gloTu pcritnc ex ucou- 
rioae ioprabonun. Pro Sex. Kotcio : 



1. Ut aen erra, Centw o 
tibulit «igiu£iat, fl qoilmi ondvbaii* 
tur comm notaiiu, qniKoaai mo»- 
b>Dlut. Haio crai noli cenioria, qua 



., <K qnlbot j 






faomiiM iiDprobìuim 



Blionem ad popoli) 

LITUI. I . Qaoi ^a probarìm. Io 
nintiotw. QuiM snini non njedl, ho* 
ptubara viam ot. 



lato ambolabiiDt ita , al non cen noia 
natati t qnod naitaloai tat in p<nQu 

c€Eno coaperti , et oblili rat tÌ- 

3, Si qui monendi. Ajutia pirenthe- 
ùa in inperbìam Horttnali. Illum obli- 
qnc bortatur ut ncta bndablliqne ia> 



5cbvGoogIc 



448 M. T. CICERONIS 

finio , quo mÌDUS iDgenio mecum , atque omni diceodi 
facultate contendas. Cetera^, si qua putas te occul- 
tius extra judicium, quse ad judicium pertinente, li- 
cere posse ; si quid artificio , Consilio , potentia , gratia, 
copiis istius moliri cogitas, magnopere censeo de- 
sistas; etilla, qui£ tentata jam et coepta^ ab iste sunt, 
a me autem perrestigata et cognita , moneo ut exstin- 
guas?, et longius progredì ne sinas. Magno tuo peri- 
culo peccabitur in hoc judicio ; majore, quam putas. 
Quod enim te liberatum^ jam ezistìmatioQis metu, 
defunctum honoribus , designatum consulem cogites: 
miht crede , ornamenta ista et ben^cia popult ro- 
maoì non minore negotio^ retinentur, quam compa- 
rantur. Tulit hsec ctvitas , quoad potuit , quoad ne- 
cesse fuit ">, regiam ìstam vestram domìnationem ' ' in 
judiciìs et in omnì republica; tutit: sed quo die pò- 
pulo romano tribuni plebis restituti sunt, omnia 



doneTemm definidat , nihilqne pne- 


6. Et «epM.VÌde Act. J, «p. 6. 






id caoHiu afTent. Sic in DìtId. o. 8. 


P»ei:atimr. A M. 


Pina CDtni anilebat Hortaiuias utpe ìd 


8. Literatum. Qnvd jim non da» 


jadidu.iitjaiidiclniiicM. 


ne qoa rea ledere pouit uiatiBatio- 


4. Ceura. Fendn hoo a saperiorì 


nam luam, qnum •ummaai baaoira 


Tt Ao, pree/taio. Non metu pont>. 


coomlalnm, cajus ciuia de existia» 






biu m judicio iieitii, ti edera pno 


g. Ifon minor» ntgatio. Labon, 




cura, Tirtnie. Id eit , Non ninor eH 


non f» uti, qniaidjndiciuoi corrnm- 


viftiu, quam qiuereFe, parta tnni. 


pendam peninent : qmlia innt , ■ artì- 


.0. Qu^d ««™ fiùt. Qn.»dì. 


ficinm, coiuiliDm. qnibni oli lol» ÌD 






UaqueeotMMaseihil.donec iril»>- 


tione : • potentia, gratia - , qnìbiu *a- 








dioie in nobUea aVqoot, CatuloB, 


pecunia Slcilicnai. SÌ ex liis qainqoe 




atiqDam *!ni pana; -ù qnid moU- 


seelalur, et in qgoa iUnd etian coiji- 


lia.etc 


dlur lib. I, oap. 6a : - Tanlum dieaa 


S. EmeU./irrtinaint. J.T. L. 


paiicoa liomion -. 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. V. 449 
ùta'* vobis (si forte nondum intelligitis ) adempia 
atque erepta sunt. Omnium nunc oculi conjecti'^ 
suut, hoc ipso tempore , in unumquemque nostrum, 
qua 0de ego accusem , qua religione hi judicent, qua 
tu ratione defendas. 

De omnibus nobis, si quis tantuium de recta re- 
giooe deflezerit, non illa tacita existimatio '*, quam 
aotea contemnere solebatis, sed vehemens ac liberum 
populi romani judidum consequetur. Nulla ^^ tibi, 
Quinte , cum iste cognatio est , nulla necessitudo : 
quibus ezcusationibus antea nimìum in aliquo judicio 
studium tuum'" defendere solebas, earum habere 
in hoc homiue nulUun potes. Quse iste in provincia 
palam dictitabat, quum ea, quse faciebat,tua se fi- 
ducia' 7 licere dicebat, ea ne vera putentur, tibi 
maxime est providendum. 

LXIX. Ego mei jam rationem ofScii * confido esse 




18. t/ìmium itudium taam. Ti- 
ra exprobiado in Rorlciiniini ', tjai 

ImDOtauM.Dtiniox dlcctnr, mnimid- dam, qaim jutitÙB triliaebat. — In 

mtat. aligua jadido. FoituM Tmouìana , 

H. Exùtimalìo. Opioio. Nobilemj <le qnaia DiTÌnat. ap. 14. 

nsBio ad popnlnm acciuan poleiat, artificio,coiuìlio,poUDlia.Tid. Aot.I, 

iribaDiaplehùagaidijiueacpoteMate cap- i3. 

atDitìbiu; ijailnu nana natitatù, LXTX. i. Hatiomm offieii. Nove 

■AmMim ac libamm popoli ronuiU <lixil ptrsoìver* ndoiuM ojfiài, pio, 

jodidan «lit. latii&oere officio. — Iinjuittìmù, 

>S. ìtmlla liii, QurM. Jan lanin» Obtnotatoribna. — Paaàt korù. H7- 

^ e^ BoncDrio , at biancori on- peritai, prò paneti diebni. Dia* do~ 
■il» te ad iijai aimi in^ut, dmn 
pt^DOBÙne omn appallM ; qna appolr 
l«ri.»^;. fi II BH gandi^HUil mcJla Tata* 
m aarienl», nt aìt Honr II, taX. 
n. Gù. pan neaaJm- 




Diflitizecby Google 



45o M. T. CICERONIS 

omnibus ìniquissimis meis persolutam. Natn istum, 
paucis horìa prìmse actìoois, omnium mortaliam sen- 
teutiis coDdemnavi. Reliquum judidum non jam de 
mea fide, qqse perspecta est, neque de istius vita, 
quse damnata est, sed de judicibus, et, vere ut di- 
cam, de te fiiturura est. At quo tempore futiuum 
est ? uam id maxime providendum est : etenim quum 
omnibus io rebus, tum in republica permagni mo- 
menti est ratio atque ìnclìnatio temporum : nempe 
eo, quum populus romanus aliud genus hominum, 
atque aliura ordinem ad res judicandas requirit; 
nempe ea lege' de judiciis jadicibusque novìs pro- 
mulgata, quam non is promulgavit, cujus nomiiie 
proscrìptam^ videtis, sed bic reus; hic,ÌFiquam,sua 
spe, atque opinione, quam de vobis habet, legem 
illam scrìbendam promulgitndamque curavit. 

Itaque quum primo agepe ccepimus , lez non erat 
promulgata: quum iste, vestra severitate permotus, 
multa sìgna dederat, quamobrem responsurus non 
videretur , mentio de lege nulla fiebat. Posteaqoafli 
iste recreari^ et confirmari visus est, lex statim pro- 
mulgata est : cui legi quum vestra dignitas vehemcD- 
ter adversetur^, istius spes falsa, et insignis impo- 

a. Xa ìtgt. Eo tonpori* ■rticnlo jndicionan comunpaidonim, Am. I, 

quo snwn lugem proniiilg>*it ColU, cap. iS. 

<U judicÌM GIÙ equestri ordina et (. Bttrtaii. Brarwtoa Mt pan <•• 

tribunù Knrìii oaiDBUwtcviilù, Daga DÌtii,qQÌlHu Horteaaian et HittiBS 

raTÌd. nÌTÌn. cap.3,etAct.I,c*p. iS. ahi KlniaHÙnM, dctlgutoa iBb^b 

3. Proieriptam. Id ot, propoutun. vidit. Tid. Acl. I, oip. g. 
Lagu antoqaum fènmitiir, mbsoripto 5. Adttrietar. Quia yobia lactw- 

laloria DCHnioa, palam «pectandB, te mìa vinijodicibiii popolai lagMiM 

Icgmdz prapoiii aolebast. — Smd Me noa putat opottan. 8«d apca, qaH 
ptut. I&viduiaa in Voisn , tjaem aa- ' licM bUam Tenei kabat voa toinm- 

a ( oauaam dìccte Dolult , ijaia pendi , et ea qna piKditoi ett Inpo- 



tOad magia aaaggent) legia Cottr 
ftiìiaa ait , ■ aaa apa gt opioioiM qnam 
divohiibibata,eiqaampraaeiidÌi, Eragaaiiu legi; at Judont ni pnpda 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. V. 45i 

deotia maKime sullragatur. Hic^ sì quid erit com- 
missum a quoquam vestrum , quod reprehendatur : 
aut populus romanus judicabit de eo homioe, quem 
jam autea judidis iodignura putavìt; aut ii, qui, 
propter ofifensioDem judiciorum , de veterìbus judi- 
cibus lega nova novi judices eruut constituti. 

LXX. Mihi porro, ut ego nou dicam, quis omnium 
mortalium eoo intelligit, quam louge prt^redi' sit 
necesse? Poterò eìlere, Hortensi? poterò dissimulare, 
quum tautum re»publica vulnus acceperit, ut expi- 
latx provincife, vesati socìi, diì immortales spoliati, 
cives romani cruciati et necali impune, me" actore, 

nupeclogjiulicu lubcal et alinm oo- omnibaB aot plurimù Cicaro loijiutar, 

Bm ordinali ( eqncMma ) ad m qoi da Teirs ennt jodicttnri , *ed 

pubeiDdM DOTI Uge qncnt. uatun dint • li quid ah uno ani al- 

6. Hic. Si quisqium THlrum hoc in tc'o facrit commÌHnm -, idcoqufl faoc 

K admUetil , Dt tfI •« corrompi pale- noa neceuario Verna ibaolutionem 

rabir ni alioa comunperel , talpa- iUTolTal, qui niliiloiiiiniu dunniri 

paini rosu qBicam ipie anno pra- polerat, etianuiveidecamjudiceaeiuii 

iÌini>proIloMri>igam(VerT. Acl.I, ilMoliiueni, non poterai dici Terrem 

II), da eo homine judicabit, coi, vd ■ popolo, Tela nona jodiciboi ju- 

IbtDTam deniintio,qiien priore aedo- rat b. L de&naio, et utiaper MTCìa; 

se, qnum uun apertila perdnellio ei Tcrom naaclo cor compia illi jodici 

lina est, nt in pneaentia mactandum miaelorCicRO, bone anie noTo^eor- 

eiiatìmaret, legilimo jndìcio Indignimi mpIonimiiidicDm jodicea a ae naien- 

cMutbat; aot al miDoa noiTernu pò- dam irijndicatotn, qmuniiituliiiinim 

pnbu DUO jodioarit , caria popoli alt cormptiim jndicem a fiorroptomm 

uiaine,iijDdÌobDn(qiiìlege Aurelia jodicnm Judtdboi eaae jadìcaodim , 

ptrlatauOTÌeroot JniatMTetarea judi- al inaoltnu taotom Itenlio bmo fi- 

aat cvoalitilti, Joat. CaLdloa Braail. drator. 

pis«ao bomineain qaalactlone ora- LXX. i. QuamIùngeprogndi.TSoa 

an HSS CDDaentiDnt, repoanlt ex In hoc jndicio, ai Vene* elabalnr, 

ntnK aclio mai fioero ÌDT«nÌet; cogar apod 

i boc Venia jndìcio popnlom rauanoB «amden canaam 

acni, non propleraa 'gcre; cogar iocioioai, deoram im- 

ds tota ordine jndicaaaetpopoiiu. Ce- mortalion, dnmu roniaiionini Injo- 

tanim SebdlL CQjna bano nolam ex- riai peraeqni, 

praiiirani, palai • de eo borni» • non 9. Mt metore, Aocoialora mapotia- 

adVann.MdadjiidieDmqBeiBqnara linniDi, me lagnm defmiore, me in- 

partioan. Qnin> anm, ait, non da ooeentia nitore. 

^9 



5cb¥ Google 



452 M. T. CICERONIS 

esse videantar? poterò hoc ^o onus tantum, ant in 
hoc judicio deponere ', aut diutius tacitus «ustinere? 
non agitanda res erit? non in mediinn proferecda? 
non populì romani fides imploraoda? non omnes, qui 
tanto se scelere obstrinxerint , ut aat fidem suam cor 
rumpi paterentur, aut judicium corrutnperent, in dis- 
crimen ac judicium vocandi ? 

Quseret aliquis* fortasse : Tantumne igiturlaborem, 
tantas inimicitìas tot faominum suscepturus es? Mon 
studio quidem hercule ullo , neque voluntate : sed 
non idem mihì hcet, quod iìs^, qui nobili genere 
nati sunt; quibits omnia popuU romani beneficia àot- 
mìentibus deferuntur. Longe alia mìhi lege in bac 
civitate et condìtione vivendum est. Venit enim mifai 
in mentem M. Catonis^, hominis sapientissimi, qui 
quum se vtrtute, non genere, popuio romano ctHD- 
mendarì putaret, quum ipse sui generis initìum ac 
nominis ab se gigni et propagari vellet , homiBam 
potentissimorum suscepit inimicitìas , et maximis in 
lafooribus, usque ad summatn senectutem, somma 
cum gloria vixit. 

Postea Q. Pompeius?, humìli atque ohscuro loco 

3. Depoaert. ^mm, bts mniiDi Subtod. d 
defcniioni» et accautioiiu. — Diuaiu, 
Aot loDgnm io tenpu óìftem. — 
Won agitando. Slalim agenda Teha- Vide DìtÌd. «p. 9o; Liviom, 10. 
DKntiiu. — Fidemiuam, Hooadjadi- XXXIX, cap. 49, 43, f 4. — Kaimà 
ec* peitinel, — Comunperanl. Ulad in latorihu. 5»pa accnmn, a^ita 
■d Hortennom spectat. iccuanu. Nasi qnadnglci cu«b 

4. Quanvt aliqait, Prolepiii qua dqit, «t lolla» abiolpto» «al. PtntwA. 
tniiaitad inseotatiaiinn i^niTai nobi- pag. 3i4.Tal.Max.lili.lU, <a(k7.— 
l^tU. M lammam sattctMUm. AnM> alMa 

5. Sea ideai miii iial, jned iii. 16 obiiiu craditiir. 

D«iidIo« rivere at boDorc* CMuaqoi, 7. Pempaai. Cognomaalo A^. 

t, M. Caumit. M^orl* , aca eouo- Creditna tal tibìeiiiti Btiiii. Conah 

fil . ~- Ifoa gtture. Quia nora* hoiuo tnm ff^ cnm Cn. Sernlio Ciqpin* 

nat, ToKoU nata*. — Commatdari. urna Urbi* 6ia. Priaa mmttutt, « 



5cbvGoogIc 



IN VERREM ACT. II, LIB. V. 453 
natus, nonne plurìmis iDÌmicitiis , tnazimisque suis 
periculis ac laboribus amplissimos hoDorès est ade- 
ptus? Modo C Fioibrìani^, C. Marium, C. Coelium 
vidimus, non mediocribus inimìcitiis ac laborìbus 
contendere, ut ad istos honores pervenirent, ad quos 
vos per ludum et per uegligentiam pervenistis.- Usec 
eadem est uostrse rationis regio et via; borum nos 
bominum sectam atque tustituta persequimur. 

LXXL Vldemus, quanta sit in invidia, quantoque 
in odio apud quosdam homines nobiles novorum bo- 
minum' virtus et industria; si tantulum oculosdeje- 
cerimus', prxsto es&e insidias; sì ullum locum ape- 
nierìmus suspicioni aut crìmini, accipiendum esse 
statini vulnus; essenobissemper vigilandum, semper 
laborandum videmus. Inìmicitise sunt^? subeantur: 
labores ? suscipiantur. Etenim tacitae magis et occulta 
inimiciti» timendae sunt, quam indìctse et apertse. 

■IHf dcfimerm htnunfliiii , Inimiciti» qood ettet in rebnj primis , amici* 

~ ~ ' ■]■>*( in rqiiiblic. ipaliu dif^iali , 

ntìi. DedariiOntOT. cap. iGS. 

. Werenan hemiimm. Sic 
■ dixcnmt. Tal. *'•■' , lib. VUI, 

ap. S, stilb. IX, otp. 3. miliamagirtfataainiralMooiuaqlielui] 

8. C flarùu flmtria cnm Bbno tnr. HiMua puenlu ignohihi , tpd 

eoMul amo Afg. SepuoidcciMi ■naù nsvi, mband. nobilu , poitari eonui 

pastaBoodm cR, fDOBlIuìiHextDl «oMJw cauebuitsr. 
iallrhwn rtililiMit n«i ini hitiltm mi a. Oealoi Jtjecamuu. Somna d«- 

lMaieDt»p*troi»u,uper,iDal*dÌi:iw, diiuTerimiu ; id nt, àa eontentioBa 

pa«n tato panilo fenidk», atqoa liboiù auidn* nmiierioHU, xc. Oppo- 

eoBmotioi; diligenlia tamcn et f irtaM uiliir Tnbo domiientiiiu , qnod pns- 

lafanl , •atqne tìM bonni aoctor in onlit. 

HDalD>Da duii'OnUir. cap. lag. — 3. Inimieitia laiu. Meet aliquii: 

C MotoUm ìm nt qui balli cìtìIìi aactor In ejtuoKMli TÌta , qoun Moni ilrtiinM 

fah. Sopì* cip. IO. — C. Cttliui Cai- aoiiDO , ininiìatiai repernmtnr. Ira al; 




5cb¥ Google 



454 M. T. CICERONIS 

Hominum nobilium non fere quisquam nostrse indu- 
strìce Èivet; nuUis nostris o£Bcib benivolentìam ìlto- 
rum aUicere possuraus : quasi natura et genere* dis- 
juncti sint, ita dissident a nobìs animo ac voluntate. 
Quare quid habent ^ eorum idimicitiae pericuti , quo- 
rum animos jam ante habueris inìmìcos et ìnvidos, 
quam ullas inimicitias susceperìs? 

Quamobrem* mihi, judìces, optandum est illnd, 
in boc reo finem aceusandi facere, quum et populo 
romano satisfactum , et receptum officium Sìculis, ne- 
cessarììs meìs, erit persolutum. Deliberatnm autem 
est, si res opinionem meam, quam de vobis babeo, 
fefeUerìt, non modo eos persequi, ad quos maxime 
culpa corrupti judicìi, sed etiam itios, ad quos con- 
scientife contagio pertìiiebit. Proinde si qui sunt, qui 
in boc reo aut potente3,aut audaces, aut artifices ad 
CMTumpendum judicium Yelint esse, ita sint parati, 
ut, disceptante' populo romano, mecum sibi resa 

4, Jfatura «t gn—n. QBua (unai 

bomÌBeB h*^!"* aMon cemmeiulet, i 

noe dUfinM boBÙoi iniar w funin, Eut totxaa ■ 

MduÙBOi^wMmiIaBlate. — Aiitiaa nobiliiiia inìniieitil*, qnu a^ionba, 



Ìiiiigaiitiiriiiaputid>adH«fbni:-l>» nafiittia aeemtamdij 

da >■• qatdn tiU pio ■oimi mei aM lta«a, henuqBe. 

ToloniM*.... K«erip*UH >, et apad. ett,Hm..,adftotmmxim».Wiw^a 

Lneratinm libro U : ■ Bs aaiBiiiia* jndloM Ip«I. 

vtriniitaia id pro orife ptùnm •, if. JXioi p l iu t. Jd£m popoh» n- 

S. Quuv quid habtnl torum infnu- auno , 



niimf Faiionli nLUIo pini hfbent, MfloDei'ii 
]aua h*b^nt , anrequo iodietw qui bKcjar 
M { idaa enim isBipa- Idon prò I 



invidia alt nitalii coma, Mt Btgia conMDdo. Vn 9ébo : • Qd a 
labonndnin , nt iota TÌta ncwtia dt mo beta, aad da poMleo |nrc Am*- 
la maritUqne gì 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. II, LIB. V. 455 

videant faturain : et , si me In hoc reo , quem mihì 
inìmicum Sìculi dederunt , satis Tehementem , satis 
perseverantem , satis TÌgilantem esse cognorunt ; exi- 
sdment, in bis boroÌDibus, quorum ego inimicitias, 
populi romani salutis causa , suscepero , multo gra- 
viorem^ atque acriorem futurum. 

LXXII. Nunc te*, Jupìter Optime Maxime, cujus 
iste donum regale*, dìgnum tuo pulcherrimo tempio, 
dignum Capitotio atque ista arce omuium nationum , 
dignum regio munere , tibl factum ab regibus , tìbi 
(ficatum atque promissum, per nefarìum scelus de 
r^is manibus' estorsit ; cujusque sanctissimum et 
pulcberrimum simalacrum Syracusis sustulit : teque, 
Juno Regina, cujus duo fàna duabus ìuinsulis posita 
socioTum, Melitie et Sami, sanctissima et antiquis- 
sima , simili scelere idem iste omnibus donis oma- 
mentisque nudavit : teqne , Minerva , quam item iste 
dudbus in clarissimis et religiosissimis templis expi- 
lavit, Athenls *, quum auri grande pondus ; Syracusis , 
quum omnia, praeter tectum et parietes, abstulit : 

Teque , I^atona , et Apollo , et Diana , quorum iste 
Deli^ non fanum, sed, ut hominum opìnio et religio 
fert, sedem antiquam, divinumque domicilium , no- 
ctumo latrocinio atque impetu compilavit : etiam te. 
Apollo , quem iste Chio* sustulit : teque etiam atque 

I. Mmlai grariorem, Eofrarioran, r^Ul, forti al illqnid maitre vUalur. 

qao major popoli ronmù universi, t. T. L. — MiEta. Ibld. cip. fS. 
qam «aio* fravbtàm , hibcnda mia 4. Jthtnit. Ibìd. cip. 10. — fynf 

«t. CHIÙ, niìil. cip. SS. 

ULXII. I. IfuHc U. Condoiio hn- 5. Deli. Ub. I , cip. i?. — Sedem 

JolUki, Mtatìolicnuitladii. aaliqnam. Nim Hai Apotlineni n 

1. DoHwi» ngah, Aetìocbi ragli DUoim Litona pcpcriaae credìlur. 

anddabnnn ■ |<nnmli luroqae per- tbidem , cap. iB. 

hctom. Sopri Hfc. IT, ap. 37. — 6. Quem ùfe Ckio juilulil. Cliio 

Cajmt..,. MfmalacrwiB. ntdtmap.S-j. per rini itgna quìdem polcherrlmi 

3. LniMdni dit e BUS, dt manltas yeirc* itutolbkc dfdtor. Tld. 1U>. 1 , 



5cb¥ Google 



456 M. T. CICERONIS 

etiam. Diana, quam Pergse? spoliavit; cujus umula- 
cFuin sanctissimum Segestae , bis apud SegesUDos 
coDsecratum , semel ipsorum religione, iterum P. Afri* 
cani Victoria, tollendum asportandumque curavit: 
teque, Mercuri*, quem Verres in TÌila et in privata 
aliqua palestra posuit , P. Africanus in urbe socioram, 
et ÌD gymnasio Tyndarìtanorum, juventutis illorum 
custodem ac praesidem voluit esse : 

Teque, Hercules^, quem iste Agrigentì, nocte in- 
tempesta, serrorum instructa et comparata manu, 
convellere ex suis sedibus, atque auferre conatusest: 
teque, sanctissima Mater Idiea '<>, quam apud En- 
guinos augustissimo et religiosissimo in tempio sic 
spoliatam reliquit, ut nuDc nomen modo Africani, 
et vestigia- violata: relìgiouis maneant, monumenta 
vietoriae lanique ornamenta non exstent : vosque, 
omnium reruin ' ' forensium , consiliorum maxìmo- 
rum, legum, judiciorumque arbitri et testes, cele- 
berrimo in loco prxtorìi " locati , Castor et Pollux, 
quorum e tempio'^ quantum sibi iste et praedam 
maximam improbissime comparavit : omnesque dìi, 



e. I g. Scd onllam profartnr nomiiuriiii. 

7, Qaaia Porga, Ibidnn cip. ao. 

— Simalaentm Sagtita. Lib. IT, 

cap. 33. 

8. Ttqa», Merairì. Quem Terrei a 
Tyndirituiia ibinilit. Lib. IT, e. 3g. 

g. Ttgiu, Bereuitt. Lib. IT, e. 4I. 

10. MaUr Idaa. H*ter Sfaglia, 
MQ Cf b«le , dieta Idaa ab Ida , monte 
PhrygiK. Hiijui faDOm «rat ipud Ed- 
(ninw, Lib. IV, cap. 44. Engninn 
M Engoiod Sicilia oppidnm fint, nnue 
Jonditui dclenun. Tid. darei. Siciliai 
anliqnv lib. D t cap. 1 x . 

1 1 . OmAium Tvrum, In foro , in 
quo tamplnm «rat CaitOTÌi et PoHaoi*, 



ennt etiam Soatn et omitiina, in 
qnìbiii da legiboa , de jndido* , de 
mjirmii rripnbllcM Degodìa qaotwlie 
fan agebalor; qwre «oa deaa otanv 

Uittt ippcUat ; et arUtri hoc dietm 



licet Cìceronem prettorii n oaa cn altt- 
diue buie loco, hmc tribanilì oU 
pnetom jadlda etercebant. 

i3. Qaoram a tanplo. IbectoU tm 
naintnr libro primo, cip. So et lan- 



5cb¥ Google 



IN VERREM ACT. Il, LIB. V. 487 
qui vehiculis '^ thensarum solemnes coetus ludorum 
inìtis, quorum iter iste ad suum qusestum, non ad 
religìoDUm dignitatem, laciendum ezigcDdumque cu- 
ravit : 

Teque, Ceres'^ et Lìbera, quarum sacra, sicut 
opiuioDes hominum ac religiones ferunt, lODge maxi- 
mis atque occultis»imis cserimoniis contìnentur ; a 
quibus ìnitia vitae atque victus , legum , morum , 
maDSuetudinis, humauitatis esempla hominibus et 
dvitatibus data ac dispertita esse dicuotur; quarum 
sacra populus romanus a Graeds adscita et accepta, 
tanta religioDe, et publice, et privatim tuetur, non 
ut ab alìis huc aliata, sed ut ceteris hioc tradita esse 
videantur; quae ab isto udo'^ sic polluta et violata 
sunt ut, simulacrum Cererìs unum, quod a viro non 
inodo tangi, sed ne adspici quidem fas fuit, e sa- 
crario Catins convelleDdum auferendumque cura- 
verit; alterum autem Ennae ex sua sede ac domo sustu- 
lerit, quod erat tale, ut homines, quum viderent, aut 
ipsam videre se Cererem, aut ef6giem Cereris, non 
humana manu factam , sed cselo deJapsam , arbitra- 
rentur: 

it. Qui viAieulit. IJb, I, cip. Sg. ThcnnopborÌK , id eit, Itgum lalùi, 

— Qaoitam iter. Tltm qui «olBiiinl Tocalwtitnr, Sav. ad JEa. IT, 58. 

poaip* idlniliM dncimùJ. — Exigen- Addit onlis morum, quia fi ugum 

Jmm ab iii, qnOnu àcìendimi louient. inTcntiane homxnei , qui pauia in 

i5. Teque, Cem. Fifaului icpcie *(!"*, fsnirnm moni, yigabuitar, 

«X lib. IT, cip. 4S. — Atque oecul- Cerea annm in Icwnin congreprit, «t • 

titiijmi. Ptopler cammdan ccrìmo- fen agmtiqae viti ad honc honumiin 

lààntMM Ixirpitaditiein. Legtt ArDob. oaltnm , cÌTilemqiie dednxil , et leffes 

UilT; Lnd. TÌTeiB, lib. tu, cap. «o; ^, jimqaedefcrlpiit. 
Aogott. de Gv. Dei. — Inllìa vita. i6. M ilio uno, Roiabìmai Tim 

Cerca Invenit iraf/e» , et ex iù patiii tocI* une ; quali dicit , ab iatonim 

acmScieiidi rationem docnit , qood aicronin origine , ex tot implii homi- 

foil qnodannoodo inilinin yìtv bn^ nib^a nnam Terrezn iQTmtiiiQ faùoe, 

■MBK. — Ltgum Cerea inientrix eaaa qui eo ìmpietatii progndentor, at sa 

crediliir, mde aicra quedain ìpaini rìoUret. — Catiiut. lib. IT, oap, 45. 



D.:.l,2.cl!, Google 



458 M. T. eie. IN VERR. ACT. Il, LIB.V. 

Vosetiam atque etiam imploro et appello, sanctis- 
sirtìBB deae '?, quas illos Ennetises lacus lucosque c»litis, 
cuncteque Sicilie , qua; mìhi defendenda tradita est , 
prsesidetis ; a quibus inventis frugibus, et in orbem 
terrarum distrìbutìs» omnes gentes ac natioties ve^ri 
religione duqiìdìs contìneutur : ceteros item deos 
deasque omnes imploro atque obtestor, quoniin tem- 
pli» et religionibus iste, nefatìo quodam fiinx^ et 
audacia instìnctus , bellum sacrilegum semper im- 
piumque habuit indictum : ut, si in hoc reo , atque in 
hac causa, omnia mea Consilia ad salutem sociorum , 
dignitatem populi roroani, Bdem meam'* spectave- 
rnnt ; si uullam ad rem , nisi ad officium et Terìtatem 
cwanes mese cune, vigilise, o^itatioaesque elabora- 
Tunt; quae mea meus in suscipienda causa fìiit, fides 
in agenda, eadem vesti-a'^ in judicanda nt : - 

Denique uti C. Verrem , si ejus omnia sunt inaudita 
et singnlaria fecinora scelerìs, audaciie, perfidi», li- 
bidinis, avaritix, crudelìtatis, dignns exitus ejusmodi 
vita atque factis vestro judicio consequatur : ntque 
respublìcR*'*, meaque fides una hac accusatione mea 
contenta sit ; mìhique posthac bonos potius defen- 
dere liceat, quam improbos accusare necesse siL 

17. SamedtsiiKa dea. CeiM *t Implontìoiie miMolIiB itt e 
Ubar*. — Catàù. Lunlninu dedit 10. Utqut respubtìai, meaqat fi^t. 

ÌKeoHtb. Ut tnfflcìM ufu lue 

iS, FUUm mtam. là e*t, id ex»- rdpnUio, cqju \t_ 

y w tidi i m coni fide qDod Stenlta ni- HUcepenm ; et Steolli 

gntihia emn poIHdllu. — ftrìtatem. mdl , qnornm Titun , * 

XfoItMMn. defendendun ìd me rMapcnn; i 

19. Xadtm vtttm. Senuonem ad Terna ilMolatio miU ìlenuD k 

IvAoM ocanenh , qumqnun deoram di necetdtitan lObiat. 




5cbvGooglc 



M.TULLII CICERONIS 

ORATIO 
PRO A. CAECINA 



Diflitizecby Google 



by Google 



ARGUMENTUM 

ORATIONIS PRO A. CECINA*. 

H. Fukinius e muniàpio TarqiiÌDÌeiisÌ, donù honesttu, Rome ar- 
genuuiain non igoobilem fecit. Is habuit in inatrìmonio Casea- 
nìam, cui fandom in agro Tarqniiiiensi veodidit, lemporibiu 
Sulbnia , <{iiibiis tea alienum summa difBcultate dissoWebatur, et 
qiram nteretur dote mulierìa nnmeraU, quo mulierì rcs esset 
candor, cnniTÌt ut dos in ilio fimdo coUocaretur. Aliquanto post 
Fnlcinius pnadiaqnKdam mercatnr, buie fluido continen da. Inde 
quum mors ei ìnstaret, testamento fecit heredem filitim, qoem 
ex Cassennia habebat ; uxori autem nsnm fructam omninm ho- 
norum legavit, ut frueretur una cum filio. Brevi tempore hic 
H. Fnlcinius filius adolesoens moituus est; beredem fecit P. Cce- 
sennium , uxori grande pondus argenti, matrì parlem bonorum 
majorem legavit. Quum igitur auctio Lereditarìa Roma esset 
instituta, Csesensia, cui amici et cognati suaserant, ut fnndum 
illum antiquo suo fundo condneotem emeret, mandai hoc nego- 
dom Sex. JEbaào, qui se in cjus fàmiliariutem ituiDuaverat , 

* Pro A. Cadila. Pm J, Lieinio nolùliuiiiio at upIaitiuiiDO uc«pe- 

dbit Gi!lLia>.TI,c. iS. Idcmetpne- ni. Cic.EpUt.TI, (S.TidHnrei pjitiv 

DOBCO et nomm fml Aicli!> poeta, MkcmuIù. Iteromibid. raoit * Elm- 

pm qno iton ggregU GoeTonU ezilkt rial Dobiliiridiiiiii», et hic in pomn- 

«lìfi : id Dcminan oontarbare delwL tioiH , ■ Etrnrùe unplùdmnm •. lib. 

Elcnim Cadnii quoque Domen iniiw TI , ad Dìt, tre* Gccronu epiuola 

Iddniì ftDctoT cflt FUoitu in lib. XX, ad hanc Cttcinun IfgaotnTf et mi 

op. i8. Hiram tamen quad non, nt CiccinM id Cieeronem. Ex prima in- 

inbignititem TÌtarct , htnc ontionem telligitomuilcm fmue Cnciiiani , nt 

GtlUiu prò Caeina InacripMrit. Or- POD]pciannni,etoblibnuninCcHi«ai 

òn* nomen Hatnwoiun , coque no- icriptnBi. In ea , qua eit ipaioa Caei- 

■ÌBefnitilaTni Uvcanatù. Monodo- na, h dientem vctnem Ciceroni* 

nuenim, qoi Cxari adveruu Pom- vocal , et miltit altenim Ilbnun de 

pejnm adfuit, pater fnlt Mscmalìi, lindibiu Cbuto. Memlnit etiiin ep. 

Henodod HenippoiiHemppi Cxdni. 06, lib. XHI, ad Di*. dU nloum 

Si ■ Cacino Anno Itillie eognmnen Cacin» commandal Sanilio Caaarii 

aaipiera Citàam, nt Cfèu Tl^lii, collega. Inepiit. S, lib. XTI, ad ÀXt. 

nnioo n anribi debet nomen ìitnd : et •OctaTÌann* niint ad me CvcinaB 

CcKÌa* acribitaT apod PliDÌnm. Ra- qnemdam Tolatemmim - : aed non 

tioDcm EtmacM dkoipUna a patre de hoc loqni videtnr. 



^cbyGooglc 



46a ARGUMENTUM. 

quoque mulier jsm cogaitore iitebatur, ut fbndnm istuni emeret. 
Adest ad ubulam j£butiiu, licetur, addicitur ei ftuidiis, pecu- 
nia a Caesenuia solvitur. Ita Cssennia faodum huDc possedit lo- 
cavitque, neque ita multo post À^ Licinio Cscìd* Volaterrano 
aupsit. Aliquanto post facto testamento morilur; lacit beredem 
Csednam ex deimce et temuncia (= ii^ duodeciauSt àit 
^ -I- J.^ totiua hereditatis), ex diubusMxtulù(Ii.e. ì unciale,-,) 
M. Fulciniuoi libertum superioris mariti, jGbutia 3eztulaai(^} 
legat mercedem aMiduiCatia et molestie sua cauia suiceptB. Is 
ptimum calumniatus est Cecinam heredem esse non posse, ob 
cÌ¥Ìtatem Votaterranis ademptam, deinde fundom quem Csmcd- 
oise mandato buio mulieri enerat, suam esse, s«que siln enitsse 
dixit. Itaque placuit CteotUB constìtnere , quo die io rem pne- 
sentem veDÌretur, ut d« fimdo decina moribus deduceretnr. Mas 
«nim erat in possessionum contraversiìs , ut uterque lidgantinm 
in fondum controversum advocatis testibus conveniret, alter au- 
tem quieumnaturaUterpossidebat,altenim de fundo dedoooct, 
morìbus, i. e. vi civili, queeetiam quotidiana, s. feslncaria dice- 
batur. Is igitar qui fiindo, quem viodicabat, deductos e»et, 
pnetorem adibat, petebatque ut restitueratur. Cecina quinn 
dies ex utrìosque cominoda somptus as^, ▼mìt in castrilno 
Axiam , ex quo loco fundus ille non longe aberat. £bntiu5 Cat- 
cinie dmuntiat se annatos faabere, abitunirn enm non esse , si 
Bccederet Csscìnie tamen placuit experìri. Itaque quum primiim 
inantiquuin fundum iogredi vellet, frequentes armati obstite- 
runt. Tum ad eum fundum, de quo agebatur, profecdis ima 
cnm amiras et advocatb ab armatis hominibus adita prohìbetar. 
Httc erat tìs vera, velsoUda. Itaque, ut consuetudo erat, ex lege 
devi hominibus armatis praetorP.Dolabella interdixit, ut£biw 
tius,unde Czcinam dejecisset, eo restioieret: siue uUa exeeptìoBe, 
cujusmodi exceptìo interdum addi solebat : extra quam si deje- 
cisset ex eoloco, qnem ipse possid ere t.jEbutius restituisse se dbdt, 
quod ut Hottomannus recte éxposuit, non sic accipiendum est, 
quasi revera se in fundum litigiosum reduxisse Caecinau coo- 
tenderet. Sed hoc eam vim habebat, quasi diceret, se restituerr 
non debere. Itaqne tis omnis versabatur in verbis interdicti prv 
torìs interpretai! dts. Cicero ipse Orai. cap. 19 :«Tota mihi, in- 
quit , causa prò CsKiut d« verlùs interdicti liiit. Hes inToluias 



5cb¥ Google 



ARGUMENTUM. 463 

deflnìeodo explipavimiu , jus dvìle laudaTimiu , varila «nlùgaB 



In exorilìo Cicero j£bntìtim pentringit, qui ut sudaz fuerit 
in couvocandis homioibos et annaodis , sic ìmpadens in judjcio , 
cap. i.Sioiul judices(qui ubi de pass elione certobatur recì^te- 
ratoret appellari solebant) monet , ne impudentia £butii deci- 
piantur, ut constituta jam re, quid agi potuerit, aot quid pos- 
ait, Don quid actum sit, quKrant, ideoque intgiiam judicandi 
moram ac religionem slbi iojici palìantur, t-3. 

S«quitur narratìa rei gesUB, 4-li. 

Jam canGrmatioDem aggraditar Cicero sic, ut doceat Cwcì- 
nam non mious a stultitia .£butii sublavari, quam ejus ìmpro- 
bitate Ixdi. Improbum fuisse , quod coacds armatisque bomini- 
busTÌmfccerìtiStuUum,quod id se fecisse confessussit, ettestes 
ejus rei adduserìt; quare se ejus confessione et tesdmoDÌis usu- 
rum , g, ostendit, simulque lestea ìpsos, in primis Fidicnlanium 
Falculam perstringit, io. CerLum i^tur esse demonstrat vim fa- 
ctam esse ab ^butio, non enlm illam defensionem valere : Non 
dejeci, sedobstìti, ii. Itaque Oecinse actionem ex pratom io- 
terdicto competere ; in quo defensor .£butii C. Piso refutatur, 
qui in hac causa nullam esse ex prastoria interdicto aotionem 
coDtenderat, ia-i4- 

Jam accedit ad aliud defensorìs£butii argumentum, quo vim 
OeciDa factam esse negaverat. Id igitur Cicero refutat expli- 
cando , quid communi usu dìcaiur vim Tacere, idque tum more 
majorum, (umìpsius .£butiijudicio confirmat, i5-j7.Prsterea 
quum voluntas et consilium et sententia interdicti intelligatur, 
aut impudeiitiam summam , aut stultitiam singularem esse , in 
verborum errore versarì, et sènsu verborura pnetorìs cognito, 
ùngula verba subtiliter exqaìrendo in frigida et jejuna calumnia 
delitescere, i6-aa. Nihil igitur illud Pìsouis esse : non dejeti m 
non tùli accedere, a3. Et quia Fiso dixeratinterdumjurisconsultia 
non esse obtemperandum , juris civilis auctoritas a Cicerone de- 
fenditur, a4t seqq. Multum vero populi romani interesse doee- 
tnr, juris sententiam et sequitatem plurimum valere, non verbo 
et lilera torquerì. Quod autem adversarii dicant C. Aquillium 
JCtum auctorem esse defensiunis, qua Cicero prò Casina utatur, 
in eo propter summam bominis dìgnitatem magoam a se gratiam 



5cbvGoogIc 



464 ARGUMENTUM. 

inire. Mirum aatem esse cur snum aoctorem non DODÙDenl, 
quem dicant conira CKcinam sentire, 37. Jam Cicero luint m 
aliquem JCtum convenisse, ut opinatur, illiun ipsuo), qno JBiso- 
tius et Fiso auctore utantur. Eum ubi respondisse rem tt scn- 
teotìam pnetoris cum Cscin» causa facere; verbo autem eun 
escludi; a veriro autem non posse recedi. A.cljecisse tamen eam 
quasi consolandi sui causa; nihil esse, quod Caecin» causa labo- 
raret ; quia enim prsetor interdixerit , ut CaMnna onde dejectns 
esset , eo restitueretur, .£butium qui foteatnr alìqno ex loco de- 
jectum esse OecÌDam , non potuisse justa spoosiooe ctmlendeR , 
se Csedoam restituisse. Ex hac igitnr ratione, cojus ipse dob 
modo ìnTcntorem, sed ne probatorem quidem esse proGtebamr, 
Cicero contra JLbutiuai disputat , ostendilque hac quoque n- 
tione Cxcinam causam suam obtinere. Si enim non sit ex eo 
loco dejectus, quo prohibitus stt accedere; at ex eo esse dqe- 
ctum , qno accesserit, nude fiigerit; et si prictor non disÙDXoit 
locum , quo Cscinam restituì juberet et restituì jusserit, noa 
esse eum ex decreta restìtutum, aS-3i. Jam alia Fisonis ratio 
refelUtur, qua nsus dixerat, eum dejici posse, qui tum possideat, 
qui non possideat nullo modo posse. Cicero ostendit prìmomia 
hoc Pisonem sibi ipst repugnare; deinde in prsetoris interdieto 
additam non esse formulam , si possederit Cardita; deniqne illam 
ipsum fondum, quodeagatur, Ctetnnam jure possedisse , 3i. 
Postremo argumeatum Pisonis , quod Volsterranìs cÌtìUs lege 
Cornelia Sull» adempta sit, itarefiitat, utdoceat neccÌTitaten 
iis jure adimi potuisse, prsescrtim qunm Sulla ipse m legen 
btam adscrìpserit : ti quid jiu non esset rogati ejus ea lege m- 
iilum rogatami «t prxterea Sulla hac I^ge non sustnlerit neu 
atque beredilates, 33-25. 

Extrema oratione Cxcina judicìbus a dignitate commendatnr, 
et argumenta in confinnatione tractata breviter repetuntur, 36. 

Ceterum hnc oraiio habita est actìone tenia, posteaqnain ja- 
dices, quum sibi rem oondum liquere pronuntiassent , bis vm- 
pliaverant. 

Quo anno habita sit , haud satis constai. Ncque vero in qncB 
annum pnetura P. Dolabell» indderìt, exploratum habentus.Tfr 
risimile tamen est vel A. U.C. 684, vel anno sequeoti, Oedora 
a Cicerone defenaum esse. 



5cb¥ Google 



M. T. CICERONIS 

ORATIONES. 



ORATIO 
PRO A. CAECINA. 



ORATIO UNDECIMA. 

I Oi, quantum' >d agro locisque desertis audacia 
potest, tantum in foro atque in judiciis impudentìa 
valeret, non mìnus nunc in causa cederet A. Csecina 
Sext £butLÌ impudeotùe, quam tum in vi feciunda 
cessit audada:. Veruni et ittud considerati hominis 
esse putavit*, qua de re jure decertarì^ oporteret, 
armis non contendere ; et hoc constantis , quicum vi 
et armis certare noluisset, eum jure judicioque su- 

L I. Si jiHUiRin. Hoc inido beni- lib. XV, drmonitnt hii Tcrbi'i : -Co- 
Tol^atùm 1 clientti parìter et tdfer- linu fieni Arbor in foro ipio , itqn^ 
n IiDJiu comitio Romie nata, ucr* rnlguribuEi 



ù.fi,ro 






BodenlioiH 
HoTTOM. — Tantum . 
ùtjaMciit impuJeittia ' 
in loro jodida eMrcebintDt ; privila 
j^uijiniuB in comitio : ni ippatet ex 
lib. Macrqbii, SMorn. Ili, Plinto ip 
Pamnlo, et Virrone de Ling. Lit. IV. 
a in foro faioe Plin. 
U, eie, pars àteundtt. 






1 . Contiderali konùnìi i 
Quom illiui ceuit indici i 
fiigiiDi conjecil. Hoc cnim dicit, nt 
coniidentions et prndentii addnctoi. 






1 ipiITll 



r. iDiM 



3. Cod. Erf. dieeplari; onde Gra 
viiu nallet ducepiari. J, V. h. 

3o 



r.:.i,2.ci!, Google 



466 M. T. CICERONIS 

perare *• Ac mihi quidem quum audax pnecipue fuìsse 
▼idetur £butiUs ìd convocandis hominibus, et ar- 
mandis; tum ìmpudens in judicio : dod solum quod 
in judicium venire ausus est (nam ìd quidem, tanietsi 
improbe fit in aperta re, tamen malitia^ est jam uà- 
tatiim ), sed quod non dubitavit id ipsum, quod ar- 
guitur, confitene. Nisi forte hoc rationis babuit', 
quoniam, si facta vis esset moribus', superìor in pos- 
sessione retiaendaS non fuisset; quìa contra jus roo- 
remque facta sit'% A. Caecinam cum amicis metu 
perterritum profugìsse : nunc quoque in judicio , si 

(. Jure judieloqut taperan. Jut, qnsnudmodnni Otcina in ipon In- 

quod pnetor ÌBeniìt.,tpram judiciim dom per vim imutù hcmiiiiiba) a- 

conititail : juJicium , jndienni , btì gnàt ooiwtiu cmcI, M cbb pcoLìbai*- 

r«eapentomin > pranore dalorim co- int. tiT-n lìtijitrimir Atqne hoc tUc- 

jpiitio atque diwiepUtio. Honov. — licei quii gnTiuimo in mu omì 

DÌTcn* MUit jai et /nJicium. Nam firnumento mebatar: inin. Hott. 
Jdn Mipenre polaat qnli aqnitilc et 7. Ititi hoc nuioaii iatait. Ifaan 

boniute otnM», qui taoMH non utpe- dìcsret : Si ex fiiada li arniau dq» 

ratiodlcio, ut plenunqoa uUa Càotm ctoi eaat Cbcìdi , fàcile agnoMcM 

culpa judlcnm obtmentnT, et jndido JEbatliu, pratorii Interdicto nuitii 

Ntperior, qui ctim Inflarira' CI Jan, illom opartti». Ttunc tcto qnmii, 

tàtaKlT. qui fandodi ingreuai non àt, dqici 

5. MaStìa. Gc. de Nat. Deor. lU: inde oou potnerit, «ed meta pertni- 
• Malitia Mt Temila et lallai nocend) tai pTologeril , onlliin ei artinttf 
ralio •■ Ba pradentìam imitatnr. Ciò. dari poiH. Volali aotcn Mmiìm al 
in Partii. Vemm Tersnt. malitiun to- aoUni atrocem vlm, qtue TiihiEmi» 
ovil nimla aiperaoi jnrii interpreta- aem, qiuB odem, qoK nriiiinnr» 
tionem : -}di MUDminn anoima ma' haberet, boo interdictam pertiocn; 
liti* ella. lom. eiqoe tanmm competere, qui depo*- 

6. Soa Juiilarii id ipiai» , quod teauone aaaet dejectn* , qmm aote 
arguitur^ conjittri, CoDroc 



UeCendeliat cdìb , qDantniD ego exi- S. Quoniam ti facta tiit ■« tan 

ulnare poanun , ae lA eam canum moriiui. De hia vide Excnn. I ad id- 

annuia , me tu lilii afférretnr, ac de oem hi^ni ontioDla. 
wio fondo TI a Ckcìiu d^icerctor ; 9. Superier in patiatmata leff— 

qnin atiam non modo id conOtebatnt, da. Qohì &cIo Hnmiiirt Uccint m 

•ed ctJiDi proBtdwtnr, ac pra ae Ittt- pouediue beredem oioria. " 

bai; Iciira enim toi ipae •amplerai, io. Quia tontra jm mortm^at fr- 



5cb¥ Google 



ORATIO PRO A. CECINA. 467 

caosa more institutoqne omnium defendatur, nos in- 
fariores io agendo non futures ; sin a consuetudine 
recedatur", se, quo impudentius egerit, hoc supe- 
rìorem disce&surum. Quasi vero aut in judicio possit 
idem iniprobitas, quod in vi confìdentìa"; aut nos 
non eo libentius tum audacise cesserimus, quo nunc 
Impudentiìe £icilius obsisteremus. Itaque longe alia 
ratione, recuperatores '^, ad agendam causam hac 



I, Contn JDi icHpnun , at liuti- ii. Qaaii vere aut in judicio pos- 
I dedncendi «t tì qaotidiana til idtnt improiiuu , gaoj in vi coa- 
coiuereadi : jnru Juifntìa. Qnui Tero ia foro tantum 
Taro cìtìIìs pin cit mos. Fahib. — Talut impadetitla , qaod in tì aadi- 
&' auta more , ùutìtuioqua omnium ci*. Improbità! e>t impndemia. Con- 
4Ìrfeiuiatur.Si nobti petmituiar nti ^■balr.i tic aadacìa. Ciò, Toicnl. HI: 
hocintsrdicto, ttt ex «i rtatituaiUDr. .Qni fortii «t, idem eat fidens.qal 
Dkil huDC case momn nujonun , nt coulldeiu mala coniaetndìne loqoendi 
doBÌniia de ma lòndo depnlaiu el in in vitìo pooitui' >. Piantai otHUuqne 
OUD ingT«di prohibitna (qqamTis tb conjimxitiri Amphìl. « Qala tdb ■nda^ 
lem dejectna non ali, ai T«rba conas- cior ast haino, aat qui conGdentiorP ■ 
interdicto. — Aul noi non eo Ubentius tum Mida- 
qne domi- eia eeuerimui, quo nane impudaida. 
HO diceret, impndentia andacÌM finitima. Undc 
e inteidicto licere , Piantila Amph. ■ Qoid illa impndeote 
qnod domini* aut po*aMaari})iu tao- ftudaciniP - Venim andaeia racioori, 
tBB datnr. Homm. impndentia flagiiio pn^ior. Temt. 
■ I. Jan * auuueta^ne rtcedatur, Ueanl. • O itominii impndentem au- 
iMnbtnm conifit Ulnd lin e consae- daciam ! - PAiao. 
MtjtMrocnfacur. Elfo non Tideocnr ti. Becuptralom. la prìiatis jn- 
a, qoan e poat igibam reetdatur, dicìia aiUtram pnetoiii autju^«x da- 
i^idoc propoiitiD ait. Cicero qmun bator unQa.'qni da bcto «ognoaoc- 
pntii-BÌai" une» TÌm ntrinaqne lianim ret ; ant rnnptratoret tre* : neqoe 
pnepoutionum dntnim haboM docct^ fero certa* AiiBae canaa* exiafìmandiim 
•liaiB quid tae Inter •* diSEiant, •*!, in qnibo* maàa jiuUx, nodo 
oMendil infra exemplia plarìlnu, ex recuperatorei darentnr, nt plerique 
qo* nlioiM, qoomodo ìpae *d Atti- pntant, in controTeniia poaseuionnia 
enmtcìililtt • Ad*oU in FoRni*nnm, mspcnMorVf dari aolitoi: nam et de 
■ode DO* prìdia non. man. recedere Injaràiram caiua ad recapenuortt 
eagiMMi»;aertaiUMlaiuina['annia- ecta mentio fit apnd Geli. lib. XX, 
>a Talet, aéd «x Fomiano, id eri, oap. i, et iib. de InTCnL II , et de ca- 
noa ex propinquo Formiano loco ali- rana morali ipodlinDm lib. XXXVI. 
quo, •edexFmniiaiiaipao. P. Fiaai. De fono itcm apnd Plaiitnm in Rad. 

3o. 



5cbvGoogIc 



468 M. T. CICERONIS 

actione'* venio, atque ìnitio veneram. Tum enim 
nostrae causae spes erat posita ìa defeosioDe mea, 
nunc in confessione adversarii; tum io eostrìs, nunc 
vero in illorum testibus : de quibus ego antea Ubo- 
rabam, ne, si improbi essent, falsi aliquid dicerent; 
sì probi existimarentur, quod dixissent, probareot; 
nuDC sum animo aequissimo. & enim sunt viri boni; 
me adjuvant, quum id jurali dicunt, quod egoinju- 
ratus insimulo : sin autem mìnus idonei; me noahe- 
dunt, quum, iis sive ereditar'^, creditur hoc ipsum, 
quod nosarguimus'^i sive 6des non habetur, de ad- 
versarii testium fide derogatur. 

II. Verumtamen quum illorum cansse acttonem 
considero ; non video , quid impudentius dici possit: 
quum autem vestram in judicando dubitationem'; 
Tereor,'ne id, quod vìdentur impudenter fecisse, 
astute et callide fecerint. Kam, si negassentvimhomi' 
nibus armatis esse factam , facile honestissiraìs testi- 
bus in re perspicua tenerentur; sin confessi essent, 

qaam >ennre Tlrglnem qaiB Pini- leat , et anipliiu cognofceodiui pnh 

dippo adoleiceiiti mdidcrat , «juiqae nnntiuHnt. H«c cnin fiiìi jodido- 

nomiiM ambonem ■ecepenl , abdii- nun mniactodo , Ae qiu ■*■"■—" ■ 

xiiMt : • Quii ma CH (isqnii) morti' Verr. II et III , et panilo poti ImmS 

liam micerior, qnern modo dunaiTlt eiplictbjtar. Ioni. — Actio gmrJf 

■d ncnptnilorei Pleiidippni P ■ A nomea eit, L 3^ de oblìg. ieticiB.(( 

ncopenndo Taro dictoa apparet , tam de petitione ac peneeatìaoe ■■' 

qnod par eoa aiuim jn> prirati boni- JDrii,qaam de acenaatioDe aocipitK 

ne* Kcnperanot, Dt Infra diiritai: PuHak. 

«Si alla ratioiM jni noilmm rampe- t5. Abeit ereditar. Addirnmeco- 

cara poMcmii*. Quanti aa re* atit, reclione P. Fabri. J.V, L. 
tanti pecnnùt, judiciiun raCoperato- i6. Moe ipiiim qiiod mot a rgtàm , 

rium dabo , leadbnaqae poblice dnm- Obaennu niihi lociu , et , nt uliitnK 

tasat decem dennntiaudi poteatateni molilatiu. De qna vide Eicub. Ilal 

Acio-. HoTTOM. calcem hnjiu oratioDÙ. 

i\. Hoc aclioHt. Tartia;Dniicanim II. i. yatram in JadùaitAi Mi- 

lertinm agitur hso ciuaa, qanm jn- laliontm. Bla enìm albi da hK €■■■ 

dioe» antea fai* tibì noDU(|Dera dixU- nonlicpen re^oBdannL Homw. 



5cb¥ Google 



ORATIO PBO A. CjECINA. /i6g 

et id , qaod nullo tempore jure fieri potest , tum ab 
se jure iactum es»e defenderent : sperarant, ìd quod 
assequuti sunt, se injecturos vobis causam delìbe- 
tandi , et judicandi justam moram ac relìgìoDem ' ; 
' simul illud, quod ìndignìssimuin est, futurum arbi* 
tratì sunt , ut in hac causa non de improbitate Sext. 
£butìi, sed de jure civili judicium fieri videretur^. 
Qua in re, si mihi esset unius A. Oecinx causa 
agenda, profiterer satis idoneum esse me defensorem, 
propterea quod fidem meam diligentiamque prsesta- 
rem : qu» quum sunt in actore causse ,. nihil est, in 
re prEesertìm aperta ac simplici, quod excellens inge- 
DÌum requìratur. Sed quum de eo jure mihi dicen- 
dum sit , quod pertiueat ad omnes, quod constitutum 
sit a majoribus, conservatum usque ad hoc tempus; 
quo sublato non solum pars aliqua juris deminuta, 
sed etiaro vis ea, quae jurl maxime est adversariaS 
judicio confirmata esse videatur : video summi inge- 
nii causam esse; nou, uti demonstretur, quod ante 
oculos est , sed ne , si quis vobis error in tanta re sit 
objectus^, omnes potius me arbìtrentur causas , quam 
▼OS religioni vestr» defuisse. Quamquam ego mihi sic 
persuadeo, recuperatores , non vos tam propter juris 
obscuram dubiamque rationem bis jam de eadem 



«. Justam maram ti nligionem, vU in popido aiuto. Nibil e 

Hoc c*t, Kropnlam. Teimt. Andr. aitlosiiu cÌTÌtaLÌbiu,niliiltini 

(Nibil «*• milù nligio «t dicen >. rioni jnri et Isgibun , nibil m. 
i rsUgìoi 



odio >. Pium. coiutllDU repablic* qnidqtiim agi per 

3. D< jurt eiyili Judieium , eie. De vim. Puui. 

boc explicaodo vide fxcan. UI «d 5. Ne si gnii vobU errar in tanta 

okon hnjiu oiationii. « "C oijaclui. Ne w qnadam TObi» 

^, Fii tu, qua j'uri maxime »it caligo lit oITiiu. NoDDamquiin fao- 

advtnttria. Hinc pnetom io interdi- neslo et probibili nomine booo viro 

eiit funnnla vimjitrivtto : et legom, Jndici ctroi ubjkci loIeL IniM. 



5cbvGoogIc 



47» M. T. CICERONIS 

causa dubitasse °, quam quod videtur ad summam 
illius existimatiouem ' hoc judicram pertÌDere, ido- 
ram ad coudemnandum acquisisse ^ simul et Ìlli spa- 
tium ad sese collìgendum dedisse. Quod quoniam jam 
in coQsuetudìnem veiiit, et id viri boni, vestii ^- 
miles , in judicando feciunt , reprehendendum fortasse 
roinus , querendum vero magis etiam » videtur : ideo 
quod omnia judida , aut distrahendarum controver- 
siarum, aut puDÌendorum maleficiorum causa reperta 
suDt : quorum alterum levius est , propterea quod et 
minus laedit, et persaepe disceptatore domestico dijo- 
dicatur ; alterum est vehementissimum , quod et ad 
graviores res pertinet, et non honorarìam operam 
amici "o, sed severitatem judicis ac vìm requirit Quod 
est gravius", et cujus rei causa" maxime judicia 



6. aU jam Jc eajai 
Dalibenua. Saston. Ciana. 3 5 : • Da- 
biuvit, idbibitìi prinoi^bD* vituan 



7* QaoJ vidttur ad tunumun ìllùu 
txùtimaaonemt Quippe, qDiiiii hoc 
Jndlcio qacttioni pnblìca de vi et 
eoactii anuitiiqae bomÌDibni pn^a- 
diciuni fili. HoTT. — Summa exiid- 
matlo «t re* ■ qa> omnis ooitn Tiou 
et dignilii pendei. Cic. id Attic. 
I, la ; lEzutimM homiailate prohi- 

(dmitioDem mUerriiuo cjiu tempore 
Tniirem -- Sic lummarm iellan ipud 
CaMarcm , in quo perìclitator rei ani. 
leni . Summa mpabUca , rei , I qua 
pendei ulna reipablic* apgd GceiO- 

S. MoroBt ad eondemnandam ae- 
jaiiute.ìà ed, Inbenduiitio irrìptiÌHB 
occaiionem diflerendK et prudncendK 
damnitioiùa. Appare! diubui de c«d- 
lii unpliitimiem inteiponi M>litiiui 



dlcibn*, et obacnn ent ciiui ; dcinds 
ai grave ent jndiciam, ulpou qaoi 
exittimationem Icdebat; nan ai A- 
■oWeiidDa eaael rau. prinw aetiiac 
jodicabalDr, ai vìdecetac coDdaBu- 
dm, ampliai pronDDtiabatnr ; noa ce 
jure acripio, aed ex eanatietudine, M 
modo decUnt. Hottok. - — GolialB. 
CODJ. anquisiiie. J. V. L. 

g. Benj. Weiik. conjìcit legtndaai 
eaae, magi, Jam. J.V. L. 

1 1>. Ifon htmerariain , etc Oi» 
Jndicaodi honorìt eanu iinpoiiiiiB. 
Cic. prò Roacio ComiBdo ; - Dit iiB 
M. Trebellinm ■micum, noi eonaa- 
n«n neceuirinm Sex. AlpbenoB.. 









j'adicire Carneidei-. Piatxa. 
1 1 . Qaod eli graiiùu. Quod pDDÌB 






5cb¥ Google 



ORATIO PRO A. CECINA. 471 

constìtuta sunt , id jam mala consuetudine dissolutum 
est ■^. Nam ut quaeque res est turpissima , sic maxime'* 
et maturissime judicanda est : at ea, in qua existima- 
tiouis periculum est, tardissime judicatur^^. 

III. Qui igitur convenit , quae causa fuerìt ad con- 
stitueudum judicium % eamdem moram esse ad judi- 
canduro ? Si quis , quod spopondit , qua in re verbo 
se uno obligavit, id non facit, maturo judicio*, sine 
ulla religione judìcis condemnatur : qui per tutelarne, 
aut societatem i, aut rem mandatam, aut fiducia 



i3. Maia e 



attuJma dàiolutui» 



U.Sch.maT(<> 
• librano npetilum pnUt. J. T. L. — 
Jmlictauia j Erf. cod. ■Buuiieaiida : 
•uw ndiu ; Dim luuii&u* lntpìlndo 
Doo tua imÌKari, qnam vìndùari de- 
bct. G«^T, 

|5. Mxittìaiatìonis perieulum ejt , 
Urdiuiia« judìcatar. Ut in pnblìcia 
nDoibiu jadicii*, ot priratii pneterca 
qnlbaidaDi , ei qoibtu vidclEcst di- 
nutìo iRéTt igoominiam , qua» modo 
commanonbo : min Illa tudiMine 

Taluios Mu. libra TUI , de uuu 

quidam mentionem facit, qoaia Mptiaa 

ain[diauro fiiiue icribit. Uoitom. 

lU, I. Qaa caaia fuerìt ad eoiuti- 

nt judicìujn, Tldelicot grvTitai 

uinii; uam proptcr ìlUm, at ut 

**■-■""' in pcEnam Tocetnr, judi- 

II conili toirar. Ai proptet eamdem 

> diflennr. Eit «uem argii- 

[ repugnantibai. Non at 

rada? Sed rieilii, DI 
((nivii intclllpi, ad id ilTarri reaponaio 



poterai. Nam ia eamtitvnidojudìeie , 
parìcali ntlul aat ; at In n judicanda 
qnam plorininm. CenitibUTtj'iidìciam 
*cl quaitìontnt (ntnunqna enlm dici- 
mns ) in publicia dnmtaut jndidii , 






, qui 1 



ctlone ntrìmqDB facla , oertoi uonalì- 
tnìl jndicflB, qui albi jnrati in coniilto 



In piitatia Tara jndiciii, qnam prartor 
Dibanot indici aul recnperatoiibni a 
lilìgitoribDt acceptia poteitalem de 
oanaa cognoaocDdl at jndicindi /acit , 
judieium comlìtatrt dicìt. Hottom. 

a. Maturo /udicio. Prima actioiie, 
non ampliala canaa. Inm. — Sùie alla 
religione. Sine mani duerti oSicii , 
aut TÌolali jnrìa. Pauik. 

3. Qui per tatelam. Qnituor h»c 
HUit privata jndieìa , quorum danntf- 
tio affart ignominiam j de triboa G- 
cero in orat. prò Q. Roacta, de quar- 
to in otaL prò Sex. Roicio , et nni- 
leraii Jnlianua ex pnetorii edieto in 
PandecUs : • Qui prò locia, totela, 
tnandali, depositi, ano nomine non 
cootTRriojudicio damnatnt crii, eM.» 

t. Aui locielatem. Societai, GrKcia 
xerruviA, qun eionmi cauaa honeau, 
de iia qu« inler eoa obligari poasnnt , 
coilor , coDatituilnr cartia quibnadam 
pactioiiibaa , na *■! dobU) vel com< 



5cb¥ Google 



47» M. T. CICERONIS 

ratìoDem^, fraudaTÌt quempiam, in eo, quo delictam 
majus est, eo pcena est tardior^ Est enim turpe ju- 
dicium. E facto quidem turpe'. Videte igitur, qiiacn 
inique accidat, quia res indigna sit , ideo turpem 
existimationem sequi; quia turpis existimatio sequa- 
tur, ideo rem iodignaro non jiidicari ^. At si quis mihi 
hoc judex , recuperatorve dicat : « Potuisti enim le- 
viore actione confligere9; potuisti ad tuum jus £ici- 
liore et commodìore judicio *° pervenire : quare aut 
rau^ actionem, aut noli mihi instare, ut judicem»; 
taraen is aut timidior videatur, quam fortem, aut cn- 

modi lacietai «clnditiir. Jacoi. cat iliquii], judìcinm tnqw at, (t 

OBPB1.T.ID). — -^u( rtm mandatam. 

Handiloni gntnìRun eit , proptent 

quod oiiginem ex ofRcio Mlqiis amici- 

tU tnbìl, I. I, K. mandili, ^na obli- 

gaiio ex coDi«uu contnhantiain in 

rebo* honotia coDiìKit, qooliea nt 

ncgoliuin noatram gent , aliqncm ro- 

gimai, mindamiu, atqDa tcriblniDa. 



S. jtitl fiducia ratioittm. Ftdnda 
MI genni conlractui, quo lìdfin alta- 






D delict 



t tardici 



IndigiWiiDqiiit, 



Terbi ddÌiu oblìgatio, aeaientEa stitim 
pronnuliitar (ia quo Umm minor 
culpa Oli) bic ubi grave ddictom eat, 
et arelua piane nefarìom, diffccrì io 
procrutìnarijadiciom. HoTTO>. 

7, £it aiint lurpt judicium : e facto 
jaidtm UiTpe. Titiosa et prava dìalin- 
ctiu aentenliim eleganliaHmam làudl- 
toi everlii. Seimodutio enim haM 
eat , In qiu prìiDiim centra diipntan- 
liom «erba ponnntar ; deinde reapon- 
■to nqnitur, hoc lenin : At enim (di- 



iìc refert, -Et &ctiim quidem tnrp». 
Sana, inqnil, turpe hoc Judicòàinat ; 
et ignominiam ailert, nec injaiia, 
tjnaiajaetum turpe ut, quo di^at 
tat celeri et matnra coudnmiatiaae. 
Lambino enim /actam reponenli Ii- 
benter aatentior. Hottom. PauL Hu. 
et Hateloa probant bcimn. — Eitaàm 
tarpi judicium. Objectio eit , nt dia] ; 
coi partieula enim frequeuter aeeoj^ 
modalnr rexempla crebra aont ipod 
hnnc aaclorem. Idim. 

g. Aliquol ÌAiS, ,v!ndicarì.iy.U 
g. Petuiiti enim Itriert teliom 
confligert. Quam hac , qu> eM de TÌ 
armala et injBria , unde curpia eiìiti< 
■nitio aeqnimr. Hoitom. — Alii U- 
aiorc, qnod repudio. Piiiaa. 

IO. jldlaumjHi; qnod tibi ddu- 
tnr. Sic leno in Pianti Bndenteque- 
rìtorji» laum ubi de anciilia enfi. 
— Facilior» et eoirmadìart jadida. 
Ubi noli* eat amjdiatio, nulla tnifl- 
tado. Ihm. 



5cb¥ Google 



ORATIO PRO A. CECINA. 4:3 

pidior", quam sapientem judicem esse seqiiuni est, 
si aut mihi prsescrìbat, quemadroodum meum jus per- 
sequar, aut ipse id , quod ad se delalum sit , non au- 
deat judicare. Etenìm si prsetor is, qui judicìa dat", 
numquani petitori prseatituit'^, qua actione ìllum uti 
velit; -videte, quam iniquum sit, constituta jam re, 
judicem , quid agi potuerit, aut quid possit, non quid 
actura sit, quferere. Verumtamen nimix vestrx be- 
nignitati'* pareremus, si alia ratione jus nostrum'^ 
recuperare possemus. Nunc vero quis est, qui aut vim 
armatis hominibus factam relinqui putet oportere, aut 
ejus rei leviorem'^ actìonem nobis aliquam deinon- 
strare possit?£xquo genere peccati , ut illi clamitant, 
vel injuriarum, vel capilis judicia constituta simt, in 
eo potestis atrocitatem nostrani reprehendere, quum 
videatis nihii aliud actum, nisi possessioneni per in- 
terdictum'7 esse repetitam? 

II. jtmt capidUr. Capiditatù Tra- de juriidict. Ab eodem et igcndi po- 
bom fere In vitio ponilor ; hoc loco tMt» •ocipicbaioi. Pis«b. 
eapidam dicit jadìeem, qui ilteii Tt- i3. Peti'Iori praieiliiil. Aclori pne- 

veat; propeniiorem ia ibcolationem Mribit. In privitii el pecDuiarìia jwff- 
rd. Pahki. — SKpa cupidai Ciceroal (or, in crìminibua et pablicii ectuia^ 
putùnn nimie itudiiMiu, panìbna ni- lor. Pro Quinlia: •PoMamns pciiiori* 
mi* addoctiu. G>sT. 

i>. Si prttlor ù f qui judieia Jat. 
Uniti enim Koni« pnEtom; led ilii 
qanlioDC* execcebint capitale! : enin 
wro inlelligii, qni juri dicnndo pr»- 
eral, qni urtanai di«batnr. Hìc enim 
Jndicia privita conalìtnebsl , id eM, 
■fendi poMMatem lltigatoriboa, jadi< 
candì vero pnvalia homìniboa, jodici- 

boiaomptìa, pemullebat. Jat diem quom dicit niraia. Hott. 
aoMB et j'adieare ■liud eli. Jndicat i5. Jai noitrum. AmUum pouet- 

Miiln , cni nundiinm murnujadican- aioDcm. Idim. 

di: pnelor anteni ju« dicit , qnom dat l6, ^teìiat tatlt , leaiortm , nt ha- 

bonoruoi poucMionem, quum in poa- bet Idllem. J.T. L. 
■enioncm mittil, qutim pnjullia dat 17. Per interdiciiim. Decreta qns- 

tntcre*, et liligantiboa jndicei ; I. D. dun pretoria, quibni ille atiqnid (ieii 





re ; iccaaatoris depo- 


nere •. Piemmqne taiuen ptcititmit 


rerbo ictioner 




t aetionii nom 




Sed aetio etiam nlrumque complecd- 


tor. IDU. 




H, IfinUt 




maniuti.com 




rios Dtimlni; 





5cb¥ Google 




474 M. T. CICERONIS 

ly, Verum sive vos existimatioDÌs itlius perìculum, 
sive juris dubitatio tardiores fecit adhuc ad judicao- 
dum : alterius rei causam vosmet ipsi jam vobis, uè- 
pius prolato judicio, sustulistis; alterius ego vobis 
hodieroo die causam profecto auferam , ne diutius de 
controversia nostra, ac de communi jure dubitetis. 
Et, si forte vìdebor altjus initium rei demonstrands 



JD^^st «nt *<talMt, iitUrJieta dina- iiutlraiDoapoteM, •quia M d*il» H 

banlnr, pne*sitim in poMcuiomuD ntlunlu ratio pottnUt , inquil Jbu- 

ila qiuealtiun e*t : dbhi ab iitterdicm posddsn 
deduMnm looabiilam uoa TiJctnr, banc de p 
qood qiiam iaurdictrt vuAaia prò- princìpalu ci 
hibtrt aignificct , et deDonliare oa qaui ai 
quid fUl; pleraqae imerdicta jabaanl, bator, qno atcr a 
non probibeant. E|o ax co derìTaram tiMniur. Hkc n^ li 
«ppelUtionem pnto , quod ioter hoc tnterdietum «iiailinido cai , qaod 
pnetori* decntum, et priacipalia nB' ntmmqnD a pretore daior, nt 1. 15. 
gotil coDlrovnsueqiiD diaccptationem J non loliiDi , D. de procnr. ntiBBqoe 
aliqDÌil £eii aot jubennir, aut velare- certa conaeptaque vcrboram fot— Il 
Inr; qnau hoc decretnm interea di- oanatitnÌRir , in ntioqne aponrioaB 
elam atqae inierpoaiinm enct, dnm fiunt, utroqne jndez ani reeapcnlv- 
actioncm principalìa caoaa aliquando rea dantiu. SobUlia antevi jBdicni 
litigator poatularet: Itaqae pnto aen- ordlnaiiii, ab illia poalnlarì tttìtmtt 
•iaaeac ditpnUuejuri<oaiuiilloi,qao- deaierunt, tnm • intodicta qnoqac, 
nim obtinuiue aententiin Tribonia- nt Jnatinlanna aìt , una eom oeMn 
uni aczibìt j non aatem i qnod ilio . formulia iniercidenint ■. Sic cbìb ia- 
neacio quo aacliini , (radidil, qnod talligendiun eil , qnod apod joriMM- 
intet dnoi dlcantor; niai forte non raltoa paaaim legimoi, jiiilji iiaiM 
daoi, «ed duo acribcodnm ait. Eiem- alia eaie ordinaria , alia exliaoniia- 
pU caoaa , qmua in (ludo eaaem , de- ria >. Ordìaarià enin difhantnr.qan» 
jeciali tn ne ex <o, vi armalia ani ordine prini ad prKtot«D in jot adi- 
non armali! homioiboa, qnod tunm batur, ac formula ab eo CQOceplioqnc 
eaae iUnm fandom dioeiea. Pnitor me aetionia pnitalabator; dande ad jadi- 
per interdictnm ratilai jabet; boc cem diiceptabator. ExiraorJàmrim 
eM dicerc , j ubet me poaaidere inter- vero, qmim omiaaa prvtomm jant- 
eaidnm Ule conititnto jndicia planum dictione nota ad jndicam aditn; 
fecerlt, ac doenerit, *a illiua eaie quamobrem Olpiaoiu in 1. pocaaÌB, 
fóndi dominam ; lioc ita eaae, ci iia D. de varb. aigo. ' actionuB nnaiac 
qma poat dkentnr, &eile ac dilacidc fominlaa inlelligì MiibiI, qoc in or- 
couitabiL S«d qnoniam obi non 000- dinariia jndiciia in nan « 
•lat, uter poaaaasor ait, petitoria actio tioi 



5cb¥ Google 



ORATIO PRO A. CECINA. 475 

perisse, quam me ratio jurìs ejus, de quo' judicium 
est, et natura causac coegerit, quseso, ut iguoscatis: 
DOQ enim minus laborat A. Csecioa, ne sommo jure 
egisse ", quam ne certum jua non obtinuisse videatur* 
M. Fulcinìus fuit , recuperatores, e muntcipio Tar- 
quiniensi, qui et domi suae cum primis faonestus exi- 
stimatus est , et Romse argentariam non ignobilem 
fecit^. Is habuit in matrimonio Ca*senniam , eodem e 
municipio , summo loco natam et probatissimam fé- 
minara, sicut et vivus multis ipse rebus ostendit, et 
in morte sua * testamento declaravit. Huic Caesennise 
fìmdum in agro Tarquiniensi vendidit temporibus 



dinirìai perMcatloiie* polo eontinerì; «et. Hott. 
DI pois fideicoininiuonuD , M lì qua 



(lÙE fODt , qUK non lubcnt jnni or- 
dinarii cueciUiDnem >■. Piulliu rataa 
ÌM I. «ctio D. do negot. g«t. >!Nec re- 
fért, aìt, direcu qDÌ>,*n atili •ctloDa 
■pi, vel eoaimjitnr; pbne in con- 
tnriii jndiciu ubi concepdo formala- 
TDB non obierritur, luce «nbtilitu 
■nperraciH etl ■. Qua odbU jnrii 
■tndiOHu ex ont. prò Q. Kcncio, Ur 
dliu intelliget. Hott. 

qoin; noqiH >it ligandu 



propltu MKipnumm Tcterem repombat 
GnliuhnJM , • Jori* cj a* de qno - : na- 
tmcqne vnlt arrorem , qaod Tat«rea 
daplìcuetit I, DI docci QalutUianni ; 
u TalUmn perpetuo acrìpiiBU 

eie GtLTTT. 

IO Jan igiiie. Hoc qiud 
in oiat. prò QiiÌDtJo. 
i egiiitt jun Caaciiu , 
le liriore confligerepo- 
Den odio et roalivolen- 



.. flTe. 



[a faae abolii annata 
■1 JD* ex Comelii* le- 
gibni da vi agere, *at injarianim ; 
fìiit aolem geqaUiiranm , ex interJicte 
fiindì poaaevioDem lantammodo ra- 
pelere. Tide cap. 3. Sciticet leuiiaima 
CiKina egit. Qnod u gniTiore jndìcio 
experirì vulaiaMt , ma erat ci veran- 
dnm, ne probationea eum deficerent, 

ageni fedaaa viderelnT. Quo magia 
etiam Tuit da aua Isnitate landando*. 
Gakàt. — Cerlum j'ot; bonan et 
JDitam ctnum. Ja* cantrovenom 
holc opponitar. Or, p. Munnu. 

i.jirgeniariam non ignobUem/eàt, 
Argttitarii Ialina dictì iaat,qtiigm)e 
trapelila dicebanlnri apod qno* pe- 
enniie deponi solebant, qnu occnpan 
aliqnia aiqne eiercere vellet : inde 
enim Amore vulgo « 



eeLatit 



:iendil : 
im tabemam plerumqae 
in tabulai quod ciilque 
eipeoaniti ani acceptnm «ael,iefeie- 
baot. Hott. 

(. Porle acribendam tuo. BecL. 

OUlLuljBfl.J.V. L. 



5cb¥ Google 



476 M. T. CICEROKIS 

illis difficillimis ^ solutionis. Quum uteretur dote 
uxoris numerata; quo multeri esset res cautior', cu- 
ravit, ut in eo fundo dos collocaretur. AJiquanto 
post, jam argentana dissoluta, Fulciniiu huic fundo 
uxoris continentia qusedam prxdia atque adjuncta' 
mercatur. Montar Futcinius ( multa enim, qux sunt 
in re, quia remota sunt a causa, pnetermittam*); te- 
stamento facit heredem , qiiem habebat e Caesennia 
filium; usnmfructum omnium honorum suorum Cae- 
sennise tegat , ut frueretur una cum filio. Magnus bo- 
nos virÌ9 jucundus mulierì fuisset, si diulurnum esse 
licuisset. Frueretur enim bonis cum eo, quem suis 
bonìs beredem esse capiebat, et ex quo maximum 
fructum ipsa capiebat'**. Sed bunc fructum mature 
fortuna ademit Nam brevi tempore M. Fulcioius 
adolescens mortuus est ; heredem F. CEesenniumfecit; 
uxori grande pondus argenti, matrique partem bo> 



S.Temporibiii di/pcilKmit lolatìoi 
di , qnibna tn alieiinin ■nmint dif 
cntuic iLMolTebiinr r «Nam qnum 
Ani rea magn" •»" ""''i amiaem 
(inilio bclU MìIbridaticO acimu R 
mz aolatJone impedita fidnu coni 
diaae ». In onl. i>ro legc Manilì 
• SeqniiU taot qaoqne tempon Si 
lana dilBciltlma et pernici oaiiima m 
nidpiia pinrìmii Italiz». Piuib. - 
Mallpt Lambinoa ■ diHìcilHnue 
HoltomaDDoa vero, ■ difficUlimia s 
lalionibaa-. J.1 



fide ficu , vmdìtio inter nuribiB al 
aiorem v*1et; I. Qamt auum J n 
uxor a murilo, D. de dot. jare iottr 
mar. et uz. Solsbat anlem etilB il- 
lerponi slipnlalio, aol 
dotem reddi. pAaa». 

7. Continentia atqne adjun 
ciiu et proiinu. II de Dìtìd 



«. «. 



I doti couinleretnr. Sic 
• In Cam partem potina ; 



Qiorti pnedìa pj([nori ob dotem ac- 
cipiebant, qood ai emiiaent, et ea 
emptio donatioois cauM facta vìdeba- 
Ui[, DnUlot erat mooMnli. Sin boiu 



8. Quia remou inni a coma/ne- 

pcrlineDt prcterìbo. Slndet anleB 
Dinationit bretlutì. Piasu. 

9. Magnai honai viri. HonorìGcsB 
filiale aliqaid amici teilamenlo («i- 
pere , dictum est in ont. pro Quintia 
roploae; onde ruuidì polemDl,qiut 
■d faune locnm perlinere Tidebuntiar. 

10. Ex q«o ntaxintam fruitum ^m 
eapiebal. Allodit . 
boDOmm. Molto m*ÌDceB , inqnil 



5cb¥ Google 



ORATIO PRO A. CiECINA. 477 

nonira niajorem tegavit. Itaque in partem mulìeres 
vocatse sunt^'. 

V. Quum esset hsec auctìo bereditaria constituta *, 
£butius iste, qui jamdiu Cscsennise vìduitate ac soli- 
tudine aleretur', ac se ejus in familiaritatem insi- 
nuasset hac ratione, ut cum aliquo suo compendio 
negotia mulìeris, si qua acciderent, controversiasque 
susciperet , versabatur quoque eo tempore in bis ra- 
tionibus auctionis et partitionis ; atque etiam se ipse 
inferebat^ et intnidebat, et in eam opinionem Caesen- 
niam adducebat, ut mulier imperita* nibil putaret 
agi callide posse, ubi non adesset JEbutius. Quam 
personam jam ex quotidiana cognoscitis vita^, recu- 



apidwt. BOTTOM. 



ìli bodii fraetQm 
--Ad Tolopnitcm, 



— H«c ibiuut ab uno codice MS. 
luii. — Mais; nam aabjicit ; a uil 



. IitpartcmvoeatmtuMt.&iYein 
rbiii, «va p r« Untiun conjiin- 
it,in lolidoiii qnldcmjiirìi 

ilem parta feceinnL Hutt. 






-grao- 



— Quo. 

ga(a,DDU(ii definiu qi 
de pondoa argenli > , quo Ut , ut mar 
paitiaric cerle non loerit, altcrnm , 
i|Do anutri partem majOTcm boDonun 
kgaTÌl>: ita mcjorem partem faiHe 
biDc , ul piai maler , qaam uxor ac- 
cepeiit : • majorem partem •, non ba- 
cila rattoiH ad faeredìlaten , aot bona 
omnia , a«d taolum ad «gruide pondna 
argenti >. Acccdil copjniKlio malia- 
rem ii* Tcrbii , • io paitem moliere* 
TocatK aant •. Qanm igilor axori le- 
giU DOD Tuerit partltio , aeqiiitnr, db 
mairi qaldem legatam faiaae. Ilaqaa 
Um lata , ijmuD aeqaaDlem partitìoiui 



mentiounD iatelligere debere ait vai- 
fari aeiua , quo omnes , qnibu ex n- 
nin «DiTcnitate BUfjDid debelur. In 
qua partem Tocari, aiipa , al eam 
accipiant, parlitiunem institDera di- 
cunlur. GiiAT. — EnieiC. couj. par- 
lilionem. J. T. L. 

T, I, Q»um esset hare aaetiò hen- 
ditaria ConslUala. Qnum a comma- 
nione dùcadere cnpcrent , nequa ia- 
<A\e et commada re* iuter «e partìri 
pouenl, pUcDÌt aaclionem coiulitiii, 
01 pecnniie Tsdactie partltio fieret. 

9 . Citieiinia vidaiiaie ae loììtudlaa 
aìareiur. Cai pereandnm fame Fuiaaet, 
Disi viduam et aolltadinem Dictiu e»- 
■et. Piuis. 

3 . Galielm. conj. ingeretalf P. Mi- 
nnliai, iaserebat. Habet deinde MSS 
quidam et cdd. lufro dabat. J.V.L. 

t. Malier iniptrita. Cui radia impo- 
nebatnr, propter infirmitatem couilii, 

alibi loqnilnr, Tide DiogenJannm ìa 

5. Ex quotidiana vita. Ex morìbiUt 



5cb¥ Google 



478 M. T. CICERONIS 

peralores, mulierum asseotatoris, cognitoris vidoa- 
rum ^, defensorìs nimium litigiosi , conciti ad rixam , 
inepti ac stulti ioter viros, intermulieres periti juiis, 
et callidi : banc personam imponite ^butio; is enim 
Caesenniae fuit ^butius. Ne forte quaeratis , nura pro- 
pinquus? nibii alieniiis'?: amicus, aut a patre, aut a 
viro traditus? nibit idìdus. Quìs igitur? iile, qoem 
supra deformavi : Toluntariu» amicus muliem , non 
necessitudine aliqua, sed ficto officio simulataqae 
seduUtate conjunctus; magis opportuna opera noD- 
numquam y quam aliquando fideli. 

Quum esset, ut dicere in&tituerani , constìtuta an- 
ctio Romx, suadebant amici cognattque Oesennìs, 
id quod ipsi quoque mulieri in mentem Teniebat; 
quoniam potestas esset emendi fundum illum Fulà- 
□ianum, qui fundo ejus antiquo contìnens^ esset, 
nuUam esse rationeniB, amittere éjusmodi occasio- 
nem ; quum praesertim pecunia ex partitione debere- 
tur : nusquam eam posse melius coUocari. Itaque 
mulier facere constituit. Mandat, ut fundum sibi 
emat. Cui tandem ? cui putatis ? an non in mentem 



e qnoddii- 



S«xt.B.o*c. 1 

lUt lBugiiwii> * poctù aìt. 

6. Cognitorù viduaram, Cognitor, 
ijiii pnc*eDlì> negoiinni cuuamqne 
nucvpit; procuratorf qiti «bncntù. 
Cognilorem ■ntam JEbaìlam Cicero 
■vUluarum p«r contcmptìoDeiii app«I- 
l*t 1 qnuì TÌdiumin tjntiim ncgolia 
lOHjipcTct , ioter quu wlu peritai 
jorìa et «allidoa exttdmuetar; ut ù 
diceret , iMmiiiaB ejoi ojien nti tsUb , 
prstei vidais mnlùm ìmperìui, et 
qum hominem ignorumt. Hottok. 

7. tfihilatiemai. Nemo mina» eo- 
piatione eam contingcb*!. PuiiK. 
Jjt/armavi. Ed , deacripai , de- 



ptnzl. Male HanatiM ; non dii i i 
aut deaìgnavi , led probnj^ ¥e 
defbrmaTJ. Ifam de/òrmart eit qui 
defbrmem reddere Dat»iuBH|iiaa.'^ 
giL • deforoure domani ■. Gè. 
Hanup. Keq>. • Poeipeiam oisil, 
potina deformai ì * Sed tamen aaa| 
eit depingere ainplicil 
deliaca rv. Gi.kt. 

8. Fundo antiquo eomaiKiu. Fa 
dotali , qoem maritai cura dota 
merata permotant. Hottom. 

g . Itullam tilt ratioiiem , ctc. 
lùniUD MrmQUÌi : • nulla ratio eit 
bcere • : quod noa Tnlgatìm die 
Biu>: • imprudmlii et itnltì est 



5cb¥ Google 



ORATIO PRO A. CECINA. 479 

venit omnibus hominis ìllius , ad hoc muniis et ad 
omnia mutieris negotia parati ">, sine quo nihiL satis 
caute , nìhii satis callide agi posset? Recte attenditis. 

VI. £butio negotium datur. Adest ad tabulam ' : 
licetur £butius. Deterrentur emptores multi , partim 
gratia Caesennise , partim etiam pretìo. Fundus addi- 
citur £butio : pecuniam argentario promittit JEhn- 
tius. Quo testimonio nunc vir optimas utitur , sibi - 
emptum esse : quasi vero aut nos et negemus ad- 
dictnm , aut tum quisquam fuerit , qui dubitarit , 
quiu emeretur Cfesennix; quum ìd plerique scirent, 
omnes fere audissent', hi conjectura assequi pos- 
sent; quum pecunia Csesenniec ex illa hereditate de- 
beretur , eam porro in pnediis collocari maxime ex- 
pediret; essent autem prccdia, qua; muHeri maxime 
convenirent ; ea veoirent ; liceretur is , quem Ctesen- 
niae dare operam nemo miraretur, sibi emere nemo 
posset suspicari. Hac emptiot^e facta, pecunia solvi- 
tura Cseseonia' : cnjus rei pntat iste rationem reddi 
non posse, quod ipse tabulas averterit*; se dutem 
habere argentarii tabulas, in quibus sibi expensa pe- 
cunia lata sit , acceptaque relata ^ : quasi id aliter Beri 

beete»; prima in Tsttobi ; • Uiiuii ptcaniini tn tiboUi referrel , ni moilo 

dmiqDa djTÙoribna imtio naa ent». oMendti.ijDaniut: - PecnnUm ai^eo- 

Comn, ad Altkioni, aratioDa beerà •; Uria promittit •• Hottom. 

M prò Planeio, -ralioDs ntl», e», a. Porte, aiii. J. V. L. 

tacle et ordina , et nt Tunm praden- 3. Pfconìa loìvilur a Caieania, 

■(■ eanveoll , ila agere ; hnc Guliel- Itola locatìo ; prò ex Hammà CaieH- 

■ioa La Lambimun, nmlta hid moUea' nid>. Hottoii. 

tnn. GicT. i ■ Taiulai aperlit. C>Heniil« ; in 

lo. Lallnii. po«t Gnerinai e HSS , quiboi eipenaa fbntio pecnoia ralatt 

• bominìi illiiu eaae boc nuDiia, ad enl , qnam ipae CKatanlc uomÌDc ar- 

OBBÌa m. n. par. i> J. T, L. genlario aolTerat. Idh. — Ero. eoa- 

TI. I, AtUit ad labulain. OUm ad jicil , • qnod tibniai •Teiterit ; ipw 

■rfantariormi tabemaa anctionn fieri habeat arg. i.* J. V. L. 

in Toro lolebanl, ut mi qiueqqe rei 5. Sibi expenia piaaiia lata jtr, 

addicta eawl, eiirgeolarii» expentam aeeepuiqiie retala. Expmaa petunia 



5cb¥ Google 



48o M. T. CICERONIS 

oportuerit. Quum omnia ita facla essent, quemad- 
modum nos defendtmus , Caesennia fundum posse- 
dit^, locavitque : neque ita multo po&t A. GxcÌbx 
nupsit. Ut in pauca conferam , testamento &cto mu- 
]ier moritUT. Facìt heredem ex deuoce et semunda 
Ccecinam ; ex duabus sextulis M. Fuldnium ', libertum 
superìorìs viri ; £butio sextulam adspei^it ^. Haoc 
sextulam illa mercedem isti esse voluit assiduitatis et 
molestiee, si quam susceperat. Iste autem hac sexbila 
se ansam retìnere omnium controversiarum putat. 

VII. Jam principiQ-ausus est dicere, non posse ll^ 
redem esse Caesennise Cfecinam; quod is deteriore jure 
esset , quam celeri cives , propter incommodum Vo- 
laterranorum % calamitatemque civilem. Itaque hooio 
timidus imperitusque, qui neque animi, neque con- 
silii satis haberet , non putavit esse tanti hereditatem, 
ut de civitate in dubìum venirci : concessit , credo, 
£butio, quantum vellet, de Cxsennix bonis ut io- 

T^trtar, edam qon iduiinwnu aaa OMf nictauii , qnod *cna> cndB. 

mi; ut quum alieni reiiddiclaeilccna Uottok. Sed perpcnm. 
pntio, irgenuriDi Eipenum illi tin- •} . Ex duabiii KXtiilà M. Pmldaimm. 

tum pecnniani rr&rt ; quam hoc Un- Sutnla nt lexu pan niuù. Dinditv 

tinti «igiufic«li ab ilio deberì- Seiuna hereditai in dnodecim oncia*, qiv 

muic qui lit, opuor, non nbacnnun nint parles harediiatia, noaqoafaa 

•al. HoTToB. uncia in «ce amctalaa; de hoc loto 

0. Fmndiim poiiedìt. JnriiooiUDlti mqjiii Bndjnu da Aik, L Id. 
tnditioncin requiniiil; ut modo di- S. diario textaiam adtpvpi. 

ctmn e*t : aed quum Cxennia lundniB Tranalatum ib olitorìbus , qui perfiB- 

iUnin naninlilcr ni pota nmiraotiutia dnnt aqna cariorci libi plantM. lìlii 

pOHÌderet, nihìl (radiUoDe opu* Mt , olerà pneta«untM adipergimi tantiB. 

1. 9, J nihil, D. de anq. Ter. dom. io luu. 

L 6a , de cvici, J interdniD , de rer. TU. i . Pmpttr ìneommcAm Tt- 

diria. UoTToii. — Hio vertitDr nardo /atmvuMnun. L. Sulla renUD padM 

cauac. Nam ai pouedit Coennia, et ICaliK manicipiia cirilalem adóàL 

ejoa herea CKcina, non reatitntaa eit Cicero in urat. prò Domo, Utìm, 

ex interdicto. PAtitn. — Locarùgue, Appianai, et *lii : hoc prKtit iBt 

Ut Cicero coDtendit , tamqaam pieno eam xim habebat, Dt nemo ex iii ao- 

jure domina : nt ALbotiiu , tunqnun nicipii* hrreditalem a popolo iiaiani 



5cbvGoogIc 



ORATIO PRO A. CECINA. 48i 

beret Imp , ut viro forti ac sapienti dignum fuit , ita 
calumnìam stuititìamque obtrivit ac contudit. In po»- 
sesuone bonomia quum esset ^, et quum ipse sextu- 
lam suam nimlum exaggeraret, DoraÌDe heredis^ arbi- 
trum fainiliae ercìscundse postulavit Atque iltis paucis 
diebus, posteaquam videt, nihil se ab A. Caecina posse 
litium terrore* abradere; faomìni Bomse in foro de- 
ouDtiat^, fundum ìllum, de quo ante dixi, cujus istum 
eoiptorem demonstravi fuisse mandata Cxsenniae, 
suiim esse, seque sibi emìsse. Quid ais? tuus ilLe fim- 
dus est*, quem sine ulla controversia quadriennium ?, 
hoc est, ex quo tempore fundus veoiit, quoad vixit. 



pooet looipera. ToUlema *ntem bici 



hùioti*. S«d hnio loco rapondai po- 
Nca Ctotro copiOM. HonoM. — Ca- 
biuiiliuR smllùiamjue oètriintac aw- 
udlt, Improt» liti* tomimn, et 
ftaUtìam prostnTÌt , perfiregit, N 
ioHicm Tcddidit. 

s. la pouBsìoM òonomm jaan 
tti4t. Mtntaa igilor fìnotiuiia coQ' 
frwiin tamqnaiii comolidadone beta 
et pieno jnra donùniu «ju inndi poa- 
nimìimi^i» natoTAlein tpprelunidflrflt ; 
nam ante* cÌTÌliter luilam pouidcliit, 
JUM ntmfiuctiu peitutionen non 
imfdiat, 1. pcD. D. da icq. pou. 
RorroM. — Edd. quidam vcn. hibeat 
\» coiqicuiiit , Inpoi- 
n> iittt. Deinde mea- 
doaa, fci dubia multa. Sch. lef{il, '< 
fnm itUi poM, Atqut atep. ditbus. 
J.V.L. 

Ì.Somine lierejit, Ambi^neiictum. 
Ram Aerw(£i natmiite dicimni , prò 
qaiuì htm tiiat t et ridìcule hoc il- 
foiilcai f quasi qui tam parva ei parie 
ben* caMt , indigau* horedia nomine 

TidflTMIir. IIOTTOM. 

I [. Cit. pan tecamia. 



.. Conc 



■ras, 1. 1, S olt. D. da caliunn. fuatt, 
— Mradere. Extotqnere. Abradara 
cU aliquid per vim Kobare. Idik. 

5. Homiiti Soma in fon denaiuiat. 
Ex hoc loco, et ilio altero, intdiigt 
poteat, morii fiiÌHe,.iit qui litem 
ioMiraera etaliquEd pelere Tcllet,prìiu 
de ea te debitori denniitiaret , id eit, 
taoto ante prKdioent, lltem le et con- 
trorersiam ei velie iateaden , niii 
cedendum putaret. KorrOM. 

S. Qiàd aiif iitiui illa fiindut titf 
UotiomanDoi aìt le coatrt omnium 
libromm tactoritatem reatltnen tum 
iUafanditt «a, in qua sententia *e dicit 
e»e Lambinua : me libromm tcripla- 
ra non oITendii , boDamqae lacotìancm 
illam , atqne n« tauro eue video ; qtuù 
Id quaereoa allenoa aliquia indacitnrf 
et aie aescio qao modo major via eat 
bajoa sotbypophone. Pinta vìdistl e 
Gcerooe ipio io LucdUo ad illi verbi, 
Vtracai tnoi tennis essa dicit, qoae 
DOD «t bic neceaae repetere. F. FiaaE. 

■]. Qaadrieaaium. Dimidio majoie 
apaCìo quam ex lega xjf labulanim ad 



D:.l,2.cl!, Google 



/18a M. T. CICERONIS 

possedit Cfesennia ? Usus euim , inquìt , ejus, et fm- 
ctiis ftindi , testamento tìtì , fuerat Caesennùe*. Quum 
hoc novse litis geDUS tam malitiose intenderei*, f^- . 
cult Csecinee, de amicorum sententia, constituere, 
quo die in rem prsesentem veniretur '**, et de (undo 
Csecina morìbus deduceretur". €otloquuntur. Dies 
ex utriusque commodo sumitur. Csecina cum atnicù 
ad diem venit in castellum Aziam : ex quo loco fim- 
diis Ì5, de quo agitur, non longe abest. 0>i certÌor6l 
a pluribus , homines permultos , liberos atque serros, 
coegisse et armasse ^balium. Quum id partim min- 
rentur, partira non crederent : ecce ipse £butÌDS in 



(lingni atqae inUrire nemo ignont. 
KoTT. — De boo loco vi<L Excnrmu 
qoirtiu ad alceni hajns ontionii. 

g. Tot» ntaHtiose intendere. Hoc 
loco intenderti, dictom polennu pn> 
ttmeret, ut compararet. Lia enim 
min proprie, qoDin jodirinm poitola- 



Pindedii apooit, 
dìplo dcdfuira, qm 

Tcm pnewntsni perdaci. Puma. 
II. De fiindo Cecina morihu et- 

f il fida morièiu. TU m àvìU fa» 
caria dicitnr fìelUo, IX , io, mid* ba- 
jai loci expllcatiD prtenda ni , de ■■- 
nu conanta inJDre. In. — (Hìmqi^ 
controvenia erat de (ondo mHi iIE<o 







1. Md et li, S etiam ri, D. de petil. 


(joa fimd; certami, aed ptina poatt- 






ietti dìxit, quid hoc loco Tollìiu 




litent intendere. Horr. 








Dictum est itm artea morii fiiiaH., 


aen teatibiu , exqne » tlmdo ahima 



qdC adversarina alìqool hoiDiDea advo- 
raret , com quibui in ftindam , de 
ijna controvenia easel, proficiaceie- 
tnr : ìbiqae illia pr^sentibai, vii line 
aimia per gimulatìonem fleret : di alter 
ex ila, qui icilicet' naninliter non 
poasideliat, ipais podea teatibns od 
pot*el,de fondo k dcjectmD : et inter- 



rat. Tii ilaqne moribiia fidMI , et di- 
citar inltio oralioDii , ea via qooti&a 
appellatnr infra. Hao vi qnoti&aa 
{a , qui d^ectBi frnido erat, poatoia- 
bat a prMora interdictmu in h>c nr- 
ba : nnde ilte aae vi dejecft, ijnoiB cfv 
ncc vi , nec clam , Dee precario poi"- 
dereni,elc. Tnm poaaeaaor ac rcttilBat 



5cbvGoogIc 



ORATIO PRO A. CECINA. 483 

caatelliini venit : deouDtiat Csecìase , se anuatos ha- 
bere; abiturum eum non esse", si accessisset. Cee- 
. cinse placuit et amicis, quoad videretur salvo capite 
6eri posse , experìrì. Tum de castello descendunt : 
in ftiodum proficiscuDtur. Videtur temere commis- 
sum ; verum , ut opioor, hoc fuit causas : tam temere 
istum re commissurum, quam'^ verbis mìnitabatur, 
nemo putavit. 

Vili. Atque iste ad omnes iotroitus , qua adiri po- 
terat non modo io eum fundum , de quo controversia 
lìierat ', sed etiam ìu illum proximum , de quo nihil 
ambigebatur, armatos homines opponit. Itaque primo 
quum in antiquum fundum ìngredi vellet, quod ea 
proxime accedi poterat, firequeutes armati obstite- 



L Deindai 



ex iponiioaa , li «un rectituUMt , dìtb 
qanm {MMÙilart dgeduel. In boa 
igiiat inlenlicta necow ent, qood 
■Il Goero ; nt pctitoc haam £dtà piM- 
■idr eoat. Secai ti via homioibiu 



pnedo ex iotiirdicto de tì 
(muti! nalilncbilar. In 
ja posMwo in jnilicliuii 



■enno. Idim. — Exptriri. FcttDcaria 
■ctioiie. Infra : ■ Qui ad conicilulDin 

Qnintio : ■ «xperirì jadkio *. Dcda- 



(addut . Id ■Monda ipccie d> vi umita 
nflEcicbit pedlori probue, w vi ho< 

aM dcjecnini. Porro ctiam in lite 



lit inteiccdebil , n dooet Gellia* lib. 
XX, et alii; qaod m^nam conimrt 
dietbuit tx Jan ; qood divenum a 
dedoctiooe moribiu Donjure beta: 
fide cp. ad Trebat. Gbav. 

14. ^titanmeamiion esse. Fere at 
Bortmia aoiarativ. Mìnanlii mortem 






a peri- 



cnlnin. Isui. 

1 3. Qaam veriis aùmiti^atur. Sio 
Turiagicni Uber SalTridi Petraìi , et 
placuit Gnlielmio , oeqoe mìhì dupli- 

■leDt prò recepì* lectiooe, eal laucn 

màaiaiar. Gnirr. — Hoc ipio tempore 
Taringicmn illum codicem veno , in 
quo dare ut ROnjeccnt P, Faber, homo 
acati ingexui , mùiitabalur ; gnod pro- 
bante Gnlielmio et Grntero, recepì. 
Gksv. — Tamen receatiurea peaaime, 
nuna'aiatur, qood ex fallentibna lile- 

Denuntiabat ex Lunliinu eni loDge 
rectios, ledid qnoijtie Tabi correviorìs 
Duniim fttt M feri. G*>. — Itiuuiatal 
nu^i* arridebat Hotlomanno. 
VIU. I. Fuenii. Erneat. eral. 
3l. 



^cbyGooglc 



484 M. T. CICERONIS 

rtiiit. Quo loco depulsus Oecina, tamen, qua potoit, 
ad eum fundum profectus, ex quo, ex conventu, 
vim fieri' oportebat : ejus auteni fundi extremam 
partem oleas directo ordine definiunt^. Ad eas quam 
accederetur, -iste cum omuìbus copìis* prxsto fiiit, 
servumque suum , nomine Antiochum , ad se vucarit, 
et Clara voce imperavit , ut enm , qui illam oleanim 
onlinem intrasset, occideret Homo, mea sententia, 
prudentissirous Occina, tamen in hac re plus mihi 
animi , quam consilìi videtur habuisse. Nam quum et 
armatórum multitudinem videret , et eam vocem 
jEbutii, quam commemoravi, audissetj tamen accessit 
propius, et jamingrediens intra finem ejus loci, queni 
oleae terminahant, impetum armati Antiochi, cetero- 
rumque tela atque incursus refugit^, Eodem tempore 
se in fugam conferunt una amici advocatique ejin, 
metu perterriti, quemadmodum illorum testem di- 
cere audistis. His rebus ita gestis , P. Dolabella prs- 
ter interdixil*, ut est consuetudo, de vi, homiuims 
ARMATis , sine uUa exceptìone ?, tantum , « ut unde 



a . Ex <»aventa vim fieri. Tita ilbm Uintn. • lutcrdìctnm cM , inqnil ìàia. 

antà.t*ni,ip»diei$caaiatl^a ànm- lìb. V, e. it , qnla a jadìce ma ■ 

litloDCiD fiebat. Hottom. peqwtaiim , (ed prò rcfommido no- 

3. Olia dirtelo ordine defiaiaat. menlo tdtempiuiDterìmilidtiiT.Bhi 

Ad oram iu UM lani , 01 recti serie propositione ictionli «jni. » Vid. !■■ 

tennineat liuiduTD. Gm. «tilnt. titolom de interdictii. Gmt. 

^. Olili omniòuj ecpiis. Invidio!» j. SiatiiUaKCceptioiie.ldtti,fBt, 

dìcit pauccH annilos. Piuia. ac limpliclter decrtTÌt di mtitninti 

5. jtlque iaearsai nrfagii. Legcn- ncque addidìt, •'Qnnni Cecìdi pCB- 

dnm fortaxe esl, '^'gil- L1.1IB.' — deieE » ; scd live posdderet , n» nga 

Male. Rcfugit, ett retro fagit, lilarit. pouiderct, rotini ]nuit;good|daia 

Auniai Pollio Ciceroni io X ad Di», sit ex loco, qoi iDferìiia exiut:-0 

ep. 3i : - Nec periculom eat aUam, erg» ant in itiod qnotìdiannai ii«f 

quod prò libertate, aot refngiam,RDt dictnm, uDde iUe an ti d^jtcerii,**- 

ileprecer •. Gixr. dimr, quam ego poandonn , B dqiò 

O.PnctarifKen/izif.EdicimasqDod ««no potai, qui Dm posudet,!* 

jobemui fieri, interdicinu», qood Te- In hoc interdlctnm , 



5cbvGoogIc 



ORATIO PRO A. CECINA. 485 

«t , restitueret n. Restituisse se , dixit^. Sponsio 
lacta est^. Hac de sponsione vobis judicandum est. 

IX. Maxime fuit optandum Caecinee , recuperatores , 
ukcoqtroTefàx nihil haberet ; seciindo loco , ut De 
cum tam improbo homine; tertìo , ut cura tam stulto 
babaret. !^enim noD minus nos stultiti^ illius suble- 
vat, quam laedit ìmprobitas. Improbus fuit, quod ho- 
mioes coegit, armavit, coactis armatisque, vim fecit. 
Lxsit ìd eo Csecinam ; sublevavit ibidem. Nara in eas 
ipsas res , qiias improbissime fecit , testimonia sum- 
psit ', et eis in causa testìmoniìs utìtur. Itaque mihi 
certiim est , recuperatores , antequam ad meam de- 
fensionem meosqiie testes venio , illius uti confes- 
sione' et testimoniis. Quid coofitetur, atque ita li- 



■nutìj non additur •'. Vld. Vìfi»a. ia 


Ultime fidi , me. inmpiil. Oratorie 








dBRnnciawBgnliafecent, eleecam 






M, quH nitn M in (andam litigio- 








bct cnim 01.001 OM ex onUone ÌB- 




UtUgitnr. Sed hoc eim vim hibtt. 


rundom Qecioim per lim ingredi 


ipuS dieeret reUùatrt non dcten. 




Uie raim oim fiùt io ulii apoiwoni- 




b», ut «tltnere jnou. .t.tim » 


clom, wd pMhibiiom dumtuat e» 


itMìtoiM dieeret J qaod ÌU iliullìgl 


iUtim, uè ingrederetor, el ({no> oralof 


ToU»l, qoui edicto atqiig imperio 




pntotii, coi civem modeite puere 


mùiM ralue , eoi in um rem edroca- 


oponebat, painiuet, Qnom eoim mb 


to> . ut leite> euenl , a w fuiue defen- 




debit. HoTT. — SennuD hajiK vocia , 


dJijtatitt, non d^eciue st oooten- 


„„^tù,Ìl\TUt„t„ptpt, .tq.iecum 


ÌAu : eoqae pretori, imperio et ìd- 


gnco Polyfaii Xv^iv campani Keiak. 


Indicto morem geuiue. Idh. 


Anim. ad Gr»c. Auct. l. IV, p. H7, 


0. Spentiti fatta ni. Qui lileoi In- 


a. Illiut ali ton/eaione, Snpn : 








■dvemariì -. Nimiudicitu et damna- 






ai al ipadTiUr. M». tib n,c. 3. 


1, D. de cnnfexiik Et «lui in jure 



5cb¥ Google 



486 M. T. CICERONIS 

lienter confitetur, ut non solum faterì, seH etiam 
profiteri' videatur, recuperatores? Convocavi bo- 
mines, coegi, armavi; terrore mortìs ac perinilo 
capitis, ne accederes , obstitì; feiro, ìnqiiit, tato 
(et hoc dicit in judicio), te rejeci atque pertemL 
Quid? testes quid aiuat? P. Vetilius, propinquus 
£butii , se £biitìo cuna armatis servis venisse advo- 
catum. Quid pneterea? fuisse complures annalos. 
Quid aliud? minatum esse £butium Csednx. Quid 
ego de boc teste dicam, nisi hoc, recuperatores, ut 
idcirco non minus ei credatis, quod homo minus 
idoneus^ habetur; sed ideo credatis, quod ex illa 
parte id dicit , quod illi causse maxime est alientun? 
A. Terentius, alter testis, non modo £butium, sed 
etiam se ipsum arguit. In £butium hoc dicit, ar- 
inatos homines fuisse; de se autem hoc praticati 
Antioche, £butii servo, imperasse, ut in Oedoam 
adveuientem cum ferro invaderet Quid loquar am- 
plius boc de homine? in quem ego dicere, quum ro> 
garer a Cascina , numquam volui , ne a^uere itlum 
rei capitalis vìderer ; de eo dubito Dune , quomodo 
aut loquar, aut taceam , quum ipse boc de se juratus 
pnedicet. Deinde L, Ccelius non solum ^butium 
cum armatis dixit fuisse coropluribus, verum etiam 
cum advocatìs perpaucis eo venisse Oecìnam. De hoc 
ego teste detrabam ; cui £eque, atque meo testi, u> 
credatis, postulo? 

Z. Faleri,itd etiam proficerì. SictU. edam pra&teor ■ . Et plnn fgnsMf 

orst. prò lUb. • QiuDi db rem fateor, exenipU paauBi «p. Mostnim rcpenn. 
itqDC etùm proGteor, Bt prz ns fero, 4- Bono minai idoneut. Mbb 

prrdDellionia judicinm ■ me taiate firma* «t ceitus teitis. — QaaJ er 

■nblalum-. Non est (atem lestù ritiri. Illa parte iti dicìi, Siciccìpio, ip«i, 

•ed rei. Danti, in Eooncho Terentii. quum ex illa pirie lit, ìd «t, MHi 

NoioenconfìleTÌ necesailalia eli, prò- parte adicraatii, umen hoc dici. 

-Hoc ego nootolom cooEtear, vemiD iirioin. Kottok. 



5cb¥ Google 



ORATIO PRO A. CECINA. 487 

X. P. Memmius sequutus est, qui suum Doa par- 
vum beoeficium cumtnenioravit ìd amìcos Csecmse, 
quibus sese vìam per fratris sui fundum dedisse dixit, 
qua efTugere posseot, quum essent metu omnes per- 
terrìti. Huic ego testi gratias agam, quod et in re mi- 
sericordem se prxbuit , et in testimonio ' religìosum. 
A. Attilius, et ejus fitius L. Attilius, et armatos ibi 
iuìsse , et se ' suos armatos adduxisse dixerunt : etiatn 
hoc ampliti^ : quum ^butius Caecinae malum mìnare- 
tur, ibi tum Caecinam postulasse, ut moribus deductio 
fieret. Hoc idem P. RutiUus dixìt, et eo libentius 
disit, ut aliquo ìn judicio ejus testimooio creditum 
putaretur^. Duo praeterea testes nihil de vi, sed de re 
ipsa, atque empitone^ fundi dixerunt : P. Caesennius, 
auctor fuodi ^, uon tata auctoritate gravi , quam cor- 
pere, et argentarius Sext. Clodius, cui nomee est 
Phormio% nec miniis niger, nec minus confidens, 
quam ille Terentianus est Phormio , nihil de vi dixe- 

tertnititt quemanprahereduaiAM. FnJ- 
cEnio iiulìiutum dixit, el ■ auctor foD- 
di, qoù luctionchBredìtiiiicontUlaU, 
CKiennia (ol Cicero dicsbat) fnndiin) 
' Sbntiiiin cognitorem 



■0 nìigioium. 
ni jnriijtwin- 
di fideu DOD fercUnit. Qai omnia , qu» 
ad cultniii deonim pertinecent, dili- 
Ijenter rctractaret , et taraqoatii rele^ 
pmt Dieli tuut religio.l a relegendo, 
tote Cic. de Nat. Deorum, il, Hott. 

1, Se. Lallem. ex Gnevii et «aia co- 
didboa, lentu. Quam lectioDBm Tilde 
probai Ernest. J.T. L. 

3. Ui aìi^uo in judicio ijat teili- 
monìo crediaim pataretur. Fcrnrbane 

gniii dìxerit, sed mercedeni Kqnutiu 
TÌdeatDT, Qt rama et eiislimatiaDe 
DomiDum DOD senipcr pejeraue vide- 
TMnr. Pu»a. 

{■ jttgue cmpiione. Alii, «de Ipu 
emptlooe-. J.V. L. 

5. P, Cattaniut aactor/undi. P. Ca- 



ia aaclorìtatem, id ei 



orenim i« dicitar, a qno 



ctinnibui , in quibns ci , qui plnrimnin 
augel , rd addicitar : ei ex sa auciione 
atque adjeclione ma auctorìLatem ubi 
in rem emptam comparai. Nam ab 
aageruio dedactum grammatici veleres 
tcttantnr. Hottoh. 

6. Cui nomen est Phormio. Itomra 
hoc loco dixit prò eognomta. — Nec 
minai Bi'ger, nec mìnui confideas. 
Verbi sani Gets wrri, act. I, acen. 6: 
•• Est paiaiitus quidam Phormio : 



5cb¥ Google 



488 M. T; CICERONIS 

runt , nihil pneterea, quod ad vestrum judidum pe^ 
tineret. Decimo vero loco testìs ezspectatus , et ad 
eztreraum reservatus, dixit, scDator populi romani, 
splendor ordinìs, decus atque oniamentum judiào- 
rum, esemplar antiquae relìgionis, Fidìculanius Fal- 
cala : qui quum ita vehemens acerque Teiusset,iit 
non modo Caeciuam perjurìo suo Uederet,sedetìain 
mihi videretur irasci; ita eum placidum mollemqoe 
reddidi, ut non auderet, sicut meministis, itenim di- 
cere, quot millia fimdus suus abesset? ab Urbe. Nam 
quum di^isset, minus abesse liii^, populus cum rìsu 
acckmavit, ipsa esse. Meminerant eoim omnes, quan- 
tum in Albiano judicìo^ accepisset. In eum quid di- 
cam , nisi id , quod negare non possit? venisse in eoa- 
silium publicas queestionis , quum ejus consilii judex 
non esset; et in eo Consilio, quum causam non audis- 
set, etpotestas esset ampltandì , dizisse, sibi liqoeue; 
dum incognita re judicare voluisset, raaluisse cod- 
demnare , quam absolvere ; quum , si uno minus da- 



Homo confideni, » Sed nìger^ opinoTt 
ex hulTJouli , qanD illu pirlei igen- 



deri hoc Toloit. Athencni quidem 
libro TI Ainr>oao9i7uv , verbi panud 
cnjtuduD profèrt, ex quibiu esiitìiiuri 
polHl morìa fniue, txx nigrì puaùti 
in Kniiiu pcodocereiilnr. Gì*. 

;. Fandiu luat abaieu loterrogi- 
Tcnt Cicero hoc modo, at vlderetuc 
qnvrere, u fnndni Falcale euet irf- 

tione loci ~enm roai^eret peijarii. 

^8. Mimit ataie LUI. Submidi ^Of- 



HSS editow^iia , e qnibiu PalL aoiki 
ei edìtio primigenia urranl ; • niw 
habere LUI -. Gbut. 

9. In Aìbiano judicio. In jndkia 
SUtlì Albioni Oppiiaìcf , qncm A. 
CliientÌDiTeneEiai iccoubat. Uottqb. 
— Fmiue ia toniUiant puilicm pa- 



DeGcii cognitioDe. ConailiDin , ni lit 
Theophilnii , aniSfiai ^OMfìrii Bodc 
■pnd Tmleriam D. C S. npooitm Je 



> pretio cormplioais , Val- 



decnrìa jodica 



tempore 



5cb¥ Google 



ORATIO PRO A. CiECINA. 489 

mnarent"*, condemnari reus non posset, non ad co- 
gnoscendam causam , sed ad expl^ndam damuationem 
pnesto fuisse. Utnitn gravius aliquid in quempiara 
dici potest , quam ad hominem coademnaudum, quem 
numquam vidìsset, neque audisset, adductum pretio 
esse ? Ad certìus quidquam objici potest, quam quod 
is, cui objicitur, ne nutu quidem" infirmare cona- 
tar? Venimtamen is testis, ut facile inteUigeretis , 
eum non adfuisse animo ", quum ab illis causa age- 
retur, testesque dicerent, sed tantisper de aliquo reo 
cogitasse'^ : quum omnes ante eum dixissent testes, 
armatos eum £butio fuisse complures; solus disit, 
non fuisse. Visus est mihi primo veterator inlelligere 
praectare, quid causa optaret'*; et tantummodo er- 



t. Erut MmUD oporlet bomìnem faiue , qui 
là intel- base nonin lectiouem indmit. Uott. 
ligìtor ; et (edecim oomimpsiidoa — Sìgnifioit Tnlliiu, ininnun «joa 
CIhu Stitcdiu jddoz ipifl diiciniiu ■amqne ptrcgriniu* nw. Onl, prò 
■quimiunueepaal; qanB mmi deca- Sulla : • Adeate onuMi uildiù, qai 
Mt, C. FidicDUmiiu Filcnla ad com- adaitii corporìlicu ••■ Io. — Noa, Hot- 
plandam Oppianid danmadoDcm di' lom. acqauli , ailfaiii€ acrìpiirnoa. 
cefaatni eaae anppoaJnM. Hvo aatem il. Taalùpir d» aliquo no cogi- 
ti tonpna dimntnr nt c*dm aervUt ; tw. FacMe dictnm : non altendabM , 
■an in CluentlaDa FidicnlanÌDin ncn- inqait, doni alii tcalinioaiiiiii diccnnt: 
Mt-Uom». — Lei eni : qood corani aad ioterai oogìubat, an amqnaMi 
iadioam major para jodicatH, id Jiia gimili fortnoa uti poaact, qoalì in 
). Quod al Kqno Dnmero Oppìanìci jndicio uuia cnt. Hottom. 
!. reo* abaolrebatiir. i k, Inlelligere pradare, quidcauia 
ITaa fiiTorabiJiona rei i qaam actorsa. optaret^ Mire invertii adirenarii defen. 
Qtxf. aionim. Armatoa enim et conTOcatoa 
II. t/« BHtit qttidtm. Significai ta- a ae hominea Tuiaie prcdicabat JEba^ 
dtntfdtatem somiUri coahsaionnn. dui, acd ita, nt proplerea aimaloa 
fniaM dioeret, quia per nm Qecina 
in ipaina fnndDm ÌDf;redi conarctor ; 

n aèfiUiie animo. Al- «nm comitalnm lecani hibnerll. At 

qnoi vidi, veierea et orator haac ipaam defenahmem adver- 

raaai, n^ufc, qood aarìi canaK quam nuiinwalIvenariaBi 



5cbvGoogIc 



490 M. T. CICERONIS 

rare , quod omues testes ìnfìrmaret , qui ante eum 
dixissent : quum subito ecce idem, qui sotet, suos 
soios servos armatos.fuisse dixit. 

XI. Quid huic tu homini facias? nonne concedas 
iuterdum , ut excusatioue summse stultitite ', sunanue 
improbitatis odium deprecetur? Utrum, recupa» 
tores, bis testibus non credidistis, quum, quid U- 
queret', non habuistis? At controversia non erat, 
quin verum dìcerent. An in coacta multitudine, lu 
annis, in telis, in pnesenti meta mortis, perspicuo- 
que periculo^ ccedb, dubium vobis fuit, utruin esse 
vis atiqua vìderetur, uecne? Quibus igìtur in rebus 
vis inteliigi potest, si in bis non iotetlìgetur? An 
vero illa defensio vobis praeclara vìsa est? Non dejeci, 
sed obstiti*. Non enim te sum passus in fundum in- 
gredi ; sed armatos bomines opposui , ut inteltigeres, 

XI. I. E^ctiiatiùHt jKmnur ttuiti- qui pmcnlnoi, qaod mihj tn tolaci- 

tìa, Egngi> cxoautio •cilieet. lu de bai, a me melsqoe AirtunU pn^ala- 

UiTiup. Resptnu. ■ Stapori* excniA- Mat. Sed quum d^jecupB ■« bXrn 

itone 4e deléodcM ■. Nuu ut eerilut i>oIil,illudÌDtc]ligipDtait, quodpa^ 

Ub. Ide Orai. •Stnidlia excuutionem infra tpertiiu cMtcndit, prohibenqii- 

Donbibct a. Pa«u. deni adira ingredi «olenten Iràn, 

i.i^uimqaidliqiierttiionkabttiila. tagnwom lero dejiocfe, ri qùda 

Qnnm daabxi* jam aclionibas reipon- annatìa bominifana^ ma ^ccre. Hon- 

dJMl* vobia non liqutrt , et ampliui — Qnan abanrda iita congaat lif 

pronnutiutii. HoTToa. — Safaiili. doctUaimoa , ei làcile piHbit , qa 

nponenduin palai, fuo^ A';u«r«(, nt atalam oanase coaaideicL Piimaa 

«t deNal. Daor. I, II. J. V. L. anim vim iltulent nollam Caàm. 

3. Sic Gnevina e MS Erf. prò tuI' qiitni repellerà jure pDM rt fbotiBi: 
pUUclÌone,^n^cuo/i. J. V. L, e. 7: •Dica ei ntrioaqae comnoda 

4. Non dej'eei, itd cbilitì. Defewio aamitnr : CKciiia enm auicia ad dn 
JEbatti non tam, c^iiior, nogalorÌBt Tsnit, atc. » Adde C<b1u lulìniiiiil^ 
qnan Cicero Tn[t videri : Dam qno B. 9. Deinde qnailio ponenioni» ib 
minna JEbnliiu obalaret , ne in ipiina hoc loco aat aliena :<.■]:■ qnican 
fnndum ipao invita Ckcìiu iugredera- In poalhac de poueuione conUadA. 
tur , et Tlm vi repellerei, nnlla lege eie. - Scilicet iDcena pona<aio n^po- 
prohibebatnr : hKc eoim erat ilUo* nitur : qnod quum aiabifpiar, Dan» lì 
orati» : Non le aum paaaoa io fundum armala eat iolerca repellendoa. Tertiu 
DMun ingredi : aed armatoa opposni , blaum rat , CKcinam volnÌMC Uac 



Digitizeoby Google 



ORATIO PRO A. CjECINA. 491 

si in fondo pedem posuisses , statim tibi esse pereua- 
dum. Quid ais? is, qui armis perterritus, fugatus, 
pulsus est, non TÌdetur esse dejectus? Posterius de 
verbo TÌdebtmus : auoc rem ìpsam ponamus^, quara 
illi non negant, et ejus rei jus actionemque quae- 
ramus. 

Est bsc res posita , qu^ ab adversario non negatur : 
Csecinam, quum ad constìtutam diem tempusque ve- 
nisset, ut vis iic deducilo moribus fieret, pulsum 
proliibitumque esse vi, coactis hominibus et armatìs. 
Quum hoc constet, ego homo imperitus juris^, >gn3~ 
nis negotiorum ac litiuni , hanc puto me habere actio- 
iiera 7, ut per interdictum meum jus teneaiu, atque 
injuriam tuam persequar. Fac io hoc errare me, nec 
uUo modo posse per hoc interdictum id ossequi, quod 
velim : te uti in hac re magistro volo. Quxro , sitne 
aliqua hujus rei actio, an nulla. Convocari homines 



• Idcipcre pOHÌderg • : qoln co Tank' menditoa «ui nobii •. Gabatoh. — 
bit, Dt - de haio morlbni deduce- Ut vii, ae d«d»etio moritiu fitnt. 
rchui. Hoc et e. 7, et hie panilo SicJe^ndiiDietseargiinientaniDtilb, 
inTn iti dìdlnr, ni etUm ■ddxur : qn» supn diiimiu, tìid kliqniio fnJMr, 
■ Eit hsc m poATtflf qna tb adrer- quc fierel morìbua ; «aprm qaoqae non 
alio non ncgilnr >. Deniqne e. ag : loagB.iibì eit valgo, ^t, •ejiiani Joa, 

• Unii dejeci , Htd ejed hlc ut ■cdoneitiqiie quammiu • , libar onoi 

mnero defeoiioiiii lue >, qni ttm ope- HS h*bet , - eJDi ra Tim , etc. • el 

TOH idctrco retnnditnr ; qaum e. 3i, piallo post, -id conati mraai dien> -, 

ntreim dicatnr, oraiubDi iliia prK- reponi, reterei libro* •eqnntiu, prò 

ÒBi, 31a derenaio , non dejici, qiii qno libri volgiti bibent, • ad conati- 



non ponìdnt. Vide quKMi , qnim 


tnum diem .. Lmiiir. 

6. Ego homo imperitui jmii. Hiec 

riti homioiaperKH», qnam de boc ne- 


filUTDM. 










ttneam. InurdJctl vi et beneficio ti 


boc piimUD poiìlum ali , nONuel com- 


meum peiveniiiu. Pauu. 



5cb¥ Google 



49» M. T. CICERONIS 

propter possessionìs' coDtroversiatn non oportet; ar 
mari raultitudìnem , jurìs retìneudi causa, non con- 
venit. Nec jurì quidquam tam inimicum, quam m; 
nec sequitati quidquam tam ìnfestum est , quam con- 
vooati homines et armati. 

Xn. Quod quum ita sit, resque ejusmodì sit, ut 
in primis a magislratibus animadvertenda ' esse videi- 
tur, iterum quxro, siine ejus rei aliqua actÌo,aii 
nulla. NuUam esse dices? Audìre cupio, qui in pace 
et otio, quum manum fecerit', copias pararìt, multi- 
tudineoi homimim coegerit, armarit, ìnstruxerit, ho- 
mines ÌDermes, qui ad constitutum experiuudi juiis 
gratta venissent ', armis , viris , terrore , periculoque 
mortis repulerit, fugarìt, averterìt, hoc dicat : Feci 
equidem , quae dicis , omnia ; et ea sunt et turbulenta , 
et temeraria, et perìculosa. Quid ergo est? impune 
feci. Nam , quod agas mecum ex jure civili ac pre- 
torio, non habes*. Itane vero, recuperatoresPhocvos 

8. Paiitisìonu. Becle de pouoiio- rum homiatiiii compiiarìt ■. Gumt. 

ne. Nua poiMuio proprio non dicitar 3. Qui ad camatubaii ejcpirifM 

da iii, qua Ungi pouanl, ut ipH ait jurù grada i