Skip to main content

Full text of "M. Verrii Flacci quae extant : et, Sexti Pompeii Festi De verborum significatione libri XX"

See other formats





m^ ^J 



.^"^ -m^i^ 



iy 



■'ik^ 












E&IS. 



M. VERRII FLACCI ^^ 

Qu^ EXTAiCOLL. CHgpFl. REG 

BflTMA]. 

SEXTI POMPEII FESTI 

_. * ' 

DE^VEJIBORUM SIGNIFICATIONE 

LIBRI XX. 
EX EDITIONE ANDRE^ pACERII tj 2^% 

CUM NOTIS ET INTERPRETATIONE /* S> e 

IN USUM DELPHINI 

VARIIS LECTIONIBUS 

NOTIS VARIORUM 

RECENSU EDITIONUM ET CODICUM 

ET 

INDICIBUS LOCUPLETISSIMIS 

ACCURATE RECENSITI. 



VOLUMEN PRIMUM. 



848^^2 



LONDINI : 

CURANTE ET IMPRIMENTE A. J. VALPY, A. M. 
1826. 



% 



% 







CONSPECTUS 
EORUM QUiE HAC EDITIONE 

CONTINENTUR. 



Pag. 

Andre^ Dacerii Epistola Serenissimo Delphino 1 

Andrese Dacerii Praefatio 4 

Antonii Augustini Prasfatio de M. Verrii Flacci et 

Sex. Pompeii Festi Libris .... 11 
Johannis Clerici de Editione Daceriana a se auctius 

recusa Admonitio Lectori ..... 14 

De M. Verrio Flacco l^ 

M. Verrii Flacci quas extant 16 

Epistola Paulli ad Carokim Regem ... 28 

Sex. Pompeii Festi Lib. i 29 

Lib. 11 107 

Lib. III. 125 

Lib. IV 209 

Lib. V .231 

Lib. VI 253 

Lib. VII 283 

Lib. vni 2.99 

Lib. IX 312 

Lib. X 345 

Lib. XI 3G7 

Lib. XII 449 

Lib. xin 505 




iv CONSPECTUS. 

Pag. 

Sex. Pompeii Festi Lib. XIV 550 

Lib. XV 692 

Lib. XVI 716 

Lib. XVII. .... 795 

Lib. XVIII 947 

Lib. XIX. XX. . . . 995 

De Festi Fragmento 1021 

Sex. Pompeii Festi Fragmentum .... 1024 
Schedas quae Festi Fragmento detractae apud Pom- 

ponium Laetum extabant 1177 

NOTiE Variorum 1211 

NOTITIA LlTERARIA ... ... 1235 

Codices Sexti Pompeii Festi qui in Bibliothecis Bri- 
tannicis asservantur 1239 

Index Vocabulorum ...... i 

Index Auctorum, Carminum, Foederum, Legum, et 
aliorum monumentorum xxii 

Index in Festi Fragmentum et Schedas . . . xxix 



SERENISSIMO 

D E L P H I N O 

S. P. D. 

ANDREAS DACERIUS. 



Si mihi cum alio principe nunc res esset, eique Festi Pom- 
pei libros offerrem, mihi fortasse verendum foret, ne ille, 
ditissimos antiquitatis Romanae thesauros ignorans, velut 
inutile munus aspernaretur. Tibi vero eos hodie conse- 
cro, Delphine Serenissime, qui non solum pleno gradu 
in literarum studiis processisti, sed intima quoque disci- 
plinarum penetralia reserasti, et sic etiam incredibili sem- 
per nova discendi cupiditate teneris. Quare tuto augu- 
rari posse videor, fore ut volens propitiusque Festum Pom- 
peium accipias, qui si non omnem sitim tuam explere, 
eam certe lenire, possit, et liquidissimo salientium aqua- 
rum flumine temperare. Vera dico, Delphine Sere- 
NissiME, inter praestautissimos scriptores, qui res Roma- 
nas literis mandarunt, nullus est qui te plura bona doceat, 
iramo et ipse solus est qui te multa doceat, cum aliis 
scriptoribus intacta, tum et superioribus nostris saeculis 
inaudita. 

Ipse quidem de verborum significatione in hisce com- 
mentariis acturum se profitetur, sed quamvis late pateant 
verborum significationes, differentia?, proprictates, eaque 

Delph. et Var. Clas. Pomp. Fest, A 



m^ 



2 EPISTOLA. 

vera totius eloquentise fundamenta dici possint, plus ta- 
raen habet in recessu, quam in fronte promittit, Nam si 
perdiscendum jus civile ; si cognoscendgR leges ; si perci- 
pienda omnis antiquitas, senatoria consuetudo, disciplina 
Reipublicae, jura sociorum, foedera, pactiones ; si causa 
imperii cognoscenda, eorum omnium fontes tibi Noster 
aperiet. Ille tibi duodecim tabulas explicabit, unde jus 
commune Galliarum manasse, jam diu est cum ex Justi- 
niani Imperatoris et promulgatis et compositis legibus 
cognovisti. Ille tibi eruet veneranda juris Pontificii Ro- 
manorum, ritualium librorum, commenlarii sacrorum mo- 
numenta : leges Regias interpretabitur, Romuli, Tatii, 
Numae, Servii Tullii : Augurales libros evolvet: auspicio- 
rum caerimonias illustrabit, foedera et Saliaria carmina vix 
sacerdotibus suis satis intelligenda. Ille te Senatorum 
reliquorumque Magistratuum consuetudinem, ducum, et 
imperatorum ritus, arcana imperii et militiae disciplinam 
docebit. In iis qusedam interjecta fateor, Delphine Se- 
RENissiME, quae te vix digna fortasse videantur, praeser- 
tim ea aetate qua nunc es, quaque jam ab invictissimo tuo 
parente in imperii partem ascitus, consiiiorumque oranium 
particeps factus, nihil aliud tibi agendum proponis quam 
ut ejus divinam eloquentiam imiteris, sicut ejus res gestas 
olim imitaberis, cum factis tuis super omnes oninino im- 
peratores tete corapones. Verum et illa ipsa non ingenia 
puerilia, sed altissimam exercere eruditionem ac scientiam 
possunt. Praeterea, ut Fabii verbis utar, Grammaticorum 
illae artes non obstant per eas euntibus, sed in iis haeren- 
tibus. Neque enim Caii Caesaris prsestantissimi impera- 
toris dignitatem rainuerunt, vel vim fregerunt editi de ana- 
logia libri. Viris principibus, non minora didicisse, sed 
majora neglexisse, flagitium est. Tu igitur, Delphink 
Serenissime, qui maxiraas anirao disciplinas araplexus 
es, ne quara laudem vel Cassaribus ipsis reliquisse videaris, 
utere Festo Porapeio, seu, ut verius dicara, Verrio Flacco. 
IUum olim Augustus nepotibus suis praeceptorem elegit, et 
illum hodie sapientissimi Lodoici Magni jussu tihi et notis 



EPISTOLA. 3 

et emendationibus illustravi. Neque tam infelicem, si Deo 
placet, ei operam contulerim, ut non aliquando in maximis 
difficultatibus et densissimis tenebris, qua3 nigrore suo eum 
occaecant, tibi facera praeluceam. Hoc si mihi contingat, 
Delphine Serenissime, totum illud flagrantissimo stu- 
dia tua juvandi, tibique memet probandi, desiderio estim- 
putandum. Cura enim neque usu satis, doctrina et ingenio 
parum possim, ex desiderio illo mihi subsidium petivi, 
illud mihi in nocte vel atra lumen fuit, et hsec omnia, qualia- 
cumque sint, doctrinam, ingenium, industriam, et exerci- 
tationem suppeditavit. Vale, Delphine Serenissime, 
et si aliquos vel utilitatis vel voluptatis fructus ex lucu- 
bratiunculis nostris percepturus es, mihi crede, eos annos 
tantum me vere vixisse existimabo, quos in laboribus istis 
consumsero. Vale diu, Delphine Serenissime, raihi- 
que tibi nova subinde paranti fave. 



ANDREiE DACERII 

PRiEFATIO. 



PoSTQUAM IUustrissimus, et omnium virtutum emendatum 
exemplar, Carolus Sancta-Mauraeus, Montauzerii, Dux Se- 
RENissiMi Delphini adolescentias moderator factus est, 
Divinumque illum et omni sua cura dignum infantem gre- 
mio suo impositum suscepit, eo studia omnia contulit ut 
iis virtutibus alumnura suum imbueret, quae robustum quo- 
que, et jam magnum principem, olim etiam, sed post mul- 
tos annos, si Deo placet, maximum Regem, ab illa puerili 
institutione prosequerentur. Eum igitur omnibus discipli- 
nis, et humanioribus praesertim literis, instituendum cura- 
vit. Eaque semina ut profundiores radices agerent, Invic- 
tissirao et Sapientissirao Regi auctor fuit ut viris eruditis 
omnes Latinos auctores, in usura Serenissimi Delphini, 
notis et interpretationibus iilustrandos raandaret. 

Nihil quidera, Serenissimo Delphino, deerat ad ve- 
ram et solidam doctrinam adipiscendara. Praestantissirao 
Praeceptore utebatur lUustrissimo ac Reverendissimo Ja- 
cobo Benigno Bossuetio, Episcopo Condoraensi, cui etiam 
in partera curarum ascitus Illustris et adraodum Reveren- 
dns P. Daniel Huetius Abbas Alnetanus, omniura artium 
ad miraculum eruditus. Sed verebatur Illustrissimus Mon- 
tauzerii Dux, ne cura olira prasceptoribus exeratus esset 
Serenissimus Delphinus, togaraquerautasset, multaela- 
berentur quae illi sapienter tradita fuerant. Quare in con- 
sequentes annos hoc ei subsidium paravit. 

Pra.'terea cum intelligeretRexSapientissimus non minus 



DACERIl PRyEFATIO. 

politicse quam belli artibus regna constare, suum esse 
duxit, quantum Imperii sui terminos protulisset, tantura 
etiam promovere artes politicas. Illudque ab eo ita prse- 
stitum est, ut dubitari possit plusne industriae ei coronis 
nectendis adhibeant Mars, Pallas, Enyo, bellipotentia illa 
numina, an Apollo ipse omnisque Musarum chorus. 

His accedit etiam, quod sic vere paternum in subditos 
animum se testari posse putavit Rex Optimus, si eis ad 
literas ita viam muniret, ut qui in re tenuissima essent, 
nihilominus vel minimo sumtu regise institutionis participes 
esse possent. 

Haec sunt, Lector, qua? tecum communicata oportuit : 
nunc de Festo Pompeio et hocce meo instituto dicere ag- 
grediar, si prius aliquid de Verrio dixero. 

Ex Suetonio discimus Marcum Verrium Flaccum nobi- 
lissimum grammaticum sub Augusto floruisse, ejusque ne- 
potibus prseceptorem electum in palatio docuisse. Multa 
scripserat; citantur enim ejus libri rerum memoria dignarum, 
De obscuris Catonis, De verborum signijicatione, Epistola, 
Carmina, et alia multa. Sed eorum fragmenta quaedam ad 
nos pervenerunt quae sitim tantum nostram accendunt. 
Soli de verborum significatione libri integriores servati sunt 
cura Pompeii Festi, qui eorum epitomen fecit. 

Sexti Pompei Festi aetatem incertam putant viri doctis- 
simi, qui et eum multo antiquiorem faciunt, quam fuit. 
Sed Eruditissimus Vossius eum sub Imperatoribus Chris- 
tianis vixisse vere conjecit ex ejusdem verbis in supparm; 
cum enim dicat supparos appellari vela linea in crucem 
expansa, inde recte colligitur eum iis temporibus natum 
quibus sacra crux in honore habita est. Certe dubitari non 
potest quin post Martialem et Canium vixerit, cum eos lau- 
det. His argumentis alterum addi potest, Festum Pom- 
peium anuUo auctore citari qui antc ea tempora scripserit. 
Hic Verrii de verborum significatione libros breviavit, ibi- 
que intermortua et sepulta verba praeteriit. Cave tamen 
istos de verhorum signijicatione libros eosdem esse credas ac 
eos qui dicuntur priscorum verborum cum exempUs. Viros 
doctos qui ita existimarunt in errorem induxit hic Festi lo- 



6 DA.CERI1 

cus male intellectus in -voce profanum: * Cujus (Verrii) 
opinionem neque in hoc, neque in aliis compluribus refu- 
tare minime necesse est, cum propositum habeam ex tanto 
librorum ejus numero intermortua jam et sepulta verba, 
atque ipso saepe confitente nullius usus aut auctoritatis, 
prseterire, et reliqua quam brevissime redigere in libros ad- 
modum paucos. Ea autem de quibus dissentio, et aperte 
et breviter ut sciero scripta in his meis libris invenientur, 
qui inscribuntur priscorum verhorum cum exemplis.' Sed 
haec tantum innuunt Festi consilium fuisse, in hisce libris 
de verborum siguijicatiojie, Verrii Flacci ejusdem argumenti 
libros in epitomen redigere, preeteritis tantum verbis inter- 
mortuis et sepultis. Tum et alterum volumen conficere 
priscorum terborum cum exemplis, ubi ea tantum referre cogi- 
tabat quae in prioribus hisce de verborum significatione 
praeteriisset, et breviter ea de quibus dissentiret exponere. 
Et haec aliter intelligi non posse fatebuntur qui attendent 
Festum in hisce de verborum significatione libris, neque 
Verrii reprehensionem instituere praeter quam in locis ad- 
modum paucis, neque multa verba intermortua aut sepulta 
referre, quse scilicet in alium locum reservabat, quod et 
ipse testatur alicubi. Audi illum in voce Tatium: ' Tatium 
occisum ait Lavinii ab amicis eorum legatorum, quos in- 
terfecerant Tatiani latrones, sed sepultum in Aventino 
Laureto. Quod ad significationem verborum nonmagis 
pertinet, quam multa alia et praeterita jam et deinceps quae 
referentur.' Ubi cum dicat Festus se jam multa praeteriisse 
quae deinceps relaturus esset, aperte signiticat se ea omnia 
in libros priscorum verborum reservasse. Neque enimmulta 
adhuc in libros de verhorum signijicatioue relaturus erat, cum 
jara ad eorum metam pervenisset. 

Necesse est igitur Festum scripsisse de verhorum signifi- 
catione, et de verhis priscis. Posteriores ejus lucubrationes 
plane interciderunt, nescio etiam an unquam in publico 
visae sint. Dubitari certe potest an eas auctor absolverit, 
vel e manibus suis emiserit, quanquam ad earum exem- 
plum Fulgentius Placiades librum unum inscripsissc vide- 
tur : Exposilio sermonum antiqnorum cnm iestimoniis. 



PRiEFATIO. 7 

Libri de verborum significatione integri extitere usque ad 
tempora Caroli Magni, quis Paulus Diaconus Longobar- 
dus, homo confideutissimus et ineptissimus, eos mutilavit, 
corrupit. Victo enim ac profligato Desiderio, qui ultimus 
Longobardorum rex fuit, captus a Carolo Magno Impera- 
tore, magnam et a victore et a posteritate se initurum gra- 
tiam putavit, si Sexto Pompeio Festo faceret quod ipse 
Verrio fecisset. Sed homo barbarus hunc scriptorem, quo 
utiliorem lingua Latina non habet, ita accepit, foede lania- 
vit, et inhonestis vulneribus confecit, ut cadaver pro ho- 
mine, truncum pro corpore, semianimem pro vivo nobis re- 
liquerit. Magno tamen favore et plausu exceptus est bar- 
bari mutilatoris liber, et loco Festi in omnibus bibliothecis 
substitutus. Unde brevi factum est ut verus Festilibernon 
amplius apparuerit. Unus tantum adhuc extabat cladis 
superstes, sed qualis incendio ereptus, consumtis vestibus, 
ustulatis membris, deformata facie, vel quaiem ille 
laniatum corpore toto 
Deiphobum vidit, &c. 
Ejus libri advecti ex IUyrico habuit aliquas pagellas Pom- 
ponius Lgetus, ut Pius,ut Politianus scripserunt.^* Majo- 
rem libri partem Manilius Rallus. Ab his Angelus Politia- 
nus librum accepit, agnovit, et exscripsit. Pervenerunt 
reliquise libelli ad Aldum Manutium, qui conatus est cura 
Pauli epitome eas conjungere, et unum corpus ex duplici- 
bus membris conficere. Simili ratione ex utroque Hbro 
confectus alter liber extabat apud Achillem Mafeum Ber- 
nardiui Cardinalis fratrem, qui Aldino locupletior. Eum 
exscripsit vir eruditissimus Antonius Augustinus Episcopus 
Ilerdensis, et hoc amplius lectores admonuit, quae Festi, 
quse Pauli essent. Omnia quoque fragraenta quae habu- 
erat ex bil)liotheca Amplissirai viri Farnesii Cardinalis de- 
scribi curavit, et commentariis illustravit. Post eura criti- 
corum Princeps Josephus Scaliger huic auctori emendando 
diligentissimam operam praestitit, multa vulnera sanavit,et 

^ Ex Anton. August. Ex Politian. Cent. i. cap. 73. 



8 DACERII 

pauca alienae diligentiae reliqua fecisset si emendatiorem 
codicem nactus esset. Hunc secutus Illustris et de literis 
optime meritus Fulvius Ursinus, qui cum videret Antonium 
Augustinum Farnesianum codicem, unde fragmenta sua 
descripserat, minus diligenter tractasse, et in eo describendo 
multa praeteriisse,eundem et ipse inspicere voluit. Itaque 
cum eas reliquias ei arbitratu suo liabere liceret, omnes 
notas et apices accurate secutus, et aliis usus auxiliis, quas 
divinare non possumus, brevi Romae librum publicavit, 
qui reliquis omnibus auctior et emendatior ; et unde postea 
propagatae omnes editioues, ubi magna ex parte supple- 
tae lacunae. 

Atque haec de Festi Pompeii variis casibus ad nostram 
aetatem dici potuere. Nuncquaedam subjicienda cur post 
tantos viros me expugnari passus sum ut eundem laborera 
aggrederer. 

Sane priusquam onus subirem, Horatii consilio usus, 
quid valerent, et quid ferre recusarent humeri, diu sedulo- 
que versavi. Sed etiam si me imparem cognoscebara, 
non ideo praesumta desperatione animum omnino despon- 
dl. Mihi quidem arduum visum est perficere tantum 
opus, quod tanti viri non perfecissent, sed eo ipso quod 
tanti viri non perfecissent, inde mihi illud tentandi confi- 
dentia nata est. Praeterea cum multa in hoc ipso opere 
vidisset Scaliger, quae ne quidem suboluerant Antonio 
Augustino, multa Fulvius Ursinus quae Scaligerum et 
Augustinum latuerant, et adhuc multa superessent, quae ne- 
que Fulvio Ursino, neque Scaligero, neque Antonio Augus- 
tino in mentem venissent, mihi continuo ad exhortationem 
succurrit, * non capere id rerura naturam, ut quicquid non 
est factum ne fieri quidem possit.' Arbitratus sum itaque 
per multos labores multasque vigilias fieri posse, ut fastigia 
quaedam adderem doctissimorum virorum inventis. Idque 
mihi facilius persuasi cum re ipsa expertus sum me ex 
conjectura multa restituisse, quae raihi deinde Schedae ap- 
probaverunt. Neque ego hoc dico mei jactandi causa, qui 
sura ab omni jactatione alienissimus,et ingenioli mei tenuita- 



PRvEFATIO. 9 

tisplane conscius, sed ut ostendam in auctoribus recognos- 
cendls et emendandis multa viris doctissimis quotidie elabi, 
quae se se postea viris mediocri ingenio perhibent. Addam 
et illud quoque, hic saepius a viris praestantissimis erratum 
esse, quia nemini unquam contigit non errare, et majus est 
quam ut convenire in humanara infirmitatem possit. Quare 
illis certe magna injuria fieret, si eorum ingenii magnitudo 
hoc uno labore aestimaretur. Pauca eorum praestitit Anto- 
nius Augustinus quae praestare potuisset. In multis divi- 
nus Scaliger, sed dum ingenio suo nimium indulget, saepe 
nubes captat,et nil minus quam Festum interpretatur. Ful- 
vius Ursinus, reliquis felicior, utiliorem operam navavit, 
sed sic etiam Festum, non tam emendatum, quam emen- 
dandum et emendari facilem, tradidit. Igitur rem actam 
me non acturum existimavi si similes conatus meos profer- 
rem. Multum ab heroibus illis adjutum me fateor, multa 
tamen contra eorum sententiam sum interpretatus. Sche- 
das et fragmenta a Fulvio Romae edita diligenter consului, 
literarum ductus, notas, et apices anxie pervestigavi, unde 
consecutus sum ut tuto pronuntiare possim nullam bonam 
Festi editionem extare, nullam quae truncata non sit et parte 
sui mutila. Majora quam credi possit menda sustuli, hor- 
rendas trajectiones detexi, quae ab iis natae sunt qui Festi 
verba alphabetico, ut vocant, ordine disposuerunt. Festus 
enim, ut solebant illi veteres, primam literam indicasse con- 
tentus, nulla observata serie, voces omnes ab eadem litera 
incipientes in eundem locum contulit. Deprehendi etiam 
alterum et ex eodem fonte natum errorem. Verbum ait, 
quod apud Festum saepe solum legitur, in Schedis semper 
ad superiora pertinet, ubi nomen auctoris ad quera illud ait 
referendum, verura postea ordine turbato, viri docti ita de 
Verrio simpliciter et absolute loqui Festum credidere, et 
de Verrio illud ait semper interpretati sunt, cum de alio 
quovis auctore saepius esset intelligendum. Multa supple- 
vi, nonnulla addidi in aliis editionibus praetermissa. Neque 
tamen Festum Porapeium integrura praestare ausim cum 
videam quaedam a Gramraaticis citari quae hic frustra quae- 



10 DACERII PRiEFATIO. 

ras. Sic alicubi me legisse memini Festum interpretatum 
esse vocem Ahilam, montem altum. 

Hoc quoque monendus es, lector, divisionem Festi 
aliam fuisse. Ista enim, ut singulas literae libros singulos 
contineant Aldi est, non Festi, qui ante M literam xii. 
libros confecit. Liber xiii. incipiebat in medio literae M, 
ante vocem Mukis. Inde usque ad literam O libri duo 
continebantur. Initio literae O incipiebat liber xvi. In- 
itio literae Q liber xvii. In medio literae R liber xviii. 
ante vocem rideo. In medio literae S liber xix. ante vo- 
cem Scirpus. Liber ultimus duas ultimas literas amplec- 
tebatur T et V. 

E variis lectionibus quae omnium editionum margines in- 
sederunt, illas tantum in notas rejeci quae mihi alicujus 
momenti visae sunt. Reliquis facile est carere. Ego sane 
ita semper existimavi variarum lectionum multiplicationem 
locorum corruptelara citius parere, quam eorum emenda- 
tionem. Habes, lector, quibus te fere volebam. Reliqua 
omnia ipse melius cognosces. Ita tamen velim existimes 
rae tibi potius exorsam, quam detextam telam tradere. 
Quare cum in errores meos, nimis fortasse multos, incurres, 
fac memineris me ea aetate haec scripsisse qua etiam errari 
cum excusatione aliqua potest. In reliquis si nonnulla 
sunt quae tolli mereantur, quaeque te vel utilitate vel amoe- 
nitate sua delectare possint, nil deprecor quin tibi continuo 
in animum succurrat : Neque in bona segete nullum esse 
spicum nequam, neque in mala non aliquod bonum. Vale. 



ANTONII AUGUSTINI 
PRZEFATIO 

DE 

M. VERRll FLACCI 

ET 

SEX. POMPEII FESTI 

LIBRIS. 



Skx. PoMPEius'' Festus his viginti libris, quos de verbo- 
rum significatione, sive priscorum verborum cum eiem- 
plis inscripsit, libros Verrii Flacci ejusdem argumenti in 
breviorem formam redegit. Abstulit'' enim verba nimis 
antiqua, intermortua jam, et sepnlta, ut ipse Verrius dice- 
bat, quaeque nuUius erant usus, et auctoritatis : apertius 
quoque et brevius de eisdem verbis tradidit minori volumi- 
ne librorum prisca verba referendo ; exempla etiam in aliis 
libris reperta recensuit. Ssepius autem Verrii errores no- 
tavit ; et cur id faceret, non minus docte semper reddidit 
rationem. Accidit vero huic libro, ut multis modis ab an- 
tiquitate laederetur. Nam neque quis hic Festus fuerit, 
neque quo tempore haec scripserit, potuimus invenire. Vix 
etiam voluminis hujus aliqua mentio reperitur in Charisii, 
et Macrobii uno atque altero libro.*^ Cumque liber ipse 
totus extaret Caroli Regis tempore, Paulus, nescio quis, 
operae pretium fore ratus est, si epitomen quandam effice- 

» Ex Pauliepist. ad CaroJ. *" Ex Charis. lib, n. et Macrob, 

^ Ex Festo verbo Profanum, lib. lu. Saturn. 



12 ANTONII AUGUSriNI 

ret eorum, qiiag ipsi magis placuerunt. Is liber indoctis 
viris adeo placuit, ut pro Festo in omnibus bibliothecis 
substitueretur.* Unus adhuc liber extabat totius cladis su- 
perstes, sed qualis victis commilitonibus et occisione occi- 
sis, miles truncis naribus, altero oculo efFosso, mutilo alte- 
ro brachio, cruribus fractis repit alicunde. Ejus libri ad- 
vecti, ut ferunt, ex IUyrico habuit aliquas pagellas Pompo- 
nius Lsetus, ut Pius, ut Politianus scripserunt ; majorem 
libri partem Manilius Rallus. Ab his Angelus Politianus*^ 
librum accepit, agnovit, et exscripsit, et ex eo in centuria 
versum Catulli emendare tentavit. Ab eodem Politiani ex- 
emplo Petrus Victorius s aliquot locis in variis lectionibus 
vulgares Festi libros emendare doctissime, ut solet, coepit : 
pervenerunt ipsae reliquias libelli ad Aldum Manutium, qui 
conatus est cum Pauli epitome ea^S conjungere, et unum 
corpus ex duplicibus membris conficere. Sed tam multa 
omissa sunt, tam muita aliter edita, ut alios emendatores 
res desiderarit. Simili ratione ex utroque libro confectus 
alter liber extat apud Achillem Mafeum Bernardini Cardi- 
nalis fratrem, qui Aldino locupletior est. Ita tres ejusdem 
libri editiones, omnes autem imperfectae extiterunt. Vetus 
ille liber Festi dimidiatus, cujus ante M literam nihil ex- 
tat ; ab ea vero litera ad finera vix dimidium est, quod su- 
perest, ejus, quod antea fuerat. Alter liber est Pauli epi- 
torae, quae quara negligenter facta sit, ex collatione verbo- 
rura Festi et Pauli, quod hac editione ostendiraus, vel 
indoctissiraus quisque agnoscere potest. Tertius est ex 
utroque confectus, quales sunt Aldi, Mafei, et nostcr. Sed 
nos hoc amplius fecimus, quod illi neglexerunt ; ut lectores 
admoneremus, quae Festi, quaeque Pauli essent. Omnia 
quoque fragmenta Festi describi curavimus, ne quid desi- 
derari posset ; in quibus interpretandis quam operam po- 
.suerimus, ex his, quae in comraentariis ascripsiraus, judi- 
care lector possit. Habuiraus autem hoc raonuraentum 

e Ex Pio in annot. post. cap. 16. Var. lect. et lib. xviii. cap. 7. et 
*■ Ex Politian. cent. 1. cap. 73. alibi. 

8 Ex Petro Vict. lib. xvii. cap. 2. 



PRyEFATlO. 13 

antiquitatis, ex locupletissima bibliotheca amplissimi viri 
Rainutii Farnesii Cardinalis, cui propter singularem bona- 
rum literarum amorem, ingeniumque praeclarum, atque in 
utraque lingua maximos progressus, et non vulgarem eru- 
ditionem, a Michaele Silvio Cardinali ex testaraento relic- 
tum est. In hac editione mutatus est verborum ordo Ver- 
rii, Festi, et Pauli : ut lector facilius, quid de quaque re 
scriptum sit, reperiat. Nam Veteres, nescio quo modo pri- 
mam literam indicasse contenti, omnia verba ab eadem in- 
choata in unum locum conferebant; nostri melius omnibus 
syllabis ordinem adhibuerunt literarum : ita facile verba 
reperies ; quee tamen si obiter dicta sint, praesto erit quae- 
renti index obiter dictorum. Divisio librorum Festi omissa 
est, propterea quod ea, quam Aldus confecit, ut singulae 
literse libros singulos contineant, Festi non est : nam in his 
pagellis, quas habuimus, liber xviii. et liber xix. in medio 
verborum, quse ab R et S inchoantur, incipiunt. Initio 
vero O literaj liber xvi. et initio Q liber xvii. incipiunt, 
ut ex quibusdam literarum vestigiis agnoscere potuimus. 
Verba, quorum initium est P litera, credimus in duos libros 
fuisse divisa. Ultimum librum ante finem T liter^ incho- 
asse arbitramur. Ita ante O literam libri xiii. ab ea lite- 
ra ad extremum libri septem. Sed et Macrobius libro iii. 
refert, Festum scripsisse lib. xiii. de verbonira significa- 
tionibus: Mos est institutura patrium, &c. Haec quia ni- 
mis incerta sunt, et minus utilia, praetermisimus. Sed 
quia ad manus nostras non pervenerunt omnia Festi frag- 
menta, notam addidimus iis, quai Festi esse arbitrabamur, 
ad ea vero, quae scimus ejus esse, cognomen ejus ascrip- 
simus. Reperietur hoc in M, O, P, T, V literis. Ea ex 
Aldi et Mafei libris sumsimus : in quibus poterit haec edi- 
tio ab iis, qui eas pagellas habent, eraendatior fieri. Et 
quoniam Verrius Flaccus primus hujus operis auctor fuit, 
quaecumque ejus opera extant, quseque de eo ab aliis refe- 
rantur, initio coUocavimus. 



JOHANNIS CLERICI 

DE EDITIONE DACERIANA 

A SE AUCTIUS RECUSA 

ADMONITIO LECTORT. 



CuM statuissemus recudere Parisiensem Editionem Pom- 

peii Festi, raoniti sumus ei nonnulla deesse, quae si supple- 

rentur, Lectorura usibus accomraodatior futura liaec nostra 

Editio videbatur. Primum deerant notae integraj viri sum- 

mi Jos. Scaligeri, quas contractas suis adraiscuerat Vir 

Clarissiraus And. Dacerius, pleruraque quidem addito no- 

mine Scaligeri, sed et interdum omisso. Eas integras, 

atque subjecto constanter Scriptoris nomine, edi hic cu- 

ravimus. Secundo, idem praestitimus in notis Ant. Augus- 

tini et Fulvii XJrsini, quas deesse etiam videbamus, nisi 

earum obiter meminisset Dacerius. Scaliger quidem et 

Augustinus nondum viderant Fragmentum Festi ; sed tamen 

felicissime lacunas exemplarium suorura subindc suppleve- 

re, praesertim Scaliger; a quo ideo inspectum fragmentum, 

quaravis dissimularit, fuere qui crediderint. Aitaraen et 

interdum ab ejus vocibus abit, ita tamen ut si aberret docte 

omnino hallucinetur, et lectu sit dignissimus. Tertio, 

Fragmentum et Schedas, cum notulis Ful. Ursini, subjunxi- 

mus, ut a Lectoribus possent cum superioribus comparari. 

Tametsi enim ex iis suppletae sint lacunae Festi, nonnulla 

etiamnura sunt quae in eo non coraparent, et quae intercidere 

negligentia nostra nefas duxiraus. Haec de hac Editione 

monenda habebaraus, ad quae hoc unum accedet ; innumera 

menda Typothetarum, quae in Editionem Parisiensem ir- 

repserant, ex hac fuisse diligenter sublata. VaJe. 



DE 

M. VERRIO FLACCO. 



Verrius Flaccus libertinus docendi genere maxime in- 
claruit : namque ad exercitanda discentium ingenia aequa- 
les inter se committere solebat, proposita non solum mate- 
ria, quam scriberent, sed et prsBmio, quod victor auferret: 
id erat liber aliquis antiquus, pulcher, aut rarior. Quare 
ab Augusto quoque nepotibus ejus prseceptor electus trans- 
iit in palatium cum tota schola : verum ut neque amplius 
posthac discipulum reciperet. Docuitque in atrio Catilinae 
domus, quae pars palatii tunc erat, et sestertia centena in 
annum accepit. Decessit aetatis exactae sub Tiberio. 
Statuam habet Praeneste' in inferiore fori parte contra 
hemicyclum, in quo fastos a se ordinatos et marmoreo 
parieti incisos publlcarat. Ex Siiet. de Grammaticis. 

Scribonius Aphrodisius, Orbilii servus atque discipulus, 
mox a Scribonia Libonis filia, quae prior Augusti uxor 
fuerat, redemtus, et manumissus, docuit quo Verrius tem- 
pore : cujus etiam libros de Orthographia rescripsit non sine 
insectatione studiorum, morumque ejus. Ex Eodem. 

Marcum quidera Antonium, ut insanum, increpat Augus- 
tus, quasi ea scribentem, quae mirentur potius homines, 
quam intelligant, &c. Tuque dubitas, inquit, Cimberne 
Annius, an Verrius Flaccus imitandi sint tibi, ita ut verbis, 
quae Crispus Sallustius excerpsit ex originibus Catonis, 
utaris ? an potius Asiaticorum oratorum inanibus sententiis 
verborura volubilitas in nostrum sermonera transferenda ? 
Ex Eod. Aug. 86. 

Ante obitum Augusti anno quarto Athenodorus Tarsen- 
sis stoicus Philosophus, et M. Verrius Flaccus grammati- 
cus, insignes habentur. Ex Euseh. in Chron. 

1 Alii pro Vtsl(K conj. teste Scalig. 



M. VERRII FLACCI 

QU^ EXTANT. 



M. VERRII FLACCI 
RERUM MEMORIA DIGNARUM 

LIB. I. 

V ERRius hoc librorefert, cur dicatur versus ille ex Hesio- 
do, Malum consilium consultori pessimum est. Statua 
Romae in comitio posita Horatii Coclitis fortissimi viri de 
coelo tacta est. Ob id fulgur piaculis luendum haruspices 
ex Etruria acciti, inimico atque hostili in populum Roma- 
num animo, instituerant eam rem contrariis reUgionibus 
procurare. Atque illam statuam suaserunt in inferiorem 
locum perperam transponi, quem Sol oppositu circum 
undique aliarum aedium nunquam illustraret. Quod cum ita 
fieri persuasissent, delati ad populum, proditique sunt ; et 
cum de perfidia confessi essent, necati sunt : constititque 
cam statuam, perinde ut verae rationes post compertae 
monebant, in locum editum subducendam, atque ita in area 
Vulcani subhmiori loco statuendam. Ex qua re bene et 
prospere reip. cessit. Tunc igitur, quod in Etruscos ha- 
ruspices male consulentcs animadversum vindicatumque 
fuerat, versus hic senarius scite factus cantatusque esse a 
pueris urbe tota fertur.'' 

^ Ex Gel. lib. iv. cap. 5. 



M. VMRRir FLACCI qU JE LXTANT. 17 



INCERTI LIBRI. 

Plurimas prodidit Verrius mortes repentinas.'^ 

Roma plurimos elephantos vidit anno quingentesimo se- 
cundo, victoria.L. Metelli Pontificis in Sicilia de Poenis 
captos. cxLii. fuere transvecti ratibus, quas doliorum con- 
sertis ordinibus imposuerant. Verrius eos pugnasse in 
circo, interfectosque jaculis, tradit, penuria consilii : quo- 
niam neque ali placuisset, neque donari regibus.^ 

Tenuissimura muraenis tergus, contra anguillis crassius, 
eoque verberari solitos tradit Verrius praetextatos, et ob 
id raulctam his dicit non institutam.'' 

Populum Romanura farre tantum e frumento trecentis 
annis usum Verrius tradidit.' 

Verrius Flaccus auctores ponit, quibus credat in oppug- 
nationibus ante omnia solitum a Romanis sacerdotibus evo- 
cari Deum,cujus in tutelaid oppidum csset, promittiqu eilli 
cundeni, aut ampliorera locum apud Romanos, cultumve.'' 

Tunica aurea triumphasse Tarquinium Priscum Verrius 
tradit.' 

Enumerat auctores Verrius, quibus credere sit necesse, 
J ovis ipsius simulacri faciem diebus festis minio illini soli- 
tara,triumphantumque corpora. Sic Caraillura triumphasse. 
Hac religione etiam nunc addi in unguenta coenas trium- 
phalis, et a Censoribus in primis Jovem miniandura lo- 
cari.™ 

Verrius Flaccus ait, cum populus Ro. pestilentia labora- 
ret, essetque responsum id acciderc, quod Dii despiceren- 
tur, anxiam urbem fuisse, quia non intelligeretur oracu- 
lum : evenisseque, ut Circensium die puer de ccenaculo pora- 
pam superne despiceret, et patri refcrret, quo ordine se- 
creta sacrorum in arca pilenti composita vidisset. Qui 

^ Ex Plin. lib. vii. cap. 53. >" Ex eod. lib. xxviii. cap. 2. 

s Ex eod. lib. viii. cap. 6. ' Ex eod. 1, xxiii. r. 3. 

•> Ex eod. lib. ix. cap. 23. °> Ex eod. lib. cap. 7. 

' Ex eod. I. xviii. c. 7. 

Deliili.ilVay.Clas. Pomp. Fesl. B 



18 M. VERRII FLACCI 

cum rem gestam senatui nuntiasset, placuisse velari loca 
ea, qua pompa veheretur : atque ita peste sedata puerum, 
qui antiquitatem sortis absolverat, togas prastextae usum 
munus impetravisse." 

M. VERRII FLACCI SATURNUS. 

Saturnaliorum dies apud Grsecos quoque festi liaben- 
tur.° 

Dilucide me de constitutione Saturnaliorum scripsisse 
arbitror. 

Cur autem Saturnus ipse in compedibus visatur, Verrius 
Flaccus causam se ignorare dicit. 

XII. Kal. Jan. feriae sunt divas Angeroniae, cui Ponti- 
fices in sacello Volupiae sacrum faciunt : quam Verrius 
Flaccus Angeroniam dici ait, quod angores ac animorum 
solicitudines propitiata depellat. 



M. VERRII FLACCI 

DE OBSCURIS CATONIS. 

LIB. I. 
LIB. II. 

In eo libro scriptum inventum est, receptitium servum 
dici nequam, et nulli pretii, qui, cum venum esset datus, 
redhibitus ob aliquod vitium, receptusque sit. Propter 
ea, inquit, servus ejusmodi sectari maritum, et flagitare 
pecuniam jubebatur : ut eo ipso dolor major, et contumelia 
gravior viro fieret, quod eum servus nihili petcndae pecu- 
niae causa compellaret. Cum pace autem, cumque venia 
istorum, si qui sunt, qui Verrii Flacci auctoritate capiun- 
tur, dictum hoc sit : receptitius enira servus in ea re, quam 
dicit Cato, aliud omnino est, quam Verrius scripsit.P 

" Ex Macrob. lib. i. lib. i. 

* Haec et seqq. ex Macrob. Sat. p Ex Gell. lib. xvii. cap. 6. 



QVM EXTANT. 19 

31. VERRII FLACCI 

DE VERBORUM SIGNIFICATIONE. 

LIB. I. 
LIB. II. 
LIB. III. 
LIB.IV. 

Verrius hoc libro dies, qui sunt postridie Kalendas, 
Nonas, Idus, quos vulgus iraperite nefastos dicit, propter 
hanc causam dictos habitosque atros esse scribit. Urbe, 
inquit, a Gallis Senonibus recuperata L. Atilius in senatu 
verba fecit, Q. Sulpitium Tr. Mil. ad Alliam adversus 
Gallos pugnaturum, rem divinara dimicandi gratia postridie 
Idus fecisse : tum exercitum populi Romani occidione 
occisum, et post diera tertium ejus diei urbem preeter Capi- 
tolium captam esse. Comphiresque alii senatores recor- 
dari sese dixerunt, quotiens belli gerendi gratia res divina 
postridie Kalendas, Nonas, Idus a magistratu populi Ro- 
mani facta esset : ejus belli proximo deinceps prailio rera- 
publicam male gestam esse. Tum senatus eam rem ad 
Pontifices rejecit, ut ipsi, quod videretur, statuerent. Pon- 
tifices decreverunt nullum iis diebus sacrificium recte 
futurum.'' 

Historiani ab annalibus quidam differre eo putant, quod, 
cum utrumque sit rerum gestarum narratio, earum tamen 
proprie rerum sit historia, quibus rebus gerendis interfue- 
rit is, qui narret : eamque esse opinionem quorundam Ver- 
rius refert. Ac se quidem dubitare super ea re dicit. 
Posse autem videri putat nonnihil esse rationis in ea opi- 
nione, quod historia Grsece significat rerura cognitionem 
praesentium. Sed nos audire soliti sumus, annale om- 
nino id esse, quod historiae sint ; historias non omnino esse 
id, quod annales sint.' 

■) Ex Gell, lib, v. cap. 17. ' Ex Gell. lib. v. cap. 18. 



20 M. VERRII FLACGI 

LIB. V. 

Salva res est, dum saltat senex, quare parasiti Apollinis in 
scena dictitent, causam Verrius in libro quinto, quorum 
prima est P litera, reddidit. Quod C. Sulpicio, C. Fulvio 
Consulibus, &c. At in hoc libro refert Sinnii Capitonis 
verba, &c. Quam inconstantiam Verrii nostri non sine 
rubore retuli.' 

LIB. VI. 

INCERTI LIBRI. 

Bellitudinem sicut raagnitudinem Verrius (alias Va- 
rus) dixit.* 

Impetum, industrium, indulgentem perinde composita 
ait Verrius, atque impunis, et immunis : mihi non satis per- 
suadet." 

Mamphula appellatur panis Syriaci genus, quod, ut ait 
Verrius, in clibano ante, quam percoquatur, decidit in car- 
bones, cineremque, &c.'' 

Mater Matuta, manes, mane, matrimonium, materfami- 
liae, matertera, matrices, materise dictae videntur, ut ait 
Verrius, quia sint bona, &C.''' 

Matronae a magistratibus non summovebantur, &c. quam 
ob causam ait Verrius tiegue earum viros sedentes cum ux- 
oribus in vehiculo, descendere coactos.'' 

Mendicura dici Verrius putat a mente ejus, quem fefelle- 
rit fortuna : vel quod precetur quemque, ut vitae suae me- 
deatur cibo.^ 

Metaphoram quam Graeci vocant, nos tralationem, id est, 
domo mutuatura verbum, quo utimur, inquit, Verrius, &c. 

Naucum ait Ateius Philologus poni pro nugis, &c. Qui- 

* Ex Festo, veibo Salva res est. ^ Ex eod. 

' Ex Festo vel Paulo. '^ Ex Festo et Panlo. 

" Ex eod. y Ex eod. utet cetcra oiniiia. 

* Ex eod. 



qVJE EXTANT. 21 

dam nucis juglandis, quam Verrius juglandam vocat, me- 
dium, velut dissepimentum, &c. 

Occare, et occatorem Vcirius putat dictum ab occaeden- 
do, quod ceedat grandis globos terrae : cum Cicero venus 
tissime dicat ab occaecando fruges satas. 

Orcum quem dicimus, ait Verrius ab Antiquis dictum 
uragum, &c. sed nihil afFert exemplorum, &c. 

Oscos, quos dicimus, ait Verrius Opscos antea dictos 
teste Ennio, cum dicat : ' De muris res gerit Opscus.' Ad- 
jicit etiam, quod stupra inconcessas libidinis obscena di- 
cantur ab ejus gentis consuetudine inducta. Quod verum 
esse non satis adducor, &c. 

Pedum est quidem baculum incurvum, &c. Sed in eo 
versu, qui est in Iphigenia Ennii, Procede, gradum proferre 
pedura, nitere: cessas? id ipsum jaculum significari cum 
ait Verrius, mirari satis non possum, &c. 

Percunctatio pro interrogatione dicta videtur ex nautico 
usu, &c. ob quam causam ait Verrius etiam secundam 
syllabam per O solere scribi. Mihi id falsum videtur, 
&c. 

Piari eos, veluti proprio verbo ait Verrius, qui parum 
sint animati, &c. 

Pictor Zeusis risu mortuus, dura ridet efFuse pictam a se 
anura ypavv. Cur hoc loco relatum sit a Verrio, cum de 
significatu verborura scribere propositum habuerit, equi- 
dem non video, &c. 

Prasdia rursus Verrius vocari ait ea remedia, quae data 
Caecilia, &c. ca vocari ait, quod mala prohibeant. 

Prserogativae centuriae dicuntur, &c. Verrius probabilius 
judicat esse, ut cum essent designati a praerogativis, in ser- 
monem res veniret, &c. 

Profanum, quod non est fanum, &c. ut Verrius, &c. cu- 
jus opinionem neque in hoc, neque in aliis compluribus 
refutare minime necesse est : cum propositum habeam ex 
tanto librorum ejus numero intermortua jam et sepulta 
verba, atque ipso sa^pe confitenten ullius usus atque auc- 
toritatis, prseterire : et reliqua quam brevissime redigere in 
libros admodum paucos. Ea autem, de quibus dissentio et 



22 M. VERRII FLACCI 

aperte, et breviter, ut sciero, scripta in his libris meis in- 
venientur, inscribuntur : Priscorum verborum cum ex- 

EMPLIS. 

Quatere suspensum et vicinum rei alicujus motura sig- 
nificat: non, ut Verrius putat, ferire, &c. 

Refert cum dicimus, errare nos ait Verrius : esse enim 
rectum Rei fert, &c. sed esse jam usu possessum. 

Repagula sunt, ut Verrius ait, quae patefaciundi gratia 
ita figuntur, ut ex contrario quse oppangantur, &c. 

Repastinari ager is dicitur, ut Verrius existimat, cujus 
natura mutatur fodiendo, &c. 

Repudium Verrius ait dictum, quod fit ob rem puden- 
dam, &c. 

Rhegium appellare oportere ait Verrius id municipium, 
quod in freto e regione Siciliae est, &c. 

Romuliam tribum, &c. iiivenisse ait Verrius xetitam, &c. 

Ruscum est, ut ait Verrius, amplius paulo herba, et exi- 
lius virgultis, &c. 

Sacram viam quidam appellatam esse existimant, &c. 
nec appellari debere ait Verrius, sed disjuncte, ut ceteras 
vias Flaminiam, Appiam, Latinam : ut ne novam viam qui- 
dein, &c. 

Salicem Verrius virgulti genus, non arboris, dicit, et ridi- 
cule interpretatur dictum, quod ea celeritate crescat, ut sa- 
lire videatur. 

Salinum in mensa pro aquali solitum esse poni ait cum 
patella, quia nihil aliud sit sal, quam aqua. 

Sas Verrius putat significare eas, auctore Ennio, &c. cum 
suas magis videatur significare, &c. 

Satis verbum Verrio melius fuit praeterire, ut mihi vide- 
tur, quam tam absurdas opiniones suas de eo recitarc, quas 
sciens praeterii, tam Hercules, quam de scabro, quod prox- 
imum sequebatur. 

Scraptse dicebantur nugatoriae, ac despiciendae mulieres, 
ut ait Verrius, ab iis, quae screa iidem appellabant, &c. 

Scurrae vocabulum Verrius ineptissime aut cx Graeco 
tractum ait, quod ex o-xypoa^j»?, aut a scquendo, cui magis 
assentitur, &c. 



qVM EXTANT. 23 

Senonas Gallos Verrius ait existimari appellari, quia 
novi venerint, &c. 

Serilla Verrius appellari putat navigia Istrica, &c. cum 
TTipnppcKTTiyiwg, et ficto vocabulo usus sit, &c. 

Sertorem quidam putant dictura a prendendo, &c. quod 
totum Verrius aTnSavwj introduxit. 

Silicernium Verrius existimat, &c. 

Solea, ut ait Verrius, est non solum ea, quae solo pedis 
subjicitur, sed etiam pro materia robusta, &c. 

Solida sella, &c. appellahdint, inquit Verrius, quod scilicet 
tota essety absurde ut mihi videtur, &c. 

Sola appellantur sedilia, &c. qua?, ut ait Verrius, omnia 
dicta sunt a soUo, &c. 

Spondere Verrius putat dictum, quod sponte sua, id est 
voluntate, promittatur. Deinde oblitus inferiore capite spon- 
sum et sponsam ex Graeco dictam ait, &c. 

Stellionem genus lacerta Verrius dictum ait, &c. 

Stipatores ait dictos a stipe, &c. 

Suburam Verrius alio libro a pago Succusano dictam 
ait : hoc vero maxime probat eorum auctoritate, &c. 

Supervacaneum id videtur secludit Verrius ab vacuo, &c. 

Taenias Graecam vocem sic interpretatur Verrius, ut di- 
cat ornamentum esse laneum capitis honorati, &c. 

Talionis mentionem fieri in duodecim ait Verrius, &c. 
neque id, quid significet indicat, puto quia notum est, &c. 

Taminia uva sylvestris generis videtur Verrio dicta, quae 
tam mira sit quam miniura. 

Tarquitias scalas, &c. appellatas esse ait vulgo existi- 
mari Verrius. 

Tartarino cum dixit Ennius, horrendo et terribili Verrius 
vult accipi, a Tartaro, qui locus apud inferos. 

Tentipellium Artorius putat esse calciamentum, &c. Ti- 
tinium ait Verrius existimare id medicamentum esse, &c. 
cum ille TgoTrjxiu^ dixerit. 

Tonsillam esse Verrius ait palum dolatum, &c. 

Tumultum dici ait Verrius, qui ab aliis oriatur, quam ab 
Italicis, et Galhcis hostibus, &c. 



24 M. VERRII FLAGCl 

Turrhenos Etruscos appellari solitos ait Vcrrius, a Tur- 
rheno duce Lydorum, &c. 

Vacerram Verrius et alii complures vocari dicunt stipi- 
tem, ad queni equos solebant religare. 

Vineae, ut Verrius praecipit, quod vini feraces sint, &c. 



M. VERRII FLACCI EPISTUL^. 

Nam crebro in antiquis lectionibus invenitur, sicut iu 
epistulis probat Verrius Flaccus exemplis, auctoritate, ra- 
tione dicens in adverbiis pro V, O plerumque majores po" 
nere consuetos, et sic pro Huc, Hoc, Veteres dicere sole- 
bant, sicut pro illuc, illoc dicimus.^ 



M. VERRII FLACCI CARMINA. 

Blandilusque labor molli curahitur urte^ 

INCERTA VERRII FLACCl. 

SiEViTiAQUE eorum aborainaretur ab hominibus.'' 

Festinat a fando dicitur : quoniam isti ignaviores, qui 
nihil perficere possunt, plus verborum, quam operae habcnt. 
Sed id nimis coactum, atque absurdum videtur, inquit Gel- 
lius.*^ 

Caper ostendit de dubiis generibus Verrium Flaccum po- 
suisse alecem hanc dicens.*^ 

Alicam sine aspiratione dictam Verrius tradit, et sic 
multi dixerunt.* 

» Ex Servio Hb. viii. ^n. "^ Ex Gell. lib. xvi. cap. 14. 

» Ex Prisc. lib. viii. ^ Ex Prisc. lib. vi. 

>> Ex Prisc. lib. viii. « Ex Cbaris. lib. i. 



qVM FXTANT. 25 

Helenius Acron Verrium dicit errare, qui putat hos ambo 
dici debere/ 

Amcena loca Varro dicta ait, eo quod solum araorem 
prsestent, et ad se amanda alliciant. Verrius Flaccus, 
quod sine munere sint, nec quicquam his ofRciat : quasi 
amunia, hoc est, sine fructu, unde nullus fructus exsolvitur : 
inde etiam nihil prasstantes, immunes vocantur.§ 

Non negat Verrius Flaccus Kal. Apr. postea constitu- 
tum, ut matronae Veneri sacrum facerent.'' 

Nonnulli etiam ex participiis putaverunt talia figurari : 
ut Verrius Flaccus, qui ab eo, quod est audens, audenter.* 

Camara dicuntur, ut Verrius Flaccus affirmat, non camera 
per E. Sed Lucretius, cameraqne caminis ex cratibus, etiam 
tameram dici posse ostendit.'' 

Incohavi ab incoho dicendum putat Julius Modestus : 
quia sit compositura a caho initio rerura, quod Verrius (et) 
Flaccus in postrema syllaba aspirandum probaverunt. Co- 
hum enira apud Veteres mundum significat.' 

Clunes Verrius Flaccus masculino genere dici probat, 
quoniam in IS syllaba terminata omnia carentia nominativo 
singulari masculina sunt ; ut panis, cinis, crinis, et similia."' 

Dihgente. Verrius Flaccus, inquit Plinius, eorum norai- 
num, quae NS finiuntur, casu norainativo, ablativus in E di- 
rigendus est." 

DifFert fatigatus a fesso, ut Verrius ait, quod fatigatus, 
cura quis per alium laborare compellitur : fessus vero, cum 
quis labore deficit, ut lassus.'' 

Nec hanc solum Romani meretricem colunt, sed Faulam 
quoque, quara Herculis scortum fuisse Verrius scribit.p 

Verrius Flaccus sic distinxit : modica esse labra, labia 
immodica, et inde Labiones * dici.'' 



2 Alii Labeones. 



^ Ex eod. lib. m Ex Charis. lib. i. 

1 Ex Isid. lib. xiv. cap. 8. etym, " Ex eod. lib. 

•' Ex Macrob. lib. i. Satiirn. <> Ex Diomede lib. i. 

* Ex Charis. Jib, ii. p Ex Lact. lib. i. cap. 20. 
" Ex eod. lib. i. «i Ex Charis. lib. i. 

• Ex Diom. lib. i. probavit. 



26 M. VERRII FLACCl 

Verrius lacte pro lac dicit/ 

Nonnulli synalephas quoque circa observandara scrip- 
tionem existimaverant : sicut Verrius Flaccus :• ut ubicum- 
que priraa vox M litera finiretur, sequens a vocali incipe- 
ret, M uon tota, sed pars illius prior tantum scriberetur, ut 
appareret exprimi non debere.* 

Manibus per duo I dicendum, quia sunt a manibus, ut 
p utat Verrius: sed et manubiae per V dici possunt.' 

Nomenclator sine V dicitur, ut Verrius ait, velut nomi- 
nis calator." 

Panis geuitivo plurali panum Verrius dixit.^ 

Polenta dici debet per O, cujus rei Verrius Flaccus ra- 
tiouem reddit, quod usu omnium poliatur.'' 

Cum autem quid hoc est hominis quaeritur, inquit, de ali- 
cujus quaero hominis qualitate* qui necesse sit* hic mas- 
culine dicendus est, ut Verrius ait : quoniam neutra in I et 
in VS non exeunt." 

Sal neutro genere Verrio etiam placuit.^ 

Porphyrio ex Verrio et Festo, in auguralibus, inquit, li- 
bris ita est, sane sarcteque.^ 

Verrii Flacci scripta ad hoc genus quaestionis pertinentia 
hagc fuerunt. Senatum dici et pro loco, et pro hominibus, 
civitatem et pro loco, et oppidb : et pro jure quoque homi- 
num, et pro hominum multitudine : tribus quoque et decu- 
rias dici, et pro loco, et pro jure, et pro hominibus : concio- 
nem autem tria significare, locum, suggestumque unde ver- 
ba fierent ; "item significare coetum populi assistentis ; itera 
orationem ipsam, quae ad populum diceretur.* 

Verrio Flacco videtur eandem esse apud nos V literam 
quag apud Graecos Y ; namque his exemplis argumentatur : 
quod illi dicunt xufnvov, nos cuminum, quam illi xu7rap«r<rov, 
nos cupressum : illi xuj6epv^T»]v, nos gubernatorem : necnon 



Ex cod. lib. " Ex eod. 

Ex Velio Longo de Orthog. " Ex eod. 

Ex CLaris. lib. i. y Ex eod, 

Ex eod. ' Ex eod. lib. ii. 

Ex eod. » Ex Gcl. lib. xviii. cap. 



qute extant. 27 

ex ejusmodi Theseus, Menoeceus, Peleus, et similibus af- 
firmat." 

X et Z Verrio Flacco placet mutas esse: quoniam a 
mutis incipiant, una a C, altera a P : quod si quos movet, 
quod in seraivocalem desinant, sciant, inquit, Z literam sic 
scribi ab iis, qui putant illam ex C et D constare, ut sine 
dubio muta finiatur.'' 

Ex Verrio Flacco Plinii lib. iii. vii. viii. xiv. xv. xviik 
XXVIII. XXIX. xxxiii. xxxiv. xxxv.*^ 

b Ex Velio Longo de Orthogr. ^ Ex Plin. iib. i. de Nat. Hist. 

e Ex eod. 



EPISTOLA PAULLI 



AD 



CAROLUM REGEM. 



DiviN^ largitatis munere, sapientia potentiaque praefulgi- 
do Domino Regi Carolo Regum sublimissimo Paullus ulti- 
mus servulus. Cupiens aliquid vestris bibliothecis addere, 
quia ex proprio perparum valeo, necessario ex alieno mu- 
tuavi. Festus denique Pompeius Romanis studiis affatim 
eruditus, tam sermonum abditorum, quam etiam quarun- 
dam causarum origines aperiens, opus suum ad viginti us- 
que prolixa volumina extendit : ex qua ego prolixitate su- 
perflua quaeque, et minus necessaria praetergrediens, et 
quaedam abstrusa penitusstylo proprio enucleans, nonnulla 
ita ut erant posita relinquens, hoc vestra; celsitudini legen- 
dum compendium obtuli. In cujus serie, si tamen lectum 
ire non dedignabimini, quaedam secundum artem, quaedam 
juxta etymologiam posita non inconvenienter invenietis, et 
praecipue civitatis vestrae Romuleae viarum, portarum, mon- 
tium, locorum, tribuumque vocabula diserta reperietis, ri- 
tus praeterea gentilium, et consuetudines, varias dictiones 
quoque poetis et historiographis familiares, quas in suis 
opuscuhs frequentius posuere : quod exiguitatis meae mu- 
nusculum si sagax et subtilissimum vestrum ingenium non 
usquequaque repulerit, tenuitatem meam, vita comite^ ad 
potiora excitabit. Vale. 



SEX. POMPEII FESTI 



DE 



VERBORUM SIGNIFICATIONE 
LIBER 1. 



Abacti^ magistratus dicebantur, qui coacti dcposuerant 

imperium. 
Abalienatus ^ dicitur, quem quis a se rcmoverit. 
Abambulantes,*^ abscedentes. 
Abarcet,'' prohibet. 

Abavus ^ dicitur, quia abest ab avo, et est avus avi. 
Abditivi^abortivi. 

NOTiE 

^ Abavus] Qnartiis pater ex versu 
Planli Pers. i. 2. 'Pater, avos, proa- 
vos, abavos, atavos, tritavos.' Unde 
Virgil. 'Piluninusqne illi qnartns pa- 
ter.' 1. ' Abavns.' Sed non sat hu- 
jus nominis rationem aperit Paulns, 
' quia abest ab avo,' qnasi non atavns 
et Iritavus longiori absint intervallo. 
Non dnbito apud Festum scriptum 
fnisse, quiajum abest ab avo. Et liaec 
est Isidori sententia, < abavus proavi 
pater, jam longe ab avo.' fdem. 

^ Abditivi] Glossarium optimum ve- 
tus : ' Abditivns, a-rroa-naadils.' ' Ab- 
dere ' enim contrarium r^ ' Indere.' 
Qnare non immerito pro abortu. Joi. 
Scaliger. 

Abditivi abortivi] ' Abdere ' con- 
trarium est T&J 'indere.' Quare op- 



» Abacti] Magistratu depulsi, de- 
turbati. Gloss. ' Abacti, aposthentes, 
repulsi.' Dacerius. 

■> Abalienatus] Proprie qui alienus 
factns est, apallotriomenos, improprie 
vero abalienatus, remotus, id est, 
quem quis a se removif, nnde non 
male in Gloss. 'apallotrioo,removeo.' 
Idem, 

•^ Abambulantes] Ambnlare est ire, 
iter facere, Cic. ad Att. lib. ix.Ep. 
3. 'Si recte ambulavit is qui hanc 
epistolam tnlit, in ipsum tuum diem 
incidit.' Et lib. viii. Fam. Ep. 22. 
' Ita ambulat Caesar, ut timeam ne 
citius quam opus sit ad Brundisium 
accesserit.' Idem. 

•^ Abarcet] Gloss. 'Abarceo, apdr^o, 
repello.' Idem. 



30 



SEXTI POMFEII PESTI 



Abemito^ significat demlto, vel anfevto : emere enim Anti- 
qui dicebant pio accipere. 

Abgregare,'' est ab grege ducere : adgregare, ad gregem du- 
cere : segregare, ex pluribus gregibus partes seducere: 
unde et egregius dicitur e grege lectus : quorum verbo- 
rum frequens usus non mirum si ex pecoribus pendet. 
Cum apud Antiquos opes ' et patrimonia ex his praeci- 
pue constiterint, ut adhuc etiam pecunias, et peculia di- 
cimus. 

Abietaria'' negotia' dicebantur, quam raateriam nunc di- 
cimus, videUcet ab abietibus coemendis. 



1 Fiilv. Ursin. indicav ..^^. ..^. ...p,„..„ 

malil materiariain. Scaliger nialit negatiatio, quam 



Ms. legi negotiatio dicebatur, et pro materiam 
nialit negatiatio, qttam materiationem, impro- 



NOTiE 



time abditivus, aborlivus, quamvis 
sine exemplo. Gloss. ' Abditivu.s, 
awoffTrao-eeis,' abstractus, avulsus. Op- 
time, ex unico Planti loco in argii- 
mento Poenuli : ' Sed illi seni qui 
mortuus est, filius Unicus qui fiierat, 
oiim abditivos a patre, Puer septuen- 
nis siirripitur Carthagine.* Ut mira- 
ri satis nequeam hic virum alioqui 
doctissimum pessime se dedisse, qui 
abductus in textum recepit, quod ab 
studioso qiiodam, ut mos est,adoram 
codicis scriptum fuerat, ut vocem ab- 
ditivos explicaret. In vett. edd. legi- 
tur abdivitiis, quod manifeste probat 
corruptum ex abditivos. Dacerius. 

s Abemit'] Glossarium : ' Abemit, 
ab eo accepit, eAa/Sec' Sic 'Surre- 
mit,' snrsum emit : hoc est, susce- 
pit: et, 'Surrempsit,' susceperit. Jos. 
Scaliger. 

Abemito] Gloss. ' Abemit, ab eo 
accepit, eXa^ev.' Emere, quod nunc 
inercari, Antiquissignificabatsumere, 
accipere. Sic ' surremit: * i. sursuni 
emit, accepit, Lucil. ' luque manum 
surremit liastam.' Et ' surrempsit,' 
susceperit. Vide iu ' Surremit.' 
J)ac. 



h Abgregare] Abgregare et Segre- 
gare non tam ex pluribus gregibus, 
quam ex grege seorsum ducere. Idem. 
' Cum apud Antiquos opes] Quia Ve- 
teres peciiariam exercebant, ita ut 
omnis eoriim copia in pecore consis- 
teret, ut ex Sacris Literis et Homero 
ipso notum. Inde fit ut hodieque et 
' pecunias ' et 'peculia' dicamus. 
Vide ' Pecunia.' Inde etiam opes 
pro divitiis, quod Antiqui oves opes 
dicebant. Unde ' opulentus,' ttoAu- 
/iTjAos. Varr. lib. ii. de Re Rust. cap. 
1. ' De antiqiiis illustiissimus qiiisque 
pastor erat, ut ostendit Graeca et La- 
tina lingua, et veteres poiitap, qiii 
alios vocant iro\vapyas, alios iroKvn^f]- 
\ovs, alios TToXv^ovTas, qui ipsas pecu- 
des propter caritatem aureas liabu- 
isse pelles tradideriint.' Idem. 

^ Abietaria'] Mallem, Abietaria ne- 
gotiatio, quam materiationem nunc di- 
cimus: siibjicit enim: ' videlicet ab 
abietibus coemendis,' ut non sint |u- 
Aa, sed ^v\ovpyla, quam V'itruvius et 
alii recte ' materiationem ' vocant : 
vulgarem tamen leclionem retinere 
possiimiis. Jos. Scal. 

Abietaria negotia] Fulvius Ursinus 



DK VKHBORU.M SIGNIFICATION E LIB. I. 



31 



Abiisse pro adiisse ^ ' dicebant. 
Abitionem *" antiqui dicebant mortem. 
Abnutare," saspe abnuere. 

Ab oloes ° dicebant, pro ab illis : antiqui enim literam non 
geminabant. 



bante Dacer 



-2 Alii obiisse. 



indicavit in Ms. legi nhietaria negotia- 
tio. Infra pro materiam .Scaliger le- 
git maleriationein : Frustra : nam ma- 
teria est ^v\e(a, ' lignatio,' lignorun» 
ffuWoyri. Abietaria negotiatio, Gall. 
trafic de bois. A materia est materia- 
rius, qui fournit le bois. Plaut. Mil. 
Glor. III. 3. 'Assunt fabri arcliitec- 
tique, eam quidem ad rem haud ira- 
perili: Si non nos materiarins remo- 
ratur, quod opus est qui det.' Dac. 

' Abiisse pro adiisse~] Restilnunt viri 
docti abiisse pro obiisse. Ut infra 
* abitionem antiqui dicebant mor- 
tem.' Putabam olim scriptum fuisse 
obiisse pro adiisse. Nam infra ait ' ob- 
itu dicebant pro aditu.' Neque ob- 
stat series literarum, cnm multa alia 
sint quae suum ordinera non servant. 
Idem. 

■" Abitionem'] Notavimus in Conjec- 
taneis, quantum Veteres5vo-<^77^/ai/ vi- 
taverint in mortis mentione : ut de 
mortuodicebant, vixit: et in veteri- 
bns marmoribus idem visitiir, prae- 
sertim in illis, quae extant Narbonae : 

nt, VIXIT. C. FLAVIVS. FELIX: Ct, VIX- 
IT. VALERiVS. EMELLVS: et, VIXIT. 

DOMiTius. PRiMus. Itaque abiit di- 
cebant, pro periit. Tertull. Si de 
aliquo jampridem defuncto tanquam 
vivo quis requirat, prae manu occur- 
rit dicere: abut jam, et, reverti 
debet: sic pro eodem dicebant, fuit. 
iit notamus alibi. Jos. Scal. 

Abitionem Antiqui] Veteres ut male 
ouiinatis verbis parcerent et a niortis 



NOTiE 

mentione abstinerent, si quem e vita 
decessisse indicarent, dicebant, Fuit, 
vixit, abiit. Qiiomodo et Gra?ci suiini 
o^ixeffduL et airoLxeffdai nsurpabant. Sic 
plures etiam pro mortuis, ut Graeci 
wAeiovas. Sic et felices, quos Graeci 
fiaKapLTas, Horat. ' Omnes composui 
felices.' Et id nos vulgo hodieque 
dicimns. Dac. 

■> Abnutarel 'Abnutivum' in Pan- 
dectis : quod in constitutionibus Grae- 
cis non laro (\\c\tur avavevcrai. SicMar- 
tianiis 'orationein abnutivam,'et 'ad- 
nutivam,' ^ ttjv aTrocpaTiKriv, Kai KaTa(pa- 
TiK7]v: et Glossarium: 'Abnutivum, 
aTTcoijLOTLKSv .' ' Adnutivum, KaTuiyiOTL- 
k6v.' Abnutivutn et Adnutivum qnod 
vocat Martianus Capella, est Nega- 
toriiim et Confessoriiim. Jos. Scal. 

Abiiutare] Freqnentativum a nuo, 
quod a vevai, Nuo, nuto, abnuo, ab- 
nuto, avavevw. Abnuto est, abjuro, 
nego ; unde Gloss. ' Abnutivum 
aTrai fiOTiKhv, abjuratorium, negatori- 
um.' Ciii contrariuin ' adniitivum 
KaTwnoTLKhv, dejerativum, coufesso- 
rium.' Duc. 

° Ah oloes'] In lege Regia : sEi. pa- 
rentes. puer. verberit. AST. oloe 

PLORASSINT. PUER. DEIVEIS. PAREN- 

tum. sacer. esto. In hac lege, oloe, 
est, olli, vel illi. Nam E post in O, 
ut Apello et Apollo. Deinde non ge- 
minabant literas : postremo, Nonii- 
nativi masculini plurales, qui postea 
in I, antea in oe desinebant: sic in 
carmine Sallari, pilumnoe poploe. 



32 



8EXTI POMPEIl FESTI 



AboriginesP appellati sunt, quod errantes convenerint in 

agrura/) qui nunc est populi Romani ; fuit enim gens an- 

tiquissima Italias. 
Abortum^ ' gravidse mulieris dicitur, quod non sit tempes- 

tive ortum. 
Abrogare, infirmare.' 
Abs' prajpositio a Graeco deducitur a\I/. significat autem 

retractionem iu partem posteriorem. 



3 Coiijicit Dac. Abortus 



NOT/E 



lioc est, Piliimni populi : et fasci- 
NOE pro Fascini, Jos. Scal. 

Ab oloesl Oli, pro olli, et olli pro 
illi : oloes auteni illoes est, et pro illis 
accipitur Graeca terniinatione. Vide 
' Loebesum' et * ollic.' Ant. Augus- 
tinus. 

^6oWs]Recti plurales, qui nunc in 
i,antiquitus desinebant in oe, Pilum- 
noe, poploe, pro pilumni, popli. Ex imi- 
tatione Graerorum, apiid qiios nomi- 
nativi plurales terminantiir in oi. 
Hic olli simplici I oli, antiqua ternii- 
natione oloc. In sexto casu oloes pro 
ollis, illis. In lege Regia, • Sei paren- 
teis puer verberet, ast oloe ploras- 
sint, puer Divis parentum sacer esto.' 
Dac. 

P Aborigines] Hic Festus aborigi- 
nes dicit pro aberrigines, antiquacon- 
suetudine, simplici r, et e converso 
in o. Cui sententiae favet auctor de 
originc Gentis Rom. ' Wnaborigines 
cognominatos volunt quod errantes 
iilo venerint, primo aberrigines, post 
mutata prima liiera altera ademta 
aborigincs cognomindlos.' Sed utrique 
falsi sunt, nam aborigines sunt indi- 
genae aMxOoves qui ab origine in 
Italia fuerint, nec aliunde advecti, 
ut ait Euripides de Atheniensibus, 
qui se etiam ainoxOovas gloriabantur: 
Aahs ovK iiraKrhs &\KoO(v, avToxOovfS 



e(pvfxiv. ' Populus non advectus ali- 
unde, indigense nati sumus.' Idem. 

1 /n agrum'] Qui postea Latium vo- 
catus est, et ipsi aborigenes post ^- 
neffi adventum cum Trojanis permisti 
Latini dicti sunt. Idem. 

^ Abortum] Verbum elegans Abo- 
riri. Varro, Gallo Fundanio de Admi- 
randis: ' Viniim, qiiod ibi natum sit 
in quodain loco, si pracgnas biberit, 
tieri ut aboriatur.' Titiiluni Varro- 
niani libri emcndamus ita apud No- 
nium. Jos. Scal. 

Abortum] Melius forsan aborlus. 
Tamen et abortum retincre possis. 
Abortus auteni ab aborior ; id est, 
abortum facio. Varro, Gallo Funda- 
nio, ' Vinum, quod ibi natum sit eis 
quodam loco, si przegnas biberit, fieri 
ut aboriatur.' Dac. 

' Abrogare, injirmarc} Optime igi- 
tur Gloss. ' abrogo, airoKvpw, fAarTw.' 
Id est, irritum facio, infirmo, minuo. 
Saepius tanien abrogare pro omnino 
tollere, eripere, ut abrogarcfidem ali- 
cui, ut ' abrogare legem,' est legem 
pcrlatain prorsus tollere. Idem. 

' Abs] Certe hic frustra est sivc 
Festus, sive Paulus, qui sine ullo ex- 
emplo abs Latinuni a Gra^co &i|/ dixit 
proficisci, eo tantum indiictus quod 
ambo codem modo desinerent. Abii, 
addito S, est a praepositionc ab, qua: a 



DE VliRBORUM SIGNIFICATION E LIB. I. 



33 



AcERATUM " lutum, cum paleis mixtum. 

Acerra/ ara, quae ante mortuum poni solebat: in qua odo- 

res iucendebantur : alii dicunt arculam esse thurariam : 

scilicet ubi thus reponebant.-^- 
Acetare dicebant,^ quod nunc dicimus agitare. 
Acieris,^ securis aerea, qua in sacrificiis iitebantur sacer- 

dotes. 
Acies, Acumen," Acus, et Acuere dicuntur ab ooiovvi, quam 

Latine dicimus cotem. 
Aclassis'' tunica, ab humeris non consuta. 
Acrumaeruma5<^ utensilia ampliora. 



4 ScUicet ubi thus reponebant. Ha?c omnino dclenda esse idem censet. — 5 
Vett. edd. Mrumarutna. Legit Scaliger JErumina vel potvus /Eramina, pro- 
bante Dacerio. 

NOTyE 

Graeco dTrrf, Res notior est quam nt ^ ^cjem] Glossa 



exemplis debeat probari. Qiiod infra 
legitur (j6«significare retractionem in 
partem pos.teriorem, id ab Hesychio: 
w^, TrdXiv, els to, oTtlcrai. Idem, 

"Aceratum] Nonius: Aceratnm est 
lutnm paleis mixtum ut laterariis 
usus est. Lucii. lib. ix. ' Lateres qui 
dncit habet nihil amplins nam quam 
Commune lutum a paleis, coennmque 
aceroso.' Ubi nemonon videt legen- 
dnm esse ccenumque aceratum. Idem. 

* Acerra'] Glossarium : ' Acceptn- 
raria, Ki^avwrpis. Acerra turaria legen- 
dum. Jos. Scal. 

Acerra] Nnllibi acerram pro ara me 
legisse memini, nisi ita accipere lu- 
beat in lege 12. tab. ' Unctura servL- 
lis tollatur, omnisqne circumpotatio: 
ne respersio, ne longae coronae, nec 
acerraR.' Quod non placet. Dac. 

y Acetare'] Sic ' subicitare,' ' ini- 
cere,' et similia. Jos. Scal. 

Acetare] Veteres pro g- scribebant 
c; ut ' pucnando,' ' leciones,' ' Car- 
thacinenses :' et e pro i ; ut ' exemet' . 
pro • eximit,' ' navebus,' ' acetare, ' 
et similia. Dnc. 



Delph. et Var. Clas. 



um : ' Acieris, d|i'- 
mi lepo(pdv7ov, w5 U\avros.' Et, ' Acia- 
rium,(rTo'jua>jua.'Et,' Denticulum acia- 
rium, <TTofj.aiixd.Tioi/.' Uude Itali aes vo- 
cant Aciaio. Significat et idem, lia<pi' 
SodriKriv. Jos. Scal. 

Acieris] Gloss. 'Isidori : ' Acieris, 
genus securis.' Et Glossarium Philox. 
' acieris, a^imi lipo^dvrov, &s XlKavros.' 
' Acieris, secnris sacerdotis utPlau- 
tus.' Hodie tamen acieris apud Plau- 
tum frustra quaeras. Dac. 

* Acies, Acumen] Nunquam ab aKSvrj 
formabitnr acies. Sed ab d/dj vel dfcJy, 
cuspis ferri a quo etiam ' acus,' ' acuo,' 
* acumen.' /dm. 

■" Aclassis] Glossarium : ' Acclas- 
sis, KdifxaTa.' Vide Calasis. Jos. Scal. 

Aclassis] Eadem et calassis dicta, 
a Grapco x^^af^is laxatio, quod non 
consuta sed laxa ab humeris nodo 
dependeat. Acalassis autem puto pro 
amcalasis ab atn circum. Sed et a«- 
classes in Ms. scriptum fuisse docet 
Voss. manifesto pro ancalassis, anclas- 
sis. Glossarium ' aclassi,Xw/ia.' Cor- 
rige aclassis. Et recte aclassim expo- 
nit Ka>fj.a, id est, luma, quod ab Isido- 



Pomp. Fesl. 



84 



SEXTI POMPEII FESTI 



Actus'' raodo significat in comoediis et tragoediis certa 
spatia canticorum : modo iter inter vicinos * quatuor 
pedum latum: modo in geometrica minorera partem ju- 
geri/ id est, centum viginti pedum : modo motura cor- 
poris/ ut histrionura et saltatorura, qui etiam ex hoc ipso 
actuosi dicuntur. 

Acupedius'' dicebatur, cui praecipuum erat in currendo 
acumen pedum. 



NOTyE 



10 exponitur, quadrum sagnm. Qnod 
in quatuor partes divisum ab hnmeris 
laxum penderet, neque fibulis ullis 
astringeretur. Dac. 

c Acrumaruma] Veteres editiones, 
/Erumaruma. Lego, JErumma, quje 
dicta sunt, ut Grace xo^f^/xoTa, ap- 
yvpc&ixaTa, xp^f^^f^ara : eo eniin nomi- 
ne intelligunt Grseci a?nea, argentea, 
aurea utensilia. Melius tamen lege- 
retur JEramina. Jos. Scal. 

AcrumcBruma'] Lege cum Scaligero 
cerumhia, sive potius aramina, quie 
Gra^cis xf^^Kcofxara, apyvpiiixaTa, XP^' 
a<i>ixaT(x. iEnea, argentea, aurea uten- 
silia. Dac. 

"* Actus] Tragcediae pars, ab agendo, 
eadem ratione qua Graecis Spafxa a 
^pav, agere. Idem. 

« Modo iter inter vicinos] Ab agen- 
do, ducendo, Varr. lib. iv. de L. L. 
* Qua agebant actus, qua vehebant 
viae, qua ibant ab itu iter appella- 
runt.' Iter latum duos pedes, actus 
quatnor, via octo. Idem. 

^ Minorem partem jugeri] Jugerum 
ex Varrone et aliis est quod quadra- 
tos duos actus liabet: actus quadra- 
tus iatus est pedes cxx. longus toti- 
dem : aclus igitur dici non potest mi- 
nor pars jiigeri, cum jugerum niajo- 
rem actu partem non habeat. Lege 
igitur majorem partem jugeri. Nam ju- 
geruni liabet etiam scrupuliim, qiiod 
est decem pedes in latiiudinem, et 
longitudLnem, quod est niinima pars 



jiigeri. Idem. 

e Modo motum corporis] Actns in 
comicis et tragicis fabiilis ea est ac- 
tio, is oris et vocis babitiis, is corpo- 
ris motus qno se agunt histriones in 
scena, ad rein scenicam exprimen- 
dam. Vide Agere. Idem. 

^ Acupedius] L^cWin^^ Agipedern ili\- 
it : ' Agipes vocem mittere coepit.' 
Glossariiim : ' i^iqiiipedium, o|uiro5ia.' 
Jos. Scal. 

Acupedius] Glossar. Aquipedius, Sfc. 
ut fortasse, Aqupedius scribendum sit 
ex antiqua consiietudine : ut ' pe- 
qunia' pro ' pecunia.' Ful, Ursinus. 

Acupedius] Ab acumine pedum, 
quouiodo aKixriv noSwv dixit eleganter 
Pindariis. Vix fero tamen hic pedi- 
bus acuuien tribiii, ncque immeiito 
hanc vocem suspectam habiiit Vulca- 
nius, qui legendiini putavit, acripe- 
dius, hoc est, cui pracipua est in cur- 
rendo velocilas peduni. Acris enim 
est velox, iit Grapciso|uj. Gloss. oi^vsy 
6 Taxvs, Verum, quanquam conatuni 
non improbo, dispicere debebat vir 
docliss. num aliiinde quam ab acu- 
mine acupettius deduci posset. Nani 
rectuin est acupedius, unde acupedium 
substantive factum. Gloss. ' Acupe- 
dium : olviroSia: Velocitas.' Et Gloss. 
Graeco-Lat. ' o|u7ro5/a, acupediiim.' 
Sed acupedius ad imitationem Graeco- 
rum effictiim, ab uKinrovs wkvitoSos ocu- 
pedius, et, o converso in a, acupedius. 
Qiii Graecc sciunt, hoc verum esse 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. I, 



35 



Acus^' palea est. Varro reruin rusticariim tertio : Acus 
substruendum ■ parturientibus : Acus in area excutitur. 
Idem in eodem primo : ** argillam mixtam acere. 

Acus dicitur/ qua sarcinatrix, vel etiam ornatrix utitur : 



6 ' Acus, Qtda sarcire, £fc. in Mannscripto.' Fulv, Ursin. — 7 Alii subslemeyi- 
dum coiijiciunt, teste Scaligero. — 8 Eodem primo rejicienda esse censet idem. 



NOT^E 



sentiiint. Acnpedium Lncilius dixit 
agipedem: ' agipes vocem mittere coe- 
pit.' At agipes nihil alind est quam 
agypes, qnod pro aciipes, id est, acu- 
pedius. Nisi agipedem facete dixerit 
Lucilius pro pcdibus agentem, hoc 
est, orantem non vero ore et linguii. 
Qua ratione forsan non inconimode 
et aipes legetur, qnod pede aiat, dicat. 
Vide ' Pedarium.' Dac. 

' Acus] Quod ait : ' Exercitus quo- 
que instrnctio,' &c. falsum est. Non 
enim Acum, sed Aciem dicimus. Por- 
ro Acum intelligit, quam alibi Cnaso- 
nem vocat, quae et discerviculum vo- 
catur. Lncilins xxx. ' Euplocamo 
digitos, (liscerniculumque capiHo.' 
GraBci»ta\a^i5a. Apnleius ' acum cri- 
nalem:' de qua Martialis : ' Tenuia 
ne madidi violent bombycina crines, 
Figat acus tortas sustineatque comas.' 
Ita enim legendum in Martiali. Nam 
in vulgatis perperam, madidos. Qiiod 
adeo ejus loci sententiam turbarat, 
ut Turnebo viro dictissimo snspectiis 
quidem locus fuerit: emendare au- 
teni dum tentat, totuin sensum poetaB 
inverterit : de Ornatrice habes apnd 
Suetonium, Jnvenalem, et eundera 
Martialem. Graeci et Koati-fiTpiav et 
Kop,(iiTpiav : quo nomine Fabnla edita 
Naevio. Fuitqne munns illnd pecu- 
liare, ut qnaedam ancillas nihil aliud 
qnam ornatrices essent: nt patet ex 
veteri inscriptione : cineribvs. ha- 

MILLiE. ALBIONI^. QV1NT.E. ORNA- 
TRICI. FESTVS. M. SEPTIMI. GALH 
DISPEN. CONTVBERNALI. B. M. F. ET 



SIBI. Jos. Scal. 

Acus] Ex uno tantnm libro liaec 
snmta sunt, mihi valde suspecta; et 
quae referuntur, non reperi lib. iii. 
Varronis, sed liaec : ' in cubilibus, 
cum partnrient, acus snbsternen- 
dum :' et postea: ' Condnnt in fur- 
fures, aut acus.' Et libro primo : 
' Ita fit, ut qnod levissimum est in 
eo, atque appellatur acus, evannetur 
forasextraaream.' Et postea : ' Pa- 
rietes et solum opere tectorio mar- 
moratu loricandi, si minus ex argilla 
mixto acere e frnmento, et amurca.' 
Hapc fortasse snnt, qnas Paulus, sive 
quis alius, referre voluit. Vide Ace- 
ratum et Obacerare. Ant. Aug. 

Acus'] Quae hic referuntur, ea apnd 
Varronem frustra qnaeras : legitur 
tantum in tertio : ' In cubilibus cum 
parturierit acns substernendnm :' et 
mnlto post, ' eas substernendum pa- 
lea.' Et in primo, ' ita fit, nt quod 
levissimum est in eo, atque appella- 
tur acns,evanneturforasextra aream.' 
Et postea: 'Si minus,ex argilla mixto 
acere e frumento et amnrca.' Quae 
omnia Paulus more sno truncavit et 
verbis suis per epitomen protnlit. 
Sed in ejus verbis alind turbatum fii- 
isse certum est : scripserat enim : A- 
cus palea est. Varro rerum rusticarum 
terlio : Acus subsfernendum parturien- 
tibus. Primo : Acus in area excutitnr. 
Idem eodem : Argillam mixtam acere. 
Dac. 

i' Acus dicitur] Acus ornatricum 
alio noniine discerniculum -vocatnr, 



36 



SEXTI POMPEH FESTI 



paleae etiam quaedam de fruraento acus dicuntur. Ex- 
ercitus quoque instructio ; ' quod ea pars militum vehe- 
mentissima est ad hostem vuhierandura acumine telo- 
rum: totum autem ex Graeco sermone trahitur; cum 
sarcire apud illos axsa-aa-Qai dicitur. 

Ad,'" aut proprie personam significat ; ut Eo ad Pompei- 
um : aut locum, ut Abiit ad theatrum. 

Adagia," ad agendum apta. 

Adasia,° ovis vetula recentis partus. 

Adaxint : p adefferint. 



qiiia ca capillos distingiinnt, iliscer- 
niint. Acuni crinalem vocat Apii- 
leius. Ornatrices aiitem nos dicimus 
coiffeuses. Nani ftiit apiid Veteres 
niunus illiid peciiliare, ut quaedam 
ancillae nihil aliud essent quani orna- 
trices, ut hodieque apud nos. Sueton. 
in Tiber. 40. ' Haec matris meae H- 
berta et ornatrix fuit.' Idem. 

' Exercitus quoque insfructio'] Fal- 
siim est ; non enim actnn sed aciem di- 
cimus, ut optime Scaliger. Idem. 

"' Ad] Denotat motum ad locum, 
ajmd factuiu in loco. Ad verbis mo- 
tus conjiingitur, apud non ilem. Iiuie 
Lucilins Sat. ix. ' Sic et apud te lon- 
ge aliud est, nam idem valet ad te, 
Intro nos vocat ad se se : tenet intus 
apiid se.' Interdum tamen ad sumi- 
tur pro apud, iit apud pro ad. Idem. 

" Adagia'] Lege Adagio. Varr. lib. 
VI. de L. L. ' Adagio et litera com- 
mutata abagio dicta ab eo quod am- 
bit orationem, neque in aliqua una re 
consistit sola, ambagio dicta, iit ain- 
bustum quod circum ustum est.' Er- 
go adagio pro ambagio, quod sit ser- 
mo circumambiilans, et multis rebus 
possit convenire. Sic Grsecis irapoi- 
fila, a irapdi, ad et olfxos via, GIoss. 
' adagio, Trapoifxla.' Sed vox illa jam ob- 
soleverat ipsius Varronis aetate; scri- 
bit euim lib. vi. 'Apud Valerium 



Soranum vetus adagio est, o P. Sci- 
pio. Quod verbum usque eo eva- 
niiit, ut Graecum Trapoifj.ia pro eo po- 
sitiim magis sit apertuni,' Idem. 

o ^dasja] liiGlossisIsidori: 'Ada- 
sia, ovis major natu.' Jos. Scal. 

Adasia] Isidor. ' Adasia, ovis ma- 
jor natu.' Sed quid fiet illis recentis 
partus? Dubitabat Doctissimus Vos- 
siiis num adasia sit pro adaxia, praeter 
a>tatem adacta ad partum, ab adaxint 
pro adegcrint. Ego potius existimo 
ista receiilis pnrtus interpretationem 
esse \oc\s TrptiiriTOKos,' primogenitus.' 
Ita iit Paiili vcrba sic intellipenda et 
distinguenda sint Adasia, ovis velula, 
recentis partus. Id est, primogenita, 
id est, qiiam recenti sive primo partii 
mater peperit, et inde patet ciir Isi- 
dorus dixerit, ' ovis major natu.' Sic 
infra ' avillas, agnas receutis partus.' 
Nam avillae agnae vetulae. Dac. 

P Adaxint] Plaut. Aulular. Jos. 
Scal. 

Adaxint] Plaut. Aulul. i. 1. ' Uti- 
nam me Divi adaxint ad suspendinm. 
Potius quam quidem hoc pacto apud 
te serviam.' Ad quem locum male 
Nonius adaxint dixitesse pro adigant. 
Nam luanifesto pro adegerint, vel 
etiam pro adaxent, pro adegissent, 
Dac. 



DE VERBORUM SIGN IFIC ATION E LIH. I. 



37 



Adcensi "^ dicebantur, qui in locum mortuorum militura 

subito subrogabantur ; dicti ita, quia ad censum adji- 

ciebantur. 
Addicere ^ est proprie idem dicere, et approbare dicendo. 

Alias addicere damnare ' est. 
Addubanum,' Danubium.9 
Addues, " addideris. 
Adeo " duas habet significationes : nam cum prima acuta 

efFertur, idem significat, quod accedo : ut cum dicimus : 



9 Vett. libb. Adduhanum, dubium. Legendnm monet Scal. Ad dubienum ; 
ud dubium: sed vid. Notam Dac. infra. 



NOT^ 



1 Adcensi'] Vide ' adscriptitii.' Id. 

■■ Addicere] Approbare : quare in 
Auguraiibus aves dicuntur addicere, 
cum suadent, probant, ralum faciuut. 
Idem. 

^ Alias addicere damnarej Addicere 
proprie est, debitorem qui non est 
solvendo in potestatem creditoris tra- 
dere, unde addidus damnatus, credi- 
tori traditus. Plaut. Bacchid. v. sc. 
ult. ' Ducite quo lubet tanquam qni- 
dem addictos.' Inde Achemaenides 
apud Virgil. iii. JEneid. ' huic me, 
quxcumque fuisset, Addixi.' Ad- 
dixi, devovi, in servitutem tradidi. 
Idem. 

' Addubanum] Lege, Ad dubienum : 
ad dubium. Ut ab alio alietms, a socio 
socienus, sic a dubio dubienus. Jos. 
Scal. 

Addubanum Danubium'] Vett. libb. 
Addubanum, dubium, qua re motus 
Scaliger legendum pronuntiavit, ad 
dubienum : ad dubiian ; ut ab alio, ulienus, 
a socio, socienus, sic a dubio, dubienus. 
Sed amplius de hoc loco deliberan- 
dum existimo. Immo et temere fe- 
cit Scaliger. Recte enim Addubanus, 
sive potius Abnobanus Danubius dici 



potuit a monte Abnoba, nnde pro- 
rumpit, circa Ducatum Virtember- 
gensem. Forsan et Addubanus non 
Danubius, sed is fluvius sit qui Grae- 
cis 'ASovas, quique ex Adula nionte 
fluens in partes interiori vicinas Gal- 
liae Larium implet lacum, et inde 
exitinPadum. Namin Gloss. ' Adu- 
banus, 'ABoias.' Dac. 

" Addues] Veteres dicebantcrfduo 
et adduo. Neque omiserunt veteres 
illae Glossse : ' Adduo, TrpuaTiOw.' et 
lex XII. Tabularum: sei. pater 

FILIOM. TER. VENOM. DUIT. FILIOS. A 
PATRE. LEIBER. ESTO. Nam VUlgUS 

male edit, venumdamt: immo barba- 
re, et ineple. Jos. Scal. 

Addues] Pro adduis, i. addas, et ad- 
dideris: Veteres autem dicebant d«e- 
re, unde duim, pro detn, sive dederim. 
Terent. Phorm. iii. 2. ' Di tibi om- 
nes id quod es dignus duint.' i. dent, 
at pro dederint apud Plaut. prol. Ani- 
phitr. ' Sive adeo jlLdiles perfidiose 
quoi duint.' Sic Terent. ' perduint' 
pro ' perdant.' ' Subvortit' pro 
• subvortat.' Horat. ' edit ' pro ' edat.' 
Catull.' ' annuit ' pro ' annuat.' Dac. 

'^ Adeo'] Utramque significationem 



38 



SEXTI POMPEII FESTI 



Adeo praetorem : cum autem secunda, id est quod us- 
que eo ; non quidem secundum rationem '/ quia ad prae- 
positio accusativis accommodata est ; sed vetusta qua- 
dam loquendi consuetudine. 

Ad exitam aetatem, ad ultimam astatem. 

Adfabrum,^ fabrefactum. 

Adfatim ^ dictum a copia fandi, sive abundanter. Livius : 
Adfatim edi, bibi, lusi. Terentius adfatim dixit pro eo 
quod est, ad lassitudinem. 



NOTiE 



Glossariiiiii aniplectitur, ubi: ' Adeo, 
iimSaomov, eVl rovToiSy Ka\ npocripxo- 
fj.at.' Idem. 

y Non quidem secundum rationem'] 
Cur hoc Festus sive Paiilus secun- 
dum rationem neget fieri non equi- 
dem video. Si enim przepositio arf 
accnsativis accomniodatur, acconimo- 
datur etiam et adverbiis niotus, ut 
* 60,' ' quo,' ' huc ;' dicitur enim ' ad- 
huc ' pio ' adhoc ' Terent. Adelph. 
IV. 4. ' Sat adhuc tua nos frustrata 
est fides.' Et ' ad quo.' Afranius, 
' ut scire possis ad quo te expediat 
loqui.' Ubi ad qno niiiii aliud esl 
quani ad quod, ut nec adeo, niliil aliud 
quam nd id. Neque enim eo, quo, illo, 
sunt accusativi plurales, ut male pu- 
tavit doctissimus Sanctius in sua Mi- 
iierva, quasisit in accusativo,eos,eas, 
ea, vel eo ; illos, illas, illa, vel illo, 
ut duo et ambo. Idem. 

^ Adfabrum'] Cuni aliqnid pulchre 
factum significatur, affabrum dicitur, 
unde affahre, pulchre, quod etiam fa- 
ftredicitiir: Plaiit. alicubi. Contra in- 
/a6re, foede. Pacuvius in Nipt. ' Bar- 
baricam pestem navibus uostris ob- 
tulit Nova figura f<ictam, commissam 
infabre.' Idem. 

Adfatim] Abundautcr, ad sntieta- 
tem, ab atfatu, vel a Graco atpdTus, 
quod Hesycli, immensum interpreta- 



tur. Et ita Priscianus lib. xv. sed 
ex Servio docemur Veteres dixisse 
falim. Ita enim i. /Eneid. ' Fatiscunt, 
abiindanter apeiiuntur, fatim enim 
abundanter diciiiius, unde et adfa- 
tim.' Et ita Festi locus accipiendus. 
Idem. Verba Livii, ' adfatim edi, bibi, 
Iiisi,' sunt ex vetcri Odyssea, quod 
Homerus dixerat, twv S" etpayov r 
eiriov Te, Kal alSoioia-iv eSwica. Nam 
cum melior pars veterum interpre- 
tum in eo loco rh aldolois exponeret 
a(bpoSi(Tlots, qiiod veruui est, quicquid 
excuset Eustath. et prudentes ac sci- 
entes errant qui aliter exponunt, La- 
tinus iuterpres vetus longe casliiis 
dixit lusi, et tamen abuiide explevit 
sensum Homeri. De eo loco Home- 
ri vide amplius loquacissiinum ejus 
interpretem Euslathium: locus est 
'OSva-ir. O. Jos. Scalig. Huc alludit 
Sardanapali Epiiaph. ' Ede, bibe, 
lude, post mortem nulla voluptas.' 
Ludere enim sappius de congressu 
Venereo. Petron. ' Invenit nie cniii 
fratre ludeniem.' Sic Graeci wai^etv 
de eadem re dicebant, nt apud Lu- 
cianum alicubi. Et in illo Genes. 
cap. 26. de Rege Abimelech, «iSe rbv 
'laaaK trai^ovTa /uera 'PtjSe/CKas rrjs yv- 
vaiKhs avrov, vidit Isaac ludentem 
cum Rebecca luuliere sua. Dac. 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. 



39 



Adfectare ^ est pronum animum ad faciendum habere. 
Adfines/ in agris vicini, sive consanguinitate conjuncti. 
Adiirettus,'* apud Ennium adgrettus fari, pro eo quod est 

adgressus ponitur, quod verbum venit a Gra^co aypu. 
Adigas ^" dare cogas.'° 



10 Legendnm putat Scal. Adigas, ad rcm cogas, vel potiiis Adigas, adire 
cogas, probante Dac. Fiilvius Ursinus legebat, Adigas, cogas. 

NOT;E 



>> Adfeclare] Magno affectu aliquid 
appeteie, captare, Tereiit. Heauton- 
tiui. II. 3. ' ad doininas qui atfectant 
viani.' Virg. iv. Georg. ' Vianique af- 
fectat Olympo.' Idem. 

<= Adfines] Glossarium : 'Adfinis, 
tifxlBpos, npos yevos. lege : Adfinis, 
•yafj.Pphs, TTpbs y4vovs. Idem post : 
' Adfiuis ayx^Qip/J-oov, kuI 6 kut f-mya- 
fxiav avyyfvrjs.' ' Adi\n'\s,avi\pi6s.' Jos. 
Scal. 

Adfines]ln agris vicini, qui confines 
agros possident. Item adfines viri et 
uxoris cognati,quod dna; cognationes, 
quae duaj inter se sunt, per nuptias 
copulantnr, et altera ad alterius cog- 
iiationis finem accedit : de utroque 
Gloss. ' adfinis ayxiOepixov, /cal 6 Kar' 
4inyriiJ,iav avyyevrjs :' i. Conterminuset 
per nuptias conjunctus. Dac. 

<i Adgrettus] Eodem niodo, quo 
* Mertus,' ' Pullus,' et simiiia. Non 
video quare dicat a Gr<pco &ypit. Sane 
diu putoesse, cum desideratnr nielior 
pars Grafcarum vocum in liac Epi- 
tome Festi. Nam quie liodie extant, 
fere omnes arbitrio correctorum liiic 
inculcatae sunt; ut istud &ypei: quasi 
iliud Homericum aypet nav liabeat 
aliquid commune cum Adgretus. Sed 
quare deducit a Gra-co, si dictiim est 
]no Adgressus? Manifesto verbahaec 
ultima intrusa videntur ab aliquo 
Bcioio, sive ipse Paiilus mutilator 



fuit, sive alius quis ilio non doctior. 
Jos. Scal. 

Adgretlus] Aggressus, more Gra.'Co- 
rnm, qui pro ao' scribunt rr, diceba- 
tur etiam adgretus simplici t; infia 
p\o&ypfi, quod corruptura est et mu- 
tiluin, legendum est iyeipofiat, i. sur- 
go : ex ipsomet Festo in voce egretus, 
ubi ' egretus et adgretus a GraecO 
sunt ducta, a snrgendo et proficiscen- 
do.' Quare frustra est Scaliger, cum 
ista, quod verbum venit a Grceco &ypei, 
a sciolo quodam liuc iiitrusa suspica- 
tur. Vide ' egretus.' Dac. 

« Adigas] Puto legendum, Adigas, 
ad rem cogas. Nam ut ineptum esset 
putare verbum Adigere csse, cogere 
dare; ita Latinissimuni scimus esse 
Adigere, ad aliquid cogere, ut ' Adi- 
gere aliquem arbitriim :' ' Adigere 
aliquem ad jiisjurandum,' iTrdynv 
'6pKov. Et melius vetercs Glossae : 
'Adeg\t,Trpo(TweTi(T€v.' Potes et legere : 
Adigas, adire cogas. Quod verissimum 
piitamus. Jos. Scal. 

Adigas] Ut ' adigas jusjurandum,' 
pro 'jufjurandum dare cogas,' quod 
non placet; quare legendum cum 
Scaligero, adigas, ad rem cogas. Nain 
Latinissimum est adigere pro ad ali- 
qiiid cogere; vel potius, adigas, adire 
cogas. Sic adigere aliquem arbitrum, 
id est,agere aliquem ad arbitrnm, co- 
gere aliquem adire arbitrum. Dac, 



40 



SEXTI POJIPEII FESTI 



Aditiculum, parvum aditum. 

Adlecti ^ dicebantur apud Romanos, qui propter inopiam 
ex equestri ordine in senatorum sunt numero assumti : 
nam patres dicuntur,8 qui sunt patricii generis : con- 
scripti, qui in senatu sunt scriptis annotati. 

Adlicit'' est, perducit aliquem inrem:" dictum a verbo 
lacit, id est, decipit. Hinc descendit inlicere, et oblec- 
tare, id est, frustrantem inducere.'^ 

Adlivescit, livere incipit : hoc est, lividum fieri. 

Admissivae aves' dicebantur ab auguribus, quae consulen- 
tem juberent.'' 

Adnictat,'' saspe, et leviter oculo annuit. Naevius in Ta- 



11 CensetDac. forsan rescribendum perducit aliquem in rele. — 12 Frustrari, 
aettinducere legendum monet Fulv, Uisin. — 13 AVujuvarent, teste Scal. 



NOT^ 



' Adlecti] Totus hic locus de Sena- 
toribns nimis praecisus est a Paulo. 
Sunt enim Senatores Patres, Senalo- 
res patricii generis, et patriciorum 
auctores: snnt Senatores conscripti 
a L. Junio Bruto, ex primoribus 
cquestris ordinis, ut Livius scribit, 
adlecti. Hi igitnr adlecti dicebantur, 
quod propter inopiamSenatorii ordi- 
nis ex equitibus assumti sunt. Idem 
factum est post puguam Cannensem, 
adlectis a Dictatore M. Fabio Biite- 
one iis,qui magistratiim obtinuissent, 
neque in Senatum lecti essent, iteui 
qui spolia domi, aiit civicam babuis- 
sent. Idem Festns verbo*Qni patrcs,' 
alios auctores secutus, a P. Valerio 
Cos. conscriptos refert. Diouysins 
utriusque Consulis consilium fuisse 
ait, et Bruti, et Piibiicolae. Tacitus 
cum Livio consentit, praeterquam 
quod eos minornm gentinm appeliat, 
quod Livins centum Senatoribns a 
Prisco rege adlectis tribuit. Vide 
etiam Festum verbo * Conscripti.' 
Ant. Aug. 



Adkctil Eos intelligit qui exactis 
regibus propter Senatns inopiam ex 
primoribus equestris ordinis a Lucio 
Junio Bruto assumti sunt. Liv. lib. 
II. iidem et conscripti dicti, vide ' Con- 
scripti ' et * Qui patres.' Dac. 

s Nam patres dicuntur] Infra tamen 
a paternae curaj similitudine Patres 
appeliatos dicit : vide in ' Patres.' Id. 

^ Adlicit] A lacio, quod est decipi- 
endo iu fraudem indiico. Vide ' La- 
cit.' Ista, perducit aliquem in rem, 
milii suspecta sunt. Kescribendum 
forsan, perducit aliquem in rete. Sic et 
illicere proprie est illaqueare et pelli- 
cere, in fraudem inducere. Idem. 

' Admissiva aves] Qna- faventes pro- 
positum nostrum nosjubent persequi, 
et consilium nostrum suo garritu vel 
volatu faciunt ratum. ' Admittere' 
enim proprie est, sinere fieri. Te- 
rent. Eunucli. iv. 6. 'Sed tu qnod 
cavere possis, stiiltuin admittere est.' 
Idem. 

^ Adnictut] Versiis Naevii iutegrio- 
res posuimus in Conjectaneis: sunt 



DE VERBORUM SIGNIFICATION E LIB. l. 



41 



rentilla : ' Alii adniitaf, alii adnictat, alium amat, alium 
tenet. 

Adolescit"* a Grteco ah\i(rxui, id est, adcresco, venit:'+ 
unde fiunt adultus, adolescens, altare ;" eo quod in illo 
ignis excrescit ; et exoletus, qui excessit olescendi, id 
est, crescendi, modum : et inolevit, id est, crevit. 

Adoptatitius '^*" ex adoptato filio natus. 



14 Legendnm viJefur Scal. Adolescit, ab olesco, id est cresco, venit. 
tt5oA.e(rx(iy alii aAiftc. — 15 Alii Adoptivus, 



NOTyE 



auteni hi : ' Quasi in choro pila 
Lndens datatim dat se,et communeni 
facit. Aliumtenet: alii nutat : alibi 
manus Est occupata: alii perpeUit 
pedem. Alii anulum dat spectandum 
a lahris. Alium invocat: cuni alio 
cantat: attamen Aliis dat digito lite- 
ras.' Jos. Scal. 

Adnictal~\ Ab inuBitato 'niveo,' 
nnde ' conniveo,' ' nictare,' conjuga- 
tione niutala, ut a ' tlicere,' ' dictare.' 
In eo autem differunt ' nutare,' ' an- 
nuere,' et ' nictare,' quod 'nutare' 
capiti,' annuere ' vel ' nuere,' naribus 
vel labiis, ' nictare ' ocnlis dicanuir. 
Sed discrimen illud a Veteribus neg- 
lectum aliquando. Dac. 

' Navius in Tarentilla] Verba Naevii 
aliter Isidorus, qui locum integruni 
sic adduxit : ' Quasi in choro pila 
Ludens datatim dat se et communem 
facit. Alium tenet, alii adnictat, alibi 
manus Est occupata, ast alii percellit 
pedem, Alii dat annulnm spectanduni, 
a labris Alium invocat, cumqne alio 
cantat, attamen Aliis dat digito lite- 
ras.' Idem. 

n> Adolescit] Sine dubio legendum : 
Adolescit, ab olesco, id est cresco, venit. 
Quod confirmatur sequeutibus. ' Ex- 
oletus,' inquit, ' qui excessit olescen- 
di, id est, crescendi, modum.' Vide 
'Subolescit.' Animadverte semper, 



in hac lacera et misera Epitoma, in- 
ter alia, quze ab importunis emenda- 
toribus supposita sunt, duo saepL- 
us occurrere : aliquam etymologiam 
Graecam, ut hic, et voces has, id 
EST. Quod locis suis indicabimus. 
Alioqui, si voluissemus, stultorum 
niore, ut inquit ille, esse molesti, et 
hariolari id dictum a Festo, quod 
nunquam illi in mentem venisset, po- 
tius legeremus, a Graeco &\Sw, vel 
aXdaivu, Jos. Scal. 

Adolescit] A Graeco oSoAeo-xw.iuepte. 
Legit Scaliger, Adolesco,a. verbo oles- 
co, ex sequentibus, ubi, ' exoletus qui 
excessit olescendi, id est, crescendi, 
niodum.' Ut et in ' Suboles.' Si quis 
erit tamen qui Graecum etymon reti- 
neat, pro aSoAeo-xco, legatnecesse est, 
vel dASeo) vel dAS-^ffKO). Dac. 

" Attare] Ab ' adolesco.' Sic igitur 
ducenda analogia: adolesco, adoli- 
tum, adoltum, altum, altare. Vide 
infra ' altaria,' ubi melius ab altitu- 
dine. Idem. 

" Adoptatitius] Isidori Glossse : ' A- 
doptarius, puer ex adoptato natus.' 
Utra lectio melior, nescio. Jos. Scal. 

Adoptatitius] Apud Plautum tanieu 
adoptutitius manifesto ipse adoptatus. 
Poenul. V. 2. ' Ag. Siquidem Anti- 
damarchi quaeris adoptatitium, Ego 
ipsus quem tu quaeris. Ha. Heni, 



42 



SEXTI rOMPEII FESTI 



AdorP farris genus, edor quondam appellatum, ab cdendo, 

vel quod aduratur ut fiat tostura : unde in sacrificio mo- 

la salsa eflicitur. 
Adorare'' apud Antiquos significabat agere, unde et legati 

oratores dicuntur ; quia mandata populi agunt. 
Adoream "^ laudem,'^ sive gloriam dicebant : quia gloriosum 

eum putabant esse, qui farris copia abundaret. 



16 Distinguendum monet Dac post Adoream : Adoteam, luudem. 



KOTIE 
quid ego audio ? Ac. Antidamarciii tr( 
gnatuin riie esse.' Et paiilo post : 
' Demarcho item ipse fuit adoptati- 
tius.' Duc. 

P Ador] Adur dicebant Veteres, 
quod Grafcum est, a.evp, nulla litera 
immutala praster 6, in d: ut Oehs, 
Deus. Dichur et Adus, Aderis. Glos- 
sarium : ' Adus, alros.' Ita enim le- 
gendum. Postea declinatum Adus, 
Adoris: ut pignus, pigneris : pignoiis: 
tempus, temperis, temporis. Itaque 
fit, ut in obliquis secunda nunc pro- 
ducatur, nnnc corripiatur. A. Gau- 
nius vetus poeta corripit in illo ver- 
su: ♦ Illain sponte satos adoris stra- 
visse maniplos.' Item : ' Hic adoris 
dat primiliiis tibi : sangiiine libat.' 
Ausonius: 'Mox ador, atque adoris 
de poliine puititicuni far.' Producit 
idem Gannius in ilio : ' Emicat in nu- 
bes nidoi ibus ardor adoris.' Quare 
doctissimus Grammaticus Priscianus 
ait irreguiare lioc nomen esse, quod 
ciim iii ov terminetiir, tamen obiiqiios 
oorripit contra aliorum naturam : et 
cum neutri sit generis, tamen in or 
desinit. Utrumque falsum. Nam ne- 
que cum obliquos prodiicit, est neutri 
generis, sed niasciiiini : neque cum 
neutri est gein-ris, in or terminalur. 
Qiiamvis enim dixit Ausoniiis, ' Mox 
ador, atque adoris : de polline piilti- 
ficum far :' tanien ador dictuni pro 
adus: ut ' corpor ' dicebant in neu- 



tro : sed adus in neutro dictum, et 
ador in masculino, ut ' decus ' et 
' decor.' Porro ador est far, seii feia. 
In Glossario transposita ita suo ordini 
restitues, et empudabis. Ita viilgo 
legitur: Ador, vl6deros. Ador, irpoffe- 
veyKfu^la. Lege : Adoptatus, viSdeTos. 
Ador, feia. Adpurat, irpoff^fiPfyKsv, ira- 
paffKfvd^ei, evTpeiri^ei. In eodem legi- 
tur : ' Adonia, elSos aiTov.' Jos. Scat. 

Ador] Potius a Gra?co a6rjp, arista, 
6 in d. Vetei es dicebant udns et ador. 
Unde in obliqiiis seciinda niodo pro- 
ducta, modo correpta. Piodiicitur 
ab udor masciilini ucneris, corripitur 
abadusneutriiis. Videinfra in*nioIa.' 
Dac. 

1 Adorare'] Vide ' Nec' conjunc- 
tionein. Ant. Aug, 

Adorare] In leg. xii. fab. ' 81 ado- 
lat fiirtum, qiiod nec manifestum es- 
cit, diiplioncm liiito.' Dac. 

' Adorcam] Glossarium vefus, cu- 
jus ope multa vetustatis sitn sepulta 
eruimus: ' Adoriosus, evSo^ns, Affwon- 
iruos, aSopviKTjas iTffnnos.' Lege : Ado- 
rio.ius, evSo^os, ws noixw^ios. Ador, 
vIkt], ws no/jLirriios. Qniu intelligat 
nostrum Poinp. Festiim dubitandiim 
non est. Hinc, quain nmlta ad arbi- 
trium suum miilaverit, mutilaverit, 
perverterit Longobardus iste, facile 
adverti potest. Nam qna> Glossariiis 
ille annotat, ex lioc integro loco de- 
prointa fuirunt sine ullo dubio. Ado- 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. I. 



43 



Adproraissor ' est, qui quod suo nomine promisit, idem 

pro altero quoque promittit. 
Adrumavit/ rumorem fecit, sive commurmuratus est : quod 

verbum quidam a rumine, id est, parte gutturis putant 

deduci. 
Adsciscere " est adjungere, vel adsumere. 
Adscripti " dicebantur, qui in colonias noraina dedissent, 

ut essent coloni. 
Adscripticii ^ veluti quidara scripti dicebantur ; qui sup- 



NOTiE 



rea pro laude accipi ccepta est, post- 
quam praemiuni iiiilitibus fiumentuui 
erat, parta victoria. Plautus : ' Qui 
multa preeda atque adorea affecit 
popularis suos.' Jos. Scal. 

Adoream'] Distingue post adoream, 
hoc modo, adoream, luudem, sive glo- 
riam. Parta victoria frumentum mi- 
litibus dabatur in pra-mium, uude 
factuni ut adorea pro laude et gloria 
dici coepta sit. Itaque optime Gloss. 
' Adorea, S6^7j rj a-nb tou tto\4ixov.' i. 
Laus quae bello parta est. In Glos- 
sario vet. ut optime monuit Scaliger, 
legitur, adoriosus, epSo^os ws no/u7r^i'os. 
Ador, viKr} ws noij.Trri'ius : i. Adoriosus, 
gloriosus, ut ait Poinpeius. Ador, 
victoria, ut Pompeins. Ubi mani. 
festo nostruni Pompeium Festum in- 
telligit, et ex iis quam multaad arbi- 
trium suum mutaverit, nmtilaverit, 
perverterit Pauins, facile adverti po- 
test, nam quaj Glossarius ille anno- 
tat, ex hoc integro loco depromta 
sunt absque ullo dubio. Dac. 

* Adpromissor] Promissor promit- 
tit, adpromissor adpromiltit, id est, 
quod alter promisit in se recipit. 
Sed liicFesti locus mutilus est, quip- 
pe ex eo una vox excidit. Lege 
igitur, Adpromissor est qui quod suo 
nomine promisit alter, idem pro altero 
quoque promiltit : nihil certius. Idem. 

' Adrumavit] Frequentativum usur- 
pavit Naevius, Rumitant : ' Simitu 
ahus aliunde rumitant inter se.' Est 



versus Saturnius. Alioqui Rumare, 
est drjXd^eiv, ut de agnis diccbant 
Veteres, quos propterea subrumos 
vocabant. Significat item \pa>ni^fii> 
rhv iraiSa. Glossarium : ' Rumat, ifi- 
/Spco/iaTtfei.' Sed Isidovus: ^ Adruma- 
vit, rumorem altulit,' Veteres Gios- 
sse: ' Adrumo, conrumo, (prjfjii^w, vul- 
go.' Jos. Scal. 

Adrumavit] Isidor. in Gioss. ' Ad- 
rumavit, rumorem attulit.' Et Gloss. 
vet.'adrumo,conrumo,(^rj/iifa), vulgo.' 
A rumo frequentativum rumito. Nae- 
vius : ' Simitu alius aliunde rumitant 
inter se.' Vide ' Rumito.' Dac. 

" Adsciscere] Proprie populo suffra- 
gium ferente adoptare, assumere, vel- 
uti leges, ritus, niores, ct similia. 
Unde a publicis ad privata transla- 
tum adsciscere est lioc vel illud sibi 
adjungere, assumere in usum suum 
atque connnodum. Idem. 

^ Adscripti] Qiii nomiua dederanf, 
ut e patria in coloniam mitterentur. 
Liv. lib. XIV. ' Coloni adscripti in 
colonia, quam testeni integritatis 
justitiaeque habebant.' Ad eorum 
similitudinem postea adscriptitii dici 
coeperunt agricolap, et coloni rusticis 
praediis excolendis, sic addicti ut eo- 
rum portio qua^dam et instrumentum 
ruslicum censerentur, et iina cum 
prasdiis ad enientes transirent. Idem. 

y Adscripticii] Ex his, quae liic 
tractantur, docemur Adscripticios dic- 
tos Accensos, et Velalos. Quod et 



44 



SliXTl POMPEII FESTI 



plendis legionibus adscribebantur : hos et adcensos dice- 
bant/ quod ad legionum censum essent adscripti : qui- 
dam velatos, quod vestiti inermes sequerentur exercitum : 
nonnulli ferentarios, quod fundis lapidibusque proeliaturi 
ea modo ferrent, quae in hostes jacerent: alii rorarios/ 
quod id genus hominum ante, quam acies coirent, in mo- 
dum rorantis tempestatis dimicaret. 
Adfectata '^ *> femina vel in bonam partem dicitur, velut ho- 
norata, vel in malam, quasi ad extreraum periculum 
adducta. 



17 Adsectala Scal. in texUi : sed v. not. inf. 



NOT^ 
idem infra confiimatui-; ' Velati,' in- 
quit, ' appellabantur vestiti, et in- 
ernies, qui exercituni sequebantur, 
quiqiie in inortuoruin niilitum loco 
substituebantnr.' Postea in munici- 
piis, itemque Roniae, publici luiniste- 
rii Qomen fuit Accensus Velatus, ut 
apparet ex hac inscriptione : 

T. STATILIVS. VOL. PROCVLVS 

ACCENSVS. VELATVS. ET. ARGENTARIA 

EVTYCHIA. PARENTES. FILIO. OPTV- 

MO. ET 

ORCIVIAE. anthidI. vxorI. EIVS. SI- 

bIqve. et. svIs 

libertIs. libertabvs, posterIs- 

qve. eorvm. 

Item patet ex alio saxo, quod est iu 



Adscripticii] Item adscriptivi, mi- 
lites, qui extra ordinem et extra nu- 
merummilitias adscripti sunt. Plaut. 
Menajch. 1.3. ' Er. Extra numerum 
esmihi. Pe. Idem istiic aliis adscrip- 
tivis ad legionem fieri solet.' Varr. 
lib. VI. de L. L. ' Adscriptivi dicti 
qiiod olim adscribcbantur inernies, 
qui succedeient armatis militibus, id 
est, si quis eoruin deperisset.' Dac. 

^ Hos et adcensos diccbant] Vide sii- 
pra in ' adcensi.' lidem et Ferenta- 
rii Varr. de vita populi liom. lib. in. 
' De ascriptivis cum erant attributi 
Decurionibus et Centurionibiis, (|ui 
eoriim habeient numerum, adcensi 
vocabantur. Eosdemetiain vocabaiit 



via Appia Formiis, iit omnibus, qui ferentarios qui depugnabant piignis 
Neapolin proficiscuntur, in conspec- et lapidibus, iis armis quee ferren- 
tu sit. tur non qiiae tenerentur.' Idem. 

* Alii rorarios] Adceiisos tamen a 
rorariis diversos fiiisse, vel iinicus 
Plaiiti locus fidem faciet, ex Frivol. 
' Sequimini Me iiac sultis legioncs 
omnes Lavernae. ubi rorarii Estis r 
En sunt. Ubi sunt accensi ^ Ecce.' 
Rorarii autem dicli a rore, ' qui bei- 
him comniittebant ante, ideo quod 
ante rorat, quain piuit,' Varr. lib. v. 
de L. L. Idem. 

^ Adfectata [Adsectata] Veteres edi- 
tiones, Adfectala. Kecte. Plautus 



l. varronio. l. f. 

PAL. CAPITONl 

scribae. aedilic. 
accenso. velato 

llVIRO. QVINQVENN. 

CVRATORI. VIARVM 

PATRONO. COLONIAE 

ORDO. REGALIVM 

QVORVM. HONORE 

CONTENTVS. SVA. PECVN, 

POSVIT 

L. D. D. D. Jos. Scal. 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. I. 



45 



Adserere " manu '^ est admovere : quod ea quoque, quae in 
terrara dimittuntur, seri dicuntur : unde etiam serae ap- 
pellantur,'* quia foribus admotae opponuntur '9 defixae 
postibus ; queraadmodum ea, quas terras inseruntur. 

Adsidelae,^ mensae vocantur, ad quas sedentes flamines sa- 
cra faciunt. 

Adsiduus*^ dicitur, qui in ea re, quam frequenter agit, qua- 
si consedisse videatur : alii adsiduum locupletem, ^ 



18 'Verbum manu videtur adjectnm: et paiilo post, pro dimittunlur le- 
gendum fortasse demittuntur.' Fulv. Ursin. Demittuntur quoque legendum 
monent Scal. Dac— 19 \\\i apponuntur. 

aOTJE 

tem ulmo,' est vitem maritare. Varr. 
I. de R. R. ' Neque propter eos ut ad- 
serunt vites :' hoc est, neque propter 
eos ovdines ita adseruntur arbores, 
»it adseruntur vites nlmis maritandia, 
quae propterea dicuntur adsitae vi- 
tes. Hinc adserere manum vel manu 
dicuntur vindices libertatis, qui ma- 
num admovent.manu prehendunt, ut 
in libertatem vindicent. Vide in 
voce ' Sertorem.' Dac. 

•i Serte appellantur] A serendo se- 
ras, quod serantur, id est, iigantnr. 
Sed potius a Graeco o-eipa funis, quod 
olim ante inventam seram fune ute- 
rentur. Idem. 

« Adsidela-] De iis nihil apud alios 
scriptores legisse nie memini. Apnd 
Isidornm tantum legitur : ' Adseda, 
sella quadrijugis.' Et eadem forfc 
quae adsidela : ut turba, tnrbela. 
Idem. 

^ Adsiduus] Varr. lib. vi. de L. L. 
' qni adest.assiduus.' Cicer. in libello 
de petitione Consulatus : ' Jam assi- 
duitatis nulhim est praeceptum, ver- 
bumqiie ipsum docet quas res sit, 
prodest quidem vehementer nun- 
quam deesse.' Idem. 

s Adsiduum locupletem] Quod asses 
duit, i. det: itaque in leg. xii. tab. 
' Assiduo vindex assiduus esto. Pro- 
letario civi quivis volet vindex esto.' 



Rudente: 

Am. Ad vos venio. Sce. Accipiam 

hospitio, si nox venis, item, ut 
Adfectatam. Nam nunc nihil est, 

qui te inanem. * 
Qiiem locuin interpretabimur in edi- 
tione Plautina, si Deus faverit. Nam 
ita et legenduni, et digerendi versus. 
Jos. Scal, 

Adfectatafemina] In bonam partem 
GIoss. ' adfectata, (reixv)j,' i. venerau- 
da. Et Plaut. Rud. ii. 4. ' Am. Ad 
vosvenio. Sce. Accipiam hospitio, si 
nox venis, item ut adfectatam. Nam 
nunc nihil est qui te inanem.' Ubi 
etiam sunt qui adfectatam in malam 
partem interpreteniur, calamitosam, 
naufragam, sed manifesto contra 
mentem Plauti qui ' hospitio te ac- 
cipiam item ut adfectatam ' eodem 
modo dixit quo nos vulgo, Je vous 
recevrai comme une grand-Dame, comme 
une Reine. Dac. 

•^ Adserere] Lege, qua; in terram 
demittuntur. Id explicavimus apud 
Varronem de re rustica. Nam qnod 
Varro dixerat, ' Deseritur,' glossema 
appositum est, ' Demittitur in ter- 
ram.' Jos. Scnl. 

Adserere] Vide ' Sertorem.' Ant. 
Aug. 

Adserere] Proprie, appropinquare, 
jungere, maritare. Ut ' adserere vi- 



46 



SEXTI POIMPEII FESTI 



quasi multorum assium dictum pntarunt, alii eum, qui 

.sumtu proprio militabat,'' ab asse dando vocatum existi- 

marunt. 
Adsipere' et Praesipere dicebant antiqui a sapiendo : sicut 

nos quoque modo dicimus ab aequo iniquum, a quaeren- 

do, inquirere. 
Adstassent,'' statuerunt.^° 
Adtegrare ' ' est, vinum in sacrificiis augere : integrare 



20 Legendiim raonet Scal. Adstassint, steterint, — 1 Vid. Notas inf. 



NOTiE 



Ubi assiduus, id est, locuples, opponi- 
tnr proletario, qni e plebe tenuissima 
erat, et nil preeter prolem Reipnb. 
exiiibebat. Assiduo pro locnplete 
nsns est etiam Plaut. Amphit. i. 1. 
' Noctesque diesqne assidiio satis su- 
perqne est, Quo facto ant dicto adest 
cpns quietns ne sis.' Idein. 

^" Qui sutntu proprio militabat] Qnia 
nemo nisi locuples huic snmtni par 
esse poterat, Vernm nt libere dicam 
quod sentio, assiduns et pro locnjtlete, 
et pro eo qni proprio sumtn miiitat, 
ab adsidendo dictus. Locnples enim 
assidiins, qnod Reipub. adsidebat, 
aderat, prspsto erat. Alter vero in 
mnnere siio multus erat, mnneri siio 
adsidebat, totiis incumbebat, &c. 
Cuin Festo tamen Cicero, Quintilia- 
nus, Gellins, sed qni saRpins manifesti 
erroris in etymis ducendis deprehen- 
dnntiir. Idem. 

' Adsipere'] In meis Glossis Isidori : 
* Consipit, saporem habet.' Tertnl- 
lianus de pudicitia : ' Fermentnm 
niodicum totam desipit conspersio- 
nem:' aclwe \yom\t. ,)os. Scal. 

Adsipere] Vide in ' Insipere.' Resi- 
pere etiam videtnr asapiendo dednc- 
tum, qnod significat, redolere. Cicero 
lib. II. de Nat. Deor. ' Minimeque 
resipiens patriam :' ita enim legen- 
dnm ; non, nt habcnt vulgatae edilio- 



nes, respiciens. Idem mendnm irrep- 
sit in verba Varronis, qiias sunt apud 
A. Gellium lib. iii. c. 4. sic enim to- 
tns Varronis locns legendns. ' Neqne 
tamen dubium est, quin ista, et quae 
scripta a Planto non videntur, et no- 
mini ejus addicnntnr, veterum poeta- 
rnm fuerint, et ab eo retractata, ex- 
politaque sint, ac propterea resipiant 
stylum Plantinnm.' Pro rcsipiant, in 
vnlgatis est recipiant. Ful. Ursinus. 

Adsipere] Pio adsapere, verso a in £. 
iit in compositis solet. Sic a 'taceo' 
' contireo :' a ' qnaero ' ' inqniro,' &c. 
Inde GIoss. Isidor. < consipit, saporetn 
habet,' sed ista omnia nihil ad hnnc 
Festi locum. Ait Festus, ' ut ab jeqno 
iniqiins, sic,' &c. Ergo legendiim, 
Adsipere et prcesipere dicebant antiqui 
a sapiendo, Sfc. nihil certiiis. Antiqni 
adsipere etprasipere dlcebant, nt'con- 
sipere.' V'ide ' consiptum.' Dac. 

■^ Adstassent] Scaiiger legit, astas- 
sint, steterint. Sed retinendum adstus- 
sent, nec ideo minus significabit ste- 
terint, e pro i. Legitnr adslassejit, ste- 
terint. Sic supra ' addues, addideris.' 
Idem. 

' Adtegrare'] Ego mufiiumlocnm sic 
supplendnm jiidico, Adtegrare tinum, 
in sacrificiis est vino sacrificiutn augere, 
Integrare enim est adtegrum, hoc est 
minusfactum, instatum redigere, Ad- 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIU. I. 



47 



enim, et adtegrare minus factura, est in statutum redi- 

gere. 
Adtestata'" dicebantur fulgura, quae iterato fiebant, videli- 

cet significationem priorum adtestantia. 
Adtritum," et tritum ex Graeco descendit : quia illi vestem 

istam TgijScuviov^ appellant. 
Adtubernalis,' " habitator continuae tabernae : quod genus 

domicilii antiquissimum Roraanis fuisse testimonio sunt 

exterae gentes, quas adhuc tabulatis habitant aedificiis : 

unde etiam tecta castrensia, quamvis pellibus tegantur,'»^ 

tabernacula tamen dicuntur. 



2 Alii Tpi0a)vas. Pro istam Scal. tritam rpi^dviov.—Z ' Isidovns habet H«i- 
hernalis. Glosaar. attubemalis, L. m. adtabernalis.' Fulv. Ursiii. — 4 Ed. Scal. 
contegantur. 

mOTJE 

facile con- 



tegrare vinum in sacrificiis, inqnit, 
est viiuim minnere, libare, ut eo sa- 
crificiiim adoleat, angeatur, quod 
contrarium est verbo integrare quod 
significat- adtegrum, imminutura, ad- 
tactum restaurare, in statum redige- 
re. Idem. 

Adtegrare'] Locus mRndosissimus, 
qui tamen uon erat nullius momenti, 
cum coirnitionem vetustatis contineat. 
Nam quid est vinum in sacrifiriis au- 
gere ? Nescio an Pauli error sit, qui 
nientem Festi non assecutus est, cu- 
jus culpae manifesta^ alibi deprelien- 
ditur : an vero aliorum, quos posle- 
rior ff.tas tulit, barbarorum emenda- 
torum. Quicquid est, ego scio Fes- 
tum ita scripsisse, Adtegrare est, vino 
sacrijicium augere. Quin enim ita lo- 
querentiir Veteres, neminem diibitare 
puto. Sic Piautus dixit, * augere 
verbenis aram.' Quin ipsa notio verbi 
fidem facit huic rei. ' Adteger' est, 
vpoaQiy^s, qui tactus, et diminutus 
est. Atligere enini Veteres pro Attin- 
gere: ut contra, ' Integer,' oSi^V, 
&6tKTos. Quare et quae seqnuntur, 
corrupta esse, si non aliud, certe ob- 
scuritas loci, ex quo nuUum idoneum 



sensnm elicere possumus 
vicerit. Ne()ne solum haec mendi in- 
doles hunc lociim foedavit, sed et 
transpositio. Legenduni enim : Ad- 
tegrum enim, minusfactum. Integrare 
est, in stalutum redigere. Ubi et lego, 
instatum. Ijjitur vinnm attegrum fit, 
et attegratur, cum libatur. Tunc 
enim minuitur, ut sacrificium augea- 
tur. Jos. Scal. 

"> Adlestata] Qiiae quod priora fiil- 
giira portendebant, id significatione 
sua comprobant, ' renovativa ' etiam 
dicta, et conlraria snnt ' peremptali- 
bus,'quaasnperiora toUunt, perimunt. 
Vide suo loco. Dac. 

Adtestata] Fulgura adlestata sunt 
contraria Peremplalihus. Vide in 
' Peremptalia.' Jos. Scal. 

" Adtritum] A tero, adtero, quod a 
rpi^w, unde TplPuv, Tpifiwviov, vestis 
trita, lacera. Dac. 

° Adtuhernalis] Vide in 'taberna.' 
Idem. 

Adtubermdis'] Male in Glossario : 
* Atturubernalis, KaTrr)\oyeiTuv.' Glos- 
sae Isidori : < Attiberualis, viciuus^' 
Jos. Scal. 



48 



SKXTI POMPEII FESTI 



Advelitatio P jactatio quaedam verborum figurata ab hastis 
velitaribus : velites dicuntur '^ expediti milites, quasi vo- 
lites, id est, volantes. 

Adversus"^ aut contrarium significat, aut idem quod erga. 

Adulari ^ ' est compositum ex accedendo, et adludendo. 

Adulter,* et adultera dicuntur, quia et ille ad alteram, et 
haec ad alterum se conferunt. 

Adulterina signa dicuntur alienis anulis facta. 

Advocitat, seepe advocat. 

Advosem,'^" adversariura, hostem. 



5 Vid. Notas inf.- 
lunt Advortem. 



-6 Perperam, censente Dac. qiiidam lcgendtini puta- 



NOT^ 

P Advelitatio'^ Velitatio et advelita- Ant. Aug. 



tio levior et iimbratilis qiiaedam dimi- 
catio a velitibns qui erant ievis arma- 
turae milites, in acie priiiia collocati, 
ut levem piignam cierent antequam 
coiret exeicitus. Inde ad litisjia et 
jiirgia transfertur. Plaut. in Rudent. 
' Equidem me ad velitationem exer- 
ceo, Nam omnia corusca prae tremore 
fabiilor.' Dac. 

Advelitatio^ Plantiis : ' Velitatio- 
nem verbis compendi fieri volo.' Jos. 
Scal. 

<i Velites dicuntur'] Certe haec non 
sunt Festi, sed barbari racematoris 
qui non meminit alibi Festuni velites 
velatos dixisse. Vide ' velati.' Dac. 

' Adversus] Adversus, vel adver- 
sum, pro, Contra : Sallust. Jiigurth. 
' Sylla profligatis iis quos adversum 
ierat, rediens ab latere Maiiris incnr- 
rit.' Pro, Erga : ut, ' pietas adversus 
Deos.' Cicer. Terent. And. i. 1. ' Id 
gratum fuisse adversum te habeo gra- 
tiam :' quanquatn hic adversum non 
tam erga quam apud. Dac. 

'Adulari] Locus suspectus. Nonius 
canum esse proprium affirniat, unde 
oTrb T^s ovpas fortasse origo nominis 
tracta est, quod canes accedendo et 
adludendo cauda mota blandiantur. 



Adulari] Puto legendum, Adulari, 
est composilum ex ad, el ludendo. In 
Glossario: ' Adol aivSe\4ffrts.' Lege : 
Adolatus, 5(\iaff6eis. In manuscriptis 
exemplarib. legitiir adolari pro adu- 
Inri. Neque temere in multis aliter 
scriptum reperias. Jos.Scal. 

Adidari] Sane non video qiiid velit 
Panliis cum adulari ex accedendo etad- 
ludendo dicit csse compositiim. Lc- 
gebat Scaliger adulari cst composittim 
ex ad et ludeiido. In Rlss. Codd. legi- 
tur adolari pro aduluri, neqne teinere 
in nniltis aliter scriptiim icperias, 
nnde non male adolari simplici l pro 
ad«//a? i,dictnm sit quasi ad ollam ire, 
ollam sectari,quod parasitis solcnne. 
Dac. 

'^Adultcr] A praepositione ad et alter. 
Nam a in compositione vertitur in u. 
Male alii aduUerium quasi ad alterum 
torum : adulter, adulteriiim. Inde 
' adulterina signa,' qiiie alicnis annu- 
lis siint facta. Et ' adulterini nura- 
mi,' ' adiilterinEe staterae,' ' adulteri- 
num testamenttim,' &c. Idem. 

"^ Advosem'] Glossariiim : ' Advores, 
ivavTioi, iirifiovXtviDV.' Jos. Scal. 

Advosem'} Advorsus, extrito r advo- 
suSf a quo advosis. Sed dicebant etiam 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. I. 



49 



AE" syllabam antiqui Graeca consuetudine per ai scribe- 
bant, ut aulai, pictai, musai. 

^Edilisy initio dictus est magistratus,^ qui asdium non tan- 
tum sacrarum, sed etiam privatarum curam gerebat: 
postea hoc nomen et ad raagistratus translatum est. 
Dictus est autem^ Ji^dilis, quod facilis ad eum plebi 
aditus esset : sed et iEdilatus dicebatur eadera dignitas ; 
sicut pontificatus, raagistratus. 

-^dis,* doraicilium in edito ^ positura, simplex, atque uni- 



7 Vocem magistratus abandare censent Ursin. Scal. Dac. Vid.inf.- 
liint Scal. Dac. in aditu. 

NOTvE 

liic advorsis et hoc advorse, hic adnosis 
et hoc advose. Gloss. * advores, Oiyav- 
riot,' ' iwtfiov\evoi)v, advores, hostes, 
qui insidias struit.' Dac. 

^ A E] Nottim est in veteribus mo- 
nimentis aimilius scriptum esse : 
item in libris. Jos. Scal. 

A E syUabarn] Sic in vett. monimen- 
tis, item in libris scriptum est, Aimi- 
lius niore GrEerorum. Dac. 

y ^dilis] ' ^dilis,' inquit, ' primo 
magistratus dictus est : deinde ad 
magistratus translatum est.' Qnid 
istud verbis est? Sane ego non intel- 
ligo. Et verum est illud verbum ma- 
GisTRATUS abundare, ut ita legatur : 
JEdilis initio dictus est, qui cedium non 
tantum sacrarum, sed etiam privalarum 
curam gerebat. Nam hoc nomine om- 
nes, ut loquitur Lucretius, ' aedttuen- 
tes vocabantur ;' ;Edilis enim princi- 
pio aeditimum significabat. Haec est 
mens Festi. Glossarium : ' ^dilis, 
6fji.ri\i^ ayopavSfMos.' Vocat dfjffi\iKa, qui 
in iisdcm aedibus adolevit. In eodem, 
• jEditilis, veuKSpos.' Jos. Scal. 

/Edilis initio dictus est] Verissimum 
est qnod monuit Scaliger, initio vo- 
cem magistratus abundare,quippe quee 
ex linea terlia per librariorum incu- 
riam hnc irrepsit. Legendum igitur, 
/Edilis initio diclus est qui eedium non 



-8Ma. 



Delph. et Var. Ctas. 



tantum sacrarum, sed etiam privatarum 
curam gerebat. Ait euini Festus om- 
nes aedituos, vel, ut loquitur Lucre- 
tius, jEdifuentes,IEd\les vocatos fuisse. 
Postea Mdilis ad Magistratus trans- 
latum, ad quos etiani pertinebat ae- 
diimi cura. Dac. 

^ Dictus est autem] Ab adenndo ae- 
dilis, quod placuit etiam Theophilo 
lib. I. Institut. tit. ii. male : nam ab 
' aede ' ' aedilis,' ut ' ovilis ' ab ' ove.' 
Idem. 

^ jEdis] Corruptum illud, ^dis, do' 
micilium in edito positum. Immo con- 
tra Varro, quse plano pede aditur, 
vult eedim dictam. Legoigitur: jE' 
dis, domicilium in aditu positum : sim- 
plex, atque nniiis aditus. Et sane 
sedes prius a veteribus Ro.dictae fue- 
runt, quae a Graecis oiKdirfSa, hoc est, 
aediiicia, quae de plano adeuntur, vel, 
ut Tertullianus in libio de pallio, pla- 
nitus adeuntur. Jos. Scal. 

JEdis, domicilium in edito] Lege po- 
tius cum Scaligero in aditu. Varr. 
lib. IV. de L. L. ' jEdes ab aditu, quod 
plano pede adibant. Itaque ex aedi- 
bus eflFerri indictivo funere praeco 
etiam eos dicit qui e tabernis effe- 
rnntur; et omnes in censu villas inde 
dicimus aedes.' Et sane aedes veteri- 
biis Roiuanis quae Graecis olKinfSa, ae- 



Pomp. Fest. 



50 



SEXTI POMPEII FESTI 



us aditus : sive ideo eedis ^ dicitur, quod in ea aevum 
degatur, quod Graece alcuv^ vocatur: itaque sedificare, 
cum sit proprie aedera facere, ponitur tamen *= pro omni 
genere constructionis xaT«;)(^p>)o-TixcJ;j. 

J^^ditimus, asdis intimus.'^ 

^dituus,* sacrae aedis tutor : '° id est curam agens. 

^gaeum mare ^ appellatur, quod crebrae in eo sint insulse ; 
ut procul aspicientibus species caprarum videantur : sive 
quod in eo ^Egaea" Amazonum regina perierit: sive 
quod in eo ^Egeus pater Thesei se praecipitaverit. 



9 Alii, teste Scaligero, 



.—10 Ed. Scal. tuitor — 11 Alii jEge. 



NOTiE 



dificia qiiae de plano adenntur. Dac. 

•> Sive ideo cedis] Ineptiim etynion. 
Potius a Graeco airos quod doniici- 
lium, liabitationem interpretatur Eu- 
statliiiis. Idem. 

« Ponitur tamenl Abusive et per 
translationem adificare de re quaiibet, 
quae quacumque opera fabricatur. Ut 
Virgil. de equo : ' Instar montis e- 
quum divina Pailadis arte iiildificant.' 
Idem. 

^ JEditimus, cedis iyitimus] Inepte 
dictum est: nielius Ser. Sulpicius, ut 
Cicero in Topicis refert, in finitimo, 
legitimo, aeditimo, non plus inesse li- 
mu7n, quam in meditullio tullium, sed 
prodiictionem esse verbi vult. Hic, 
nt Varro ait lib. i. de Re Rust. et 
lib. II. de Ling. Latina, apud Gel- 
lium lib. XII. cap. 10. postea «edituus 
appellatus est, non ab ccdibus tuendis, 
nt Varro, Festus, et alii existimant, 
sed quia jeditiinius prius diceretur, 
et una litera elisa sit. Sic testamen- 
tum non a mente diicitur, sed pro- 
ductio verbi est, ut in vestiniento, et 
pavimento. Gell. lib. vi. cap. 12. 
V-ide Cliaris. lib. i. Ant. Aug. 

/Editimus, cedis intimus] Ridicule. 
Mditimus ab cede tantum. Timus niliil 



aliud est quani vocis productio. Pro 
ceditimus, aditumus, et sublato m cedi- 
tuus, non vero ab «dibiis tuendis, ut 
infra Paiilus. jEditimus enim anti- 
quior est, ccdituus recenti novitate ef- 
fictus. Varr. lib. i. de R. R. ' Roga- 
tus ab aeditimo, ut dicere didicimus a 
Patribus nostris, ut corrigimur a re- 
centibiis urbanis, ab ffidituo.' Dac. 

*= Mdituus] Videndiis Varro in li- 
bris de Lingua Latina, et Paulus, et 
Justinianus sub titulo de tutelis : et 
ea, qiiae antea scripsi. Ant. Aug. 

^ JEgcEum mare.] Varr. lib. vi. de 
L. L. ' iEgeeum dictum ab insulis : 
quod in eo mari sic scopuli vocantur 
a similitudine caprarum.' Nam Ca- 
prae Gra?cis aiyis. Alii ab /Egeo Thc- 
sei patre nomen inditum tradunt, ut 
Plutarch. iuTheseo, Hyginusfab. 43. 
verius qni a loco quodam Eubrcae qui 
GraDce K'fya\, Eustath. ad Dionys. pe- 
riegeten : ibi Neptuniis eqiios statiiit : 
Homer. Iliad. N. hlyds' tvda Se ol kXv- 
ra Sw/xara ^evQfffi A/';ni/7js....''E»'0' 'lirnovs 
effTTjo-e noaeiSdwp. ' iEgas : illic autein 
ei puichrae aedes in profunditatibus 
maris...Ibi equos statuit Neptunu^i.' 
Vide Eustath. ibid. et Strabonein lib, 
viii. Dac. 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. I. 



51 



^grum e ex Graeco aviypov appellatur : a quibusdara puta- 
tur a voce doloris appellari, quod est cu «T. 

^gyptinos,'' /Ethiopas. 

iEmidum,' tumidum.'^ 

^miliam gentem "^ appellatam dicunt a Mamerco Pythago- 
ras philosophi filio, cui propter unicam humanitatem cog- 
nomen fuerit ^Emilos : alii, quod ab Ascanio descendat, 
qui duos habuit filios lulum et TEmilon. 



12 AI. timidum. 



NOTIE 

.^grum] Qiianivis aviyphv mere cum dixit vultuiinum. 



poetica vox sit, non ideo tamen ita 
temere rejieienda : recte enim ex ea 
CBgrum: aviyphv sublato v, alyphv, ce- 
grum: aviypov Hesyciiius interpretatur 
(pavXov, mulum, qiiod tam de improbo 
quam de cegro dici solet. Neque ta- 
men caret ratione aegrum esse ab at 
a*i, ut ultinia syllaba sit vocis produc- 
tio. Idem. 

Mgrwn] Jam superius monuimns 
pleramque Graecarum vociim partem 
supposititiam esse. Neque magis er- 
j-atnm est, quara ubi Graeca vox de- 
siderabatur, ut bic ex una etymologia 
duaeconflata?. Saneillud aviyphv,(\nod 
est poeticHm,non est uniusassis. Sed 
ita puto Festiim sensisse : ^^igrum ex 
Graeco a quibiisdam putatur a voce 
doloris appellari, cCl al. Neque pror- 
sus caret ratione. Nam Veteres scri- 
bebant Aigrum. Jos. Scal. 

h Mgyptinos] iEthiopas eos intel- 
lige qui in ^gypti parte olim habita- 
runt, unde et /Egyptus tota yEthiopia 
quondam dicta est. Dac. 

JEgyptinos] Hic ' ^Ethiopas' accipi. 
endnm pronigris hominibus, non tan- 
tum pro natione, Nam yEgyptium 
vocabant nigrum, seu fuscum. Glos- 
sarium : ' iEgyptium, (pai6v.' In quo 
secuti sunt Graecos, qui aly{)itTiov, fi4- 
\av vocabant : ut et aiyvwr iwff ai, /u€- 
AatTOi, Unde Plautus colorem fus- 



Nam alyvir- 
Ttos, vultur. Graeci cum scirent ab ip- 
sis j^gyptiis Nilum "iinir vocari, hoc 
est, nekav, l(ro5vvdfj.cii verbo suo alyxntTi- 
oi/reddideriint. Nam ai^yjmos, iitjam 
monuimus, iJ.i\as. Sic cum scirent 
Edom ipvdphv Graece reddi, ab eo r^f 
GaXaaaav ipvdpa7av appellaverunt si- 
num Arabiciim. Quod autem Nilum 
alyvTTTiov vocarint, satis patet testi- 
monio Homeri, qui alyvnriov fluvium 
ilhim vocat. Cnr autem Nilum voca- 
rint, non inagis mihi liquet, quam 
cur Istrum Danubium, Eridanum Pa- 
dum, Ararim Sagonam. Jos. Scal. 

' ^midum] A copia sanguinis qui 
GrEEce atfia. Gloss. Isidori ' Eemidus, 
tumidus, inflatus.' Et Glossarium, 
' EPmidus, ■ne<pv(Ji]fi.evos.' i. inflatus. 
Dac. 

^midum] EtGIossarium. '^midus, 
■necl)v(T-nix4vos.' Manifesto Taph rh ai//.a, 
Glossae Isidori : ' iEmidus, tumidus, 
inflatus.' Jos. Scal. 

^ JEmiliam gentem] EaiiitamenPIu- 
tarch. in Numa a Mamerco Numae 
regis filio, unde et iEmilii a gentis 
principe Manierci et Mamercini dicti 
sunt. Alii ab /Emilio Ascanii filio. 
Interpres Virgil, ad illud ' proge- 
niem sed enini,' ' genteni,' inquit, ' in- 
nuit ^miliam, ab ^milio Ascanii ori- 
undam, ex qua Scipio /Emilianus fuit, 
qui Carthaginem diruit,' Dac. 



52 



SEXTI POMPEII FESTI 



iEnariara '^ ' appellavere locum, ubi ^neas classem a Tro- 

ja veniens appulit. 
-^natores'" cornicines dicuntur, id est, cornu canentes. 
^neolum," quod ex aere fit,'^ dicimus. 



13 Enariam scribendum monet Dac. — 14 Al. sit. 



NOT^ 

Mnariam] Campania» littori ob- harm est simitas. 



jectam insulani, ab iEneae statione sic 
dictani. Plin. * jEnaria ab statione 
navium ^Eneap, Homero. Inarime dic- 
ta, Greecis Pitliecnsa, non a simiarum 
multitudine, ut aliqui existimavere, 
sed a figlinis doliariorum.' Sed hasc 
perabsurda; neque enim Homerus 
Inarimen dixit, licet ita Virgilius, 
Ovidius, et alii quiqueinferiores poe- 
tae, sed disjunctis vocibus eiV 'Apiixois, 
in Arimis. Et ab lEnea. non diceretur 
Mnaria sed jEnearia, sive potius ^E- 
«eia, et a doliis Pithusa. At a simiis 
est Pithecusa, ut in Africa Pithecusa, 
de quibus Diodor. lib. ii. Sic lianc 
Pithecusam insulam dici voluut a 
Cercopibus in simias a Jove mutatis 
et deinceps illo trauslatis. Vide 
' Cercopa.' Quin et JEnaritE, vel Ena- 
rice potius, nomen eodem refert Ser- 
vius lib. IX. iEneid. ' Inarime uunc 
Enaria dicitur,...et qnia in eam ad 
contumeliam simiae niissae sunt, quas 
Graiorum lingua a^plvas id est, ena- 
res, dicunt, ob quam causam Pithe- 
cusam etiam vocitant.' Nempe ut 
simius dicittir quia simus est, ila 
enaris quia sine naribus. Enaris ut 
' elumbis,' * elinguis.' Itaque ab ena- 
ribus id est, simiis, 'Hvapia, Enaria, 
scribendum, quomudo legere est in 
Plutarchi Mario, Neque alio peitinet 
tertium hujiis insulae nomen "Apifia 
apud Homerum, si &pifio? est irieijKor, 
simia, ut Strabo et Hesych. tradunt. 
Ut ut sit, vocabulum est e Phcenici- 
biis translatum, nam Hebraeis harum. 



et harima, verbuni 
primae inflexionis, simum esse : ut op- 
time Doctissimiis Bochartus in Geo- 
graphia sacra. Idem. 

"' ^natores] Romae et in castris 
longe diversissimus tubae et cornu 
nsus, vel a>neatorum, et cornicinum. 
Romae aeneatores Comitia Tributa 
convocabant, cornicines Centuriata. 
In castris ad tubiciiiem niilites tan- 
tum movebantur, ad cornicinem etiam 
signa, et cum in militem animadver- 
tebatur exlra portam decumanam : ut 
et Romae exercitiis, seu Comitia Cen- 
turiata convocabantur, ciim in caput 
civis Romani animadvertebatur, de- 
ducebaturqiie reus per Exqiiiliiiam 
portam ; unde classicum dictum, quod 
non nisi classes et exercitus per cor- 
nu evocarentnr. Glossarium : ' Clas- 
sicarii, craXTnaral.' Ergo aeneatores 
vocat cornicines, quod, ut ait Varro, 
ex asre fieri coepta, quae antea ex 
cornu aniuialis. Graeci tam cornici- 
nes, quam a-neatores uno generali 
noroine vocant ffa^inards. Latini 
' buccinatores.' Jos. Scal. 

Mnatores^ Pro, aeneatores ; ab aere 
enimarJneMS, perSyncop.ir/ieus, cnH», 
et aenus. yEnatores Cornicines, quod, 
ut ait Varro lib. iv. de L. L. ' Ea 
quae nunc sunt ex aere, tunc fiebant 
ex bubulo cornu.' Verum post tuba- 
rum inventiouem, Romae et in castris 
diversissimus aeneatornm atque cor- 
nicinum usus fuit, ut optime notavit 
Scaliger. Dac. 

" ^neolum] Ab aere, arineum, per 



Aarm, vel/jarJ?«,estsi/nMs,et Arabibus syncopen aneum, a quo diminutive 



DE VERBORUM SIONIFICATIONE LIB. I. 53 

^ncsi dicti sunt comites iEneae. 

jEnulura," vas ex aere parvum. 

-^quidiale p apud antiquos dictum est, quod nunc dicimus 

aequinoctiale : quia nox diei potius, quam dies nocti an- 

nuraeraii debet. Graeci quoque in hoc consentiunt, Icdj- 

jaegiiay, id est, aequidiale, dicentes. 
^quilavium '^"i significat ex toto diraidium : dictum a la- 

vatione lanae, quae dicitur gequilavio redire, cum dimi- 

dium decidit sordibus. 
iErarii Tribuni " a tribuendo aere sunt appellati. -^rarium 

sane populus Romanus in aede Saturni' habuit. 
yEribus * pluraliter ab aere, id est, aeramento, dicit Cato. 
^rosara appellaverunt antiqui insulam Cyprura ; quod in 

ea plurimura asris nascatur. 
uiErumnulas " Plautus refert furcillas, quibus religatas sar- 

cinas viatores gerebant : quarum usum quia C. Marius 



15 Qiiidam Mqmlanium : male, censente Dacerio. 

NOT^ 

aneolum. Ideni. Isidor. in Glossar. * iEquilotium, 

° ^nulum] Glossarium : ' ^Ena, eequatio.' Dac. 
A.e'i3rjs.' Isidorus per £; ' Enulum, cal- ^ Mrarii TribHni] Et Glossarium: 

darium.' Jos. Scal. ' jErarius, TatJi.iovxos.' Jos. Scal. 

jEnulum] Pro aneus dicebatur ah- JErarii Tribuni] Idem Varr. lib. iv. 

nus, unde dfneum, inserta aspiratione de L.L. ' Tribuni quoque quibus at- 

ahenum, diminutive cenulum. Gloss. tributa erat pecunia, ut militi redde- 

'vEna, \€'j37jj.' Isidorus per £: 'Enu- rent, Tribuni aerarii dicti.' Dac. 
lum, Caldarium.' Dac. ^ In ade Saturni] Sub clivo Capito- 

P jEquidiale] GIoss. ' jEquidiale, lino: eam aerariumfecitValeriusPub- 

i<n\nepiv6v.' ' jEquinoctium, lff7iij.epia.' licola. Idem. 

Sic et meridiem de media nocte ' ^ribws] jEra, aerium, aeribus. Liv. 

dixere Veteres. Varro Marcipore: lib. v. ' Tribuni solicitant animos, 

' Repente, noctis circiter meridiem.' illud esse dictitanles quod aera militi- 

Jdem. bus sint constituta.' Idem. 

1 Mquilavium] Isidorus quoque in " Mrumnulas] Ut ab iKafXfvr^, vel 

Glossis: * jEquilotium, aequatio.' Jos. ^Aajue';/?;, lamina, et lamna, ita ab ac- 

Scal. pofiej/Tjjaerumina, aerumna. Jos. Scal. 

.Mquilavium] Male quidam cequila- iErMm?)Mks]Hanc vocem bodie non 

nium. ^quilavium est xqnatio, cum inveniesapudPlautum. Ab atpw toWo, 

idquod lavatur ad dimidium decidit. alponivj), aerumina, xrumna, aerumnu- 



54 



SEXTI POMPEII FESTI 



retulit, muli Mariani postea appellabantur. Itaque a?- 

rumnae labores onerosos "" significant, sive a Graeco ser- 

mone deducuntur, nam alpsiv Graece, Latine tollere di- 

citur. 
jEruscare/ aera undique, id est, pecunias, colligere. 
iEstimata poena ^ ab antiquis ab aere dicta est : qui eani 

asstimaverunt sere : ovem decussi," bovem centussi, hoc 

est, decem et centum assibus. 
^stimias,'' asstimationes. 
JEstuaria sunt omnia, qua mare vicissim tum accedit, tum 

recedit. 
Agasones' equos agentes, id est, minantes.'' 



NOT^ 



Ja. Ut ab eXaiiivf) vel riKa^iivn laniina, 
lanina. De niulis Marianis vide suo 
loco. Dac. 

" Itaque arumncE lahores onerosos] Ut 
partiis dolores Platit, Amph. i. 2. 
'Pater curavit uno ut foRtu fieret; 
Uno ut labore absoivat aerumnas 
duas.' Idem. 

y.-ErjwcureJ/EruscatoreSjquosGrae- 
ci ayvpTas, et fjntirpayvpTas vocant, 
etiam yiisculatores dicebantur. Glos- 
sarium, ' iEsculator, x«^'*o^'h'''^'' •^"S. 
Scal. 

j3£ruscare'] Xa\Ko\oyi7v, id est, vo- 
fj.ifftJ.aTa av\\4yeiv, Hes-ych. i. nummos 
colligere. Niimmi enim minimi pretii 
{Era dicebantur. Graecis x"^'""'- 
j^rnscatores etiam aescnlatores dicti. 
Gloss. 'jt;scuIator,xaA'coA.d7oy.' Grae- 
ci ayvpTas et fj.r}Tpayvpras vocant. Dac. 

« JEsiimata fcena] Haec multa est, 
Ht Gellius notat lib. xi. cap. 1. et 
Festiis verbo ' Miiltam,' et * ovibus,' 
et 'peculatus.' Ant, Aug, 

JEstimata pcena] Certa mulcta leris 
secundum aestimationem cjus rei 
propter quam indicta est. Dac. 

* Decussi'] Decussis numniiis aereus 
deceni assium, minori seu priori de- 
nario Romano par pretio, Turonico- 



rum denarioloriini qiiadraginta diio- 
rumi triuni Francicorum solidoriini 
cum diniidio. Ergo centussis nuni- 
mus aerens centnm assium, Franci- 
corura solidorum triginta quinqiie. 
Idem. 

b JEslimias] Lexxii. tabui. 'Tribns 
nundinis continuis in comitium pro- 
citato, aerisque eestimiam praedicato.' 
Pro cEstimia postea dixere tsstimium. 
Idem. 

•^ Agaso7ies] Minandi verbo pro 
agendo vel ducendo utitur Paulus, 
nam Festi usum ignoramiis : sic paulo 
post ' Agere, ante se peliere, id est, 
minare :' et verbo inigere utitur in 
eadem significatione vetus interpres 
sacrorum libroriim : et una litera 
mutata Itali omnes menare dicunt. 
Ant. Aug. 

Agasones] Glossaiium : Zov\os, kttj- 
veffaia. Lege, Soi/Aos eTrl Krifviffffiv. Jos, 
Scal. 

Agasones] Eqnorum vel asinornm 
ductores Tarentina lingua. Nain Ta- 
rentinorum proprium est simplicia 
verba per paragogen prodiicere, ut 
ab &yu), diico, ayd^ai, ayd^wv, agaso. 
Sic ab Kvaiw scalpo, Kvd^w, Kvd^wv, 
unde cnaso acus qua mulieres caput 



DE VERBORUM SIGN I FIC ATIONE LIB. I. 



55 



Agea* via in navi dicta, quod in ea maxima quaeque res agi 
solet. 

Agedum significat age raodo: est enim adhortantis sermo. 

Agere, modo significat ante se pellere, id est, minare. Vir- 
gilius : et potum pastas age, Tityre. Modo significat 
jurgari : "^ ut cum dicimus, agit cum eo furti: modo re- 
pendere : ut cum dicimus, gratias ago : modo verbis in- 
dicare : "^ ut cum dicimus, causam ago. Quin etiam si 
accessit gestus,^ et vultus quidam decor : ut cum scenici* 
agere dicuntur. 

Agina'' est, quo inseritur scapus trutinae : id est, in quo 
foramine trutina se vertit : unde aginatores dicuntur, qui 
parvo lucro moventur. 



16 Alii judicare. 



NOTvE 



scalpunt. Dac. 

"^ Minantes] Vox minare posteriori- 
bus saeculis usurpata est pro ducere, 
unde Itali menare, Vascones mena. 
Antea pro minari. Quare haec Pauli 
sunt, non Festi. Idem. 

" Agea] Glossarium : 'Agcar, ira- 
paixevwv Kal TrdpoSos ir\olov :' ubi con- 
junctio Kol supeifliia est. Cetera cor- 
ruptissima ita legenda: Agea, irapa 
'Evvlw, 7j TrdpoSos irKoiov. Isidorus in 
etymologiris lib. xix. ' Agea,' inquit, 
' viae sunt, vel loca in navi, per quae 
ad remiges hortator accedit: de qua 
Ennius: 'Muita forom, pontes et, 
ageaque longa repletur.' ' Haec ille, 
quze emendationem nostram confir- 
mant. Jos.Scal. 

Agea^ Inepte Paulus ab agendo. 
Nam est a Graeco ayvia, via. Dac. 

f Modo signijicat jurgari] Ut, ' agit 
cum eo furti.' Etsi ibi agit non tam 
jurgatnr, quam furti actionem inten- 
dit, nam jurgari de rebns levioribus 
dicitur. Idem. 

8 Quin etiam si accessit gestusl Vide 
'actus.' Idem, 



'' Agina'] Placidus in Glos. ' Aginani 
scapum trutinae, quod eo mensura 
ponderis agatur.' Ful. Ursin. 

Agina . . . Aginatores] Glossarium : 
'Aginat,(7TpaTei56Taj.' 'Aginare, (TTpa- 
reviiv.' Lege, TpaKTeverai, et rpaKTev- 
eiv. Id enim siijnificat negotiari, est- 
que verbum infimae vetustatis, a La- 
tino delortum: quo non raro utuntur 
Constitutiones Imperatorum Graecae. 
Et TpoKTeuTai in iisdeni Constitutioni- 
bus. Isidorus in Glossis : ' Acinari, 
tricari, in parvo morari.' Idem : ' Agi- 
nantes, explicantes.' Jos. Scal. 

Agina] Placidus in Gloss. ' Aginara 
scapum trutinae, quod eo mensura 
ponderis agatur.' Inde aginatores ne- 
gotiatores qui tricantur et in parvo 
morantur. Gloss. Isidori, ' acinari, 
tricari, in parvo morari.' Glossarium, 
' aginat, Siairpda-ffeTat, CTp€<pei, /UTjxa- 
mTai.' i. Negotiatur, tricatur, dolos 
struit. Item, ' aginare, TpaKTfveaBai. 
Aginat, TpaKrevei. Ut optime correxit 
Scaliger: TpaKTeieadai enim et Tpo/c- 
Teveiv est negotiari a Latino tractare 
detorsura et frequenter in constitu- 



56 



SEXTI POMPEII FESTI 



Agnus ' dicitur a Graeco a.yvhi, quod significat castum : eo 
quod sit hostia pura, et immolationi apta. Agnus ex 
Graeco a\t.wc, deducitur: quod nomen apud majores com- 
munis erat generis, sicut et lupus, quod venit ex Gra^co 
"kxty.o^. 

Agolum,*" pastorale baculum, quod pecudes aguntur. 

Agonias, hostias ' putabant ab agendo dictas. 

Agonium " dies appellabatur, quo rex " hostiam immola- 



17 Ed. Scal. qua. 



NOTiE 



tionibns Graecis Inipeiatorum oc- 
cnrrit, nt et nomen Tpa/cTeurcDj', id 
est, tractantiiim, sive, negotiatorum. 
Dac. 

' Agnuf^ Quod venit ex Graco Xi- 
Kos : immo, quod venit ex Graco rj 
\vKos: vnlt eiiim in eo secutos esse 
veteres Graecos, qui 7\ 'i-mros, 7/ &pKTos, 
et similia dicunt. Non enirn liic quae- 
rit etymon lupi : sed rationem,quare 
foeminino genere dicunt Veteres: 
porro quod ait agnum utroque genere 
a Veteribus enuntiari, babes in Lege 
Numae de opimis spoliis : agnvm 

MAREM. CAEBITO. Et iu PelieX, AG- 

NVM FEMiNAM : uam non agnam, sed 
agnura foeminam dicebant, ut non lu- 
pam, sed lupum foeminam. Ennius : 

* Endotuetnr ibi lupu' foemina, con- 
spicio amens.' Jos. Scal. 

Agnus] Lege infra, ut optime Scali- 
ger, quod venit ex Grwco ^ \vkos. Non 
eniin qujerit etymon iupi, sed iiidicare 
vult Latinos in eo seciitos esse vete- 
res Graecos, qui t] 'linros, fi &pktos, et 
similia, dirunt. Et qnod ait agnum 
utroque genere a Veteribus enunti- 
ari, habes in lege Numae de opimis 
spoliis, ' agnum maremcedifo.' Et in 

* pellex,' 'agnum fceminam cedito.' 
Nam non agnam, sed agnum fceminam : 
non lupam, sed lupum fceminam, En- 
niiis. ' Endotuetur ibi Inpus fcemina, 
conspicio amens.' Et Graeci cuin di- 



cnnt, 7] 'liriros, subinteliignnt dri^fia. 
Nam Pindarus dixit 'iTrwos BriKfia, 
eKaipos 6r)Kfia. Homcrus jSoDi' &p<T€va. 
Sic 'mares homines ;' ' canis foemi- 
na:' ' civis foemina:' * leo fcemina' 
dixit Plaut. *Bos foemina,' Livius. 
'Polypus fcemina,' Plin. 'Porcus fce- 
mina,' Cato et Cicero. ' Anguis foe- 
mina ' et ' angiiis mas,' Cicero. Et 
alia inulta. In his autem et similibus 
epicoenis si adjectivum adjicitur con- 
tia terminationem, mas vel fcemina 
debet intelligi. Ufequus velocissi- 
nia :' ' Bos auratus :' ' Elephantus 
gravida.' Sic apud Virgil. ' Ne sa»vi 
inagna sacerdos.' Et 'amphrisia va- 
tes.' Sic Ovid.in epist. 'novamiles.' 
Dac. 

^ Agolum'\ Suspicor detortum a 
Graeco, a-yeKaiov. nam prius Agelum: 
ut Apello, Apollo. Jos. Scal. 

Agolum] Prius dicebatur agelum. 
Nempe detortum a Graeco a-YtKouov. 
Scal. Sed frustra, nt a ' cingo,' ' cin- 
gulura,' sic ab ' ago,' ' agulum,' m in o 
' agolum.' Dac. 

^Agonias, hostias'] Glossarium : 'A- 
gonia, Upuov:' non Aglonia, ut hodie 
legitur: item : ' Agonalia,' et ' Ago- 
naria, evaia.' Glossae Isidori : ' Ago- 
nes, victimae.' ' Agonia, hostia.' Jos. 
Scal. 

"> Agonium] Agonium, id est, lu- 
dum, locus mendosus. Varro, praeter 



t)E VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. I. 



57 



bat : hostiam eiiirn antiqui agoniam vocabant. Ago- 
iiium etiam'^° putabant Deum dici praesidentem rebus 
agendis : Agonalia ejus festivitatem : sive quia agones 
dicebant montes : p Agonia sacrificia, quae fiebant in 
monte: hinc Romae mons Quirinalis7Egonis,'9<i et collina 
porta Agonensis.^" Agonium/ id est, ludum, ob hoc dic- 
tum, quia locus in quo ludi initio facti sunt, fuerit sine 
angulo : cujus festa Agonalia dicebantur. 



18 Vid. Not. o inf.— 19 Alii, teste Scal. Agonus: et ita legenduni monet 
Dac— 20 Ed. Scal. ^g-onensis. 

NOT^E 



djes Agonales, quos dictos esse ait 
ab agone, qnod per eos rex sacrornm 
in regia arietem inmiolet, Agonia 
appellata esse ait etiam Liberalia in 
libris Saliorum Agonensium. Ovid. 
lib. I. Fastornm, cur Agonalia dican- 
tnr, plures reddit causas, quarnm ul- 
tinia hcec est : ' Fas etiam, fieri solitis 
aetate priornm Non)ina de ludis Gras- 
ca tulisse diem. Et priiis antiquusdi- 
cebat Agonia sermo: Veraqnejudi- 
cio est ultima causa meo.' Si ludi- 
crum pro ludo legeremus, minus labo- 
raremns. Ant. Aug. 

Agonium dies] Qni et agonalis Ovi- 
dio r. Fast. ' Janns agonali luce pian- 
dus erit.' Item, ' Et prius antiqnns 
dicebat agonia sermo.' Ratio autem 
nominis incerta est. Varr. lib. iv. a 
\0CQ agone: quia sacrificulns vel po- 
pulum vel principem civitatis inter- 
rogabat an hostiam feriret ? ' Dies 
agonales,' inqnit, ' per quos rex in 
regia arietem immolat, dicti ab ago- 
ne; eo quod interrogatnr princeps 
civitatis, et princeps gregis immola- 
tur.' Quem locuni ntinam ne male 
cepisset vir longe doctissimus, qui 
agone liostia interpretatur, cum sit 
pro /mone? Jubesne nt agam, feri- 
am? Neque enim nisi jussusferiebat. 
Ut Ovid. I. Fast. Ubi et alia propo- 
nit. Dac. 



° Rex] Regem sacrificulum intel- 
lige, qui rex absolule dicebatur. Id. 

° Agonium etiam] De agonio Deo 
nihil alibi. Quae sequnntnr, agonalia 
tjus festivitatem, ne Pauli quidem 
sunt, et eorum sedem occupant quae 
in fine leguntur, cujus festa agonalia 
dicebanlur. Lege igitur, rejectis glos- 
sematis, Jg-oniu/n etiam putabant Deum 
dici prcesidentem rebus agendis, eujus 
festa agonalia dicebantur. Scaliger. 
Agonalia autem alia erantS. Id. Ja- 
nnar. et 12. Kal. Jun. alia propridie 
Id. Decemb. de quibus vide ' Septi- 
montium.' Idem. 

P Agones dicebant montes] Quippe 
initio Indi, qni Graece &yuves, fiebant 
in montibus. Idem. 

1 Mons Quirinnlis Mgonis'] Lege : 
Mons Quirinalis Agonius, vel Agonus. 
Vide ' Quirinalis.' Idetn. 

•■ Agonium] Non tam Paulo ascri- 
bendi sunt errores immanes, qui hic 
inoIeverunt,qnamposterioribusemen- 
datoribus. Transposita enim mnlta : 
niulta etiam corrupta. Primum ita 
revocanda snnt : qnae in alienas sedes 
irrepserant. Agonium etiani puta- 
bant Deum dici praesidentem rebus 
agendis : cujus festa Agonalia dice- 
bantur. Nam illa verbane Pauliqni- 
dem sunt : agonalia ejus festivitatem. 
Sed de Agouio quod sequitur, circa 



58 



SEXTI POMPEII FESTI 



Albegmina''^ partes extorum, qiiae Diis immolabant. 

Albesia sciita* dicebantur, quibus Albenses, qui sunt Mar- 
si generis, usi sunt : hasc eadem decuraana " vocabantur, 
quod essent amplissima, ut decumani fluctus. 

Albionaager^ trans Tiberim dicitur, a luco Albionarum: 
quo loco bos alba sacrificabatur. 



1 Ablegmina legend. slatiiit Scal. 



finem, penitns prodigiosura est. Id 
nos non dubitamus ita legere: Ago- 
niutn, locus, iti quo ludi iniiio facli sunt, 
ob koc dictum, quia fuerit sine angiilo, 
Ubi primum transpositione peccatum 
erat: deinde adjectione harum vo- 
cum idest: qnod sappe accidere hic, 
supra notavimus. Huic etymo con- 
gruit quod vetnstissimi Grammatici 
Graeci dicunt Trepl rov ayuiuos. 'Aywv, 
inquiunt, ayopa irapa to7s BoiwToh, ^ 
5(a rh aynv, i^ 5m rb KVK\0Teprj elvai, 
Kol jUT) exf'" yuvtas, oUv riva ayiiviov 
vvTa. Jos. Scal, 

Agonium, id cst, ludum'] Hic trans- 
positione peccatum esse ait Scaiiger, 
qui verba disponit : Agonium, locus in 
quo ludi initio facti sunt, et ob hoc dic- 
tum, quia fuerit sine angulo. Sed et 
vetus scriptura defendi potest: ago- 
nium enini et luduni, et locum ubi 
luduscelebratnr,significat, utGrjecis 
aydv. Addit, quod fuerit sine angulo 
agonium dictum, cni etymo congruit 
quod vetustissimi Giammatici Gra^ci 
dicunt, ayii)v, ayopa irapa toIs BotcoTo?s, 
^ 5ia Th &yeiv, fj Sia t5 KVKKoTeprj elvai, 
Koi ixri ex^"' yoiivias, olSv Tiva aywviov 
ovTa, i. ' Agon, concio dicitur apud 
Boeotos, vel ab agendo, vel quia ro- 
tunda sit, et non habeat angulos, qua- 
si agonium quiddam existens.' Vide 
Eustath. in Iliad. p. 1335. Dac. 

' Alhegmina] Lege Ablegmina : sunt 
partes, quae Diis porriciebantur, quae 
propterea dicebantur prosiciae, et 



prosecta, tanquam separata quaedam 
a reliqua visceratione. Id enim est 
ablegere, imitatione Graecorum, qui 
dicunt awo\eyfiv. Ergo Ablegmina, 
aTro\(yjj.oi. Apud Plautum, ' Ablectas 
aedes,' in Mostellaria. Neque enim 
meudum est, quod putant doctissiaii 
viri, Ablectas asdes, ri6€T7]fifvat, et 
quasi essent pro derelictis. Senten- 
tiam meam adjuvant Isidori Glossae. 
' Ablegmina,' inquit, ' partes exfo- 
rum, quae prosegmina dicuntur.' Sed 
Tertuliianus elegantissime ablegmina 
circumlorutus est his verbis : ' Non 
dico quales sitis in sacriticando, cnm 
enecta, et tabidosa qua-que niartatis : 
cum de opimis et integris superva- 
cua quaeque truncatis, capitula, et 
ungulas : qnae domi pueris, vel cani- 
bus quoque destinassetis.' Quae ver- 
ba etiani Homericum wixoQeTuv expli- 
cant. Jos, Scal, 

' Albesia scuta] Duae fuerunt Al- 
bae. Varr. lib. vii. de L. L. ' Cum 
dnaesint Albas, ab nna dicuntur Alba- 
ni, ab aitera Albenses.' Illa est in La- 
tio sub monte Albano, haec in Marsis 
ad lacum Fucinum circa fontes Ani- 
enis, quare optime Festus Albenses 
Marsi generis dicit. Dac. 

" Decumana] Vide ' Decumana ova.' 
Idem. 

* Albiona ager] De quo mirum 
apud Veteres silcntium, ut de luco 
Albionarnm. Idem. 



DE VERBORUM SIGNIPICATIONE LIB. I. 



59 



Albogalerus ^ a galea nominatus : est enim pileum capitis, 
quo Diales flamines, id est, sacerdotes Jovis utebantur : 
fiebat enim ex hostia alba Jovis ^ caesa : cui affigebatur 
apex virgula oleagina. 

Albula Tiberis^ fluvius dictus ab albo aquae colore. Ti- 
beris autem a Tiberio ' Silvio ^" rege Albanorum : quod 
is in eo extinctus est. 

Album,^ quod nos dicimus, a Gra^co, quod est «A<tov, est 
appellatum. Sabini tamen alpum dixerunt: unde credi 
potest nomen Alpium a candore nivium vocitatum. 

Alcedo "^ dicebatur ab antiquis pro halcyone : ut pro Gany- 
mede Catamitus : pro Nilo Melo. 



2 Ed. Scal. Jovi — 3 Alii Tyberino, 



NOTyE 



y Albogalervs'] Suetonius in libro 
de genere vestimentorum scripsit, 
tria genera pileorum esse, quibus sa- 
cerdotes utuntur, Apicem, Tutulum, 
Galerum. Apicem, pileum subtile 
circa medium, virga eminente. Tutu- 
lum, pileum lanatum metae figura. 
Galerum, pileum ex pelle hostiae cae- 
saB. Jos. Scal. 

^ Alhula Tiberis'] Eustath. in Dio- 
nys. KoX '6ti Tlpepis "AA/SouAoy irore «a- 
\ovfji.ivos. Corrige "AK^ovXa. Neque 
enim dictus albulus, sed albula ; sed 
cur ab aquis albis cum flavum eum 
dicat Virgil. ' Muita flavus arena.' 
Et Horat. ' Flavus quam Tiberis la- 
vit.' Nempe ibi flavus nihil aliud est, 
quam pulcher, limpidus, ut cceridetis, 
Virg. ' Coeruleus Tibris.' Dac. 

* A Tiberio SiMo'] Optime viri 
docti Tiberino. Hic Calpeto patri 
successit, etin Albulasubmersus no- 
men reliquit fluvio. Ovid. Liv. Infra 
in voce ' Tiberis ' ait, ' vel a Tiberino, 
vel a Tibri, vel Tiberi rege Tusco- 
rum.' Sane et Eustath. in Dionys. a 
Tiberio quodam rege dictum refert 
ex Dione. Idem. 



^ Albuni] Alii tamen Aipibus non a 
colore, sed ab altitudine nomen indi- 
tum tradunt. ^^6«« enim vel alpus 
Gallis, qui olim Germanica lingua 
locutisunt, altum significat, unde Isi- 
dorus, ' Gallorum lingua Alpes mon- 
tes alti vocantur.' Et Annibal apud 
Liv. lib. XXI. Sect. 30. ' Quid aliud 
Alpes esse credentes quam montium 
altitudines .^" Hinc intelligendus Eu- 
stath. in Dionys. 'H Se^AKvts, inquit, 
fieyia^rov opos, Si' h Koi t:\7\Qvvt ikSis \i- 
yovTai, al "'AAireis. iaal 8e tt;;' Ae'|tP 
Tavrriv Kara tV fls rh 'EWr]ViKhv /ue- 
TdXri^LV Tavrhv SvvacrOai. t?7 KXeiffovpq.. 
' Alpis nions maximus, quare et plu- 
raliter dicuutur Alpes. Aiunt autein 
vocabulumiUudGraeceredditumideni 
valere quod claustrum.' Sed falsum 
est voceni Galiorum propriam fuisse, 
cum illam Graeci etiam usurpaverint ; 
debetur autem Phoenicibus quibus/a- 
han alhus, et alhen forma Sy ra, albescere. 
Nisi malis &\Triv cum aliis excelsum 
collem interpretari ab Hebraeo aZ vel 
hal, quodcelsum sonat, et pen, quod 
collem aut verticem monlis. Idem. 

*^ Alcedo] Varr. lib. vi. de L. L, 



60 



SEXTI POMPEII FESTI 



Alebria/ bene alentia. 

Aleonem,* aleatorem. Naevius : pessimorum pessime, au- 

dax, ganeo, lurco,4^ aleo. 
Aletudo,' corporis pinguedo. 
Alga,5 quam mare ad littus projicit. Virgilius in Bucolicis : 

Projecta vilior alga. 
Algeo s ex Grseco «Xyw dicitur, id est, doleo : ut sit frigus, 

dolor quidam membrorum rigore conjectus.^ 
Alica'' dicitur, quod alit corpus. 



4 Vett. edd. lustro.—5 Post Alga in ed. Scal. inseritur herba.—Q Alii 
coUectus, 



NOT/E 



' Haec avis a GraBcis oXKvtiiv, a nos- 
tris alcedo dicitur.' Plaut. Poenul. 
• Jam Hercle tu periisti, nisi illain 
milii tam tranquillam facis Qnam 
mare est olim cum ibi alcedo pulios 
educit suos.' Idem. 

^ Alebria] Glossarium: ' Alebrius, 
etnpo(poi, dpfirrhs, rpo<pivs.' Pro Opiir- 
rbs raale hodie ep€/uj3is in Glossario. 
Isidori Glossae : ' Alebra, bona, qui- 
bus alimur.' ' Alibre, alimentum.'Di- 
omedes 1. i. Per genilivum sic, cuni 
a persona ablatuni quid significatur: 
veluti, Ab oratore accepi : A re ale- 
bri Ciceronis intellectum est. Jos, 
Scal. 

Alebria] Ab ' alendo ' ut ' aletudo ' 
infra. Dac. 

e Aleonem] In versu Naevii vete- 
reseditiones liabebant /iwfro, non lur- 
co. Et ita inveni in membrana vete- 
ris Glossarii. Apud Catullnm ver- 
sus in manuscripto codice in Ma- 
murram ita legitur : Omnia magna 
hcEC sunt : tamen hic et maximus ul- 
tor : Non homo, sed vere M. magna 
Kiinax. Legendum sane : tamcn hic 
est maximu' lustro. Transpositae tan- 
tum erant literae. Minacem autem 
vocat jactabundum, et qui multa mag- 



nifice de se praedicet. Hoc enim esf 
minari. Horatius : ' Atqui vultus 
erat magna et pra^clara minantis.' 
Quod GraECorum imitatione dictum 
est, qui in eadem re verbo oirti\«r«' 
utuntur. Catulhis ergo minacem vo- 
cat, quem postea Romani Aretalogxim, 
Ht docuimus in eruditissimnm poe- 
tam Ausonium. Locus ille Catulli a 
nobis emendatus illustris est, et in- 
signis: ac,siquis alius inter epigram- 
niata, elegantissimus. Jos. Scal. 

Aleonem] Ab ' alca,"aleo,' i.'alea- 
tor.' In versu Naevii veteres editt. 
habent lustro, non lurco, Sed cum 
ganeo et lustro idem sint, retineo lur- 
co, de quo vide in luia. Dac. 

f Aletudo] Supra ' alebria.' Idem, 

s Algeo] OptimeBonaventuraVnl- 
canius in suis ad vett. Gloss. notis 
legendum vidit infra, ut sit algor do- 
lor quidam membrorum rigore collectus. 
Hinc algiosus Svopiyos. Idem. 

h AUca] Tritici vel farris genns 
Plin. lib. xviii. cap. 7. unde etiam 
pro pulte Martiali Epig. 6. lib. xiii. 
' Nos alicam, niulsum poterit tibi 
mittere dives.' Vide Piin. lib. xviii. 
cap. II. Idem, 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. I. 



(U 



Alicariae' meretrices in 7 Campania solitae ante pistrina 
alicariorum verri ^ quaestus gratia : sicut hae,' quas ante 
stabula sedebant, dicebantur prostibulee.'' 

Alienatus, qui alienus est factus. 

Alimodi' pro aliusmodi. 

Aliorsum,"' et illorsum, sicut introrsum dixit Cato. 

Ali rei " dixit Plautus pro eo, quod est aliae rei. 

Alites° volatu auspicia facientes istae putabantur: buteo, 
sanqualis, immusculus, aquila, vulturius. 

AliutaP antiqui dicebant pro aliter, ex Graeco «AAjj etoixXMi 
transferentes. Hinc est illud in legibus Numse Pom- 
pilii: si QUis aliuta faxit, ipsos jovi sacer esto. 

Allus,'° ^" pollex scandens proximum digitum : quod velut 
insiluisse in alium videatur : quod Graece dicitur aXKsaSai. 



7 Ed. Scal. merilnces appellabantur in.—8 Eadem ed. versari.—9 AVii, 
teste Scal. ece.—ia Vett. edd. Allex. 



NOT^ 



> AlicaricB'] Quae ante pistrina ali- 
cariorum, qtiia licatn molebant. Plaut. 
in PcEnnl. Act. i. sc. 2. ' Prosedas, 
pistorum amicas, reliquias alicarias :' 
id est, alicariorum reliquias. Idein. 

^ Prostibulwl ' Quae tibi olant sta- 
bulum statiiraque,* eaedeni et prosedce 
Plaut. supra. Idem. 

' Alimodi'] Ab alius genitivus anti- 
quus alii, pro quo, ali, unde alimodi, 
sic infra alirei, pro alicerei. Idem. 

'" Aliorsum] Ab alius et versum fit 
alioversum per syncopen aliorsum, nt 
ab ' illo versum,' * illorsum : ' ' intro- 
versum,' ' introrsum.' Idem. 

" Ali. rei] Plaut. in Milite : ' Qui 
nisi adulterio studiosus, nulli alias rei 
est improbuR :' fortasse ex hoc loco 
Festi scribendum est, ali rei. Ant. 
Aug. 

Ali rei] Nullibi opinor apud Piau- 
tnm hodie legi ali rei. Nisi ita re> 
scribendum sit in Mil. Glor. iii. 1. 
*■ Qui nisi adultcrio rei nuilae aliae 



studiosns est improbns.' Dac. 

" Alites] De sanquali, et immus- 
culo, vel immustulo, suis locis videto ; 
et Plin. lib. x. cap. 7. Ant. Aug. 

Alites'] Vide ' oscines.' Dac. 

P Aliuta] M. L. habet ipsus pro ip- 
sos. Velius Longus de Orthogra- 
phia : ' Autiqui ajque confusas o et 
u literas habuere : nani consol scri- 
bebant per o, cura legeretur per u, 
consul. Unde in multis etiam nomi- 
uibiis variae sunt scriptui a>, ut fontes, 
funtes: frondes, frundes," &c. Fut. 
Ursin. 

Aliuta] Ut ab antiquo ' alis,' ' ali- 
ter ;' sic ab ' alins,' ' aliuta.' Dac. 

1 Allus [Allex] Hallus inferiori lo- 
co idem appellatur : mirandumque 
est Festum, et in hoc, et in aliis va- 
rie scribere : ut ' ederam ' et ' hede- 
ram,' ' Caiam ' et ' Gaiara.' Paulo 
vero id ascribendum non est; cum 
ante eum Festiliber literarum ordine 
essetperscriptus. Aiit. Aug. 



62 



SEXn POMPEII FESTI 



AUiensis dies' dicebatur apud Romanos obscoenissimi 
ominis : ab Allia fluvio scilicet, ubi Romanus fusus a 
Gallis exercitus est. 

Alma/ sancta, sive pulchra; vel alens, ab alendo scilicet. 

Alraities* habitus abnarum rerum. 

Altaria" sunt, in quibus ignis adoletur. Altaria ab aititu- 
dine dicta sunt : quod antiqui Diis superis in sedificiis a 
terra exaltatis sacra faciebant : Diis terrestribus in ter- 
ra: Diis infernalibus in effossa terra. 

Altellus " Romulus dicebatur, quasi altus in tellure : vel 



AUus] Veteres editiones 
Allex: qnod ego item reperi in Isi- 
dori Glossis. ' Allex, poUex in pede.' 
Tamen in litera H vocatiir Halliis: 
et Glossarinm : ' Hailns, ttoUs /xfyay 
oaKTvXos.' Jos. Scal. 

"■ AUiensis dies'] xvii. Kal. sextiles. 
Dac. 

» Abna] Eieganter vetns illnd et 
plennm bona» frng;isGlossarinm: * Al- 
tna, kKvtt], ayv^, wpaia, OpiTrretpa.' Jos. 
Scal. 

Alma] Homcro ^flSupos &povpa, al- 
ma terra, quod homines nntriat. Inde 
Gloss. ' almns, ^elSuipos.' Dac. 

*■ .4iwi<ifs] Glossarinm: ' Almities, 
av^rja-is apxvs.' ' Almitns, aparpo(p7], 
avayuyrt.' ' Almites, KaWos avarpo- 
<pfis.' Charisins, * A\m\ties,e{rrrp4neia,' 
Jos. Scal. 

Almities] Interpretatnr a Charisio 
lib. I. evnpeTreia. Sic intelliges Pauli 
verba, qnae miiii raendosa esse vide- 
bantur. Ant. Aug. 

Almities] Abnities et abnitas idem 
est qiiod Horatio Faustitas, id est, 
terrae fertilitas, salnbritas aqnarum, 
et Jovis anrip. Faiistus rerum habi- 
tns, fansta rerum existentia. Qnare 
optime Charisio ' aimities, evirpiireia.' 
Dac. 

" Altaria] Ab altitndine, ut a ' lucns,' 
' lucar,'sic ab 'altns,'' altar;' altaria 



NOTiE 
habent Deis snperis tantnm et inferis dica- 



rentnr. Servius in Eclog. v. ' Novi- 
mns aras et Diis esse snperis et in- 
feris consecratas : altaria vero esse 
supcrornm tantnm Deornm, qua? ab 
altitndine constat esse noniinata.' 
Quidam aras terrestribus tantnm po- 
sitas scribnnt, inferis scrobes vel fo- 
cos. Ut hic Festns. In his Lntatius 
Statii interpres : ' Diis snperis alta- 
ria, terrestribus arae, inferis Scrobes 
vel foci dicantnr.' Et Porphyr. lib. 
de Nympharnm antro, Tols fji.ev 'OXviJ.- 
Triois deo7s vaovs re Ka\ eSt) Kal ^oojxohs 
ISpvcTavTo, x^ofiois 5e Kal TJpwtrt iffxapas, 
vTTOxOovioiS liSdpovs Kol ixeyapa. \. ' Cce- 
lcstilius qnidem Diis templa et alta 
ria statuenint. Terrestrihns et He- 
roibns aras : inferis scrobes et fossas.' 
De hisce nltimis Ovid. in Meta- 
morph. ' Haud procul egesta scrobi- 
bus teUure dnabus Sacra facit.' Idem. 

" AUeUus] Est UTTOKOpKTTIKOI', Altus, 

altnliis, a.ltellus. Significat epeiTThv, 
Tp6(pifjLov, alumnnm. Ita vocabant, qui 
expositi erant, et inveniebatur, qni 
eos toUeret. Plinius ad Trajanum : 
' Magna, Domine, et ad totam pro- 
vinciam pertinens qiiaestio est de con- 
dilione, et alinientis eorum, quos vo- 
cant 6p(itTovs' &c. Expositum Ro- 
muliim ab avo, edncatum a Fanstu- 
lo, nemo non raeminit. Ita ergo vo- 



autem et ar<c, eo differunt, quod illa cantur incerto patre et matre nati. 



DE VERBORUiM SIGN I FIGATIONE LIJJ. I. 



63 



quod tellurem suam aleret, sive quod aleretur telis : vel 
quod a Tatio Sabinorum rege postulatus sit in colloquio 
pacis, et alternis vicibus audierit, locutusque fuerit : 
sicut enim tit diminutive a macro macellus," ^ a vafro 
vafellus, ita ab alterno altellus. 

Alter,^ et pro non bono ponitur ; ut in auguriis altera cum 
appellatur avis, quae utique prospera non est : sic alter 
nonnunquam pro adverso dicitur et malo. 

Alteras'' ponebant pro eo quod est adverbium alias. 

Altercatio,'' jurgatio. 

Alternatio,'' per vices successio. 

Alterplicem,'^ duplicem. 

Alterta,'^" alterutra. 



11 AliEe edd. a Marco 3IarceUus.— 12 Al. aUertra. 



NOT^ 



Sed veteres Gramniatici, qni tam an- 
xie etyma verborum rimantiir, qnid 
alind, qnam cum ratione insauiunt ? 
Jos. Scal. 

Altellus'] Merae nugas qnaecnmque 
liic Festns tradit. Ait Scaliger ab 
alendo altus, altulus, altellus. Et ita 
vocabant eos qui expositi erant post- 
quam inventi ab aliis quam parenti- 
bus alebantnr. Et sic recte Romnlns, 
qui expositus ab avo, et a Faustulo 
pastore repertus et educatns, altellus 
dictus est. Sed omnino altellus est 
ab alter, alterulus, altellus, id est, ge- 
minus, quod ulerque aifer esse videa- 
tur. Vide ' frater.' Dac. 

y A macro macellus'] Aliae editt. ha- 
bent a Marco Marcellus. Sed altera 
lectio recta est : nam Latinissimum 
macellus, i. paulo macrior. Lucil. lib. 
\i. ' Si nosti, non magnus homo est, 
nasutu, macellus.' Idem. 

^ Alter] In auguriis puto alterum 
significasse non bonum, cum altera 
avis felici priori auspicio vitium fa- 
ceret, cum fulmen secundum prius 
perinieret, quod dicebatur propterea 



peremptale. Augures vero in tenipio 
sedentes ad augurium captandum 
abstinebant vocibus male ominatis, 
ideoque potius alteram avem quam 
adversam dicebant. Jos. Scal. 

a Alteras} Subintelligebant vices. 
Dac. 

b Altercatio'] Non pro jurgatione 
tantum, sed etiam pro alternatione 
sumitur, cum duo alternatim loquun- 
tur, et inter se verba commutant, 
unde optime Glossar. a.^ifj.axia, a^^i- 
l3o\ia, avrippTicns, aiJ.oil3a7oi \6yoi : i. 
' velitatio, jurgatio, contradictio, nui- 
tui sermones.' Idem. 

c Alteriiatio] Glossar. ' alternare, 
afifL^eiy, alternatim aixoLPaius.' Idem. 

^ Alterplicem] Isidori \4^eis :' * AI- 
terplicem, duplicem, dolosum.' Jos. 
Scal. 

Allerplicem] Quem Graeci ffrpeij/i- 
/xaWov, versipellem, astutura, meta- 
phora a velleribus intortas et inver- 
sas lanas habentibus. Dac. 

•= Alterta] Lege ut in al. altertra. 
Alterutra, syncope altertra. Idem. 



(i4 



SEXTI POMPEII FESTI 



Alterum *^ Sinnius ait idem significare, quod apud Grascos 
hspov. Quidam vero ex utroque esse compositum aWoc 
et sTsgog. 

Altum s proprie mare profundura. 

Altus ab alendo '' dictus, alias ab altitudine. 

Alucinatio : ' erratio. 

Alveolum,'' tabula aleatoria. 

Alumento ' pro Laumedonte a veteribus Romanis nec dum 
adsuetis Graecae linguae dictum est. Sic Melo pro Nilo, 
Catamitus pro Ganymede: Alphius pro Alpheo diceba- 
tur. 

Alvus venter fceminae," ab alendo dicta est. 



NOTjE 



^ Alterum] Olim dicebatur alterus 
a Graeco &Wos, erepos, vel potitis, ut 
placet Angelo Caninio, ab /Eolico a\- 
Aore^^os pro aWdrpios. jF.oles enim 
transponunt et geniinant p, et niutant 
I in €, ut Utp()afx.os pro Uplafios. Idem. 

s AltutnJ Quia quae profunda sunt, 
ea non possunt non esse alta, unde 
factum est ut suhlime sive altum et 
profuudum reciproce inter se commu- 
tentur. Inde in Gloss. ' altitudo, 
fiddos, vi\ios.' Vide ' profundum.' Id. 

■> Altus ab alendo] Horat. ' vos Ca;- 
sarem altum.' Altum, id est, ahan- 
num, non vero magnum, ut quidam vo- 
lunt. Qnod pluribus apud ipsum 
Horatium, qui brevi Deo juvante 
metam stringet. Idem. 

' Alueinatio] Alucinuri, allucitiari, et 
hallucinari scriptum reperias: alluci- 
nari quasi adlucinari, ad lucem oflfen- 
dere. Quod de iis dicitur qui nimia 
luce oculorum acie perstricta, minus 
vident: sic ' oblucinasse' ob vel ad 
lucem errasse. Vide suo loco. Ve- 
risimilius tamen est quod docuit eru- 
ditissimus Salmasius alucinari esse ab 
a\v(7(reiv. Alucinatio est a\vKr], x<^<^hV- 
a-ts, ut Hesych. exponit, id est, hiatus, 
quia frequentes oscitationes oboriun- 
tur eis qui simiii tenentur languore et 



anxietate animi, Idem. 

^ Ah-eolum] Nam alveus, ut alveo- 
lus de tabula lusoria. Idem. 

' Alumenlo] Aio Festum in depra- 
vatos codices vetustissimi poetae Li- 
vii Andronici incidisse. Nam ' Lau- 
mento' dixit Livius. Ita fere sem- 
per veteres Latini, etiam posteriores : 
nt Petronius ' Lauconte :' ' Gemina 
nati pignora Lauconte:' et Lautu- 
micE, non Laoiomia: quod cognosci- 
mns ex Seneca: sic Landicea, pro 
Laodicea. Plinins libro ii. Epistol. 
' Nam ibi Laudiceni dicebantur, per 
jocun), non cives Laodiceap, sed qui 
laudes suas cani libenter audiebant: 
nt et iidem non inurbane vocabantur 
2o(poK\f7s, non ut proprio nomine 
Tragici poetae, sed quia grande so- 
phos illis dicebatur a coiidnctis et 
redemtis auditoribus.' Ergo eodem 
modo Laumento pro Laomedonte. Jos. 
Scal. 

Alumento] Optime monuit Scaliger 
Festum in depravatos Livii Androni- 
ci codices iucidissc. Fortasse scrip- 
serat Festus Alumeton pro Laomcdon : 
nempe, transpositis literis a et /, et d 
mutato in t. Quod ct doctissimo 
Meursio in luentem video venisse. 
Dac. 



DE VERBORUM SIGN IFICATIOiNE LIB. I. 65 

Am " praspositio loquelaris significat circura : unde infra'* 

servus ambactus, id est, circumactus dicitur. 
Amasso,° amavero. 
Amatio'^p ab amore denorainatuni. 
Ambactus'1 apud EnniuralinguaGallica actus '^ dicitur. 



13 Ed. Scn\. supra — 14 Legenduni monet Scal. amasco : aliae edd. habent 
amutio. — 15 Alii servus. 



NOT^ 



» Alvtts venter famince] Et viri 
etiam Masciilino geuere posuit Ac- 
cius. ' Ut quam fragilissimus alvus.' 
Idem. 

" Am'] Prjepositio loquelaris est, 
quae per se non subsistit, sed cum lo- 
quelis : ita Sergius, Probus, Diome- 
des Grammatici. Ejusmodi prappo- 
sitiones sunt, dis, con._ am, re, et simi- 
les si qua; sunt aliae. Nam cum lo- 
qnelis, aliquid sunt, per se, niliil: sic 
apud Ciceronem in de somnioScipio- 
nis ' loquelariter annus ad cursum 
Solis descriptus' esse dicitur : hoc 
est, contemplatione ipsius Soiis, non 
quod re vera is anniis dicendus sit : 
quemadmodum illie pra positiones re- 
vera non sunt, nisi coiitemplatione 
earum vocum, quibiis coiij-.inguntur, 
Quare manifesto erratMacrobius, qui 
apud Catonem legit am terminum, 
non anterminum, cum am per se nihil 
sit, sed loquelariter: vide quid anno- 
tamus voce ' Aintermini.' Apud Ci- 
ceronem vulgo non loquelariter, sed 
poptdariter excusum. Sed discant 
omnes Ciceroniani lianc vocem, ne- 
qiie milii irascantur, si eam, uti in 
omnibiis manuscriptis legitur, proba- 
nius. Jos. Scal. 

Atn] Servus ambactus fortasse sig- 
nificat servum libertatem esse con- 
secutum. Persius Sat. v. ' Quibus 
una Quiritem Vertigo facit: hic Da- 
ma est non tressis agaso : Verterit 
hunc dominiis : momento tiirbinis 
exit Marciis Dama.' Vide ' Manii- 
Delpli. et Var. Clas. Pomp. 



mitti.' Anf. Aug. 

Am] A Graeco a.fj.(p'i.: nani fallun- 
tur qui putant prius Graece dictum 
fuisse o/i, addito <pi, aix<pi. Dac. 

° Amasso] Plaut. Casin. v. 4. ' SL 
unquam post hoc aiit amasso Casi- 
nam aut occepso Modo, ne dum eam 
amas^o.' Idem. 

P Amalio] Lege, Amasco: Isidorus 
in Glossis: ' Amasco, amare cupio.' 
Jos. Scal. 

Amatio] Scaliger legit amasco. Fa- 
vent Glossas Isidori; ' amasco, a- 
mare cupio.' ' Amo,' ' amasco,' ut 
' hio,' ' hisco,' ' misereo,' ' miseres- 
co,' &c. quam formationem Latini a 
Grajcis sumserunt, qui TvirTa;, Tvwre' 
(TKoi, et alia apud eos frequentia. 
Verum et amatio retineri potest, qua 
voce non semel usus est Plaiitus, ut 
Ciisin. II. 5. ' Verum aedepnl tua mi- 
lii odiosa est aniatio.' Meursius to- 
tum ita mavult refingere, amato, ab 
amo denominaium. Nempe ut ab 
' hio,' ' hiato,' sic ab ' amo,' ' ama- 
to.' Dac. 

1 Ambactus] Sane Paulus iste non 
assecutus est mentem Festi. Nam 
Ambactnm Festus dixit apiid En- 
iiiiim significare serviim mercena- 
riiim : a Gallis auteni dici clientem, 
ut legitur apiid Caesarem. Vel, quod 
verius puto, Festus tantum ab Ennio 
ita vocatiim servuin conductitium 
dixit. Paulus vero iste voliiit since- 
rum vas incrustare, et ita a Gallis 
dictum esse scripsit, quia eam vocera 
Feit. E 



66 



SEXTI POMFEII FESTI 



Ambarvales'^ hostiae appellabantur, quae pro arvis a duobus 
fratribus "^ sacrificabantur. Ambarvalis hostia est, quae 



16 Al. ac/rugibus. Vid. Not. iuf. 



NOT^ 



in Commentariis Caesaris legerat. 
Neque dubito qiiin ita res acciderit. 
Nain alii longe Ambacti apnd Czesa- 
rem, qtii non servi erant : alins am- 
bactus apud Enninm, cum servnm 
siguificet : illud Gallicum vocabuluin, 
hoc plane Latiuum. Hnic conjectu- 
rac fidem facit Glossarium illud non 
satis landatum, et quod magistello- 
rum manibus teri non debet, sed 
tantum a doclioribus nocte et die 
versari. In eo igitur legitur : ' Am- 
bactus, 5ov\os ixtffdaiThs, ws "Emos.' 
An nou satis plane innuere videtur, 
quod de Pauli audacia odorati sii- 
mus? At Ennius videtur de servo 
ambacto loquens comparatione ali- 
qua ant siniilitndine dixisse nescio 
qnid tale, ut apud Theognin : fi-fi ffe 
PtdffBw TaffTrip, aiffTe KaKbv \dTpiv e(pr)- 
fxfpiov. Nani de eo Tlieognis sentit, 
qui quotidie locat opcras suas : ut 
Ennins quoqne de eo, cnjns lierns 
quotidie collocabat operas, et ex eo 
rem qnaerebat. Porro non placet 
referre ad manumissionum niorem,et 
vertigiiies illas, qnibiis liberabatnr 
servus, ciiin tanien id sumniis in om- 
ni doctriuaB genere viris placuisse 
videam, eosque in ea liaeresi esse. 
Non possum non ridere, quod Agyrta 
quidani, liomo insignis audaciap, atqne 
impudentiir, scripsit contra Turne- 
bum snper hac vocc ' Ambactiis.' Sed 
ut ejus onines libri nibil aliud quam 
impndentissimam sni fiduciam prjefe- 
runt,itahanc ejiis de hac re opinionem 
nt impndentissimam et ineptissimam 
rejicio. Nnnqnam legi majores nngas, 
nunqnam insigniorem temeritatem 
vidi, neque audivi, ut qui omues lin- 



guas a sua barbara deducere veHt, 
adeo, nt ipsam Hebraicani linguam 
posteriorem Cimbrica asserat ; ubi 
etiara circulator Mosem reprebendif, 
quod nomina propria veteruin iilo- 
rum patrum a gentilitia sua Hebraea, 
non a Cimbrica, deducat. Ergo mi- 
seros illos veteres Hebreeos, qui non 
Batave scierint loqui : et feliciores 
longefuturos,si Antnerpienses,quain 
si Syri, sive Paljestinl fuissent. Talia 
infinita habent ineptissimae illae Ori- 
gines, et tamen non desunt, qui ad- 
mirentur. At de ineptissimo homine 
plura alias, nbi erit locns. Hoc unum 
adjiciam, in tanta mole libri vix me 
reperisse, qnod vernin esset : etlicet 
aliqiiid veri invenias, tamen id ejns- 
modi esf, uf in ea alea dlcere possis 
eiim, aliqnando ut vincat, assidue 
perdere. Jos. Scal. 

Amhactus] Cur ' lingua Gallica' di- 
cat, ignoro : nt eniin supra scriptiim 
est, id recfe Latine dicitur: et mos 
Romanns significatur. Ant. Aug. 

Ainbuctus'^ Optime notavit Scaliger 
Festum scripsisse Ambactus apud En- 
nium sertus dicitur. Probat Glossa- 
rium illud non satis laudatum, iibi le- 
gitiir: ambactus, dov\os ixiffdwThs, ais 
"S.vvios, i. ' Ambactus, servus condiic- 
titius, nt ait Enniiis.' Paulus vero vo- 
luit sinceriun vas incrnstare, et ita 
Gallicalingnaambactnm dictum esse 
scripsit,qiiiaincommentariisCaBsaris 
de bello Gallico legerat, 'Plurimum 
circum se ambactos clientesque ha- 
bet.' Sed, ut acute ad Vopiscum Sal- 
niasiiis, ex verbis Casaris non magis 
liceat colligere Gallicain vocem esse 
ambactos qiiam clientes, Cur non enioi 



DR VERBORUM SIGNIPICATIONE LIB. t. 



G7 



rei divinae causa circum arva ducitur al) iis qui pro fru- 

gibus faciunt. 
Ambaxioqui : ^ circum euntes catervatim. 
Ambegni' bos, et vervex appellabantur, cum ad eorum utra- 



NOT/E 



et 'clientes' vox Gallica? Qiios liic 
ambactos vocat Caesar, paulo infra 
' seivos ' appellat, et cum clientibus 
jungit. Ita iit fiustrasit Scaliger qui 
notavit ami(jc<«s, curaservum signifi- 
cat, Latinum esse,at cum \>TOcUente, 
Gallicum. Ambactus mere Latina vox 
est, 6 afii.(pi<p€p6ixevos, 6Trepi(p6p7]Tos, qua- 
si circitmactus et nunquam consistens, 
qni liac et iliac circumducitiir merce- 
dis gratia, cujus operas quotidianas 
Dominus locat Incelli causa, qui et 
ideo locellaris et lucellaris appella- 
tnr. Ambagere autem vetus verbnm 
pro circumagere, Neque enim recur- 
renilum ad manumissionum niodum 
et vertigines illas quibus liberabatur 
servus, qiiod viris doctissimis placuit. 
Ambactus etiam dictus ambaxus. In- 
fra ambaxi. Nempe ut a ' figo ' ' fix- 
«s ' et ' fictus :' a ' tago,' ' taxiis ' et 
'tactus,' sic ab'ago' 'axus' et ' ac- 
tns.' Ambaxxis ambactus. Inde am- 
bactia et ambaxia, servitium vel opera 
mercede conducta, pro quo recentio- 
res Latini ambasciam scripserunt, ut 
ascilla pro axilla. Inde ambasciator 
et amhaxiator, internuntius, intercnr- 
sor, domesticus, adsecula. Dac. 

Ambactus] Glossar. ' Ambact. 5oD- 
Xos fj.i<T6aiThs , 0!$ "Evvios.' Caesar 1. vi. 
' Ila pluriinos circum se ambactos 
clientcsque liabet.' Ful. Ursin. 

^ Ambarvales] A duobus fratribus: 
fortasse pro xii. legerat ii. et fugit 
eum nota denarii numeri. Jos. Scal. 

Ambarrales'] A duodecim fratribus 
scriberem, non a duobus, ex Plin. lib. 
xviii.cap. 2. Gellio lib. VI. cap. 7. 
et Fiilgentio de obscnris ; ut inteUi- 
gatur de duodecim fratribus arvali- 



bns : sed qnae sequuntur Macrobiiis 
refert lib. iii. uti a Pompeio Festo 
conscripta: et in his nulla raentio 
fratrum: ideo videndum est, an ar- 
vis et frugibus emendare oporteat. 
Ant. Aug, 

Ambarcales hosticB'] Infra pro « duo- 
bus fratribus scribendum, ut optime 
Scaliger, a duodecimfratribus. Scrip- 
tum fuerat a xii.fratribus, et nota de- 
narii nunieri omissa est. Intelligit 
antem fratres arvales, qiiorum talem 
esse ferunt originem. Acca Laurentia 
Romnli nutrix consueverat pro agris 
semel in anno sacrificare, xii. filiis 
sacrificiiim pra>cedentibus. At cum 
nnus niortuus esset, propter nutricis 
gratiara Romulus in vicem defnncti 
se succedt-re pollicetnr. Unde ritus 
processit cum xii. jam deiiiceps sa- 
crificare, qniduodecim fratres arva- 
les dicti sunt. Inde in Glossis, ' Arva- 
les sodales, ol Trepl Spov Sia,yivoo(TKovTfs 
Si/cao-Tai,' ' de finibus agrorum cog- 
noscentes judices.' Dac. 

« Ambaxioqui] Mendosus locus. 
Scribendum, Ambaxi, qui circum eunl, 
et catervatim. Ambaxes sive Ambaxi 
compositum ex A)n et Axes, hoc est, 
glomerati. Infra, ' Axes, adglomeiati, 
universi.' Potest et legi Axei, ab Ax- 
iis, Axi. Jos. Scal. 

Ambaxioqui] Vide supra ' Ambac- 
tus.' Dac. 

« Ambegni] Ex atn et agnus, ambag- 
nns, ambegnus. Anibegnse oves, quse 
ex utraque parte habeant agnos. Et 
' bos ambegna* apud Varronem lib. 
xvii. de L. L. quani circum aliap lios- 
tiap constitiiantiir. Fulgentii lociim 
de anibegna ove corriiptnm pnio, 



68 



SEXTI POMPEII FESTI 



que latera agni in sacrificium ducebantur. 
Ambest " ita tertiae personae veibum est, ut nullam aliam 

habeat declinationem. 
Ambidens sive bidens ^ ovis appellabatur, quae superiori- 

bus et inferioribus est dentibus. 
Ambiguum^ est, quod in ambas agi partes animo potest : 

hujusmodi apud Gra^cos ajx^('/3oAoy dicitur. 
Ambitio ^ est ipsa actio ambientis. 



NOTiE 



scribit Fulgentius : ' Bebius Macer, 
quifastaliadiernmscripsit, ait Junoni 
eas, quse geminas parerent oves, sa- 
crificare ciim duobus agnis altrinse- 
cus allifratis, quas oves ambegnas vo- 
cari, qiiasi ex utraqne parte agnos 
habentes.' Legendum et distinguen- 
dum ' ait Junoni eas, qiiae gemiiios 
parerent, oves sanrificari,' &c. Ovis 
enim immoiabatur cum duobiis agnis 
qiios pepererat. Neque requirebatur 
ut ea duas oves peperisset. Dac. 

Ambegni] Varro lib. vi. de Lingua 
Latina : ' Ambegna bos ' apud augu- 
res, quam circum aliae hostiEe consti- 
tuuntur. Fiilgeu. Placiades de ob- 
sciiris: ' Ba bius Macer, qiii fastalia 
dierum scripsit, ait, Junoni eas, qna; 
geminas parerent, oves sacrificare 
cuin diiol)us agnis altrinsecus alliga- 
tis, qiias oves ambignns vocari, quasi 
ex utraque parte agnos habentes.' 
Vide hunc atnbignas, illum amhiegnas, 
Nostrum ambegnas dicere. Ant, Aug, 

" Ambest] Ex am et edo^ ainbedo, 
ambest. Dac. 

" Ambidens sire bidens] Varie bi- 
dentem interpretantur. VidcGellium 
lib. XVI. cap. 6. et Macrob. lih. vi. 
atque Serviiim Virgilii interpretem: 
qiii Nigidio consentiuut bidentes dici 
bimashostias; siveqiiasi biennes,sive 
qiiod emineant ea aetatc bini dentes. 
Vide ' Bidental,' et ' Bovem biden- 
tem.' Ant, Aug. 

Ambidens] Bideutes vel anijiden- 



tes, hostiae quse cornigera? essent, et 
duos dentes eminulos haberent. Id 
enim reqiiirebatur in liostiis, alioqui, 
si carerent illis, ariXus erant et ad 
sacrificia ineptae. Neque quod ahqui 
putarunt, bidens dicitur quasi bietis, 
duobiis aiinis nata, cur enim bideniis 
non bidennis aiit biennis diceretur ? 
Gellius tamen invenisse se dicit iu 
commentariis quibiisdam ad jiis Pon- 
tificiiim pertinentibus, ' bidentes, bi- 
nias hostias,' bidcnnes primo dictas 
litera d immissa qiiasi bieiiucs, tiim 
longo usu loquendi corruptam esse 
vocem, et ex bideniiibiis bidentes 
factam : sed addit idem, Hyginum 
Jiilium, qui jus Pontificum non igno- 
rabat, in quarto libroriim qiios de 
Virgilio fccit, bidentes appellari 
scripsisse hostias qiiae per setatein 
duos dentes altiores liaberent. Hy- 
gini veri)a suiit,' qiiae bideiis est lios- 
tia,oportet habeat dentes octo, sed ex 
hisduos ceteris altiores, per (]uosap- 
pareat, ex minore aetate in majorem 
transcendisse.' Vide Gell. lib. xvi. 
cap. 7. Dac. 

> Ambignnm] Quod in ambas agi 
parles possit, et sic dubium sit, Vir- 
gil. ' Agnovit prolcm anibiguam, ge- 
niinosqiie parentes.' Idem. 

^ Ambitio] Plaut. Prolog. Amphit. 
'Viriute dixit vos victores vivere, 
non ambitione neque pcrfidia.' Qui 
lociis apprime notandiis, ibi enim am- 
bitio pro ambittt, id est, pro ipsa acti- 



DE VHRJIORUM SIGN IFIGATION F. LIB. I. 



69 



Ambitus'' proprie dicitur inter vicinorum aedificia locus 
duorum pedum et semipedis, ad circum eundi lacultatem 
relictus : ex quo etiam Iionoris ambitus ^ dici coeptus est 
a circum eundo, supplicandoque. Ambitus proprie dici- 
tur circuitus aedificiorum patens in latitudinem pedes 
duos et semissem; in longitudinem idem, quod aidifi- 
cium: sed et eodem vocabulo crimen avaritias, vel adfec- 
tati honoris appellatur. 

Ambo'^ ex Graeco dictum '^ videtur, quod illi aix^pca dicunt. 

Ambrices '^ tegulae,'^ quas transversae asseribus : et tegulis 
interponuntur. 

Ambrones ' fuerunt gens quaedam Gallica, qui subita inun- 



17 Alii libri, teste Scal. ductum. — 18 Ed, Scal. reguln 



NOT^ 



one ambientis. Qnomodo et apud Sal- 
lustium alicubi. Idem. 

^ Ambitus] Varr. lib. iv. de L. L. 
' AmbitHs, iter quod circunieundo te- 
ritur, nam ambitus circumitus, abeo- 
que duodecim tabularum interpretes 
ambituni parietis circumitum esse 
dixernnt.' Idem. 

Ambitus proprie dicilurl Eadem quae 
superiora, unde facile hic geminam 
nianum agnoscas, et quae sequuntur a 
Paulo esse non immerito suspiceris. 
Idem, 

*> Ex quo etiam honoris ambitus] Cuni 
largitionibus et profusionibiis judices 
corrumpere ronabantur, ambilus dice- 
batur, ambitio vero,ipsum honoris de- 
siderium. Ambitus re et actu perfi- 
citnr, umbitio tantum in animo est, 
quanquam umbitus et ambitio invicem 
confundimtnr, et ambitio pro ipsa 
ambientis actione ut supra. Ambitio 
etiam extra omnera cupiditatem ho- 
norum est obsequentior popnlaritas 
et impensum stndium captanda po- 
pularis gratije, unde ambitiosi, supra 
modum erga sibi subjectos faciles et 
induigentes studio captandae popula- 



ris aurae. Cicer. i. ad Quintum fra- 
tremep. 112. ' Qua de re ac de hoc 
genere toto, ne forte me in Graecos 
tani ambitiosuni factum esse mirere, 
pauca cognosce.' Idem. 

« Ambo]\ide incerta Verrii Flacci. 
Ant. Aug. 

<^ Atnbrices] Addito l dicimus lam- 
bris. Dac. 

e Ambrones] Quod ait de Ambroni- 
bus, subita inundatione maris ejectos 
patriis sedibns fuisse, id ridet Stra- 
bo, qui ejus sententiae auctorem facit 
Ephorum, quem hic sequitur Festus. 
Nam de Cimbris, quoruin pars erant 
Ambrones, ita scribit : irepi 5e KlfxPpui' 
ra fxkv ovk ev AiyiTai, Tct 5' «x*' Tiflaj^J- 
TTjTos ov fj.eTplas. ouTe yap r^v roiavrriv 
alriav rov ■K\avf)ras yevecrdai Kal Ajj- 
arpiKovs aTro^iiair &v ris, ort x^pp^vrf- 
(Tov olKovvres ixiydAr) TrXiffj.fxvpiSt i^f\- 
delv fK raiv roTraiv i}vayKda6ri(Tav. koI 
yap vvv exoufft r^fv x^P<^v, V e?X'"' ■"'pt^- 
repov. Post : ye\olov Se rw (pvcriK^ Kal 
aloojvicj) irddei 51s eKdarrfs Tfjxepas avfx^ai- 
vovri ■KapopyicrQevras aiTf\6e7v e»c rov 
r6nov. lege reliqna, quje seqnuntur. 
Quod ait turpis vitse liomines dictos 



70 



SEXTI POMPKII FESTI 



datione maris, ciira amisissent sedes siias, rapinis et prae- 
dationibus se suosque alere coeperunt : eos, et Cimbros, 
Teutonosque C. Marius delevit : ex quo tractum est, ut 
turpis vitae homines Ambrones* dicerentur. 

Ambulacra,' ambulationes. 

Amburbiales hostiae'' dicebantur, quae circum terminos ur- 
bis Romae ducebantur. 

Ambustus,' circumustus. 

Amenta,"' quibus, ut mitti possint, vinciuntur jacuJa, sive 
solearum lora : ex Graeco, quod est aju,|U,«T«, sic appella- 
ta : vel quia aptantes ea ad mentum trahunt. 

Ameria,' urbs in Umbria : ab Amiro sic appellata. 

Amia,"' genus piscis. 



NOTiE 



inde Ambrones, ideni invenies in 
Glossis Isidori: 'Ambro,' inqiiit, 'de- 
vorator, consumptor patrimoniornm, 
decoctor, Inxnriosus, profusus.' Jos. 
Scal. 

Amhrones] Quod hic ait Festus id 
fuse refellit Strabo lib. vii. ejusque 
sententise auctorem Ephorum landat, 
quem Festus secutus est. Tamen 
Festo consentit Florus lib. iii. cap. 3. 
' Cimbri ' (quornm pars Ambrones), 
'Theutoni, atque Tigurini ab extre- 
niisGalliae profugi,cum terras eorum 
inundasset Oceanus,novassedes toto 
orbe quffirebant.' Idem etiam eos 
alibi genteni vagam et praedabundam 
vocat. Dac. 

' Turpis vitcE homines Ambroncs'\ 
Gioss. Isidori : ' ambro, devorator, 
consumptor patrimoniorum, decoctor, 
luxuriosus, profusus.' Idem. 

s Ambulacra] Plaut. Mostel. iii. 2. 
' Viden' vestibulum ante apdes hoc P 
et ambulacrum qiiojusmodi?' Et a/n- 
hulatio pro ambulacro Catul. ' In mag- 
ni siniiil ambulatione.' Idem. 

i' Amburbiales hostice'] Quibns nrbs 
et pomoErium lustrabatur: nt arnbar- 
vales, quibus arva. Vide ' amtermini.' 
lUcm. 



' Ambustus] Glossarium, * ambus- 
tiis, TTfpnTitpXfyfj.fvos, vepiKfKavntvos.' 
i. Circiimustus. Idem. 

^ Amenta] Amentum, lornm in me- 
dia sagitta revinctuin qiiod primori- 
bus digitis alligabant, nt eo ad se 
hastam retraherent simiil ac eam 
emisissent. Hinc intelligendus locus 
Virgilii IV. jli^neid. 'Qualis conjecta 
cerva sagitta, Qiiam prociil incau- 
tam neinora inter Cressia fixit Pastor 
agens telis, liquitque volatile ferrum, 
Kescius.' Ubi inaie interpretes. Ve- 
rum est antein qiiod ait Festu», amen- 
tum esse ab afxfxa simpiici m fi/ua, unde 
' amen,' ' amentum,' sive potius im- 
mediate ab antiqiio ' apio,' id est, 
'apto,' 'apimen,' 'anien,' 'anientnm.' 
Nam quod infra legitur, quia nptantes 
ca ad tncnlum trahunt, Pauli putidum 
commentnm est. Idem. 

' Ameria'\ Oppidnm in Umbria vi- 
minibiis et virgis ejusmodi flexilibiis 
abnndans. Virg. i. Georg. ' Atqne 
Amerina parant curva; retinacnla vi- 
ti.' De Amiio sive potiiis Amerio 
nihil me legisse meinini. Idem. 

"' Amia] Piscis ciijiis incrementnm 
singulis diebus cernitur, Plin. Hesyc. 
d/xia IxOvs, iibi male quidam pro Aa/ita 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. I. 



71 



Amicinum '9 " utris pediculura, ex quo vinum diffunditur. 
Amicitiae** vocabulum ab amore deducitur : quamvis inter- 

dum vituperandus sit amor : ab Antiquis autem ameci p 

et amecae per e literam efferebantur. 
Amiculum "^ genus est vestimenti a circumjectu dictum. 
Aminula' urbs parvarum opum fuit in Appulia. 
Araita/ patris mei soror, quia similiter tertia a me sit, at- 

que avia, videri potest dicta: ex eo, quod ab antiquiori- 

bus avita sit vocitata: sive amita dicta est, quia a patre 

19 Al. Anucinum.— 20 Quidam libri, teste Scal. ^nimuk. 



NOT^ 



esse dubitant. Eustath. ait amiam 
esse ab a piivativo et ixia, quod nun- 
quam sola per apquora currat, sed 
cum sociarum numero. Idem. 

" Amicinum] Glossarium : • Amici- 
nus, a<rKov aT6fj.a.' Vult Amicinum 
esse os, sive liiram utris, cum Festus 
velit esse tIv \ey6fMevou acTKov ir^Sa, 
fjToi ■noSecova, cujus fit mentio in ora- 
culo, quod Laio Tliebanorum Regi 
datum fuit. Sed mirum quod in aliis 
Glossis legitur: ' Arvianus, d(r/coD(rT({- 
/ua.' Sed profecto et in illis quoque 
Amicinus. Jos. Scal. 

Amicinum'} Male quaedam editt. 
Anucinum. Amicinus est os utris, qua 
viuuniinfundituretdiffunditur. Glos- 
sarium: 'amicinus, aanov aTdfJia,' ' os 
ntris.' Utris pedem sive pediculum 
intelligit, aaKov irSSa Graeci vocant, 
nt et propter siniilitudinem, mem- 
hrum illud quo viri snmus. Oracu» 
lum quod Laio Tliebanorum regi da- 
tum fuit Euripid. in Medea. 'AaKov 
(j.ev Thv irpovxovTa fj.r) \vaai ir6Sa, Uplv 
tiv iraTp^av avQis kaTiav fxoAw. ' Utris 
ne eminenlem solverem pediculum, 
Priusquam patriam iterum ad domum 
pervenireni.' Dac. 

" Amicilice'] Ait ab Antiquis ame- 
cum, non amicum solitum dici. Et sane 
auiicus conipobitum est, Amccquus, 



vel, ut ipsi scribebant, ^me««: eo- 
dem modo dictum, qno Animecus, pro 
Animaquus. Glossarium : ' Anime- 
cum, la6\^vxov.^ Isidorus in Glossis: 
' Animaequus, patiens animo.' Jos. 
Scal. 

AmiciticB] Amo, amicns, amicitia. 
Neque enim ab amore amicitia imme- 
diate. Dac. 

p Ameci] Verosimile non est, quod 
ait Scaliger, ammm esse ipvoamaquum 
ex am et aquum, ut ipsi scribebant 
amecum eodem modo quo animecum 
pro animcequum. Nam simplicius 
multo ut amecus sit pro amicus, i mu- 
tatoine; et ita Festus. Idem. 

•J Amiculum] Glossarium: ' Ami- 
culum, avaP6\aiov.' Jos. Scal. 

Amiculum] Ab amicio, quod ab am, 
circum, et icio, jacio. Quare optime 
Festus a circumjectu. Dac. 

r Aminula] Male in ora scriptum 
fuerat animula. Idem. 

8 Amila'] Si verum est, quod ait 
Festus, Amitam, qnasi avitam, aut 
qnasi amatam dictam : videtur apud 
Veteres mediam syllabam productam 
habuisse, cum Persius corripuerit. 
' si milii nulla Jam reliqua ex amitis, 
patruelis nulla, proneptis.' Jos. Scal. 

Amita] Quasi avita, nara reliqua ety- 
nia duriora sunt. Dac. 



72 SEXTl POMPEII FESTI 

meo amata est : nam plus sorores a fratribus, quam fra- 

tres diligi solent : videlicet propter dissimilitudinem per- 

sonarum, quae ideo minus habent dissensionis, quo minus 

aemulationis. 
Amites,* perticae aucupales. 
Amnenses" appellabantur urbes sitae prope amnern, ut a 

mari maritimae : undelnteramnce, et AntemnEe dictae sunt; 

quod inter amnes sunt positse, vel ante se habeant am- 

nes. 
Amnis" proprie dicitur a circumnando, quoniam am ex 

Graeca praepositione sumtum, quae est amphi, significat 

circum, et nare, fluere. 
AmoebBeum > carmen est, quotiens aliqui ex aequali nu- 

mero ' versuum canunt : et ita se habet ipsa responsio, 

ut aut malum, aut contrarium aliquid dicat. 
Amoena^ dicta sunt loca, quae ad se anianda alliciant, 

id est, trahant. 



1 Uisino videtur legendnm et aqui numero in fine, pro verbo tnalum, idem 
opinatur reponenduni majus ; deleta voce ipsa. 

NOTiE 

' Amilesl Glossarium : ' Amites, mero versuum,' &c. in fine, pro verbo 

(TTd\iKes,l^(vriKol KoKaixoi.' Jos. Scal. malum, opinor reponendum, i7iiijus ; 

Amites] Ames, furcuia qua rete sus- deleta voce, ipsa. Fiil. Ursin. 
penditiir. Horat. Epod. ii. ' Aut Amabmtm] Cuin aliqui alternis vi- 

amite levi rara tendit retia, Tiirdis cibus inter se contraria loqiiiintur 

edacibiis dolos.' Dac. pari versiium niimero, iit apud Vir- 

" AmnensesJ Varr. lib. iv. de L. L. gil. Thyrsis et Corydon. ' Alternis 

' Oppidum Interamna dictum quod igitur contendere versibus anibo Cce- 

inter Amnes est constitutum. Item pere, alternos Musae meminisse volc- 

Antemnap, quod ante aiiinem qui in- bant. Hos Corydon, illos referebat 

fluit inTiberim.' Interamnaoppidum in ordine Tliyrsis.' Serviiis Eclog. 

in Umbria, item aliud via Latina in iii. ' AmoebaMim est qnoties ii, qui 

Saninio. Antemnae in Sabinis. Idem. canunt, et ^equali nuniero versuuin 

» Amtiis] Ab am circum et no nato. utuntur, et ita se habet ipsa respoii- 

Sed melius Varr. lib. iv. ab am lan- sio, ut aut majus aut contrarium di- 

tum, ' amnis id flunien est, quod cir- cat.' Quap ad ver!)um in Festo ; ubi 

cuit aliquid, nam ab aiubitu aninis.' eliam pro malum Fiilviiis Ursinus rc- 

Jdem. scribebat majus e Servio. Quod noii 

y Amabaum] Videtur legenduin, et utiqne necessarium est. Malum enim 

aquinumero: nam ita habet Serv. in rectiim esse potest ciim in amccba'© 

eclog. III. ' Amflebaeum,' inquit, ' est sa:>pe alter alteri maledicat. l)ac. 
quoties ii, qui canunt, et aEquali nu- *,47«fl?H«] Videincerta Verrii Flacci 



DE VERBORUM SIGNiFICATION E LIB. I. 



rs 



Amosio,'' annuo. 

Ampedices dicebantur ab Antiquis, quod circum pende- 

rent, quos nunc appendices appellamus. 
Amputata,'' id est, circumputata, dicitur ab eo, quod Anti- 

qui putum pro puro dicebant : unde deducuntur pudor, 

et pudicus.'^ 
Amsegetes '^ dicuntur, quorum ager viam tangit. 
Amtermini,' ^ qui circa terminos provinciae manent. Unde 

amiciri,*^ amburbiura, ambarvalia, ampjexus dicta sunt. 



2 Melius censente Dac. ex Mss. Ampendkes.—i Al. Amtermini et ampler- 
mini. 

NOTiE 

ex Isidoro. Anl. Aug. 

Amcena] Virg. vi. jEneiil. ' Amcena 
virela Fortnnatorum neniorum.' Ubi 
Servius : ' Amcena, loca sunt quce so- 
lum amoreni praestant, in ceteris aniu- 
nia, hoc est, sine fructu.' Idem etiam 
Verrius: ' Amcena loca solius volup- 
tatis gratia, sine fructu, quasi amu- 
nia.' Eadeni et amcenia Gloss. ' amce- 
nia, ot aKTai.' Sed ita dicta potius 
qnod nos immunes praestant. Dac. 

* Amosio] Scribo : Annos, annua. 
Glossarium: ' Annos,annua,7ro\u€T^s.' 
Estautem 'annua' liic anus,non eVe- 
riia-ios. Propterea interpretatus est 
iroKviTrj. Et, ' Annua, ypavs, troAve- 
TTjs.' Declinatur autem Annos, an- 
notis. Unde ' Annotinus, «VeTeiox.' 
Jos. Scnl. 

Amoiio] Lege ex Scaligero annos, 
annua. Gloss. ' annos, annua, iroXve- 
Ti\s.' Et, ' aniiua, "ypavs noXviT-fis. 
Quamvis ibi Bonaventura Vulcanius 
tegit anna vel anus pro annua. Decli- 
natur autem annos,annotis, unde'an- 
notinus :' Gloss. « annotinus, iTria-iai, 
4viavcnoi,' ' etesiap, annui.' Dac. 

•» Amputnta'] Putare proprie est va- 
cantia et inutilia auferre, excidere, 
ita ut id tantnm relinquatur quod sine 
vitio. Sic vites et arbores putatae 
dicuntur, cum id quod iiocebat abla- 



tum est. Virg. ii. Georg. ' Et curvo 
Saturni dente relictam Prosequitur 
vitem attondens, fingitque putando.' 
Amputata igitur id est, circumputata. 
Idem. 

Unde deducunfur pudor, et pudicusl 
Male, nam a * pudeo,' ' pudicus,' * pu- 
dor,' ut ab 'amo,' ' aniicus,' ' amor.' 
Idem. 

^ Amsegetes] Leg. xii. tab. ' Ani- 
segetes viam muniunto, si via inimu- 
nitaescit, qua volet, jumentum agito.' 
Idem. 

e Amtermini] Qui sunt illi, qui cir- 
ca terminos provinciae manent? aut 
quaenam ea est provincia? Vetustis- 
simum verbum est Amtermini: pro- 
vinciarum appellatio non ita vetusta 
res apud Romanos. Quid ergo hic 
dicemus ? An mendo caret hic locus? 
Non, si qnid in me jiidicii est. Sed 
Festum ita scripsisse puto: Amter- 
mini, qui circa terminos P. Ro. vici7iicB 
manent. Notum enini, quam corrupte 
notae illae Icgantur; P. Ro. aliis Prae- 
torem, aliis alia legentib. Seneca 
Nat. Qua?st. lib. i. cap. ult. 'Jam li- 
bertinorum virgunculis in unum spe- 
culum non sufficit illa dos, quam de- 
dit pro se Scipio :' lege : qunm dedit 
P. Ro. Scipioni. Intelligit per Ani- 
terminos, eos, qui non erant in agro 



74 



SEXTI POMPEII FESTI 



Amussim,^ regulariter ; tractum a regula, ad qiiam aliquid 
exaequatur, quae amussis dicitur. Quidam amussira esse 
dicunt non tacite : '' quod mutire interdnm dicitur loqui. 

Anatem' morbum anuum dicebant, id est, vetularum : sic- 
ut senium, morbum senum. 



NOTvE 



Romano, sed in vicinia. Cujus rei 
agrorum quatuor genera ponit Var- 
ro : Gabinum, Peregrinum, Hosti- 
cum, Incertum. Qui enim in iis agris 
liabitabant, erAnt Amtermini agri Ro- 
mani. Quid estager Romanus? qnic- 
quid ambarvali vel amburviali sacri- 
ficio uno die lustrari poterat. Arva- 
les enim fratres, seu sodales, ad hoc 
creati erant, ut terminos agri Romani 
suovetaurilia circumferrent. Cujus 
rei imaginem praebebant patresfani. 
unusquisque in agro suo, oum fines 
fundi suovetaurilibus lustrabat. Cu- 
jus rei exemplum habes apud Cato- 
nem. Et allusit Virgilius : ' et cum 
lustrabimus agros.' Strabo : (xiTa^v 
yovi' Tov TrefiirTOv Kol tov eKTOV \idov 
T<i>v To 'fi.i\ia Ziaa7]fji.aiv6vT<DV ttjs 'Pa)fj.-n^, 
KaKetTai tSttos <f(f)crToi. tovtov 5' '6piov 
a.no<paivovaiTris T^re 'Pui/j.aiu>v "yrjs, o'l Te 
Upofivrifj.oves dv<Tiav inLTf\o!J<nv ivTavBci 
re, Kal iv &Wois t^itois ir\fio<7iv, ws bpi- 
ois, av6r]nephv, ^v Ka\ov<nv afi.$apova\iav, 
Ergo fines agri Ro. definiuntur am- 
burvio : quod idem est cum ambar- 
vali : et notanduni praecipue, quod 
dixit, av07]nephv, ut designetur exiguus 
raodus agri Ro. Porro primnm 4m- 
terminos puto, qui postea Amitermini, 
dictos : id est, a.n<piT(pf/.ovas, ut olim 
interpretati sumus : sed Varro aiiam 
assignat causam. Non soltim auteni 
Antermini dicti sunt, sed et Anter- 
mines: quia etiam termen dicebant, 
auctore Varrone. Cato in Origini- 
bus : ' Oratorum anterminum.' Er- 
rat Macrobius, qui divulse legit, an 
terminum: cum sit adjectivum, An- 
termen: uude AQtermines oratores. 



Haec Scaliger acutissime, ut omnia. 
Sed cum ait ambartale et amburviale 
idem esse, peccavit imprudens, nam 
ambarvale erat, quo circum arva hos- 
tiae ducebanlur, quae et ideo ambar- 
vales dictae. Amhurbium vero seu 
amhurviale quo circum urbem. Am- 
hurbio uri)s lustrabatur : arva et agri 
ambartali. Et ambarvale ab amburviali 
sic aperte distinguit Servius : ' Dici- 
tur iioc sacrificium ambarvale, quod 
arva ambiat victima, sicut amburvale 
vel amburbium, quo urbeni circuit et 
ambit victima.' Idem. 

f Unde amiciri] Certe hinc aliquid 
excidit, et necessario legendum, a 
prcppositione am,unde amiciri. Res est 
nimis aperta. Idcm. 

s Amussim} Proprie funeni creta 
vel rubrica iilitum, quo demisso fabri 
explorant opera. Graecisdicituro-Toe- 
fjLV. Hesycli. <TTadfxr], <rn<ipTos ivp awop- 
6ov<Ti oi TfKToves, ' Amussis, funis est 
quo dirigunt fabri.' Dicitur ' regula 
fabrorum,' qiiare hic Festus, ' trac- 
tum a regula.' Vide ' examussim.' 
Idem. 

'' Amussim non tacite'] Ab a priva- 
tivo,et H(U<tre, inarticulateloquietmu 
facere. Idem. 

> Anntetn'] Glossarium : ' Anas, 7^- 
pas KaT opry)]v 6iu>v.' ' Antas, "yfpoiKrfa. 
Antites, yepovcriai.' 'Anet, 'yr)pa.' ' An- 
nos, fieoxoAojcrio, ^ fxrjvis.' In aliis 
Glossis, • Anitas, ypa^Trjs.' Apuleius 
lib. I. Metamorphos. ' Ab unico cou- 
gressu annosam pestilentem contra- 
lio :' id est, ^eoxo^oxfio^v. Jos, Scal. 

Anatem] 'Anus,' ' anitas,' ' anas.' 
Glossariura: ' anas, yfipas kut opyvv 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. I. /5 

Ancaesa dicta sunt ab Antiquis vasa, quae caelata appella- 
mus : quod circum caedendo talia tiant : ipsum quoquc 
caelare verbum ab eadem causa est dictum, d litera cum 
L permutata. 

Anceps ^ siguificare videtur id, quod ex utraque parte ca- 
put habeat, ut securis, bipennis : sed raagis a capiendo, 
quod ex utraque parte aeque captatur,^^ appellatum est. 

Ancillge ' dictae ab Anco Marcio : quod is bello magnum 
foeminarum numerum ceperit : sive ideo sic appellantur, 
quod Antiqui anculare dicebant, pro ministrare : ex quo 
Dii quoque ac Deae feruntur cob", quibus nomina sunt 
Anculi et Anculae. 

Anclabris,'" mensa ministeriis divinis apta ; vasa quoque 
aenea, quibus sacerdotes utuntur, anclabria appellantur. 

Anclare," haurire : a Grseco uvtXco descendit. Livius : flo- 
rem anclabant ^ liberi ex carchesiis. 



4 Alii libri capialur.— 5 Vid. Not. inf. 



NOT/E 



eeuif,' i. 'Anilitas per Deorum iram.' 
Et 'antas' idem. Gloss. 'antas, ye- 
povffCa, antites, yepov^riat.' Inde etiam 
' aneo, yrjpdo}.' Gloss. * anet, ynpa.' 
Porro quod hic Festus dicit morbum, 
optime Glossarium interpretatur Kar 
opyTjv deoiu. Intelligit enim uterque 
vitium illud, quo plerumque laborant 
anus, quae delirant scilicet. Dac. 

^ Anceps] Quod ex utraque parte 
caput habeat ut securis. Respicit 
locum Plauli Menaech. v. 2. ' Faciam 
quod jubes, securim capiam ancipi- 
tem, atquehuncsenem Exossabo,dein 
dedolabo assulatim viscera.' Pro an- 
ceps dictum fuit ancipes quasi ancapes, 
ut concapes in leg. xii. tab. Quod 
probat a capite potius oriri quam a 
capiendo, contra Festi senteutiam. 
Hiuc GIoss. ' anceps, diKe<pa\os.' 
Idem. 

' AncillcB] Sane, quia primura dic- 
tae AnciUae. Argumento Dii illi, qui- 



bus nomcn Anculi et Anculffi, tan- 
quani niinistri quidam. Jos. Scal. 

AnciUa:~\ A Graeco &yye\os, minis- 
ter, veteres Latini fecere angulus, nn- 
culus, ut a SiKeAbs, Siculus. Gioss. Isi- 
dori, ' Anculus, ministerialis domus 
regias.' Inde anculari, ministrare, et 
ancillari diminutive. Unde ancilln. 
Dac. 

"' Anclabris'] Vide ' Escariae ' et 
' Exanclare.' Ant. Aug. 

Anclabris] Vide in ' Escariae.' Ful. 
Ursin. 

Anclabris] Pro anculare, dicebant 
anclare, unde anclabris pro anculabris. 
Dac. 

" Anclare] In versu Livii iegendura, 
Florem anculabant : lege in Glossario, 
' Anclat, apveraL :' non ancleat. Glos- 
sarium : *Auclator, vKi\perr}s.' lege, 
Anclator. Jos. Scal. 

Anclare] Si vera esset scriptura, 
anclare, haurire, nunquam non cum 



re 



8EXTI POMPKII FESTl 



Ancunulentae " foeminse menstruo tempore appellantur : un- 

de trahitur inquinamentum. 
AncusP appellatur, qui aduncum brachium habet, ut ex- 

porrigi non possit. 
Androni locus domicilii appellatur angustior longitudine, 

in quo viri plurimi*^ morabantur, ut gynaeceum a mulie- 

ribus. 
Andruare,"" id est, recurrere, a Graeco verbo «vaSpSv, id est, 

invenire : hinc et drua vocata est. 
Angeronae ^ Deae sacra a Romanis instituta sunt, cum an- 

gina omne genus animalium consumeretur : cujus festa 

Angeronalia dicebantur. 



6 Pro viri plurimi qiiidam habent plttrimum, male, censeiite Dac. 



NOT^ 

anclare, ministrare, confunderetur. 
Qiiare certuin est, pro liaurire antlare 
ubiqne scribtndutn esse per t aGrac- 
00 di-TA.er;', ut distinguatur ab auclare 
quod ab anculare. Versus etiam Livii 
Andronici sic legendns. Floremqtie 
antlahant liheri ex carchesiis. Neqne 
enim assentior Scaligero legenti Flo- 
rem imculabant. Sed occupavit Doc- 
tissimus Vossius in Etymologico suo 
nunqnani satis laudato. Dac. 

" Ancunulentce] Perperam in GIos- 
sario : ' Ancodata, irfpwpaQuaa.'' Mani- 
festo legendum,.-l?icu««/eH/« : per lioc 
verbum omnia spurca et sordida ex- 
presserunt veteres Latini, Coenum, 
cuuit, inquinare, conquiniscere, et 
alia, quae non dicam. Quae per u, 
antea per oe extnlerunt : ut in ' po;- 
nire,' ' punire.' Jos, Scal. 

Ancunulentce'] ' Cunire,' ut infra 
Festus, est stercus facere, unde ' an- 
cunulentus' sordidus. Unde * inqui- 
nare,' ' in^iuinamentum.' Coenum 
cuna?, cuniie, inquiuare, conquinis» 
cere. Dac. 

P Ancus^ Qui Latine Ancus, is a 
Graecis yaKiayKdv. Meminit et Glos- 
sarium: ' Aucus, Mancus, KvWhs, 



\opd6s,' Jos. Scal. 

Ancus] Glossarium : ' ancus, man- 
CU3, KvWhs, \opS6s.' Inde ' Ancus 
Martius ' rex dictus. Dac. 

1 Andron] Graecis avSpwv. Infra 
pro viri pliirimi quidam liabcnt pliiri- 
mum, male. Cum in audrone plurimos 
homines habitasse dicit Festus, ita 
iniuiit amplum domicilium fuisse, ut 
erat. Hesycli. a.vSpfoiv, & txfyas oIkos. 
hlem. 

■■ Andruarcl AGra^codroSpa^. Qnod 
istud sit verbi, nescio, niagis, quid 
ejus vicem substituam nou habeo. 
Non puto verbum Graicum hic desi- 
derari. Sed scripsisse Festnin, an- 
druare est recurrcre,a verbo truare, id 
est, vwvere. Hinc trua vocata. Tameu 
si avaSpa^i.iiv reponamus, tolerabilis 
erit lectio, ita, andruare, id est, recur- 
rere, a Gitvco verho avaSpafnuv, id est, 
indevenire. Nescio quid sibi voluerit 
auctor Glossarii, qui scripserit ' an- 
druare, avSpi^eireai.' Nisi putavit ' an- 
druare ' dictum irapd r^v avSpelav. Jos. 
Scaligtr. Vide ' rcdamtruare.' Dac. 

^ Aytgerona] Glossarium: ' Ange- 
ronia, ^ 6fhs rrjs $ov\rjs Katpiiv, Jos, 
Scal, 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. I. 



77 



Anginam* vinariam habere dicuntur, qui vino suffocantur. 

Angiportus," iter compendiarium in oppido : eo quod sit 
angustus portus, id est, aditus in portum. 

Angor'' est animi vel corporis cruciatus, proprie a Graeco 
(Tuvayyri, id est, strangulatione, dictus : unde et faucium 
dolor angina vocatur. Plautus : vellem me in anginam 
verti, quo huic aniculae fauces proeoccuparem. 

Anguhis,y a Grasco aymXov : sive ab eo, quod est lyyuj, id 



NOT.E 



AngeroncB'^ Ab angina, si seqiiimnr 
Festiim. Sed potius ab an;;endo ore, 
est enim Dea siientii. SoUn. cap. 1. 
' Inter antiqnissimas sane religiones 
sacelium colitur Angeronce, cui sacri- 
ficatur ante diem duodecimum Ka- 
lendarum Januariarum : quae Dea 
preesul silentii istius prfenexo obsig- 
natoque ore simulacrnni habel.' Dac. 

' Anginam'] Quisquis dixit an^inani 
vinariam pati enm, qiii vino suffoca- 
retur, secutus est eum, qui Demos- 
thenem disit a.pyvpdyxv ex^"'. '" 
Glossario : ' Anguina, &yKvpa, avydy- 
XV, Kvvayxos.' Quod interpretatur 
' Anguinam, ay/cupai',' confirn)atur tes- 
timonio Cinnas : ' Atque anguina re- 
git stabiiem fortissima cursuni.' Jos. 
Scal. 

Anginam vinariam] Sic lepide De- 
madcs dixit Demosthenem habere 
* anginam argfnteam, apyvpdyxrii',' 
quod argenlo corriiptus nihii dixerit 
contra Milesios, sedseangina premi 
siinularit. Dac. 

" Angiportus] Angustns portus, id 
est, aditus in portum,obscurius dic- 
tnm est; nisi addas, hoc est, in do- 
mum. Varro libro quarto, ab angen- 
do et portu ; et quinto, qiiia in eo 
nihii potest agi. Festus ; ' portum 
pro domo in duodecim positum om- 
nes consentiiint' et Ulpianus : ' Por- 
tiis est conclusus locus quo iinpor- 
tantur, et inde exportantur merces : 
nnde angiportmn dictum est.' Dona- 



tus in Adelpli. ' Angiportum est an- 
gnsta et curta via, quasi angiiipor- 
tus :' alii, quod inter portns sit locus 
angustus, lioc est, inter domos. Ant. 
Atig. 

Angiportt(s]V\a angnsta, ab angen- 
do et portii, Varro lib. iv. Donatu», 
ab angiie et portu, angiportum qiiasi 
angiiiportum, id est, viam flexuosam 
in modum anguis. Portus eniin An- 
tiquis viam significabat. Dac. 

" Angor] Plaut. in Mostell. paucis 
immutatis. ' In anginam ego nunc me 
velim verti, nt veneficae illi Fauces 
preliendani.' Ant.Aug. 

Angor] Scribe, a Graeco ayfc^ii^rj. 
Miror a doctissimis viris margini ap- 
positum ayxrii'ef^^e»'. Hoc quid sit, 
ne ipsi quidem sciiint. Sed quisqiiis 
hoc ausus est, non diibium, qiiin ita 
legerit in lexico siio, rum legendum 
potius essct, ayxeti', tWeiv. Nam &y- 
X^, est 5fAAw. Vide, quam seepe boni 
et docti viri suos sibi oculos ipsi fasci- 
nant. Jos. Scal. Lociis Plaiiti qiiem 
infra Festus, est e Mostell. i. 3. ' In 
anginam ego nunc velim verti, ut ve- 
nefic2e iili Fauces prehendam, atqne 
enicem scelestam simulatricem.' Dac. 

>■ Aiigulus] Hic quEpdam trajecta 
putavit doctissimus Vossius, qui legit, 
Ajigulus, a Grceco ayKv\oi>, quodadtin- 
catur, sive ab eo quod est iyyvs. Sen- 
sus est, angulum factum esse vel ab 
ayKv\os, incurvus, quia omnis anguliis 
aduncatur, hoc est, incurvatiii, vel 



78 



SEXTI POMPEII FESTI 



est, prope; quod aduncatur,^ quod ck diverso coacta fa- 

ciunt anguli formara. 
Annaria^ lex dicebatur ab Antiquis ea, qua finiuntur anni 

magistratus capiendi. 
Annus^ ex Graeco venit, quem illi evvov dicunt, et quod nos 

trienniura,^ illi dicunt Tplswov. 
Anquirere ^ est, circuraquaerere. 
Antarium " bellum, quod ante urbem geritur. 
Ante "^ Terentius pro antea^ ponit. 
Antefixa,^ quas ex opere figulino tectis adfiguntur sub stil- 

licidio. 



7 Alii adducatur — 8 Alii trimum.—9 Ursinus opinatiir legendiim Antidea. 



NOT^E 



ab iyyvs, prope, quialatera appropin- 
qiiantia et concurrentia efficiunt an- 
gulum. Sed et recte legas, ut in ve- 
teri Aldina, angu/us, a GrcecoayKvKov, 
vel ab eo quod est iyyvs, prope, quod ad- 
ducatur. Ideni. 

^ Annaria lex] Quae et mllia, quia 
eam tulit L. Villius, Tribunusplebis, 
L. Manlio, Q. Fulvio Coss. quot an- 
nos nati quemque Magistratum pe- 
terent caperentque. Ovid. in Fastis : 
' finitaque certis Legibns est aetas, 
unde petatur lionos.' Idem. 

* Annus] 'Evos, vEolice evvos, e mu- 
tato in a, annus. Idem. 

^ Anquirere'] Ah an, circum, et qua- 
ro, Cicero Tuscul. v. * Studiose ab 
liis siderum niagnitudines et intcrval- 
la anqnirebantur.' Anquirere etiam 
verbum est forense. Liv. lib. xxxvi. 
' Cum Tribunus bis pecuniae anqui- 
.sisset, tertio capitis se anquirere di- 
ceret.' Ubi ' pecuniae et capitis an- 
quirere,' est ad populum ferre de 
multa et capite alicujus. Jdem. 

•= Antarium] Antarium bellum eo- 
dem modo dictum quo a Vitruvio 
'Antarii funes.' Veteres Glossse : 'An- 
tarium bellum, 6 irph twv irvXwv irdAe- 
/xoj.' In veteri Glossario : ' Anta- 



rium, avrapnhs,' hoc est, antepag- 
mentum : ab eadem mente dictum. 
Jos. Scal. 

Antarium bellum'] Quod ante por- 
tas geritur, Glossar. ' antarium bel- 
lum, 6 irph Twv trvXuv ir6\ffj.os,' i. ' ante 
portas bellum :' sed magis plaret an- 
tarium bellum dici, quod Tyrannus 
seu apostata adversus regem suuni 
gerit, ab avraipin, 'rebello.' Nam ct 
Graeci antarium avraptxhv vocant. 
GIoss. ' antarium, avTapfj.6s.' Fallun- 
tur enini viri doctissinii, Vulcanius et 
Scaliger, qui ibi antarinm etavrapixhv 
de antipagmento accipiunt : inde 01-- 
TopTTjs, Latine anturta, pro quo et in- 
tarta, rebellis, tyrannus, apostata. 
Hesycli. avrdpTris, Tvpavvos avTi$ut- 
vuv PaffiKil, ' Antarta, tyrannus re- 
bellans adversum regem.' Dac. 

'^ Ante] Quasi vero anlc pro antea 
solus Terentius usurparit. Idem. 

<■ Antejixa] Horum mentio est apud 
Livium lib. xxxiv. ' Antefixa ficti- 
lia Deorum Romanorum ridentes.' 
Et lib. xxxvi. ' In ajde Concordiie 
Victoria, quae in culmine erat, ful- 
mine icta decussaque, ad Victorias, 
quae in antefixis erant, liaesit, atque 
inde procidit.' Quid sint disertim 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LI B. 1. 



79 



Antes ' sunt extremi ordines vinearum : unde etiam nomen 

trahunt anta?, quee snnt latera ostiornm.s 
Anteurbana praedia,'' urbi propinqua. 
Antiae' muJiebres capilli deraissi in frontem appellati ex 

Grseco videntur: quod enim nos contra, illi «vtj'° dicunt. 
Anticum ^ Veteres etiam pro janua posuere. 
Antigerio^ Antiqui pro valde dixerunt. 
Antios," ™ id est, excruciatos. 



am quaedara edd. a:'Tioj'.— 11 Scaliger et Uisin. legendiim pntant 

NOTiE 

In Are- m«' Sio: tuv Kporacpoiu Kpep.itiiva.i yvvai- 
Ketai.' Lege antia, i. ' Comae mulie- 
bres per media tempora descenden- 
tes.' Aliae GIoss. * antiee, Tpix« ai 
jU€To|ii iwv KepaTwv ruv Powv,' i. ' Cri- 
nes intra cornual)Oum.' Tert.de pal- 
lio : ' genuinos inter antias adumbra- 
tos.' Jos.Scaliger. Aliae glossae: ' an- 
tiae, •TrpoKo/xio;/.' antice alio nomine Ca- 
pronw dictae : vide ' Capronae.' Dac. 

^ Anticum'] Vide ' Posticum.' ^wt. 
Au^. 

Anticuin] Subintelligilnr ostiiim. 
Vide ' Posticum.' Dac 

' Ajitigerio] Glossae veteres Lati- 
nae: ' Antigerio, valde.' 'Antigerium, 
quemadmodum, imprimis.' Jos.Scal. 

Anligerio] Piacidus in glossis : 'An- 
tigerio, vel quemadmoduiiT, vel in pri- 
mis.' Fiil. Ursin. 

Antigei-io] Quintiiian. lib. viii.cap. 
3. ' Quid necesse est dicere oppido, 
quo sunt usi pauio tempore nostro 
Superiores ? vereor iit jam non ferat 
quisquam. Certe anligerio, cujus ea- 
dem significatio est, nemo nisi ambi- 
tiosus utetur.' Isidorus in Glossis : 
' Antigeriuin, qnemadmodum, in pri- 
mis.' Item, ' antigerio, valde.' Glos- 
sariuni : ' antigerio,7rp(5A7j/x/xa, ci/ctj av- 
Tioipdffts.' Lego TTp^KripiM vIktjs, avri- 
Trpaais. Dac. 

"' Aniios] Sine ullo dubio legenduni 



10 Pi 

Anctos. 



explicat Vitruvius lib. 
ostylis autem nec marmoreis Episty- 
liis uti datur: sed imponendae de 
materia trabes perpetuae : et ipsa- 
rnm yEdiuin species sunt baricae, hu- 
miles, laxae. Ornantque signis ficti- 
libus ant aereis inauratis earum fasti- 
gia, Tuscanico more : uti est ad Cir- 
cum niaximum, Cereris, Herculis 
Pompeiani, item Capitolii.' Ita lo- 
cum illum Vitnivii legimus. Idem. 

^ Antes] Glossarium : ' Antes, o-ti- 
XOt a.fj.ni\wv. Antium, rd^eoov, opxd- 
rwv.' Jos. Scal. 

Antes] Ordines anteriores.Virg.il. 
Georg. ' Jam canit effoetos extremus 
vinitor antes :' nbi interpres : ' An- 
tes sunt extremi ordines in ingressu, 
qui et finis est laboris cum ad eum 
perventum cst.' Gloss. ' antes, olrccv 
ajj.iT4\(i)v (Trlxoi,' ' vinearum ordines.' 
Item ' aniium, rd^ewv, opxdrcov.' Dac. 

s Antce, quce siint latera ostiorum] 
Pilae sive columnae lapideae in lateri- 
biis ostioruin, qiiadras columnas ex- 
ponit Nonius. Glossae: 'antae,7rapaa-To- 
Sts et iropao-TaSes.' Hesychio sunt Trpbs 
Toij roixots r€rpafifj.ivot Kioves, ' colum- 
nae mnris applicatae.' Eaedem Glossae 
antes pro anta ' anXes Trapao-rdrat.' Id. 

•> Antetirbana pradia] Imitatio Grae- 
corum, irpodareta x^^P'*. Jos. Scal. 

' Antice] Glossarium : 'Antide, «(i- 



80 



SEXTI POMPEII FESTI 



Antipagmenta," velvarum ornamenta : quae antis adpangun- 

tur, id est, adfiguntur. 
Antiquare" est in morem pristinum reducere. 
AntraSjP convalles, vel arborum intervalla. 
Antroare,'! gratias referre: truant, movent : truam quoque 

vocant, quo permovent coquentes exta. 
Anus ' dicta est ab annorum multitudine : quoniam Antiqui 

non geminabant coasouantes : vel quod jam sit sine sensu, 

qui Graece dicitur joOj. 

NOT.E 



Anctos. Adstipulatiir et optimum 
illud Glossaiium : ' Anctos, avayKa(T- 
devras. Ancti, ayxdfievoi.' Jos. Scal. 

" Antipagmenlu] Gloss. 'antipag- 
nienta, 7rpo7n';7yuoTa.' Sculpturae Deo- 
rum, liominum, animantiuin, alianim- 
ve rerum, quae postibus aut colum- 
iiis postes snstineutibus pangi solent. 
Dac. 

° Atrtiquare'] Verbnm solenne quo 
populus Rom. utebatur cnm signifi- 
cabatselegem nonaccipere,'antiqno' 
cst deleo, aboleo, in antiqnnm morem 
reduco, id est, ut antiquum jus vale- 
at, nec noviim statuatur. Gloss. ' an- 
tiqiiaie, apxatuxTai ;' et ' antiquo, dp- 
Xai^oi}.' Idem. 

P Antras'] Placidns in Glossis : 'An- 
cras, convalles, vel arvornra interval- 
la:' Sy/cea iroi7]iVTa, Homerus. Fid. 
Ursin. 

Antras"] Glossarium: 'ancras, an- 
crae, &yy(a, avKuvfs.' Videtur Glos- 
sarii lectio verior : confirmalur enim 
glossislsidori: 'Angrje, intervalla ar- 
borum, vel convalles.' Nam cognatae 
sunt C. et G. Fortasse scribenduni 
ancece, ant, nt Isidorus, augea: nani 
a Graeco &yyfa: quin etiam in aliis 
glossis Graeco-Latinis : ' averca, av- 
\<i>v, 6 arevhs rS-rros, Ka\ eVi/uTJKTjs :' ex- 
tant, enim vestigia vocis ancra: ita 
enim legenduni. Itein ' ancria, 0a- 
pay^,' 'vallis.' Jos.Scal. 



1 Antroare [Antruare] Vide, an idem 
sit quod paulo snperius ' andrnare :' 
et quod hic 'trua' dicatur, illic 
' drua ' appelletur. Ant. Aug. 

Antruare] Glossarium: ' Antrnare, 
(Tinj\ev(Tai.' Ita corrigimns : airyiXaiov 
enim antrum. Longe alia significa- 
tione posuit, ac Festus ipse. Jos. 
Scal. 

Anlruare] Glossarium : ' antniare, 
(rnt\(V(Tt.' Rescribit Vulcanius (nri- 
\ev(Tai. Scaliger o-TrTjAeCtrai. Uterque 
sano nullo sensu : nam airt\fva-ai est 
contaminare, inficere, quod verbo «n- 
truare nunqiiam convenire possit, at 
o-7r7)A6D(ra( ab (TTrrjAawi', «n(n(/«,inaudita 
vox, et qiiac nunquam reterri ad rh 
antruare, neqiie enim antruare ab an- 
tro. Lege igitiir antruare,a-ir(vaat, i. 
'citato gradii ferri.' Nuuc qnod ait 
Festus, antroare, gratias r^erre, id 
mihi dubium est, aioque redamtruare 
potiiis pro gratias referre positiira 
fuisse, nain antruare est niotus edere, 
redanitruare, eosdem motus iiivicem 
referre, nnde non invenusta nuta- 
pbora pro gratias referre dici potuit 
redamtruare. Nihil aliiid video. Dac. 

■■ Anus] A Gra?co &vovs, amens : ne- 
que enim ab annis esse potest, cnni 
inius vetula priorem syllabam corripi- 
at, anus vero pro annus eandem pro- 
ducat. Idcm. 



DE VERBORUM SIGNIFICATION E LIB. I. 



81 



Anxur'** vocabatur, quae nunc Terracina dicitur Volscae 
gentis : sicut ait Ennius : Vulsculus ' perdidit Anxur. 

Afe " apud antiquos dicebatur, prohibe, compesce. 

Apellinem ^" antiqui dicebant pro Apollinem. 

Aperta ^ idem Apollo vocabatur ; quia patente cortina " re- 
sponsa ab eo dentur.'' 

Apex,'* qui est sacerdotum insigne, dictus est ab eo, quod 
comprehendere antiqui vinculo, apere dicebant. Unde 
aptus'' is, qui convenienter alicuijunctus est. 



12 Vet. ed. Axvr ; quod probat Scaliger.— 13 Alii libri darenlur. 



NOT^ 



' Anxur] Placet vetus editio, Axur. 
Nam certissimura est ex Servio, Ve- 
teres ita dixisse, ob Jovem imber- 
beni, sive &^vpov, qui ibi colebatur. 
Et in nummo argenteo Pansae, ab 
uno latere, jovis. axur. virivs. c. f. 
c. N. ab altero, pansa. Jos. Scal. 

Anxui-] Vel Axur, ut legitur in 
Pansae numismate, Volscorum oppi- 
dum, a Latinis Terracina; quinqua- 
gesimo milliario ab urbe distans. Liv. 
lib. IV. ' Anxur fnit quae Terracinae 
sunt.' Idem Plinius. Terracina au- 
tem Graecis Tpaxifij a loci asperitate. 
Strab.lib. V. ^xur autem dixereVe- 
teres objovem imberbem sive &^vpov, 
qui ibi colebatur, ut scribit Servius. 
Dac. 

' Ennius: Vulsculus] Lib. iv. annal. 
Sed ibi Volscus non Volsculus. * Voi- 
scus perdidit Anxur.' Idem. 

" Ape] Giossarium, ' Ape, KuKvaov.' 
' Apet, dirotrojSe?.' Jos. Scal. 

Ape"] Ab antiquo apeo, prohibeo, 
rompesco. Dac. 

" ApeUinem] Ut ' hemo ' pro ' homo;' 
' agelum,' ' agoium.' Idem. 

V Aperta] Immo Aperta lingua Ta- 
rentina, quse magna ex parte iEolen- 
sis fuit, aireptiTa id est^rjireipwTTjy^quod 
transmarinusDeus sit et peregrinus; 
nam regiis temporibus ignotus ApoUo 
Komanis, ut ex Pontificiis libris Ar- 
Delph. et Var. Clas. Pomp 



nobius referf : cujus rei fidem facit 
nomen Apollinis Graecum. Si enim 
antiquitus Romanis notus fuisset, pe- 
regrino eum nomine non designas- 
sent : at Venus peregrinum quoque 
numen, uonien autem Romanum, sed 
ita, ut peregrinum significet ; Venus 
enim a veniendo quasi dicas irpoai]- 
KvTov &e6v. Jos. Scaliger. 'HTreipwTTjy, fi 
inutato in e, et tj in a, ut /Eoles solent, 
avepiiras, a.irepwTa, et syncope, qu<E 
etiani illorum est propria, &irepTa, 
aperta. Sic autem dictus quod ex 
Graecia venerit^quaeGraecis^Hireipos. 
Pacuvius in armorum judicio, 'Aper- 
tai fatur dictio, si intelligas : Tali 
dari arma qualis, qui gessit, fuit, 
Jubet, potiri si studeamus Perga- 
mo.' Dac. 

^ Cortina] A Graeco x^P^o^> gramen, 
und eseptum rotundum, quia x^P^Vt 
gramine, in orbem signabatur, x^P^^os 
dictum est Homero. Et inde voca- 
bulum nostrum la court. Inde eliam 
locus, unde dabantur Apollinis cracu- 
la, cortina. Idem. 

* Apex] Cacumen pilei. Eum sic 
describit Servius : *Apex dicitur in 
summoFlaminis pileo virgalanata; id 
est, in cujus extremitate modica lana 
est.' Idem. 

^ Unde aptus] Virg. ' ubi maximus 
Atlas Axem humero torquet stellis 
Fest. F 



82 



SEXTI POMPEII FESTI 



Apica^ dicitur ovis, quae ventrcm glabrum habet. 

Apiculura '^ filum, quo flamines velatum apicem gerunt. 

Apluda"''^* est genus minutissiraae palese iruraenti, sive pa- 
nici : de qua Naevius : Non liercle apluda est hodie quam 
tu nequior : sunt qui apludam sorbitionis liquidissimum 
putent genus ; quod flatu dejiciatur, et quasi adplaudatur. 

Aplnstria '^ f navium ornamenta ; quae quia erant amplius, 
quam essent necessaria usu, etiam araplustria dicebantur. 



14 Alii Applida. — 15 Quaedain edd. Aplustra, et mox ampluslra. 



NOT.E 



fiilgentibus aptutn,' 'Aptuni/ id est, 
astrictum, colligatum, connexum. 
Idcm. 

<= Apica'\ Ovis quac ventreni lana 
nuduni habet. Varr. lib. ii. de R. R. 
'Ovem collum et venlrem pilosum 
habere oportet. Quae id non habe- 
rent majores nostri apicas appella- 
bant, ac rejiciebant.' Apicus a Graeco 
&weiKos, glaber, ab o privativo et ttcj- 
Khs, vellus, lana. Idem, 

•i Apiculum~i Veleres Grammatici 
aiiint, Flamines, rjuasi^/nmiHesdictos, 
quod cuni ipsis capite nudo in pnbli- 
cum prodire fas non esset, apicem 
pone regerebant, etjilo velati incede- 
bant. Quid sit &aicm Jilum Livius ex- 
plicat, cum dicit ' velamentum lana»' 
esse. Ergo hi Grammatici niihi qni- 
dem non probant etymon suum ; non 
enim flamen, quasi filamen dictus 
est : sed tamen, cum haec dicunt, mo- 
rem priscum circa caerimonias flami- 
nis nos docent. Quae cum ita sint, 
non dubito legere, Apiculum, filum, 
quo flnmines velali apicem regerunt. 
Pone enim regerebant apicem, ne 
gravis esset summis aestatis calori- 
bus ; amentis enini, quae olfindices 
dicebantur, sub mentum addnctis re- 
ligabant, ut, cum vellent, regererent, 
et pone pendere permitterent. Nam 
dnarum rerum necessitate semper ob- 



strictus erat flamen, nunquam nndo 
capite in publicum prodeundi, ac 
nunquam apicem dimittendi. Hoc 
enim est capnt ex lege Flaminica : 

SINE. APICE. SVB. DEIVO. ESSE. NEC 
FAS. ESTO. IN. TECTO. VTEI. LVBET 

LICETO. Ergo cum filo propter apstus 
diei velati erant, apicem tamen ges- 
tabant; sed non in capite, uti dixi- 
mus. Possumus tamen vulgatam lec- 
tionem tueri. Nam certum est eos 
velamenta gesfare solitos, quae Fla- 
mea vocabantur. Dionysius : otis 
(Flatnines) airh ttjj <popT](Titiis ■jtIXchv re 
Koi aTetxuaroiv, ft vvv (ti (popovfft, (|»Ad/t€a 
KaXovvres, oi/ro) irpoffayopevovcri, Milii 
prior conjectnra magis placet. Jos. 
Scaliger. Sed mhil agit vir doctissi- 
nius; nam certuni est laneum illnd 
filun>,quototn^ apex sive virga apicis 
velabalur, apiculum a Veteribus dic- 
tuni fuisse. Dac. 

'^ Apluda'] Alii applida. Plin. lib. 
xvui. cap. 10. ' Milii et panici vt 
sesamae purgamenta applndam vo- 
cant.' Alii frumenti furfurem in- 
terpretantur. De sorbitionis genere 
mihi adhuc incompertum est. Idem. 
^ Apluslrial A Graeco &(pKacrra. 
ApoIIonius. Glossarium, 'Aplustra, 
^rephv nXolov, dis^Emoj.' Jos. Scal. 

Aplustriu] Sumnia pars pnppis at- 
que etiam ornamenta quae semper iu 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. I. 



83 



Apollinares ludos,s hoc est, in laudem Apollinis, populus 
laureatus spectabat stipe data pro cujusque copia. 

Apor,"^ ^ apud. 

Appellitavisse, appellasse. 

Appia via/ et aqua ab Appio Claudio est appellata. 

Apricura ^ locum aSole apertum: aGraeco vocabulo <pp«x»]5 
appellatur, quasi afgUr^c, id est sine horrore, videlicet fri- 
goris : unde etiam putatur Africa' appellari. 

Aptus ■" cum propria significatione intelligatur, poni tamen 
solet pro adepto: sicut apisci " pro adipisci. 

Apua," genus minimi pisciculi. 



16 Quidam Apot. 



not;e 



sumnia puppis parte,non in prora, ut 
plerique Veterum scripserunt, coUo- 
cantnr. Nam quae in prora erant, 
dicebantur acrostolia. Aplustria au- 
tem et aplustra, nam utroque niodo 
Antiquos protuiisse docet Priscianus, 
Graece &(p\a(rra, ^ostea amplustrumet 
amplustre dictuni est. Dac. 

s Apollinares ludos'\ Qui fiebant iii. 
nonas Quintil, Eorum origo ex Cn. 
Martii carminibus petita, quae legere 
poteris apud Liv. lib. xxv. Sect. 12. 
Idetn. 

•■ ^j9o»'] Glossarium, * Ape, irapa.' 
nt in alterutro mendum sit. Jos. 
Scal. 

Apor'] Pro apur, ut Antiqui scribe- 
bant pro apud. Ut arvenium pro ad- 
ventum. IMale quidam apnt. Dac. 

• Appia riu] Quae ab uibe Brundu- 
sium usque lapidibus strata erat, ab 
Appio Claudio exstructa. Appia sim- 
pliciter dicta, Horat. ' Minus est 
gravis Appia tardis.' De aqua Ap- 
pia ab eodeni Claudio in urbem in- 
troducta meminit Cicero jn Coelio. 
Idem. 

^ Apricum] Melius quasi apericum, 
Soli apertum, Idem. 



' Unde etiam putatur Africa] Melius 
qui ab Afro uno ex posteris Abralia; 
de Cethura. Alii aliter. Sed solus 
veram originem ostendit Doctiss. 
Bocbartus in suo Canaan lib. i. c. 25. 
ubi docet AfVicani sic dictam a Poe- 
nis ab Arabico pheric sive feric spica, 
quasi terram spicae, id est, phrasi 
niere Puuica^^ evaTaxvs, terra spica- 
rum ferax, qualem fuisse Africani 
omnes tradunt, unde et in uotitia 
Imperii symbolum est Africa; mulier 
binas utraque manu spicas ostentans, 
et sub pedibus diias liabens naves 
fruiuento onustas, cum liis literis su- 
perne inscriptis : procos. afriCj*;. 
Idem. 

™ Aptus'] Adeptus ab antiquo apis- 
cor. Unde adipiscor. Terent. Heau- 
ton. IV. 3. ' Deorum vitam apti su- 
rous.' Idem. 

n Sicut apisci] Plaut. in Prolog. 
Rudent. ' Qui hic liteni apisci postu- 
lant perjnrio.' Idem. 

o Apua] 'k(ph)v Graece dicunt, sed 
Latini tenui pro aspirata utuntur, ut 
in aliis. Vide ' Albnm.' Ant. Aug. 

Apua] Graecis d(/)urj. Plin. 1. xxxi. 
c. 8. ' Apuam nostri, Amphyn Gra'ci 



84 



SKXTI POMPEII FESTI 



ApudP mutuam loci et personae conjunctioaera significat: 
ut cura diciraus : Coeno apud amicum. Apud et Penes "• 
in hoc differunt : quod alterum personam cum loco sig- 
nificat: alterum personam, et dominium, ac potestatem, 
quod trahitur a penitus. 

Aqua " dicitur, a qua juvamur.'^ Aqua et ignis ' interdici 
solet damnatis : quam accipiunt nuptae : videlicet, quia 
ha3 du£e res humanam vitara maxime continent. Itaque 
funus prosecuti redeuntes ignem supergrediebantur aqua 
aspersi : quod purgationis genus vocabant suffitionem. 

Aquaeliciura* dicitur, cum aqua pluvialis remediis quibus- 
dam elicitur: ut quondam, si creditur, manali lapide in 
urbera ducto. 



17 Alii vivarnus: et mox quidatn conjicinut ^k^ accipiunt. 



NOT.« 



vocant, quoniam is pisciculus e plu- 
via nascitur.' Meminit Aristoph. in 
Equit. OviT<i>iTor' a<pvas elSov a^twTepas, 
' Numquani apuas vidi pretiosiores.' 
Ubi Scliol. * Apua pisciculus niinutis- 
simus, qui ex limo concrescit et vivit, 
naturze miraculo, nullius cibi indi- 
gens, scd alter alterum iingendo pas- 
citur.' Dac 

P Apud] Vide ' ad.' Idein. 

' Apud et penes] In eo differunt, 
quod apud custodiam tantum, penes 
vero doininiuin compreliendat, et pe- 
nes se rem hahet qui eam omnino 
possidet, ut Dominus. Apud se ha- 
bet qui eam ut depositarius tenet. 
Ulpian. • Penes te araplius est quam 
apud te. Nam apud te est quod 
qualiter at e tenetur, penes te est, 
quod quodam modo possidetur.' Ve- 
rum apud Jurisconsultos et alios 
auctores plerumque confunduntur. 
Idem. 

"^ Aqua] Varro minus dure: Aqua 
quod 2equa summa: quanquam neu- 
trum implet aures nieas. De aqua. 



et igni, quae accipiunt nuptae, idcm 
Varro videndus libro iv. et Plu- 
tarch. in Problem. et iufra ' Facem.' 
Ant. Aug. 

Aqua] Videtur hic locus ita legen- 
dus : Aqua et igni tam interdici solet 
damnatis, quam accipiuntur nupla. 
Scaevola in L. Seia. D. de donat. in- 
ter vivos : ' Quidam virgini die nnp- 
tiarum, priusqiinm ad eum transiret, 
et priiis quam aqua et igni accipere- 
tur, id est, nuptia; celebrarentur, ob- 
tuiit decem aureos dono.' Ful. Ursin. 

Aqua dicitur'] Optiine Caninius ab 
o x<^a, a fusione. Nam saepe Latini 
articulum nominibiis jungunt. Dac. 

' Aqua et ignisj Fiilvio Ursino unice 
adsentior, qui legit, Aqua et igni tam 
interdici solet damnatis quam accipiun' 
tur novcE nuptce. De ntroque more 
Ovid. V. Fast. ' Quod in his vitaj 
causa est, haec perdidit exul, His 
nova fit conjux : heec dno inagna pu> 
tant.' Vide ' facem.' Idem. 

« Aqucrlicium] TertuUian.' Aquiiicia 
Jovi immolatis: nudipedalia popul» 



DE VERBORUM SIGNI FICATION E LIB. I. 



85 



Aquagium "^ quasi aquae agium, id est, aquae ductus appel- 
latur, 

Aquarioli ^ dicebantur mulierum impudicarum sordidi ad- 
seclae. 

Aquilus y color est fuscus, et subniger : a quo aquila dicta 
esse videtur : quamvis eam ab acute volando dictam vo- 
lunt. Aquilus autem color ab aqua est nominatus : 
nam cum antiqui duos omnino naturales nossent, id est. 



NOTtE 



denuDciatis.' Fortasse Varro Tus- 
cum aquiligem, vel Aquilicem dixit, 
quod sacrificioruni, et rei divinae pro- 
curatione, quaruni rerum periti Tus- 
ci erant, aquas eliciebat. Verba Var- 
ronis sunt liaec ex Satyra Quinqua- 
Iribus: ' An lioc praestat HeropLilus 
Diogeni, quod ille e ventre aquara 
mittit? an hoc te jactas? at hoc 
pacto utilior teTuscns aquilex.' Ta- 
men nihil inipedit, et pro libratore 
aquarura sumere. Glossarium : * A- 
quiiices, oi ra vSpaywyia 4pya^6fjLevoi, ot 
avoxiTapioi, TTorafurai, vdpo<TK6iroi.' Ita 
enim legendus est locus iile apud 
auctorem Glossarii. Jos. Scal. 

Aqufflicium] Cum propter nimiani 
siccitatem nianalem lapidem in ur- 
bem prolrahebant, ut aquas elicerent. 
Vide ' Manalis lapis.' Sacrificia tum 
peracta inuuit Tertullian. ' Aquiiicia 
Jovi immolatis, nudipedalia populo 
denuntiatis.' Aquilex qui hujusce rei 
procuratione aquas eliciebat, ' Tuscus 
aquilex' dictus quod harum rerum 
periti Tusci erant. Varro in Satyra 
Quinquatribus: ' An hoc pra;statHe- 
rophilus Diogeni, quod ille e ventre 
aquam mittit? an hoc te jactas? at 
hoc pacto utilior te Tuscus aquilex.' 
Quamvisibi,utoptimeScaliger,aqui- 
lex simpliciter sumi possit pro aqua- 
rum libratore. Glossarium: 'aquilices, 
ol Ttt iiSpaydyia 4pya^6fx.ivoi, ol oj/oxera- 
pioi,TroTaix'irat, vSpoa-K^irot, Prout ipse 
Jiunc locum digessit qui corruptissi- 



nie legitur. Infra ista, si credilur, 
sunt barbari mutilatoris, qui dubita- 
vit olim Romae manales verrere soli- 
tos fuisse. Dac. 

" Aquagium] Idem quod Aquarium. 
Glossarium: ' Aquarium, vSpaywyiov.' 
Jos. Scal. 

Aquagium] Idem quod Aquarium. 
Glossarium : ' Aquarium, vSpaydyiov, 
aquaeductus.' Dac. 

" Aquarioli] Sic proprie diceban- 
tur qui aquam meretricibus rainistra- 
bant, qua se post Venerem ablue- 
rent. Glossarium, ' aquarioli, fia\- 
\dSes,' nam fiaWas a $d\\wv vSwp ab 
aqua jaciunda. Inde postea leno- 
nes et stupri conciliatores aquarioli 
dicti. Idem, 

y Aquilus'] Glossarium, ' Aquilum, 
fif\av, ws AovKiWios.' Varro, Koafjioro- 
pvvri, irept <p6npas KOfffxov : ' Atque JE' 
geus fluctu quam lavit ante Aquilo, 
Saevus ubi posuit Neptuni filius ur- 
bem.' ' Aquilum fluclum,'/«6'Aoi' iiSwp, 
poetae. Jos. Scal. 

Aquilus color] Medius inter album 
et nigrum. Sed male Festus ab aqua 
dictuni putat, cum sit ah aquila, quod 
et innuit Plaut. Rudent. ii. 4. ' Eja 
corpus quoJHsmodi? Subvoiturium 
illud quidem, subaquilum volui di- 
cere.' Aquila autem ut optinieCani- 
nius a Cyprio agor. Hesych. ayhp, 
afrhs, Kvirpioi : agor, aquila, Cyprii. 
Agor, r mutato in l, ' agol,' ' agul,' 
' aqul,' * aquila.' Dac. 



86 SEXTI POMPEII FESTI 

album et nigrum ; intervenerit autem is quoque qui ita 

neutri sirailis est, ut tamen ab utroque proprietatem tra- 

hat ; potissimum ab aqua eum denominarunt, cujus incer- 

tus est color. 
Aquilius prsenomen '^ '■ ab aquilo colore, id est, nigro, est 

dictum. 
Aquilo * ventus a veliementissimo volatu ad instar aquilae 

appellatur. 
Aquipenser ^ genus piscis. 
Arabice olet, id est, ex odoribus Arabicis. 
Arbilla "" arvina, id est, piiiguedo corporis. 
Arbiter** dicitur judex, quod'9 totius rei habeat arbitrium, 

et facultatem. 
Arbitrarium,^ cum adhuc res apud arbitrium geritur. 
Arbitrium ^ dicitur sententia, quae ab arbitro statuitur. 



18 Alii AquiUius nomen. — 19 Qtiidani libri qui. 

NOT^ 

^ Aquilius jircenomen'] t\(\\\\\\\?i fzm\- possit, cnni aqiiipenser sit niariims 

lia dnplex ; patricia et plebeia, utra- tantiim, stiirio vero et mariniis et flu- 

qiie consiilaris. Ideo Aquilims nottien viatilis. Sed de hoc apud Horatium : 

raalini, nam prcenomen Aqtiilius, vel aquipenspr autein ab acumine rostri 

^(jK!7ii«s,nunquam extat, quod sciam. dictus. Pesnum enim Antiqui dice- 

Aquillium autem scribendum esse, non bant acutum. Inde aquipesner primo, 

Aquilium, doceut fasti Capitolini, et postea aquipenser et acipenser. Idem. 

nummi. Ant. Aug. ArbiUa] Arvina seii arbina non est 

Aquilius] SimpWci l pvoAquiUius, \it quavis pinguedo, sed sevum tantum. 

constanter Fasti Capitoiini et num- Glossarium : ' arvina, AiTroy Sreu o-ap- 

mi. Aquillia famiiia duplex, patricia k6s.' Hasc enim est defiyitio sevi: est 

et plebeia. Utraque consularis,ideo- autem Sicnium verbum: Hesych. «p- 

que iegunt viri doctissimi, Aqnillius /Sifij, Kpeas, ^tKeXoi. Lcgendum for- 

nomen, ^c. cum nusquam legatur pra;- tasse (xriap, non Kpias. Jos. Scal, 

nomen aquilius. Dac. ^ Arbiter'] Judex a praetore datus, 

* Aquilo] Optime Caninius a Gr.ECO vel ex conventione litigaiorum elec- 

aKip&s. Hi;syd\. aKtphs,fio^^as. OLKtphs, tus. Arbiter nute^n et jiiilex eo dilfe- 

p in l, okiAJ)s, aquiio. Idem. runt, quod ille certos liabeat ternii- 

*> Aquipcnser] ScrWniwr et acipenser. nos quos non excedat, hic nullos. 

Horat. Satir. 2. lib. ii. ' haud ita Dac. 

pridem, Galloni praeconis erat aci- * Arbitrarium] Plaut. Amphit. 

pensere mensa Infamis.' Viilgo vo- ' Hoc quidcm profecto certum est, 

catvir sturio, estourgeon. Qiiamvis au non arbitrarium.' Idem. 

aquipenser sit sturio dubitari certe ^ Arbitrium] De ditfereutiis arti/nj 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. I. 87 

Arbosem pro arbore antiqui dicebant,s et robosem pro ro- 
bore. 

Arbutus '^ genus arboris frondibus raris. Virgilius : Et quae 
vos rara viridis tegit arbutus umbra. 

Arca diminutivum facit arculam, et arcellam : ut a porco 
porculura, et porcellum : a mamma mammulam, et mam- 
millam. 

Arcani sermonis' significatio trahitur sive ab arce, quse 
tutissima pars est urbis, sive a genere sacrificii, quod in 
arce fit ab auguribus, adeo remotum a notitia vulgari, ut 
ne literis quidem mandetur : sed per memoriam succes- 
sorum celebretur : sive ab arca, in qua quee clausa sunt, 
tuta manent: cujus ipsius origo ab arcendo pendet. 

Arcere ^ est continere : unde et arcus in sedificiis dictus 
est : quia se ipsum continet. Alii dicunt arcum dictum 
esse ab opere arrigendo in altitudinem. Arcere prohibere 
est : similiter, abarcet, prohibet : porcet quoque dictum ab 
antiquis, quasi porro arcet, et pro eo, quod est continet, 

etjttdtcii sic Cicero pro Roscio Co- phia : ' Fesias antiqiii pro ferias: et 

niredo. ' Aiiud est judicium, aliud hasena, pro harena.' Ftd. Ursin. 

arbiti ium. Judicium est pecuniap cer- Arbosem] Ut ' advosis ' pro ' advo- 

tap, arbitrium incertae. Ad judicium ris,' ' hasena' pro ' arena,' ' asa' 

hoc niodo venimus, ut totam litcm pro ' ara,' et similia. Lege infra, 

aut obtineamus, aut amittanius ; ad robose pro robore. Dac. 

arbitrium hoc animo adimus, ut ne- ^ Arbutus^l Virg. Ecloga vii. Ant. 

que nihil, neque tantum quantum Avg. 

postulavinuis consequaraur.' Aliquan- ' Arcani sermonis] Ab • arca,' ' arca- 

do tamenarbitrium pro judicio poni- nus,' ut ab ' oppido,' ' oppidanus.' 

tur, ut arbiter pro judice. Praiterea Arca autem ab arceo Varr. lib. iv. de 

etiam arbitrium usurpatur in funeri- L. L. ' Arca quod arcentur fures ab 

bus pro praemio eorura qui funera ea clausa.' Sive potius ab arcere, 

curabant. Cicer. post reditum in Se- quia id Veteribus erat conlinere. Un- 

nat. decima septima : ' Nondum pa- de et arcus qui sine fulcris se ipsura 

lam factum erat concidisse renipub. continet. Eadem et arcela. Giossa- 

cum fibi arbitria funeris solveban- rinm, ' arca, arcela, Ki^airbs, cwphs, 

tur.' Idem. KdfjLirrpa, \dpva^.' Idem. 

e Arbusem pro arbore antiqui dice- " Arcere] 'Apiceu». Contineo, oapio, 

bant] Plaeidus in Glossis : ' Hase- item prohibeo, propulso. Et inde ar- 

nara anliqui dicebant, ut asas, quas cere ; neque enim audiendus Festus 

nos aras, et Lases quos Lares dici- qui ab &PX<^) impero. Idem, 
mus.' Velius Longus de orthogra- 



S8 SKXTI FOMPEII FESTI 

ponitur: unde et coercere,continere, dicimus : trahitur au- 

tera hoc verbum a Grgecorum magistratu, quem illi oip- 

;)^ovTa vocant ; in cujus potestate est cogere, vel prohi- 

bere. 
Arcubiae, qui excubabant in arce. 
Arcula ^° ' dicebatur avis, quae in auspiciis vetabat aliquid 

fieri. 
Arculata ^" dicebantur circuli, qui ex farina in sacrificiis 

fiebant. 
Arculum ° appellant circulum, quem capiti imponebant ad 

sustinenda commodins vasa, quae ad sacra publica capite 

portabantur. 
Arcuhis " putabatur etiara Deus, qui tutelam gereret area- 

rum.' 
Arcuma * p genus plaustri est modici, quo homo gestari ^ 

possit. 



20 Fulv. Ursin. Jos. Scaliger et Dacerius legendum putant Archa.—l Pro 
arearum nenio, inquit Dac. non videt legendum arcarum.—2 Quidam libri 
Arcima vel Arcmna. — 3 Alii quod homo gestare. 

NOT;E 

^ Arcula] Lego, Arciva. Veteres " .IrcuZum] Vide ' Cesticillus.' ^n/. 

Glossae, ' Arcivus, dpKTiKhs, kuXvti- Aug. 

k6s.' Et sane cum dictuni sit lioc ab Arculum] Vide ' arculata :' ideni 

• arcendo,' Arcivum dicenduni esse ' cesticillus ' dicebatur. Dac. 

quis non videt ? Jos. Scal. ° Arculus] De arculo Deo nihil us- 

Arcula dicebatur avis] Legendum quam legi. Idem. 

arciva, ut in veleri libro. Est enini ab p Arcuma] Videtur esse genus mo- 

arcendo. Veteres Glossse, ' arcivus, dici plaustri, quo homo tantum ges- 

(lpKTiK6s :' i. impeditivns, ineber. In tari poterat, et a servis, non a mannis 

auspiciis aves arcivae dicebaniur eti- trahebatur. Unde vocabatur Chira- 

am * cliviae,' quia difficilia dicebant maxium. Petron. ' Hinc involutus 

' clivia.' Et * remores ' a remorando, coccina gausapa lecticae impositus 

et ' inebrEe' sive ' enebrae.' Dac. est, praecedentibus phaleratis curso- 

Arcula] L. m. habet ^rcira ; et ita ribus iv. el chiramaxio, in quo deli- 

opinor legendum. Ful. Ursin. ciae ejus ferebautur,' &c. Jos. Scal. 

•n Arculala'] Ab arcu/o, id est circu- Pro arcuma scriptum fuerat ad oram 

lo, qui fiebat ex virga, in modum co- libri arcima, cui favere videntur Glos- 

ronae curvata, et a regina in ca- sap veteres : ' arcirma,' (vel ' arcir- 

pite gestabatur. Vide ' inarculum.' na,') a/xa|i'j.' Dac. 
Dac, 



DE VERBORLIM SIGN IKICATION K LIB. I. 



89 



Area'' proprie dicitur locus vacuus, quasi exaruerit, et non 

possit quicquam generare. 
Arferia' aqua, quae inferis libabatur : dicta a ferendo : sive 

vas vini, quod sacris adhibebatur. 
Argea + ^ loca Romae appellantur : quod in his sepulti 

essent quidam Argivorum innstres viri. 
Argennon* argentum percandidum.^ 
Argeos " vocabant scirpeas effigias/ quae per virgines Ves 

tales annis singulis jaciebantur in Tiberim. 



4 Legendtim monet Scaliger Argei. — 5 Idem hic legendura monet Argen- 
num, argenteum, percandidum. — * Idem legit effigies. 



NOTiE 



1 Area] Ab areo, quod sit arida; 
melius forsan a Grjeco aAwo, \ enim 
saepe mutatur in p. Idem. 

' Arferia] Arferia aqua, nt ' infe- 
rium vinum :' ab ' adfereudo,' et ' in- 
ferendo.' ' Arferium ' pro ' adferi- 
um:' sic ' arvenire,' ' arcire,' ' arce- 
dere,' et similia : eodem modo ' Ad- 
feria aqua : ' veteres Giossae : ' Ad- 
ferial, u5<op rb iirl toIs veKpols <Trev56- 
nevov.' Jos. Scal, 

Arferia aqua] Ab ' adferendo,' ut 
' inferium vinum' ab ' inferendo.' 
Arferia autem,quia veteres proad di- 
cebant ar, ' arvenire,' ' arcire,' ' ar- 
cedere,' 'ardicere,' et simiiia. Porro 
non aqua tantum, sed quaecumque 
mortuis libabantur ar/eria dicta. sunt, 
ut lac, mel,vinuni. Quae omnes voca- 
bantur inferia, Graecis xoat. T)ac. 

^ Argea] Lege Argei, ex Varrone, 
Ovidio, Piutarcho, et aliis. Glossa- 
rium : ' Argiarra, a(piSpviJ.aTa.' Lege 
Argei,ara. In lege Flaminia : cvm 

EAT. AD. ARGEOS. NEQVE. CAPVT. CO- 
MITO. NEQVE. CAPILLVM. DEPiiCTlTO. 

Jos. Scal. 

^rg-ea]Scal. Varro lib. iv. de L. L. 
' Argeorum sacraria in septem et vi- 
ginti partes urbis sunt disposita. Ar- 
geos dictos putant a principibus qui 



duce Hercule Argivo venerunt, et in 
Saturnia subsederunt. E quis prima 
est scripta regio Suburana, secunda 
Esquilina, tertia Collina, quarta Pa- 
latina.' Nam distributa primum fuit 
urbs in quatuor illas urbauas tribus 
per quas diffusi erant Argei per vi- 
ginti septem sacraria. Undeinsacris 
Argeorum scriptum est, ' primae re- 
gionis quartum sacrarium.' Livius 
lib. X. ' Multa alia sacriiicia locaque 
sacris faciendis, quae Argeos Ponti- 
fices vocant, Numa dedicavit.' Vide 
Ovid. in Fast. ' Itur ad Argeos : qui 
sint sua paginadicet.' Perperam hos 
Argeos confundit Beroaldus cum Ar- 
geis, hominum simulacris, de quibus 
infra. Dac. 

* Argennum] 'kpyevv6v. Jos. Scal. 

Argennon] Legebat Scaliger, «r- 
gennum, argenteum, percandidum ; ego 
vero, argentum percandidum : nam 
certum est argentum proprie nihil 
aliud esse quani album. Graece ap- 
•yivv6v. Hesych. apyevyrjiii, Xafiirpals, 
KevKois. Ubi Homeri locum respicit 
ex Iliad. T. apyevvfai KaKv\pa/xfvrj 6d6- 
vricn. 'Candidis cooperta liuteis.' 'ar- 
gennum,' ' argendum,' ' argentum.' 
Dac. 

" Argeos] Varr. lib. vi. de L. L. 



1)0 



SEXTI POMPEII FESTI 



Argns, oculeus. Argus noraen est hominis, qui fuisse fin- 

gitur oculis plenus. 
Argutum iri, in discrimen vocari. 
Aridum '^ proprie est, quod naturalem humorem amisit : di- 

citur autem per contrariam significationem, quod irrigari 

desierit : nam Grsece irrigare est aphiv. 
Arilator,y qui etiam cocio^ appellatur, dictus videtur a 

voce Graeca, quee est alps, id est, tolle : quia sequitur 

merces, ex quibus quid cadens lucelli possit tollere : lu- 

cellum diminutivum est a lucro. 
Ariminum ^ a nomine fluminis propinqui est dictum. 
Aristophorum =* vas, in quo prandium fertur, ut discus. 
Arma ^ proprie dicuntur ab arrais, id est, huraeris, depen- 



6 Al. coctio: et mox Spe. 



NOTiE 



' Argci fiiint e sciipeis virgnltis. Si- 
innlacra snnt Iioniinnm triginta : ea 
qnotannis a ponte Snblicio a Sacer- 
dotibns pnblice jaci solent in Tibe- 
rim.' Ovid. lib. v. Fast. ' Tnm qno- 
que priscorum vulgo simnlacra viro- 
rnm Mitti roboreo scirpea ponte so- 
lent.' TMm; Idibns Maii. Adi locnm. 
Vide et in ' sexagenarios.' Idem. 

" Ariduiri] Uidicnle Panlns cnm 
sua hac antiphrasi : ' aridus ' est ab 
* areo,' ut ' timidns' a timeo.' Idem. 

y Arilator] Melins scriberetur Ar- 
rilator. Non eniin ab ara, sed ab arra 
dictus. Est enim, qni emturiens da- 
ta arra postulat sibi credi. Unde a 
' cnnctando ' cunctio, seu cuctio d\c- 
tus. Nam veteres cuctum, quod 
postea cunctum. Hoc genus homi- 
num Bargiiigneurs vorant Galli ab 
antiqna appellatione, qnae ad poste- 
riora etiam Latinitatis tempora dn- 
ravit,nempe Bargenna. De quo alias. 
Glossarii anctor seqnitur vnlgarem 
Bcripturam : ' Arilator, f\f/fTi)s, ^a'/xo- 
/p6pos, irpaynaTivrfis.' Idein : ' Arila- 



tor, fieTap6\o5, apx-' hoc est, apxai- 
Kus. Glossa Isidori : ' Arilator, Co- 
cio, jUfTOjSoAeiJS.' Apnd Gellinm le- 
gitur Arulator, de quo in voce ' Co- 
cio.' Jos. Scal, 

Arilator] Arilator pro arrilator: Ve- 
teres enim non geminabant literas : 
et arulator pro arilator, ut ' maximus' 
et ' niaxnmns,' &C. Dac, 

^ Ariminum] Urbs vttus intra viam 
Flaminiam, et iEmiliam, Umbroruni 
Colonia: portnm habet Ariminum et 
fluvinni cognoiiiinem. Strab. lib. v. 
Plin. ' Ariminnm Colonia cnm amni- 
bus Arimino et Aprusa.' Idem. 

* Aristophorum] ''hpuxTov enim Grae- 
cis prandinm. Idem. 

b Arma] Idem Servius : ' Proprie 
arma snnt qnac armos tegunt, hoc est, 
scntnm, qiiod Graecis tJA.oi' '6n\ov dici- 
tur, cnm cetera sna nomina habeant.' 
Et Isidor. lib. iiit. cap. 5. ' arma pro- 
prie dicta sniit eo qiiod armos te- 
gnnt.' i. Hnmeros. Et ita proprie de 
scnto Virgil. * At Lansnm socii exa- 
nimeni super arma ferebant.' Mem. 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. I. 



01 



denti^: ut scutum, gladius, pugio, sica, et ea quibus 

prope prseliatur : sicut tela, quibus procul.'^ 
Armata^^dicebatur virgo sacrificans, cui lacinia togae in 

humerum erat rejecta. Legibus etiam Laurentium san- 

citum est, ne pomum ex alieno legatur in armum, id est, 

quod humeri onus sit. 
Armentum ^ idgenus pecoris appellatur, quod est idoneum 

ad opus armorum. Invenies tamen foeminine armentas*^ 

apud Ennium positum. 
Armillas " ex auro, quas viri militares ab Imperatoribus . 

donati gerunt, dictas esse existimant, quod antiqui hu- 

meros cum brachiis armos vocabant : unde arma ab his 

dependentia sunt vocata. 



NOTiE 



•= Sicut tela, qxiihm iwocur\ Nam tela 
dicuntur quaecuinqne in hostes mitti- 
mus. Virg. ^neid. ix. ' Telorum 
efFundere contra Omne genus Teu- 
cri.' Unde et missilia dicta snnt. 
Idem: ' pellere vallo Missilibus cer- 
tant.' Vide ' tela.' Quandoque ta- 
men utriusque vocabuli appfUatione 
latissinie utuntur non modo juriscon- 
sulti, sed ipsi quoque oratores et his- 
torici : nam arma vocant omnia qui- 
bus quis instructus est ad propulsan' 
dam aut inferendam vim, ut gladios, 
hastas, fustes, saxa. Cnjuscumque 
etiam artis instrumenta arma dicun- 
tur, ut Graecis '6ir\a. Telum autem 
omne id quo quis se tegit ac tuetur. 
Idem. 

** Artnata'] Intellige Maximam, vir- 
giuem Vestalem. In veteribus num- 
mis visitur saepe hoc habitu sacri- 
ficans Maxinia virgo, lacinia togae 
pone rcjecta, et disco libatorio dex- 
tra vinum invergens. Eleganter vero 
' pomuminarmum legere,' quod Grae- 
ci dicerent avSpaxOes, (k rori aWorplov 
Xiipiov Kapnhv avSpaxOrj fi^ firKpopTurd- 
7(1). Jos. Scal. 

Armata'] De Laurentiuni legibus 



nihil aliud nmquam legi. Dac. 

e Armentum] Ab ' armando,' ' ar- 
mamentum,' ' armentum.' Virgil.de 
equis : 'Bello armantur equi.bellum 
ha?c armenta minantur.' Sed verius 
ab aramento. Varro lib. iv. de L. L. 
' armenta, quod boves ideo maxime 
parabantur, ut inde eligerent ad 
arandum: inde aramenta dicta post- 
ea tertia litera extrita.' Nec ob- 
stare debet quod Virg. equos ar- 
menta dixerit, nam et idem alibi 
de cervis dicit : ' Tres littore cervos 
Prospicit errantes, hos tota armenta 
sequiintur.' Idem. 

f Armentas] Hunc Eimii versuin 
refert Nonius : ' ipsius ad armentas 
easdem.' Ubi facile quivis legen- 
dum viderit : Ad armenta ipsiu' eas- 
dem. Idem. 

8 Armillas] Ab armis. Armi au- 
teni hiimerornm cum brachiis coni- 
missnra. Graecis apfj.os, corapages. 
Armillas autem ex auro militarium 
viroriim oniamentaftiisse, et in sinis- 
tris gestari solita, vel ex Sabinis iilis 
notum est qui Tarpeiam virginem 
clypeis obruerunt.cum illa eis portas 
prodidisset. Vide Flor. lib. i. cap. 



D2 



SEXTI POMPEII FESTI 



Armillum '' vas vinarium in sacris, dictuni, quod arrao, id 

est, liumero, deportetur. 
Armilustrium ' festum erat apud Romanos, quo res divinas 

armati faciebant, ac dum sacrificarent tubis canebant 
ArnaB caput,'' agni 7 caput. 
Arquites * arcu praeliantes, qui nunc dicuntur sagittarii. 



7 Quidani liic pro agni legunt agncs : male, jndicibus Scaligero et Dac. 



NOT^E 



1. Idem. 

*■ Armillum'] Proverbiiim fuit vetus : 
* Anus ad armillum redit.' Lucilius 
libro XXVIII. ' Hinc ad me, hinc licet 
anus rnrsum ad armillum.' Quod 
proverbinm bis apud Apuleium re- 
peries, libro vi. ' et aegra facie ma- 
tris suae repentinam sobrietatem per- 
timescens ad armile redit.' Item lib. 
IX. ' ad armillum redit, et ad fami- 
liares foeminarum artes accenditur.' 
Non tamen ab Erasmo animadver- 
sum : significat, redire ad ingenium : 
nofa est anuum in vinum propensio. 
Jos. Scal. 

ArmiUuni] Varro lib. i. de vita po- 
puli Rom. ' Etiam nunc pocula quae 
vocant capulas ac capides, quod est 
poculi genus, item armillum quod est 
urceoli genus vinarii.' Glossae Isi- 
dori : ' Armilium, crater, vas vina- 
rium.' Hinc proverbium, * anus ad 
armillum,' ab Erasmo pr^etermissum. 
Lucil. lib. xxviii. ' Hinc ad me,hinc 
licetanusrursumadarmillum.' Apul. 
lib. VI. Metam. ' Interea Cupido ni- 
mio amore peresus,et aegra facie ma- 
tris suae repentinam sobrietatem per- 
timescens, ad armile, (vel, ut alii, ad 
armillum,) redit.' Etlib. ix. 'tamen 
altius commota atque exasperata ad 
armillum revertit.' Significat autem, 
ad iugenium redit. Nam nota est 
anuum in vinuni propensio. Dac. 

' Armilustrium] Quo res divinas 
arniati faciebant. Saltem debuit di- 



cere ' rem divinam.' In veteriGlos- 
sario : ' Armilustrium, 6irKoKa6apixhs, 
onXoKaBapffia.' Ego existinio centu- 
riatis comitiis exercitum armatum 
lustrari solitum. Quod puto esse ex 
vetustissimo instituto Atheniensiuro, 
apud quos ol ■mpiaTiapxoi comitium 
histrabant: et ubicunique populus 
conveniret, id facere solebant : unde 
id Kaddpffiov vocabant. Sed Longo- 
bardus iste, hic nnbis rei vetustissi- 
niae cognitionem barbara mutilatinne 
sua totam nobis intercepit. Neque 
credibile est tubis iu eo sacro canere 
solitos, sed classico. Aliter enim 
classes aut exercitus convocari non 
poterant, quod ' vocare inlicium' di- 
cebatur. Jos. Scal. 

Armilustrium] Armilustrium fiebat 
XIV. Kalend. Nov. in Circo maximo. 
Dac. 

■< ArncE caput] Glossarium : ' Arna, 
fj.7jTrip, KaTa Bd^fiaiva.' Supplendum, 
ois /i^Tijp. Male quidam agna hic le- 
gunt. Jos. Scal. 

Arnce caput] Glossarium : ' Arna, 
nflTTjp, tcaTa Hd^^ccva.' Supple cum 
Scaligero ois fx^ljTrjp. ^Arna, ovis mater, 
secundum Varronem.' Ex hoc loco 
apparet mutilum esse hunc Festi lo- 
cum, adeoque legendum, arntc cap«<, 
agni matris caput. Male qui pro agni 
leguut agncc. Dac. 

' Arquites] Qui arcu pugnant. GIos- 
sarium: ' arquites,To{<{Tai.' li vete» 
ribus arcutes dicti. Gloss. ' arcuti», 



D£ VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. I. 



93 



Arse verse, averte ignem significat: Tuscorum enim lin- 
gua arse, averte : verse, ignem constat appellari ; unde 
Afranius ait: Inscribat aliquis in ostio, arse verse." 

Arsineum," ornamentum capitis muliebris. 

Artifices° dicti, quod scientiam suam per artus exercent; 



NOTtE 



o To^oTTis,' ' aicutes, ot to^Stoi.' Et 
•arcites.' Glossee Isidori, ' arcites, 
sagittavii.' Sic ab ' ainiis,' ' arnii- 
tes,' dnKiTai, qui ' armutes/ ut a ' flex- 
us,' ' flexitis,' et 'flexutes,' equjtes. 
Idem. 

■" Arse verse'] Ita versus Afiaiiii 
le^endus est : Inscribat aliquis Arse 
Vorse in ostio. In qiio versiculo os- 
tenditur superstitio Veterum, qui ad 
deprecandum incendium inscribe- 
bant in ostio nescio quid, quod ad 
eam rem faceret. Plinius lib. xxxii. 
* Etiam parietes incendiorum de- 
precationibus conscribuntur.* Jos. 
Scal. 

Arse verse] His vocabulis uteban- 
tur ad avertendum incendium. Plin. 
lib. xxviii. ' Etiam parietes incen- 
diorum deprecationibus conscribun- 
tur.' Neque arse, averte, verse, ig- 
iiem, cuniFesto interpretor: sed cnn- 
tra arse videtur pro arsisse, et verse 
pro verte, id est, averte. Nisi malis 
liaec omnia esse ad arbitrium ficta, ut 
iiodie fieri videmus ab his qui artes 
magicas tractant. Dac. 

Inscribat aliquis] Hunc versum 
Afranii sic legit Scaliger : Inscribaf 
aliquis Arse Vorse in ostio. Opinor 
autem esse eum ex Afranii fabula 
' incendio.' Idem. 

'^Arsineum] Cato Origine vii.' Mu- 
lieres opertas auro purpuraque, arsi- 
nia, rete, diadema, coronas aureas, 
russeas fascias, galbeos, lineas, pel- 
les, redimicula.' Glossarium : • Ar- 
sinum, SidKpiixa.' Jos. Scal. 

Arsineuni] Non satis constat quale 
oinamentum fuerit. In vett. Gloss. 



exponitur, ' SiaKpifia, discerniculum.' 
Unde suspicari licet ornatum fuisse 
quo capilli in duos ordines discrimi- 
nabantur, qnod fiebat vitta, pectine, 
et acu, quae inde discriminalis dicta 
est. Arsinei meminit Cato in Origin. 
VII. ' Mulieres opertas auro, purpu- 
raque: arsinia, rete, diadema, coro- 
nas aureas, russeas fascias, galbeos, 
lineas, pelles, redimicula.' In Mss. 
Festi scriptum erat arnesium, quod 
nihili est. Vide ' Ruscum.' Dac. 

° Ariijices] Hic Histriones intelli- 
git Festus, quos KaT i^oxvt' artifices 
dictos fuisse creditum est. Ab arte 
autem artifex, uon vero, ut Festus, 
sive Paulus, quod opera artent, vel 
qnod scientiam per artus exerceant. 
Neque artifices potius histrionesdicti 
sunt quam tibicines, medici, picto- 
res, sutores, et alii. Quin etiam arli- 
fices ab histrionibus dislinguit Plaut. 
in prolog. Amphit. 'Sive qui ambis- 
sint palmam histrionibus ; Seu quoi- 
quam artifici.' Ubi niale Lambinus, 
qni putat Plautum idemdicere: ibi 
enini artifex dicitur unus eorum qui 
modos fecere; posset etiam et unus 
e machinariis intelligi, sed prior ex- 
plicatio magis placet. De medicis et 
sutoribus Varro lib. iv. de L. L. ' Ar- 
lificibus maxima causa ab arte, id est, 
ab arte medicina ut sit medicus, a 
sutrina sutor.' De pictoribus idem 
lib. viiT. ' Pictores Apelles, Protoge- 
nes, sic alii artifices non reprehen- 
dendi.' De tibicinibus Ovid. lib. vi. 
Fast. ' Adde quod ^dilis, pompam 
qui funeris irent, Artifices solos jus- 
serit esse deceni.' Idem. 



94 



SEXTl POMPEII FESTI 



sive quod apte opera inter se artent, qua ex causa etiam 

artes p appellatae sunt. 
Artitus,"! bonis instructus artibus. 
Artus' ex Greeco appellantur, quos illi ag^p» ^ dicunt : sive 

artus dicti, quod membra membris artentur. 
Arvum^ dicimus agrum necdnm satura. 
Arytenam,* sive artenam, vas ab hauriendo sic appcUa- 

bant. 
AsPARAGUS " herba dicta, quod in aspero virgulto nasca- 

tur. 
Assa " dicebatur cantus tibiarum. 



8 Quidam libri apvetreai. 



NOTyE 



P Qua ex causa etiam artes^ Potius 
arh rris aper^s per syncopen ; vel a 
Siculo apeTis pio op6Ti). Llem. 

'iArtitus'] Ab arte artitus, bonis in- 
structus artibus : ' centum puer ar- 
tium ' diceret Horat. Glossarium, 
' artitus, TrdvTiXfos, SaiSaAos.' Artitus 
item validus. Nam aper^ robur, ut La- 
tinum ' viitus.' Plaut. Asin. iii. 2. 
' Ubi sappe causam dixeris pendens 
adversus octo Artitos, audaces viros, 
valentes virgatores.' Ubi male qui- 
dam astutos. Idem. 

' Artus] Proprie nodi et membro- 
ruin commissuriv, a Graeco Hpepov, a- 
misso p, nt a XeKrpov lectus. Antiqiii 
pro artus dicebant artu, unde in plu- 
rali artua Plant. Idem. 

' Artum] Ab aro, Varr. lib. i. de 
R. R. cap. 29. ' Seges quod aratum 
satum est, arvnm quod aratum, non- 
dum satum.' Idem. 

' Arytenam] Apud Luciliuni Aru^ 
tentB, cum ait, ' Arutenas, et aqua- 
les,' ut citat Cliarisius. Glossarium : 
* Atena, ildos TroTr^piov oaTpaKov, ^ ol 
Trpvrdveis iv rals Bvalais xpaJvroi.' Le- 
gendum Artena. Nam et Artenam 
solere dici hic qnoque monet Festiis. 



Eam 'matulatam' vocat idem Glos- 
sarium. Jos. Scal. 

Arytenam] Lucil. ' arutenas et a- 
quales,' citante Cliarisio. Glossa- 
rinni : ' artena, elSos TroTTipiov darpdKov, 
^ oi irpvrdvets iv Ta?s Ovaiais xpuvrai :' 
i. ' Artena geiiiis vasis fictilis quo !.. 
viri Athen. in sacrificiis utuntur.' A- 
rytenaswe potiusari/ftrna,Gracisdpu- 
ralva, ab apuoi haiirio. Aristopii. in 
eqiiit. Sc. 1. Act. III. ToD Srjjuou koto- 
Xeif dpuToiw; irKovdvyifiav : ' In popu- 
lum infundere aryla;na opes et sani- 
tatem.' Ubi Schol. notat arytanam 
fiiisse vas ajreuni, quo oleiim iii lycli- 
nos infiindebant. Qiiidam vas bal- 
nearium esse dicunt. Vide Polliicem. 
Arutanam ' matulataui ' vocat GIos- 
sarium. Dac. 

" Asparagus] Melius Varr. lib. iv. 
de L. L. ' Asparagi quod ex asperis 
virgultis, et ipsi scapi asperi sunt, 
non leves :' nisi Grsecum, illic enim 
quoque dicitur do-Trapa^os : ' sed et 
oiTTrdpayoi/iiitcrpretaturHesych. ^ktcSj' 
aKavOoiv <pv6fievov rpax", qiiod ex aspe- 
ris virgultis asperum nascitiir. Idem. 

" Assa] Nonius assamvocem inter- 
pretatiis ineram ct solam vocem sine 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. I. 



95 



Asseresy dicti, quod assideant parieti, trabibiisque. 
Assiratum9^ apud antiquos dicebatur genus quoddam po- 

tionis ex vino et sanguine temperatum: quod Latini 

prisci sanguinem assir vocarent. 
Ast significat at; sed, vel, autem. 
Astu* apud poetas astutiam significat: cujus origo ex 

Grgeco ab oppido uo-tu ^ deducitur : in quo qui conver- 

sati adsidue sint, cauti atque acuti esse videantur. 
Astutus, arte tutus.'' 



9 Alii Assarntum. 



NOT;E 



organiro instnimento ex Varrone : 
et Pedianiis in Divinalione: ' Cani 
remigibus celeiiraa per sym|jlioniacos 
solebat, et per assam voceni, id est, 
ore prolatam, et ut in Argo navi per 
citliaram.' Haec igitur Pauli verba, 
non Festi esse credendum est. Ant. 
Aug. 

Assa] Servius in ii. Georg. ' Assae 
tibia; dicuntur quibus canitur sine 
chori voce.' Noii solum autem tibiae 
assae. dicunlur, quae sine voce, sed 
etiam ' assa vox ' quae sine tibiis. 
Nonius, ' assa voce.sola voce, linguae 
tantummodo aut vocis humaniT', non 
admistisa]iismusicis,esre volueruiit.' 
Nam assum, nibil est quam tostum, 
aridum, siccum. Unde et pro solo 
nsurparunt, ut et sicciim et aridum. 
Sic Plautus in Rudente dixit ' arido 
argento est opus :' id est, solo ar- 
gento; argerit sec. Sic et nos liodie 
panein solum et slccum dicimus du 
pain sec. Dac. 

y Asseres'] Non est verum etymon 
assfresabassidfndo, quanquaniet prop- 
terea a Grajcis viderentur o-TpoiTTJpej 
dicti. Sed axis, axeris, iit suis sue- 
ris : Jovis, Joveris : bovis, boveris: 
nucis, nuceris. Ab axeris, asseris ; 
nam x frequenter abit in ss, unde Ve- 
leres indifferenter cossare et coaxare 



dicnnt. Jos. Scal. 

^ Assiratum] Monet dlctnm ab eo 
quod Assir sanguinem vocabant. Glos- 
sarium : ' Assir, aifj.a.' Idem. 

Assiratum] Ab«ssiV,sanguis. Gioss. 
' assir, afjuo.' Utitur Cato de Re Rus- 
tica cap. 33. ' Daps Jovi assir a pecu 
in urna vini caste profanato sine con- 
tagione.' De potioue autein e vino 
et sanguine Sallust. Catilin. ' huniani 
corporis sanguiuem viiio permistum 
in pateris circumtulisse.' Dac. 

a Astu] Astute. Plaut. in Prolog. 
Pcenu). ' Ita docte atqne astu fiiias 
quaerit suas.' Terent. And. ' Qu« si 
non astn providentur.' Idem. 

^ Ab oppido &(TTv] Astu per excel- 
lentiam de veteri urbe Atlienarum. 
Terent. Eunucii, ' an in astu venit ?' 
Sed male quidam sibi persuasere de 
solis Athenis astu sic abpolute dirtnm. 
Nam de alia qnavis urbe exempla 
suppetunt. De Mileto Herodot. pag. 
S. de Lydorum urbe pag. 37. de Cy- 
renis in fine lib. xi. Idem. 

<: Astutus, arte tutus] Non recte : 
melms ab astu dictus : ut paulo antc. 
Ant. Aug. 

Astutus] Arte tutus. Sedquodjam 
supra de astu dictum est, satis osten- 
dit Festum scripsisse,as<a<ws, astutu- 
tus. Dac. 



96 SEXTI POMPEII FESTI 

At differentiam rerum significat : ut cum dicimus, Scipio 

est bellator, at M. Cato orator. 
Atanuvium'°*^ est poculi fictilis genus, quo in sacrificiis 

Romani utebantur sacerdotes Potitii." 
Atavus;* quia tata est avi," idest, pater: ut pueri usur- 

pare solent. 
Atra bilis ^ ab atro, id est, animi vitio dicta: est enim atrum 

nigrum, id est, a candore remotum. 
Atratas," atri coloris.'' 

Atriplexum '' herba, quae nunc atriplex dicitur. 
Atrium ' proprie est genus aedificii ante aedem continens 

mediam aream, in quam collecta ex omni tecto pluvia 

descendit : dictum autem atrium, vel quia id genus aedi- 

ficii Atriae primum ^ in Etruria sit institutum, vel quia a 

terra oriatur, quasi aterreum.'-^ 



10 Alii Atavium. — 11 Alii potioni. — 12 Lecendiim monet Dac. iil in ora ed. 

Scaligeri ascriptnm : Atavux, quia atta est abavi.— lS In ed. Scal. est Atratas 
atrati coloris: sed legeudum mouet Atritas, ater color. improbat Dac. — 14 
Quidam alterum. 

NOTJE 

^ Alanuviuml Giossae Isidori : ' At- niale liuc iriepserunt, ut alibi sappe 

tanabo, genus vasis.' Glossariiim ; factum est. Dac. 

* Atanulus, 0710^ Uptws ffKivos, Kfiixii- ? Atratas] Lego, Atritas, ater co- 

\tov.' Lege, Atanuvius. Jos. Scai. lor. .los. Scal. 

Atanuvium] Attanulum ex Graeco Atratas] Ab atrare, atratus, qiii est 

&TTavov, quod Triyavov significat, inde nigri coloris ; ' atratas quac sunt nigri 

aTTavnai panes et pjacentse. Inde coloris.' Nihil itaque mutandum. 

denominaiivum attanuZum. Unde a<- Scaligcr legit tamen, a<rj<as, a(er co- 

tanuvium factiim efiquato lambda in lor. Dac. 

iota, ut ex ' simpnlo,' * simpuvium,' *" Atriplexum] Graece aTpa(t>a^is. 

'ambuvia' ex 'ambula,'&c. Salm. in Itali nomen retinent, vocant enim 

Solin. Dac. atriplice. Galli bonne-dnme. Idem. 

« Atacus] Lege nt in ora ascrip- ' Atrium] Area siibdialis quae erat 

tum, ataius, quia atta est abavi. Ata- ante aedes, ab Atria urbe Tuscoruiii, 

vus quartus pater, id cst, pater abavi. ubi exemplum sumtum. Varr. lib. iv. 

Atta autem est lionorifica appellatio de L. L. alterum Festi etymon quod 

junioris ad seniorem. Vide ' attam.' 'a terra oriatur' insulsum plane et 

fiiem. ineptum. Quidam ab aWpiov, verius. 

^Atrabilis] Anitni vitio: inendose. Idem. 

Ant. Aug. '' AtricE primum] Ex Varrone illud 

Atra bilis] Lege, atra bilit ab atro utsupra. Atria autem Tuscum oppi- 

mimi vilio dicta. Haa voces, id est, dum, a quo nomen mari Adriatico t 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. 



97 



Atroces' appellantur ex Graeco, quia illi atrocia'5 appel- 
lant, quae cruda sunt : sive atrox dicitur ab eo, quod ni- 
hil timeat : TgsVaj enim Grasci dicunt tiraere. 

Attae " appellantur, qui, proptervitium crurum aut pedum, 
plantis insistunt, et attingunt magis terrara, quam am- 
bulant : quod cognomen Quintio poetas adhaesit. 

Attam" pro reverentia seni cuilibet dicimus ; quasi eum 
avi nomine appellemus. 



15 ' In L. ni. est &Tpo)KTa, pio atrocia; et quidem Latinis lileris, alrocla.' 
Fiilv. Ursin. Vid.Not. inf. 



NOTiE 



niutato in d. Piin. ' Quee septem ma- 
ria appellantur, nobiii porlu oppidi 
Tuscoriim Atria?, a quo Atriaticum 
mare antea appeilabatur, quod nunc 
Adriaticum.' Idem. 

' Atroces] Lege, quia illi &TpuKTa, 
vel Latinis literis, quia iili atroctn: 
facilis error, sed non parvi momenti. 
Sane dTpa)|, est purum putum Grze- 
cum, dTpa)|, aTpioyos, quod nondiim 
maturum esui. In Glossario ita cor- 
rige: Atrox, Snvos, CKaibs, avr]ice(TTOs. 
Atrocem vero pro crudo, quod hic 
dicitur, Veteres usurpasse testis Nae- 
vius, qui dixit, ' Simul exta porri- 
cerent atrocia ministratores.' Jos, 
Scal. 

Atroces'] Optime emendavit Scali- 
ger, quia illi atrocta appellant, Sfc. Et 
ita in libro suo exaratiim testatur Ur- 
sinus. Sane utrox est purum putum 
Graecum dTpi|, aTpuyos, quod noii- 
dum maturiim esui. In Glossario, 
ut correxit Scalig. Atrox, Seivhs, 
OKaihs, avi]KiaT0s. Saeviis, asper, into- 
lerabilis. Inde atrox Latinis criidus. 
Naevius : ' simul exta porricerent 
atrocia ministratores.' Per roeta- 
phoram atrox ad animum Iransfertur, 
ut apiid Horat. ' praeter atrocem ani- 
mum Catonis:' i. Integrum, invic- 
Delph. el Var. Clas. Pomp. 



tum, impavidum. Quo sensu aliquan- 
do etiam ' crudus.' Dac. 

"' Attce] Glossariiis, ' Atta, 6 to7s 
woffli/ a.px6iJ.evos TrepnraTuv.' Ab eo 
ait Quiniium poetam Attam cogno- 
minatum. Ad quod puto allusisse 
Horatium : ' Recte necne crocum 
floresque perambulet Attae Fabula.' 
Propterea eiiim verbo perambulare 
utitur. Jos. Scal. 

Attae] Ab attingendo, inquit Fes- 
tus. Est autem attingere leviter, qua- 
si summis vel pedum vel manuum 
digitis tangere. Terent. Adelph. ii. 
1. ' Tetigine tuiquicquam? Si atti- 
gisses, ferres iDfortunium.' Glossa- 
rium, * atta, 6 to7s irofflv apx6fj.evos ire- 
pnraTeiv,' qui pedibus ambulare inci- 
pit. Glossae Isidori, ' atta, qui pri- 
mis plantis ambulat.' Sed melius atta 
ab oTTw salio, quod qni hoc vitio labo- 
rant, non ainbulant, sed saliunt. Sic 
vocatus fuit poeta celeberrimus Ti- 
tus Quintius Alta, de quo Horat. 
' Recte necne crocum floresque per- 
ambulet Attae Fabula.' Ubi etiam 
ad ejus vilium allusisse recte monet 
Scahger. Dac. 

" Attam] Graecum est &TTa TaTfp. 
Vide supra' atavus.' Jos. Scal. 

Fest. G 



y» SEXTI POMPEII FESTI 

Atticissat," Attice loquitur. Plautus : non Atticissat, sed'^ 

Sicilissat : id est, Sicule loquitur. 
Attinge *7 p pro attingam posuere. 
AucETA,'' saepe aucta. 
Auctarium"^ dicebant antiqui, quod supra mensuram vel 

pondus justum adjiciebatur : ut cumulus vocatur in 

modio. 
Auctor^ communis generis apud antiquos. 
Auctum* vocabatur spatium circi, quod supra definitum 

modum victoriae adjungitur. 



16 Quidam, teste Scal. coDJiciimt rerum. — 17 ' Legendiim Attivgem : quo- 
modo liabet L. m.' Fulv. Ursin. Scribendum mouei Scal. Attingem, attingam. 



NOTyE 



" Atticissaf] Plaut. in Mena^ch. 
Ant. Aitg. 

Atticissat"] Locus Plauti est in 
Proi. Menaecli. Sed ibi non Sicilissat, 
ut hic, sed sicelissitat. ' Atque adeo 
hoc argumentum graecissat, tamen 
Non atticissat, verum sicelissitat.' 
Dac. 



f Anctarium'] Plaut. Mercat. ' Anc- 
tuarium Adjicito vel mille nnnimum 
plusquam poscet.' Gloss. ' auctuari- 
um, 4miJ.eTpov.' Leg. «!/dari«m. Idem. 

« Anclor'] Juno apud Virgilium, 
' Auctor ego audendi.' Neque solum 
Auctor, sed et alia pleraque omnia 
verbalia. Ovidius : ' Sponsor conjii- 



P Attinge'] Locusmendosus : scribe, gii stat Dea picta sui.' Sed quid lon- 



Attingem, attingam. Nam Attingeo, 
claudeo : et Attingebo, claudebo, vi- 
vebo, dicebant. Vide Nonium. Jos. 
Scal. 

Attinge] Correxit Scaliger, attiti' 
gem, atlingam. Et ita in libro Ursini. 
Idem error in voce recipie. Qninti- 
lian. lib. i. cap. 7. ' Quid ? non Cato 
Censorius dicam et faciam, dicem et 



ginqua conquirimus ? Ecce obviasem- 
per vox Uxor est foeminini geueris. 
Unxor dicendum erat, pro unctor. 
Ejusmodi enim erant verbalia apud 
Veteres ; uxor, pro unctor ; pacio, 
pro pactio : ita dicta est, quia adipe 
lupino postes novi mariti ungeret. 
Sed et jEscliylus rvxv" (ran-rjpa dixit 
in Agamemnone : rvxri 5e awT))p vav- 



faciem,scrip8it ? eundemque in cete* aToXova' i(p(^(To. Quod sane silentio 



ris quce similiter cadunt niodum te- 
nuit? quod et ex veteribus ejus )i- 
bris manifestum est, et a Messala in 
libro de s litera positum.' Dac. 

1 Auceta] In Mss. erat aucata, un- 
de doctissiniiis Vossius legit auctata 
ab auctare, i. Saepe augere, forsan 
aucita, id est, aucta, ut a ' caveo,' 
* cautum,' et ' cavitum," unde * cavi- 
tiones ' Festo ; sic ab ' augeo,' ' auc- 
tum ' et * aucitum.' Idem. 



praetereundum non erat. Jos. Scal. 

Anctor] Juno apud Virg. xii. !£- 
neid. ' Auctor ego audendi.' Ovid. 
IV. Fast. ' Optima tu proprii nomi- 
nis auctor eris.' Et aliapleraque ver- 
balia. Ovid. ' Sponsor conjugii stat 
Dea picta sui.' Graecorum more. lE- 
schyl. tIxv awT^p, Fortuna servator. 
In Agamem. Dac. 

' Auctum] Quando Circus ob ali- 
quam victoriam ampliabatur, spatiura 



DE VERBORUM SIGN I FICATION E LIB. I. 99 

Audacia" ab avide, id est, cupide agendo, dicta est. 

Audacias pluraliter Cato dixit. 

Audax diminutivum facit audaculus. 

Audivitavi,'^ saspe audivi. 

Aventinus '^ mons intra urbem dictus est ; quod ibi rex AI- 

banorum Aventinus bello fuerit extinctus, atque sepul- 

tus. 
Avere^ nihil aliud est, quam cupere: argiimento est avi- 

dura, et aviditatem; '9 ex quibus praecipua cupiditas in- 

telligitur, cum significet et gaudere. 
Aves"^ ab adventu earum dicuntur, quod inde veniant, unde 

quis non suspicetur. 
Augur^ ab avibus, gerendoque dictus; quia per eum avium 

gestus ediscitur : ^° sive ab avium garritu : unde et au- 

gurium. 



18 Scal. et Dac. legendum monent, ut in vett. edd. Auditavi. — 19 Alii 
avidilas. — 20 Alii editur. 

NOTiE 

CircoadditumaMdjtmdicebatur. Am- secutus Festus post A^oro-ca. Locum 

pliabatur autem Circus, opinor, prop- adi. Idem Varro tamen in gente po- 

ter ludos frequentiores. Idem. puli Rom. dicit, ' Sabinos a Romulo 

" Audacia] Inepte Festus, audacia susceptos istum accepisse montem, 

enim abaude^o, quod abareo, insertotZ, quem ab Avente, fluvio provinciae 

ut a ' gaveo,' ' gaudeo.' Idem. sua?,appellaverunt Aventinum.' Vide 

^ Aventinus] Ab Aventino xii. re- Servinm in viii. j^neid. Ceterum 

ge Albanorum. Liv, lib. i. ' Is,' A- Aventinus, a Remo Romuli fratre, 

ventinus, ' sepultus in eo colle qui Remurius ; a Marciae Socordiae Deaa 

nunc est pars Romanae nrbis, cogno- sacello, Murcius ; a Dianae templo 

men colli fecit.' Plures nominis ra- collis Dianse dictus. Idem. 

tiones afFert Varro lib. iv. de L. L. ^ Avere'] Cupere. Lucil. ' Parasiti 

' Aventinum aliquot de causis di- avent divitias.' Inde ' avidus,' ' avi- 

cunt. Naevius ab avibus, quod eo se ditas ;' ut a ' caleo,' 'calidus;' a 

ab Tiberi ferrent aves. Alii ab rege ' torreo,' * torridus.' Infra tamen 

Aventino Albano, quod ibi sit sepuU Festus avidus a non videndo. Ubi 

tus. Alii abadventu hominum, quod ejns inconstantiam ride. Idem. 

commune Latinorum ibi Dianaa tem- * Aves] Melius Isidorus lib. xii. 

plum sit constitutum. Ego maxime Originum : quod ' per avia quaeque 

puto ab advectn : nam olim paludi- discurrant.' Idem. 

bus mons erat ab reliquis disclusus, =» Augur] Ab avium gestn, quod 6X 

itaque eo ex urbe qui advehebantur modo quo se gerunt aves in volando 

ratibus, quadrantem solvebant.' Haec futiira praenuntiet. Inde et a«g-«riM»« 

Varro, et Varrouis senteutiam infra qnasi aDigerium. Alii ab avium gustu 



100 



SEXTI POMFEH FESTI 



Auguraculum ^ appellabant antiqui, quam nos arcem dici- 
mus : quod ibi augures publice auspicarentur. 

Augustus " locus sanctus, ab avium gestu ; id est, quia ab 
avibus significatus est, sic dictus : sive ab aviuni gusta- 
tu ; quia aves pastae id ratum fecere. 

Avidus '^ a non videndo propter niraiam cupiditatera appel- 
latur ; sicut amens, qui mentem suam non habet. 

Avillas,^ agnas recentis partus. 

Aulas ^ antiqui dicebant, quas nos dicimus ollas ; quia 
nullam literam gerainabant. Itaque aulicoqua' exta, 
quae in aulis coquebantur, dicebant ; id est, elixa. 

AvolantjS evolant. 

Aureas'' dicebant frenos, quibus equorum aures religantur.* 



1 Ms. aulicoctia : inox pio auUs quidani conjiciunt ollis.—2 Ed. Scal. reli- 
guntur. 



NOT^ 



vel garritii. Idem. 

'^ Auguraculum] Casiila in loco edi- 
tiori, specula sublimior patente in 
loco ad liberum aspectum capiendis 
auguriis ex volatu et canlu avium. 
Quod autem liic putat Paulus arcem 
recentiorem esse, ibi certe frustra 
est, ut ex Veterum exemplis patet. 
Cicer. in. de OfF. ' cum in arce au- 
gurium acturi essent augures.' Liv. 
lib. I. ' Nnma deductus ab augure 
in arcem.' In arceni, lioc est, in au- 
guraculum. Tabernaculum etiani di- 
cebatur. Cicer. i.de Divinat. ' Grac- 
cbus cum tabernaculnm vitio cepis- 
set imprudens.' Ibi eiiim labernacu- 
lum nihil aliud est quam auguracu- 
lum, arx. Idem. 

' Augustus] Locus augurio conse- 
cratus. Sueton. August. cap.7. 'Loca 
religiosa, et in quibus augurato quid 
consecratur, augusta dicuntur, ab 
auctn, vel ab avium gestu, gustuvc, 
sicut etiam Ennius docet, scribens : 
'Augusto augurio postquam inclyta 
condita Roma est." Idem, 



^ Avidus] Inepte. Vide supra ' ave- 
re.' Idem. 

« Avillas'] Ovis, ovilla, et o mutato 
in a avilla; ovis vetula, recentis par- 
tus. Vide ' adasia :' nam inde pate- 
bit falli Meursium, qui avillas dici pn- 
tavit, qu<e nondum velli posseut. 
Idem, 

[^Aulas] Aula, mutato au in o, ola ; ad- 
dito l, olla ; nt ' cauda,' ' coda.' Varr. 
'Sed ut canis sine coda.' Infra auli- 
coqua e.xta : in Ms. aulicoctia. Forsan 
pro aidicocila, nenipe a coquo, coc- 
tiim, et cocitum, ut a ' faveo,' 'fau- 
tum ' et ' favitum,' unde ' favitorcs ' 
Plauto. Idem. 

s Avolant]AMo\aTe, praecipiti cursu 
auferri. Virg. ix. ' At juvenis, vicisse 
dolo ratus, avolat ipse, Haud mora, 
conversisqiie fiigax aufertur habenis.' 
Idem alibi evolat, lib. vii. ' Evolat, et 
natani frondosis montibus abdit.' Et 
lib. IX. ' Evolat infelix.' Idem. 

'' Aureas] Ab aure, aurea ; ut ab 
ore, orea. Verum aureas etoreas idem 
ut cauda, coda; cautes, cotes ; aula, 



DE VERBORUM SIGNIFICATION E LIB. I. 



101 



Aureax' auriga: aurea enim dicebatur' fraenum, quod ad 
aures equorum rcligabatur : orias quo ora cocrcebantur. 

Aureliam'' familiam ex Sabinis oriundam a Sole dictam 
putant: quod ei publice a populo Romano datus sit 
locus, in quo sacra facerent Soli, qui ex hoc Auselii di- 
cebantur, ut Valesii, Papisii, pro eo, quod est Valerii, 
Papirii. 

Aurichalcum,' vel orichalcum quidam putant compositura ex 
aere et auro, sive quod colorem habeat aureum : orichal- 
cum sane dicitur, quod in raontuosis locis invenitur : 
mons etenim Graece opo^ appellatur. 



3 Ftilv. Ursino legendum videtur dicebant. 



NOT/E 



olla. Sic abore.orea, aurea ; utGree- 
cis (TTo/ils al) <n6ixa., Idem, 

Aureus'] Vide ' Oreae.' Ant. Aug. 

' Aureax] Glossariuin : ' Aura, ex- 
solitarius, iiriracTTris.' lege, Aureax, 
solitarius. Contirmant Glossae Isido- 
ri, ' Aureax, eques solitarius :' soli- 
tarium vocat, quem alibi idem auctor 
Glossarii ' singulatoreiii,' lioc est, Ke- 
\Tira. Idem etiant' Caballarium.' Me- 
liiis lamen eaedem Glossae Isidori, 
' Caballariiis, alaris.' Jns. Scal. 

Aureax, auriga'] Non tantum au- 
riga; aureax enim est equns solila- 
rius, Graecis f/.ovdfj.Trv^, et eques qui 
equo solo ac singulari vehit, ut Gra;- 
cis /ceXTjs. Hesych. «eArjy, "iriros Kal 
iTnraaTTis (xovdTuip. Ita enim legendus 
hic lociis. ' Celes, equus et eques so- 
litarius, monator.' Iiide etiani singii- 
latorem Latini dixeriint moiiatorem 
et simplum. Dac. 

^ Aureliam'] A Sole Auselii, origo 
diira: forte ab aureo Sole : nain au- 
rum dicebant ausum Sabini, ut mox 
videbimus : sic a Corneo Cornelius, a 
Cereo Cerelius. Ant. Aug. 

Aureliam] Aurdia gens plebeia, 
Sabinis oriunda, nobilis tamen et con- 



siilaris et triumphalis,tiibus distincta 
cognominibus, Cotta?, Orestae, et 
Scauri. A Sole dictam vult Festus, 
' Auseliam,' ' Auieliam ;' ut ' Vale- 
sii,' ' Valerii.' Sol etiam Sabimim ver- 
bum. Varro lib. iv. de L. L. ' Sol, 
vel quod ita Sabini, vel quod solum 
ita hicet, ut ex eo dies sit:' alii Aure- 
liam ab aureoSole, nam aurum Sabini 
dicebant aiisum. Dac. 

' Aurichalcum] Cum Graeci dicant 
opelxaXKov, tamen Latini scripserunt 
Aurichalcum, quod putarent id ex 
auro et sere componi, addita Cadmea 
terra; ut electrum ex auro et argen- 
to: de quo intellexit Martialis : ' Pal- 
lida sic niveo radiant electra metallo, 
Et niveum felix pustula vincit ebnr.' 
Intelligit enim de illa materia com- 
posita, non de succino. Igitur ex vi- 
tio proniintiationis nata est falsa illa 
de compositione auri et aeris opinio. 
Quare et auctor Glossarii recte dixit, 
' Auroclialca, Kpananvd,' quod puta- 
rent esse auri, et clialci, seu aeris Kpd' 
fjLaTi, et compositionem quandam. 
Non nego ex auro et aere prasstantis- 
simiim aes fieri, ut prodiderunt Vete- 
res de Corinthio aere, sed id 6pilxa\' 



102 



SEXTl POMPEII FESTI 



Auritus"" a magnis auribus dicitur, ut sunt asinorura ct 

leporum : alias ab audiendi tacultate. 
Aurum" dictum, quia praecipue custoditur. Grajce enim 



NOTiE 



Kov esse, id vero peinego. Aristote- 
leni enim habeo auctorem, qiii apud 
interpreteni Apollonii negat dpeixaK- 
Kov esse in rerum natura. Hesycliius: 
opeixaKKov, rSiv et/c^ SioSeSo^eVcoj/ tov- 
vcixa. ol 5e irXeious inrdpxeiv avTov. tari 
66 Koi vXtj &(ioia xaKKw, Sane vKriv 
oixoiav x^^^i^V vulgo vocamus Lcto- 
nuin: et de eo intellexit Horatius : 
'Tibia non, ut nunc, oricbalco vincta.' 
Sed illud comnientitium auriclialcum 
tanti fuit apud Veteres, ut, cum nus- 
quam esset, f amen quasi esset, etiani 
auro exceilentius haberetur. I(i quod 
ex Plauto cognoscimus, qui aurichai- 
cum pluris facit, quam talentum auri. 
Quod et non praetermittit Servius in 
Virgilium. Jos. Scal. 

Aurichalcum] Oiichalcum prius dic- 
tum, postea o verso in au, aurichalcum, 
«t ab ' osculor,' * ausculor.' Et haec 
aurichulci pronuntiatio effecit, nt 
prave omnes crederent esse ex auro 
et x"^''^^ «'pre : compositionem ex 
auro, ajre, ct cadmea terra ; quale 
Kpajua in rerum natura negat csse 
Aristotcles. Orichalcum a Gra?co upos, 
etxaKKhsdes, quod e montibus erua- 
tur, vulgo vocamus Lctonum : vKrjv 
l)p.oiav xaA.Ktfj', materiam auro simileni, 
vocat Hesychius. De eo inteliexit 
Horat. in Poetica : ' Tibia non, ut 
nunc, orichalco vincta, tubaeque !£.• 
niula.' Orichalci mixturam sic de- 
scribit Strabo lib. xiii. ' Lapis est 
apud Andeira, qui ustus in ferrum 
transit, deinde cum quadam terra in 
camino excoctus Pseudargyrum seu 
falsum argentnm stillat, cui ubi est 
ics additum, mixtura fit quam non- 
nulli orichalcuin dicunt.' Sane ori- 
chalcum, quod instar auii fulvum cs- 
sut, tanti fuit apud Veteres, ut auro 



etiam excellenlius iiaberetur, ut ex 
Plauto videre est, qui auriclialcum 
pluris facit quam talentum auri ; et 
ex Plinio, qui scribit, in usu gemma- 
rum diii illiid apud Veteres in admi- 
ratione fuisse, qui auri vice eo uteren- 
tur ad includendas gemmas. Sed 
postquam vere cognitum est, tum 
etiam et in ordinem redactum ; nam 
Vitellius, pro auro et argento quod 
tcmplis surripuerat, staunum et ori- 
chalcum supposuit. Sueton. in Vitell. 
cap.6. Dac. 

"" Aurilus] Glossariiim, ' Aiiritus, 
wTOTreTijs, uTuirapdxos, oi^vaKovaiK^yos.^ 
wTonfTTis, est Flaccus, Piaudus, ut 
canes venatici. Jos.Scah 

Auritus} Non admittenda Festi di- 
visio, ut auritus modo a magnis auri- 
biis, niodo ab aiidiendi facultatc dica- 
tur. Nam plaiie est ab auri^us. Plaut. 
in Prolog. Asin. ' Face jam tu praeco 
nunc omnem auritum populum.' Et 
Horat. Od. 12. lib. i. ' Et auritas fi- 
dibiis canoris Ducere (iiiercus.' Dac. 

" Aurum] Male citatiir /ii/ipocraUs; 
legendiim enim Uypsicrates, qul a Var- 
rone et Gellio, lib. xvi. citatur, 
sciipsitque de Romanis vocibus, qiiae 
a vetere lingua Grajca derivantur. 
Aurum vero priscum vocabiilum Grze- 
cum, et ab eo Thesaurum dictuui, 
divitiae et divitiarum condilorium. 
Quod sequitur, nonnuUi quod mentes 
hominum avertat, vereor ne Paiilus 
prajteriiiiserit quod clarius Festus 
exposuerat : Nonnulli quod mcntes ho- 
minum auriincet, id est avertat. Indif- 
ferenter eniin auruncare et averruncare 
dicebant ; ut cauneas pro cave ne eas. 
Glossarium, ' auriincus Oths anorpd- 
-naios :' nam ita in veteribus codici- 
bus uon semel lcgi. Quin ct Aurunci 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. I. 103 

(opsivj custodire dicitur : unde et thesaurum. Hippocra- 
tes* medicus de nomine inventoris id dictumputat, quem 
vocitatum ait Aurum ; quidam a similitudine aurorae co- 
loris nomen traxisse existimant ; nonnulli quia mentes 
hominum avertat ; alii a Sabinis translatum putant ; quod 
illi ausum dicebant. 

Ausculari ° dicebant antiqui pro osculari, quod est os cum 
ore conferre. 

AusiSjP audeas. 

Ausoniam'' appellavit Auson, Ulyssis et Calypsus filius, 
eam primam partem Italiae, in qua sunt urbes Beneven- 
tum et Cales : deinde paulatim tota quoque Italia, quae 
Apennino finitur,^ dicta est Ausonia ab eodem duce, a 
quo etiam conditam fuisse Aruncam ' urbem ferunt. 



4 Reponendum putant Scal. et Ursin. Hipsicrates.—5 Quidam conjiciunt 

findiltir: mox pro Arzmcain vett. edd. habeal Auruncain : et ita legendum mo- 
nent Scal. Dac. 

NOT^ 

veteres Italiae populi ab ea eadem tionibus nostris Ausonianis. Porro 

ntente dicti, quod est idem airoairac- Glossarium vetus habet, * Aurunci, 

Bivres, avulsi a sedibus suis, quod olKiiropes 'IraXias.' Jos. Scal. 

nempe ir\dP7)res, et aborigines fue- ^usoniam] Beneventum et Cales in- 

rint. Eodem modo dicebant dortium ter urbes Ausoniae memorat etiam 

pro divortimn. Turpilius Leucada, Livius. Ausonem autem Circes et 

' Antefacta in ignem committo, tris- Ulyssis alii, alii Calypsus et Atlantis 

titias ante dortium.' Quod et lex filium dicunt. Vide Eustath. ad 

trochaici et vetus lectio manuscripta Dionys. Dac. 

docet. Jos. Scal. "^ Aruncam] Lege Auruncam, ut in 

" Ausculari] Ab ' osculor.' At con- vett. libb. et eam urbem intellige 

tra ' cauda/ ' coda,' ' aula,' ' olla,' quse a Sidicinis deleta fuit cum eam 

&c. Dac. Aurunci deseruissent, Suessamque 

P Ausis] Audeas, et ausus sis. Id. confugissent, qua: ab eo postea Au- 

1 Ausoniam] Lege infra, Auruncam, runca est appellata. Liv. lib. viii. 

ut et vetereseditiones h«bent. Sues- cap. 15. < Faraa affertur Auruncos 

sa Auruncorum etiam apud Livium nietu oppidum deseruisse, profu- 

et alios dicitur, unde fuit Lucilius; gosque cum conjugibus ac liberis 

cujus Satirae dicuutur propterea Ca- Suessam communisse, quae nunc Au- 

menae Suessae ab Ausonio ad Tetra- ruuca appeliata ; mcenia antiqua eo- 

diuni: ' Rudes Camenas qui Suessae rum, urbemque a Sidicinis deletam.' 

praevenis.' Ita enim legendum esse Vide supra ' aurum.' Idetn, 

apud Ausonium, osteudimni in Lec< 



104 SEXTI POMPEII FESTl 

Auspicium ' ab ave spicienda : nam quod nos cum praepo- 
sitione dicimus aspicio ; apud Veteres sine A praeposi- 
tione spicio ^ dicebatur. 

Auturanum ' qiiidam dictum existimant, quod tunc maxime 
augeantur horainum opes coactis agrorum fructibus. 

Avunculus/ matris meae frater, traxit appellationem ab eo, 
quod aeque tertius a me, ut avus est, sed non ejusdem 
juris, ideoque vocabuli facta deminutio est : sive avun- 
culus appellatur, quod avi locum obtineat, et proximitate 
tueatur sororis filium. 

Avus,'' patris matrisque pater, dictus a Graeco vocabulo, 
quod est apud eos TraifKoi, mutatis quibusdam literis. Alii 
volunt, quod ex ea voce appelletur, quod apud eosdem 
Graecos rara 7 appellatur, significatque magnum ; cum 
veluti magnus pater sit avus. Alii putant avura dictum 
esse, quia ad duos attineat, quasi adduum ; vel quia ad 
patrem sit additus. 

Auxiliares ^ ^ dicuntur in bello socii Romanorum cxtera- 



G * Legendiim, apud Veteres sine prapositione, spicio : sivc ut est in 1. in. 
specio.' Fulv. Ursin.— 7 Scribenduin monetScal. HirTra, ut apiid Cailimachum. 
Vett. iibb. habent ay6s.—S Vide Notas inf. 

NOTiE 

» Auspicium'] Quasi avispicium ab Varro. Dac. 

' ave ' et ' spicio,' ut Antiqui dice- " Avunculus'] Matris frater. Per 

bant pro aspicio. Plaut. Mil. Glor. diminutioneni,quasi parvusavus.qnia 

III. 2. ' Flagitiumestjsi nihilmittetur reniotior est quam| patruus, qni pa- 

qno supercilio spicit.' Vide ' spec- tris frater quasi secundiis pater est. 

tio.' Auspicium non tantiim ex can- Idem. 

tu, vel volatii, vel garritu aviuni, sed ^' Avus] A Graico TriiTrTros, qui Grae- 

etiam ex victimarum extis, ex pisci- cis avus. Vel &inra, vel etiam &TTa. 

bus, et acuminibns, tonitru, fulgure, Sic enim infra legendum est pro TdTa. 

et aliis. Idem. Idem. 

' Autumnum] Non est dubium dic- ^ Auxiliares'] Corruptus est in fine 

tiim a Veteribus sine C; ut ' Autor ' lociis, atque ita dissimulata Festi 

pro * Auctor.' Ergo Autumnus pro sententia, iit vix ulhim vestigium ap- 

Auctumnus. Jos. Scal. pareat. Scribendum: dicti ex Grce- 

Autumnus] Pro ' auctumnus,' ut co vocabulo aij^rj, a quo nos dicimus re- 

' antor' pro'auctor.' 'Anctumnus' rum crescentiam, auctionem. Quam 

ab'auctu,'quod tuncaugeanturopes. Iiaec eleganter dicta; contra, quam 

' Auctnmnitas,' auctumni tempestas : adversetur Festi menti vulgata lec- 



DR VERBORUM SIGNIFICATION E LIB. I. 



105 



rum nationum ; dicti ex Graeco vocabulo «y^*jo-(j, quod 
nos dicimus rerum crescentium auctionem. 

Auxilla/ olla parvula. 

AxAMENTA ^ dicebantur carmina saliaria, quas a Saliis sa- 



N0T7E 



tio, nemo non videt. Qiiin audeo 
affiimare ne illiid quidem rerum 
Festi esse. Quare expunge. Jos. 
Scal. 

Auxiliares'] Et auxilia, milites, qui 
a sociis vel foederatis gentibus mit- 
tebantur. Varro lib. iv. de L. L. 
* Auxilium appellatur ab anctu, cum 
accesserant qui adjumento essent 
alienigenae.' Quae sequuntur corrup- 
ta sunt, eaque sic optime restituit 
Scaliger, Ex Grceco vocabulo aij^-n, a 
quo nos dicimus rerum crescentiam, auc- 
tionem. Ubi etiam rb rerum expun- 
gendnm arbitratur. Neque tamen ab 
af(|7j immediate auxiliaris. Sed ab 
' augeo,' * auxi,' ' auxilium,' ' auxi- 
lia,' ' auxiliaris.' *Augeo' autem 
ab av^fw, Dac. 

^ Auxilla\ Glossarium: ' AuxiliaB, 
MiKpdTTTepo, ojs Ba(5^«j'.' Ab eo autem 
' oUae ' dictum, ut ab ' Axilla,' ' ala.' 
Sic ' Axilites ' pro ' Alites.' Glossa- 
rium: ' Anxilites,opvi0€s, ojoim'.' Scri- 
bendum Axiilites. Qui error non est 
librarii, sed ipsius auctoris : quod 
apparet ex ordine literarum. Jos. 
Scal. 

Auxilla'] ' Aula,' ' auxilla,' ut ' pa- 
lus,' ' paxillus.' Sed frustra est doc- 
tissimus Scaliger cum hnc traducit 
locuni illum Glossarii, ' auxillae, /ii- 
Kp6irr€pa, iis Bd^^cov.' Neque enim 
ista conveniunt fjLiKp6wTepa cum ' ol- 
lis.' Sane corrupte legitur in GIos- 
sario auxillw ; rescribendum avicel- 
lcB ; avicellas enim fiiKp6inepa, i. par- 
vas aves, dixit Varro, non auxillas. 
Locus est lib. vii. de L. L. Dac. 

» Axamenta'] Glossarinm : ' Axamen- 
ta, <7Ttxoi M Bvffiuv 'lipaK\4ovs.' Ubi 
notandum est sacrificia, quae Salii fa- 



clebant, non Marti, sed Herculi fieri : 
cnm tamen Salii sint Martis sacer- 
dotes. Quare scriptor doctissimus 
illius Glossarii secutus est auctores 
eos, quos et Virgilius, dum attribuit 
Salios Herculi, non Marti. Sed et 
Antonius Nipho, et Octavius Heren- 
nius olim ostenderant Salios Herculi 
dicatos esse. Porro Axamenta dicta 
sunt ab Axare: hoc est, ut ipse Fes- 
tus explicat, nominare. Glossarium : 
' Anaxant, ovofjLd^ovai.' Sed non ma- 
gis puto axare proprie esse nominare, 
quam apud Gra^cos (nriXnevaaif "rh 
Briixfvcrai, aut t^ vfipl^nv. Sed in axi- 
b«s seu tabuHs illa carmina describe- 
bant, iteui ut leges suas Graeci iv to7s 
&^w<n. Quia enim legitime concepta 
erant illa carmina,propterea non mi- 
nus ediscebantur a Saliis, quam a le- 
guleis actiones, et formulae juris. Ita- 
que etCicero ait a pueris praetextatis 
carmen Saliare tanquam legitimas 
formulas disci solitum. Sed et erant 
alia carmina, quae a pueris disceban- 
tur, ut carmen Nelei de moribus, et 
similia. Quae quia religiose edisce- 
bantur, et solenniter concepta erant, 
nihil impedit legitima dici. Sic Ter- 
tullianus disertissimus ac eruditissi- 
mus scriptor,in libro de persecutione, 
orationem Dominicam legitimam vo- 
cavit elegantissime : quod a nobis, et 
ab omnibus, qui Christo sacramento 
dixerunt, ut carminis lex quaedaui 
discatur. Jos. Scal. 

Axamenta] Ab ' axis' tabula, quod 
in tabulis descripta. Eadem ' assa- 
nienta,' quod 'assis' dicebant pro 
' axis.' Glossarium : ' assamenta, 
cTTixot «VI dvcriwv 'HpaKXeovs.' Unde 
discimus axamenta fuisse versns qui 



lOG DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. I. 

cerdotibus componebantur^ in universos homines (com- 
posita). Nam in Deos singulos versus facti, nomini- 
bus eorum appellabantur : ut Janvalii, Junonii, Minervii. 

Axare,'' nominare. 

Axe " adglomerati, universi stantes, id est, cohortibus, aut 
legionibus. 

Axis, qiiera Graeci a^ov« dicunt, plures habet significationes. 
Nam et pars coeli septemtrionalis, et stipes teres, circa 
quem rota vertitur : et tabula sectilis axis appellatur. 

Axitiosi "^ factiosi dicebantur : cum plures una quid agerent, 
facerentque. Axit autem antiquos dixisse, pro egerit, 
manifestum est. Unde Axies^ mulieres, sive Dii diceban- 
tur una agentes. 



9 Pro C0mponeba7itur rescribenduni putat Dac. canebantur. 

NOT^E 

in sacrificiis Herculis ab ejiis Saliis muiieres legendum, non Axies. Jos. 

canebantur. Infra pro componeban- Scal. 

tur rescribendum puto canebantur. ^xitiosi] Piaut. in Astraba: ' Axi- 

Nam falsuni est ea carmina a Saliis tiosae annonam caram e vili concin- 

fuisse composita, quae ipsis etiam ob- nant viris.' Ab axit, egerit, quo usus 

scura ipso Fabio teste lib. i. cap. 6. Pacuvius in Periboea. ' Aut quae 

' Saliorum carmina vix sacerdotibus egi, ago, vel axim, averruncem.' Sed 

suis satis inlelligenda.' Dac. rescribendum axiosi et axiosce. Nisi 

^ Axare] Ab ' axis.' Glossarium, malis aaitiosi dictum putare pro ax- 

* anaxant, dvoixd^ovffi, nominant.' Id. iosi, ut* axilites' pro' alites.' 'Axiosi' 

•^ Axe] Lege axes, vel axei. Vide pro' actuosi,' ab ' axus ' pro ' actus,' 

' ambaxioqui.' Infra, id est cohorti- ' fixus' pro ' fictus," taxus' pro* tac- 

bus: more Graecorum pro cum cohor- tus,'&c. Varro lib. vi. de L. L. ' Ut 

tibus, avra.7s (Twupais. Et ffmipais tan- ab una faciendo factiosap, sic ab nna 

tum. Idem. agendo actiosae dictae sunt.' Dac. 

•i Axitiosi] Ita apud Plautum, ci- *= (Jnde Axies]Legeaxites.G\ossau- 

tante Varrone : ' Axitiosae annonara nm : ' axites, airore\f(TfiaTiKai.' Item 

caram e vili concinnant viris.' Glos- ' mulieres sive Dii.' Rescribe mu/ic- 

sarium: ' Axitas, a7rOT€\€(r/xaT»Kai.' res sive viri. Idem. 
Lege Axites. Unde et infra A.xites 



SEX. POMPEII FESTI 



DE 



VERBORUM SIGNIFICATIONE 
LIBER II. 



Bacar^ vas vinarium simile bacrioni.' 

Bacchanalia ^ dicebantur Bacchi festa. 

Bacrionem "^ dicebant genus vasis longioris raanubrii : hoc 

alii trullam appellant. 
Bajulos*^ dicebant Antiqui, quos nunc dicimus operarios : 

unde adhuc bajulari dicitur. 
Balajnas ^ nomen a Graeco descendit : hanc illi ipaAaivav di- 



1 Vett. libb. Baccioni vel Batrioni.—2 Hic qiioque vett. libb. Baccionem 
vel Batrionem. 

N0T7E 

* Bacar'] Glossariiim, * Bavar, elSos miilieribus itideni iiudis, oranes pari- 

ayyeiov.' Lege, Baccar. Isidori Glossae, ter omnia membra pampinis et race- 

' Baccarium, vas aquarium.' Quod mis imptditi, huc et illuc varia gesli- 

hic dicitur bacrioni vas simile, imnio culatione discurrentes inconditum 

idem est ' bacar,' ' bacarium,' et ' ba- carnien Baccho cantitabant, donec 

cario,'seu ' bacrio.' Isidori Giossae, ebrii omnes procumberent. Dac. 

' bacario, orceoli genns.' Glossa- <= Bacrionem] Bacrio tamen et trul 

rium, • baccario, TTopj/oSid/cows :' mere- la eo differunt, quod ille, vas aqua- 

tricibus aquam infundens. Recte: rium, haec vero vinariura. Horat. Sat 

nam a vase, ministri etiam dicti bac- lib. ii. ' Qui Veientanum festis po 

cariones, aquarii; nam aquarii seii tare diebus Campana solitus trulla 

aquarioU -iropvoSta.Kovoi a Veteribus di- vappainque profestis.' Idem. 

cebautur, ut superius annotavit Fes- '^ Bajulos] A bajulando, id est, fe 

tus ipse, utitur et Tertullianus, item rendo : quo usus Plautus, Asinar 

Apuleius, et alii. Jos. Scal. 'Ego bajulabo, tu.ut decet dorainum 

^ Bacchanulia] Per auctumnum de ante me ito inanis.' Idem. 

uocte cclebrata, quibus viri nudi cum ^ Baltcna:] In fiue corruptus locus 



]0S 



SEXTI POMPEII FESTI 



cunt antiqua consuetudine, qua Truppov burrum, ■yrv^ov bux- 

um dicebant. Balaenam belluam marinara, ipsam dicunt 

esse pistricem, ipsam esse cetum. 
Balatrones/ et blateas bullas luti ex itineribus : aut quod 

de calciamentorum soleis eraditur, appellabant. 
Barathrum § Graeci appellant locum prajcipitera, unde emer- 

gi non possit : dictum ab eo, quod est ^uOCgJ 



3 ' Fortasse scripsit 0apvs, noD Badvs.' Jos. Scal. 



NOT^ 



legendnm suspicarer ; Balanam, hel- 
Itiam marinam, ipsam dicunt esse, id est, 
Cetum. Sane Pistricem ineptissime 
hic legitnr pro Pristim. Quadriga- 
rius ; ' Quinque Pristes : navigium 
ea forma a marina bellua dictnm est.' 
Virgilius: ' Frons hominem praefert, 
in pristim desinit alvus.' Masculi- 
nnm est irpiaTt^s, Sed Romani et de- 
clinationem et genns mutarunt. Jos. 
Scal. 

Baloenae'] In fine corruptus locus. 
Legendum suspicarer, balanam, bel- 
iuam marinam, ipsam dicunt esse, id est, 
cetum. Sane pistricetn ineptissime hic 
legitur pro prislim. Jos. Scaliger. 
Errat vir doctissinnis, ex veteribus 
enim constat dici pistricem, pistrim, et 
pristim. Dac. 

^ BaUitrones'] A bullis,sive ballis,ba- 
latrones. Vel a ySaAAeij', jacere, (juae- 
cUmqne de coriis resecantur et ja- 
ciuntnr. Unde balatrones homiucs 
nihili, &c. Qnanquam verisimilius 
est balatrones convicinm fnisse in 
eos quos abominabantur, et barathro- 
nes potius dictos tanquam dignos qui 
in barathrum Atheuiensium niore de- 
jicerentur. Sed liaec omnia vere nu- 
gje suut. Balatrovox cst adhuc om- 
nibus ignorata, et in qua exponenda 
aeque falluntiir cum vcteres tum re- 
centes ; est enim mere Graecum ba- 
latro, et a balneis tractum. Ut a ko- 
Aew, KoXeaw, KaMtrrpw, sic a, $d\Xu, 



fiaXw, fiaXi^u), $a\d^ai, ^aKdarpw, ^aXd- 
crpwv, balastro, balatro, et balastrnm. 
Glossae Isidori : ' ballastrnm, bali- 
neum.' Erat igitur halatro aquario- 
liis, qui in domo lenonia meretricibus 
lavantibiis ministrabat in aqua agge- 
riinda, fiaWas indidem dictus et /3aA.- 
Xlo}. Et qiiia homines sordidi et vi- 
les huic ministerio operas suas loca- 
bant, inde factum ut homines quili- 
bet impuri et nequam balatrones di- 
cerentur. Possit etiam et alia ra- 
tio hiijus nominis inveniri, et fortasse 
verior, ex eadem tamen origine ; nam 
fidWeiv et $aK\l^eiv absolute dixe- 
runt veteresGraeci pro opxuffeai, sal- 
tare. At a ^dKXfiv Latini fecere hal- 
lare. Glossae Graeco-Lat. ' ^aWi^w, 
ballo.' Unde nostrnm bal, balet. A 
• ballare,' ' ballator,' saltator, per 
transpositionem ' balatro.' Quare 
apertum est cur cum mimis balatro- 
nes conjungat Horatius : ' Mendici, 
mimse, balatrones, hoc genus omne.' 
Et cur etiam halatrones dicti fuerint 
homines, non quisquili<p. Idem. 

e Barathrum] Locus Athenis in im- 
mensam altitudinein depressus, in 
quem malefici praccipitabantnr, ut 
Sparta; in Caiadam. Sic dictus a /80- 
6vs profundus, vel, ut legit Scaliger, 
a $apvs, gravis, molestus. Sed diiruni 
ntrumqiie. Quare potius Martinium 
scquor, qui docet esset a Chaldalco 
her, puteus, et ahar, laciis. Nam et 



DK VERBORUM SIGN J FICATIONE LIB. II. 



lOf) 



Barbari ^ dicebantur antiquitus omnes gentes exccptis Gras- 
cis : unde Plautus Naevium, poetam Latinum, barbarum 
dixit: et de se cum transferret fabulam ex Graeco dixit. 
Marcus Attius ' vertit barbare : fortasse et hinc noster 
ApostolusJ Graecis ac barbaris se debitorem esse fatetur;* 

Barbaricum "^ appellatur claraor exercitus : videlicet quod 
eo genere barbari utantur. 

Bardus ' stultus a tarditate ingenii appellatur. Caecilius : 
Nimis audacem, nimisque bardum barbarum. Trahitur 
autera a Grasco, quod illi ^uphi? dicunt. Bardus Gallice 
cantor "' appellatur, qui virorum fortiuin laudes canit, a 
gente Bardorum, de quibus Lucanus : Plurima securi 
fudistis carmina Bardi. 



4 Fortasse, Sfc. . 
libris reperta siiit. 



/atetur rejicienda esse censet Scal. licet iii oinnibus 



NOT^ 



berathrum.et berethrum dicehant. Dac, 

h Barbari] Plaiit. in Milite : ' Nani 
os columnatum pdetas inaudivi esse 
barbaro, Quoi vivi custodes semper 
totis horis accubant :' idem in Asi- 
naria: ' Marcus vortit barbare.' Lo- 
ciim Apostoli ex epist. ad Rom. i. 
nemo credat Festi fuissc, sed Pauli, 
qui epitomen confecit. Ant. Au^. 

Barhari] Locus Planti est in Mil. 
Glor. 11. 2. ' Nani os columnatun» 
poetae esse inandivi barbaro.' Dac. 

' M. Attius] Lege tantuni Murcus. 
Ut in ora scriptum fuerat. Locus est 
iti Prolog. Asin. ' Demophilus scrip- 
sit, Marcus vortit barbare.' Idem. 

i Noster Apostolus] Ista a Panlo, 
non a Festo sunt. Intclligit autem 
D. Pauhim qui epist. i. ad Rom. vers. 
14. scribit, ' Grascis et barbaris, sa- 
pientibus et insipientibus, debitor 
snm.' Sed non Graeci tantum bar- 
baros vocabant exteros, Romani etiani 
omnes practer Italos sic vocabant, et 
quicquid alienunierat impcrio Roma- 



no Barhuriam et Barharicum. Sic et 
iEgyptii omnes eos qui ipsormn iin- 
gua non uterentur. Idcm. 

^ Burbaricum] Huncclamorem bar- 
ritum etiam vocant. Veget. lib. iii. 
'Clamor, quem barritum vocant, noii 
prius debet exaudiri quam acies ntra- 
que se junxerit.' Idcm. 

' Bardus] Bpo5i/s, ^apdhs, bardiis, 
tardiis, cnicontrarium oiKi/sveiox. In 
versu Cxcilu, nimi'audacem,Sfc. Idem. 

Bardus] Liican. lib. i. qui cuin aho 
loco non referatur a Festo, suspec- 
tum hunc farit. Ant. Aug. 

™ Bardus Gallice cantor] VideStra- 
bonem lib. iv. et Ammian. Marcell. 
lib. XV. Bardi fortia virorum illus- 
trium facta heroicis composita versi- 
bus cum dulcibus lyrae moduiis can- 
titaruut. Est autem vox Gallica, ho- 
dieque, ut recte observavit doctissi- 
mus Voss. Britaiinis Bard dicitiir 
qui versibus pangit facta iilustria. 
Et vetiis Celtarum iingua eadem fuit 
qti* Britaunica. Duc, 



110 



SEXTI POMPEII FESTl 



Bariiim " urbem Italiae appellaverunt conditores ejus expulsi 

ex insula Bara, quae non longe est a Brundisio.^ 
Barrire" elephanti dicuntur: sicut oves dicimus balare, 

utique a sono vocis.*^ 
Basilica p «tto tou /3a(r»xlo?, hoc est, rege, dicta. 
Basilicum, regale. 
Basiliscus'' appellatur genus serpentis : vel quod in capite 

habeat album instar diaderaatis, vel quod reliqua "^ ser- 

pentum genera vim ejus fugiEuit. 
Batus," genus herbae. 
Bellarium et bellaria* res aptas bellis appellabant. 



5 Ed. Scal. Brundusio. — 6 Eadem ed. a sono ipso vocis. 



NOT^ 



■> Barium] In Apulia distans a 
Brundiisio 700. stad. Piscosnm vocat 
Horat. Sat. 5. lib. i. ' Postera tem- 
pestas melior, via pejor adusqne Ba- 
ri mcenia Piscosi.' Insulam Baram, de 
qua liic Festus, Pharnn esse existima- 
vit Ortelius. Ea hodie S. Andrea, nisi 
falluDt tabuta?. Idem. 

° Barrirel Glossarium, ' barrit, 
Tpifet, 'EA.e'(J)as )3oa.' Jos. Scal. 

P Basilica^ Regum palatia, templa 
etiam, ctalia quaelibet loca ampla et 
magnifice exstructa, ut ea quibus fo- 
rum Rom. ornatum erat, ut Basilica", 
Julia, Trajana, Portia, Sempronia, 
&c. Dac. 

1 Basiliscus] Plin. lib. viii.cap. 21. 
* Eadem et basilisci serpentis est vis. 
Cyrenaica huuc generat provincia, 
duodecim non amplius digitorum mag- 
nitudiue, candida in capite macula, 
ut quodam diademate, insignem. Si- 
bilo omnes fugat serpentes.' Vide 
Solin. cap. 20. ' Alba quasi mitrula 
lineatus caput.' Idem. 

' Vel quod religual Festum sequi- 
tur Isidor. in origin. lib. ii. ' Basi- 
liscus Graece, Latine interpretatur 
legulus, eo quod rex serpeotium, 



adeo ut eum videntes fugiant, quia 
olfactu suo eos necat.' Idem. 

' Batus'] Glossarium: * Batis, «ISoj 
aK(iv67)S ^oTdvns. Batum, •n-poo-o»'.' Isi- 
dori Glossae: ' Batis, genus oleris.' 
Jos. Scal. 

Batus] Rubns, Graecis ySaros. Theo- 
crit. Idyl. I. Hvv 'ia fxiv <poptoiTf pdrot, 
<pop4oiTe S' &Kav6a.i. ' Nunc violas qui- 
dem feratis bati, feratis ct spini.' 
Dac. 

' Bellaria] Puto legendum: Bella- 
lium, et bellaria, res bellasappcllabant, 
Sane Latini Bellariorum nomine acci- 
])iunt, quae Grjfci wpa'ia vocant, hoc 
est, cupedias. Nam wpa^os bellus, et 
pulcher. Unde et pulchralia eadem 
dixit Cato in ea, quam habuit de fiin- 
dooleario: ' Pulchralibus, atque cu- 
pediis:' et res bellas pro cupediis. 
Terentius iu Adelphis : 'atque unum 
quidque quod erit bellissimum Car- 
pani.' Friandises.GMi. Graeci etiam 
Tpayi]fJiaTa. Neque solum escnlenta, 
sed et poculentorum delitias. Nam 
et ' Liberi bellaria ' dicebant. Jos. 
Scal. 

Bellarium et lcllaria res aptas bellis] 
Legebat Scaliger, bellarium ct bellaria 



DE VERBORUM SIGN I FICATIONE LIB. H. 



111 



Bellicrepam saltationem " dicebant, quando cura armis sal- 
tabant : quod a Romulo institutum est : ne simile pate- 
retur, quod fecerat ipse, cum a ludis Sabinorum virgines 
rapuit. 

Bellitudinem sicut magnitudinem Verrius 7 dixit. 

Bellona " dicebatur Dea bellorum : ante cujus templum 
erat columella,y quae bellica vocabatur, supra quam has- 
tam ^ jaciebant, cum bellum indicebatur. 



7 Vett. edd. Varus. 



NOTjE 



res bellas appellabant. Perperam : le- 
gendiirn enitn quod et viris doctissi- 
mis placuit res aptas epulis appel. La- 
tini bellariornm nomine accipiunt 
qnae Graeci upa7a vocant, Iioc est, 
ctipedias, ut optime Scal. nam wpa7os 
bellus et pulcher. Unde et pulcralia 
eadem dixit Cato in ea quam liabuit 
de fundo oleario : ' pulcralibus atque 
cupediis.' Et res bellas pro cupediis 
Terent. in Adelphis : ' Atque iinum- 
quemque quod erit bellissimum car- 
pam.' Galli vocant /riandisfs. Graeci 
Tpayi]p.ara : unde Gallicum vocabu- 
lum drag^es. Neque solum esculenta 
bellaria, sed et poculentorum deli» 
cias : nam et ' liberi bellaria' dice- 
bant. Dac. 

" Bellicrepam saltalionem] Gloss. 
Isidori, ' Beilicrepa quoddam genus 
ludorum cum armatis.' Lege, belli- 
crepa saltatio. Ea Graecis iudTrXios 6p- 
XnTis. A Romulo institutam dicit Fes- 
tus, sed ante Romnlum eam Curetes 
exercuerant. Callimacli. et alii. Vide 
' Salios.' Haec eadem fuit quae Cre- 
tensium pyrrhicha, nisi quod ista 
gravior. Idem. 

* Bellona^ Hiijus rei penitus igno- 
rata ratio extat apud vetustissimum 
interpretem Virgilii, qui est penes 
Danielem nostrum. * Post tertium,' 
inquit, ' et tricesiraum diem, quam 
res repetissent ab hostibus, Feciales 



bastara mittebant. Denique cuni 
Pyrrlii temporibus adversum trans- 
marinum hostem bellum Romani ges- 
turi essent,nec invenirent Iocum,ubi 
Iianc solennitatem per Feciales indi- 
cendi belli celebrarent, dederunt ope- 
ram, ut unus de Pyrrhi militibus ca- 
peretur, quem fecerant in Circo Fla- 
minio locum capere, ut quasi in hos- 
tili locojus belli indicendi implerent. 
Denique in eo loco ante sedem Bello- 
nae consecrata est columna.' Varro 
in Caleno ita ait : ' Duces, cum pri- 
mum hostilem agrum introirent, omi- 
nis causa prius hastam in eum agrum 
mittebant, ut castris locum caperent.' 
Jos. Scal. 

Bellona'] Glossarium, ' Bellona, 
'Ej/udi, "Epivvvs, 0ia voXe/xiKri. Enuo, 
Erinnys, Dea bellorum.' Dac. 

y Columella'] Parva columnula : 
nam Antiqui scribebant columa, un- 
de recte columella. Quintil. lib. i. cap. 
8. ' Et columa exemta n litera et 
consules geminata s litera Coss. legi- 
mus.' Idem, 

z Supra quam hastam'] Servius ad 
illud lib. IX. yEneid. ' Et jaculum 
intorquens emittit in auras, Princi- 
pium pugnae :' docer,cura belhim in- 
dicere vellent Romani, Feciales has- 
tam ferratam, aut sanguineam praeus- 
tam ad fines eorum misisse, post ter- 
tium et tricesiraura diem quam res 



112 



SEXTf POMPEII FESTI 



Bellule/ apud Plautum, deminutivumadverbium est a bene, 

quod facit belle, et beilule. 
Bellum ^ a belluis dicitur : quia belluarum sit perniciosa 

dissensio. 
Bellutus,'' bestijE similis. 
Beneficiarii '^ dicebantur milites, qui vacabant muneris be- 

neficio : e contrario munifices vocabantur, qui non vaca- 

bant ; sed munus reipublicae faciebant. 
Beneventum ^ colonia cum deduceretur, appellari coeptum 



N0T7E 



repetisset pafer patratiis. ' Sed ciim 
Pyrrlii teniporibiis adversiis transnia- 
rinum Iiostem belliim Romani gesturi 
essent, nec inveiiirent lociim, ubi 
hanc solemnitatem p.^r Feciales indi- 
cendi belli celebrarent, dedenint ope- 
ram, nt unns de Pyrrbi militibus ca- 
peretur, qiiem fecerant in Circo Fla- 
niinio locum capere, ut qiiasi in bos- 
tili loco jiis belli indicendi implerent. 
Denique in eo loco ante yEdem Bel- 
lonae consecrata est coliimna. ^'arro 
in Caleno ita ait : Diiccs ciim primiim 
hostilem agrum introirent, ominis 
causa priiis hastam in eiim agriim 
mittebant, ut castris locum capercnt.' 
Llnde disciraus non in omnibus bellis 
hastam super eam coliimnam jecisse 
Romanos, sed tantiim cuin deerat 
vere hostilis locus. Atque bunc mo- 
rem procul dubio nobis apertius Fes- 
tus explicaverat, nisi verba ejiis no- 
bis nuitilator barbarus invidissef. 
Porro Pub. Victor in descriptione 
urbis, in regione 9. ' iTldes Bellonae 
versus portam Carmenfalem. Ante 
hanc sedem columnaindex belli infe- 
rendi.' Idem. 

* Bellule] A bene, benule, belle, 
Lellule. Idem. 

*» Bellum] A belluis, ut vult Fes- 
tus. Sed belluae potin? a bello. Prius 
dicebatur duellum, inde heUum. Quin- 
tilian. lib. i. cap. 5. ' Sed B quoque 
in locum aliarum dedimus aliquando. 



nnde Burrhus et Bruges et Balana. 
Nec non eadem fecit ex duello, bellum. 
Unde Duellios quidam dicere Bellios 
ausi.' Idcm. 

= Bellutus] Malim belluatus, ut bel- 
luata tapetia, quae belluas referunt; 
sed legendum belluus. Glossce Isidori: 
' belluus, moribus belluarum,' Idem. 

<^ Benef.ciarii] Emendabat Salma- 
sius, qui mxmeribus vacabant heneficio. 
Sed qiiia per beneficium imperato- 
rum vacabant muneribus, legendum 
est pofius, qui vacahant munere ducis 
beneficio. IUa munere ducis, obliterata 
syllabadu, ^/imerccjs, in mtmeris post- 
ea corriipta. Beneficiarii iidem, inde 
et imniunes dicti. Ut contra wunJ^ces 
qui munus obibant, ut fossas, valluiii 
struerent, excnbias et stationes obi- 
rent, aliaque id genus. Idem. 

e Benevcntum] Vide Segesta. Liv. 
lib. IX. Plin. lib. III. cap. II. Stepli. 
de Urbibus. Ant. Aug. 

Bcncventum] Oninibiis nota estcau- 
sa nominis in Benevento mutandi : 
nemo tamen vere anfiquam appella- 
tionem reddidit. Nain de Maloetio 
nugae. Sed Veteres prius sine dubio 
dixerunt Ma\6itrra, ut '2,nr6ein-a, Si- 
piintiim, 'OTroex/Ta, Opuntum. Sicer- 
go Malocnfa, Maluntum, et Maluen- 
tnm, ut Auruncum et Averruncum. 
Prius siquidem dixerunt, Sipuentum, 
Opucntum, Maluentum. S\c'TSp6(v- 
Ta, Hydruntum : quanquam et ipsum 



DE VKRBORUM SIGNIFICATION K LIB. II. 



113 



est melioris ominis causa: namque eam urbera antca 

Graeci incolentes ju.aXomov ^ appellarunt. 
Benignus * proprie dicitur is, qui bonis et dignis largitur : 

est autem compositum ex bono et gignendo. 
Benna § lingua Gallica genus veliiculi appellatur : unde vo- 

cantur conbennones in eadem benna sedentes. 
Bes'' appellatum est, quod bis tricns sit, quamvis dura 

compositio fiat^ bcssis ex trientc; bessis unciai octo 

sunt, trientis '° quatuor. 



8 Alii juaAejSej/TcJf.— 9 ' Videtnr scribendiim, composilio sit, deletis vei- 
bis : bessis ex triente: quee videntur adjecta.' Fulv. Ursin. — 10 Ed. Scal. 

trie7is. 



NOTiE 



dixcrunt vZpovvra, ab v^povs, ut est 
apnd Stephanum. Sed sic semper ex 
vlp6eis contractnin. Qnod proprium 
est Dorum idiomatis,aquibus Taren- 
tini, et magna pars Graeciae. Sic enim 
et rinavTa et aiyKuvra, pro aly\r)evraf 
Tifj.-fi€vra. Jos. Scal. 

Beneventum] Peiignorum in Sam- 
nitibus oppidum. Putat Scaliger Ve- 
teres prius dixisse Ma\6fvra, iit "2,1^6- 
ej/ra Sipuntuin, 'OTr^evra, Opnntum ; 
sic ergo Ma\6evTa, Maluntum, et Ma- 
Iiientum, prius siqnidem dixerunt 
Sipuentnni, Opnentum, Maluentum. 
Unde Malebentnm, quod in Bene- 
ventum postea ominiscausa mutatnm 
est. Nam ridiculnni est rh ixa\oiriov 
de quo hic Festns : sed fortasse scrip- 
serat (i.a\6evrov. Ma\6evros a ixa\6eis, 
qux /Eolica vox est aTrh rwv fid\uv, 
lioc est, fxi]\<jov, ab ovibns. Apnliam 
enim ovibus et lana nobllem esse, quae 
Appula dicebatur, satis notiim est. 
Hinc Ma\6eis urbs illa quam ibi con- 
diditDiomedes, 6 MaX6tis,rovMa\6ev- 
Tos. yEtoli vero more suo 6 Ma\6evros, 
rov Ma\o€vrov. Nam ex genitivo casu 
aliorum suum nominandi faciebant, 
ut 6 fxdprvpos, rov fiaprvpov, 6 fiaKapos, 
Tov (laKdpov. Salm. in Solin. 

^ Beiiignus] Ridiciile Festiis. Be- 



Delph. et Var. Clas. 



nignus a benus, ut dicebant pro lonus, 
Ut Apello, Apollo. Benns, benignus, 
nt malus, malignns. Benignus, libe- 
ralis, etlargus; malignus, iiliberalis 
et parcus. Dac. 

s Benna] De hoc alibi. Glossa- 
rium : * Benarius, aKr]vdpxv^-' Jos, 
Scal. 

Benna] Vox Belgica, banne, qu!E 
corbem significat et vehiculnm vimi- 
neum quadratum duabus rotis volu- 
bile. Quin et apud eos hodie genus 
carri itemque apud Helvetios einben' 
ne vocatur. A benna, combennones. 
Et in Lexico Latino-Gra^co, comben- 
nit, aw^aaTa^ei. Dac. 

^ jBcs] Inepta Etymologia, ct mo- 
rosa. Prius Des dicebatur, ut duo- 
nus, bonus ; duellus, bellus. Auctor 
Varro. As ita in partes suas seca- 
tiir, vel tribnitur, ut ab uncia ad oeto 
fiat partinm incrementum ; ab octo 
ad duodecim fiat deminutio. Cuni 
ergo ad octo perventum est, tnnc de 
asse deminuendum in ratione par- 
tiuni inennda. Non enim, ut ante, 
quadrans, triens, semis dicitur, quai 
unciarum adjectione incrementum ca- 
piunt : seddeest uncia,deestsextans, 
deest qnadrans : id est, deunx, dex- 
tans, dodrans. Ergo ab octo de asse 



Pomp, Fest. 



H 



114 



SEXTI POMPEII FESTI 



BiBLiOTHEC^,et apud Graecos et apud Latinos, tam libro- 
rum magnus per se numerus, quam locus ipse, in quo 
libri collocati sunt, appellantur. 

Bidental ' dicebant quoddam templura, quod iu eo bidenti- 



NOTiE 

deminnitur, iinde des, dessis, dictiis quoddam tcmplum. 



primum aVeteribus; et haec est vera 
etymi ratio. Varro in enumeratione 
assis partium, postquam ad septun- 
cempervenit: ' Reliqua,'inquit, ' ob- 
scnriora, quod a deminutione : et ea, 
quae deminuuntur, ita sunt nt extre- 
nias syllabas habeant.' Sed Festus 
eandem ponit etymologiam in besse, 
quam Graeci «V Sijtioipy. Nam et 5i- 
juoipov dictum, quod duas portiones, 
hoc est, duos trientes habet. Sed 
Gra^ci in assis distributione, quam 
posterioribus temporibus oii7Kio(r/ti^;' 
vocarunt, aliam rationem sequuntur : 
ita enim numerant, ut post trientem 
adjiciant tantum unciam : ut triens 
uncia, hoc est, qnincunx : semis nn- 
cia, hoc est, septunx : deinde jam al- 
tero triente facto, quem nolpov vo- 
cant, Slnoipov dicunt. Ita autem nu- 
merabant ultimis temporibus : SwSe- 
KaroV (KToV rerapTov rpirov rplrov 
ZuoiKarov 9jij.i<TV T^jutffu SuSiKarov 5t- 
fxotpoV 5lfj.oipov SuiSfKarov' Slfioipov fKroV 
Slfj.oipov rtraprov Xlrpa. Tria enira 
tantum hic variant. Primus triens, 
qui simplici accessione unciarum pro- 
greditur. Alter triens compositus vel 
ex se et nncia, vel ex semisse et un- 
cia. Tertius triens, qui ex se et aug- 
luento unciarum compositus est. Et 
iterum repetit ordinem primi trien- 
tis, uncia, sextans, quadrans. Nam 



Nunquam cnim 
doctissimus Festus ea scripsif. Verba 
sunt barbari mutilatoris. Festus ita 
scripsit : Bidental dicebant, quod in eo 
bidentibus hostili sacrijicaretur. Quis 
enim nescit Bidental omnem locum 
esse, qui de ccelo tactus est? Tan- 
tum abest, ut temphim duntaxat dici 
debeat. Glossarii auctor recte ex- 
posuit: ' Bidental,T({iros /cepoy»'({irA.7;|.' 
Quin Persius ipsnm hominem Ktpav 
vo-nXrtya bidental \ocsit: 'Tristejaces 
lucis, evitandiimque bidental.' Arte- 
midorus libro ii. u Kfpawhs ra &(Trina 
rwv X'«'P''«"' iiriaTjfJLa noiu Sta roiis iviSpu- 
fievovs jSai/ioiT, koi TctJ eV outoTs yivo- 
fifvas eva-ias. De Bidentibus alibi 
diximus in Conjectaneis. Glossa- 
rium : » Bidentis, SierTjs ois, opovra 
Trp6$ara.' lege, SiSSovra irp60ara. lii- 
dentes, M rwv irpofidrwv, Sih rh Si6Sovra 
elvat. Graeci bidental vocant «VtjAu- 
aiov. GlossJE GraECorum,€^Xu(rjo, tA 
Kara(TKT\<pQivra x'^?'^"- Nam o-KTjTrris 
fulgur. Porro de Bidentibus abunde 
diximus in Conjectaneis. Bidentes 
sunt, quas fnrAcraas Homerus vocat : 
quae neque agnae sunt, quia illae non- 
dum dentes ediderunt, neque ada- 
siae, quia jam ejecerunt: a quo \fi- 
rroyvwfiovas oves vetulas vocant Grae- 
ci. Jos. Scal. 

Bidental] ' Locus sacro perculsus 
fulmine, qui bidente ab aruspicibus 



se componit cum illis besuncia, bes- consecratur, quem calcare netas est. 



sextans, besquadrans. Ut non dubi- 
tari possit, quare Sifiotpov Grseci vo- 
carint: cum possent aliter facere, 
et a tribus quadrantibus dodrantem 
potins, quam a dnobus trientibus 
bessem. Jos. Scnl. 

» Bidental] Apage sis illa verba. 



Vetus interpres Persii : ' Bidental a 
bidente, quod bidentibus ovibus ex- 
piabatur.' Scaliger haec duo verba, 
quoddam templum, quasi baibari muti- 
latoris respuit, quod bidental dicere- 
tur quivis locus de coelo tactus. Sed 
frustra est Scaliger. Nam cum a bi- 



DC VERBORUM SIONIFICATION E LIB. II. 



115 



bus hostiis sacrificaretur. Bidentes autem sunt oves" 

duos dentes longiores ceteris habentes. 
Bigenera ^ dicuntur animalia ex diverso gcncre nata : ut 

leopardus ex leone et panthera ; cicur sus '^ ex apro et 

scropha domestica; mulus ex equa et asiuo. 
Bignas ' geminae dicuntur, quia bis una die natae sunt." 
Bilbit"" factura est a similitudine sonitus, qui fit in vase. 

Naevius, Bilbit amphora, inquit. 
Bilingues " Brutates Ennius dixit, quod Brutii et Osce et 

Graece loqui soliti sint : sunt autem Italiae populi vicini 

Lucanis. 



11 Qnidam libri hosticB,- 
fjiiia hincE %im die natce sunt. 



-12 Alii hibris. — 13 Kescribeiidum monet Dac. 



NOT.E 



dente bidental dictum constet, con- 
stat etiam non prius dictam quam a 
bidente fiierit expiatnm et conse- 
cratum. Ergo templum quoddam jure 
dicitur, id est, locus religionis causa 
muro, palis, fune, aut simili re, clau. 
sus septusque. Etre vera ut in libris 
fulguralibusTagetis et aliorum Etrus- 
co^um continetur, Aruspex pura veste 
indutus bidente locum expiabat, ex. 
piatum consecrabat, consecratum se- 
piebat, quia calcari nefas erat. Et 
hic Festus egit de prima origine vocis 
bidental: postea vero fieri potuit ut 
bidental diceretur quivis locus ful- 
niine tactus, qui bidente non fuerit 
expiatus ; nam et Persius hominem 
etiam bidental vocavit. Sed non ideo 
verba Festi sic temere mutilare de- 
buit vir doctissimus. Dac. 

^ Bigeyiera] Docti viri putant ali- 
quid mutandum in cicur sus, Quod 
quare sibi persuadeant, non video. 
Jos. Scal. 

' Bignce] Bignus, pro Bigenus, eo- 
dem modo dictum quo Privignus,pro 
prigenus. Nam Pri pro Prae dice- 
bant, ut Pridie. Idem. 

Bigna'] Bignus pro bigeniis, Infra, 
quia bis una die nutce sunt. Kescri- 



bendum, quia bince una die natce sunt, 
Dac. 

■» Bilhit] Glossarium: ' Bilibit, 
iirt(TKiacriJ.hs (paiVTJs.' ' Bilbit, $ofj.Pv^ei,' 
Jos. Scal. 

Bilbit] Vox ad imitationem strepi- 
tus quem edit aqua vel vinum, cnm 
per angustuni phialae colium fnndi- 
tur. Glossarium : * bilbit, iincrKia<T- 
fihs (paivrjs.' Imifatio vocis. Bilbcre 
Graeci dicunt jSo/u^SuAAeu/ et $ofi0v- 
^nv. Gloss. ' Bilbit, Pofxfiv^u,' Inde 
' bombylium.' Dac. 

n Bilingues] Lego Brutiates, uon 
Brutates. BpiridTai. Apud Porphy- 
rionem tamenveterem Horatii inter- 
pretem legitur Brutaces, in eum lo- 
cum, ' Canusini more bilinguis.' 'Bi- 
linguis,' inquit, ' dicitur, quoniam 
utraque lingua Canusini usi sunt, sic- 
ut per omnem illum tractum Italia», 
quem ex majori parte Graeci inco- 
luerunt. Ex quo magna Graecia no- 
men accepit. Ideo ergo et Ennius 
et Lucilins Brntaces Bilingnes dixe- 
runt.' Ita enim ex veteri Codice 
emendandus ille Porphyrionis locns. 
In quo vides eadem quae hic scribit 
Fesfus. Jos. Scal. 

Bilingues] Brutates legitur apud 



116 



SEXTI POMPEII FESTI 



Biliis apud Afros appellatur semen humanum humi profu- 

sum . 
Binomius,'4 " cui geminum est nomen, ut Numa Pompilius, 

Tullus Hostilius. 
Biseta p porca dicitur, cujus a service setae bifariam divi- 

duntur, cum jam esse incipit major sex raensium. 
Bitienses'' dicuntur, qui peregrinantur assidue. 
Blandicella verba blanda per diminutionem suntdicta. 
BJaterare ' est stulte et percupide loqui ; quod a Graeco 

/Sxa^ originem ducit, sed et camelos, cum voces edunt, 

blaterare dicimus. 
Blennos^ stultos esse Plautus indicat, qui ait: Stulti, sto- 

lidi, fatui, fungi, bardi, blenni, buccones. 



14 Legenduni monet Scaliger, Binominis. 



NOT/E 



Ennium iib. viii. Sat. ' Brutates 

bilingues.' Brntates autem 

iidem qui Bruttli in inferiori partc 
Italise qua Sicilise contigua est, a Lu- 
canisorti,et ab iis etiamdicti Bruttii, 
quod ab eis defecissent. Lucani enim 
Bruttins vocabant apostatas et fugi- 
tivos. Strab. lib. vi. et Diodor. Si- 
cul. lib.xvi. HincGlossarium, ' Bru- 
tiani, ol rAy SovKiKas Ta|€is xpf'*"'"''*'^'''" 
Tes.' Serviiia officia debenles. Vide 
' Bruttiani.' Dnc. 

° Bi7iomius'\ Legit Scaliger. Bi- 
7iominis, ut ' cognominis.' Sed et Bi- 
nomius rectum erit e Graeco Siwvvfxos. 
Glossae ' Binomins, SKiwfjiis.' Leg. 5iw- 
vvfjios. Idem. 

P Biseta] Bisxnum vocat Glossa- 
rium : ' BisKnus, xo'Pos t^afxriviaios,' 
et tamen non video, qnomodo Bisae- 
nus,vel Bisenus sit e^afitjvialos. Idem 
est apud eundem auctorem, ' Bibil- 
les, 5ifj.a\\oi.' et, ' Bicerres, SlixaWoi, 
SiKpoaffot.' Vide ipsum Festum in 
' Disulcus.' Jos. Scal. 

Biseta'\ A bis et seta quod ex utra» 
que parte setas liabeat. Quod tum 



incipit cum sex nienses nata est. 
Unde eleganter Glossarium * Bisse- 
tus, xo^fo* i^afx7)vialos.' Porcus sex 
menses natus. Dac. 

q Bitienses'] A Bitiendo : de quo 
in Conjectaneis. Dicebatur idem et 
' BEetere,' scu ' Betere,' et 'Bitirc.' 
Glossarium : ' Bajsis, 7rpo(r«A0ps.' Le- 
ge, Batis. Jos. Scal. 

Bilienses] A verbo bito pro beto, id 
est, eo. Varro. 'Mulierem foras be- 
tere jussit.' A bito igitur bitio, unde 
bitiensis, qui peregrinatur assidue. 
Dac. 

^ Blaterare] B\o|. Glossarium, 
'Blanx, (vrjeifs.' Legendum BUtx. 
Jos. Scal. 

Blaterare] Stulte loqui et inaniter. 
Plaut. Aulul. ' Ubi tu es quae blate- 
rasti jnni vicinis omnibus.* Blatero, a 
blatio, quo usus est Plaut. in Aniphit. 
'Qni, malum! inteliigere quisquam 
potis est, ita nugas blatis!' Blatio a 
/3Ao| piscis niliili. Unde per Meta- 
phoram blax, fatuus, stultus. Gloss. 
' Blax, fvridris.' Dac. 

' Blennos] Propric quos vulgo di- 



DE VKRBORUM SIGN JFICATIONE LIB. II. 



117 



Blitum' genus oleris a saporis stupore appellatura esse ex 
Graeco putatur, quod ab his /3Aa^ dicatur stupidus. 

BoA "^" serpens est aquatilis ; quem Grgeci vdpov vocant : a 
qua icti obturgescunt : crurura quoque tumor viae labore 
collectus boa appellatur. 

Boare/ id est, clamare, a Graeco descendit (Soum. 



15 Aliilibb. Bova. 



cimus morveux. Nam ^Xewa. est ^t-vfa, 
tnorve. Locns Plauti est in Bacchid. 
V. 1. Idem. 

' Blituni] Plaut. Pseiid. iii. 2. 'Ap. 
ponunt rumicem, brassicam, betam, 
blitum.' Inde fatui blitei. Plaut. Tru- 
cul. IV. 4. * Biitea et lutea est mere- 
trix, nisi quae sapit in vino ad rem 
suam.' Blitum autem non a )3\a| sed 
a ^kItov. Hesycii. ^kItov, Xaxo-vov 
cISos. 'Genusoleris.' Scliol. Aristoph. 
^kItov ixwphv elvai Soku \dxavov, ' bli- 
tum videtur esse olus insipidun).' Et 
forte ^xWov a ^Krrrhv abjiciendum. 
Jdem. 

" Boa\ Crurum tumor. Luciliiis : 
' Ingiien ne existat, papulae, tama, 
ne boa noxit.' Glossarium ; ' Bor, 6 
rovs Tt^Sas (pXeyfjiaivciov.' Puto jBod. 
Nam et a morbo aRgrotans ipse dici 
potuit, ut Carcer, qui in carcere est, 
et Ergastulus, qui in ergastulo. Lu- 
cilius : ' Non ergastiihis unus, et 
alius judicem Op[)osiiit.' Idem : * ut 
nemo sententiam libere, quasi ergas- 
tiilus, possit dicere.' Sic servus Ao.ra 
dicebatur, qui noxam fecerat. Unde 
' dedere noxam" dicebant Veteres. 
Est etiani Boa, morbus boum Aucto- 
ribus rei rusticae. Glossario quoque 
* Bova, vdaos ^oSiv.' Sive Boam, sive 
Bovam scribas, niliil interest. Jos. 
Scal. 

Boa] Vel Bova, nihil enim interest, 
sic dicta quod bubulo lacte nutriatur, 
ait Plin. lib. viii. cap. 14. ' Faciunt 
his fidem in Italia appellata; box in 



NOT/E 

tantam amplitudinem exeuntes, ut D. 
Claudio principe occisae in Vaticano 
solidus in alvo spectatus sit infans. 
Aluntur primo bubuli lactis succo 
unde nomen traxere.' Mihi magis 
placet a magnitudine boas vel bovas 
dictas. Inde crurum tumor boa. Lu- 
cil. ' Inguen ne existat, papulae, ta- 
ma, ne boa noxit.' Inde etiam boa 
dictus qui hoc vitio laborat. GIos- 
sariiim: * Bot,6 TovsirSSas (pXeyfiaivwv.' 
Lege, nt optime Scaliger, boa. Et 
etiam boa, morbus boum auctoribus 
rei rusticae, Glossario quoque ' boa, 
v6(Tos &OWV.' Salmasius vero boam ser- 
pentem dictum putat a Graeco dvris, 
quod idem est ac Svtt^s. jEoIes Bce- 
otii dicebant ^vTqs, inde boa, ut ^vifi\s, 
popa: SvT]s et SvTrjs idem est quod ko- 
XvfjL^tjTijs. Hesj'chius, Svinrr)s, KoXvfi- 
;37jT7/s, SvTTjs. Dicebatur et Svris pro 
eodem, sic d^;uo5i'7js et afxfxo5irT7)s, 
idem, alterum genus serpentis: qui 
Graece sciunt noi unt me verum loqui. 
Natricem eandeni ciim boa facinnt 
Glossae : ' Natrix, boa, extos ilSos.' 
Ita scribendum. Boa vero pro tu- 
more, qiii ex labore viae in criiribus 
coUigitur, aliam habet originem, sed 
ffique Graecam, Sinj est KaKoirddeia, ttJ- 
vos, TaXanrwpitt, jEoIice fivri, Latine 
boa. S\cSipTvp,^epTrvp, verber : oeX(pvs, 
P4x<l>vs, viilva. KXdSa, KXd^a, clava. 
Idem et ^virrriv dicebant qui aliis 
SuTTTTjs. Dac. 

" Boare] Resonare,cIamare. Plant. 
• Boat coehim fremitu virum:' et En- 



118 



SEXTt POMPEII FESTI 



Boarium forum Romse dicebatur; quod ibi venderentur 

boves. 
Bocas y genus piscis : a boando, id est, vocem emittendo 

appellatur. 
Boiae,^ id est, genus vinculorum, tam lignese, quam ferreaj 

dicuntur. 
Boicus ager^ dicitur, qui fuit Boiorum Gallorura : is au- 

tera est in Gallia citra Alpes, quaj togata dicitur, in 

qua"^ sunt Mediolanenses. 
Bombitatio '^ ^ est sonus apum, ab ipso sonitu dictus ; 

sicut mugitus boura, hinnitus equorum. 
Bona,'' id est, substantia rerura, dicta sunt quae digna sint 

bonis. 
Botulus "^ genus farciminis propter connexionem a bolis sic 

appellatur. 

16 AX.inqiw. — 17 AVn Bombizatio,\el Bombigatio. 



Leg. 



iiius, * claniore bovantes 
sariiim : ' bobantes, ^ouvrfsJ 
Bovantes. Idem. 

> Bocas] Boca dicitiir et box a Grac- 
co /3o'a|, iSil, oTrb ttjs jSoTJr, a voce, ide- 
oqne et Merciuio dicatus. Athen. 
lib. VII. De piscibus vocalibus idem 
Athenaeus lib. viii. et ibid. Casaub. 
Idem. 

^ Boia] Boiapropriecollare: vete- 
res Glossie : ' Boia, k\oi6s.' et * im- 
boio, KXothv irepirlBrjixi.' Siepius in ve- 
tcribus historiis Martyrum manu- 
scriptis legitur : ut, ' Tolle boiam de 
collo meo.' Non mediocriter errat 
Brodaeus, qui Boiam eandem cum 
Taureafacit: cum Taurea sit scutica. 
Hesychius: ^xipayva, juafm|, pdfiBos, 
ravpela.et, fiapdyva, jf Tavpeia. Arte- 
midorus de carnibus bubiibs, quod non 
bonum sit videri in soninis eis vesci, 
pnesertim servis: BovKots 5e fiarrdvovs 
((T-)}fi.alv(i) Sta rhv 'tfj.dvTa,Ka\ rrjVTavpfiav. 
Albisit Plaiitus: ' Boius Boinni ttrit.' 
Nam Boiani accipicnduni pro coliari, 



NOT.^ 
Inde GIos- ciim tamen qui hoc dicit, vcilet acci- 
pi, tanquain si dixisset ipsiim Galbiin, 
cum Galla cubare. Notiiin enim Boi- 
os esse Gallos. et Glossarium : * Bos 
buc, honfyepoi, uis ol rdWot.' Scribe ; 
Bos, Bovs. Boi, fTfpolus ol rdWoi. Jos. 
Scal. 

» noicus agcr] Boii Galli qui circa 
Padum oliiii habitavere sed inde a 
Romanis ejecti ad Istrum apiid Tau- 
riscos. Strab. lib. v. et Liv. lib. v. 
Dac. 

b Bombilatio] B6fj.Pos Graecis vox 
apum. Inde bombito, bombitatio. 
Idem. 

c Bona] Per snbstantiam intellige 
oviriav. Quidain bona a 6f«N</o: nani 
et Veteres dicebant bennm, pro bo- 
num. Vossius ab /Eolico ovhs ab inu- 
sitato 6vr] vel ab dvfu vel ovrffit, juvo. 
Sed bonwn a prisco duonum, ut a ' du- 
ellum,' • bellum ;' a 'duis,' ' bis.' Vide 
'duonum.' Idcm. 

^ Botulus] Glossarium : ' Botulus, 
<pv(TKos.' Bolos hic prima longa acci- 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. 



119 



Bovem bidentem * a dentium numero dicunt appellari. 

Bovinatur/ conviciatur. 

Brachium § nos, Graeci ^paxiaiv dicunt : quod deducitur a 

fipocX^, id est, breve : eo quod ab humeris ad manus bre- 

viora '^ siut, quam a coxis plantas. 
Brassica ^ a praesecando est dicta. 
Breve a Graeco descendit, quod est ^poLyy. 
Bruma ' a brevitate dierum dicta. 
Brundisium'' quidam poetae brevitatis causa Brendam '' 

dixerunt. 



18 Ed. Scal. iretiores.— 19 Alii Brundam. 



NOTiE 



piendutn : per bolos enim faicieban- 
tur, Jos. Scul. 

Botulus] Lucanica carnis suillae bo- 
lis farla. Unde et nomen, nt vult Fes- 
tus. Sed repugnat quantitas. Bolus 
enim primam producit, botulus vero, 
et per diminutionem botellus, ean- 
dem corripit. Quare optinie Vossius 
a iSoTbjcibus. Vel a^^ueaAo»/ farcimen. 
Dac. 

^ Bovem bibentem] Vide ' ambidens.' 
Idem. 

^ Bovinatur] Bovinator, tergiversa- 
tor. Gell. lib. xr. cap. 7. Anl. Aug. 

Bovinaturl Nusquam reperies hoc 
verbum pro conviciari. Bovinari 
enim est tergiversari ; de quo satis 
alibi. Glossarium : ' Bovinatorcs, 60- 
pv^oirotol, 6pvXKov iroiovvres, ^ rapaxhv.' 
Glossae Isidorimelius : 'Bovinatores, 
Jnconstanles.' Jos. Scal. 

Bovinatur] Vocabularium vetus: 
Bovinalor, convitiator, inconstans. 
Bovinari, convitiari, damnare,clama- 
re. Glossarium: ' Bovinatores eopu- 
^OTTOioi, BpvWov TTOiovvres, ^ rapaxvv.' 
Id est, turbautes, rumorem facientes, 
vel tumultnm. Glossap, Isidori : ' Bo- 
vinator, inconstans.' Nempebovinari 
est, tergiversari. Lucil. ' Hicce stri- 
gosu' bovinatorque ore improbu' 



duro.' A bove in arando strigante. 
Vide Gellium lib. xi. cap. 7. Dac. 

e Brachium] Os ab humero ad cu- 
bitum. Graecis fipaxioiv, a i3paxu,quod 
breve sit si cum osse femoris confera- 
tur. Idem. 

•» Brassica] Aprce et seco, p mutato 
in b, et e in i. Varro lib. iv. de L. L. 
'Brassica, ut praeseca, quod ex hujus 
scapo minutatimpraesecatur.' Id^. 

Breve] A ^paxv, mutato x in "> ut a 
tiaXdxv malva. Idem. 

• Bruma] A brevitate dierum. Sic 
igitur ducenda etymologia brevissi» 
mus, brevimus, brevima, breuma, 
bruma. Varr. lib. v. de L. L. ' dicta 
bruma quod bievissimus dies est.' 
Idem. 

•^ Brundisium'] Immo Bpevriiffiov, seu 
Bpivrfaiov. Prius Bptvrv dictum vide- 
tur: idque esse antiquum nomen ejus 
oppidi : quod siguificat lingua Creten- 
sium Cervum. Jos. Scal. 

Brundisium] NuUibi hodie Brendam 
apud poetas reperies. Sed omnino 
rescribendum -BrfwJum vel Brentiutn; 
Brundisium enim dictum quod portus 
habeat cervi cornua leferentes, quem 
Messapii fipivSov et Ppevnov vocant. 
Hesych. ^peVSor, tKarpov. Vide Stra- 
bouem lib. vi. et Eustalh. in Horaer, 



120 



SEXTI POMPEII FESTI 



Brulianae parraae ' dicebantur scuta, quibus Brutiani sunt 
usi. 

Brutiani'" dicebantur, qui officia servilia magistratibus 
praestabant : eo quod hi primum se Hannibaii tradide- 
rant; et cum eo perseveraverunt, usquedura recederet de 
Italia. 

Brutum " antiqui gravem dicebant. 

BuBiNARE" est menstruo mulierum sanguine inquinari. 
Lucilius : Haec, inquit, te imbubinat, et contra te imbul- 
bitat. Imbulbitare est puerili stercore inquinari. Dic- 
tura ex fimo, quod Graeci appellant /3oX|3»tov. 



NOT/E 



p.l409. Stephanus auctorem hujus 
ety tnologiae citat Seleucum in Glossis. 
Dac. 

' BrutiancE parmce] Vide * parinu- 
lis.' Idem. 

™ Brutiani] Videndus Gell. lib. x. 
(•ap. 3. Ant. Aug. 

Bruttiani] Breltiani esset legen- 
dimi, quia a Brutiis, quos Graeci Bper- 
Tiovs dicunt, ductum est nomen : uec 
aliter habent manuscripti libri Livii, 
qu^ Brcttii. Vide A. Gellium lib. 
X. cap. 3. Ful. Ursin. 

Brutiani] Eleganter vetus Glossa- 
rium : ' Brutiani, oi SovKiKhs ri^fis 
XpetnxTTovvres.' Non cnim vocat Sov- 
Aoi/s. Eos Fulgentius ait etiam Ge- 
rones dictos. 'Congerrones,' inquit, 
*qui aliena ad se congregant.' Unde 
apud Romanos Gerones BriUiani dic- 
ti. Quod veruni est. Nam Gerones 
sunt x^*?"'''''''"» irpaKTrjpfs, ut auctor 
Glossarii docet. Apud Plautum sunt 
Geruli, in Truculento: ' Ite hac siniul 
muli aeris, daninigeruli, lorasgerones, 
Bonorum hamaxagogae.' Atque hjec 
est prinia conjectura nostra de Bru- 
tianis geronibus. Sed, ut ingenue 
fateamur, putamus potius dictos, quia 
gerones literarum et publici cursores 
erant. Strabo : tcDi' 5e niKffTwv vnrjpxf 
li7)Tp6iro\is UiKivrla, vvv\ 5e Koi/iTjSJij' f w- 
rti/ airw(rdfVT(s VTtb 'Pw/xotftif 5i« tt/»/ Trpbs 



avvifiav Koivwviav. uvtI Se (TTpoTtiaj^fie- 
podpo/^etv Koi ypa/MixaTOtpopuv OTreSefx- 
6170-01' iv TCfi t6t€ drinoffitp, KaOdirfp Koi 
\evKavol, Ka\ /SptTTioi koto tos outoj Oi- 
Tios. Jos.Scal. 

Brutiani] Vidc ' bilingues.' Quod sc 
Annibali dedidissent, hoc poenae iis a 
llomanis impositum, ut cursores es- 
sent et tabellarii. Vide Gell. lib. x. 
cap. 3. et Strab. extremo lib. v. qui 
iion Bruttiis tantum, sed Picentinis 
etiam et Lucanis factum tradit. Inde 
etiam Bruttii gerones apud Fulgenti- 
um. Porro ab ultimis usque SEeculis 
victoribus is mos fuit, ut gentes de- 
victas, quas pcnitus nollent exscin- 
dere, ad vilia servitia cogerent : sic 
Josue Gabaonitas, quos delere ei ne- 
fas erat propter sacramentum, aqua- 
tores fecit et lignarios. Dac. 

n Brutum] Horat. 'quo bruta tel- 
lus.' Estque ex Etruscorum librorum 
doctrina,in quibus etiam eodem modo 
' bruta fulmina ' dicebantur. Jos. 
Scal. 

o Bubinare] Glossae Isidori : ' Bu- 
vinare, sanguine inquiuare mulieris 
menstruatae.' Versum Lucilii sic le- 
gcbat Franciscus Duza : 'Haec te im- 
bubinat, et contra te imbulbitat ille.' 
vel, 'Te imbulbitat infar.s.' Imbul- 
bitare autem est quovis stercore in- 
quinare, non tantum puerili. Sed 



DE VF.RBORUM SIGNIFICATIONE LIB, H. 



121 



Biibleum^° p est genus quoddam vini. 

Buccina'' quam nos appellamus, Graeci buchianon' a si- 

militudine soni dicunt. 
Bucephalus"^ vocatus est equus Alexandri regis, propter 

quandam bubuli capitis similitudinem. 
Bucerum ' pecus de bubus dicimus. 
Bulgas * Galli sacculos scorteos appellant. 
Bulimam" Graeci magnam famem dicunt, adsueti magnis 



20 Al. Bubeum et Bublimm.—I Legendum monet Scal. Graci Bucanen. 
2 Scal. et Dac. corrigiint Bulimum. 

NOT^ 

hic Lucilii versum Festusexplanavit, 
ubi de puerili stercore loquitur. Dac. 

P Bubleum^ Theocritus Eidyll. xiv. 
Bybllni vini facit mentionem. Ant, 
Aug. 

Bubleum]EtBublinum. Grzece )3i5j3- 
Mvos. Theocrit. Idyl. Xiv. 'Avai^a Se 
$v0\tvou aiiTols E,vwSr}, rfrSpuv eTeaiv, 
'Relevi autem Bubleuni illis Fra- 
grans, quatuor annorum.' Dac, 

'J Buccina] A Graeco fivKdvr], ut op- 
time correxit Scaliger, a similitudine 
soni, quia bou bou canit ; ut sentit eti- 
am Varrolib. iv. de L.L. ' Etiam buc- 
cinator a vocis similitudine et cantu 
dicitur.' Idem. 

>■ Bucephalus'] Contra Festum scho- 
liastes Aristopbanis : ov yap, inquit, 
^ovKecpdXous 'imrovs Ka\ovfjiev Sia rh (xop- 
<pT)v roiavrT]v aiirovs exeiv, aWa Sta ou- 



^ Bucerum] Glossarium : ' Buce- 
rum, yevv7)ixa /3i(is.' lege, /3o(5y. Jos, 
Scal. 

Buccrum] Eleganter Lucret. lib. v. 
* Lanigeraeque simul pecudes et bu- 
cera secla.' Et Ovid. lib. vi. Meta- 
morpli. ' Lanigerosque greges, ar- 
mentaque bucera pavit.' Gloss. Phi- 
loxeni; ' Bucerum, yevvrjfia Pohs' 
leg. Bucerum seclum. Dac. 

' Bulgas] Adhuc Galli nomen re- 
tinent, sed inroKopiariKitis , Bulgetas, 
Sunt autem risci scortei, Jos, Scal, 

Bulgas] Ita sacculos pellaceos 
crumenas Veteresappellarunt. Lucil. 
' Cni neque jumentum est, nec ser- 
vus, nec comes ullus, Bulgam, et quic- 
quid habet nummorum, secum habet, 
ipse Cum bulga ccenat, dormit, lavit, 
omnis in una Spes homini bulga, hac 
rws eyKexapdxOat, us Kal 'Ahe^dvSpov devincta est cetera vita.' Vocabu- 



rov MuKeSdvos 6 'tirrros ^v, i. e. ' Neque 
enim Bucephalos equos dicimus, quod 
tali forma praediti sint, sed quod ta- 
lem notam inustam gerant, ut equus 
Alexandri Macedonis.' Idem Arria- 
nus : vel quod notam candidam in ca- 



lum Gallicum, quod Festus intelligit, 
est bouge, et diminutivum bougette, 
Et Latinos a Gallis vocem bulgam ac- 
cepisse creditum est. Sed melius 
Vossius qui ab j^olico fioXyhs, pro 
fioKyhs, deducit, nam fj.o\yhs, $6etos 



pite habuerit equus Alexandri, ipse a<TK6s, Dac, 

totus niger. Sed verum est ita dic- " Bulimam] Lege Bvlimum, Ego 

tum fuisse quia Thessalus esset, her- id irddos invenio Furcillam dictum a 

bamque boucranion inustamhaberet. vetere collectore Glossarum : ' Fur- 

Ita enim generosos quosque equos cilla, /3ouA(/uos, 6/xe7os \tfj.6s,' In Isi- 

suos inurebant Thessali. Idem, doro, ' Curcilla, oppilago :' et contra, 



122 



SEXTI POMPKII FESTI 



et amplis rebus praeponere bu, a magnitudine scilicet 
bovis : hinc est, quod grandes pueros bupaedas appel- 
lant ; et mariscam ficum, busycon. 

Bulla " aurea insigne erat puerorum praetextatorum, quae 
dependebat eis a pectore, ut significaretur eam eetatem 
alterius regendam consilio : dicta auteni est a Graeco 
serraone ^ovXrj, quod consilium dicitur Latiue : vel quia 
eam partera corporis bulla contingat, id est, pectus, in 
quo naturale manet consilium. 

Burranica potio ^ appellatur lacte comraixtum sapa : a rufo 
colore, quera burrum vocant. 

Burranicum,^ genus vasis. 

Burrum^ dicebant antiqui, quodnunc dicimus rufum: unde 



'Oppilago, curcilla.' Qiiod 
paiticula/3oD, miratus suni a Justinia- 
no imperatore jSouiroj/rjpoi/compositum 
esse, Novella vi. $ovn6vr]pov -Kopelav. 
Pono fioiiraiSa dicebant, quem Lati- 
ni Catulaslrum. Glossarium : ' Ca- 
tulaster, /SouTrais.' AliaeGlossae : 'Ca- 
tulester, pupa, pupula, iroWTjl.' Cat- 
lastros est vetus lectio apud Vitrnvi- 
um lib. vni. cap. 4. Quod a iiobis 
admodum adolescentibus olim anim- 
adversunrWuit. Jos. Scal. 

Bulimam'] Corrige cum Scaligero 
bulimum, Graece ^oiKiixos, a particula 
epitatica $ov, a bovis magnitudine, ut 
$ov\iiiia, ^ovTTfiva, fiovya^ios, fiovy\oi(T- 
ffos, fiovirais, fiovffVKov, ct alia multa. 
Dac. 

^ Bulla] BouX^. Tarentine ^ovX^, 
/3(5\Xa: etavaPo\^,aixP6\\a: undeAbol- 
la. Quod /Eolismum resipit. Jos.iScai. 

Bulla] Varro, ut refert Plutarch. 
ab vEolico p6\\a, pro fiov\^, et pueris 
datam ut fv^ov\ias (Tvfi$o\ov, quod 
cum Festo facit. BuUa autem in col- 
lo pueris ingenuis suspendebatur au- 
rea, libertinis scortea, et a Tarqui- 
nio Prisco originem liabcrc putatur. 
Dac. 

y Burranica polio] Vide, quac in 



NOT^ 

t de Conjectaneis de lioc olim scripsimus. 



Jos. Scal. 

Burranica polio] Hanc facit lacte, 
id est, lac, cum sapa, id est, mulso 
decocto. Burranicam potionem desig- 
nat Ovid. lib. IV. Fast. ' Dum licet, 
apposita, veluti cratere, camella, Lac 
niveura potes, purpureamquesapam.' 
Dac. 

« Burranicum'] A burro, id est, ru- 
fo. Jdem. 

^ Burrum] Eleganter homines ex 
potione rubentes ait Bun-os a Vete- 
ribus dictos. Qiiod verbum in eo- 
dem sensu retinet Hispanica lingua. 
Burraceos enim vocant ebriosos, et 
vas vinarium, Burraceam. Glossa- 
rium : ' Burrum, irv^libv, ^avB6v.' Jos. 
Scul. 

Burrum] Burrus a Graeco iru^^Js. 
Glossar. vet. ' Burrus, irv^l>6s.' pro 
hurrus sappe scribebant byrrus. Ser- 
viiis: ' Pyrrus a colore comas sic dic- 
tus, qui Latine byrrus dicitur.' Sic 
ni»^^(as, nomen proprium, apud Lati- 
nos veteies coniicos Byrrias dicitur. 
Sic genus equi brevioris a colorc 
Grjeci Trvfiyixo", Latini bnrrichum ap. 
pellarunt. Uiide nostruin bourriquc. 
Dac. 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. II. 



123 



rustici burram appellant buciilam, quae rostium habet 
rufum : pari modo ^ rubens cibo ac potione ex prandio 
burrus appellatur. 

Bustum'' proprie dicitur locus, in quo mortuus est com- 
bustus et sepultus: diciturque bustum quasi bene us- 
tum : ubi vero combustus quis tantummodo, alibi vero 
est sepultus, is locus ab urendo ustrina vocatur : sed mo- 
do bustum, eo, quod sepelitur, sepulcra vocamus. 

Buteo ^ genus avis, quse ex eo se alit, quod accipitri eri- 



NOTiE 



^ Pari modo] Hinc Nestor : * Bur- 
ras dicitur qni ex potione cito (it ru- 
beus.' Hoc verbum in eodem sensu 
retiuet Hispanica lingua, burraceos 
enim vocat ebiiosos, et vas vinarium 
burraceam. Idem. 

<= Bustum'] Ab hoc inauspicatum 
genus d^Vmm Ambustmeum d.\c\.\im pu- 
tarim, quod circa busta versetur. 
Glossarium, ' Ambustandus : elSos 
bpviov.' lego, Ambustaneus : ut Circa- 
nea avis : eaeque Ambustanece aves 
dictae videntur, quae de busto seu ro- 
go aliquid in tecta deferebant, et in- 
cendium portendebant : unde * incen- 
diarlaj aves' in augurali disciplina. 
Servius in Fragmentis : * Sane bubo, 
si cujus aedes insederit, et vocem mi- 
serit, mortera significare dicitur. Si 
autem de busto sudera ad tectum de- 
tulerit, incendium aedibus porten- 
dere.' Quin eandem Spinturnicem 
fuisse cum incendiaria, non dubito. 
Graeco euim nomine dicta est, iropo 
rhv crvivdripa : quod carbonem ex rogo, 
aut ex altari in aedes inferret : (nnv6i]p 
est strictura ignis. Neque vero prae- 
termittendum, quod de Ustrina hic 
dicitur, separatam aliquaudo a se- 
pulcro, aliquando conjunctam fuisse. 
Ideo hoc cavebatur a Veteribus : quin 
et lex monumentis applicabatur, ut 
licet notare in antiquis duobus saxis 
Roraae : hvic. mo>)imento. vstri- 

NVM. APPLICARI. NON. LICET. Item, 



AD. IIOC. MONIMENTVM. VSTRINVM 
APPLICARI. NON. LICET. VctUS GloS- 

sarium : ' Ustrina, irvpKdia. : * ustriua,' 
KavaTpa viKpHv.' Servii Fragmenta : 
' Apparatus mortuorum funus dici so- 
let : exstructio lignorum, rogus : sub- 
jectio ignis, pyra : crematio cadave- 
ris, bustum : locus, ustrina : operis 
constructio, sepulcrum : inscriptum 
nomen, memoriaque, monumentum : 
publicae autem ustrinae erant in ex- 
quiiiis,' inquit Acro. Jos. Scal. 

Bustum} Area soli in qua corpus 
crematur et sepelitur, unde et busta 
olim sepulcra dicta sunt. Vide infra 
in ' sepulcrum.' Et Cicero in ii. de 
legibus : ' Pcena est si quis bustum, 
hoc est, tymbon, aut monumentum 
violarit.' Locus ubi corpora combus- 
ta sunt, nec sepulta, ustrina dicitur. 
Pyra, lignorum congeries, rogus est 
cum jam arderecoepit. Virgil. 'Con- 
stituerepyras...Ter circum accensos, 
cincti fulgentibus armis, Decurrere 
rogos.' Monumentumest lapideastruc- 
tura sepulcro imposita,cui ad menio- 
riam demortui quippiam inscribeba- 
tur. Cic. I. Tuscul. * Monumenta se- 
pulcrorum ex vulgari scilicet saxo, 
aut ex marmore,' quibus incideren- 
tur laudes demortui, ut propagaretur 
ejus memoria. Dac. 

^ Buteo^ Accipitris genus. Quae 
subjungit Festus, ea refellit Voss. 
naiu cum avis timidissima sit, cum 



124 



FESTl DE VERB. SIGNIF. LIB. II. 



puerit : vastitatisque cst causa his locis, quae intraverit, 
ut bubo : a quo etiam appellatur buteo. 
Buttubata/ Nasvius pro nugatoriis posuit, hoc est, nullius 
disnationis. 



NOTiE 



accipitre rongredi non audet, nediim 
illi cibnm eripiat ; nec vastitatis causa 
est, cnm sit boni ominis, ut patet ex 
Plinio, qui et familiam ex eo cogno- 
minatam dicit cum prospero auspicio 
ducis in navi sedisset. Idem, 

« Buttubata] Ut nugarum facilis et 
obvia materia, ita nomina niulta a 
Veteribus excogitala, ut Buttubata 
a puerorum vocibus, quas primas in 
infantia discunt, Bu, Tu, Ba, Ta. Bu, 
est bibere : unde ' buae potus :' et 
' vinibuae ' Lucillio ebriosae. Varro 
Calo de liberis educandis : ' Cum ci- 
bum ac potionem buas ac papas vo- 
cent ; matrem, mamraam : patrem, 
tatam.' Ba, est papa. Unde Piau- 
tus : 'Tum puero dandum, qiiod pa- 
pet.' Ta, est appellatio Tatae. Tu, 
etiam appellatio oibi, unde Tubucci- 
nari factum, pro manducare. Idem 
et Titia : Glossarium : ' Titia Kpea 
vniriwv, t> \eyovai.' Sed praestat Ba 
pro Ma, hoc est, niaiiima dictum : nt 
facilis est lapsus a B ad M, Buttubata 
ergo, quasi Buttumata. Sunt et aliae 
appellationes nugarum : Hetta?, Lire 
lire, Nauci,Gerrae, Apinae: quod est 
detortum ah'A<pdvvai: quod fuit igno- 
bile oppidum. Stephanus : 'A(pdvvai, 
Xupiov 2iKeA.ioy, &arinov. a<p' ou' E? fU 
'A<pdvvas, enl raiv dS^Xoi»', Kal eKrfToirta'- 
Htvuv, Proverbium vult accipi Ste- 
phanus de remotissimis : et Hesy- 
chius, qui non in Sicilia, sed in 



Attica ponit. 'Acpdwai, x^P^*^" "''^* 
Aafiapridos (pvXrjs. irS^pu&ev. proverbia- 
liter a<pdvvai, avT\ rov ■tt6p()uQev. At 
Romani de rebus nugatoriis. Glos- 
sarium, ' Apinae, (pdvvai.' lege a<pdvvat. 
Neque aliud est AfFaniae apud Apu- 
leium libro ix. ' Ha-c et alias similes 
affanias frustra oblatrantes eos re- 
trorsum abdiicunt pagani.' Et libro 
X. ' ore semiclauso effutiens nescio 
quas affanias effutire.' Apud eundem 
Apuleium Folia, pro nugis : in vita 
Gallienorum Impp. ' Cyclopem etiam 
luserunt omnes apenarii :' lege api- 
narii: id est, quos vulgo in Gallia 
Plaisatilins: ab apinis, et nugis. Jos. 
Scal. 

Buttubata] Nugatoria, a puerorum 
vocibus, bu, tu, ba, ta, quas primas in 
infantia discunt. Bu est bibere. Tu 
appellatio cibi. Ba est papa. Ta est 
appellatio tatcE: vel ha est pro ma, 
hoc est, mamma, ut facilis est lapsus 
a ;n ad 6 buttubata, quasi buttumuta. 
Scaliger. Verius, ut videtur, Marti- 
nius, qui ab Hebraeo bitu bote esse pu- 
tat, qiiod significat, locutionem gar- 
riens, sivefutiliaeffutiens,etsane non 
pueriles, sed fictitias voces fuisseos- 
tendit Sosipater, apud queni dis« 
juncte legitur, * Bu tu bat ta. Plau- 
tus pro niigis posuit, ut in glossis ve- 
terum bat tat ti anagmenorum' (anaa;- 
amentorutn recte Meursius) * vocum 
veter:im Interpres scribit.' Dac. 



SEX. POMPEII FESTI 



VERBORUM SIGNIFICATIONE 



LIBER IIL 



Cacula^ servus militis. Plaiitus : Video caculara mili' 
tarem : dicitur autem a Gragco ^o^Xov, quod fustibus cla- 
visque ligneis ad tutelam dominorum armari soliti sint. 

Caculatum,'' servitium. 

Cadmea terra,*^ quae in aes conjicitur, ut fiat orichalcum. 

Caduca ^ auspicia dicunt, cum aliquid in templo excidit, 
veluti virga e manu. 



* Cacula] Plaut. in Triniim. Ant. 
Avg. 

Cacula] Glossarium : ' Cacula, 5oD- 
\os aTpaTiuTov.' Jos, Scal. 

Cacula} Locus Plauti est in Tri- 
num. act. m. Sc. 3. ' Video caculam 
miiitarem me futurum haud lougius.' 
A KaKov, id est, lignum, deducit Fes- 
tus, inepte, nam est a Kanhs imbellis, 
quod non esset in numero militum. 
Caculam cum calone in etymo con- 
fundit Festus. Dac. 

^ Caculatum] Ut aedilatum. Jos. 
Scal. 

Caculatum'^ A cacula, intellige au- 
tem servitium cacularum : cuculatus, 
ut cedilatus, l^c. Dac. 



NOT^ 

= Cadmea terraj In acs injicitur, ut 
facilius fundatur. Plin. lib. xxxiv. 
cap. 10. 'Ipse lapis, cx quo fit ses, 
Cadniea vocatur,fusuris necessarius, 
medicina; utilis.' Lapidem calami- 
narem vocant officinae. Dicta au- 
tem Cadmea a Cadmo qui metallo- 
rum fusuram invenisse dicitur. Alii 
aliter. Idem. 

d Caduca] Virgam e manu Flami- 
nis, quam Commentaculuui voca- 
bant, excidisse, Caducum auspicium 
faciebat : et, ni fallor, infelix erat : 
in Glossario : ' Caducus, TWTiKoiroKi- 
TiKhs, hritxoaios.' lege, tnuTiKSs. In 
eodem, ' Caducos, iiri\T)ix.-mlp.' legc 
iTTi\7]TrTiKovs. Jos. Scal. 



126 



SKXTl POMPEII FESTl 



Caduceatores * legati pacem petentes. Cato : Caduceatori, 

inquit, nerao homo nocet. 
Caecultant/ csecis proximi sunt oculorum acie obtusa. Plau- 

tus : Numnam mihi ^ oculi caecultant ? estne hic noster 

Hermio ? 
Coecultare est csecos imitari. 
Casculus condidit Pra^neste.'' XJnde putant Caecilios ' or- 

tos, quorum erat nobilis familia apud Romanos. Alii 

appellatos eos dicunt a Caecade Trajano iEneae comite. 
Ca3cum vallum ^ dicitur, in quo praeacuti pali terra^ adfixi 

herbis vel frondibus occuluntur. 



NOT.E 



« Caduceatores] Cadiiceum Graecum 
est pro Cainceum. KapvKeov Syracu- 
sane, et Tarentine, quod aliis «rjpu- 
Kiiov. R in D, ut contra sa^pe D in 
R. Idem. 

Caduceatores] Legati, pra°cones, 
feciales, qui caduceum g;erebant in 
signuni pacis, Graece KTjpvKuoi', apud 
Lucian. et in epigram. Tarentinis et 
Syracusanis KapvKnov, et p in 5 mutato 
caduceum: de Caduceo Hygin. lib. ii. 
Astron. cap. 8. ' Ab Apolline virgu- 
lam quandam muneri accepit Mercu- 
rius, quam mauu tenenscum proficis- 
ceretur in Arcadiam, et vidisset 
duos dracones inter se conjunrto 
corpore alium appetere, ut qui dinii- 
care inter se videretur, virgulam in- 
ter utrumque projecit, itaque disces- 
serunt, quo facto, eara virgulam pa- 
cis causa dicit esse constitutam, non- 
nulli etiam cum faciunt caduceos, 
duos dracones implicatos virgula fa- 
ciunt, quod initium Mercurio fuerat 
pacis.' Graeci tantnm Caduceos ge- 
rebant, Romani vero herbas quas- 
dam, quae sagmina vocabantur. Dac. 

^ Cacultant] Gloss. ' Ca-culto, o/ti- 
P\v6tt<j},' et itaforte rectum esse pu- 
tavit Vossius, quem non sequor, nam 
a * caeco,' * caecutio,' ut ' audio,' ' au- 
dlto,' ' ausculto.' Idem. 



s Numnammihi] Hic versus Plau- 
ti est ex amissis ejus comoediis, qua- 
rum etiam nomen desideratur. Idem. 

^ CcEculus concidit Prcen.] Virg. vii. 
^neid. ' Nec Praenestina; fundator 
defuit urbis.Vulcanogcnitum pecora 
inter agrestia regem, Inveutumque 
focis omnis quem credidit a-tas, Cae- 
culus.' Ubi Servius : ' Cseculus fi- 
lius Vulcani sic dictus quod minori- 
bus oculis fuerit, quam rem frequen- 
ter efficit fumus. Hic coUecta muU 
titudine, postquam diu latrocinatus 
essetPrapnestinamcivitatem in inon- 
tibus condidit,' &c. Et Solin. cap. 8. 
' Prajneste, ut Zenodotus refert, a 
Prajneste Ulyssis nepotc, Latini filio, 
aut, ut Praenestini sonant libri, a Cae- 
culo qucm juxta ignes fortuito inve- 
nerunt, ut fama est, Digitiorum soro- 
res.' Idem. 

' Unde putant Ccecilios'] Caecilia 
gens plebeia, Metellorum cdgnomen- 
to clara, e Praeneste oriunda, puta 
a Caecrdo. Alii a cfficitate Caecilios 
dictos putant. Idem. 

" Ccecuyn vallum] Occulta munitio 
ex praeacutis in summo vallis alte ac 
dense stipata in humo depactis, eo- 
rum modice prominente cuspide, ac 
ea frondibus aut virgultis obducta, 
qua transituri sunt hostes, qui se la- 



DE VERBORUM SlGNIFIGATION E LIB. IIl. 



127 



Caedem ' putant ex Grseco dici, qiiod apud illos xtejvciv ' 

significat interficere. 
Caedere " a caedendo dictum. 
Caeditiae tabernae " in via Appia a domini nomine sunt vo- 

catas. 
Caelassis" caslaveris. 

Caelestia auguria vocant, cum fulminat, aut tonat. 
Caclibem p dictum existiraant, quod dignara caelo vitam 

agat. 
Caella,'' quod ea caelentur, quae voluraus esse occulta. 
Caena ^ apud antiquos dicebatur, quod nunc est prandium. 

Vesperna, quod nunc cajnam appellamus. 



Alii Kaivdv, — 2 Alii cedeve a cadendo dictutn. 



NOT^ 



tenlibns spiculis induant. CEesar 
lib. I. belli civilis : ' Caesariani mili- 
tes positis scalis, Brundusii niuros 
ascendunt, sed moniti a Brundusinis, 
ut vallum caecum fossasque caveant, 
subsistunt, et longo itinere ab iis cir- 
cnmducli ad portum perveniunt.' 
Idem. 

' Ccedeni] A cado, quod a /coiVaj, 
occido, unde et caido Antiqui dice- 
bant. Idem. 

™ Ccedere] Lege, cadere a cadendo 
dictum, nt in marg. Sed etymon illud 
Festi falsum est. Vide ' ceedem.' 
Idem. 

° CcBditiw tabernce'] Ex hoc loco 
Sipontinus : ' Caeditiae tabernee non 
a caedendo dictae sunt, sed a domini 
nomine qui Cseditius vocabatur, a quo 
in via Appia apdificatae sunt.' Non 
longe ab eadem via circa Vestinos ali- 
cubi campus noniine Caditim, cujus 
meminit Plin. unde optiraus caseus ; 
ct circa Sinuessam Cceditiani coloni. 
ISem. 

° Ccelassis] Caelaveris. ' Ctelasso,' 
* caelavero,' ' amasso,' ' amavero,' et 
similia, quam formationem Latini a 



Graecis mutuati. Ex aoristis sub- 
junctivi. Idem. 

P CtElibem] KoiAiv|/ est, Carens con- 
cubitu, ut alyi\i\p, Carens capris, 
KepK6\i^, carens cauda : Kiieiv, koIos, 
unde opiCKows, in montibus cubans. 
Ea est vera etymologia. Jos. Scal. 

Calibem] Hoc Festi Etymon vul- 
go receptum fuit ; nam et Donatus 
apud Terent. ' Romani,' inquit, ' cae- 
libem, quasi coelitem dicunt.' Sed 
tamen falsum est. Nam ceelebs a 
Graeco,/co/Aji|', id est, carens concubi- 
tu, nt alyiKi^, carenscapris, KepKdXi^, 
carens cauda. A Kiiav est koIos, a 
quo, et Xei-rrta, Koi\L\f/. Dac. 

1 Ccella] GIoss. ' Cellarium et Cel- 
laromarium, Tafiuov.' Lege : Cella- 
rium et Cellar, Omarium. Omarium 
et Aumaiium dicebatur. Petronius 
apud Fulgentium : ' in aumarinm 
meinet ipsum conjeci.' Jos.Scal. 

Ccrlla] A caelando. Melius per 
simpiexe: cellaa.celando. Dac. 

•■ Cana] Idemin' prandium.''Pran- 
dium,' inquit, 'aGraeco est dictum; 
nam meridianum cibum coenam vo- 
cabant : ' et in voce ' scensas.' ' Scen- 



128 



SEXTI POMPEfl FESTI 



Caenacula' dicuntur, ad quse scalis ascenditur. 
Cserimoniarura ' * causam alii ab oppido Csere dictam exis- 

timant; alii a caritate dictamjudicant. 
Caesar," quod est cognomen Juliorum, a caesarie dictus est, 

quia scilicet cum caesarie natus est. 



3 Ed. Scal. CcBrimoniam. 



NOTiE 



sas Sabini ccenas dicebant, quae au- 
tein nunc prandia sunt coenas liabe- 
banf, et pro ccEnis vespernas appella- 
bant.' Sic apud Plautuin ' vespeina.' 
Eodem niodo apnd veteres Graecos 
hitirvov, quod ccEna nunc est, signifi- 
cabat prandinni, hSpirov autem ves- 
pertinas epulas. Qnod splendido 
Tiieocriti loco probatur qui est in 
fine 'H/3a/c\i(T/c. Autvuv 5e Kpta. r' ott- 
To, Koi iv Kavecji fxiyas &pros AoopiKos. 
a.(r<pa\4ws Ke (pvroa^Kcicpov &vSpa Kopecraau 
AiiToip iTr' &fxaTi rvvvhv &vev irvphs atvv- 
To SSpirov. Id est : Prandium nutem 
carnes assatcE et grandis e canislro pa- 
nis Doricus, qui facile etiam fossorem 
satiare posset. Verumfinito die exilem 
absque igne sumehat cwnam. Sed de 
Iioc apud ipsuin Tlieociituu), si cona- 
tus nostros porro pronioveat Deus 
opt. max. Idem. 

' Canacula] Superiores aedium par- 
tes, quod ibi caenarent. Gioss. ' Ca;- 
naculiim, virepcjiov,' Inde Ennius : 
' Csenacula maxinia coeli.' Ca;nacu- 
Inm suura sic describit Martialis. 

• Et scalis habito tribus, sed aitis.' 
Infra legendum quod scaiis scanditur: 
putavit cwmicula dicta quasi scanda- 
ciila, quia scriplum erat sc<rnactda. 
Iguorans sciiicet Sabinos scccnacula 
dicere pro canacula, iit scabtm pro 
cwlum, scena pro cwna, et siniilia. 
Vide ' scensas.' /</m. 

*■ CcBrimoniarum] Cerus veteri lin- 
gua sanctus, a quo Cerimonia. Ut a 

* sanctus,' ' sanctimonia : ' et mysti- 



cum erat nomcii Jani ' Cerus manus ' 
in carmine Saliari. Quanivis et Cre- 
ator bonus exponatur a quibusdani 
veteribus. Nonnulli a Cerere ceri- 
monias. Propterea Glossarium : ' Ce- 
rimonia, Sti/jt-fp-pia.' Jos. Scal. 

Ccerimoniarum] Scaliger deducit a 
cerus, id est, sanctus, ut ipse exponit, 
sed contra Festum qui cerus creator 
interpretatur, qiiod si ita sit, ut et 
re vera cst, inde ccrrimonia nomen 
accepisse non potest. Erit igitur ab 
oppido Ccere in Tuscia non longe a 
Tarquiniis, qnod sacrarium populi 
Roni. diversorinm Sacerdotum, ac 
Romanorum sacrorum receptaculum 
vocat Livius. Vide Strab. lib. v. 
Alii a Cerere carimoniam dicunt, unde 
et in Gloss. ' caerimonia, Si)c^-r\rpia.' 
Qiiidam acaritate, iit Festus siibjicit, 
id est, a carendo. sicut in cscrinioniis 
esse dicuntur qui certis rebiis absti- 
nent, ut infra in ' purimenstrio,' et 
illud etymon probavere INIassinius 
Sabinus apiid Gelliiim lib. iv. cap. 9. 
Macrob. lib. iii. cap. 3. Augustin. 
lib. II. retract. cap. 37. et Isidor. lib. 
VI. cap. ult. Dac. 

» Ccesar] ' Vel ab elepiianto qui 
Mauris Caesar dicitiir, vel a caeso 
matris utero, vel a Caesarie, vel quod 
oculis cjesiis.' Spartian. in yElio Ve- 
ro. Postremum etymon prorsus in- 
eptuni : secundum miilti aniplectun- 
tur, quod si verum, putandiim est, id 
noincn accepissc quendam tx majori- 
bus imperatoris,non ipsum impcrato- 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. III. 



129 



Caesariati/ comati. 

Ca^sonesy appellantur ex utero matris exsecti. 

Casstus^ vocantur et ii, quibus pugiles dimicant: et gcnus 

quoddam'' muliebris ornatus. 
Calassis * ^ tunicae genus, quod Graeci HxKoKJipiv dicunt. Alii 

dicunt nodum esse tunicas muliebris, quo connexa circa 

cervicem tunica submittitur. 



4 Scaliger et Aiigustiniis iinica l scribunt. 



NOT^ 



rem, quem jam puberem et Gallias 
subigentem matrem amisisse satis 
constat, Sed aliud omnino quaeren- 
dumest; nam vetustissimum Caesaris 
iiomen, quippe et ante belium Samni- 
ticum quidam ' Clandius Caesar' ex- 
titit. Sane Casar, ut optime notavit 
Salmasius, antiqua vox Latina, quae 
rhv KvpiwTa significat, unde coesaries 
vel ccEsaria, i] Kdfirj KvpiZcra. Idem. 

" CiEsariati] Plaut. in milite : * qui 
miles admutiietur caesariatus.' Idem. 

y CcEsones] Plinius : ' Auspicatius 
enecta parente gignuntur :' sicut Sci- 
pio Africanus prior natus, primusque 
Caesarum a caeso matris utero dictus: 
qua de causa caesones appcUati. Quod 
ait de Scipione et apud Tertullianum 
legitur libro de anima : 'Possumus 
illos quoque recogitare, qui exsecto 
matris utero vivi aerem hauserunt, 
Liberi aliqui, et Scipiones.' Jos. Scal. 

CcEsones] A caedendo, quia secto 
matris ntero in lucem prodeunt. 
Dac. 

^ Castus'] Laminae ferreae ant an- 
nuli connexi, quibus pugiles arma- 
bant brachia. Clavae etiam plum- 
beas pilas loris bnbulis appensas ha- 
bentes cjestus dicebantur per « a 
caedendo. Idem. 

^ Et gentis q^wddam] Cingulum in- 
telligit, sed liic frustra est Festus 
sive Paulus, nam cum pro ornatu 
Delph. et Var. Clas, Pomp, 



muliebri.perescribitur.aGrajcoKeV- 
Tos, quod apud Homernm, Lucianum, 
et alibi quoque observavi. Cum ve- 
ro pro armis pngiinm, per a, a capden- 
do, et ita sensisse videtur Servius. 
Sed cogiianti mihi succurrit niliil 
opus esse dividua ista originatione; 
cestus enim pugilum et cestns mulie- 
bris peresimplex, a KecrThs, quod ad- 
jective, a KiVTiw, pungo. Cestus qua- 
si acu pictus et compunctionibusela- 
boratus et distinctus, quo inodo Ve- 
neris cingulum sive balteum KecrThv 
ifxdvTa dixit Homer. Iliad. |. Et He- 
sychius interpretatur iroiKiKov. Ab 
eo igitur Latiiii substantive forma- 
runt cestns, cesti, de muliebri ornatu ; 
et cestus, hiijus cestus, de armis pugi- 
lum. lile quod acu variegatus, iste 
quod inserto ferro et plumbeis bullis 
sive spliaerulis quasi compunctionibus 
distingueretur. Idem. 

>» Calassis] Vide ' Aclassis.' Ant. 
Aug. 

Calassis] Manifesto Graecum nomen 
xdXaais, laxamentum tunicae nodo re- 
tentum. Jos. Scal. 

Calassis] A voce iEgyptia KaXdffipis, 
id est, vestis linea, ad talos demissa, 
yEgyptils propria. Herodot. 'EvSe- 
SvKaai Se KiBaivas \iv4ovs irepl tk ffK4\ea 
BvffuvwTovs, ovs Ka\iovffi Ka\afflpis. Id 
est, 'induti sunt vesteslineas, circum 
crura fimbriatas, quas vocant calasi- 
Fest, I 



130 



SEXTI rOMPElI FESTI 



Calathos *= Graeci, nos dicimus quasillos. 

Calatores ^" dicebantur servi, «tto toD xaXsiv, quod est vocarc ; 

quia semper vocari possent ob necessitatem servitutis. 
Calbeos ^ armillas dicebant, qiiibus triumpliantes utebantur, 

et quibus ob virtutem milites donabantur. 
Calces ^ arapuUae plumbeae. 
Calicata § agdificia calce polita. Calicatis, calce politis. 



NOTiE 



ris.' De ^ilgyptiis loqnitur. Sed pro- 
babilius est Calassis esse a Graeco 
XaXacris. Vide ' Aclassis.' Dac. 

•^ Calathos] Grace Kd\a6os, ubi mu- 
lieres fusos, lanas, et pensa repone- 
bant. Viigil. ' Non illa colo calathis- 
qne Minervze Fcemineas assueta ma- 
nns.' Laiine quasillus dicitar. Cala- 
thns etiam apnd Veteres pro quolibet 
vase vel pocnio. Idetn. 

<• Calatorcs] Verrins apud Chari- 
sinm iib. i. ' Nonienclator sine v di- 
citnr, vehit nominis clatator.' Sed 
legendnm calator. Ful. Ursin. 

Calatores] ' Calatores, iK^i^affTal U- 
p(uv. 5ov\oidriix6(Tioi,7repiiro\oi.' ' Cala- 
tor, K\riTa>p.' Glossas Graecorum. Et 
Isidorus : ' Calator, minister sacro- 
rnm.' Qnemadmodum Calatores sunt 
sacerdotnm pra>cones, ita etiam K-fjpv- 
K€s ab Homero Ka^^fjTopes dicnntnr : 
'E j 5' &yayev KrjpvKa Ka\riTopa to7o yepov- 
Tos. Calator ergo Ka^^fnccp. Jos. Scal. 

Calatores] A calare, vocare, nomi- 
nare, qnod a Gra?co Ka\{7v. Plant. 
Mercat. v. 2. ' Egomet mihi comes, 
calator, equns, agaso, armiger.' Et 
Psendo 1. iv. 2. ' Harpax calator 
mens est ad te qni venit.' Scd non 
ideo dictus ralator quod vocari pos- 
set ob uecessitatem servitutis, ut Fes- 
tnsputavit, sed qnod ipse ca/are<, dic- 
taret, nomina, qni etideo nomenclator 
dicebalur. Horat, ' Mercemnr ser- 
vum qui dictet nomina.' Dac. 

•= Calbeos] Suetonius Galbeos, et 
historici. Glossarium Calba: ' Cal- 



bae, KSfffiia.' Jos. Scal. 

Calbeos] Salmasius monnit esse a 
Kapirhs, Junctura manus. Nam Vete- 
res Kapmov dicebant quicquid in mo- 
dum armillje x«»P^s Kapirbv vinciebat. 
Carpion, calpion, calbion, calbeum, 
galbeum, quod etiam Festus exponit 
ornamenli genus. EtGloss. 'Calbae, 
K^ffjxia.' Leg. Cabei. Placidus : ' cal- 
vea, ornamenta.' Ubi etiam rescri- 
bendnm calbei, nisi malis calbea. 
Qnamvis, hoc calbeum, dixisse Ve- 
teres satis non conslat, sed, hic cal- 
bens, Cato in Origin. vii- ' Galbeos 
lineos, pelles, redimicnla.' Dac. 

^ Calces] Per ampnllas plunibeas 
non video quid intelligat Festus, nisi 
significet ampullas lividas qnae sub 
pedibns nascuntur. Idem. 

e t'a/!ca<a] Veleres dicebant Cule- 
cata, nt legitnr hodie in Tabula vetus- 
tissima Aletri, qnam descripsit ila 
amicus noster Aldus Manntins Panli 
F. jnvenis doctissimus : ' L. Betilie- 
nns L. F. Vaarns haec, qnae infra 
scripta sunt, de Senatu sentcntia fa- 
cienda coiravit. Semitas in oppido 
omnis : porticnm, qua in arcem ei- 
tnr : canipum, ubei ludnnt : horolo- 
gitim, macellimi, Basilicam calecan- 
dam : secdes, lacum balinearinm : la- 
cum ad portam,'&c. Jos. Scal. 

Calicata] A Gra;co x»-^'!! per syn- 
copen calx, calix dicebatur, unde 
' calicare,' ' decalicare : ' infra Fest. 
' Decalicatum, calce litum.' In ve- 
teri tabula Aletri, 'Coiravit Basili- 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. III. 



131 



Calim'' antiqui dicebant pro clam; ut nis' pro nobis ; sam ^ 

pro suam ; im ' pro eum. 
Caliptra "" genus vestimenti, quo capita operiebant. 
Calix," quod in eo calidum bibitur : vel u Grasco kIwi^. 
Calones," calcei ex ligno facti. Calones militum servi, 

dicti, quia ligneas clavas gerebant, quae Graeci xa.KKu vo- 

cant. Is quoque qui hujusmodi telo utitur, clavator ap- 

pellatur. 
Calpar p vinum novum, quod ex dolio demitur sacrificii 

causa, antequam gustetur. Jovi enim prius sua vina 

libabant, quae appellabant festa vinalia. Calpar genus 

vasis fictilis. 

NOT^ 



cam calecandam.' Id est, calce ilH- 
iiendam : de tectorio opere. Tec- 
torii enim operis proprium 'linere' 
et * polire,' ut ' albarii ' dealbare. 
Illud fiebat arenata calce, vel mar- 
morato; istud calce nuda, id cst, cui 
nulla arena admixta. Inde in veteri 
inscriptione : ' Eosque parietes mar- 
ginesque omnes, quae lita non erunt 
calce harenata, lito politoque et cal- 
ce nuda dealbato.' Dac. 

^ Calitn] Inde Latini fccere clam. 
Non a clavibus, ut infra Festus. Idem. 

' Nis'] FortasseaGraecoi/ciiV. Jdem. 

^ Sarn] A Dorico ti.i' pro TJr. Vide 
' sos.' Idem. 

' //«] A Graeco vlv. Idem. 

'" Caliptra'] Leg. Calyptra. koXutt- 
rpa, Ke<pa\rjs Ka\vfip.aTa. Hesych. Id 
est, ' Calyptra, capitis operimenta.' 
Idem. 

" Calix] A Graeco kIWi^, quod ur- 
uam significat, vel a caldo, hoc est, 
calido, quod et sentit Varro lib. iv. 
de L. L. ' Calix a caldo, quod in eo 
calda puls apponebatur, et in eo cali- 
dum bibebant.' Sed magis placet si 
a Graeco kvM^. Idem. 

° Calones] Calcei ex ligno. Nihil 
tale usquam hodie legitur. Id si ve- 
rum sit, Caloues a KaKov, vel Latino 



cala, lignum. Sed mnltum se metuere 
dicit doctiss. Vossius,ne Paulus con- 
fuderit Calunes cum calopediis, quse ca- 
lopcdia sunt pedes lignei :fornuis vocat 
Horat. et ita nos v\ilgo. Idem. 

Calones] Scribendum -rrepiinrwfjii- 
vws, Ku\a : ut Ko.yKava Ka\a. Glos- 
sarium : ' Calo, 5ov\os Srj/iJo-ios.' Isi- 
dorus: ' Calones, Galearii militum.' 
Jos. Scal. 

Calones] Scribe infra, qucB Grceci 
Kei\a vocant. Caloiies »ervi, qui cla- 
vas ligneas gerebant, ligna collige- 
bant, acfoco subministrabant, a Grae- 
co Ka\ov, lignum, vel, ut vult Servius, 
a Latino cala. Calas enim dicebant 
majores nostri fnstes, quos porta- 
bant servi sequentes dominosad prae- 
lium : verum non tantum fustes calas 
dicebant, sed et quavis alia ligna. 
Unde Lucilius: ' Scinde puer calam 
ut caleas.' Etsi ibi calam vectem in- 
terpretatur Scaliger. Sed de hoc 
alias. Dac. 

P Calpar] Glossarium : ' Calcar, 
dvaiat anapx<^v olvov.' Vides legendum 
esse, ut hic, Calpar. Item, ' Calpar, 
ohos iv evalc}..' Vide Arnobium, et 
Conjectanea nostra. Graecum est a 
Ka\TC7), ut ab Aula, aular. Nam Cal- 
par non vinuni proprie est, sed vas 



132 



SEXTI POMPEII FESTI 



Calpurnii '^ a Calpo Numse regis filio sunt oriundi. 
Camara,' et camuri boves, a curvatione, ex Greeco xajxTDj, 

dicuntur. 
Caraelis Virginibus ' supplicare nupturse solitae erant. 
Camenas * musee a carminibus sunt dictae, vel quod canunt 



NOT^ 



ipsnm vini. Varro apud Nonium. 
Jos. Scal. 

Cnlpar] Doiium, vas vinarium, a 
Grapco KaXinj ; ut ab aida, aular. Post- 
ea Calpar metonymice pro ipso vino 
sumtnm fait Varr. lib. i. de vita po- 
puli Rom. ' Quod antequam dolii no- 
men prolatum esset, cnm id genus 
vasorum calpar diceretur, id vinum 
calparappellatum.' Glossar. * calcar, 
CiKTioi ii.TTapx<^v oivov,' Lege calpar : 
item, ' calpar, ohos iv evaia.' Cal- 
par autem Jovi libabant festis vina- 
libus, priusquam gustarent, quippe 
ni ita fecissent, reliquuui omne vi- 
num sacrnm fiebat et usibus humanis 
eripiebatur, ut optime monult Scali- 
ger in conjectaneis ad Varr. Itaque 
cum calpar libabant, inferium voca- 
bant, quod solum inferretur liis ver- 
bis : Macte hocce vino inferio 
ESTO. Ethoc praecipue dicebatur de 
vino diflfuso et doliari: nam alioqui 
de eodem musto libabant, sed id sa- 
crima vocabatur, postea quam pol- 
luxerant eas confectiones, qua^ voca- 
bant suffiraenta, ex faba, milioquc 
molito, mulso sparso, quvr Diis eo 
tempore dabantur quo uva» calcata? 
prelo premebantur; quoniodo et in 
frumentis quoque quod sacrificii cau- 
saante prametebatur, j)r<smmujH, vel 
prametium, appellabant. Ceterum ip- 
$a festa vinalia Athenicnsibus etiam 
celebrata, qui et ipsa vocabant in6- 
oiyCav, quod e dolio vina libarent, 
priusquam inde quicquamgustassent. 
Plutanh. iii. Sympos. Fiebant autem 
die undecima mensis Augusti, et tum 
Deos preeabantur, iit ea libaiione 



contenti, reliqui vini usum illis inno- 
centem concederent. Dac. 

•1 Calpurnii] Lucanus in Panegy- 
rico ad Pisonem : ' hinc tua, Piso, 
Nobilitas, veterisque citant sublimia 
Calpi Nomina, Romanas inter fiilgen- 
tia gentes.' Jos. Scal. 

Calpurnii'] A Calpo Numse filio ori- 
ginem duxisse scribit etiam Plutarch. 
in Numa. Vetus Horatii interpres 
Nuniffi filium Caljiur non Calpus vo- 
cat. Dac. 

^ Camara] Vide incerta Verrii ex 
Charisio. Ant. Aug. 

Camara'] A Graeco Ka^idpa. Ex 
hoc loco Charisius : ' CamarcE dicun- 
tur, ut Verrius Flaccus affirmat, non 
camercE per E. Sed Lucretius, ' ca- 
mera^que caminis ex cratibus,' ctiain 
canieram dici posse ostendit. At Ca- 
meri boves sunt, ut ait Servius, qui 
convcrsa introrsum corniia habent, 
quibus contrarii patuli, qui cornua 
diversa habent; quorumque cornua 
terram spectant, Iiis contrarii Licinl 
qui sursum versum corniia habent.' 
Camurus a Graeco Kafxirv\os, ciirvus, 
rejecto ir, et \ verso in p. Quidara a 
camera dici putant ; ct idcin sensisse 
videtnr ErytliriPus cum dubitat an 
camcrus vel cumurus sit scribendum 
apud Virgil. in Georg. ' Camuris 
Jiirta? siib cornibus aures.' Dac. 

' Camelis Virginibus] ra/xriMais 6fa7s, 
Camelis pro Gamelis. Nam G sa^pis- 
sime mutatur in C; ut siipra in voce 
' acitare.' Idem, 

' Camena] A carminibus, nam pri- 
nio casmenaB dictae sunt, postca car- 
mena, ut 'casmcn,' 'carinen.' Cas- 



DE VERBORUM SIGN IFICATIONE LIB. IH. 



133 



antiquorum laudcs : vel quod sint castae mentis praesi- 

des. 
Camillus " proprie appellatur puer ingenuus. 
Cana'' dicunt Graeci, nos canistra, et per deminutionem ca- 

nistella. 
Canalicolce y forenses, homines pauperes dicti, quod circa 

canales fori consisterent. 



NOT^ 



me7i ab antiquo casno pro cano. Et 
boc multo probabilius videtur quam 
si a carto aixiauis deducatur, quasi ca- 
nena, et, n verso in m, camena. Pror- 
sus ineptum quod sequitur, a casta 
mente camenas dictas. Idem. 

" CamillHs] Versiculus ille exagi- 
tatus a veteribus Criticis: ' Przetex- 
tum in cista mures rosere camilli.' 
Camillum intellexit Ovidius cum ait : 
' Stat puer, et manibus lata canistra 
tenet.' Vide Conjectanea nostra. 
Glossarium : ' Camilla, Upeia.' Ser- 
vius P. Danielis : ' Alexander,' in- 
qnit,' yEtolus poeta in Musis refert 
Caniillam nomen fnisse Dianas ab 
Ephesiis dedicato templo ei imposi- 
tum.' Heec Servius in Schedis re- 
conditis, quje sunt ia Bibliotheca Da- 
nielis nostri. Sed profecto magnus 
jlle Virgilii interpres fallitur. Nam 
in eo poemate Alexander yEtolus non 
Camillam, sed S)iriv Dianam vocat. 
Cujus versus liabes apud Macrobium. 
Sed est ixvr^ixovMhv ajxa.pri]fj.a. Jos. Scal. 

CamiUus'^ KadtxlXos. Bceotis minis- 
ter Deorum dicebatur, quam vocem 
» Phoenicibus didicere qui minis- 
trum vocant Chadmel, et ita proprie 
Breotis dictus Mercurius, quod Deo- 
rum esset minister. A cadmillus fac- 
tum casmillus, et camillus, et casmil- 
lum dictum Mercurium, ex Callima- 
cho Varro scribit lib. iv. ' alii camil- 
lum;' ut Statius TuIIianus. Servius 
in XI. jEneid. Inde qui Diis servie- 
bant,vel, in sacris,sacerdotibusminis- 



trabant, Cas)nilli,et, demtos, Camilli, 
dicti. Hinc Pacuvius in Medea : 
' Caelitum caniilla expectata, advenis, 
salve hospita.' Et quia huic officio 
pueri ingenui deligebantur, usus post- 
ea obtinuit, ut quilibet pueri inge- 
nui vocarentur Camilli, uthic Festus, 
et ostendit vetus carmen : ' Hyberno 
polvere, verno luto, grandia farra ca- 
mille metes.' Neque homines tan- 
tum camilli dicti, sed quaelibet alia 
quae rei cuipiam inservirent, ut infra 
Festus notavit cumeram, sive vas in 
quo nubentis utensiliaferebantur cas- 
niillum fuisse vocatum. Dac. 

^ Cana'] Idem sentit Varro lib. iv. 
de L. L. ' Tryblia et canistra, quaj 
putant esse Latina, sunt Gra?ca : rpv- 
^Alov Kal Kaveov Graeca sunt.' Ergo 
Kava a Kaveov, in plurali Kavea, et per 
contractionem Kavu., Sed canistrum, 
ut optinie Voss. non minus est a Grae- 
co quani cana. A voce Kdvaarpov sci« 
licet, quam Hesychius expouit, oo-rpa- 
Kov, Tpv^Alov, Kavovv, Idem. 

y CanalicolcE] Forenses vocat, nt 
etiam Graeci ayopalovs, hoc est, x"- 
Saiovs. Ceterum singulari numero, 
propter canalem, legendum est, non, ut 
hic, propter canales. Plautus Curcu- 
lione : ' In foro infimo boni homines 
atque dites ambulant. In medio, 
propter canalem, ibi ostentatores 
meri.' Jos. Scal. 

CanalicolcE'] Forenses homines qui 
circa canalesfori versabantur: Grie- 
cis ayopa7oi. Per canales autem fori 



134 



SEXTI POMPEII FESTI 



Cancri^ dicebantur ab antiquis, qui nunc per deminutio- 

nem cancelli : ex quo genere sunt calces, qui per demi- 

nutionem appellantur calculi. 
Candelabrum '^ dictum, quod in eo candelae figantur. 
Canentas ^ capitis ornamenta. 
Canephora ^ "^ mulier appellatur, quae fert canum ; id est, 

qualum quod est cistae genus. 
Canicae'^ furfures de farre, a cibo canumvocatae. 
Canitudinem^ pro canitie. Plautus : Stultus est adversus 

aetatem et capitis canitudinem. 



5 Alii Cani/era. 



NOTJE 



cancellos intelligo qni canales dicti : 
et ita hunc lociim accepit doctissi- 
mus Salmasius qui hunc TertuUiani 
locum addnxit: ' Jam et de negotio 
provocat ; ego, inquit, nihil foro, ni- 
hil canipo, nihil curiae debeo, nihil 
officio advigilo, nulla rostra praeoc- 
cupo, nuUa priKtoria observo, cana- 
les non adoro, subsellia non contun- 
do,' &c. Scaligernon canalesaed ca- 
nalem legebat, ut apud Plaut. Curcul. 
IV. 1. * In foro infinio boni homines 
atque dites ambulant. lu medio, 
propter canalem, ibi ostentatores me- 
ri.' Ita ut ' meri ostentatores ' Plau- 
to dicantur, qui Festo ' canalicolae.' 
Dac. 

^ Cancri] Cancer, canceris, et mu- 
tato Ji in ?•, Carcer, carceris : non a 
coercendo, ut Varro. Apuleius : 'in- 
ter Orci cancros jani ipsos adhxsisti.' 
Jos. Scul. 

Cancri] Apuleius : ' Inter Orci 
cancros jam ipsos adhaesisli.* Can- 
cri per diniinutioncm cancelli, ut a 
' calces ' ' calculi.' Sunt autem can- 
celli septa quaedam, rectis, obliquis, et 
transversis lignis contexta, fenestel- 
lis distincta. Dac. 

* Canilelabruni] A candela dictimi, 
docet etiam. Varro lib. iv. de L. L. 



brum autem est vocis productio. 
Frustra igitur qui a candela et Xa^(7v 
caperc, vel a candela et labrum. Idem. 

i» Canentas] Capitis ornamenta: for- 
san,inquit Voss. a Katvo'is, qu* in ca- 
pite portabant Canephorae, nisi lega- 
tnr carentas, a Graeco Kdprjvov, caput. 
Idem. 

<= Canephora] Graece Kavri4>6poi, vir- 
gines quae in Panathena>is aliisve fes- 
tis cana capite ferebant, ut Palladi, 
Cereri, Baccho, Dianae etiam. Idem. 

<i Canica] A canibus scilicet: vide 
proverbium, kvuv aiTh fiaySaXias. Pa- 
ciivius : ' Qui apud te quasi servos est 
canicaceum panem.' ,1os. Scal. 

Cayiica;] Furfures de farre; Veteri- 
bus ita dictae quod cibi canum siut. 
Lucil. lib. xxvir. ' Quanti vellet 
quam cauicis apud te et niagoni' Ma- 
nu.' Hinc Caninaceum pro furfuraceo. 
Pacuvius : ' Qui apud te quasi servos 
est caninaceum panem.' Dac, 

* Canitudinem] Periit ea fabula cu* 
jus locum laudabat Festus. Albitudi- 
nem etiam dixit Plaut. Trinum. iv. 2. 
' Lesbouicum hic adolescentem quaero 
in his regionibiis Ubi habitet, et ilcm 
alterum ad istam capitis albitudi- 
nem.' Idem. 



DE VERBORUM SIGNIFICATION E LIB. III. 



135 



Cannensem ^ ^ cursorem Titinius pro pistore dixit. 

Canta s pro cantata ponebant. 

Cantherius ^ hoc distat ab equo, quod maialis a verre, ca- 

pus a gallo, vervex ab ariete : est enim cantherius equus, 

cui testiculi amputantur. 
Canturnus ' nomen loci. 
Caperatum,'' rugosum, a cornuum caprinorum similitudine 

dicitur. 



6 Quidam Camensem. Vid. Not. inf. 



f Cannensem'] Locus non tam obscu- 
rns, quam ridiculus: obscurus tamen. 
Quod et me tacente satis per se pa- 
tet. Ego sane non dubito ita legere : 
Cannensem, cursorem Titinnius prcepos- 
tere dixit, Recte. Nota est conster- 
natio, et fuga eorum, qui ex Cannen- 
si clade evaserunt: qui nocles et dies 
nunquam cursum et fugam intermi- 
serint. Quod Livius nominatim mo- 
net. Ab eo joculariter Cannenses, 
hoc est, qui ex clade Cannensi efifu- 
gerant, vocabantur cursores, «t sus- 
picari licet. At contra, praepostere 
Titinnius cursorem vocavit Cannen- 
sem. Non enim, si Cannenses curso- 
res dicebantur, ab eo consequens erit 
et cursorem quemvis Cannensem 
dici. Sed comica licentia eieganter 
boc dictum a Titinnio accipiendura 
est. Jos.Scal. 

Cannensem cursorein] Legit Scaiiger 
Cannensem, cursorem Titinius prapos- 
tere dixit. Et ita cursorem Titinium 
dixisse suspicatur, allusione facta ad 
consternationem et fugam eorum, qui 
ex Cannensi clade evaserunt,qui noc- 
tes et dies nunquam cursum et fugam 
intermiserint, quod praspostere dic- 
tum vult Festus : cum etsi Cannen- 
ses cursores dicerentur.non continno 
et quivis cursor Cannensis dici potu- 
erit. Ego vero existimo Festum non 
esse assecutum mentem Titinii, qui 
Cannensem cursorem vocavit quen- 



NOT^ 

dam suae aetatis hominem ut eum 
(pvyStiaxov, ut Horatius diceret ' fu- 
gacem,' designaret. Itaque nulla dis- 
tinctio post Cannensem; neque enim 
Cannensem sic absolute dixitTitinius. 
Sed alia etiam mens Meursio ; putat 
enim scriptum fuisse canensem unico 
n : nempe a cane, quod erat vincnli 
ferrei genus, et catenatos fuisse pis- 
tores nemo ignorat. Itaque canensem 
lepide vocat, tanquam a loco aliquo 
regioneve nomine deducto. Et cur- 
sorem propter cursum quem exerce- 
bant in circumagitanda mola. Dac. 

sCanta] In Saliaricarmine.ut puto, 
unde pa pro parte, po pro populo, Fes- 
tus adduxit. Vide ibi notata. Verum 
hic mihi locus suspectus est, et, ni 
bene fallor, legendum, Canteprocan- 
tate ponebant. Ex hoc Varronis lib. 
VI. de L. L. ubi voces e carmine Sa- 
liorum adducit, ' Ab eadem voce ca- 
nite,' inquit, ' pro quo in Saliari car- 
mine scriptum est cante, hoc versu : 
Divum exta cante, Divum Deo sup- 
plice cante.' Idem. 

'' Cantherius] Cantherios equos dic- 
tos putat Varro qnod semine careant : 
inepte sane. OptimeCaninius, in AI- 
phabeto, a Graeco Kav6iiAios, \ mutato 
in p. Idem. 

> Canturnus] Geographis ignotus. 
Idem. 

^ Caperatum] A caper est caperare, 
unde caperata frons rugis contracta. 



136 



SEXTI POMPEII FESTI 



Capidulum ' genus vestimenti, quo caput tegebatur. 
Capillatam '" vel capiilarem arborem dicebant, in qua ca- 

pillum tonsum suspendebant. 
Capis," poculi genus, dictum a capiendo. 
Capita Deorum ° appellabantur fasciculi facti de verbenis. 
Capital 7 facinus, p quod capitis pcena luitur. Capital, lin- 

teum'1 quoddam, quo in sacrificiis utebantur. 
Capitalis " lucus, ubi si quid violatumest, caput^ violatoris 

expiatur. 

7 Alii Capitule.—8 Vett. edd. capite. Vid. Not. inf. 



NOT^ 



A caprorum frontibtis crispis, potius 
a caprinoriiin cornmim similitudine. 
Varr. in Euiiienid. ' Quin miiii cape- 
ratani tuam frontem, Strobile, omit- 
tis.' Idem, 

' Capitlidum] Gloss. ' capidulum ves- 
timentum capitis.' Idem. 

"> Capillalum] Supplendum ex Pli- 
nio de Vestalibus libro xvi. cap. 14. 
Jos. Scal. 

Cupillaiam] Juvenes, capillum Diis 
consecrantcs, euiii vel templis vel 
arboribus siispendebant. Sic Bere- 
nice crinem suum in Veneris templo 
posuit, et Vestales antequam in col- 
legium sacrarentur detonsum crinem 
ad certam arborem deferebant, quae 
ideo capillata vel capillaris dicta : de 
qua Plin. lib. vi. cap. 44. ' Antiquior 
illa est Lotos, sed incerta cjus zetas, 
quae capillata dicitur, quoniam Ves- 
talium Virginum capilliis ad e.am de- 
fertur.' Neque Uiis tantuni comas 
suas Veteres consecrabant, sed flumi- 
nibus etiam, interdum et amicis, ut 
in insula Delo testalur Callimachus : 
"Htoj ArjAiaSes juej/, '6t evfixvs vfjLfuaios 
"HOea Kovpa(jiv ixopfjLva-aeTai, 7)AiKa x*'"'''?'' 
TlapBeviKal, TralSes 5e Oepos tJ) irpoirrov 
lovK(fi "Apfffves r]'idioLotv aTrapxi^fXffoi 
(popeov<riv. Quein lociiin vel leviciila 
menda raale deformat. Legendum 



wapBfvtKah. ATjAjaSes irapeei^iKaTs. trai- 
Ses Se &piTeves riWiotatv. Nani Tb AtjAio- 
5es, TrapQeviKal coinprebendit. Et ita 
olini legisse videtur Scboliastes.cujus 
verba : irupOevtKdti, oTrJi Kotvov Th (popeov' 
atv. AitCallimachus:'Etenim Delia- 
des, quando sonorus hymenaeus mores 
puellarum tcrref, coaetaneos capillos 
virginibus, at jnvenes primain lanugi- 
nem,maies maribus primitiarum ioco 
offernnt.' Dac. 

" Capis\ Varr. lib. iv. de L. L. ' A 
quo illa capis et minores capnlae a 
capicndo, quod ansatae ut prebendi 
possint, id est, capi. Harnni figiiras 
in vasis sacris ligneas et fictiles anti- 
quas etiam nunc videmus.' A capis 
diminutivum capidula, uude capula. 
Idem. 

" Capita Deorum'] Quae et Struppi. 
Vide ' struppi.' Idem. 

P Capitatfacinus] Quod capite lui- 
tur. Capital etiam absolute dixit 
Piaut. Menaecli. i. I. ' Nnnquam 
jEdepol fngiet tametsi capital fece- 
rit.' In vet. lex. Graeco-Lat. vet. 
Ke(pa\tKr] Tiixaipia, capitale. Idem. 

'1 Capilal, linteum] Linteum intelli- 
git quo caput velabant, de quo Hele- 
nus apud Virgil. ' Purpureo velare 
coinas adopertus amictn.' Idem. 

' Capitalis] Non possum aliter mihi 



DE VERBORUM SIGNIFICATION E [JB. 111. 



137 



Capitarium ^ ses, quod capi potest. 

Cappas^' marinos equos Graeci a flexione posteriorum 

partium appellant. 
Capraj " dictaj, quod omne virgultam carpant, sive a cre- 

pitu crurum. Unde et crepas eas prisci dixerunt. 
Capreoli ^" vitium cincinni intorti, quia ad locum capien- 

dum tendunt appellati. 
Caprilia ^ appellatur ager, qui vulgo ad Caprae paludes 

dici solet. 



9 Legendiim monet Dac. Catnpas, ut in ora ed. Scaligeii. 



NOTiE 

quin Festns ita scripse- Scal. 



persuadere 
rit : Capitalis locus, ubi si quid violatum 
est, capite violatoris expialur. Nani ca- 
pite, non caput habent et priscae edi- 
tiones. Quare Ovidius 'capitale tem- 
phim,' Minervae captae intelligit, cum 
scribit Fast. iii. 'Aut quod liabet le- 
gem, capitis qiiae pendere poenas Ex 
iilo jnbeat furta recepta loco.' Ergo 
capitalis locas est, qui habet legem, 
utcapital sit, qui quid in eo violarit. 
Capilalis lucus hoc modo dicetur. 
Quare locus, non lucus legendum, quia 
locus et Uicum, et alia comprehendat. 
Jos. Scal. 

Capitalis lucus~] Lege cum Scalige- 
ro, capitalis locus, ubi si quid violatum 
est, capite violatoris expiatur. Nam lo- 
cus lucum et alia comprehendit. Sic 
Ovid. ' capitaie templum ' captae Pal- 
ladis intelligit lib. iii. Fast. < An 
qiiod habet legem, capitis quee pen- 
dere poenas Ex illo jubeat furta re- 
cepta loco.' Dac. 

^ Capitarium] Jam et hoc nego a 
Festo unquam ne in mentem qiiidem 
venisse : sed, Capitarium as, quod ca- 
put est. Ait Capitarium ccs, id est,sor- 
tem Capitarium vocari, quia caput sit 
usurae. Graeci apxaiov. Ego tamen 
malo Capitarium ass esse, quod ca- 
pite penditur: aliud enim ex censu 
pendebalur. Vide 'Tributorum.' Jos. 



Capitarium] /Es quod capi potesi. 
Ridicule : lege cum Scaligero, quod 
caput est. Graecis Ke<pdKaiov dicitur. 
Cicero caput vocat ; tamen rnagis pla- 
cet Scaligero ut ' eapitarium jes' di- 
catur quod capite penditur. Nam 
tributorum conlatio, alia in capite, 
alia ex censu, ut Festus alibi. Vide 
' tributorum.' Dac. 

t Cappas] Lege campas, ut in marg. 
Graccis /ca/xTrrj.quo nomine dicitur om- 
ne cetaceum, et quivis ingens piscis, 
a caudae fiexura quae Ka/xTTT) dicitur. 
Idem. 

" Caprce] A carpendo dictas tradit 
etiam Varro duobus loeis ; Isidorus 
etiam, qui utrumque Festi etymon 
adducit; sed est aTyrrhenis, quibus 
caper Kdirpos dicitur, capra, Kdirpa. 
He.sycl). Kd-Kpa, al^. Tv^prjvoi. Idem. 

^ Capreoli] Varr. lib. i. de Ke 
Rust. cap. 31. ' Capreolus vites ut 
teneat, serpit ad locum capiendum, 
ex quo a capiendo capreolus.' Sed 
melius a capreolis animalibus dedu- 
cas, quia capreoli illi vitium, ut ca- 
preoloruni cornua, vel potius capre- 
oli propter suam teneritudinem sic 
dicti, quomodo et Graeci novellos ra= 
mos vocant ijl6<txovs. Idenf: 

y Caprilia] Ante urbem. Idem. 



138 



SEXTI POMPEII FESTI 



Capronae ^ equorum jubae in frontem devexae, dictae 

quasi a capite pronae. 
Caprunculum ^ vas fictile. 
Capsae ^ a Graeco appellantur. Has illi xajXTrras '° di- 

cunt. 
Capsit,'^ prehendcrit. 
Captus locus dicitur ad sacrificandum legitime consti- 

tutus. 
Capuam ^* in Campania quidam a Capy appellatam ferunt, 



10 Alii Kdfi^as. In ed. Scal. est KdfjiTrrpas. 



» Caprona'] Vide ' Antiae 
non equorum tantum jnbas, sed et 
liominum comas quae suiit ante fion- 
tem, capronas dicit, ex illo Lucilii : 
' Aptari caput, atque comas, fluitare 
capronas, Altas, frontibus immissas, 
nt mos fuit illis.' Forsan et decapro- 
nis istis intelligendus elegans ille lo- 
cus in Cantico Canticorum, cap. 4. 
' Capilii tui sicut greges caprarum 
quae ascenderunt de monte Galaad.' 
Idem. 

» Caprunciilum] Vas fictile, forte 
sic dictum quod capri figuram liabe- 
ret, ut vult Vossius, qui dubitat eti- 
ain num legendum sit capunculum, 
quod erit diminutivum a capis. Idein. 

•» Capsa] Cistulas a Grjpco «ojii^^ai. 
Nam sic legendnm, Hesych. Kdfxxfrr], 
ei]K7i. Item Kafiyia, Kam, KavlaKia. 
Idem. 

c Capsit] Preheiiderit. Plaut. Pseu- 
dol. IV. 8. • Si occasionem capsit, 
qui fiet nialus.' Idem. 

^ Capuam] Sane Capys Graecum 
vel Tarentinum videtur Latine ex- 
pressum per Falconem. Nam Kdirvs, 
irapa tJ) KdvTeff0at, i^yovv Kdfnrreffdai. 
quod incurvos liabeat pedes : iinde 
et papus dictus uar' (^oxw. ut opvis 
Gallina kot' i^ox-hv. et multa alia ejus- 
inodi. Ut et unus tantum ex gcnere 



NOT^ 

Nonius accipitriim vocalus Falco ; non om- 
nes accipitres, quamvis omnes sint 
Kafx\l/wvvxoi.hoc enim significat Falco. 
Jos. Scal. 

Capuam] Virgil. x. jllneid. * Et 
Capys ; hinc nomen Campanae dnci- 
tiir urbi.' Ubi Servius : ' Caerms, qui 
Trojanum Capyn condidisse Capuam 
tradidit, eumqiie JEnex fuisse sobri- 
num. Alii liuuc Capyn filium Capeti 
volunt esse, Tiberini avnm, ex quo 
fluvius Tyberis appellatus est : eum- 
que Capiise conditorem produnt: alii 
Capyn Samnitem condidisse Capiiam 
confirmant. Sed Capuam vult Liviiis 
a locis campestribns dictam in qiii- 
biis sita est: constat tamen eam a 
Tuscis conditam de viso falconis au- 
gnrio, quiTusca lingiia capys dicitiir, 
unde est Capua nominata. Tuscos 
autem omneni pa>ne Italiam subju- 
gasse manifestum est. Alii a Tuscis 
quidem retentam et prius Aliternum 
vocatam : Tuscos a Samnitibus exac- 
tos Capiiain vocasse : ob lioc quod 
hanc quidam Falco condidisset, cui 
pollices pedum curvi fueriint, qiiem- 
admodiim falcones aves liabeiit, quos 
viros Tusci Capuas vocarnnt. V^arro 
dicit propter cali tempcrieni et ces- 
pitis faecunditatem camimm ciindem 
Campuanuin sivc Cainpanum dictuni. 



I)E VERBORUM SIGNIFICATION E LIB. III 



139 



qiiem a pede introrsus curvato nominatum antiqui, nos- 

tri Falconem vocant: alii a planicie regionis. 
Capulum ^ et manubrium gladii vocatur ; et id, quo mortui 

eflFeruntur : utrumque a capiendo dictum : sane a capulo 

fit capularis. 
Caput*^ ex Graeco dictum, quod illi interdum xapu dicunt. 
CarinanteSjS probra objectantes : " a carina dicti, quae est 

infima pars navis : sic iili sortis infimae. 



il Alii objicientes. 



NOTiE 



quasi slnum salntis et fructuum.' 
H?ec Servius. Capys autem Tuscis 
Falco, a Greeco KatrTeaeai id est, Ka^-n- 
rladai, incurvari, inflecti. Sed unice 
placet Livii senlentia, cujus verba 
lib. IV. ' Vulturnnm Etrnscorum nr- 
bem, quae nnnc Capua est, ab Samni- 
tibus captan),Capuamque ab duce eo- 
runi Capye, vel, qnod propius vero 
est, a campestri agro appellatam.' 
Et Iioc ipsum est quod Festus in fine : 
alii a planicie regionis. Nam Capua 
quasi campua, a campo, agro campes- 
tri, qnee vox campus planiciem signat 
nt cBquor. Ab hnjus sententiae parti- 
busfacitquod ipsa Capua prius campa, 
sive campus dicta. Unde Campani et 
Campas apud Plautum. Eustath. in 
Dionys. "Otj ol Kaniravol, wv tJ» ireSiov 
Atiropbf Sta rrjv evKap-n-iav \eyei, aTrh rwv 
xmoKaQriHiVuiv e/ctl k6.ijlitwv a!V0ixaa6r](Tav, 
fj aiTh KdfjLTTov n6\eus. Id est, ' Cam- 
pani, qnoruni pingue solum prop- 
ter fertilitatem dicit, a subjacentibus 
campis vocati, vel a Campo urbe.' Ma- 
nifesto Capuam urbem intelligit, quod 
non satis perpensum iis qui Campum 
nescio quam a Capua diversam fin- 
gunt. Dac. 

« Capulum] Ensismanubrium, Virg. 
' Et lateri capnlo tenus abdidit en« 
seni.' Pro arcafunebri, Lucil, * Quem 



cum vidissent Hortensiu' Posthumi- 
nsque, Ceteri item in capulo hunc 
non esse, alinmque cubare.' Ab hac 
capuli significatione dictus capularis 
niorti contiguus. Plaut. ' Quid ais 
tu ? tam tibi ego videoroppido Aclie- 
rnnticus ? Tam capularis ? tamne tibi 
diu videor vitam vivere?' Idem. 

*■ Caput] Potius a Ke(pa\^, <p mutato 
in ir. Idem. 

e Carinantes'] Glossarium : ' Ca- 
rinari^x"/"^'"'''^*'^^"''' Isidorus: 'Ca- 
rinantes, iiludentes.' Ennius, ' Con- 
tra carinantes verba, atque obscoena 
profatus.' Et tamen corripit in se- 
quenti mediam ' * neque nie decet 
hanc carinantibus edere chartis.' Qui 
versus,nondum excusi, citantur aSer- 
vianis schedis doctissimi Danielis nos- 
tri. Ita factum carinari a carina: ut 
apud Greecos yecpvpi^etv a ye(pvpa. 
Idemque valet, ac carinari. Jos. 
Scal. 

Carinanles'] GIoss. Isidori : * Cari- 
nantes, illudentes.' Carinari a carina, 
infima navis parte, ut vult Fest. vel, 
ut Voss. eo quod qui in carina essent 
alios contumeliosis verbis solerent 
lacessere, quomodo Graeci a ye(pvpa, 
ponte, fecere 7€^i'pifeii', quasi de pon- 
teconviciajacere. Indeetiamludidic- 
ti ye(pvpiaiJ.o\ in quibus convicia jacta- 



140 



SEXTI POMPEII FESTI 



Carissara'' apud Lucilium vatVam '^ significat. 
Camificis loco ' habebatur is, qui se vulnerasset, ut more- 
retur. 



12 Vett. edd. Caprissam . . . vafrum. 



NOTvE 



bantnr. Sed quia obstat quantitas, 
cuni secunda in carinari corripiatur, 
contra quam in carina, addit Voss. 
Carinari vel esse a X"P''««'. ita ut cari- 
nari sit quod dicinuis plaisanter : unde 
in Gloss. carinari, x^P^vM^iadai : vel 
potius, (quod unice placet,) a carere, 
id est, radere, carpere : a ' caro ' ' ca- 
rino' ut a 'nato' ' natino.' Juvat 
qnod ut carere Latinis de veste et 
dictis mordacibns dicitnr, sic Graecis 
TrXvviLv, vestes lavare, et conviciis et 
nialedictis lacessere. Quomodo et 
Gallis vox laver. Carinandi verbo usus 



dis et ingeniosis apud Veteres dic- 
tos. Dac. 

' Carnificis loco] Originera hujns 
moris explicat vetns scriptor Cassius 
Emina apnd Servium : ' Tarquinius,' 
inqnit, 'Superbns, cum cloacas popu- 
lum facere coegisset, et ob banc inju- 
riam mnlti se suspendio necarent, 
jussit corpora eorum cruci aflBgi. 
Tunc primum habitum est turpe 
mortem sibi consciscere.' Ut non tan- 
tum de eo qui se vulnerasset, nt mo- 
reretur, intelligendum sit, sed de eo 
qui qnovis modo mortem sibi conscis- 



Ennins. lib. i. Annal. ' Sed neque ceret. Quare adeo ejusmodi homines 



me decet haec carinantibus edere 
chartis.' Et alibi : ' Ac contra cari- 
nauH, verba atque obsccena profatus.' 
Ut enni locum emendavit Salmasius. 
Vnlgo contra carinantes. Dac. 

'' Carissam] In veteribus editioni- 
bus vafritm, non vafram. Cui astipu- 
lari videtur auctor Glossarii : ' Ca- 
risa, navKiffrijs, iropvofioaK^s. Isidori 
Glossae contra fceminino : ' Carissa, 
lena vetus, et litigiosa : ancilla dolo- 
sa,et fallax.' Jos.AVa/. Uetineo vafram, 
et verba Glossarii, qnae ambigua 
sunt, interpretor, ' lenaet qnae pro- 
stibnla alit.' Sic in foeminino Glossas 
Isidori, ' Carissa, lena vetus, litigiosa, 
ancilla dolosa et fallax.' Carissa a 
Graeco x"P'J. »t vult Voss. Legitur 
etiam et caprissa acapra, scilicet qua- 
si eam signet qna; caprae vel mere- 
tricis mores imitetur. Sed omnium 
optime Lucas Fruterins, qui in episto- 
la quadam ad Muretum reponendum 
putavit catissa. Nani catos pro calli- 



abominabantnr vetustissimi Romani, 
ut ne eis quidem jnsta facerent. Ser- 
viusin Schedis: ' Varro ait suspen- 
diosis, qnibns justa fierijus non sit, 
suspensis osciilis, veluti per imitatio- 
nem mortis parentandum esse.' Ar- 
temidorus lib. i. "Ati/xSs re Ka\ (pvyas 
yfv6fi.iVos, avapT-fta^as eavrbv ^TeAeilTTjcre 
rhv Piov, iis juTjSe airoBavciiv exe»' 6voiJia' 
TovTovs yap ix6vovs iv veKpwv Sfinvois ov 
Ka\ov<nv oi TrpoffrjKovres. Id est, ' Inglo- 
rius et fngitivus se ipsum suspendio 
necavit, ne post mortem quidem no- 
men habiturus : ejusmodi enim homi- 
nes solos ad mortuornm ccenas non 
vocant propinqui.' In Caristiis enim 
et parentalibns omnium carorum jam 
vita functorum nomina ciere sole- 
bant. Ausonius : ' nomina tantuni 
Voce ciere, suis sufficiet tumulis.' 
Quae Ansoniana paulo diversius in- 
terpretatur Turnebus, quod non de- 
buit. Jos. Scal, 



DE VERBORUM SICNIFICATIONE I.IH, 111, 



141 



Casa'' a cavatione dicta. 

Casaria,' quas custodit casam. 

Cascum " antiquum. 

Caseus," a coeundo dictus. 

Casinam ° fabulam Plautus inscripsit ab ancillas nomiue 

Casina, quam amari a sene introduxit. 
Casnar,P senex Oscorum lingua. 
Cassabundds '^ ^* crebro cadens. 
Cassia"^ via a Cassio strata. 



13 Unico s scribendiim monent Scal. et Dac. 



NOTyE 



^ Casa] Potins a caso, id est, cado, 
quod cadat facile. Alii a Kaiu, uro, 
quod facile iiratur: alii aliter. Dac. 

' Casaria'] Est, quam Graeci oIkov- 
iSa vocant, Hebraei Navani. Jos, 
Scal. 

■" Cascum'] Varro lib. vi, de L. L, 
* Cascum significat vetus ejus origo 
Sabina, quie usque radices in Oscam 
linguam egit. Casciim vetus esse 
significat Ennius cum ait : Quam pri- 
mum Casci populi genuere Latini.' 
Scaiiger vult esse ab Osca voce casus 
TTaKai.6s. Unde et casmr, senex, Vi- 
de infra. Dac. 

" Caseus] A coacto lacte caseum 
vocatum ait Varro lib, iv, de L, L. 
quasi coaxeum. ' Caseus,' inquit, ' a 
coacto lacte, ut coaxeus dictus.' Alii 
a carendo quod carcat sero, Scaliger 
abOsco cas«s, antiquus, utsit proprie 
lac vetustate coactumconcretumque. 
V^arronis etymon, milii quidem, ce- 
teris praestat. Idem. 

° Casinam] Huic Fabulae nunquam 
casinam nomen Plautus imposuit, sed 
sortientcs. Nam Dipbilus, qui illam 
Graece scripserat, clerume^ice vocave- 
rat, non K\r)povjj.ivi]v, ut male Camera- 
rius, Neque est quod quemqnam 
nioveat argumentum quod illi prae- 



mittitur : ubi, ' Post id rursum de= 
nuo Latine Plautus cum latranti no- 
mine,' Ubi per ' latrans nomen,' ca- 
sina intelligitur, nam uno ut verbo 
dicam, argumentum illud tam Plauti 
est quam quod nunquam fuit. Casi- 
nam dixere qui post Plautum nati 
sunt, Idem. 

P Casnar] Senem Casnarem Osce 
dictum testatur ctiam Varro, Srali- 
ger deducit a Casus antiquus. Vide 
supra ' Cascum,' Vide ' Nonium.' 
Verisimile Casnares ab Oscis dictos, 
qui Latinis cani a caniludine. Ratio 
est quod in vocibus suis Osci, ut et 
Sabini, fere semper sibilum addunt, 
sive literam s, quam a Grajcis Do- 
riensibus acceperunt, lidem cascum 
pro antiquo nimirum a Graeco KaKhs, 
debilis, Cacos, cacus, cascus, Sic 
'casmenas' dixerunt pro ' camenis,' 
Ideni. 

1 Cassabundus] Unico s, Casabundus. 
Vide Varronem, Jos. Scal. 

Cassabundus] Scribendum Casabun- 
dus nnicos, nCasare. Plaut, Mil, 'Bac- 
chabatur bama, casabant cadi.' Et 
NiEvius: ' Risi egomet casabundum 
ire ebrium.' Dac. 

"■ Cassia] Ab auctore Cassio, H?pc 
extra Flumentanam per Sutrium, Vi- 



142 SEXTl POMPEII FESTI 

Cassiculum/ reticulum, a cassibus per deminutionem dic- 

tum. 
Cassilam * antiqui pro casside ponebant. 
Casta mola " genus sacrificii, quod vestales virgineS facie- 

bant. 
Castrensi corona " donabatur, qui primus hostium castra 

pugnando introisset, cui insigne erat ex auro vallum. 
Casus dicimus non modo ea, quae fortuito horainibus acci- 

dunt, sed etiam vocabulorum formas, quia in aliam at- 

que aliam cadunt effigiem. 
Catachresin ^ tropum nos abusionem dicimus, cum alienis 

abutimur perinde, ac propriis, cum propria deficiunt. 
Catamitum ' pro Ganymede dixerunt, qui fuit Jovis con- 

cubinus. 
Catampo "•• ^ genus est lusus. 



14 Scaliger lcgit Catambo. 

NOT^ 

terbium, et Vulsinios miltebat. Me- t, Catamitus. Vide ' alcedo.' Plaiit. 

minit Cicero XII. Philip. 'Tresergo, Menaech. i. 2. ' Me. Dic mihi, nnn- 

nt dixi, vijB, a Supero mariFlaniinia, quam tu vidisti tabulam pictam in 

ab infero Aurtlia, Media Cassia.' pariete, Ubi Aquila Catamitnm ra- 

Idem. peret, aut ubi Venus Adoneum ?' Ubi 

' Cassic«/um] Giossze Isidori: *Cas- male Lamb. Catamitum Priami fi- 

siculum, rete, jaculum.' Jos. Scal. lium facit, cum re vera Trois fucrit. 

Cassiculum'] A cassis cassiculus et Quamvis eum Ciccro Laomedontis 

cassicuhmi, ut a funis funicuhis. Dac. dicat, ut et vetus cycli scriptor, cujus 

» Cassillam'] Lcgendum cassidam, ut tibi versus lepidissimos exhibebit 

videre multi. Virg. ix. jEneid. ' Au- Scholiastes Euripidis in Oreste. Idem. 

rens ex hiinieris sonat arcus, et aurea " Catampo'] Graecum scilicet, kht' 

vatl Cassida.' Idem. &fM<pw. Videntur verba duorum, qui 

" Casta mola] 'K-yvbv 6v(ia. Vide euni luditm exercebant. Ridicuhis 

' mola.' Idem. est doctiss. vir, qui in Codice Jiisti- 

* Castrensi corona] Ex auro facta, niani Hbro tertio in fine hariolatur de 
sed non tota, ut patet ex Sueton. genere hisuum dictum, quod ipsi Im- 
August. cap. 25. ea vallo decoraba- peratoii nunquam in mentem venit, 
tur, ideoque vallaris dicta. Idem. praesertim cum de hoc Catampo ibi 

y Catachrcsin] Cum vox aHqua li- mentionem fieri putet. Dictum kot' 

centius a propria significatioue ad &n(poj, ut Kod' h. Sed piito potius 

aliam deflectitur. Abusio Latine di- Caiamio scribendum per b: KaTanfiu 

citur. Idem. dictum ut o-Ki(Tan&d>. est aiitem oiriff- 

* Catamitum] Pro Ganumede dice- a;U;8d> f) eh rovirlffw avaxwpriffis- Karan- 
bant Ganamidus, unde g in c, et d in fiw t) us rh Kirw koI jh irpiivis. vide 



DR VERBORUM SIGNIFICATIONE LI B. III. 



143 



Catax,*' claudus. 

Catitbns/ ex quo aqua Petronia in Tiberim fluit ; dictus, 

quod in agro cujusdam fuerit Cati. 
Catillatio'* grave opprobrium hominibus generosis obji- 

ciebatur, si qui provincias amicas populi Romani ex- 

poli.assent. 
Catilones ^ appellabant antiqui gulosos. 
Catones '^ ^ appellantur portus in mari interiores, artc et 

manu facti. 



15 Reponendum nionet Scal. Cotliones. 



NOTiE 



Eustatirnim. Jos. ScaL 

Catampol Scaliger legit catambo. 
Ut /coTo^^i sit contrariiim ry otziixaix- 
/3w. 'Ott KTaixfilii 7) els Tovniffa) avaxdpV' 
cis, itio retrograda : KaTafi^cb t] els rh 
KaTO) Kal Th irpTjvh, itio in caput. Cat- 
ambo igitiir quod hodie pueri faci- 
unt cum capite ambulant, gradiun- 
tur. Dac. 

b Catax'^ Graecum est KaTa^, hoc 
est, KaTea^ws Ta jueATj. Isidori Glos- 
sae : ' Catax, claudus, coxus.' In 
veteribus Graecorum Glossis : ' Cox- 
us, \oX6s.' lege, x'^^'^^- Hispani re- 
tinent nomen : clandum enim hodie- 
que vocant Coxo: et Coxquear, clau- 
dicare. Qiiod et in illis optiniis Glos- 
sis reperi, 'Coxigat, xa^^aiVei :' et No- 
nius, ' Catax dicitur, quem nunc 
Coxonem vocant :' dicitiir et clop- 
pus. ' Cioppus, x«^<^y.' Glossarium. 
Jos. Scal. 

Catax'^ Gracum est, dTrbTouKOTaf- 
ai, frangere. Qiiasi Kareaycijs tovs 
TrSSas, Fractos habens pedes. No- 
nius : ♦ Catax dicitur quem nunc 
coxonem vocant.' Lucil. lib. ii. ' hos- 
tibus contra Pestem perniciemque 
catax quam et Manliu' nobis.' Glos- 
sap. Isidori : ' Catax, claudus, coxus.' 
Coxus autem et coxo est xfA-i^s. Quam 
vocem retinent Hispani,qui claudura 



vocant co.ro. Dac. 

•= Catifons'] Non longe a Roma. 
Sed de Catifonte nihil alibi legere 
est. Vide ' Petronia.' Idem. 

<> Catillatio] Catillones ait a Ro- 
manis dici,qui provincias Pop. Rom. 
despoliassent : a Catillonibus, qui et 
catillos ipsos liguriunt, assumta prius 
dape. A Graecis vero ejusmodi ho- 
mines dicebantur iJ.o\yoi, irapa Th 
afieXyfiv, Ka\ K\4iTTeiv to Kotvd. Ut ille 
fiir apud Maronem : ' Hic alienus 
oves custos bis mulget in hora.' Jos. 
Scal. 

CatiUatio'^ A Catinus, catinulus, ca- 
tillus. A quo catillare ligurire. Ca- 
tillatio ipsa actio liguriendi, quae iis 
objiciebatur qui populi Rom. Provin- 
cias exspoliassent. Qui ideo Catillo- 
nes dicti. Dac. 

e Catilones'] Vide * catillatio.' Mar- 
gini ascriptum catiliones, quod monet 
scriptum fuisse catillones dnplice II. 
Idem. 

*" Catones'] Repone, ut in veteribus 
editionibns, Cothones: quid differat 
Cothon a portu, explicat Servius. Jos. 
Scal. 

Catones'] Legendum monet Scaliger 
Cothones: ut est in vet. edit. Sunt 
autem cothones parvi pcrtus in mari 
non naturales, sed arte et manu facti : 



144 



SEXTI POMPEII FESTI 



Catularia = porta Romae dicta est, quia non longe ab ea ad 
placandum caniculae sidus frugibus inimicum rufae canes 
immolabantur, ut fruges flavescentes ad maturitatem per- 
ducerentur. 

Catulinam'' carnem esitavisse, hoc est, comedisse, Roma- 
nos Plautus in Saturione refert. 

Catulus' genus quoddam vinculi, qui interdum canis ap- 
pellatur. 

Caudecae'^'' cistellae ex junco, a similitudine equinae cau- 
dae factae. 

Caudicariae' naves ex tabulis crassioribus factae. 



16 Scal. et Dac. legendum nionent Caudece: alii legunt CmdetcB. 



NOT^ 



ut exponit Servius lib. i. ^neid. 
dicitur cothon, onis; et cothonum, ni. 
Atqui cothon pro portu fossitio vix 
Latinum videtur: ita vocabatur par- 
va insula Carthaginis, quae viceni 
portus pra?bebat, et navaliahabebat. 
Strab. lib. vii. Factitia haec insula, 
et euripo circumdata, id est, canali 
manufacto. Forte Kwdaiv dicta voce 
Graeca, quod rotnnda esset instar po- 
culi. Ex illo portu Carthaginensi 
Cothone, alii, ut videtur, portus ma- 
nufacti sic dicebantur, si fides est 
Festo. Fossas etiam appellarunt La- 
tini. Hodie quoque apud Nannetes, 
portus fossa dicitur. Graecis x^P^- 
Spos. Sulmas. in Solin. 

s Catularial A catidus. Quod non 
longe ab ea immolarentur catuli, id 
est, canes, unde patet catulus de ca- 
nibus dici, quod pluribus exemplis 
firmavit Vossius : porro quod rufae 
cancs ad placandum caniculas sidus 
immolarentur, id aperte docet Festus 
in voce 'rutilae.' Dac. 

*> CatuUnani] Hanc Saturnionem 
Plauti fabulam respicit Plinius cum 
ait lib. XXIX. ' Catulinam adjiciali- 
bus quidem celebrem epulis fuisse 



Plauti fabulae sunt indicio.' Idem. 

• Catuhis'] Forsan prima notione 
catulus catenam illam signavit qua 
canes vincti : postea vero pro quovis 
vinculo sumi coeptus. Lucil. ' Cuui 
manicis, catulo, collarique, ut fiigiti- 
vum.' Dicitur etiam calellus. Plaut. 
Curcul. V. 3. ' Delicatum te bodie 
faciam cum catello ut accubes, Fer- 
reo ego dico.' Ubi non audiendiis 
Lambinus, qui banc differcntiam sta- 
tuit, wtcatellus parvum canem, catel- 
lum vero catenam significet. Nam 
catulus ct catellus canem et canis 
vinculum. Ut Graecis aKv\a^ (Yyova 
Kvvhs et Sio^iJihv ffiSTipovv notat. Catu- 
lus autem et canis pro vinculo, nt 
optime F^estus. Plaiit. Casin. ' Deos 
qiiaeso, ut quidem hodie tu canem et 
furcam feras.' Idem. 

^ Caudcca-} Lege, Caudea:. Ita 
etiam Plautus Rudente. Jos. Scal. 

Cuudeco!] Lege caudea;, ut optimc 
Scaliger. Caudca: cistelUe ex junco 
a similitudine cauda; cquinaj faclae. 
Plaut. Rudent. iv. 4. ' Cisteliam is- 
tic inesse oportet caudeam in isto 
vidulo.' Dac. 

' Caudicaria-] Naves sic dictae quod 



i 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. III, 



145 



Caviares "' hostiae dicebantur, quod caviae,'^ jd est, pars 
hostiae cauda tenus diceretur, et ponebatur in sacrificio 
pro collegio pontificura quinto quoque anno. 

Cavillatio" est jocosa calumniatio. 

Cavillura," cavillatio, id est, irrisio. 



17 Al. caie. Vid. Not. inf. 



NOT.E 



e candicibus, id est, crassiorilms ta- 
biilis fierent. Varro lib. iir. de vita 
Pop, Rom. * Quod antiqni plures ta- 
bulas conjunctas codices dicebant, a 
quo in Tyberi nave rodicarias appel- 
lamus.' Inde Caudicarii dicebantur 
ii qui caudicariis navibus frmnentum 
advehebant. Idem. 

" Caviares} Locus corruptus in se- 
quentibus. Legendum : ' Caviareshos- 
ticP dicebantur quod caviar pars hos- 
tiae cauda tenus dicebatur.' Manifes- 
tum est in equo Octobri, de quo hic 
agitur, partem secundum caudam dic- 
tam ' Caviar,' ut in bove, ' Paiaseam ;' 
in sue, ' offam penitam.' De equo 
Octobri, inquam, Festus intelligit : 
cnjus coda tanta celeritate inRegiam 
perferebatur, nt sanguis recens inde 
in focum stillaret. Fiebat auteni hoc 
sacrificium quinto quoque anno, ut 
non multo post sequitur: et Proper- 
tius refert : ' Qualia nunc curto lus- 
tra novantur eqiio.' Jos. Scal. 

Caviares hosticc] Lege cum ScaUge- 
ro: Caviares hoslice dicebantur, quod 
caviar pars hostice cauda tenus dicere- 
tur. Equum Octobrem inteiligit, qui 
in campo Martio mense Octobri 
Marti immolabatur. In eo pars se- 
cundum caudam ' caviar ' dicta, ut in 
bove, ' palasea;' in sue, 'offa penita.' 
Vide ' October equus.' Dac. 

° Cavillalio'] CaviUuri a cavere. Is- 

tud de jurisprudentibus dicitnr, cum 

consiliis snis nobis cavent, illud 

vere Leguleiorum et rabularum fo- 

Delph. et Var. Clas. Ponip. 



rensium proprium, cum tergiversan- 
tes tricas et morosas juris prsesti- 
gias effutiunt ad faliendum, unde 
cavillatio, frustratio, per fraudera ir- 
risio, caliimniatio. Et incavillatio per 
despectum irrisio infra Fest. Glossa- 
rium : ' caviliatio, ipiSpa, dirctTr?, irap- 
iyx^ipvcts.' i. Insidiae, fraus, conten- 
tio. Idem. 

" Cavillum'] Dictum a cavendo, 
xmoKopicTiKus. Propriumque est Le- 
guleiorum, et nioratorum verbum. 
Nani Jurisconsultorum proprium Ca- 
vere. Ovidius : ' Illo saepe loco ca- 
pitur consultus amore : Quique ahis 
cavit, non cavet ipse sibi.' Tibulius: 
' Hebc mihi quae caverem Titio, Deus 
edidit ore.' Hodie inepte, quw ca- 
nerem Tityo : nullo sensu. At Tibul- 
lus se prudentum more de amore 
publice responsurum cuilibet consu- 
lenti proponit. Quod ex sequenti- 
bus, et ex nomine Titii apparet: sed 
qui corruperunt, ignorarunt secun- 
dam et tertiam conjugationem ean- 
dem apud Veteres fuisse : ut igitur 
deminuerunt nomen in formulariis 
illis, Leguleios, non jurisprudentes 
vocantes, sic et verbum professio- 
nis : cum cavillare, non cavere eos 
dicebant, propter tricas, et morosas 
juris przpstigias. Sane ita esse vel 
unus Tertullianus satis dederit, qui 
in libro de corona ait: ' omnibus mo- 
dis cavillandum,' id est, cavendum : 
TravToius irepifpyaffTeoi'. Non ergo ob- 
scurum, quare in vitium verterit hoc 
Fest. K 



146 



SEXTl POMPEII FEST 



Cavitionem p dicebant, quam modo dicimus cautionem. 

Caulae'' a cavo dictae : antiquitus enim ante usum tecto- 
rum oves in antris claudebantur. 

Cavum'^ a chao dictum, ex ejus'^ inanitate. 

Celeres' antiqui dixerunt, quos nunc equites dicimus, a 
Celere interfectore Remi, qui initio a Romulo iis praepo- 
situs fuit, qui primitus electi fuerunt ex singulis curiis 
deni, ideoque omnino trecenti fuere. 

Celibari'9 basta* caput nubentis comebatur, quae in cor- 
pore gladiatoris stetisset abjecti occisique, ut quemad- 
modum illa conjuncta fuerit cum corpore gladiatoris, sic 
ipsa cum viro sit : vel quia matronae Junonis Curitis in 
tutela sint, quae ita appellabatur a ferenda hasta, qua; 



18 Ed. Scal. et ejus,— 19 Al. calilari. 



NOT^ 



verbum : cura genus hoc liominum 
male semper audierit. Glossarium 
vero: ' Cavillatio, ^veSpo, oTrtiTTj Trop- 
*7X*'P'J''''^'' •^''*' Scal. 

CaviUuni^ Idem quod cavillatio. 
Dac. 

P Cavitiimem'\ Plautus: ' Oppor- 
tune mihi cavita est hiec Epistola.' 
Jos. Scnl. 

Cavitionem] A caveo, cavitum, cau- 
tum ; cavitio, cautio. Plaut. Pseu- 
dol. II. 3. * Nam ipsa mihi Opportn- 
nitas non potuit opportunius Adve- 
nire, quam hacc cavita est mihi op- 
portune epistola.' Quanquam libri 
fere omnes habent non cavita, sed 
cavata. Quod satis placet : cavata, 
eruta. Dac. 

1 Caida:] A cavitate dictas vult 
Festus, Varro eliam. Sic Lucret. 
dixit ' caulas aetheris/ id est, cava 
cceli. Sed melius alii a Graeco aii\^, 
aula, addito c, caula. Servius ad illud 
IX. ^neid. 'Ac veluti pleno hipus in- 
sidiatus ovili Cum fremit ad caulas :' 
* Caulae, mnnimenta et septa ovium. 
£st euim Graecum uomen, cdetracto. 



Nam Graeci ouX^y vocant animalium 
receptacula.' Glossae Cyrilli : ' auAij, 
Tuv irpo^druv stabulnm.' Inde iu sa- 
cris aedibus et in tribunalibus septa 
quaB turbas prohibent caulas voca- 
mus. Quouiodo Grseci quoque auAas. 
Suid. ouA^ To vvv apxfiov KaXovyifvov. 
Nam apxi'^a eidem sunt to xt^P'** '''^'' 
Kptrwv. Secretaria scilicet judicum. 
Inde Glossae Isidori : ' Caules, can- 
celli tribunalis ubi sunt advocati.' 
Nam utrumque dicebant caules et 
cnulas, et furcilles et furciUas. Idem. 
>■ Cavum] Varr. lib. iv. de L. L. 

• Ego magis puto a chao cavum, et 
hinc ccelum.' Chaos a x'^'^ bio. Vide 

* cohum.' Idem. 

• Celeres'] A Celere interfectore 
Remi dictos multi consentiunt: sed 
non dubium est quin celer sit a Grjeco 
KfXrjs, eques qui privo equo currit. 
KeATjs, yEoiice KtKrip, celer. Idem. 

' Celibari hasta] Ovidius : ' Nec 
tibi, quae cupidae matura videbere 
matri, Comat virgineas liasta recurva 
comas.' Vide Plutarch. iu Quaest. 
Rom. qui ^opi,Tiov vocat. Idem. 



DE VERBORUM SIGNIFIC ATIONE LIU. III. 147 

lingua Sabinorum curis dicitur: vel quod fortes viros 
genituras ominetur : vel quod nuptiali jure imperio viri 
subjicitur nubens : quia hasta summa armorum, et im- 
perii est : quam ob causam viri fortes ea donantur, et 
captivi sub eadem veneunt, quos GraRci ioguuXwTovs ««» 
SoguxTJjTou; vocant. 

Celsus " ex Graeco xeA>jj eques dictus. 

Cenina^° " urbs, quae fuit vicina Romae, a Cenite conditore 
appellata. 

Censere ^ nunc significat putare, nunc suadere, nunc de- 
cernere. 

Censio ^ aestimatio : unde censores. Censio hastaria dice- 
batur, cum militi mulctae nomine ob delictum militare in- 
dicebatur, quod hastas daret. Censionem facere dice- 
batur censor, cum mulctam equiti inrogabat. 

Censores ^* dicti, quod rem suam quisque tanti aestimare 
solitus sit, quantum illi censuerint. 

Censui censendo ^ agri proprie appellantur, qui et emi et 
venire ' jure civili possunt. 



20 AI. Ctenina, et mox canite. — 1 Pro venire alii legiint vendi. 
NOT^ 

" Celsus] Non a «eAijj, ut vult Fes- Nam decreta per verbum censeo de- 

tns, sed a verbo antiqno cello, quod a elarantur. Cicero iii. Catil. ' Quo- 

KiWu, Taxios 0a5i^w, citus ambnlo. niam nondum est praeseriptum S. C. 

Ut a composito ' exceilo/ ' excelsus.' ex memoria vobis, Quirites, quid Se- 

Celsus est citus Horat. * Celsi praeter- natus censuerit, exponam.' Censeo 

cunt austera poemata Rhamnes.' Et etiam suadeo. Horat. Epist. xvii. 

in illo : ' Incedit citu' celsu' tolu- ' Ecce docendus adhuc quae censet 

tim.' Et Ovid. ' Celsns eques.' Glos- amiculns.' Idem. 

sarium, ' celsus, v\p-n\hs, /j.eTewpos, kt\- " Censio'\ Censio hastaria, cum cen- 

Kiv.' Leg. K€A7j$. Idem. sor ob delictnm militem hastam dare 

" Ceninal Al. CcBnina. Katvlvr). Steph. jnbebat, Et censio equitis erat cum 

et Halicarn. Caninenses Livio. In equus illi publice adimebatur ; et 

Latio ponit Plin. Idem. hoc Festus per multam intelligit. Id. 

y CcnscreJModopufarf.velariifran.* » Censores} Vide supra ' censere.' 

Terent. Adelph. iv. 2. ' Censen' ho- Idem. 

minem me esse ?' modo cestimare, ' in •• Censui censendo'\ Praedia censui 

censum referre,' ut ' censere popu- censendo dicebantur ea, quae essent 

hun.' Inde censor qui familiam et niancupi : quae habebant jus civile: 

bona civium recenset, et refert in quce subsignari apud aerarium, apnd 

tabulas publicas» Item decernere, censorera possent : ut auctor est CJ« 



148 



SEXTI POMPEII FESTI 



Centaurion "^ medicaraentum a Chirone centauro inventum. 

Centenarise ^ coenae dicebantur, in quas lege Licinia non 
plus centussibns, praeter terra nata, impendebatur : id 
est, centura assibus (qui erant breves nurarai ex aere)/ ^ 

Centenas pondo ^ dicebant antiqui, referentes ad libras. 

Centumviralia ^ judicia a centum viris sunt dicta. Nam, 



2 ' Circumscripta verba seinicirciilis videntur a Paulo adjecta, aut men- 
dosa esse.' Ant. Aug. Vid. Not. Scaligeri infra. 



cero in ea pro Caecinna : ' Neqne pos- 
sessiones, id est, agri, qui non raanci- 
patione sed usu tenebantur, censui 
censendo dici poterant, neque hoc 
uoniine in censum dicari.' Jos. Scal. 

Censui censendo agri] Qui proprie 
jure civili, lioc est, Romano, non au- 
tem alio, emi vendique possunt. Ci- 
cero pro Flacco : ' Queero sintne 
illa prxdia censui censendo.' Id est, 
quaero an illa praedia jure Romano 
emi vendique possint. Dac. 

•= Centaurion'] 'Graveolentiacentau- 
rea ' vocat Virgil. 'tristia' Liicret. 
quia, ut addit, ' suo acrem ex corpore 
odorem Expirant.' Est herbae genus 
a ('hirone centanro repertnm, unde 
Xeipcivwv et KfVTaipiov nominatur: liii- 
jus in curandis vulneribus vis tanta, 
ut cohserescere etiam carnes tradant, 
si coquantur simul. Pliu. lib. xxv. 
cap. 9. Vide Galenum. Idem. 

<> CentenaricE] Ultima clausula, 
quas pro Glosseraate est, addita est a 
barbaro truncatore : id est, centum 
assibus, qui erant hreves nummi ex 
asse. Haec sunt stigmata misello 
Festo ab illo erudito Longobardo 
Jnusta. Jos. Scal. 

CentenarioB ccena:] Legem tiilit Li- 
cinius, qua cautiini ne plus centussi- 
bus in ccenas iinpenderetur, prafter 
ea quae e terra nascerentur. Hujus 
legis memiiiit Lucil. ' Legem vitemus 
Licini.' Sed cave putes centuai seris 



NOTiE 

crenis sinoulis quibusvis diebus im- 
pensum fuisse, sed certis qnibusdam 
tautum diebus festis Gellius lib. i. 
cap. 24. ' Lex deinde Licinia lata 
est, qua; cum certis diebus, sicut 
Fannia, cenlenos a;ris impendi per- 
raisisset, niiptiis dncenos indulsit, 
ceteris diebus statuit a;ris tiicenos: 
cum et carnis aridoe et salsamenti 
certa pondera in singulos dies con- 
stituerit.' Vid. Macrob. lib. iii. cap. 
17. porro illi asses centnm : triginta 
et quinque tantum nostrae monetaa 
asses sive solidos efficiebant. Dac. 

^ Qui erunt breves nummi] H*c 
Pauli, non Festi snnt. Neqne enini 
Festus dixisset erant, cuin suo adhuc 
tempore et multo post iis adhuc ute. 
rentnr. Idim. 

^ Centenas pondo] Quin et addebant 
szepe libras, Centenas pondo libras. 
Varro, Livius, Gellius. Jos. Scal. 

Centenus pondo] Subauditur libras. 
Quam vocem addebant aliquando. 
' Centenae librae,' idem quod ' centeni 
aeris,' asses seilicet. Dac. 

s Centumviralia] Illa verba, 'quae, 
et cuiias dictae sunt,' non esse Festi 
existiiiio. Vide ' Curia.' Ant. Aug. 

Centumviralia judicia] l)e quibiis 
causis centum viri judicaverinf docet 
nos Cicero lib. i. de Oratore : ' Jac- 
tare se in causis centiimviralibus, in 
quibiis usucapioniim, tufelarnm, gen- 
tilitatum, agnationum, alluvionuni. 



DE VERBORUM SIGNIFIC ATION E LIB. III. 



149 



cuni essent Romas triginta et quinque tribus, quae et 
curiae dictse sunt,'' terni ex singulis tribubus sunt elccti 
ad judicandum, qui centumviri appellati sunt; et licet 
quinque amplius, quam centum fuerint, tamen quo faci- 
lius nominarentur, centumviri sunt dicti-' Centumviralia 
judicia, quae centumviri judicabant. 

Centuria ^ in agris significat ducenta jugera ; in re militari 
centum homines.^ 

Centuriata '" comitia (item curiata) ^ dicebantur ; quia po- 
pulus Romanus per centenas turmas divisus erat. 



3 ' Si recipere volnmus illa dno verba, item ctiriata, oportet, iit scribanuis 
per centurias et curius divisus erat.' Ant. Ang. Vid. inf. 



NOTyE 



circnmlnvionnm, nexornm, mancipio- 
rum, parietnm, luniinum, stillicidio- 
rum, testamentornm ruptoruni, ant 
ratorum, ceterarnmqiie rerum innu- 
merai)iliiiin jiira versantur.' Dac. 

^ QucB et ciiritB dictce sunt] Hic 
Festiis trihuin et curiam idem esse 
testatnr: quod verum est, et ante 
Servii regnum ha;c duo confnndeban- 
tur, ita ut qjii tribnm tantnm vel cii- 
riam appellaret, designaret utram- 
qne. Pessime igitur qui de hocce 
Festi loco disbitavere eo tantnm quod 
tribns curias vocaverit. De tribubus 
ct curiis vide sno loco. Idem. 

' Centumviri sunl dicti'] Sic, etsi 
triginta quinqiie essent ciiriie, usiis 
obtinnit ut trigiuta tantnm diceren- 
tur. Idem. 

■^ Centuria'] Primo centum jugernm 
erat centuria, unde et noinen, postea 
vero ducentorum, aliquando etiam 
plurium. Colnmell. lib. i. cap. 5. 
' Centnriam agri nunc dicimus ducen- 
torum jugernm modtim, oliin aiitem 
ab ceiitnm jugeribus vocabatnr cen- 
turia. Sed nunc duplicata nomen 
retinuit.' Idem Varro lib. v. * Cen- 
turia prima centum jugeribus dicta, 



post duplicata retinuit nomen.' Idem. 

' In re militari centum /towiines] 
Varr. lib. iv. ' Centuria militum qui 
sub uno centnrione sunt, quorum 
centenarins jnstns numerus.' Cen- 
turia; etiam aliqiint saeculis usurpatae 
snnt pro sexagenum niilitnm nnmero, 
quod notandum. Idem. 

m Centuriata'] Miium quam placu- 
erit huic Paulo nomen Curia : hoc 
enim omnibus rebus altribnit. Vnlt, 
Centnrias, Curias fnisse : item Tri- 
bus ipsas : ut in voce Centumviralia, 
et in voce Curia. Qnare snperius in 
voce Centumviralia, impactum Festo 
pittacium a Panlo iis verbis, qua 
curia dictce sunt. Item hic, item 
curiata : et in voce Cnria, quibus 
postea sunt additoi quinque. Qtiae 
omnia ea confidenlia tollere possu- 
mus, qua posita fuernnt. Lege igi- 
tiir: Centuriata comitia dicebantur, 
quia Po. Romanus per Centurias divi- 
suserat. Jos. Scal. 

Centuriata comiiia'] Sic dicuntur 
coetns qnidam ad quos in canipum 
Martium conveniebat tota civium 
multitudo per centurias distributa, 
suffragia vero ferebant singuli in suis 



150 



SEXTi POMPEII FESTI 



Centuriatus ager " inducenta''^ jugera definitus. Quia Ro- 
mulus centenis civibus ducenta jugera tribuit. 

Centurionus° antea, qui nunc Centurio ; et curionus et de- 
curionus dicebantur. 

Cercolopis^p genus simiae, quae ultimam partera caudae vil- 
losam habet. 



4 Alii hic et inf. ducena. — 5 Alii Cercalopex et Cercolips. 



NOT/E 



centuriis, ciini a consulibus vocaban- 
tnr. Haec verba (Ilem curiata) binc 
fuganda, ut optime monuit Scaliger. 
Neque enim eadeni curiata et centu- 
riata comitia. Illis populus Rom. 
per curias, non centurias, distributis 
cnriatim suffragium ferebat. Dac. 

" Centuriatus ager'^ Ager ducentum 
ugeruni, quein sic appellatum vuit 
habita ratioue centenorum civium 
quibus erat attributus ; non vero nu- 
raeri jugerum quibus constabat ; quod 
notandum. Hinc intelligendus Varro 
lib. I. de Re Rust. cap. 10. ' Antiquus 
noster ante belium Punicum pende- 
bat bina jugera, quod a Romulo pri- 
mum divisa dicebantur viritim, quae 
quod haeredem sequerentur, haeredi- 
um appellarunt, haec postea a centum 
centuria dicta.' Tamen propius ve- 
ro esse arbitror, agrum quamvis du- 
cenum jugerum, quod primis tempo- 
ribus centenorum tautum fuerit, cen- 
turiali nomen retinuisse. Idem. 

o Centurionus] Centenariae civium 
catervae praefectus, Curio: sive Cu- 
rionns, curiae praefectus, Chef d'une 
paroisse, Decuriosive Decurionus,qui 
decem equitibus praeest. Idem. 

P Ccrcolnpis] Legendum sine ulla 
controversia, Cercolips: hoc estSimia, 
quae caudam uon habet. jMartialis: 
' Si mihi cauda foret, Cercopilhecus 
erani.' Cercolips igitur opponitur 
Cercopitheco, et proprium Latinnm 
nonien habet, Cluna. At Festus hic 
nianifesto errat, qui putat a KfpKos, et 



Xiiror factum, ideo quod crassam, et 
viliosam ultimam caudiE partem ha- 
beret. Atqui talia non ab aliis no- 
miuibus, sed a verbis componuntnr : 
nt alyiXi^' irapa rh \elireo-6ai aiy6s. 
quod capra careat : quin et nulluin 
est genus talium Simiariim. Catullus 
quoque harum simiarum mentionein 
facit in epigrammate : ' et trepidas 
lingere Cercolipas.' Quam enim 
apertus sensus, omnes vident : quid 
enim foedius, quain nates Simiae, 
praesertim Cercolipis ? Politianns 
tamen maluit Carbalinas. Quod ipse 
non excogitavit. Sed ita in manu- 
scriptis viderat. Ita enim habet ma- 
nuscriptus Catullus clariss. et erudi- 
tissimi Ciijacii, J. C. ac senatoris am- 
plissimi. Sed non defuerunt, qui in 
Politiano candorem animi require- 
rent. Quod docti viri hic substitnunt 
Cercalopex pro Cercolips, ut quod in- 
geniose excogitatum sit laudamiis, 
ita quod alienum a Festi sententia 
rejicimus. Jos. Scal. 

Cercolopis} Legendum Ccrcolips, iit 
bene Scaliger: sed fallitiir Festus 
qui piitat dici a KtpKos cauda, et Afiroi, 
pinguedo, quod caudam pinguem ha- 
beat, et villosam ; dicitiircnim cerco- 
lips, qui caudam non habeat, aKfpKos, 
et verbo Xeiirw, linquo. Ut alyiAi\p 
petra dicilur iraph rh KfiwfffOai alyhs, 
quod capris <iestituta sit, rh cercalo- 
pcx, qiiod a viris doctis orae ascriptiim 
fuerat, quia Festi sententiie adversa- 
tur, rejiciendutn. Dac, 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. III 



151 



Cercopa'' Grseci appellant lucrari undique cupientem, qua- 
si Kephvoi, quem nos quoque lucrionem vocamus. 

Cereos ' Saturnalibus muneri dabant humiliores potentiori- 
bus, quia candelis pauperes, locupletes cereis uteban- 
tur. 

Cermalus' locus in urbe sic nominatus. 

Cernuus* calciamenti genus. 

Cerritus " furiosus. 



NOTiE 



1 Cercopa] Qnid habebat in animo 
Festus, aut Verriiis, cum haec scribe- 
ret? quae enim cognatio T(p KtpKa, et 
rtf KepSei? KepKwins a Graecis Travovp- 
yoi dicuntur. Ejusque rei causam 
petunt ab historia. Jos. Scal. 

Cercopa] Festus videtur deducere a 
KfpSos, iucrum, vel a Grapco «epSos et 
Latino cnpio, quasi cerdocupis : raerae 
nugsp. Kep/cftnf/ Grjpcum est, et ex- 
ponitur animal magnam habens cau- 
dam, id est, vulpes, a cujns astutia 
homines fraudulenti cercopes dicti. 
Unde et nata fabula de Cercopibus 
populis qui Jovis ira in simias, qnas 
Graecis irterjKot, et in insulas delati iis 
Pithechusaruninomcn dedere. Ovid. 
Metamorph. xiv. ' Quippe Deum ge- 
nitor fraudem et perjiiria quondam 
Cercopum exosus, gentisque admissa 
dolosae, In deforme viros animal mu- 
tavit, utiidem Dissimiies homini pos- 
sent similesque videri.' Dac. 

«■ Cereos] Lucemas cera illitas, quas 
Festus opponit candelis quae pice il- 
linebantur. Potentioribus cereos da- 
bant humiliores Saturnalibus, de mo- 
re scilicet ; illis enim diebus munera 
per totam urbem commeabant. Vide 
Martial. lib. iv. Epig. 46. et 89. 
Idem. 

» Cermalus'] Varro lib. iv. * Ger- 
malum a germanis Romulo et Remo, 
quod ad Ficum Ruminalem hi inven- 
ti.' Plutarch. in Romiilo, Germalum 
olim a germanis, postea Cermalum 



dictum esse scribit. Vide Septi- 
montium, et Matrem Matutam. Ant. 
Aug. 

CfmaZus] Palatini montis parsquae 
forum versus, Kepna\6s. Plut. in vita 
Romuli. Scribitur et Germalus, C 
mutato in G. Dac. 

« Cerymus] Lucilius : ' Cernnus ex- 
templo plantas convestit honestas.* 
Ful. Ursin. 

Cernuus] Calciamenti genus esse 
male putavit Festus hocce Lucilii 
versu deceptus ex Satir. lib. iif. 
' Cernuus extemplo plantas convestit 
honestas.' Ubi cernuus nihil aliud est 
quam inclinatus, quasi quod terram 
cernat. Vide Nonium. Deceplus 
etiam Isidorus qui ait, ' Cernui socci 
sunt sine solo.' A cernuus dictus 
Cernulus. GIoss. Isidor, ' Cernuius 
in capite ruens.' Glossarium : * cer- 
nuli, ir€Tai'pitrTai.' ' Cernulus,ireTou- 
pio-T^s.' Idem. 

" Cerritus] Cereriti, cerriti, et lar- 
vati, malesani, Cereris ira et Larva- 
rum incursione animo vexati. Plaut. 
Menaech. v. 4. ' Num larvatus est 
ille aut Cerritus ? Fac sciam.' Et ita, 
puto, proprie dicebantur qui sibi 
Cererem et Larvas vidisse videban- 
tur, ut Nymphati qui Nymphas, 
Vide ' Larvati.' Glossarium, ' Ceri- 
tiis, vapeixnavns, Ttape^KpdpaKTos.' Male 
sani, commoti. Ubi nihil mutan- 
dum. Vide Hesych. in irapep.tpdpaK- 
Tos, Idem, 



152 



SEXTl POMPEII FESTI 



Cerrones ^ " leves et inepti a cratibus dicti ; qiiod Siculi ad- 

versus Athenienses cratibus pro scutis sunt usi, quas 

Graeci ysppag appellant. 
Cervaria ^ ovis, quae pro cerva immolabatur. 
Cervus/ quod xipura, id est, cornua gerat, dictus. 
Cespes ^ est terra in modum lateris caesa, cum herba, sive 

frutex recisus et truncatus est. 
Cesticillus ' ^ appellatur circulus, quem superponit capiti, 

qui aliquid est laturus in capite. 



6 Alii libri habent Coiigerrones, et mox pro stratis. — 7 Alii Cestillus. 



" Cerrones] Vide ' Gerrae. 
Aug. 

Cerrones'] Inde Concerrones et Con- 
cerroB. Luciliiis : ' TapuUam legem 
rideiit concerrae Opinii.' Jos. Scal. 

Cerrones] Pro Gerrones, G mutato 
in C. Sic autem dicti a gerris, crati- 
bns vimineis, quibus pro sculis nsi 
Siculi, et ab Atheniensibus irrisi, nt- 
pote qni se re parum idonea tntaren- 
tur, nnde factum est nt inepti et le- 
ves homines Cerrones bodieque di- 
cantur. Aliler tamen idem Festns 
infra in voce gerrae. Inde ' conger- 
rae ' et ' congerrones,' vel ' concerro ' 
et 'concerrones,'sodalesdicli. Varro 
lib. VI. ' Congerro a gerra, et Grae- 
cum est et in Latina cratis.' Vide 
' sodales.' Dac. 

y Ceriaria] Cerva mactabatnr Dia- 
nae. Ovidius: ' Quae seniel est tri- 
plici pro virgine cscsa Dianae, Nunc 
quoque pro nulia virgine cerva cadit.' 
Cum ea non erat, succcdaneam ejiis 
mactabant ovem, qnas ob id Cervaria 
ovis dicebatnr. Jos. Scul. 

Cervnria] Jam alibi monnimus Ve- 
teres, cuni vera sacrificiis adhibere 
non poterant, alia quaedam vero ab- 
scntium nomine insignita substituere 
solitos fuisse. Sic cum cerva deerat 
quae Dianae mactaretur, succedaneara 



NOT/E 

Ant. 



ejus ovem niactabant, quae idcirco 
cervaria ovis dicebatur. Dac. 

^ Cervus] Idem Varro lib. iv. 
' Cervi quod niagna cornua gernnt, 
mnlato G in C, ut in multis, quasi 
gerui.' Sed potius a Graeco Kspahs 
dictos putem atrh tuv Kepdraiv. Idem. 

a Cespes] In niodum lateris. Prop- 
terea elegantissime a Graecis verti- 
tur xop^r^^^^^v^o^i xop^ri^i^^os, TrKlvOos. 
Male, xop^r^^oKos, irAridos. Jos. Scal, 

Cespes] Virg. i. Eclog. ' Panperis 
et tugnri congestum cespite cnlmen.' 
Ubi Serv. ' Cespite, id est, herba 
cum propria terra evulsa.' A cado 
dictus ctspes quod frntice nndiqne 
reciso qiiadratam lateris fignram re- 
ferat. Inde in Glossario : ' cespes, 
XopT6iT\tv0os, x<'P''''^'3oA.os, ir\rjOos.' 
Leg. xop^ri&i^^os, irxivdos. Later her- 
bae, gleba cum herba avnlsa, later, 
&c. Dac. 

•> Cesticillus'] Vide ' Arcnlum.' Ant. 
Aug. 

Cesticillus] A cestus, id est, cingn- 
Inni, cesticulus, unde cesticillus. Vide 
* caestiis.' Emendabat Salmasiiis 
Cercitillus, a voce cercites, circuli. 
Varr. lib. v. ' Ut parvi circiili annn- 
li, sic magni dicebantur circites anni.* 
Dac. 



DE VERBORUM SIGNIFICATION E LIB. III 



153 



Chalcidicum *^ genus cedificii, ab urbe Chalcida ^ dictum. 

Chaos'' appellat Hesiodus confusam quandam ab initio 
unitatem hiantem, patentcmque in piofundura : ex eo et 
Xulvuv Graeci, et nos hiare dicimus. Unde Janus de- 
tracta aspiratione nominatur, ideo quod fuerit omnium 
primus, cui primo supplicabant* velut parenti/ et a quo 
rerum omnium factum putabant initium. 

Chi!o§ dicitur cognomento a magnitudine labrorum. Cilo, 
siae aspiratione, cui frons est eminentior, ac dextra si- 
nistraque veluti 9 recisa videtur. 

Choenica,'' mensurae genus. 



8 E(i. Scal. Chalcidica.—9 Eadem Ed. veliU. 



NOTiE 



«: Chalcidicum'} Vitniv. lib. v. c. 1. 
' Sin antem locus erit amplior in 
longitndincm, chalcidica in extremis 
constituantnr.' Isidor. * Chalcidi- 
cum foris deambulatorium, quod et 
peribulum dicitur et iterum.' Idem 
quod Maniamim. Galli vocant hal- 
con. Vide 'Maeniana.' /dm. 

<* Chaos'] Vastus et confnsus hiatus 
ab initio creatns : Hesiod. "Hroi fxiv 
irpdirKTra xabs ^eVeT'...' Certe quidem 
initio chaos creatnm est.' ' Unita- 
tem hiantem,' vocat Festns de qua 
Ovid. Met. i. ' Unus erat toto natn- 
rae vnltus in orbe, Quem dixere 
ehaos.' Et ii. de arte: 'Unaque erat 
facies, sidera, terra, fretum.' Ex 
illo Euripid. in Menalippa : 'O 5' ou- 
pav6s T€ yaM r ^f ixop(p)) fxia. ' Cog- 
luni et terra erat una facies.' A chao 
Graeci x<»''''«"') et nos hiare dicimus, 
unde et Hianus, detracta aspiratione 
Janus, sicdictus quod primusDeorum 
sit, et ex eo omninm, velnti ex chao, 
ducatur initium. Idem. 

« Cui primum supplicabantl Ma- 
crob. lib. i. Sat. cap. 9. ' Jannm qui- 
dem solem denionstrarl volunt . . . 
qui exoriens aperiat diem, occidens 



claudat ; invocarique primum cnni 
alicui Deo res divina celebratur, ut 
per eum pateat ad illum Deum, cul 
immolatur, accessus: quasi preces 
supplicum per portas suas ad Deos 
ipsetransmittat.' Idem Ovid. i.Fast. 
Idem. 

f Velut parenti] Ideo et pater ad- 
debant : Jane Pater. Virg. Horat. 
&c. Idem. 

e Chilo'] Graeci interpretantur -rrpo- 
Kf<paXov. Jos. Scal. 

Chilo] A Grreco xe'^»' labruni. 
Idem Charisius lib. i. ' Cilones dicnn- 
tnr quorum capita oblonga et com- 
pressa sunt. Chilones autem cuni 
aspiratione ex Graeco,a labris impro- 
bioribus, quae illi X^''^V, "nde chilo- 
nes improbins labrati.' Dac. 

h Chcenica] XoiVi|, chcenix, semi- 
modins. ' Sextarium ' Gaza vertit, 
Contiuet tres cotylas, ul ait Pollnx. 
Cotyla auteni continet uncias trede- 
cim et dimidiam. Chcenix ergo ca- 
pit libras tres et uncias quatuor cum 
dimidia. ' Demensum' Terentio di- 
citnr, quod singulis diebus servis da- 
batur in cibum, unde et Tjixiporpo^iov 
Graecis dicitur. Idem, 



154 



SEXTI POMPEII FESTI 



Choragium,' instrumentum scenarum. 

CiBUS'^ appellatur ex Graeco, quod illi peram, in qua ci- 

bum recondunt, x»|3cot«ov •" appellant. 
Cicatricare,' cicatricem inducere. 
Ciccum ■" membrana tenuis malorum punicorum. 
Cicindela " genus muscarum, quod noctu lucet, videlicet a 

candore. Unde etiam candelabra putantur appellata. 
Cicuma " ° avis noctua. 
Ciere,P nominare. 
Ciliumi est folliculus, quo oculus tegitur: unde fit super- 

cilium. 



10 Alii Ki/3os. Vid. inf.— 11 A.\. cucuma, a.]. cecuma, a\. ciccaha. 



NOTyE 



' Choragium'] Eo nomine intelli- 
giintur ea omnia qnibus scenaa or- 
nantur. Plaut. in Prol. Capt. ' Nam 
lioc pa-ne iniquum est comico chora- 
gio, Conari <le subito nos agere tra- 
goediam.' Idetn. 

^ Cibus] Orus Milesius in Etymo- 
logico apud me manuscripto Ki^wThs, 
inquit, SxpftXf 5ia rov ei St<pd. Sia tJ> 
KUffdai 4v auTp, &c. "ifTois 5e irapa t^ 
Ktfios yeyovfv, h ffrjixalvu t^v rpocpiiv' 
Kol Kifitats r) ir-fjpa, ^ t) Ki^anhs, irapa rh 
Kilaeat eKiir))v ^6aiv. Ful. Ursin. 

Cibus'] A Graeco Klfios, pera, nam 
ita legendum loco rov Kt^driov plu- 
ribus ostendit Voss. In Ms. erat Cj/- 
bon. Dac. 

' Cicatricare] Cicatricem inducere, 
de vulnere dicitur : cum obducitur 
et obcaecatur. Idem. 

n» Ciccum'] Varro lib. vi. Ling. Lat. 
habet cicum. Ful. Ursin. 

Ciccmn] Glossarium: * Ciccum, 
pous uju^j'.' Isidori Glossae : ' Cic- 
cum, mali granati membrana.' Vide 
Varronem, et Conjectanea nostra. 
Jos. Scal. 

Ciccum] Varro : * Cicnm dicebant 
membranam tenuem quae esl in malo 
Punico.' Dac, 



° Cicindela] AaiJtirvpis. Giossarium. 
Jos. Scal. 

Cicindela] A cis et candeo, unde et 
candela et candelabrum. In Ms. pro 
candore legitur candela. Sed imme- 
diate a candto, unde ' candor,' ' can- 
dela,' quomodo a Atl/UTrai splendeo Xa/*- 
TTvpls Greecis dicitur. Dac, 

o Cicuina] Isidori Glossae : ' Cecu- 
ma, noctua.' Jos. Scal. 

Cicuma] Multum variant lectlones : 
al. cucuma, al. cecuma. Voss. legen- 
dum putat ciccaba, vel ciccuba : qnod 
noctna Graecis KtKKdfir] dicatur. Sed 
omnino legendum cicuma ; nam et 
Graccis etiam Ki/cu/uly dicitur. Schol. 
Aristoph. in opviQ. in voce KtKKa^av' 
ras yXavKas ovrai <puve7v \eyovfftv. '66fv 
Kal KtKKd^as ai/ras Ktyovjtv. olSe KiKf/ii- 
5as' ws KaWinaxos, Kapr ayaO^ KtKVfiis. 
1. ' Noctnas ita aiunt clamare: unde 
eas ciccabas dicunt. Alii Cicumas : 
ut Callimachus, Valde bona cicuma.' 
Dac. 

p Ciere] Vocare, Virg. * quo non 
praestantior alter iEre ciere viros, 
Martemqne accendere cantu.' Iteni 
niovere. Idem : • Bella cient.' Idem. 

T Cilium] Glossarium : ' Cilia, vnii- 
pta,' Lege, virwnta. Palpebras intel- 



DE VERBORUM S[GN IFICATIONE LIB. III. 



155 



Cillibae/ mensae rotundae. 

Cimbri' lingua Gallica latrones dicuntur. 

Cimmerii ' dicmitur homines, qui frigoribus occupatas ter- 
ras incolunt, quales fuerunt inter Baias et Cumas, in ea 
regione, in qua convallis satis eminenti jugo circumdata 
est ; quae neque matutino neque vespertino tempore 
sole contejritur. 



NOTiE 



ligit. Jos. Scnl. 

Ciliujri] Festo consentit Isidor. lib. 
XI. cap. 1. ' Ciiia,' inqiiit, ' sunt teg- 
iiiina, quibus cooperiuntui- oculi, et 
dicta ciiia quod celent oculos, teganl- 
que tuta custodia.' Sed proprie ci- 
lium est crepido superioris tunicae, 
unde pili exeunt. Unde supercilium 
quod supra cilium est. Dac. 

•■ Cilliba^l Dicitur et cilibantum : 
Varro lib. iv. * Mensa rotunda no- 
minabatur cilibantum, ut etiamnum 
in castris : id videtur declinatum a 
Graeco, a-n-h tov kvKikos.' Verum in 
etymo faliitur Varro. Nam cillibiB 
dicta» aGrEecoKtAA.t)3as, mensatripes, 
snpra quam antiquitus bello redeun- 
tes clypcos reponebant. Aristoph. in 
Acharn. Tovs KtWlPavTots olo-e, iraT, ttjs 
acrviSos. ' Ciliibantes atfer, puer, cly- 
peorum.' Ubi Scholiastes : KiAA(/3ai'- 
Tas, TpKTKfXrj Tiva aKevdaixaTa, i(p' wv 
eiriTideaffi ras affTridas, i-ireiSav Kdixwffi 
voKenovvTes. Id est, ciliihantas, ta- 
bulas quasdam tribus pedibus fultas, 
supra quas clypeos ponunt qui bel- 
lando defessi suut. Ab harum simi- 
litudine poculorum mensae cillib(B 
etiam dicta?. Idem. 

' Cimbri] AricrTpiKol sane, Kal irXavr)- 
Tej fuerunt. Sed non magis Cimber 
latronem significat, quam Isaurus pi- 
ratam ; Ambro, dissolutum, ac vora- 
cem ; Opicus, obscoenum. Sed quia 
tales fuerunt eae nationes, de earum 
uomine vocamus, qui tales sunt. Jos. 
Scal. 

Cimbri] Germaniae Scptemtriona- 



les populi, qui cum hnc et ilinc prae> 
dabundi vagarentur, inde factum est 
ut Germanica et Gallica lingua la- 
trones Cimbri dicerentur. Dac. 

' Cimmerii] Cimmerios in Campa- 
nia circa Baias et Cumas prope lacum 
Avernum testantur Lycophron, Si- 
lins, Eustathius, Ephorns, et ex eo- 
dem Strabo, Plinius, Marcianns, et 
alii. De iis intelligendus locus Ho- 
meri Odyss. A. "EvBa Se Ktfjiixepiwv 
avSpoiv Stj/uJs t€ itJAis Te, 'He'pt Kol ve- 
(peAr) KeKa\vixii.evoi, oiiSe itot' avTovs 
'HeXtos (paeOaiv imSepKeTai aKTiveffcriv... 
'AA\' irTt vv^ oKo)] TeTarai. ' Ibi autem 
Cimmerium virornm populus et urbs, 
Qui aere ct nebulis tecti, neque un- 
quam eos Sol lucidus illustrat radiis 
Sed desuper nox tristis obtenditur.' 
Ulysses enim, ex Circe» insula mane 
discedens, vento secundo sub vespe- 
ram ad Cimmeriorum oram appulit. 
Quod probat de Cimmeriis Scythis 
circa Bosphorum non posse intelligi : 
sed audi Scrviuin ad illud vi. yEneid. 
' quando hic inferni janna regis Di- 
citur et tenebrosa palus Acheronte 
refuso.' ' Acheron,' inquit, ' fluvius 
dicitur Inferornm, quasi sine gaudio : 
sed constat locum esse haud longe a 
Baiis undiqne raontibus septum,adeo 
ut nec Orientem nec Occidentem So- 
lem possit aspicere, sed tantum me- 
dium diem. Quod autem dicitur ig- 
nibus plenus, haec ratio est : omnia 
vicina illic loca calidis et sulphuratis 
aquis scatent : sine gaudio autem 
ideo ille dicitur locus, quod necro- 



15(5 



SEXTl VOMPFAl FEST£ 



Cincia," locus Roraas, ubi Cinciorum monumentum fuit. 

Cincta flaminica " veste velata. 

Cingulo^ nova nupta piaecingebatur, quod vir in lecto sol- 
vebat, factum ex lana ovis : ut sicut illa in glomos sub- 
lata conjuncta inter se sit, sic vir suus secum cinctus 



mantia, vel sciomantia, iit dicnnt, non 
nisi ibi poterat fieri ; qnae sine liomi- 
nis occisione non fiebat : nam et JE- 
neas illic occiso Miseno sacra ista 
complevit, et Ulysses occiso Elpe- 
nore, qnanquam fingatur in extrema 
oceani parte Ulysses fuisse ; quod 
ipse Homerus falsum esse ostendit 
ex qualitate locorum qnae commemo- 
rat, et tempore navigationis. Dicit 
enini enm circa unam noctem navi- 
gasse, et ad locnm venisse, ubi sacra 
perfecit. Quod de Oceano non pro- 
ccdit, de Canipania manifestissimnm 
est.' Inde autcni Cimmerios a tene- 
bris nomen liabere Plia?nices fabnlati 
suut, ut optinie notavit Doctiss. Bo- 
cbartus in Chanaan, lib. i. cap. 33. 
quia cimmer eis est nigrescere. Unde 
' cimrir tenebrarnm atror.' Jdem. 

" Cincia'] Ad portam Romanam, 
qui locus ab antiqnis appellari soli- 
tus ' slatuae Cinciae.' Quod ibi ejus 
familiae sepulcbrum fnit. Vide ' Ro- 
nianam portam.' Idem. 

* Cincta jlaminica'] Flaminicas nisi 
velatas nefas erat conspici. Qnare 
assidue fianieum gestabant. Vide 
flameo. Cincta igitur Flaminica, qna; 
caput cingebatur flameo, quod fla- 
meum bic vestem vocat, ut infra in 
* flameo,' ' vestimentuni.' Idem. 

y Cingulo'] Varro ' yepovriSiSaarKo.- 
X(fi: Novos maritos tacitus taxim nx- 
oris solvebat cingnlnm.' Idem zona 
dicebatur Catnl. ' Quod zonam sol- 
vit din ligatam.' Unde ' zonam sol- 
vere ' pro devirginare. Idem. 

^ Ilerculaneo nodo] Id est, arctissi- 
mo. Vide Erasm. Hnnc repraesen- 
tant iu Mercurii virga Dracones me- 



NOT.i: 

dia corporis parte mutuo implicati. 
Macrob. ' Hi Dracones, ' inqnit, 
parte media voiuminis suiinvicem 
nodo,quem vocant Herculis, obligan- 
tur, priuiaeqne partes eonim,retiexaB 
in circulum, pressis osculis ambituui 
circuli jnntrHnt,et post nodum caudae 
revocantur ad capnlnui caducei, or- 
natnrqne alis ex eadem capnli parte 
nascentibus.' Hnjusce rei rationem 
exponit Atbenagoras, in Oratione 
qua? inscribitnr legutio ad Impp. An- 
toninos: Kat oti (de Jove loqnitnr)TV 
IJ.r]repa 'Peav airayopevovffav avrov rhv 
yaixov iSiwKe. ApaKalvas 5' auTJjs yf- 
vofxevTjS, Kttl avrhs iis SpaKovTa fj.eTa$a- 
Awv, crvvSrjffas aMp> r<f> Ka\ovfjievcf> 
'lipaK\eoTiK<f afji.fji.art, ff.iyr)' rov axhf-<'-' 
ros rrjs fii^eois avu^oXov i) rov 'Epfxov 
^a$56s. i. 'Persecntus antem' (Jn- 
piter) ' Matrem Rbeaui illius con- 
cnbitns recusantem, cuni scse ilia in 
Dracaenam convertisset, ipse sese 
pariter in Draconem commutavit, et 
cum illa mistus est : cujns mistur<e 
scbema et symboliim virga IMercnrii 
est.' Et inde forsan nodns ille in 
nuptiis celebratus. Quamvis nibil ve- 
tat cum Festo propter omen factnni 
intelligcre cum Hercules qninqua- 
ginta sororibus nodnm solvisset. Ne- 
qne in nuptiis tantum, sed alia quo- 
que in re religiosnm ac sacrum uo- 
dum illum fuisse ex Veteribus cer- 
tum est. Ut in vnlneribns praeligan- 
dis, Plin. lib. xvviii. cap. 6. ' Vnl- 
nera nodo Herculis praeligare, mirnm 
qiiantum ocyor mediciua est. Atque 
etiam quotidiani cinctiis tali uodo 
vim quautam utilem babere dicun- 
tur.' Idem. 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. III. 157 

vinctusque esset. Hunc Hcrculaneo nodo ' vinctum vir 

solvit ominis gi-atia : ut sic ipse felix sit in suscipiendis 

liberis, ut fuit Hercules, qui lxx. liberos reliquit.^ 
Cingulos appellabant homines, qui in his locis, ubi cingi 

solet,'^ satis sunt tenues. 
Cinxise'* Junonis noraen sanctum habebatur in nuptiis, 

quod initio coujugii solutio erat cinguli, quo nova nupta 

erat cincta. 
Circanea '^" dicitur avis, quae volans circuitum facit. 
Circites,*^ circuli ex sere facti. 
Circumhivium ^ jus pra^.diorum. 
Cispius mons ^ in urbe Esquiiinae regionis de nomine cujus- 

dam hominis '+ dictus. 
Cisterna § dicta est, quod cis inest infra terram. 



12 ' Iri Ms. meliiis ubi cingi solent.' Pac— 13 Alii Circenda.—U Pio cu- 
jusdam hominis alii liabent Cispii Anagnini. 

a Qui LXX. liberos reliqidtl Mul- <= Circanea'] Sic generatim aves om- 

to plures numerantur filii Hercnlis, nes dictas puto quae praedam circum- 

sed eos omnes, de quibus liic Festus eundo Instrant, ut milvus aliaeque 

loquitur, ex quinqiiaginta sororibus aves rapaces, a circando, circumeun- 

Tbestii fiiiabus suscepit. VideApol- do. Idcm. 

lod. lib. II. Idein. ^ Circites] Non soliim circuU ex 

b Cinxia:] Tamen Varro apud An- apre facti, sed et quivis alii circuli. 

gustinum de Civit. lib. iv. cap.ll. Vide ' Cesticellus.' Idem. 

ait ' Virginensem Deam fnisse, cui « Circumluvium] Cum parte aliqua 

virgines solvebant zonam.' Eandem divisum flumen agrum alicujus ita 

Fortunam Virginalem vocabant. Ar- ambit, ut inferius unitum illum in 

nobius : ' Virginum togulas Fortunam insulae formam redigat. ' Circumlu- 

defertis ad Virginalem.' Nam nup- vionem ' vocat Cicero. Idem. 

tiarum tempus virginibus idem erat f Cispius mons] Eum inter Esqui- 

ac pueris tyrocinii dies. Eo enim lini colles numerat Noster, unde et 

tempore fcEminse praetextum depo- Esquilinnra raontem Cispium et Op- 

nebant. Jos. Scal. pium dictum volunt. Vide ' Septi- 

Cinxia:] Juno nuptiis praesidebat. montio.' Diversum tamen facere 

Ovid. ' Junonemque toris quze prae- videtur Varro lib. iv. 'Esquilinus 

sidet aita maritis.' Unde pronuba Sexticeps. Cispius mons Septiceps 

dicitur et jugalis. Virg. iv. /Eneid. apud aedem Junonis Lucinae ubi lE- 

' prima et Tellus et pronuba Juno ditumus liabere solet.' Idem. 

Dant signum.' Et alibi : ' Junoni e Cisterna] Quod sit cis terram, 

ante alias, cui vincta jugalia curae.' quasi cisterrena. Sed magis placet 

jjac. esse a cisla. Quae sacculum, crurae- 



158 



SEXTl POMPEII FESTI 



Citeria'' appellabatur effigies quffidara arguta, et loquax, 
ridiculi gratia, quae in pompa' vehi solita sit. Cato inM. 
Caecilium :'^ Quid ego cum illo dissertem amplius, quem 
ego denique credo in pompa vectitatum ire "^ ludis pro 
citeria, atque cum spectatoribus sermocinaturum 1 

Citimus,'' extremus. Uls enim facit ultra, ultimus : cis, 
citra, citimus. 

Citior' comparativum a cito. Plautus: Nullam ego'^ 
rem'" citiorem apud homiues esse, quam famani reor. 

Citrosa " vestis appellata est a similitudine citri. 



15 Al. Ccelitms, teste Scaligero.— 16 Scal. et Uac. legendum monent 
tectitatum iri. — 17 Ed. Scal. ergo. 



NOTiE 



nam signat. Cista, cisterna, aqiiae 
receptaculiim, vini etiam ; fossa e- 
iiim ad vinum recipiendum cisterna 
dicitur. Idem. 

h Citeria} In tanto Veterum silen- 
tio vix dici possit, nec quo tempore, 
nec quo modo efSgies ista gereba- 
tur. Licet tantum suspicari bomi- 
nem fuisse, qui se pro citeria locabat, 
ut alius apud Plaulum pro manduco, 
et ante triumphantium currum prse- 
cedere fuissesolitum. Quin et illum 
plane intelligit Livius de iEmilio tri- 
nmpbante : ' Totum agmeu claude- 
batur a quodam qui inepta gesticula- 
tione risnm oninibus moveret, hosti- 
bus illuderet, eosque virtutis Roma- 
nae et suae temeritatis aduioneret.' 
Neque praitereundum non deesse 
qni bominem istum non esse citeriam 
dicant, sed picturas ferre quae citerice 
dicebantur. Sed eos abunde refellit 
superior locus Livii. Neque vero 
citeria et manducus soli currum tri- 
umphantium prsecedebant. lu par- 
tes veniebat anus, quae Petreia dice- 
batur. Vide 'Petreia.' Idem. 

' In pompa} TriumpLali, ut supra 
diximus. Idem. 

^ Citimus} Declinabantur olim, 



Cis, citis : UIs, ultis. Pomponius 
de origine juris dixit, ' ultis Tibe- 
rim.' Dixit et Varro alicubi. Jos. 
Scal. 

CJtiffius] A cis etcitra, unde citer, 
citerior, citimus ; ut ab uls, ultra, 
ulter, ulterior, ultimus.' Cilimus est 
extremus, sed qui proximus nobis 
est. Quanquam et eum signare po- 
test, qui nobis sit remotissimus : 
nam et cis pro ultra posilum invenias. 
Declinabantur olim cis, citis, uls, ul- 
tis. Vide ' uls.' Dac. 

' Citior] Vide Macrob. lib. iir. 
cap. 19. qui Naevium luijus vocis 
laudat auctorem. Idem. 

"> Nullam ego rem] Haec ex amis- 
sis Plauti conioediis. lutegram Gno- 
inen sic Virgil. ' Fama malum, quo 
non aliud velocius ullum.' Idem. 

n Citrosa] Naevius, 'pulchramque 
ex auro, vestemque citrosam.' Fes- 
tus vult ita dictum, quod sit undatiin 
crispa. At Macrobius, quod poma 
citri vestibus insererentur, ad odo- 
rem concipiendnm. In quo licet vi- 
dere Veteruin inconstantiam. Nani 
alia est citrus, ex qua mensae fie- 
bant ; alia, quae poma habet, quam 
Medicam vocarunt. Quain cuiu di» 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. III. 



159 



Civicam coronam ° civis salutis suse causa servatus in prae- 
lio dabat, quae erat ilignea frondem habens perennem. 

Clacendix,'^p genus conchae. 

Clam ^ a clavibus dictum, quod his, quae caslare volumus, 
claudimus. 

Claritudinem/ claritatem. 

Classes' clypeatas antiqui dixerunt, quos nunc exercitus 
vocamus. 



18 Alii Calcendix. Vid. Not. inf. 



NOT/E 



cant eandem esse cum Homeriea 
Thyia, ipsi viderint. Vix enim et 
Virgiiianis temporibtis non solum Eu- 
ropaB, sed et Asiae niinori cognita 
erat. Jes. Scal. 

Citrosa vestis] Naevius : ' Pulchram- 
que ex auro vestenique citrosam.' 
£am Festus itadictam vult, quod sit 
undatim crispa, ut citri arbores, qui- 
bus praecipua dos est, si venae cris- 
pae, ut ait Pliuius. Macrobius vero 
lib. Sat. cap. 16. quod poma citri 
vestibus iusererentur, ad odorem 
concipiendum : pro quo facit Plinii 
locus : ' Pomum ipsum non mauditur,' 
(de Assyrio, id est, citreo pomo lo- 
quitur,) ' odore praecelljt, folioruni 
qnoque, qui transit in vestes uua 
conditus, arcetque animalium noxia.' 
Quod Latini ' citrum.' Homerus 
eiov, et quas illi ' citrosas vestes,' 
ille dvwdfa eiixaTa. E'4taTa 5' aixpUffaaa 
OutiSea, ffiyaK6iUTa. ' Vestes induta 
odoratas (citrosas.)' Unde etiam Nae- 
vii locum expressum docuit idem 
Macrob. Dac. 

" Civicam coronam] Quam dat ci- 
vis a quo servatus est in praelio, tes- 
tem vitae salutisque perceptae. Ex 
iligneis vel quernis foliis texebatur, 
nonauro: quia nefas erat civem lu- 
cri causa servari. Vel quia cibus 
victusque antiquissimus querceus ca- 



pi solitus sit. Vide Gell. lib. v. cap. 
6. Idem. 

p Clacendix'] Glossae Isidori : ' Cla- 
cindex, concha.' Leg. clacendix. Le- 
gitur et claxendix. Priscianus expo- 
nit concham : qua signa sua, quibus 
res suas obsignabant, claudere sole- 
bant Veteres ; et ad id probandum e 
Plauti vidularia hunc locum adducit : 

• Opposita est claxendix. At ego 
dicam signi quid sit.' Claxendix a 
Graeco K\^^ai, id est, K\f'iffai, clau- 
dere. Idem. 

q Clam] Vide ' calim.' Idem. 

' Claritudinem] Sallust. Jugurth. 

* Cum praesertim tam multae varize- 
que sint artes animi quibus sum- 
ma claritudo paratur : ' ubi clari- 
tudo pro claritas. Sed claritudi- 
nem, clarorem etiam dixere. Plaut. 
Mostel. III. 1. ' Speculo claras,' 
(sedes scil.) ' clarorem lueium. ' 
Idem. 

8 Classes] Et classem procinctam, 
exercitum ordinatum. Lex Numae : 

QVOIVS. AVSPICIO. CLASSE. PROCINC- 
TA. OPEIMA. SPOLIA. CAPIVNTVR. JO- 
VI. FERETRIO. BOVEM. C.5D1TO. QVEI 
CEPIT. AERIS. DVCENTA. DARIER. 
OPORTETO. Jos. Scal. 

Classes clypeatas] Pro equitibus 
classes pluraliter Veleres dixisse 
multis probari potest. Virgiliu& s 



IGO 



SEXTl POMPEII FESTI 



Classici testes * dicebantur, qui signandis testamentis ad- 

hibebantur. 
Classis procincta," exercitus instructus. 
Clava" teli genus, qua Hercules utebatur. 
Clavata^ dicuntur aut vestimenta clavis intertexta/9 aut 

calciamenta clavis confixa. 
Claudere^ et clavis ex Graeco descendit : cujus rei tutelam 

penes Portumnum ' esse putabant, qui clavim " manu 

tenere fingebatur, et Deus putabatur esse portarum.' 



19 Al. mtexta.—20 Al. clatuin.—l Alii portuum. 



' Classibns hic lociis.' Et alibi : 
nie Danais e classibus unnm.' Sed 
pro exercitn nescio an exemplis pos- 
sitfirmari: tiinc enini dasiew nume- 
ro siugulari solebant dicere. Cui rei 
fidem faciunt Isidorus, Numae lex, 
Gellius, et ipse Festns in * classis 
procincta.' Locum adi. Dac, 

' Classici testes] Hoc est, Cives 
Romani. Qui cnim cives Ko. erant, 
omnino in aliqua classe censebantur. 
Qiii non habebant classem, nec cives 
Ro. erant. Jos. Scal. 

" Classis procincla^ Exercitus ordi- 
natus, ad pugnam paratus. Faliius 
Pictor apud Geliium : ' Equo Dia- 
lcm Flamineni vehi religio est ; clas- 
sem procinctam ante pomcErinm, id 
est, exercitnm armatum videre.' Nu- 
ma in lege : ' Qvoivs. avspicio 

CLASSE. PROCINCTA,'&C. Vidc ' Opi- 

ma.' Dac. 

^ Claca] A qua claviger Hercules. 
Nota interira Festum clavam telum 
vocare. Nam inde tibi patebit Ve- 
teres non ea tantum quae raanu mit- 
terentur, sed alia etiam quibus comi- 
nus pugnarent tela dixisse. Sic en- 
sem telum vocavit. Virg. vi. ' At non 
haec telum mea quod vi dextera ver- 
Grat Eifugies, neque enim is teli nec 
vulneris auctor. Sic ait, ct sublatum 



NOT^ 

Scio alte consurgit in ensem.' Idcm. 



Claiata] Vestimenta clavis pur- 
pureis ad oram pra;texta, sen tota 
facie descripta et exarata, quornm 
alia latis clavis, senatorum, alia an- 
gustis ciavis, equilum propria, nota- 
bantnr. Clavi autem iili purpnrei 
figuram non aliam exprimebant quam 
veri clavi. Unde et nominantur : 
nam ^\ovs etiam Gra^ci vocarunt. 
Unde «vnXos vestis purpura clavata. 
Gloss. * clavus, irop^vpa v<pa<riJ.4vT) :' 
purpnra intexta. Idem. 

^ Claudere} Portumnum portubus 
pra^esse notat Servius lib. vi. /Eneid. 
ex illis Virgilii versibus : ' Et pater 
ipse manu magna Portumnns euntem 
Impulit: illa Noto citins volucriqne 
sajjitta Ad terram fugit, et portu se 
condidit alto.' Et Varro lib.v, ' Por- 
tumnalia,' inquit, *a Portumno, cui 
eo die aedes in portu Tiberino facta, 
et feriae instituta;.' In a-reis nummis 
Neronis portus Ostiensis agnosci- 
tnr, cum hujus Dei imagine. Vide 
Ovid. lib. VI. Fastor. Aiit. Aug. 

Chiudere et clavis] Claudo, a Dori- 
co /cXafo), clavis a K\a^. Dac. 

a Portumnwti] Portuum Deus. Et 
ita legendum, nou portarum : de Me- 
licerta, Athamantis filio, qui in Por- 
tumuum versus est,nota fabula. Vide 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. III. 



IGl 



Claudiana tonitrua'' appellabantur, quia Claudius Pulcher 
instituit, ut ludis post scenain coUectus ^ lapidura ita fie- 
ret ; ut veri tonitrus similitudinem imitaretur : nam antea 
leves admodum, et parvi sonitus fiebant, cum clavi et 
lapides in labrura aeneum conjicerentur. 

Clavim " consuetudo erat mulieribus donare ob significan- 
dam partus facilitatem. 

Clausula/ quam Graeci xoXofwva vocant,' a brevi conclu- 
sione est appellata. 

Clavus annalis^ appellabatur, qui figebatur in parietibus 



2 Quidam scribunt conjedus. — 3 ' Suspicor, quam Graci kwKov vocant , 
quo factum Ko\o<t)wy.' Jos. Scal. Quidam libri TrfploSov. 



NOT^ 



infia ' Portumnus.' Graecis * Palae- 
nion ' dicitur. Is clavim manu tene- 
bat, quod notandum : per eamautcm 
clavim significabatur et aperiendi et 
claudendi esse potestatem datam. 
Eaque saipius non manu tenebatur, 
sed ex humeris dependebat, qui nios 
ab ultimis usque temporibus repeten- 
dus. Deus enimloquens, apud Isaiam 
c. 22. vs. 22. de Eliakim, Kal Sdffo) tV 
S6^av Aam5 avT(f, koi &p^ei, Ka\ ovk 
eo-Toi 6 avTiKiyaiV Koi Swffw «ut^; ttjv 
«XeTSa oXkov Aaul5 eirl Tcp &/j.Cf> avTov' 
Ka\ dfdi|€(, Kal ovK effrai 6 aizoK\iiuVf 
KoX K\eiffei, Kul oi/K ecTTai 6 avoiyoov. i. 
* Et dabo illi gloriam Davidis, et 
regnabit, neque erit adversarius. Et 
dabo ilii claveni donius Davidis super 
humeros ejus : et aperiet, neque erit 
qui claudat, et claudet, neqne erit 
qui aperiat.' Hinclucem capit illud 
Callimachi hymn. in Cererem versu 
45. de Cerere in Nicippam conversa : 
yeVTO Se X*'P^ 'S.TffifiaTa Koi fidKceva. 
KOTuiJLahiav 5" ex* K\a'i5a : ' cepitque 
inanu Coronas et papaver, et super 
humeros habebat clavem :' quod in- 
lerpretes huc usque latuit, ut abhinc 
jam quatuor annis apud Theocritum 
uotabamus. Idem. 

Delph. et Var. Clas. Pomp. 



b Claudiana tonitrua'] Phaedrus lib. 
V. fab. 8. ' Aulspo misso, devolutis 
tonitrubus.Diisunt locuti moretrans- 
latitio.' Idem. 

c Clavim'] Uxori intranti limen viri 
claves tradebantur, non tantum ut eo 
facilitatem partus significarent, sed 
ut ostenderent viros uxorum fidei 
sese committere, omniaque earum 
custodiaj mandare. Eaedem etiam 
claves adimebantur mulieri diverten- 
ti et exeunti ; unde in ieg. 12. tab. 
* claves adimito.' Mulier etiam nun- 
tium viro remittens, claves remitte- 
bat. Idem. 

d Clausula] Gracis kw\ov proprie 
est pars orationis inter duas lineas 
(-) constricta absolutum sensum con- 
tinens : unde metaphorice pro fine 
passiiii usurpatnr. Quo sensu Graeci 
dicunt Ko\o(pa>va ; sed frustra est doc- 
tiss. Scaliger qui putavit a ku\ov 
factum Ko\o(pwv. Quasi vero, ut de 
scriptura niiiil dicani, rh kw\ov pro 
Colophone uspiam legatur. Sed adi 
Strabonem qui te docebit, quid sit 
et unde sit Colophon. Vide et infra 
' Colophdn.' Idefn. 

e Clavus annalis] Qui notandis an- 
norum numeris figebatur. Livius 
Fest. L 



162 



SEXTI POMPEII FESTI 



sacrarurn aediiim per annos singnlos, ut per eos numerns 
colligeretur annorum. 

Clientam' pro cliente Plautus dixit. 

Clingere/ cingere, a Graeco xAe/sjv^ dici manifestum est. 

Clitellffi ^ dicuntur non tantum eae, quibus sarcinae conliga- 
tae mulis portantur, sed etiam locus Komae propter si- 
militudinem : et in via Flaminia loca quasdam devexa 
subinde et accliva : est etiam tormenti genus eodem no- 
mine appellatum. 

Clivia ' auspicia dicebant, quae aliquid fieri prohibebant : 



4 Vide Notas inf. 



NOT^E 



lib. VII. cap. 3. ' Lex vetiista est, 
priscis literis verbisque scripta, ut 
qui PriEtor maxiuius sit idibus Sep- 
tembribus clavum pangat. Fixus fuit 
dextro lateri JEtVis Jovis Opt. Max. 
ea ex parte qua MinervcE templum 
est. Eum clavum, quia rarze per ea 
tempora liter;e erant, notani numeri 
annorum fuisse ferunt: eoque Miner- 
vae templo dicatam legem, qnia nu- 
merus Minervae inventum sit. Vol- 
siniis quoque clavos indiccs numeri 
annorum tixos in templo Nortiae, 
EtruscacDeaPjComparere, diligensta- 
lium moninientorum auctor Cincius 
affirmat.' Item alibi : 'AbConsuli- 
bus postea ad Dictatores, quia majus 
imperium erat, solenne figendi clavi 
translatum est.' Ncque soliim pro 
numcro annorum clavus ilgebatur. 
Sed piaculi etiam causa, cum scilicet 
sive pestilentia qua(>dam inciderat, 
sive secessio popnli, sive prodigium 
aliquod grave. Vide Livium lib. vii. 
cap. 3. et lib. viii. cap. 18. Idem. 

<" Clientanq Plaut. in Milite : 'Ha- 
beo ecce illam clientam meam, mere- 
tricem adolescentulam.' Ant. Aug. 

Clientam] Plaut. Mil. iii. 1. ' Ha- 
beo eccillam meam clientam, mere- 
tricem adolescentulam.' Et in Ar- 



gument. pjusdem Fab. ' Suara clien- 
tam solicitandum ad militem subor- 
nat.' Et in Pcenul. ' tantus ibi cii- 
entarum erat numerus.' Horat. Od. 
18. I. II. 'Nec Laconicas mihi, Tra- 
hiint honestre purpuras clientae.' Dac. 

f Clingere] Omnino legenduni, 
Clingere, cludere. Alioqui frustra dix- 
isset a Graeco KAt/siv manasse. Quin 
Isidorus plane sententiam nostram 
adjuvat. ' Clingit,' inquit, ' cludit.' 
Jos. ScaU 

CUngere, cingere] Omnino legen- 
dum cUngerc, cludere. Alioqui frustra 
dixisset a Graeco KXeUiv raanassc. 
Tamen in Ms. non KXeUti' sed Kiy- 
xAfffii': quod est crebro corporis mo- 
tu niotacillam imitari. Quae si vera 
lectio, turpiculura aliquid innuit ver- 
bum clingcre. Sed dubito. Immo et 
chtdere et KheUif retinendum. Juvat 
Isidor. • clingit, cludit.' Dac. 

•• CUleUa'] Clitellas etiam pro lo- 
cis acclivis dicunt Graeci. Nam kuv- 
6ri\tor significat non tantum clitellas, 
et sagmata asinorum, sed etiam, ut 
dixi, acclivia loca. Quin et iidem 
Graeci kXitvv dicunt locum in vallem 
demissum. A quo Clitellas forma- 
runt Latini. Jos. Scal. 

CUteUa] Sellae dorsuariae, quae ad 



DE VERBORUM SIGNIPICATIONE LIB. III. 



163 



omnia enim difficilia clivia vocabant : unde et clivi loca 

ardua. 
Cloacae ^ a conluendo dicfae. 
Cloacale flumen dixit Cato pro cloacarum omnium conlu- 

vie. 
Cloacare,' inquinare : unde et cloacae dictae. 
Clcelia familia "* a Cloelio ' JEnese comite est appellata. 
Cloeliae fossae" a Clcelio duce Aibanorum dictas, 
Clucidatum" dulce et suave diccbatur. 
Clumaj P folliculi ordei. 



5 AUi Cloantho: improbat Dac. 

NOTiE 

oneragestandajiimentis imponuntur, dictce 



a Graeco /cAitJ/s, declivitas, quod sint 
declives, Unde factuni etiam ut loca 
declivia clitellas nominarent, ut apud 
Graecos KavBi)\iov non taiitnm ciitel- 
las et sagmata asinorum signjficat, 
sed etiam accUvia ioca. Ut optime 
Scaliger. Dac. 

' Clivia'] Vidend. Plin. Ub. x. cap. 
14, ' Clivinam avem ab anti(|uis rio- 
minatam aniraadverto ignorari : qui- 
dam clamatoriam dicunt, Labeo pro- 
hibitoriam.' Ant. Aug. 

Clivia'\ Videndus Plinins Ub. x. c. 
14. Ful. Ursin. 

Clivia'] Ciivus proprie locum as- 
censu difficilem notat : unde clivimn 
dictum est omne ditficile, et ' auspi- 
cia cUvia ' difficilia, proliibentia. 
Dac. 

^ Cloaca:'] A cluo pro colluo, id est, 
purgo, eluaca, u in o cloaca. Unde 
• cloacare,' inquinare, et ' cloiicale 
flumen,' in quod cloacaj confluunt. 
Idem. 

1 Cloacare] Supra cloaca-. Glossae 
vett. ' cloaco, fj.o\{ivco, inqnino.' Pro 
cloacare vet. liber cloeare oplime : est 
enim pro cluare, quod Servio est pur- 
gare : cluere dicit Plin. Quare supra 
corrigendum est cloacce a ckeundo 



At cloacare est a cloaca, ^c. 
Idem. 

«> Clcelia familia] Patriciam fuisse 
constat ex Livio. Alba oriundam fa- 
cit Dionysius lib. iii. a Cloelio lE.- 
neae comile dictam. Et sic legendum, 
uuu Clomilho. Nam Cluenlia familia 
a Clouiitho lEnex comite dicta, a qiia 
diversa Clwlia. Idem. 

ClaeH<c fusscB] Cliiilia fossa Livio lib. 
I. ' Ca-tra ab urbe haud plus quinque 
niillia pas^uiim locant, fossa circum- 
dant. Fossa CluiUa ah nomine ducis 
(■er ali(iuot saecula appellata est. 
Donec cum re nomen quoque vetus- 
tate abolevit. In iiis castris Cluilius 
Alb^nus rex nioritur.' Idem. 

« Clucidatnm] Vide infra in ' GIu- 
cidatimi:' infra est Gluma, et Gne- 
phonsum pro eo, quod paulo post Clu- 
ma ct Cnephonsim. Vide in ' Orcus,' 
Ful. Ursin. 

Clucidatum] A yXvKvs, dulcis, factura 
glucidatus, et verso g \vi c clucidatus. 
Meininit Varro Irb. vi. 'Clucidatus 
suavis, tamet>iamagistris accepimus 
mansuptuui.' Vide infra ' Glucida- 
tum.' Dac. 

p Clumu] Glossarium : ' Cluaar, 
KpiQr\s \4irvpov.' Jos. Scal. 

Cluma] Pro Gluma, tenuissima 



164 



SEXTI POMPEII FESTI 



Clunaculum '^ cultrum sanguinarium dictum; vcl quia clunes 

hostiarum dividit; vel quia ad clunes dependet. 
Clunas'^ simias a clunibus tritis dictas existimant. 
Clunes ' masculine. Plautus: Quasi lupus ab armis valeo, 

clunes infractos fero. 
Clutum ' Grseci xXutov dicunt. Unde accepta prgepositione 

fit inclutus. In enim saepe augendi causa adjicimus, ut 

invocavit, inclamavit. 



NOT/E 



tnembrana qna ordeiim involvitur. 
Vide ' Gluma.' In Glossario legitur 
' clunar, KpiOrjs Kenvpov' Ordei meni' 
brana, corrupte pro cluma, aut cluma- 
rum. Ut optime Vulcanius. Dac. 

1 Clunaculmii] Quid sit cultrum san- 
guinariumf ego nescio. An cultnnn 
jugulatorium? Propterea dicitur a<t>a- 
yevs a Graecis. Sed puto mendosum 
esse : et ita legendum : Clunaculum, 
cultrum sane victimarium, Sfc. Ita enini 
aliquando loquitur : ut snpra : 'jEra- 
rium sane populus Ro. in aede Saturni 
habuit.' Vel simpliciter ; Clunaculum, 
cultrum victimarium, ^c. Vel, quod 
verius pnto, cultrum saginarium. Est 
enim cuUer laniorum, ad jiigulanda 
pecorasaginata. Neque dubito, quin 
haec vera sit lectio. Ita ergo popa- 
rum culter vocabitur. Jos. Scal. 

Clunaculum} Scaliger legit, Cluna- 
culum cultrum Saginarium, ut intelli- 
gatur culter laniorum quo jugulabant 
saginata pecora. Tamen non video 
cur sanguinarium rejiciatur. Quidni 
enim sanguinarius culter dicatur qui 
victimarum sanguine mergitur ? De 
Etymo posterius, nempe quod ad clu- 
nes dependet priori muitum praestat. 
Sic in veteri Glossario Arabico-Lat. 
' Clunaculum, pugio: dictum quod ad 
clunes religetur. Idem spatha.' Spa- 
tha autem Graecum. Hesych. <rjrc407j 
jucixaipa, ^l<pos. Dac. 

' Ciunas] Glossariuni : ' Clura, wi- 
6t)kos.' perperam, ut vides, Clura, pro 
cluna. Graece, ul supra monuimiis, 



KtpKoKl^. Jos. Scal. 

Clunas'] Cluna, siniia quae cauda ca- 

ret, et nates habet apertas. Pro clu- 

na Veteres dixere clura,n in r mutato 

ut fit. Gloss. ' Clura, irier}Kos,' ubi 

Scaliger legi debere contendit cluna, 

perperam. A clura factum clurinum 

quo usus Plaut.TrucuI.n.2. ' tu vero 

clurinum pecus Advenisti huc osten- 

tatum cum exornatis ossibus.' Ubi 

clurinum pecus dicuntur homines de- 

formes, qui et ideo simia. Glossaj 

Papiae : ' Clura vel clurinum simia 

dicitur.' Lege : Clura lel clurinwn 

pecus simia dicitur. Nam superiorem 

Plauti locum respexit. Sed omnino 

verum est quod docuit Salmas. simias 

cluras dictas Graece Ko\ovpas. Nam 

K6\ovpos proprie qui cauda caret et 

mutilam habet caudam ; ita Callima- 

chus K6\ovpa dixit ecaudia animalia. 

Colura igitur clura, ut yd\avos, glans, 

et similia. Dac. 

* Clunes] Vide incerta Verrii. Ant, 
Aug. 

Clunes'] Paulo diversiusaNonio ci- 
taturlocus Plauti : 't7««esmasculino. 
Plautus Agroico : ' Quasi lupus ab 
armis valeo : clunes desertos gero.' ' 
Jos, Scal. 

Clunes} ' Clunes infractos,' id est, 
clunes infirmos. Nonins hunc locum 
adduxit ex Agroico Plauti, legitque 
clunes desertos, Dac. 

' Clutum] Inclytum, valde cclebre, 
a cluo, quod a K\va>, unde K^vThv, et 
addita praepositione in, quae saepe au- 



DE VERBORUM SIGNIFiCATIONE LIB. ill, 



165 



Clypeum" antiqui ob rotunditatem etiam corium bovis ap- 
pellarunt, in quo foedus Gabiorum^ cum Koraanis fuerat 
descriptum. 

Cnasonas,7 ^ acus, quibus mulieres scalpunt caput. 

Cnephosum ^ ^ antiqui dicebant tenebricosum ; Graeci enim 
Kvetpa; appellant obscurum. 

CocETUM 9 2 genus edulii ex melle etpapavere factura. 



6 Al. Sabinorum, — 7 Qiiidam Cnaonas. — 8 Al. Cnephonsum. — 9 Al. Cocce- 
tum, Pro eduiii, inquit Dac. nielius cum Vossio legas potionis. 



NOT^ 



get, inclytum, Simplex clutum non est 
in usu. Idem, 

" Ctypeum'] AGiaeco KVKKiov, rotun- 
dum, per transpositionem iiterarum. 
Nam clypeos rotundos fuisse certum 
est : id aperte declarat Virgilius, qui, 
ut rotundum Polypijemi oculum de- 
nionstret, ait fuisse, ' Argolici clypei 
aut PhcEbeae lampadis instar.' Ubi 
solis et clypei eandem esse formam 
dicit. Sic Graecis clypeus dirirls dici- 
tur. Unde Homerus itanlSa ■Ka.vro^re 
Ha-Tiv,' Clypeum undiquaque aequalem,' 
qiiod tantum rotunda foriiia recipit : 
aairls autem rotunditatem signat, un- 
de serpens iUe orbiculari sese forma 
involvens a.(XTrh dictus est. Quare 
Hesycliius, in illo Honieri Iliad. A. 
Si' acriTLSios TreSioio, affirlSes ■neSiov in- 
terpretatiir TrepKpfpis, ' rotundum.' 
Sic Attius Agameinnone ' coell cly- 
peun> ' dixit : ' In allissimo coeli cly- 
peo temo superat stellas.' Ab hac 
igitur clypei significatione clypeum 
dixere corium in qno Gabinorum foe- 
dus descriptiim. Idem, 

" Cnasonas] Isidorus : ' Cnason, 
acus, qua inulier caput scalpit.' Nam 
duplex est acns ornatricum : altera, 
qua scalpunt caput, quae discernicn- 
lura dicitur; altera, qua crines figunt 
et sustinent, quain Graeci «aAajuiSa 



Kol ffvpLyya vocant. Latini etiam ali- 
quando fistidam. Est autem Cnason 
Tarentinae iingua?. Nam Tarentino- 
rum proprium est simplicia verba 
/coT^ irapayuy)]^ producere : ut ab &'yw, 
d^cij'». Unde Agaso, 6 ayd^wv : Et a 
Kvdu, Kvw, Kvd^u : unde Cnaso, 6 Kvdt- 
wv. Sed de hoc alibi. Jos, Scal. 

y Cnephosum'] L. m. Cnephonstim. 
Velius Longus de Orthographia : ' Se- 
quenda est nonnnnquam elegantia 
eruditoruin, qui quasdam literas, le- 
vitatis causa, omiserunt, sicuti Ci- 
cero, qui Foresia, Megalesia, Horte- 
sia, sine n litera iibenter dicebat.' 
Ful. Ursin. 

Cnephosum] A Graeco Kve^as vel 
KVi(pos, ' tenebrae.' Nam utrumque 
dicitur. Vide ' Gnephosum.' Dac. 

^ Cocetum] Tertullianiis, libro con- 
tra Valentinianos : ' Pandoram He- 
siodi : Acci patinam : Nestoris coce- 
tum : Miscellaniam Ptolemaei.' Jos. 
Scal. 

Cocetum] A Graeco ku/cc1«, ' misceo',' 
proprie de potioiiibus. Cucetum, u ia 
o, cocetum. Nestoris cocetiim nomi- 
nat Tertullianus in libro contra Va- 
leutinianos : ' Pandoram Hesiodi : 
Acci Patinam : Nestoris cocetum.' 
Ubi manifesto KVKtwva Nestoris re- 
spicit, de qua Homer. Iliad. A. Pro 



166 



SEXTI POMPEII FESTI 



Coclacae '" * dicuntur lapides ex flumine rotuudi ad coclea- 

rum similitudinem. 
Coctiones ^ dicti videntur a cunctatione, quod in eraendis, 

vendendisque mercibus tarde perveniant ad justi pretii 

finem. Itaque apud antiquos prima syllaba per V literam 

scribebatur. 



10 Alii, teste Scal. Conchataca. ' Doctiss. Vossius putat cochleacte, vel 
cochleccB: sed omnino legeDdum cochlaca, a Gracco scilicet KSx^o^Kes.' Dac. 



Edulii melius cum Vossio legas potio- 
7iis. Ad poculenta enim potius quam 
ad escnlenta pertinuit. Dac. 

* Coclaca^l Nempe Grascanice de- 
tortum, K6x\aKfs. Jos. Scal. 

*> Coctiones] Vide ' arilator.' Ant. 
Aug. 

Coctiones'] Recte definit, quos su- 
perius a Gallis Barguigneurs vocari 
raonuimus. Et recte, ut ipse ait, a 
Veteribus per V Cuctio scribebatur. 
Quia Cuctus dicebant, quod postea 
Cunctus, et Cojux, quod postea con- 
junx: ct similia. ' Cuctus,"conjec- 
tus :' ut ' tractus ' pro ' trajectus:' de 
quo in Appendice in Varronem : quia 
dicebant ' Coicio ' et ' cojectus.' La- 
berius in Necromantia: ' Duas ux- 
ores? hercle hoc plus ncgotii Est, 
inquis. Cocio sex sediles viderat.' 
Ubi Cocio, non coclio scribitur, ut 
saepe alias : ut in Glossario : ' Cocio, 
^€To/3oAoj.' Isidorus : ' Cocio, arila- 
tor :' in veteribus Glossis : ' Cocio- 
natura, iMfrd-irpaa-is.' In Glossario : 
' Cociatria,jiieToj8A7jTi(dj.' Mallem Co- 
ciatrina: ut, * meditrina.' Quare au- 
tem Gellius rcprehendat Laberium, 
qui pervulgate dixerit Cocionem, cura 
Veteres dicerent Arulatorem.non vi- 
deo. Plautus enim Asinaria usus 
est. Itaque non est pcrvulgatum, 
neque, ut ipse Gellius loquitur, pro- 
culcatum vocabuluni. Jos. Scal. 



NOT^ 

Coctionesl Glossarium : ' corio, fie- 
rdfioXos.' Glossae vett. ' cocionatu- 
ra, /ueTOTrpoo-ts.' Glossar. ' cociatria, 
(liTa^KrirMT).' Legit Scaliger cociatri- 
na, ut ' meditrina.' Gloss. Isidori : 
' Cocio, arilator.' Vide * arilator.' 
Cuctio, coctio, cocio, eliso t. Plaut. 
Asinar. i. 3. ' Vetus est, nihili cocio 
est, scis cujns.' Qnem locum pessi- 
me accepit doctissimus Salmasius, 
qni integrum proverbium fuisse pu- 
tat, * nihiii cocio est qui credit:' ni- 
hil dicode conjectura, quae nullofun- 
damcnto nitilur: certum est illud a 
Cleaeretae mente esse quam maxime 
alienum, cujus verba sic explicanda 
ccnseo: ' Quemadmodum,' inquit il- 
la, ' nos, quaBCumque volumus uti, 
Greeca niercamur fide, ifa «t cum 
aes dannis, tum niercem nobis etiam 
dent, eadem nos disciplina utimnr, 
oculata} seniper nostra; snnt manns, 
id crednnt qnod vident, ut vetus dic- 
tum est : scis cujus, nihili cocio est.* 
Id est, pro nihilo ducere debemus 
eos homines, qni, cum nos usnrarias 
sibi mercantnr, tantillnlum qnid dan- 
tes, mercedis reliqnnm iu diem pro- 
ferri postniant, ut cociones in foro, 
qni emtnrientcs dant arram, ca;ca 
dic cetera solnturi, Neque melins 
idem hoc, ' scis cujns' intellexit qni 
interpretatnr ' scis qnalis,' ut 'cnjuni 
pecus:' quod niiror tanto viro exci- 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. III. 



1G7 



Coctum'' a cogendo dicitur, quia coquendo coartetur," ut 

ad utilitatem vescendi perducatur. 
Cocula'* vasa genea coctionibus apta: alii cocula dicunt 

ligna minuta/ quibus facile decoquantur obsonia. 
Codeta * ager, in quo frutices existunt in modum codarum 

equinarum. 
Codeta appellatur ager traus Tiberim, quod in eo virgulta 

nascuntur ad caudarum equinarura similitudinem. 
Coelius monss dictus est a Coele '^ quodam ex Etruria, qui 



II AVii cogendo coercetur.— 12 Alii libri Coj/io Vibenno. 



NOT/E 



disse: nani cujus vel cvjwm nunquam 
qualitatein designat, seniper ktt)tik&s 
profertur: unde apud Virg. Post 
' cujum pecus,' addit Menalcas, ' au 
Meliboei ?' et respondet Damoetas, 
' Non, veruni yEgonis.' Redeanius 
ad cocionem. Elegantissimus Mure- 
tus verba Plauti aliter accepit, quip- 
pe pro caucio, cocio dictum tradit, ut 
' aula,' ' olla.' Idque lenam dicere : 
' Vetus est dictum, niliil est cautio, 
sive syngrapha, nam, qui cautionem 
habet, saepe litigare cogitur, at cui 
soluta pecunia est, ei res omnis in 
tuto.' Sed ut iilud ingeniose potius 
excogitatum est quam vere, ita nos 
Festi potius et veterum criticorum 
sententiam tuemur. Dac. 

<= Coctum] A coquendo. 'Coquere' 
a ' cogere,' ' coagere.' Idem. 

•^ Cocula] Sunt Homeri KayKava |u- 
\a. Et Varro nos docet libro i. de 
vita P. Ro. ' Cocula, quae coquebant 
panem, primum sub cinere, postea 
in forno : utriusque vocabulum a 
forno ductum, id est, a caldore.' Isi- 
dorus : ' Cocnia, ligna arida, vasa 
aerea.' Jos. Scal. 

CocuW] Gloss. Isidori : ' Cocula, 
ligna arida vel vasa serea.' Pro vasis 
aereis usus est Plaut. Capt. iv. 2. 
' Jubes an non jubes astitui aulas, 



patinas eluie Laridum atque epulas 
foveri coculis ardentibus ?' Et Cato 
c. 2. de R. R. dixit ' ahenura cocu- 
lum.' Dac. 

e Ligna minuta] ' Ligna arida' su- 
pra Isidor. Eadem quae Homero 
Ki-yKava ^iKa, Iliad. *. Varr. lib. i. 
de vita Pop.R. ' Cocula, qui coque- 
bant panem primura, sub cinerem, 
posteainforno: cujus utriusque vo- 
cabulum a forno ductura, id est, a 
caldore.' Sed ibi pro qui, vel ut in 
quibusdam editt. qu(s, legendum pnto 
queis. Idem. 

f Codeta] Pro caudeta, a cauda, 
pro quo dixere coda, ut alibi dic- 
tum. Hic ager Codetanus in decima 
quarta urbis regione trans Tyberim. 
Jdem. 

s Coelius mons] In Suburana; regio- 
nis partc a Varrone recensetur, qui 
eura sic appeilatum fuisse dicit • a 
Ccelio Vii)enno Tusco duce nobili, 
qui cum sua manu dicilur Romulo 
venisse auxilio coutraSabinos.' Hunc 
Festus non Ceelium, sed Ccelen vocat, 
tst et Tacit. lib. iv, qui et Coelium 
montem ' Querquetulanum' vocatura 
fuisse docet. ' Haud fuerit absur- 
dum tradere,' inquit, ' raontem eum 
autiquilus Querquetulauum cogno- 
mento fuissc, quod talis sylv» fre- 



168 



SEXTI POMPEII FESTl 



Romulo auxilium adversus Sabinos praebuit; eo quod in 

eo domicilium habuit. 
Coepiam*' futurum tempus ab eo, quod est coepi.'' Cato: 

Coepiam seditiosa verba loqui. Invenitur quoque apud 

majores et infinitivi modi coepere. 
Cogitatim adverbialiter, pro cogitate. 
Cogitatio ' dicta velut coagitatio, id est, longa ejusdem rei 

agitatio in eadem mora consilii explicandi. 
Cognitor ^ est qui litem alterius suscipit coram eo, cui da- 

tus est : procurator autem absentis nomine auctor * fit. 
Cognitu facilia eadem ratione dicitur,'* qua dictu facilia, 

et perspectu, et factu facilia. 



13 Vid. Not. inf,— * Actor in niarg. ed. Delpli.— 14 Ed. Scal. dicuntur. 



NOTiE 



quens fcEcnndusqne erat, niox Cce- 
lium appellatum a Coele Vibenna, qui 
dux gentis Etrusca?, cum auxilium 
appellatuui ductavisset, sedem eam 
acceperat a Tarqtiinio Prisco, seu 
quis alius regum dedit.' Idem. 

'' Ccepiam] In veteri quodam sclie- 
dio reperi in verbis Catonis semesa 
verba, non seditiosa. Erunt ergo ver- 
ba tertiata et quartata, ut idem Cato 
dixit aliquem ' tertiato et quartato 
verba dicere pr?e metu,' ut notat 
Servius in Sclicdis: quod imitatus 
est, ut alia, Apuleius lib. \ . ' tertiata 
verba semianimi voce substrepens.' 
Jos. Scal. 

Caepiam] Legendnni, ab eo qnod est 
capio. Cwpiam dixit Caecilius : * JErc 
obscuro liercle desine, maue coe- 
piam.' Cccpio. Plaut. Menaecb. v.5. 
• Neque ego insanio, neque ego pug- 
nas neque lites coepio.' In verbis 
Catonis, quae laudat Festus, Scaliger 
iion seditiosa rerba, sed semesa verba 
scriptiun reperit. Siint autem semesa 
verha qiiae quis tertiato et quartato 
prie metu substrepit, ut Cato dixit 



aliquem * tertiato et quartato verba 
dicere pra; metu,' iit notat Servius. 
Quod est imitatus Apuleiiis, ut alia, 
lii). V. * Tertiata verba semianiini 
voce substrepens.' Dac, 

' Cogitatio'] Idem V-arro lib. v. 
' Primus agitatus inentis, quod pri- 
miim ea quae sumus acturi cogitare 
debemiis.' Et paulo post; ' Cogitare 
a cogcndo dictum.' Idem. 

^ Cognitor'] A veteribiis Graccis, 
e/cSiKos. De eo Asconius. Jos. Scal. 

Cognilor] Qui defendebat alterum 
iu judicio, aut palronns dicebatiir, si 
orator esset, aut adtocalus, si aut jus 
suggerebat aut praesentiani suam 
comiuodabat ainico, aut procurator, 
si negotinm suscipiebat absentis, aiit 
cognitor, si praesentis caiisam noverat, 
et sic tuebatur ut suam. Cicero pro 
Q. Roscio : ' Quid iuterest iiiter eiim, 
qui pro se litigat, et eum, qui cogni- 
torestdatus? qui pro se litem con- 
testatur sibi soli petit, alteri nemo 
potest nisi quia cognitor est factus.' 
Coj-nitora praetore dabatur. Inter- 
duni etiain cognitor pro prastore vel 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. III. iW 

Cognoinines' diciintur, qui ejusdem sunt nominis. 

Cohum '" lorum, quo temo buris cum jugo conligatur, a co- 

hibendo dictum. Cohum poetas coelum dixerunt a chaos : 

ex quo piitabant coelum esse formatum. 
Coinquire," deputare.'^ 



15 Suspicatur Scaliger, Conquinire, decubare, 

NOTiE 

judice qui causas audit. Dac. Mulieres conspiciunt.' Hoc etiam 

' Cognomines'] Plaut. Bacchid. 1. 1. Veteres 'cernuare ' dicebant. Quan- 

' Quid agunt duae germanae niere- quam et ' cernuare ' etiam oz^ri rov 

trices cognomiues ?' Et in Fragment. acrKwXtd^eii' accipiebant. Varro lib. 

' lila mei cognominis fuit.' Certum «. de vita Po. Ro. ' Etiam peiles bu- 

est legi debere : lUa mi cognotninis buJas oleo perfusas percurrebant, 

/uit: mi ^TO mihi, Ideni. ibique cernuabant.' A quo ille ver- 

™ Cohum] Varro lib. iv. de Ling. sus vetus est in Carmiiiibus: ' Sibi 

Lat. ' Cavum, a cavo, ccelum,' &c. pastores ludos faciunt coriis cernua- 

Ful. Ursin, lia.' Hic ludus aa-KwXia vocabatur : 

Cohum, ccelum] Ennius, ut notavi, in de quo Virgilius, ' unctos saliere per 

quadam veteri membrana: ' pilam utres.' Nam cadebant proni in ar- 

vix Solmediam: complerecohuni ter- mos. Idque 'cernuare' vocabant. 

roribu' coeli.' De iioc plura vide in Erant et Cernui ludii, KvfitaTT]Ta\, de 

Conjectaneis. Jos. iScai, qiiibus in Conjectaneis diximus. Et 

Cohum] Cum lorum significat, quo ah eo petauristee, hoc est, funambuli, 

teino aratri cum jugo colligatur, dicebantur cernui. Glossae : ' Cer- 

quasi co/ii6wm dicitur. Cum vero pro nulat,. KujSio-Tfa.' Seneca Epislola 

ccelo sumitur, est a Graeco k6os, ' ca- viii. ut est animadversum a N. Fa- 

vitas,' non vero a • chaos,' ut putat bro ex veteribus libris : ' Non vertit 

Festus. Ennius: ' pilain vix Sol fortuna, sed cernulat, et allidit.' 

mediam : complere cohum terroribu' ' Cernulus, •n-eTaupio-T^js.' ' Cernnavit, 

coeli.' Coehim autem non a chao, ut ireTreToupio-Tai :' male, Cernuit. Luci- 

Festus, vel a cnvo, quod a chao, ut lius : ' Modo sursum, modo deorsum, 

Varro ; seAdiKo7\ov, quod idem est tanquam coUus cernui.' Hoc est pe- 

ac k6ov, Unde et coilum apnd Vete- tauristae. Evenit enim illi nunc sur- 

res. Ennius: ' Tollitur in coiliim sum, nunc deorsum collum pendere, 

clamos exortus utriinque.' prout aut se deorsum dejicit, aut in 

•> Coinquire'] Suspicor, Conquinire, altnm subjicit. Jos, Scal, 

decubare. A quo conquinisco. De eo Coinquire, deputare] Hunc locum 

vide apud Nonium. Conquiniscere, sic legit Scaliger : conquinire, decu- 

est cernuum se inflectere, vel incli- bare : a ' conquinire' est ' conquinis- 

nare : ut faciunt exoneraturi ven- cere,' quod est cernuum se inflectere, 

trem, Pomponius Alellanarius : ' si- vel inclinare, ut faciunt exoneiaturi 

nuil intro veni, accessi ad patrem, ventrem. Pomponiiis Ateilanarius : 

prendi nianum, In terra ut cnbabat 'Simul intro veni, accessi ad patrem, 

nuda: ad eum ut conquexi, interim prendi manum, In terra ut cubabat 



170 



SEXri POMPEII FESTI 



Collus"'^ quoque masculine dixerunt: est enira genus tor- 

menti e corio. 
Colluvialis porcus "' dicitur, qui cibo permixto et colluvione 

nutritur. 
Colophon "^ dixerunt, cum aliquid tinitum significaretur. 
Colossus " a Caleto '^ artifice, a quo formatus est, dictus. 



16 Quidam Vibn Culeus. VeU. eid. Cidleus : et ita reponendum raonent 
Scai. Dac 17 Alii Coleto : quidam conjicinnt Chnrete. 



NOT.€ 



nuda : ad enm nt conquexi, interim 
Mulieres conspiciunt.' Sed niliil agit 
Scaliger: coin^uirc compositum a ver- 
bo inquo, quod est purgo. Deputare 
autem niliil aliud est quam puiare, id 
est, purgare. Conipositum pro sim- 
plici, ut fit. Immo et alibi Scaliger 
fere sefltentiam demutat, cum adducit 
illud e tabula marmorea Romae : * Ea- 
rumque arborum adolefactarum et 
coinquendarum. Et iu eo luco aliae 
sint repositap.' Dac. 

Collus] Repone ex veteribusedi- 
tionibus, Culleus. Non autem aliud 
geans tormenti fuisse puto, quod liic 
dicatur, quam culleum, in quem ini< 
mittebantur parricidae. Res vulga- 
tissima. Sed tamen apponam de co 
quod inveni : eyfvfro i^S/xos ti$ Toioinov 
TpSirov iraffiv avdpiiirois' Sttujs 3(rT(s ira- 
rpoKj6viov iTiiToir\Kii, hr^jxoaiws fls /jloK- 
•yhv ire/x^pBels av^()a<(>ri fJHTa ixi^vris, 
Kal Kvvos, Ka\ iriQriKov, Ka\ a\fKTopos, 
arrePuv ^wwv, affefirjs &v6pa>Kos, Ka\ tTrl 
afxd^rjs i^evynevris /.leKavols jSoi/cl Kare- 
vex^V *'^ OaXaafftxv, Ka\ ()i<}>rj els Padv. 
Et mirum milii videtur, quod de ea- 
dem re Isidorus, scribens in Glossis, 
ait, Cnlleum tnnicam fuisse ex spar- 
to in modnm cruminx factani, et so- 
litam liniri a populo pice, et bituraine. 
Plautus Vidularia: 'jnbe liunc insui 
culleo, Atque in altum deportari, si 
vis annonam bonam.' Jos. Scal. 

CoUus] Legendum culleua, qui sac- 



cus erat ex corio, in quo parricidfB 
conclusi cum vipera, cane, vel gallo, 
vel simia, in mare mittebantur. Isi- 
dor. in Gloss. ' Culleus tunica ex 
sparto in modum cruminae facta, quae 
linebatur a populo pice et bitiimine, 
iu qua includebantur parricidae cum 
simia, serpente, et gallo, insuta mit- 
tebatur in mare, et contendentibus 
inter se animantibus homo majoribus 
poenis afficiebatur.' Plaut. in Vidu- 
laria : 'Jube hunc insni culleo At- 
qne in altum deportari, si vis anno- 
nam bonam.' Dac. 

P Colluvialisporcus] Qui cibo mixto 
et colluvie, id est, sordibus abUitis 
saginatnr. Idem. 

1 Colophon'] Ko\o<(>uv, Te\os, unde 
colophona operi imponere, pro nlti- 
niam mannm ei admovere. A Colo- 
phone lonia; urbe id tractum docet 
Strabo lib. xiii. qna; equitatu ita ce- 
teris urbibns pra;stabat, ut ubicum- 
quc bellnm aliqnod ambiguum esset, 
Colophonio eqnitatn superveniente 
dirimeretur, Umle etiain ortnm fe- 
runt adaginm. ' Colophonem impo- 
suit,' qnando rei cuipiam linis impo- 
nitur. Idem. 

r Colossus] Plinins lib. xxxiv. 
cap. 7. ' Ante oinnes in admiratione 
fuit Solis Colossus Rliodi, quem fe- 
cerat Chares Lyndius Lysippi dis- 
cipnlus :' septuaginta cubitomm al- 
titudinis fuit. Ant. Avg. 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. Ili. 



171 



Fuit enim apud Rhodum insulam statua solis alta pedes 

centum et quinque. 
Columnae' dictge, quod culmin sustineant. 
Colurna * hastilia ex corno arbore facta. 
Comedum bona sua consumentem antiqui dixerunt. Co- 

medo comedonis, qui, ut supra, bona sua consumit. 
Comissatio " a vicis, quos Graeci xw/xaj dicunt, appella- 

tur: in his enim habitabant prius, quam oppida conde- 

rentur : quibus in locis alii alios convictus causa invita- 

bant. 
Comitiales'' dies appellabant, cum in comitio conveniebant : 



NOT^ 



Colossus'] Legendum a Charete, 
teste vel ipso artifice, qui subscripsit 
Colosso : Thv eV 'P(55y KoXoaahv kina.- 
Kis SeKU Xdfnjs iiroUi irrixiOiiv 6 A(vSios, 
Jos. Scal. 

Colossus a Caleto] Legendum a 
Charete, teste Simonide : KoXoa-ahv 
T]\iov irod' iirrdKis SfKU Xdpv,s eiro/et 
irfixeuv 6 AvvSios. Id est, * Colossum 
Solis olim sexagintaet decem cubito- 
rum fecit Ciiares Lyndius.' Plin. lib. 
XXXIV. c. 7. * Ante omnes autem in 
admiratione fuit Solis Colossus Rho- 
di, quem fecerat Cliaves Lyndius, Ly- 
sippi supra dicti discipulus.' Idem 
Strabo et Eustath. ad Dionys. vernm 
Simonidis versus aiiter in quibus- 
dam ; nempe: Thv iv'P6Sif KoXocrahv 
OKrdKis SiKaAdxy)S iiroUi ir7jx«<"' o Avv- 
Sios. Nisi ibi Xdpris et inrdKis, nt su- 
pra, sit rescribendimi. Colossus post 
quinquagesimum sextum annum ter- 
rae motu cecidit. "Vide Plin. et Po- 
lyb. lib. V. Dac. 

« ColumncEj Columna, quasi columi- 
na, a columen. Vitruv. lilj. iv. cap. 2. 
' Columen in summo fastigio culminis, 
unde et columnse dicuntur.' Donat. 
' CoUimen vero familiae, sustentatio 
vel decus, unde columnEe.' Idem. 

' Colurna'] Ab arbore corylo dicta 
potius colurna transpositione litera- 
rum pro conurla, ut sentit Servius. 



Virgil. Georg. * Pingniaque in veru- 
bus torrebimus exta colurnis.' Ta- 
men vett. Gloss. ' Kpavea, UvSpov : co- 
lurnum, cornus.' Ergo, ' cornus,' 
' cornuius,' ' conurlus,' ' colurnus,' 
' colurnuni.' Idem. 

" Comissatio] Graeciinterpretantur 
iTriKCifiov. Jos. Scal. 

Comissatio] Proprie convivium 
quod post ccenam fiebat in multam 
noctem a Greeco Kwfid^fiv, 'in miiltam 
noctem convivari.' Sive ad Comum 
lasciviae et conviviorum Deum post 
coenam ire cum coroUis, conviviali 
veste, funalibus et tibicinis. Unde 
' lasciviarum eruptionem' vocat Ter- 
tuUianus. Vide Casaub. de Satyrica 
poesi lib. i. cap. 4. Dac. 

^ Comitiales] Non omnibus diebus 
comitialibus conveniebant ; neque 
semper in comitio : comitiales tamen 
dies sunt, quibus comitia haberi pote- 
rant. Ant. Aug: 

Comitiales] Comitiales opponit ne- 
fastis Plautus, illis jocularibus versi- 
bus : ' Non potuisti adducere homi- 
nes magisad hanc rem idoneos. Nam 
istorum nullus nefastu'st, comitiales 
sunt meri. Ibi habitant, ibi eos con- 
spicias quani PraElortm saepius.' 
Jos. Scal. 

Comitiales dies] Quouniversns Pop. 
Rom. sive pais illius maxima, comi- 



172 



SEXTI POMPEII FESTI 



qui locus a coeundo, id est, simul '* veniendo dictus 

est. 
Commentacula '9 y virgae, quas flamines portant pergentes 

ad sacrificium, ut a se homines araoveant. 
Commentaculum ^ genus virgulae, qua in sacrificiis *'' ute- 

bantur. 
Committere ^ proprie est insimul mittere. Nunc eo utimur 

et pro facere, aut pro relinquere,' aut pro incipere. 
Commugento,'' convocanto. 
Comcedias'^ constat appellari exeo, quodinitioin vicis ju- 

venes cantare soliti essent convenientes. 
Comoedice'' figuratum a coraoedo. Plautus : Euge heus 

adstitisti et dulce et comoedice. 



18 Pro id est simiil alii habent in simul. — 19 Legendum nionet Dac. Com- 
tnotacula — 20 Aiii sacris. — 1 Delinquere scribendum moaet Scal. relinquere 
Fulv. Ursin. et Dac. 



N0T7E 



tiimi petebant conventus agendi gra- 
tia. Fuit autem comitium certa fori 
Romani regio ac portio, ad Hostili- 
am cuiiam, et subter rostra Hostiliae 
curiae adfixa, a coeundo dictum. Co- 
niitiales dies inter fastos dies nume- 
rantur, et illos nefastis opponit 
Plant. Poenul. iii. 2. ' Non potuisti 
adducere liomines magis ad banc rem 
idoneos : Nam istorum nuilus ne- 
fastu'st, comitiales sunt meri. Ibi 
habitant, ibi eos conspicias quam 
Praetorem szepius.' Dac. 

y Commentacula] Legendum com- 
motacula ut in all. editt. nempe a 
' commotando,' id est, ' commoven- 
do.' Idem. 

' Commentaculum} Leg. commotacu- 
lum. Vid. not. superiorem. Idem. 

a Coinmillere] Scribe, delinquere, 
non relinquere. Jos. Scal. 

Committere] Insimul mittere, jun- 
gere. Virgil. ' Delpliinum caudas 
utero commissa luporum.' Commissas 
habens, id est, junctas. Pro facere, 
Cicero Ub. i. de legibus ; ' Quocirca 



vereor committere ne non bene pro- 
visa principia ponantur:' pro deliti- 
quere, sic enim legit Scaliger pro re- 
linquere, Virg. i. iEneid. ' Quid nieus 
iEneas in te committere tantum, 
Quid Troes potuere ? ' Sed scripsisse 
potuit etiam Festus relinquere. Sic 
Nonius, ' Committere, donare, re- 
linquere. M. Tullius in Verrem ac- 
tione II. Is calumniatores ex sinu sno 
apposuit, qui illam haereditatem Ve- 
neri ErycinaB commissam esse dice- 
rent.' Pro incipere, Virg. lib. v. ' Et 
tuba commissos medio canit aggere 
hxdos,' et lib. vii. ' Promissi Dea 
facta potens ubi sanguine belhim Iin- 
buit et primse commisit funera pug- 
nae.' Dac. 

^ Commugento] Proprie ' concla- 
manto : ' nam ' mugio ' et ' mugeo : ' 
unde ' commugeo.' Idem. 

<: Comoedias'] A Kcifirj, * vicus,' et «5^, 
• cantus,' quia hi lusus in vicis fiebant 
antequam in urbes convenissent. 
Idem. 

J Comcedice] Plaut. in Milite : ' Eu- 



DE VERBORUM SIGNIFICATION R LIB. III. 



173 



Comparsit ^ Terentius pro compescuit posuit. 
Compascuus *' ager, relictus ad pascendum communiter vi- 

cinis. 
Comperce « pro compesce dixerunt antiqui. 
Compernes '' nominantur homines genibus plus justo con- 

junctis. 
Compescere ' est velut in eodem pascuo continere. 
Compescere lucum,'' est lucum suis finibus cohibere. 
Compilare' est cogcre,.et in unum condere.* 



2 ' L. m, pro condere habet congere, unde conjecturara facio, congerere scribi 
debere.' Fulv. Ursin. 

NOT/E 

ge kvffxw^vais, Hercle, adstitit, et dul- Idem. 



ce, et conioedice.' Ant, Aug. 

Comoedice'] Id est, festive. Plaut. 
Milite II. 2. ' Enge, euge, euscheme 
hercle astitit et dulice et comoedice.' 
Nani legendnm dulice non dulce: dov- 
XiKois, ' serviliter.' Et ita olim Janus 
Gulielmus. Dac. 

e Comparsit^ Terent. in Phorra. 
Ant. Aug. 

Comparsitl Locus quidem Terentii 
notus vulgo exPhormione, ita tamen, 
ut in aliam seutentiam, ac Festus in- 
terpretatur, accipiendus sit. Jos. 
Scal. 

Comparsit'} Pro compescuit. Lege 
compersit, a parco: vidit Salmasius. 
Locus Terent. est in Phormione, 1. 1. 
' Quod ille unciatim vix de demenso 
8U0 Suum defraudans genium compar- 
sit miser.' Dac. 

^ Compascuus} A verbo compasco, 
simul pasco, compascuus ager,in quo 
vicinorum pecora simul pascunt. Id. 
e Comperce] Plaut. Pcenul. i. 2. 
' Comperce amabo me attrectare, 
Agarastocles : ' id est, compesce, et 
hanc vocem restituendam puto Bac- 
chid. III. 3. ' Cave malum, et com- 
pesce in illura dicere injuste :' lego, 
et comperce : id est, comparce. Parco 
autem et pasco Veteres dicebant. Un- 
de * pascito linguam,' in sacrificiis, 
' liDguam coerceto.' Vide * pascito.' 



^ Compernes} Grseci vocant yovv- 
Kp^Tovs. Jos, Scal. 

Compernesl Qui genua conjunctiora 
habent, quam par est. Plaut. Milite 
iir. 1. ' Aut varum, aut valgnm, aut 
compernem, aut paetum, Aut bron- 
cum filium.' Graeci vocant yovvKpd- 
Tovs. Dac. 

» Compescere'] A ' pasco' composi- 
ta ' dispesco,' ' impesco,' ' compesco.' 
Compescere est pecus iisdeni pascuis 
continere, in ununi cogere, compel- 
lere. Dispescere gregem segregare, 
ita ut pars seorsim pascat. Impescere 
vero est pecns in laetam segetem pas- 
cendi gratia iramittere. Vide suo lo- 
co. Idem. 

^ Compescere lucum] Lucum intra 
descriptos fines cohibere : putarem 
potius esse lucum conlucare adhibito 
piaculo : nam compescere lucum idem 
videtur quod apud Virgil. ' ramos,' 
apud Columellam, ' viteni compes- 
cere.' Sed Festi auctoritas prsegra- 
vat. Idem. 

' Compilare] Asconius iu praetura 
urbana : ' Compilarit: pilos,' iuquit, 
' pervellerit : sic fraudaverit furto, 
ut ne pilos quidem in corpore spolia- 
tis reliquerit.' Haec indigna sunt et 
veteri, eterudito interprete. Saltem 
syllabae niodulus debebat eum indu- 
cere, ut ailter existimaret. Sed ver- 



174 SEXTI POMPEII FESTI 

Compitalia'" festa, quae in compitis peragebant. 



NOT/E 



biim est militare, compilare, cogere. 
Nam pilatum agmen dlcebatiir pres- 
siim, ac densum. Varro apiid Servi- 
um Danielis nostri : ' Dno sunt ge- 
nera agminum: Quadratiim, quod 
immistis etiam jumentis incedit, ut 
iibivis possit considere. Pilatum alte- 
rum, quod sine jiimentis incedit, sed 
inter se densum est, quo facilius pcr 
iniquiora loca tramittatiir. Scaiinis 
de vita sua : In agrum liostium veni : 
pilatim exercitum duxi : id est, stric- 
tlm et dense. Ab eo pilaie est pre- 
mere, cogere. Hostiiis belli Histrici 
primo: ' Percutit, atque hastam pi- 
lans prae pondere frangit.' Idem. 
' sententia prjesto Pectore pilata 
est.' Asellio Sempronius: qiiartiim 
signum accedebat, sive pilatim, .••ive 
passim iter facere volebat. Eiiuius 
Satirarum secundo : ' Inde loci Ii- 
quidas, pilatasque irtheris oras Con. 
templor,' hoc est, pres^as, densas : ct, 
ut ipse antc dicit, ' liquidas.' Ab eo 
jgitur Compilare: non, iit Asconius, 
a pilis. Quiigitur omnia pressim col- 
ligit, dicitur Compilare. Qiiare liic 
recte, cogere, ut in uiiuin condt-re ex- 
ponitur. In Graecis sane id fero, c|iii 
compilare interpretantur, /laS/ffu/. 
Jos. Scal. 

Compilare'] Pilare, densare, co- 
gere, inde pilatiim agmen dicebatur 
pressumacdensum. Sed en tibi locum 
illustrem Servii ad illud xii. ^neid. 
"PilataquepIenisAgminase fundunt 
portis,' ' Quidam,' inqiiit, 'hoc loco 
* pilata agmina ' non a genere iiasta- 
rum positumasserunt, naui paiilo post 
dictum inferunt, ' defiguiit tellure 
hastas :' sed pilata, densa, spissa, ut 
implere portas potuerinl, et postea se 
in loca apertiora diifundere. Alii ' pi- 
latum agmen' dicunt, quod in longitu- 
dine directum est, quale solet esse 
cum portis procedit. Vel certe pilata 



fixa et stahilia, vel a pilo quod figit, 
vel a pila struclili qua; fixa est et ma- 
net, nam et Gra>ci les densas et artas 
TTfAcuia diciint.' ( Lego iriXy^ra vel irl- 
AwTtt) ' Ennius Satir. ii. * Inde loci 
liquidas pilalasque cetheris oras Con- 
te nplor,' ciim firmas ei stabiles sig- 
niticaret, et quasi pilis fultas. Hosti- 
iis belli Histrici primo : ' Perculit 
atqiie hastam pilans prae pondere 
frangit.' Pilans, id est figens. Idem : 
' Sententia praesto Pectore pilata 
est.' Id est, fixabilis. Asellio histo- 
riarum iii. * quartiim signum accede- 
bat, sive pilatim sive passim iter fa- 
cere voIcbat.'Scaurus de vitasua : 'in 
agrum bostium veni, pilatim exerci- 
tuin diixi,' id est, strictim et dense : 
nam iibi proprie de genere hastae lo- 
qiiitiir, ail : ' Pila manu saevosque 
gerunt in belladolones.' Varro, rerum 
humanariim, dim genera agminiim di- 
cit, ' Quadratiim quod immixtis etiam 
jumentis incedit, ut ubivispossit con- 
sistere : pilatum alterum, qiiod sine 
jumentis incedit,sed interse dcnsum 
est, quo facilius per iniqiiiora loca 
tramittatur." Hactenus Servius : a 
pilare igitiir, lioc est, irtXovu, compi- 
lare dicitur is qui omnia pressiin col- 
ligit. Quare liic recle a Feslo expooi- 
tiir ' cogere et in uniim condere.' In 
libroFnlvii Ursini pro cog-ereerat con- 
gere. Unde ille faciebat congerere. 
Sed congere pro cogere antiqua illa, 
sed viliosa scribendi consuctudine ; 
sic ' Thensaurus,' ' cnefonsus,'* com- 
pluriens," quoliens.' Dac. 

" Compilalia] Glossse : ' Compita- 
lia, 6(wv ayvtaloov ioprai, al yivSfiwai 
iv Tals Tpi(55ots virh Tuvirpoffiyc6pTuv toIs 
veKpoTs.' Jos. Scal. 

Comintalia] Deorum Larinm festa 
in compitis G. Nonas Maias celebrari 
solila. Varrolib. V. ' Compitaliadies 
attributus Laribus, ut alibi. Ideo ubi 



DE VERKORUM SIGNIPICATIONE LIB, III. 



Complnriens " a compluribus significat saepe. Cato: Con- 

)tumelias mihi dixisti compluriens. 
Compraedes ° ejusdem rei populo sponsores. 
ComptuSjP id est, ornatus, a Graeco descendit, apud quos 

xoo-ju,H(v dicitur comere, et xoVju-joj, quod ' apud nos comis : 

et coniae dicuntur capilli cura aliqua cura compositi. 
Conauditum,'' coauditum ; sicut conangustatum + dicitur. 
Conceptivae feriae ' festa dicebantur, quae incertis diebus 

servabantur quotannis, ut sementinae,^ compitaliciae. 
Conciliabulum ' dicitur locus, ubi in concilium convenitur. 



3 Pro quod alii qui. — 4 Alii conagulatum, — 5 Qiiidam sementivce. 



NOT;E 



viae competunt tum iu compitis sa- 
crificatur : quotannis is dies concipi- 
tnr.' Glossarium, ' Compitalia, &eS)v 
ayvtalwv eopTal al jiv6fievai iv Ta7s 6oo7s 
inrb tuv ■Kpoa-qKSvTonv toIs viKpoh.' Le- 
git optime Vnlcanius, ev toTs TpiSSois. 
'Compitalia, Deorum viaruni festa in 
triviis celebrari solita ab affinibus 
mortuornm.' Inde Lares iva?fs dicti 
non scmel apud Servium. Vide Ma- 
crob. lib. i. Sat. cap. 7. et Dionys. 
Halicar. lib. iv. Plin. lib. xxxvi. 
c. 27. A Tarquinio Prisco originem 
diixere. Dac, 

" Compluriens'^ Ut ' qnotiens ' pro 
* quoties,' &c de quo alibi diximus. 
Idem. 

" Comprades] Pras is est qui po- 
pulo se obligat et spondet se aliquid 
pro altero praestiturum, ni ipse alter 
praestet ; compras qui conjunctim cum 
altero populo se obligat. Vide ' praes.' 
Idem, 

P Comptus] A comere, quod a Graeco 
Ko<TtJ,eiv, unde coma kSixti, quasi Kdarfxri, 
quia coma animalinm et arborum est 
ornamentum. Sed in hocce Festi 
loco aliquid turbatum fuisse existi- 
mo, et huc pertinere quod infra legi- 
tnr in conilum. ' Conitum Afranius 



pro ornatu et excnltn posuit.' QhoB 
manifesto hinc avulsa; legendum e- 
nim comlum Afranius, S(c. Et itaapud 
Gramniaticos citatur. Idem. 

t Conauditurn^ Coaudilum quod nn- 
diquaque auditum est. Et coangus- 
tatum quod undiquaque angustum. 
Idem. 

' ConceptivcE feria'] Qnarum incer- 
tus dies, et quas pra-tor certis veibis 
concipiebat, et cnrio indicebat. Ovid. 
II. Fast. ' Curio legitimis nunc For- 
nacalia verbis Maximus indicit, nec 
stata sacra facit.' Ideoqiie indictitia 
festa etiam dicta : ' conceptas ferias' 
vocat Varro. Vulgo ' festa mobilia.' 
Idem, 

^ Conciliabulum'] Locus in agris aut 
vicis, ad quem rnstici frequentes 
emendi et vendendi causa conveni- 
ebant, certis nundinarum diebus, a 
verbo conciiiare, emere. Festus vero 
a concilium deducit, ubi per concilium 
convocationem intelligit, quasi conca- 
lium, quod plures in unum coeanf, et 
convocentur. Immo et concilium 
nundinaj etiam dicebantur. Eugra- 
phius apud Terent. ' Male concilia- 
te, male empte. Nam concilinm 
nundinas dicimus.' Idem. 



176 



SKXTI POMPEII PESTl 



Conciliatrix ' dicitur, quae viris conciliat uxores, et uxori- 

bus viros. 
Conciliura " dicitur a populi consensu : sive concilium di- 

citur a concalando, id est, vocando.^ 
Concinnare " est apte componere. Concinere^ enim con- 

venire est. 
Concio y conventus dicta, quasi convocatio. Concio signi- 

ficat conventum, non tamen alium, quam eum, qui a ma- 

gistratu, vel a sacerdote publico per prajconem convoca- 

tur. Concionem antiqui raasculino genere posuere. 
Concipilavisti ^ dictum a Neevio pro, corripuisti, et invo- 

lasti. 



6 Alii convocando. — 7 Alii conciere, qnod improbanlScal. et Dac. 



N0T7E 



' Conciliatrix] Lucilius : • ^tatem 
et faciem, ut saga et bona concilia- 
trix.' Glossae : * Conciliatrix, irpo- 
{««^Tpia.' Jos. Scal. 

Conciliatrixl A verbo conciliare, id 
est, copulare, qnod et in bonam par- 
tem sumitur, nec semper de lenoci- 
nio. De legitimis nuptiis Plaut. 
Trinum. II. 2. ' Tute ad eum adeas, 
tute concilies, tute poscas.' Catul. 
• Ut semel es Flavo conciliata viro.' 
Dac. 

" Concilium'] Non a consensu, sed 
a concalando, hoc est, convocando, 
quasi concalium. Supra. Idem, 

» Concinnare] Perperam volunt mu- 
tare concinere in conciere. Vide se- 
cundum Conjectaneum uostrum. Jos. 
Scal. 

Concinnare'] Ita rem componere, 
ut apte conveniat et hzereat, a verbo 
concinere, (male alii conciere,) id est, 
convenire, quod verbum musicum 
est : plures enim diverse canentes 
concinere dicuntur cum inter se con- 
veniunt. Unde concinere pro conve- 
nire, consentire, ut Graecis awa^nv. 
Tamen magis placet Nooius qui ait 



esse a cinnus. ' Cinnus,' inquit, ' est 
commixtio plurimorum, unde et con- 
cinnare dicitur.' Cinnus quidem 
idem qnod cocetum. Graecls KVKiiiv. 
A 'coeundo ' ' coinus,' unde ' cinuus,' 
quod in eum varia coeant ; est igitiir 
concinnare ex pluribus rebus aliquid 
efficere et apte componere. Etsi ali- 
quando pro simplici 'facere' usur- 
petur. Dac. 

1 Concio] A verbo concieo, convoco. 
Et est concio conventus a Praetore 
vel Sacerdote convocatus : et frustra 
est Varro qui concionem quasi coac- 
tionem dici putat. 'Sic a lacte coac- 
to,' inquit, ' caseus nominatus, sic ex 
hominibus concio dicta.' Idcm. 

» Concipilavisli'] Idem ac ' Com- 
pilasti :' ut ' reciprocus,' ' reprocus :' 
' reciperare,' 'reparare:' 'incitegc- 
re,* ' integere.' Jos. Scal. 

Concipilavisti] Corripuisti. Locus 
Naevii non extat : ea voce usus Plaut. 
TruciU. II. 4. ' qnem ego Ostatim, 
jam jam concipilabo.' Concipilare 
idem quod compilare, ut ' rcciprocus,' 
•reprocus:' ' incitegere/ 'integere.' 
Vide ' incitega.' Dac. 



DE VERBORUM SIGNIFIGATIONE LIB. IH. 



177 



Conclavatas ^ dicebantur, quae sub eadem erant clave. 

Conclavia ^ dicuntur loca, quee una clave ^ clauduntur. 

Condere,' iraponere.9 Condere proprie est unum, et in in- 
teriorera locum dare ad custodiam faciliorem : quod ver- 
bum nunc significat conscribere, nunc facere, nunc 
componere, et instruere. 

Condicere '^ est dicendo denuntiare. 

Condictio ^ in diera certum, ejus rei, quae agitur, denuntiatio. 

Condictum^ est, quod in comrauni est dictum. 

8 Al. clavi. 9 Ed, Scal. componere et niox in unum. 



NOT^ 



* Conclavata'] Haud dubie legen- 
dum Conclavia: et recte huic expo- 
sitioni convenit Graecorum interpre- 
tatio : ' Conclavia, o-vpo(km.' Quin 
et sequentia confirniant. Jos. Scal. 

Conclavata;] Siiblntelligitur cedes. 
.flEdes conclavatae snnt quee una clave 
clauduntur, et idem videntur facere 
quod conclave sive conclavium; unde 
et hic etiam cnnclavia legendum con- 
cluditdoctiss. Scaligerfrustra. Aliud 
enim conclave, aliud conclavata. Nam 
conclavatas aedes dixisse Veteres pu- 



re carmen,' ' bella,' &c. Aliquando 
' renovare,' in integrum restitucre. 
Florus I. 3. de TuUo Hostilio : ' Hic 
omnem militarem disciplinam artem- 
que bellandi condidit.' Et alibi : 
' Angustuscondidit imperium.' Idem. 

'^ Condicere] Veteres Graeci, avv- 
TdffffeirOai /uera irapayyeXias. Condic- 
tio, ffvvrayT}. Jos. Scal. 

Condicere'] Proprie est, cuni actor 
adversario denuntiat ut certa et stata 
die judicio adsit. Postea factum est, 
ut in quovis alio negotiO condicere di- 



to complnria cubicula pervia quaei cantur ii qui ex compacto quidpiani 
gerunt, et mutuo sibi denuntiant 
diem locnmque rei gerendae. Plaut. 
Gurcul. ' Si status condictus cum 
hoste intercedit dies.' lude condiciio 
in diem certum rei quae agitur de- 



porta una sive ciave clauderentur ; 
quamvis hoc non satis dilucide apud 
Festum. Dac. 

•* Conclavia] Conclave et concla- 
vium, nam utrumquedicitur, est lo- 



cus secretior in penetralibus intimis nuuciatio, et condictum quod in com 
domus, una clave domesticis pervius. 
Vel, ut ait Donatus, ' conclave est 



separatior locus in interioribus tec- 
tis; vel quod intra eum loca multa 
et cubicula clausa sint adhaerentia 
triclinio.' Idem. 

<= CondeTe] Simul in interiorem lo- 
cum dare custodiae causa ; ut, ' Con- 
dit opes alius.' Aliquando ' conscri- 
bere,' ut ' exercitum condidit,' idest, 
conscripsit. Aliqnaudo ' facere,' 
'componere,' 'instruere,' ut ' conde- 



niuni dictum est. Inde condicere 
coenara ahcui, est illi denuntiare se 
apud eum coenaturum, quod Cicero 
absolute dixit condicere lib. i. famil. 
ep. 9. ' cum mihi condixisset, coena- 
vit apud me.' Dac. 

« Condictio] Vide not. sup. eadem 
videtur quae ' comperendinatio.' Vide 
' res comperendinata.' Idem. 

f Condicium] Nam condicere est, 
simul dicere. Ponip. lib. lxvi. de 
empt. ' In vendendofuudo, quaedam, 



Delph.el Var. Clas. 



Pomp. Fest. 



M 



178 



SEXTI POMPEII FESTI 



Condulus '^^ annulus. Condalium similiter annuli genus. 

Confecemnt,'' una fecerunt. 

Confeta sus ' dicebatur, quae cum omni fetu adhibebatur ad 

sacrificiura. 
Conflages"'' loca dicuntur, in quae undique confluunt'^ 

venti. 
Confoedusti,^ fcedere conjuncti. 



10 Alii Condalus. — 11 Vossins et Fulv. Ursin. legunt Confluges, Isidorns 
covfmges. — 12 Alii confligunt. 



NOTiE 



etiam si non condicantur, praestanda 
sunt.' Idem. 

e Condulus'] Ita propins accederet 
ad originem snara, «(JfSuAoj : sed sci- 
mus Veteres Condalum dixisse et 
Condalium; v in o, nt «i;Ai|, calix. 
Plautns quoqne fabnlam Menandri 
Sa/cTuXioj/cum verteret,Conda/iM»j eam 
nominavit. Jos. Scal. 

Condulus'\ A Grjeco k6vSv\os, qnod 
articnlnm notat- Sed Veteres conda- 
lum et condalium dixere v in o mntato, 
ut KvAi|, calix. Plautns quoqne cnm 
fabulam Menandri SaKTv\wv nomine 
verteret, condaiium eam nominavit. 
Est autem condalium annnli genus 
quod servi digilis ferebant. Planf. 
Trinum. iv.3. 'Satin' inThermopoiio 
Condalinm es oblitns, quando ther- 
mopotasti gnttnrem.' Dac. 

^ Confecentnt'\ ' Una feccrunt.' Sic 
apud Terent. ' confecistis,' pro ' una 
fecistis.' Phorm. n. 1. ' Bonas me 
absente hic confecistis nnptias.' Nam 
qnod alii interpretantur, ' effecistis,' 
* perfecistis,' non placet. Idem. 

' Confela sus] Talis fnit, quae cnm 
triginta porcnlis ab /Enea mactata 
est. Ambegna qnoqne ovis, confeta 
dici potest. Jos. Scal. 

Confeta sus] Qualis fuit qnae cnm 
triginta porcis ah vEnea mactata est, 
de qua Virg. lib. viii. 'Littoreis in- 
gens inventa sub ilicibus sus Trigin- 



ta capitum foetns enixa jacebit, Alba 
soli recubans, albi circum ubera nati.' 
Dac. 

^ Co7iflages'] Nonius Confluges loca, 
in qnae diversi conflunnt rivi. Isi- 
dorns lib. xiv. c. 58. Confrages. Fnl. 
Ursin. 

Conflages] Isidorus lcgit confrages: 
sed idem est propter cognationem F 
cnm R, ut ' snfflamen,' ' sufframen ;' 
' Fraxtabula,'' Flaxtabnla.' Eodem 
niodo compositnm coji^i/g-cs, qnam Ho- 
merns vocat fxiaydyKeiav. Livins An- 
dromeda : ' Conflnges nbi conventu 
campnm totnm inhumigant.' Jos, Scal. 

Conflages] Vossius legit confluges 
propter verbnm confluunt. Male, ut 
videtnr, nam conflages et confluges di- 
versa res est, ut mox patebit. Sed 
pro confluunt legendum omnino con- 
flant: sic conflagcs loca dicuntur in 
quae undique conflant venti. A ' con- 
flatum,' ' conflages,' ut a ' stratnm,' 
' strages.' Isidorus habet confrages, 
quod idem est ; nam L et R cognatae 
inter se sunt, et facile commutantnr. 
At vero confluges loca snnt in qnae 
rivi diversi conflnnnt. Livius An- 
dromeda : ' Conflnges ubi convcntu 
campnm totum inlmmigant.' Home- 
rns fii(rydyKeiai> vocat. Dac. 

' Confcedusti] Immo potius videtur 
Confidusti: a ' fidns,' ' fidustns ;' ut 
ab ' aucus,' ' angustus ;' ab • uncns/ 



DE VRRKORUM SIGNIPICATION E LIH. III. 



170 



Confugelam antiqui confugium dicebant. 

Congruere "' dictum est a gruibus, quae non se scgregant,'' 

sive cum volant, sivc cum pascuntur. 
Conjector," intcrpres somniorum. 
Conitum, '+" genus libaminis, quod farina conspersa facie- 

bant. Conitum Afranius pro ornatu et excultu '^ posuit. 
Conivola,P occulta.'^ 



13 Pro qucB non se segregant alii liabent quia non fere segregantur. — 11 
Alii, teste Scal. Constus, vel Comitus, vel cotnptum, vel constum. Vid. int". — 
15 Qiiidam c«Z(K. — IG Alii oscula. 

NOTM 



' ungustus.' Jos. Scal. 

Confcedusti] Scaliger legit confidus- 
ti: a ' fidus,' ' fidustus.' Sed dIIuI 
luutandum; nara, ut optime Vossius, 
a ' con' et ' foedus ' est ' confoedus- 
tus ;' ut ab ' onus,' ' onustus.' Dac. 

"' Congruere] Agruibus verbunian- 
tiquum gruere. Glossarium : ' Grnunt, 
jfpavi^ovffi.,' Unde congruere, expe- 
dire, inter se convenire. Terent. 
Heauton. iii. 1. ' Ne nos inter nos 
congruere sentiant.' Congruere etiam 
est, simul irruere, ut grues, quae non 
se segregant. Idem, Eunucli. v. 8. 
' cui tani subito congruerint comoiO- 
da.' Idem. 

" Conjector'] Conjectoribus viri, 
conjectricibus mulieres utebantur. 
Innuit Plaut. Milite iii. 1. ubi rou- 
lier virum suum alloquitur : ' da quod 
dem qiiinquatribus Praecantairici, 
conjectrici, hariolae, atque haruspi- 
cae.' Inde ' conjecturam facere ' pro- 
prie dicebantur somniorum iuterpre- 
tes. Plaut. CurcuK ii. 1. ' Potin' 
conjecturam facere si narrera tibi 
Hac nocte quod ego somniavi dor- 
miens ?' Idem. 

" Conitum] In lib. vet. Coniptum, 
quae vera lectio. Coniytum a Kovtw 
T(t>, pulvere aspergo. Idem. 



Conitum] Placeret, comtum. FuL 
Ursin. 

Conitum Afranius] Haec alio perti- 
nent. Legendum comtum Afrunius. 
Vide ' comptus.' Dac. 

P Conivola] Duplicem lectionem re- 
perio in Glossis Isidori : ' Conivoli, 
concordes, juncti :' et ' Cohibuii, con- 
cordes, conjuncti.' Utrique astipu- 
latur Glossarii auctor, qui coliivum et 
conivum interpretatur KaKvKa p6Suv 
fiifxvKdru: ut videatur jam antiqui- 
tus in dubium hoc revocatum, utrum 
conivum an cohivum dicendum esset. 
Jos. Scal. 

Conivola] A coeo Veteres fecere 
coius,et interjecta aspiratione cohivus, 
ut cohercere. Hinc cohivum Glossa- 
vium interpretatur Calicem rosae qui 
adhuc coit, necdum apertus est. 'Co- 
hivum, KaXv^ p6SQv [xefj.vK<is.' Qiiod 
etiam conivutn dixere. Idem Glos- 
sarium : ' conivum, koAuJ (i65ov yucyuu- 
Kds.' Hinc diminutivum conivolus, OC" 
cultus qui coit nec apertus est. Unde 
per metaphoram conivoli, et cohivoU, 
sive cohivuH dicuntur amici concor- 
des. Glossae Isidor. ' Coivoli, con- 
cordes, juncti.' Item ' cohivoli, coji» 
cordes, conjuucti.' Dac. 



180 



SEXTl POMPEII FESTI 



Conlatia'1 oppidura fuit prope Roraam, eo quod ibi opes ali- 

amm civitatum fucrint conlata^, a qua porta Roraes Con- 

latina dicta est. 
Conlativum sacriticium "^ dicitur, quod ex conlatione offer- 

tur. 
Conlativura ventrem ^ magnum et turgidum dixit Plautus, 

quia in eura omnia edulia congeruntur. 
Conlucare' dicebant, cum profana? sylvai rami deciderentur 

officientes lumini. 
Conquirere," coercere. 



NOT.E 



1 Conlatia] Latii in via Tiburtina 
oppidiim prope Romain ; a qiio Col- 
Jatina poita; in colle hortiilorum ad 
Septemtrioneni, quae et Pinciaria a 
palatio Pincii Senatoris. Idem. 

■■ Conlativum sacrificium} Ad quod 
singuli conferebant, qualia erant sa- 
crificia quae Latinis feriis et Pagana- 
libus etiani fiebant. Idem. 

' Conlativum ventrem^ Plaut. in 
Curcul. Ant. Aug, 

Conlatirum ventrem'] Locus Planti 
est Curcul. ii. 1. ' Qui bic est bomo 
Cum collativo ventre atque oculis 
herbeis?" Dac. 

' Conlucarel Profanam sylvam di- 
xit : Quia luci sacri erant incaedui, 
propterea ita deprecatur pastor ille 
apud Ovidium in sacro Palili : ' Seu 
niea falx ramo lucum spoliavitopaco, 
Unde data est tenerae tiscina fromlis 
ovi.' Neque tibi impouat, quod iu 
Glossario iegitur: * Conlncatis, e?5os 
viKpov.'. Legendum enim, Conlocatio, 
eBos viKpov. erat autem ' Conlocare 
mortuum,' in janua ponerc, pedibus 
in publicum conversis ; quod Grzeci 
irpoTiQiaQai PfKpSv. Persius : ' tan- 
deiuque beatulus alto Compositns 
lecto, crassisque lutatns amomis In 
portam rigidos calces extendis.' 
Glossae Grammaticorum in illud 'lAi- 
<i5os T. ava irpidvpov Te6pafj.iJ.iVov. els rb 
■rp68upov, inquiunt, HKiirwv. toiovto yap 



Th (rx^/«a TTJs Tuv veKpwv irpoQiffeoss. 
Ex quibus iliustratur Persianum, ' In 
portam rigidos calces extendis.' Mos 
erat eam Trp66effiv a fiiiis fieri. Dio in 
Tiberio de Liviac excessn : koI avr^v 
6 Ttfiepios ovTe voaovaav eVecTKerj/aTo, 
ovre airoQavovffav aiiThs vpoeOeTO. Male 
enim hodie irpofftdeTo. Jos. iScal. 

Conlucare] Succisis arboribus locum 
implere luce, infra in ' sublucare.' Co- 
lumel. lib.ii. ' Neque terramaperire, 
neque arborem conlucare.' GIosseb 
Gra!C0-Lat. ' SiaKadalpu BevSpov, conlu- 
ro.' Dicitur et ' sublucare.' ' Inter- 
lucare ' etiam dixit Pliu, hoc est, lu- 
cis causa superflnos ranios amputarc. 
Hic autem ' profanam sylvam' dixit 
Feslus, quia luci, hoc est, sylvae sa- 
cras, non ca-debantur nisi prius facto 
piaculo. Vide Caton. de R. R. cap. 
130. Dac. 

" Conquirere'] Legendum Coinquire, 
vel CovKiuere: utrumque enim vide- 
tur usurpatum, ' Coinquio,' et ' Coin- 
qupo:' verbumnemini hactenus,quod 
puto, auimadversum. Dictum autem 
veteri distortione coinquio, pro coan- 
quio: anquire a Graeco 6.yxf^v, a qno 
anquina. Cinna: ' Atque anquina te- 
net stabilem firmissima cursum.' Ve- 
teres ergo per Q dicebant, quod post- 
ea per G : nani Anquere prius fuit, 
quam Anguere. Coinquire ergo seu 
Coinquere arbores, est coercere, vtr- 



DE VERBORUM SIGNIPICATION i: LIU. Ilf. 



181 



Conregione," e regione. 

Conruspari/ conquirere. Plautus: Conruspare tua consi- 

lia in pectore. 
Conscripti ^ dicebantur, qui ex equestri ordine Patribus ad- 

scribebantur, ut numerus Senatorum expleretur. 



NOT^ 



bum aptum ei rei. In tabula mar- 
morea non dudum Romae effossa, cu- 
jus exemplum comraunicavit milii 
Ci. Puteanus, ita legitur : earvm- 

QVE. ARBORVM. ADOLEFACTARVM. 
ET. COINQVENDARVM. ET. IN. EO. 
LVCO. ALI^. SINT. REPOSIT^. &C. 

Videndum igitur, num superius, ubi 
legimus, Coinqnire, deputare, idem ver- 
bum intelligere debeamus, et mntila- 
toris negligentia commissum sit, quo 
minus iilud explicatum sit. Namful- 
guritas arbores coercere, niliil aiiud, 
quam ea parte ramis collncare, ([ua 
de ccclo tactae sunt ; ut pro deputnre, 
legendum videatur putare. Sanequic- 
quid est, iliud coinquire nihil aiiud 
est quam id verbuni, de quo uunc 
agimus. Jos. Scul. 

Conquirere, coercere'] Scaliger lege- 
bat, coinquire, coercere, ut sit quod 
supra, ' coinquire, deputare.' Sive 
ut idem hic legit putare ; aam. fulgu- 
ritas arbores coercere, niliil aliud, 
quam ea parte ramis conlucare, qua 
de ccelo lactae sunt : locum adi. Ego 
quidemnihil mutandum censeo. Con- 
quirere ut inquirere puto esse verbuni 
juris ; et conquirere vitia, fures, &c. 
dicuntur, qui inquirunt et ita coer- 
cent. Quare conquirere, coercere. Ta- 
men vetus codex ex sententia Scali- 
geri habet coinquere, coercere. Sic rb 
coercere pro coinquere, sive deputare 
in preiatione sacrificii, quod tieri so- 
lebat ad conlucandas arbores sacras 
apud Catonem : ' Si Deus, si Dea es, 
cujum illud sacrum est, uti tibi jus 
siet porco piaculo facere, illius sacri 
coercendi ergo ;' ubi coercere idem 



est, quod conlucare sn]^r?i dicit Festus, 
quod in sacra sylva fieri non poterat 
nisi prius facto piaculo. Sic supra 
Festus coinquire interpretatus est de- 
putare, ut sexcentis iocis apud Plin. 
et Columel. deputari vites et arbo- 
res dicuntur quarum superflui reci- 
duntur rami. Et Ovid. de Nuce : 
' Non miiii falx niraias Satnrnia de- 
putat umbras.' Dac. 

'' Conregione] ' E regione.' Hac voce 
utebantur Pontifices in effandis tem- 
plis auguralibus, vel finibus fanorum 
et ararum, cum regionum ipsarum 
terminos concipiebant. Varro lib. 
VI. * Interea conregione, conspici- 
one, cortumione, utique ca rectissime 
sensi.' Conregione, hoc est, nt Var- 
ro ipse interpretatur, intra eas re- 
giones qua ocuii conspiciunt. Idem. 

> Conruspari] Ruspari est scrutari, 
studiose quaerere. Accius in Melea- 
gro : * Vagent ruspantes sylvas, sec- 
tantes feras.' Vide infra ' Ruspari.' 
Plauti locus queu» laudat Festus in 
editis comoediisnon extat. Idem. 

* Conscripti] Ergo iidem sunt con- 
scripti qui adlecti ; quos vide suo lo- 
co. Eos Junius Brutus legit. Liv. 
lib. II. ' Deinde quo plus virium in 
senatu frequentia etian) ordinis face- 
ret, caedibus regis deminutum patrum 
numerum,primoribusequestrisgradns 
lectis, ad trecentorum summam ex- 
plevit, traditumque inde fertur ut in 
senatum vocarentur ; qui patres qui- 
que conscripti essent. Conscriptos 
videlicet in novum senatum appella- 
bant lectos.' Vide ' qui patres.' Idem. 



182 



SEXTI POMPEII FESTI 



Consentia sacra/ quae ex multorum consensu sunt statuta. 

Considerare^ a contemplatione siderum videtur appellari. 

Consilium " vel a consulendo dicitur, vel quod in unam sen- 
tentiam pluriura mentes consiliant/^ et conveniant: sed a 
silentio credibilius dictum putatur, quo maxime invenitur. 

Consiluere'' Ennius pro conticuere posuit. 

Consiptum " apud Ennium pro conseptum reperitur : '^ Con- 
siptum clavis praefixum. 

Consponsor/ conjurator. 



17 Quidam libii consjdeaHi. — 18 A\ii invenilur. 



NOT 

» Consentia sacra] Erant gentiliiim 
inter se ' Consentia sacra,' et ' Con- 
sentes Dii,' ut ' Corneliorum,' ' Va- 
Jeriorum,' &c. Jos. Scal. 

Consentia sacra] Erant gentilinm in- 
ter se, ut ' Corneliorum,' ' Valerio- 
rum,' et pro tota gente fiebant, con- 
sentiente gentilitate. Dac. 

^ Considerare] Astrologorum pro- 
prium qui sidera intuentur. Vide 
* Desiderare.' Idem. 

<^ Consiliuni] Immo omnino a consu- 
lendo, u verso in i. Sic ab ' exul,' 
' exilium.' ' Consuio' autem a ' sa- 
lio.' Idem. 

<• Consiluere] Consileo, consilui, ut 
conticeo, conticui. Idem. 

« Consiptuni] Pro conseptum Vete- 
res dixere consipitum, imde consiptum ; 
quod est agri circa templum spatium 
Deo dicatum. Varro lib. vi. * Ex- 
tcmplo est continuo, quod omne tem- 
plum debet circumseptum, nec plus- 
quam unum introitum habere.' Ubi 
Varroni circumseplum est quod Festo 
conseptum,iripi^o\o%,7repl<ppayfjia. Apiid 
Ennium haec vox liodie non extat; 
nam quod ait Scaliger, Festum intel- 
ligere ex Medea Ennii ; • Teneorcon- 
.sipta iindique venor ;' id vero pro- 
bare non jiossum. Ratio est,quod vo- 
cem ipsam produxisset Festus, uli ca 



■/E 

apud Ennium, et non mutato gencie. 

Nam ita solet. Idem. 

f Consponsor] Intelligenduin hic 
conjiiratores, qui poena sacramenli 
miituo se provocant, cum in rem ali- 
quam agerent, puta in litem vindicia- 
rum. ' Nam,' ut inqnit Varro, ' qui 
petebat, et qui inficiabatur, de alii» 
rebus, uterque quinquagenos seris ad 
pontificem deponebant,' &c. Nam 
formula provocatiouis erat h»c: qvan- 

DO. NEGAS. TE. SACRAMENTO. QVIN- 
QVAGENARIO. PROVOCO. et, QVA. DE. 
RE. PETO. LAVDABIHTER. JVRA. HoC 

erat Consponsio. Nam qui exegerat 
juramentum, rursus et ipse sacramen- 
tum adigebatur ab adversario. Vide 
' sacramentum.' Jos. Scal. 

Consponsor] Intelligendum hic con- 
juratores, qui poena sacramenti mu- 
tuo se provocant cum in rem aliquam 
agerent, puta in litem vindiciaruni ; 
' nam,' ut inquit Varro, ' qui petehat 
et qui inficiabatur, de aliis rebus, 
nterque qninquagenosaprisad Pontifi- 
cem depnnebant.' Nam formulapro- 
vocationis erat ha?c : qvando. negas. 
TE. sacramento. qvinqvagen ario. 

PROVOCO. et QVA. »E. RE. PETO. LAV- 

uabiliter. jvra. Hoc eratconspon- 
sio. Nam qui exegeiat juramentiim, 
rursiis ct ipse juramentiim adigeba- 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. III. 



183 



Consponsos ? antiqui dicebant fide mutua conligatos. 
Consternatio,'' quae est concitatio quaedam subita ex aliquo 

metu, a sternutamento '9 deducta est, quod eo toto con- 

cutimur corpore. 
Constitutus ' hominum a consistentium multitudine appel- 

latur. 
Consualia ^ ludi dicebantur, quos in honorem Consi facie- 

bant, quem Deum consilii putabant. 
Consuetionem ' Plautus pro consuetudine dixit. 



19 Quidam libii a sternaia tnente, et mox 
quod ea toto. 



quod. Dac. legendum monet 



Inr ab adversario 
cramentiim.' Scaliger. Alias conspon- 
sores etiam dicti, qiii se simii! pro 
quopiam obligarunt. Correi debiti 
Jurisconsultis dicti. Dac. 

B Consponsos'] Sic eos dicebant, qui 
sibi mutuam fidem dederant. Usns 
Naevius, ut docet Varro iib. v. » Hinc 
sponsus, consponsus. Hoc Nzevius 
significat, cum aif, consponsi.' Idem. 

^ Consternatiol A sternutamento. 
Ergo Festus per consternationem me- 
tum illum intelligit, quem ex ominoso 
sternutamento Romani veteres con- 
cipiebant. Sed neque ad vocis ori- 
ginem accessit. Immo et quidam Ji- 
bri liabent a sternata mente, qnam ve- 
ram lectionem puto. Veteres sternere 
dicebant et sternare, quod est deji- 
cere. Ab hoc ' consternare,' ' ron- 
stematio,' animi dejectio. lu fine lege, 
quodea toto. Idem. 

' Co7istitutus] Non leviter deprava- 
tus locus. Siclegendum videtur: Con- 
stitutus hominum, Consislentium multi- 
tudo appellatur. Varro : ' Comitiales 
dicti, quod tum essetpopuli constitu- 
tus ad suffragium ferundum.' Jos. 
Scal. 

Conslitutus hominutn] Hominum cce- 
tns. Varro : ' Comitiales dicti, quod 



NOTiE 
Vide in voce 'sa- tum esset popnli constitutus ad snf- 



fragium ferendum.' A consistentium 
niuititudine dictum vult Festus (ne- 
qne enim depravatus hic locus, nt per- 
peram voluit Scaliger) ; nam sic apud 
Gellium )ocus,nbi consistitur, cons^itio, 
pro quolibri quidam habent constitu- 
tio. Meliu8 tamen a verbo constituere, 
quod ibi ad constitutum conveniat 
popuius. Quin et rh constitutum apud 
Tullinm legitur pro loco ubi conve- 
niebant. In Orat. pro Ccelio : 'Gra- 
veserunthomines qui hoc dicere au- 
deant, cum sit his confitendum ne 
congressu quidem et constituto cce- 
pisse de tantis injuriis experiri.' Dac. 

k Consualia'] Glossarium : ' Conso, 
r^ vt^rrjs^lcnSos.' Male. Jos.Scal. 

Consualia] Festa qnae Deo Conso 
peragebantur 12. Kal. Septembr. 
Ovid. Fast. iii. 'Festa para Conso : 
Consus tibi cetera dicet, Illo festa 
die dum sua sacra canes.' ' Ludi 
equestres ' etiam dicebantur, quibus 
Sabinae virgines raptee sunt. Vide 
Liv. lib. I. Varr. lib. v. et Plutarch. 
in Romulo. Dac. 

' Consuetionem'] Locum Plauti quem 
vult Festus, hodieinter fragmenta le- 
gere est. Sed male ibi consuetudo pro 
consuelio legitur : ' Clandestina ut 



184 



SEXTI POMPEII FESTI 



Consulas "' antiqui ponebant^non tantum pro consilium pe- 
tas, et perconteris, sed etiam pro judices, et statuas." 

Contagionem " esse dicendum, non contagium. 

Contemplari ^ dictum est a templo ; id est, loco, qui ab 
omni parte aspici, vel ex quo omnis pars videri potest, 
quem antiqui templum nominabant. 

Contestari 'i est, cum uterque reus dicit, Testes estote. 
Contestari litem dicuntur duo aut plures adversarii, quod 
ordinato judicio utraque pars dicere solet, Testes estote. 



NOT^ 



celetnr consuetndo.' Lege consudio. 
liiimo et liic veisns est ex Aiuphit. i. 
2. ' Et clandestina nt celetur consne- 
tio ;' ubi niale libri onines edili, ce- 
lelur suspicio. Consueliu priinus re- 
stituit Scioppius. ' Consnetio, <twov- 
o-ia : consnescere, awuvai.' Sed ha;c 
niinis nota. Idem. 

™ Ctinsulas^ Attius in Bruto: ' qui 
recte consulaf, consul cluat :' ita le- 
gendnin apud Varronem nieniini me 
admoneri ab amico qnodam meo Co- 
loniensi, doctissimo juvene. Jos.Scal. 

Consulas] Consnlere pro consiiium 
petere. Cicer. in Verr. ii. ' Nunc ego, 
judices, vos consulo, qnid niihi facien- 
dum putetis.' Dac. 

" Pro judiccs et statuas] Male vel 
beue de aliquo vel in aliquein consu- 
lcre, est, statuere, decernere de eo 
«juod ei vel commodnm sit vel incom- 
modiim. Terent. Heaut. iii. 1. ' Quia 
pessime istue in te atque in illnm 
consulis, Si te tam leni et victo animo 
esse ostendcris.' Livius lib. xxx. 
' De perfugis gravius qnam de fiigiti- 
vis consultnm.' Idem. 

" Contagionem] Sallust. ' Post ubi 
contagio, qnasi pestilentia, invasit.' 
Sed et conlagium dixit Virgil. ' Nec 
mala vicini pecoris contagia lapdent.' 
Contagio et contagium antiquis simpli- 
citer conjunctionem significabant : la- 
go pro tango, contago. Sed postea ad 
venenum traducta, et morbum qui ser- 



pit, gliscit, et contactu inficit. Idem. 

P Contemplari] Templum dicitnr 
quivis locus vacnus et apertns, nt ' as- 
therea templa,' regiones aMheris : 
' Acherusia templa,' &c. Unde in au- 
gnriis templuni dicitur locns anspicii 
causa, qnibusdam conccplis verbis fi- 
nitus, in edito et aperto ad prospec- 
tum, singnlis ejns lateribus obversis 
ad singulas mundi plagas, in cujus 
umbilico erat arx,seu anguracuinm, 
seu tabernaculum, ad observandas ali- 
tum auguralium volatus. Ab eo igi- 
tnr conteniplari. Sed vide apud Var- 
ronem lib. vi. qui optime totam teni- 
plornm siguificationem est ptrsecu- 
tns, etsi in etymo operam Inserit; 
neqne cnim tcmpliim a tuendo, quasi 
tuemplum, sive iuempulum, ut ipse do- 
cet, verum a Ts^uecos, quomodo non 
solnm agri partcm aliquam, ab aliis 
divisam et secretam, (|iiEe viris forti- 
bus et regibns pro honore dabafur, nt 
Tarquinio Superbo iii rampo Martio, 
Graeci dixere ; sed locum qucmvis 
patulum et apertum cerlis qnibusdam 
finibus terminatum : sic /Eschylus 
dixit refMfvos aldfpos, * templiim aetlie- 
ris.' Idem. 

1 Conlestari] Interpunctionis nota 
videtnr addenda ad verbum uterque. 
Ful. Ursin. 

Contestari] Apud veferes Lafinos 
petitor, et is unde petebatnr, ille 
petens, hic negans primum inter se 



DE VERBORUM SIGN IFICATION i: LIB. III. 



185 



Contignum, frustum carnis cum septem costis demptura. 

Contrarium aes/ grave aes. 

Contubemales^ dicuntur a tabernis, quae fiebant ex tabulis : 

unde et tabernacula dicta sunt, licet ex tentoriis et ex 

pellibus fiant.^° 
Contubernium * dicitur contubernalium habitatio. 
Contuoli ' " oculi sunt in angustura coacti conniventibus 

palpebris. 



20 Vitl. Not. inf.— 1 Alii Conculi. Scal. legendum nionet Conivtli. 



NOTiE 

vel in jure apnd Preetoreni, vel in ponderandum uterenlur 



judicio apud pedariiim judicem con- 
tendebant, prepsentibus testibus, 
quos uterque sui facti meniores esse 
jubebat liac formula : ' testes estote.' 
Inde ' contestari litem ' et ' iitis con- 
testatio' dici creptasunt, qua scilicet 
litis contestatione uterque se liti 
persequeudffi obstringebat apud ju- 
dicem a Pra-tore dandum, et ex ea 
formula quam daret, ita ut a neutro 
liceret salva lite discedere. Unde 
Gloss. ' lites contestatDe, al apxhv Aa- 
^oGcrai ej/ Si/cacTTTjpfij) ViKai e| avTLKaQea- 
TdiToiv,' ' Lites qiise initiiim caj)iunt in 
judicio ex contestantibiis.' Cicero 
pro Roscio : * qui per se litem con- 
testatur, sibi soli petit, alteri nemo 
potest, nisi cognitor est factus.' 
Nunc iu foris Gallicanis ' litis con- 
testatio ' non potest constare acto- 
ris intentione, et rei inficiatione 
sola, nisi intervenerit judicis su- 
per ea re decretuni aliquod litis 
eontestationi absoivendae ; in foris 
eniin dicitur: II y a contestation de 
cause quand le juge a donn6 son apoin- 
tement d ^crire et d. produire. Dac. 

' Contrarium <ss] Grave aes, cujus 
singuli asses pondo libram. Vide 
' giave.' Contrarium autem quod non 
numerato, sed appenso debita exolvi 
et alia qutecumque enii solebant. 
Sic dictum a contra quod eo ad prse- 



Nam quod 
pra?ponderabat, id ' contra esse,'hoc 
est, avTi^peiTiiv, et ' contrarium aes,' 
avTippoTTov. Inde saepissime apud 
Plautum invenias, ' auro contra' vel 
' contra aurum rniere.' ' Talento 
contra carus non est :' hoc est, auro 
pra>ponderante, contrario. Idem. 

•* Contubernales] Laiuio conjectu- 
rani doctorum liominum : Licet et ten- 
toria ex pellibus fiant. Ego tainen ve- 
rius crediderim : Unde et Tabernacula 
dicta sunt, licet ex tentis pellibus fiant. 
Licet, inquit, non ex tabiiiis, sed ex 
peliibus fiant, Lucilius : ' Hic nbi 
consessum, pellesque nt in ordine 
teutae:' et apud Caesarem, ' deten- 
dere tentoria.' Jos. Scal. 

Contubernales] Vide ' adtubernalis :' 
contubernales qui iisdem tabernis ha- 
bitant, et sub eodein duce pugnant. 
Et sic proprie dicebantnr decem mi- 
lites, qui sub uno papilione degebant, 
quibus decanus praeerat,et caputcon- 
tubernii dicebatur. Infra legendum 
est, Licet et lentoria ex peliibus fiant. 
Vel ut Scaliger, licet ex tentis pelli- 
bus fiant. Ut apud Lucilium: ' Nunc 
ubi consessum, pellesque ut in or- 
dine tentae.' Dac. 

' Contubernium] Sueton. in Jiilio : 
' Stipeudia prima in Africa fecit iu 
Thermi praetoris contubernio.' Idem. 

» Contiioli] Nf)n est dubiumj quiD 



186 



SEXTI POMPEIl FESTI 



Convallis " est planities ex omni parte comprehensa monti- 
bus, collibusve. Vallis duobus lateribus inclusa plani- 
ties. Vallis deminutivum Vallicula facit. 

Conventaj * ^ conditio dicebatur, cum primus sermo de nup- 
tiis, et earum conditione habebatur. 

Conventus ^ quatuor modis intelligitur. Uno, cum quemli- 
bet hominem ab aliquo conventum esse dicimus ; altero, 
cum significatur multitudo ex compluribus generibus ho- 
minum contracta in unum locum; tertio, cuni a magis- 
tratibus judicii causa populus congregatur; quarto, cum 
aliquem in locum frequentia horainum supplicationis aut 
gratulationis causa colligitur. 



2 AUi Conventa vel Conventio. Scal. et Dac. legendiim nionent Conventa 
conditio. 

NOT/E 



legendnm sit ConivoU, ut snpra. 
Quod et ipse Grammaticns decla- 
rat, cnm dicit * conniventibns palpe- 
bris.' Jos. Scal. 

" Convallis] A con et vallis. Male 
Varro, qui ' convallis ' dici putat ' ca- 
vata vallis.' Dac, 

y Conventce] Omnino legendum 
Conventa conditio. Nam et id simpli- 
citer dicebatur conditio, nnde for- 
mula repudii : ' Conditione tua non 
utor:' et quod dicebatur, * Paren- 
tes liberis suis conditiones qusrere.' 
Jos. Scal. 

ConventcE conditio] Legendum,ut in 
margine, conventa conditio, quae et 
condilio absolute dicebalnr ; id est, 
conjnnctio, vel pactio nuptiarnm, et 
sponsaliorum. Plaut. Aulul. iii. 5. 
' Narravi amicis multis consilium 
raeum De conditione hac' Inde for- 
mula repudii : ' conditione tna non 
utor:' et qiiod dicebatur, ' parentes 
liberis snis conditiones quaerere.' 
Notandum etiam conditio interdnm 
non de nuptiis, sed de stupris intel* 
ligi. Sneton. August. cap. 69. ' £t 
conditiones quxsitas per amicos.' 



Dac. 

^ Conventus] Hoc priori modo Te- 
rent. Hecyr. v. 1. ' Non lioc de ni- 
hilo quod Laches nunc me conven- 
tum expetit.' Reliqni tres modi se- 
quentes ad unum et enndem possunt 
referri. Nam a conventibus quos 
Magistratus, sive in Italiae praefectu- 
ris et in provinciis suis, sive Romae, 
qui et conventiones dicebantur, ut pa- 
tet ex Varrone, qnivis alii coetns ho- 
minum quacumque de causa, conven- 
tus dicti sunt. Sed non praetereun- 
dum, conventiis nomine praeterea dc- 
signari corpus civtnm Romanornm, 
qwi in quibusvis oppidis extra La- 
tium, negoliandi causa degebant, qna 
appellatione secernebantur ab oppi- 
danis apudTullium sa?pissime. Et in 
Orat. pro Sext. ' Et tum conventus 
ille Capuap, qui, propter salutem il- 
lins urbis, consiiiatu conservatam 
nieo, me unum patronum adoptavit, 
huic apud ine maximas gratias egit.' 
Ubi ' conventus ille Capnae,' est 
corpus civium Komanornm qui Ca- 
piiae degcbant. Idcm, 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. III. 



187 



Convexum =* est ex ornni parte declinatum, qualis cst natura 
coeli,quod ex omni parte ad terram versus declinatum est. 

Convicium ^ a vicis, in quibus prius ^ habitatum est, vide- 
tur dictum ; vel immutata litera quasi convocium. 

Convoti,'' iisdem votis obligati. 

Copona,'* taberna a copiis ^ dicta. 

Coquitare ^ pro coctitare, id est, frequenter coquere, Plautus 
posuit. 



3 A). primum. — 4 Quidani conjicinnt cupis. 



NOT/E 



* Convexum^ Qiiasi conversum. Isi- 
clor. lib. III. Orig. ' Convexnm ciir- 
vnni est, quasi conversnni seu incli- 
natuni et ad modum circuli flexum.' 
Sed a veho potius quam a verto, con- 
vextim deducitur. Est enim convexum 
id quod supra concaviim conveliitur. 
Idem. 

^ Convicium] Hac voce proprie sig- 
iiatur confusa vociferatio, quae fit 
pluribus pariter iina loquentibus. 
Vulgo dicimus vacarme. Terent. hoc 
sensu dixit, Adelph. ii. 1. ' Ante 
aedes non fecisse erit nielius hic con- 
vicium.' Et proprie facere convi- 
cium dicitur occentare. Vide ' occen- 
tassint.' Inde patet convicium esse 
quasi convocium,a. vocum conlatione, 
et ita proprie apud Pliasdr. Fab. 6. 
lib. i. ' Convicio permotus quJerit 
Jupiter Causam querelze.' Priore|i 
tamen etymologiam secutus Nonius: 
' Convicium dictum est quasi e vicis 
jocum, qui secundum ignobilitatem 
maledictis et dictis tnrpibus caville- 
tur.' Sed is quid esset convicium non 
satis intellexit. Idem. 

« Convoti] Proprie conjuratores, 
ffwonvvovTes. Idem, 

<• Copona] Non video, quare doctis 
viris hic visum niutare a cupis, pro, a 
copiis ; nam nihil est apertius. Jos. 
Scal. 



Copona] Non vidco cur viri docti 
pro a copiis legerint a cupis. Nam 
cupa, ut Veteres dixere pro copa, idem 
est ac copona. Copona antem sive 
cupa vel copa, et tabernani et mulie- 
rem significat. De Muiiere Virg. 
* Copa Syrisca;' quod Lucil. ' Cau- 
pona hic tamen una Syra.' Neque 
tanien a copiis dicta copona, nt Fes- 
tus opinatur, sed potius, nt in al- 
phabeto suo Angeius Caninius et 
Scaliger in Conjectaneis, caupo a 
Gra>co KoirrjXos, KixTrTjAoj, KaTroii', ut a 
KauQ-r\\os, KdvQuiv. A KiTraiv Latini fe- 
cere caupo, addito u. Pio quo etiam 
dixere co;)o; ut pro 'aula,' 'olla;' eta 
' copo,' ' copona.' Et antiquitns ' co- 
po' et ' copona' non de nna re tan- 
tum, ut nunc, sed ad multa alia ex- 
tendebatur, ut Graecis KdirijXos. Dac. 

e Coquitare] Hodie ha?c vox apud 
Plautum nusquam legitur, nisi lo- 
cum intelligat Festus qui est in 
Pseud. III. 2. ubi nunc coquinare le- 
gitur : ' Hem mane, qnanti istuc 
nnum me coquinare perdoces ?' ubi 
coquinare est a coquina, ut et idem 
coquinatum paulo superius dixerat : 
' An tu coquinatum te ire quoquam 
postnlas?' Et Anliil. iii. 1. ' Neque 
ego unquam, nisi hodic, ad Bacchas 
veni ad Bacchanal coquinatum.' 
Idem. 



188 



SRXTI POMPEII FESTI 



Coquum ' et pistorem apud antiquos eundem fuisse accepi- 
mus. Naevius, Coquus, inquit, edit Neptunum, Venerem, 
Cererem: significat per Cererem panem, per Neptunum 
pisces, per Venercm olera. 

Corbitas § dicuntur naves onerariae : quod in malo earuni 
summo pro signo corbes solerent suspendi. 

Corculum ^ a corde dicebant antiqui solertem, et acutum.^ 
Plautus in Casina : Ego sum liber, meum corculum, mel- 
liculum, verculura. 



5 Alii cautum. 



NOT^ 



f Coquum] Pistorem apiid Veteies 
non fuisse testatur Varro in rad)?? Me- 
viirirov : ' Nec pistorem nlliiin nos- 
sent, nisi eiiin qui in pistrino pinseret 
farinam :' et lib. r. de vita popnli 
Kom. ' Nec pistoris nomcn erat, nisi 
ejiis qni far piiisebat.' Plin. 1. xviii. 
c. 12. ' Pistores Romae non fiierunt 
ad Persicum usqiie bellum, aiinis ab 
urbe condita super idlxxx. ipsi pa- 
nem facitbaut Qtiirites, mulierumque 
id opus erat, sicut etiam niinc in phi- 
rimis gentiiim. Artoptam Plautus in 
falxila, qiiam Aiilulariam scripsit, 
niagna ob id concertatione erudito- 
nim an is versiis poetae sit illius, cer- 
tiimque sit Atteii Capitonis sententia, 
tostiim panem lautioribus coqucie so- 
litos, pistoresque tantum eos, qui far 
pinsebant, nominatos.' Sic et apud 
Plautum coquum centies, pistorcm ve- 
ro ne semel quidem, nisi pro eo qui 
far pinsit : nam pislum antiqui dice- 
bant pro molilum. Vide ' pistum.' 
Locus NaRvii, ' Coquus edit Neptu- 
num, Venerem, Cererem,' ex iis 
operibus desumptus fiiit quoruin uo- 
mina liodie non extant. Cur autem 
per Venerem olera intelligat Najvius, 
hoc inde est, quod horti in Veneris 
erant tutela. Varro lib. i. de Re 
Rust. ' Adveneror Minervam et Ve- 
nerem, quarum unius procuratio oli- 



veti, alterius hortorum, quo nomine 
rustica vinalia instituta.' Idem lib. 
V. de L. L. vide infra post ' Roscii,' 
et in ' rustica vinalia.' Idetn. 

e CorbitcE] Genus navigii tardum 
et giave. Plaut. Poenul. iii. l. * Ho- 
mines spissigradissinios Tardiores 
quam corbitae sunt iu tranquillo ma- 
ri.' Sic autem dictae corhita, quod 
corbes in malo iTapaarifj.a suspenderen- 
tur contra solitum morem : seniper 
enim ■Kapaa-r^ixa in prora, et inde no- 
men. Idem. 

'' Curculum'] Plauti exemphim hic 
nihil ad rem ; sed potius, quod ait 
Cicero de Scipione Nasica, euin vul- 
go Corculum dicttim. Jos.Scat. 

Corculum] Hic Plauti locus, quem 
laudat Festus, nihil ad rcm, nam qiio 
sensu dixit Plautiis, non pro solcrti 
et acuto, sed inroKopKrriKcus positum 
est ; ut et reliqua verba ad eundem 
modum efficta. Sed corculum, quo 
sensu solertem et acutum significat, 
dictus Scipio Nasica. Cicero in lib. 
de claris Orator. ' P. etiain Scipionem 
Nasicam, qui est Corcuhun appella- 
tus, qui item bis consul et censor 
fuit, iiabitum eloqitentem.' Item 
paulo inferius: ' Jam duorum abavo- 
ruin quain est illustre nonien, P. Sci- 
piouis, qui bis consul fuit, qiii est 
Corcuhmi dictus.' Dac. 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. III. 



189 



Corda frumenta/ qua? sero maturesciint, ut fcnum cordum. 
Corgo'' apud antiquos pro adverbio, quod cst profecto, 

ponebatur. 
Corinthienses ' ex eo dici coeperunt, ex quo coloni Corin- 

thum sunt deducti, qui antea Corinthii sunt dicti : quam 

consuetudinem servamus etiam, cum Romanenses, et Si- 

cilienses + negotiatores dicimus, qui in alienis civitatibus 

negotiantur. 
Corius" apud antiquos masculino genere dicebatur. Plau- 

tus : Jam tibi tuis meritis crassus corius redditus est. 

Pari modo diverso genere dicebant, heec ludus,^"h9ec 

metus,° haec amnis,? hic frons.7 1 



t Ed. Scal. Rom. et Hispatiienses, et Sicilienses 
NOT/E 

' Corda frumenta] Non de plantis 
tantun), sed et de anima.libus cordus 
dicitur. Varr. lib. ii. de Re Rust. 
cap. 1. ' dicuntur agni cordi qni post 
lempus nascuntur, ac remanserunt in 
volvis intimis, vocant x"/"''»' » q"o 
chordi appellati.' Ubi a xop^oy, quod 
est membrana foetus, chordum dici 
putat : sed melius Martinins, qui a 
Graeco KopiSios, 'juvenilis,' vel ab '6pos, 
' terminus,' * finis;' vel, ut quidam 
\ohini, a x^P^^o^) ' herba,' Hominibus 
etiam sero natis id nomen tributum. 
Ita Cordus Cremutius. Vide Phn. 
Idem. 

^ Corgo] Vetus Giossarium per G, 
Gorgo. Goreo, avafj.(pi^oKos. Lege, 
Gorgo, a.vafjL<pifi6Aws. Gorgi, avafj.d)i- 
^oKoi. Jos. Scal. 

Corgo"] Quasi ' corde ago' dici pn- 
tat Martinius : in GIoss. Philox. le- 
gitur Gorgo, a.vaijL^i^6Xws. Gorgi, 
avan<j>ifio\oi. Gorgo pro corgo, c mu- 
tato in g. Dac. 

1 Corinlhienses] Qui Corinthum ha- 
bitant, sed aliunde nati sunt. At Co- 
rinthii, Corintho oriundi, etsi aliud 
solum colant. Sic ' Romanenses, Si- 
cilienses, Hispanienses.' Sosipater : 
' Cum dicimus Hispanus, nonien na- 



-6 Alii hac lucus. Scal. le- 



tionis ostendimus ; cuni autem Hispa- 
niensis, cognomen eorum qui provin- 
ciani Hispaniara incolunt, etsi non 
Hispani.' Idem. 

m CoriMS...ludus'] Lege Hac lupus, 
non HcEC ludus. Ennius : 'Endotuetnr 
ibi lupu' foemina conspicio amnem.' 
Jos. Scal. 

Corius'] Ignoratur Comcediae no- 
men, undePlauti locns, quem Festus 
landat, petitus est. Et idem eo alibi 
masculino genere usus est, nt Poenul. 
Act. I. Scenal. 'Tres facile corios 
contrivisti bubulos.' EtVarro in Eu- 
nienid. ' Nunc coriiis nlmum tuus de- 
pavit, pergis, heja.' Dac. 

n Hcec ludus] Optime notavit Scali- 
ger legendum esse hccc liipus, nt apud 
Enn. * Endotuelur ibi lupu' ffemina, 
aspicio amnem.' Neque enim hac 
ludus unquam dixere Veteres, sed 
pro ea dicebant lusio : vide Nonium. 
Idem. 

HcEC metus] Ennius : ' Ni iiietus 
ulla tenet, rite virtute quiescunt.' 
Idem. 

p HcEC amnis] Plautus in Mercat. 
' Neque ulla mihi obstabit amnis, ne- 
qne mons, neque adeo mare.' Idem. 

1 Hic frons] Ca-cilius iii siibdititio: 



190 



SEXTI POMPEII FESTI 



Corniscarum "^ divarum locus erat trans Tiberim cornicibus 

dicatus, quod in Junonis tutela esse putabantur. 
Cornua ' Liberi patris simulachro adjiciuntur, quem inven- 

torem vini dicunt : eo quod homines nimio vino truces 

fiunt.8 
CoroUa diminutivum est a corona : corollam * nova nupta 

de floribus, verbenis, herbisque a se lectis sub amiculo 

ferebat. 
Corona," cum videatur a choro dici, caret tamen aspiratio- 

ne: sive coronae dicuntur, quod cohonorent eos quibus 

imponuntur. 



gendum monet hac lupus: probat Dac— 7 Quidam libri fons.—S Vett. libb. 
fianl, ut belluce. 



NOT^ 



' Nam ii sunt inimici pessimi fronte 
liilaro, Corde tiisti, qnos neque ut 
apprehendas, neque ut mittas scias.' 
Jdein. 

"" Corniscarum] Cornices esse in tu- 
tela Jiinonis, praeter fabiilas, cogno- 
men etiam ipsiiis Dea; docuerit, 3/o- 
neta; nam inde Gracculi Moneta et 
MonetulcB dicti. Posterior ajtas per 
D, Moneduloc. Glossarium exponit, 
Monetam, fjLVT)ixoavvr]v,' non male. 
Hyginus : * Ex Jove, et Moneta, 
Maia.' Moneta ergo rj MfrjiJ.oavvr}, 
niater Musaium : et in Odyssea ve- 
leri Livii Andronici : ' Nam Diva 
Monetas filia docuit,' hoc est, /uoCo-a. 
Nam est ex illo : oSvfK &pa a-<pias 
OJ]uaj nova' €5i8a|e. Jos. Scal. 

Corniscanim divarum locus} Lego 
lucus : in vett. Epigraminate, deinas 
coRNiscAS SACRVM. sic dictus a 
cornicibus quas in Junonis tutela esse 
vel bullataf' aetati notum est. Hanc 
ideo natalem dixit Tibull. lib. ii. El. 
2. quod Juno natalis Dea est : ' Huc 
veniat natalis avis prolemque minis- 
tret.' Corniscas absolute vocat P. 
Victor, qui ponit in decima quarta 
urbis regioue trans Tjberim. Dnc. 



» Cornua'] Allusit Horatius: • et 
addit pauperi.' Jos. ScaL 

Cornua] Nicandri Scholiastes oXel»- 
fbapfxaKOis' ol iraXaiol Kipaaiv ixP^"''''' 
iv Tp ir6o(i avTl rwv TTOTriplaiv, liOfv Kal 
rh Kfpdcrai elprjTat. f) Sta ravpwriKbv rwv 
mvovrcov, rovrtffri r^v arrh rov otvou 
l(TX"v. 'O Aidruiros Ka\ ravpoKipws, i. 
' Antiqui cornibus utebaiitur pro po- 
culis,undeet Ktpdffai viniim infundere 
dicitur. Vel propter torvitatem bi- 
bentium, hoc est, robur a vino datum. 
liacclius etiam Tauriforniis.' Ad hanc 
bibentium torvitatem allusit Hora- 
tius : ' Et dat cornua pauperi.' Dac. 

' Corollam'] Sub amiculo, hoc est, 
sub ilanimeo, quo nubenscaputobnu- 
bebat. Catull. ' Cinge tempoia llo- 
ribus Suaveolentis amaraci, Flain- 
meiim cape.' Qui locus interpretes 
latuit. Idem. 

" Coro7ia] Et nos quoque alibi do- 
cuiinusCoronamGraecaEoriginisesse. 
Simonides : *o?/8os iaa-yt7rai ro'is Tw- 
daplSriffiv aoiSrjs, ^Av &fieTpoi rfrriyts 
«TrTjyueiij/a^To x°P'^^V' Ideoque noa 
carebant ratioue, qui cum aspiratione 
scribebant. Jos. Scal. 

Corona] Non a choro, sed a Graeco 



DE VERBORUM SIGNIFICATION F LIH. III. 



191 



Corpulentis " Ennius pio magnis dixit: nos corpulentum 

dicimus, corporis obesi hominem. 
Cossi y ab antiquis dicebantur natura rugosi corporis homi- 

nes, a similitudine vermium ligno editorum, qui cossi ap- 

pellantur. 
Cotiliae 9 lacus ' appellatur, quod in eo est insula Cotilia * 

nominata a Graecis. 
Coturnium,'' vas, quo in sacrificiis vinum fundebatur. 
Coturnix " appellatur a sono vocis. 



9 Alii Culilice. 

NOT^ 
Xopwphs, nam primum Veteribus (tt4- Latina, et Plin. lib. 



(pavos, corona,xopfivhs vocabatiir, Trapo 
Tovs xopovs, Qiiae vox apud Simoni- 
dem legitur. Immo potius corona a 
Kopdvri, quam Hesych. interpretatur 
elSoj (TT«p6.vov, ' Speciem Coronae.' 
Dac. 

" Corpuleniis] Haec vox in Ennii 
fragmentis non apparet. Sed inde in 
Giossis : ' Corpulentus, yue^aAtJo-w/uos,' 
' Magni corporis.' Postea corpulentus 
dici coepit pro pingui : corpus enim 
pinguedo, Unde ' corpiis facere ' 
dixit Piiaed. pro pingiiescere ; ut 
contra ' corpus amittere,' pro maci- 
lentum fieri. Quod jam olim viris 
doctis annotatum. Idon. 

y Cossi] Ante Cotilia in 1. m. am- 
plius est : Cothones appcllantur por- 
tus in mari arte et manu facti. Fni. 
Ursin. 

Cossi] Eos postea Cusos invenio 
vocatos. Glossarium : ' Cusus, ^v\ov 
o-KciA.7){.' Unde Hispani hodie vocant 
Gusanos, Jos. Scal. 

Cossi] Alii vermes istos non cossos, 
sed cosses vocant, nempe ' cossis ' et 
' cossus ' nt ' matrimus ' et ' matri- 
mis.' Cossi postea cusi vocati. Gloss. 
• cusus, |uAou o-KtiATjl,' ' ligni vermis.' 
Dac. 

» Cotili(E lacus"] Malim Cutilia, ut 
apud Varronem lib. iv. de Lingna 



cap. 12. A7ii, 
Aug: 

Cotilice lacus'] Alii CutiUce. Et ' la- 
cum Cutiliensem' vocatVarro. Sed 
apud Dionys. et Strab. Cotilia legi- 
tiir. Italiaa umbilicns in agro Rhea- 
tino, intra Rheate et Amiternum. A 
Greecis nomen traxit, quibus KoTvKrj 
insnla dicitur in responso illis reddi- 
to : %TelxiTe ixai6^€voi 'S.ineXwy SoToup- 
viov alav, 'H5' 'A^opiyevewv, KotuAtj ov 
vaaos oxeTTai, ' Vadite quaerentes 
Siculum Saturniam terrani Vel Abo- 
rigiuuni, Cotilia ubi insula fertur.' 
Dac. 

» Cotilia] A Grscis, quibus scili- 
cet responsum redditum : STeixeTe 
fiaiSfievoi ^iKeXwv ^arovpviov alav, 'H5' 
'A^opiyeveaiv, KotuAtj ov vaaos oxe'Toi. 
KoTuA.rji' ergo Graeci vocarunt. In 
Strabone nionuimus KwTicKoAias per- 
peram legi. Legendum enim Kori/Aias. 
Jos. ScaL 

^ Colurniuni] Ego non puto dif- 
ferre a Guttumio. Sed literae in suas 
cognatas degenerarunt. Idetn. 

Colurnium] A gutta est gutturnium, 
sic dictum, quod guttatim funderet. 
Postea g in cognatam c mutata, colur- 
nium factum est. Vide ' Gutturni- 
um.' Dac. 

<= Coturnix] A sono vocis dictam 
vult Festus, quod primam in cantu 



192 



SEXTI fOMPElI FESTI 



Cracentes/ graciles. Eanius ; Succincti gladiis raedia 

regione cracentes. 
Craticulura ' a Graeco xgaTsw deducitur."' 
Crebrisuro ^ apud Ennium signiticat vallum crebris suris, 

id est, palis, munitura. 
Creduas/ credas. Plautus : Ipsus nec amat, nec tu creduas. 
Creperum, dubiura,'' unde increpitare' dicimus, quia raale 

dicta fere incerta et dubia sunt. 
Crepidines,'' saxa prominentia. 



10 Vide Notas intVa. 



NOTiE 



syllabam referat. Sed nielins Scrvins 
ab obliquo Sprvyos per transpositio- 
neni, y in c miitato. Ideni. 

^ Cracentes] Isidorus, ' Cracen- 
tes, graciies.' A verbo graceo pro 
quo craceo dicebant. Grucco auteni 
a ypdo) absumo. Ex hoc loco Nes- 
tor : ' Gracentes, giaciles. Ennius: 
Snccincti gladiis niedia regione gra- 
centes.' Idem. 

e Craticiilum] Ego, quod verbum 
hic Graecura substituendum sit, non 
video. Potius mibi videtnr legen- 
dum, Craticulum a crate dcducitur : 
et verum est. Crate neutro genere 
antiquitus, a quo Craticulum ; ut 
' rete," ' reticulum.' Jos. Scal. 

Craticulum] A Graeco Kparfo), te- 
neo, vincio, apprehcndo. Sed non 
immediate. Nam est a crate, ut a 
' rete,' ' reticulum,' crates autem a 
Kpariw. iVlale igitur Scaliger, qui 
hlc aliter legendum censet. Male 
etiam qui Kpdrawi' vel /cpoTaiw/ia, ut 
erat in margine. Dac. 

f Crebrisuro'] In obliquo scilicet. 
Nam rectum est crebrisurum: Festo 
enim, ut et Hesycliio, et aliis, solen- 
ne est verba pioducere ut posita sunt 
in locis unde ea ))etiere. Crebrisu- 
rum autem est vallum crebris suris, 
hoc est, palis, fixum. Nam surus 
palum signilicat. Vide iufra in ' ri- 



gido' et •surus.' Idem. 

s Creduas] Plaut. in Bacchid. Ant. 
Aug. 

Creduas] Locus Plauti est Bacchid. 
III. 3. Sic et Amphitr. ' o Dt faci- 
ant ut tu quoque Concisus pugnis, 
et illisis dentibus, id impransus cre- 
duas.' Et alibi plus vicies. Dac. 

*< Creperum, dubium] Lucret. lib. v. 
' Exajquataque sunt creperi certanii- 
na beili.' Sabinani vocem osse ait 
Varro 1. v. ' Crepusculum a cripero, 
id vocabulimi sumserunt a Sabinis ; 
unde veniunt Crepusci nominati 
Amiterno, quod eo tempore erant 
nati, Ut Lucii prima liice in crea- 
tione, crepusculum significat dubi- 
um ; ab eo res dubia^ dictae creperae, 
quod crepusciilum, dies eliain num 
sit, an ima nox, miiltis dubiuin.' Sed 
creperus et crepusculum a crepus. At 
crcpus Sabini ab Hebiaao mN ((Xirepa. 
Idcm. 

' Unde increpitare] Rlale hic Fes- 
tiis a crepera, incrcpitare dixit, nam 
est a verbo crepare, quod clamare sig- 
nificat. Et ita ipse Festus in voce 
' increpitare.' Locum adi. Idem. 

•^ Crepidines] Saxa prominentia. 
Proprie, basis saxornm, summitates 
riparum, aliquando etiam niargofon- 
tis, iacus, ut Grasce Kp-qtris. Idem. 



DE VERBORUM SIGNIFICATION E LIB. III. 193 

Crepitulum " ' ornameutum capitis : id enim in capitis mo- 

tu crepitum facit. 
Crepos"™ Romani lupercos dicebant a crepitu pellicula- 

rum, quem faciunt verberantes. Mos enim erat Romanis 

in lupercalibus nudos discurrere, et pellibus obvias quas- 

que feminas ferire. 
Cretere '^ " vocabulum trahitur a cratere, quod vas est 

vini. 
Crevi ° modo significat hereditatem adii : modo major aeta- 

te, velcensuP sum, modo judicavi: '' mododivisi:' quas 

omnia a duobus verbis cresco et cerno veniunt : cujus 



11 Scribitur et Crepidulum et crcpiculum. — 12 Alii legiint Creppos. — 13 Ed, 
Scal. Creterre. Legendum inonet Dac. Creterrce vel CretercE, ab lonico 
KprjTrjpa. 



NOT^ 



' Crepitulum] Apud Tertullian. 
Crepidulum in lib de Pallio : ' et sto- 
lam, suppainm, ciepidulum, et cali- 
andriim.' Jos. Scal. 

Crepitulum] Scribitur et crepidtdum 
et crepicidum. Meminit Tertuil. in 
lib. de Pallio : ' Et stolani, suppa- 
rum, crepidulum, et Caliandrum.' 
Sed mihi suspicio est apud Festum et 
Tertull. vitiose scriptum esse crepi- 
dulum, sive crepitidum, pro cupididum. 
Nam in Glossis Arabico-Lat. legitur 
' capedulum, veslimentuni capitis.' 
Dac. 

"" Crepos] Alii legunt Creppos. Ln- 
perci Panos Lycei Sacerdotes ab E- 
vandro Arcade Romam translati, sa- 
cra lupercalia vocabantur, 15. Ka- 
iendas Maias solita. Ovid. Fast. ii. 
'Tertiapost idus nudos Aurora Lu- 
percos Aspicit, et Fauni sacra bicor- 
nis eunt.' Nudi luperci discurre- 
bant, pelle Caprina tamen aniicti, ut 
et ipsius Dei simulacrum, et per las- 
civiam discurrentes pellibus caede- 
bant obvios. Unde a pellium crepi» 
tu, crepi sunt dicti. Idem. 

" Cretere] Vide Noniimi. Idem. 
Dclpk. et Var, Clas. Vomp. 



° Crevi] Non proprie significat 
' liereditatem adii :' sed cretionem 
aditio liereditatis statim seqnebatur. 
Vetus Glossarium : ' Cernitoque, Koi 
iyXftpvo'o.Tci}.' Ita enim legenduni 
est. Quasi diceret, ut eam possit 
adire : agat, aggrediatnr. Jos. Scal. 

Crevi, hereditatem adii] Cernere 
hereditatem non proprie significat 
hereditatein adire, sed videre, cer- 
nere, an illam expediat adire necne. 
Unde cretio dicebatur certorum die- 
rum spatium, quod iustitnto heredi 
dabatur ad dcliberandum ntrum be- 
reditatera adire vellet, et formulae 
comparatae ad cretionem erant ejus- 
modi : ' Titius heres ineus esto, cer- 
nitoque in diebiis centuni pruximis: 
nisi ita creverif, exeres esto.' Dac. 

P Modo major atate, vel censu] A 
verbo cresco qnod a Kpaivnu, implere, 
absolvere. Idem, 

"5 Modo judicavi] Pacuv. in armo- 
rum judicio : ' Et aequum et rectum 
est quod postulas, jurati cernant.' 
Idem. 

^ Modo dimsi] Unde ' increta,' 'in- 
divisa.' Vide suo loto. Idem, 
lest, N 



194 



SEXTI POMPEll FESTI 



unius ' origo ex Graeco trahitur, quod illi x^a/veiv dicunt 

perficere. 
Crines * a discretione dicti, quam Groeci xphiv '+ appellant : 

nam iidem eos xgiv/Saj vocant. 
Crocatio,'^ " corvorum vocis appellatio. 
Crocotilum,'' valde exile. Plautus : Extortis talis^ cum 

crocotilis crusculis.* 



14 Alii SidKpiffiv. 
Crotilum, tenue. 



Vid. inf. — 15 Legendum monet Dac. Crociiio: et mox, 



NOTiE 



' Cujusunius'] Verbicrfsco scilicet. 
Vide snpra. Idem. 

' Crines~\ Nam iidem eos KpivlSas 
vocant. Falsum : et snspicor ne hic 
quidem Graecam vocem desiderari : 
sed potins legendum : Nam ideo eos 
crines vocant : ideo, inqnit, propter 
Kpiaii', crines vocant. Jos. Scal. 

Crines'] A Kpivw, divido, discerno. 
Unde et discerniculiim acus qua niti- 
lieres capillos discernunt, dividunt. 
Sed falsum est quod subjungit Fes- 
tus, nam iidem eos KpivlSas vocant. 
Legendum putat Scaliger, ideo eos 
crines vocant. Quod perquam verisi- 
mile est. Ideo, inqnit, propter /cptViJ/ 
vel, ut in margine dtdKpKriv, Crines to- 
cant. Et re vera crinis oomam in plu- 
res ffftpas sive ordines divisam dis- 
cretamque significat. Dac. 

" Crocatio] Legendnm crocitio, a 
verbo crocirf, crocitare. Aulul. 'Si- 
mul radebat pedibus terram et voce 
crocibat sua.' Idem. 

^ Crocolilum] Lcgendum crotilum, 
tenue ; unde ' succrotiliim ' et ' suc- 
crotila,' quae vide suo loco. Idcm. 

y Extortis talis] Cum talis inflexis. 
Sic in ' succrotila.' Et hanc lec- 
tionem agnoscit etiam Priscianiis : 
sed in voce schoeniculas et voce todi 
aliam lectionem scqnitur Festus 
nempe cum extritis talis. Ita ut quid 
seqni debeas incertum sit : homines 



cum extritis talis \at<nroSiat ab Athe- 
niensibusdicebantur,ut in Conjecta- 
neis notavitScaliger, quanquam non- 
nuili dicunt \a«rn-o5('as eos esse (jui 
SpfiravicSfts liabeaut pedes, ut ii sunt 
qiios falcones a Veteribus vocatos 
esse testatur Festus. Idem, 

^ Cum crocotilis crusculis] Lcgen- 
dum, ut supra, cum crotilis crusculis. 
Sed mirum quam parum sibi Festus 
constans sit, qiii iii 'snccrotila' scrip- 
serit succrotUis crusculis, et in voce 
• todi,' cum todellis crusculis, quae 
etiani vera lectio esse possit. Immo 
et eam asserere videtur Priscianu», 
qui hiinc Plauti loriini laudat, cum 
todcjiis crusculis. Todenis manifesto 
corriiptiim ex todcllis. Neque sine 
ratione, ciiin todi sint parvae aves, a 
quibus criiscula exiiia et tenuxa todella 
dicantur, praesertim cum siinili tra- 
latione, ut in Conjcctaneis suis nota- 
vit Scaliger, Eubulus comicus dixerit 
ffK(\ri Ko^lxov, ab ea minutula avi- 
culascilicet qnae K6<ptxos dicitur, Ita 
enim ille de Tiieano meretrice ; 'H 
Qeavi) S'ovxl ffnpr}v iartv airoTtrtAntvTi ; 
BA.€/i/ia Kol ipciivii ywatKbs, to ffKfKr) Si 
Ko\p'txov. Id est, ' Theano vero nonne 
capilium avulsa esti' habetque VuN 
tum et vocem nuilieris, crura vero 
copsichi,' sive todi. In priori versu 
vidctnr Eubuliis Aristophanem imita> 
tu8 qui in opviO. ait : 2u «oij//xv 7« 



DE VERBORUM SIGN IFICATIONE LIB. III. 



195 



Crocotinum ^ genus operis pistorii. 

Crucium,'' quod cruciat. Unde Lucilius vinum insuave 

crucium dxit. 
Crumina sacculi genus. Plautus : Dii bene vortant, tene, 

crumina minuerint triginta minae."^ 
Crusculum '^ deminutivum a crure. 
Crustariae tabernae'' a vasis potoriis crustatis dicta^. 
Crustumina '^ « tribus a Tuscorum urbe Crustumena dicta. 



16 ' Versus Plaiiti mendosns ita legi debet : Di hene vortant : tene crimi- 
nam: in ea erunt triginta mince.' Jos. Scal. Idem censet Dac. — 17 Al. Cru- 
stumerina, et mox Crustumeria pro Cruslumena. 



NOTvE 



aKOApiov airoreTiXinfvcf). * Tii simiiis es 
copsiclio depili.' Idem. 

a Crocotinum'\ A croco dictum, sed 
oijusmodi fiierit inconipertiim est. 
JJem. 

^ Crucium'] ' Crucium vinnni ' Lu- 
cilius dixit imitatione Aiexidis, qui 
de vino Corintliio ita pronunciat : 
Olvos ^(VLKos iraprjv. 6 yap Kopivdtoi 
Ba(Tavian6s iari. Jos, Scal. 

Crucium'\ Viiinm insiiave, et qnod 
cruciat, crucium dixit Lucil. imita. 
tione Alexidis qiii de vino Corintliio 
ita pronuntiat : Ohos ^eviKhs vapriv. u 
ydp KopivBios BaffavKTjxds fart. id est, 
' Vinum patrium ade rat : nam Co- 
rintbium crucium est.' Dac. 

= Crusculum] Supra : ' cum crotilis 
crusculis.' Plaut. Idem. 

«J Cruslaricb taherna] Ubi vasa po- 
toria crustata vendebantur. Crustae 
autera emblematis genus quod inse- 
rebatur vasculis atque, cum vellent, 
detraliebatur, uti et emblemata. Ci- 
cero in Verr. vi. ' crustse aut einble- 
inata detrabuntur.' Idem. 

e Crustumina] Dionysius lib. ii. 
Plutar. in Romulo, Stepb. de urbi- 
bus. ' Crustomeriani ' Sabinorum ur- 
bem appellant. Livius lib. i. 'Crus- 
tuminium ' et ' Crustumerium,' et lib. 



II. ' Criistumeriam Latinorum.' Virg. 
lib. VII. yEn. ' Crustumeros.' Silius 
lib. vm. ' Crustuminm.' Servins 
' Crustuminm,' et ' Crustnmerinm.' 
Cicero pro Plancio et pro Balbo 
' Crustnminam tribnm.' Virg. iib. ii. 
Georg. 'Crustumia pira.' Columella 
lib. v. cap. 10. et lib. xn. cap. 10. et 
Plin. lib. XV. cap. 15. et lib. xxrv. 
cap. 7. et Cloatiiis apud Macrobium 
lib. III. Saturn. ' Crustuiuina :' prinia 
syllaba clv. in monumentis aliqnot 
videmus ; in aliis crv. pro tribu. Eli- 
gat ex bis lector, quod seqiiatnr: 
mibi Crustumina tribus placet, et 
Crustumeria urbs Latinoriim. Ant. 
Aug. 

Crustumina'] Non prsetermittendum, 
quod Cassius Eiiiina apiul Serviiim 
Danielis nostri scribit: ' Siciiltim 
quendam nomine nxoris sua- Cly- 
temestrae condidisse Ciytemestrum, 
mox corrupto nomine Crustumerinni 
dictum.' Clytemestram vero sine 
N, pro Clytemnestra, et Auson. dix- 
it, ' Vindicem adulterii cniu Clytem- 
estra necet.' Jos. Sval. 

Crnstumina] In al. Crustumerina 
ab oppido Crustumerio. Quod in Sa- 
binis statuil Livius. Sed apiid illum 
inconstanti scriptura, Legitur Con- 



IDG 



SRXTl POMPEII FESTI 



CuBAM'*f Sabini vocant eam, quam militares lecticara : 

unde videtur derivatum esse cubiculum. 
Cubans' auspicatur, qui in lecto quaerit augurium. 
Culcita,'' quod tomento inculcatur, appellata. 
Culigna '9 ' vas potorium. Cato, Culignam, inquit, in foeno 

Graeco ponito, ut bene oleat. Culigna vas vinarium a 

Graeco dicta, quam illi dicunt x6\txct. 
Culina ^ vocatur locus, in quo epulae in funere comburun- 

tur. 



19 Legit Scal. quam illi dicttnt Kv\ixvr\v, quod probat 



18 Alii Cumbam. 
Dac. 

NOTyE 
struminum, Ciustomerium, et Crjisto- Plaut. Ciiicul 
meria. ' Ciustunieios ' vocat Virg. 
lib. VII. ' Ardea, Crustunierique, et 
tunigerJE Antemnap.' Quae sciiptu- 
lae vaiietas, in re adeo incerta, facit 
ut nihil pronuntiare audeam. Tamen 
ad vulgatam lectionem retinendaui 
me Plinii locus vthementer movet : 
' Crustumenus,' inquit, ' ager veteris 
oppidi nomen retinet in Tuscia.' Et 
Cicero pro Flacco: ' In Crustumino 
aut in Capcnati agro.' Idem Cicero 
pro Planc. et pro Balbo ' Crustnmi- 
iiam ' tribiim nominat, et ita in Lapp. 
Dac. 

^ Cubam] A cubo, quod ibi militcs 
cubabant, cuni aii, ' lecticam, ut nii- 
litares vocant;' lecticas militares in- 
telligit, quje Graecis x<^l^^^vaSf^ di- 
cuntiir, etxcMewai. Eurip. in Rlieso : 

A€?7r6 X^h^^^VaS (pvWOITTpWTOVS. ' Re- 

linque lecticas foliis stratas.' Talem 
Varro lecticam intelligit lib. iv. 
' Lectica, quod legebant, unde eam 
facerent, stramenta atque lierbas, iit 
etiam niinc fit incastris;' sunt qiii 
legant cumbam pro cubam, sed cubam 
vera lectio. Idem. 

s Cubans] Virgil. ' Pellibus incu- 
biiit stratis, somnosque petivit.' Jos. 
Scal. 

Cubansl Inteidum qui a Divis re- 
sponsa vel alia petebant, in eorum 
fano cubare solili. ' Incubaro ' dixit 



1. 'Id 00 fit quia 
hic leno aegrotns incubat In /Esculapi 
fano.' Et II. 2. ' Namque incubare 
satiiis te fuerat Jovi.' Et Virg. vii. 
iEneid. ' Peilibus incubuit stratis, 
sonmosque petivit : Multa niodis si- 
niulacra videt volitantia rairis.' Ubi 
Servius : ' inciibare dicuntur proprie 
lii, qui dormiunt ad accipienda re- 
sponsa. Undeest: ille incubat Jovi. 
Id est, dormit in Capitolio ut responsa 
possit accipere.' Neque in templis 
tanttim incul)abant,sed et in tumiilis, 
ut de Augilis tradunt Mela et Hero- 
dotns. Vide ' Manes.' Porro no- 
tandiim Festiimaus/iicatN)' dixisse pro 
'oraciila consulit,' et ' augurium,' fa« 
tum, oraciiluin. Dac. 

'' Culcita'] Huic Festi loco lucem 
dabit alter Varronis lib. iv. ' Post- 
qiiam transierunt ad cnlcitas, quod 
in cas acus aut tomentum aliudve 
quid calcabant, ab iuciilcando, cul- 
cita dicta :' tomentnm proprie est 
exciiiciis pilis: Borram vulgo vocant. 
Idem. 

' Culigna] Vas vinarium. Glossar. 
' culigna, (TK€vos otvov, vas vini.' Ca- 
to cap. 132. ' Jovi Dapali Culignam 
viiii, quantumvis, polliiceto.' A Grce- 
co dicta quam illi dicuiit KvMKa. Lege 
cuin Scaligero, kvKIxvtjv. Idem, 

•» Culiua] Poeta innominatus : 'Ne- 
que in culiiiani, ct uncta compitalia, 



DE VKRBORUM SIGNIFICATION K LIB. III. 



197 



Culiola ' cortices nucura viridum, dicta a similitudine cu- 
leorum, quibus vinum sive oleum continetur. 

Culticula ^° "' fusticulus quidam ligneus in sacris dicebatar. 

Cumalter" significat cum altero,' dictum ab antiquis ita 
brevitatis causa, ut sodes, pro si audes, scilicet, pro scias 
licet, sis, pro si vis. 

Cumeram ^ ° vocabant antiqui vas quoddam, quod opertura 



20 Mss. Culcitula. Vide Not. inf.— 1 Quidam legunt cum aliter.—2 Om- 
nino legenduni monet Dac. Cumerum. 



NOT.^ 



Dapesque ducis sordidas.' Ev<xrpa.s ans 
vocari jamdudum monuinius. Signi- 
ficat et culina rhv a(pf5pa>va. Glossa- 
rium : ' Culina, aTrdTraTos.' Item : 
' Conciavis, et culina, a((>eSpdiv,air6TTa- 
Tos.' Glossae Isidoii: 'Cuiiiia, )a- 
trina, secessum.' Pelronius : ' Qui 
inter ha?c nutriuntur, non niagis sa- 
pere possunt, quam bene olere, qui 
in culina iiabitaut.' Jos. Scal. 

Culina] Aggenus Urbicus de agro- 
rum controversiis : * Culinae vocantur 
in suburbiis loca inopum funeribus 
destinata.' Et hoc sensu iegitur in 
Catalect. ' Neque in culinam,et unc- 
ta compitalia, Dapesque ducis sordi- 
das.' Has culinas Aristopbaues tHff- 
Tpas vocavit in Equit. 'Ej' ralaiv etfcr- 
rpais Kovdv\ots 7jpfji.orT6iJ.7iv. ' Ego in 
culinis pugnis aptabar probe.' Sig- 
nificat et culina a<pe5puva, cloacam, 
secessum exonerandi ventris causa. 
Glossae Isidori, ' culina, latrina, se- 
cessum.' Neque tamen de ea intel- 
ligendus locus Petronii : ' Qui inter 
haec nutriuntur non magis sapere 
possnnt, quam bene olere, qni in cu- 
lina habitant:' hic enim culina est 
coquina, qnod et doctiss. Bourdelo- 
tius vidit. Nempe ex imitatione 
Plautina in Mostell. Dac. 

' CuUola'\ Eadem dicuntur verbo 
'Gulliocae.' Ant, Aug. 

Culiola] A culeus, saccns ex corio. 



culeolum, et culiolum factum : dice- 
bant etiam culiola in fceminino, unde 
Guliola, C in G mutato. Mendose le- 
gitur in Gloss. gutiUioca, aapva ^aKpd. 
Trapa AovKiWicji. lege GuUiolce. Item 
guUica, Kapvorofxia. Dac. 

'" CuUicula] In Mss. cutciiula, a cul- 
cita scilicet. Sed quid ad fustem 
culcita ? An dicendum cum Voss. 
cuUicula esse a cuUro qnasi cuUriculaf 
Sed litem dirimit liber antiquus, ubi : 
Culcitula /asciculus quidam in sacris di- 
cebatur. Culcitulaergo parva culcita. 
Et de pulvinaribus forsan hic locus 
intelligendus, in quis Struppi sive 
Deorum capita. Vide ' Struppi.' 
Idem. 

n CumaUer] Dictum, utinEpistola 
Cassii, ' Inpraesentiarnm,' ' Cumpar- 
tim,' ' cnmprime,' et similia. Jos. 
Scal. 

CumaUer] Saepe prjepositiones cum 
nominibus junctas invenies. Sic 'in- 
praesentiarum,' ' cuni partim,' ' cum- 
prime,' et similia. CumaUer,\>iocum 
aUero. Quidam legnnt cumaUer, pro 
cum aliter. Sed niagis placet cum al- 
iero. Dac. 

o Cumeram] Varro lib. vi. de Ling. 
Lat. • Igitur dicitur in nuptiis Camil- 
lus, qni cnmerum fert, in quo qnid sit 
in ministerio, pleriq. extrinsecus ne- 
sciunt.' Ita Macrobius etiain legit 
lib. III. cum apud Varronem cum me- 



1^8 



SEXTI POMPEII FESTI 



in nuptiis ferebant, in quo erant nubentis utensilia, quod 

et camillum dicebant,? eo quod sacrorura ministrum xa- 

fx.iXKov appellabant. 
Cumerum'' vas nuptiale a similitudine cumerarum, quae 

fiunt palmeae vel sparteae ad usum popularem, sic appel- 

latum. 
Cum imperio esse ^ "^ dicebatur apud antiquos, cui nomina- 

tim a populo dabatur imperium. 
Cum populo agere,^ hoc est, populum ad concilium, aut co- 

mitia vocare. 



3 AI. est. 



NOTjE 



rumsit. Fiil. Ursin. 

Cumeram] Omnino Ipgendnm cume- 
rum, nam vas illud quo nubentis uten- 
silia ferebantur constanter cumerum 
non cumera dicebatur. Innuit ipse 
Festiis infra, qui etiam discrimen il- 
lud inter utrumque ponit, ut cumera 
sit ad usum popularem,t'umerum vero 
ad nuptias. Firmat etiam Varro lib. 
vr. ' Igitur dicitur in nuptiis Cas- 
milhis, qiii cumeriim fert, in qiio qiiid 
sitin ministerio, plerique extrinseciis 
nesciiiDt.' Porro liic mos a Grjecis 
deductus est, apud quos puer ille in- 
genuus, quem casmillum Latini, ipsi 
vero vocant an^teaXri, lioc est, patri- 
mum, matrimum, iv \iKvcf>, qui hic di- 
citur cumerum, male cumeram dici pu- 
tavit Scaliger, panes gestabat cum 
hac intentione : f<j>vyov KaKhv, evpov 
&lj.eivov. i. ' malum fugi, meliiis inve- 
Bi.' Dac. 

p Quod et camillum dicebaiit] Vide 
' Camillus.' Idem. 

1 Cumerum] Vide supra. A cume- 
ra, cvmerum ; est aiitem cumera vas 
vimineumveletiam ficrile,quo plebcii 
homines fnimentacondebant. Horat. 
in Sat. 'Cur tua pliis laudes cumeris 
granaria nostris ?' Idem. 

f Cum imperio essc] De imperio mi- 



litari hic Festns loquitur ; nam cum 
imperio esse dicebatur dux, qui im- 
perabat exercitui, unde saepius apud 
iiistoricos invenies ex formula : ' Cum 
imperio missus,' * cum imperio mit- 
tere.' At vero infra, cum potestate 
csse dicebatur magistratus qui juris- 
dictionem habebat, et civili aliquo 
munere fiingcbatur, quae potestas in- 
terdum ' civile imperium ' dicebatur : 
namsemper civilis est potestas. Ci- 
cero pro Fonteio : ' Ecquis unquam 
reus, in honoribus petendis, in potes- 
tatibus, in imperiis gerendis sic accu- 
satus esl?' Uipian. instit. i. ' Popu- 
lus ei et in eum omne suum imperi- 
um et potestatem conferat.' Idem. 

s Cum populo agere] Est vocare po- 
pulum ad consilium aiit comitia, eum- 
que rogare ut suffragiis suis quid ju- 
beat aut vetet. At vero ' agere apud 
populum ' est concionem habere ad 
populum sine iilla rogatione. Hoc 
omnibus diebus fieri licebat, et non 
magi>tratu tantum, sed etiam a pri- 
vato senatore, magistratu ei concio- 
nem dante. Illiid comitiali tantum 
die, a solo etiam magistratu. Messala 
de auspiciis i. ' Si concionem liahere 
voluut, utiue cum populo agant.' Au- 
son. Popma. Idcm. 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. III. 



199 



Cum potestate esse*' dicebatur de eo, qui a populo alicui 

negotio praificiebatur. 
Cuncti " significat quidem omnes, sed conjuncti et congre- 

gati ; at vero omnes etiam si diversis locis sint. 
Cuniculum/ id est,foramen sub terra occultum, aut ab ani- 

mali, quod siraile est lepori,^ appellatur, quod subterfos- 

sa terra latere cst solitum ; aut a cuneorum similitudine, 

qui omnem materiam intrant findentes. 
Cunire ^ est stercus facere : unde et inquinare. 



4 Al. C. p. est. 



*■ Cum potestale esse] Vide snpra 
' Ciim imperio.' Idem, 

» Cuncti] Idem Ascon. in divinat. 
' Ciincti simiil oranes qnasi conjunc- 
ti.' Sic Virg. i. JEn. * Cuncti nam 
lectis navil)us ibant.' Ubi Servius : 
* Sane cuncti non idem significat 
quod omnes : Cicero saepe ait, cuncti 
atque omnes, quia omnes non statim 
sunt cuncti, nisi iidem simul sunt 
juncti.' Omnes de universis numero 
distinctis dicitnr. Virg. ' Rex Jupi- 
ter omnibus idem.' Et Sallust. ' Om- 
nes homines qui sese student,' &c. 
Idem. 

" Cuniculuml Contra Varro lib. i. 
de Re Rust. cuniculum animal a cu- 
niculis, id est, foraminibus subterra- 
neis dictum putat. Ejus verba sunt : 
'Cuniculi dicti ab eo quod sub terra 
cuniculos ipsi facere soleant, ubi la- 
teant in agris.' Sed verisimilius ab 
animali nomen inditum, quod miles 
cuniculos fodiat animalis hujus imi- 
tatione. Est autem Hispanicum vo- 
cabulum cuniculus. Plin. lib. viii. 
cap. 53. ' Leporum generis sunt, et 
quos Hispania cuniculos appellat.' 
Idem Galen. lib. iii. ^iian. de Ani- 
mal. lib. xiii. cap. 15. Idem et alii 
multi ; scd tandem veie ostenditeru- 
ditissimus yligid. Menagius, in per- 



NOTiE 

amoeno illo de juris amoenitatibus li- 
bro, cuniculum Graecuni esse origine, 
' Kvaiv, Kwhs, KwtKhs, cunicus, cuni- 
culus,' id est, ' caniculus, ab v<o, kvu, 
Kvoov,' &c. Cuniculus enim, inquit, 
proprie et primario est foetus anima- 
lis: transiit postea ad XayiSus yeupv- 
Xovs, ' lepusculos terram fodientes.' 
Ita cunieulos Strabo eleganter appcl- 
lat, cunique cuniculorum ferax esset 
Hispania, (unde cuniculosam Celtibe- 
riam dixit Catullus,) rh cuniculus vo- 
cem esse Hispanam falso creditnm 
est : non igitur animal a snbterraneis 
meatibus, ut scripsere Varro et Pli- 
nius, nomen accepit, sed meatus sub- 
terranei ab auimali dicti sunt, ut rec- 
te Martialis : ' Gaudet in effossis ha- 
bitare cuniculus antris : Monsiravit 
tacitas hostibus ille vias.' Idem. 

y Quod simile est lepori] Vere lepus 
non est. Leporum tria genera facit 
Varro lib. iii. de Re Rust. et de cuni- 
culo: ' Tertii,' inquit, ' generis est> 
quod in Hispania nascitur, simile nos- 
tro lepori ex quadam parte, sed hu- 
mile, quem cuniculum appellant.' 
Idem. 

z Cunire] A coenum, cunap, cunire, 
inquinare, inquinamentum, ancimu- 
lentum. Vide in voce ' Ancunulen- 
ts.' A ceenum dictaE sunt cuncP, ut 



200 



SEXTI POMPEII FESTI 



Cupes^" et cupedia antiqui lautiores cibos ^ nominabant: 
inde macellum ^ forum cupedinis appellabant. Cupedia 
autem a cupiditate sunt dicta, vel, sicut Varro vult, quod 
ibi fuerit Cupedinis " equitis domus, qui fuerat ob latro- 
cinium damnatus. 

Cupressi "^ mortuorum domibus ponebantur ideo, quia hujus 



5 Alii ciphos. 



NOTyE 



a ' Pflena,' 'piinire:' ce siepissime 
abit in m. Cunire antem proprie dic- 
tum videtnr de infantibnscnnas ster- 
core fredantibus. Idem. 

* Cupes] Varro iv. de Latino ser- 
mone : * Ad corneta forum cupedi- 
nis, a fastidio.' Ita enim legitur in 
manuscripto : et recte. Fastidium 
enim est, quod vnlgus Gallorum dicit 
Friandize: etfastidiosus, Friand. Ita- 
lice Giotto: a glutiendo : vetustissi- 
mus orator Favorinus: * Is nnnc flos 
caenae habetur inter istos, f|uibus 
sumtus et fastidinm pro facetiis pro- 
cedit.' Isidorns: ' Cuppes, fastidio- 
su8, cupidus.' Glossarium: ' Cupi- 
dus, KunrSs.' Lego, Cupedius. Kviirhs 
estre vera, quem fastidiosnm vocari 
admonuimns, qui non multa, ut vo- 
ratores, sed electilia edit : nequefa- 
cile invenit, quod ad palatum faciat: 
significat et Kvivhs parcum : quod non 
recedit a prioresigniticatioue. Porro 
Cupedinis forum est, forum piscato- 
rium, ut cognoscimus ex Apuleii va- 
riis locis. Jos. Scal. 

Cupes et cupedia] Omnes ciborum 
delicias cupes et cupedia vocabant an- 
tiqui. Plaut. Stirh. • Nihil moror cu- 
pedia.' Cupedia autem, quasi caupe- 
dia, non a Cupedio quodam, ut piitat 
Varro, sed qiiod in canponis vende- 
rentur. Caupo, copo, cupo, nnde cupes 
et cupedia. Neque etiain caret rati- 
one a cupidilaie forum cupidinis dic- 
tura. Nam ct idein sciibit Varro lib. 



IV. ' Miilti foruni cupedinis a cupidi- 
tate.' Et Cupedinem pro Cupidinem 
Veteres dixisse certnm est. Lncret. 
' Quantae conscindunt hominem cii- 
pedinis arces Solicitnm curae?' Fa- 
cit etiam quod in gloss. legitnr : * Cn- 
pes, fastidiosus, cupidiis." Hujusce- 
modi hominem vulgo vocamus /riand. 
Porro qnod hic ait Scaliger ex Apn- 
leio, forum cupedinis et forum pisca- 
torium idem esse, non satis firmo ti- 
bicine fultnm est, nam ex Varrone et 
aliis satis constat forum cnpedinis a 
foro piscatorio diversnmfuisse. Dac. 

^' Inde macellum'] Vide sno loco, 
Idem. 

•= Quod ibi fuerit Cupedinis] Varro- 
nis locus, quem Festus intelligit, est 
cx lib. rerum hiimanarum, ' Nnme- 
rius Eqnitiiis Cupes, inquit, et A. 
Omanius jMaccllus singulari latroci- 
nio mnlta loca habueriint infesta.' 
Sed ibi non cupedo sed cu;;£s nomina- 
tur. Unde ergo cupedinis? Idem. 

^* Cupressi] Plinius apud Servium, 
qui nonduni editiis est : ♦ Roniani 
moris fuit, proptercaerinionias sacro- 
rum, quibiis P. Komanus obstrictus 
erat, nt potissimiiin ciipressus, qiiae 
excisa renasci non solet, in vestibulo 
mortiii ponerctiir, neqiiis impriidens 
fiinestam domiim rem divinam factu> 
riis introeat, et (jiiasi attaminatus sus- 
cepta peragere non possit.' Ex his 
Servianis intelliges quare Plinius, de 
ca arbore ioquensj dixerit, ' Diti sa- 



DE VERBORUM SIGNIFICATION E LIB. III. 



201 



generis arbor excisa non renascitur ; sicut ex mortuo ni- 

hil jam est sperandum : quam ob causara in tutela Ditis 

patris esse putabatur. 
Cura * dicta est, quasi cor edat f vel quia cor urat. 
Curatores'^ dicuntur, qui pupillis loco tutorum dantur : 

sive illi, qui rei frumentariae, agrisve dividundis praepo- 

siti. 
Curia,^ locus est, ubi publicas curas gerebant. Calabra 



6 Alii coreda. 



NOTyE 



cra, ideo et funebri signo ad domos 
posita.' Novum auteni hunc morem 
fuisse, neque tam vetustum, quam 
puiat Servius, vel ex eo apparet, quod 
peregrina erat arbor, seroque Romam 
advectafuit, non inultum ante Cato- 
nis aetaiem : neque enim de ea tam 
verbose locutus esset Cato, ut notat 
etiam Plinius : divitum autem tantum 
nou etiam omnium aedibus praeponi 
solere auctor Lucanus : * Et non ple- 
beios luctus testata cupressus.' Cu- 
jus rei causam nullam aliam puto, 
quam raritatera arboris, quod initio 
pauci in agris aiit intra nrbanas vil- 
las eam arborera instituebant. Jos. 
Scal. 

Cupressi] Servius ad illud m. JE- 
neid. ' Et fronde coronant Funerea.' 
' Romani,' inquit, ' moris fuit,' &c. 
Ad hunc morem alliidens Horat. Od. 
14. lib. II. ' Neque harum, quascolis, 
arborumTe praeter invisas cupressos 
Ulla brevem dominum sequetur.' Et 
Virg. lib. VI, ' Ferales ante cupres- 
sos Constituunt.' Porro non omniuin, 
sed nobilium tantura et divitum fu- 
neribiis adhibebatur: auctor Luca- 
nus : ' Et non plebeios luctus testata 
cupressus.' Cujus rei causam esse 
putat Scaliger raritatem arboris, 
quod iuitio, paulo ante tempora Ca- 
tonis, pauci in agris aut intra urbanas 
villas eain arboreminstituebant. Dac. 



* Cura] Idem Varro lib. v. ' Cii- 
rare a cura, cura quod cor urat.' 
IdemServius; proprie autem cura de 
amore. Virg. ' At regina gravi jam- 
dudum saucia cura.' Item : ' tua cu- 
ra Lycoris.' Scaliger a KSpos satie- 
tas curam dictam putat : sed magis 
placet esse a Kopfiv purgare, nt pro- 
prie ad nitorem domus pertineat. 
Et ita Voss. Idem. 

•" Curatores] Tutores dicuntur, qui 
impuberibus dantur, qui se per aeta- 
tem defendere non possunt, curato- 
res vero, qui tutoribus siiccedunt et 
dantur puberibus. Et haec voluit 
Festus, cum ait curatores loco tuto- 
rum pupillis datos. Ubi eo errasse 
videtur, quod puberibus, non pupillis 
darentur. Nam ex juris formula 
tutor pupilliim puberem factum ad- 
monebat, ut sibi curatorem sumeret. 
Tamen extra erroris aleam erit Fes- 
tus, si dicamus pupillorum nomine 
puberes aliquando etiam contineri, 
quod verum esse sciunt, qui in jure 
versati sunt. Idem. 

e Curia] Quod ait additas esse 
quinque, ut in sua quisque curia sa> 
cra publica faceret, est, ni fallor, vel 
mendosum, vel falsum. Licet verbo 
Centumviralia, xxxv. curias easdem 
esse, existimet tribus: quod contra 
Romanarum rerum inemoriam est. 
Videndum est, an recte amoveri pos- 



202 



SEXTI POMPEII FESTI 



curia ^ dicebatur, ubi tantum ratio sacrorum gerebatur. 
Curiae etiam nominantur, in quibus uniuscujusque partis 
populi Romani quid geritur : 7 quales sunt eae, in quas 
Romulus populum distribuit numero triginta: (quibus 
postea additae ' sunt quinque :) ^ ut in sua quisque curia 



7 Al. digeritur.—S Vide Not. g, &c. 



NOTiE 



sint ilia verba : quibus poslea additoj 
sunt quinque : qiiae fortasse Pauli snnt. 
His ainotis cetera vera sunt, praeter- 
quarn quod de nominibus curiarum 
scribit ; quod nonnullis faisum esse 
videtur. Ant. Aug. 

Curia'] Asconius in Varr. iii. sen- 
tire videtnr tribus et rurias easdem 
esse. ' Tribus,' inquit, ' principio 
Ires fuerunt, Tat. Ram. Luc. pos- 
tea de noininibus Sabinarum plures 
factcE sunt, quibus deprecantibus bel- 
lum parentum maritorunique (initnm 
est ; ad postremum xxxv. factaa :' et 
in Verri. ii. ' Legitimos omnes tri- 
bus babent divisores suos, quos Plau- 
tus magistros Curiarum vocat in Au- 
lul.' Vide Verrium apud A. Gell. 
lib. xviii. c. 17. ubi scribenduin est, 
tribus quoque et curias, pro eo quod 
est in vulgatis, decurias. Ful. Ursin. 

Curia] Calabra. Glossarinm: ' Ca- 
labra, iittwv, PovXt):' sane hoc ver- 
bo iiriruva significari nunquam legi. 
Supra monuimus inepti mutilatoris 
verba esse, quibus postea sunt addi- 
t<B quinque. Illa vero etiam men- 
dosum tinniunt : nomina curiarum 
virginum. Legendum enim Curium, 
aut Curetium Virginum: vel, si mavis, 
Curiensium. Sabinariim enim virgi- 
num nomina imposita Curiis. Jos. 
Scal. 

Curia] Tribiis niodis accipitur cw- 
ria. Sed ex eadcm semper originc, 
nempe a cura. Primo, pro loco ubi 
senatus consedit. Varro lib. ii. de 



vita pop. R. ' Itaque propter curam 
locus quoque, quo suam quisqne se- 
nator confert, curiam appellat.' Se- 
cundo, qu£E et prima vocis origo, pro 
loco nbi sacerdotes ciijusqne curize 
res divinas peragerent, ut ' curiaE 
veteres.' Denique pro trigesima parte 
populi Roin. qui in triginta curias 
divisus fnit. Duas priores significa< 
tiones Festus aniplexus est, ut et 
Varr. lib. vi. ' Curia duorum gene- 
rum, nam et nbi curarent sacerdotes 
res divinas, nt cnrise veteres, et ubi 
senatus humanas, nt Curia Hostilia, 
quod primus aedificavit Hostilius rex.' 
Apud Festum pro geritur quidam li- 
bri habent digeritur. Male, ut vide- 
tur, nain sacra Festus intelligit, quae 
singiilae cnriae in sacra sua aede per 
sacerdotes suos peragebant. Dac. 

'• Calabra Curia~\ Ad collem Capi- 
tolinum sita. Sic dicta a calando, hoc 
est, locando. Quod universiis popu- 
lus ad eam calaretur, vocaretur, sin- 
giilis calendis ad nonas et niindinas 
ediscendas. Unde liquet Iianc fuisse 
maximam curiam, omnibus populi 
curiis communem, quam supra trigin- 
ta reliquas a Roinulo exstructas Capi- 
toliiim inter et Palatium aedificasse 
Numam testatur Dionysius lib. ii. 
cap. 6. Idem. 

' Quibus et postea addita''^ Non vi- 
dco ciir haec verba viris doctis sus- 
pecla sint, cum tribus et curitc perpe- 
tuo unuin et idem fuerint, aliud ex 
alio conflatum corpiis Romani popiili. 



DE VERBORUM SIGNIFICATION E LIB. III. 



203 



sacra publica faceret, feriasquc observaret ; hisque curiis 
singulis nomina Curiarum virginum ^ imposita esse di- 
cuntur, quas virgines quondam Romani de Sabinis ra- 
puerunt. 
Curiales ' ejusdem curiaj, ut tribules, et municipes. Cu- 
rialcs flamines ■" curiarum sacerdotes. Curiales raen- 



NOTiE 



Qiiod et ipse Festiis aperte nos do- 
cet iii ' centiimviralia.' Locnm adi. 
tdem. 

^ Nomina Curiarum virginum^ L^ge 
curium virgimnn aiit curetium, sive, si 
mavis, curiensium, ut monet Scaliger. 
Ex Curibus Sabinis seilicet. Idem 
Liv. lib. I. ' Itaque cum populnm 
in curias triginta divideret, nomina 
earum ciiriis imposuit.' Sed falsi 
snnt et Livins, et Festus, aiiique om- 
nes, qui idein tradidere, nani ex Dio- 
nysio et Plutarcho certum est Curiis 
nonien impositum a ducibus et eo- 
rum patriis, idque etiam ex earum 
nominibus qnas snpersnnt cnilibet sa- 
tis apertum, etsi infra Festus in ' Po- 
piiia ' tradit, non tantnm a viris sed 
a foeminis quoque tribus noininatas. 
Veriim in antiqnitate enucleanda sa- 
tis indiligentes fuere Romani vete- 
res, et in ea raulto accnratiores Grae- 
ci, ut Dio, Plutarcli. Dionysius. Idem. 

' Curialcs'] Dicuntur et servi Cn- 
riarum, qui etiam post desitam Cu- 
riatorum comitiornm solennitatem ea 
comitia convocare solebant. Teren- 
tius non alios intellexit, * Cnrialis 
vernula est, qui me vocat :' nisi, quod 
verins pnto, curialem dixerit ab eo, 
quod Graeci censebant servos ex tri- 
bn, popnlo, et ciiria dominorum. Ita- 
que apud Aristophanem legimns, tV 
2TpujUfio5ftJpou QpaTrav iK tov ^eWeus. 
A qua niente dicit servus in Phor- 
mione : ' Amicns siimmns meiis et 
popnlaiis Geta :' vocat popularem 
suum in palliata Comnedia, servuin 
ciijus herus ejiisdem Srifiov esset cum 



sno hero. Si servi erant Curiales. et 
vernas quoqne fuisse necesse est. 
Qnare eruditissimus vir Ant. Govea- 
nus asseqni non potuit, cum tamen, 
si illnd sagax ingeninni adhibuisset, 
potnisset, ni fallor, aut certius pro- 
nnntiare, aut prudentius tacere. li 
servi, cum liberabantur a magistratn, 
praenomen et nomen ipsins magistra- 
tus accipiebant. Publici ii servi erant 
ex iis, qui dicebantur Servi Romani. 
Porro Curiales postea et Curiones 
dicti snnt, quia cum antea Curionum 
esset habere ' Comitia Curiata,' ipsi 
postea obsoleta veteri consnetudine 
Comitiorum eorum vicem ea Comitia 
habebant, et propterea abnsi sunt 
posteriores Romani eo nomine, ut 
omnesservos publicos,deindeet prae- 
cones, vocarent Curiones. Martiahs : 
' epigrammata Cnrione non egent.' 
Sed et Calatores ipsos antiqnitus vo- 
cabant Curiones, ut in carmine Sali- 
ari : ' omnia dapatilia comisse Jani 
Cnsiones:' hoc est, Calatores, vel 
praecones sacrorum. Illi, nt dixi, 
erant servilis conditionis. Jos. Scal. 

Curiales] Ejusdein curiae. Plaut. 
Aulul. II. 2. ' nam neque quisquam 
curialiura Venit, neque magister, 
qnem dividere argentnm oportuit.' 
Tribules, ejusdem tribus ; mnnicipes, 
ejusdem municipii. Vide suo loco. 
Dac. 

n» Curiaks Flnmines] Minores Sa- 
cerdotes intellige, qui curionum vi- 
cem sacra et caerimonias obibant, 
nam curiones curiarum sacerdotes fu- 
isse notum est. Idem. 



204 



SEXTI POMPEII FESTI 



sae," in quibus immolabatur Junoni, quae Curis est ap- 

pellata. 
Curiata comitia" a curiis appellata. 

Curii fanaP a Curio ^ dicta, quia eo loco domura habuerat. 
Curionem agnum "^ Plautus pro macro dixit, quasi cura 

macruisset. 
Curionia sacra,' quas in curiis fiebant. 
Curionium aes' dicebatur, quod dabatur curioni ob sacer- 

dotium curionatus. 
Curis ' est Sabine liasta. Unde Romulus Quirinus, quia 

eam ferebat, est dictus; et Romani a Quirino Quirites 

dicuntur. Quidam eum dictum putant a Curibus, quae 

fuit urbs opulentissima Sabinorum. 



9 Qaidam libb. Curiuli fana a curiatio. 



" Curiales tnensee'] Mensae cnjusque 
curiae, Junoni dicatae. Dionys. lib- ii. 
cap. 8. Tatiiis in omnibus curiis 
mensas Junoni Quiritiae ac Sabinae 
dicavit. Hae mensae celebrandis con- 
viviis institutiE. Nanisingul-<E cnriae 
cum suis sacerdotibus sacrificia obi- 
bant,et una epulabantur, unde ct 'cu- 
riae dies ' apiid Ciceronem de Orato- 
re: • Ut curo lauti accubuissent, tol- 
leretur omnis superioris sermonis 
tristitia, eaque esset in homine ju- 
cunditas, tantus in jocando lepos, ut 
dies inter eos curiae fuisse videretur.' 
Idem. 

° Curiata comitia'] Quibus curiatim 
suifragia dicebantur, ut quod plures 



NOT/E 

cst Aulnl. III. G. ' quo quidem agno 
sat scio.' ' Magis curiosam nusqnam 
esse ullani bestiam. Volo ex te scire 
quid sit agnus curio, Qui ossa atque 
pellis totus est, ita cura macet.' Ubi 
et curiosum et curionem vocat. Nec 
necesse est ut supra [tro curiosam, cu- 
rionem legas, nam utrnmquc recte dici 
potest. Et Apulei. Agninn pinguem 
iticuriosum vocat. Idem. 

' Curio7iia sacra] Qiiae in curiis ha- 
bebant a curione sacrorum curialium 
praefecto. ' Curionium aes,' le revenu 
annuel du Cure. Idem. 

* Curionium <es] Curionia sacra. 
Idem. 

' Curis] * Curis ' Sabinorum lingua 



curiae statuissent, id jnssum populi hastam significare testatnr Cato et 



diceretur. Ea Magistratus, qui prio- 
ribus comitiis creati fuerant, confir- 
mabant. Idetn. 

P Curiifunal A quodam Curio dic- 
ta. Quidam codii. Curiatifana. For- 
san Curii tifata. Sic infra ' Mancini 
tifata.' Locum adi. Idem, 

H Curionem agnum] Locus Plauti 



alii. Ovid. etiam. ' Sive quod hasta 
quiris priscis est dicta Sabinis.' Sed 
propius vero est a Curi Curibus no- 
nien inditum, et a Curibus Quiriuum 
et Quirites dictos. Nam Quirites pro- 
prie qui Cures Sabinorum oppidnm 
incolebant. Et a Curihus Quiritcs 
appeilatos testatur Livius lib. i. ' Qui- 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. III. 



205 



Curitim " Junonem appellabant, quia eandem ferre hastam 

putabant. 
Curriculo ^" pro cursim ponebant. Plautus : Licet, inquit, 

vos abire curriculo. 
Curriculus deminutivura est a curru. 
Curtii locus '° ^ appellatur a Curtio, qui eo loco in profun- 

dissimum se ob salutem populi Romani projecithiatum. 
Curules ^ equi quadrigales. Curules magistratus appellati 

sunt, quia curru vehebantur. 
Cussilirem '" pro ignavo dicebant antiqui. 
Custodelam dicebant antiqui, quam nunc dicimus custo- 

diam. 
Custoditio est opera ad custodiendum quid surapta. 
Cutis ^ Graecam habet originem : haiic enim illi xotoj di- 

cunt. 



10 Legendiim monet Dac. lacus. 

NO 

rites a Ciiribns appellati.' £t inde 
forsan Juno Sabina Quiris etiam dic- 
ta. Idem, 

" Curitim] Vide ' Curis.' Ideyn. 

'^ Curriculo] Locus Plauti, quem 
laudat Festus, est ex iis fabulis qua- 
ruin nomina non supersunt. Sed ea 
voce ideni alibi ssepius usus est. Ut 
Mostel. ♦ Sed ego sumne infelix qui 
non abeo cnrriculo donium ?' Quod 
Festns cursim exponit. At doctiss. 
Vossius non censet esse adverbium, 
sed a nomine curriculum et cvrriculo 
esse cursu. Nam idem dixit Trinum. 
V. 4. ' Curre in Pyraeum atque unum 
curriculum face.' Et id magis placet. 
Idem. 

y Curtii locus'] Lege lacus. In foro 
erat. Sed de hac liistoria apud Ve- 
teres non constat. Alii aMarcoCur- 
tio, alii multo ante a Curtio Metio, 
T. Tatii milite, dictum volunt. De 
priori plures consentiunt. Vide Liv. 
lib. VII. sect. 6. triplicem Iiistoriam 
affert Varro,quem vide lib. iv. Idem. 



^ Curules] Equi, qui cnrrum, ubi 
sella curulis erat, trahebant. Erat 
autem sella curulis eburnea. Unde 
' Curule ebur' appellat Horat. Grsci 
fke(pdi>Tivov Si<ppov. Magistratus qui 
hac sella uterentur curules dicti. Id. 

a Cussilirem] Prius dictos puto Cos- 
silires. Sic vocali ignavi, et oscita- 
bundi, qui per vias urbis otiosi ince- 
dunt varici, et lenlis passibus. Me- 
taphora ab aratoribus, qui porcas in 
agro faciunt. Oportet enim eos pe- 
des ambos in sulcis sen liris ponere, 
et porcam in inedio liabere : ut ne- 
cesse sit varicitiis incedere, quod di- 
cebatur ' Cossim lirare :' unde Cossi- 
lires. Cossim, pro coxim, est varicitus. 
Vide Noniiim. Altius Parergis : 
' Bene proscissas Cossigerare ordine 
porca?,' bidenli ferro rectas deruere. 
Formatum verbuni ex Cossim et ag- 
gerare. Jos. Scal. 

b Cutis] Non video quoniodo a kv- 
Tos quod profunditatem notat, cutis 
possit deduci. Et vera est conjec- 



206 



SEXTI POMPEII FESTI 



Cyhele ' mater, quam dicebant maguam, ita appellabatur, 
quod ageret homines in furoiem, quod Graeci xu/3r)j3ov " 
dicunt. Cybele vero cadem dicta a loco, qui est in 
Phrygia. 

Cybium ^ dictum, quia ejus medium aeque patet in omnes 
partes, quod genus a geometris xu/Sov dicitur. Unde etiani 
tessellae quadratae xv^ot. Hinc et xu/3iov genus piscis, 
quia piscantes id genus piscium velut aleam ludant. 

Cyllenius ^ Mercurius dictus, quod omnem rera sermo sine 

II Al. KifiiPov, vel fiffiriAov, vel Kufi-fifiuv, vel k60ikos. Vid. Not. 



NOTiE 



ttira Voss. qui legendiim nionnit ckv- 
Tos, quod Hesych. interpretatur irav 
Sipfjia, ' onmem pellfin.' A o-kvtos cu- 
tis, iit a 0-7670) tego, A okvtos etiam 
scutuni et scutica. Dac. 

•^ Cybele] Deorum, mater ideoque 
niagna niater diita. Sed legendum 
Cybebe: ut viris doctis placuit. Cybebe 
enim a Grjeco kv^i^ov, lege Kv^-q&ov, 
vel ut alii Kvp-fiPfiv. Maiim Kvfiri^ov. 
Nam Kv$7i0ot proprie Cybeles furore 
corrcpti, iit fiaKxol qiii Bacchi spiritu 
pleni erant, dicebantur. Vide Eu- 
stath. in ku/Stj/Soi. Est autein Kv^-fi$ftv 
idem quod Ki;;8i(TToi',capitis rotatione 
furorein contraliere, quod Cybeles 
sacerdotibiis solenne fiiit. Lucanus : 
' crinemque rotantes Sangiiinei po- 
puiis ulularuut tristia Galli.' Endeni 
Cybclc a Cybclo Phiygia; monte dic- 
ta. Et male qui pro, A loco qui est 
in Phrygia, legunt, aiuto qui esl in Ph. 
Idem. 

^* Cybiuml Salsamenti sive tarichi 
genusqiiadratum,aGr%coKu^or,quod 
Geometris figuram quadratam notat. 
A Pelamyde fiebat cybiuin, quia Pe- 
lamys in cybia secabatur. Athenaeus 
lib. 11. '\Kfcnos 5' fv SfVTfpcf) irfp\ i/Atjs 
vf\afivSas Ku^ia flvai (pacrt ij.fyd\a. 
Plin. lib. IX. cap. 15. ' Pelamydes in 
apolectos particulatimquc consecta; 



in genera cybiorum dispartiunlur.' 
Et hic mos etiamnuin durat ; Thunni 
enim qui et Pclamydes, in cybia se- 
cautiir. Infra Fesius, cuni ait kv^iov 
esse genus piscis, pelaniydem intelli- 
git, sed in eo falsus est, quod Pela- 
mydas cybia dicta fuisse opinatur, 
cum earuni tantum frustilla in qua- 
drum concisa cybia dicta sint. Ne- 
que Festo favet Plinius, ut doctiss. 
Salmasius existimavit, qui et Festuin 
et Plinium eodem modo deceptos ru- 
tat. Plinii verba sunt ex lib. xxii. 
cap. ult. ' Cybium, ita vocatur pela- 
niys, quae post xl. dies a ponto in 
Maeotim revertitur.' Sed enim vi- 
tioso codice Salmasins utebatur, nam 
omnes alii qni melioris nota». snnt, a- 
perte praiferuut, Cybium, ita vocatur 
concisapeUnnys, Sfc. In fine, cum Fes- 
tus ait piscantes piscem illum quasi 
aleam lusisse, de ejus Cybiis intelli- 
gendum est, quibiis piscatores pro 
alea utebantur. Idem. 

« Cyllenius] Mercurius Deorum nun- 
tius et interpies, et qiiiaeorum man- 
data serinone exeqnebatiir sine ma- 
nuum auxilio, a Grasco KvWhs, ' man- 
cus,' Cyllenium dictum Festus puia. 
vit. Ubi illum meras nugas ludere 
nemo non videt. Ita enini a Cyllene 
Arcadia? nionte dictus est. Viig. 



DE VERBORUM SIGNIFICATION E LIB. 111. 207 

manibus conficiat, qiiibus partibus corporis qui carent 

xvXKo) vocantur : ideoque quadratum eum fingunt. Alii 

volunt sic appellatum, quod in Cyllenia via "^* sit nutri- 

tus. Alii quod in monte Arcadiaj Cyllenc. Alii quod a 

Cyllene sit nympha educatus. 
Cymbam ^ Graeci appellant xu/x/3>jv. 
Cymbium ^ poculi genus a similitudine navis, quae dicitur 

cymba, appellatum. 
Cynthius Apollo a Cyntho Celi monte vocatus. 
Cyparissae ' appellantur acies quaedam igneae, quae noctu 

apparere soient ad similitudinem cupressi. 
Cyparissiae dicuntur ignes prodigiosi a similitudine cypres- 

sorum. 
Cypria ^" Venus, quod ei primum in Cypro ' insula templum 

sit constitutum: vel quia parientibus praesideat, quod 

Graece xvnv parere sit. 
Cyprio bovi "" raerendam, Ennius sotadico versu cum dixit. 



12 Conjicit Dac. Cyllene vico vel Cyllenio vico. 

NOT.E 

VIII. jEneid. * Vobis Mercnrius pater cupressus, cuparissus dicebatur a 

est, qneni candida Maia Cyllenes ge- Graeco Kvndpuraos. Viigil. ' Nec Idipis 

lido conceptum vertice fudit.' Ta- cnparissis.' Idem. 

men si Graeculornm amas somnia ^ Cypria] Cypris et Cypria dicta 

vide Eustath. in Homer. p. 300. et Vcnns a Cypro insnla, non a kixiv, 

1951. Idem. quanquam idem aliquis senserit qui 

f Cyllenia via] Ad hanc viam inves- ait : Kvirpis, Kvoiropis tis olffa, i>s rb 

tigandara nnllam invenire viam pos- kvuv irapexovffa, i. ' Cypris, quasi cyo- 

snm. Forsan rescribendum Cyllene poris, quasi parere faciat,' quod et 

vico vel Cyllenio vico. Idem. apud Eustath. legere est. Idem. 

s Cyrnbam'] Navigii genus : Virg. ^ Quod ei primum in Cypro} Vernm 

' Gemuit sub pondere cymba.' A est primum Veneri teraplum consti- 

Graeco ku/x/Stj, quod vicas elBos exponit tutnm fuisse in Cythera. Et hoc illnd 

Hesych. Idem. est, quod hic Festum fefellit : Cythe- 

^ Cymbium'] Poculum quod in mo- ram enim hic Cypri urbem putavit, 

dnm cymba; factum. Virg. v, ^n. qnae re vera est Peioponnesi insula 

' Cymbiaque argento perfecta atque in sinu Laconico, ubi Veneri tem- 

aspera signis.' Idem. plum primi dicarunt Phcenices. Vide 

' Cyparissce] Cuparisseae, et cupa- Pausan. in Laconicis. Idem. 

rissiae, et cuparissae, ignes qni in mo- ■=" Cyprio bovi] Videndus Plinius 1, 

dum cypressi apparent. Nam pro xxiii. c. 20. Ful. Ursin. 



208 



FESTI Dli VERB. SIGNIF. LIB. III. 



significat id, quod solet fieri in insula Cypro, in qua bo- 
ves humano stercore pascuntur. Idem cum dicit, Prop- 
ter stagna," ubi lanigerum genus piscibus pascitur : esse 
paludem demonstrat, in qua nascuntur pisces similes 
ranunculis, quos oves consectatfB edunt. 
Cytherea,° Venus, ab urbe Cythera, in quam primum devec- 
ta esse dicitur concha, cum in mari esset concepta. 



NOT^ 



Cyprio bovi] Tam verum est ullos 
boves cTKaTocpdyovs esse, qnam ullas 
oves wixo<pdyovs. Utrumqne enim con- 
trarium animali ruminanti. Scio quL- 
dem in quibusdam nationibus pisces 
arefactos, ac sale duratos bubus ap- 
poni. Sed alind est pisces pecori 
dare, cum jam amplius pisces nou 
sunt, aliud pecns ipsos vivos consec- 
tari et pasci. Sed irepl aKaro^d.ywv 
^oSiv non solum Festus ait, sed et 
Graeci ■Kapoifj.ioypd<poi, exponentes 
proverbinm Kvnpios fiovs. Vide illos. 
Jos. Scal. 

Cyprio bovi merendani] Cyprios bo- 
ves stercore vesci antiqnis proditum 
est, unde ' Cyprius bos' proverbii 
vice in quemlibet jactabatur, qni se 
foedo victu imbulbilaret. Hcsycli. 
KvTrpios fiovs, enl KOirpo(pdyov fiKaiov 
rdfffffrai toDto, eVeiSTj ol Kinrptot $6fS 
Koirpocpayovai. id est, ' Cyprius bos in 
raerdiphagum qnemlibet dicitur is- 
tud, quod boves Cyprii stercore ves- 
cuntur.' Quanqnam id contra ru- 
minantis naturam esse constat. Dac. 



" Propter stagna'] Hic Sotadicns 
versus sic legi debet : Propter stagna 
genusubi lanigerum piscibu' pascit . Et- 
si falsum est oves ullas esse wfjLO^pd- 
yovs. Idem. 

° Cytherea] Ab urbe Cypri Cy- 
thera, in quam salo exorta, statim 
delata fuit. Quapropter et in Cypro 
natadicitur. Unde Cy pr ogeneia dicta. 
Verum, quia hiijus Cytherae nemo, 
qnod sciam, praeter Hesiodi Sclio- 
liasten meminit, eos sequor, qui Cy- 
theream dictam tradunt ab insula 
Cythera, in sinu Laconico, hodie Ce- 
rigo. Vide Bocharti Chanaan lib. i. 
cap. 22. Neqne illnd praetereundum, 
Scholiastcu Hesiodi Cytheras acce- 
pisse de urbe C'ypri manifesto contra 
mentem Hesiodi, qni scribit Vene- 
rein, ubi primnm nata fiiit, Cytheras 
advectam : deiiide et circnmtinam 
ad Cyprum pcrvcnisse. Neque enim 
poterant in Cypro esse Cytlierae, 
cuin e Cytheris Veniis in Cypiniu 
delata sit, &c. Idem. 



SEX. POMPEII FESTI 



DE 



VERBORUM SIGNIFICATIONE 
LIBER IV. 



Dacrymas* pro lacrymas Livius saepe posuit, nimirum, 
quod Grseci appellant 8«xpya. Itera dautia,'' quae lautia 
dicimus, et dantur legatis hospitii gratia. 

Daedalam'^ a varietate rerum artificiorumque dictam esse 
apud Lucretiura terram, apud Ennium Minervam,'' apud 
Virgiliura Circen,^ facile est intelligere : cum Graece 8««- 



huXKsiv significet variare. 



NOT/E 



^ Dacrymas] Dacryma aGraeco 8a- 
Kpv/jLa quodverbale est a SaKpv vel5a- 
Kpvov. UsusestLi^ins Andionicus, sed 
hodie apud eum frustra quaeras. Dac. 

b Item daulia] Dautia rectum esse 
arbitror, et inde d in l mutato laulia. 
A Graeco videlicet Stiria; sunt aiitem 
lau^ia Xenia, quaelegatis niittebantiir 
in donum, ut recte Feslus. Meminit 
Liviusplus semel: lib.xxv.de Sagun- 
tinorum legatis : ' Locus inde, lau- 
tiaque praeberi jiissa :' et alibi, ' Lo- 
cus et lotia praebita.' Plutarch. in 
alTlots : T^ yap ira\aihv, i)s toiKfv, oi ra- 
(liai, ^evia toIs Trpefffievovcriv %Trefntov' 
iKoKeno 5e KavTna ra ireix-n^pLeva, i. e. 
'^ Antiquitus enim, ut videtur, tamiae 
munera legatis mittebant ; quae mit- 



tebantur vocatalautia.' Quam anti- 
quus is mos fuerit ad legatos munera 
roittendi ex Homero et aliis notura 
est. Idem. 

c Dcedalam'] Daedalam terram ob 
varietatem dixit Lucret. fib. i. 'Tibi 
suavis Da^dala tellus Summitlit tto- 
res.' Ideni lib. ii. ' Daedala cordis 
Carmina.' Et lib. iv. ' Verborum 
Dsdala lingua.' Lib. v. « Naliiraque 
Dffidala rerum." Item : 'Daedalasig- 
na.' Idem. 

^ Apud Ennium Minervam] Ob lani- 
ficii ariificium : cui praeest locus En- 
nii lib. i. annal. sed mutilus : ' Dae- 
daia Minerva.' Idem. 

f Ayud Virgilium Circen] Lib. vii. 
jEneid. 'Illorum de gentepatri quos 



Delph. et Var. Clas. 



Pomp. Fest. 



210 



SRXTI POMPEII FESTI 



Dagnades' sunt avium genus, quas ^Egyptii inter potan- 
dum cum coionis devincire soliti sunt, quae vellicando 
morsicandoque et canturiendo ' " assidue non patiuntur 
dormire potantes. 

Dalivum'' supinum ait esse Aurelius, ^Elius stultum. Os- 
corum quoque lingua significat insanum. Santra vero 
dici putat ipsum, quem Greeci ^sIkchov : id est, propter 
cujus fiituitatcm quis misereri debeat. 

Damium' sacrificium, quod fiebat in operto in honorem 



1 Quidam viri cantitando. Vid. Not. inf. 



Dapdala Circe Snpposita de matre 
nollios fiirata creavit.' Idem, 

^ Dagnadcs] Scribe per c SaKvd- 
Sfs. Hesycliiiis: SaKvls, elSos opveov. 
Quod vero caniuriendo hic mutant 
docti viri, et substituiiiit Cantitando, 
nescio qnare sibi persuaserint Cantu- 
rire verl)um Latinum non esse : cnm 
alii veteres usurparint, et vetus Glos- 
sarii scriptor : ' Canturit, \\/tdvpl^ft.' 
Jos. Scal. 

Dagnades] Pro dacnades c converso 
in g-, SaKvdSe?. He.-ych. SaKvls, dSos 
opveov: a Sokvoi, 'mordeo.' Has aves 
coronis vinctas capiti imponebant, 
quippe quis ebrietatem depelli, se- 
qiie ebrios factos, fieri sobriosexisti- 
mabant. De coronis Geopoii, lib. 
vir. cap. 30. avavi]<p(iv iroiovai tovs fif- 
Bvovras ffrecpavot an-i» irotKtXwv a.v9oJv, 
ivirt&ifjiivot Tifj Ke<pa\rj, i. e. ' Coronje 
ex variis floribus cai^iti impositae 
ebrios ad sobrietatem revocant.' Dac. 

e Canturiendo] Viri docti leguut 
cantitando, sed nescio quare sibi per- 
suaserint canturire verbuni Latinum 
non esse, cum alii veteres usurparint, 
et vetus Glossarii scriptor : 'Cantu- 
rit, y\ftQvpi^(t.' Idem. 

•> Dalivum] Glossarium : ' Daunum, 
&<t>pova: Manifesto legendum Dali- 
Kum: sinceriora vestigia apud eun- 



NOT.E 

dem scriptorem in illo, * Davus, 
&<f>puv, &Triipos.' Dalivus enim legen- 
dum. Jos. Scal. 

Daliium] Per * supinum ' negligen- 
tem intellige et insipientem. Ad 
eandem mentem glossae : * Dalivus, 
&<ppwv, &netpo^.' Item : ' Dalivum, 
&<ppova]' Et optinie Santra eum esse 
putavit quem Graeci vocant Sd\atov, 
ab VEolico Sf'i\at<pos, ' dalivus.' 5ei- 
\atos autem est ixdraios, ut exponit 
Hesycli. Si't\atov, (idraiov. Dac. 

' Damium] Glossarium : ' Damium, 
6vff'iai, inraidpiov yevSnfvov,' contra di- 
cit, ac Festus. Falsum vero avrf 
(ppaffrtKus dictum, quod minime pub- 
licuin sit. Iiiimo ita dictum, quod 
pro populo fieret. Juvenalis: ' Pro 
populo faciens quantum Laufella bi- 
bebat.' Sequenlia quoque ita legen- 
da : Dea quoque ipsa Damia, et sucerdos 
ejus Damiatrix appellabatur. Saiie i)a- 
7niatrix etiam in antiquitus excusis 
legebatur. Quod inepti liomines in 
nescio quas Grasculas ineptias muta- 
runt. Jos. Scal. 

Damium] Sacrificium in bonorem 
Maia>, quaj Bona Dea vocabatur, a 
niatronis in aede Pontificis Maximi 
fieri solitum ; sed male per antiphra- 
sin sic dictum putavit Festus, qua^i 
minime publicum sit, cum constet 



DE VF.RRORUM SIGNIFICATIONE LIB. IV. 211 

BoiiEe Dcae, dictnm a contrarietate, quod minime esset 
8r5j[x,oV(ov, id est, publicum : Dea quoque ipsa daixlu, et sa- 
cerdos ejus dai^lots,^ appellabatur. 

Danistae,'' foeneratores. 

Danunt,' dant. 

Daps "" apud antiquos dicebatur res divina, quee fiebat aut 
hyberna semente, aut verna, quod vocabulum ex Graeco 
deducitur, apud quos id genus epularum da)g dicitur. Ita- 
que et daptice se acceptos antiqui dicebant, significantes 
magnifice: et dapticum negotium, amplum, ac magnificum. 

Dasi," dari. 

Daunia " Apulia appellatur a Dauno IllyTicae gentis claro 
viro, qui eam propter domesticam seditionem excedens 
patria occupavit. 

Deactio,»' peractio. 



2 Alii libb. Damiatrix, et ita legendum monent Scal. Dac.- 

NOTyE 

pro populo factum fuisse, et sub dio. na semente fieri solitum : unde apud 

Cicero epist. lib. i. ad Atticura : Catonem reperias da])s pro ipso veris 

* Credo enini te audivisse, cum apud vel hyemis tempore. Daps etiam la- 
Caesarem pro populo fieret, venisse tius patet, nara omnes opiparos et 
ibi muliebri vestitu virum.' Gloss. sumtuosos apparatus significat, Li- 

* Damium ' eva-ia viradipiov yeydixevov, vius Andronicns : * Quae hasc daps 
*sacrificium subdiale.' Doc. est, quis festus dies ?' Ex Homer. 

^ DanistcE^ Qui pecuniam foenori iilo Od. A. 225. Tis da\s, ris de ofxtXos 

collocaut : Dariista, Graece SayeiffT^s a 85* eTrXeTo; Et inde daptice sumtuose, 

Zapos, foenns, Trapezita etiam dictus dapticum magnificum, sumtuosnm, 

a tabulis quaj Graece TpoTref aj. Quan- dapsi/is, raagnificus. Da/js autem po- 

quara illud discriminis inter utrum- tius a Sairdva quam a Sats, nam prius 

que quidam pouunt, ut danista priva- dicebatur dapis. Dac. 

tus, trapezita vero publicus sit fcene- " Dasi] ' Dari,' ut 'Valesii' pro 

rator; sed apud Veteres plerumque ' Valerii,'&c. Idem. 

confundnntur. Idem. ° Daunia] Plin. 'Apulia Dauno- 

' Danunf] Plaut. Mostel, i. 2. ' Ad rum cognomine, a duce Diomedis so- 

legionem cura itant, adminiculura iis cero.' Solinus tamen : ' A Cleolao 

danunt.' Idem. Minois filio, Daunios.' Corrupte for- 

™ Daps} Exempla dapis pro verna, san. Idem. 

aut hyberna semente habes apud Ca- p Deaclio] De aliquando intendit, 

toneni. Jos. ScaL auget, sic ' deamare,' valde amare : 

Daps] Sacrificium hyberna vel ver- ' decultare,' valde occultare : ' dea» 



212 



SEXTI POMPEII FESTI 



Deblaterare 'i est stulte loqui. Nam Graeci |Sa«x«j stultos 

appellant. 
Decalicatum/ calce litum. 

Decermina^ dicuntur, quae decerpuntur purgandi causa. 
Decima quaeque * Veteres Diis suis offerebant. 
Decotes^ togas detritae. 
Decrepitus " est desperatus crepera jam vita : ut crepuscu- 

lum, extremum diei tempus. Sive decrepitus dictus, quia 

propter senectutem nec movere .se, nec ullum facere po- 

test crepitum. 
Decultarunt," valde occultarunt. 
Decumana ova ^ dicuntur, et decuraani fluctus, quia sunt 



3 ' L, ni, addit Dccotes, Decuriones.' Ful. Ursin. 



NOTJE 



gere,' peragere: ' decalicare,' onini- 
no calicare, calce illinire : ' Depar- 
c»s,' valde parcus, apud Sueton. ' de- 
foedus,' valde foedus. Cic. Idem. 

1 Deblulerare'] Vide ' Blaterare.' 
Idem. 

' Decalicatuiri] A Graeco Kd\i^, ca- 
lix, 'calicare,'*decalicare.' Vide 'Ca- 
licata.' Idem, 

* Decermina] Purgationes ad pla- 
candos Deos fieri solitaa. Sed non 
constat qiiomodo peragerentur : nani 
proprie decermina, de frondibiis ad 
lustrandum decerptis. Et forsan de 
iis Festus. Idem. 

' Dccimaquteque] Vide quantnni ju- 
ris Barbarus ille sibi suniserit in lioc 
loco mutilando : uni enini tantuni 
HcrcuU hoc fiebat. Jos. Scal. 

Decima] Nunquara legi decinia 
quaeque Diis oblata fuisse, sed tan- 
tum Herculi. Plauti Sticli. ' Uti de- 
cumam partem Herculi polluceam.' 
Nam quod Decimam pra?d« partcm 
Apoliini votam apud Livium legas, 
alia plane res est. Dac. 

" Decrepitus] A lucerna, vel cau- 



dela, qnas ultimum expirans crepi- 
tuni edcre solet. Hoc enim est De- 
crepare : ut apud Pers. destertere. 
Decrepitus a veteribus Grapciae ma- 
gistris exponitur xrnipyripos, t€tii/ij8w- 
fjLfvos, i((>6hs, yepuv rax"6dvaTos. Jos. 
Scal. 

Decrepitus] Cui vita crepera, id 
est, dubia, nt crepusculum, diei tem- 
pus dubiura, vel a crepitu, qnod senex 
nullum facere crepitum queat : sed 
niagis placet Scaliger, qui ait esse 
metaphorara a lucerna vel candela, 
quae ultimura expirans crepitnm solet 
edere. Hoc enim est decrepare, nl- 
limum creparc, ut apud Persium ' de- 
stertere,' id est, postremum sterterc. 
Et eo sensu decrepitus eleganter in 
Glossario exponitur iictrenvevKws, Qui 
ultimum flatuni sive crepitum cdidit. 
Dac. 

" Decullamnt] Vide ' deactio.' Id. 

> Decumnna ova] Mimm Veteres 
inepte credidisse qna; ordine decima 
nascuntur, ea esse omuiuni niaxima; 
ut de fluctibus. Ovid. Trist. lib. i. 
el. II. * Qui venit hinc fluctus, flnctus 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. IV. 



213 



magna : nam et ovum decimura majus nascitur, et fluc- 

tus decimus fieri maximus dicitur. 
Decumanus ^ appellatur limes, qui fit ab ortu Solis ad oc- 

casum. Alter ex transverso currens appellatur Cardo. 
Decures, decuriones. 

Decuriones ^ appellantur, qui deuis equitibus prassunt. 
Dedita ^ intelligitur valde data. 
Defomitatum,*" afomitibus succisum, quibus confoveri erat 

solitura. 
Defrensam,'' detritam, atque detonsam. 
Defrui' dicebant antiqui, ut dearaare, deperire : significan- 

tes omnem fructum percipere. 
Degere ^ ^ antiqui posuerunt pro expectare. 
Degunere,'^ s degustare. 



4 Al. Deformicatum.—5 Malit Dac. legere Degerere.—6 Qiiidani libri De- 
gumare, 

•^ Defrensam'] Glossarium : ' De- 
frensa, apovpa dfpiffduoa.' ' Defrens, 
apovpa, 6ipicrfx6s.' Jos, Scal. 



supereminet onines, Posteiior nono 
est, undecimoque prior.' Nam per 
raetaphoram decumana ea dicuntur a 
re agraria scilicet, maximus enira li- 
mes in agris Romanis decumanus vo- 
catur. Idem. 

^ Decumatiusl In agris Romanis de- 
cuinanus linies, qui ab Oriente ad 
Occidentem. Cardo qui a Meridie 
ad Septenitrionem dirigitur, ubi mun- 
di cardines. Idem. 

^ Decuriones~\ Gloss. ' Decurio, Se- 
KaSdpxrjs.' 'Decurionatus, SiKadapxia.' 
Idem. 

^ Dedita'] Valde data, id est, omni- 
no, in perpetuum data, ita ut ea ne- 
queas repetere. Sic vetus Terentii 
interpres: ' Dare est quod repetas : 
Dedere est ad perpetuum. Damus 
amicis, dedimus hostibus.' Idem. 

c Defomitatum'] Quod de fomite 
excutitur : est autem fomes materia 
arida ad ignescendura apta. Virg. 
' Rapuitque in fomite flammam. ' 
Fomes a foveo, quod fomite foveri so- 
lerent. Idem, 



Defrensani] Defrens, vel defrensa, 
proprie est seges deinessa. Gloss. 
' Defrensa, apovpa 6fpiodu(ra.' Inde 
per raetaphoram defrensa vestis dici 
potuit vestis detritd et detonsa, 
Dac. 

e Defrui] Vide ' deactio.' Idem. 

' Degere] Malim legere degerere, 
ut in marg. quanquam ntrumque mihi 
aeque ignotum est. Nisideg-erereope- 
ris privationera significet a de priva- 
tivo, ut denasci pro mori, sic degerere, 
nihil agere, et qui nihil agunt quo- 
dammodo videntur expectare. Ni- 
hil ahud succurrit, nunc quidem. 
Idem. 

s Degiinere] Fortasse Degumare. 
Quod in Conjectaneis monuimus. Jos. 
Scal. 

Degunere] GIoss. ' Degunere, diro- 
yevaaffBat, avyyivaai.' Sed apud Fes- 
tum et in Glossario legendum mo- 
nuit Scaliger Degumare sive degumi- 



214 



SEXTI POMPEII FESTI 



Deinceps,'' qui deinde cepit ; ut princeps, qui primum ce- 

pit. 
Deincipem' antiqui dicebant proxime quemque captum, ut 

principem, primum captum. 
Deinde ^ compositum est ex praepositione, et loci signifi- 

catione : ut exinde, perinde, proinde, subinde ; quae item 

tempus significant. 
Delapidata,' lapide strata. 

Deliberare"" a libella, qua quid perpenditur, dictum. 
Delibrare ^ " aquam sulco derivare. 
Delicare ° ponebant pro dedicare. 
Delicata dicebant Diis consecrata, quae nunc dedicata. 

Unde adhuc manet delicatus,? quasi lusui dicatus. De- 

dicare autem proprie est dicendo deferre. 



7 Mss. Delirare: optime, censente Dac. 



NOT^ 



are, a gumia scilicet, id est, gulosiis. 
Lucil. ' Compellans gumias ex or- 
dine nostros.' Dac. 

^ DeJnccps] A dein et capiendo, et 
significat, qui deinde capit, et quod 
deinde captum est. Ut princeps qui 
primus cepit, et qui primus captus 
est. Et deinceps ut princeps per obli- 
quos Veteres efferebaut. Sic Apu- 
leius dixit ' deincipe die' et ' deinci- 
pem sermonem.' Vide * tignum.' 
Idem. 

' Deincipem'^ Apuleius dixit *dein- 
cipem sermonem.' Jos. Scal, 

^ Deinde] Ex preepositione de, et 
inde, quae loci significationem conti- 
net a Graco (ve(v, ' ex illo loco,' et 
haec fuit Festi sententia. Sic ' exin- 
de, perinde, proinde, snbinde ; quae 
etiam tempus significant.' Nam pro 
postea vel deinceps Veteres usurpa- 
runt. Dac. 

' Delapidattt] Glossje : ' Dr lapidata, 
\t66<rTpuTa.' Delapidaie csl lajiidi- 



bus sternere. Qnandoque etiani la- 
pides auferre, lapidibus purgare. 
Idem. 

™ Deliberare] Animo perpendere 
quid a duobus vel pluribus potissi- 
nium sumas. Et a libra seu libella 
dictuni ait Festus, inepte ; nam si ita 
esset, diceretur etiam delibrare, quod 
aliud est. Melius igitur qui a libero 
deducunt : is enim tantum deliberat, 
cui libertas data est e duobus aliquid 
eligendi. Idem. 

n Delibrare] ISIss. Delirarc optime, 
A lira, quod fossam vel sulcum signi- 
ficat, per quem aqua in quemlibet 
locum deducitiir. Jdem. 

° Delicare'] Pro ' dcdicare,' ut ' la- 
crynia pro ' dacryma.' Idcm. 

V Delicahts] 'Lusuidicatus,' inMs. 
usui. Delicati homines sunt, qui mu- 
liebria patiuntur. Graeci iralSas aira- 
\ovs vocant, ' pucros tcncros.' ' E- 
ncrvatos gregcs' voeat Victor. Sed 
delicalus niclius a deliciis : nam et 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. IV. 



215 



Delicia "• est tignum quod a culmine ad tcgulas angulares 

infimas versus fastigium** collocatur, unde tectura deli- 

ciatum, et tegulae deliciares. 
Delinquere ' est praetermittere, quod non oportet praeteriri. 

Hinc deliquia et delicta. 
Deliquium^ solis a delinquendo^ dictum, quod delinquat 

in cursusuo. 
Deliquum* apud Plautum significat minus. 
Delubrum" dicebant fustem delibratum, hocest, decortica- 

tum, quem venerabantur pro Deo. 



8 Ed. Scal. fastigutum.—9 Alii deliquando, et mox deliquatur. 



NOTiE 



delicati Suetonio etiam delicicB dicnn- 
tur. Idem. 

1 Delicia] Tignuni qnod a fastigio 
tecti ad nltimas usque tegulas perti- 
net, ita ut inter duo tigna quasi i<ul- 
cus tegularum efficiatur per quen» 
aqua decnrrat,a deliciendo, quod inde 
aqua deliciatur. Gallice goutiere. 
Inde tectum deliciatum, toit d gou- 
tieres. Et tegnlae deliciares, tuiles 
propres i\ fuire des goutieres. Idem. 

■■ Delinquere'] Frcprie dejicere, more 
antiquo, ut ait Servius Tubero : ' Num 
delinquit aut superest aliquid tibi ?' 
Caeliusin Historiis : ' Delinquere frn- 
nientum : Sardiniam liostes tenere.' 
Inde per metaplioram peccare, et nt 
cxponit Festus, ea linquere quae non 
oportet praeteriri. A delinquere, de- 
ficere, est ' deliquium Solis,' Solis 
defectio, ut a Graeco e/cAeiiren/, eK\€J- 
ipis, Eclipsis. Male igitur qui deli- 
quando pro deliquendo, et deliquatur 
pro delinquat legi voluerunt : quan- 
quam idem et Varro. Idem. 

» Deliquium] Iniino (|uia delinqucre 
apud Veteres erat deficcrc. Tubero : 
•Num delinquit, autsupcrest aliquid 
libi?' Caelius in Historiis : ' Delin- 
quere fruraentum : Sardiniam hoste» 



tenere.' Jos. Scal. 

' Deliquum] Plautus in Casina ; 
'Sine amet, sine quod lubet, id fa- 
ciet, Qnando tibi nil domi deliquuni 
est.' Ant. Aug. 

Deliquum} Scribendum per C,qua- 
tuor syllabarum, Delicuum. In Ca- 
sina ; ' Quando nil tibi domi delicunm 
est.' Glossariura Delicuum interpre- 
tatur xTalcr/ua. Jos. Scal. 

Deliquum] Locus Piaut. est Casin. 

II. 2. ' Quando tibi nil domi deli- 
quum est.' Id est : cum nil tibi do- 
mi minus sit: cum nil tibi domi de- 
sit. Glossaiium delicuum interpreta- 
tur -rrTaifffia. [At legendum delictum 
in Glossario.] Dac. 

" Delubrum'] Duplex est hiijus no- 
rainis significatio : nam et pro Dei 
simulacro, et pro loco Deo consecra- 
to ponitur. Varro apud Macrob. lib. 

III. Servius lib. ii. et iv. JEn. As- 
conius hanc Festi interpretationem 
reprehcndens in Divinat. Ant.Aug. 

Delubrum] Graeci Grammatici ; 
KadiSpvfxa, loaroc, avdOrjiJ.a. Jos. Scal. 

Dclubrum] Simulacrum ligneum, 
<piod sit sine libro, id est, cortice. 
Ideni Servius iv. vEn. ' Aut certe 
ligueum siinulacrum delubrum dici- 



216 



SEXTI POMPfill FESTI 



Deluit/ solvit, a Grfeco 5»«Auf»v. 

Demagis^ pro minus '° antiqui dicebant. 

Deminutus capite ' appellatur: qui civitate mutatus est : 
et ex alia familia in aliam adoptatus : et qui liber alteri 
mancipio datus est : et qui in hostiura potestate venit : et 
cui aqua, ignique interdictum est. 

Demoe " "" apud Atticos sunt, ut apud nos pagi. 



10 Pro mims conjicit Dac. legendutn nimis. — 11 Alii A^oi. 



mus, a libro, hoc est, raso ligno fac- 
tum, quod Grcece ^Savov dicitur,' 
Sic |rfara, aydXiJiaTa, uSwKa exponit 
Hesych. Ab hoc igitur delubro sive 
simulacro templa dicta deluhra. Sed 
magis placet aliorum sententia, qui 
putant dehibra dicta a delubris, hoc 
est, fontibus, quae ante templa collo- 
cabantur, ut iis homiues ante ingres- 
sum deluerenlur. Cornelius Fronto : 
'Delubrum in quo liomines pericnla 
sua deluunt.' Delubrum igitur a de- 
luendo. Servius ii. ^n. ' Alii, ut 
Cincius, delubrum esse locum ante 
templum ubi aqua currif, a deluendo.' 
Et lib. IV. ' Delubrnm autemdictum, 
aut,ut supra diximus, propter locuin 
in quo manus abhiuntur.' Dac. 

" Deluit] Solvit, piirgat. Gloss. 
' Deliio, anoXovofiai.' Idem. 

y Demisis'] Contra Glossarium : 
' Demagis, aipoSpws.' Et Noniiis : 
' Demagis, valde magis.' Sed de 
lioc satis diccmus in Plautiim. Jos. 
Scal. 

Demagis'] Numqiiam demugis pro 
' minus' nie legere memini, sed sem- 
per pro ' valde magis.' Gloss. ' De- 
magis, (T(po^puii.' ' Valde magis ;' vide 
Nonium. Sed forsan pro minus le- 
gendum nimis. Dac. 

* Deminutus capite] Capitis nomine 
Veteres pericula libertatis, civitatis, 
familiae, vitae denique et existima» 
tionis signiticabant. Sic ' diminui 



NOT^ 

capite ' dicebatur is, qui civitatis vel 
familise jus amiserat, vel alicui pro 
servo traditus fuerat, cum liber esset, 
vel dcnique cui vita interdictura fue- 
rat. Et sic tribus modis accidebat 
capitis diminutio, cum enim aliquis 
cum libertate civitatem amiserat, ut 
servi, ingrati liberti, ea dicehatur 
Diaxima capitis diminutio. El cum 
civitatem tantum amittebat, liberta- 
tein retinens, ut in insulam dcpor- 
tali, aqiia et igne iuterdicti, ea mi- 
nor sivc media dicebatur capitis dimi- 
nutio : cum verohominis tantum sta- 
tus mutabatur, couservata civitate, 
et libertale retenta, ut in iis accidit, 
qui, cum sni juris essent, sese in adop- 
tionem dederunt, aut contra, qui ali- 
eno juri subjectus erat, sui juris fac- 
tus est, tuin ea mimima dicebatur 
capitis diminiitio. Et haec omnia 
paucis persecutus est Festus. In eo 
tamen aliquid leprehendas, neque e- 
nim omnino verum est, eos, qui iii 
hostium potestatem venerunt, pati 
capitis diminutionem, scilicet prop- 
ter spem postliminii, quo restituuntur 
in iutegrum : unde et inedicto de ma- 
joribus in integr. rest. servitus sepa- 
ratur ab hostiuiu potestate. Idem. 

-'■ Demoe] Antique pro detnoi, ut ' po- 
ploe,' ' poploi,' 'popli,' ut alibi dic- 
tum ; Jmoeautem Graecum est, Sfiiiot. 
In demos Attica dividebatur, quade re 
vide Doctissimi Meursii HbelluDJ do 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. IV. 



217 



Demum'' quod significat post, apud Livium demus legitur. 

Alii demum pro duntaxat " posuerunt. 
Denariae cserimoniae '^ dicebantur, et tricenariae, quibus sa- 

cra adituris decem continuis rebus '^ vel triginta certis 

quibusdam rebus carendum erat. 
Denicales " ' feriae colebantur, cum hominis mortui causa 

familia purgabatur. Graeci enim vsxuv mortuum dicunt. 
Deorata/ perorata. 
Depeculatus s a pecore dicitur, qui enim populum fraudat, 

peculatus pcena tenetur. 
Deperire ^ significat valde perire. 



12 Qiiidam libri continuis diebus.—U Al. Denecales.—U Legendum monent 
Scal. Dac. Depeculatus a peculatu dicitur. 



NOTiE 



populis Atticae. Idem. 

"^ Demum] Postea, tandem. Et 
apud Livium Andron. legitur De?n«s. 
Sed lociis non extat. Sic ' rursus ' 
pro ' rursum.' Idem. 

*= Alii demum pro duntaxat] Quin- 
tilian. lib. i. c. 4. ' Possunt tantum 
id demum quod in proximo est.' 
Idem. 

** DenaricE ccerimonice] Denariae, 
vel tridenariap, cuni per decem vel 
triginta dies in casto erant, ante- 
quam sacra acgrederentur. Sic in 
libris sacris sacerdotes, antequam 
oonsecrarentur, per septeni continuos 
dies caerimoniis vacabant quae sic 
septenariae dici potuere. Idem. 

* Denicales] A nex, neco, unde de- 
neco. Unde denicales. Cicero ii. de 
Ipgib. • Nec vero tam denicales, quae 
a nece appellatae sunt, quia residen. 
tur mortui, quam ceterorum coeles- 
tium quieti dies, ferias nominarentur, 
nisi majores eos, qui ex Iiac vita mi- 
grassent, in Deorum numero esse vo- 
luissent, Eas in eos dies conferre 
Jtis, quibus neque ipsius neque pub- 
licae feria; sunt.' Columel. lib. ii. 



cap. ult. ' Nos apud Pontifices legi- 
mus feriis tantuni denicalibus mulos 
jungere non licere, celeris licere.' 
Idem. 

f Deorata] Nam Veteres * deorare ' 
dicebant pro ' perorare.' Idem. 

s Depeculatus'] Legendum : DepC' 
culatus a peculatu dicitur. Quod se- 
quentibus confirmatur : veteres Grae- 
corum magistri: ' Depeculatio, yoo-- 
(pKTfxhs Stj/uoo-iwv xP'?^'*''''»"''' «'<'*• Scal. 

Depeculatus] Lege cum Scaligero : 
Depeculatus a peculatu dicitur. Id 
probant sequentia. Peadari et depe- 
culari est furari, et de furto publico 
proprie dicitur, nam is qui populum 
fraudat, peculatus, hoc est.furti pub- 
lici poena tenetur. Inde autem vox 
peculari tracta est, quod cum anti- 
quitus opes fere in pecoribus consis- 
terent, multae pecore dicebantur, 
quarum si aversa pecunia esset,pec«- 
latus conimittebatur, Vide ' pecula- 
tus.' Dac. 

'' Deperirel Valde perire, funditus 
perire. Inde deperire dicitur is, qui 
efflictim araat et perdite. Idem. 



218 



SEXTI POMPEII FESTI 



Depolitum,' perfectum, quia omnes perfectiones antiqui po- 

litiones appellabant. 
Depontani ^ senes appellabantur, qui sexagenarii de ponte 

dejiciebantur. 
Deprehensa ' dicitur genus militaris animadversionis casti- 

gatione raajor, ignominia minor. 
Depubem,™ porcum lactantem,'^ qui prohibitus sit pubes 

fieri. 
Depuvere,'^ " caedere. Lucilius : palmisque misellam De- 

puvit me: id est, verberavit me: quod ipsum ex. Grasco 

est Tralsiv. 
Aspig ° Graeci appellant pclles nauticas, quas nos vocamus 

segestria. 



15 Ex Mss. Dac. legendum nionet lactenlem.—ld Scal. et Dac. legiinl 
Depumre, 



NOTiE 



' Depolitum] Valde politum. Plin. 
lib. XXXVI. cap. 25. * Si vero cote 
depolitiim est, nigri pavimenti usum 
obtinet.' Hinc et ilepolitiones. Vide 
Noniuni in ' politiones.' Idem. 

^ Dcpontani] Qni sexaginta annis 
nati de ponte in Tiberim praecipita- 
bantur. Cicero pro Sext. Rosc. 
* Habeo ctiam dicere queni contra 
morem majorum minorem annis Lx. 
de ponte in Tiberim dejecit.' Varro 
sexagesimo : ' Vix ecfatus erat, cum 
more Majorum ultro Casnares arri- 
piunt, de ponte in Tiberim detur- 
bant, senibiis crassis lieu muli non 
videmus quid faciant. Nam quis pa- 
trem nunc dt^cem annos natus non 
modo aufert, seii toilit, nisi veneno ? ' 
Vide ' argeos ' et ' sexageaarios.' 
Idem. 

' Deprehensa] Gloss. ' Deprehendit, 
SiopfloOroi.' ' Deprensi, vTrtpdcrlffeus.' 
Lego deprensa:: id est, pcena?, multap. 
Idem. 

>" Depubem'] Poicus qiii trncidatur 
dum lactet, et ita pubes heri prolhbc- 



tnr. Pro lactantem legendum omnino 
lactentem, id est, lac sugentem. Et 
ita in Mss. Idem. 

" Depuvei-e] Legendum depuvire ut 
optime Scaliger. Nisi e pro i posi- 
tum sit. Depuvire a pavio, caedo, pul- 
so, quod a Graeco waiw. A pavio, de- 
puvio ; a in «, ut ' quatio,' ' concutio.' 
Vide ' obpuvit.' Idem. 

« Afpis] Glossw Vetenim : ' Seges- 
tre, di<pdfpa, 5i(p6fpa iTXoiov.' Glossa- 
rium : ' Segestre, ari-yaffTpov, TfpdSep- 
liov.' fortasse TTfpiSepntov, vel potius 
yfpdSfpfiov, vetus pellis, ut yfpdvSpvoy. 
Jos. Scal. 

Atpts] Afpis est 5«'poj sive 5«p;ua, 
pellis. Hesych. Ae(3^is, Sfpixa, ^vptrrj. 
Latini vocant ' segestre,' o-re^acrTpo»', 
quod a (rrfyu, tego. In Glossarioex- 
ponitur, SicpBfpa irKoiov, pellis navigii. 
Sed prius scgestria e segete ficl)anf,ct 
tum dcmiim 56'peis dici caqita sunt, 
cum in eorum iisiim pcllcs ccsserunt. 
Quamvis et 5«'peis texta qiiibiis |)ro 
velis sive umbraciilis ulebantur.Grae- 
ci dixcrunt. Hesych. Aif>pis, rh iraxv 



DE VRRBORUM SIGNIFIOATIONE LIB. IV. 



219 



Derogare p proprie est, cum quid ex lege vetere, quo minus 

fiat, sancitur lege nova : derogare ergo detrahere est. 
Desiderare,'' et considerare a sideribus dici certum est. 
Desivare,'^'^ desinere. 
Despretus, valde spretus. 
Deteriae ^ porcae, id est, macilentae. 
Detractare '^ * est male tractare. 
Detudes " esse detunsos,'^ derainutos. 



17 Al. Desinare.—\8 Malit Dac. Detreclare.—19 Alii libri detonsos. 



NOTiE 



v<pa(Tixa ip eh ■jrapaTrfTafffia exptoi/To, i. 

* Deris, textum illud tiensiim quo pro 
umbracuio utebaniur.' Dac. 

P Derogare] Glossarium : ' Dero- 
gat, ei/TeXi^ei, xpf<»Koiru,' retulit ad 
tabulas novas. Nam et id est dero- 
gare veteri credito. Jos. Scal. 

Derogare] Aliquid veteri legi per 
legem novam detrahere, et idem est 

• exrogare,' quod vide. Dac. 

1 Desiderare] Proprie cnm sideris 
tenipus desiit, unde et desiderari di- 
cuntur quae desunt. Vide ' conside- 
rare' et ' praesiderare.' Idcm. 

"■ Desivare^ Vetus editio, Desina- 
re : fortasse melius. Glossarium : 

* Desinator, a/3o7J0»jTOj.' Qui scilicet 
desinit, destitutus ope. Tamen dubi- 
to. Nam et alibi lcgitur: ' Die sua- 
tur, Por)9uTa.' pro ' Desivatur, /Sotj- 
eeiToi.' Sane apud Senecam episto- 
la cxviir. Desinare per N legitur : 

• Imbecillae,' inquit, ' nientis istasunt 
verba, et hac desinatione misericor- 
diam captantis.' Jos. Scal. 

Desivare'] Legendum, ut in al. cod. 
desinare. Desinere, ope scilicet de- 
stitutus, Gloss. ' Desinator, aPortdri' 
ros,' i. ' Anxiliodestitutus.' Et Senec. 
Ep. 118. ' Imbecillae mentis ista sunt 
verba et hac desinatione misericor- 
diam captantis.' Glossar. ' Diesva- 
tar, fior]duTat,' Leg, Desinatur,ov fior}' 



Oe^Tai. Forte etiam desivare rectum 
sit, quasi desinere jnvare. Quod 'de- 
juvare ' dixit Plaut. in Trinum. ii. 2. 
' Deserere illum, et dejuvaie in rebns 
advorsis pudet.' Nisi ibi etiam de- 
sivare restituendum. Dac. 

* Deterice'] Deterius a terendo, quia 
ille deterior est, qui magis detritus 
est. Vide Priscianum. Idem. 

' Detractare] Malim detrectare. Sic 
' attrecto,' ' contrecto.' Detreclare 
autem est male tractare, male habere. 
Gloss. ' Detrectat, airi6u,-rrapaiTUTai,' 
i. ' Recusat et accusat.' Idem. 

" Detudes] Glossarium : * Detudes, 
liiavQivTis.' Jos. Scal. 

Detudes] A tudo, ut Vetcres di- 
cebant pro tundo, ut ' frago ' pro 
' frango,' detudes, diminuti, detonsi. 
Gloss. ' Detudes, ixetoiOfVTts,' i. ' di- 
minuti.' Ut optime hunc locum cor- 
rexit Vulcanius, cum antea legeretur 
fitavdfvres. ' Concutere ' autem, ' per- 
cutere ' et ' decutere ' verba sunt a 
Latinis in textura vestium nsurpata. 
' Concutere ' et * percutere ' est 
KpovetfjVel airadav, radio telam percu- 
tere,liciadensare, inde concMS, radius 
textorius, et concuies \e\ percutes, quas 
KpovfTTas Kal airaQrYTas Graeci vocant, 
densatas vestes, beiie percussas. Ju- 
vcnal. ' Et bene percussas textoris 
pcctinc Galli.' His opponuntur de-^ 



220 



SEXTI POMPEII FESTI 



Deversus" dicebant deorsum versus. 

Devitare/ valde vitare. 

Deus^ dictus est, quod ei nihil desit : vel quia omnia com- 
moda hominibus dat : sive a Graeco Uoc, quod significat 
metum ; eo quod hominibus metus sit : sed magis constat 
id vocabulum ex Graeco 6soj esse dictum, aspiratione dem- 
ta, qui mos antiquis nostris frequens erat. 

Dextans^ dicitur, quia assi deest sextans, quemadmodum 
duodeviginti et deunx. 

Dextiraum ^ et sinistimum antiqui dixerunt. 

Dextra auspicia,"^ prospera. 

Dextrarum tibiarum '' genus est, quae dextra tenentur. 



NOTyE 



ttides, quae snnt detritae, deminutae, 
quomodo ct Graeci <TvyKpovffTii lfxi,Tia 
interpretantur Siv b KpoKbs a.vaT(Tpnr- 
Tot, ' quorum detriti sunt flocci.' Con- 
cntes alio nomine Latinis dicuntur 
Pavidenses. Quod bene pavilce, i. 
pulsatae, percussae. Quibus contra- 
riae levidenses, quae leviter densalie 
sunt, et non aliae sunt quam detudes. 
Isidor. lib. xix. cap. 23. ' Leviden- 
sis vestis dicta, quod raro filo sit, 
pavidensis contraria levidensi, quod 
graviter pressa atque calcata sit.' 
Vide Salmasium ad Trebel. Pollio- 
nem in D. Claudio. Dac. 

^ Deversus^ De significat ' infra,' et 
opponitur tiJ) sus, quod significat 'su- 
pra/ ' sursum.' Idem. 

y Devitare] Terenl. And. iii. ' Post- 
hac incohimem, sat scio, fore me, 
nunc si boc devito malHm.' Gloss. 
' Devitat, iKK\ivfi, irfpi.KaixTtTiji, iKvivuJ 
Idem. 

^ Deus} Non solus est Festus qui 
vel a dare, vel a desum, vel etiam a 
dfos, metus, timor, Deus deducat. 
Nam et idem multi. Sed Deus est a 
Graeco Oehs, 6 in 5, ut a irepeco, ' perdo.' 
Vel potius ab jEoUco Sti/s, ut Fr. Ju- 
nio placuit. Aehs autem sive Oehs vel 
a eew, ' curro/ quia antiqui sic dixe- 



runt sidera et stellas, quod semper in 
cursu essent. Vide Macrob. lib. i. 
Sat. cap. 23. vel ab Hebraeo dai, id 
est, sufficere, unde shaddai, quod so- 
lus Deiis sufficiat. Vel potius ab /E- 
gyptio Mercurii nomine Thoyt, sive 
Theut, sive Thoth. Idem. 

^ Dextans'^ Vide ' Bes.' Idem. 

b Dextimum'] Dexter, dexterior, 
dextimus, ut sinister, sinisterior, si- 
nistimus. Varro : ' A primo compito 
dextimam viam munit Epicurus.' 
Vide Nonium. Idem. 

"= Dextra auspicia] Dexter, ut apud 
Graecos 8e|ibj, propitium significat. 
Ita dextro Jove, dextro Hercule: id 
est, propilio, niore Graecorum scili- 
cet, nam alioqui Romani dextrum vo- 
cant infaustum, sinistrum vero faus- 
tum. Vide * scaeva.' Idem. 

<• Dextrarum tibiarum] Dextrae ti- 
biae, et sinistrae tibiae, quae dextra 
parte oris et manu dextra, sive si- 
nistra parte oris et manu sinistra te- 
nebantur. Sinistrae tibiae acuti soni 
erant et pluribus foraminibus aper- 
tae : dextrae vero gravis, et uno tan- 
tum foramine. Cum dextra et sinis- 
tra jungebantur impares dictae, cum 
duaidextrae,siveduae sinistrae pares. 
Vide ' iropares.' De tibiis dextris et 



DE VERBORUM SIGNI FICATIONE LIB. IV. 



221 



DiABATHRA/ geiuis solearum Graecanicarum. 

Dianius/° ^ locus Dianae sacratus. 

DicassitjS dixerit. 

Dice '' pro dic ' antiqui posuere. 

Dicearchia^' vocabatur, quaenunc Puteoli ; quod eacivi- 

tas quondam justissime regebatur. 
Dici"" mos erat Romanis in omnibu.s sacrificiis, precibus- 



20 Legendum nionet Scal. Diamtim: probat Dac— 1 Vet. ed. Dice pro 
dicam. Vide inf. — 2 Al. Dicaarchia. 



HOTJE 



sinistris, paribus et imparibus, mul- 
ti multa tradidere: sed adeo diversa, 
ut res magis incerta sit. Vide Donat. 
Jul. Scaliger. lib. i. Poet. cap. 20. 
Casaub. in libello de Satura et Saty- 
rica. Manut. lib. in. de quaes. per ep. 
cap. 4. et Salmasium ad Vopiscum 
in Carino, qui rem omnem omninm 
optime prosecutus. Idem. 

« Diabathra'] A 5iafiaii/ai, eo, ambu- 
lo. Inde diabatiirarii, qui diabathra 
faciunt. Piaut. Aulul. iii. 5. 'Seden- 
tarii sutores, diabathrarii.' Idem. 

f Dianius'\ Lege Dianium, ut Mi- 
nervium, et Vitruvio iEsculapiun». 
Jos. Scal. 

Dianius] Optime legendum monuit 
Scaliger Dianium. Sic ' Minervium' 
et' Vulcanium' dicitur locus Miner- 
vse vel Vulcanoconsecratus. Etapud 
Livium aperte Dianium legitur lib. i. 
sect. 48. ' Cum se domum recipe- 
ret, pervenissetque ad summum Cy- 
prium vicum ubiDianium nuperfuit.' 
Dac. 

s Dicassit] Dicaverit, id est, dixe- 
rit. Dicare enim et dicere pro eodem 
Veteres usurpabant. Unde ' dedi- 
care' supra in ' delicata' exposuit 
' dicendn deferre,' et post ' profa- 
num,' ' Deo dicta,' id est, ' Deo di- 
cata.' Et in illo Virgilii viii. iEneid. 
' Lupercal Parrbasio dictuni Panos 



de more Lycaei.' ' Dictnm,' inquit 
Servius, 'dicatum, consecratum.' Dac, 

h Dice] In veteri editione, Dice 
pro dicam. Recte. Legendum enim 
Dicem pro dicam : sic snpra ' Attin- 
gem pro Attingam.' Ubi similis er- 
ror, * Attinge pro Attingem : ' ut hic 
Dice pro Dicam. Dicem ergo secunda 
conjugatione, et dicebo apud Vete- 
res. Nonius : 'Primum, quod dicebo 
recte, secundum, quod dicebo, eo 
nielius.' Jos. Scal, 

Dice] ' Pro dic' Plaut. Mercat. i. 
2. ' Quid est Igitur quod vis ? Di- 
cam, dice.' Vide locum Naevii in vo- 
ce ' summussi.' Sed in veteri edit. 
legitur dice pro dicam. Recte, modo 
legas dicempro dicam. Vide ' attinge.' 
Dac. 

' Dicearchia'] Melius, ut in margine, 
Dicaarchia: nam Graece StKatapxia. 
Campaniae felicis urbs, Puteoli. Idem 
scribunt Strabo, Pausanias, et Ste- 
phanus, qui etiam * Dicaeam' vocat. 
' Minor Delos' etiam dicta. Vide 
* minorem Delum.' Idem. 

^ Dici] Haec erant scribenda infra 
litera Q : est enim interpretatio 
iUius verbi Quiritibusque. Sed nos 
Festi et Pauli errores hac in re se- 
cuti sunnis, indice tamen adjecto eo- 
rum verborum, quae obiter explican- 
tur. Ant. Aug. 



222 



SEXTI POMPEII FESTI 



que, PopuLo Romano, Quiritibusque, quod est Cu- 

rensibus : qufe civitas Sabinorum potentissima fuit. 
Dictynna ^ Diana, quam esse lunam putabant, dicta quod 

fulgore suo noctu omnia ostendat. 
Dierectum ™ dicebant per antiphrasim, volentes significare 

malum diem. 
Dies^ dictus, quod divini sit operis, sive ab Jove ejus, ut 



not^ 



Dici mos eraf^ Haec verba Populo 
Romano Quirilibusque ex conceptis 
antiquarum precationum verbis trac- 
ta sunt. Livius lib. viii. ' Conipa- 
rant inter se, ut ab utraparte cedere 
Romanus exercitus cepisset, inde se 
Consul devoveret pro popiilo Rom. 
Quiritibus.' Et apud Gellium iib. x. 
cap. 24. • Die Noni Populo Roma- 
no Quiritibus compitalia erunt,' qua- 
si dicas quod Populo Rom. et Quiri- 
tibus bene vertat. Dac. 

' Dictynna] Ridicule Festus Dic- 
tynnam lunam dictam putat, qtiasi 
quae dicat et indicet noctu omnia. 
Dictynna enim Graecum est, et sic 
dictaDiana a retibus venatoriis, quae 
Graece SiKTva, ut de nyrapha Brito- 
marti docet Callimachus hymn. in 
Dianam : kuX tvQopiv e»s ahiiiaiv Aiktuo, 
rd. ff<^ eo-o&wrei^, '6Qiv fjLeTiTreira KvSai- 
ves NujU.<J>oj' fjitv, AiKTvvvav, 6pos 5\ liOev 
5J\oT0 vvfi^ri, AiKToToi' Ka\fovcTi, id est, 
* et saliit in piscatorum Retia, qiiae 
illam servarunt, unde postea Cydo- 
nes Nympham quidem, Dictynnam, 
montem vero, unde saliit, Dicta?um 
vocant.' Hanc Callimachi historiam 
narrat Scholiastes Aristophanis in 
BaTpdx- p. 275. sed apud eum cor- 
rupte ^peTijuopTLis pro PpiTOfxdpTvs le- 
gitur ; tu monitus emenda. Idem. 

" Dierectuni] Quod Gra'ci dicunt 
(l<T<p9aprivai, Latini * dierectum in- 
trare,' quod, ovk a,iro(j>Qape7 tvTevdev ; 
Latine id est, • Non hinc dierecta 
abibis P' et sinulia. De quibus satis 



apud Plautum. Jos. Scal. 

Diercctus] Quasi ' dies rectus ' et 
per antiphrasira dici vult Festus, 
quod is dies niinime rectus sit, sed 
contra saevus. Quod ineptum plane 
est. Nec placet etiam ut dierectus sit 
in crucem elatus, ut quidam volunt. 
Vere ut videtur Salmasiusqui monuit 
dierectus esse meram putam vocem 
Graecam Sid^^riKTos, aine mutato, die- 
rectus, id est, ' disruptus.' Curcul. il. 
1. ' Lien dierectu' 'st.' Ubi quidam 
Codd. habent Lien disntptu' 'st. 
Quod sine dubio non vera lectio, sed 
explicatio vocis dierectus ab studioso 
aliquo margini ascripta, ut fit, et male 
postea in textum recepta; quod cer- 
te unice Salmasii conjecturam fulcit. 
Dac. 

n Dies'] Primum et tertium ety- 
mon Festi falsum et ineptum est, 
praesertim tertium : quis enim a de- 
hisco diem dictum putet ? Secundum 
confirmat Macrob. lib. i. Sat. cap. 
15. ' Jovem accipimus,' inquit, ' lu- 
cis auctorem, unde et Lucetium 
Salii in carmine canunt et Cretenses 
A(o TTji/ Tjixfpav vocant, ipsi quoque 
Romani Diespitrem appellant, ut diei 
patrem.' Idera Varro lib. iv. ' Nam 
olim Dijovis et Dicspiter dictus, hoo 
est, aer et dies pater, a quo Dei dicti, 
qui inde et dies, et dius, et divus.' 
Et lib. V. * A quo tempus, id ab hoc 
Deodies appellatur.' Caninius vero 
in alphabeto suo a Punico dia diem 
vult dictum. Idem. 



DE VERBORUM SIGNIFICATION E Ll B. IV, 223 

putabant, rcctore, qui Gra^ce J»« appellatur, sive quod 

aiir diurnus dchiscat in candorem. 
Diflarreatio " genus erat sacrilicii, quod inter virum et mu- 

lierem fiebat dissolutio : dicta diiTarreatio, quia fiebat far- 

reo libo adhibito. 
Dignorant,' "' signa imponunt, ut fieri solet in pecoribus. 
Dilaniarci est discindere, et quasi lanam trahere : unde 

lacinia* et lanius dicitur, qui pecus discindit. 



3 Al. Denotant.—i Al. laniena. 



NOTiE 



» Diffarreatio] Dissolutio matri- 
inoniiconfarreationecontracti.diffar- 
reatio dicebatur. Cicero inTopicis: 
' Genus est uxor, ejus duae formae, 
una matrum familias, hae sunt, quae 
in manum convenere: altera earum, 
quae tantnmmodo uxores habentur.' 
Addit Severinns : ' Tribus modis 
uxor habebatur, usu, farreatione, 
coenUione, sed ronfarreatio solis 
pontificibus conveniebat, quse autem 
in manum per coerationem convene- 
rant, hse matres f. vocabantur ; quas 
vero usu, vel farreatione, niinime.' 
Et Ulpianus tit. 8. Institut. « Farre 
convenitur in manum certis verbis, et 
testibus deoem praesentibus et solem- 
ni sacrificio facto, in quo panis quo- 
que farreus adhibetur.' Dionysius 
lib. II. a Romulo regeinstitutumesse 
scribit, ut farreatione matrimonia 
fierent, ab ea re dicta, quod far, quo 
tunc pane utebantur, communionem 
vitae ostenderet. De eodem genere 
matrimonii Tacitus scribit lib. iv. 
Annalium. Plin. lib. xviii. cap. 3. 
Ant. Aug. 

Diffarreatio] Lege : Diffarreatio ge- 
nus est sacrificii quom inter virum, Ifc. 
vel, quo inter virum, Sfc. Diffarreatio 
est solutio matrimonii per confarrea- 
tionem contracti. Confarreationem 
autem sic describit Ulpianus tit. 9. 



Instit. ' Farre,' inquit, ' convenitur 
in nianum certis verbis, et testibus 
decem praesentibus, et solenni sacri- 
ficio facto, in quo panis quoque far- 
reus adhibetur.' Inde glossae Isido- 
li : * Diffarreatio, dissolutio inter vi- 
riim et foeminam.' Dac. 

P Dignorant] Glossarium : ' Digno- 
rat, avairTv(Tffei.' Sed melius infra : 

* Dicorat, SiayiviiaKei.' Lege : Dic- 
norat. Jos. Scal. 

Digiiorant] Gloss. ' dicnorat, ava- 
yivwffKei,' id est, signat. Nam digno- 
rare est, signare, notas inurere. Virg. 
' Et nomina gentis inurat.' Nota 
inusta dicta'character' Columel.lib. 
XI. cap. 2. ' Nec minus majora qua- 
drtipedia 'charactere ' signari debent.' 
Quo loco forte an deceptus Scalig. in 
conjectaneis notavit instrumentum 
quo perurunt dici character rei rusti- 
cae auctoribus, quod falsum est : nam 
de nota impressa character semper 
dicitur,ut et Graecum xapa«TV ^^ x«- 
payixa. Dac, 

1 Dilaniare] A lana, quod a Graeco 
\avos Dorice pro Atjcos, lana. Inde 

* laniare' et ' lanista,' ut apud Vete- 
res dicebatur is, qui lanam carehat, 
hoc est, carminabat, carpebat ; inde 
Manius' et ' laniena :' sic enim le- 
gendum in verbis Festi pro lacinia. 
Idem. 



224 



SEXTI POMPEII FESTI 



Dilectus militum/ et is, qui significatur araatus, a legendo 

dicti sunt. 
Diobolares' meretrices dicuntur, quae duobus obolis du- 

cuntur. 
Diomedea insula,' in qua Diomedes sepultus est excedens 

Italia. 
Diomedis campi " in Apulia appellantur, qui ei in divisi- 

one regni, quam cum Dauno fecit, cesserunt. 
Diox, genus piscis frequens in ponto. 
Dirigere'^ apud Plautum invenitur pro discedere.* 
Dirunciunt,'^^ depurgant. 



.5 Legendum monent Scal. Dac. discidere,—6 Conjicit Dac. diruncant vel 
diruncinant. 



NOT/E 



>■ Dilectus militum] Itascmper, non 
delectus, in veteiibus libris est. Sic 
in Pandect. Fioren. titulo de re mili- 
tari, cap. 4. ita etiam scribendumest, 
titulo communi divid. cap. 20. ubi 
delictum scripserunt. Vide ' Lacus 
Lucrinus' et ' Neglegens.' Ant. Aug. 

Dilectus] Militum dileclus vel delec' 
tus : nam lijec duo Veteres non dis- 
tinguebant, a legendo. Varro lib. v. 
' ab legendo legio et diligens et de- 
lectus.' Item dileclus, quo amatum 
significamus, a diligendo, quod a legen- 
do, quia eum legimus quem amamus : 
ntramque vocis significationem opti- 
maeglossas amplectuntur, ubi : ' Di- 
lectus, (TTpaToKoyla, SoKinaa-la, aya- 
irr/9eis,' i. e. ' Exercitus collectio, pro- 
batio, amatus.' Dac. 

» Diobolares] Vilissimse meretrices, 
quac parvo stipendio prostant. Auu- 
$o\oi Grzece. Plaut. * Diobolares, 
schoenicula, miraculae.' Et alibi : 
' Diobolaria scorta ;' 'Servorum sor- 
didulorum scorta diobolaria.' Idem. 

' Diomedea insula] Circa Timavum 
fontem. Hodie Belforte. Idem. 

" Diomedis campi] Ad Aufidum flu- 
men, ubi Cannae, vicua Romanorum 



clade nobilis. Idem. 

" Dirigere] Lege Discidere, non 
discedere. Locus Plauti quem intel- 
ligit, est in Curculione. Jos. Scal. 

Dirigere] Pro discedere, lege disci- 
dere: ut in veteri codice. Discidere 
enim, ut ' abscidere,' ' concidere,'<!!«:c. 
Locus autem Plauti est Curcul. act. 
III. ' Clypeatus elephantum ubi ma- 
cheera dirigit.' Ubi male hodie dis- 
sicit. Male etiam apud Nonium le- 
gitur diligit pro dirigit. Sic Titin- 
nius : ' Pernam totam dirigit.' Id 
est, in duas partes scindit. Inde di- 
rectarii qui fores effringunt, quos cum 
latronibus jnngit Basil. in Epist. Srt 
irdvra XriffTuv Koi SipfKTapiwv ireTrA^peo- 
TttiTaTTjs 6oov, ' quia vi<e omnes la- 
tronibus et directariis plenae erant.' 
Dac. 

y Dirunciunt] An legendum dirun» 
cant ? Runeare enim Varroni est her* 
bas e scgetibus expurgare. An di- 
runcinant? diruncinare est radere, po- 
lire, a Grxco (ivKdvri, instrumentum 
fabrile ad opera laeviganda: vel di- 
ruucinant, a ' dirunco, ' diruncino,' Ut 
a ' nato, ' natino,' et alia. Idcm. 



DE VERHORUM SIGNIFICATIONE LIB. IV. 



225 



Dirus/ Dci ira natus. 

Dirutura sere ^ militem dicebant antiqui, cui stipendium ig- 

nominia? causa non erat datum : quod aes dirucbatur in 

fiscum, non in railitis sacculum. 
Disertim ^ pro diserte dixerunt antiqui. 
Disertiones,7 ^ divisioncs patrimoniorum inter consortes. 
Disertus'' a disserendo dictus. 
Dispensatores * dicti, qui ses pensantes cxpendebant, non 



7 Fulv. Ursino videtur legenduin Disorliones. 



not;e 



' Dirus] &eoxo\eiTos. Jos. Scal. 

Dirus~\ Nannius : ' Dirum est tris- 
te, infestum, et quasi Deorum ira mis- 
sum.' Virg. lib. ii. /Eneid. ' Appa- 
rent dirae facies :' et lilj. iii. ' Seu 
sint diraE obscoenaeque volucres.' Ser- 
vius vero ait esse vocem Sabinam : 
' Sabini,' intjuit, ' et Umbri, quae nos 
mala, dira appellant.' Quod si ve- 
rum est, Sabini a Grsecis accepere : 
dirus enini a h^vos, gravis, n mutato 
in r, utsaepe. Dac. 

^ Dirutum cere] Quantum conjec- 
tura assequi possum inde dirutum 
acre militem dictum puto, quia ' aere 
exciderat,' hoc est, ' privatus fuerat,' 
ut diruere sit pro simplici rucre, id 
estfCadere. Varro de vita pop. Rom. 
iib. II. ' Stipendiuni appellabatur, 
quod aes militi semestre aut annuum 
dabatur ; cui datum non sit, propter 
ignoininiam a?re dirutus esset.' Cic. 
Verr. vii. ' Aleatoris Placentini cas- 
tra coinmemorabuntur, in quibus 
cuni frequens fuisset, tamen aere di- 
rutus est.' Id est, aere decidit. JEs 
autem absolute pro militis stipendio. 
Plaut. Aulul. III. 5. ' Ibi ad postre- 
nium cedit miles, aes petit. Impran- 
sus miles astat, a?s censet dari.' Et 
aes illud, quomilites diruti,' resigna- 
tum aes ' proprie dicebatiir. Vide suo 
loco. Idem. 

h Disertim] Plaut.Stich. I. 3. ' Fuit 
Dtlph. et Var. Clas. Pontp. 



disertim, venim id usu perdidi.' Et 
Liv. ' Tuque mihi uarrato omnia di- 
sertim.' Idem. 

•^ Disertiones] Videtur legendum 
Disortiones. Vide infra in * Erctum,' 
et Isidor. lib. x. Servius, * Ercto,' 
inquit, ' non cito :' i. patrimonio, vel 
haereditate non divisa. Ful. Ursin. 

Disertiones] 'Apxaiff/xhs, pro dissor' 
tiones. ' Apello,' ' Apollo.' Glossa- 
rium : * Dissortes, SiaKXvpooBevres.' Est 
et ' Dissortiuin, Siaxupio^l^hs, htaffra- 
ffis.' Jos. Scal. 

Disertiones] Antiqni pro dissorti- 
ones, ut ' Apello,' ' Apollo :' sors 
autem est haereditas, patrimoniura. 
Dissortio sortis divisio, inter consor- 
tes, id est, cohaeiedes. Vide ' sors.' 
lade dissertio pro controversia et con- 
tentione. Glossar. ' dissertio, d;u</)Kr- 
PilT-nffis.' Dac. 

d Disertus] A disserendo. Disse- 
rere autem verbum est tralatitium a 
re agraria. Varro lib. v. ' Quod di- 
cimus, disserit partes, item areas, 
translatitio aeque ex agris verbo uti- 
mur. Nam ut olitor disserit in areas 
sui cujusque generis les, sic in ora- 
tione qui facit, disertus.' Idem. 

e Dispensatores] Videndus Varro 
lib. IV. de Ling. Lat. et Plin. lib. 
XXXIII. cap. 3. Vide ' Pendere.' Ant. 
Aug. 

Dispensatores] Pecunias Veteres 
Fest. P 



226 



SEXTI POMPEII FESTI 



adnuraerabant : hinc deducuntur expensa, sive dispen- 

sata, vel compensata : item compendium, dis:pendium, 

assipondium, dupondium. 
Dispescere ^ est proprie pecus a pastione deducere, ut com- 

pescere, una pascere, et, inuno loco continere. 
Dissulcus s porcus dicitur, cum in cervice setas dividit. 
Distisum, et pertisum *" dicebant, quod nunc distaesum, et 

pertaesum. 
Dividiam' discordiam. 
Dividicula ^ antiqui dicebant, quae nunc sunt castella, ex 

quibus a rivo communi aquam quisque in suum funduni 

ducit. 
Dium^ antiqui ex Graeco appellabant, ut a Deo ortum, et 



NOTiE 



nonnnmerabaDt: sed pendebant pas- 
sim in sacris et protanis literis. Hii- 
jiis moris vestigium erat in jede Sa- 
tnrni n\n trntina posita. Varro lib. 
IV. * Per Irntinam solvi solitnm, ves- 
tiginm etiani nunc manet in a'de Sa- 
turni, quod ea etiam nunc propter 
pensuram trutinam habet positam.' 
A pendendo igitur dispensatores dic- 
ti, qui pecunias pendebant. Inde 
expensa, i\nsi de pondere detrahun- 
tur, compensata, quae aequali pondcre 
facta sunt. Conipendium, cuni aRqua- 
les aliquid addendo redduntur lan- 
€88. Dispendium, ponderis diminntio, 
cum quid ponderi detraliitur, Varro 
lib. IV. • Ab eodem are impendendo 
dispensator, et in tabulis scribimus 
expensum, et inde prima pcnsio, et 
sic aut secunda, aut quae alia, et dis- 
pendium ideo quod in dispendendo 
solet minus fieri : coinpendium,quod 
cum compenditur, una sit.' Vidc 
Piin. lib. XXX. cap. 3. Inde est etiam 
quod uunc dicimus ' pcenas pendere,' 
quia ob delictum Veteres pecuniam 
non numeratam, sed pensam solve- 
bant. Vide ' pendcre.' Dac. 

' Dispescere'] Vide ' compescere.' 
idem. 



e Dissulcus] Glossarium : ' Disul- 
cis, xt^poo-SioiTTjs, Siau\o|.' Lege, xo"^- 
pos SjxoIttjs. Jos. Scal. 

Dissulcus] Porcus, qui setas in 
fronte ita divisas Iiabet, ut in mcdio 
quasi sulcus efficiatur. Glossar. ' Dis- 
sulcus, xoi^poy Sixo^TTjs.' Dac. 

'' Distisutn, et perlisum] Ut a ' cae- 
do,' ' occido :' sic a ' taedet,' • disti- 
suni,' • distaesum,' et ' pertisum,' 
' pertaesum.' Idem. 

' Dividiam] Glossae : ' Dividia, 5i- 
Xi^voio.' Vide Conjectaneum tertium. 
Jos. Scal. 

Dividiam] Discordiam. AttinsPhce- 
nissis : ' Ne liorum dividiae discordes 
dissipent, Disturbent tautas et tam 
optimas Civium divitias.' Quem lo- 
cum aiferens Noniiissimiliier «/iiiriias 
dissensiones interpretatur. Et Glos- 
sarium : ' DividiajSixf^i^oio, disseniio.' 
Significat eliam dividia tristitiam, 
tcedium. Plaut. Bacch. iv. 6. •Nimio 
illaec res est magnae dividiae mihi.' 
Vide Varr. lib. vi. Dac. 

•* Dividicula] Castella erant loca 
qnae aquam publicam recipiebant et 
in varia loca tramittebant, unde a 
' dividendo,' ' dividicula ' dicta. Id. 

' Dium] Et dius hcroum aliqtiis, ^c. 



DE VERBORUM SIGNIFICATION R LIB. IV. 



227 



fliiirnura siib coelo lumen, u-no tov Aioc. Unde adhuc sub 
dio fieri dicimus, quod non fit sub tecto; etintcrdin,™ cui 
contrarium est noctu. Dium, quod sub coelo est extra 
tectum, ab Jove dicebatur : et Dialis flamen, et Dius he- 
roum aliquis^" ab Jove genus ducens. Dium fulgur" 
appellabant diurnum, quod putabant Jovis, ut nocturnum 
Summani. 

DoLjP vocabulo nunc tantura in malis utimur : apud anti- 
quos autem etiam in bonis rebus utebantur: unde adhuc 
dicimus, Sine dolo malo ; nimirum, quia solebat dici et 
bonus. 

Doliola,'' locus in urbe sic vocatusquia, invadentibus Gal- 



8 Vide Not. 1. n. inf. 



agnoscis facile snbaBratiim Paiili nu- 
jnisma: qui sine dubio plane legerat 
apnd Festnm Dius Fidiiis. Is enim 
est a Jove genus ducens. Gramma- 
tici Graeci: ♦ Dius filius, Aihs vlhs, 
'HpaKArjs.' Jos. Scal. 

Diuml Uapa tov Aihs, ' ab Jove.' 
Unde Siios, 67o$, ' Dius.' Inde, 'sub 
Dio.' Quod Horat. dixit, ' sub Jo- 
ve.' Dac. 

" Et interdiu'] Diu et noctu non a 
Dius, ut putat Festus, sed a Dies. 
' Diu ' et ' noclu ' pro ' die ' et ' noc- 
te.' Antique. Unde ' interdiu.' Idem. 
" Et Dius heroum aliquis] Hercii- 
lem inteliigit. Sed scripserat Festus, 
nt optime Scaliger, Dius fidius Her. 
al. ab Jove genus ducens. Pro quo 
subaBratiiin nuniisina Paulus dedit, 
Glossarium, ' Dius filius : Aihs vlhs, 
'HpoKXijs.' Idem. 

° Diumfulgur'] Jovi diurna fiilmi- 
na, Siimmano nocturna Veteres tri- 
bucbant, qiiod ille Diei, liic tenebra- 
rum pater: est enim Suminanus Plu- 
to. Gloss. ' Kfpawo^SXwi' fjfj.epivhv, ful- 
gnr Dium.' ' Kepawo^SStov a.irh irpwt 
vvKTipivhv, fiilgiir SiiDimanum.' ' Pro- 
vorsum ' veio fulgur dicebatur, quod 



N0T7E 

incertum erat noctu an interdin fac- 
tum esset, quapropter Jovi fnlgura- 



tori et Suiniiiano sacrificabant. Vide 
' provorsum.' Idem. 

P Doli] Doliis, ut in nialani, sic«t 
in bonam partem, snmebatur. Unde 
ad distinctionem ' dolum maliim ' et 
'dolumbonum' dicebant. Sic niul- 
tae aliae voces medife, cuin apud La- 
tinos, tum apud Greecos, ut ' gratia' 
apud Terent. bona et niala gratia. 
Phorm. IV. 3. ' inter vos sic haec po- 
tius cuin bona Ut componatur gratia, 
quain cum mala.' Et apud Plaut. 
alicubi : ' Cognatap, meas malam gia- 
tiam iiabere nequeo.' Sic apud Grae- 
cos x«P«. Callim. liym. in Del. MaAa 
ydp T€ KaKus ixapiffcraTo A^toT. ' Valde 
enim malam gratiain retiilit Latona-.' 
Idem. 

1 Doliola] Varr, lib.iv. 'Estlocus 
qui vocatur Doliola ad cloacam maxi- 
niam, iibi non licet dcspuere, a Do- 
liolis sub terra.' lutegrain ex Livio 
historiam libet apponere lib. v. sect. 
40. ' Flamen interim Quirinalis, vir- 
ginesque Vestales, oinissa reruiii sna- 
rum cura, quae sacrorum seciim fe- 
renda, quae (quia vires ad omnia fe- 



228 



SEXTI POMPEII FESTI 



lis Senonibus urbem, sacra in eodem loco doliolis? repo- 

sita fuerunt, qua de causa in eodem loco ne despuere 

quidem alicui licebat. 
Domus a Grasco 8oju.oc. 
DonaticEe "" coronae dicta3, quod his victores in ludis dona- 

bantur, quae postea magnificentiae causa institutae sunt 

super modum aptarum capitibus, quali amplitudine fiunt* 

cum lares ornantur. 
Donum ' ex Greeco est, quod illi vocant ^wpov. 
Dorsum" dictum, quod pars ea corporis devexa sit deor- 

sum. 
Dotem" manifestura est ex Graeco esse : nam 8»5ovaj dicitur 

apud eos dare. 
Dracones^ dicti «tto toO dgaxslv, quod est videre: clarissi- 



9 Pro doliulis alii libri habent doUis diiobns. 



NOTiE 



renda deerant) relinqnenda esscnt, 
consultantes, qnisve ea lociis tuleli 
cnstodia asservaturus esset, optimnm 
ducunt condita in dolioiis, saccllo 
proximo, aedibus flaminis Qnirinalis, 
ubi nunc despni relipio est, defodere.' 
Locus esl non longe a niuris paulo 
suprahorrea publica, in \in. regione 
nrbis. Idem. 

■^ Donaticce'] Sunt, nt puto, aliter 
provinciales dictse, TertuUianus : 
' sunt et provinciales aureae,' (coro- 
nae,) ' imaginuni jam, nnn virorum, 
capita majora qnaerentes.' Erant et 
donaticas hastae.quaemilitibns ob vir- 
tutem dabantur. Vide in ' Optiona- 
tus.' Jos. Scal. 

Do7iaticce] Majores qnaedam coro- 
nae, quas capite ferre propter earum 
amplitndinem nequibant milites, sed 
imaginibus snis appendcbant. Pro- 
vinciales eas vocatTertullian. nt mo- 
net Scaliger : ' Sunt et provinciales 
aureae,' (coronae,) ' imaginnm jani, 
non virorum, capita niajora quaeren- 



tes.' Dac. 

* Qnali amplitudine fiunl] Lares co- 
ronis, floribns ornabant. Sueton. An- 
gnst. cap. 31. * Compitales lares or- 
nare bis anno instituit, vernis floribus 
et apstivis,' E\ hoc autem Fcsti lo- 
co doceniur coronas illas amplas fii- 
isse, inimo et ipsis etiam laribus nia- 
jores. Idein. 

« Dunum'] Nam saepe r niutatnr in 
n. Idem. 

" Dorsum] A deorsum, qnod dorsum 
ox ntraque parte declive sif, et deor' 
sum feratur. Idem. 

'^ Dotem] A SiUvai, dare, inqnit 
Fest. Sed non iinmediatc ; est enim 
a Siis, quod Hesychiiis exponit S6<ns. 
Idem. 

y Dracones] Acie acntissima et in- 
somni natura dracones esse multi 
prodidere, quare et eos a SfpKfiu, 
SpaK€7v, dictos putant : allusit Hora- 
tiiis: ' tam cernis acutnm Quain aut 
aquila,autserpens Epidanrius.' Inde 
eos poetse Hesperidum hortis et au- 



DE VERBORUM SIGNIFICATION E LIB. IV. 



229 



raam euim dicuntur habere oculorum aciem, qua ex cau 
sa incubantes eos thesauris custodiae causa finxerunt an- 
tiqui. Ideoque iEsculapio adtribuuntur ; quod vigilan- 
tissimi generis putantur : quae res medicinas maxime ne 
cessaria est. 

Dubenus'°^ apud antiquos dicebatur, qui nunc dominus. 

Dubiat/ dubitat. 

Duco/ cum pro puto ponimus, ex Grasco deducitur, quod 
illi dicunt Soxw. 

Duellum/ bellum : videlicet quod duabus partibus de victo- 
ria contendentibus dimicatur. Inde et perduellis," qui 
pertinaciter retinet bellum. 

Duicensus'* dicebatur cum altero, id est, cum fiho, census. 

Duidens*^ hostia bidens. 



10 Vitle Notas inf.— 11 A]. perdueUio. 



NOTiE 



reo ^etae velleri prasfecere. jliscu- 
lapio etiani dicati feruutur, quin et 
^sculapiuni ipsum Roniaui oliui spe- 
cie Draconis translatum ex historia 
notum est. Idem. 

* Dubenusl Locus niendosus. Pro- 
culdubio ita iegendus est, Dubienus 
apud antiquos dicebatur, qui nunc du- 
bius. Vide supra quae annotavimus 
in ' Addubauum.' Glossarium : ' Du- 
binus, Siff(T6s.' Ibi quoque Dubienus 
reponendum. Et tamen mirum, quod 
in eodem Glossario legitur : ' Dubius, 
Seair^Tris:' videtur enim vulgatae lec- 
tioni liujus loci favere. Jos. Scal. 

DubeTius'] Vide in voce ' Adduba- 
num.' Nam hic quoque legit Scaliger, 
Dubienus apud antiquos dicebatur qui 
nunc dubius, Sfc. in glossis tamen legi- 
tur : ' dubins, Seo-irtJTijs,' i. Dominus. 
Quod huic Festi loco favere videtur. 
Immo et Festi scripturam veram esse 
arbitror Dubenus. Et ita in Glossa- 
rio rescribendum, vel potius dubinus. 
A Dominus, M mutato in B, ' dobi- 



nus,' * dubinus,' ' dubenus.' Dac. 

^ Dubiuf] A ' duo,' ' dubium,' unde 
' dubiare,' postea ' dubilare.' Idem. 

^ Duco] A SoKu, puto. Virg. x. 
' tanton' me crimine dignum Duxisti ?' 
Idem, 

<= Duellum'] Ut a ' duonum,' ' bo- 
num,' sic a ' duellum,' ' bellum.' Varr. 
VI. de L. L. ' Ferdueiles sunthostes, 
ut perficit. Sic perduellura, duellum, 
id postea belluni. Ab eadem causa 
facta Duellona, Bellona.' Gloss. 
'Duellona, iroA.€/iiKrj, Bellatrix.' Male 
Vulcanius rescribendum contendit 
Bellona. Idem. 

d Duicensus] Glossarium : ' Duicen- 
sus, SiTa3 * SivTfpov airoyeypafifjt,4vos, 
Illud SiTa$. est, SiTTo, 0'. hoc est, 5jt- 
Ta, SeiiTfpov, dupliciter, iteratove cen- 
sus. Jos. Scal, 

Duicensus] Biscensus. Gloss. 'Dui- 
census, 5tTTa, /8', Sevrfpov aTroyepafj.^i- 
vos' i. Bis, et secundo census. Vide 
' duis.' Dac, 

*" Duidens] Vide 'Bidens.' Idem, 



230 FESTl DE VERB. SIGNJF. LI B. IV. 

Duis' duas habet significationes : nam et pvo dis "^ pone- 

batur, et pro dederis. 
Dumecta^ antiqui qiiasi dumiceta appellabant, quaj nosdu- 

raeta. 
Dumosa, frondosa.'' 
Duodeviginti' dicendi consuetudinem a Grascis traxisse 

videmus, qui sic enuntiant Suos^j/xoo-».'' 
Duonum,'' bonum. 
Duplabis,' duplicabis. 
Duplionem "' antiqui dicebant, quod nos duplum : venit au- 

tem a Graeco ^nrXovv. 
Dusmoso" in loco apud Livium significat dumosum lo- 

cum : '+ antiqui enim interserebant S literam, et dicebant 

cosmittere pro committere, et casmenaj pro camenae. 



12 Pro dis legendum nionet Dac. bis, ut in marg. ed. Scal. — 13 Al. dvoiBii- 
Kocriv et iyoaSeiKoaiv. — 14 Conjicit Ursinns dttsmosum locurn. 

aOTJE 

f Duis] A GraECo 5(s, 'diies/ inde nus ceruses Divius, Janusque venit.' 

bis. Et iiic pro dis legendum bis; ' Duonus ceruses,' i. Bonus creator. 

duis autem pro dederis a verbo duere. Idem. 

Vide ' addues.' Jdem. ' Duplabis] Ut a ' donum,' ' do- 

8 Dumecta] A * dtimus,' ' dnmice- nare ;' sic a ' duplum' ' duplare.' 

tum,' ' dumectum,' et eliso c 'dume- Glossarium : ' duplavit, iSitrXaxTfv, 

tum.' Idem. Duplicavit.' Idem. 

•' Dumosa, frondosa'] Dumus a Spv- ™ Duplionem'] Dupliim. Leg. xii. 

/ibs, sylva querna : 5pi/;ubs, 5up/nbs, 'dur- tab. ' Reus furti duplione decidito.' 

mus,' et r in s ' diismus,' ' dusmosus,' Item : ' Noxiamve duplione decerni- 

et eliso s' dun]osus,'frondosus. /rfm. to.' Idem. 

' Duodeviginti] Duo desunt de vi- " Ditsmoso] A dumoso inserto s, ut 

ginti. Idem. vult Fest. Contra, s in dusmoso non 

k Duonum] Vide ' duellum.' Duo- niodo non insertiim est, sed elisiini 

nus legere est in carmine saliari, nt in dumoso. Est enim a Graeco Spvn6s. 

illud restituit Scaliger : ' omnia Da- Vide supra. Idem. 
patilia comisse Jaiii cusiones. Duo- 



SEX. POMPEII FESTI 

D£ 

VERBORUM SIGNIFICATIONE 
LIBER V. 



Eamus'' cx Graeco Ta>jw,=v. 
Eapse^^^eaipsa. 

EccERE^ jusjurandum est, ac si dicatur, per Cererem, ut 

aecastor, sedepol : alii eccere pro ecce positum accipiunt. 

Edeatre,' '^ qui prassunt regiis epulis, dicti «tto twv sIs(t[/.x- 



1 Scribendum monet Scal. per dipblhongum, Edealra. Dac. Edeatroe — 

NOT^ 

a Eamus] Potius a Grsco ew/tei', ab qnid si reddet.' Alii volunt dici 

eu, eo, vado. Dac. quasi ' ecce rem/ ut Charisius et 

b Eapse} Ea ipsa. Plaut. Cistel. Nannius lib. ii. Miscdl. cap. 21. sed 

1. 2. ' Puerum aut puellam alicunde frustra. Vide ' Mecastor.' Dac. 

ut reperirem sibi Recens natnm, ^ Edeatre'^ Scribe per diphlhon- 

eapse quod sibi supponeret.' Sic gum, Edeatra. ^UaTpai. Jos. Scal. 
«ampse, eam ipsam. Idem Trncul. i. Edeatre'] Scaliger legit Edeatra: 

2. ' Quia te adducturam huc dixeras sed legendum edeatroe: hoc est, Edea- 
eum ipsum, non eampse.' Idem. troi, ut supra ' demoe,' ' demoi.' 

c Eccere] Veteres Glossae : ' Ec- 'ESeWpor, irpoyev(TTT}s ^curiXuos, iiri/ie- 

cere, Kara Trjs ATJ/iTjTpoy.' Jos. Scal. X7)tt]s Selirvov. Hesych. ' Edeatrus, 

£cctre] Per Cererem. Gloss. 'Ec- priegustator regius, curator epula- 

cere, KaTa Trjs AT9/x7?Tpos.' Sic jEdepol, rum,' uTrb tuv ihidfiaTwv, ab ediihis. 

per Pollucem ; JEcastnr, per Casto- Dac. 
rem, Tereiit. Phor. ii. 2. ' Eccere 



232 



SEXTl POMPEII PESTI 



Edecimata/ electa. 

Ederara ' flamini diali neque tangere neque nominare fas 

erat : pro eo quod edera vincit ad quodcumque se appli- 

cat. Sed ne anulum quidem gerere ei licebat solidum, 

aut aliquem in se habere nodum. 
Effafilatum ^ s exertum, quod scilicet omnes exerto bra- 

chio sint exfdati, id est, extra vestimentum filo contex- 

tura. 
Effari,'' et effata a fando, quod ipsum ex Graeco (pdaOai.^ 



2 ' Effafilntum. Vox iiihili. Legeniam Exfilalum: folevat Gt E.raffilatum.' 
Jos. Scal. Vide inf. — 3 Al. i)s ^dro). 

NOT/E 

Deci- De iis quibus Flaminibus interdictum 



>■ Edecimata] Glossarium : 
mata, Decumatum, Z^kl^iov, iniXfKrov.' 
Tamen in aliis Giossis : ' Edecuma- 
tus, oSe/coffTOs, d5a)poSd/c»p-os.' Jos, 
Scal. 

Edecimala] Quae e multis derima, 
sive potius, quae e decimis, decima 
capiuntur. Id est, electa. Sed mi- 
rum quod in Glossario legitur, nempe, 
• ederimatum, aSiKcuTTOv, aSwpoZdKij- 
rov.' Decimus exclusum, cui non da- 
tae sunt decimae. Hesycliius: aSfKaa-- 
rov, aSupoSiKTirov, 6 Se/foSoj ft^ AojujSa- 
vwv. ' Qui decimas non accepit.' 
Dac. 

f Ederam'] Vide ' Hedera.' De iis, 
quae Diali erant prohibita, vel con- 
cessa, vide * Equo vehi,' et ' Fabam,' 
et ' Funebres,' et ' Jurare,' et Gell. 
Jib. X. cap. 15. et Plutarch. in Pro- 
bleni. Sed quid htec ad verborum 
significationem, qua de re agitur? 
Ant. Aug. 

Ederam] Cur Flamini Diali nefas 
esset hederam tangere multa PIu- 
tarch. Sed verum est, quod ait Fes- 
tns, nempe, quod ea vinciat quibus 
adhaeret : neque enim nodum ullum 
habebat, vel in apice, vel in cinctu, 
vel alia quavis parle. Annulum etiam 
Eolidum ei gestare non licebat, hoc 
est, qui noii pervius esset et cassus. 



vide Gellium lib. x. cap. 15. Dac. 

K Effafilatmi] Scaliger : exaffila- 
tum. Voss. effafilalum pro exafilato, 
ut 'effari' dicitur pro ' exfari.' Fes- 
tus autem respicit locum Plauti Mil. 
Glor. IV. 4. ' Id erit connexum in 
humero laevo, exaffilato brachio.' 
'Exaffilato brachio;' id est, extra 
fila; i. e. vestem educto. Quidam le- 
gunt expapillato. Inter quos etiam 
Festus, qui infra expapillato exponit 
exerto : vide Nonium : id quod et 
probavit Salmasius ; sed certum est 
legi debere effafiUito sive exafilato, 
ut probat etiam Vossius ; nequc 
enim exerto brachio nudantur pa- 
pillup, nec, si id fiat, propterea bra- 
chium recte expapillatum dicipossit. 
Neque displicet doctiss. Meursii 
conjectura legentis cxfipulato, pro ex- 
filmlato, vel effifulato. Nam 'fifula' 
et 'fifiilare' Veteres pro ' fibula' et 
' fibulare' dicebant, ut ' si6hun,' sifi- 
lare,' pro ' sibilum,' ' sibilare.' [dem. 

'' Effari] Eloqui, ' effata,' elocuta. 
Virg. 'Sic effata.' Aliquando «jfrt<a, 
a recto effatum, dicebantur augurum 
preces, et effiiri templa, sistere tem- 
pla, conceptis verbis consecrare. 
Graeci dicunt rfixfvt^ftv. Idem, 



DE VERBORUM SIGNIFFCATION R LIB. V. 



233 



EfFata, elocuta. 

Egkns • velut cxgens, cui ne gens quidem sit reliqua. 

EgeriEe ^ nymphae sacrificabant praegnantes, quod eam pu- 

tabant facile conceptara alvum egerere.^ 
Egretus et adgretus' ex Graeco sunt ducta, a surgendo, et 

proficiscendo. Unde et Nyctegresia, quasi noctisur- 

gium. 
Ejuratio"' significat id, quod desideretur, non posse pras- 

stari. Plautus : ejuravit militiara. 
Elacatena," genus salsamenti,' quod appellatur vulgo 

malandrea. 
Elaudare " plus, quara nominare. 
Elecebrse '* argentariae meretrices, ab eliciendo argento dic- 

tse. 



4 Legendum monet Dac. conceplum alvo egerere.—5 Al. calciumenti, et niox 
melandria. Dac. et Aiigustin. legunt melandrya. 



NOT/E 



' Egens] Festo consentit Isidorus, 
cui egens dicitur sine gente et sine 
genere. Sed potius ab cgco, ut ab 
* indigeo' * indigens.' Idem, 

^ Egerice] Lege in fiiie : Conceptum 
alvo egerere: Egeria hasc diversa vi- 
detur ab Egeria Romuli uxore ; fue- 
rit forsan ipsa Juno, abegerendo dicta 
Egeria. Tanien nihil tale in Veterum 
monumentis me legisse memini. In 
glossis Isidori Eg-erirtexponitur noxia, 
quod sane non preetereundum fuit. 
Idem. 

' Egreius et adgretus^ Verbnm 
Graecnm quod Festus iiiteliigit est 
fyiipoixcu, surgo. Sed falsiim est 
ab eo esse egrettus et adgretlus, 
quae a gradior, et praepositione e vel 
ad. De nyctegresia quidem vernm, 
transposita litera p, pro nyctegersia. 
Idem. 

"" Ejuratio'\ Est recusatio, cum ne- 
gamus ea praestare, quae a nohis pe- 
tuntur. Sic 'ejuravit militiam,' i. mi- 
litiam recusavit. 'Ejurare forum,' 



' provinciam,' Cicero. Sic 'ejurare 
bonam copiam' dicebatur is, qui ju- 
rejuraudo affirmabat se in bonis non 
habere, unde aes alienum solveret. 
Cic. Ep. fam. ' Tu quod mihi bonam 
copiam f jures, niiiil est.' Idem. 

n Elttcatena] Plin. lib. xxxii. cap. 
ult. helacatenes piscis nomen esse 
ait. De melandrya vero Varro lib. iv. 
de Ling. Lat. Plin. lib. ix. cap. 15. 
Athen. lib.iii. cap. 20. Ant. Aug. 

Elacatena] Eiacate, et Elacatena 
piscis ex Thunnorum genere, saliri 
solitus, unde Festus exponit ' salsa- 
menti genus.' Athena;iis 1. vii. r;A.a- 
KarTJves IxOvs KTjTtuSeis, f-mrrjSuoi fls ra- 
piXfiav. I. e. ' Elacatenae pisces ceta- 
cei, ad salsuram apti.' Vulgo vocantur 
melandria : leg. mehmdrya : tiTjXdvSpva 
Grace pnlpamentaThynnorum. Dac. 

Elaudare] Laudare, nominare : e 
est intensivum. Sic ' emirari' majus 
est quam ' mirari.' Horat. ' Erjuirabi- 
tur insolens.' Ubi olim plnra. Idem. 

p Ekcebra] Plautus Menaechinis i 



234 



SEXT[ POMPEII FESTI 



Electabo, eliciam.'' 

Elices' sulci aquarii, per quos aqua collecta educitur e liris. 

Elinguem ^ sine lingua. 

Elixa' a liquore dicta. 

Elucum " significat lauguidum, ac seraisomnum, vel, ut alii 
volunt, allucinatoreni, et nugarura amatorem, sive halo- 
nem, id est, hesterno vino languentem, quem ewXov voci- 
tant Grseci. 

not;e 

sunt hic meietrices onines est a liquore aqu^e dednctuni.' Idem. 

" Elucuyn} Pro ipso aflectu Ter- 
tulliauus in libro de coroua, cnm ait 
'ab eluco defensare.' Id cnini est, 
airh TTJs ewKoKpaaias. Et Gellius lib. 
XVI. cap. 12. ' tarditatem aninii, et 
stuporeni, qui hallucinantibus ple- 
rumque usu venit.' Jos. Scal. 

Elucum^ A Grjeco ecoKos, hesternus. 
Festus videtur deducere transposito 
l et addito c, ita ut is Elucus dicatur, 
qui hesterno vino, hesternis epulis 
languet, nnde et infra lib. viii. He- 
lucum ab hiatu et oscitatione dictum 
scribit. At Gellins Ub. xvi. c. 12. 
' Cloatius Verus,' inquit, 'ahicinari 
factnm scribit ex eo quod dicilur 
Grapce oA.ue(v, nnde ehicum quoque 
esse pntat, a lilera in e conversa, tar- 
ditatem quandam animi ac stuporem, 
qni allucinantibus plernmqne usu 
venit.' Unde colHgimns clucum, non 
sohim languidum, semisomnum, alln- 
cinatorem, sive halonem significare, 
sed etiam morbum vel affectum ip- 
sum ob hesterni vini repletiouem, 
quem Graeci twXoKpaaiav vocant. Sic 
Tertulhanus dixit ' ab hehico defen- 
sare,' hoc est, ab hesterni cibi vel vini 
gravedine. De etymo autem Festo 
potius assentior, nisi mahs elucum esse 
quasi e luce, id est, sine hice. Dc 
' ahicinari.' Vide ' ahicinatio.' Sed 
omnino Eluciis cst cx Grseco rjKvyds. 
Tardnm et hebetcni significat pro- 
prie, vel tarditatcm ac stuporem, 
'H\vya tjpr} apud poctam veterem t« 



' Nam i 

elccebra: argentariae.' Vnlgo illece- 

brcE argentaricE legitur. Jos. Scat. 

Elecehrcs] Respicit ad locum Plauti 
Menapch. ii. 3. ' Nam ita snnt hic 
meretrices omnes elecebrae argenta- 
riae.' Dac, 

1 Electabo, eliciam'] Plaut. Asin. ii. 
2. ' Quaj istaec prasda est ? ibo advor- 
sum atque electabo Quidquid est.' 
Vide ' adlicit' et ' lacit.' Idem. 

" Elicesl Glossarium : ' Ehx, ava- 
■Kvo)) oxfrov.^ ' EUcatores, vhpoaKSiroi..' 
Male putantur dici e\i»ces Graece in 
lib. I. D. de aqua et aquae phiv. in 
Pandectis Florentinis. Neque enim, 
ut puto, unquam id Ulpianus scrip- 
serat. Jos. Scal. 

Elices'] Ab eliciendo elices diclL 
sulci per quos aqua e liris, id est, 
sulcis minoribus, extra segetem edu- 
citnr. Colum. Hb. ii. cap. 8. ' Sed 
quamvis tempestive sementis con- 
fecta erit, cavebitur tamen nt paten- 
tes liras, crebrosque sulcos aquarios, 
quos nonnuUi eUces vocant, facia- 
mus.' Dac. 

^ Elinguem'] Ut ' EUnguatio, y\ua- 
(TOTop.ia,' Jos. Scal. 

EUnguem} Sic infra, ' elumbem, 
avulso hinibo.' EHnguare dixit Plau- 
tus Hnguam praecidere, Auiul. ii. 2. 
' SL hercle ego te non elinguandam 
dedero nsciue ab radicibus.' Dac. 

' Elixa] Qua^ in aqua cocta sunt, 
a liquore quera lix dicebant. Id sen- 
tit Varr. lib. iv. de L. L. 'Elixum 



DE VliRBORUM SIGNIFICATIONE LIB. V. 



233 



Elumbem/ evulso ^" lumbo. 

E.M/ pro eum, ab eo, quod est is. 

Emancipati^ duobus modis intelliguntur, aut ii, qui ex pa- 

tris jure exierunt ; aut ii, qui aliorum fiunt dominii -J quo- 

rum utrumque fit ^ mancipatione. 
Emera/ eundem. 
Eniere,'' quod nunc est mercari, antiqui accipiebant pro su- 

mere. 
Empanda,'^ paganorum Dea. 
Emptivum"^ militem, mercenarium. 



6 Al. avulso. — 7 Alii libri domini. — 8 Ed Scal. Jiunt. 



NOTiE 



iy ffK6T<ji Karex^f^^'^'^- Hinc ^^.1170$ lio- 
rao Elucus, 6 iweffKiaafjLfvos, tarditate 
ac sttipore obsessus et oppressus. 
Sed et pro ipso affectu siimitur. Gel- 
lius defioit Eliicum, ' tarditatem quan- 
dara animi, quse alucinantibus ple- 
rumque evenire solet,' ab alia tamen 
origine est, quam ' alucinor.' Salmas. 
in Solin. Dac. 

" Elumbem] Vide ' elinguem.' Idem. 

y Em'] A poetico vlv, sive ij.lv, dixere 
im, eum, et em, unde emem, eundem, 
eum ipsum. Idem. 

^ Emancipati] Eleganter Veterum 
Glossse: ' Emancipatio, i^oiKeioKTis.' 
' Emancipatus, x^pi^^peTos .' ' Emanci- 
patio, Xfpo^pecia.' Jos. Scal. 

Emancipati] Filii dicuntur eman- 
cipati, qui e patris manu exeunt, ut 
sui fiant dominii, vel ut in adoptivi 
patris potestatem transeant, utrum- 
que autemfitemancipatione, hoc est, 
abalienatione vel exemtione e patria 
potestate, ex solenni juris Romani 
forrauia. Dac. 

-^ Emem] Vide supra ' em.' Idem. 

>» Emere] Vide supra 'abemito.' 
Idem. 

<^ Empanda] Paganorum, hoc c&t, 
agricolarum Dea, in cnjus honorem 



Paganalia festa mense Januario per- 
agebantur, eademquae Ceres ex Var- 
rone apud Nonium in pandere : ' Var- 
ro,' inquit, ' existimat ea causa dici, 
quod qui ope indigerent, et ad asy- 
lum Cereris confugissent, panis dare- 
tur : pandere ergo quasi panem dare, 
et quod nunquam fanum talibus clau- 
deretur. De vita pop. Rom. lib. r. 
Hanc Deam ;EIius putat esse Cere- 
rem, sed quod in asylum qui coofu- 
gisset, panis daretui, esse nomen fic- 
tum a pane dando pandere, hoc est, 
aperire.' Non dubium est quin Pan- 
dam sive Empandam Deam intellex- 
erit. Sed eam Scaliger a latitudine 
Empandam dictam putat, nam et eii- 
pvffTepvos dicebatnr. At Varro a pan- 
dendo. EandemiEliusCererem,Sca- 
liger Palem. Ab utraque tamen di- 
versam facere videtur Varro his ver- 
sibus : ' Te Anna et Peranna, Panda, 
Kal AaTu, Pales, Nerienes, Minerva, 
Fortuna, ac Ceres.' Eam alii pacis 
Deam. Gloss. ' Panda, up^ivns @e6s.' 
Cui non immerito a pandendo Pauda 
nomen datum est. Idem, 

<• Emptivum] Emptivi milites qui 
mercede conducti militabant. Idem. 



236 



SEXTI POMPEII FESTI 



Emussitata,* ad amiissim facta. 

Endoitium/ initium. 

Endoplorato/ implorato, quod est cum quaestione incla- 

mare. Implorare namque est cura fietu rogare, quod est 

proprie vapulantis. 
Endoprocinctu,'' in procinctu: significat autem cum ex 

castris in praslium exitum est, procinctos quasi praecinc- 

tos, atque expeditos : nam apud antiquos togis incincti ^ 

pugnasse dicuntur. 
Ennam,' etiamne. 



9 Al. succincti. 



e Emussitattt] Ad amussim facta, 
recte respicit locumPlautiMU. Glor. 
III. 1. 'Si albiis capilius hic videtur, 
neutiquam iiigenio est senex : Iiiest 
in Loc aniussitata sua sibi ingenua in- 
doles.' Ubi ex Festo legendum emus- 
sitata, ut et iu Aldina legitiir, et apnd 
Noniiim in voce cxamussim. Malim 
tamen amussitata, ut in antiquissima 
Veneta. Et facile apud Festum et 
Noniuni erratum fuisse credideiim, 
et emussituta pro amussituta operas 
posuisse. Etsi obstat series litera- 
rum. Porro de primo versu Plauti, 
en tibi quod etsi alienum vidcatur, 
nou ingratum tamen fore coutido. Is 
est ex Anacreonte ad verbum trans- 
latus Od. 48. Tpixas yipuv ^iv eo-Ti, Tas 
Se (ppevas vid^ei. Id est, ' Capillis 
quidein senex est, At ingenio juveues- 
cit.' Idem, 

f Endoitium'] ' Endoplorato/ ' En- 
doprociuctu.' Sic in 12. tab. * ma- 
num endojacito,' pro injicito : et En- 
nius, apud ;Ausonium in monosylla- 
bis : ' Endo suam do,' pro in snam do- 
raum. Hac de causa, ut arbitror, in 
Kalendario Augusti tempore confec- 
to EN pro Interciso notatuiii est, qua- 
si eiidotercisum. Vide ' Sub vos pla- 
co,' el ' Slruere.' Ant. Aug. 



aOTJE 

Endoilium] Pro in Veteres dice- 
bant endo. Gloss. ♦ endo, ev, ds.' 
' Endotuetnr' Ennius pro ' intuetur.' 
'Endotuetur ibi iupu' famina, con- 
spicio amens.' Dac. 

g Endoplorato'] Glossarium, ' En- 
dopiorato, i-mKd\fffov.' ,Jos. Scal. 

Endoplaralo] Gloss. 'endoplorato, 
fiviKiXeffov.' 1. implorato, inclamato. 
' Iniplorare, est inclamarc, ad auxi- 
lium invocare,* Festus. Item ' plo- 
rare, flere, inclamare.' In leg. Roni. 
'Si parentem puer verberet, ast olle 
plorassit,' Id est, clamavcrit, ad aux- 
ilium vocaverit. Locum adi. Dac. 

^ Endoprocinctu] Ita exple in Glos- 
sario : ' Endoprocinctu, i^tcfffxfvoi iv 
TToXefjufi.' Exponit Endo, (veis, Lege, 
eV, €ij. ' Endopiciis, avwdth ivSwTf- 
pw.' Lege, Endo, &vw, tls, (vSvTfpu). 
Nam rb Picus sequeuti voci adjun- 
gendum, ' Eniber picus, opvis irovnpd,.' 
Jos. Scal. 

Eridoprocinctu] In procinctu dicc- 
bantnr miiites cum se ad pugnandum 
ciuxerant. Nam veteres Romani 
cinctuti pugnabaut. Inde Cetliegi 
dicti cinctuti. Vide Horat. in arte. 
Dac. 

i Ennam] Exempla desidero. Idem» 



DE VERBORUM SIGN IFICATIONE LIIJ. V. 



237 



Enubro,'' inhibenti. 

Enunquam,' ecquando. 

Epeus'" nomen cujusdam fabri, qui equum Dureum fecit. 

Epicrocum " genus amiculi croco tinctum, tenue, et perlu- 

cidum. 
Epilimma '° ° genus vilissimi unguenti. 
Epistylium p trabs, quae super columnas ponitur. 
Epolonos '^ dicebant antiqui, quos nunc epulones dicimus. 

Datura autem est his nomen, quod epulas indicendi Jovi, 

ceterisque Diis, pote^tatem haberent. 
Epulam '^ antiqui etiam singulariter posuere. 



10 Al. Epulimma. 



NOT^ 



'^ Ennhro} Glossariiiin : * Enibra, 
ivdvTta.' ' Enii)rum, Trpayixdrios i-m^Aa- 
^i\s.' iege, Enibrum ■npdyixaros eVijSAa- 
/3ey. ' Enil)er picus, opvis irovr^pa,.' 
' Inebra, opveov fxavTiVTM^v.' Servius 
in fragmentis : ' Certa genera avium 
ab auguribus appellantur, qnaR pen- 
nis vel volatu ouinia possunt facere : 
quae si fuerint prosperte, Prapetes, 
si adversae, Inebrae, dicuntur.' Jos. 
Scal. 

Enubro^ Enubrum auspicium, enu- 
brae aves, quae remorantur. Gloss. 
' Enubra, eVaj/Tio.' I.contraria. ' Eni- 
ber piscis, opvis irovnpd.' I. avis im- 
proba, infausta. Enuber autem.sive 
eniber, enuber, vel ineber, ab inhibendo, 
ut a ' prohibendo,' ' proeber.' Vide 
' inebrae.' Dac. 

' Enunquam'] Gloss. ' Enunquam, 
€£iroTe, Koi troTe.' Liviuslib. X. 'Enun- 
quam fando audistis patricios primo 
esse factos, non de coelo demissos,' 
Idem. 

m Epeus] Faber qui equum ligneum 
a?dificavit quo Troja capta. Virg. ii. 
iEneid. 'Et ipse doli fabricator Epe- 
us.' Idem. 

" Epicrocum'] Glossarium : ' Epi- 



crocum, icrOrJTOs elBos' 5) ffxpiviov apixivov 
KaTiirepov.' Vide Varronem lib. vi. 
Jos. Scal. 

Epicrocum] Genus vestis a Graeco 
iirl et kp6kos, quod croco tincta sit. 
Naevius apud V^arronem : ' Diabathra 
in pedibus habebat, et erat amictus 
epicroco.' Gloss. 'Epicrocum, eo-e^- 
Tos elSos.' Dac. 

° Epilimma'] Lege, ut erat in marg. 
Epalimma. Graece ejra\€i/x;ua, ab eira- 
Aei<p(D, unguo. Idem. 

P Epistylium'] Ab iitl et ffTriKr), co- 
lumna, qnod supra columnam poni- 
tur : vnlgo Architrave. Idem. 

1 Epolonos] Apud Komanos is mos 
erat, ut, placandse alicujus Dei iree, 
epulae, convivia, in iliius templo ex- 
hiberentur, quae aiio nomine lectister- 
nia dicebantur, quod Diis epulaturis 
lecti sternerentur. Et iis conviviis 
procurandis praeerant triumviri Epu- 
ioni dicti, qui postea septemviri, tan- 
dem decemviri facti sunt. Epolonos 
autem antiqua scribendi consuetu- 
dine qua epolas pro epulas, ^c. Idem, 

r Epulam'] Non mirum, cum adjec- 
tive sumatur. Inteliigitur enim da- 
pem; et epnlae, dapes. Sic 'EpulaB 



2.38 



SEXTI POMPEII FESTI 



Epulares' appellabantur, qui in quibusdam ludis nocte 

epulabantur. 
Equestre a?s, quod equiti dabatur. 
Equiria * ludi, quos Roniulus Marti instituit per equorum 

cursum, qui in campo Martio exercebantur. 
Equirine/ jusjurandum per Quirinum. 
Equo vehi flamini Diali '^ non licebat, ne si longius digre- 

deretur, sacra negligerentur. 
Equitare^ antiqui dicebant equo publico " merere. 
Equus Marti ^ immolabatur, quod per ejus effigiem Trojani 

capti sint: vel quod eo genere animalis Mars delectari 

putaretur. 
Erctum citumque " fit inter consortes, ut in libris legum 

Romanarum '^ legitur. Erctum a coercendo dictum, un- 

11 Ed. Scal, eqium pubUcum.—\2 Quidam libri regum Romanorum. 



not;e 



oves' Varroni. Jos. Scal. 

Epulam} Sicutdeliciam singiilari nu- 
mci o. Unde in lapide antiquo : ' Pro 
salute Veneriasfiliae dolcissiniae, deli- 
cias suae.' Dac. 

' Eputares'] Varro : ' Dum Epu- 
lares nocte epularentur.' Idem. 

' Equiria'] Ab equorum cursu dicta 
Equiria, die 27. Februarii celebrari 
solita. Ovid. 11. Fast. Erant et alia 
Equiria quae die 14. Martii perage- 
bantur in campo Martio, vei, si is 
aqua tencretur, in nionte Ccelio. 
Vide 'Martialiscampus.' Idem. 

" Equirine] Per Quirinum, ut ' E- 
castor,' per Castorem, ' Eccere' per 
Cererem. Vide ' Mecastor.' Idem. 

" Equo vehiflamini Diali] Vide' Ede- 
ra.' Idem. 

y Equitare] Propiie de equitibus 
militaribus dicebatur,qui equo publi- 
co militabant : unde Plin. lib.xxxiii. 
cap. 1. ' Equitum nomen subsistebat 
in turmis equorum pubiicorum.' Id. 

^ Equus Marti] October equus. Jos, 
Scal. 



^ Erctum citumque] Tolle copulam 
QUE. ' Erctum citum' est hareditas 
divisa. GIossaK : ' Herctus ritus,Sio(- 
pea-isrwv virapxivTwv.' Donatus apnd 
Servium : ' Erctum non citum, hoc 
est, patrimoniuni non divisum. Erc- 
tum cieudum : liecreditas dividunda.' 
Glossarium : ' Ciendac, Staipovfji4vris.' 
Ideu) : ' Erciscundae, SiaipeVews,' for- 
tasse Siatpfreas. Jos. Scal. 

Erctumcilumque] ToUe copulam que, 
et lege : Erctum citum. Erctum ab 
ercendo, hoc est, coiircendo, ab erco, 
ercis, unde ercisco, coerceo, certis re- 
gulis rego, partior. Citum a cio divi- 
do. Ifa ut erctum citum sit coerci- 
tum,divisum. Nani primum coerce- 
batur patrimonium, postea divideba- 
tur. Verum Donatus erctum non 
coercitum sive septum, sed patrimo- 
nium, lijereditatem inlerpretatur. 
Erit igitur crctum pro herctum, qiiod 
pro horctum, id est, bonum, teste Fes- 
to. Quare horctum, herctum, vel erc- 
tumcitutn Gst ha:reditas divisa, quod 
inter cohaeredes fit, qui proprie con- 



DE VERBORUM RIGNIFICATIONE LIB, V. 



239 



(le ct crciscundae et ercisci. Citum autem est vocatum 
a ciendo. 

Erebum ^ Virgilius interdura obscuritatem quandam esse 
describit apud luferos, cum ait : Imas Erebi descendit 
ad umbras. Interdum flumen ejusdem loci, dicens : Et 
magnos Erebi transnavimus amnes. Varro vero Erebo 
natam Noctem " ait. Unde est et illud : Erebo creata 
fuscis crinibus, Nox, te invoco. 

Ergo '' correptum significat idem quod apud Graecos ouv :'' 
producte, idem quod xapiv, hoc est, gratia ; cum scilicet 
gratia iutelligitur pro causa. Sed illud superius etiam 
sine exemplis notum est; hoc inferius sic formatur, cum 
dicimus de aliquo, Statua donatus est honoris virtutis- 
que ergo, id est, honoris virtutisque causa. 

Eritudo,* servitudo. 



13 ' L. m. habet ovkovv pro ovv.' Fulv. Ursin. 



NOTtE 



sortes dicnntur. Vide ' sors.' Dac. 

^ Erebum] Virg. lib. vi. iEiieid. 
utrnmque. Sed non fltimen esse ait 
Erehum, sed tranasse amnes illius 
loci, qui Erebns dicitur. Ant. Aug. 

Erebum~] Quisqnis poeta dixit ' E- 
rebo creatam Noctem,' interpretarL 
voliiit qnod toties Grieci poetae di- 
cunt, vv^ €pe^€vvri. "EpejSos est nomen 
Hebrapum, aut Syrum. Ereb enim 
in iis linguis est lo-irepa. Ab eo Ara- 
bes, quasi dicas ea-ireplovs, qui et ab 
eadem re dicnntur ip^ix^oi. Eadem 
est origo. .Tos. Scal. 

Erebum} Hic certe turpiter sive 
Festus sive Paulus lapsus est, Ere- 
bns enim duobus hisce Virgilii locis 
pro toto inferorum loco ponitur. II- 
him vide vi. vEneid. Dac. 

<= Erebo natam noctem] Hesiodns 
tamen noctem Erebi sororem facit, 
et ex chao una cum Erebo genitam. 
'Ek xaeos 5' "Epe^ds re fi4\atvd re vv^ 
iyevovTo. ' Ex chao autem Eiebusque 



nigraque nox nati sunt.' Sed qnis- 
quis 'Erebo creatam nocfem ' dixit, 
interpretai i voluit qiioci toties Grapci 
poetae dicnnt vh^ 'Epefiewr]. Ut op- 
time monuit Scal. Nain Erebus est 
nomen Hebraenm aut Syrnm. Ereb, 
ea-Trepa. Ab eo Arabes, quasi dicas 
eairepiovs, qui et ab eadem re dicun- 
tur Erembi. Ideni. 

<i Ergo] Servius ad illnd vi. lEn. 
' Illins ergo.' ' Illiiis ergo,' inquit, 
'propter ilhim, vel, cansa iilius. Ergo 
antem conjnnctio fuit, sed per accen- 
tus mntationem in adverbiiim transit, 
et est sola particula qnee habet in 
fine circumflexum. Mnlti male pu- 
tant nomen esse indechnabile, et di- 
cnnt positam esse pro causa, (causa 
autem nomen est quod ponitur pro 
ratione,) qui casus declinatione ca- 
ret.' Idem. 

« Eritudo] Erus scribebant Vete- 
res, a quo Eritudo : ab antiquo Gr^- 
co epos, unde tipepos. ./os. Scal. 



240 



SEXTI POMPEII FESTI 



Erugere ' scmel factiim '■* significat, quod eructare ssepius : 

illud enim pcrfectse formae est, hoc frequentativas. 
Ervum s et ervilia a Graeco sunt dicta, quia illi ervum opojiog 

ervilia opo^ivov '^ appellant. 
EscAR!^ mensae'' quadratae vocantur, in quibus homincs 

epulantur. Anclabris ' ea, quae '^ in sacrificando Diis 

anclatur,'7 quod est, hauritur ministraturque. 

Escit,'^ '" erit. 
Euboicum' talentum nummo Graeco septera raillium et 

quingentorum cistophorum est, nostro quatuor millium 

denariorum. 



14 Qiiidam libri ructum — 15 ' In lib. ni. est Erviliam, ip4$iv6os, pio ervilia, 
6p6^weov.' Fulv. Ursin. — 16 ' L. m. habet, qua in sacrificando, pro qua : el post : 
Escendcre, egredi: amplius quam in vuicatis.' Mcm. Ea qua legendum quoque 
monet Dac — 17 Alii libb. an(a<«r. — 18 Qiiiciam iibb. £«<. 



NOTiE 



Eritudo] A Gi aeco ipos, «nde iipeov, 
elpepov, servitus, quo postremo usus 
Homer. Od. 0. 529. sic erus, ser- 
vus, a quo eritudo, servitudo. GIoss. 
' Eritudo, 5eo-jroT€to.' tpos JEol. ipfos, 
eruos, et, addito sibilo, servos, servus. 
Dac. 

^ Erugere'] A quo Eniclum Gellio 
lib. X. cap.jT. 'vinumqueeructum, et 
foetidum potare.' Graccum est, «pu- 
7»7, epeiryeo-eoi. Jos. Scal. 

Erugcre] Ervgo, ab fpevyofiai, unde 
frequentativum eructo. Ab erugo 
composituni exerugo, quo usus Enni- 
us : ' Contemsit fontes quibus exe- 
rugit aquai vis.' £xer«g^i<, metapho- 
ricc, cum sonitn erumpit. Dac. 

e Ervuin] A Graeco opo/3os et oprf^t- 
vov: sunt autem ermim etervilia legu- 
niinum genus quis armenta pingues- 
cunt. Idem. 

'' EscaricB mens(B'] Ab esca, escaria 
dictae, ut a ' cibo,' 'cibillae.' Varr. 
lib. IV. ' Mensam escariam cibillam 
appellabant : ea erat quadrata, ut 
etiam in castris est: a cibo, cibilla 
dicta, poslea rotutida facta.' Idem. 



• Anclabris] Lege, Anclabris ea 
qua, Ifc. Et ita liber antiquus Ful. 
Ursini. Ultima verba, quod cst hau- 
ritur jninuitraturquc, a Paulo esse sus- 
picor. Neqne enim anclare liaurirc 
significat, et niinistrare, sed niinis- 
trare tantum, et est ab anculare. An- 
clare vcro pro iiaurire per librario- 
runi incogitantiani scriptuni cst pro 
antlarc, quod est a Grirco &vt\uv. 
Yide ' anclabris,' et ' anclare,' suo 
loco. Idem. 

i' Escit] Vide infra in 'Obescit, 
oberit," et iu 'Superesclt, supererit.' 
Ful. Ursin. 

Escil] Vide 'Nec' conjunctionem, 
ct ' Superescit.' Ant. Aug. 

Escit] In 12. tab. ' Si morbus aevi- 
tasve vitium escit.' Ita Lucret. Ita 
etiam Virg. * Hic mihi magna domus 
celsis caput urbibus escit.' Ue qtio 
abunde apud Horatium diximiis. Sic 
' obescit, oberit,' ' superescit, super- 
erit.' Dac. 

' Euboicum] Talentum Babyloni- 
cuin est septnaginta minarum Eu- 
boicarum, ut Herodotus scribit lib. 



DE VERBORUM SIGNIFICA.TIONE LIB, V, 



241 



Eudiason, "' lineum (ilura, quod medici extremo in clysterio 

relinquunt, per quod clinios '9 emittitur. 
Evelatum,'^ " eventilatum. Unde velabra, quibus fru- 

menta ventilantur. 



10 KAvfffihs pro clhnos legendmiD monet Dac— 20 Vid. Not. inf. 



NOTyE 
iit, et Atticartim minanim septna 



ginta diiarum, ut TElianus affirmatlib, 
I. cap. 22. de varia historia. Omne 
antem talentum est sexaginta niina- 
rum ; minae autem singulae centenas 
draclinias continent ; ut Africanus 
et Jiilius Pollux scribunt. Sic fit ut 
Euboicum talentum sit sexaginta mi- 
nariini Euboicarum, ut Atticum est 
.sexaginta Alticarum : hoc aiitem 
continet sex millia draclimarum At- 
ticarum, et totidem niillia denario- 
rum, ut verbo 'Talentorum' Festus 
scribit : quod etiam Plin. ait lib. 
XXXV. cap. 11. et Atben. lib.iv. cap. 
6. et Pollux lib. ix. Itaqne si Lxx. 
niinae Euboicas aestimanturLXXii. At- 
ticis, et eadem proporlio est in dracli- 
mis, sivc denariis; triginta quinqiie 
drachmae Euboicae aestimantur Atti- 
cis drachmis triginta sex. Talentum 
vero Eiiboicum aestimatur drachmis 
Alticis, sive denariis centum et sep- 
tuaginta uno supra sex millia. Men- 
dose igitur Festus ait quatuor milli- 
bus denariorum aestimari. Quod ve- 
ro ad cistophoros attinet, nihil a me 
cerii statui potest. Non ignoro Pol- 
lucem dicere Babylonicum talentum 
sestimari septem millibus draclima- 
rum Atticarum, sed mibi verisimilior 
videtur yEliani opinio, ut Euboicae 
minae ab Atticis differant. Ant. Aug. 
Euboicum talentum'] Falsissimus vi- 
detur hic locus; nam Cistopliorusnon 
muUo plusquam denarii dimidium 
continet. Euboicum autem talentum 
talento Attico minus est tribus minis 
et triente. Atticum continet sexa- 



ginta minas, hoc est, sex miitia dena- 
riorum, ut infra in ' Talentum ;' sunt 
igitur in Euboico talento minae 56. et 
bes, hoc est, sexcenta et sexaginta 
sex supra quinque denariorum millia. 
Ergo Cistophorum major qiiam sep 
tem millium et quingentorum debet 
esse numerus, adeoque major etiam 
quam ' qiiatiior inillium denariorum,' 
quod ex supradictis facile cognosci- 
tur. Euboicum talentum aureos nos- 
tros capit 556. paiilo plus ; Atticiim 
600. Cistopliorus Asiaticae pecuniae 
genus, sic dictus quod expressos ha- 
beret cistigeros, qui sacrorum arca- 
na cistis inclusa gestabant. Euboi- 
cum autem talentum dictum, non ab 
Enboea insula, sed ab Eubcea Argoli- 
dis loco, ubi Phidon pondera et men- 
suras invenit, primusque nummos 
argenteos et aureos cudere instituit. 
Dac. 

■n Eudiaon] EhSlaiov. Ab eo Ew* 
gium dixerunt Latini. Liicilius Epo- 
dis : ' Hymnis sine eugio,ac distina.' 
Imitatio Graecorum. Vide Hesychi- 
um, evSiaiov. Jos. Scal. 

Eudiecum] EvSiaiov proprie fora- 
nien navis per quod effluunt cum plu- 
viae aquae, tum quae e senlina exhau- 
riuntur. Unde per metaphoram sic 
dicitur filnm illud lineum per quod 
K\v(riJ.hs (sic enim legendum est, non 
KAi/xhs) emittitur: ei/Slaiov, ab e5 et 
Biaivai, irrigo. Dac. 

" Evelatum] Ventilabra appeliat 
Columella lib. ii. cap. 10. et Varro 
lib. X. de Liiig. Lat. Ant, Aug. 

Evclalwn] An a velo? quod velo 



Ddph. et Var. Clas. 



Pomp. Fest, 



242 



SEXTI POMPEII FESTI 



Everriator ° vocatur, quiaccepta jure haereditatejusta facere 
defuncto debet : quae ' si non fecerit, seu quid in ea re tur- 
baverit, suo capite luat : id noraen ductum a verrendo. 
Nam exverrae^ sunt purgatio quaedam domus, ex qua 
mortuus ad sepulturam ferendus est, quas fit per everria- 
torem certo genere scoparum adhibito, ab extra verrendo 
dictae.' 

Eura P antiqui dicebant pro eorum : 

Europam'' tertiara orbis partem ab Europa Agenoris filia 



1 Alii qui. — 2 In olim excnsis pro e.rverra; legitur exverttp. — 3 Ed. Scal. 
dictarum. 



NOT;E 



aUquoties ad ventilandtim uterentiir : 
an Evelatum per syncopen pro even- 
tilatum, et velabra pro ventilabra ? 
niliil aliiid video. Sed optime Sal- 
nias. in Solin. legendum docnit eval- 
latum, eventilatum, unde valli quibus, 
ifc. A vannus diminntive vallus, 
nnde evallare pro evannare, foras 
ejicere. Frustra snnt Grammatici, 
qui a vallo castrornm deducunt. Inde 
evallefacere. Vide ' vallescit ' et ' val- 
voli.' Dac. 

Everriator] Ab everrendo, pnrgan- 
do, everriator, exverra, vel exverria;. 
Erant autem exverria febrni genns 
quo pnrgabant familiam : justa fa- 
cientes ad digitum, qnem mortuo ab- 
sciderant antcquam reliqnnm corpus 
combureretur. In olim excusis pro 
exverrcB legitur exvertce, qnod probat 
Meursius pro exversa, i. exversiones, 
quas fieri etiam in aedibns pnerpera- 
ruin notavit ex Augustino de civit. 
D. lib. VI. cap. 9. Idem. 

P Eum] Ut ' dominum ' pro ' do- 
niinorum,' et supra ' Cistopliornm,' 
' Cistophororum.' Neque tamen id 
contractione, ut volunt Grammatici, 
sed Graecae flexionis imilatione fac- 
tnm est. Idem. 

1 Europam} Legendum, et navem. 



qu<B Jovis tutelam effigie Tauri habue' 
rit: notum, quid sit tutela in nave. 
Vetus Glossarium : ' Tutela, irapdari- 
fiov rov irXolov.' Tiitelas navinm a 
Phoenicibus TraraiKovs dici, anctor He- 
rodotus ; hoc est, caelatnras, koI (k- 
rvTTWffets. Qui Hebraice srit, non ne- 
gabit verum esse, quod dicimus ; 
nam nemo paulo doctior dnbitat 
Phoenices Hebraice locutos. Jos. Scal. 
Europam] Veteres alii in tres par- 
tes, in dnas alii totum orbem divide- 
bant. Sallust. Jngurth. 'Indivisione 
orbis terrae plerique in parte tertia 
Africam posuere, pauci tantummodo 
Asiam et Europam esse, sed Africam 
in Europa.' Varr. de L. L. lib. iv. 
' Terra in Asiam et Europam ; Asia 
enim jacet ad Meridiem et Anstnim, 
Enropa ad Septemtrionem et Aqui- 
lonem.' Ubi notandum Varronem 
Africam in Asia ponere, contra quod 
supraSallnst. De hac postrema di- 
visione intelligendns locns Horatii 
Od. 27. lib. III. ' Tua sectus orbis 
Nomina ducet.' ' Sectus,' i. divisus 
in duas partes. Europse auteni no- 
men esse ab Enropa Agenoris filia 
scriptores fere oinnes tradunt. Vide 
tamen Eustatb. in Dionys. Sed ve- 
rnm est Enropa nomen Phcenicibui 



DE VERBORUM SIGNIFICATION E LIB. V 



243 



certum est appcllari. Sed alii de amore Jovis in taurum 
versi narrant. Alii eam a praedonibus raptara, et navera, 
quae Jovis tutelam effigiem tauri "^ habuerit,* in eam regio- 
nera esse delatam. Quidam ob pulcliritudinem regionis 
per simulationem raptae filiae occupatam eam terram ab 
Agenore et Phoenicibus ferunt. 



4 ' Verba illa, et navem, qua Jovis tutelam, mendosa siint : et foitasse ita 
corrigenda, et navem. quojus tutela effigiem tauri hahuerit.' Fulv. Ursin. Vide 
Notas inf. 



NOTiE 



deberi, qni Enropam dicebant (/r- 
appa, qiiasi terram AeyKon-pdirwn-oj/jquia 
Europeei Africanos candore faciei 
multum superant, unde et Europa 
ipsa Cadnii soror dicta est, quasi 
alba facie virgo. De Europaa raptu 
variant sententiap, ut hic Festus re- 
fert; cui addere potes, si lubet, eam 
raptam fuisse navi qnae taurus dice- 
batur: ex Polluce lib. i. cap. 9. "E.o-ti 
Se riva nXo^a Avfiia Xeyo/xiva Kpiol Kal 
rpdyot, ws ci/cdfeij' oti toiovtov ijv 
ir\o7ov Kal 6 ravpos 6 tt;!' Evpdvav «ya- 
ywv. i. e. ' Sunt et quapdam naves 
LybicaE dictae arietes et hirci, ita ut 
conjicere liceat talcm fuisse navem 
et taurum qni Europam abdnxit.' 
Item ex Palaepliato Taurum liunc 
Cretensium regem fuisse, qui occupa- 
to Tyro Europam inter alias virgines 
rapuit. Th 5e a\nefs, inquit, Ixe» £5«. 
'Avrjp Kv^ffiTtos, ovSpart Tavpos, iiroXefxei 
r^ TvpT]vla X^^PI-' riXevralov 6* e/c Tv- 
pou ?ip7rtt(rfv &K\as re Kdpas, oAAo d)} 
Ka\ t)ji/ toC ^aatXidis Bvyarfpa Evpii- 
irriv eKeyov odv oi &vdp(iinrot, Evpdrrriv 
rrjv Tov fiaffi\ia>s ravpos ex**" 4x^'''°- 
Tovrov Se ^ei^o^ei^ou irpoaaveirXiarQr) l 
fivdos. I. e. ' Veritas autem sic se ha- 
bet : iiomo Cnossius nomine Taurus 
Tyriorum regionem vexabat belio, ac 
postremo cuin omnes alias Tyri pnel- 
ias, tuni etiani lapuit filiam regis Eu- 
ropam. Et inde vulgo dicebant, 
Europam regis filiam Taurus habens 
abiit. His ita gestis fabula conficta.' 



Hiijus Tauri regis meminit Eustath. 
in Dionys. meminit et scriptor Chro- 
nici Alexandrini, aitque eiim occu- 
pata Tyro rapuisse Europam, et tori 
consortem fecisse. Dac. 

f Qu(B Jovis tutelam cffigiem tauri] 
Lege cum Scaligero : Quce Jovis tute- 
lam effigie tauri. Sed foedius nien- 
dum latet. Quippe legendum, Et na- 
ve, qucB, ^c. ait enim Agenoris filiam 
nave delatam in eam regionem, nem- 
pe Europam : nihil cerlius: lege 
modo. Tutela dicebatnr in navi nbi 
Deorum eflligies caelabantur, iii puppi 
scilicet, non in prora, ut quibusdam 
persuasum. Ovid. in Epist. ' Acci- 
pit et pictos puppis adunca Deos.' 
Virg. X. /Eneid. ' Et aurato fulgebat 
ApoIIine puppis.' Tutelam et para- 
semon perperain confundunt viri 
docti, quas et loco et significatione 
differunt. Tutela semper in pnppi, 
parasemon seuiper in prora, nempe 
animaliuui nt plurimum, aliquando 
etiam rei ciijuslibet effigies sive piC' 
tura supra rostra posita, unde navi- 
bns nomen : apud Virg. ' Massicns 
aerata priuceps secat aKquora tigri.' 
Navis.tigrisdicta, quod tigrem habe- 
ret pro parasemo. Sic apud eundem 
' pristis,' ' chima?ra,' ' CeBtanrns,' 
' Scylla,' naves dictas. Sic navis 
BtUerophontis dicta Pfg-asMS,quod ei 
equus alatus erat insigne. Navis 
autem, qua? Enropam vexit, tiitelam 
Jovis habuit sub effigie tauri. Und« 



244 



SKXTl POMPEII FESTI 



ExAGOGEN/ evectionem. 

Exaraen^ est et aequamentuni, et judicii^ investigatio, et 

apuui congregatio, vel locustarum. 
Examussim," regulariter : amussis enim regula fabrorum est, 

vel, ut alii volunt, ferramentum, quo in poliendo utuntur. 
Exanclare,'' exhaurire. 
Exbueres'^5' exinteratas; sive exbuae, quae ebiberunt, quasi 

epotne. 



5 ' L. m. pro judicii habet indicii.' Fulv. Ursin. — 6 Alii libri Exuberes, et 
inox pio exbua, exubera vel exburcE iegunt. Ed. Scal. Exub\teres pro Ex- 
bueres habet. 



NOT/E 



et navis tuurus dicta. Veruni Aga- 
tharcbides Gnidius in Europicis ait, 
non in tutela navis, sed in parasemo, 
in prora taurum fuisse depictum. 
Inde fulciri possit sententia eruditis- 
simi Salmasii, qui legebat in verbis 
Festi, iilii eam a prcedonibus raptam, et 
nave qute Jovis lutelam, effigiem tauri 
habwril. Quasi Fcstus scparet Jovis 
tutelam, qtiaR in puppi, ab effigie 
tauri, qux parasemon erat in prora. 
Idem. 

» Exagogenl Plautus Rudente. Jos. 
Scal. 

Exagogen] Exportationem, evectio- 
nem, a Greeco i^dyo}, educo. Plaut. 
Rudent. iii. 2. • Eamque eventuram 
exagogen Capuam et sospitem.' Dac. 

' Examen] 'Sr^KUfj.a Gra-ci, unde 
Latini .<!ato?na. Vitruvius. Vel &•«- 
via. Glossarium: ' Scama, a-nKai^ia.' 
Apud eundein auctorem, ' Scava, 
fu^rfs.' Lego Scama. Jos. Scal. 

E.xatnen] Lingula illa, quae in ansa 
huc atque illuc nutat, dum lanribus 
aequatis respondeat summo puncto : 
quare optinie Festus aquamentum 
dixit. Dac. 

" Examussim] Quod ait, Amussim 
etiain ferramentum esse, quo utuntur 
fabri in poliendo, verum est. Inde 
eniui Aniussivum Vitruvio. Varro 



Quaastionum Plautinarum lib. ii. 
' Amussis est xquamen, laevainen- 
tum.' VetusGlossarium: ' Examus- 
s\m, fpewai.' Id potins conveniret 
voci ' Examina.' Jos. Scal. 

Examussim] Accurate Plaut. Pro- 
leg. Menaecb. ' Ut banc rem vobis 
examussiin disputent.' Vide ' amus- 
sis.' Dac. 

^ E.ranclare] Pro exantlare. Vide 
' anclare.' Idem. 

y Exbueres] Exbuae dictae a bua, in- 
fantiuin puerorum voce : unde rjni- 
buas Luciliiis bibaces mulieies vocat : 
nisi auctoritas Festi intercederet,ego 
libentius Exuberes a-iroyaAdKTovs in- 
fantes interpretarer, quemadmodum 
contra, ' Siibuberes, {nrofj.a(rTiovs,' ut 
inveni iu Glos^is Latinis. Jos. Scal. 

Exbueres] Veteres Latini buere et 
imbuere dicebant pro iniplere liquore, 
unde bua potio, quae propria puero- 
rum vox est, qui cum volnnt bibere, 
bu priori syllaba contenti sunt, ut 
infra Festus in voce ' imbutum.' A 
bua igitur dicuntiir miilieres exbucc 
sen exbueres, quas vinibuas dixit Luci- 
lius. Sed cur exinteratas interprete- 
tur Don video, nisi significare velit 
mnlieres qute nimiuin epotae torquen- 
tur et quasi exeiiterantur, et evisce- 
rantur. Alii legunt e.vuberes et ex- 



DK VERBORUM SIGHIFICATIONE LIB. V 



246 



Excedere,^ ^ egredi. 

Excidionem urbis a csedendo dictam raanifestum est. 

Exciet/cxcutiet. 

Excipuum,'' quod excipitur, ut praecipuum, quod ante ca- 

pitur. 
Excudere,'' procudere, et incus ipsa a cudendo ^ dicta sunt. 
Exdorsua,*^ dorsum confringe ; alii exime. 
Exdutae,9 * exuviae. 



7 Legenihim monet Dac. ut in vet. lib. Escendere,— 
legunt cadendo. — 9 Alii libb. exclulce. Vide Not. inf. 



Quidam pro cudendo 



NOT/E 



ubertE : airoyaXdKTovs infantes inter- 
pretatur Scaliger, hoc est, ab ubere 
remotos. Ut contra SHbuberes dicun- 
tur, qui sub nbere sunt. Prior leciio 
vera est. Dac. 

^ Excedere} Lege ut in vet. lib. 
escendere. Glossa?, ' escendit, ffvfj,- 
Paivei.' Idem. 

a Exciet} Cieo, moveo, a Graeco ki- 
viw: exciet, exmovet, et exniovebit, 
ut apud Plaut. Trucul. i. 1. ' Suum 
nomen omne ex pectore exmovit 
meo.' Idem. 

*> Excipuum'^ Quod excipitur, se- 
jnngitur, separatur: excipere enini 
separare. Virgil. ' Ipsum illiim ciy- 
peum, cristasque rubentes Excipiam 
sorti.' Idem. 

<= Exciidere] Excudo et procudo fe- 
riendo fabrico, elicio. Nani cudere 
est ferire, unde incus : quod illic ali- 
quid fabri cudant, id esf, feriaut. 
Quidam pro cudendo legunt cadendo: 
sed nihil nmtandum. Idem. 

^ Exdorsua] Respicit locum Plauti 
Aulul. II.9. *Tu,Machffirio, Congrum, 
niurjenam exdorsua quanuiiu potes, 
Atque omnia dum absiini hinc exos- 
sata fac sienl.' Vernmapud Plautum 
mihi semper suspectum fuit exdorsxia; 
neque enim dici posse pntabam qiiid 
esset in piscibus praeparandis exdor- 
suare, sive dorsum confringere, exi- 



niere ; quare legebam exossua: id se- 
quentia suadebant, 'quantum potes' 
et ' exossata fac sient.' Itaque ubi 
illud primum in mentem venit, nec 
mora, doctiss. et acutissimo, ita et 
optimo viro Tanaquillo Fabro, nunc 
/xoKopiTj), fj.ovffay4rri, tunc meo, eoque 
nomine, ut alia multa taceam, de me 
optime merito, nieam suspicionem 
aperui, atque ille, ut erat facilis et 
mei amans, conatum laudare, hortari, 
mihiqiie codicem suum ostendere, ubi 
illiid idem manu sua vir doctissimus 
prasnotarat. Adjecit etiam, ita sem- 
per de piscibus Veteres locutos. Plant. 
Ampliit. 1. 1. ' Exossatum os esse 
oportet, quem probe percusseris. Mi- 
rum nisi hic me quasi nuireenam ex- 
ossare cogitat, Ultro istinc qui ex- 
ossat homines. Perii si me aspexe- 
rit.' Et Pseudol. ' Exossabo ego il- 
lum similiter, iiidein ut muraenam co- 
quHs.' Sic Terent. Adelph. iii. 3. 
' Congrum istum niaximum in aqua 
sinito ludere Panlisper, ubi ego ve- 
nero exossabitur, Prius nolo.' Haec 
propter Festi auctoritatem plnribus. 
Idem. 

^ Exdutce] Legebam, exdutce, exu- 
tcE, sive potius exduvice, exuvice. Sed 
viilgata lectio retineri potest : nam 
exuvuB nihil aliud proprie quam ves- 
tes exdntae, ut ' indiitae,' ' induviae/ 



24G 



SEXTI POMPEII FESTl 



Exeniplum ' cst, quod sequaraur, aut vitemus : exemplar, 

ex quo siraile faciamus. Illud anirao sestimatur, istud'" 

oculis conspicitur. 
Exercirent,^ sarcirent. 
Exercitionem ^' exerciti dicebant " antiqui : exercitationem 

exercitati. Item exercitiorera, exercitissimura ; sicut ab 

exercitato, exercitatiorem, exercitatissimum. 
Exercitus' et militum copia dicitur; et homo multis nego- 

tiis exercitus : sed superius quarti ordinis, hoc secundi 

est. 
Exesto,'' extra esto : sic enim lictor in quibusdam sacris 

clamitabat : hostis, vinctus, mulier, virgo exesto : scilicet 

interesse prohibebatur. 



10 Pro istud qiiidam libri legunt et hoc. — 11 Vett. libb. Exercionem exercili d. 

NOTiE 

Exduta ab exduo, Graece e/cSvoi, et eli- enim exerturum 
so d, exuo, exuviae. Idem. 

^ Exemplum] Quod animo imitan- 
dum proponitur Terent. Adelph. iii. 
3. * Uenique Inspicere tanquam in 
speculum in vitas omnium Jubeo, at- 
que ex aliis sumere exemplum sibi.' 
Exemplar vero quod oculis, nt pictu- 
rae, tabulee pictoribus. Horat. Epist. 
2. lib. I. ' Rursus quid virtus et quid 
sapientia possit Utile proposuit no- 
bis exemplar Ulyssem.' .Sed confun- 
duntur, ut plurimum, haec duo. Ut 
cum dicitur exemplum et exemplar 
eloquentiae, pro imagine et praescrip- 



Idem. 

^ Exercilionem} Ab exerceo est ex- 
ercitium, exercitio, exercitus, exercitior, 
exercitissimus, quibus usi veteres Ju- 
risconsulti, ut ab exercitatus, exer- 
citatior, exercitatissimus, &c. Sed 
in vett. libb. scriptum exercionem ex- 
erciti dicebant, ifc. quod et verum cst : 
nam ut a svspicio, dictum suspicio, 
onis, a conspicio, conspicio, onis, sic 
ab exerceo, ductum substantivum ex- 
ercio, onis. Idem. 

' Exercitus] Militum copia, exerci- 
tus,us, substant. quarts declinationis. 
At exercitus,ta, tum, adject. negotiis 
ione ad imitandum, et exemplar, vel districtus,impeditus,fatigatus.*PIaut. 



cxemplum, literarum, chirographi, 
testamenti, pro forma et descripto 
quod vulgo copia vocatur. Idem. 

s Exercirent] A sarcio compositum 
cxsercio, eliso s, exercio. Unde Terent. 
• Qui opere rustico Faciundo facile 
victum exercirent suum.' Ita enim 
s.cribendus est locus, non, nt quidam 
male, exsarcirent. Et forle restituenda 
vox illa Ciceroni in libro de petitionc 
consulatus : * Aliis te id rebus exac- 
turum esse persuadeas.' Legendum 



Bacchid. ' Quae sodalem atque me 
exercitos habet.' Aliquando etiam 
exercitus, hujus exercitus, pro exerci- 
tatione legitur, ut apud Plautum Ru- 
dent. II. 1. ' Pro exercitu gymnastico 
et palaestrico hoc habemus.' Legitur 
et exercitus, exercili, pro exercilus, hs. 
Varr. de vita pop. Kom. lib. ii. ' De- 
cius Imperator pro exerciti salute ae 
Diis manibus devovit.' Idem. 

^ Exesto] Quod ait in qiiibusdam 
sacris, recte docet non in omnibu» 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. V. 



247 



Exfit' purgamentum, unde adhuc manet suffitio. 
Exfuti,'" exfusi ; ut mertat pro mersat. 
Exgregiae," egregiae, id est, e grege lectae. 
Exhaustant," efferunt. 

Exiles P et Ilia a tenuitate viarum,'^ quas Graeci in chartis 
ita appellant, videntur esse dicta. 



12 Pro viarum legeiidum nionent Ursin. Scal. et Dac. inarum. 



NOTyE 



sacris id observatum, sed in iilis tan- 
tum, quts Resolutoria dicebantur, ad 
quae nisi solutis nodis accedi fas nun 
erat. Servianje schedae Danielis nos- 
tri in illud : ' Unum exuta pedem vin- 
clis, iii veste recincta :' ' Soient enini,' 
inquit, ' et resolutoria sacrificia ab 
auspicibus fieri ; et ad Junonis Lu- 
cinae sacra non licet accedere, nisi 
solutis nodis.' Jos. Scal. 

Exesto] Quod ait in quibusdam sa- 
cris, recte docet non in omnibus sa- 
cris, id observatum, sed in illis tan- 
tum qiiae resolutoria dicebantur, ad 
quae nisi solutis nodis accedi fas non 
erat. Servius Danielis in illud Vir- 
gilii XI. ^neid. ' Unum exuta pedem 
vinclis, in veste recincta.' ' Solent 
enim,' inquit, ' et resolutoria sacri- 
ficia ab auspicibus fieri : et ad Juno- 
nis Lucina^ sacra non licet accedere, 
nisi solutis nodis.' Scalig. Hinc ca- 
piendus hic locus Ovidii vii. Metam. 
' Egreditur tectis vestes induta re- 
cinctas, Nuda pedem, nudos humeris 
infusa capillos.' Et alterTibuUi lib. 
i. ' Ipse ego velatus filo, tunicisque 
solutis.' De hostibus, hoc est, pere- 
grinis, quos sacris interesse nefas, 
Servius viii. ^neid. ' Extraneos ad 
sacra non licebat adhibere.' Dac. 

' Exfit] Vide quae olim in Conjec- 
taneis super hoc diximus. Jos. Scal. 

Ex-fit] A 0VU, adoleo, sacrifico, 9 
niutato in /, fio, a quo exfio et stiffio. 



inde suffitus, suffimentum, exfit. Fa- 
bius Pictor apud Nonium in \oce Sal 
aperte nos docet quid sit exjit. ' Ex- 
fit,' inquit, ' est sale sordidum, quod 
nstum est, et in ollam rudem fritilem 
objectum est, postea id sal Virgines 
Vestales serra ferrea secant.' Hoc 
sal serra secatum in seriam conjicie- 
bant, et infusa aqua jugi niuriem ef- 
iiciebant. Vide ' Muries.' Dac. 

■" Exfuti] Nam s sa-pe mutatur in 
t : exempla passim. Idem. 

" ExgregicB] Vide ' Abgregare.' 
Ant. Aug. 

Exgregia] Vide 'abgregare' et in- 
fra ' eximium.' Duc. 

o Exhaustant] Nihil muto : dib ex- 
haurio, ' exhausi,' ' exhanstum,' 'ex- 
haustare,' eflFerre, educere. Idem. 

p Exiles] Legendum videtur ina- 
rum, pro viarum, ut habet I. m. Vide 
in ' llia.' Ful. Ursin. 

Exiles] Lege, a tenuitate inarum. 
Vide ' llia.' Quid sit Ina in charta, 
diximus in libros Varronis de Ke Rus- 
tica. Plinius de chartarum generi- 
bus : ' Deprehenditur et lentigo ocu- 
lis : sed inserta mediis glutinamentis 
tenia fungo papyri bibula vix inis 
literse fundenti se tantum est fraudi.' 
Qui locus et perperam Iiodie legitur, 
et male conceptus est a Melchiore 
Guillandio, qui in ea capita Plinii de 
papyro scripsit. Al nos plura in eum 
dicemus, et errata hominis in omne« 



248 



SRXri POMPEII FESTI 



Exilica'' causa, quae adversus exulem agitur. 

Eximium'^ indc dici cceptum, quod in sacrificiis optimum 

pecus e grege eximebatur : vel quod primum erat natum. 
Exin ' metri causa dicitur pro exinde. 
Exinfulabaf ^ exerebat: infulas enim sacerdotum, fila- 

menta vocabant. 
Existimare " dictum est ab aestimatione. 
Exitium " antiqui ponebant pro exitu : nunc exitium pessi- 

mura exitum dicimus. 



13 Qiiidam libri Exinfibulat. 



NOT^ 



bonos scriptoics debacchantis in me- 
diilm profcremns. Jos. Scal, 

Exiles et Ilia] Lege, Exiles et Ilia 
a tenuitate inarum. Nam et ita infra 
in'Ilia.' Vidit Scaliger. /««aGraeco 
hes, hoc estjsubtilissimae intercursan- 
tes venae, qualcs in chartis Veterum, 
et aliquando in nostris : ab ina, inula, 
unde illa vel ila, unde IUa, et exilis, 
nisi malis cum Isidoro ilia esse a Grse- 
00 (l\fhs, quod intestinum tenne sig- 
nificat : et cum Vossio, exilis, ab ^^l- 
TqXos, exilis, tenuis, evanidus, obscu- 
rus. Persyncopen?|(Aoj,ej;j7is. Apud 
Horat. Od. 4. lib. i. ' Jam te premet 
nox, fabulaeque nianes, Et domus ex- 
ilis Plutonia.' ' Domus exilis' inter- 
pretibus negotium facessit ; ibique 
omnes etsi se excruciant, tamen niliil 
intelligunt. Atqni poterant ipsum 
Horatinm sui ipsius interpretem ad- 
hibere, qni ait Epist. 6. lib. i. ' Exilis 
domusest: ubi non et multa super- 
sunt, Et dominum fallunt, et prosunt 
furibus.' 'Exilis' igitur est teuuis, 
pauper. Dac. 

1 Exilica'] Ab exilio, quod pro ex- 
sulio. Et exsitium per s scribeudum 
aiunt Grammatici : sed non atten- 
dunt in omnibus fere verbis quae inci- 
piunt a praepositione ex et s litera 
eam ipsam literam perire. Sic supra: 
•exersirent/ pro ' exsercirent/ h ' sar- 



cio.' Vide ' Pierium,' lib. v. iEneid. 
et lib. I. Georg. Idetn. 

' Eximiuni] Quod eximitur. Donat. 
ad Hecyr. act. i. sc 1. ' Eximia pe- 
cora dicuntur quae a grege excepta 
sunt ad usus dominorum suorum, ut 
uberius pascantur. Sed proprie exi- 
mii sunt porci majores, qui ad sacri- 
ficandum excepti liberius pascuntur. 
Etenim boves, qui ad lioc lecli sunt, 
egregii dicuntur, et oves lectae.' Vir. 
gil. ' Mactant lectas de rnore biden- 
tes.' Ita et ' porci eximii.' Verum 
non de porcis tantum, sed de quibus- 
libethostiiseximium dici, ex Veratio 
docet Macrob. lib. iii. Sat. cap. 5. 
' Veratius,' inquit, ' in ponlificii» 
quaestionibus docet eximias dictas 
esse hostias, quas ad sacrificium de- 
stinatse cximuntur agrege, vel, quod 
eximia specie, quasi numinibus olfe- 
renda eligantur.' Idem. 

' Exin] Cicer. in Orat. ' Dein eti- 
am saepe et exin, pro deinde et ex- 
inde, dicimus.' Idem. 

* Exinfulabat] Quasi extra infulas 
educebat. Vide ' infula.' Idem. 

" Existimare] Ab cx et (fstimo. /E- 
slimo auteni a Graeco fKrtiJ.w. pretiuni 
statuo, aestimo ; nisi malis esse a 
Graeco ti/uw, et Latino as. Idem. 

* Exitium] Olini exitus: nunc, per- 
nicies, uiors. Gloss. 'exitiuni, iiAc. 



DF, VliRBORUM SIGNIFIC ATIONE LIB. V 



249 



Exodium,"^^ exitum. 

Exoletus/ qui adolescere, id est, crescere desiit. 
Exomides ^ sunt comici vestitus exertis humeris. 
Exoriri, surgere. 

Expapillato,'' brachio exerto ; quod cum fit papilla nudatur. 
Expatare,*' in locum patentera se dare, sive in spatium se 
conferre. 



14 Al. Exodum. 



epoi, 6\eepoy.' Idem. 

y Exodium} Mirnm displicuisse hoc 
doctis viiis, qui pro eo substitiierint 
Exodum. Quani bene, ipsi viderint. 
Meminerant qnippe i^o^ov a Greecis 
dici, non i^6Ziov. At iidem debebant 
contra meniinisse, irp6\oyov a Grascis 
dici, non item irpoK^yiov, ciim tamen 
Pacuvius prologium dixerit. Varro 
Hecatombe irepl evaiwv ' Socrates 
cum in vincnlis publicis esset, et jam 
bibisset Kdvuov in exodium vitJe.' 
Idem 'iws Trore, irepl iipwv ' Vitae cur- 
suni ut agnoscere possem, et quie 
servitutis et libertatis ab origine ad 
exodium adductae.' Idem Ta<j>rj Meviir- 
■nov : * Quod cceperas modo in via 
narrare, ut ad exodiumadducas.' Jo«. 
Scal. 

Exodium'] Viri docti substituunt 
exodum, quod Graece sit e|oSoj. Sed 
meminisse eos oportuit Graecos e^6^Lov 
etiam dixisse. Sic irpoX^yiov et irp^- 
Xoyov, piee6Stov et iieeohov. Exodium, 
exitus, finis, unde Varro, 'ad exo- 
dinm vitam perducere.' Vide No- 
nium. De exodiis fabularum erit 
alias dicendi locus. Dac. 

^ Exoletus^i Glossarius, ' Exoletus, 
inrepaKp.os,Ka\ i^wAtis.' Legendum pu- 
to, Ka\ t^aipos. Idem : ' Exoletus, rpi- 
^aKOS.' Jos. Scal. 

Exoleius'] Vide 'adolesco:' inde 
exoleti dicuntur scorta niascula jam 
adulta. Dac. 



NOT^E 

'^ Exomides] 'E^wiiiSes. Tunicae sic 
dictje, vel, quod ab humeris depende- 
rent, sive, quod humeri exererentur. 
'E|a)/U(5a, eVfl^To KCDjiiiKTjj/jVestem comi- 
cam, vocat etiam Polhix lib. iv. 
Idem etiam inuuit Hesych. sed non 
tantum comicam fuisse certum est. 
Gell. lib, VII. cap. 12. 'Romani pri- 
nio quidem sine tunicis toga sola 
amicti fuerunt, postea substrictas et 
breves tunicas citra humerum desi- 
nentes habebaut : quod genus Graeci 
dicunt exomidas.' Tria autem exo- 
inidum genera fuisse reperio : pri- 
mum fuit earum quae sine manicis 
erant, cum uno tantum foramine quo 
collum exerebant, quae proprie e|t£^t- 
56$ : alterum earum quae duas raa- 
nicas habebant ajU(^i;Lu{(r;^aAo( dictae, 
et ingenuorum tantum propriae : ter- 
tium earum quae unam manicam dun- 
taxat, et dicebantur hepofida-xa\ot, et 
erant servorum. De iiis intelligen- 
dus Sclioi. Aristopli. cumait,e|a)^t5ay 
esse ifx.aTta SovKiko. Ka\ erepofidcTxaKa. 
Vide in an<ptijLd(Txa\os et €T«po/io(rxa- 
\os. Idem. 

b Expapillato'\ Vide ' efFafilato.' 
Idem. 

<= Expatare] Pacuvius, ' Expatant 
se omnes, publiceque se ostendunt.' 
' Expatant se,' id est, expatiantur. 
Hoc vocabulum letinent Vascones, 
qui dicunt s'espata, s'estendre, s'escar-' 
ter. Idem. 



250 



SEXTI POMPEII FESTI 



Expectorat/ ex pectore ejicit. 

Expergitus,* ab alio excitatus ; quem solemus dicere ex- 

pergefactum. 
Experitos/ imperitos. 
Experrectus, a corrigendo se »^ ^ vocatus ; quod fere faci- 

mus recentes a somno. Experrectus est, qui per se vi- 

gilare coepit. 
Explenunt,'' explent. 
Explorare * antiquos pro exclamare usos, sed postea pro- 



15 ' Pro corrigendo se, videtur legendiim, a porrigendo se.' Fiilv. Ursin. 
Ita et Dac. 



NOT;E 



"* Expectorat] Pacuvitis in Epigo- 
no: ' Eloquere proprie ac pavorem 
hunc meum expectora.' Hoc ver- 
bum damnare videtur Quintilian. lib. 
vm. cap. 3. * At veteres/ inquit, ' ne 
expectorat quidem timuerunt.' Mo- 
destius tamen Cicero m. de Orat. 
' Novantur auteni verba, quae, ab eo, 
qui dicit, ipso gignuntur, ac fiunt vel 
coDJungendis verbis, uthsec : 

Tunc pavor sapientiam mihi om- 
nem exanimato expectorat, 

Num vis hujus me versutiloquas 
malicias. 
Videtis enim et ' versutiloqnas' et 
'expectorat' ex conjunctione facta 
esse verba, non nata.' Inde Giossse : 
' Expectoro, dirofTTfpfifft).' Idem. 

« Expergitus] Inter expergilus et 
experrectus hoc discrimen Festus sta- 
tuit, nt ille sit, qui ab aliis excitatur, 
hir, qui per se vigilat. Aiiter tanien 
Oiomedes lib. i. ' Expergitus,' in- 
qnit, 'qui satiatus somno sponte vi- 
gilat ; unde et Lucilius ait: ' Ergo Et 
somno pueros cum mane expigitu' 
clamo.' Experrectus antemaquiete 
impeditus : uude Sallustius : ' inter- 
dum somno experrectus tumultum 
facere.' Expergefactus porro est, 
qui per aliimi bomno excitatur.' Ego 
vero crediderim hacc tria eadem essc. 



ueque diflFerre : experrectus, ab exper- 
rego, unde per syncopen factum cx- 
pergo ; expergitus ab expergo, exper- 
giscor ; expergefactus ab expergefio. 
Vide infra. Idem. 

^ Experitos] Expers, a ' periri, ' 
quod est, conari, discere, est ' pf ri- 
tus.' Inde ' experiri,' * experitus,' 
qui et ' expertus :' infra ' expreta,' 
' expertia,' et ' expers.' Glossari- 
nm : ' expers, &Trttpos koI i/xitapos,' i. 
e. Doctus et ignarus. Et infra : 'ex- 
pertes, ignari.' Vides cxpmfura esse 
expertem. Nam ex modo privativum, 
modo intensivum, ut e, in, ifc. Idem. 

e Experrectus, a corrigendo se] Lege 
a porrigendo se, ut notarunt viri docti. 
Hic autem porrigere est pro perregere, 
unde pergere. Vide supra 'expergi- 
tus.' Exporrigere autem, unde per 
syncopen exporgere, non aporro agere, 
ut infra Festiis, sed a per et rego, 
probat praeteritum porrexi. Idem. 

'' Explenuntl Ut 'redinunt,' pro 
'redennt.' F leo autem, unde ' im- 
pleo,' ' expleo,' ' compleo,' ' repleo,' 
a ir\fos, ' plenus.' Idem. 

Explorare] Vide ' endoplorato,' 
et ' ploiare.' Inde explorare, inqui- 
rere, tcntare. Et explorator, qiii intcr 
hosle» versatur, et ex riimorc eorum 
secreta cognoscit, suisque renuntiat. 



DE VERBORUM SIGNIFICATiONE LIB. V. 251 

spicere, et certum cognoscere coepit significare : itaque 

speculator ab exploratore hoc distat, quod speculator 

hostilia silentio perspicit, explorator pacata clamore 

cognoscit. 
Exporgere,'' porro agere, exporrigere. 
Expreta"^ ' antiqui dicebant, quasi expertia habita. 
Exrogare ^" est, ex lege vetere aliquid eximere per novam 

legem. 
Exta" dicta, quod ea Diis prosecentur, quae maxime ex- 

tant, eminentque. 
Externus ° est alienae '7 terra^. 
Exterraneus p ex alia terra. Exterraneus '* quoque '^ dici- 

tur et qui ante tempus natus, vel potius ejectus est : dic- 

tus autem exterraneus quod eum mater exterrita alvo 

ejecit. 
Extimum ' extremum significat, ita ut intimo sit contra- 

rium. 



16 Quidam Experta, et mox experitia ; nihil miitandnm monet Dac— IT 

Alienus V. c. Alius conj. vir doct. in raarg. ed. Scal.— 18 Alii hic et infra 
exterricineus, Vide Not. inf. 

NOT/E 

Et differt ab speculatore, qui ante <> Externusi] Ah exter, exteruSy unde 

exercitumspecnlandi gratiamittitur: externus. Idem. 

hicmunere beliihonestofungitur.iile p Exterraneus] Frustraest Festus, 

saepius capitis pcenas hiit. Arrius qui a terra, et praeposit. ex, exterra- 

Menander de re militari i. ' Explo- neum dictum putat. Nam est ab ex- 

ralores, quisecretanuntiaverunthos- tra, pro quo prius dicebant ex<era. 

tibus, proditores sunt, et capitis poe- Ita exterraneus, qui postea extraneus. 

nas luunt.' Idem. Idem. 

^ Exporgere] Vide < experrectus.' i Exterraneus quoqne] Hic \ocns sic 

Jdem. melius in quibnsdam codd. conceptus 

' Expreta] Nihil mutandum. Ex- est: Exterricineus quoque dicitur qui 

preta transposita litera pro experta, ante iempus nntus, vel potius ejectus est. 

id e&t, experita. ' Experiri,' ' expe- Dictusautemexterricineusquodeumma' 

ritus,' ' expers.' Vide supra 'expe- ter exterritaalvodejecit. Ab exterren- 

ritus.' Idem. do, exterricineus dictus, quem exterri- 

" Exrogare] Vide * Derogare.' ta mater ejecit. Graeci vocant 6KTpa». 

Jdem. h°; et i^dnP^wfia. Et differt ab eo, 

■> Exta] Quasi exsecta ab exsecando, qnem GraBCi vocant ^Ait^^^tji/w, qui 

et non ab extando, ut putat Festus. ante exactos menses natiis est, ut 

Inde extar in Glossario, oHa ubi exta apud Poetas Eurystheus. Idem. 

coquebantur. Idem. ' Extimum] ' Extimum promonto» 



252 



FESTI DE VERK. SIGNIF. LIB. V. 



Extrarium' ab extraneo sic distinguitur : extrarius est, qui 
extra focum, sacraraentum, jusque sit:'9 extraneus ex 
altera terra, quasi exterraneus. 

Exugentes,*° * exprimentes. 

Exuvia^ " ab exuendo dictae. 



19 Legendmn censet Scal. extra focum, sacra, jusque sil. Dac. monet, qui 
extrafocum,sacra/amili(ejusquesit. — 20 Alii Exurguentis. 



NOT^ 



rium.' Plin. Idem. 

» Extrarium] Legendum censeo, 
extra focum, sacra,jusque sit : intelli- 
git sacra familix, aut potius gentis. 
Sui haeredes sunt in sacris patris fa- 
milis. Jos. Scal. 

Extrarium'] Extrarius et extraneus 
nnllo modo differunt. Sic * proleta- 
rius ' et ' proletaneus ' dicehant, 
* prxsentarius' et • prasentaneus,' 
' vicarius' et ' vicaneus,' et simiiia. 
Sic extrarius et extraneus haeres, qui 
nuUo cognationis vinculo testatori 
jungitnr. Infra legenduni, qui extra 



focum, sacra familia; jusque sit. Ex- 
trariis opponuntur sui haeredes qui 
sunt in sacris patris farailia'. Dac. 

' Exugentes] Glossarium : ' Exu- 
git, iKimri^fi.' Jos. Scal. 

Exugentes'] Exugo, pro exstigo, de- 
perdita litera S. Vide ' exercirent,' 
et ' exiiica.' Verbo exugere sappe 
utitur Plautus. Dac. 

>' Exurice] Vide ' exdutae.' Exu- 
vicE dictae quaecunique exuuntur, im- 
mo et alia eliam, ut, ' exuviae Deo- 
rum,' infra in voce ' tensa.' /</m, 



SEX. POMPEII FESTI 



DE 



VERBORUM SIGNIFICATIONE 
LIBER VI. 



Fabam * nec tangere nec norainaie Diali flamini licet, quod 
ea putatur ad raortuos pertinere. Nam et lemuralibus 
jacitur larvis, et pareutalibus adhibetur sacrificiis, et in 
flore ejus luctus literae apparere videntur. 

Fabiani " et Quintiliani appellabantur Luperci a Fabio et 
Quintilio praepositis suis. 



NOTyE 



» Fabam] Vide Gelliiim lib. x.cap. 
15. Defabisquaslemuribusjaciebant 
in eorum sacris, Varro de vita Pop. 
Rom. lib. I. * Quibus temporibus in 
sacris fabam jactant noctu, ac dicunt 
86 lemures domo extra januam ejice- 
re.' Ritum aperte docet Ovid. lib. 
V. Fast. ' llle memor veteris ritus, 
timidusque Deorum Surgit : liabent 
gemini vincula nulla pedes : Signa- 
que dat digitis medio cum poliice 
junctis, Occurrat tacito ne levis um- 
bra sibi : Terque manus piiras fonta- 
na perluit nnda : Vertitur, et nistras 
accipit ore fabas. Aversusque jacit: 
sed dum jacit, heec ego mitto, His. 
inqnit, redimo meque meosque fabis. 
Hoc novies dicit, nec respicit : um- 
bra putatur Coliigere, et nullo terga 
vidente sequi.' Hunc morem si ego 



hodieqiie alicubi observari moneo, 
nescio an plures sim habiturus, qui 
facile fidem adhibeant; atqui certura 
est.iilud idem etiam nuncin Vasconia 
pueros factitare, qui cum iarvas ilias 
leniurales expavent, fabas aliaque 
legumina per cubicula sua dissemi- 
nant, et ita opinantur se eas e cubi- 
cu!o fugare, et extra domum ejicere. 
Dac. 

t> Fabiani] Vide ' Quintia prata.' 
Ant. Aug. 

Fabiani et Quintiliani] Fabiani Re- 
mi socii, Romuli Quintil. Ovid. ir. 
Fast. • Dicta facit, Fabiique simul : 
venit irritus illuc Romulus, et men- 
sas ossaque nuda videt. Risit et in- 
doliiit, Fabios potuisse Remumque 
Vincere, Quintilios non potuisse 
suos.' His postea a C. Czesare ad- 



254 



SEXTl POMPEII FESTI 



Facem "^ in nuptiis in honorem Cereris praeferebant, aqua- 

que aspergebatur ' nova nupta : sive ut casta puraque 

ad virum veniret ; sive ut ignem atque aquam cum viro 

communicaret. 
Faces*^ antiqui dicebant, ut fides. 
Facessere * significat interdum facere, ut est, Jussa faces- 

sunt: interdum vero pro abire ponitur. Pacuvius:'^ Fa- 

cessite omnes hinc, id est, abite. 
Factio et factiosus ^ initio honesta vocabula erant : unde 

adhuc factiones histrionum et quadrigariorum dicuntur. 

Modo autem nomine factionis seditio et arma vocantur. 



Ed. Scal. spargebatur. 



NOTiE 



dita tertia sodalita$, neinpe Julio- 
nini, Dio lib. xliv. Idem. 

= Facem] Catiill. ' viden' ut faces 
Splendidas quatinnt oomas ?' Ideo 
autem faces, quia per noctem tantum 
nova nnpta ad raaritum ducebatur, 
nt ait Plutarch. qni quinque ferri so- 
litas fuisse docet in Quiest. Rom. 
quaest. ir. Illum vide, vide et infra 
' Patrimi ' et * Rapi.* Aqua etiani 
aspergebatur nova nupta. Varr. lib. 
IV. de L. L. ' Igitur causa nascendi 
duplex aqua et ignis : ideo ea in nup- 
tiis in limine adhibentur.' Idem apud 
Servium iv. /Eneid. ' Aqua et igni 
mariti uxores accipiebant,nnde et ho- 
die faces praelucent, et aqua petita de 
puro fonte per puerum felicissimum, 
vel puellam quaB interest nuptiis, de 
qua solebant nubentibus pedes la- 
vare.' Vide Plutarch. loco supra 
laudato. quaest. i. Vide supra 'aqua.' 
Idem. 

•^ Facea] In nominandi casu prius 
dicebant /acf«, quod nunc/ax. Idem. 

^ Facessere] Pacuv. in Teucro apv.d 
Nonium : ' Facessite omnes hiiic, pa- 
rumper tu mane.' Ant. Av,g. 

Facessere] A facio, facesso, ut e 
* capio,' ' rapesso.' Facesso duo sig- 



niticat, facio, et retrocedo. Donat. 
ad illud Terentii Phorm. act, iv. sc. 
3. ' Hjpc hinc facessat.' ' Pro hinc 
se faciat,' inquit, ' id est, abeat, nt 
huc se fariat, huc accedal «ignificat.' 
Item, 'Facessat, pro cedat, alias fa- 
ciat. Ergo duas res significat hoc 
unum verbum. An ' liinc facessat,' 
provcrbialiter,qua8ihincfaciat. Plau- 
tus : ' Argentum hinc facile.' Huc 
te fac dicitur, pro luic accede.' Dac. 

^ Pacuvius] Hunc Pacuvii lociim 
adducit Nonius e Teucro : ' Faces- 
site binc omnes, parumper tu mane.' 
Idem. 

e Factio et factiosus] Initio factio- 
nes proprie divitum ct nobilioruni or- 
dines dicebantur, et factiusi nobiles 
et opulenti. Plautus Cistellaria, act. 
II. sc. 1. ' Neque nos factione tanta, 
quanta tu,sumus.' Et in Aulular. ' Is- 
tas magnas factionc!<, animos, dotes, 
dapsiles.' Iude in Gloss. /ucf io ex- 
poniJnr rdy/xa, id est, ordo. Inde his- 
triones et quadrigarii in factiones, 
hoc est, in ordines divisi. At postea 
factio in malam partein sumi t-oepta 
est, nempe pro conspiratione et con- 
sensu pessimorum hominuni, et ils 
nnnc semper. Idem. 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONK LIB. VI 



255 



Facul '' antiqui dicebant, et faculter, pro facile : unde facul- 

tas et difficultas videntur dicta. Scd postea' facilitas 

morum facta est, facultas rerum. 
Fagutal ^ sacellum Jovis, in quo fuit fagus arbor, quse Jovi 

sacra habebatur. 
Falae ' dictae ab altitudine, a falando,* quod apud Etruscos 

significat coelum. 
Falarica,'" genus teli, missile, quo utuntur ex falis, id est, 

ex locis exstructis dimicantes. 
Falcones " dicuntur, quorum digiti pollices in pedibus intro 

sunt curvati, a similitudine falcis. 
Faleri," oppidum a sale dictum.' 



2 AWi/anlado.—i ' Afale dictum I. m. habet pro a sale.' Fiilv. Ursin. 



NOTiE 



■» Facul] Afranins: ' Hand facul 
foemina invenietur bona.' Vide No- 
nium. Ide7n. 

' Sed postea] Ait facultatem de re- 
bus sive opibns dici, facilitatem ad 
animnm pertinere. Sic fere Cornel. 
Fronto, ' Facultas,' inquit, • locu- 
pletis, facilitas artificis est. Itaque 
dives facultatem liabet multa vel 
emendi, vel redimendi; artifex ope- 
ra perficiendi facilitatem.' Idem. 

'^ FagutaQ Varro lib. iv. de L. L. 
' Et Fagutal a fago: nnde etiam 
quod ibi sacellum, Jovis Fagutalis.' 
Idem. 

' Falce'] Proprie turres ligneze mi- 
litares, unde tela mittebantur, quae 
ideo falarica dicta. Vide infra. Fuke 
autem ab Hetrusco phalando sive pha- 
lanto, quod coeluni notat. ^aKavTov 
Graecum est, a (paXhs forsan, albus, 
nitens. Sed potius falce a Grseco 
<pi\ai, nt Graeci dicebant montes, al- 
titudines, arces. Hesych. ^oAai, oprjy 
o-Koirtot, montes, arces ; et inde (pi- 
Xavrov, coeluin apud Hetruscos, quod 
altum. Inde palatium, id est, arr. 
Inde etiam falere apud Varronem, 



saxa pilea ad onus peristylii sustinen- 
dum. Ei <pd\at Saxones sive Germa- 
ni vocabuluin retinent fales,sivefels, 
rupes. Idem. 

•" Falarical Ennius : ' Quse valido 
venit contorta falarica missu.' Fala- 
rica a falis. Idem Nonius et Servius. 
Alii a <pa\h5, splendidus, quod ea tela 
splendeant ob ferratam cuspidem, 
vel potins ob flamniam : nam falari- 
cis rircuniligabatur materia e pice, 
sulphure, et stupa. Sed prins etymon 
certum est. Ut supra. Idem. 

" Falcones] Glossarinm : ' Falco- 
nes, AtiKTiiXot iroBcov (<rw fiKeirovres.' 
'Digiti pedum intro aspicientes.' Et 
Isidorus in Gloss. ' Falcones, qui 
pollices pedis intra curvos habent.' 
Similiter Graeci SpeTraviaSeis dicunt, a 
Sptiravov, falx. Idem. 

° Faleri] A sale, quod apud eos sal 
fieret, prius Halerii dicti. Sed magis 
placet ab Haleso conditore, unde et 
Falisci. Qvid. lib. iv. Fast. ' Vene- 
rat Atrides fatis agitatus Halesus, 
A quo se dictam tena Falisca putat.' 
Idem. 



256 



SEXTI POMPEII FESTI 



Falsius, et Falsior,'' cum rationabiliter dici possint, non ta- 

men sunt in consuetudine. 
Faraa ^» a fando dicta : sic apud Graicos, (p)j/x.>] «tto t^; (^x- 

(TBCtig. 

Famelicosam + ' terram, terram palustrem vocabant. 

Famella, diminutivum a fama. 

Familia antea^ ' in liberis hominibus dicebatur, quorum dux 
et princeps generis vocabatur pater, et mater familiae.*^ 
Unde familiaj nobilium Pompiliorum, Valeriorum, Cor- 
neliorum, et familiares ex eadem familia : postea hoc no- 
mine etiam famuli appellari coeperunt, permutata I cura 
V litera. 

Familiaris ' Romanus, privatus Romaims. 

Famino," dicito. 



4 AI. Familicosum vel Famicosam.—5 Quaedam edd. Familia aurea.—G Qui- 
dam libri familias. 



NOT/E 



P Falsius et Falsior] Vox ratiotiabi- 
liter est Pauli ; qua etiam alii infe- 
I ioris notae Grammatici utuntur. Vo- 
luit dicere avaK^yus. Jos. Scal. 

1 Fama] A Dorico ^xi/iio pro (piii^V) 
quod a (pvH-i- Istud a <paw, unde La- 
tinum fari. Dac. 

•■ Fainelicosum] Id est, aridam. 
Gloss. ' Famelicus, MnS^ripos.' * Fa- 
melice, Mfio^fipws.' Idem. 

« Familia antea] Quapdam editiones 
liabent Familia aurea ; qua re motus 
Jo. Meursius, Pliiiologici auctarii 
cap. 11. existimavit ' servos' simpli- 
citer ' familiam,' at ' ingenuos,' ' fa- 
miliam auream ' appellari. Qnod 
probari non potest, et certum est 
Festum scripsisse, Familia antea, ut 
in antiqua Mediolanensi. Id probat 
antithesis, ' Familia antea in liberis, 
&c. Postea hoc nomine.' Famiiia 
est cuetus hominum, a Graero d/xiAia, 
et ita proprie antea dicebatur scries 
homiuum ejusdrni gencris^qui singuli 



familiares dicebantur, ubi nofnn» 
dum familiam Festuni dixisse, quae 
proprie gens est. Sic apud Liviuni 
lib. II. de Fabiis: ' Ibant unius fanii- 
liaj duces.' Inde postea /ami/ia ad 
servos et gladiatores traiislatum, et 
familicE servorum et gladiatornm coe- 
tns dicti sunt. Cicero ' giadiatorum 
familias.' Apul.apolog. ' Quindecim 
liberi homines populus est, totidem 
servi familia, totidem vincti ergastu- 
Inm.' Inde etiam servi dicti sunt fa- 
muli. Tanien infra Festus a se ipso 
dissentit, aitque familiam esse ab 
Osco famcl sive famul, id est servus, 
Vide ' famuli,' et ibi notata. Idem. 

' Familiaris] Ejusdem familiae. Id. 

" Famino] Cato, cap. 141. • Janum 
Jovemque vino prece famino, sic di- 
cito.' Et alibi, ' hoc vino prasfami- 
no.' Unde Lexicorum Sarcinatores 
ridicule vinum praefaminum dici pu- 
tarunt. Idcm. 



DE VERBORUM SIGNIFICATION fi LIB. VI. 



257 



Famuletium'' dicebatur, quod nnnc servitium. 

Famuli origo ^ ab Oscis dependet, apud quos scrvus famel 

nominabatur, unde et familia vocata. 
Fana/ quod fando consecrantur. 
Fanatica ^ dicitur arbor fulmine icta. 
Fanum a Fano ^ ^ dictum ; sive a fando ; quod dum ponti- 

fex dedicat, certa verba fatur. 
Farfenum,^ ^ virgulti genus. 



7 ' Fanum a Fauno. Ila 1. ni. pro a fano.' Fulv. Ursin. et ita lc!;enduia 
dicit Dac— 8 Quidam libri Farcenum vel Frasenum. Vid. Not. infra. 



NOT/E 



" Famuklium] Pro /amulitium. Var- 
ro: ' Apud ignavum dominum dnro 
famulitio astrictus.' ' Famulatum ' 
vocat Cicero. ' Famnlitatem,' Ac- 
cius et Pacuvius apud Nonium. 
Idem. 

1 Famuli origol A Famel. Osca 
voce famul, famulus ; sed Latinum 
esse, non Oscum,/a»j«/Mm puto. Ut 
et supra Festus in ' Familia,' pro /a- 
mulo dictum posiea famul. Ut ' pa' 
pro ' parte;' ' do ' pro ' domo' et 
similia. Quae sequuntur, unde et fa- 
milia vocata, si Festi sunt, levitatis et 
inconstantiaa Festum arguunt, qui in 
familia his pontraria scripsit. Nempe 
famulum dici a fumilia, i mutato iu w, 
quod veruni est. Nani si a famel es- 
set familia, velim hic niihi respon- 
deant qiii Festum sequuntur, qui fie- 
ri potuit ut antea familia honeste de 
ingenuis hominibus diceretur. Idem. 

^ Fana] Vide ' fanum.' Idem. 

* Fanalica] Fanatici proprie dice- 
bantur qui divino furore correpti, 
qui Dumine afflati erant. Inde ' fa- 
natica arbor' quae fulmine afflata : 
sed fanatici etiam dicebantur sacro- 
rum ministri. Optimum Qlossari- 
um, ' Fanaticus, iipariKhs, UpoSovKos.' 



In veteri lapide extra Romam : * Q. 
Coelio Apolliuari fanatico de aede 
Bellonap.' Idem. 

b Fanum a Fanol Lege ut in vet. 
lib. Fanum a Fauno. A Faunis fana 
dicta Veteres putabant, quod illis pri- 
nuim templa sint consecrata. Cor- 
nelius Fronto : ' Faniim Fauno con- 
secratum.' Alii fana a fando, Quod 
in iis consecrandis pontifex certa ver- 
ba fatur. Vel potius ut Varro lib. v. 
de L. L. qnod pontifex in sacrando 
fatus est finem ; hinc (a fando) ' fana 
noniinata,' inquit, 'quod pontifices in 
sacranio fati sunt finem.' Sed maxi- 
me placet sententia Vossii, qui putat 
fanum esse eo, quod id Greeci simili- 
ter vahy vocent. Nempe per transpo- 
sitionem fuerit ayov, sed spiritus abit 
sapius in /. Id probanl ipsamet 
Festi verba e lib.viii. ' Hanula, par- 
va delubra quasi fanula.' Ergo ex 
obliquo avhv fanum, unde hanulum, 
postea fanulum, ut ' hostis,' ' fostis,' 
' holiis,' ' folus,' et similia. Idem. 

c FarfenvmJ Videtur legisse in 
Plauti Milite: ' eo praesternebant fo- 
lia Farfani,' vel 'Farfeni.' Jos. Scal. 

Farfenmn] Scripserat Festus Far- 
ferum. Nisi dicas r abiisse in n. Far- 



Dclpli. el Var. Clas. 



Pomp. Fesl. 



?58 



SEXTI POMFKII FESTI 



Farrago '^ appellatur id, qiiod ex pluribus satis pabuli cau- 

sa datur jumenlis. 
Farreum/ gemis libi ex farre factura. 
Fartores/ nomenclatores, qui clam velut infarcirent iiomina 

salutatorum in aurera candidati. 
Fascinum et fas,s a fando nominautur. 
Fastigium,'' aedificii summum. 



NOT.E 



ferus, autem pro farfarus: qnod fliivii 
iu Sabinis, de qiio Servius vii. iEn. 
ct lierbae nomen est. Fiiivio nomcn 
a/ni/arsive pharphar Syri?e fliivio. Et 
a fliivio berba nomen accepit, quod 
juxta eum nasceretur. Qua- fuit sen- 
tentia Vossii. Farfari liorbae menii- 
nit Plaut. Pcenul. act. ii. ' Viscum 
legioui dedi Fundasque, eo prapsfer- 
nebant folia farferi.' Et Apuleius : 
' Folia sunt farfari et niigae merae.' 
Farfarus est tiissilago nostra, popu- 
lago, uiigiila caballina. Dac. 

•* Farriigo] Quod ex multis satis, iit 
hordeo, vicia, et leguminibus fit pa- 
buli causa. Varr. iib. i. de Re Kust. 
cap. 31. ' Contra ex segete, ubi sata 
admixla, ordeum, et vicia, et legu- 
niina, pabuli ransa viridia, qiiod fnr 
ferro caesa, farraeo dicta, aut nisi 
quod primuni in farracia segete seri 
ccep\um.' Gloss. ' farva^o, ypdarts,' 
i. gramen semiviride. Vidc Plinium. 
Idem. 

« Farreuni] Quod in niiptiis fiebat, 
uude iiata vorabnla 'confarreatio' et 
' ditfarrcatio.' Plin. I. xviii. cap. 3. 
' Qiiin et in sacris nibil religiosiiis 
confarreationis vinculo erat : novae- 
que nuptae farreum praferebant.' 
Idem. 

^ Farlores'] Candidati, id est, qui 
Magistratum aliqueni petebant, sum- 
Dia ope nitebantur nt sibi complu- 
rium stiidia conciiiarent, idenqiie 
summo mane solebant doini inanibu- 
lare, et salutatoribus sui copiam fa< 



cere, qiiorum singulos nomine pro- 
prio compellabant. Veruin, cnm in 
tanta saldtautiuin turba fieri non pos- 
sct, iit a-qiie omnes coBniti essent, 
hiiic rei niinistrum babuere pFaeposi- 
tnm, ut accedentium nomina dicta- 
ret, qiii inde nommdator, vel monitor, 
\e\fartor dictus est. Idem. 

s Fascinum et fas] Fas quidem a 
fando, quod quasi fafum sit a Diis et 
Sacerdotibus. Sic ' jiis' a ' jubendo:' 
sedquomodo/ascJii»</H a/«ndo? an quia 
/»ig^!<a q II oque fievetfascinatio, nt apud 
Catul. ' Qiiae nec pernuinerare curiosi 
Possiiit, nec niaia fascinare lingiia.'" 
Haec sunt niigae. Fascinum, ut optime 
Cloatius Veriisapud Gellium lib. xvi. 
cap. 12. a Grtcco ^dcKavov, et fasci- 
nare a ^acTKalvuv, ensorcekr, enchanler. 
Ad fascinum averiendum omnia tur- 
pia Veteics adbibebant, sic veretri 
figiuam de collo piieris siispende- 
bant, in ^rcniiiim suiim despuebant, 
de quiiius alibi. Idem. 

'' Fastigium] In Glossario : ' Fasti- 
diiini, A.eTa>;ua.' Lege, Fnsiigium, at- 
Tta/xa. Ita soepe Vitriiviiis ex Ctesi- 
bio, et aliis : et ' afTwais, Fasligiatio.' 
Jos. Scal. 

Fastiginm] Graci vocant ai-rufia, 
quod aquilae volantis speciem reprae- 
sentaret. Gioss.' Fastigium, atTcu/ia.' 
de hoc ila Galenus : 'AdrufjLd fori rb 
els vipos avaTirafjLevov rrjs uporpris &crvfp 
rplyuvov, id est, * Fastigiuni est tecti 
pars in altitudiuem elevata quasi tri- 
angulum.' Inde et fastigiutn, ' tricho* 



DK VERBORUM SIGNIFICATIONE Ll B. VI. 



259 



Fastis diebus jucunda' fari licebat;^ nefastis quaedam non 

fari licebat. 
Fastorum ^ libri appellantur, in quibus totius anni fit de- 

scriptio. Fasti enim dies festi '° sunt. 
Fatantur,' multa fantur. 
Faventia "" bonam ominationem significat. Nam praeconcs 



9 Lepit Scal. Fustis diehus jus fari Ucebat : nefastis non fari licchat . Dac. 
Fastis diehus jura qucndam fari^ ^c. V. c. jura Vir qnidaiii doct. iii marg. 
F.d.Sca\. juridica,— 10 Qiiidaui conjiciunt /«H(it. Vide Notas. 



ron ' dictiim : Tplx<epov et rpiyuvov 
idem. Vide Salmas. in Fescennino 
Nigro Spaitiani. Dac. 

' Fastis diebus jucunda'] Lego : Fas- 
tis diebusjura qucedam fari, Sfc, Varro 
lib. V. de L. L. ' Fasti dies, qnibus 
certa verba legitima sine piaculo pree- 
toribus licet fari. Ab lioc nefasti 
dies, qiiibus diebns ea fari jus non 
est, et si fati sunt, piaciilum faciunt.' 
Ovid. I. Fast. ' IUe nefastus erit, per 
qnem tria verba silentur, Fastus erit 
per quem lege licebit agi.' Tria ver- 
ba siint, 'do,' ' dico,' ' addioo :' quil)us 
tota jurisdictio continetur. Idem. 

^ Fastorutn] Fasti enim dies festi 
snnt. Hoc falsnm est : sunt enim 
fasti dies, qnibus fari licet prastori 
juiidica verba. Vario, Ovid. Ma- 
crob. ab his diebus Fastornm libri 
appellantur, quibiis eos dies cognos- 
cimus,et translaticie fastos consiilum 
appellamus, quibus Consules singu- 
lorum annorum contineutur. Ant. 
Aug. 

Fastoruin'] Eleganter veteres GraR- 
ci, ' Fastus, T]fj.fpo\6yiov.' et fastus in 
quarta declinatione, de quo qneestio 
apnd vcteres Grammaticos,super ilio 
Lucani : ' Nec nieus Eudoxi vincetur 
fastibns annus.' Ex quibiis licetcon- 
jicere antiquitatem ejus Giossarii, et 
quantum fidem ejus sequi debeamus. 
Ego alioqui inveni diios versiculos 
larabos in litera R, qni videntnr de- 



NOT^ 

dicationis loco esse : Toiovro Swpov rf 
iro(py yepovffia "Titotox inrdpxoov irpoff- 
(pfpoo ^iA6^ivos. ^'idetiir fiiisse is Phi- 
loxenus, qiii temporibus Jiisliniani 
Consul fnit cum Probo. Porro veiba 
ultima, Fasii enim dies festi sunt, ne 
Pauli qtiidem sunt. Sed ad sacrifi- 
culorum Kalendaria, unde profecta 
sunt, ea reiuittimus, atqiie adeo fla- 
gris ablegamiis. Jos. Scal. 

Fiistorum libri] Ut Fasti Ovidiani. 
Fasti a diebns fastis, qui in iis refe- 
runtur, ut et nefasfi, sed cum plures 
fasti, a potiori nonien sortiuntur ; 
quae leguntur in fine : Fasti enim dies 
festi sunt : Pauli esse putavit Voss. 
At Scaliger ne Panli quidem esse, 
eaque flagris ablef^at. Ego vero Festi 
esse existimo, sed leviter deformata: 
lego : Fastis enim dies fasii insunt : 
vei, si malis : Fastis enim dies fasti 
scripti su7it. Dac. 

' Fatanlur] Apud Sallustium tanien 
fatatum est fatis decretuni, Idem. 

■^ Faveutia] Boiia omiiiatio ; ' Faus- 
tuni,' bene ominatum. Nam favere 
est bona et bcne ominata fari ; Grae- 
cis ev(prifj.e7v, Et nt apud Latinos iu 
sacris prspco Favere populum jubebat, 
sic apud Gr*cos in sacris claniabat 
€v(pr]nia ^ffTu, ' Sil faventia.' Sa^pe 
apud Aristophanem, et ab hac faven- 
tiiim attentione bonaqiie ominatione 
favere pro silere dirtum est, et ad alia 
etiam translatum. Idem. 



260 



SEXTI POMPEII FESTI 



clamantes, populum sacrificiis favere jubebant. Favere 
enim est bona fari : at " veteres poetae pro silere usi 
sunt favere. 

Favi, a favendo. 

Favissae ° locum sic appellabant, in quo erat aqua inclusa 



II Quidam libri ac. 



NOTyE 



n FavisscB] Vide Gell. lib. ii. cap. 
10. Ant. Aug. 

Favissa'] Non e^t duhiuin, quin 
Graeci vocarint 6ri(Tavpovs ea ioca. 
Plutarciius in Philopcemene : ov /xV 
a\\a KOjxiffavres avrhv els rhv KaKov/ie- 
vov Onffavphv, oiKTOfia KardytLov, ovre 
wev/ua \ajxfiavov, ovre ^ws e|a)6ei', ovre 
Bvpas exov, o\Xa ixeya\ui \i6cj) ■irepiayo- 
fxtvq) KaraK\ei6iJ.evov, ivravBa KarfOevro. 
Livius cum acciperet haec ab eodem 
auctore, ex quo hausit postea Phi- 
tarchus, ita reddidit de eadem re lo- 
quens iib. xxxix. ' Admonent deinde 
qnidam, esse thesauruni pubhcumsiib 
terra, saxo quadrato septum : eo vinc- 
tus demittitur: et saxnm ingens, quo 
operitur machina, supcrimpositnm 
est.' In quo annotandum, eleganter 
ab ipso Livio rhv Trepiaydixevov \i6ov 
verti saxum, quo operitur niachina, 
hoc est, molainferior, quam 'metain' 
vocat Paulus Jurisconsultus. Intel- 
ligit ergo Catillum, ut idern Pauhis 
vocat: hoc est, superiorem molam. 
Machina eniin signiticat molani apud 
Veteres. Unde Ausonius dixit ' Ma- 
chinale pondus,' pro mola. Hinc Ita- 
licum viilgiis Machinare, pro niolere. 
Saiie ncque Plutarchus sine Livio : 
neque iile sine Plutarclio exponi po- 
tuerat. Porro et Varro ' thesaurum' 
pro eadeni re dixit lib. de Latinoser- 
mone vi. ' Sed quod Delphis in aede 
foraraen ad latus est quoddam the- 
sauri specie,' qiiod Greeci oixtpaXhv 
dixerunl. ' Thesauri specie,' hoc est, 



ad modum iilarum Favissarum, quod 
Graeci driffo.vpovs vocant. Non tamen 
ignoro aliter olim a nobis eum locum 
expositum. Sed eleganter Naevius 
in siio Epitaphio Orcivum thesaurum 
ab ea translatione dixit : ' Itaque 
postqnam est orcivo traditus thesau- 
ro.' Jos. Scal. 

Favissa-] Cisternae templi ail aquam 
recipiendam, ab antiquo /avio pro 
foveo, vel fodio. Et ha?c prima fuit 
hujns vocis notio. Postea ob simili- 
tudinem. /(UJss« dictffsunt cellae sub- 
terranese in templis ubi reponi sole- 
bant res sacrae vetustate rollapsa.^. 
Varro apud Gellium lib. ii. cap. 10. 
' Favissas esse cellas quasdani et cis- 
teruas, quae in area sub terra essent, 
ubi repoui solerent sigua vetera,quaj 
ex eo templo collapsa essent, et alia 
quaedam religiosa donariis consecra- 
tis.' Has favissas Grseci vocant Sr;- 
aavpovs, ut ex Valerio Sorano idem 
Varro apud Gellinm ibidem. Unde 
in GIoss. ' Favissa», 6r}ffo.vpoi.' Vide 
Liv. lib. XXXIX. et Phitarch. in Phi- 
lopocmene. lude eleganter Naevius 
in suo epilaphio orcivnm thesaurum 
de inferis dixit : ' Itaqne postquam 
est orcivo traditus thesaiiro.' Et En- 
nius in Iphigen. ' Acherontem obibo 
ubi mortis thesauri objacent.' Neque 
tanien/urisso; dictEe aflavissee, demta 
/ litera, quod in eas non rude aes ar- 
gentumque, sed flata signataque pe- 
cunia conderetur, ut idem Valeriu» 
Soranus existiinavit. Nam si ita es- 



DE VKRUORllM SIGNIFIGATION K LIB. VI. 



261 



circa terapla. Sunt autem qui putant favissas esse in 
Capitolio cellis cisternisque sirailes, ubi reponi erant 
solita ea, quae in templo vctustate erant facta inutilia. 

Faustulum° porcellum, feturam porcorum. 

Februariusp mensis dictus, quod tum, id est, extremo 
mense anni populus februaretur, id est, lustraretur, ac 
purgaretur : vel a Junone februata, quam alii februalem, 
Romani februlira vocant: quod ipsi eo raense sacra fie- 
bant, ejusque feriae erant lupercalia, quo die mulieres 
februabantur a lupercis amiculo Junonis, id est, pelle ca- 
prina : quam ob causam is quoque dies februatus appel- 
labatur. Qua^cumque denique purgamenti causa in qui- 
busque sacrificiis adhibentur, februa appellantur. Id vero, 
quod purgatur, dicitur februatum. 



NOT.E 



set, prima in /avissa piodiiceretur, 
qHaiiicorripuitCapsarScaliger: 'QuaB 
possunt de Socraticis exisse favissis.' 
Neque prius/aii5ia? de tliesauiis, sed 
de piiteis et aquae cisternis dictum 
est, nt jam supra. De favissis Capi- 
tolii insignis locns Varronis, qui Ser- 
vio Sulpitio roganti, quid in Censo- 
riis libris significarent favissce Capi- 
tolincB, rescripsit, * in nienioria sibi 
esse quod Quintus Catuliis curator 
restituendi Capitolii dixisset, voluis- 
se se areain Capitolinam depriinere, 
ut pluribus gradibus in aedem con- 
scenderetur, snggestnsque pro fasti- 
gii magniliidine altior fieret, sed fa- 
cere id non quisse, quoniam favissae 
impedissent.' Dac. 

° Faustitluni] Faustitatem Deam 
colebant Veteres pro incremento pe- 
coris: ut, ' Si fnitura gregem sup- 
pleverit:' propterea ' almani Fausti- 
tatem' vocat Horatius. Jos. ScaL 

Faustuluin'] A foetura, qnae proprie 
faustitas. Unde et faustitatein Deam 
colebant Veteres, Horat. Od. 5. lib. 
IV. ' Nutrit rura Ceres et alma faus- 
titas.' Hanc in saecularicarmine sic 
mire depinxit Horatius : ' Fertilis 



frugnm pecorisque tellus Spicea do- 
net Cererem corona; Nntriant fce- 
tns et aquffi salubres Et Jovis anrae.' 
Dac. 

p Februarius'] Ait diem Luperca- 
lia a Veteribus Februatum vocari so- 
litum. Varro: ' Lupercalia dicta, 
quod in Lupercali L\iperci sacra fa- 
ciant. Rex. cum ferias menstruas 
Nonis Februaiiis edicit, hunc diem 
Februatum appellat.' Jos.Scal. 

Februarius mensis'] Varro lib. v. de 
L. L. ' Rex cnm ferias menstruas 
Nonis Februariis edicit, hunc diem 
Febrnatum appellat, Febrnum Sa- 
bini purgamentum, et in id sacris 
nostris verbum, nam et Lupercalia, 
Februatio, ut in antiquitatum hbris 
demonstravi.' Etpaulopost: ' Prior, 
a Principe Jano, Jannarius appelta- 
tus: posterior,ut iidem dicnnt scrip- 
tores, ab Deis inferis Februarius ap- 
pellatus, quod tum his parentetur. 
Ego niagis arbitror Februarium a die 
februato, quod tum februatur popu- 
lus, id est, lupercis nudis lustratiir 
antiquum oppidnm Pdlatium, gregi- 
bus cinctnm.' De februis vide Ovid. 
!ib. II. Fast. initio. Dac. 



262 



SEXTI POMPEII FESTI 



Fedum'' antiqui dicebant pro hedo, folus pro holere, fos- 

tim •* pro hoste, fostiam pro hostia. 
Felices"" arbores Cato dixit, quae fructum ferunt, infelices, 

quas non ferunt. 
Femur femoris, et femen feminis; ' fenero, et feneror dici 

potest. 
Fcnus appcllatur ^ naturalis terra^ fetus ; ob quam causani 



12 A\./oslem. 



NOTyE 



1 Fediitri] Varro lib. iv. de L. L. 
' Hirciis quod Sabini Jircus : et qnod 
illic fedtis in Latio rui e hedus, quod 
in urbe, ut in multis, aa6i\ho,h(edus.' 
Ab antiquis Graecis dednctum pulo, 
qui pro aspirata ponebant F. Lutini 
eliam vice versa pro/. utebantnr as- 
pirata h. Sic horclis dicebant pro 
forctis, quod et Hispanis familiare. 
Idem. 

■■ Felices'] Ennmerat Verannius 
apud Macrobinni lib. iii. arbores fe- 
lices, et infelices, in quibus est ficus 
atra. Vide Plin. lib. xvi. cap. 27. 
Ant. Aug. 

Felices arhores'] Duobus niodis in- 
teliiguntur felices et infelices arbores, 
pro fertilibus et frugiferis, sive agres- 
tibus et feris : sic ' felix olea'apud 
Virsii. et ' iiifelix oleaster.' At in 
libris pontificum/ei/ces et infelices nr- 
bores dicuntur fanstsB et infaustse, 
non tam fertilitatis habita ratione, 
qiiam Deorum in quoruni essent tu- 
tela. Vide Macrob. lib. iii. Saturn. 
cap. 20. qni inter infelices fructiferas 
etiam nominat. Qnanqiiam id a ve- 
teribus non fuisse ol)servatnm tes- 
tatur Iiic Festi jocus. Cui siiflFraga- 
tur alti r Plinii : ' Infelices existi- 
iiiantur dainnatapqne religione, quae 
neque seruntur usquam, neque fruc- 
tum ferunt.' Item iste Apuleii in 
Apoiogia : ' Arbor infecunda et in- 
felix, qux' nulliim fructnm ex sese 



gignit, tanli est in pretio, quanti lig- 
niim ejus tninco.' Immo et Lyco- 
phron ' infelicia ligna,' qu<e ad por- 
tentorum expiationem adhibebantnr, 
vocat &Kapira (j)VTd. "Orav aKapTrots 
yv'ta (TVfKpXf^as <pvTo7s"B<pai<TTOs els dd- 
Kaaaav eK^patrjj (TTroSi»»', id est, 'Qlian- 
do infelicibus nienibra cremans li>:nis 
Vnlcanus in niare cineres pone ja- 
ciet.' Dac. 

* Femur femoris, et femen feminis'] 
At Servius et Caiisius annotarunt, 
Femur tantum dictum, et ab eo de- 
clinari /t/Horis et feminis, pro ca par- 
te corporis, quai est a coxa ad flexnm 
pedis. Tibull. ' Impliciiitque femiir 
femini.' Idem. 

' Fenus appellatur] Paiili verba 
male cohasrent cum verbis Festi. 
Haec Panli sunt, Fcsti, qu;e sequnn- 
tur : Fenus etfeneratores, et hx de cre- 
dita pecunia, Sfc. HicVarroneni Fes- 
tns sequitiir, de qiio Gelliiis lib. xvi. 
cap. 12. ' Feiierator eiiim, uii M. Var- 
ro in lib. iii. de sermone Latino 
scripsit, a fenore est nouiinatiis, fe- 
nus antem dictum a fetu et qnasi fe- 
tnra quadam pecuniie parientis at- 
que incresceiitis; idcirco et M. Ca- 
tonem et ceteros a-tatis ejus fenera- 
toreiu sine a litera piouuntiasse tra- 
dit, siciiti fetus ipse et fecnnditas ap- 
pellata.' Nonins : • Fenus ab co dic- 
tnm est, qnod pecuniam pariat in- 
crcsccnti tcmporc, quasi fetus aut 



DE VERBORUM SIGNIFICATION E LIB. V 



2G3 



et nummorum fetus fenus est vocatum, et de ea re leges 
fenebres, Fenus, et feneratores, et lex de credita pecunia, 
Fenebris, a fetu dicta, quod crediti nummi alios pariant, 
ut apud Graecos eadem res toxo; dicitur : fenum quoque 
pratorum ab bac causa est appellatum, quando idipsum 
manens quotannis novum parit. Unde etiam festuca 
vocata est. 

Feralia," Diis manibus sacrata festa, a ferendis epulis, vel 
a fcriendis pecudibus appellata. 

Ferctum "" genus libi dictum, quod crebrius ad sacra fere- 
batur; nec sine strue, altero genere libi: quee qui adfe- 
rebant, striiferctarii appellabantur. 

Ferentarii ^ auxiliares '^ in bello, a ferendo auxilio dicti ; 
vel quia fundis et lapidibus pugnabaut, quae tela ferun- 



13 Quidam libri auxiliatores. 



NOTiE 



fetura, nam et Grsece t^kos tlicifiir 
anh rov riKTtiv.' Neqne tariien fetius 
afetu sed ab obsoleto feo, unde ' fe- 
nnm,' ' fetiis,' ' festiica,' ' feniiir.' At 
Salinasins de nsuiis p. 33. ait Feniis 
esse a Graeco irolvos, qnod est, INIer- 
ces, pretinm, vei poena. Qiiod certe 
nemini nnqnam probabitnr, immo et 
vel vocem Gieecani iro'ivos pro ■noivn, 
nescio unde Salmasiiis. Nemo sane 
eam idonei scriptorisanctoritate tue- 
atnr. Idem. 

" Feralia] Priorem Festi etymolo- 
giam probat Varro lib. v. de L. L. 
' Feralia ab inferis et ferendo, qnod 
fernnt tum epulas ad sepniciirnm, 
quibus jus ibi parentare.' Sed cer- 
tum est feralis et feralia esse a fern: 
namferam dicebant inorteni. Et/e- 
rale est qnod ad niortuos periinet, 
unde Gloss. interpretautur veKpiK^v. 
Feralia fiebant die 21. Februarii ; 
Ovidius a veteribus Kalendaiiis re- 
cedit, qui ea fuisi-e dicit die 17. li- 



liim vide lib. ii. Fast. FeraliaGrae- 
ci dicebant ixiaphs 7}n4pas. Hesycli. f^ia.- 
pa\ rifi^pat, rov ' AveecTTripiwvos fi-nvbs, iv 
ah ris ^fnjxas tSiv Karoixof*^'^'' avievai 
iSdKovK, ' Ferales dies raensis Anthes- 
terionis, qiiibus mortuorum animas e 
sepiilcris exireputabant.' Idem. 

" Ferctum] Viden. Cato de Re Rust. 
Ant. Aug. 

Fercttim] Isidori Glossae : ' Ferto- 
res, ferto libantes.' Jos. Scal. 

Ferctum] Pro fertum. A fero,fer. 
tum pro lalwn, et fertum est Diis ob- 
latum. Inde 'fertor' et ' infertor.' 
Gloss. ' Feriores, ferto libantes,"In- 
fertor, irapaeerns,' id est ' structor.' 
De strue et Ferto, vide ' Strufetta- 
rii.' Dac. 

y Ferentarii] Varr. lib. vi. de L. 
L. ' Ferentarii equites hi dicti, qui 
ea modo liabebant ai ma, quae ferren- 
tur, ut jaculuin.' Vide ' adscriptivi.' 
Idem. 



264 SEXTI POMPEII FESTI 

tur, non tenentur, ita appellati. Ferentarii, levis armatu- 

rae pugnatores. 
Feretrius^ Jupiter dictus a ferendo, quod pacem ferre pu- 

taretur : ex cujus teraplo sumebant sceplrum, per quod 

jurarent, et lapidem silicem, quo foedus ferirent. 
Feria a feriendis victimis appellata.'* 
Feriae statse * appellabantur, quod certo statutoque die ob- 

servarentur. 
Ferias'' antiqui festas vocabant:'^ et aliae erant sine die 

festo, ut nnndinae ; aliae cum festo, ut Saturnalia : quibus 

adjungebantur epulationes ex proventu fetus pecorum 

frugumque. 
Ferire <^ dictum, quod ferientes feruntur."^ 
Ferocit "^ apud Catonem, ferociter agit. Fivere idem '7 pro 

figere. 

14 Alii «oca/i.— 15 Vide Notas inf.— 16 Al./erunfHC.— 17 Quidam libb. Uem. 

NOT/E 

^ Feretrius} Alii, quod ei opima nornm, id est, rusticorum. Quibus 

ferrent spolia, vel a feriendo. Pro- conveniunt negotiis propriis vel mer- 

pert. lib. IV. ' causa FeretrJ, Omiiie cibus provisuri. Vide Macrob. lib. 

quod certo dux ferit ense diicem ; i. Sat. cap. 16. Idem. 

Seu, quia victa suis hiimeris Iijec ar- b Pfirias] Corrige, Ferias antiqui fe- 

ma fercLiant, Hinc Feretri dicta est sias »oca6an^ rccte : feriis epulationes 

ara superba Jovis.' Sed optime nio- adjungebantur, quare a Grieco tariav 

nuit Scaliger (lictum Feretriuin a Fe- ' festuin diem agere,' couvivio exci- 

retro poinpae Iriiimphali». Valerius pere dictae fesia quae postea Ferite. 

Flaccus: * Has, precor, exuvias, et Velius Longus : ' Ferias qiioque non 

opima cadavera nostro Liuquite, ait, fereas, qiioniam apud anliquos fesiaE 

Feretro.' Idem. non fes^ siint.' Vide infra. Idem. 

» FencB sfaftf'] Fublicarum feriarum Ferias antiqui festas tocabanf^ At- 

genera siiut qiiatuor : ' Stativa?,' qu.E qui quapdam ferise sine die festo. 

certis diebus et mensibus, et in fastis Quoniodo igitur ferias festas Veteres 

statis observationibus adnotatae, ut dixere? Ridiculum. Lfge modo, Fe- 

agonalia,carmentalia,lupercalia, &c. rias antiqui fesias vocabant. Idque 

' Conceptivse' qiiae quotannis aniagis- eliam doctiss. Vossio in menteni ve- 

tratibiis vel Sacerdotibus concipiun- nisse video. Vide supra ' feriae.' 

tnr, vel incertos, vel in incertos dies, Idem. 

ut Latinae, Paganalia, semeufinjp, c Perirel Inepte Paiilus a ferendo. 

compitalia. ' Imperativae,' quas con- Ferio est ab JEoVico fiefnrvp pro Stfnvp 

sules vel praetores pro arbitrio potes- unde et verbero. Idein. 

tatis indicunt. Et 'nundinae,' paga- ^ Ferocit] A ferox, quod a /crus. 



DE VERBORUM 81GNIFICATI0NE LIB. VI. 



2f)r) 



Ferus *" ager incnltus. 

Fescennini '^ versns/ qui canebantur in nuptiis, ex urbe 

Fescennina '? dicuntur allati : sive ideo dicti, quia fas- 

cinum putabantur arcere. 
Fesnoe ^° ^ vocabantur, qui depellere fascinum credebantur. 



18 Ed. Scal. nnica n.— 19 Alii Fescenia. — 20 ' L. m. Fescenoe : et ita 
videtiir seiihendum.' Fulv. Ursin. Conjicit Dac. Fescenninoe : sed legendum 
inonet Fescenoe, In niarg. ed. Scal. ' Fescenino! vel Fa&cennona.' Scal. ipse, 
ex vestigiis pi iscae editionis, lcgit Fascinoe. 



NOTyE 



De Jiiere pro Jigere valde dnbito, 
neqiie enim leperio g unf|iiam inuta- 
tiim in u. Sed Irgendnm est Jibere ; 
ndimjibo dicebant pro/o-o;hinc^62<Zfl, 
quze d Jigo, fixula. Idem. 

" Ferus] Ut contra politus ager, 
qui bene cultus est. /dem. 

^ Fescennini versus'} A Fescennina 
Tnsciae nrbe, quae ' Fescennia' Plinio, 
* Phescenniiim' Catoni, Dionysio ^m- 
Kiviov, Servio, si vera scriptura, 
'Fescennium.' Hodie Citta Castel- 
lana. Perperam Servius Campaniee 
oppidum dicit. Fescennini versus, 
temere compo-iti et rudes, nascentis 
adhuc Romanae poeseos primordia 
fuere, neque niiptiales, quippe eos 
casci ilH homines in conventibus suis 
ac festis solemnibus post fruges con- 
ditas, et labores rusticos exactos, 
sacrificiis operati, ut animum relaxa- 
rent, et sese jucunditati traderent, 
genioindiilgentesinterepulasusurpa- 
bant, per Indum et jociim, inter se 
jocularia dicta obscoenitate et oppro- 
briis referta jacientes. Aperte de- 
clarat Horat. in Epistola ad Augus- 
tum quae est 1. lib. ii. 'Agricolae 
prisci, fortes, parvoqiie beati, Con- 
dita post frumenta, levantes tempore 
festo Corpus, et ipsum animum spe 
finis diira ferenteiii, Cum sociis ope- 
rum, et pueris, et conjiige fida Tef- 
lurem porco, Silvanuus lacte piabant, 



Floribus et vino Geninm, memorem 
brevis a^-vi. Fescennina per hunc in- 
venta licentia morem Versibns alter- 
nis opprobria rustica ludit.' Livius 
lib. I. 'Qui non, sicut ante, Fescen- 
nino versu similem incompositum te- 
mere ac rudem alternis jaciebant.' 
Inde postea versus, qui a pueronim 
multitudine nubeutibus canebantur, 
quia omnium lasciviarum et oppro- 
briorum plenissimi erant, Fescennini 
dicti sunt. Catull. ' Nec diu taceat 
procax Fescennina locutio.' ' Convi- 
tia fesla' vocat Lucanus iib. ii. ' Non 
soluti lusere sales, nec more Sabino 
Excepit tristis convitia festa maritus.' 
Idem. 

s Fesnoe] Lego Fascinoe ex vestigiis 
priscae editionis. Fascinoe, ut * Piluni- 
noe,' 'poploe:' hoc est, Fascini, Pi- 
lumni, populi. Jos. Scal. 

Fesnoe'] In marg. Fescenina. An 
legendum Fescenninoe, "t Fescennini 
dicti fnerint pueri, qni in nuptiis 
Fescenninos versus canentes, sic fas- 
cinum arcere putabantnr? At liber 
anliquus, Fescenoe. Etita legendum ; 
nam et Deus Fascinus fuit, qui fas- 
cinum depellebat ; Imperatorum et 
infantium custos,inter sacra Romana 
a Vestalibus cultus. De quo Plin. 
lib. XXVIII. cap. 4. Fescenoe pro 
Fascinoe, id est,Fascini, ut ' Pilumnoej 
'poploe,' pro Piluinni, popli. J9ac, 



26G 



SEXTI POMPEII FESTI 



Festram ^ antiqui dicebant, quam nos fenestram. 
Fetiales'' a feriendo dicti : apud hos enim belli pacisque 

faciendae jus est. 
Fjber,'' gemis bestiae quadrupes. Plautus : Sic rae subes 



1 Etl. Scal. Feriales. 



NOT^ 



^ Ftstram] Nihil praeterea addit 
ineptissimus miitilator, lioc imo con- 
tentiis, vocabula tantiiin nobis appo- 
nere, significationis, et omnis ritns, 
atqise aniiqnitatis secunis. At nos 
sriamus Festram fiiisse ostinm minus- 
ciiluni in sacrario. Quod tantum 
abest, nt pra?termittere debuerit ab- 
breviator iste, ut etiam de eo librum 
justuin confecerit doctissimus simul 
atqiie vetnstissimus Grammaticus ?.I. 
Antoniiis Gnipbo. INIacrobius : ' Item 
Antonins Gniplio, vir doctus, cujus 
scholam Cicero post laborem fori fre- 
quentabat, Salios Herculi datos pro- 
bat in eo vobimine, c|uo disputat 
quid sit Fcstra, quod est ostium mi- 
nusculuni in sacrario, quo verbo En- 
nius etiam nsus est.' Ita jamdudum 
legendiim in Macrobio snspicati su- 
nius, cuin ecoe confinnata est sen- 
tentia nostra libro Macrobii manu- 
scripto, ciijiis copiam nobis fecit eru- 
ditissimus, ac totius antiqnitatis jii- 
risqiie civilis promptuarium Petrus 
Pithoeiis, amicus noster. Jos. Scal. 

Fcstram] Feneslra a (pavi^ai, quasi 
faneslra. Per syncopen festra, uisi 
festra simplicitersit a<pdw, ut piitavit 
Vossins. Neque ftstra fuit quaevis 
fenestra, per quain lux intraret, sed 
niinusculum sacrarii ostiura. De ea 
librum juslmn confecit doctissimus 
siinul atqiie vetustissiinus Gramma- 
ticus M. Antonius Giiipho : Macio- 
bius : 'Item Antoniiis Giiipho, vir 
doctus, cujus scbolam Cicero post 
laborem fori frequentabat, Saiios 
Herculi datos probat in co voliimiue, 



quo disputat quid sit Festra,qund est 
ostium miniisciiliim in sacrario, quo 
verbo etiani Ennius usus est.' Dac. 

' Fetialesl: Lpgati, qni vel ad pa- 
cem faciendam, vel ad bellum indi- 
cendum. A feriendo foedere dicti, 
qnasi feriales, vel a.faciendo, quasi/e- 
ciales, unde et qnidam per Cscribunt. 
Sed apud Graecos semper per T 
<peTtd\fts. Quare optime Vossiiis, qiii 
ait dictos nfalu, id est, fando, a con- 
verso in e, Quippe et oralores dice- 
bantur Varr. de vita pop. Rom. * Ita- 
que bella et tarde, et nuila licentia 
suscipiebant, qiiod bellum nullnm, 
nisi pium, pr.tabant geri oportere, et 
priusquam iiidicerent bellnm iis, a 
quibus injiirias factas sciebant, fe- 
tiales legatos res repetitum mitte- 
bant quatuor, quos oratores voca- 
bant.' Idem. 

k I'iber] Animal quoil et ' castor,' 
et ' canis ponticus' dicitur. Fiber, 
quod extreinas amnium oras colat, 
quas Jiliras dixcre. Nam Veteres 
onine extremum Jibrum vocabant. 
VuAcjibrcE extremije jecinoris partes, 
et vestium fimbrias. Varro lib. iv. 
de L. L. ' Fiber ab extrema ora fln- 
minis dextra et sinistra maxime quod 
solet videri, et antiqni fibrum dice- 
bant extreinum, luule in sagis extre- 
ma fimbriae, et in jecore extremiim 
fibra, hinc fibcr dictus.' Ubi Scaliger, 
' Ut a cenio, cribruni ; a facio, faber ; 
a luo, liber; a cresco, creber ; a 
glubo, glaber; a scarreo, scaber ; a 
suo, snber ; <^c. sic a finio,fiber.' Ve- 
rum Salmasius Jimbria sivc fibria ct 



IDE VERBORUM SIGNI FICATION E LIB. VI. 2G7 

cotidie, quasi fiber salicem : quo nomine cxtremae flurai- 

nis orae appellantur. Unde et tibras jecinorum, et fim- 

brias vestimentorum dicimus. 
Ficolea,' palus ficulneus. 
Fides "" genus citharas dicta, quod tantum inter se chordse 

ejus, quantum inter homiqes fides, concordent : cujus 

deminutivura fidicula est. 
Fidusta " a fide denorainata, ea quae raaxime fidei erant. 
Filicata^ patera ° dicta, quod ad filicis herbae speciem sit 

caslata. 
Filicones,p mali et nullius usus, a filice ' dicti. 
Firmura i «tto tov spiji.oiTog dictum videtur. 
Fiscellus,'^ casei moliis appetitor, ut catillones catillorum 

liguritores. 
Fixulas,' fibulas. 
Flagratoues* dicebantur genus hominum, quod mercede 

fla!?ris caidebantur. 



2 Qmdzm lihri Felicala, et mo\ fdicis. — 3 Hic quoque libu Felicories . . , 
/elicc. 

NOTyE 

fher pro Castore ab i^Eolio pt^phs pro ' Quid a Numa Pompilio ? minusne 

Ot^phs, quod significat, molie, pul- gratas Diis immortaiiljus capedines 

chiuni, ornatuni amaus. Hesycli. ac tictiles urnuias, quan) fiiicatas alio- 

' Nam/m6rji5 villi assuuntur ad mol- rum pateras arbitramur ?' Sic ' laux 

litiem et oinatum.' ' Fibro autem pampinata,' ' patina bederata,' ' dis- 

moliior piuma pilus' IMin. lib. viit. cus corymbiatus,' apud Trebellium 

cap. 30. Mihi Veternni sententia ma- Pollionem, a pampino, bedera, et in- 

gis placet. Idem. stulptiscoryinbis, sive corymbiis. /d. 

' Ficolea] Pro jiculea, id est, ficul- p Filicones] Sic ' blitei' et ' blito- 

nea, a ficu?, ficulus. Idem. nes ' a ' blito.' Idem. 

" Fides] Imnio a Graeco a^plSis. q FirAnum] A Graeco ep|ia, fulcrum, 

Hesycb. ff<piSes, xopSai iJ.ayeipiKal,ff<pt- firniamentum, nisi malis cum Vossio, 

Si], xop^h- A fides, fidicula, sideris ab ^JppLOs, nexus. Idem. 
nomen est qiiod lyram vocant. Idem. r Fiscellus] A fiscella, qua; est vas 

n Fidusta] Ut a venus, venustus; vimineum, per quod defluit serum. 

omis, onustus; sic a fidus, fidustus. Isidoro in Glossis, ' forma ubi casei 

Idem. exprimuntur.' Idem, 

" Filicata patera] Cwi filicis sivefe. ' Fixulas] A figo, fixum, fixibula, 

licis Iierbae species cslo erat in- fixula, fibnla. Idem. 
scnlpta.MeminitCiceroinparadoxis: ' Flagratores^ Imnio potius ii vi- 



268 



SKXTI FOMPEII FF.STI 



Flamearii infectores flamei coloris ; " violarii violatii colo- 
ris dicuntur. 

Flamen "^ Dialis dictus, quod filo assidue veletur ; indeque 
appellatur flamen, quasi filamen : Dialis autem appella- 
tur a Dio, a quo vita dari putabatur hominibus. 

Flameo amicitur nubens ^ ominis boni causa, quod eo assi- 
due utebatur Flaminica,^ id est, Flarainis uxor, cui non 
licebat facere divortium. Flameo vestimento Flamioica 
utebatur, id est, Dialis uxor, et Jovis sacerdos, cui telum 
fulminis eodem "^ erat colore. 

Flaminia^^' dicebatur sacerdotula, quae Flaminicae Diali 
praeministrabat, eaque patrimes et matrimes ^ erat, id 
est, patrem matremque adhuc vivos habebat. 

Flaminiae ^ aedes, domus Flaminis Dialis.7 



4 Qiiidam libb. /ulminire idem, — 5 Al. Flamitla.—6 Alii libb. palrima ft 
matrima. — 7 Legendiim monet Scal. probante Dac. Flaminia, ades Flami- 
nis Dialis. 



NOTyE 



dcntiir fnisse ' qui flagris caedebant.' 
Id ipsa vox satis ostendit, qnae acti- 
va est, non passiva. Idem. 

" Flamearii infeciores Jiamei coloris] 
Distingue : Flamearii, infectores fla- 
mei coloris ; violarii, violatii coloris di- 
cuntur. Locum Plauti respicit Fes- 
tus, qui est in Aulul. act. iii. sc. 5. 
' Stat fullo, Phrygio, auiifex, lana- 
rius : Canpones patagiarii, indusiarii, 
Flamearii, violarii, carinarii.' Idem. 

" Flamen'] Quasi tilamen, afilo la- 
nae quo velabantur. Idem Varr. lib. 
IV. de L. L. et Servius lib. viii. 
j^neid. alii a Pileo qiiasi pileatnines .- 
sed omnino flamines dicti a velanien- 
to capitis quod flameum dicebatur 
propter colorem luteuin sive rubrum. 
Idem. 

y Flameo amicitur nubens'] Liicanus 
lib. II. de Martia iterum nnbente: 
'Lutea deniissos velanuit flamea vul- 
tus.' Inde Plinius lib. xxi. cap. 8. 



' Lntei video honorem antiquissimum 
in nuptialibus flameis totum feminis 
concessum.' Idem. 

^ Eo assidue utebatur Flaminica] 
Quae ideo cincla direbatur. Vide 
* cincta;' ubi flameum, * vestein ' di- 
cit, ut infra ' vestimentum.' Idem. 

a Flaminia^ Puella, quae Flamini- 
cae ministrabat, ut ' Flaininiiis,' puer, 
qiii Flamini ; iitrique patrimi et ma- 
trimi erant, sive patrimes el matri- 
mes. Nam utrumque dicitur. Vide 
' Patrimi.' Idem. 

Flaminia'] Patrimem et matrimem 
interpretatur, ciijus uterque parens 
in vivis est. At alii, qiii ex eodem 
patre et matre nati : nam aix<pi6a\v 
vertunt. At contra a5e\<phv tTfpoeaKn 
vocat Cedreniis uterinum, aut con- 
sanguineiim. Jos. Scal. 

>> Flaminia] Omnino legendum, 
Flaminia, ades Flaminis Dialis. Nam 
Flamiuiae sedes nairuni non est si sunt 



I)E VER30RUM SIGNIFICATIONE LIB. VI 



269 



Flaminius Camillus'^ puer dicebatur ingenuus patrimes et 
matriraes/ qui Flamini Diali ad sacrificia praeministra- 
bat : antiqui enira ministros camillos dicebant. Alii di- 
cunt oranes pueros ab antiquis camillos appellatos, sicut 
habetur in antiquo carmine, cum pater filio de agricul- 
tura praeciperet: Hiberno pulvere, veruo luto, grandia 
farra, Camille, metes. 

Flaminius circus et via Flaminia ^* a Flaminio consule dic- 
ta sunt, qui ab Annibale interfectus est ad lacum Thrasi- 
menum. 

Flaminius lictor'' est, qui Flamini Diali sacrorum causa 
pra^sto est. 

Fiator,*^ tibicen. 

Fleminas dicuntur, cum ex labore viae sanguis defluit circa 
talos. 



8 Alii libb. patrimus et matrimuii. 



donitis Flaniinis, qnomodo dicitur 
' Flaminius Cainilius,' et ' Flaniinins 
lictor.' Apnd Ovidinm in Fastis : 
' Ipse ego Flaminia poscentem Fe- 
brua vidi, Februa poscenti pinea 
virga data esl.' Flaminia, ex aedibns 
Flaminis. Ita leginnis apud Ovi- 
dinm, pro eo, qnod liodie Flaminiam. 
Ideni. 

FlaminitE ades'] Scaliger, Flaminia, 
ades Flaminis Dialis. 0|)time, Fla- 
minia enim absolute dicebatur. Ovid. 
II. Fast. ' Ipse ego Flaininia poscen- 
tem Februa vidi, Febrna poscenti 
pinea virga data est.' Prout hunc 
locum restituit idem Scaliger : Fla- 
minia, id est, ex aedibus Fiaminis. 
Dac. 

<= Flaminivs Camillusl Vide ' Camil- 
lus.' Idem. 

^ Flaminius circus et via Flaminia] 
Livii epitom. lib. xx. ' C. Flaminius 
Censor viam Flarainiain munivit, et 
circuin Fiaminium exstruxit.' Circus 



NOT.E 

Flaminius, qui et Apollinaris ab A- 
pollinis templo dicfus ab aede sancti 
Angcli in Piscina, ad campnm usque 
Agoninm protensus. Via Flaminia 
per Hetriiscos Aretium dncebat. 
Idem. 

e Flaminius lictorl Hnnc Ovidius 
intelligit ii. Fast. ' Qnaeque capit 
lictor domibus purganiina certis, 
Torrida cum mica farra, vocantur 
idem.' Idem. 

f Flaior] Glossariuni : ' Flat flator, 
(pvffS. ouArjTTjs.' Arnobius libro secun- 
do: ' Tibia, calamoqne flantes.' Ve- 
teres Glossae : ' AuA?)T7)s> flator, tibi- 
cinator.' Jos. Scal. 

s Flemina] Placidns in Glossis : 
* Fleiiiinuin, vestem, in qua sanguis 
anibnlando in pedes defliiit.' Vide 
infra in ' Tama:' et supra in ' Boa.' 
Ful. Ursin. 

Fleminu] Caper: ' Flemina est, ubi 
abnndant crura sangnine.' Vossiu» 
deducil a (Jj^ey/xov^, id est, tumor. 



270 



SEXTl POMPEII PESTI 



Florifertum ^ dictum, quod eo die spicae ferunlur ad sacra- 

rium. 
Flumentana porta ' Romae appellata, quod Tiberis partem 

ea fluxisse affirmant. 
Fluoniam Junonem ^ mulieres colebant, quod eara sangui- 

nis fluorem in conceptu retinere putabant. 
Flustra ' dicnntur, cum in mari fiuctus non moveutur, quam 

Graeci /xaXaxi'av9 vocant. 
Focus,™ fomenta, focillationes, foculi a fovendo, id est, ca- 

lefaciendo dicta suut. 
Fodare," fodere. 
Foedus" appellatum ab eo, quod in pacisccndo foedcre hos- 



9 AI. ya^^fjvriu. 



not;e 



Usiis est Plant. Epidic. act. i. sc. 2. 
' Lassitudiiie me invaseniut misernin 
in genna flemina.' Duc. 

•> Florifertum'] Quod in sarrarinm 
Cereris ferebant post niessem fac- 
tam. Glossae : ' Florifertum, avBo^po- 
pia.' Idem. 

' Flitmentana porta] Immo potius 
quod ad fluviiim sita esset; nam erat 
ad laevam partem Tyberis. Hodie 
porta popuH. Idem. 

^ Fluoniam Junonem'] Vide Arnob. 
lib. III. Augustin. de Civit. Dei lib. 
VII. cap. 2. et 3. Idem. 

' F/M.s<ra] Tertnliianus de Pallio : 
' Sic et mari fides infamis, dnm fla- 
bris aqiia' nnitantibns de tranquillo 
probnm, de flustris tcmperatum, et 
extemplo de decumanis inquielat.' 
Jos. Scal, 

Flustra] A flno, fiustrum, nt a Ino, 
lustrnm, nlitnr Tertuilianns de Pallio 
lib. II. ' Sic et niari fides infamis, 
dnm flabris aqnae niutantibus de 
tranqnillo probum, de fliistris tem- 
peratiim, et extemplo de decumanis 
inquietat.' Tunc autein Jlustrum dic- 
tum pnto, cum post tempestatem 



flnctns non moventur, qnia tinic 
' Deflnit saxis agitatns hninor.' Dac. 

'" Focusl Ovid. VI. Fast, ' At focns 
a flammis et qnod fovet omnia dic- 
tns.' Sed melins viri docti qui fono 
dicunt a /ocus; unde focnlus, fn- 
ciilare, focillare. Focus autem a 
<p(iyu, seu <pci>yviu, vel <pu>yvvfii, nro. 
Idem. 

» Fodarc] Fortean apnd Enninni 
legerat: ' lilyrici restant Sicis Sibi- 
ni-que fodantes;' ubi vnlgo fodentes, 
qnod non placct, qiiia hic litera e 
voceni reddit uimis exilem et exan- 
guem. Aurcm tuam interroga et 
lege. Vide * Sibiuae.' Idtm. 

° Fcrdus] Viig. lib. viii. ^n. Fe- 
tiales autem dici apparet in vetcri- 
bns monumentis, et a Graecis, Diony- 
sio, et Plutarcho ita appellantiir, a 
feta fortasse casa. Vide ' Porci.' 
Ant. Aug. 

Fccdus] Vide in ' Fedum :' et foi- 
tasse bic Fosda pro hostia scriben- 
dnm. Velius Longus de Orthogra- 
phia: ' Siquidem, ut testis est Varro, 
a Sabinis Fasena dicitnr, et sicut S 
familiariter in U transit, ita F in vjr 



DE VKRBORUM SIGNIFICATIONE MB. VI. 



271 



tia'° necaretur : Virgilius : Et cajsa jnn^ebant foedera 
porca : vel quia in foedere interponatur tides. 

FoliumP a GiEeco venit, quod illi dicunt fuXXov, sed ideo 
per unum L, quia antiqui non geminabant consonantes. 

Folliculare '^ appellatur pars remi, qua; foUiculo esttecta,'» 
a quo vita follicularis. 

Fomites' sunt assulas ex arboribus, dum caiduntur, excus- 
sae, dictae, quod in eo opere occupati, cibis potuque con- 
foventur. At Opilius adustas jam vites vocari existi- 
mat fomites : alii vocari putant scintillas, quge ex ferro 
candenti malleis excutiuntur : dictae autem ita, quia igni 
sunt confota) : pari modo assulae, quae sunt securibus 
excussae.^ 



10 Conjicit Ursin. Fostia. V. c. seda. Vir quidam doct. in niarg. ed. 
Scal. conj. sela.'— II Ed. Sca!. lecta. 



NOT^ 



cinam aspirationem nuitatur ; simili- 
ter ergo et Iioedos dicitnus cnm aspi- 
ratione,quouiamfoedi dicebatur apud 
antiquos, item iiircos, quoniam eos- 
dem aeque fircos vocabant.' Fvl. Ur- 
sin. 

Fcedus] Vel a feiire, vel a forda, 
vel a /oede, vel a Jide, vel ab Ilcedus. 
Sed est a.Jidus ; nam et Jidus piofce- 
dus dixit Ennius. Dnc. 

P Folium] Vernm est esse a <pv\\ov, 
sed posterius / mntatur in i. Contra 
quod Festus putavit. Sic ab aKKos, 
alius. Idem. 

1 Folliculare] Folliculum vocat, 
qiiod Greeci aaKwiJi.a. Jos. Scal. 

Folliculare'] A.folliculo, id est, pel- 
le remos muuiente, qua parte scalmo 
incumbunt. &aKwp.a vocant Gra?ci. 
Hesycli. &.<TKoi^a, Sep^uaTtoy, % iv tah 
rpiripicnv exovaw, id est, ' Folliculimi, 
pellis, quam iu triremibus habent.' 
Hesycliii verba illu^trat interpres A- 
ristoplianis in jSarpax. &(TKuixa Se 5fp- 
lxaTi6v Tt <f iv rals Tpifipeffi ^puvTai' 
Ka6' t 7] Kdivi) ffdWeTai, i. e. ' Foilicn- 



Inm, pellis qua in navibus utnntur 
per quam rcmus impellitui-.' Inde 
follicularis vita, eorum qui ad remos 
sunt delegati. Aliter tanien folliou- 
larem vitam interpretatus est Menr- 
siiis, nempe caducani, ad instar folii : 
nam follum, i. foliiim, unde foUicu- 
lum, extrenia pars remi iu folii simi- 
litudinem desinens, quae Grsecis TTTe- 
phv, qiiod alae vicera navi prtesiet. 
Dac. 

■" Fomites] Omnis materia aridaet 
ad ignescendnm apta fomes dicitur 
a fovendo, qiiod eo ignis foveatur. 
Matum est illud ii. jEneid. ' Susce- 
pitqne ignem foliis, atque arida cir- 
cuin NutriuK nta dedit, rapuitque in 
fomite flammam.' Idem. 

= Pari modo assidee, quce sunt securi- 
busexcussce] Inde Glossarium Graeco- 
Lat. ' 7re\e/c-(j^a, fomis, fomes.' ' TreAe- 
Kr\T7)s, dolator.' ' ireAe/fw, dolo, fomeo.' 
Siipra, cum addit Festus, at Opilius 
adustasjam vites vocari existimatfomites, 
nuga; sunt de vitibus: scribendum, ut 
in vetustissiniolibrolegitur: AtOpilius 



272 



SEXTI POMPEII FESTI 



Fons a fundendo ' dicitur. 

Fontinalia," fontium sacra : unde et Romas fontinalis porta. 

Forago/ filum, quo textrices diurnum opus distinguunt, 

a furando'^ dictum. 
Forbeam^ antiqui omne genus cibi appellabant, quam Grse- 

ci pop^rjv vocant.'5 
Forcipes^ dicuntur, quod his forma, id est, calida capiun- 

tur. 
Fordicidiis ^ boves fordae, id est, gravidae, immolabantur, 

dictae a foetu. 



12 * L. m. habet n forando, pio furundo. 
13 Ed. Scal. vocabant. 



Fulv. Ursin. Vid. Not. inf. 



NOT^ 



adustas jam fomites vocari existimat. 
Fomites alii vocari putant scintillas, quw 
ex ferro candenti malleis excutiuntur. 
Dixerat fomites assnlas essc ex arbo- 
ribiis diini caednntiir excnssas. Opi- 
lins non assnlas quae ex arboribiis ex- 
ciiterenlnr inter cipdendiim, sed jam 
adustas existimabat vocari fomites. 
Servins ex libro cominentariornm 
Clodii quarto : ' Fomites, assnla; am- 
bnstae, iigna excavata, a fungis nonii- 
ne excepto.' Hoc dicit, quiafungi pro 
fomitibus in usii erant et escas voca- 
bant, nnde apiid recentiores Graeciae 
medicos, taKai, bocest, escae, proprie 
appeliantur fnngi arboribus innas- 
centes, quod fomitum nsum praebe- 
rent. Salmas. in Solin. Dac. 

' Fons afundendo] Varro lib. iv. de 
L. L. ' Fons nnde funditur e terra 
aqna viva.' Idem. 

" Fontinalia] Exfontanalia. Varr.Iib. 
v. ' Fontinalia a fcnte, quod is dies 
feriae ejus, ab eo autem tum et in 
fontes coronas jacinnt, et puteos co- 
ronant.' Erant die Octobris decima 
tertia. Porta Capena dicta Fonti- 
nalis, quod juxta fontis eani delu- 
brum fuerit. Idem. 

" Forago] Immo a forando polius, 



quia eo filo forabant telam, nt pensa 
distinguerent. Quare vel ita legen- 
dum, vel dicendum est baec, afuran- 
do dictum, ab aiio esse adjecta. Sane 
a Ms. Pauli codice absunt, nt mo- 
nuit Voss. In Glossario Isidori /ora- 
go exponitur ' trames diversi coioris.' 
Idem. 

> Forbeam] Servins, ' Fibrae, her- 
bae. Nigid. Commento Gramiiiatica- 
li : (popfiii, sed antea Fibra dicta est, 
ut niinc eliam rn«tici dicunt.' Heec 
Servius,qui adiiuc est in conditoriis 
eruditi amici nostri P. Danielis. Ex 
qiiibus suspicor alterutruin scripto- 
rem ex altero cmeudaudum. Jos. 
Scal. 

Forbeam] A Graeco <j>opfiaa pro 
(poppil, quod apiid Siiidam legitur, 
ipopfij], (pepBoj, pasco. Dac. 

^ Forcipes] Velius Longus : ' For- 
cipes dicimus a!> eo, quod formuni 
capiant, i. calidnm.' Ful. Ursin. 

Forcipes] Formicapes, forcipes, si 
Festo credimiis. Sed melius aferro, 
qnasi ferricapes. Dac. 

a Fordicidiis] Varro libro v. non a 
fcetu, sed quia fert in ventre fordam* 
dici existimat. Ovid. lib. iv. ' Forda 
feiens bos est, foccundaque dicta fe- 



DE VERBORUM SIGNIFICATION E LIB. VI 



273 



Forma'' significat modo faciem cujusque rei, modo cali- 
dam, ut cum exta, quae dantur, deforraa appellantur/'* 
Et Cato ait de quodam aedificio aestate frigido, hieme for- 
raido. Item forma appellatur puls miliacea ex melle. 

Formias'' oppidum appellatur ex Grseco, velut hormia?, 
quod circa id" crebrae stationes tutaeque erant, unde 
proficiscebantur navigaturi. 

Formucales "^ '^ forcipes dictae, quod forma capiant, id est, 
ferventia. 

Fomacalia * feriae institutae sunt farris torrendi gratia : quod 



14 Legendiim monet Scal. ut cum exta, qua dantur, Formida appellantur. 
15 Ed. Scal. circa Affc. — 16 Legendum monent Scal. et Dac./ormucapes. 



NOT^ 



rendo : Hlnc etiam fcetus nomen lia- 
bere putant.' Festus liordam etiam 
dici, et hordicidia, ostendit litera H. 
Ant. Aug. 

Fordicidiis] Glossarium : ' Fordas, 
iyKvyiovoxjaas' ' Forda, Ovaia iyKviJiO' 
vos Po6s.' Jos. Scal. 

Fordicidiis} Varro lib. iv. de L. L. 
* Fordicidia a fordis bubus : bos forda 
quae fert in ventre: a fordis caeden- 
dis fordicidia dicta, quod eo die pub- 
llce immolanturboves praegnantes in 
curiis complures.' Vide ' Horda.' 
Dac. 

^ Forma'] Formum antiqui dixere 
ealidum, qiiod est a Graeco eepfiSs. 
Unde ' deformus ' apud Catoneni val- 
de calidus. Inde • forma ' pro facie, 
et pulchritudine, et ' formosus.' Qui- 
dam non /ormw/n, sed/oruum dicunt, 
a fervendo scilicet. Servius : ' Nam 
forbuni est calidum, unde et formo- 
sos dicimus, quibus color sanguinis 
ex rubore pulchritudinem creaf.' 
Sed melius formum. Donat. in Piiorm. 
Act. II. Sc. 2. ' Veteres igneiii et ca- 
lorem quendam, quasi fervorem, dix- 
erunt formam, et ideo fornaces for- 
cipes, formani et formosos,ex quibus 



ignis amoris exoritnr.' Melius ta- 
men forma vel ab <ipafj.a, vel a /xopcpri, 
transpositis literis. De forma pro 
pulte nemo quod sciam praeter Fes- 
tum meminit. Idem. 

= Formice] Campaniae urbs, quasi 
hormice, inquit Festus. Eum igitur 
latuit prius dictam, Hormice. Strab. 
lib. v. 'E|^$ 5e ^op/xiai, AaKtcviKbv Kriff- 
fj.a' 'OpjAai \ey6fjtvov irponpov, Slo, rhv 
evopfiuv : id est, ' Deinde Formiae, 
oppidum a Laconibus conditum ; Hor- 
miae prius dictum propter opportu- 
nitatem portus.' Plin. ' Oppidum 
Forroiae, Horniiae dictum, ut existi- 
mavere, antiqua Laestrygonum sedes.' 
Nescio unde Servius dir^ rjjs Spfiris 
dictum tradidit. ' Formiae,' inqiiit, 
' quae ante Hormiae, aTrb ttjs 6pfj.TJs, id 
cst, ab inipetu, dictae.' Idem. 

li Formucales] Manifesto legendum 
formucapes, unde contractum Forci- 
pes. Jos. Scal. 

Formucules] Legendum Formucapes, 
ut optime Scaliger. Id sequentia 
clamant. Dac. 

e Fornacalia] Ovid. lib. ii. Fast. 
' Facta Dea est Fornax : iaeti Fornace 
coloni Orant, ut fruges temperet iili 



Delph. et Var. Clas. 



Pomp. Fesl. 



274 



SEXTI POMPEII FESTI 



ad fornacem, quae in pistrinis erat, sacrificium fieri sole- 
bat. Fornacalia sacra erant, cum far in fornaculis torre- 
bant. 

Fortis '7 f frugi, et bonus, sive validus. 

Forum ^ sex raodis intelligitur. Primo, negotiationis lo- 
cus, ut forum Flaminium, forum Julium, ab eorum no- 
minibus, qui ea fora constituenda curarunt, quod etiam 
locis privatis, et in viis,'^ et in agris fieri solet. Alio, in 
quo judicia fieri, cum populo agi,'' conciones haberi solent. 
Tertio, cum is, qui provinciae prgeest, forum agere ' dici- 
tur, civitates '9 vocat, et de controversiis eorum cognos- 
cit. Quarto, cum id forum antiqui appellabant, quod 
nunc vestibuJum'' sepulchri dici solet. Quinto, locus 
in navi ; sed tum masculini generis est, et plurale.' Sex- 



17 Alii libri Forectes, Forctes, Forotes. Scal. et Dac. leguut Forctis.— 18 
Alii in vicis. — 19 Ed. Scal. cum civitates. 



NOTiE 



suas. Cuiio legitimis nnnc fornaca- 
lia verbis Maximus indicit, nec stata 
sacra facit.' Idcm. 

^ Fortis] Restitue ex veteri editione 
Fvrctis. In 12. Tabulis : sanatibvs 

IDEM. QVOD. FORCTIBVS. lOVS. ESTO : 

id est, bonis, et qui non defecerant a 
populo Ko. Jos. Scal. 

Forlis] hegeforctis. Vide ' Horc- 
tum.' Dac. 

? Forum] * Forum agere.' Lucas 
in Actis, al ayopaMi &yot>Tai. Et Ser- 
vius in illud : ' Indicitque forum.' 
Jos. Scal. 

Forum] Varro lib. iv. de L. L. 
' Quo conferreut suas conlroversias, 
et quae vendere vellent, et quo quse- 
que ferrent, forum appellarunt.' Dac. 

'> In quo judicia fieri, cum pojmlo 
agi, Sfc.] Graece diKaar-fipiov. Vide 
• cum populo agere.' Idem, 

' Cum is, qui provincia prcEest.fo- 
rum agere] Cic. Epist. fam. 4. lib. 
111. ' Malevoli honiines, qui te foruni 



Tarsi agere, statuere miilta, decer- 
nere, judicare dicerent, cum posses 
jain suspicari tibi esse successum.' 
' Conventum ' et ' conventus agere ' 
pro eodein dicitur. Cicer. Verr. 27. 
'Scitole esse oppidum in Sicilia nul- 
ium ex iis oppidis in quibus Prieto- 
res consistere et conventum agere 
solent.' Ca'sar, lib. iv. Belli Gall. 
' Fruuicnto excrcitui proviso, in Ita- 
liain ad conventus agendos piofectus 
est.' Galli dicunt ttnir ks assises, les 
estats. Idem. 

i' Cum idforum antiqui app. q. n, v.] 
Cicer. lib. ii. de Legib. sect. 24. 
' Quod autem Foruin, id est, vestibii- 
lum sepulchri, bnstumve usucapi ve> 
tat, tutetur jus sepulchroruin.' Lo- 
quitur Cicero de lege 12. tab. ' Fo- 
rum bustumve usucapi nefas esto. 
Fori bustive aeterna aucforitas esto.' 
Idem, 

' Locus in navi, sed tum m. g. est, et 
pl.] F'orus non tantuni pro loco in 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. VI. 



275 



to fori significant Circensia spectacula," ex quibus etiam 
niinores forulos dicimus. Inde et forare, et foras " dare, 
et fores, et foras, et forecula,^° id est, ostiola dicuntur. 

Fovii," qui nunc Fabii dicuntur, dicti, quod princeps gen- 
tis ejus ex ea natus sit,P cum qua Hercules in fovea con- 
cubuit. Alii putant eum primum ostendisse quemadmo- 
dum ursi et lupi foveis caperentur. 

Fracebunt, displicebunt.'! 

Frater " a Graeco dictus est ^griTMg,^ vel quod sit fere alter. 



20 ' Pro /orecuk, m. 
(ppaTup, 



habet/oiuia.' Fulv. Ursin. Alii libri/orcu/a. — 1 Al. 



NOT/E 



navi, sed etiam pro negotiationis lo- 
co masculine dixerunt. Ut L\icilins. 
Vide Nonium. Charisius lib. i. ' Fo- 
rum neutro genere dicimus, locnm 
rebus agendis destinatum, aut cum 
commercium significamus. Masculine 
autem tabulata navium, ct semper 
pluraliter, quamvis Gellius fora navl- 
nm neutraliter dixerit. Et Lucilius 
nfigotiorum forum masculine extule- 
rit, lib. III. Forus olim ornatus lucer- 
nis.' Immo falsi sunt etiam et Festus 
et Charisius, cum affirmant /ori de 
tabulatisnavinm phiraliterdici. Nam 
et singulariter Ennius extulit : ' Mul- 
ta foro ponens, ageaque longa reple- 
tur.' El Sallust. ' 111 um nautis fo- 
rum.' Videlicet forus est tabiila, un- 
de ' forum aleatorium ' vocat Sueton. 
tabulam sive alveum lusorium. Et 
Gellius de Arione lib. xvii. cap. 19. 
' Stansque in summae puppis foro.' 
Fora, id est, fabula. Idem. 

"' Fori significant Circensia specta- 
culal Hoc est, loca erecta in Circo, 
unde ludos spectarunt. Livius lib. i. 
sect. 36. ' Tum primum Circo, qui 
nunc maximus dicitur, designatns lo- 
cus est. Loca divisa patribus equiti- 
busque, ubi spectacula sibi quisque 
facerent, fori appellati. Spectavere 



furcis duodenos ab terra spectacula 
alta sustiuentibus pedes.' Inde per 
diminulionem dicti foruli, id est, ar- 
mariola sive capsulae ubi reponuntur 
hbri. Sueton. August. cap. 31. Idem. 
" Inde et forare, etforas'] Immo po- 
tius a foras est forum, forus, etforis, 
unde forare. Foras auteni a Ovpa^e. 
Forsan etiam foris melius a Svpa. 
Quod Scaligero et Caninio placuit. 
Idem. 

Fovii'] Veteres pro fodio dixere 
faveo et foveo, fovea et favea : inde 
Foviiet Facii, qui postea, u mutato 
in b, Fabii. Sed vide Plutarcli. in vita 
Fabii Maximi. Plinium lib. xviii. 
cap. 3. Idem. 

P Ex ea natussif] Hanc Vindunam 
Evandri filiam vocant. Idem. 

1 Fracebunl, displicebunt] Fracem 
Veteres dicebant faecem expressam 
ex oleis. Inde fracere et fracescere, 
moUescere, putrefieri, et corrumpi. 
Gloss. ' Fracescere, i^iffraa-dai, de- 
mutari, corrumpi.' Item, ' Fracidus, 
imepwpos, exoletus :' et quia quee fra- 
cida et corrupta, ea minus grata sunt. 
Inde factum ut fracere pro displicere 
Veteres usurparint. Idem. 

'^ Frater] Nigidius hoc apud Gell. 
lib. xiii. cap. 3. Ant. Aug. 



276 



SEXTI POMPEII FESTI 



Fratilli/ villi sordidi in tapetis. 

Fratrare ' puerorum ^ mammae dicuntur, cum primum tu- 

mescunt, quod velut fratres pares oriuntur : quod etiam 

in frumento spica facere dicitur. 
Fratria," uxor fratris. 
Frausus " erit, fraudem commiserit. 
Fraxare,y vigiliam circumire. 
Fregellae,^ locus in urbe, in quo civitatis illius^ hospites 

habitavere. 



2 A\, puellarum. — 3 Ed. Scal./fZii. 



NOT^ 



Frater'] Postremuni elynion ex Ni- 
gidio referl Gelliuslib. xiii. cap. 10. 
• Fratris autem,' inquit, ' vocabulum 
P. Nigidius, homo impense doctus, 
non minus arguto subtilique etymo 
interpretatur : frater, inquit, est dic- 
tus, quasi fere alter.' Vide Nonium. 
Et hoc firmari videtur cognomento 
Romuli qui allellus dictus est, id est, 
gemelhis, aba/ier. Tamen magis pla- 
cet frater esse a (l>pdTcup, sive pofius 
ab jEoHco (ppaT-np. ^paTopas euim di- 
cebant sodales, qui erant tjusdem 
tribus vel etiani familia>, nam (ppa- 
rpta est, quasi iraTpia, iuserto p. Inde 
et collegae appellantur confratres. 
Dac, 

' FratiUi] A <ppaTTw, munio. Et ita 
videntur esse villi illi, qui in oris et 
extremitatibus tapetium relinquun- 
tur, quare optime fimbricB. Glossae 
veteres ' Fratilli, KpocraoL' Nam 
Crossi sunt \iyvai, X^naTa, fimbriae. 
Idem. 

*■ Fratrare'] Vide ' Sororiare.' Ant. 
Aug. 

Fratrare] Etfraterculare. Vide 'So- 
roriare.' Dac. 

" Fratria] Nonius : ' Fratriae ap- 
pellantur fratrum inter se uxores.' 
Gloss. ' Fratria, e(VoT57p.' Audroma- 



cha et Heleiia erant fratriae. Idetn. 

^ Frausus] Livius lib. xxni. * qui 
capitalem fraudem ausi, quique pe- 
cuniae judicati in vinculis essent.' 
liege, fraudemfrausi. Plautus Asina- 
ria : ' Metuo, in commune ne quam 
fraudem frausus siet.' Jos. Scal. 

Frausus] Plaut. Asinaria Act. ii. 
Sc, 2. * Non placet, metuo in com- 
mune ne quam fraudem frausus siet.' 
Vide ' Nonium.' Dac. 

y Fraxare] A (ppaTTu, munio, quod, 
qui vigilias obeunt, ii sint, velut alio- 
rum septum atque muninientim). Ali- 
ter paulo tamen Scaliger in coiijec- 
taneis : ' Frago antiquum, ut pago, 
tago, est lcntare, flectere : Trapa ri 
<|)pa76ij', unde cppdyvvixi, c[\\od significat 
lentare, ut, ' lentare remum,' VirRilio, 
et, ' lentare arcum,' Statio. Ab eo 
(ppdyeiv, et (ppaTTtiv dici coopfuni pro 
ambire, et Latinum priscum fraxare, 
obire, circuire vigilias, a fiago, ut a 
velio, vexo, tago, faxo ; fraxatores 
ergo custodes circumientes vigilias.' 
Idem. 

'• Fregellcp] Fregella; urbs olim no- 
bilis ad fluvium Lirimsita, unde post- 
quam cives Romam commigrarunt, 
locus ubi habilavere FregellcB dictu» 
est. Idem. 



DK VERBORUM SIGNIFICATION K LI B. VI. 



277 



Fremitum ^ dictum vclut ferimentum. 

Frendere ^ est frangcre : unde est faba fressa : unde et den- 

tibus dicimus frendere. 
Frequentarium, frequentem. 
Frigere'' et frictum a Grasco venit ippiKsivA 
Fringilla'' avis dicta, quod frigore cantet, et vigeat: unde 

et frigutire. 
Frivola^ sunt proprie vasa fictilia quassa. Unde dicta 

verbafrivola, quae minus sunt fide subnixa. 
Frontem^ antiqui masculino genere dixere. 



4 Al. (ppiye 



NOIVE 



a Fremitum] Imano a fremo, qnod a 
PpefMa). Idetn. 

•> Frendere'\ Propiie dentibus col- 
lisis sonituni edere, vox a sono ficta. 
Per nietonyniiani, dentibns frangere. 
Gloss. ' frendeo, eA.aa>, tero, fiango:' 
inde Pacuvins in Antiopa ' fniges 
frendeo, solas, ac sicco robore.' Se- 
renus : ' Copia fanis uti frendentibus 
erutasaxis.' Attius Troadibus: 'Saxo 
fruges frendam.' Virg. in Ciilice : * ob- 
via infrenderet.' I nd e /ressus, fractus, 
Cohiniel. lib, ii. rap. 11. ' Cicera bu- 
bus erui loco, fressa faba datur in 
Hispania Betliica.' Et Celsus cap. 18. 
lib. V. Martial. lib. iv.Ep. 46. ' Far- 
ris seniodiiis, fabaque fress*.' Vide 
' Nefrendes.' Idem, 

'^ Frigere^ A (ppiKfiv sive <ppiyuv. 
Lege (ppvyetv. Glossariiim : ' frigit, 
(ppvyei, T-qyavl^ii.' Sartat;ine torret. 
Inde ' frictae nuces,' Plauto ; ' fric- 
tuiii cicer,' Horatio. Idem. 

d Fringillal ^-k^vos. Jos. Seal. 

Fringillal Nonius: ' Frigere est, 
et frigutire et fritinire, subsilire cuiii 
sono, vel erigi et exsilire, qnod quaj- 
cumque friguntur vel frigent nimio 
calore vel frigore, cum sono snsuni 
subsiliunt.' A /rigutire igitur sive 
fringutire erit fringillus &\vefringilla, 



avis sie dicta quod crebro snbsiliat 
et subsultet cuni sono. Sic afritin- 
nire, fritinmis, e.t per diminutionem 
fritillus, vasculum, turricnla, in quo 
tesserae fritiniunt, cum sono subsi- 
liunt, concussapque agitantur. At 
Varro innuit fringutire et fritinnire 
voces esse a sono effictas, et iliam 
fringillaruni, hanc hirundinum pro- 
priani ; sed per nietaphoram ad ho- 
mines transferri. Ejus verba snnt lib. 
V. de L. L. ' Ejusdem ' (Ennii) ' ab 
hirundine, Nefrende fritinnisuaviter. 
M. Actius in Casina a Fringuilla, 
Quid fringutis, quid istuc tam cupide 
cupis.= ' Inde Fulgentius ' Frigutire,' 
inqnit, ' est subtiliter adgarrire,' et 
affert locum Plauti quem laudat Var- 
10 : ' Quid fringutis,' &c. Dac. 

e Frivola] Afrio, contero, imminuo. 
BudEBHs annot. in Pandect. Sumitur 
pro supelleclili tenui Ulp. leg. ii. 
§ 4. D. de pigner. act. ' Non enim 
credibile est hoc convenisse, ut ad 
universam pensionem insulas frivola 
nica teneantur.' Seiiec. lib. Contro- 
vers. III. ' Ego illos in frivolainvi- 
tavi nostra.' Idetn. 

' Frontem] Vide ' Corius.' Ant. 
Aug. 

Frontem.] Vide ' recto fronte.' Dac. 



278 



SEXTI POMPEII FESTI 



Frugamenta» a frugibus appellata. 

Fruniscor'' et frunitum dixit Cato, nosque, cuni adhuc di- 

cimus infrunitum, certum est antiquos dixisse frunitum. 
Frutinal,^ ' templura Veneris fruti.^ 



5 Al. Frucinal. Vid. inf.— 6 Quidara libri //■«<« vel/ci/g-i. 



NOT^ 



s Frugamenta] An legendiim fru- 
menta? an existimavitFestn.s/)M>nen<a 
dicta quasi frugamenta, a fiugibus ? 
Dubito. Frugis etfrumenta a fiiien- 
do. Fruges sunt, quae siliqiia seu fol- 
liculo continentur, ut faba, liipinuni, 
et reliqua legumina ; frunifnta, qiiae 
liabent aristain. Interdum tamen 
frugis nonien generale est. Et Julia- 
nus Juriscousultus D. de Verbor. 
signif, I. Lxxvii. tradit ' frugem ap- 
pellari omnem reditiim, non solum, 
qui ex fruinentis aut leguminibus, 
verum etiam, qui ex vino, vel ex sil- 
vis CJeduis, vel creteefodinis, lapici- 
dinis percipitur.' Idem. 

^ Fruniscorl Quod ait viilgo dici 
infiunitum, iisusest Senecade Bencf. 
lib. iii. ' Infruuita,' inquif, ' et anti- 
quaria est, quae nesciat matrimonium 
vocari uuuin adulterum.' Infrunitiis 
ergo plane est, quod Grsecis ci.veip6- 
Ka\os. Ad quem sensiim videtiir ac- 
cepisse interpres vetiis Latinus bib- 
liorum sacrorum. Nam in lib. Sa- 
pientias Jesu filii Siracli ita legitur : 
' Animo inreverenti et infrunito ne 
tradas me, Doniine,' Est autem locus 
cap. 23. Ex quibus verbis apparet 
miitilumessecodicemGrapcum,in quo 
tautum legitur : KOi\ias ope|is Koi 
cvvoviriacrijihs /^r; KaraAaPeTuadv fxi. Kal 
^vxTi avatSil fir) TrapaSds fxe. Ut Iter, 
itiner, Jecur, Jecinor, Se, sine ; sic 
Fruor, fruinor, Fruiscor, fruiniscor, 
et fruniscor, Jos. Scal. 

Fru7iiscor et frunitum'\ Gelliiis lib. 
XVII, cap, 2. ad illud Q, Claudii pri- 



mo annali : ' Domus suas quemque 
ire jubet et sua omnia frunisci.' * Ra- 
rius quidem,' inquit, ' fuit in atate 
jM. TiiUii, ac deinceps infra rarissi- 
mum : dubitatumque est ab imperi- 
tis antiquitatis, an Latinum foret. 
Non modo autem Latinum, sed ju- 
cundius amceniusqiie etiam verbum 
fruniscor factum est, quam fruor. Q. 
Metellus Numidicus, qui caste pure- 
que lingua usus Latina videtnr, in 
epistola quam exul ad Domitios mi- 
sit, ita scripsit : Ego neque aqua ne- 
que igni careo, et siimma gloria fru- 
niscor. Nsvius in Atellana, qua: 
Partus inscripta est, hoc verbo ita 
ntitur : Quod magnopere quassierunt, 
id frunisci non queunt. Qui non 
parsit apud se, frunitus est.' Hzec 
Gellius. Ut fruor, fruiscor, sic a 
fruinor, fruiniscor, et per syncopen 
fruniscor, A fruniscor frunitus ; et 
infriinitus proprie dictus homo, qui 
rebus frutiisci nesciret, vel hoino nul- 
lius frugis, sed postea homo agrestis 
insulsus aneip6Ka\os. Nisi nialis fru- 
niscor geminam oliin habiiisse notio- 
nem ; unam fruendi a friior, alteram 
sapiendi a (ppoveoo. Unde ' infrunitus 
&ppwv.' Sipontinus : ' Frunitus dici- 
tur prudens, hoc est, is, qiio perfrui 
licet ; siciit a eontrario infrunitus, 
insipiens, ac stolidus, qiii nulli usui 
est. Sed nos frunitiim et infrunitum 
a Graeco potius deducta existima- 
mus ; nam Graeci <ppovlfiov pruden- 
tem, &(ppova dcmentem dicunt.' Dac. 
' Frutinul] Si liceret in priuia lite- 



DE VERBORUM SIGNTFICATIONE LIB. VI. 



279 



Frux fiugis'' dixerunt antiqui fructam et fructum.'^ 
FuciLis ^ ' falsa; dicta autem quasi fucata.^ 



7 Vide Notas.— 8 Al. Futilis.—9 Quidam libb. fucilia. 



NOTiE 



ra erratnm librarii existimare in hoc 
nomine, ut in aliis quibnsdam, Eru- 
cinal potius scriberem, teniplum Ve- 
neris Erucinae : id fuisse duplex Ro- 
mae in Capitolio, et ad portam Colli- 
nam, testatiir Livius lib. xxii. xxiii. 
XXX. XL. Extat etiani denarius C. 
Considii Noniani cum templo, in quo 
ERUC scriptum est. Illud vero, quod 
in Sicilia Erycinae Veneri erat dica- 
tum, laudatores non dcsiderat. Sed 
nil temere affirmandum esse reor. 
Ant. Aug. 

Frutinal] Veneris Fruti niemine- 
runt Solinus : ' Dum,' inquit, ' simu- 
lacrum dedicat Veneri matri, quee 
Fruti dicitur.' Ilem Augiistinus lib. 
IV. cap. 21. de Civit. quam ' Divam 
Fruti Seiam ' vocat. Triuni horum 
testimoniis, Solini, Festi, Augnstini 
cur fidem elevemus, quominus Fruti- 
nal legamus, causiE non est. At Erii- 
cinae Veneris templum fnit Romae. 
Quid? propterea non erit et Veneris 
Fruti, praesertini cum constet fuisse 
Venerem cognomine Fruti? Neque 
nos non vidimus nummum Cousidii 
Noniani : ejus enim copiam, et alio- 
rum vetustatis monumentorum, nobis 
fecit Christophorns Neytter Augus- 
tanus. At Glossarinm Erucinam non 
Venerem, sed Isim putat ; ' Erucinae, 
"lo-iSos.' Male liodie Erndnae : A Ve- 
nere Fruti dicta est Frutilla, tuy^, 
quia Veneri dicata est. Glossae : * Si- 
ne dubio Fruti detruncatiun ex 'Appo- 
8iTrj.' Naui, cnm post tenipora Nu- 
mae in nrbem Venus recepta sit, non 
potuit haberc nomen Latinum, sed 
Graecnm Afiodite, qnod distortiini in 
Fruta, seu Fruti : sic etiam diceba- 



tur Venus Murti, ut Venus Fruti. 
Varro : ' Intimus circus dictns ad 
Murtim.' Utrumqiie antem potest 
dici et Fruti et Frutis ; itera Murti 
et INIurtis. Jos. Scal. 

Frutinal] Atqui, si ita sit, Venus 
et Frutis idem est. Non potest igi- 
tnr Frutis esse Veneris cognomen- 
tum. Quare potius legendum Fru- 
cinal, templum Venerisfrugi. Frucinal 
pro Fruginal. Et ita ' Venus frugi ' 
coelestis ilia Venus sit. Sed mihi 
maxime placet, ut Frutis dicatur a 
fruor, nempe fructus, frutus, frutis. 
Vide Salnias. in Solin. cap. 8. Dac. 

^ Fritxfrugis] Futo ita distinguen- 
dum, et siippienilHin : Frux, frugis 
dixerunt untiqjii. Mox a capite, Fruc- 
tum etfructam a fruor. Frux qnidem 
dixit Ausonius imitalione Veterum : 
' Ante equidem, campis quam spicea 
siippeteret frux.' Fructus suni, et 
perfructus aliquam rem, dixerunt Ve- 
teres, inter quos Lucretius, Jos. Scal. 

Fruxfrugis] Scaliger haec ita dis- 
tingnit et supplet : Frux,frugis dix- 
erunt anliqui. Et a capite : Fructum 
etfruclam afruor. Nihil muto. Nam 
sic saepe Festiis. Distinctio tautum 
post antiqui ponenda est. De recto 
frux vide Varronem lib. viii. Auso- 
nius Veteressecutus : ' Ante equidem, 
campis quam spicea suppeteret fnix.' 
Fruclus autem et fructa pro fruitus. 
Lucret. lib. iii. ' Sin ea, quae fructus 
cumqne es, perire profnsa.' Item : 
' Oinnia perfructns vitai praemia, 
niarces.' Dac. 

' FuciUs] A fuco, ut ab lierba, her- 
bilis, Nihil niutandum. Jos. Scal. 



280 



SEXTI POMPEII FESTI 



Fulgere ™ prisci pro ferire dicebant, iinde fulgur dictum 

est. 
Fulguritum " id, quod est fulmine ictum : qui locus statim 

fieri putabatur religiosus, quod eum Deus sibi dicasse 

videtur.'° 
Fulmen° dictum a fluore " flammae. 
Fundus P dicitur ager, quod planus sit ad similitudinem 

fundi vasorum. Fnndus quoque dicitur ^* populus esse 

rei, quam alienat, hoc est, auctor. 



10 Ed. Scal. videvetur.— II Qniiam \ihb.fulvore.\et. cod.fulgore. 



NOT.E 



"■ Fulgere'] Falsnm erit qnod ait 
Festus, nisiferire intelliijas de fulgo- 
re et coruscatione : Fulgur eniin pro- 
prie est ignis sive coruscatio cum 
fulmineemicans; fulmen telum ipsum 
quod mittitur. Etsi postea frequen- 
ter fulgur pro fulmine, ut infra ful- 
guritum quod fulgure, id est, fulmine 
cilum est. Dac. 

" Fulgiiritum] 'Locus fulguritus," 
rdiros KfpawoTrXi]^, qui bidenfal dicitur. 
Vide ' bidental.' Idem. 

° Fulmen] Inimo a fulgore, ut in 
vet. cod. prohat Varro lib. iv. de L. 
L. Nam etsi ignis proprie manarc 
dicatur et Huere, ut apud Liicret. 
' Quain noster fluat e tedis terrestri- 
biis ortiis;' et Callimacli. liym. in 
Dian. t6 pa Trarphs airuard^oucn Kepau- 
vol ;' ' qnA\n (liicem) palris tli.stillant 
fulmina ; ' a fiuore taiiien esse nequit 
fiilmen, nisi transpositis literis quasi 
fluimen. Quod ineptiim est. Idem. 

P Fnndus] Ciceio pro Balbo ita 
fieri populum fiindum scribit : ' si 
ciim jiississet populus Koiii. aliqiiid, 
si id adscivissent socii popiili, ac La- 
lini ; et si ea lex, quani nos habere- 
mus, eadein in populo aliqiio tam- 
qu/m in fundo resedisset, iit tiim lege 
eadom is populus teiieretur.' Signi- 



ficare autem auctorem ex sententia 
accusatoris Balbi crediderim. ' Ne- 
gal,' inquit, ' ex fojderato populo 
quemquam potuisse, nisi is populus 
fiindus factiis esset, in lianc civita- 
tem venire.' Et postea : ' Potuit 
magisfundiis popuhis Gaditanus tieri, 
quoniam Iioc magnopere delectare 
verbo, si tum fit fiiiidiis, cum scita 
ac jussa nostra sua sententia compro- 
bat, quam cum bospitium fecit?' 
Plrtutus in Trinummo: 'Nunc mihi 
is propere conveniendus esf, ut quae 
cum ejiis Filio egi, ei rei fiindus pa- 
ter sit potior : co.' Adde Gell. lib. 
XVI. cap. 13. et lib. xix. cap. 8. Ant. 
Aug. 

Fundus] A Gra^co jSuebs, inius, sive 
poliiis /8eV0os, profiinditas: nam fun- 
dus priina notione iiotat imum putei, 
fluvii, dolii. Postea de agro cum se- 
dificiis usurpatus. Duc. 

'I Fundus quoque dicitur] Ciccro 
pro C*cinna : ' Iii jiidicium non ve- 
nire iitriim Capciniia possedit, niiilto 
etiam niinus quari, Cacinna fiindus 
sit nec ne : nie tamen dociiisse fun- 
dum esse C*cinnam.' IdemsaRpe in 
oratione pro Balbo. Usus est etiani 
Plaiit. Trinum. act. v. sc. 1. ' Nunc 
mihi is propere conveniendus est, ut 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. VI. 



281 



Funebres tibiae ' dicuntur, cum quibus in funere canitur : 

quas Flamini audire' putabant illicitum. 
Furcilles,* sive furcilla,'" quibus homines suspendebant. 
Furnalia,''" sacra Furinae, quam Deam dicebant. 
Furum genitivus pluralis a fure. 
Furvura " nigrum, vel atrum : hinc dicta furnus, furiae,^ fu- 



12 Vide Notas inf.- 
Furinalin. 



-13 Quidam libb. FurriHaHa. Legendum monet Uac. 



quae cum ejus filio Egi, ei rei fun- 
dus pater sit potior : eo.' Fundus igi- 
tur dictus auctor, quo<l sit veiuti so- 
lum et firuiamenltini. Idein. 

^' Fuiiebres tibia;'^ Nam fimeribus 
tibiae addebantur : Ovid. v. Fast. 
' Cantabat fanis, cantabat til)ia ludis, 
Cantabat moestis tibia funeribus.' 
Item de tibicinum ntmiero : ' Adde, 
qtiod /Ediiis poiiipam qui funeris 
irent Artifices solos jusserit esse 
decem.' Erat in leg. 12. tab. * De- 
cem tibicinis adliibeto.' Servius au- 
lem ad V. /Fiieid. notavit antiquae 
consueludinis fuisse, ut majoris aeta- 
tis funera ad tui)am proferrentiir, mi- 
noris vero ad tibias. Inde Papinius 
Theb. VI. ' Tibia cui teneros suetum 
producere manes.' Idem. 

* Quas Flamini audire] Flamini ta- 
nien fuiius exequi non est religio. 
Gellitis cap. 15. lib. x. Idem. 

' FurciUes] Immo quibiis aliquid 
movebant. Furcillis uiovere, expel- 
lere, ejicere, etLatinis proverbialiter 
efl^ertur, et Graecis ipsis, qtii SiKpdvois 
wOelv dicunt, adeo ut ne inferiurum 
«|uidem temporum Gra-ci ignorarint. 
Cfdreiitis: rovs jSacriAiKoi/s Brjcravpovs 
KivaiSoLS, Kol aaix^uKKjTplais, Ka\ dpxv<^- 
Tpiai, Koi aKoKiaTtci/ SXeov irXriBvi SiKpa.- 
vois oKois airoKfvovvTos. Non est dii- 
biiim, (|iiiii ea verba, ijuibus homines 
suspeiidetiant, sint empl.istrum ipsius 
Pauii breviatoris. Jos. Scal. 

Furcilles, sive furcilla'] Existimo 
Festum loqui de furcis poenalibus, 



NOT;E 

ad quas nocentcs alligati, et ita cir- 
cumducti, in iis postea tollebantur. 
Quare temere Scaliger, qui verba ista, 
qiiibus homines suspcndebant, Pauli em- 
plastrtim pronuntiavit. Sane si quid 
hic tentandum esset, crederem vo- 
cem addendam, nempe: quibus ho- 
mines onera suspendebant. Ut de ae- 
rumnulis quibus religatas sarcinas 
viatores gerebant Festus locutussit ; 
nam et furcillae dicebantur. Vide 
' iErnmnulae.' Initio etiam legendum 
furcilles, sive furcilliB. Dicebantur 
enim furcilles et furcillae, ut 'caules,' 
' caulap,' &c. Dac. 

" Furnalia] Varro lib. v. de Lin- 
gua Lat. ' Furinalia,' et lib. iv. et vi. 
' FurinalisFlamen,' et * Furinales fe- 
riae.' In fastis inariiioreis 8. Kal. 
Aug. FvRH. hoc est Furrinalia. Ita 
credeiidum est Deam ipsam Fuiri- 
nam esse appellatam. Ant. Aug. 

Furnalia] heg,efurinalia: Var. lib. 
v.de L. L. ' Furinalia aFurina, quod 
ei Deae feria; publicae dies is, ctijus 
Deae honos apud antiquos : nani ei 
sacra instittita annua et flamen ad- 
tributus : nunc vix nomen notum 
pauf is.' Furinalia erant 8. Kalend. 
Atigust. Fiirina eadem quae Furia. 
Vide Lil. Gyraldi Syntagma. Dac. 

" Furvum] Furvus est color, qui 
ex adu>tione comparatur. A ferveo, 
quasi/fjcus. Vel ut Vossius a (pw^u 
torreo, Nam et olini dicebant /usuus. 
Idein. 

y Hinc dicta furnus, furia] Furnus 



282 



FESTI DE VERB. SIGNIF. LIB. VI. 



nus, fuligo, fulgus, fumus. Furvum bovem/ id est, ni- 

grum, imraolabant Averno. 
Futare,'' argucre est : unde et confutare. Sed Cato hoc pro 

saepius fuisse posuit. 
Futiles ^ dicuntur, qui silere tacenda nequeunt, sed ea 

eflfundunt: sic et vasa futilia a fundendo vocata. 



NOT;E 



quidem a/«;To lecte duci possit, sed 
in reliqiiis Festus ineptus est ; Furia 
enim afurere ;fuligo zfumo, quasi fu- 
viiligo ; Funus a funalibus, sive potius 
a <p6vos. Fumus ab jiiolico (pvtJ.os, pro 
6vfiis, TTvor], drjp. aer, spiritus. Idem. 

^ Furi-um botem] Diis inferis lios- 
tia furva faciebant. Virg. vi. ^Eneid. 
' Quatuor hic prinmm nigrantes ter- 
ga juvencos Constitiiit.' Et paulo 
post : ' Ipse atri velleris agnam JE- 
neas matri Eumenidum magnaeque so- 
rori Ense ferit.' Idem. 

a Futare] Isidorus : ' Futo, i\iyx<^-' 
Jos. Scal. 

Futare] Proprie futo, quod erat vas 
aquarium, aquam ferventem compes- 
cere. Varr. lib. iv. de L. L. ' Vas 
aquarium vocant futum, quo in tri- 
clinio allatam aquam infundebant.' 
Et proprie Titinuius in Setina : ' Co- 
quus, ahenum quaudo fervit, paulla 
confutat trua.' Inde per metapho- 
ram futare, arguere. Gloss. ' futo 
i\4yx<'',' a quo, confutare, refutare. 
Idem. 



i» Futiles'] Lutatius Grammaticus: 
'Fntile, vas lato ore, fnudo angusto, 
quo utebantur in sacris Deae Vestie : 
quia aqua ad sacra Vestffi in terra 
non ponitur. Quod si fiat, piaculum 
est. Unde excogitatuni est vas,quod 
stare non posset, sed si positum,sta- 
tim funderetur. Cnde et homo com- 
missa non retinens, Futilis dicitur.' 
Hasc ille vetus Grammaticus. AtTe- 
rentins in Eunucho vas futile intelli- 
git plenum rimarum. Jos. Scal. 

Futiles] Donat. And. act. iii. sc. 5. 
' Futili, id est, levi, a vase quod futile 
dicitur, quod non deponunt ministri 
sacroruni, quod est acuto fundo et 
patulo ore, eoque instabile est.' Idem 
Phorm. act. v. sc. 1. 'Effutiretis est 
eloqueremini, evacuaretis, exinanire- 
tis, ab eo, quod est effundere. Trans- 
latio est a vase futili nomine, qiiod 
patulo ore, fundo aciitn, in«tabile, ni- 
hil prorsus continet. Uiuie fiililis di- 
cilur ejusmodi, ut nihil intra se con- 
tineat, et semper inaiiis sit.' Duc. 



SEX. POMPEII EESTI 

DE 

VERBORUM SIGNIFICATIONE 
LIBER VIl. 



Gaia " Csecilia appellata est, ut Romam venit, quse an- 



NOTiE 



a Gaia] Pauli errorem pothis quam 
Festi, vel Verrii, crederem in lioc ge- 
nere scripturee : in quo post Con- 
stantinum omnes paene librarii et 
marmorum incisores errabant. Iso- 
tum est, illud Quintiliani Caium, et 
Caiam scribi: dici vero Gaium et 
Gaiam. Paulum nou errasse arbitror, 
cum viderim antiquissimum Festi 
fragmentum ordine literarum scrip- 
tum ; et Verrius eundem ordinem se- 
cutus fuerit, in libris de verborum 
signiticatione. Secnti igitur sunt so- 
num, non figurani literae: vel cum 
ipsi alio loco scripserint, imperitimu- 
tarunt, erratum librariorum esse pu- 
tantes. Quod ad rem ipsam attinet, 
vidend.Plutar. in Problem. Plin. lib. 
VIII. cap. 48. Julius Paris in epi- 
tome Valerii Maximi de praenoinini- 
bus. Sed et observatum est, omnes 
mulieres, quag alio praenomine care- 
rent, Caias dictas, earumque libertos 
Caii praenomine plerumque appella- 
tos : seque CaicB libertos dixisse. Vi- 
dend. Cicero pro L. Muraena, et Ve- 
lius Longus de Orthogr. Ant. Aug. 



Gaia Ccecilia'] Ex Quintiliano ta- 
men Caia et Caiits per C scribebatur, 
sed Gaia et Gaius pronuntiabatur per 
G. Ejus verba sunt lib. i. cap. 7. 
' Quid qua; scribuntur aliter quam 
enuntiantur? Nam et Gaius C li- 
tera notatur, quae inversag mulierem 
declarat: quia tam Caias esse voci- 
tatas quam Caios, etiam ex nuptiali- 
bus sacris apparet.' Quod ad morem 
attinet, idem Valer. Max. ' Cete- 
rum Caia usu snper omnes celebrata 
est : Fertur enim Caiam Caeciliam 
Tarquinii Prisci regis uxorem, opti- 
niam lanificam fuisse. Et ideo insti- 
tutum fuit, ut novoe nuptae ante ja- 
nuam mariti interrogatae quanam vo- 
carentur, Caiam esse se dicerent.' 
Vide Plutarcb. in problem. Plin. 
lib. VIII. cap. 48. Cicer. pro Murae- 
na, qui id facete cxagitat. ' Quia,' 
inquit, ' in alicujus libris exempli 
causa id nomen invenerunt, putarunt 
omnes mulieres quae coemtionem fa- 
cerent, Caias vocari.' Vide Velium 
Longum de Orlhographia. Dac, 



284 SEXTI FOMPEII FESTI 

tea Tanaquil vocitata erat iixor Tarquinii Prisci repfis 
Romanorum: quae tantae probitatis fuit, ut id nomen 
ominis boni causa frequentent nubentes, quam summam 
asseverant lanificam fuisse. 

Galbeum,*' ornamenti genus. 

Gallam'^ bibere, ac rugas c^nducere ventri, cum ait Luci- 
lius ; prasmonet parsimonia esse utendum, neque gulae in- 
dulgendum, ventremque coartandum. 

Galll,'^ qui vocantur Matris Magnae comites, dicti sunt a 
flumine, cui nomen estGallo: quia, qui ex eo biberint, in 
hoc furere incipiant, ut se privent virilitatis parte. Alii 
putant ideo eos sibi genitalia incidere, quia violaverint 
nomen patris, matrisve, ne possint ipsi fieri parentes. 

Ganeum "^ antiqui locum abditum, ac velut sub terra dixe- 
runt. Terentius : Ubi illum quajram ? credo abductum ' 
in graneum. 



1 Alii libb. abditum vel ohductutn. 

NOT^ 

*> GalbeuTTi] Vide ' Calbeos.' Idem. viiidem Cybelen altasque Cclaenas 

<= Gallam] Liicii. lib. xv. apud No- Amnis it insana nomine Gallus aqua. 

nium : ' Qujb gallam bibeic ac lugas Qui bibit inde, furit : procul liinc 

couducere ventri Farre aceroso, oleo discedite, qnis est Cura bonae men- 

decumano, panecoegit Cumano.' Sic tis, qui bibit inde furit.' Herodianus 

euim scribendi sunt hi versus. Ant. iu Commodo: UdKaifiiv^pvyes wpyla^- 

Avg, ov eVi T(j5 iroTaju.^ rdWto ■Kapa^piovTi, 

Gallain bibere] Integrum Lucilii lo- d<^' ou tV firoDVvjxiav pipovffiv ol tjj Qec^ 

cum aftert Nonius in voce * acero- rofilai kpuixtvoi. ' Antiquitus Phryges 

suni,' ex Annal. xxv. ' Qiiae Gallam Or^ia celcbrabaiit ad fluenta fluvii 

hibere ac rugas conducere ventri, Galli, a quo nomen habueie, qui Deaj 

Farre aceroso, oleo decuinano, pane castrati consecrantur.' Idem. 
coegit Cuinano.' Galla est fructus ^^ Ganeum] Terent. in Adelph. ' Ubi 

sub aulumnum arboribus iunascens, ego illum quneram?' Ant. Ang. 
prapcipue robori, Gall. noi.v de galle. Guneum] LocusTeient. est Adelph. 

Ejus sapor asper; quare vinum,qnod act. iii. sc. 3. nbi Donat. ' Veteres 

atruin esset, et asperiim ad instar gaiieum ineritoriam tabernam dix- 

gallae, Gallaiu dixere. Dac. erunt, airh rfis yas , tout effri rrjs yrjs. 

*• Galli] Sacerdotes Rhea; castrati, Quod ipsa sit in tt-rra, non, ut Caena- 

a Gallo fluvio Phrygiae. Ovid. iv. cula, superius.' Er^o ganeum, quasi 

Fast. ' Cur igitur Gallos, qui se exci- yavtTov, a ya, sive poiius ydva, ut Ve- 

dere, vocamus,Cuin tantuin aPhry- teres dicebant, si fldes Hesychio. 

gia Gallica distet humus ? Inter, ait, At Julius Caesar Scaliger Exercit. 



DE VERBORUM SIGNIFICATION E LIB. VII. 



285 



Gannitio/ canum querula murmuratio. 

Galearia^ s a galearum similitudine dicta. 

Gaudium ^" «tto toO yawpjav dictum. 

Gaulus/ genus navigii paene rotundum. 

Gemursa ^ sub minimo digito pedis tuberculum, quod ge- 

mere faciat eum, qui id gerat. 
Genas ^ Ennius palpebras putat, cum dicit hoc versu : Pan- 



2 Al. Galeria vel Galerita. 



aOTIE 



cccxviii. Sect. 11. ait ganeum dici a 
yivos, hoc est, gaudium, ydtwirBai, 
gaudere, nempe, quod homines lae- 
tam voluptariamque vitam ibi agi- 
tent. Dac. 

f Gannitiol A yivvvffQai, gaudere, 
proprie de canibus, qui, ut ait Lucre- 
tius : ' Gannitu vocis adulant.' Qui- 
dam vulpibus etiam tribuunt. Idem. 

e Galearia^ Lege Galerita. Gale- 
rila et galeritus avis dicta ab apice, 
quem habet in capite, galeae speciem 
referente. A Grzecis similiter K6pv- 
Sos, KopvdaXhs, et Kopv5a\\s dicitur: 
nam KSpvs, galea. Galeria hic locum 
habere non potest : nani Galeria 
tribns a Galeso fluvio nomen habuit, 
sive ab alio quovis loco. Idem. 

•» Gaudiuml Immo potius a yaOew 
slve potius a ya$4a>, laetor, gaudeo. 
Idem. 

' Gaulus] Navis Phoenicia rotunda: 
nam Graeci veteres usque ad Jasonem 
et Argonautas rotundis soium navi- 
bus utebantur. Unde Plin. lib. vii. 
cap. 56. ' Longa nave Jasonem pri- 
mum navigasse Philostephanus auc- 
tor est.' Aristoph. in avibus : roGAoi' 
KTwfiai Kol vavK\.r}pu). ' Navem possi- 
deo, et guberno,' Ubi Schol. yav\os, 
ioiviKiKhv aKd(pos. Et Callimach. Kv- 
irpSde ^iS6vi6s (le KaOiiyayev ivddSe yav- 
\os. ' Ex Cypro Sidonius nie huc 
adduxit Gaulus.' Ab hnjus Gauli 
fornije similitudine vas pastorale Gau- 



lus dictum Theocrit. Idyll. v. Stoo-w 
S" o/CTob fjLiV yavKiiis r^ Uavl ydXaKTos. 
' Statuam vero octo quidem gaulos 
Pani lactis.' Vide Hesyoh. Sic et 
nuilta alia nomina sunt navigiis com- 
munia cum vasis, ut Kvfxfiai, KdvBapoi, 
Ke\e^ai, (TKd(pai. Idem. 

^ Gemursa] Plin. lib. xxvi. cap. 1. 
' Et bene quidem morbus celeriter 
in Italia restinctus est, sicut et ille, 
quem Gemursam appellavere prisci, 
inter digitos pedum nascentem, etiain 
nomine obliterato.' Idem. 

' Genasl In versu Pacuvii potius 
legerim Jlora, quam fore. Nunc pri- 
mum opacat flora lanugo genas. Nam 
idem Attius in Bacchis: ' Genas la- 
nugo flora nunc demum irrigat.' 
Idem in iisdem: ' Nam flori crincs 
video ut propexi jacent.' Quod En- 
ripides ir\6Ka[i6s ts ydp aov ravaos. 
Pacuvius Antiopa : ' Cervicum FIo- 
ros dispargite crines.' Est coronis 
Anapaestica. Virgilius tamen contra 
lib. XII. * Tum mihi prima genas 
vestibat flore juventas.' Jos. Scal. 

Genus'] Pro operimento oculornm 
et pro malis Veteres usurparunt, sed 
priorem notionem propriam fuisse 
cum Becmanno existiuio. Sic pro- 
prie Ovid. Eleg. 8. iib. ii. ' Nani 
caput e nostra citius cervice recidi, 
Et patiar fossis lumen abire genis.' 
Dac. 



286 



SEXTI POMPEII FESTI 



dite sulti'' genas, et corde relinquitc somnum. Aliieas 
partes putant genas dici, quae sunt sub oculis. Pacu- 
vius genas putat esse, qua barba primum oritur, hoc ver- 
su : Nunc primum opacat flore "^ lanugo genas. 
Geniales Deos ^ "' dixerunt aquam, terram, ignem, aerem, ea 



3 Quidam sultis.—i Legendum monet Scal. /ora.— 5 Vide Not. inf. 



"> Geniales Dfos] Petnis Chiacconus 
Hispanus, homo magni ingenii prae- 
claraeque eruditionis, a quo multa 
in hoc libro emendatasunt, existima- 
bat Genitales legendum esse : nam et 
in veterib. numisuiatib. est: Dis Ge- 
NiTALiBVS : et Virgiliiis habet geni- 
tales illo versu lib. vi. ' Romulus in 
Coelo cum dis genitalibus aevum De- 
git :' item lib. ii. Georg. ' Genitalia 
semina poscunt.' Fid. Ursin. 

Geniales'\ In fine corruptissima ita 
restituo : Geniales dicti a genendo, qua 
flurimum posse putabanlur, quos postea 
Genios appellurunt. Id est : Qua re 
plurimum poiieni, lioc est, genitura : 
sunt enim 6eol yivieMoi. Qnod autem 
ait, Geniales Deos esse semina et 
elementa rerum, non latuit Graecos 
magistros, qui interpretautur Genia- 
les, ffToix^la. Geiiialem etiam rvxn", 
et Genialia, tuxio. Addendum et 
quod Santra vetus scriptor monet : 
' Scis enim Geniales liomines ab an- 
tiquis appeilatos, qui ad invitandum, 
et largius apparandum cibum prom- 
tiores essent.' Potest et vulgaris 
lectio defendi, a gerendo, et Gerulos. 
Nam et idem Censorinus : ' Eun- 
dem,' inquit, ' esse Genium et Larem 
multi veteres memoriae prodiderunt, 
in quis etiam C. Flaccus in libro, 
quem ad Caesarem de indigitamentis 
reliquit scriptuni :' luinc in nos maxi- 
mam, quinimo omnem habere potes- 
tatem creditum est. Gerulus enim 
apud Veteres, non 6 fia.aTa^wv, ut 



NOTiE 

postea, sed b irpdrroiv, «at irpaKr}]p 
dictus est. Ut Plautus iu Bacchidi- 
bus dixit gerulifigulos raendacii, ge- 
rulos, et figulos, hoc est, TrpaKrrjpas, 
Kol irxiffras. Et veteres Glossae, 
' Geruli, irpaKrripes.' Jos. Scul. 

Geniales Deos] Rernm sernina et 
elementa. Unde et Gloss. ' Genialis 
ffroix^lov.' Dicti autem a gerendo : 
corrigebat Scaliger genendo : nam ge- 
nere dicebant pro gignere. Sed addit 
idem vulgatam lectionem defendi 
posse. Immo certe ita Festus scrip- 
sit, et gerere idem quod genere: unde 
et apud Varron. de Re Rust. lib. i. 
cap. 31. quidam codd. habent. ' Id 
ex pabuli segete viride sectum antc- 
quam gerat siliquas.' Quod in aliis, 
antequam genat siliquas. Et inde ge- 
ridus non d ^affrd^uv, ut nunc, sed d 
■npdrra>v,irpaKTrip. Gloss. ' geruli «pa»c- 
rrjpes.' Item in Gloss. Graeco-Lat. 
' avvTrjs, gerulus efficax :' irpdffffdv 
autem et avvtiv verba sunt quae jo- 
cosis rebus illis accommodantur qui- 
bus adesse genios necesse est. Pe- 
trus Chiacconus, Hispanus, homo 
magni ingenii prasclaraeque ernditio- 
nis, a quo multa in hoc libro emen- 
data sunt, existimabat Genitales le- 
gendum esse, nam et in vett. Nu- 
mismatibus est : Dis Genitalibvs. 
Et Virgil. habet genitales iilo versii 
lib. VI. ' Romulus in CceIo cum Dis 
genitalibus aevum Degit.' Item lib. 
II. Georg. ' genitalia semina poscunt.' 
Fulv. Ursin. Dac. 



DE VKRBORUM SIGNIFICATIONE LIU. VII, 



287 



enim sunt semina rerum, quoe Graecorum alii a-TOixsiu, 
alii o-Trs^jxaxa ^ vocaiit. Duodecim quoque signa, lunam, 
et solem inter hos Deos computabant. 

Geniales autem dicti a gerendo, quia plurimum posse puta- 
bantur, quos postea gerulos appellarunt. 

Genialis lectus," qui nuptiis 7 sternitur in honorem genii : 
unde et appellatur. 

Genium ° appellabant Deum, qui vim obtinerct rerum om- 
nium gerendarum. Aufustius, Genius, inquit, est Deorum 
filius,P et parens hominum, ex quo homines gignuntur : et 
propterea Genius meus nominatur, qui me genuit. Alii 
Genium'' esse putarunt uniuscujusque loci Deum. 

Gens JEMa. ' appellatur, quae ex multis familiis conficitur. 

Gentilis ' dicitur et ex eodem genere ortus, et is qui simili 



6 In marg. ed. Scal. YeVeeAa fj aT6fj.ovs.—7 ' Vox nuptiis videtur abundare. 
Fuiv, Ursin. 



aOTJE 



" Genialis ledus'] De eo Arnobius 
contra gentes. Describitur prolixe 
a Catullo de Nuptiis Pelei : et Theti- 
dis. Glossae, ' Genialis lectus, /cA-iVtj 
(TvfjLirocrlov.' Non de eodeni intellexit. 
Nam Genialis lectus sternebatur Ge- 
nio et Junoni. Jos. Scal. 

Genialis lectus'\ Servius v. ^ncid. 
'Geniales' (lecti) ' proprie dicuntur, 
qui sternuntur pueliis nubentibus.' 
In honorera Genii et Junonis sterne- 
baturCatull. in nuptiis Pelei : ' Pul- 
vinar.vero Divae geniale locatur lEdi- 
bus in mediis.' Apuleius Miles. x. 
' Et jam torus, genialis scilicet noster 
futurus, accnratissime desternebatur, 
lectus Indica testudine perlucidus, 
plumea congerie tumidus, veste seri- 
ca floridus.' Duc. 

" Genium] Aureiius Augustinus : 
' Genius est Deus, qui praepositus est 
ac vim liabet omnium rerum gignen- 
darum.* Vide • Geniales.' Idem. 

Genium] Laberius, 'Genius, generis 
nostri parens.' Jos. Scal. 



p Genius Deorum fil. et par. /ww.] 
Hinc Laberius imagine : ' Genius ge- 
neris nostri parens.' Dac, 

'i Alii genium] Servius i. Georg. 
' Genium autem dicebant antiqui na- 
turalem Deum unius cujusque loci, 
vel rei, aut hominis.' Inde apud Vir- 
gil. V. jEneid. ' Incertus Geniumve 
loci, famulumve parentis Esse putet.' 
Ubi Servius : ' Nullus enim locus 
sine Genio est, qui per anguem ple- 
rumque ostenditur.' Genios Graeci 
vocant iyx<»p'^ov5 Oeovs, 5uiiJ.ovas, "H- 
puas. Idem. 

" Gens JElia] Quasi vero illud MieB 
gentis proprium sit, ut in familias di- 
vidatur, et non reliquarum omniura. 
Quid igitur ? lege, Gensilla appell. Ifc. 
Gens nomen est generale, et famiiias 
complectitur. Aliquando tamen fa- 
niilia latius patet, et Gentem signifi- 
cat. Vide ' Familia.' Idem. 

■* Gentilis] Cicero in Topicis ex Q. 
Scaevola : ' Gentiles sunt, qui inter 
se eodem nomine sunt. Non est sa- 



288 



SEXTl POMPEII FESTI 



nomine appellatur: ut ait Cincius: Gentiles mihi sunt, 

qui nieo nomine appellantur. 
Genuini dentes/ quod a genis dependent. 
Genus ^ " dictum putatur a terraj Graeco vocabulo, quam 

y^v dicunt. 
Germen "" est, quod ex arborum surculis nascitur, unde et 

germani, quasi eadem stirpe geniti. 
Gerras,* crates vimineae. Athenienses cum Syracusas ob- 

siderent, et crebro gerras poscerent, irridentes Siculi, 

*Gerras' clamitabant. Unde factum est, ut gerrae pro 

nugis, et contemtu dicantur. 

8 Quidam libri Gens, et mox, pro yriu, yevos. 



NOT^ 



tis. Qui ab ingenuis oriundi sunt. 
Ne id qnidem satis est. Qiioruni ina- 
jorumnemo servituteni servivit. Ab- 
est etiam nuuc. Qui capite non sunt 
deminuti. Hoc fortasse satis est, 
nihil enim video Scaevolam pontifi- 
cem ad hanc definitionem addidisse.' 
Legitur apud Ciceronem gentilis, pro 
cognominis, i, Tuscul. 'Regnante gen- 
tili meo,' de Tulio Voiscorum rege. 
De discrimine inter gentiles et agna- 
tos vide juris comnientatores. Idem. 

' Genuini dentes'] Gracce (xaxppovia- 
rripes, quod prudente et perfecto 
Lomine nascantur. Gloss. ' Geniiini, 
cuippoviarTripes.' Item : ' genuinum, 
6S6vTa, /uvXrj»'.' A genis dicti genuini. 
Interp. Persii : ' Genuinus proprie 
dens qui sub genis est.' Alii a geno, 
gigno. Ex Piinio lib. ii. cap. 37. 
'homini,' inquit, ' novissimi, qui ge- 
nuini vocantur, circiter vigesimiim 
annum gignuntur, muitis et octoge- 
simo.' Idem. 

" Genus] A 77) terra, quod e terra 
omnia nata sint. Sed nemo nescit 
esse a y4vos, quod a ^eVo», unde 
'geno.' Idem. 

" Gertnen} A gero, pro geno, gerimen, 



germen. Inde germani,qui exeodem 
semine, ex eadem stirpe. Et Germani 
proprie diciintiir, qui eundem liabent 
patrem, sive ii communem matrem 
iiabeant : (quoniodo Terentius, Ci- 
cero, et aiii ' Germanorun ' voce nti 
solent :) sive diversam, qui 'consan- 
guinei' dicti sunt. Aliter tamen Varro 
in lib. de gradibus : * Germanus,' in- 
quit, ' ex eadein genitrice natiis est, 
non, ut multi, de eodem germine, qui 
tantum fiatres dicuntur.' Sed vana 
est haec Varronis differentia, nec ido- 
neis auctoribus observata. Terent. 
Adelph. • Te habeam fratrem, o mi 
iEschine, o mi germane.' Frater no- 
men generale est, et continet ' fratres 
germanos,' ' fratres consanguineos,' 
qui ex uno patre nati sunt et matres 
diversas habenl ; ' fratres uterinos,' 
qui ex eadem tantum matre geniti 
sunt ; et ' fratres patrueles,' qui ex 
duobus fratribus procreati. Idem. 

y Gerra;] Vide ' Cerrones,' ubi aliter 
paulo. Quare et tertium illiid forle 
addi potest, nempe Athenieiises a 
Siculis Gerras vocatos qiiasiimbelles, 
nam gcrra Siculis pudenda significat. 
Suid. Hesych. Idem. 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. VII. 



289 



Gerusia/ curia ab aetatis vocabulo dicta. 

Gestit/ qui subita felicitate exhilaratus, nimio corporis 

motu praster consuetudinem exultat. 
Gestus,'' quo indicatur, quid geratur, prseter participium, 

quod a gerendo deducitur. 
Gesum,'^ gravejactum.9 
GiGERiA,'' ex multis obsoniis deccrpta. 
Gingeriator, '° "^ tibicen. 



9 Vide Notas. — 10 Al. Girenalor, Gingrinatorj Gingrialor, Gingrilor, 



NOT/E 



^ Gerusia'] Tepovcria, Senatus. Plu- 
tarcli. An seni administr. Resp. 'H 
5e 'Poi/xaiwv iTvyK\r]ros &xpi vvv yepovaia 
KaXeTrai. Id est, ' Ronianoriim vero 
Senatus hodieqiie gerusia dicitur.' 
Hesych. repovoria, npea^^vrepiov, TrA.T)- 
6os yep6vrwv, Idem. 

* Gestif] A gestu, gestire, quod 
Donatus Eunuch. act. m. sc. 5. in- 
terpretatiir: ' Motu corporis mon- 
strare quid sentias. Constat autem a 
pecudibus ad homines esse transla- 
tum.' Item : ' Gestire proprie est 
sensumcorporis gestn indicare: quod 
magis briitorum est animalium. Vir- 
giiius: ' Et studio incassum videas 
gestire lavandi.' ' i. Georg. Ubi Ser- 
vius : ' Gestire,' inquit * est Ia?titiam 
suam corporis habitu significare. 
Nam, iit houiines verbis lajtitiam 
suain exprimuut, ita aves corporis 
gesticulatione.' Idem. 

^ Geslus'] Substant. o-xw») dSea, 
XetpoOeaia. Gloss. Idem, 

•^ Gesum] Lege Gesum, grave )a- 
culunu Varro de vita Po. Ro. lib. iii. 
' qui gladiis cincti sine scuto ruin bi- 
nis gesis essent.' Isidorus: ' Gesum, 
hasla, jaculum, /3oAi's.' Jos. Scal. 

Gesum] Melius quidani lib. Grave 

jaculum. Gesum, gessum, et gcesum. 

Quidam hastam interpretantur. Sei- 

vius VII. /Eueid. ' Piluin proprie est 

Delph. ei Var. Clas. Pomp, 



hasta Romana, ut Gessa Gailorum, 
Sarissae Macedonum :' Siiidas : raio-a 
Kol yaiohs, Kovrhs, eldos aixvvrripiov ohv 
SSparos. ' Ga?sa et gffisus, contus, ge- 
nus teli, nt hastas.' Sed melius Fes- 
tus, qiii jaculiim dicit grave, quod 
totiim essetferreum: Hesych. roKros, 
ififi6\Lov oKoaiSripov. ' Jaculum totum 
ferreum.' Et jacula fuisse, vel hinc 
constat, quod bina gerebant singuli : 
Varro: 'cum binis gessis essent.' 
Virgil. v«i. JEn. 'Duo quisque Al- 
pina coruscat Gesa manu.' Quod 
idem alibi de 'hastili.' ' Bina manu 
lato crispans hastilia ferro.' Gaesura 
autem Gallicam vocem putant, vel 
etiam Hispanicain ; ab Hispanisenim 
gaesa accepisseRomanos docet Athe- 
nseus. Illustrissimus Bochartus Ge- 
sum putat quod Chalda;is gisa, vel 
Hebraeis chets, sagittn, jaculum. Nam 
chet mutatiir in G. Dac. 

^ Gigeria] Falsum est Gigeria esse 
cibum confectiim ex miiltis obsoniis : 
sed Gigerium est ventriculus gallina- 
rum : quod verbum hodie in Gallia 
retinemns. Gisier en\m vocamus. Lu- 
cilius : ' Gigeriae siint Sive adeo' he- 
patia,' Idem. 

*^ Gingeriator] Tibicen. Vide Athe' 
naeum. Glossae Hesychii : 7177^101, 
avXol iMiKpol ev oJs irpuTov fj.avddvov(ri, 
'6irep evioi yCyypov. Glossarinm : ' Gin- 
Fest. T 



290 



SEXTI POMPEII FESTI 



Gingrire ^ anserum vocis proprium est. Unde genus quod- 

dam tibiarum exiguarum gingrinae. 
Gliscerei crescere est, et" gliscerae, mensae gliscentes, 

id est, crescentes per instructionem epularum scilicet. 
Glittis ' subactis, levibus,'^ teneris. 



11 Quidam libri ut pro e<.— 12 AY\i Glictis s. lenibus. Legit Scal. Glutis. 



NOT^ 



griva, (JSos (pwvrjs ffd\Tnyyos.' ' Gin- 
griunt, xv^fs ^K^oSxn.' ' Gingnim, (pw- 
vfj XV'^^^-' Arnobins libro VI. ' anse- 
rum gingritibus.' Vide Solinum cap. 
X. Jos. Scal. 

Gingeriator^l Lege gingritor, a gin- 
grire : vel gi^igrinator, a gingrina, ut 
viri docti. Dac. 

^ Gingrire] Glossar. ' Gingrina, 
il^os (pctivTJs adXTTiyyos.' Ful. Ursin. 

Gingrire'] Gloss. ' Gingriunt, x^m 
(K^owffi.' ' Anseres clamant.' * Gin- 
gruni, (puiv^ XW'^^-' ' Vox anseris.' 
Inde gingrincB tibiae dictae. GIoss, 
' Gingrina, «TSos ffaA.7ri77os.' Gingria 
siint Hesychio : Tiyypiai., ahKol fjiiKpol 
iv oTs irpwTov ixavBavovaiv. * Gingriae, 
parvae tibiae, quibus primum discunt.' 
Solin. cap. 12. ' Sive gingrinas, quae, 
breviores licet, subtiliorii)us tamen 
modis insonant.' Verum Alhenaeus, 
Eustatii. et Poliux non a gingriendo, 
sed a Gingra, Gingre, vel Gingri Ado- 
nidis nomine. Atlien. cap. 23. Tiyypai- 
voLs yap ol ^oiviKfs, ws (prifflv d 'Efvo(pwv, 
4xp<^VTo avKo^is ffTnQajjLiaiois rh fitytQos, 
o|u Kol yofphv (pdiyyofiivois. Id est, 
' Gingraenis enim, utdicitXenoplion, 
tibiis utebantur Phoenices palniam 
longis, stridulum et lugubrem sonum 
edentibus.' Idem paulo post : 'Ovopid- 
^ovrai Se ol av\o\ yiyypot vnh rwv 4>ovi. 
Kuv airh T&ii' irepl ''ASwviv Bprivwv, rbv yap 
"ASuviv riyypT)v KdKure vfjLe7s oi ^oivi- 
Kfs, iis IffTopu ArifjioK\(iSris. Id est, 
'Gingri autem nominantura Phoeni- 
cibus tibiae. ob lamenta quibus Adonini 



deflent. Nam vos Phoenices Ado- 
nim Gingrem appellatis, ut refert 
Democlides.' Eustathius Iliad. vi. 
'H Sf XP')"''^ '■"'^^ 7^77^0»$ (K rwv Trepl 
"ABwvtv Bprivwv, tv Tiyypiv eKd\ovv ot 
^otvtKfs. Id est, ' Giugrorum autem 
usus cx lamentis super Adonide, 
qiiem Gingiim vocnbant Phoenices.' 
Pollux lib. IV. cap. 10. Tiyypas rls 
av\iffK05 yodSr) Koi 6privr)TiK)]v (pwvijv 
a<pir]fft, (poivi^ fjtfv i)V tV evpeffiv, rrpdff- 
(popos 5e Movffr] rrj KaptKrj' r) 5e ^oiviKwv 
y\wrra Tiyypav rhv "ASwvtv Ka\e7, Kal 
TOUTij) 6 av\hs irrwvifjtaffrai. Id est, 
' Gingras tibia quaedam moestum et 
lugubrcm cantum inittit. Phoenicium 
inventum, dicatum Musie Caricae : 
Plioenicum autem lingua Gingram 
Adonim vocat, et ab hiijus noinine 
tibia denominata.' Gingra autem 
Bochartiis ex Phoenicio gigara, Do- 
minus. Pienum fiiisset girgara : sed 
prins R elisiim. Dac. 

n Gliscere] Gloss. ' Gliscit, aJ?|«.' 
Aliae : ' Glisco, irTtreivofjtai.' Hinc 
' reglisco.' Quod vide suo loco : et 
' Gliscera?,' mensae opimae et opiparae 
struibus frequentibus refertae. Idem. 

^ Glittis] Lege, Glutis. Cato: 'Uti 
bene subactum, ntique bene glutnm 
siet.' In Glossis Latinis : ' Glis, gli- 
tis, humus tenax.' Jos. Scnl. 

Glittis] Nihil mutanduin,g^ZJ«w pro 
gliittis. Nam « saepe abit in i. A glus, 
gluten, g-/M<MS, unitus, bene subactus. 
Cato cap. 45. ' Locus bipalio subac- 
tus, beueque glutus siet.' Dac. 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIH. VII. 



291 



Glocire et glocidare '' ^ gallinarum proprium cst, cum ovis 

incubiturae sunt. 
Glomus* in sacris crustulum cybii '+ figura ct olco coctum 

appellatur. 
Gloria" a Greeca vocedicta: hanc enim illi JtXeoj vo- 

cant. 
Glos/ viri soror, a Graeco yaXwj. 
Glucidatum/ suave, et jucundum. Graici etenim yXwxuv 

dulcera dicunt. 
Gluma^ hordei tunicula: dictum, quod glubatur id gra- 

num : unde et pecus glubi dicitur, cujus pelUs detrahi- 

tur. 



13 Al. Gluclire. 
eybi, cubi. 



Legit Dac. Glocire et glocitare.—U Alii librl rombi vel 



NOTiE 

Glocire et glocidare] Lege : glocire A&>s, ri rov avSpbs ade\(pii- KaQa.v(p Kacr- 



et glocitare. Glocire a kXw^^iv, vox a 
sono efficta. Columel. lib. vii. cap. 
5. ' Ut ova quam recentissima sup- 
ponantur glocientibus.' GIoss. ' glut- 
tit, KpoKKo. fi opvis :' ' glocit avis :' 
leg. glocit. Hanc vocem Vascones re- 
tinent, qui dicunt cloucir, et ipsam 
avem glocientem clouque, ut Hispani 
clueca. Idem. 

t Glomus] ' Globulos ' dicit Varr. 
lib. IV. de L. L. ' Item in oleo cocti 
dicti a globo globuli.' Vide Catonem 
cap. 29. GIoss. Graeco-Lat. 'Globns 
et glomus, ayadis.' Nam Agathis He- 
syrhio est Sesamis, placenta ex oleo, 
melle, et sesamo. Agathis etiani est 
fascicnlus lini sive staniinis, ut et 
Latinum ' glomus.' Idem. 

" Gloria} Antiquitus Glosia,a GrEe- 
co y\S)(T(ra. Jos. Scal. 

Gloria] Prius G/osift, aGraeco7A.co<r- 
aa. Scaliger. Sed Martinio assen- 
tiar, quia «eAcop, <paiv7], vox. Dac. 

" Glos'] Glossarium : ' Glos, ^ rov 
pLV^phs a5e\(p-h' ydXws, irapa T\\avr(f.' 
Jos. Scal. 

Glos] Graecis raAuir, Hesycb. Td- 



advSpa Tj7 'AvdpondxV' ' Glos soror ma- 
riti, velut Cassandra Andromachae.' 
Dac. 

y Glucidatum'] Vide tertium Con- 
jectaneum. Glossarium, ' Glodita- 
tus, T)5vs.' Glocidatus legendum. Jos. 
Scal. 

Glucidatum'] Vide ' Clucidatum.' 
Dac. 

^ Gluma] A y\v(pw, scalpo, sive po- 
tius a Aeirw, corticem detraho, est 
g-Z«to,unde gluma, follicula hordei, Ae- 
TTvpov KpiOrjs. GIoss. Quod eo granuni 
glubitnr, nudatur. Varr. de Re Rust. 
lib. 1. cap. 48. ' Arista et granum om- 
nibus fere notum : Gluma paucis : 
itaque id apud Ennium solum scrip- 
tum scio esse in Eubemeri libris ver- 
sis. Videtur vocabulum etymon ha- 
berc a glubcndo, quod eo folliculo 
deglubitur granum. Itaque eodem 
vocabulo appellant fici ejus, quani 
odimus, folliculum.' Hinc pecas glu- 
bi et dcglubi dicitur, unde illud Ti- 
berii: ' Boni pastoris est tondere pe- 
cus, non deglubere.' Idem. 



292 



SEXTI POMPEII FESTI 



GNiEUS* et corporis insigne, et praenomen, a generando 
dicta esse, et ea ipsa ex Graeco ylyvsa-Qca '^ apparet. 

Gnarigavit '^ ^ significat apud Livium, narravit. 

Gnaruisse/ narrasse. 

Gnarus ^* cum significet id quod scius, peritus ; tamen 
invenimus prognare significare, aperte. 

Gnephosum,* obscurum : videlicet ex Grseco, quod est 

Gnitus,'7 ♦ et gnixus a generibus '^ prisci dixerunt. 



15 Al. yiyveTai. — 16. Ed. Scal. Gnaricavit. Voss. Gnaruravit. — 17 Al, 
Gnitur. — 18 Legendiiin nionet Scal. a genubus. 

NOTyE 

tionibus gnarures.' Male hodie in 
Ausonio gnarus est, in Arnobio, gno' 
7-iores. Jos. Scal. 

Gnarigavif] OptimeVoss. gnarura- 
lit. Antiqui dicebant gnaruris, gna- 
rus. Plaut. act. i. sc. 2. ' Simul gna- 
rures volo vos esse banc reni mecum.' 
Hinc gnaruro, gnarum reddo. Unde 
per syncopen et aplia?resin naro, qnod 
nunc narro. Gloss. ' gnarurat, yvui- 
pi^ei.' ' Gnarnrem, yvupifMov.' 'Gnari- 
tur, yvupi^eTai.' A gnaruris per syn- 
copen gnams iiri<TTdfj.evos, sciens, pe- 
ritus. Duc. 

*" Gnaruisse] Glossae : ' Gnaritur, 
yvupi^eTai,' Jos. Scal. 

Gnaruisse] Vide notam superiorem. 
Dac. 

"■ Gnarus'] Vide supra. Gnarus pro- 
prie cui cuncta gnara sunt, id est, 
cognita, aperta. Non miruni igitur 
prognare signifirare, aperte. Idem. 

c Gnephosum] Glossar. ' Gnefon- 
suni, ffK0Tfiv6v. Vide in ' Cnefonsum.' 
Ful. Ursin. 

Gnephosum] Glossarium: 'Gneton- 
sum, anavpbv, OKOTeivSv.' Corrige, 
Gne/onsum. Jos. Scal. 

Gnephosum] Vide * Cnefosum.' 
Gloss. ' Gnefosum, aixo.vpbv ,aK0Tfiv6v' 
Dac. 

' Gnitus] Lege : gnHus et gnixus a 



a Gnaus] Cn. hoc praenomen sig- 
nificari dubitat nemo: et licet sonus 
G literae audiatiir, Cn. scribitur: ut 
in Pandectis Florentinis apparet 
Gneeum et Gajum ita scribi ut pro- 
nunciatur : corporis autem insigne 
naevus dicitur, unde Naevia fainilia 
nomen deduxit : additur autem C 
antiquo more, ut cum 'frucmentum,' 
' ferctur,' 'forctis,' ' cnatiira ' dice- 
batur : ex Valerio a Jiilio Paride re- 
lato, qui enumerat triplicem hiijus 
praenoininis scribendi rationem : Cn. 
Gn. N. Ant. Aug. 

Gncrits] Idem quod Naevus, ut Na- 
tus, gnatus : Navus, gnavus. Jos. 
Scal. 

Gntpus] GncBus et gncnvus tubercu- 
lum iu facie excrescens, quasi yva7os 
vel yva7<pos. A yiveffdat, nasci : un- 
de precnomen Gnceus, Itaque cum 
nmis et ncevus scribitur g perit, non 
contra, ut volunt viri docti. Sed 
perperam in voce yiveffOai Etymon ri- 
matur Festus. Graecum est Kvalos 
airh Tov Kvaiu), quae irddos ct (pvfxa sig- 
nificat. Uude gncevus Latinum. Ut 
uhv, ovum. Salmas. in Solin. Dac. 

*> Gnarigaiit] Et ' Gnariiris.' Au- 
sonius: ' Non cullor instaus, non ara- 
tor gnaruris.' Apud Arnobium lib. 
XI. ' Cur esse dicatis in aliis praecep- 



DE VERHORUM SIGNIFICATIONE LIH, VII. 



293 



Gnotu/ cognitu. 

Gracchuris,*' nibs Tberae regionis, dicta a Graccho Sem- 

pronio, quae antea Illurcis nominabatur. 
Gracculi ' a sono oris vocati : sive a gerendo dicti, quod 

jacta segetum semina plurimum gerant: vel, quod ex 

olivetis cubitum sc recipientes duas pedibus baccas, ter- 

tiam ore ferant. 
Gradivus ^ Mars appellatus est a gradiendo in bella ultro 



NOTiE 

genibus prisci dixerunt. Scal. sic in- Qnintilian. lib, i. cap. 10. gracculus 
fra in ' nixi :' ' Nixi Dii appellantnr diminutivum a graccus, et graccus a 
tria signa in Capitolio, ante cellam gra.ro ant graco, quod a Kpd^oi. Sed 



IVIinervee genibiis nixa.' Ergo gmlor, 
qnod nnnc nitor, quasi genitnr, geni- 
bus incumbo. A ' gnitor,' ' gnisus,' 
gnitus,' et ' gnixus.' Idem. 

s Gnotu'\ Glossae ; ' Gnotum, yyw- 
ffiv, SidyvcDaiv.' Jos. Scal. 

Gnotn, cognitu^ A yivwaKw factum 
gnosco. Varr. ' Adeste, adeste, qucc 
feramque gnoscite, Domum ut feratis 
e theatro literas.' A gnosco deinto g 
nosco. ' Gnotu,' ' notu.' Glossar. 
' gnot,' (lege gnoscit,)'' ElSei', i^wiyivdffK- 
«».' ' Gnotu, yvaKTiv, Stdyvwcrtv.' Fal- 
liintur igitur (jui in gnosco et gnotus g 
credunt assuuitum in his. Friscianus 
lib. II. ' Est quando N principalis 
sjllabaB ante se assumit G, ut natns, 
gnatus : notus, gnotus antique, unde 
ignotus ; nosco, gnosco; novi, gnovi.' 
Sed contra Diomedes lib. i. ' Gnos- 
cit, ait Caecilius, quoniam et prjepo- 
sitione addita, adgnosco, et cognosco 
dicimus.' Dac. 

^ Gracchuris] Ilerda Ptolemaeo in 
Hispania Tarraconensi. Idem. 

' Gracculi] Varro lib. iv. ' qiiod 
gregatim volent.' Sed melius Fes- 
tus, a sono oris, ut et Isidoriis lib. 
XII. cap. 7. ' Gracuhis a garrulitate 
nuncupatus, non, nt quidam vohmt, 
pro eo quod gregatim volent, ciim 
sit manifestum ex voce eum nuncu- 
pari. Est autem loquacissimuui ge- 
nus, et vocibus importunum.' Idem 



vernm etyinon invenit eruditissimus 
et elegantissimus ^Egidius Menagius 
amicus noster, qui scribit ctirb rov k6- 
paKos diminutiva forma ' coracus,' 
' coraculus,' ' craculus,' ' gracnlus;' 
graculus enim ex corvorum genere. 
Graculus contractum graulus, unde 
Italicumg-roZa, Gallicumgroie. Quare 
corniculam dixit Horatius in episto- 
lis : ' Ne, si forte suas repetitnm ve- 
nerit olim Grex aviiim plumas, nio- 
veat cornicula risum Furtivis nudata 
coloribus.' Plura vide apud illum in 
' amoenitatibiis Juris civilis.' Idem. 

^ Gr.adivus] Quia gramine sit or- 
tus : ex flore nescio quo concepit 
eum mater. Ovidius lib. v. Fast. Jos. 
Scal. 

Gradivus] Servius iii. ^n. 'Gra- 
divum cxilientem in praelia : quod in 
i)ellant.bus sic necesse est : aiit gra- 
vem Deiim Patrem : aut ideo quia 
apud Pontifices Mars pater dicitur, 
Alii Gradivuui, quod gradum infe- 
rant, qui pugnant, ant quod impigre 
gradiantur. Alii a gratitudiiie,' (lege 
graditudine,) ' qnod huc et illuc gra- 
diatur : unde Martem communem 
dici. Alii Gradivum, quia nunquam 
equester, aut a gradu dictum.' Non 
omittenda eorum sententia, qui gra- 
divum putant quod ex gramine ortus 
sit : nam eum Juno tacto flore con- 
cepit, Ovid. v. Fast. Dac. 



294 



SEXTI POMPEII FRSTI 



citioque : sive a vibratione hastas, quod Gra?ci dicunt 
xpa^julvsiv : '9 vel, ut alii dicunt, quia gramine sit ortiis ; 
quod interpretatur, quia corona graminea in re militari 
maximae est honorationis. 

Gra^ca sacra, festa ' Cereris ex Graecia translata, quaj ob 
inventionem Proserpina) matronae colebaut : quae sacra, 
dum non essent matronae, quag facerent propter cladera 
Cannensem, et frequentiam lugentiura, institutura est, ne 
amplius centum diebus lugeretur. 

Grallatores "" appellabantur pantomimi, qui, ut in saltationc 



19 Al. KpttSiViiv. 



NOT/E 



' Graca sacrayfesta} Cerealia, quae 
ad Elensiniorum iniitationcni facta : 
ideo ex Grstcia translata «licit Fes- 
tus. Repra'sentabatur Ceres Proser- 
pinani quaerens, et cum face totnm 
orbem pererrans. Vide Ovid. iv. 
Fast. Arnobium ct Alexand. ab Alex. 
lib. VI. cap. 9. Cereaiibns ante noc- 
tcm cpnlari nefas, qnia, ut ait Calli- 
machus, Ceres fanie affecta, ac ni- 
liilominus pertinaciter jejtmiuni ser- 
vans, a Vespero tandeni persnasa, nt 
potum sumeret : "Ea-trfpos, oCTe ■kluv 
Aafj.dTepa fxwvos iTrfifffv. ' Vesperns 
qui solus Cerercm persuasit ut bibe- 
ret.' Vel, ut Ovid. qiiod diiin siib 
noctem papavcr legebat, iinprudcns 
gustaverit. ' Colligit agresti leve pa- 
paver liuino. Dum le^it oblito fer- 
Inr gnstasse palalo, Longainqne im- 
prndens exsolnisse famem. Qiise, 
qiiia principio posnit jejunia noctis, 
Tempns habent niysta» sidera visa 
cibi.' A Ingentibus liEec sacra peragi 
non poterant, quia post receptam 
Proserpinam, ' Tum deinum vnltnm- 
qiie Ceres animunique rocepit, Iinpo- 
suitque suae spicea serta coma;.' Ideo- 
que tiinc candidas vestcs induebant: 
' Alba decet Cererem vcstis, Cerea- 
libns albam Siimite, nunc pulli velle- 



ris usiis abest.' Sed post clMdem 
Cannensem, cnni, propter Incliim 
matronae Cerealibus operari non pos- 
sent, Senatns Inctnm finiri jnssit, 
* centum diebns,' ut Festns : ut Li- 
vius, ' triginta.' Livii verba sunt lib. 
XXII. sect. 36. ' Tum privatae qno- 
qiie per domos cladcs vulgataE snnt: 
adeoque totam urbcm opplevit hic- 
tns, ut sacrum anniversarium Cere- 
ris interinissiiin sit; qnia, ncc lugen- 
tibus id facere est fas, nec ulla in 
illa tcmpestatc matrona expers Inc- 
tus fiierat. Itaqne ne ob eandem 
cansam alia quoquc sacra pnblica 
aut privata desererentnr, Senatns- 
consnlto diebiis triginta Inctns est 
finitns.' Inde proprie minui liictiis 
dicebatnr, cnm erant in casto Cere- 
ris, hoc est, cnm rebns Venercis ab- 
stinebant ad sacra Cereris obennda: 
nam Cerealibus vino et Venere in- 
terdictnm. Vide ' minnebatur.' Por- 
ro Cerealia erant a pridie Idus Apri- 
lis i)er dies octn. Idem. 

"> Grallaloves] Plaiitus in Prenulo : 
' Vinceretis cervom ciiisu vel gral- 
latorem gradu.' Sic etiam apud Var- 
roncm lib. vi. de Lingua Lat. Ant. 
Aun. 

Grallalores] Glossarium : ' GrwJ- 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. VII. 



295 



imitarentur aegipanas, adjectis perticis furculas habenti- 
bus, atque in his superstantes ad simiHtudinem " crurum 
ejus generis gradiebantur, utique propter diflacultatem 
consistendi. Plautus : Vinceretis cursu cervas, et gral- 
latorem gradu. 

Gramige " oculorum sunt vitia, quas alii glamas ' vocant. 

Grando " guttae aquge concretae solito grandiores. 

Grassari p antiqui ponebant pro adulari : grassarii * autem 
dicuntur latrones vias obsidentes : gradi siquidem ambu- 
lare est, unde tractum grassari, videhcet ab impetu gra- 
diendi. 



10 Quidam libri simulationem.—l Al. gromas.—2 Al. grassari. 



NOT^ 



latores, iraviKa (popovvres.' Immo Gral- 
latores. UaviKo. tpopelv explicat quod 
de /Egipanibus iiic dicitur. Jos. Scal. 
Grallatores] Grailae sunt perticae 
ligneje furculas habentes quibus pe- 
des ponebant. Gall. des ^chasses. A 
gradiendo, gradulae, grall*. Inde 
grallatores, qui grallis ambulabant. 
Plant. Pcenul. act. iii. sc. 1. ' At si 
ad prandium nie in aedem vos dixis. 
sem ducere,Vinceretis cervum cursu 
vel grallatorem gradu.' His grallis, 
wt ait Festns, pantomimi utcbantur, 
cum Panas sive ^gipanas induebant, 
quorum exsicci pedes et crura non 
melius repraesentari poterant, quam 
ligneis illis pedibus grallatorum. 
Quare et grallae Graece Tromck dictw, 
et in Gloss. ' Grallatores, iraviK^ (po- 
povvTfs.' Grallatores Graecis dicun- 
tur yuiTuves, Colobathrarii, et ipsae 
Grallae colobathra. Dac. 

n GramicB] Aiiti.-n iEolice yAdfia, un- 
de Gramia. Jos. Scal. 

GramiiB] Nonius: ' Gramia pitui- 
ta oculorum. Caecilius : Gramiosis 
oculis ipsa, atratis dentibus.' Gra- 
mia et grama dictum pro glama, quod 
a yHp-v, G addito, a Ai7;urj. Gloss. 
' grama, aV')' Vide Hesych. Dac. 



o Grando] Plin. lib. ii. cap. 60. 
' Grandinem conglaciato imbre gig- 
ni, et nivem eodem humore mollius 
coacto, pruinam autem ex rore geli- 
do.' Grando auteni a grandis, Festus. 
Sed raelius Isidorus lib. xiii. cap. 
10. agranum, unde et grandis. Idem. 

P Gi-assari] ' Grassari, o^vtoSuv, 
eVcpe/SfO-eoi, fiaSl^uv.' ' Grassa, ^oSkt- 
/xa, ^rnxa.' 'Grassatur, \(cTroSvri'i.' 
' Grassator, AwttoSuttjs.' Jos. Scal. 

Grassari:] A gradior, grassari, ire, 
ambulare. Gloss. ' grassari, o^vTre^uv, 
iirepeiSeaeai, ^adl^eiv,' ' innitl, ire, 
cum impetu ferri.' Sed postea hoc 
verbum male audiit, et grassari de 
viarum obsessoribus dictum qui in 
preetereuntes impetum faciebant. 
Unde in GIoss. ' grassatur, XaitroSvrel,' 
' vestimentis exuit.' ' Grassator \u- 
irodinrjs,' ' qui vestinientis exuit,' ti- 
reur de laine. Inde autem grassari 
pro adulari : quod parasiti atque 
adulatores per plateas ambulantes in 
obvium quenique grassarentur, ut 
adulationibus suis sibi victum quaere- 
rent. Et quia ita olim fere poijtae, 
ii etiam grassalores dicti sunt. Varro 
in libro de moribus. Apud Gellium 
lib. XI. cap. 2, ' Vestiri in foro ho- 



296 



SEXTI POMPEII FESTl 



Gravastellus,'' senior. Plautus : qui est gravastellus, qui 
advenit? ut puto, gravastellus a gravitate dictus. 

Grave ass/ dictura a pondere, quia deni asses, singuli pon- 
do libras, efficiebant denarium, ab hoc ipso numero dic- 
tura.5 Sed bello Punico populus Romanus pressus aere 
alieno, ex singulis assibus librariis senos fecit, qui tantun- 
dera valerent. Item nummi quadrigati et bigati a figura 
caelaturae dicti. 

Gravida ' est, quae jam gravatur conceptu : praegnans velut 
occupata in generando,''^ quod conceperit: inciens pro- 
pinqua partui, quod incitatus* sit foetus ejus. 



3 Vide Notas iiif. Qiiidam libb. libra; : et mox lihralibus , 
librariis . , . tantundem. — 4 Legit Ursin. in genando. 



. tantuli pro 



NOTvE 



neste mos erat, domi quod satis erat : 
equos carius quam coquos emebant. 
Poeticae artis bonos non erat. Si 
quis in ea stndebat, aut sese ad con- 
vivia applicabat, grassator vocaba- 
tur.' Dac. 

'I Gravastellus'] Plaut. in Epid. ' Sed 
quis est haec mnlicrcula, et iile ravis- 
tellus qui venitf Vide ' Ravi colo- 
ris.' Ant. Aug. 

Gravastellus] Locus Plauti est Epid. 
Act. v. Sc. 1. 'Sed quis haec estmu- 
liercula, et illic gravastellus qui ve- 
nit ?' Sed liic gravastellus non a gra- 
vitate, ut putat Festus, sed pro ravas- 
tellus a ravus, qui ravi est coloris, 
ascito g, gravus, a quo gravnsler et 
diminutivum gravaslellus, qui ravastel- 
lus, immo et i-avistellus corrupte etiani 
apud Plautum legisse videlur Festus, 
Vide ' ravi coloris.' Dac. 

"" Grave ees] Hiclocus ita interpun- 
gendus, emendandusque : Quia asses 
singuli pondo libram efficiebant, deni 
autem denarium, ab hoc assium numero 
dictum. Vide Piin, lib. xxxiii. cap. 
3. et infra in ' Sextantarii.' Ful. Ur- 
sin. 

Grave <es] Vide Plin. lib. xxxiii. 



cap, 3. Festum verb. ' Sextanta- 
rii.' Ant. Aug. 

Grave (es] Legebat Ursinus : Quia 
deni asses singuli pondo libram efficie- 
bant, deni autem denarium. Sed nihil 
mutandum, neque video cur eum of- 
fenderit vulgata lectio : ilium fugit 
scilicet hic libras esse secundi casus. 
Nam ita omnia plana. Porro ' aes 
grave' de libralibus assibus semper 
dictum, et duravit usque ad primum 
bellum Punicum, quo sextantarii, 
postea unciales el semunciales, facti 
sunt. Vide ' sextantarii.' Dac. 

' Gravida] Giossar, ' Inciente, in- 
niteutc, pariente, a ciendo, et invo- 
cando proximos quosque auxiliatores.' 
Haec ad verbuni ' Inciens,' Ful. Ur' 
sitt. 

Gravida] Lego infra : Pragnans 
velut occupata in genando. N am prag- 
7mns est quasi pragenans. Et Vete- 
YQ&genere et genare dicebant pro gig- 
nere. Dac. 

« Inciens . . . quod incilatus] Immo 
potius qiiod cieat, et ad auxiliuui vo- 
cet. Glossjr, ' inciente, innitente, 
pariente,aciendoet invocandoproxi- 
inos quosque auxiliatorcs.' Idem. 



DE VEREORUM SIGNIFiCATIONE LIB. VI 



297 



Greges " ex Graeco dici, quos illi ayixag ^ solent appellarc. 

Gricenea ^ " funis crassus. 

Groma^y appellatur genus machinulaj cujusdam, quo re- 

giones a;?ri cujusque cognosci possunt, quod genus 

Grasci dicunt ywi\t.(iva. 
Gruere ^ dicuntur grues, ut sues grunnire : unde tractum est 

congruere, hoc est, convenire, quia id genus volucrura 

minime solivagum cst. 
Grumus,'' terrae collectio rainor tumulo. 



5 Alii Iibb.7ep7€|)a. Vide inf. — 6 Al. Gricena — 7 Al. Gnomn. 
NOT^ 



" Greges] Quos illi ay4\as, melius 
quos illi ydpyfpa. rdpyepa est pro ydp- 
yapa, miiltitudo. Hesychio ydpyapa, 
Tr\riQos,itoK\d. Aydpyepa S\\ey4pyipa 
factum ' grex.' Nisi potius sit ab 
&yep(ns ex aytipw, congero, quae Vos- 
sii sententia. Mihi maxime placet, 
grex dici ab antiquo Hebraeo gar, pro 
quo nunc agar. Nam et ita simplex 
grego, quod postea aggrego. Idem. 

" Gricenea'] Mihi omnino ignota 
vox : adeoque hic nihil vel immutare 
audeam vel tentare. Idem. 

y Groma] Glossae : ' Gruma, yvdi- 
fjuav, 0a(n\iKr] yvutir].' Et male lectum 
ab ipso auctore Glossarii, * Gauma, 
ipaia TeKToviKTi.' Lego Gruma, oirTpa 
TeKToviK^f]. In aliis Glossis : ' Gruma, 
SiJn-Tepa, ri twv /ueTpoii'.' et ' Grumari.' 
Lucil. ' Viamque Vis degrumari, ut 
castris mensor facit olim.' Glossa- 
rium : ' Grumat, MfTpeT, «|i(ro7.' No- 
nius: ' Grumae sunt loca media, in 
quae directae quatuor congreganturet 
conveniunt viae :' recte. Nani et in 
castris et in coloniis capiendis groma 
ponebatur in tetrantem, antica et 
postica liuea se invicem ad angulos 
rectos intersecantibus. Auctor Ag- 
genus. Jos. Scat. 

Groma'] A yvwixa, N mutato in R, 



groma, Pro quo dicitur gruma, o in 
u. Gloss. ' Gruma,7C£i^a)i/, $affi\tK^ 
yvdfjLri :' Nonius : ' Gruma, mensura 
quaedam, qua flexae viae ad lineam 
diriguntur, ut est agriraensorum et 
talium.' Hinc grumare et degrumare, 
Gloss. * grumat, jUfTpeT, €|i(roT.' ' Me- 
titur, dirigit.' Lucil. ' Viamque De- 
grumabis uti castris mensor facit 
olim. In castrorum etiam metatione 
gruma dicitur mensura illa, illud or- 
ganum, quod a metatore in loco me- 
dio ponebatur in tetrantem, hoc est, 
ut quatuor faceret angulos normales, 
et ita divideret castra in quatuor par- 
tes. Et locus ipse medius ubi gruma, 
gruma etiam dictus. Nonius : ' Gru- 
mae sunt loca media, in quae directae 
quatuor congregantur via?.' A gru- 
ma seu groma dictus ' gromaticus,' et 
' gromatica' disciplina, qua agrorum 
niensuram docet. Dac. 

^ Gruere] Glossae : ' Gruunt, yepa- 
vi^ovffi.' Jos. Scal. 

Gruere] Vide ' congruere.' Dac. 

a Grumus] Glossarium : ' Grumi : 
TVH0OI.' ' Grimini, oi Siopi^ovTfs tovs 
Hpovs \(6oi.' Lege Grummi. Jos. Scal. 

Grumus] Scribitur et grummus. 
Propric, clivulus, terrae collectio 
paulatim exsurgens. Unde exponitur 



298 



FESTI DE VERB. SIGNIF. LIB. VII. 



GuLLioCiE/ ^ nucum juglandium summa, et viridia puta- 

mina. 
Gurgustium,'' genus habitationis angustum, a gurgulione 

dictum. 
Gutturnium,'^ vas ex quo aqua in manus datur : ab eo 

quod propter oris angustiam guttatim fluat. 



8 Legendiim monet Dac. GuIHcce vel GuUiolic, 

NOTiE 

Grnnii,Tt5/tt/3oi:' inde GuIUoccb] Vide eadem, verbo ' Cu- 



T6fl$0S. Gloss 
propter similitudinem, acervi lapi- 
dum, qui ad terminonim distinctio- 
nem ponebantur, grumi dicti. Gloss. 
' grumi, 01 Siopl^ovres tovs Hpovs \i6oi.' 
' Lapides, qui tines partiiintiir, divi- 
dunt.' Et GIoss. Graeco-Lat. ' Hpwv 
\ldoi, grumi.' Grumus autem a ' con- 
gerie' ducit Nonius. Vossius a Kpv- 
/ubs, frigus, quia fi igore res concres- 
cunt : sed verisimilius illud quam ve- 
rius. Puto a gmo, id esl, congruo, 
dictum griimus, quod terra multa, et 
muUi lapides coiiant et congruant ad 
grumum elficiendum. A grumus fac- 
tuin diminutiviim grumulus, pro qua- 
libet acervationc et strue. Paulinus 
Epistol. 3. ad Severum : ' Et ut to- 
tam juxta Dei verbum confectionem 
prophetici panis iuipleret, lenteni 
quoqiie et bordeiim viciam miscnisset 
in grumilum.' A g^ru/««sfacta Gallica 
vox grumeau. Dac. 

1» Gtilliocce} Glossar. * Guilliciola 
cortice nucis juglandis viridi, per 
quem corpus humanuni intelligi vult.' 
Ful. Ursin. 



liola.' Ant. Aug. 

Gulliocce] Glossae, 'Gnlluca, Kapoio- 
rSiJita,' et, ' Gntillioca», Kapoia fiaKpa, 
irapa AovKiWlcf.' Lege, Gulioca, Ka- 
pvoT^fxia. Gulliocce, Kapva /iaKpd. De 
longis nucibus alibi satis diximus. 
Jos. Scal. 

Gullioco:] Lege, guUiccE vel guUio- 
lcB. Vide ' Culiola.' Dac. 

« Gurgustiuni] Quin et gurgulio. 
Glossae eniin interpretantur oiK-r^fjLd' 
Tiov fipaxv. Jos. Scal. 

Gurgustium'] A gurgulione. Nani 
gurguUo et gurgustium exponuntur 
olKr]ij.dTiov Ppaxv, ' habitatio angusta ;' 
tamen gurgustium potius a gurgite qua- 
si gurgistiutn. Nani proprie gurgus- 
tium, taberna obscura et latens. Dac. 
J Gutturnium] Glossie : ' Guttur- 
nnm, tlSos crKevovs ocrTpaKlvov. Gut- 
turnium, fiadnhs, irpoKoirh, ^s Bd^^uv.' 
Ultimuni videtur dictum quod gut- 
tatim fiat. Jos. Scal. 

Gutturnium] Vide ' Coturnium/ 
Dac. 



SEX. POMPEII FESTI 

DE 

VERBORUM SIGNIFICATIONE 
LIBER VIII. 



Habitior/ pinguior. 

Habitudo,'' habitus corpomm. 

Halapanta ' ' significat omnia raentientem : ab eo quod ha- 

let omnia : aXvjv enim Graeci t^v 7r\av*]v ; id est, fallentem, 

appellant. 



1 ' L. m. Holaphanta: forte, Holpala, ex Graeco oAos, et oTraTaw.' Fulv. 
Ursin. Vide Notas. 



NOT^ 



" Habitior] Respicit lociim Terent. 
EHnnch. ii. 3. « Si qua est habitior 
pauio, pngiieni esse aiunt, deducunt 
cibum.' Dac. 

^ Habitudo'] Pinguedo. Gall. enbon- 
point. Terent. ibid. ii. 2. ' Qui co- 
lor, nitor, vestitus, quae habitudo est 
corporis.' Idem. 

c Halapanta] Ego suspicor Plau- 
tuni scripsisse Halopanta per o, ut 
Trapa rriv a\a simile faceret, ac irapa 
rh (7VK0V factum est sycoplianta. Ni- 
hil significat Halopanta: sed Comice 
et tempore lusum est, propter habi- 
tum niarinum, et recte hodie in Plau- 
tinis codicibus legitur per o, ' Halo- 
phantam, an sycophantam hunc ma- 
gis esse dicam, nescio,' in Curcul. 
Jos. Scal. 



Halapanta] Liber antiquus holaphati' 
ta. Male Fulv. Ursin. Holpata ex Gras- 
co 3\o$, totus, et diraTdw, fallo. Legen- 
dum halophanta. Respicit locumPlau- 
ti Curcul. IV. 1. ' Halophantam an sy- 
cophantam hunc niagis esse dicam, 
nescio.' Sed pessime Festus halapan- 
tam (ut ipselegit) omnia mentientem 
interpretatur, ab S.Kr), tA.wt;, error, 
et TToi/Ta, omnia. Nec melius viri 
doctissimi, quorum alii, ut Scaliger et 
Canterus, halophantam dici volunt ah 
a\s, mare, et (paiveadaL, ostendere, ob 
vestitum nauticum. Alii, ut Nonius, 
ab oAtj et vcfaiW, tcxo, qui mendacia 
texit, consuit. Alii denique, ut Tur- 
nebus, ab oAoy, totus, et (paiuea-dai, 
quasi qui sit totus in ostentatione, 
Mirum in tantis viris. Halophantae 



300 



SEXTI POMPEII FESTI 



Hallns/ pollex pedis scandens super proximum, dictus a 
saliendo : nam oixKo[x,ai Gra?ce, Latine significat salio. 

Hamo "" cognominatus, quia in arena putatur inventus, quse 
Graece hoc nomine «Vftoj appellatur, cui cornua affigun- 
tur arietis, a genere pecoris inter quod inventus est. 

Haraotrahones ^ alii piscatores, alii qui unco cadavera tra- 
hunt. 

Hanula,^ parva delubra, quasi fanula. 

Haruiga ^ ^ dicebatur hostia, cujus adhaerentia inspicieban- 
tur exta. 



2 Scribendmn putat Scal. Aringa. Vide inf. 



NOTiE 



ii dicebantiir, qui eos, apnd qnos sal 
privatum contra leges repertnm fn- 
erat, deferebant, ut sycopbantae, qni 
eos, apud qnos ficns. Nam qnod bo- 
dieque apnd nos fieri videmns, ut ne- 
niini e certis quibusdam locis in alia 
sal auferre licitum sit,id olim et apud 
Graecos observatnm fuisse vel unicus 
Aristopbanis locus fidem faciet ex 
Acbarn. ii. 5. 'AAX' avSpdpia fioxBrjp^, 
TrapaKeKOfxixfva/ATifia, Kal napda-rifia, koI 
Trapd^eva, 'EffvKO<pduTfi M€"yapeW to 
X>^avlffKia, Kelf TTou ffiKvov ISotfv, f) Kayw- 
5(01', *H xoiplStov, f) ffKdpoSov, ij xovSpovs 
a\hs, ToCt' ^v MeyapiKa, «aireVpoT' avd- 
rifj.ep6v. ' Sed homuuciones pessimi, 
notae pessimae, Inbonorati, male sig- 
nati, ignobiles, Falso, accnsarunt Me- 
garensium penulas, Et sicnbi vide» 
bant cucnmerem, vel lepuscnlnm, 
Vel porcnbim, vcl alliuin, aut etiam 
micam salis, Omnia erant Megarica, 
et vendebantur eodem die.' Dac. 

^ Hallus] Vide ' Allex.' Ant. Aug. 

Hallus] Ut supra ' AIIus.' 6 iroShs 
lieyas SoktuAoj. Glossae. Jos. ScaL. 

^ Hamo'\ Mutilus esse videtur bic 
locns, qui forsan ita siipplendus sit : 
Hammo cngnominatus est Jupiler, quia. 
Nam de Jove bic agitur, quem, cnm 
Libero patri per Libya; deserta iter 
cuni exercitu facienti, sitique arido, 



arietis formam indutus, fontem pede 
vel coriiu efFossum ostenderit, ab are- 
na, quaB Graece &finos dicitur, Ham- 
monem cognominatum et sub ejusdem 
aiietis persona cultuin fuisse poe- 
tae fabulaii sunt, unde Graacis Kpio- 
■jrpdffcoTTos, 'arietiniim caput.' Latinis 
' corniger.' Sed verum est Hammo 
non a Graeco &fxfj.os areiia, sed ab JE- 
gyptiaco afj.ovs, ut Herodotns et Eu- 
stath. apnd Dionys. tradunt. Docet 
autein doctissimus Bocbartus Jovem 
esse Cliam sive Ham, filium Noae, qui 
in steriles Africae arenas ablegatus, 
ibi per niulta saecnla cnltus est sub 
noinine Jovis Ham seu Hammonis. 
jEgyptii, mollito sono denss aspira- 
tionis, afifj.ovv vel afiovv dicebant, et 
ab eo totaAfrica^mmonJaoIim nomi- 
nata ; ut ex Alexandro Polybistore 
testatur Stephanus. Dac. 

f Hamotrahones'} Piscatores, et qui 
unco quasi baino cadavera trahebant : 
hic autem Uomanornin moiem allu- 
dit, apud quos damnatorum cadavera 
nnco in Gemonias vel in alia loca tra- 
bcbantiir. Idetn. 

e Hanula] A Grxcovahv, per trans- 
positionem avhv, diganima yEoiioo Fo- 
vhv, fanum. Inde fanulum, et posito 
h pro/, nt saepe apud Veteres, hanu- 
lum. Vide ' fauum.' Idem. 



DE VERBORUM SlGNl FICATIONE LIB. VIII. 



301 



Hastse subjiciebantur ' ea, quse publice venundabant : quia 
signumpraecipuum ' esthasta. Nam et Carthagincnses "^ 
cum bellum vellent, Romam hastam miscrunt : et Roma- 
ni fortes viros saepe hasta donarunt. 

Hebes/ retusi acuminis. 

Hecate,™ Diana, eadera putabatur "^ et luna, et Proserpina. 

Hedera " dicta, quod haereat ; sive quod edita petat, vel 
quia id, cui adhaeserit, edat: quae in tutela Liberi puta- 
batur esse, quia ut ille juvenis semper, ita hasc viret : vel 
quia ita omnia, sicut ille mentes hominum, illigat. 

Heliconides, musae a monte Helicone vocatae. 

Heluacea," genus ornamenti Lydii, dictum a colore boum, 
qui est inter rufum et albura, appellaturque heluus. 

Helucus,P ab hiatu et oscitatione dictus. 



3 ' Vox prcEcipuum forte mutanda in prcElii.' Fulv. Uisin.— 4 Ed. Scal. ptitatur. 



NOT;E 



^ Haruiga] 'Api^, aries. Inserto 
digam. IEo\. apFi|. Aruix, inde harui' 
ga, proprie liostia, cum aries scilicet 
mactabatur. Sed postea quEPvis lios- 
tia, cujus exta inspiciebantur, harviga 
dicta. In antiqua Medioianeusi le- 
gitur : Haruiga dicebatur hostia, cujtts 
ad hepatia inspicienda conducuntur ari- 
oli. Unde Vossius : Cujus ad hepar 
et exta inspicienda conducuntur arioli. 
Idem. 

' HastcB subjiciehantur] Cum qnid 
publice venibat hasta erigebatur, un- 
de passim apud Veteres ' sub liasta 
venire' reperias. Inde autem nios 
deductus videtur, qnod primis tem- 
pofibus ea tantum publice venibant, 
quae bello capta fnerant, Graeci vo- 
cant SopuKTTjTa. Idem. 

^ Nam et Carthaginenses] Sic Ro- 
mani in eorum fines, quibus bellum 
indicebant, hastam mittebant. Quem 
morem alibi fusius. Vide ' Bellona.' 
Idem. 

' Hebes} Corpora obtusa et minime 



acuta hebetia proprie, et per meta- 
phoram homines stupidi et crassi he- 
betes dicti sunt. Idon. 

" Hecate] Eam in eajlo Lunam, in 
terris Dianam, in Inferis Proserpi- 
nam fuisse, poetac fabulantur. Unde 
et tergemina dicta. Alii tamen diver- 
sas faciunt. Idem. 

" Hedera] Vide ' Ederam.' Ant. 
Aug. 

Hedera] Ab edendo, edera, et cum 
aspiratione, ut solebant illi Veteres, 
hedera. Idque magis placet quam ab 
haerendo, nam tertium etymon, ' quod 
edita petat,' ineptum plane cst. 
Idem. 

° Helmicea] Heluus dicitur color 
inter rufum et album, ab yEolico ireX- 
(pos, niger, fuscus, pallidus. Varr. 
lib. II. de R. R. ' Colore potissimum 
nigro, deinde rubeo, tcrtio heluo, 
quarto albo.' Ab heluus, heluolus, 
lieluinu?, et helnaceus, qui heluum 
colorem refert. Idem. 

p Helucus] Vide ' Elucus.' Idcm. 



302 



SEXTI POMFRII FESTI 



Heluela,i holera minuta. 

Heluo ' dictus est immoderate bona sua consumens, ab 

eluendo. Cuif aspiratur, ut aviditas magis exprobretur: 

fit enim vox incitatior. 
Helus^' et helusa antiqui dicebant, quod nunc holus, et 

holera. 
Hemina,' ex Graeco iJixKrv ; quod est dimidia pars sextarii. 
Hemona" humana, et hemonem hominem dicebant. 
Herbam do,'' cum ait Plautus, significat, victum mc fateor ; 



t Eadem ed. Qui pro Cui. 
Helesa. 



Legendiim nionent Scal. Dac. Helus et 



NOTJE 

t Helueld] Titinnlns : ' Lenti cali- ^ 

do, eltiela, rapula, rumices.' Jos. 
Scal. 

Heluela'] Veteres pro holus dice- 
bant helus, ut ' Apello ' pro * Apollo,' 
et ab heltis, heluela, parva holera. Ti- 
tinnius : ' Lenti calido, elueia, ra- 
piila, rnmices.' Glossae : ' helnola, 
^axay^pia.' Inde et heluones Meursio 
non voraces, ut infra Feslus docet, 
sed delicati et opipari, ab aegrotis 
voce translata, qui nauseabundi et 
fastidiosi olcribus tantum olini victi- 
tabant. Dac. 

' Heluo'] Ab eluendo eluo, qui bona 
sua eluit, i. dissipat, perdit. Cum 
aspiratione heluo. Gloss. ' lieluo, Ao- 
<pvKTris,' 'Heiuari, Ka(p\i(Tcr(iv,' haurire. 
Quomodo ' haurire opes ' dixit Mar- 
tialis. Sed vide supra ' heluela.' 
Idem. 

' Helv^ et helusa] Lege, helus et 
helesa, et ita Scaliger. Helesa autem 
pro holesa, quod pro holera. Ut ' Va- 
lesii,' ' Valerii,' ' dasi,' ' dari,' &c. 
Idem. 

' Hemina'] Dimidia pars sextarii, 
nam, * Heminas recipit geminas sex- 
tarius unus.' A Graeco tJ/uictu : melius 
a Graeco ^^ii, semi. iVa est vocis pro- 
ductio. Idem, 



" Hemona] Hemonem pro hominem 
dicebant Veteres. Ennius: ' Voltu- 
ris in sylvis miserum mandebat he- 
nionem.' Et ab hemo, hemonus, i. 
humanus. Idem. 

^ Herbam do] Nam nemo poterat 
dici victor, nisi prius is, quem vicis- 
set, se victum faterctur, et victum 
agnosceret. Ennius: ' Qui vicit, non 
est victor, nisi victu' fatetur.' Cita- 
tur in fragmentis Servii, quaj extant 
in pluteis P. Danielis. Versus vero 
Attii, qui citantur ex Meleagro a 
Nonio, nihil ad rem : immo contra 
sententiam ipsius Nonii, qui eos ad 
hoc proverbium accommodat. Sunt 
autem hi : ' Gaudent, currunt, cele- 
brant, herbam conferunt, donant, te- 
nent. Pro se quisque cum corona 
clarum conlustrat caput.' Nam hic 
quidem agnoscitur victor, at non a 
victis. Sunt enim socii et a-quales 
Meleagri, victori de sue interfecto 
gratulantes. .Jos. Scal. 

Herbam do] Plin. lib. xxii. cap. I. 
' Apud antiquos signuin victoriae erat 
porrigere herbam victos,hoc est, ter- 
ra et altrice ipsa humo, et humatioue 
cedere, quem morem etiam nunc du- 
rare in Germauia scio.' Vides hunc 
moreni in Germania attate Plinii, et 



DE VERBORUM SlONlFICATlONfi LIB. VIII. 303 

quod est antiquae, et pastoralis vitae indicium : nam, qui 

in prato cursu aut viribus contcndebant, cum superati 

erant, ex eo solo, in quo certamen erat, decerptam her- 

bara adversario tradebant. 
Herbilis ^ anser, herba pastus, qui gracilior ^ est quam fru- 

mento altus. 
Herceus7 Jupiter^ intra conseptum domus cujusque cole- 

batur, quem etiam Deum penetralem appellabant. 
Hercules'' astrologus dictus, quod eo die seflammis injecit, 

quo futura erat obscuratio solis. 



6 Pto gracilior qmdam grandior : niale, censente Dac. — 7 A\. Hercius, 



NOT/E 



ego eum etiam nunc durare in Vas- 
conia certo scio. Et inde origineni 
traxisse arbitror, quod cum primum 
pugnas genus apnd antiquos, utpote 
pastores, Incta fnerit, victus, ut se 
terram tetigisse ostenderet, et ita se 
plane minorem fateretur, victori her- 
bam ex eodem loco decerptam porri- 
gebat; neque enim victor is dici pote- 
rat, nisi victns fateretur, et victorem 
agnosceret. Ennius : ' Qui vicit non 
est victor, nisi victu' fatetur,' Sed 
postea illud ad aiia traductnm, et 
' herbam dare,' pro se victum fateri, 
dictum est. Inde Nonius : ' Herbam 
Veteres palmani vel victoriam dici 
volunt.' Sed baec pauio aliter Ser- 
vius ad illud vui. jTlneid. ' Et vitta 
comtos vohiit praetendere ramos.' 
' Ut iu pacis pefitione,' inquit, ' ra- 
mus oliva? cum vittis offerebatur, par- 
tim fabulae, partim nalurae efficit ra- 
tio. Nam, cum de nomine Athena- 
rum Neptunus et Minerva contende- 
rent, et jussisset Jupiter, ut iliius 
nomiue diceretur civitas, qui munus 
melius obtulisset hominibus, Equum 
Neptunus, Minerva Olivam protulit, 
et statim vicit. Unde, cum ejus ra- 
raus alicui offertur, indicat eum esse 



meliorem. Hinc est illud proverbium, 
herbam do, id est, cedo victoriam, 
quod Varro in antiquarum libris po- 
nit : Cum in agonibus herbam in mo- 
dum paimas dat aliquis ei, cum quo 
contendere non cupit, et fatetur esse 
meUorem.' Haec Servius. Sed multo 
meUus Festus. In Graecia autem ma- 
nus, sive manum, victi pugiles porri- 
gebant. Theocrit. Id. xxii. irus S* 
(irl •youav Kelr' aX\o<ppov4<iiV, koX av- 
4ffX^'^'^> viiKO'! aTTavdwVi 'A/xcpoTfpas afia 
Xf^ipas. Id est, ' totus vero humi Ja- 
cebat exanimis, et porrigebat, pug- 
nae renuntians, Ambas simul manus.' 
Ubi olim plura. Dac. 

y Herbilis'] Lucillius : ' Anseris 
herbiUs virus.' Citatur in fragmentis 
Servii. Jos. Scal. 

Herbilis anser'] Lucilius in frag- 
mcntis Servii : ' Anseris herbilis vi- 
rus.' Dac. 

^ HerceusJupiter] Sic dictus, quod 
intra conseptum parietem, qui epKos 
dicitur, colebatur. Ovid. in Ib. 
' Cui nihil hercei profuit ara Jovis." 
Ideoque 'Domesticus,' ' Cortalis,' et 
' Septitius ' Latine dicitur. Dac. 

a Hercules] Atqui is se flammis in. 
jccit anno ante Christum natum 1196= 



304 



SEXTI POMPEII FESTI 



Here,'' id est, adverbium temporis heri, dictum a Grseco 

Heredium,'^ praedium parvulum. 

Herem"* Marteam antiqui accepta hereditate colebant, quae 

a nomine appellabatur heredum, et esse una ex Martis 

comitibus putabatur. 



NOTyE 



quo anno ntilla fiiit solis obscuratio. 
Melius Servius ad illud i. ^neid. 
' Docuit quae maximus Atlas,' ' Hic 
Atlas,' inquif, < lapeti filius in Afri- 
ca natus dicitur. Hic, quod annum 
in tempora diviserit, et prinuis stel- 
larum versus, vel circuiorum vel side- 
runi transitum naturasque descrip. 
sit, ccelum dictus est sustinere, quia 
nepotem suum Mercurium et Hercu- 
lem docuisse diciiur, unde et Hercu- 
les coelum ab Atlaute susceptuui su?- 
tinuisse narratur propter cceli scien- 
tiam traditam. Constat enim Her- 
culem Pbilosophum fuisse.' Atlan- 
tem esse Enochum, qui AstrologiaB 
inventor fuit, refert Euseb. ex Enpo- 
lenio de Judaeis, iibi ait, Abiahamum 
Astrologiam et alias scientias Helio- 
polidocentem affirmasse Babylonios 
T^v ivpajiv aiiTwv els 'Ei^aix avairffiiTfiv 
Kal TovTov evprjKfvat irpuTOv t^v 'AffTpu- 
\oyiav. i. ' Eariim inventionem E- 
uocbo tribuere, eumque Astrologiam 
primum invenisse.' Et non nuilto 
post : "Y.Wrjvas \eyeiv Thv 'AT\dvTa 
evpr]Kfvai a(TTpo\oy'iav, elvat Kal Thv av- 
Thv Ka\ 'Evwx- ToC Sh 'Zvonx yiViadai vlhv 
Madovffd\aiJ., hv irdvTa 8t' ayy{\u)V Otuv 
yvuvat, Kal rifj.as ovtuis iirtyvwvai, i. 
'Greecos affirmare Atlantem Astro- 
logiam invenisse, et euiidem esse E- 
nocbuni, Enocbo aiitem genitum Ma- 
tbusalem, quo ab Angelis Dei omnia 
edocto, nos ita porro didicisse.' Id. 

b Here] Pro heri. Plaut. Capt.i. 
2. ' Advorte aninuiin sis tu, istos cap- 
tivos duos Here quos emi de praeda 
de quaestoribus, His indito catenas 



singularias.' A Grajco x^f<^^' extrito 
e et X verso in h. faclum hesi: nam 
ita Veteres dicebant postea, heri, 
here. Idem. 

<= Herediuni] Varro lib. i. cap. 10. 
de Re Rust. ' Antiquus noster ante 
belluin Punicum pendebat bina ju- 
gera, quod a Roinulo primum divisa 
dicebantur viritim, quae, quod bere- 
dem sequerentur, heredium appella- 
runt.' Ant. Aug, 

Heredium] Cornel. Nepos in Por- 
cio Catone : ' Versatus est in Sabinis, 
quod ibi herediuin a patre relictum 
babebat.' Dac. 

«1 Herem] Vereor, ne Verrius in 
corruptam scripturam oflFenderit : ut 
Herem pro Nerienctn legerit. Nam 
Nerien una ex coniitibus Martis, 
quanqiiam nihil affirmo. Ceterum 
berem proberedem dicebant. Acciiis 
Didascaiicou lib. i. ' sapientiajque iu- 
victa^ gratia, Atque bonoris, patera 
erem niactavit aurea.' Ita eniin sine 
aspiratione, nt apud Plautum Mo- 
naechmis : ' Quor ausus facere, quoi 
ego, qua tu, eres eram?' Nam male 
veteres tain excusi, quam scripti, ba- 
bebant, <?ras. Jos. Scal. 

Heretn Marleam] Herem, et erem 
sine aspiratione, pro lieredem Vete- 
resdicebaut. Accius Didascal. lib. i. 
' sapientiaeciiie invictae graiifi, Atque 
bonoris, patera ercni mactavit au- 
rea.' Ita Plaut. Meneec. iii.2. ' Quor 
ausiis facere, qiioi ego, qua tn, eres 
eram ?' Neque verisimile est quod 
ait Scaliger, Verriiim in corriiplain 
scripturam int idisse, ita ut herem pro 



DE VEROORUM SIGNIFICATIONE LIB. VIII. 305 

Heies apud antiquos pro domino^ ponebatur. 

Herma'^ a Graecis ponitur pro firmamento. Unde etiam 
Mercurii nomen inventoris, ut putabant, firma; orationis 
dictum. Interdum etiam saburram § significat. 

Hernici '' dicti a saxis, quae. Marsi lierna dicunt. 

Hetta ' res minimi pretii, quasi hieta, id est, hiatus horainis, 



NOiVE 



Nerietiem le^eiit. Nam et Nerien 
non comes, sed uxor Martis. Sed eo 
tantiim errasse videtiir Festiis, qiiod 
Herem Martis comitein dixit, quiE 
Nerienis potiiis pjus uxoris conies 
fuit, unde et eam cuni Neriene con- 
jungit Ennius : ' Nerienem Martis et 
Herem.' Duc. 

« Heres pro domino] Gloss. ' Iieres, 
Kvpios, KXy)pov6fj.os ,' dominiis, posses- 
sor. Plaiit. Menaech. I1I.2. 'Prandi, 
potavi, scortum acciibiii, abstuli 
Hanc, quojus heres nunqnam erit 
post liunc diem.' Inde Justinian. § 
ult. de hered. qualit. el diff. ' Pro 
lierede,' inquit, ' gerere, est pro do- 
iTiino gerere; veteres cnim heredes 
pro dominis appellabant.' Nimirum 
ab herus Veteres fecere heres, neque 
obstat syllab» prioris ratio qnae in 
heres producta, in herus corripitur. 
Idem enim saepe alias fit. Tamen 
viri docti heres deducunt ah Hebraeo 
jaresch. ' Heiedem esse,' ' possidere,' 
quod non alienum est, praesertim si 
hares sive haires per dipiithonguni 
olim scriptum fuit. Idem. 

^ Herma] Graecum est tpiJ-a, fnnda- 
mentum, firmamentum, passim. Sed 
male ab herina Mercurium Hermen 
dictnm vult Fest. quod ipse firmae 
orationis ftmdamentum sit, ut lierma 
navinm: Ip/UTJsenim a verbo epeo.dico, 
iinde epeas, inserto /u, lp;Uf'as, per con- 
tract. epju^s, herines. Idem. 

s Interdiim etiam Saburram] Hoc a 

priori notione pendet, qtia scilicet 

herma firmaiiientum si<:rnificat. Sa- 

hurra enim nihil aliud est, quam na- 

Delph. et Var. Cla^. Potnp. 



vium firinamentum, ep/ota, nempe are- 
na, sive etiam lapides, et alia, qnae 
ad ccrtam iisque mensiiram navibns 
imponiintur, ne instabiles sint. He- 
sych. fpfia TbnV vaw epufffxa arr)pi^ov. 
' Herma Sabiirra, firmamcntum na- 
vesfirmans.' Idem. 

h Hernici'] Populi in Latio, Lavinio 
ct AlbJB propinqni, sic dicti a saxis, 
quae hernce Sabinis dicuntur, unde 
Virg. ' hernica saxa,' dixit vii. jE- 
neid. ubi Servius : ' Sabinorum lin- 
gna saxa hernze vocantnr. Quidam 
dnx magnus Sabinos de suis locis eli- 
cuit, et habitare secum fecit saxosis 
in montibus, unde dicta sunt hernica 
loca et populi heriTici.' Idem. 

' Hetta'] Veteres Glossae : ' Ecta, 
(pXoKTis apTlov.' At Hitta aliter in- 
terpretantur : ' Hitta, Hicta, vfii}v 
^oias,' videlicet, quod superius Cic- 
cum dici annotatum est, et ' Hittus, 
<puvr] Kvv6s.' Unde factum, ' Hittio, 
iXVfvo},' propriura canum vestigia in- 
dagantium cum aliqua vocis nicta- 
tione, Idem. 

Hetta] Scribitur et hecla, et expo- 
nitur <J)\okt1$ apriov, ab eii/u, coquo. 
Immo potiiis ab hio : in panis enim 
pusiilis exignus hiatns cernitur: cave 
tamen hetta cum hitta confundas : 
hitta enim vel hicla est vtj.r]v ^oias (\\\od 
ciccum dici superins est annotatum. 
Aliud est et ' hittus (pcavi] Kwhs,' 
' vox canis ; ' unde factum Hittio, 
Ixfevw, proprium cannm vestigia inda- 
gantinm cum aliqua vocis nictatione. 
Recte antem Festus ' qnasi hicta.' 
Nam inde Veteres hictare dicebant. 
Fe.H. U 



30G 



SEXTI POMFEII FESTl 



atque oscitatio. Alii pusulam ^ dixerunt esse, quae in 
coquendo pane solet adsurgere : a qua accipimus rem 
nullius pretii, cum dicimus, non hette te facio. 

Heus,'' adverbium vocandi a Grasco «» venit. 

HiLARODOS,' lascivi et delicati carmini.i cantor. 

Hilura '" putant esse, quod grano fabae adhasret : ex quo 
nihil, et nihilum. 

Hippacare" est celeriter animam ducere : ab equi halitu, 
qui est supra modum acutus. 

Hippagines," navcs, quibus equi vehuntur, quas Gra:ci 
mTrayctiyobg dicunt.9 



8 Qiiidain libri puslulam. — 9 Viilgo qitas Grceci 'iTrvovs dicunt. 



Vide Dionied. lib. i. Tdem. 

^ Hens^ Lociis mendosns. Ant, 
Aug. 

Heusl Sine diibio lociis corriiptus, 
neqiic enini heus a Graeco oi, qnod 
adveibinm vocandi nnnqiiani fuit. 
Potins a Grsrco (feO. Dac. 

' Hilarodus] Graece /AapySbs, poeta, 
in conviviis aliisqiic celebrilatibns 
amatoria, vei alia qiiapvis jnciinda 
«armina, qn.p tamen tragica qn;idani 
giavjtatc condita essent, cantitabat, 
ab i\aphs dnlcis, gratns, et iLS^j, can- 
tio. Alhenaens lib. xiv. ex Aristo- 
tcle : ^fiJ.v6rfpos Sh ruii' toiovtuv fffrl 
iroiyiTwv 6 i\aptfi5hs Ka\ovfi(i'os' ovSeu yap 
(rX"''T*''^'"> XPV^rai Se iaOiJTi \fVKfj avSpeia. 
Koi ffT€<pavovTai -xpvffouv ffTc<pavov Kal 
rh ixiv Tra^athv VTToSi^ixaffiv ^xPVto, vvv 
Of: Kpr]Tr7ffi, VdWet 5f avTw &ppT\v Ka\ 
07)\eia, ws Kol r^ av\oo5cfi. id est, ' II- 
loriim aiitem omninni poetaruni gra- 
vissimns Hilarodos vocatns ; neque 
enim etFeininate se gerit, ntitiir veste 
alba virili, corona anrea coronatns. 
Antiqnitus calceis ntebatnr, nunc an- 
tem crepidis. Canit illi mas et fce- 
niina, ut et tibicini.' Idein. 

"' Hiltim} Glossarium sine aspira- 



NOTiE 
tione 



Iliim, vapdriKos rh (vt6s.' Et 
ita in Flaiito, nt ostendcmns aliquan- 
do, si Deiis faverit. Jos. Scal. 

Hiltim] Minntnin iIliid,qnod grano 
fab«; adlia?ret. Varro in reruin hii- 
nianarum libris sic intestinum tenn- 
issiiiinm dici piilat, qiiod hillum vo- 
catur. Alii niednllam fernlas, qiiam 
asphodelon Grapci vocant, cui posle- 
riori sententiaB Glossae conscntinnt, 
ubi Illttm siiie aspiratione exponitnr 
vipdrjKos rh tvris. Sed faciie proba- 
tnr Veteres (inidvis teniiissiniiim hi- 
liim dixisse, nt vestiiim pilos Eimiiis : 
' Qnae dedit, ipsa capii, neque dis- 
pendi facit liilum.' A ne et hiltim, 
nihilum, per apocopen nihil. Dac. 

" Hippai^ure] At Isidori Glossae, 
* Hippitare.' Jos. Scal. 

Hippacare] A Grapco ' 'liriros, Equus,' 
At in Isidori Gloss. legitnr '/j/;>/)ica>Y, 
oscitare, badare.' Dac. 

° Hippugines] 'l-mrayuyovs Graeci 
vocant. Aristoph. in Kquit. els tos 
iTTwayoiiyovs elffeir-fiSuv avSpiKws. 1. e. ' in 
hippagines fortiter irrui.' AbiVTroy, 
eqnns, et &yw, dnco. ' Hippagogas ' 
dixit Livius : iiriTayaiya irAora Hero- 
dot. Polyb. linrriyoi)s. Idem. 



Di: VERBORUM SIGNIFICATIONK LIB. VIII. 



n,07 



liippius/ id est, cquester, Neptunus dictus cst, vel quod 
Fegasus ex eo et Pegaside natus sit ; vel quod equu- 
leus, ut putant, loco ejus suppositus Salurno fuerit, 
quem pro Neptuno devoraret : vel quod tridentis ictu ^» 
terra equum excierit : cui ob hoc in Illyrico quaternos 
equos "^ jaciebant nono quoque anno in marc. 

Hippocoum vinum ex insula Coo, dictnm ab agro gene- 
roso, cui nomen est Hippo. 

Hira,' quae deminutive dicitur hilla, quam Greeci dicunt 
vYiO-Tiv, intestinum est, quod jejunum vocant. 

Hircipili, duorum pilorumhomines.'° 



10 Vide Notas inf. 



NOT^ 



1' Hippius] "lirtriov vel iirniKhv Nep- 
tiiniim vocari fiise ex Arisiopli. in 
Eqnit. "iTnri' &va^ HScrftSov, ^ XaXico- 
KpSrwv '(irnoov ktvitos Kal XP^I^^'''^'^/^^^ 
avSdveL. ' O Rex eqiiester Neptune, 
ciii yEripednni eqiiorum .sonitus Et 
hinnitiis placet.' Ideo aulem hippius 
'/jrTTios diciiis, qnia primus tqnos junx- 
isse dicitnr et equitandi artem inve- 
nisse. Sopliocl. in CEdip. Colon. ''n 
ira? Kp6vov, (xv ydp viv els Td5' ficras aii- 
XTjju', &va^ noffeiSav, "lirTrounv rhv aKea- 
rrjpa x»^"'^'' TJpdorauri TaicrS' %KTiaas 
ayvial.s. ' Satuino genite, tn enini il- 
lis (Athenis) iianc gloriam dedisti, 
Rex Neptune, Qni equis frsrnum pri- 
nius In hisce regionibus dederis.' 
Jdtm. 

1 Vel quod tridentis ictu] Virgilii 
locnm ob oculos habuit lib. i. Gf org. 
' Tnqne o, cni prima frementem Fn- 
dii equum magno tellus percussa tri- 
denti, Neptnne.' Alii aiunt e Nep- 
luni semine in saxo dormientis eqnum 
natum, qui inde Scyphius dictns est, 
ft ipse Neptnnus Petrieus. Pindar. 
Pyth. Od.iv. UalTlocTiihoiivos-Kirpaiov. 
' Fiii Neptuni Peirjti.' Ubi Scho- 
liastes : iTriOfrov Uoa-eiSaivos 6 -rrerpalos' 



^a(T\ 51 Kol aYoiva 5iariBe(T6ai r^ Tre- 
rpai<f) Tlo(Tei5civi, oTrov airh rrjs inrpas 
4^em)d7i(Tev 6 wpciTos 'hiros. I. e. ' Epi- 
tlietum Neptuui PetraBUs: ferunt 
etiam et in honorem Neptnni Pe- 
tra>i ludos institutos, in eodera loco 
ubi e teria primus equns exsiliit.' Et 
panlo ante: eiri rivos rrerpas Koiixr\6e\s 
X\o(rei^wv a-Ke(r-Kepp.dri(re, Ka\ rov 6ophv 
Se^a/xevr] i) ^rj avehwKev 'Irrrrov ■npuirov %v 
eTteKdXecrav 'S.Kvcbwv. id est, ' Snper pe- 
tra qnadani dormiens Neptunus enii- 
sit semen, qiio accepto terra primuni 
eqiuim fudit, queni vocavcre Scy- 
pliium.' Idem. 

f Qmtternos equos] Sic Rhodii qua- 
drigas soli consecratas qnotannis in 
iiiare jaciebanl. Idem, 

« Hira] Plant, Capt. ii. 1. ' Radi- 
ces cordis perennt, hirae omnes do- 
lent.' Ab feira, hirnla, hilla. Dici- 
tur et hillMm in neutro genere, qnod 
Varro ab hilo dcrivat, id est, minimo. 
Idem. 

« Hircipili] Qui pilos habent simi- 
les hircinis : in antiqna Mediolaiien- 
si legitur, hircipili densorum pilorum 
homines. Graeoi vocant dacrvOpixfs. 
In editione Veneta Ant. Angustini : 



308 



SEXTI POMPEII FESTI 



Hiiquitalli " pueri pritnum ad virilitatem accedentes, a 

libidine scilicet hircorum dicti. 
Hirrire/ garrire," quod genns vocis est canis rabiosae. 
Histrionesy dicti, quod primum ex Histria venerint. 
HoDiDocos '^^ latro, atque obsessor viarum. 
Homelium/ pilei genus. 
Honorarios ludos,'' quos et liberalia dicebant. 



11 Qiiidam libl). iegnnt, riMgert': Ddc. rabire. — 12 Alii libri o8oiSo/cos. 



NOTiE 



Hircipili duorum pilorum liomines. NoD 
diibiiim est qiiin scriptum fiierit, du- 
rorum pilorum homines. Ergo hircipili 
TpaxvOpixf^ '• qnare meliiis forsan hir- 
sipili : ut in Ms. Pauli codice. Voss. 
Idem. 

" Hirquilalli] Vide in ' Irquitalli.' 
Censorinus cap. 4. de die natali : 
* Vox crassior, et inaequalis fit hoini- 
ni 3. hebdomada: hoc Aristoteles ap- 
pellat Tpayi^eiv: antiqui nostri hirqiii- 
talire, et iiide ipsos putant hirqni- 
tallos appellari,quod tunc corpushir- 
cnm olere inripiat.' Velius Longns : 
' Hinc tractum est, ut eos, qui siint 
in adulta cctate, hirquitallos voce- 
miis.' Ful. Ursin. 

Hirquilalli] Glossas : 'Irquitalus, 
vrfiriwTaTos.' Et, ' Irqiiis, Tpayiwv irals 
apxv" jSioo-os.' Lege, TpayMv irals 
Oipxhf v&i<ii(Tas. vel, Tpaywv TraTs aKij.i]v 
Tjficicras. Jos. Scal. 

Hiriiuitatlire] Hircnm, vel, ut scri- 
bebant Veteres, hirqum imitari lasci- 
via. Grasci dicnnt Tpa^ifcn'. Utrum- 
que tamen aliqiiando latiiis patet. 
Nuin hirquilaltire et Tpayi^fLV hircum 
olere, itein piibertateiii atlingere. 
Vide' Irquitallus.' Dac. 

" Hirrire] Vox ad imitalionem ef- 
ficta ob literam R, qnam canes irri- 
tatae sonant, quae et ideo cauina di- 
citur. Sidon. ' Piodathirritii rabieni 
canino.' Pro garrire quidam lemint 



ringere, ego rabire, quod de canibus 
etiam dicitiir. Idem. 

y Histriones] De Histrionum ori- 
gine meliiis aliqiianto Livius lib. vii. 
' Sine carmine nllo, siue imitando- 
ruin carminiim actii, Ludiones ex He- 
truria acciti, ad tibicinis modos sal- 
tantes, haiid indecoros motns, niore 
Thusco, dabant. Imitari deinde eos 
juventus simul inconditis inter se jo- 
ciilaria fnndentes versii)us crepere, 
nec absoni a voce motus erant: ac- 
cepla itaqiie res, saepiusqiie usur(>an- 
do excitata vernaciilis artificibiis, 
qnia hister Tlmsco verbo lisdio voca- 
tur nomen histrionibiis inditum.' 
Idem. 

^ Hodidocos] Hesych. 6doi56Kos,K\(ii>p, 
evf5pevT^]s, KaKovpyos, evoSos, /\j)(TT^s. I. 
' Hodoidocos, fur, insidiator, malefi- 
cus, grassator, latro.' Idetn. 

a Homctium] Ha>c vox milii siis- 
petta cst, neqiie vidco tamen in quaiu 
sit commiitanda. Idem. 

•• Honorarios ludos] Liberalia festa 
in honorem Bacchi, qiii TAber dictus 
cst. Gra;ci vocant Aiovvoia : die de- 
rima septima Martii Romae celebra- 
bantiM. Sed cur Liberalia ' honora- 
rii ludi' dicta sint haiid eqnidem vi- 
deo, nisi qiiod ante Bacchi ortiim arse 
sine honore fuerint ; et hoc allusisse 
videtur Ovid. Fast. * Ante tnos or- 
lus arae sine honore fuere, Liber, et 



DK VKRHORIIM SIGN IFICATION K LIH. \l\\. 



80!) 



Horctum/ et forctum,'^ pro bono dicebant. 

Horda"^ praegnans:'* unde dies, quo «fravidae hoslias im- 

molabantur, hordicidia. 
Hordiarium ^ ses, quod pro hordeo equiti Roraano dabatur. 
Horreum*^ antiqui dicebant farreum, a farre. 
Hortus^ apud antiquos oranis villa dicebatur, quod ibi, qui 

arraa capere possent, orirentur. 



13 Scal. et Dac. legendiim nionent Horctem et Forctem. Qniclam libb. 
pro forctum legnnt fructum.— \i Supplendnm putat Dac. Hoj'ila, bos i>rag- 
nans. 

NOT,^ 

in gelidis lierba reperta focis.' Fdem. 

•^ Horctum] Lege, Horclem,etForc- 
tem. Vide supra ' Forctis.' Jos. Scal. 

Horctum, etforctum] Lege cuni Sca- 
ligero, horctem et forctem : pro fortis 
Veteres dicebant forctis. Et h pro/ 
horctis: vide ' fcedus.' Forctis, bo- 
iius, id est, validus. Leg. 12. tab. ' Sa- 
natibus idem quod forctibus jous 
esto.' Forclibus, l)onis, et qui non de- 
fecerant a populo Rom. Sanatibus, 
qui olim hostes, sed nunc cives. 
Quamvis de iis variant sententiae, ut 
infra in voce ' Sanates.' Dac. 

•^ Horda] Vide ' Fordicidiis :' in 
Fastis 17. kal. Mai. Ford. scriptum 
est, non Hord. Varro tanien lib. xi. 
cap. 5. de Re Rust. Hordicalia esse 
in Fastis dicit. Ant. Aug. 

Horda] Supplendum puto horda, 
bos pragnavs. Varr. lib. ii. de Ke 
Rust. cap. 5. ' Quae sterilis est vac- 
ca taura appellata, quse pra^guans 
horda. Ab eo in Fastis dies liordi- 
calia nominantur, quod tunc liordae 
boves inmiolantur.' Horda, hordici- 
dia, \tro forda c\ fordicidia. Forda au- 
teuj a ferendo, Ovid. ' Forda ferens 
bos est fcecundaque dicta ferendo :' 
sive potius a Graeco (popas, gravida, 
a (J>epce. A fordis cveA&nA\%, fordici- 
dia dicta die 15. Aprilis, quo tri- 
ginta gravidae boves Telluri imniola- 
bantur pro numero curiariim, Ovid. 



' Tertia post Veneris cum lux sur- 
rexerit Idus, Pontitices forda sacra 
litate bove. Nunc gravidum pecus 
est, gravidae nunc semine terrae,Tel- 
luri plenae victima plena datur.' Vide 
' fordicidia.' Dac. 

<= Hordiarium] Hordeariae etiam 
quadrigae dicebantur, quia victori 
agitatorihordeum prajmium dabatur. 
Auctores veteres Virg. interpretes, 
qui sunt in Bibliotlieca P, Danielis. 
Jos. Scal. 

Hordiarium as] Roniae hordeum 
equitibiis publice dabatur, quo ju- 
menta sua alerent, neque enim avena 
utebantur. Cum igitur pro hordeo 
aes dabatur, illud hordiarium dictum 
est : inde etiam hordiariae quadrigae 
apud veteres Virgilii interpretes, 
qiiia victori agitatori hordeum prae- 
mium dabatur, Dac. 

*' Horreu7n] A farre horreum Fes- 
tus deducit, / mutato. in h, harretim, 
horreum, et id multo verisimilius, 
quam quod alii commeiiti sunt. Nisi 
cnm Salmasio dicas horreuni esse a 
Greeco Spioc, custodia, conditorium : 
nam idem plane wpiov Graecis, qnod 
Lalinis horreum, et in horreis non 
frumentum tantum, sed alia onmia 
reponehantur, res quoque pretiosissi- 
mae, iit in lege tertia D. de off. prasf. 
vig. et leg. 0. D. de edendo, Idem. 

K Hortus] Duriusciila originis ra- 



310 



SCXTI POMPEII FESTI 



Hostia*' dicta estab eo, quod est hostire, ferire. 

Hosticapax, hostium captor.'^ 

Hostiliis laribus ' immolabant, qaod ab his hostes arceri 

putabant. 
Ilostimentum,'' beneticii pensatio. 
Hostis ' apud antiquos peregrinus dicebatur, et qui nucc 

hostis perduellis."^ 



15 ' Iinpensius placet Hostirapux, hoslium Taptor.' Dac. — 16 A\. perdueUi. 



NOT 

tio ; fjijae si vera cst, orlus sciibeii- 
diim est, non hortus. Ant. Aug. 

Hortus] Apud veteres Romanos 
rustici, noii urbani, niiiites legeban- 
tur, qui cuni in villis orirentur, iis 
orlorum, sine aspiiatione, nomen ile- 
derunt. Horti quidem villas semper 
dictue sunt, ut in 12. tab. Flin. cap. 4. 
lib. %ix. ' In 12. labulis leguni nos- 
traruin, nusquain nominatur villa, 
semper in significatioiie ea liortus, in 
horti veio heredium.' Sed Festi ety- 
nion pi<in€ ineptiim: hortus a Gra?co 
opxos, quod Hesych. exponit Krjiros, i. 
liortus, vel potiiis a x^V"^» Kramen, 
lierba, dtque etiam septiim. Dac. 

'' Hostia] Ovid. lib. I. Fastor. ' Vic- 
tima, qux dextra cecidit victrice, 
vocatur: Hostibus a doiuitis hostia 
nomen habet.' Ant. Aug. 

Hostia] Corrige Gloasarium: ' Hos- 
tia, dv/xa, tepflov, dvffia, rdfxiov.' Nam 
vtilgo, 6v<jias t6ixio.v. Jos. Scal. 

Hoslia] Ab anliqiio verbo hostire, 
ferire. Alii ab hustibus, Ovid. ' Hos- 
tibus a victis hostia nomen Iiabet.' 
Sed obstat, quod hostia? etiam eae 
dicta?, qiiije sacrificabaiitiir antequam 
in iiostes perf^erfiil. Hostiade parvis 
animalibus, ut ovibiis, voliicribus, 
victima de magnis, ut Tanris. Plaut. 
Fseiidol. ' Nolo victimas, agninis 
nied extis placari volo.' Dac. 

' Hostiliis laribus] Singulae domus, 
urbes singula', via; etiam siios lares 



lE 

liaheliant, qiii Viales, Domestiri, Ur- 
bani dicti snnt. Doniestici quideni 
satis noti. Viales laudat Plaut.lMer- 
cat. V. 2. ' Vos lares viales, nt me 
bene juvetis !' De UrbanisOvid. v. 
Fast. ' Stant qiioque pro nobi.s et 
pra>siint mcpnibus iirbis, Et suiit 
prtesentes aiixiliiimque ferunt.' Ur- 
bani iidein et hostilii dicti quod ab 
urbe, qiiam protegebant, hostes suin- 
moverent. Propert. lib.iii. Eleg.2. 
' Hannibalemque lares Romana sede 
fugantes.' Idem. 

^ Hostimcnlum] i^Equatio, nain hos- 
tire, a>quare. Plaut. Asin. iii. 3. 
' Par paii datiim hostimentiim est, 
opera pro pecunia.' Vide ' Redhos- 
tire.' Idem. 

^ Hoslis] Vidend.CiceroIib.i.Offic. 
Varro lib. iv. de Ling. Lat. Caius 
cap. 234. de verborum significatione, 
lib. L. Digest. Ant. Aug. 

Hostis] Sei\\»s Danielis nostri : 
' Persas, qiii erant Grajcoruin hostes, 
^evovs a Licedasmoniis appellatos re- 
feit Herodotus. Iiide hostes,' in(|uit, 
' pro hospitibus dixeiunt. Nain iii- 
imici perdiielles dicebantur.' Locus 
Herodotiest tj/KoAAK^Trj^ubide Lace- 
daemonibiis loqnitur: ol "Ecpopoi tlyav 
eir' '6pKw, Kal 5j] SoKefiv flvai iv 'OpeiTTeiw 
(TTflXOVTas eTTi Toi/s ^eivovs. ^eivovs yap 
iKd\eov Tovs ^apfidpovs. Jos. Scal. 

Hostis] Varro lib. iv. ' Miilta verba 
aliiid iiuiic ostendunt, aliiid ante sig- 



I3R VERBORUM SIGN IFICATION E LIB. VIII. 



311 



HuMANUM sacrificiura "^ dicebant, quod mortui causa 

fiebat. 
Hyperborei " supra aquilonis flatura hal)itantes dicti, 

quod humanEe vitas raodum excedant vivendo ultra cen- 

tesimum annum, id est, u7rsp|3aiWT£j ogov saeculihumani. 
Hyperionem ° alii patrem solis, alii ipsum, quod eat super 

terras, ita appellatum putabant. 



NOT/E 



iiificahant, iit liostis; nani tum eo 
verbo dicebant peiegriniini, qiii siiis 
legibus uteretur, nunc dicunt eiim, 
qiiem tum dicebant perduellein.' Ita 
Cicero et ieg. 12. tab. ' Sei status 
condictns dies intercedit ciim lioste 
ito.' Qiia3 verba 12. tabul. Piantus 
usurpavit in Curcul. ' Si statu' coii- 
dictus cum lioste intercedit dies, Ta- 
nien est eiindum.' Servius iv. /Eneid. 
' Herodotns Persas, qiii erant Grae- 
coniin liostes, ^evovs a Lacedemoniis 
appellatos refert : inde nostri liostes 
pro Iiospilibns dixerunt, nam inimici 
perduelles dicebantur.' Ab liac jirio- 
ri hostis significatione Gaili etiam 
nunc kospites vocant hostes. Neque 
enim Gallicuin hoste est ab hospes, ut 
quidam somniarunt. Dac. 

"' Humanum sacrificiiini] Qiiodmor- 
tis CHUsa fiebat. Nam cuin nior- 
tem designabant, humamtm usiirpare 
solebant Veteres, ' si qiiid liiunani 
mihi accidat,' ' si qiiid lninianitus 
accidat.' Ennius : ' si quid me fu- 
vat humanitus,' i. si mors contingat. 
Idem. 

" Hyperborei] Ol vnlp Bopta.v popu- 
li, qiii supra Boream. Non quod 
apud eos non spiret Boreas, nt He- 
rodotus tradit. Qnam opinionem se- 
ciitns Pindariis Olyinp. iii. 'ISe ko.- 
Kiivav x^OJ^a TivoLus oinaBiv Bopea "Vu- 



Xpov. ' Vide terram iilam Hetro 
flatus Boreae Frigidi.' Post Olenein 
Lycium, qui, ut docet Pausan. primus 
dixit esse quosdam homines ot inrip 
rhv &vefj.ov oiKovai t^v Bopeav, ' Qiii 
supra ventum liabitant Boream.' Sed 
qiiod Bores? flatiim excedant, vel, nt 
Servius, qiiod snpra, id est, ultra eos 
flet Boreas. Fnitque prinium a poe- 
tis conficta vox hyperhorei, qua popii- 
los BopeioTtiTous Boreae proximos sig- 
nificarent. Kidicnle Festus sive Pau- 
lus virep^aivovTes '6pov, excedentes ter- 
niinnm sseculi humani. Mere bar- 
hara balbnties. De hyperboreis 
multi niiilta tradidere. Vide Stra- 
bonem. Plin. lib. iv. cap. 12. Me- 
lam lib. i. cap. 2. et lib. iii. cap. 5. 
Horum regionem inviam fabulatur 
Pindarus Pyth. Od. vii. Nouo-l 8e, 
ovre ire^hs eo)!' Evpois tv es virep^opewv 
ayuva QavfiaffTciv 6S6v. ' Nec navi- 
bus neqiie pedes existens Invenias 
quidein ad hyperboreorum conven- 
tum Beatain viam.' Vide Steph. Cle- 
rici Quffist. Academ. iv. Idem. 

" Hijperionem'] Cceli et Terrae filius 
fuit Hyperion, qui ex Thea Auroram, 
Solem, et Lnnam suscepit. Apollod. 
Statiin initio lib. i. Saepe tamen 
Hyperion pro ipso sole. Ovid. ' Jam- 
que duas lucis partes Hyperionc 
nienso, Discubiicre toris.' Idem. 



SEX. POMPEII FESTI 



DE 



VERBORUM SIGNIFICATIONE 



LIBER IX. 



Iambi vocabantur, qiii singuli cx proscenio loquebantur: 

triambi, qui terni. 
Janeus," janitor. 
Janiculuni'' dictum, quod per eum populus Romanus pri- 

mitus transierit in agrum Etruscum. 
Janual,'' libi genus, quod Jano tantummodo libatur. 
Ibi*^ dicitur, pum locus semel demonstratur ; ibidem, cum 

saepius. 
IcADiON,'' nomen sajvissimi piratae. 
Icit, percussit. 



NOT^ 



» Janeus] A Jano,qui foribus prae- 
est. Dac. 

^ Janiculum] Dictnm potitis a ve- 
tiistissimo oppido, quod Jaiuis con- 
didit. De qiio Virg. viii. /iineid. 
'Hicduo praeterea disjeclis oppida 
muris, Reliiquias veterunKiue vides 
monnmenta virorum : Hanc Janus 
pater, hanc Satnrnus condidit arcem, 
Janicnluro liuic, illi fuerat Saturnia 
nomen.' Idem. 

« Janual] Cereale libum vocat. 



Ovid. I. Fast. ' Inde vocor Janus, 
cui cum Cereale sacerdos Iniponit 
libum mixtaqiie farra sali.' Idem. 

<i Ibi] Ibi, eo loco. Ibidein, eodein 
loco, loco jain designato. Idem. 

e Icadion} Lucilius : * Querquera 
cousequitur febris, capitisque doio- 
res, Tamde miiii infesti, quam Rlion- 
des, Icadionque.' Jos. Scul. 

Icadion'] Vide ' Rhondes.' Dac. 

f Icit] Ab antiquo icere, percu- 
tere. Plaut. ' Icit femur.' Idem. 



FKSTI DK VRRB. 



KiNlF. i.ii;. IX. 



313 



Idlilis s ovis dicebatur, quse omnibus idibus Jovi macta- 

batur. 
Jkcunanum,' '' victiraarium. 
Igitur' nunc quidem pro completionis signilicatione valet, 

quae est ergo ; sed apud anliquos ponebatur pro inde, ct 

postea, et tum. 
Ignem ex domo Flaminia ^ efferri non licebat, nisi divinte 

rei gratia. 
Ignia,' vitia vasorum fictilium. 
Ignis Vestge "" siquando interstinctus esset, virgines verbe- 



1 In al. Incumanum vel jccinonim. 
Alii In cumanuin lejinnt. 



Conjicit Dac. Jechwnm, 



victmarum. 



' Iilulis] Ovidius, i. Fast 
alba Jovi grandior agna cadil.' Jos. 
Scal. 

'' Jecunamim] In al. incumanum vel 
jecinorum. An legendum, Jecinorum, 
victimarum ? Ut Festus dicat rh jeci- 
norutn alicubi positum legi pro vic- 
timarum, cum jecur sive jecinor in 
victimis praecipua pars sit. Dac. 

' Igitur~\ Apud antiquos saepe pro, 
inde, postea, tum. Plaut. Amphit. i. 
' Sin aliter sient animati, neque dent 
quae petat, Sese igitur sumnia vi vi- 
risque eorum oppidum expugnas- 
sere.' Et Casin. ii. 2. ' Mox magis 
curaotium mihi et tibi erit, Igitur te- 
cum loquar.' In leg. 12. tab. 'Sei 
in jus vocat, nei it antistator, igitur 
im capito.' Idem. 

■^ Ignem ex domo Flnminia] Hic vox 
domo videtur abundare ; nam Flaminia 
absolute dicebatur Domus Flaminis. 
Sic Gellius lib. x. c. 15. ' Ignem e 
Flaminia, id est, Flaminis Dialis do- 
mo, nisi sacrum, afferri jus non est.' 
Idem. 

' Ignia] Aliud in Giossis : ' Ignia, 
voTioi., (pvKLaffis.' Jos. Scal. 

Ignia] Cum vehementia ignis dissi- 
liunt. Dac. 

'"Ignis Fesfffi] Tertullianus in libro 



NOTyE 

Idibus de pcenitent 



Quid illum thesan- 
rum ignis seterni a^stimamus, cum 
fumariola quaedam ejus tales ictus 
flammarum suscitent,' ikc. Pro tere- 
hrare in quibusdam editionibus legi- 
tiir verberare. Sed terebrare possumus 
in suo loco quietum esse jubeie. 
Simplicius in iii. de ccelo : a.-Kh ^iikwv 
5e TTvp iKfidXXovffi, QaTipov tSiv ^vAwv ws 
TfpeTpov ev BaTepifi TrepL<TTpe(povTes. He- 
syciiius : axd\KevTa Tpinrava. to. <ppv- 
7ja TTvpela. '2,o<poKArjs ev ^ive7 devTeptf). 
Jos. Scal. 

Ignis Vesta] Hunc Numa priinus 
instituit, * nt ad «iinulacrum ignium 
coelestium flamnia vigilaret.' Florus. 
Quod si negligenlia extinctus fuerit, 
ab alio igni incendeie non licebat, 
nisi eo quem tabulain felicis (alii fa- 
cilis) materiae terebraudo viigo sus- 
ceperat. Male quidaiu pro terehrure 
legunt verherare. Plin. lib. xvi. cap. 
40. 'Teritiir ergo lignum ligno, ig- 
nemque concipit attritu, excipiente 
materia aridi fomitis, facillimo con- 
ceptu. Sed niliil edera prsestantius 
quze teratur, lauro quae terat. Pro- 
batiir et vitis sylvestris, alia quani 
labrusca, et ipsa ederae modo arbo- 
rem scandens.' Simplicius in iii. de 
Ccelo : 'Anh ^iJAwi' Trvp eKfidWovai, 6d.- 



314 



SEXTI POMPEII FESTI 



ribus afficiebantur a PontiiSce, qnibus mos erat tabu- 
iam felicis materiae tamdiu terebrare,"' quousque excep- 
tum ignem cribro aeneo virgo in aedem ferret. 

Ignitabulum," ignis receptaculum. 

Ilia ° dicta ab ina, quae pars chartas est tenuissinaa. 

Ilicet,P sine dubio. 

Im^ ponebant pro eum, a nominativo is. 

Imago ^ ab imitatione ' dicta. 

Imbarbescere, barbatum ficri. 

Imbelliam,'* bclli inscientiam. 

Imbrex,' nomen cujusdam comici. 



2 Pro terehrare in quil)iisdaiii edd. legitiir verberare. — Improbat Dac. 
Vide Not. irif.— 3 Quidain libri ob imitationem. 



Tepov Tuv ^vXoiv ws repeTpov iv 6aT4pif> 
wepiaTpecpovTes, id est, ' Ex ligiiis ig- 
nein excutiiint, lignonim altenim 
qiiasi terebnim in allero versantes.' 
Idein etiam niiiic alicubi factitari le- 
gitiir. In verbis Festi pro tahulam 
Scaliger legebat clavulam. Claviilas 
eniin dicebant ilias lignorum scissi- 
ones, iit ex rei rusticae aiictoribiis no- 
tnm est; tamen iiihil mutanduin, nam 
recte tabula dicitur. Tabiila estffxo- 
peus vei icrxdpa, li^niim quadratum fe- 
licis materia^, qiiod ad excudendiim 
ignem Vestales terebra ferrea perfo- 
rabant. Sed quod addit Festus, 
' quousque exceptuiii ignem cribro 
aMieo virgo in a?dem ferret,' id Sal- 
masio suspectum est; nec enim cri- 
brum, inquit, ad hanc rem aptum. 
Nec cribnim ex a^re : aKa^ua x«'^«a 
vocat Plniarchus in Nunia, licet pau- 
lo aliter narret ii;nis Vestalis extiiic- 
ti resuscitandi niorem. Scribe, in- 
quit, in cavo ceneo, aut in cavo ano. 
Certe in veteri lib. scriptum est cri- 
bo. Dac. 

" Ignitaliulum'] Glossariiim : ' Ig- 
nitabuliim, 5a5bs f^a^Uov rrvpomp^pov,' 
Jos. Scal. 



Ignitabulum] Proprie lignnm illud, 
tabnla illa, qua terebratnr donec ig- 
neni suscipiat, unde et igniarium di- 
citiir. Dac. 

« Jlia] Vide ' Exiles.' Idem. 

p llicet] Vix dici possit qiieiii lo- 
cum Festus ob oculos haberel, ciiiu 
dixit flicet esse sine dubio. Nam li- 
cel, nt pneris notiim, vox est, (juam 
praeco pronuntiabat, ut de consilio 
judices mitteret, etin funeribns prae- 
fica, iit omnia peracta significaret. 
Miriim taiiien ni respexit ad illud 
Terent. Eunucli. i. 1. ' Actuin est 
ilicct, peristi.' Hanc enim t^ i/jcf< 
Festi inlerpretatioiiem ferre potest. 
Etsi seniper ab eodem more ductiim 
sit. Idem. 

1 Im] Leg. 1'2. lab. * Igitur im ca- 
pito.' Gl. ' ini,eiiin, Thv avr6v.' Im 
autein a Grseco viv. Idim. 

^ Imugo] Imilago, Imago. Idem. 

« Imbeldnm] Gell. lib. v. oap. 5. 
'Tuin Pttnus eludens ignaviam im- 
belliamque niilitum ejus pretiose ar- 
niatoruiii.' Idem. 

' Imbrcx] C. Liciniiis Imbrex, 
quem quarlo loco Volratius (oUofa- 
vil: ox Gellio lib. xiii. cap. 22. i-t 



DE VERBORUM SIGNIFIOATIONE LIB. IX. 



315 



Imbrica" tempestate pluviam videtiir significaie. 
Imbutum'' est, qnod cujuspiam rei succum bibit: unde in- 

fantibus, an velint bibere, dicentes, bv syllaba contenti 

sunius. 
Immanis/ ferus, sive magnus. 
Immolare " est mola, id est, farre molito, et sale hostiam 

perspersam sacrare. 
Immunis,^ vacans munere: aliquotiens pro improbo poni- 

tur, ut apud Plautum:'' Immune^ est facinus. 



4 Vide Notas. 



lil). XV. cap. 24. et Festo, verbo 
siituni.' Ant.Aiig. 

Imbrex] C. Licinius Inibrex aFes- 
to nominatur in voce ■ Obstitum ; ' 
jneminit etiam Gellius : ' Licinius 
Inibrex,' inquit, 'vetus Comcediatum 
scriptor.' Qunrtuin iocum illi inter 
comicos tiibuit Volcatius Sigiditus : 
' Si erit, quod qnarto detur, dabitnr 
Licinio.' Sunt, qui eundem ac Lici- 
nium Tegubim putent, cum Imbrex 
tegulam significet. Sed frustra, nam 
Tegula, Publius, at Imbrex, Caius, 
cognominatus. Dac. 

" Imbricu~\ Et imbricitur in Glos- 
sario : * Imbricitur, on^povrai, j8pe'x«- 
rai.' Sed sinedubio talliuir illescrip- 
tor, qui apud Enniuin Inibricitur, pro 
Imbricitor legerit in illis versibus ex 
Annali decimoseptimo : ' Concur- 
runt, veluti venti cum spiritus auslri 
Imbricitor, aquiloque suo cuni fla- 
niine contra Indu mari maeno fluc- 
tus extollere certant.' Jos. Scal. 

Imbrica tempestate] Jam saepe mo- 
nuimus, Festum integra auctorumlo- 
ca solitum exliibere, ut ea in ipsis 
auctoribns reperit. Imbrica igitur 
tempestate, id est, pluvia, ab imber, 
imbricus, unde ' Aiistcr imbricus' 
Planio, quia imbres ciet, unde et ' im- 
bricitor ' Ennio dicitur annal. lib. 
XVII. ' »nm spiritns Au^tri imbrici- 



NOT.E 
Ob- tor, 



Dac. 

" Imbutum'] De BU effutitia pue- 
rorum vocula, supra diximus. Jos. 
Scal. 

Imbiit^m] Vide ' ExbuaE".' Dnc. 
y Immiinis] Proprie ferus a priva- 
tiva particula, et manus sive manis bq- 
nus. Virg. ' Immanemque rotani.' 
Sed sumitur etiam pro magno. Virg. 
' Immanis Triton,' ' immania armeu- 
ta.' Sic scEvus, qui proprie crudelis, 
promagno Veteres nsurparunt. Virg. 
'Sfcvus /Eneas :' 'Saevus Hector.' 
Ennius : ' indula fuit sieva stola.' 
Idem. 

^ hnmolare] Mola est far tostum 
sale sparsum, quod hostiarum fronti 
inter cornua imponebatur, quod pro- 
prie immolare. Vide ' mola.' Idem. 

a Immunis] Plaut. in prin. Trinum- 
mi : ' amicum castigare ob meritam 
noxiam Immane est facinus.' Iii 
Plauti libris editis et Ciceronis, a 
quo hi versus referuntur lib, i. de In- 
vent. Immane scriptum est, non /»»- 
mune: sed Festus immune legerat, ut 
ex iioc loco apparet. Vaticanus liber 
habet immoene, qiiod idem est, quod 
immune: nam et alibi dicit in Bac- 
cirulib. ' Pergamum divina mcenitum 
mainr.' Ant. Aug. 

Immunis] Vacans niunere, qui non 
fiicit muuus. Virg. ' Immunisque se- 



:n() 



SEXT[ POMPEll FEST 



Immusculus/ avis ^enus, quam alii regulum, alii ossifra- 
gam dicunt. 

Imraustulus ales ex genere aquilarum est, sed minorum 
virium, quam aquilaj : quas volucris raro, et non fere, 
prajterquam vere apparet ; quia asstum, algoremque me- 
tuit : appellatur autem ita, quod subito, et inexpectata 
se immittat.5 

Impages'* dicuntur, quae a fabris in tabulis figuntur, quo 
firmius cohaereant, a pangendo, id est, figere : ^ unde 
poetae pangere versus dicuntur, et agricola? pangere 
plantas, id est, infigere." 



5 Pro immitlat quidam libii habent mutat, vet. ooci. immutat.—d Pro figere 
legit Dac. Jigendo.—7 Ed. Scal. infligere. 



dens aliena ad pabula fucu 
' iMimeni.' Dac. 

^ Ut apud Plautum] Triiiuni. i. 1, 
' Nee amicum castigaie ob iiieiitaiu 
nuxiam Immune est facinus, veruni 
in aetate utile Et couductibile.' Sed 
hic ' immiine facinus' uon est impro- 
l)uin facinus, ut putat Festus, sed 
facinus ingratiim, vel qtiod est extra 
amici muuia. Idem. 

<= Immusculus} Eadem avis Immus- 
tulus, ni fallor, mox dicitur : de eadem 
vidimus verbo ' Alites.' Pliii. Im- 
musculum vocat lib. x. cap. 7. Ant. 
Aug. 

Immusculus'} Glossarium : ' Iminu- 
sulus, elSos opviov.' luftR, Immuslulus, 
Glossarium: ' luemustuhis, opveov fia- 
<n\iKhv, opvis ^a(Ti\iK6s.' Jos. Scal, 

hnmusculus] Hic Festus diversum 
facere videtur immuscnlus et immus- 
tulus, quod uuuni et idein est, nempe 
aquil» genus. Sed haec vox totfa- 
riam scripta legitur, ut difficile sit 
verain ojus scripturam investigare. 
Apparet enini immussulus, immuscu- 
lus, immustulus, immissulus, immiscu- 
lus, immistulus, Rectum puto immus- 



NOTiE 
Vide 



sulus, sive sit pro immissulus. Abim- 
missii subito, quod, ut iufra Festus, 
' subito se immittat ;' sic eniin legen- 
dum, non immutat. Sive sit a 7nussan- 
do, i. niurniiirando. Immussus, im- 
mussulus, quod sit, qiieriila' murmu- 
rationis, ut ait Plin. de Percuopteie, 
quae eadein et jwjmimsch/ii.s Meuisio vi- 
detiir, cum eam minoriim esse virium 
affirmet Plin. quod hic de immussulo 
Festus. Porro de immussulo et ossifra- 
ga sic Plin. lib. x. cap. 7. ' Sauqua- 
lem avem atqiie iinniissuhim augures 
Romaiii inagnm qiia>stionis habent : 
imniussiilum aliqiii viiltiuis piilliini 
arbilrantiir esse, et sanqiialein ossi- 
fragap. Massurius Sanqualem ossi- 
fragam dicit esse, iniiiiussuliim auteiii 
pullum aquilae pritisquani albicet 
cauda.' Dac. 

'^ Impagesi Clavi lignei, qiii tabulis 
infiguntur, ut aptius roliapieaiit ; ab 
antiqiio pago pro pango, id est, figo. 
Unde veisus pangere per metapho- 
ram dixere Veteies, versus figore, 
versu.s exarare. Vide ' paugcre/ 
Idem, 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. IX. 



317 



Imparem numerum ' antiqui prosperiorem hominibus esse 

crediderunt. 
Impares tibice' numero foraminum discretsB. 
Imparentem, non parentem, hoc est, obedientem. 
Impelimenta," impedimenta dicebant. 
Impenetrale,'' cujus ultimum penetrale intrare non licet. 
Impensam, stipem,' aes sacrum, quod nondum erat pensuni. 



■^ Imparem numemm'] Viigil. Eclog. 
vin. ' Numero Dens impare gaiidet.' 
Ubi Servius : ' Aut queincnmque, in- 
quit, superorum juxta Pythagorcos, 
qui tcrnarium numerum perfectum 
summo Deo assignant, a quo initium 
et medium et finis est. Aut re vera 
Hecaten dicit, cujus triplex potestas 
esse perhihetur, unde et ' tria virginis 
ora Dianae.' Quamvisomnium prope 
Deorum potestas triplici signo osten- 
datur, ut Jovis tritiduni fulmen, 
Neptuni tridens, PUilonis canis tri- 
ceps. Apollo, idein Sol, idein Liber. 
Vel qiiod omnia ternario niimcro con- 
tinentur, ut Parcap, Fiiriap, Hercules 
etiam trinoctio conceptus, miisap ter- 
nje, aut impari quemadmodumcum- 
qiie, nam septem chordae, septem 
planetae, septem dies noniinibus Deo- 
rum, septem stellae in septentrione, 
et iniilla his similia. Et impar nu- 
inerus immortalis,quiii dividi integer 
non potest, par niimerus mortalis, 
quia dividi potest. Licet Varro di- 
cat Pyihagoreos putare imparem nu- 
merum habere finein, parem esse in- 
finitum; ideo medendi causa multa- 
rnmque rernm impares numeros ser- 
vari.' Hajc Servius. Vide Gcnium 
lib. in. cap. 10. Idem. 

*' Impares tibiee'] Dextra et sinistra, 
iit contra pares dextrae duae vel si- 
«istrae diiae. Dextra tibia unuin tan- 
tuiu foramen habebat, sinistra duo. 
Illa gravem, haec acutum sonum red- 
debat. Igitur duae tibia> dextrae vel 
sinistrae paies dicebantur, quod pa- 



rem foraminum nuinerum haberent : 
at ciim dextra una et altera sinistra, 
inipares, quod numero foraminuiii 
differrent. Phira enim foramina in 
siuistra quain in dextra. Nunc fa- 
bula, quze acta dicitur ' imparibus 
tibiis,' intellige dextra et sinistra ; 
qure ' paribus,' intellige aut duabus 
dextris ant dnabus sinistris. Et cnm 
Audria Terenlii acta dicitur ' tibiis 
paribus,dextris et sinistris,' bis eam 
actam fnisse intellige, semel, ' tibiis 
paribus dextris,' et iterum 'tibiispa- 
ribus sinistris :' neque enim mendum 
est in ista Andriae inscriptione, ut 
quibusdam visum est. De tibiis dex- 
tris,8inistris,imparibus,paribus,mul- 
ta, eaque inter se pugnantia, multi 
prodidere. Idem. 

s Impelimenta] Ut ' delicare ' pro 
' dedicare,' ' lautia ' pro ' dantia.' 
Idem. 

h Impenetrale'] Penetrare est peni- 
tus intrare, impinetrale pro impenetra- 
bile, qnod penitns intrare non licet : 
impenetrahile etiain dici possit, qiiod 
penetrare non potest, ut penetrabile 
quod penetrat, nnde ' penetrabile 
telum,' ' penetrabile frigus.' Idem. 

' Impensam, stipem'] Impensa est 
stipes, hoc est, pecunia in cella Dei 
reposita, quae nondum pensa est.sed 
stipata, ab in privativa particula et 
pendo. Vide in ' stipes,' inde factum, 
nt quaevis stipatio et farctura impen- 
sa diceretiir. Apitins: ' Indet impen- 
sam praescriptam,' id est, farcturam. 
Arnob. lib. vu. ' impensarum vari- 



318 



SRXT POMPEIl PESTI 



Impercito,'' parcito, futurmii ab imperativo. 

Impescere,^ in leetam segetem puscendi gratia immittere. 

Impetix,"" impetigo. 

Impetritum," impetratum. 

Impetum, industrium," indulgentem, perinde composita ait 

Verrius, atque impunis, et immunis : mihi non satis per- 

suadet. 
Impiatus,P sceleratus. 
Impite,^ T impetum facite. 

Implexum,"^ implicatum, quod Graeci l/jt.7r=7rA?y|U,evov dicunt. 
Implorare,^ inclamare, ad auxilium invocare. 
Impluvium,' quo aqua impluit collecta de tecto. Complu- 



Lege cum Scaligero, Impetite, nisi malis, Impele, impetnm face.' Dac. 



NOT^ 



etate conditis.' Palladiiis lib. i. ' im- 
pensa puniicea farciri mnros.' Idem. 

^ Impercito] Ab in et parcn, ut al) 
in et partivr, impertio, Idem. 

' Impescere] Vidc ' Compescere.' 
Idem. 

"'Impetix'] Genus scabici sicdictap, 
qnod corpus impetat. Idem. 

" Impetritum] Glossariiim : * Im- 
petratiis, Qvaia.' Non plane explica- 
vit: sed si dixisset, /(oAA.iep7jcrts. In 
sacrificiis, quod Litare est, id in au- 
spiciis impetrire. Niliil aliiid est, 
quam impetrare : sic dicebant ' arti- 
tum ' pro ' artato,' ' dolitum ' pro 
' dolato.' Jos. Scal. 

Impetritum] Quod in sacrificiis li- 
tare dicitiir, id iii auspiciis impetrire, 
id est, impetraie. Ciim aves ratum 
et faustum aiispiciiim faciuiit. Plaiit. 
Asin. IV. ' Impetritiim, inauguratiini 
est, qjiovis admittiint aves.' Cicero 
lib. II. divinat. ' Ut nunc extis, 
quanquam id ipsiim aliquanto minus 
quam olim, sic tum avibus magnae 
res impetriri solebant.' Dac. 

° Itnpetum, industrium] Recte saRC 
Verrius impetum, industrium, indulgen- 



tem, periiide composita ait ac impu- 
nem, immunem, Impetiis cnim est ab 
in et pelo, industrius ab Indu i. in et 
struo:'<]»i intus struit,' lioc est, 'do- 
nii agit.' Et indulgens ab in privativo 
et urgeo, inserio d,ittdurgeo ; mutato r 
iu l, indulgeo, ut impunis ab in et pana, 
qni est siiie pcena. Immunis ab in ct 
7)iunus, qui est sine niiinere. Nec 
mirum si id satis sibi persuadere bar- 
barns miitilator non potuit. Idem. 

P Impiatus] A verbo impiare, sce- 
leste agere, Plaiit. sa-pe. Idem. 

1 Impite] Perperam. Legendum, 
Impetite, ab eo ' luipctc, bpfir^Uv,' et 
' Ii)ipcteius,)8iaios.' Glossap. Jos. Scal. 

"■ Implcxiim] Ab in et plecto, quod 
a TrAfVoi, necto, uiule perplexus, ttc- 
Tr\€y fiivos, implexus, ivTreirXfyp.fvoi. 
Duc. 

** Implorare] Vide * endoplorato.' 
Idem. 

» Impluvium] De imphivio et com- 
pluvio sic Varro lib. iv. de L. L. 
' Caviim a>dium dictum, qui lociis in- 
tra parietes reliniiuebatur patulus, 
qui esset ad conimunem omniuni 
usiim : in lioc locus si nuliiis relictus 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. IX. 



319 



vium, qno de divcrsis tectis aqua pluvialis confluit in 

eundein locum. 
Impolitias " Censores facere dicebantur, cuni equiti aes ab- 

negabant ob equum male curatum. 
Impomenta,'' quasi imponimenta, quse post cocnam men- 

sis imponebant. 
Imporcitor,y qui porcas facit arando.9 Porca autera est'^ 

inter duos sulcos terra erainens. 



9 Etl. Scal. qiti porcas in nqrof. a.— 10 Ab eaclem ed. tJ) est abest. 



NOT^ 



eiat sub divo qnl essi t, diccbatnr 
lestudo, a testudinis simiiitudine, ut 
est iu piietorio in castiis, Si relic- 
tum eratinmedio, nl lurem raperet, 
deorsum quo implueliat impluvium 
dictum, et sursum qua compluebat 
compiuvium, ntrumque a pluvia.' 
Hoc sensu Plaut. Ampliitr. v. 1. 
' Devolaut angnes jubati deorsum in 
impluvium duo.' Sed non sat video, 
qiii geminum Terentii iocum cum 
Varrone concilies, altcrum Ennucli. 
III. 5. ' Atque per alienas tegulas 
Venisse clauculiim pcr iniplnvium 
fucum factuin midieri.' Alterum 
Pliorm. IV. 4. ' Anguis per iuipiu- 
vium decidit de tcgulis.' Quomodo 
enim per impluvium, si iiupiuvium lo- 
ciissit, qui deorsum pluviam accipit? 
Sane et Varroni et Terentio, aliis 
etiam facies satis, si impluviiim acci- 
pias, totum illud spatium, quod tecto 
vncuuni relinquebatur a solo u^que 
ad tegulas. Idem. 

" Impolitias] Gellius : ' Item, si 
qiiis ecjiies Romaniis equum habere 
gracilentum, aut paruni nilidum vi- 
sus erat, impolitiee notabatur. Id 
veibum significat, quasi tu dicas in- 
curi*.' Nescio an et hic isti barba- 
ro mutilatori satis crtderedebeamus. 
Jos. Scal. 



Impoliiiiis Censores] Vel hnnclocnm 
non satis intellexit barbarns niutila- 
tor, vel rh impolitias erit secundi ca- 
sus, non quarli, ut ' fauiilias.' Impo- 
litias autcm, id est, impolitias causa. 
Nam, si qiiis eques Romanus eqiium 
habere gracilentum aut parum niti- 
diim visus erat, inipolitiie notabatnr 
a Censoribus, qui et ideo illi aes de- 
ncgabant. Imjtolilia-, id est, incuricE, 
aKOjxiiMs Graecis. Gell. lib. iv. cap. 
12. ' Item, si quis eques Kora. eqnum 
habere gracilentum aut pariim niti- 
diim visiis erat, inipolitia^ notabatur. 
Id verbum significat qiiasi tu dicas 
incuriae.' Non puguabo tamen, si 
impulitins facere dicerentur Censores, 
cuiii inipolitiae equites notarent. Elsi 
id inihi satis persuadere nequeo. 
Dac. 

^* Impomenta'] Verbum sacrorum 
fiiissc suspicor, nt ' imponere,' ita ut 
impomenta ea dicta fiierint, quee Diis 
offerebantur. Ovid. ' Cereale sacer- 
dos Iniponit libum.' A pnno, poni- 
inen,pomen,ponientuin,et impomen- 
tum ; ut a nioteo, movimen, momen, 
inomentum, <Sic. Idem. 

y Imporcitor] Qui porcas facit. Sic 
etiam dictus Deus, qui praerat lira- 
tioiii. De jjorcjs vide sno loco, Idem, 



320 



SEXTI POMPEII FESTI 



Importunum/ in quo nullum est auxilium, velut esse solet 

portus navigantibus. 
Impos^ est, qui animi sui potens non est, qui animura 

suum in potestate non habet. 
Improlus,'' vel improlis, qui nondnm est adscriptus in civi- 

tate. 
Impudicatus/ stupratus, impudicus factus. 
Imputatum,'* nondum purgatum ; putum enim est purum, 

unde putare vites dicimus, hoc est, detrahere, quae impe- 

dimento sunt ad fVuctum. 
In ^ non semper abnuitionem significat, sed interdum etiam 

pro adnuendo" ponitur, involando, inclamando, invo- 



11 Legendum nionet Dac. pro augcndo, \c\, ut Vrsin. j)ro augmcnto. Vide 
nf. 



not>t: 



^ Imporlunutn^l Qiii portu caiet, et 
proprie, qui alios quiescere non pa- 
titur. Idem. 

» Itnpos] Giossarium : ' Imros, 
avei^ovffios.' Lege, Impos. Jos. Scal. 

b Improlus] Glossar. 'Improles.' 
Marius Victorinus de ortiiograpliia : 
' Improles est, qui nondum vir est.* 
Ful. Ursin. 

fmprolus] Locus ohsciirus, ct, ut 
arbitror, mendosus. Ant. Aug. 

Improlus] Glossarinm : ' Improles, 
a4)ij.\i|, fi^fjnu) Tvo\iTev6fj.ivos.' Contra- 
rium est ' Uuicenso.' Nam ' duicen- 
sns,' qui cum proie in civitatem ad- 
scribebatur. Ab iisdem Glossis Im- 
proles exponitur, &yovos, &TeKvos, &vri- 
/3oy. Jos. Scal. 

Improlus] Oppositus ' Duicenso.' 
Nam ' duicensus,' qui cum prole in 
civitatem adscril)ebatur. Qiiare op- 
time Gloss. ' Improles, firitrw iroXiTevS- 
ixevos,' ' qui nondum iii civitatem ad- 
scrjptus.' Neque illud tantum de 
sociis Latinis intelligendiim, ut vo- 
luit doctissimus Turnebus in Adver- 
sar. lib. vii. cap. 21. ' Et si eis lex 



dederit, ut qui prolcm donii relin- 
querent, in civium Komanorum nu- 
merum rcferrentur.' Dac. 

« Impudkatus] Impudicare, impu- 
dicum facere, idem quod ' depudi- 
care,' quo usiis Laberiiis. Idcm. 

<i Imputalum] Vidc ' putus,' Idcm. 

'■ In] Legendnm, sed interdiimetiam 
pro augmcnto ponitur. Vide in ' In^ 
gens.' Ful. Ursin. 

In] Lege, Sed interdum etiam pro 
augendo, vel, ut Ursin. j)ro angmento. 
Id suadent quaB sequuntur. Defen- 
di tamen possit vulgata lectio ; ad- 
nuit enim, qui augct. Hic autem 
facile geniinam manum agnoscas. 
Nam quod intVa est, ' In pra-positio 
significat modo, qiiod non,' idem 
est ac 'abnuitinnem significat,' quod 
initio legitur. Et tJ» ' modo auctio- 
nem,' idem quod, ' ctiam pro adnu- 
endo ponitur.' Quare certum est 
Pauli verha coaluisse cum verbis 
Festi. Sic igitur liunc locum intelli- 
ge. In modo privationem significat 
ut ' ininiicus,' ' intactus.' Modo auc- 
tioncni, ut ' infractus,' valde fractus, 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. IX. 321 

cando. In prEepositio significat modo, quod non, ut 
inimicus : modo auctionem, ut inclamavit : modo ubi, 
quo tendatur, ut incurrit: modo ubi qui'^ sit, ut inuai- 
bulat. 

Inarculum ^ virgula erat ex malo punica incurvata, quam 
regina sacriticans in capite gestabat. 

Incalanto,s invocanto. 

Incalationes, invocationes. - 

Incalative, vocative. 



12 Qtiidam Vih r i quis pro qui. 

NOT^ 
■= Inclamavit,' valde clamavit. Ali- 
quando motnm, ut ' incnnit,' ali- 
quando quietem ut ' inambiilat.' Dac. 

^ Inarculum] Vide A. Gell. lib. x. 
cap. 15. verbum sacrificans mihi sus- 
pectum est. Ful. Ursin. 

Inarculum] Serviana Fragmcnta : 
' Arculum est virga ex malo Punica 
incurvata : qufc fit quasi corona. Et 
ima summaque inter se alligatur vin- 
culo laneo albo, quam in sacrificiis 
certis regina in capite habebat: Fla- 
minica autem Dialis omni sacrifica- 
tione uti debebat.' Geilius : • Eaj- 
dem ferme cerimoniae sunt,quas Fla- 
minicas Sacerdotulas Diales seorsum 
aiunt observitare: veluti est : Quod 
venenato operitur: et quod in rica 
surculum de arbore siliqua liabet.' 
In quibus, non de Punica malo, sed 
de siliqua arbore fieri praecipitur: 
quamvis alii felici arbore legant: de 
venenato etiam Servius in iisdem 
membranis : ' Vetere cerimoniarum 
jure praeceptum est, ut Flaminica 
venenato operta sit.' Idem etiam 
ait: ' Flamiuicam praecipitur iiabere 
arculum, ricam, venenatum, fibulam.' 
Sequitur apud Gellium : 'Et quod 
scalas, quae Graece KXlfiaKes appellan- 
tur, eas ascendere ei plus tribus gra- 
dibus religiosum est.' Lege : et quod 
scalas, nisi qua Grace appellantur, Sfc. 



Idem Servius alio loco : ' Apud Ve- 
teres Flaminicam scalas plus tribus 
gradibus nisi Grsecas scandere non 
licebat, ne ullapars pedum ejus, cru- 
rumve subter conspiceretur : eoque 
nec pluribus gradibus, sed tribus, ut 
in ascensu dupliccs nisus non pate- 
rentur extolli vestem, aut nudari 
crura : nam ideo et Graecae scalae di- 
cuntnr, quia ita fabricantur, ut omni 
ex parte compagine tabularum, clau- 
s£e sint, ne aspectnm ad corporis 
aliquam partem adraittant.' Hoc 
egregium Servii fragmentnm, ut et 
alias ejus Grammatici reliquias, de- 
bemus optimo et eruditissimo amico 
nostro P. Danieli, J. C. ex cujus loci 
sententia ita locnm Gellii, qui sem- 
per alioqul nunqiiam non mihi sus- 
pectus fnit, emendavi. Jos, Scal. 

Inarculum] Arculum vocat Servius 
IV. iEneid. ' Praeterea,' inquit, ' Fla- 
minicam habere praecipitur arcuium, 
ricam, venenatum, fibulam. De ve- 
nenato dictuin est. Arculum vero 
est virga ex malo Piinica incurvata: 
quae fit quasi corona, et ima summa- 
que inter se alligatur viuculo laneo 
albo, qiiam in sacrificiis certis regina 
in capite habebat. Flaminica autem 
Dialis omni sacrificatione uti debe- 
bat.' Dac. 

s Incalanto] Calo, voco a KaKu, inde 



Delph. et Var. Clas. 



Pomp, Fest, 



322 



SEXTI POMPEII FESTI 



Incavillatio,'' per despectum irrisio. 

Incensit,' incenderit; sicut incepsit, inceperit. 

Inceps,'' deinceps. 

Incessere,' immittere, ac jactu," vel verbis petere. 

Incestus " a Gra3co trahitur : nam illi facinus dicunt av^xjg-- 

T»V, 

Inchoare " videtur ex Graeco originem trahere, quod Hesio- 

dus omniuni rerum initium esse dixerit chaos. 
Incicorem/ iiiimansuetum, et ferum. Pacuvius : Reprime 



13 ' Male pro immittere quidam legunt innitif et fvo jactUf jacuh.' Dac. 
Idem censet Scal. 

NOT^ 

ncalationes, incalative, &c. probavit ; cohum enim apud Veteres 



incalo; 
Idem. 

^ Incavillatid] Vide ' Cavillatio.' 
Idem. 

' Incensit'] Incenderit, sic ' incep- 
sit,' inceperit; ' irrepsit,' irrepserit, 
&c. Idem. 

^ Inceps] Ab in et capio, inceps ; ut 
a dein et capio, deiyiceps, Idem. 

' Incessere] * Saxis incessere ' Li- 
vius. Idcm, 

■" Incestus] A Graeco o.vf\KfffTov, in- 
expiabile, incnrabile. Sed incestus 
potiiis ab in privativo et castus, ut 
' infectns ' a ' factus.' Incestus au- 
tem de quovis illicito concubitu dici- 
tur. Idem. 

» Inchoare] Terent. Scaurus : ' In- 
cboare cum aspiratione scribendum, 
quoniam a chao dictum, quod fnerit 
iuitium omnium rerum.' Fitl. Ursin. 

Inchoare] Terentius Scaurus ; ' In- 
choare cum aspiratione scribendum, 
quoniam a chao dictum, quod fuerit 
initium oninium rerum.' Sed probat 
Verrius lcgi debere incohare, a voce 
cohum, quam pro chao vel mundo Ve- 
t€res dixere. Dionied. lib. i. ' In- 
choavi ab inchoo dicendum putat Ju- 
lius Modestus, quia sit compositum a 
chao, initio rerum. Sed Verrius Flac- 
cus in postrema syllaba aspiraudum 



mundum significat. Tranquilhis quo- 
que his assentiens libello suo plenis- 
sime acdem incohatam ita disseruit.' 
Dac. 

" Incicorem] Qui minime cicur est, 
niansuetus, placidns, a nienibrana 
mali Punici,quae cicum dicitur. Varro 
lib. VI. de L. L. ' Apud Pacuviuni : 
' NuUa res neque Cicurare, neque 
mederier potis est, neque Rcficere.' 
Cicurare, mansuefacere, quod enim a 
fero discretum, id dicitur cicur, et 
ideo dictum : Cicur ingenium obti- 
neo, mansuetum. A quo Vetturii 
quoquc nobiles cognominati Cicurini. 
Id natum a cico. Cicum diccbant 
membranam tenuem, quae est in malo 
Punica discrimen.' Sed ineptuni efy- 
nion. Veteres Latini curarediccbaut 
pro, domare, mollire, mansuefacere. 
Nigidius in Historia Animal. ' Omne 
pecus indomitum habet quiddam in 
se ferum : sed tamen ea natura est, 
ut rurari et domari possit.' At, pro 
cui-are per reduplicationem dixere ci- 
curare, imitatione Griecorum, qui re- 
petita prima consonante et vocali 
addita ita verba sua etTerunt S6c», 5»- 
56u. Sic * curo,' ' cicuro,' ' cicur,' &c. 
Idem, 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. IX. 



323 



incicorem iracuudiam. Interdura cicur pro sapiente po- 

nitur, ut idem Pacuvius : consilium cicur. 
Incilla; '+ p fossae, quae in viis fiunt ad deducendam aquam, 

sive derivationes de rivo communi factae. 
Incita,'' incitata. 
Incitega'^ machinula, in qua constitiiebatur in convivio vini 

amphora: de qua subinde deferrentur vina.'^ 



14 Qnidam libri Inciliee vel Incilia.~l5 Pro deferrentur vina Jegeiidum 
piitat Dac. defunderentur vina. 



P Incillce] Vide ' Inlices,' et ' Eli- 
ces,' et ' Inliciiim.' Anl. Aug. 

Incillce'} Lege Incilia. Incilia loca 
depressa aquae derivandae. Ulpian. 
in Pand. lib. xuii. ' Incile est locus 
depressus ad latus fluniinis, ex eo 
dictusquod incidatur: inciditur enim 
vel lapis vel terra, unde primum aqua 
ex flumine agi possit. Sed et fossae 
et putei hoc interdicto continentur.' 
Etsi de etymo faliitur Ulpianus, nam 
incile est ab inciendo ; ut a ' cubo,' 
'cubile,' sic ab 'incio,' 'incile;' ' fos- 
sas inciles' dixit Cato de R. Rust. 
cap. 155. Inde ' incilare ' Palladius 
lib. XII. tit. 3. Dac. 

1 Incital Incitata, id est, conci- 
tata. Luciet. * Vis incita venti.' 
Idetn. 

■■ Incitega'] Superius monuimus In- 
citegam dictam ab intogeudo. Quia 
Veteres Incitegere, pro integere dice- 
bant, ut ' Reciprocum ' pro ' repro- 
cum :' ' reeiperare,' pro * reparare :' 
' concipilare,' pro ' compilare.' Dic- 
ta ab integendo, quia partem mensse 
tegat. Ea autem utebantur, ne vi- 
narium vas, puta crater magnus, aut 
amphora labein ex fundo in mensa 
relinquat, cum saepe videamus lage- 
nas mensae impositas circulum de vino 
describere in mappa. Itaque copo- 
nes, ne mappa, aut mantile maculam 
illam contrahant, iinponunt circulos 



de ligno : super quibus statuuntur 
lagenee. Sed crescente luxuria has 
machinulas Romani abjecere : et, ne 
Citreae mensae laederentur, si sine in- 
citegis craieies impositos nudae sus- 
tinerent,Gausapasinsternebant. Pau- 
peres vero, ut puto, incitegas retinu- 
erunt. Martialis: ' Nobilius villosa 
tegant tibi gausapa citrum. Orbibus 
in nostris circulus esse potest.' Nam 
potest intelligi incitega per circulura 
illum. Sed nihil inipedit et maculam 
circularem vasorum vinariorum in- 
teiligere : et incitegae, ut puto, non 
erant circuli specie. Porro incitega 
a Grepcis vocatiir iyy ve-r]Kr). Polemo 
TrepLTiyqT-ns' iyyvOriKri «ai eV avrrjs kv- 
ireWov. Ut manifesto appareat iyyv 
OnKrjv vv6ffTr)ixa esse. Dicta autem 
quasi ayyoeiiKr]. Et ita vocabatur ab 
Alexandrinis. Atlienaeus : ?/ 5' vrt' 
'AKe^avdpeaiv KaXovfjLivr) ayyo6-))Kri, Tpi- 
yu>v6s iffTi, KaTo. fji.4aov KolXrj, dexeffBai 
Svva/jievri ivTLdffjLevov KipdfxLov. "E^^ioucri 
8e TavTr)v ol fxkv irevriTes ^u\lvr]v, oi Se 
iT\ovaLoi x*^'^'?''» ^) apyvpav. Vocatur 
auteni ab Herodoto vrroKprfTrjptov. Cu- 
jus nouiinis causa obscura non est. 
Jos. Scal. 

Incitegal Ab integendo; Veteres 
enim incitegere pro integere dicebant, 
ut ' reciprocuni ' pro ' reprocum : ' 
' reciperare,' ' reparare :' ' concipi- 
lare,' ' compilare.' IncUegn ab inie- 



324 



SEXTI rOMPEII FESTI 



Inclamare/ conviciis, et maledictis inscctari. 

Inclutus/ nobilis, clarus. 

Incoctae '^ " dicebantur mulieres plus £equo calamistris 

usae. 
Incomitem, sine comite- 
Incomitiare " significat ta!e conviciiim facere, pro quo ne- 

cesse sit in comitium, hoc est, in conventura, venire. 

Plautus: QucGso, ne rae incomities. 



16 Vide Not. inf. 



NOT/E 



gendo dicta, quia tegebat partem 
niensas j ea auteni utebantur, ue vi- 
narium vas, pnta crater niagniis aut 
ampbora, labem ex fundo iu niensa 
relinqueret, cum sjepe viilfanius la- 
genas mensae impositas cir( nltim de 
vino describere in niappa, vnde La- 
tinis, ' Canistra siccaria' dicebantur. 
Serv. ad ilbid i. /Eneid. ' et pocula 
ponunt.' ' Similiter,' inqiiit, ' niore 
antiquo dixit, quia Veteribus non in 
manus dabantur pocula, sed meusis 
apponcbantur, ut iiodie apiid plurcs 
]>ociila iu canisfris ara;enteis appo- 
nuntnr, qua? canistra siccaria diciin- 
tur.' AGraccis vocatiir 677iiej}K7). Po- 
leino 7repi7j7rjT. iyyvBrjKri Ka\ iir' avTrjs 
KVTreWou. Vide Suidani. Dictaautcm 
qiiasi ayyodriKr} ; et ita vocatur ab 
Alexandrinis. Atlieniius lib. v. ^ Se 
vtt' 'AKi^avdpeoiiv KaKovixivi) ayyo6r]Kr], 
rpiyuvSs iiTi, KaTO. fxiffov Kol\ri, 5i- 
Xf(rdai Svva^ivr) ivTidifjievov Kfpd.iJi.iov. 
"'E.xovffi Se TavTr\v oi lAv rrivr]Tes ^uXlvriv, 
ol Se rr\ov<noi xaA/CTj;/, ^ apyvpuv. i. ' Quae 
vero ab Alexandrinis vocatiir ango- 
theca, triangularis est, medio cava, 
snperimposituni cratera recipiens. 
Pauperes quidem eam liabent lig- 
neain, divites aeream vel argenteam.' 
Herodotus vocat {nroKpT]Tr}piov lib. i. 
nbi de Alyatte Lydo qiii avieriKe els 
AeXcpovs Kpr)Tr]p6. re apyvpeov jiiyav Ka\ 
iiTOKprjTripiSiov (nSrjpeov KoWrjT^v. Quem 



locum male cepit interpres qui ver- 
tit, ' Apud Delphos dedicavit gran- 
dem cx argento pateram, itemque al- 
teram ex ferro, parvulam ex ferro 
compactilem.* Vertendum fuerat : 
* Item incitegam parvulam ex ferro 
comp.' Dac. 

* Inclamare] Plaut. Asin. ' Nimis 
legre continni ubi bospitem inclama- 
vit, Quod se absente miiii tidem ha- 
bere nohiisset.' Inde inclamitare, 
objurgare. Plaut. Epidic. ' Etiam in- 
claiiiitor quasi servus.' Idem. 

*■ Inclulus] Qui valde cluet. Cluere 
est, nominari, celebrari, a Khieiv, 
Plaut. C:ipt. ' Facito ergo tu, ut A- 
clieriinti cliieas gloria.' Idem. 

» Incncta] Ab incoquendo dictae in- 
coctaj nnilieres, quac calainistris cri- 
nes vibrabant et intorquebant. Sed 
in verbis Festi tiirpe mendum inole- 
vit, nam certum est legi debere, plus 
atjiio calamislris ustce, id est, inustip, 
incoctac. Idem. 

" Incomitiare'] Plantus in Curc. 
Ant, Aug. 

Incomitiarc] Locus Plaut. Curcul. 
III. 1. ' Adolescens, ob rempublicam 
lioc intus mihi Qnod insigne habeo, 
quaeso ne me incomities.' Quod ver- 
bum a parasito 6ctun), ut liquet ex 
responso Lyconis, qui ad ejus exem- 
plum rh inforare, nove protulit : ' Li- 
cetne inforare, si inconiitiare non li- 



DR VKRBORUM SIGNIFICATIONE LIB. IX. 



325 



Inconciliasti/ comparasti, commcndasti, vel, ut antiqui, 

per dolnm decepisti. 
Inconditum, non ordinate compositum. 
Inconspretum/ non improbatum. 
In conventione,=* in concione. 
Increpitare,'' arguere, conviciari. Increpitare, claraare,*= 

maledicere.'^ 
Increpitato,'7 <= ferito. 
Increta,' indivisa. 



17 Alii libri Increjmto. 



NOTiE 



cet ?' Ubi et inforare et incomitiare 
flagitiosa verba sunt : sed aiitequam 
abeo, en tibi quid de voce intiis, qiiae 
piinio versu superiori legitur sen- 
tiam, Ea eiiim ita huc usque omnino 
omnes interpretes torsit, ut eam tan- 
dem se nescire fateantur Taubuian- 
niis, Tnrnebns, et alii : niliiloque 
pins pioficiat doctissimiis Salmasius 
diim ita nititur emendare : Ob rem- 
pubUcam hoc inustum milii. Intus 
sic absoUite accipiendum est pro 
fossa il!a, ex qua oculus exciilptiis 
fuit. Niliil certius et facilius. Dac. 

y Inconciliiisti] Inconciliare pro con- 
ciliare. Nam saepe compositum usur- 
patur pro simplici. Apiid Plautum 
tamen inconciliare semper est inimi- 
care, ut Mostell. iii. sc. 1. ' Ne in- 
conriliare quid nos porro postules.' 
Et Trinum. i. 2. 'Inconciliastin' eum 
qui iiiandatiis est tibi ?' Quanquam 
liic ultima Festi iuterpretatio ' per 
doluin dcci[)ere' locum habere possit. 
Malim tanien alitcr. Idem. 

^ Inconspretum] Ab in et con et 
sperno. Ideni. 

* In convenlione] Videndus Varro 
lib. IV. de Liiigua Latin. Ful. Ihsin. 

Jn conventione] Conventionein an- 



tiqui dicebant pro concione. Varr. 
V. de L.L. ' C.Calpurnius dicit: Voca 
ad conventionem omnes Quirites hnc 
ad me. Accensus dicit sic : Omnes 
Qnirites, ite ad conveutionem liuc 
ad judices.' Dac. 

^ Increpitare] Arguere, convitiari. 
Virg. X. /Eneid. ' Hostis amare, quid 
increpitas, mortemque minarisi'' 
Idem. 

c Clamare] Virg. ' At tuba terribi- 
lem sonitum procul zere canoro In- 
crepnit.' Ident. 

'1 Maledicere] Objurgare. Enn. lib. 
I. Annai. ' Ast iiic quem nunc tu tani 
torviter increpuisli.' Sed inale in- 
crepare a crepero deducit in creperum: 
est enim a crepo, quod a vocis simili- 
tudine et soiiitu dictuin est Varr. 
lib. V. de L. L. Idein. 

e Increpilalo] Non sat video ciir 
feritp Festus interpretetiir, nisi/enrc 
intelligas, objurgare, verbis tangere. 
Tamen increpare pro ferire, pulsare. 
Ovid. ' TlireiciiK digitis increpnisse 
lyrae.' Idem. 

*' Increta] Sic supra crevi, id est, 
divisi. Incrclum, i. e. non cretum. 
Ccrno a Kpluw, separo, divido. Idem. 



326 



SEXTI POMPEII FESTI 



Indepisci,^ adsequi, adipisci. 

Indeptare,'' consequi. 

Indictivum ' funus, ad quod per praeconem evocabantur. 

Indiges,'' indigetis facit : hoc nomine ^neas ab Ascanio 
appellatus est, cum pugnans cum Mezentio nusquam 
apparuisset: in cujus nomine etiam templum construxit. 

Indigitamenta,' incantamenta, vel indicia. 

Indigitanto, imprecanto.'^ "* 

Indigetes ° Dii, qiiorum nomina vulgari non licet. 



18 Quidam Hbb. Jndigitando, imprecando. 



NOTyE 



g Indepisci] Plaut. Rud. v. 2. 
' Magna hercle prjpda 'st, largiter 
mercedis indepiscar.' Sed et inde- 
pisco dixere Veteres, Plant. Asin.ii. 
2. 'Nunqnam sedepol qnadrigis albis 
indepiscet postea.' Ideni. 

^ Indeptare] Indipiscor, indeptus, 
unde, indepto, as, are,consequi. Id. 

' Indictifum] Indictiva funera, ad 
qu3P, per praeconem, evocabatur po- 
puhis bis verbis : exequias. l. li- 

TIO. L. FILIO. QUIBLS. EST. COMMO- 
DUM. IRE. JAM. TEMPUS. EST. OLLUS 
EX. .«DIBUS. KrFERTUR. JoS. Scal. 

Indictimm] Vide ' Qiiirites Sabini 
dicti.' Dac. 

•^ Indiges] Glossarium : ' Indigetes, 
TjfiiOfot, Kovpr]TiS.' Jos. Scal. 

Indiges] De yf nea, qui indiges Ju- 
piter dictus est, vide Liv. i, sacciiiim 
ei dicatum tali inscriptione : Pa- 

TRI. DEO. TNDIGETI. QUI. NUMICI 
AMNIS. AQUAS. TEMPERAT. Dc indl- 

gelibus vide intVa. Dac. 

' Indigitamenta] Glossar. UpajiKo. 
/8(/8Xia. Ful. Ursin. 

Indigitamenta] Explicatio liaec 
Pauli est, non 1'esti. Quis ignorat 
Ponlificios iibros ita vocatos? Glos- 
sarium : ' Indigitamenta, UpariKa /3t- 
jSAtV. Jos. Scal. 



Indigitamentd] Explicatio haec 
Pauli est, non Festi : Quis ignorat 
Pontificios libros ita vocatos? Glos- 
sarium: 'Indigitamenta, UpanKh fii' 
$Kia.' Scallg. Sic proprie dicebantur, 
in qnibiis varia essent Deorum cog- 
nomina, ut sunt Orpbei ad Musaeum 
initia, sive liymni : indigitamenta au- 
tem ab indigitare, indicare. Dac. 

™ Indigitanlo: imprecanto] Ab in- 
dico,indicito, indigito, ad digitnm os- 
tendo, voco, nomino, nomen laudo, 
nndc etiam indigito, imprecor, in- 
voco. Macrob. lib. i. Sat. cap. 17. 
' Namqiie virgines Vestales ita indi- 
gitant, Apollo musice, Apollo paean.' 
Idem. 

" Indigetes] Qiii ex hominibus in 
Deorum numcrum relati simiil cum 
iis invocantur. Indigitare enim est 
invocare. Aliter tamen Festus,aliter 
et aiii, qui sicdictos volunt Indigetes 
quod nihil indigeant, vel quod in Diis 
agant. Sed omnino Indigctcs sunt 
xBiftoi, iyx<ipioL. Ab indit et ago, indi- 
ges: ut ab indu et geno, indigena, av- 
OiYecrjs, qui ibi genitus est. Dii In- 
digetes sunt DiiTopici. Aliudetymon 
etiam cogitavit eruditiss. Salmasius. 
' Dicare,'inquit,'estifpiiraj,undein</i- 
care, idem, quod dicare, ut ' coquere," 



DE VERBORUM SIGN IFIC ATIONK LIB. IX. 



327 



Indoles," incrcraentum, indiistria.f' 

Industrium'' antiqui dicebant indostruum, quasi qui quic- 

quid ageret, intro strueret, et studeret domi. 
Inebrse ' aves, quas in auguriis aliquid fieri prohibent : et 

prorsus omnia inebra appellantur, qua? tardant, vel mo- 

rantur agentem. 
Ineopte, eo ipso.'9 

19 Legendum nionet Dac. In eopte, in eo ipso. 



NOTiE 



'incoquere:* ' sepire,' 'insepire:' et 
similia sexcenta: ab indico quod est 
iuiepu, verbiim, indices, indicetis, 6 
acpiepwdeis, inter Deos scilicet conse- 
cratiis : qui postea dictus est Indi- 
ges.' Veteres certe Indices dixerunt, 
non indiges. Nam et ' Cabino' dice- 
baut pro ' Gabino,' iit ' lece' pro 
• lege/ &c. Hinc indigilare diminu- 
tivum pro indicitare, ab indico, quod 
est, invocare et imprecari. Nam et 
supra in verbis Festi pro indigitanto 
in optimo libro scriptum indiganto ; 
ab indigitare dicta indigitamenta, ifpa- 
TtKo. /3i)3Aia, libri qtii dedicationum 
ritus continebant, et Deoruiii Dea- 
rnm<jue nomina atque hominum in 
Deos receptornm. Sane Grammatici 
veteres in eo consentiunt, Indigetes 
dici, qiii ex honiinibus Dii erant facti. 
Arnob. ' Indigetes dicitis atque Di- 
vos.' Indicetes igitur sive Indigetes 
pronrie fuere homines consecrati et 
dicati. Idem, 

° Indoles] Incrementum significat 
primigenia notione. Ut apud Gel- 
lium ' mendi indoles.' Olere enim, 
crescere : significat et spem, quam 
ex vultu coUigimus virlutis futurae in 
pueris : quae vocatur x^P""'^'/? ^ 
Graecis: ut ab Euripide dictum, ois 
Setj/J/s TT/J fvyevdas xapaKTT/p. Glossae : 
' Indoles, Ka\^ e\ir\s iv viWTifiu).' Jos. 
Scal. 

Jndoles] Ab indu in, et oleo, cresco : 



indoles proprie incrementum, unde 
' mendi indoles' apud Gellium. Dac. 

P Industria'] Indoles est industria 
illa, quae in pueris virtutis futurae 
spem facit, unde in Gloss. ' indoles 
Ka\^ i\irh iv veanepw,' ' pulcra spes in 
puero.' Et Servius ad illud x. lE- 
neid. ' Quid pins iEneas tanta dabit 
indole dignum ?' ' Indoles,' inquit, 
'proprie imago quaedam virtutis fu- 
turaj ;' quare x«pa'^'^^P Graecis dici- 
tur. Euripid. ws Seifbs t^s evjivexas 
XapaKT^ijp. Idem. 

t Indusiriuml Proprie laboriosum, 
qui semper aliquid struit, id est, agit : 
et induslria, labor. Cato contra 
Thermum: 'Ego jam a principio in 
parsimonia, atque in duritia, atque 
industria omnem adolescentiam 
meam abstinui, agro Subino, saxis 
Sabinis, silicibus repastinandis atque 
conserendis.' Idem. 

>• Inebra] Isidorus lib. xa. cap. 7. 
' Inhibae.' Glossar. ' Embra, evavTia.' 
Fxd. Ursin. 

Inebrce] ' Inebra, opveov fiavrevTi- 
Kov.' Vide supra ' Enebra.' Jos. 
Scal. 

Inebric] Gloss. ' iuebra, opveov fiav- 
TevTtK6v.' ' avis auguralis.' Servius : 
' Certa gencra avium ab auguribus 
appellantur, quae pennis vel volatu 
omina possunl facere, quaB si fuerint 
prosperae praepetes, si adversae ine- 
brae dicuntur.' Vide ' enebra.' Dac. 



328 



SEXTI POMPEII FESTI 



Inermat/ armis spoliat. 

Iners/ ignavus, vel sine arte. 

Infectores," qui alienum colorem in lanam conjiciunt : ofFec- 

tores, qui proprio colori novum efficiunt.^° 
Inferiae " sacrificia, quae Diis manibus inferebant. 
Inferium' vinum,y id, quod in sacrificando infra pateras la- 

brum ponebatur. 
Infibulati ^ sacrificabant flamines ^ propter usum aeris anti- 

quissimum seieis fibuiis. 
Infindere,'' intercipere,' interponere. 



20 Pro cfficiunt legit Dac. officiunt, et ita viri docti.— 1 Ai. Infcmm.—2 
Qiiidam iibri sacerdotes.—3 Legit Dac. intersipere. 



NOTiE 



» Incrmat'] Inde inermis et inermus, 
qiii sine aimis. Idem. 

<■ luers] Lucil. ' Ut perhibetur 
iners, ars in quo non erit ulla.' Cita- 
tur iii fragmentis Servii. Ab eo iner- 
titudo formarunt Veteres : quam 
aSpavlai' vertunt GraEci, iioc est, igna- 
viam, ut inertem, aSpavri. Jos. Scal. 

Iners] Qui nullas artes tractat. 
Servius iv. i^neid. ' Nam iners,' in- 
quit, «pioprie quid sit Luciiiiis decla- 
rat: ' Ut perliihetiir iners ars in quo 
non erit iilla.' ' Vac. 

" Infectores] <■ Infector,;3a(?>€uy. In- 
fectijdj/eoTu^^eVot.' Jos. Scal. 

Infectores] Plaut. Aulul. ' Cum in- 
cedunt infectores crocotarii.' Idem. 

" Inferia:] Idem hiferilia, lioc est, 
KaraxOSvia, fl(rKofii<rixaTa. Glossae. Jos. 
Scal. 

Inferice] Sacra, quae Diis Manibus, 
qui inferi dicti sunt, solvebantur. 
Grasci vocant xom. Dac. 

y Infcrium vimim] Idcm q iiod Ca/- 
par. Viniini qiiod totins vindeniiae no- 
mine Jovi libabatur, iit is eo esset 
contentiis. Libandi fornuila: ' Jupi- 
ter macte hoc vino inferio esto.' 
Quae, ni adhibita fuisset, vinuiu om- 



ne usibus buiiianis eripiebatnr, Jovi- 
qne sacruni fiebat. Quem ritum Ar- 
nobius contra gentes lib. vii. sic 
aperte declarat ex auctoritate Tre- 
batii: ' Operap, pretium,' inqiiit, * est 
etiani verba ipsa deproiiiere, qiiibus 
cuui vinum datur, iiti ac siiiiplicare 
consuetudo est. Mactns hoc vino in- 
ferio esto. Inferio, inquit Trebatius, 
verbiim ea causa est adilitiim eaque 
ratione praefertiir, ne viniiin omiie, 
oninino quod in cellis atqiie apotlic- 
cis cst conditiim, ex quibus quod 
effunditur pronitiim est, esse sacriini 
incipiat, et ex iisibus eripiatur huma- 
nis. Addito ergo hoc verbo, soluni 
erit, quod inferetur, sacnim, nec re. 
ligione obligabitur ceterum.' Vide 
' Calpar.' Idem. 

» Infibulati] Fibulis vestes subncxi. 
Idem. 

» Infindere] Glossariiim : ' Infen- 
dere, «inTeTvai, ivuXrifiaTia^ai.' Lege, 
Infindcre. Metaphora a siirculis, qni 
in fissis truncis arbonim inseruntur. 
Quod eleganter vertitur, ewA.ij/uoTi- 
aai. KA.^;ua, surciilus, sarmentum. Jos. 
Scal. 



DE VERBORUM SIGN IFICATIONE LIB. IX. 



829 



lufit, incipit/ sed diversae signiticationis cst ab eo quod 

est fit: nam infit agentis: fit autem patientis est. 
Infitevi, non fateri. 
Infitiari/ creditum fraudare. 
Infra classem ^ significatur, qui minore summa, quam cen- 

tum et viginti millium seris censi sunt. 
Infrequens * appellabatur miles, qui abest, abfuitve a ^ sig- 

nis. 
Infulae^ sunt flaracnta lanea, quibus sacerdotes, ct hosiia-, 

templaque velabant.^ 



5 In marg. ed. Sc&l. furtive.— 6 Eadeni ed. velabaniur. 



NOTiE 



^ Infindere'] Infindere, intercipere, 
Lego, intersipere. Id est, interjicere. 
Dac. 

<^ Infit, incipit] Infit, inquit, uiagis 
proprie diciliir. Ant. Aug. 

Infil'] "ApX" Ae^ei)/, iTriyiverat, &p- 
X^Tai. Infe,dp|at, Jos.Scal. 

Infit] Gloss. ' infit, apxerai.' Sxpe 
Liicret. et Virsj. ' Ita farier infit.' 
Ijifit etiam kut' eK\ei\\/iv pro, fari in- 
cipit. Gloss. ' infit, apxfi A.eyeti'.' Est 
autem a verbo substantivo^o, quod a 
(pvo), unde antiquuni/uojsuni. Dac. 

•^ Infitiari] Infitiari creditum ne- 
gare. Varr. ' Qui peteiiat et qui in- 
fitiabatur.' Sed infitiare etiam Vete- 
res dixere. ' Sei infitiat, duplionem 
subeito.' Ide^n. 

<^ Infra classem] Non dubium est, 
quin loquatur de classe prima, in qua 
ccnsebantur ii, qui centum millia a;- 
ris, aut supra eam summam posside- 
bant : ex Dionys. et Livio. Plinins 
tamen cx. nisi mendosus liber sit, 
scripsit lib. xxxiii. cap. 3. Asconins 
centum niillia sestertiorum lib. iii. in 
Verrem. Geliius 125. millia aeris lib. 
vii. cap. 13. Festus 120. Hac ita 
varie traduutur, vel quia inimutata 
est aestimatio, vel quia nnmerorum 



notas librarii varie interpretati sunt. 
Aiit. Aug. 

Infra classcm] De prinia classe hic 
Festus loquitur, in ciua censebantur 
ii, qui centnm viginti millia, vtl, ut 
habet Gelliiis, centum viginti qiiinque 
millia ajris possidebant. Duc. 

^ Infreritens] Plaut. Trurul. ' Pro 
infrequente eiim niittat militia do- 
mnm.' Inde elpganter Horat. Od.34. 
1. I. ' Parcns Deornm cultor et in- 
frequens.' Idem. 

S Infulcr] Iiif.ila est alba faseia 
lanea, pensilil)us ex ea iitroqiie la- 
tere vittis albis laneis, percingens 
caput Flaminum, hostiaruui, paceni 
poscentium, rogantiuni veniani, dia- 
deinatis specie, temploiunique anibi- 
tutii siiccingens. Varr. iv. ' Iiifnlas 
dictas apparet in hostiis, quod vela- 
menta e lana quas adduntur, infuJEe, 
intra hostiarum cornua velamenta 
erant.' Infiilarum autem nomen La- 
tinum est. Nam infilare sive infulare 
Veteres dicebant, aniicire, velare, nt 
contra, exuere, ' exfilare' vel ' exfn- 
lare,' et ' exinfulare : ' snpra Fes- 
tus, * exinfiilabat, exerebat.' In 
fine notabis velabunt pro velabantur 
Ideni. 



330 



SEXTI POMPEir FESTI 



Ingens'' dicitur augendi consuetudine, ut inclamare, invo- 
care : quia enim gens populi est magnitudo, ingentera per 
compositionem dicimus, quod significat valde magnum. 

Ingluvies ' a gula dicta : hinc et ingluviosus, et gluto, gulo, 
gumia, guttur, guttus,^ gutturiosus, et curculio.'' 

Inhibere,' jungere,^ sed melius cohibere. 

Inigere'" pecus, agere, id est, minare. 



7 Legnnt Scal. et Dac. giUtur, gluttus.—S Legendiina putat Scal. inigere 
alii injungere. 



NOTiE 



^ Ingens] Ab m epitatico et gens, 
qiiasi quod in Gentem siifficiat. Sed 
potius ingens quasi incens. Ab in pri- 
vativo et censeo. Quod tantum sit ut 
censeri non possit. Et pliis esse in- 
gens quam magnum indicat locus Te- 
rent. Eunucli. * Magnas vero agere 
gratias Tliais mihi, Ingentes.' Quem 
Cicero adducens in Laelio ; ' Satis 
erat,' iuqiiit, ' respondere magnas, 
ingentes inqiiit. Seniper aiiget assen- 
tatio id quod is, cujus ad voluntatem 
dicitur, vult esse niagnum.' Idem. 

• Ingluvies] Lcgo, giittur, gliiltus. 
Glossariiim,' Ghinns, PpSyxos.' Per- 
siiis : ' Nec glutto sorbere salivam 
merciirialem.' Jos. Scal. 

Ingluvies'] Voracitas. aSri<pay'iavGTX- 
ci vocant, a gula, quasi ingitluvics. 
Uiide gulo, gluttus, glutto, guttiir, 
guttiiriosiis, Gumia vero non a gula, 
iit vuit Festus, sed a Graeco yd/ios, 
qiiod significat irKripc»na ttjs vews, epfJ-a, 
Sabiirram Latini vocant, qiiique se 
cibo niinis ingurgitarent, ita dicti ab 
eo,utet apud Plaiitum saturas mu- 
Here.s a saburra, saburratce vocantur. 
In verbis Fesli pro guttus, lege glut- 
tus. Pars coUi qua cibus transmitti- 
tur, Grfficis fip6yxos. Et ita Scaliger. 
Dac. 

1* Curculto] Pro Gurgulio, nam G 
et C facile permutantur. Gurgulio 
auteni gulam significat quasi gurges 



gulcE, sed perperam in voce Graeca 
Latinum etymon rimatur, est enim 
gurgulio a Graeco yapyapfwv, aa in uu 
et r \n l mutatis. Idem. 

1 Inhibere] Vidend. Cicerolib. xiii. 
ad Atticum. Ant. Aug. 

Inhibere] Retinere, retrahere ab 
incepto opere vel cursu. ' Inhibere 
navem ' est contraria remorum per- 
cussione ejus impetum non solum re- 
tardare, sed alio avertere. Cicero ad 
Atticum XIII. ' Inhibere illud tuum 
quod valde arriserat, vehementer 
displicet ; est enim verbiim totiim 
naiiticuni, quanquam id quidem scie- 
bam, sed arbitrabar sustineri reinos 
cum inhibere essent remiges jussi: id 
non esse ejusmodi didici heri, duni 
ad villam nostram navis appeileretur; 
non enim sustinent, sed alio modo 
reniigant.' In verhis Festi projimgere 
Scaliger lcgendum suspicatur inigere 
cui contrarium erigere, i. pecudes e 
stabulis educere. Alii injungere. Sic 
' inhibere imperium ' apud Plaulum 
in Bacchid. et Stich. apud Livium 
lib. III. et lib. xxxiii. Dac. 

™ Inigere] Varro de Re Rust. cap. 
2. 1. I. ' In nutricatu cum parere coe- 
peruut, inigunt in stabula ea, quae 
habent ad eam rcm seclusa.' Pro ini- 
gere veteres scribebant inicere. Varr^ 
' Carpentum iniceret.' Idem. 



DE VF.RnORUM SIGNIFICATIONE LIB. IX. 331 

Iniit" ponitur interdiim pro concubuit. Interdum pro inve- 
nit, ut Iniit rationem : interdum pro introiit, ut Plautus : 
Iniit te unquam febris. 

In insula" jEsculapio tacta aedes fuit, quod aegroti a medi- 
cis aqua maxime sustententur: ejusdem esse tutelae dra- 
conem, quod vigilantissimum sit animal, quae res ad tuen- 
dam valetudinem aegroti maxime apta est: canes adhi- 
bentur ejus templo, quod is uberibus canis? sit nutritus : 
bacillum habet nodosum, quod difficultatem significat 
artis : laurea coronatur, quod ea arbor plurimorum sit 
remediorum : huic gallinae immoiabantur.i 

Initium "^ est principium ; sed alias quo quid incipiat, ut 
viae Appiae porta Capena : alias ex quo quid constet, ut 
aqua, terra, aiir. 

Injuges' boves, qui sub jugo non fuerint. 

Injurium, perjurium.' 

Inlaqueatum," alii pro vincto utuntur, alii pro soluto. 

NOT^E 

" Iniit] Inire mterdnm obsccEniim ' viae iuitium.' Ut Graecis apxn- Sed 

verbum est. Unde /nuuset inifusPan pro qnolibet etiam principio snmitur, 

dictns qni Graece €<|)ia\T7js. Inire la- ut pro elementis, quod ea siut om- 

tionens, consilium, est deliberare, ninm rernm primordia. Idem. 

constitnere qua ratione hoc vel illud » Ivjiiges'] Nondum jugum passi. 

fieri possit. Idem. Gioss. ' Injux bos, nondum jugo 

" In insula] Tyberinam insulam in- junclus.' Sic ' hostice injuges,' quae 

tellige, quam Tyberi» fluvius air.bit, nunqiiam domitae ac jugo subactze. 

nam et eam ' jEsruiapii insulam ' vo- Macrob. Vide Nonium ' injuges.' 

cat Sneton. in Cland. cap. 2.5. Vide Idem. 

Plutarch. in Quaest. Rom. quaest. 94. ' Injurium, pcrjurium'] Malim con- 

Idem. tra jus, vel injuriose factum inter- 

P Quod is uheribus canis] Lzctant\i\s pretari : injuratus autem enni, qui 

lib. de falsa relig. tradit ^Esculapium uon juravit, significat. Ant. Aug. 

lacte canino nutritum, Ciiironi tradi- Injurium, perjuriuni] Sic injurus, 

tum; ab ipso Cliirone artem meden- perjurus, Plaut. Pers. 33. ' Impure, 

di fuisse edoctum. Idem. inhoneste, injure, inlex, labes popli.' 

1 Iluic gallina; immolabanlur] Sic Dac. 

Socrates, in Phaedone Platonis, se "//j/a/jufa^iwfjPro vincto et sohito. 

galium debere jEscnlapio medico di- Xam praepositio in privativaaliqnan- 

cit, quod gallus illi mactari consue- do, aliquando eliam intensiva. In- 

verit. Idem. laqueatus tamen saepius pio vincto. 

■■ Inilium] Inire est inchoare. Unde Idem. 
initium proprie, quo quid incipit. Ut 



332 SEXTI POMPEII FESTI 

Inlex'' producta sequenti syllaba significat, qui legi non 

paret. Inlex correpta sequenti syllaba significat induc- 

torem ab inliciendo. Plautus : Esca est meretrix, lectus^ 

inlex. 
Inlices canales, in quos aqua confluit in viis lapide stratis, 

ab eliciendo dicti. 
Inlicitator^ emptor. 
Inlicium^ dicitur, cum pOpulus ad concionem '^ elicitur, id 

est, vocatur : unde colliciae * tegulge, per quas aqua in vas 

defluere potest. 
Inlicium vocare antiqui dicebant ad concionem vocarc. 
Inlitterata pars est, qua^ litleris comprehensa non est. 
In mundo'' dicebant antiqui, cum aliquid in promptu esse 

volebant intelligi. 
Inori"^ minores." 



9 Pro lectus alii liabent pectiis.— 10 Viri docti scrihunt concilium, et mox 
excoUcite. Pro ni i-«« letfeiuiiin) iiionet Dac. ?n rjas.— 11 .Scribendum monet 
Scal. Inori, inores. Sed Dac. ut in vett. libb. Inori, sine ore. 

NOT;E 

>( Inlex'] Plaut. in Asinar. Ant. huc ad judices." Dac. 

Aug. * CoUicicE] A coUiciendo. Plinius 

Inlex] Inlex, inlegis, secunda pro- coUicias vocat siilcos agri aquarios, 

ducta, qui est sine leae : Plaut. ' in- quos Eliccs alibi vocat Festus. Idem. 

lex, labes popli.' Inlcx, inlicis, se- ^ In tnundol Plaut. Asin. ii. 1. 

cunda correpta, ab inliciendo, qui ' Aut mihi in nnindo siiiit virgae aut 

illicit. Plaut. Asin. i. 3. ' Esca est atriensi SaiirciE.' Idem Pseud. ' Pis- 

nieretiix, lectus illcx est, amatores trinuin in niundo sciebam, si id 

aves.' Dac. faxem, milii.' Sic viilgo dicimus : 

> Micitalor'] Liceri et licitari, est II y a au monde un mouUn pour, &,-c. 

licente aliquo supra adjicere. En- Idem. 

clierir ; unde in/icJ<«/or, emtor. Idem. «= Inori] Scribo, Inori, inores. Quia 

^ InUcium] Cato de Ke Rust. col- scilicet, inores usitatius esset, qnani 

Uciarcs habet pro collicitc. Ful. Ur- inori. Turpilius Demetrio : ' In acta 

sin. cooperta age inoras ostreas.' Jos. 

InUcium] Ab inliciendo, cnm popu- ,Scnl. 

his inlicitur ad magisfratus conspec- Inori minorts] Scribo, Inori,inores, 

tum. Varr. v. de L. L. ' Qui exer- quia scilicel inores usitatiiis esset 

citum imperatnruserit Accenso dicit quam inori. Sralig. Sed legendum 

hoc: ' Calpurni voca iiiliciuin omnes ut libb. vett. Inori, sinc ore. Inorum 

Quirites huc ad me.' Accensiis dicit est, quod ore carct. (Jcllius ; ' ani- 

sic: • Omncs Quirites inlicium visite malium inorainanritavc." TurpiliHS 



DE VERBORUM SIGNIFICATION E LIB. IX. 



833 



In pello lanata'' nova nupta considere solet, vel propter 
niorem vetustum, quia antiquilus homines pellibus erant 
induti, vel quod testctur lanificii oilicium se prajstatu- 
ram viro. 

In procinctu* fuctum testamentum dicitur, quod miles pug- 
naturus nuncupat prsesentibus commilitonibus. 

Inquiliuus,^ qui eundem colit focum ; vel'^ ejusdem loci 
cultor. 

Insanum ^ pro valde raagnum '^ usus est Plautus. 



12 Al. velut. — 13 Pro valde magnim Lipsiiis et Dac. legunt insanum mag- 



NOTyE 



Demetrio : ' In acta cooperta age 
inoras ostreas.' Gloss. ' inora, ito-ro- 
^a.' Dac. 

•^ In pelle lanata] Servins, qui est 
penes Danielem nostrum, tantum re- 
fert ad confarreationem. ' Mos,' in- 
quit, ' apud Vcteres fuit, Flamini, ac 
Flaminicse, nt per farreationem in 
nuptiis convenirent, sellas duas ju- 
gatas, ovili pelle sr.perinjecta, poui 
ejiis ovis, quae liostia fuisset : et ibi 
nubenles velatis capitibns in confar- 
reatione Flamen ac Flaminica resi- 
derent.' Jos. Scal. 

In pelle lanata'] Servius id tantum 
ad coiifarreationem refert lib. iv. 
/Eneid. ' Mos,' inquit, ' apud Vete- 
res fnit, Fianiini ac Flaminicae, ut per 
rarreationem in nnptiis convenirent, 
sellas duas jugatas oviii pelle super- 
injecta poni ejus ovis, quas hostia 
fuisset, et ibi nubentes velatis capiti- 
biis in confarreatione Flamen ac Fla- 
niinica residerent.' Sed quibusvis 
aliis nubentibus niorem bunc obser- 
vatum fuisse tideni facit hic Festi 
locus. Id autem ea cansa factinn 
esse arbitror, ut eo se nova nupta 
lani6cio intentam fore signilicaret, 
nam apud antiquos niatronis maxinia 
cura circa lanificium fuit, ut passim 
videre est, unde illud in epitapliio 



veteri : * Domum servavit, lanam fe- 
cit, dixi, abi.' Sed vide inprimis 
caput ultimum aurei libelli Salomo- 
nis, qui Proverbia inscribitur. Dac. 

•^ In procinctu] Glossarium : ' In 
procinctu, «V irpoTOfirj iroAeixov crTrivai 
jueTa fadriTos VTTaTiKrjs, ^toi SiaOeffdai 
iv irapaTii^et TroXifJLOV aypd<pws. Jos. 
Scal. 

In procinctu] In procinctu esse di- 
cittir iiiiles, cnm ad pugnam paratus 
et accinctns expectat, dum signa 
canant. Inde testamentum in pro- 
cinctu faclnm dicitur, cum miles sta- 
tim pugnaturns, haeredem coram com- 
militonibus nominat, sine scriptis. 
Utrumque amplectitur Glossar. ' In 
procinctu, 4v irpoToiJ.v iroXefj.ov ffTrjvai 
/xera iadriTos inraTiKrjs, ^toi 5iad4ff6ai 
eV trapaTd^ei TroKifiov aypdcpws.' Id est, 
' In ipso puncto belli esse cum pa- 
ludamento, item instructo exercitu 
et ad bellum parato, siue scriptis 
testari.' Vide ' procinctam classem.' 
Dac. 

^ Inquilinus] Qui in aedibus babitat 
conductitiis. Ab in et colo incolinus, 
c in q, et in i, inquilinus, Idera. 

s Insanum] Plaut. in Mostell. 
' Quojusmodi gyneeceum? quid por- 
ticum ? insanum bonam.' Ant. Aug. 

Insanum] Lege cum Lipsio, Insa- 



334 



SEXTI POMPEII IfESTI 



Inscitia,^ stultitia. 

Insecta/ non secta : sed et aliquotiens significat secta. 

Inseptum'' non septum : ponitur tamen et pro non aedifica- 

tum.'+ 
Inseque' apud Ennium, dic. Insexit, dixit. 
Insessores "" latrones, qui circa vias insidientur sedentes. 
Insignes" appellantur boves, qui in femine,'^ et in pede 

album habent, quasi insigniti. 
Insignis tam ad laudem, quam ad vituperationem inflecti 

potest. 



14 Vide Not. inf. — 15 Alii libb./mor«. 



NOT;E 



num magnum, pro valde magnum. Nam 
respicit locum Piauti Bacchid. * In- 
sanum magnum molior ncgotium.' 
Alioqui i7isanum nihil aliud est, quam 
valde. Plaut. Mostell. ' Cujusmodi 
GynEeceum? quid porticum ? insa- 
num bonam.' Sic apud GiJecos /la- 
vik6i>. Dac. 

'' Inscilia'] Stultitia. Sic Plauto, 
inscitus est stultus, Baccbid. * Quam 
se ad vitam et quos ad mores praeci- 
pitem capessat.' Jdem. 

' Insecte] Insectum dicitur et quod 
sectum, et quod non sectum est, nt 
supra inlaqucatus, et vinctus et solu- 
tus. Jnfractus, fractus, et non frac- 
tus. Vide ' prosicium.' Jdem. 

^ Inseptum'] Optime Salmasius, qui 
in suis ad Spartianum notislegit, po- 
nitur tamenpro adificatum. Nam insep- 
tus etiam pro septus, ut ' insectus' pro 
'sectus.' ' injunctus,' pro ' junclus,' 
'insciens' pro ' sciens,' &c. Seneca 
de Beneficiis lib. iv. ' Hunc igitur in- 
septum ingenti quodam et inexplica- 
bili muro, divisumque a conspectu 
mortalium.' Saepire autem est in- 
aedificare: in lege Manilia : ' Neve 
quid sepito quo minus aqua suo iti- 
nere ire, fluere possit.' Hinc apud 
Vopiscum * septioncs urbis ' pro rau- 



ris. Idem. 

' Inseque] Videndus A. Gellius lib. 
XVIII. cap. 9. Ful. Ursin. 

Inseque] Glossarium : ' Inseque, 
€i7r€.' Livius Andronicus initio O- 
dysseae: ' Inseque musa mihi virum 
versutum.' Jos. Scal. 

Inseque] Seco vel sequo, dico, a 
Graeco (irw.' Inde compositum inseco. 
Livius Andronicus. ' Insece musa 
mihi virum versutum.' Ex Homerico 
illo: ''AvSpa /J-ol evvene pjovaa itoXvTpo- 
iTov. Ab inseco etiam teste Geliio 
insecliones sermones dicti, ut a seco, 
sectiones. Qnae vox infra apud Fes- 
tum reslituenda ubi secessiones. Et 
lianc scripturam ex Pauli negligentia 
ortam olim Merula apud Ennium a- 
nimadvertit, qui et in fine pro di.ri^ex 
veteri exemplari restituit <it.rmf. Ut 
a ' facio,' ' faxo,' id est, fecero, sic 
ab ' inseco,' ' insexo,' id est, dixero. 
Dac. 

■" Insessorcs] Insidiatores, ab insi- 
dendo : insidere est dolosc aliquem ex- 
pectare, nude insidiae Grzecis dictse 
ivfSpai. Idem. 

» Insignes] Insignis est, qui aliquo 
signo notatus est, et ut in bonam, 
sic et in malam partem suiuitur; de- 
terioraeuim signis notari solent, ae- 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. IX. 



335 



Insimulare,'' crimen in aliquem confingere. 

Tnsipare/ injicere: unde fit dissipare. 

Insipere "^ farinulam jacere pultis : unde dissipare, obsipa- 

re: ut cum rustici dicunt obsipa pullis '^ escam. 
Insitum ' ab inserendo tractum : sed aliquotiens significat 

impositum. 
Insons/ extra culpam : a quo dici morbus quoque existi- 

matur sonticus, quia perpetuo noceat. 
Instaurari ' ab instar dictum est, cum aliquid ad pristinam 

similitudinem, et comparationem reficitur. 
Instigare," incitare. 
Insuasum '7'' appellabant colorem similem luteo, qui fiebat 

ex fumoso stillicidio. 



IG Alii legunt p«Z?Js. — 17 Vet. cod. Insursum. 



NOT^ 



qiie ac meliora, discriminis caiisa, ut 
apud Plantum, ' insigniti pueri ' di- 
cnntur vitio aiiquo notati et defor- 
mes, in Mil. Glor. * Tum ne «xor 
milii insignitos pueros pariat postea.' 
Insignitus etiam aliqnando proeo,qui 
nuUo signo notatns est. Unde in Glos- 
sario : ' insignitum, a(ry}(j.avra..' Idetn, 

o Inshnulare] Accusare. Gloss. ' in- 
simnlare, Karriyopuv.' Plaut. Menaech. 
' Male facit, si istuc facit : si non fa- 
cit, tu male facis Quae iusontem insi- 
mnles.' Idem. 

P Insipare] Ab antiquo sipare, ja- 
cere, est dissipare, dispergere, disji- 
cere : iHsJpare, injicere: obsipare, oh- 
jicere. Pro insipare, insipere etiam 
Veteres dixere. Pomponius Atella- 
narum scriptor : ' Facile ut ignis fer- 
vat, ligna insipite, far concidite.' 
Varr. Hb. iv. de L. L. ' Cum aqua 
ferventi insipitur.' Idem. 

"J Insipere] Vide ' Supat.' Ant. Aug. 

Insipere] Lege ut iu al. Insipere 
farinulam jacere pullis. Dac. 

■■ Insitum] Ab inserendo alterura, 
unde in Glossario expouitur ei^pvTov. 



alterum ab in et situs, a, um, quod a 
sino. Idem. 

» Insons] Sons, nocens, insons, in- 
noccns. Anson. Technopjegnio. 'Si 
bonns est insons, contrarins et malus 
est sons.' Vide ' sons.' Inde ' mor- 
bus sonticus ' in 12. tab. est morbus 
sacer, sive comitialis, qui et morbus 
major. Dictus sonticus, vel qnod no- 
ceat, ut vult Festns, vel quod cansa 
sit cur quod agendum erat agere de- 
sistinius. Vide ' Sonticum morbum.' 
Idem. 

« Instaurari] Ab itistar est instaU' 
rare, qnasi ' instar novare.' Varro. 
Alii a aravpow, palum defigo. In- 
staurare autem proprie est, quae aut 
vi dejecta sunt, aut vetustate corrue- 
runt, renovare. Et inde traducitur 
ad alia omnia quae innovantur et in- 
tegrantur. Idem. 

" Itistigare] Virg. xi. ' Variisque 
instigat vocibus alas.' Idem. 

" Insuasum^ Vide ' suasum.' Ant. 
Aug. 

Insuaswn] Glossarinm : ' Insua- 
sum, kiSos hoKapioKa.vviffp.ivw.' Lege, 



336 



SEXTI POMPRII FESTI 



Insulae^ dicloe proprie, quas non junguntur communibus 
parietibus cum vicinis ; circuituquepublico, aut privato 
cinguntur '^ a similitudine videlicetearum terrarum, quae 
fluminibus ac mari eminent, suntque in salo positae. 

Intempestam noctem ^ dicimus pro incertiore tempore, quia 
non tam facile noctis horf^, quam diei possunt intelligi. 
Tempestatem enim antiqui pro tempore posuere. 

Intercapedo,'' tempus interceptum, cum scilicet mora est 
ad capiendum. 

Inter '9 cutem flagitatos ^ dicebant antiqui mares, qui stu- 
prum passi aliquando essent. 

Intercutitus, vehemeuter cutitus, id est, valde stupratus. 

Interduatim,^° " et interatim dicebant antiqui, quod nunc 
interdum, et interim. 



18 Quidam libri coyijunguntur. — 19 Al. Intra. — 20 Libri impressi Interim 
futatim. 

NOT^ 
Et sane intempestanostiamdevenitdomum." 



cTSos SoKapiov KiKcmvuTfiivov. 
hoc vult Festus, esse colorem sinii- 
lem illi, qui est in illis trabibus, qiias 
diutinus fumus infecit. Jos. Scal. 

Insuasum^l Colos siniilis illi, qni est 
in trabibus, quas diutinus funnis in- 
fecit. Plaut. Trucul. ii. 2. ' Quia tibi 
insuaso infccisii propudiosa pailu- 
lam.' Quem locum infra Festus ad- 
ducens, lcgit suuso. Illimi vide in 
' suasum.' I\lilu niagis placet insuaso. 
Gloss. ' insuasiim, elSos SoKapioKairvto'- 
fxevcijv.' Lego, SoKapiwv KinairvKrfievccv. 
Vel, nt Scaliger, SoKaplov KiKairvuTfi.i- 
vov. Dac. 

y /nsute] Proprie domus ab aliis 
separatae. Cicer. Sueton. &c. Im- 
proprie autem quaelibct domus, et si 
cmu aliis conjunctap, etiam insulae vo- 
cabantur. Et hoc intellexit Festus 
cum dixit ' proprie.' Idem. 

' Intetnpestam noctem] Varro lib. 
VI. de L. L. ' Intempesta nox dicta 
ab tempestate, tempestas ab tempo- 
re, Intempesta nox, quo tempore nil 
agitur. Attius in Bruto : ' Nocte 



Servius iii. /Eneid. ♦ Intempesta dic- 
ta est nox raedia, intempestiva inac- 
tuosa, carens actibus, per quod tem- 
pora dignoscimus. Ait enim Lucre- 
tius quod per se tempus non iutelli- 
gitur, nisi per actus humanos. Me- 
dium autem noctis tempus actii ca- 
ret.' Grapci tamen noctem intem- 
pestam dixernnt, a.iJ.oKyhv vvKxa, iv 
afx.o\y(^ T^s vvKThs, quia tunc mulgent. 
Idem. 

" Intercapedo] Quod iuterduotem- 
poris spatia intercipitur. Gloss. ' in- 
tercapedo, SidcTTr}fj.a xp^vov.' Idem. 

b Intcr cutem flagilatos] Hos Cato 
dixit,' intercutibus stupris obstinatos, 
insignibus probris flagitatos.' Flagi- 
tare verbum obscoenum est. Apu- 
leius: < Nudatum supinatumque in 
ventrem execrandis uredinibus flagi- 
tabant.' Unico verbo intcrcutiti di- 
cebantur, ut infra. Item et inter- 
nuculi. Omne enim medium nuchum 
vocabant Veteres, ut est apud Vitru- 
vium. Idem. 



DE VUIRBORUM SIGNIFICATIONE LIB. IX. 



337 



Intergerivi '^ parietes dicuntur, qui inter confines struuntur, 

et quasi intergeruntur. 
Internecivum ' * testamentum est, propter quod dominus 

ejus necatus est. 
Internectio/ vitae privatio appellatur interfectio : ^ a nece 

denominato vocabulo. 
Interregnum appellatur spatium temporis, quousque in loco 

mortui alius ordinetur. 
Intrahere ^ est conlumeliam intorquere, 
Involvus,' ^ vermiculi genus, qui se involvit pampino. 



1 Al. Internecinum.—2 ' Verbum inlerfeclio \ idetur adjectuni.' Fulv. Ur~ 
n. — 3 Qdidani libii Involvulus. 



Interdualim] Ab inlerduatim et que modo scribit 



interntim, interdum et interim dici ju. 
dicat Festus. Inlerduatim apud Plau- 
tum restitnit Scioppius, Trncul. iv. 
4. ' Id quof|ne interdnatim nnmen 
commemorabitnr.' Libri impressi, 
interim futatim. Sed de boc alibi. 
Idtm. 

** Intcrgerivi] Glossar. ' Interge- 
rios.' Ful. Ursin. 

Inlergerivi] Ego mallem scribere 
pcr duo JT. Est enim a Gerris, hoc 
est, cratibns. Unde et ' Concratitii ' 
parietes aliquando dicuntnr. Glos- 
sarium : ' Intergeries paries, to7xos 
6 Svo KTT^ffiis Siopi^oov.' Jos. Scal. 

Intergerivi parietes] Qni inter dnas 
habitationes intergeruntnr, interpo- 
nuntur, ut eas separent. Ab interge- 
rendo dicti, non antem a gerris, id 
est, cratibus, ut putavit Scaliger, qui 
et ideo legebat intergerrivi. ' Inter- 
gerivus paries ' nnica voce dicebatur 
intergerium et intergeries. Gloss. 6 
Tolxos 5uo KTriffiis Stopl^aii'. Dac. 

e Internecicum] Scribi debet inter- 
necinum, nam Graeci 'ivrepviKwov. Ful. 
Ursin. 

Internecivum testamentum] Interne- 
cirum sive intcrnecinum,. Nam iitro- 
Ddiih, et Var. Clax. Pomp. 



testamentum ex- 
iliosum, qiiod mortem domino pepe- 
rit. Sic ' internecivum bellum ' Ci- 
ceroni.Livio, et al. quod non servitn- 
tem, sed niortem victis parit. At 
internecinum testamentuminjureCi- 
vili, est falsum testamentum propter 
qnod homo occisns, unde internecini 
actio, quje ab Isidoro vocatnr ' inter- 
necidii, a voce inleruecida.' ' Inter- 
necida,' inquit ille, 'est, qui falsum 
testamentnm fecit, et ob id hominem 
occidit.' Iteni : ' Internecidii judi- 
cinm in eum dabatur, qui falsum tes- 
tamentum feceraf , et ob id hominem 
occiderat. Acciisatorem ejus bono- 
riim possessio sequebatur.' Et hic 
forsan Festus respexit. Dac, 

f Internectio] Eliso t internecio. Et 
pliis sonat quam necio sive nex. Inter 
enim interdum aiiget. Sic interire 
plus est qnam perire. Idem. 

e Intrahere] In contumeliam sive 
etiam in laquea, in insidias trahere. 
Idem. 

^ Involvus] Bene viri dicti, invol- 
vulus. Plaut. Cist. IV. 2. ' Imitatur 
nequam bestiam et damniticam. 
Qnamnam amabo ? Involvolum,quae 
in pampini folio intorta implicat se.' 
Fest. Y 



338 



SEXTI POMPKII FESTI 



JovisT^ ' compositum a Jove, et justse. 

Ipsipe,'^'' ipsi neque alii. 

Ipsullices ^ ' bracteae in virilem muliebremque speciem 

expressae. 
Iracundia "" dicta, quod iram incendat. 
Ircei " genus farciminis in sacrificiis. 



4 Alii Ipsipte. — 5 Scaliger legit Ipsiplices. Aiii IpsilUces. 



NOTJE 



Catoni et Coliiniella» conrolvolus dici- 
tiir. Ideni. 

' JovistcE'] Lociis mendosns. Ant, 
Aug. 

Jovista} Piitarem legendiim jous 
esto: quia ita legitur in veteribus le- 
gibiis. Habeo et fVagmenta quarun- 
dam, in quibus ita semper exaratnm 
legitur. Sed cnni ipse compositum 
esse dicat, hee vero sint dwie voces, 
non potest legi, jous csto, Quid sit 
ergo, quaeramns. Jos, Scal. 

JovistcE] Scribendum Jos ipse com- 
positum ajoset ipse, Gloss. ' Jos, ipse, 
a{iT6s,' Antiqui autem jos dicebant 
pro is, Lipsius quajst. lib. iii. ep. 
20. Meursius autem existimat Pauli 
hoc ndditanientum esse. Est enim 
vox 3Evi illius barbari, qno vixit, et 
Jovistee dicebanf ur, qui snb Jove nati 
essent. Neque ideo eam iuterpreta- 
tur, quod fnm nimis nota essef. Sed 
valde se ridcndum propinaf, cum 
compositam dicat et tam ineptnm 
etymon quajrat. Ita Meursius, cui 
minus assentior. Dac. 

•^ Ipsipe] Forte ipsipte, Glossar. 
* Ipsipte, avrSs.' Cato mihipte po- 
suit, pro 7nild ipsi, Sic fortasse ip' 
sipti hic, pro ipsimet, Vide ia ' Ine- 
opte.' Ful. Ursin. 

Ipsipe] Glossarii auctor non bene 
legif, unde unde accepit. ' Ipsipfi, 
ainol.' Legendum enim, Ipsipe, Sed 
et ipsipte potest legi. Ifa enim vi- 
tiose, nt pronunciabant et scribebant 



Veferes. Unde Claudius imperator 
nniltavit Senatorem, qui isse, pro ipse, 
dixerat. Jos. Scal, 

Ipsipe'] Ipsipte, ut * suopte,' ' mi- 
hipfe,' &c. Forte etiani legendiim 
ipsipsi, ut apud Plaut. alicubi ' ipsip- 
sus est.' Dac, 

' Ipsullices'\ Alibi monemus legen- 
dum Ipsiplices. Ciijus sententiae ad- 
hiic me non pcenitet. Glossarium : 
' Ipsiplices, avTdirTVKTa ^vWa,' Jos, 
Scal, 

IpsulUces'] Et ipsillices, Lamellae 
necessariae sacrificiis,quapque ad rein 
divinam dicuntur maxime conferre. 
Alio noinine suhsilles dicfae. Vide 
' subsilles.' Doctissinius Vossiussns- 
picatur imagunciilas fiiisse, quis ma- 
gi in amatoriis sacrificiis utebantur, 
uf eum, queni referebant, in amorem 
pellicertnt. Ab ipse et illix, Pes- 
sime auteni Scaliger, qui legebat ip- 
siplices. Nam omnino alind sunt ip- 
sipliccs, nempe avTSnTVKTa «^vAAa, 
' per se plicaf a folia.' Dac. 

" Iracundia'] Ab ira et veteri can- 
do, nnde incendu : ita Festus. Male 
iracundus ab iratum, ut a ' fatum,' 
' facundus,' a ' veritum,' ' verecnn- 
diis.' Idem. 

° Ircei] Immo Ircens, nt infra. Ne- 
que iterum ponendum erat. Jos, Scal, 

Ircei] Ab hircus, hirceus sive irceus, 
genus farciminis ex hircino sanguine. 
Dac, 



DE VKRBORUM SIGNIPICATION K LI 15. IX. 



339 



Ircens," genus farciminis. 

lrnelIa,P vasis genus in sacris. 

Irpices^^ genus rastrorum ferreorum, quod plures habent 

dentes ad extirpandas herbas in agris. 
Irpini ' appellati nomine hipi, quem irpum dicunt Sam- 

nites : eum enim ducem secuti agros occupavere. 
Irquitallus ^ puer, qui primo virilitatem suam experilnr. 
IiA castor, ita mehercules :7 ut subaudiatur juvet. 
Itaha* dicta, quod magnos Italos,» hoc est, boves habeat : 



G Al. Ircipes.—7 AJii libb. Ita me Citstor, ita me Hercules: et ita legemliim 
monet Dac, — 8 Quidaiii libri vitulos : et mox, pio Itali, ab Italis. 



NOT^ 



o Ircens] Male Scaliger. Lege ir- 
ceus. Ideni, 

i" Irnella] Diminutivum ab hirnea, 
qnod est viiiarii vasis p;eniis, Idem. 

"i Irpices^ Vidend. Varro lib. iv. de 
Ling. Lat. Ant. Avg. 

Irpices'] Servius Danielis, in illud, 
* ViDiineasque traliit cratis,' * Ad 
agrorum,' inqiiit, ' scilicet exarqua- 
tionem.quam Irpiceni rnstici vocant,' 
Vide Conjectanea nostra. Jos. Scal. 

Irpices] Cato vocat urpices, sive 
hurpices: est autem a Graeco apira^, 
apiray^, quia herbas apird^ei, rapit. 
Euripid. Xalpnv (Tidriprj rrjSe fi aprra- 
"yri So/uous : ' Venere sidcreo liocce 
irpice domos.' Male Varro a serpen- 
do, lib. IV. de L. L, ' Irpices regula 
cuni plnribus dentibus, quam itidem 
ut planstrum boves trabunt, ut erii- 
ant quae in terra sunt,' (hene Scali- 
ger serpunt,) ' sirpiccs, postea s de- 
tritaa qnibiisdam dicti.' Dac. 

' Irpini] Videndus Strabo in fine 
lib. V. Ful. Ursin. 

Irpitii'] Gens Samnitium, a Lupo 
coloniae ductore : nam lupnm Irpum 
dicunl. Servius ix. j^neid. ' LupiSa- 
binorum lingiia irpi vocantur.' Strab. 
lib, V. 'E|^s S' i\a\v 'Ipw'ivot, Kavrol 2ou- 
'ylTCti' roijvof^a S' fcxov Q.i:h toO Tjyrjffa- 



fjievov \vKov T?js o.iroLKias. ipnhv yap ku- 
Xovffiv ol SaufiTcii Thv \vkov. id est, 
' Deinceps sequuntur Hirpini, ipsi 
quoque Samnitae. Nomen iis a lupo 
coloiiiae ductore, queni hirpnm Sam- 
nites appellant.' Sed e Grapcia mu- 
tuati sunt vocem irpuin Samniles : 
Spiroj enim vox antlqua Graeca, quaj 
Iiipuiu significabat a rapacitate : nani 
apirw, rapio; inde et Spin?, milvus avis 
rapax, Latinis Hirpus, ut apira^, hir- 
pex ; ita et Samnites vocarunt. Salm. 
in Soiin. Nota interim lupum colo- 
niae ductorem. Sic Battum corvus 
diixit in Libyam. Sic alios multos 
qiia volucres qua fcrap. Dac. 

« Irquitallus] Vide ' Hirquitalli.' 
Ant. Aug. 

Irquiiullus] Vide ' hirquitailiip.' 
Dac. 

' Italia] Licet a vitulis, vel ab Ita- 
lo rege miilti dicant Italiam esse ap- 
pellatam, de Attelido nihil aliud acee- 
pi, Thiicyd, lib, vi, Varro lib. xi. 
cap. 5. de Re Rnst, Columel, lib. vi. 

in prin. Virg, lib, i. JEn. Dionys. lib. 

i. Antiq. Gell. lib. XI. cap. 1. Apol- 

lodorus in Bibliolheca. Steph. de Ur- 

bibus. Ant. Aug. 

Italia] Ab Attelido. Puto distin- 

gucndum, ab Atte Lydo : quasi Atta- 



840 



SEXTl POMPEII FEsrr 



vituli etenim Itali sunt dicti. Italia al> Italo rege, ea- 

dem ab Attelido appellata. 

Itonida 9 " Minerva a loco sic appellata. 

JuBAR ^' stella, quam Graeci appellant (pcaa-(popov vel ea-vepov, 

iioc est, lucifer, quod splendor ejus diffunditur in mo- 

dum jubae leonis. 



9 Legendum nionet Dac. Itonis vel Itonia. 



NOT/E 

lia. Sane &tt7js est nomen Lydiiim, Doctiss 



et Phrygium. Lydos vero in Italiam 
venisse, nemo diibitat. Quin et Stia- 
bonem nobiscum facere postea de- 
preliendimus, lib. v. ol Tv^l>r}vo\ Toivw 
Trapa To'is 'Pwfxaiois "ETpovcrKOi Kal Tovcr- 
KonrpoTayopevovTai. ol ^"'EWrivfs ovtoos 
iivofiaaav avTovs aTrh tov Tv^p-qvov tov 
"Atvos, Sis (paffi, Tov (TTeiXavTos iKAvSias 
airoiKovs Sevpo. Vide cetera. Vide 
Herodotum lib. i. item Dionysium 
Halicar. iib. i. Jos. Scal. 

IttUia] Primam Festi sentcntiam 
confirmat Gellius lib. xi. cap. l. 'Ti- 
maeus in liistoriis, quasoratione Grje- 
ca de rebus pop. Kom. composuit, et 
M. Varro in antiquitatibus rerum hn- 
manarum, terram Italiam de Graeco 
vocabulo appellataui scripserunt,qiio- 
niam boves Grapca veteri liugua iVo- 
\o\ vocitati sunt.' Idem et apud 
Varronem legas de Re Rust. lib. ii. 
cap. 5. ' Graecia enim anliqua, ut 
scribit TiniaBUS, tauros vocaliat jto- 
\ovs, a quorum pulchritudine et f(etu 
vitulorum Italiam dixerunt.' Secuu- 
dam de Italo rege secuti Thucydi- 
des, Antonius Syracusaniis, Hyginus. 
Quorum primus euni Siculum dicit, 
alter Oinotrium ; Hyginus Ulyssis ex 
Telegono nepotem. lufra ab Attelido. 
Sic optinie distinguendum monuit 
Scaliger : ab Atte Lydo. Sane^ATTTjy 
est nomen Lydium, et fnifArTTjs vcl 
Altys Manis Lydiae regis filius: sed 
liaec onuiia merse nugee. Et optime 



Bochartus, qui postquam 
probavit Italiae littora Phoenicibus 
fuisse cognita, priscaui Italiam nihil 
aliud fuisse, quam Brutiorum agrum 
cimi parte Liicani», Brutiorumque 
agrum pice abundasse, tandem aper- 
tissime demonstravit Italiam dictam 
ab Hebraeo, Hur,\A es.t,pix: ' itaria,' 
quasi dixeris ' picearia regio.' Graeci 
mollito sono/<«/i«m dixere. Nam R 
el L facile coinmutaulur. Itar, pix, 
alio nomine Hebra;is docloribus calab 
dicitur, a qiiovicince BnitiisCalabriae 
nomen, quae et ipsa pinn, et picea, 
aliisque aiboribus piciferis est valde 
ferax, unde et eadem Graece UevKeTia. 
Peucetia dicta airh tSiv irevKiv ' a pi- 
ceis arboribus.' Dac. 

" Itonida'} Lege Itonis vel Itonia. 
Callim. in Cererem. '^Hvdov 'iToividSos 
Htv 'AO-qvaias eV afd\a 'OpneviSaL KoAe- 
ovTes. ' Venerunt ipsiim ad Itoniadis 
Miuervaj certamcn Ormenidic voca- 
tiiri.' Ubi Scliol. ^ 'lTwvrr6Kis@i(T(ra- 
\ias, iv6a TijuaToi 'Adriva. Iton urbs 
Thessalia>, ubi colitnr Minerva.' Im- 
mo etiam et Itonia recte legi potest : 
sic ' cassida 'et ' cassis ;' ' chlamyda' 
et ' chlamys ;' ' Tritonida ' et ' Trito- 
nis;' ' Colchida,''Colchis;' ' Elida,' 
' Elis :' et sexcenta alia. Idcm. 

" Jubur] Varr. lib. vi. de L. L. 
' Jiib;u- dicitur stella luciftr, qu« in 
sumrao habet diffusum lumen, ut Leo 
in capite jubam.' Sed recte de ves- 
pero etiam jubar dici monuit Festu». 



DE VEUBURUM SIG N IFIC ATION E LIH. IX. 



341 



Jubere^ ponebatur pro dicere, quod valet intcrdum pro 

decernere: ut Populus jussit. 
Jubilare ^ est rustica voce inclaraare. 
Jugarius vicus^ dicitur Romae, quia ibi fuerat ara Junonis 

Jugae, quam putabant matriraonia jungere. 
Juge»^ auspicium est, cum junctum'° juraentum stercus 

fecit. 



10 Alii libb. vinctum. 



NOT^ 



Calvus in Epitlialaniio : ' Hcspcrium 
ante jtibar quatiens.' ' Steilam juba- 
tam ' vocat Varro. Et Callimacli. al- 
ludens o6Aos eeeipais"E(r7repos, qui locus 
niale ab interprete acceptus est dum 
vertil: ' Salubris capiilis vesper.' 
oii\os ideipais dixit Callimacli. quod 
alii ovKoKdp7)vos, unica voce, ov\6dpi^, 
crispus. Idem. 

y Jubere'] Hoc verbo populus Rom. 
utebatur, cum legem aut aliud roga- 
tus a mafjistratu, hoc raodo, * velitis 
jubeatis Quirites :' ita respondebat, 
si rogationem probavet : ' Volumus 
jubemusque.' Jubere aliquando pro 
hortari: ut 'jubeo te valere,' &c. 
Idem. 

^ Jubiliire'] Rustirorum plane ver- 
bum,ut et ipse dicit. Attius in Chry- 
sippo: ' lo buco, quis me jubilat ? 
Vicinus Atus anfiquus.' Prius enim 
jobilare. Nam lo ruslicorum iTrirp- 
6iyixa, ut in Attellana : ' lo venit si- 
mus et villa.' Jos. Scal. 

Jubilare'] Rustici jubilare dicuntur, 
cuui clamant, urbani quiritare. Varr. 
lib. V. de L.L. ' Ut quiritare urbano- 
rum, sic jubilare rusticorum.' Et 
ibideni adducit looum Chrysippi : ' lo 
buco, quis me jubilat ? Vicinus Atys 
antiquus.' Prout hunc locum emen- 
davit Scaliger ; pro jubilare prius di- 
cebant jobilare ; nam lo rusticorum 
fiii(pe(yiitt, ut in Atellana : ' lo venit 
simns et villa.' In glossis Graeco- 



Lat. * Ejulalus, jubilatiis : Kpavyfi 
aypoiKoiv,' ' Clamorriisticorum.' Et in 
Glossario : ' Quiritans iirifiodifjifvos, 
clamans.' Dac. 

a Jugarius vicus'] Pub. Victor, in 
octava regione nrbis: 'Vicus juga- 
riiis idem et thurarius, ubi sunt arse 
Opis et Cereris cum signo Vertumni.' 
Ubi nulla mentio aric Junonis. Qui- 
dnn\ jugarium dicliiui scribunt ab ara 
juga, quod ad eam niibentes veteri 
ritu vinculis juncti fuerint. Idem. 

^ Juge] Cicero ii. de Divinatione : 
' Huic simile est, quod nos Augures 
prEecipimus, ne juge auspicium ob- 
veniat, ut jumenta jubeant disjun- 
gere.' Servii fraginenta in ilhid : 
' primum oincn equos in gramine vi- 
di :' ' Multi de libris Augiiriim trac- 
tuni tradunt. Jugotis enim, quod ex 
junctis jiimentis fiat : observatur 
eiiim, ne prodituro magistratiii dis- 
junctis bubus plaustrum obviam ve- 
niat :' et infra : ' Cum autem dicit 
JUGO, veram significationem Jugetis 
facit.' Jos. Scal 

Juge] Pessiine hunc locum tracta- 
vit Schegkius. Aiispicato viam, aut 
aliud agenti, jumentum alteri jumento 
vinctum si steicus faceret, ex Augu- 
rum ritibus vitiabat auspicium, quod 
non faciebat abalio sejunctum. Ideo- 
que ne tale auspicium obveniret, ju- 
bebant disjungere. Cicero ii. de Di- 
vinat. ' Si quando rem agere vellet, 



342 



SEXTI POMPKU FESTI 



Jugere'' milvi dicuntur, cum vocem emittunt. 

Juges/ ejusdem jugi, pares: unde conjuges," et sejuges. 

Jugula ^ stella Orioii, quod amplior sit ceteris, quasi nux 

juglandis. 
Jugum/ sub quo victi transibant, hoc modo fiebant : fixis 

duabus hastis, super eas ligabatur tertia : sub iis victos 

discinctos transire cogebant. 



11 Ed. Scai. undcSiX. 



NOT^E 



ne iiiipediretur auspiciis, operta lo- 
rica se iter facere. Huic siniile est, 
quod Dos Augures piajcipimus, ne 
juge auspiciiuii eveniat, ut jiitiienta 
jubeaiit disjungere.* Tamen Servius 
ad illud Virgil. m. yliiieid. ' Quatuor 
liic primiim omeii eiiuos in graminc 
vidi.' ' Multi,' inrjuit, ' de libris Au- 
giirum traduut : juge id enim dicitur 
augurium, quod ex junctis jumentis 
fiat. Observatur eniiii ne prodituro 
magistratui disjiinctis bobus plaus- 
triim obviam veiiiat.' Et paiilo post: 
'Cum autem dicit Jugo, verain signi- 
ficatioiiem Jugetis facit.' Qiiae paiiio 
diversa sunt. Sed mihi siispicio est 
e Servio aliqiiid excidisse : forte scrip- 
tum fiierat, ne prodituro inagislratui 
nisi disjunctis hobus, Sfc. porro eo allu- 
sisse videtur auctor Glossarii cum 
scripsit, ' jugites, (rwi^fvy/jLfvot.' Dac. 

<= Jugere] Glossarium : ' Jugit, IktIv 
$0^.' Ita enim legendum Varro Ses- 
quiulyxe : ' Jugere volitans luiivos 
aquain e nubibus tortani indicatfore, 
nl tegillum sibi pastor siimat.' Vide 
in Conjectaneis. Jos. Scal. 

Jitgere} Glossae Isidori: ' jugit niil- 
vus ciim vocem emitlit.' Dac 

"^ Juges] Inde adjectiva, ' conjii- 
ges,' ' sejuges,' ' injiiges.' Apiileiiis : 
' quinque conjuges copnlap, iis ordi- 
nat<e vicibus attinentnr.' Ideni alibi: 
' Nec islud piiduit me ciiin nieo fa- 
inulo, meoque vectore ilio equo fac- 



tum conservum atqiie conjugem. 
Inde conjux de viro, subaiidi vir : de 
uxore, subaudi uxor, Gloss. Isidori : 
' Injux bos, nonduin jiigo junctus.' 
Idem. 

« Jugula] Giossariiim: ' Jiigula, 
&(TTpov 'Clpia>vos,'OpdTios Sis 4>7;(Ti.' Sane 
Horatius meininit Orionis, non autem 
jugiilap. Sed legendum : 6 "Attios &s 
^Tjci. Varro : ' Jiigiila signuni est, 
quod Atliusappellat Oriona, cum ait: 
citiiis Orioii patefit.' Ita iiec quidem 
constabit siia fides illiGlossario. Nam 
Attius non dixit jugiilam, sed Orio- 
nem. Seil piito ij.vrifj.oviKhv aiJ.dpTr)ixa. : 
cuni meminisset a Varrone Jugulie, 
et Aitii uuo in loco mentionem fac- 
tam, putasse ab Attio ipso jugulae 
qiioque uienlioneni fieri. Jos. Scnl. 

Jugula] Plaut. Amphit, i. 1. ' Ne- 
qiie jugula, neque vesperugo, neque 
Virgiliae occidiiiit.' Ratio autem no- 
niinis ex Varrone lib. vi. ' Hiijiis signi 
caput dicitur e stellis qiiatiior, (pias 
infra duae clarap, quas appellant hu- 
lueros, inter quas quod videtiir jugii- 
liuii. Unde jugiila dicta.' Idque rec- 
tius qiiam quod nugatur liic Festus. 
Duc. 

^ Jugum] Ideni Liviiis lib. iii. sect. 
28. ' Tribus liastis jugum fit, liunii 
fixisduabus, siiperque eas transvcrsa 
iina deligata.' Vide ' sub juguin mit- 
ti.' Vidc ct Liv. lib. ix. sect. 5. 
Idcm. 



DE VERBORUM SIGNIFICATION E LIB. IX. 



343 



Junium ^ mensem dictum putant a Junone : iidem ipsum 
dicebant Junonium et Junonialem. Julium quod eo 
mense dicitur Julius'' natus. 

Jurare' Flamini Diali fas non erat. 

Jurgatio,'' juris actio. 

Jussa,*^ ' jura. 

Justi dies '" dicebantur triginta, cum exercitus esset impe- 
ratus, et vexillum in arce positum. 

Justum vadem," idoneum sponsorem. 

Juvenalia"° fingebantur Dianae simulacra, quia ea aetas 



12 Viri docti Jusa : quod probal Dac. — 13 Alii Juvenilia. 



NOT.E 



s Junium] Multa de liis Ovid. lib. 
VI. Fast. et Macrob. lib. i. Saturn. 
Ant. Aug. 

Junium] Jiinonius antea dictus. 
Ovid. VI. Fast. ' Est illic niensis Ju- 
nonius: aspiceTybiir, Et Praenestinae 
moenia sacra Deae.' Dac. 

*" Julius] Quintilts antea dictus, 
quod Quintus esset a Martio, qui 
mensi dabat initium. Postea in ho- 
norem Caesaris Julius dictus, quod is 
4. Idus ejusdem mensis natus sit. 
Idem. 

' Jurare] Notum ex edicto perpe- 
tuo Praetoris: sacerdotem. vesta- 

LEM. ET. FMMINEM. DIALEM. IN 
OMNEI. MEA. JVRISDICTIONE. JVRARK 

NON. COGAM. Livius libro xxxi. ' C. 
Vaierius Flaccus, quem praisentem 
creaverant, quia Flamen Dialis erat, 
jurare in leges non poterat.' Vide 
Plut. Probiem. Jos. Scal. 

^ Jurgatio] Varr. lib. vi. ' jurgare 
est jiiie agere, cum quis jure litiga- 
rit.' Sed proprie jujg-a<»o et jurgium 
est, inter benevolos et propinquos 
dissentio, vel contentio. Lis ininii- 
corum concertatio vehementior. Ci- 
cero IV. de Repub. ' Si jurgant, bene- 
volorum concertatio est, lis inimico- 
ruin non jurgiuin dicitur.' Quare 



apud probos auctores distinguuntur. 
Liv. lib. V. ' jurgiis ac litibus tempe- 
ratum.' Ovid, ii. Fast. ' Lite vacent 
aures, insanaque protinus absint Jur- 
gia, difFer opus, livida lingua, tuum.' 
Dac. 

1 Jussa] Optime viri docti, qui le- 
gunt JMsa: i. e. jura, s pro r; ut * ma- 
josibus ' pro ' majoribus." ' Lasibus ' 
pro ' Laribus,' &c. Idem. 

"" Justi dies] Unico verbo Glossa- 
rium cum alia interpretatione : ' Jus- 
tidium, apxovTiKT] rifiepa.' Tanquam 
justi dies sint, quibus jus dici pote- 
rat, quod verum non est. Jos. Scal. 

Justidies'] Erant continui triginta 
dies, quibus exercitui imperato vex- 
illum rufi coloris in arce positum 
erat, et praeliaribus diebus difFerunt, 
quod praeliaribus fas erat rem repe- 
tere, et liostem lacessere, justis au- 
tem non item. Alii justidium (sic 
enim dicuntur unica voce) aliter ex- 
ponunt, nempe apxovTiKil TjfJ.ipa, tan- 
quam justi dies sint, quibus jus dici 
poterat, quod oinnino falsum est. 
Dac. 

n Jxistum vadem] Vide ' vadem.' 
Idem. 

" Juvenalia] WVijuvenilia ; non male. 
Non ita tainen wXjuvenulia rejiciamus. 



344 FESTI DR VERB. SIGNIF. LI B. IX. 

fortis est ad tolerandam viam. Diana enim viarum pu- 
tabatur Dea. 
Juventutis "^ p sacra pro juvenibus sunt instituta. 



14 AVii dutentatis. 

NOTyE 

A juvenis enim etjuvenalis etjutenilis p Juventuti.s] AVii juventatis: non 

recte dicitnr. Juvenalia igitur Dia- male : non tamen, ut propterea Ju- 

nae simulacra fingebantur, vel quod tvn<u<is rejiciamus. IndifFerenterenim 

ea aetas venationi maxime apta est, utrumque usurpabant. In Glossario: 

cui praeest Diana, vel quia viarum 'Jolinta, ?}pa.' Lego Joventa. Jos. 

Dea putabatur. Callimachus in Dia- Scal. 

nam : koI nev o7uta?j "Effcrt) Kal \ifj.4- Juventutis] Alii juuen^/tis; sed sine 

pecffip iiriffKowos, * Et quidem viarum discrimine utrumque Veteres usurpa- 

Eris et portuum custos.' Idem. bant. Dac. 



SEX. POMPEII FESTI 



DE 



VERBORUM SIGNIFICATIONE 
LIBER X. 



Labes ^ macula in vestimento dicitur, et deinde ixsTu^popixw? 
transfertur in homines vituperatione dignos. 

Lacerare,'' dividere, comminuere est, ex quo dictus est la- 
nius,*^ qui discindendo lacerat pecora. Lacinia,'' quod ' 
pars vestimenti est. Lacerna,'' quod minus capitio est. 



1 Pro qtiod quidam libri liabent qutedam. 

NOT^ 

' Labes'] Cum labes sit a labor, cado, 
verosiniilius est ruiiiam proprie sig- 
nificare, et nietapliorice maculam in 
vestimentis et hominibus, ut apiid 
Plaut. in Pers. 'labes popli.' Duc, 

*> Lacerare] Scindere, dividere, 
comminuere, dissipare. ' Lacerare 
furtis liereditatem.' Florus: ' bona 
patria lacerare.' Sallust. Idem. 

<= Lanius] Non a lacerandis, sed a 
laniendis pecoribus. Vide ' dila- 
niare.' Idem. 

^ Lacinia'] Infima pars vestis, quae 
lacerando avulsa est, a lacino, lacero, 
quod a Graeco XaKw, unde Lacinia 
AftKtj. Idem. 

"^ L«ce»na]Verba suntPauli, Lacer- 
na, quod minor capitio sit, Ultimis 
temporibus Capilium signilicabat ca- 



pitis tegumentum. Antiquitns au- 
tem mamillare fceminarum. Neque 
unquam boni auctores pro cuculione 
acceperunt, ut posterior aetas barba- 
ra, quze epomidas monacliorum capi- 
tia vocat. Nos olim adolescentes 
docuinnis in Conjectaneis Nonium 
errare, qui putarit a Veteribus in 
eum siguificatum accipi, in quem ac- 
cipiebat sua aetas. Quin locus Var- 
ronis, qui ab eo prodiicitur, niani- 
festo contra eum facit. At Hierony- 
inus, antiquitatis et linguae Romanae 
peritus scriptor, Capitium non aliter 
accipit, qiiam Varro, et Veteres, ia 
Epistola de vcste Sacerdotali. Jos. 
Scul. 

Lacerna] Lege, quod tninor capilio 
est. Quae sunt Pauli verba, ut op. 



346 



SEXTI POMPEII FESTI 



Lacer/ quod auribus curtatis est.^ Lacerum quodcum- 

que est in corpore imminutum. 
Lacit/ decipiendo inducit. Lax etenim fraus est. Lacit, 

in fraudem inducit. Inde est allicere, et lacessere : inde 

lactat, illectat, deiectat, oblectat. 
Lacobrigae ^ nomen compositum a lacu et briga ' Hispa- 

nias oppido. 
Lactaria columna ' in foro olitorio dicta, quod ibi infantes 

lacte alendos deferebant. 
Lacuna,'' aquae collectio, a lacu derivatur, quam alii la- 

mam,* alii lustrum ^ dicunt. 



2 Dac. legit quod minor capitio est. Vide Notas. — 3 
ga.' Fulv. Ursiii. Alii libri, compositum ex Arcobriga,- 
Quidain libri Xovrpwv. 

NOT.E 

tirae nionnit Scaliger. Ultimis eniin vidit 
teniporibus capitium significabat ca- 
pitis teguuientum ; antiquitus autem 
niamillare foeminarum, et strophia 
vel fascias illas, quibus utebantur, ut 
graciies essent. Terent. de puellis, 
quas inatres student esse ' Demissis 
humeris vincto pectore, ut graciles 
sient.' Varr. lib. iv. de L. L. 'Capi- 
tiuni ab eo, quod capit pectus.' Idein 
de vita populi Roni. lib. iii. ' Neqne 
id ab orbita iiiatrum familias insti- 
tuti, quod eae pectore ac lacertis 
erant aperlis, nec capitia habebant.' 
Neque unquam boni auctores pro 
Cnculione acceperunt, ut posterior 
setas barbara, quae epomidas mona- 
cliorum capitia vocat. Neque Hiero- 
nymus, antiquitatis et lingiiae Koma- 
nae peritus scriptor, capitium aliter 
accepit, qnam Varro et Veteres, in 
Epistola de veste sacerdotali. Dac. 

f Laccr] Ascon. in Verr. ii. ' La- 
cer dicitur amputatis a corpore sen- 
suum iiiembris, hoc cst, auribiis ocu- 
lisve.' Inimo non solum auribus ocu- 
lisve, sed et quavis alia parte corpo- 
ris. Virg. vi. JEiu ' Deipliobuin 



L. m. n lac et ercobri- 
-4 Vide Not. inf.— 5 



lacerum crudeiiter ora, Ora 
manusque ambas, popnlataque tem- 
pora raptis Auribus, et Iruncas inho- 
nesto vulnere nares.' Idem. 

s Lacit] ' Lacere in fraudem' dixit 
Lucret. lib. V. 'Qnajlacere in frau- 
dem possent, vinctosque tenerent.' 
A laccre est lactare, ut a 'ducere,' 
' ductare.' Lactare cst blanditiis tra- 
heie, nnde 'delectat,' ' illectat,' ' e- 
lectat,' * oblectat.' Idem. 

h Lacobrigce] Lacobriga Hispaniae 
urbs, ad sacrnm promontorinm prope 
lagos, sic dicta a lacn et briga. Alii 
legunt Arcobriga, quod Hispanite 
oppidum est in Lusitania, el in Tarra- 
conensi Celtiberorum regione. Idem. 

' Lactaria columna] Eam in nnde- 
cima urbis regione ponit Pub. Victor. 
' Foruin olitorinm,' inqnit, ' in eo 
columna est lactaria, ad quam infan- 
tes lacie alendos deferunt.' Idem. 

k Lacuna] Vide ' Lustra.' Ant. 
Aug. 

Lucuna] Pro lamam perperam ma- 
nuscripti limam. Neque id tam mi- 
rum, quam doctos viros pio co siib- 
btituisse \lnvr}v. En cacoetlics bono» 



DE VERBORUM SIGN IFICATION E LIB. X. 



347 



Lacus ' Lucrinus in vectigalibus publicis primus locatur 
eruendus,^ ominis boni gratia, ut in dilectu 7 ccnsuve 
piimi nominantur Valerius, Salvius, Statorius. 

Lsena"' vestimenti genus habitus * duplicis ; quidam ap- 
pellatam existimant Tusce, quidam Graece, quam x^'^'^^nv 
dicunt. 

Lseva," sinistra, quam Graeci <7>c«jav. Unde tractum cogno- 
raen Scaevola, a laeva, laevum, sinistrum, et laevorsum, 
sinistrosum. 



6 Pio eruendus scribendnm monent Ursin. Dac. fruendus.—l Al. delectu. 
8 • L. ni. pro habitus habet habitu, et ^^«'''Sa pro x^a^»")''.' ^"'f • Ursin. 



NOTiE 



auctores corrumpendi. Cur ipsis dis- 
plicuit lama? an ignorant idem esse, 
quod lustrum ? Et sane ita Veterum 
Glossse : ' Lamse, TrrjXdSeis tSttoi,' Me- 
lius tamen lamcs collectionesaquarum 
exponerentur. Jos. Scal. 

Lacuna] Varro lib. iv. de L. L. 
' Lacus lacuna magna ubi aqua con- 
tiueri potest.' Virg. i. Georg. ' Unde 
cavae tepido sudant humore lacunae.' 
LTbi Servius : ' Lacunae sunt fossae, 
in quibus collecta aqua stare consue- 
vit et est quasi lacus minores.' Vide 
' lustrum.' Dac. 

' Lacus'] Pro eruendus scribendum, 
fruendus ; quod verbum est in Cen- 
soriis locationib. frequens. Ful. Ur- 
sin. 

Lacus Lucrinus] Veteres Rom. non 
solum laeta et felicia verba captare 
solebant, sed etiam si quae male omi- 
nata occurrerent et obscoena, ea in 
coDtraria deflectebant. Inde est cur 
maleventum in beneventum mutarent; 
cur Lucrinum lacum primum in vec- 
tigalibus publicis locarent propter 
omen lucri. Cur in nuptiis profer- 
rent 'Caiam Caeciliam' et 'Thalassio- 
nem,' et in Vestali capienda ' Ama- 
tam.' Et cur adeo in delectu sive 
dilectu (nam utrumquc xque bonum 
est,) et iii censu primos eos, vcl le- 



gerent, vel censerent, qui Valerii, 
Salvii, Statorii nominabantur, ex eo 
scilicet auspicantes vaientem, sal- 
vam, et stantem fore rempublicam. 
Cicero : ' Itemque,' inquit, ' in lus- 
tranda colonia ab eo, qui eam dedu- 
ceret, et cnm Imperator exercitum, 
Censor populum lustraret, bonis no- 
minibus, qui hostias ducerent, elige- 
bantur, quod idem in delectu Coss. 
observant, ut primus niiles fiat bono 
nomine.' Ceterum in verbis Festi 
pro eruendus legendum fruendus, ut 
jam olim videre viri doctissimi. Etsi 
eruendus quodam modo defendi posse 
videatur. Immo et nihil mutandum. 
' Lacus Lucrinus locabatur eruen- 
dus,' id est, ut ego interpretor, re- 
tandus, purgandus. Dac. 

m L(Bna] Toga crassior supra ce- 
tera vestimenta, unde Varro a lana 
multa dictam putat lib. iv. ' Lana 
quod de lana mulla, duarura enim 
togarum instar.' Alii Etrusce dictam 
volunt : sed lana omnino a x^«^*'^> 
quasi x^"»'*''? ^ verbo x^""'»''''» calefio. 
Nam et ex Plutarcho certum est 
lcenas nihil esse aliud, quam Graeco- 
rum x^"'"''^' Jdem. 

" Lava'] A \aihs inserto u, ut a 
(TKaihs scaevola, qui sinistra tantum 
nianu utitur. Idem. 



348 



SEXTl POMPEII FESTI 



Lamberat/' scindit, ac laniat. 

Lance •" et licio dicebatur apud antiquos ; quia qui furtura 
ibat quaerere in domo aliena, licio cinctus intrabat, lan- 
cemque ante oculos tenebat propter matrum familiae, aiit 
virginum prassentiara. 

Lancea '^ a Graeco dicta, quam illi Koyx^'^ vocant. 

Laneae effigies ' corapitalibus noctu dabantur in 9 compita : 



9 Quidam lil)b. «d c. 

\OT.E 
" Lam6era<] Respicit locum Plaut. lancem habebat ob oculos 



Pseudol. II. 4. ' Euge, pellepide, 
Charine, nie meo ludo lamberas.' 
Idem. 

p Lfince\ Notum ex xii. Tabulis 
esse, ideoque repetendum ab ultinio 
Atheniensiuni jure: nani qtii conci- 
piebant iu aliqiia domo furtum, nudi 
cinclictilo amicti, quod vocatur liic 
licium, aedes suspectas ingredieban- 
tur. Arisloplianes vf<pi\ats- KaTddov 
BoifiaTiov. T)5iK7;Ka ti ; OijK' dA.Aa yviJ.- 
vohs elffif vat pofj.'i^(Tai. 'AAA.' ovxl 4>&>- 
pdffoit' eyojy' elfffpxofJiat. Plato etiam 
de legibus lib. xii. ^Kopfi/ 5' &(/ ieeKri 
rls Tj wap' dTCfiOvv •yvp.vhs, ^ ^'■''''^'''^'^'«'v 
^X'^"' ^i^aJCTToy irpooix6(ras tovs vojj.ifj.ovs 
6iovs, ^ firiv iXtri^wv evpricrtiv, ovroi (pu- 
pav, Propler niatreui fanulias autcm 
et virgines opponebat lancem antc 
oculos, qnia etiara in ywaiKwvirtSa in- 
trabat: quod non licebat apud Grcp- 
cos viro externo, ne corrumpendi 
foeminas potius, quam furti conci- 
piendi causa ingressus viderctur. 
Ideoque lancem ob oculos ponebat, 
ne videret eas. Sed qujero, quid 
ergo proderat iiitrasse Gyneeconitin, 
et nihil videre ? Sane qui ita oculos 
tegeret, quid videre possef, quomo- 
dove furtum concipere, nescio. Jos. 
Scal. 

Lance et licio] Cerle hic erravit, 
sive Festus, sive Paulus sit, qui no- 
bis huuc morem conscripsit; neque 
enim, qui licio cinctus crat, idem et 



qui enim 

furtum quasrere potuissetf Queerere 
furtuni per lanceui et liciimi diceba- 
turrei furtivae dominus, cum adhibito 
servo pnblico, qiii licio cingebatur, 
aedes intrabat, quae sibi furti suspec- 
tae erant, ipse lancem habens ob ocu- 
los, ne cuin in Gyna?ceum intraret, 
corriimpendi foeminas potiiis, qnam 
furti quaerendi causa videretur in- 
gressus: hoc autem ex uliimo Athe- 
niensium jiire iu leges 12. tab. rela- 
tum fiiisse dociiit Scaliger. Nam 
qui concipiebant in aliqua domo fiir- 
tum, nudi cinctulo amicti ipdes sns- 
pectas ingrediebantur. Piato de lc- 
gibus lib. XII. <t(»pq.v S" tiv fOfAr) ris 
Ti irdp' 6T<fOvv yvfxvhs, ^ X'"^'^"'-^'^^'' 
ex«*i«', &^03(TT0s, TTpoofidcras tovs vofiifiovs 
6fovs, ^ fi^v iKiri^oiv fvpv^Tttv, ovtoo (pcn- 
pav. Ubi qiiod xi'''<«"''<'''^o*' vocat Pla- 
to, Romani dixere liciuin. Inde Aris- 
tophanes in vf<pf\. KaTaOov BotfxaTto.'. 
T/SiKrjKa t( ; OtjK' dAAd yvfjvovs tlcritvai, 
vofxi^tTai. 'AAA' oux' <p<»pd(roiv tyoyy' 
tl(TtpxofJ.ai. ' Depone vestem. Quid 



peccavi 



? Nihil, verum nudos in- 



Iroire lex jiibet. Atqui niliil fiiratu- 
riis ego quidem introeo.' Ubi vide 
Schol. p. 155. Dac. 

'1 Lancea] Vide in * Pilae.' Jos. 
Scal. 

Lancea'] Hispanicum verbum esse 
ait Varro apiid Gellium lib. xv. cap. 
30. Diodorus Gallicum. Addebat 
J5ochartus forsan esse a Chaldaico 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE Llli. X. 



349 



quod lares, quorum is erat dies festus, animse putaban- 
tur esse hominum, redactae '° in numerum Deorum. 

Lanerum" " vestimenti genus cx lana succida confectum. 

Lanoculus,* qui lana tegit oculi vitium. 

Lapidem silicem" tenebant juraturi per Jovem, hasc verba 
dicentes: Si sciens fallo, tum me Diespiter salva urbe 
arceque bonis ejiciat, uti ego hunc lapidem. 

Lapidicinae,"^ " ubi exscinduntur lapides. 

Lapit,'' ^ dolore afficit. 

Larentalia '+ ^ conjugis Faustuli nutricis '^ Remi et Romuli 
Larentise festa. 



10 Alii sedatcB, vet. cod. relata.— 11 Al. Laverum.— 12 ' L. in. Lapidkina, 
ubi exciduntur lapides: rulv. Uisin.— 13 Al. Lipil, vel Lipuit, vel Lapuit, vel 
Labil.—\\ Alii lesiint Laurentalia et Laurentia.— 15 Quitlani inventoris. 



NOTyE 



ronchn, nnde Graeci \(jyxv- Dac. 

■■ Laiiece effigies'] Vide ' pilae ' et 
' effigies.' Idem. 

* Lanerum] A lana, lanerus, a, um : 
nt a quercus qiiercerus. Llem. 

' Lunoculus] Qni culcitain laneam 
liabet ob oculos, ut apud Plautum 
Mil. Glor. qui oculuni lana tegit, ut 
is sese nielius babeat; lanam eniin 
fiequeuter Veteres adhibebant. Sue- 
ton. in Doiiiitian. cap. 17. ' Ac sinis- 
teriore brachio, velut aegro, lanis 
fasciisque per aliqnot dies ad aver- 
tendam suspicionem obvoluto.' Mar- 
tial. ' Quod lana caput Alligas, Cha- 
rine.' Idem. 

" Lupidem silicem] Etsi sciani, ju- 
ratores siuipliciter hac foriiiula usos, 
quam Festus refert, hic tamen per 
jusjurandum, illud intelligo, quo fcede- 
ra firmabantur. Vide Folyb. lib. iii. 
Alia etiam forinula nsos Veteres in 
foederibus feriendls patet ex Livio 
lib. 1. qiiae hzec fuit : ' Qui prior de- 
fexit piiblico consilio dolo nialo, tu 
illo die, Jupiter, populum eum sic 
ferito, ut ego huuc poiciim hodie fe- 



riam, tantoque magis ferito quanto 
niagis potcs polksque. Haec ubi 
dixit porcum saxo silice percutit.' 
Idem. 

" Lapidicina:] Corrupte pro lapiccc- 
dince. A lapis et cado, a ' ca^do,' ' ca;- 
dina,' ut a ' fodio,' ' fodina.' Idem. 

y Lapit'] Pacuvius Periboea : ' La- 
pit cor cura, Eerumna corpus confi- 
cit.' Imitatum a Graecis, qui ■Kil-puKTLi' 
avrl Tf)s AuTTTjs dicunt. Jos. Scul. 

Lapit] Id est, lapidescit, lapidis in- 
star durum fit. Pacuvius Pcriboea : 
' Lapit cor cura, aerumna corpiis con- 
ficit.' Dac. 

^ Larenfalia] Placet librorum quo- 
rundain lectio, Faustuli inventoris 
Kemi: quanqnam non displicet nu- 
tritii. Inventor est plusquam nutri- 
tiiis, qoi expositos suslulit, et educa- 
vit. Iiiventi enim infantes dicuntur, 
oi X°/""'/5p"?'f'^^ ■• ^t qui expositi sunt, 
propterea in Conslilutionibus dicti 
XaixivperoL Jos. Scal. 

Larentalia] Festa qnae in honorem 
Accae Larentiae 10. Ral. Jan. ceie- 
brabantur. Alii legunt, Laurenlalia 



:3r>() 



SEXTI POMPEII FESTI 



Larvati/ furiosi, et mento moti, quasi larvis exterriti. 
Latex ^ a lapsu, profluens aqua dicitur : utimur taraen hoc 

vocabuloet in vino. 
Latine loqui'^ a Latio dictum est, quae locutio adeo est 

versa, ut vix ulla pars ejus maneat in notitia.'^ 
Latitaverunt '' Cato posuit pro s^pe tulerunt. 
Latrare ^ Ennins pro poscere posuit. 
Latrones ^ eos antiqui dicebant, qui conducti militabant. 



16 Alii libri innoxia. 



et LaurentifE, et ita Varro lib. v. 
Ovid. lib. III. Fast. Sed Dionysius, 
Piutarchus, Gell. Macrob. Lactant. 
praefenmt Larentia et Larentalia. 
Liviiis etiam lib. i. ' Ab eo ad stabii- 
la Larentiae nxori ediicandos datos.' 
Et Tabula Fast. niense Decembri e. 
LAR. NP. id est. ' Larentalia ncfas- 
tus primo.' Libri quidam pro nutri- 
tii liabent inventoris, qnod placiiit 
Scaligero, niiiiiqne etiain piacet. In- 
ventov plus est qiiam mttritius, qiii 
expositos snstulit atqiie edncavit; in- 
venti enim infantes diciintur ol x»- 
fjiai^^Kpils, et qui expositi sunt, prop- 
terea in constitutionibus dicti xa^*"- 
pfTol. Quanquain non displicet nutri- 
tii. Dac. 

^ Larvati'] Sic propric dicebantur, 
qui sibi larvas, id est, nocturna terri- 
culamenta, nocturnoa daemones vi- 
dere videbantur, iisque crant exterri- 
ti. Vide ' Cerritus.' Idem. 

^ Latcx] Meliiis Serviiis a latendo, 
quia ibi latet iiuinor: latex autem li- 
quorem tantum significat. * Lethaei 
ad fluminis undam Securos latices et 
longa oblivia potant.' Latices, i. li- 
quorem, fliienta. Et alibi, ' Leuseos 
latices, laticemque Lyaum.' Id est, 
Bacciii liquorem. Idcin. 

<= Latine loqui] Polybius lib. iii. 
eadem scribit de antiqua Latina lo- 
cntione ; TTjXtKairTfyap, inquit, ■^ Sio^io- 



NOTyE 

V. pi yeyove rris Sta\eKTOv, Ka\ irapo 'Pia- 
fxaiots To'is vvv ■wphs TTjf apxal.av, ucrTe 
Tovs (XweTtnTdTovs evta fj.6\is e| iirtaTa- 
aetcs StevKptvelv. Ful. Ursin, 

Latine loqui'] Omnia sequentia sunt 
Pauli. Qiii fateatur vix Hilain noti- 
tiam Latini serinonis superesse, ne 
speremus ab eo Latinitati consiiltnm, 
qiii illo barbaro saeculo Festum nobis 
nuitilavit. Jos. Scal. 

•1 Littitaverunt] A latum, latito. Ut 
a dicliim, dictito. Idem. 

* La<ra/Y]Quidam huc referunt lo- 
cum Ennii lib. ix. Annal. ' Aninius- 
que in pectore latrat.' Sed vero- 
siraile non est eo Festum allusisse, 
aiit si alluserit, perperam fecisse cer- 
tuni est. Hic enim latrat, non poscit, 
sed clamat, tumultuatur. Quod ex 
Hoiiieri Odyssea expressit Ennius : 
KpaSli) 5' oj evSov v\aKTet. Luirare 
vero pro poscere posuit Lucret. lib. ii. 
' Nil aliud sibi naturam latrare, nisi 
ut quom Corpore sejunctus dolor 
absit.' Idem. 

f Latrones] Varro lib. vi. oTrb toC 
\aTpov : i. mercede. Ful. Ursin. 

Latrones] Lege a-irh tov \a.Tpov, a 
stipe, et ita viri docti. Plaut. Mil. 
GI. 1. 1 . ' Nam rex Seleucus ine opere 
oravit niaxumo, Ut sibi latrones co- 
gerem atque conscriberem.' Inde 
latrocinari pro 7nilitare idem ibidem. 
Ut autem militibus \dTpov latronum 



DE VERBORUM SIGN IFICATIONE LII5. X. 



351 



uTto T^5 XctTglag.^7 At nunc viarum obsessores'^ dicuntur ; 

quod a latere adoriuntur, vcl quod latenter insidiantur. 
Latumias'' ex Grajco, et maxime a Syracusanis, qui lato- 

mias et appellant, et liabent ad instar carceris, ex qui- 

bus locis excisi sunt lapides ad exstruendam urbem. 
Laudare ' ponebatur apud antiquos pro nominare. 
Laverniones fures antiqui dicebant, quod sub tutela Deae 

Lavernas'' essent, in cujus Inco obscuro abditoque so- 



17 Legendiim monet Dac. dirb rov KaTpov a stipe : et ita viii docti.— 18 
Vet. lib. apnd Uisin. Latumias. 



NOTyE 



nomen fecit, sic stips stipatomm. 
Nam et stipatores dicti siint. Varro 
lib. VI. Dac. 

s At nunc viarum obsessnresl Tamen 
Varro lib. vi. Latrones etiam promi- 
litibns a latere dictos putavit, quia 
circum latera essent regi. Festus 
vero pro gemina notione geminum 
vocis etynion commentus est. Sed 
frustra uterque. Obsessores viarum 
Jatrones dicti, quia id militescouduc- 
titii factitabant, qui latrones proprie 
dicti sunt. Idem. 

•' Latumias] L. m. Lautumias : an- 
tiqua scribendi consuetudine, ut 
'Laumedon' pro ' Laomedon.' Ful. 
Ursin. 

Latumias] Loca unde lapides ex- 
scindebantur, in quse damnati noxii 
nianu siia lapides effodiebant, unde 
et pro carcere snmuntur, ducto a Sy- 
racnsanis more, quibus carceres erant 
Lntomice. Varro lib. vi. ' Carcer a 
coercendo, quod exire probibentnr. 
In hoc, pars quae sub terra Tullia- 
nnm, ideo quod additum a Tiiliio 
rege : quod Syracusis, ubi simili de 
causacustodiuntur, vocanturlatomiae, 
et de latoraia translatum quod hic 
quoque lapicidinae fuerunt.' Lato- 
miae AaTo/iiat a \as, lapis et rejuvw, 
caedo. De Latomiis Plaut. Capt.iii, 



5. 'Inde ibis porro in latomias lapi- 
darias, Ibiquom octonos alii lapides 
effodiant, Nisi quotidianus sesqni 
opus confeceris Sexcentoplago no- 
nien indetur tibi.' Dac. 

' Laudarel Nomiuare. Plaut.Capt. 
' Joveni supremum testem laudo He- 
gio.' Vide Nonium. Idcm. 

^ Lavernce] Lavernam Romani fu- 
res precabantur, ut institnta sna, et 
consilia fnrandi ac mentiendi fortu- 
naret. Plautus Cornicularia : ' Mihi 
Laverna in fnrtis celebrassis manus.' 
Horat. ' Pulciira Laverna Da mihi 
fallere.' Sic Grfficieodem modo ora- 
bant Ti]v IIpa^iSiKrjj/ut consilia furandi 
ad effectum perduceret. Erat autem 
ea Dea tantum caput, sine reliquo 
corpore. GIossaB Graecorum : npo|- 
i5//cr>, SaiVova Tivd (paffi, tt;;' Sixnrep re- 
\os iiriTiduaav toIs t? Myo^nivois, koX 

TTpaTTOfJLiVOiS' Sth Koi TO O^oA/UaTO Kt- 

(f>dKa.s •yiviffdat, Kal to QavfiaTa bfioms. 
Quare recte Glossarium : ' Laverna, 
npo|i5i/crj.' Glossse Isidori: ' Laber- 
na, gladiator.' ' Laberna,ferramenta 
latronum,velgrassatorum,velfurum.* 
' Laberna, latro, aut qui filios alienos 
sedncit.' Vides plagiarinm mani- 
festo vocari Lavernam. Qnod et 
Ausonius intellexit cum de plagiario 
bonorum carminnm ait : ' Nec jani 



352 



SEXTI POMPKII FESTI 



liti '9 furta prsedamque inter se luere : hinc et Laverna- 
lis porta ^ vocata est. 

Laureati"" milites sequebantur currum triumphantis, ut 
quasi purgati a caede humana intrarent urbem. Itaque 
eandem laurum omnibus suffitionibus adhiberi solitum 
erat ; vel quod medicamento siccissima sit ; vel quod 
omni tempore viret, ut similiter resp. vireat. 

Lautia'" epularum magnificentia : alii a lavatione dicta 
putant, quia apud antiquos hae elegantiae, quas nunc 
sunt, non erant, et raro aliquis lavabat. 

Lauticia ° farina appellabatur ex tritico aqua consperso. 

LautulaeP locus extra urbem, quo loco, quia aqua fluebat, 
lavandi usum exercebant. 



19 Quidani lib. solitos: et mox pro lucre, dividere,— 20 Al. Lautitia. Vide 
Not. — 1 Alii Leitcosia. 



post nietues ubiqne dictum : Hic est 
ilie Tlieo poeta talsus, Bonorum ma- 
la carminnm laverna :' hoc est, ut 
Martialis etiani loquitur, alienorum 
scriptorum plagiarius. .Jos. Scal. 

' Lavernulis porta] Varro lib. iv. 
' Hinc porta Lavernalis ab ara Laver- 
nae, qiiod ibi ara ejus Deae.' Dac, 

" Laureati] Quia lanrus sanguinis 
purgandi liabet |)otestatem : aliain 
causain traditServius ad Eclog. viii. 
' Cur tamen triumphantes lauro coro- 
nentur, liaec ratio est, (juoniam apiid 
Veteres a laude liabiiit nomen, nam 
laudum dicebant.' Idem, 

" Lautial Melins veteres editiones, 
Lautitia. Porro notum quid sit Lau- 
tia, quae prius Dautia vocabantur. 
Eadem etiam Lauta loca, item lega- 
toriiiin dicebantur. Servius Danie- 
lis : ' Alii dicunt Carinas montem no- 
minatum, quod ager snbuibanus ante 
portas Cariis erat. Alii lauta loca, 
legatoriumqne inea regione instructa 
accipere consuerant.' Habeset apud 
Livium. Jos. Scal. 



aOTJE 

Laiitia] Omnino legendum lautitia, 
et ita libb. vett. Nam lautia aliud 
est. Vide ' Dacryma.' Laulitia a 
lautum, quod a Invo, magnifici enim 
et opulenli homines ante epulas sese 
in balneis lavabant. Plaut. Terent. 
et alii. Lautitia, eadem etiam lauta 
loca, item legatorium dicibantur. Ser- 
viiis : ' Alii dicunt Carinas montem 
nominatum, quod ager siibiirbanus 
ante portas Cariis erat. Alii lauta 
loca, legatoriumqne in ea regione in- 
strncta accipere consucrant.' Habes 
et apud Livium. Scal. Sed alitcr hic 
lociis Servii, nempc : ' Lautia, loca 
legatorum, qnae,' &c. Et ita legen- 
dus hic locus. Dac. 

° Lauticia] "hixvXov intelligit. Jos. 
Scal. 

LaM< jcia] Graecis dyui/Aos dicitiir. He- 
sychius : &fiv\os, Ppu>iJ.a rb 4k irvpov. 
' Cibus e tritico.' Dac, 

P Lautulce'] Non procul Anxuro, 
saltu angusto, inter mare et montes, 
Liv. lib. VII. Aliaeerant intra iirbem 
ad Januu) geminum. Varr. I. iv. 



DE VERBORU\> SIGNIFIGATION E LIIJ. X. 



353 



Lectosia*' insula dicta a consobrina ^neae ibidem se- 

pulta. 
Lectus ' dictus, vel a collectis loliis ad cubitandum : vel 

quod fatigatos ad se alliciat ; vel a Graeco XsKTpov. 
Legimus aut scriptum, aut oleam,^ glandemve, etaliaquae- 

dara, et addita praepositione dicimus colligimus, deligi- 

mus. 
Legio Samnitura ' linteata appellata est, quod Saranites in- 

trantes singuli ad aram, velis linteis circumdatam,' non 

cessuros se Romano militi juraverunt.''^ 



2 Quidam libri oleram. — 3 Al. 
inonet Ursin. juraverant. 



circumdati.—i Pro juraverujil legendum 



' Lantolje a lavando, quod ib 

nnm geniinum aquae calidae fiierunt.' 

Idem. 

1 Lectosia] Uionysins lib. i. "Eiret- 
Ttt vficrcfi irpScreffxov , 17 Tovvoixa AtvKaaia^ 
QTrb yvvaiKhs aveT^ias Alvdov irphs rSvSe 
rhv tSttov aTro6avov(Tr]s. Legendum igi- 
tnr, Leucasia. Ful. Ursin. 

Lectusia'] Lege Leucosia, Insulaest 
LeucanifB in sinu Paestano. Ovid. 
XV. Metam. 'Evincitque fretum, Si- 
culique angusta Pelori, Hippotadse- 
que domos regis, Theniesesque nie- 
talla, Leucosiamqne petit, tepidique 
rosaria Pacsti.' Verum haec non ab 
/Eneae consobrina, sed a Leucosia Si- 
renum una nonien traxit, ut Lyco- 
phron, Strabo, Eustathius, in Dionys. 
Perieg. Plinius, et alii testantur. 
Quare legendum omnino Leucasia, (id 
quod et doctissimo Cantero in nien- 
tem venit,) ex Dionysio : eTretra vfiffcfj 
■7rp6fffffxov ■§ Tovvo/xa sdfvro AevKaffiav, 
airh yvvaiKhs avetptas Atvelov Trepl T6v3e 
rhv T6irov anodavovffris. l, ' Postea in 
insulam appulerunt.cuinomen fecere 
Leucasiam,amuiiere jEnea? consobri- 
na, quae circa illum locum obierat : ' 
et Solin. * Ex consobrina Leucasiam 



NOT/E 

ad Ja- iusidam.' Hacc insula in inari lonio 



et male viri liocti eam cum Leucosia 
confuudunt. Dac. 

' Lectus'] A legendis foiiis, ex qui- 
bus sibi lectos Veleres sternebant. 
Euripid. in Rlieso : A.€T7r6 xoMe"»'«j 
(pvWoffrpwTovs, ' relinque lectos toliis 
stratos.' Sed melius lectus, a \eKTpov, 
amisso p. Varro lib. iv. ' Lectica 
quod legebant, unde eam facerent, 
stramenta atque hcrbas, ut etiam 
nunc fit in castris. Lectos, ne essent 
in terra, sublinies in his ponebant : 
nisi ab eo quod Gra>ci antiqui dice- 
bant \eKTpov lectum potius.' Idem. 

« Legio Samtiitum] Videndus Li- 
vius lib. X. In fine scribcndum, j«ra- 
verant. Ful. Ursin. 

Legio Samnitum linteata] Hoc fuse 
describit Livius lib. x. cap. 38. ' Ea 
legio ' (sexdecim n)illium fiiit) ' lin- 
teata ab integuinento consepti, quo 
sacrata nobiiitas erat, appellaia est.' 
Nani paulo siiperius idcm scripserat : 
' Ibi mediis fere castris locus est con- 
septus cialibus pliiteisque et linteis 
contectiis, patens ducentos maxinie 
pedesinomnes pariter partes.' Male 
igitiirpro ctccM//2(ia<rtm quidam habcnt 



Delph, et Var. Clas. 



Ponip. ['est. 



Z 



354 



SEXTI POMPEII FESTI 



Lemnisci,* id est, fasciolae, colorisae ^ dependentes ex coro- 
nis, propterea dicuntur, quod antiquissimura fuit genus 
coronarum lancarura. 

Lemonia tribus " a pago Lemonio appellata est, qui est a 
porta Capena via Latina. 

Lenones ^ ab alliciendo adolescentulos appellati. 

Leparenses ; ^ Liparitani cives, id est, Liparenses. 



5 Scal. legit fascia coloriee. Vide inf. 



NOTyE 



circumdati ; neqne enim ipsi Samnites 
linteis tecti, sed conseptiim ubi ara 
fuit, ad quam sacrata nobilitas. Dac. 

' Lemnisci'] Lege, /ascicc coloria. 
Scal. A Graco A^i^osdici putant. Sed 
Lemnisci Syracusana vox est. He- 
sycli. AefiviffKovs, Tas (TTfva.s 'S.vpaKov- 
o-ioi Taivlas. Id est, ' Leniniscos vo- 
caut Syracusani angiistas laenias.' 
Male quidam bunc Festi locum soli- 
citat, qui non lemnisci, sed lanisci le- 
gendiim esse contendit. Idem. 

" Lcmonia tribus'] Meminit Cicero 
Philipp. IX. et in Orat. pro Planco. 
Idem. 

^ Lenones'] Melius Priscianns et 
Isidorus a leniendo, quod deliniendo 
adolescentes seducant. Idem. 

y Leparenses] Cives Lipar» insulac 
sive Lipararum : sic enim pluraliter 
dicitur. Liparee insula una ex j^o- 
liis, qiiae Sicano littori objectae. Do- 
cuitautem doctissimus Bochartus Li- 
paras mollito sono esse a Puuico ni- 
bras vel nibaras, lucerna, lampas, tae- 
da, fax, et inde nomen Liparis, quia 
facis instar noctu lucebant, propter 
noclurnas ignis eruptiones. Aristo- 
teles in miriindis : Koi Th iv rri Anrdpa 
Se TTvp (pavephv Ka\ <p\oya>Ses, ov ixev 
TjHepas, aWa vvKrhs ix6vov Kaitodai \e- 
76TCU, ' Et in Lipara (piidem conspi- 
cuum ignem aiunt atque lucentem, 



non interdiu sed noctu tantum ar- 
dere.' Et Panlus Silentiarius car- 
mine de aquis Pytliiis: Kal Amdpa re 
vil(Tcfi'A(peyyes ea-rip ao-0^a*O vvKTiirep 
izajxipalvov nefiirei \i9ovs OeiuSeis Uo- 
Kvip6(l>ovs, $povr<iSeis. 'Et in Lipara 
insula Est halitus caliginosus, Qni 
noctu resplendens Emittit saxa siiU 
pliurea, Quae tonitrus instar valde 
fremunt.' Sed, quod doctissimum 
Bochartiim latuit, idem Lipararum 
etymon allusit Scholiastes Callimachi 
bymn. in Dianam : vria^os 5e' ia-Tiv t] 
Anrdpa 'S.iKeXlas, evOa ^v ra xa-^K*'» 
'}i(pai(rTov. e(TTi 5« fxia rcov AloXlSiov. 
Aeyerat le ^rt (riSripa Sid(popa Oevrts iv 
avrfi vavrai, eaiBev evpT]Ka<nv avra Ik 
rTJs avaS6(re(i)s Tov Trvphs ireirauOeVTa, Kal 
Sia rovTO eKXi\Qr) tj vricros Aiirdpa, Sta rh 
avra Sid<popa ovra ev yeveadai. ' Li- 
para insula Sicilia», in qua Vulcani 
officinae. Etest unaiEoliarum. Aiuni 
auteni cum plurimas massas ferreas 
in eani nautae congessissent,easmane 
reperisse excoctas ex ignis eruptione. 
Quare insula dicta Lipara, quia mas- 
sae illaa, cum multae i ssent, in unam 
coaluerunt.' Qiieiii locum nisi ita in- 
telligas, certum est non posse iutel- 
ligi. Nisi potius dicas locum corrup- 
tum esse, et pro KeiravOevra rescri- 
bendum XnravQevra, qua voce Grae- 
cum etymon aHuserit, nempe arrh toD 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. X. 



355 



Lepista/ geniis vasis aquarii. 

Leria ^ " ornamenta tunicarum aurea. 

Lesbium,'' genus vasis caelati, aLesbis inventum. 



6 Quidam libii Lana. 



NOTiE 



MvaiveaOat, quod est in strictuias 
cogi. Gloss. * Strictura AeAtira/i^ueVoi'.' 
Porro Lipara alio iiomine dicebatur 
Hleligunis, sive Meloganis. Strabo, 
Stephaiuis, Hesycb. Enstatb. et alii: 
egregie Calliraach. bymn, in Dia- 
nam : rohs fifu iTerfxe N^cry ivl Ai- 
irdfny AiirdpTj viov, dAAck t(Jt' sffKev 
Ovvofj.d ol Me\iyowis. ' Illos repe- 
rit In insula Lipara : Lipara nnnc, 
sed tum erat Nomen illi Meligounis.' 
Meligmiin vei Melogonin iiaud dubie 
per n in secunda syllaba Poeni scrip- 
sere Menaggenin, Insula Menaggenin, 
est insula eorum, qui pulsant instru- 
menta musica, citharam, barbiton, 
nablium, cymbalum, tympanum, &c. 
Jam baec insula cur sic vocetur, te 
doceant haec Aristoteiis in lib. mira- 
bil. iv nia. Twv lirra vrjffuv tuv Al6\nv 
Ka\ov/j.4v<t3V, ^ KoAeTrai Atirdpa, Td<pov 
fhat fji.vdo\oyov(n irepl ov Kol aWh. fxiv 
TToWa Kal TepaT(iSri \4yov(Ti, &c. e|a- 
KOvfdQat yap rvfiTrdvccv koI Kvfj.^d\a)v 
ifXov, 7eAwT(£ Te fneTa Qopv^ov koI 
KpordKoiv ivapyus. ' In una sep- 
tem iEoli insularum, quam Lipa- 
ram vocant, sepulcrum tradunt esse 
circa quod multa fiiint prodigiosa, 
&c. Sonitum quippe tympanorum, 
cymbalorumque, et risum cum stre- 
pitu crepitaculisque manifesto au- 
diri.' Fabulae dedit occasionem in- 
clusus ignis, ex imis terrie cavernis 
erumpens atqiie exaestuans, non sine 
mugitu et mnrmure; quare Paulus 
Silenliarius supra ait, lapides exci- 
tari iro^vnpScpovs, PpovrdSeis, ' iustar 
toaitrus frementes.' Plura vide apud 



euudem Bochartum. Idem. 

^ Lcpista^ Naiviiis apud Fortuna- 
tianuni de Saturnio versu : ' Ferunt 
pulchros pateras, aereas lepistas:' 
sed crateras pro puleras scribendnm. 
Ful. Ursin. 

Lepista'] In Glossario, ' Lepistra, 
flSos x>^p«.' De hoc satis olim in 
Conjectaneis. Varro de vita poputi 
Ko. lib. I. ' Ubi erat vinum in mensa 
positum, aut lepestam, aut galeoiain, 
aut sinum dicebant. Tria enim, pro 
quibus nunc Acratopiioron dicitur.' 
Qui locus coagmentatus partim ex 
Nonio, partim ex scliediis Servianis, 
quae sunt penes doctiss. Dauielem 
nostriim. Jos. Scal. Inde patet vas 
vinarium fuisse Graecis MiraaTr]. Do- 
lopum vocem esse docet Eustatli. 
Puto esse a Grasco A*Vas, coneba, 
quod conchis pro vasis uterentur. 
Varro lib. i. de vita pop. Rom. ' Le- 
pistae etiamnum Sabinorum fanis pau- 
perioribus plerisque aut fictiles sunt, 
aut aeneae.' Dac. 

a Leruil In ornamentis muliebri- 
bus, qui sint A^poi in Conjectaneia 
diximus. Jos. Scal. 

Leria] Aripoi Gra?cis. Hesych. Arjpo*. 
Ta irepl toTs yvvaiKeiois x^Tciiffi Kexpvaoc- 
fieva. ' Leria, quiE in muliebribus tu- 
nicis aurea sunt.' Etsi vox latius pa- 
tet, nam x^^^'^"^^ omnes miiliebres, 
ornamenta omnia, quaj vulgo jucaliu 
vocamus, Veteribiis dicebantur \ijpoi, 
i. nugas, et nugivendi, qui ea vende- 
bant. Plaut. Aul. ' Ubi nugivendis 
res soluta est omnibus.' Dac. 

^ Lesbiuin] Memiaere AtUenaeus, 



306 



SEXTI POMPEII FESTI 



Letum'' aboblivione, quam Graeci A^Ajjv vocant, dictum. 

Levir ^ est uxoris meae frater.^ 

LiBELLA deminutivum est a libra. 

Liber* repertor vini, ideo sic appellatur, quod vino nimio 

usi omnia libere loquantur. 
Liberales dicuntur non solum benigni, sed etiam ingenuaj 

formae homines. 
Liberalia ^ Liberi festa, quae apud Grascos dicuntur lm6- 

aia. Naevius : Libera lingua loquemur'* ludis liberali- 

bus. 
Liberata ^ ponebant pro effata, id est, locuta.^ 



7 Vett. libl). uxori mecE frater meus: quod probat Dac. — 8 Quidani libii 
loquuntur. — 9 Vide Notas. 

NOT^ 

Scrvins Liberum qiiasi 



Poliux, et alii. Ideni. 

« Letum'] Varr. lib. vi. ' Qhoiti di- 
cimus, oUns leto datns est, qnod Grae- 
cus dicit A^9j7, id est, oblivioni.' Et 
eo Varronis Festique mens spectat, 
quod Veteres abstinebant mortis men- 
tione, ne cogerentur ^v(T(pi)ixiiv, ut in 
voce ahitio dictum est. Et sic lethum 
quasi \iidr)v dicebant, quia mortui 
• Securos latices et longa oblivia po- 
tant.' Etsi Priscianns a leo, levi, le- 
tum deducit. Idem. 



natus facit. 
Libasium dictum, quia Graece Aoi^tj 
dicitur res divina. Alii aliter ; sed 
unice placct dortissiuii Bocbarti sen- 
tentia : nempe libenim liaccbum dici 
Hebrzea phrasi, qiia horim vocantur 
principes, id est, liberi. Sic Eccle- 
siast. X. 17. ' O te beatani regioncm, 
cujus rex est filius iiorim liberorum,' 
id est, praciaris ortus parentil)us, et 
ab illis liberaliter institutns. Atqne 
ita nouiinantur Babylonii principes 



<• Lfijr] Glossar. acSpoSeAc^oj, Ful.^ Es. xxxiv. 12. ubi Cbalda-ns liabet 
Ursin. 



Levir"] Graecis a.vSpdSe\(pos. Est 
autem ex Graeco 5a^p. Qnare prop-" 
terea prima producitur, nt apud Se- 
necam in Octavia. Male enim qni- 
dam docli corripinnt. Jos. Scal. 

Levir] Veterum librornm scriptu- 
ram probo, frater nieus. Levir enim 
est viri frater a Grieco Sa^p, qualis 
Hector erat Helena;. Dac. 

« Liber] Alii, qnod animum curis 
liberet et tristitiam pellat. Sencca: 
' Liber non ob licentiam liuguje dic- 
tus est inventor vini, sed quia liberum 
servitio curarnm animum asserit, ve- 
getumque et alaciiorem in omnes co- 



bene horim filios liberornm seu hero- 
un). Inde enini lieronm nomen : )it 
non immerito Nimrodnm Metbodins 
appellet aSi\<(>hv twv Tjpduv. * Fratrera 
Hcronm.' Idem. 

f Liberalia] Vide ' honorarios Uidos.' 
Idem. 

e Libcrata] Illa verba, id est, lo- 
CUTA, ne Pauli quidem sunt. Quare 
expnngenda. Effata, liberata, defa- 
nata, idem. Arnobins, ' Spatiola tem- 
plornm defanata.' Jos. Scal. 

Liberata] Liberata templa, id est, 
effata. Vide in voce ' effari,' Dele 
itaque haec verba, id est locuta, quae 
ne Pauli quidem snut, sed nugatorii 



DE VERBORUM SIGN IFICATION R; LIB. X. 357 

Libertatis ^ templutn in Aventino fuerat constructum.'° 

Librile, scapus librse. 

Librilla " ' appellantur instrumenta bellica, saxa scilicet 

ad brachii crassitudinem in modum ilagellorum loris re- 

vincta. 
Libycus campus ^ in agro Argeo appellatus, quod in eo 

primum fruges ex Libya allatae sunt : quam ob causam 

etiam Ceres ab Argeis Libyssa vocata est. 
Licitati,' in mercando, sive pugnando contendentes. 
Lictores "^ dicuntur, quod fasces virgarum ligatos ferunt : 

hi parentes "^ magistratibus, delinquentibus plagas inge- 

runt. 
Limaces" cochleae a limo appellatae. 
Limitatus ager° est in centurias dimensus. 
Limites p in agris, nunc termini, nunc viae transversae. 



10 Vett. libb. cnnstUulum.—U Scal. et Dac. mahmt LibriUa.— 12 Sciiben- 
duin iiionet Vnm. apparentes. 

NOTiE 

alicnjus qui cjfttn ab e/ari, Zo9ui,esse gredi. Enn. ' Pars ludicre saxa jac- 

credidit. Dac. tant, inter se licitantur.' Mem. 

'' Libertatis templutn^ A patre Tib. »' Lictores] Scribendum apparentes. 

Gracchi et conditnni et dedicatura. pro parentes. Vide in ' viatores.' Ful. 

Liv. lib. XXIV. sect. 16. Idem. Ursin. 

' Librilla] Lege, Librilia. Porro Lictoresl Alii a ligandis reis diclos 

ultiniis temporibus senescentis inipe- volunt, ex illo Cicer. pro C. Rabino : 

rii haec in desuetudinem abierunt. ' I, lictor, colliga inanus.' Vide Gel- 

Sed raagister rerum usus in eorum liuin. Dac 

locum Fustiballutn commentus est : de " Limaces'] Limax a Umo, quod ibi 

quo apud Vegetium. Jos. Scal. vivit. Varro lib. vi. unde Limaces 

Librilla] Melius lihriUa. Instru- dictas meretrices. Plaut. Clitell. 

nienta quibus saxa in hostem libran- ' Non quasi ut hag sunt hic limaces 

tur, et ipsa etiam saxa loris revincta, lividae.' Idem. 

quae omnia ultimis temporibus senes- ° Limitatus ager] In Centuiias, in 

centis imperii in desuetudinem abie- certa quaedam jugera dimensus. Id. 

runt, sed magister rerum usus in eo- p Limites] Quaecumque in agro 

rum iocum fustibulum commentus facta sunt ad observationem finiuin. 

est. De quo apud Veget. Scai. Dac. Virg. ' Limes agro positus litem ut 

k Libycus campus] In Argeo, ubi discerneret arvis.' Aliquando viae 

postea vicus Tuscus. Idem. transversae, ut decumanus limes, qui 

1 Licilati] Licitatione coutenden- agrum secat ab Ortu solis ad Occa- 

tes. Uude licitari pro pugnare, con- sum. Cardo, liraes, qui per agros 



358 



SEXTl POMPEII FESTI 



Limus,'' '' obliquus, id est, transversus, unde et limina. 
Lingua non solum pars corporis dicitur, sed etiam diflfe- 

rentia sermonum, promontorii quoque genus non excel- 

lentis, sed molliter in planura devexi. 
Lingula ^"^ " per deminutionem linguae dicta : alias a simi- 

litudine linguae exertae, ut in caiceis : alias insertff;, id 

est, infra denles coercitce,'^ ut in tibiis. 
Lingulaca,^ genus piscis, vel mulier auguratrix."^ 
Liquitur,' labitur, fluit. 
Litatum" alii solutum,'^ deditum Deo, quasi luitatum ; 

alii ex Graeco a precibus, quas illi Xixaj dicunt. 



IS A\. Limis.—li Quid an» libb. Lig-«/a : quod et nialunl Scal. Dac— 15 
Pro infra dentes coercitcB legenduni nionet Dac. cuin Vossio, intra dentes coer- 
citce.—\G Pro augnratrix quidam libb. garrulatrix. Legendum monet Dac. cum 
Cantero argiUatrix. — 17 Alii libri solilum. 



NOTiE 



currit a Meridie ad Septemtrioncm. 
Sumitur etiam limes pro quavis alia 
via. *Lato te liraite ducam.' Virg. 
Idem. 

<i Limus'\ Bene, non limis. Obli- 
quus, transversus. Terent. ' Ego li- 
mis specto.' Subauditur oculis. ' Li- 
mis oculis,' id est, ' obliquis.' ' trans- 
versa tuentibus.' Idem. 

' Lingula^ Martialislib.ult. 'Quam- 
vis me ligulam dicant equitesque pa- 
tresque, Dicor ab indoctis lingula 
grammaticis.' Ant. Aug. 

Lingula'] Graeci, ' L\ngn\a,fj.v(TTpos, 
Kttl y\(u(Tals.' Malo tamen Ligula, ut 
Martialis: et aliae Glossae, ' Liiigula, 
fj.v(rrplov.' Jos. Scal, 

Lingula] Melius /ig^u/a, si fides Mar- 
tiali lib. ult. ' Quamvis nie ligulam 
dicant eqnitesque patresque, Dicor 
ab iudoctis lingula grammaticis.' 
Idem tamen alibi lingulam scripsit 
lib. II. ' Non liesteina sedet lunata 
lingula planta.' Sane nullo discrimine 
Jitrumque a Veteribus usurpari fa- 
cile crediderim. Nam a lingua, Un- 
gula, syncope ligula. Neqiie cnim a 
ligando dici possit linguta, ut placuit 



Cliarisio et Juvenalis Sclioliastae : 
sunt autem variae hujus vocis notio- 
nes, nam ligula sive lingula dicitur in 
calceis linguae instar fastigiatum. 
Martialis snpra. Item ligula in tibiis, 
quam pariter y\u}(r(Ti5a Gra'ci vocant. 
Lucian. E<s t7ji' y\ic(T(rl5a tov av\ov 
MvTov Ti ffjLTTVilv. ' Tenue quiddam 
in fistnlae lignlam spirare.' Ligula 
etiam instriimentum, quo aromatarii 
iinguenta educiiiit e vasis, itein gla- 
diolus in speciem linguaefactus. Itein 
mensura, quarta paiscyatlii. Dac. 

8 LinguUica] Piscis, linguae speci- 
em referens, Graccis $ovy\oj(Ta-os , ?l Pov 
particnla epitatica et y\(iia(TT\, lingua. 
Non quod bovis lingiiam referat, ut 
niale qiiidam piitavit. Latinis solea 
dicitiir. Iiule faccte lingiilacam lo- 
cuteleiam niulierem Plautus vocavit 
Casin. ii. 2. ' Vin' liiigulacas? quid 
opus cst, qiiando iixor domi cst ? Ea 
lingulaca est nobis, naiii nunquain 
tacet.' Mem. 

« Liquitur] ' Tmn corpore sudor 
Liquitur.' Virg. Ideni. 

» Litatum] Litare, solvere, a verbo 
luo: nani et prius hdare dicebatur. 



1)E VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. X. 



359 



Liti cecidisse '* " dicitur, qui ejus rei, de qua agebat, cau- 
sara amisit. 

Lituus y appellatus est, quod litis sit testis : est enim genus 
buccinse incurvae, quo qui cecinerit, dicitur liticeu. En- 
nius : Inde loci lituus sonitus efFundit '^ acutos. 

Lixabundus,^ iter libere ac prolixe faciens. 

Lixse,'* qui exercitum sequuntur quaestus gratia : dicti, 
quod extra ordinem sint militise, eisque liceat, quod 
libuerit : alii eos a Licha appellatos dicunt, quod et 
ille Herculem sit secutus : quidam a liguriendo quaes- 
tum. 

LocATUM,^ positum. 

Locupletes,"^ locorum raultorum domini. 

Loebesum'' et loebertatera antiqui dicebant liberura etliber- 
tatera : ita Graeci Aoj/3)^ et XsI^m. 



18 Al.LUis.—l9 AUeffudit. 



NOTiE 



Varro apud Noninm in voce ' lutavi.' 
' Habes qui, et cujus rei causa fece- 
rim hecatomben, in qno ego, ut puto,- 
quoniam est luere, solvere, lutavi.' 
Optinie igitur Festus litatum, solutum, 
'Deodeditum' interpretatur : namet 
inde lilare in sacrificiis KaWitpflv. 
Idem. 

" Liti cecidisse] Lili pro lite. ' Lite 
cadere ' dictum, ut ' causa cadere.' 
Idem. 

y Lituusl Tuba incurva Equitum 
propria, ita dicta, non a lite, ut vult 
Festus, sed a Gra&co Knhs, tenuis, 
acutus. Litui enim acutus est sonus. 
Idem. 

^ Lixabundus] Glossae Isidori : 
* Llxabundus ambulat, qui volupta- 
tis causa ambulat.' Jos. Scal. 

» Lixce] Potius a lix, aqua, quia 
corum munus erat aquam ferre niili- 
tibus. Vel a lixando, coquendo, quia 



cibos coquebant niilitibus. Dac. 

'' Locatum] Locare, ponere. Virg. 
* Fundamenta locant alii.' Idem. 

c Locupletes] Proprie, qui locis, id 
est, agris, pleni sunt. Piin. 1. xviii. 
cap. 3. ' Locupletes dicebant loci, 
hoc est, agri plenos.' A /oc«s .-ita an- 
tiqui agrum dicebant, et ples plenus a 
pleo. Unde impleo. Idem. 

d Lcebesum] Ut ex Graeco exem- 
plo apparet, oe pro ei usurpatum 
fuisse, dicebat fortasse Pompeius: 
itaqiie Lcebesum, pro Leibesum, sive 
Leiberum, et Lceberlatem pro leiberta- 
tem scribebant: postea Leiberum, et 
Leibertatem, ad extremum Liberum, 
et Libertatem. Extat apud me dena- 
rius C. Cassii, in quo scriptum est : 
LEiBERTAs: sic in aliis T. Deidi. 
L. Opeimi. C. Serveili. Quis au- 
tem usus fucrit hujus diphthongi do- 
cuit Lucilius apnd Qniutiiiaiium, ct 



360 



SEXri POMPEH FESTI 



Longitrorsus'" sic dicitur, sicut dextrorsus, sinistrorsus. 
Lotos/ arboris genus, ex cujus raateria frequenter tibiae 

fiebant, cujus baccis pasti quondam Lotophagi dicti. 
LucANi ^ appellati dicuntur, quod eorum regio sita est ad 

partem stellae luciferas : vel quod loca cretosa *° sunt, 

id est, multae lucis, vel a Lucilio ' duce,'' vel quod pri- 

mitus in luco consederunt. 
Lucar' appellatur aes, quod ex lucis captatur.^ 



20 Legendiim nionent Scal. Dac. arosa. Qiiidam libb. liabent celherosa. 
-1 Rescribeudum monet Dac. a Lucxo. — 2 Quidam capiatur. 



NOTiE 



Scauium, Nigidius apud Gellium, et 
Longum, atque Terentianus. Sed et 
Cotta apud Ciceronem lib. iii. de 
Oratore reprehensus est, quod lota 
tolleret, et E plenum diceret. Vide 
' Ab oloes.' Ant. Aug. 

Lahesum] Serviana schedia: ' Sa- 
bini Cererem panem appellant : Li- 
berum, Lnebasiiim, qiiia Grajce A,oij8^ 
dicitiir res diviua.' Jos. Scat. 

Labesum] Proeivel i terminatione 
Gr-cEca Veteres scribebant ce. Sic 
oloes pro illis. Lcebesum pro leibesum 
vel libesum, id est, Uberum. Loebertas, 
libertas. Dac. 

« Longitrorsm'] Ad longum, in lon- 
gum, longum versus. Idem. 

' Lotos] Arbor est Lydiae, unde ti- 
biae fiebant, quae et ideoXwTolGreecis 
dictx. Euripid. et alii. Latini etiam 
loti pro tibiis. A loto dicti Lotophngi 
populi et Lotophagitis insula. Ide^n, 

e Lucani] Italiae populi, qui Brut- 
tios complectebantur, a Saranitibus 
orti. AivKwol Graece a XfvKhs, albns, 
non, quod eorum regio sita sit sub 
parte stellae luciferae : sive, quod eo- 
rum loca arosa sint : ita enim legen- 
dum, non cretosa: sed quod eoriim 
terra albescat, propter argillam for- 
tasse. De Lucanis fuse Strabo lib. 
VI. Idem. 



>> Vel a Lucilio duce] Rescribendum 
a Lucio. Ex Eustatli. iu Dionys. Pe- 
rieg. 'H 5e rwv AfUKOvuv irdXts AfVKain) 
^apxndvdis iKiyiTO ott^ Aeu/ciou tiv6s, I. 
* Lucanorum urbs Lucana gravitone 
dicebatur a Lucio quodam.' Neque 
a Lucilio uiiqiiam Lucunia dici potu- 
isset. Qiiaravis neque a Lucio formari 
potest Lucania. Vera nominis ratio, 
quam snpra posuimus. Idem. 

' Lucar] Vide infra • Pecunia.' 
Plutarcli. probl. Aio rl rh Te\ov/xfvov 
tls Oeas, \ovKap KaKovaiv ; ^ '6ti iroWa 
icTTtv &\\a irepi rijv ir6\tv avetfjifva Beols, 
& Ka\ov(Tt \ovKovs, Ka\ T^v a-irh tovtoiv 
nrp6aoZov els Tcts Otas a.vi)\t(TK0V . GIos- 
sar. * Lucar, GtarptKhv apyvpiov.' Ful. 
Ursin. 

Lucar] @eaTptKhv a Cliarisio, et 
Glossis, itemque fxtaehs airh (plaKov. 
Apud Livium lib. iii. 'Pyihio Apol- 
lini, republica vostra bene gesta ser- 
vataque, lucris meritis donum niitti- 
tote:' nulla controversia legimus, 
lucaris meriti donum : ex eo lucare da- 
batur pecunia in sumlus et impen- 
sas scenicas, unde BeaTpiKhv vertunt 
Grammatici : quibus impensis mo- 
diim factum fiiisse, et /ucar histrio- 
niinicoiircitum temporibus Tiberianis, 
refert Tacitus Annali primo. Invenio 
in veteri in8criptione,iuCARliiulN/r 



DE VERBORUM SIGNIFICATION E LIB. X. 



361 



Lucaria ^ festa in luco colebant Romani, qui permagnus 
inter viam Salariam et Tiberim fuit : pro eo, quod victi 
a Gallis fugieutes e pra^lio ibi se occultaverunt. 

Lucaris pecunia,' quae in luco erat data. 

Lucem facere'" dicuntur Saturno sacrificantes, id est, 
capita detegere. 

Lucerenses," et Luceres, quae pars tertia populi Romani est 
distributa a Tatio, et Romulo ; appellati sunt a Lucero 
Ardeae rege, qui auxilio fuit Romulo adversus Tatium 
bellanti. 



NOT^ 



REDEMPTUM A REP. TertiilUanus 
adversns Gnosticos : loquitiir au- 
tem de praRcursore Domini : * Ipse, 
clausula iegis, et Prophetarum, nec 
Prophetes, sed angelus dictus, cou- 
tumeliosa caede truncatur in puellae 
salticjE lucar.' Eleganter. Nam i«car 
erat merces saltatorum, et liistrio- 
num. Plntarchus vertit, rh reXovfiivop 
fls ras $4as. Jos. Scal. 

Lucarl Vide, ' Pecunia quae eroga- 
tur in ludos,' &c. Dac. 

^ Lucaria} A luce dicta vult Varro 
lib. V. ' Lucaria item a luce, quod 
propter lucera amissam is cultus in- 
stitutus.' Sed frustra; Lucaria enim 
a luco, lucus a luce, quod accensis fu- 
nalibus lucum implebant luce, etsi 
contra Servius : celebrabantur au- 
tem lucaria 14. Kal. Sextiles intra 
Tiberim et viam Salariam, quae a 
porta Collina in Sabinos mittit. Idem. 

' Lucaris pecunia'] Vide * Lucar.' 
Ideni. 

™ Lucem facere'] Qui mos ante bel- 
lum Trojanum fuerat aperto capite 
sacrificandi, is post ^neae in Italiam 
adventum obsolevit, quod cum ille 
Veneri rem divinam faceret, caput 
operuit, ne ab Uiysse cognitus sacri- 
ficium interrumpere cogeretur. Id 
Italici postea tenuere, soli tantum 
Saturno antiquo more capite aperto 
sacra facientes, quia apud ejus aram 



snpplicabant, quae illi ante bellum 
Trojanum in imo clivo Capitolino di- 
cata fuerat. Vide 'Saturnia' et 
'Saturnio sacrificium fit.' Scaliger 
'lucem facere Saturno' ideo dictum 
putat, quod cereis accensis illi pre- 
ces conciperentur, quapropter etiam 
Saturnalibus Cereos proceribus mit- 
tebant pauperes clientes. Neque Sa- 
turno tantum ita capite aperto sa- 
crificium fiebat, sed Honori etiani, 
teste Plutarcho. Dac. 

n Lucerenses'] A Lucumone, vel a 
verbo Etrusco, Varro lib. iv. de Lin- 
gua Lat. a Lucumone, vel Lucrelino, 
vel a Luco Asconius lib. iii. Verrin. 
Lucerum nominis et originis causa 
incerta Livio lib. i. Lucerenses a Lii- 
co asyli Plutarc. in Romul. Festus 
hic a Lucero, sed verbo ' Lucomedi ' a 
Lucomo. Vide etiam verbo ' Lucumo- 
nes ;' de eisdem enim, ut arbitror, lo- 
quitnr. Ant. Aug. 

Lucerenses] Romani primum trifa- 
riam a Roroulo et Tatio dispertiti 
fuere. Alii Ramnenses a Romulo, 
alii Tatienses a Tatio, Luceres alii et 
Lucerenses vel a Lucumone vel a Lm- 
cero, vel a Luco quem lucum Romu- 
lus asylum fecit. Vel a verbo Etrus- 
co. Quas sententiarum varietas ef- 
fecit, ut vera nominis causa incerta 
sit, ut et Livii aetate etiam incerta 
fuit, qui lib. I. ' Lucerum, ioquitt 



362 



SEXTI POMPEII FESTI 



Lucetium ° Jovem appellabant, quod eum lucis esse cau- 

sam credebant. 
Lucius/ prasnomen est ejus, qui primum fuit, quia oriente 

luce natus est. 
Lucomedi i a duce suo Lucomo ^ dicti, qui postea Luce- 

renses appellati sunt. 
Lucoraones ' quidam homines ob insaniam dicti, quod loca, 

ad quae venissent, infesta'^ facerent. 
Lucretilis'' mons in Sabinis. 



3 Scaliger, probante Dac. legit, a duce suo Lucumone. — 4 Quidam Mhri festa. 



NOTiE 



DOminis et originis causa mcerta 
est,' Dac. 

" Luceiius^ Glossar. * Aoweptoj Ztvs.' 
Ful. Ursin. 

Lucetius] Glossae : * Lucerins Zeus.' 
Utrubi error, nescio. Gellius babet 
Lucetius. Jos. Scal. 

Lucetius] Gellius lib. v. cap. 12. 
* Item Jovis Diespiter appellatus, id 
est, dieiet lucis pater. Idcirco simili 
nomine Dijovis dictus est, et Luce- 
tiiis, quod nos die et luce quasi vita 
jpsa afficeret et juvaret.' Servius ad 
ilhid "Virg. ix. JEneid. 'Lucetium 
portae subeuntcm :' 'Solum boc no- 
loen est,' inquit, ' quod dictum a Vir- 
gilio, a nullo alio reperitur auctore. 
Sane lingua Osca Lucetius est Jupi- 
ter, dictus a luce quam praestare di- 
citur hominibus: ipse est nostra lin- 
gua Diespiter, id est, diei pater. 
Horatius: ' Namque Diespiter.' ' 
Glossae ; ' Lucerius, Ztvs.' ' Jupiter.' 
Leg. Lucelius. Dac. 

p Lucius] A luce, qui oriente luce 
natus. Idem. 

'1 Lucomedi] Legendum o Lucu- 
tnone. Propertius vocat I^ucmonem. 
' Prima galcritus posuit tentoriaLuc- 
rao.' Jos. Scal. 

Lucomedi] A Duce suo Lucomo. Op- 
time Scaliger, a duce suo Lucumone. 



Vide ' Lucerenses.' De iis enim hic 
loquitur. Porro Lucumones reges 
suos dicebant Tusci a Lycaone Ar- 
cadiae rege. Tusci enim ex Arcadia. 
Serviusii. ;Eneid. * Lucumones, qui 
reges sunt lingua Tuscorum.' Et lib. 
VIII. ' Tuscia duodecim Lucumones 
habuit, id est, reges.' Dac. 

' Lucumones] Ausonius ad Tiieo- 
nem : ' Sciliito decies si cor purgeris 
aceto, Anticipesque tuum Saniii Lu- 
cumonis acumen.' Ita legendus est 
locus Ausonii, ut in Ausonianis lec- 
tiouibus diximus. Jos. Scal. 

Lucumones] Qui apud Arcadas Av- 
Kaovis, ii apud Tuscos, qui ex Arcadia 
in Italiani venere, Lucumones dicti 
sunt, ut optime Scaliger in notis ad 
Orpbei initia. Snnt aiitem AvKoiovfs, 
qiii alio nouiiue \vKavdpwiroi, qui sci- 
licet melancholia; genere laborant, 
quEe KvKavdpaiTria dicitur, a Lycaone 
Arcadiae rege nomen sortiti, qui a 
Jove in lupum fertur conversus. 
Unde Litcumo, insanus. Auson. ad 
Theonem : ' Sciliito decies si cor piir- 
geris aceto, Anticipesque tuo Samii 
Lucunionis acumen.' Dac. 

« Lucreiilis] Horat. Od. 17. lib..i. 
* Velox aniftfnum siepe Lucreiilem 
Mutat Lyczeo Fauniis.' Idem. 



DE VERBORUM SIGNIFICATIONE LIB. X. 36d 

Luctus, et lugere/ a Graeco trahuntur Xvirs^y, vel XuTreiv.s 

Luculentus " a luce appellatus. 

Lucuntere ^ " genus operis pistorii. 

Lues^ est diluens usque ad nihil, tractum a Graeco \6etv. 
Hinc dictum lutum terra humore soluta ; et lustratio, qua 
quid solvitur, ac liberatur : hic et Xurga «tto t^j Auo-gwj, id 
est, solutione auri : XvTpa. enim libra est. 

Luma7 ^ genus herbas, vel potius spinae. 

Lumbago^ vitium et debilitas lumborum. 



5 Al. \v^ftv.—6 Al. Lucunter, Lucenlem, Lacunrem. Vide inf.— 7 
iu Ms. Lima vel Lina.' Dac. 



Male 



NOTjE 



» Luclus, et lugere] Lege Xviruv vel 
\v^eiv. Aufoi est, singtiltio. Sed niagis 
placet a AwreTf : tt faciie mutatur in 
y. Idem. 

" Luculentus] A luce, luculentus, nt 
a ' luto,' ' lutulentus.' Luculentus 
caminus, qui iuce plenus est, qui 
splendet. Horat. • Jamdudum splen- 
det focus.' Sed per metapiioram ad 
alia transfertur : sic 'Inculenta ora- 
tio,' ' luculenta auspicia,' id est, per- 
spicua, pulcra, bona. Sic ' luculen- 
tum praedium,' dixit Plaut. Idem. 

" Lucuntere'] Lege,L«cMnter, quod 
Graecum est, KevKavr^p, ab asper- 
sione farinae, quze alba est. Dicitur, 
et lucuns, lucuntis. Varro irepnrAijr, 
■Kepl <pi\offo<pias : ' Ac nulla ambrosia, 
ac nectar, non alia, sardee, Panis, 
pemnia, lucuns, cibu' qui purissimu' 
mnlto est.' Idem (TKio/iaxia, ffp' 
rvpov : ' Vinuni, pemnia, lucuns illi 
nihil ista ministrant.' Ab eo viroKopiar- 
TiKhv, lucunculus. Glossae, ' Lucun- 
culus, rriyaviTT)s.' AfraniusFratriis : 
* Pistori non : at cur non scriblita- 
rio? Ut mittat fratris filio lucuncu- 
los.' Ita enim legendum in Afranio. 
TertuUianus libro de Spectaculis: 
'Stiilicidia mellis de livacunlo vene- 



nato.' Lege, de lucunculo, Apuleius 
libro X. de pistore dulciario : * hic 
panes, crustula, iucuncuios, bamos, 
laterculos, plura scitamenta mellita.' 
Jos. Scal. Verum de Etymo, ob- 
stat, quod prima in lucunter et lucuns 
brevis est, quae produceretur, si esset 
a \evKavrrip. Qnare omnino verum 
est lucunter esse a y\vKavriip ut a 
X^aiva, laena. A y\ai, y\aKrhs, lac : 
sic y\vKavr7ip, lucanter, lucunter : sic 
y\vK6iis y\vKovs, glucuns, ut irAaK(5eis 
■iT\aKovs, rvp6iis rvpovs, subintelligitur 
&pros, panis. Salmasius apud ;£lium 
Lampridium. Dac. 

y Lues] Morbus, a luendo, Id est, 
solvendo, quia eo soivuntur corpora. 
Idem. 

^ Luma] Glossarium : ' Luma, ^o. 
ravTj o/xola 7i5v6ffiJ.((>, ?iv nves voraiioyel- 
rova Ka\ovariv, &\\ot Ka\aiMivdr]v. Quae 
omnia falsa sunt. Neque enim Luma 
est herba, sed spina : unde ' Falces 
lumariae' Varroni : neque similis Po- 
tamogitoni, neque Potamogiton Ca- 
laminthae. Jos. Scal. 

3 Lumbago] Gloss. ' Lumbago, 
jVx^'»»' voffi]p.ara,' ' Lumborum niorbi.' 
Ita enim legendus hic locus : noD, ut 
Vulcanius, Jfcrxwoi &ixixara. Dac. 



364 



SEXTI FOMPEII FESTI 



Lura ^ os ciilei, vel etiam utris, unde lurcones capacis gulae 
homines, etbonorum suorum consumptores. 

Luridi,'= supra modum pallidi. 

Luscitio,'^ vitium oculorum, quod clarius vesperi, quam 
meridie cernit. 

Lustra* significant lacunas^ lutosas, qufe sunt in sylvis, 
aprorura cubilia : a qua similitudine ii, qui in locis ab- 
ditis et sordidis ventri et desidiae operam dant, dicun- 
tur in lustris vitara agere: et cum ejusdem vocabuli 
prima syllaba producitur, significat nunc tempus quin- 
quennale, nunc populi lustrationem. 

Lustrici^ dies infantium appellantur, piiellarum octavus, 



8 Malunt Scal. et Dac ex vett. edd. lamas. 



aOTJE 



*> Lura] Aiisonius Lora, etiam pro 
ipso utre in Periocha decima Odys- 
seae, qnod Honiero, a(TK6s. Jos. 
Scal. 

Lura] Utris vel os culei, quia fit 
ex corio, quod luruin sive lorum dici- 
tur. Eo usus Ausonius pro ipso utre 
in Periocha decima Odyssea», quod 
Honiero aaKSs. Usus et Lucilius : 
' In os prius accipiam ipse Quain 
gladium in stomacho, lura, ac pulmo- 
nibu' sisto.' A lura dicti lurcones 
et lurcari, quasi luricones et luricari, 
hoc est, cibos in utrem, in ventrem 
ingerere. Liicii. ' Ut lurcarentur 
lardum, et carnaria furtim Patrum 
conficerenf.' Dac. 

"= Liiridi] GraBci, * Luridiis, tKrepi- 
Khs, u>xp6s.' Jos. Scal. 

Luridi] A loro. Qui lori colorem 
referunt. Dac. 

<i Luscilio] Oculornm vitiuni. Sed 
quale sit, magistri veteres anibigunt. 
Alii eniin cuin Varrone luscitiosos 
esse dicunt, qui nihil vident vesperi, 
alii cum Festo, qui clarius vesperi, 
quam Dieridie. Milii prior senteutia 



niagis placet, praesertim cum Plinius 
scribat lusciliosos Graccis dici vvKrd.- 
Xoo-iras, hoc est, ut exponit Galcnus, 
Tovs rris vvKThs a\aovs, nocte caecos. 
Vide ' Niiscitiosum.' Idem. 

•^ Lustra] Pro ZacuHas ex vett. editt. 
melius lamas. De qua voce supra 
dictum est. Luslra autem per u te- 
nue proprie ferarum cubilia a luto 
dicta, et per metapiioram pro popi- 
nis et iupanaribus sumuntur. Cum 
vero lustrum per u densum, qiiasi lous- 
<rum, teinpus quinquennale significat, 
a luendo, solvendo, quod quinto quo- 
que aiino vectigalia et ultra tributa 
per Censores persolvebantur. Varro 
lib. V. significat et lustrationem, id 
est, expiationem, quae censu perac- 
to Suovetaiirihbus fiebat. Vide Li- 
vium. Idem. 

f Lustrici] Tertullianus hunc diem 
vocat Nominalia libro de Idololatria : 
' Circa officia vero privataruni et 
couimunium soIennitatMm, ut togae 
purje, ut Sponsalium,ut Nuptialinm, 
ut Nominalium,nulluin putem peri- 
culum observari de flatu idololatriae.' 



DK VERBORUM SIGNIFICATION K LIB. X. 



3G5 



puerorum nonus, quia his lustrantur, atque eis nfimina 

imponuntur. 
Luxas membra e suis locis mota, et soluta ; a quo luxurio- 

sus in re familiari solutus. 
Luxantur,'' a luxu dictum, id est, luxuriantur. 
Lycii Apollinis oraculum4n Lycia maximae claritatis fuit 

ob luporum interfectionem : Kmos enim lupus est. 



NOT/E 



Glossarium : ' Noininalia, ovofj.a.To- 
6f<ria.' Grasci b.ix(pi5p6fj.ia. Glossae 
Graeconim : afi<piop6fj.i.a, rj/xfpa ayo/jLi- 
VT) to'ls TraiSiois, iv ^ rb Ppecpos irepl rrjv 
kariav ecpepov Tpexoj^res kvkXcjj, Kal iirf- 
TiOeaav avr^ ovofxa, '6t€ virh tuiv olKeicov 
Kal (piKuv Sa>pa iirefj.ireT0. Qna? omnia 
explicant morem Atlieniensiiim qui 
extat apud Terentium, in protatica 
persona priinee scenae Phormionis 
Comoediffi. Non tamen in Amphi- 
dromiis imponebant nomina, ut hic 
dicitur : sed decima post natum pue- 
rum die, Itaque apud Suidam inte- 
griora hzpc verba habentur, Ka\ rp 
SeKciTp iTlOecrav avT^ 6vofj.a. Sed de 
lustrico die amplius vide Plutarchum 
in Quajstionib. et Macrobium lib. i. 
Saturnaiiorum de Nundina Dea. Jos. 
Scal. 

Lustrici'^ Lustricus dies, quo infans 
lustratur, id est, expiatur, purifica- 
tur. Sueton. Neron. cap. 6. * Ejus- 
dem futurae infelicitatis signuin evi- 
dens die lustriro extitit.' Ideo ' lus- 
tralis solemnitas' dicitur Symmacho. 
Et liunc puellarum octavum fuisse 
nonumque puerorum consentiunt 
Plutarch. et Macrob. TertuUiaiius 
eam diem hebdomadag ultimam vocat, 
quod non repugnat. Nihil enim ve- 
tat, ut optime doctiss. Casaubonus 



ret, ut hodie apud nos. Polyaen, 
Strat. iib. vi. Kvpiov dvai ttjs 6e- 
aeus Tov 6v6fj.aTOS tov irai^iov. ' Ma- 
gistrum esse impositionis nominis fi- 
lii:' en etre le yarrain. Aliquando 
etiam omina captabant, ut nomen 
imponereut. Accensis enim niultis 
luminibus unicuique uomen assigua- 
bant, atque ejusdemum, quod ceteris 
extinctis snpervixerat, nomen arri- 
piebant,ac puero imponebant. Idque 
sua a?tate adhuc observatum fuisse 
queritur D. Chrysostomus in 4. ca- 
put prioris ad Corinthios. Dac. 

s Lnxul Glossae : ' Luxum, ffTpe/j.' 
fia, ^ Kvyiffnbs, f) aauTia.' Jos. Scnl. 

Luxa membral A luo, lutum et lux- 
um. Uude luxus, a, um, quod solu- 
tum, suo loco motum est ; a quo 
luxus, its, animi dissoluti et suo lo- 
co moti vitium : inde luxuries et luxu- 
riosus, Sfc. Dac, 

h Luxantur] Glossae : ' Luxatur, 
avacdaaei..' Jos. Scal. 

Luxayitur] GIoss. 'luxatur, dyafrao-- 
aei:' infarcit, implet. Quem locum 
frustra soliritavit doctissimus Vulca- 
nius. * Nunc vero,' ut ait Nonius, 
' vulsum et suo loco motum luxari 
ignari Latine dicimus.' Dac. 

' Lycii ApoUinis oraculum'] ' Lycias 
sortes ' vocat Virgil. 'Italiam Lyciae 



in Persium, diem eandem ultimam jussere capessere sortes.' Ipse Apol- 



esse hebdoniadae et nalivitatis octa- 
vam vel nonam. Ita autem nomen 
imponebant : eligebant scilicet ali- 
quem, qui praeesset hnic nominis im- 
positioni, ejusque quasi magister fo- 



lo ' Lycius hvKios ' Graecis, quod in 
Lycia cultus,non vero ob lupos inter- 
fectos, etsi ob eandem causam eum 
\vkokt6vov dictum fuisse reperias. 
Vide Hesycb. Dac, 



3G0 FESTI DE VERB. SIGNIF. LIB. X. 

Lycophos ^ Graeci dicunt, quod nos primum tempus lucis : 
dictum autem lycophos, quasi Asuxov ^«jj, id est, lumen 
candidum. 

Lymphse ' dictfe sunt a nymphis : vulgo autem memoriae 
proditum est, quicumque speciem quandam e fonte, id 
est, effigiem nympha; viderint, furendi non fecisse finem, 
quos Greeci vu/x^poXijTrToyj vocant, Latini lymphatos appel- 
lant. 

Lyrnessiades,-" ab oppido Phrygiae Lyrnesso dicti.'° 

9 Quidani libri in pro est.— 10 Legendum nionet Dac. dictce. 

NOTtE 

^ Lycophos'] Immo dictum, quod lymphatos dixerunt nostri.' Pacu- 

Ai/KT?, lux, apud Veteres : uude man- vins iu Teucro: ' Flexaniniatanquani 

sit in afx(pL\vKri. Inde etiam lux, et lynipliata et Bacclii sacris Commota.' 

lucere. Jos. Scal. Ideo Tlieocritus, poeta suavissimus, 

Lycophos] Graece XvK6(p<iis summum Nymphas vocavit numina agricolis 

diluculum,ultima pars noctis sub ex- nietuenda : Nujuc^a» aKoinTrroi, Setval 

ortum auror<e, non a \evKhv <pws ut eeal aypoiwTais. ' Nymphae inquietie, 

putat Festus, sed a Au/ctj, prima Inx, gravea Deae agricolis.' Iilem. 

quas vox mansit in aix(pi\vKri. Dac. m Lyrnessiades] Ex Lyrnesso oriun- 

' LymphcE'] Qiiasi nymphae, n ran- dae, quae urbs erat in oraTrojae, unde 

tato in /. Ha?, si conspicerentur, fu- Achilles abstulit Briseida. Alii Lyr- 

rorem immittere putabantur. Varro nessum in Sicilia ponunt. Infra le- 

lib. VI. ' In Graecia commota mente gendnm dicta. Lyrnessiades cn\imi> 

quos vvix^o\i)VTovs appellat, ab eo en\vK6v. Idem, 



SEX. POMPEII FESTI 

DE 

VERBORUM SIGNIFICATIONE 
LIBER XI. 



Macellum ^ dictum a Macello quodam, qui exercebat in 
urbe latrocinia, quo damnato Censores ^mi- [Paulus. 
lius, et Fulvius statuerunt, ut in domo ejus obsonia ven- 
derentur. 

Macilentij^^macie tenuati. 

Mactus,'^ maffis auctus. 



^ Hlacelluin] Unde sit, mire Veteres 
dissentiunt. Festi scntentiam probat 
Varro dnobus loris, qui a Macello 
quodam dictuni vult. Donatus vero, 
Isidorus, et Scaliger a mactandis pe- 
coribus deducunt, ut sit a ' mactum/ 
' mactulum/ ' mactellum,' ' macel- 
lum.' Salmasius ab tEoHco fidye^pos, 
qui carnes vendit : sed Seholiastes 
Aristophanis a structura nomen sor- 
titum dicit : 6 Se kvkXos (inquit in 
Equit. ) 'Ad^iVTjcriu icrriv, Kaedirtp MdKe\- 
\os, (K TTJs KaTa<TKevrjs tt^v irpoffr^yopiav 
Xafidiv. I. e. 'Cuclos locus Athenis, 
qui, ut et Macellum,ex structura no- 
men accepit.' Quod si verum,dicen- 
dum est cuclon a rotunditate dictum 
fuisse, quia rotundus, Macellum ve- 
ro airh T^s (xaK(WT]s, a ligone, quod ita 
structum fuerit, ut ligonis tignram 



NOTiE 

referret ; sed ejus typnm vidisse 
oportuit, ut id unice probetur. Sub- 
jungit idem Scholiastes in macello, 
praeter carnes, omnia alia obsonia ve- 
niisse, preesertim pisces ; et ibi illum 
frustra esse certum est, nam de car- 
nibus etiam constat, immo et in ma- 
cello lanios et fartores ponit Terent. 
Eunuch. II. 2. ' Inteiea loci ad macel- 
lum ubi venimus, Concurrunt laeti mi 
obviam cupedinarii omnes, Cetarii, 
lanii, coqui, fartores, piscatores.' 
Dac. 

^ Macilenti] A macie, quod a mu- 
ceo, Macilentus, qui ita macet, ut to- 
tus ossa atque pellis sit. Idem. 

« Mactus] Mactare, mactus, macte, 
sacrorum verba sunt. Apud Cato- 



nem : ' Macte hocce vino inferio esto : ' 
'Macte hacce dape poUucenda esto,' 



3G8 



SEXTI POMPEII FESTI 



Madusa ' "* ebrius, a Grasco [xx^v deductum : vel quia 

madidus sit^ a vino. 
Maeandrum/ genus picturae, dictum est a similitudine flexus 

amnis, qui appellatur Maeandrus. 
Maecia ^ tribus a quodam castro sic appellatur. 
Maeniana^ asditicia a Maenio sunt appellata: is enim pri- 



1 Scribendum monet Scal. Madidsa: quod probat Dac. — 2 Qnidam libri 
satis. 



NOTvE 



Macte esto, antiqiie, pro mactus eslo. 
Mactiis, i. e. magis aiictus. Et ad 
alia qnaevis transfernntur, ut ' niac- 
tare lionoribus,' ' infortunio.' Plant. 
Eieganter Arnob. lib. i. ' fanornm 
consecratione niactare.' Idem. 

<• Madusa'] Scribe, nt in Pseudolo, 
Madulsa: ' Probe madnlsa abeo.' Jos. 
Scal. 

Madusa] Bene aiii madulsa. Plaut. 
Pseud. V. 1. ' Profeclo yEdepol ego 
nunc probe abeo madulsa.' Madulsa 
et madidus a verbo madeo, qnod ali- 
quando etiam ponitur pro ebrius sum, 
nt contra siccus, pro sobrio. Madeo 
antemayuoSoi/deglabrarijgiabresccre, 
depiles esse, cum scilicet propter ni- 
miara humoris copiam decidnnt pili, 
iiisi malis esse a fjiv^ap, ' prai nimio 
humore putrescere.' Nani et eo 
sensu etiam madere aliqnando le- 
gere est, nnde a Graecis exponi- 
tur Ti\K(iv, qnod est, humidum esse, 
tabefieri vel corrumpi. Gioss. ' ma- 
dida, TaKfpa.' Etsi par in utroqne est 
ratio, nam et ixaoav pro ixviav, et 
contra sajpe positum est, ita nt meo 
quidem judirio minime tentari de- 
beant loci, iibi hzec vel illa vox usur. 
patnr. Dac. 

* Mceandrum] Etiam pictnrae in 
lacunaribus propterea fiaiavSpoi di- 
cnntur. Inde Maandratum. Varro 
Ttt^p Mej^iTTTrou, fj irfpUxov rdy rapi- 
Xetor: * Mibi facles ma;andrata, et 



vermicnlata, atqiie adeo cingens or- 
bem terrae,' Jos. Scal. 

Mceandrum] Mxandrnm fluvium 
Lydiae maxime flexuosum fnisse, e 
Veteribus certum est. Ab eo in 
vestibus et in pictura maeandros dici- 
mus, quicquid flexuose ad instar Mas- 
andri fluminis vel ponitnr vel pingi- 
tur, nt purpuram flexuosam et in se 
remeantem in Chlamyde de qna 
Virg, ' Victori chlamydem auratam, 
qnam plurinia circum Purpura Mee- 
andro diiplici Melibcea cncnrrit,' Ubi 
Servius : ' Erat in chlamyde flexnosa 
et in se remeabilis purpura, in mo- 
duin Maeandri fliiminis Cariap provin- 
cije, qui siniiosiis est.' Ab eo etiain 
Maeandri diciintur vafra et ol)liqua 
consilia, des dctuurs. Cicero in Pison. 
' Quos tu Mieandros, et qiiEe diverti- 
cula flexionesqne qnaesisti !' Vide 
doctissimum paroiiniographiim in vo- 
ce ' Mapandros.' Dac, 

f Mcrcia] Hiijns memiiiit Liviiis 
lib. VIII, ' Eodem anno census actus, 
Tribnsque propter eos addita; Ma-cia 
et Scaptia.' Meminit et Cicero ad 
Atticum et pro Plancio. Uicta au- 
tem McEcia a Ma;cio castro,qiiod non 
prociil a Lannvio fuit. Idem. 

e Meeniana] In aliqiio libro (st 
a Manio Censore. Fnit autem C. 
Maenins P. F, P. N. Censor cum L. 
Papirio Crasso anno ccccxxxv. Hic 
triumpbavit de Antiatibus aliisque 



DE VERBOIIUM SIGN IFICATION E LIB. XI 



369 



mus ultra columnas extendit tigna quo ampliarentur 
superiora. 
Maisius '' lingua Osca, mensis Maius. Osci enim a 
regioue Campaniae, quas est Oscos,' vocati sunt. 



3 Vide Notas infra. 



NOT;E 



priscis Latinis ; quamobrem ei co- 
liimnam datam esse Fiin. scribit Hb. 
XXXIV. cap. 5. Cum Festo consenti- 
nnt Nonins et Isidorns. Ant. Avg. 

Maniana] * Menianum,' e|co(rT7)s, 
' Menianus €*c0eT7js.' Glossae. Jos. Scal. 
Maniana] Haec sunt Pauli. Quae 
Festus scripserat, inveni in schedis, 
quas editio Romana Fulvii Ursini re- 
praesentat. En tibi : ' Maeniana ap- 
pellata sunt a Ma-nio Censore, qui 
primus in foro ultra columnas tigna 
projecit, quo ampliarentur superiora 
spectacula.' Maenianorum meminit 
Cicero Acadeni. Quajst. lib. iv. ' In- 
terim ille cum aestuaret, veterum ut 
Maenianorum,sic Academicorum viam 
secutus est.' Nominis causam docet 
Ascon. in divinat. ' Maenius, inquit, 
cum domum suam venderet Caloni 
et Flacco Censoribus, ut ibi basilica 
aedificaretur, exceperat jus sibi unius 
coluninas super quam tectum projice- 
ret ex provolantibus tabulatis, unde 
ipse et posteri ejus spectare munus 
gladiatorum possent, quod etiam tum 
in foro dabatur. Ex illo igitur Co- 
lumna Maeniana vocitata est.' Idem 
vetus interpres Horatii lib. i. Sat. 3. 
adduceus illud Lucilii : ' Maenius co- 
lumnam cum peteret.' Quod ad nor- 
mam versus sic facile reducas, ut 
Jano Duzae olim suboluit, Coliim- 
nam Manius aim peteret, vel cum 
exciperet. Porro, ut Maenianorum 
rationem et modum discas, pone tibi 
ob oculos liodiernas nostras casulas, 
quas vulgo vocamns loges ; unde 
spectantur ludi, puta tragcediae, cho- 



Delph. HVar.Clas. 



reae, opera musica, &c. Nam eadem 
plane res est. Neque tanien a Mce- 
nio dicta Maeniana, sed a moenia, quae 
sunt irepl^oAoi, ut optime olim magnus 
Salmasius. Nam manianum proprie 
■irepi^o\ov sive podium in circuitu So- 
iariorum positum, ne facilis in prae- 
ceps lapsus esset : qua voce etiam 
Latini usi sunt, qui peribulum pro 
Mffiniano dixere. Optimae glossae, 
' peribulum, irpScpopov.' Prophorum 
autem niliil aliud est, quam projec- 
tum provolans, sive solarium, sive 
planum tectum ex transversis et pro- 
volantibus tabulatis per circuitum 
corona munitum : idem chalcidicum 
dictum, hyperoon, et pergula. Adji- 
ciebatur aliquando foribus et porti- 
cibus, ut hodie balcones nostri, et 
inde in foro spectacula illa unde 
spectabantur ludi, ut casulae illae 
nostrae, mceniana etiam dicta. Plura 
vide apud Salmasium in ^lio Spar- 
tiano. Dac. 

^ Masius'] A quo postea Maius, 
Ergo hic mensis ante Romam condU 
tam fuit ; quare falsum est eum a roa- 
joribus Romuli nomen traxisse, ut 
voluit Varro. Osci enim, qui oram 
Campaniae maritimam tenebant, sic 
eum ante Romam conditam vocavere. 
Vide infra in voce ' Maius.' Pro 
Oscos alii legunt Oscor, alii Oscorum: 
quam postreniam ego lectionem uni- 
ce amplector, cnm sciam Oscos par- 
tem Campaniae tenuisse, ut ex Stra- 
bone et aliis notuni est. Immo etiani 
et ab ea parte Campaniae, quae ser- 
pentibus abundaret, Opici prius, post- 



Potnp. Fesf. 



2 A 



370 



SEXTI POMPEII FESTI 



Magis ' a Grseco ]u.aXAov venit : antiqui, sed alias [Festus. 
magis magisti-are pro regere, ^Memperare dkehant : ^ ma- 
gisterare,'' qnid^im ponurit pro. . . . 

Magisterare ^ ' regere, et temperare est. Magisterare 
moderari, unde magistri non solum doctores artium, sed 
etiam pagorura, societatum, vicorum, collegio- [Paul. 
rum, equitum dicuntur : quia oranes hi magis ceteris 
possunt : unde et magistratus, qui per imperia potenti- 
ores sunt, quam privati. Qua3 vox duabus significatio- 
nibus notatur : nam aut personam ipsam demonstrat, ut 
cum diciraus,'^ Magistratus jussit ; aut honorem, ut cuni 
dicimus, Titio raagistratus datus est. 

Magisteriaf dicuntur in omnibus rebus, quae^ raagisceteris 



4 Ed. Scal. * tenipeiare diceftrtni eriare, qiiidam.' — 5 \et. \\h. 3I(igistraie: 
et inox qiiidam libb. magislrare vel magistrari. — 6 Vetus liber dicitur, — 7 
Al. qui. 



NOTiE 



ea Osci dicti sunt. Qiiare emeuda- 
bis obiter illud Servii vii. lEn. * Os- 
corumque manus. Capueuses dicit, 
qui ante Osci appellati sunt,quod iilic 
plurimi abundavere serpentes.' Re- 
scribe, qui antea Opici. Opici enini 
prius dicti ab ucpts, serpens. Nunc 
Festi verba satis aperta. hlem. 

• Magis] Duriuscuium etymon. Ve- 
risimilior videtur Jul. Scaligeri sen- 
tentia, qui ab obsoleto magnior, eliso 
n, magior, magis deducit. Idem. 

'^ Magisterare] Deerat spatium ad 
ea rapienda, quae desiderabantur ex 
sched.in line puto desiderari tantuin 
vocem docere, vel similem : et recte 
quidem Festus magisterare antiquis 
nsurpatum dicit pro regere, impe- 
rium habere. lude in Gloss. ' magis- 
tro, Trpvravivw.' * Magisterium, hpx^).' 
Sed postea pro docere, unde aitium 
doctores dicti magistri. Sic Spartia- 
nu8 in Adriano sect. 10. ' Ipse inter 
manipulares vitam militarera niagis- 
trans.' Id est, docens. Idem. 

Magislerare] Verba Festi, quae haec 



praecedunt, ad hoc verbum referenda 
sunf. Ant. Aug. 

' Magisterare] Post verbiim pago- 
rum videtur addendum curiarum, ex 
Plaiito, qui dicit iii Aulularia: ' Nos- 
traequiest niagister curiae.' Ful. Urs. 

Magisterure] IMale Pauliis magister 
ducit a magisterare vel magistrare ; 
cuin contra magisterare a magister 
dictum sit. Erat autem proprie »j«- 
gister, piapfectus, Graecis ^wia-TOTrjy, 
ut 'magister pagorum ' in inscriptio- 
nibus, 'Societatum' apud Cicero- 
neni pro Plaucio, ' Vicorum ' apud 
Suetoninm iu Augiisto, ' Collegiorum' 
apud Asconium, 'Equitiim' apud Li- 
vium, Varronem, et alios. Iiide et ma- 
gistri nomen honoris causa artium doc- 
toribus datuni videri potest ; ut apud 
Liviiim 1. V. sect. 27. Inde * publicae 
magistrationes ' in codice Theodos. 
I. scholae publica;. A magisterare est 
magistratus, non vero a magister im- 
mediate, ut putavit Varro. Dac. 

t Magisteria] Verba Festi ex his 
PauU vcrbis intelliges : addebantur 



DE VERUORUM SIGNIFICATION K L!B. XI. 



.371 



possunt, ut magisterium f equitum. 

— rebus,'" qui ma . . . quitum. et. . . . llinis dixc . . . [Fest. 

. . . untur vel