Skip to main content

Full text of "Natuurkundig tijdschrift voor Nederlandsch Indië"

See other formats


NATUURKUNDIG TIJDSCHR 



rn 



VOOR 



NRDERLANDSCH-JNDIË 



UITGEGEVEN DOOR DE 



KONINKLIJKE NATUURKUNDIGE VEREENIGING IN NEDERL.-INDIË 



ONDER REDACTIE VAN 



:dt, 'w. wj^m mmM^EMTMm. 



r>EEI^ T^XII. 



TIENDE SERIE. 
DEEL VI. 



WELTEVREDEN AMSTERDAM 

BOEKHANDEL VFSSEK & ('". , P. ROEM J■''^•• 

1903. 



A 



XM, tpi'A^t 



V. i^KU 




NATUURKUNDIG TIJDSCHRIFT 



VOOR 



NEDERLANDSCH-INDIË. 



MTUÜRimiG TIJDSCHRIFT 



VOOR 



NEDERLANDSCH-INDIE 



UITGEGEVEN DOOR DE 



KONINKLIJKE NATUURKUNDIGE VEREENIGING IN NEDERL.-INDIE 



ONDER REDACTIE VAN 



Bï». "w. WS.M mmmmmTMm, 



DEEL LXII. 



TIENDE SERIE. 
DEEL VI. 



tAKV 

WELTEVREDEN 1""^ AMSTERDAM 



*mi 



BOEKHANDEL VISSER & Co. | P. ROEM J^n. 

1903. 






INHOUD VAN DEEL LXII. 



S2 



Bladz. 

Naamlijst der Leden van de Kon. Natnnrk. Vereeniging' in Ned.-Tndië, 

op 1 Januari 1902 1, 

Lijst van Vereenigingen en Genootschappen, met welke de Kon. 
Natuurk. Vereeniging in betrekking staat 20. 

Verslag over den toestand en werkzaamheden der Kon. Natnnrk. 

Vereeniging in Ncderl.-Tndic, in het jaar 1901 30. 

Uitkomsten van Regenwaarnemingen in Dell 1890/1899; verzameld 
door het Kon. Magnetisch en Meteorologisch Observatorium te 
Batavia 86, 

Meteorologische Waarnemingen verricht op eenige plaatsen in 
Nederl.-Oost-IndU' : verzameld door het Kon. Magn. en Meteoro- 
logisch Observatorium te Batavia 53. 

Zwaarste regenbnien te Batavia 1879/1900 (bladvulling) ... 70. 

Erdmagnetische Pulsationen von Dr. W. van Bemmelen, (Mit 
einer Tafel) 71 . 

Uitkomsten van Meteorologische Waarnemingen in Nederl.-Indië, 
gedurende het jaar 1900; verzameld door het Kon. Magnetisch 
en Meteorologisch Observatorium te Batavia 89. 

In memoriam Dr. A. G. Vorderman 147. 

De Cholera in Indië; door J. de Haan 149. 

Vulkanische verschijnselen en aardbevingen in den Oost-Indischen 
Archipel, waargenomen gedurende het jaar 1901 ; verzameld door 
het Kon. Magnetisch en Meteorologische Observatorium . . . 169. 

Notizen über die Phanerogamenflora von Java; von Dr. S. H. 
KooRDERS. V. (Verstich einer Arten-Aufzdhlung der Hoch- 
gebirgsflora von Tosari und Ngadisari) 213. 

Index der Species und Familien der in Band 60 und 62 dieser 
Zeitschrift (in 1900, 1901 und 1902) von mir publizirten Arten- 
Aufzahlung der Phanerogamen-Hochgebirgsflora von Tosari und 
Ngadisari 256. 

Uitkomsten van Meteorologische Waarnemingen verricht aan het 
Proefstation Oost- Java te Pasoeroean, gedurende het jaar 
1901 267. 



II 

Bl.vdz. 

Overzicht van de Bijdragen door A. G. Vokderman geleverd in 
het Natuurk. Tijdschr. voor Nederl.-Indië ; door H. D. Tjeenk 
Willink 273. 

Notulen van de vergaderingen der Kon. Natuurk. Vereeniging in 
Nederl.-Indië, gedurende het jaar 1902 285. 

Begrooting voor 1903 322. 

Verslag der Directeuren der Gebouwen uit de Besturen der M'J. 
voor N. en L. en der K. N. V. in Nederl.-Indië over het jaar 
1901 324. 

Eenige klimatologische bijzonderheden van den Tengger; door 
Dr. Ch. M. VAX Deventer 326. 



NATUURKUNDIG TIJDSCHRIFT 



VOOR 



NEDERLANDSCH-INDIE. 



NATUURKUNDIG TIJDSCHR 



m 



VOOR 



NEDERLANDSCH-INDIE 



UITGEGEVEN DOOR DE 



KONINKLIJKE NATUURKUNDIGE VEREENIGING IN NEDERL.-INDIE 



ONDER REDACTIE VAN 



Bï*, "W, 'WS.M MMMMMI^MM.. 



DKKL. liXII. — EERSTE AFI.EVERIKG. 



TIENDE SERIE. 

DEEL VI. 
Aflevering I. 



"WELTEVREDEN 

BOEKHANDEL VISSER & C». 



AMSTERDAM 

P. ROEM J^^- 



1902. 



NAAMLIJST DER LEDEN 

VAN DE 

KONINKLIJKE NATUURKUNDIGE VEREENIGING 

IN 

NEDERLANDSCH-INDIË, 
op 1 Januari 1902. 



Dagteekeniiig van oprichting: 19 Juli 1850. 



Beschermvrouw 

HARE MAJESTEIT DE KONINGIN DER NEDERLANDEN. 



Oprichters. 



Dr. P. Bleeker, f 1878; Dr. J. H. Croookewit Hz., f 1880; 
Corn^ De Groot, f 1896; P. J. Maier, f 1878; P. Baron 
Melvill van Carnbéo, f 1856; Dr. C. L. A. M. Schwaner, f 1851 ; 
H. D. A. Smits, f 1853; Dr. C. Swaving, f 1881. 

Honoraire Leden. 

Datum van benoeming. 

1 W. F. Versteeg-, Amsterdam, 18 Mei 1866. 

2 H. L. Janssen van Raay, Haarlem, 20 April 1882. 

3 P. van Dijk, 's Gravenhage, 16 „ 1885. 

4 Dr. C. L. van der Burg, 

Utrecht, 18 Februari 1886. 

5 Jotl. Heringa, Utre^llt, 14 Juni 1894. 

6 Dr. A. W. Nijuwenliuis. 9 September 1897. 

LXII. Ik 



— 2 — 



Besturende Leden. 

1 J. J. A. Muller, Voor.iitter, 

2 Dr. H. Onnen, Ondervoor.^lücr, 

3 Dr. J. Gcorge van Deventer, ^^err., 

4 Dr. W. van Bemmclen, Rcdadetir, 

5 J. W. van Eek, Pcnriinfjinecstcr, 
fi E. A. C. F. von Essen, 

Dir. der Gchoiiiren. 

7 Dr. A. G. Vordermnn. 

8 Dr. S. Figee, 

9 Prof. Dr. M. Treub, 

10 Dr. J. P. Kloos, 

11 J. Berman, 

12 Dr. P. van Rombiirgli, 

13 Dr. G. Grijns, 

14 Dr. Charles M. van Deventer, 

15 A. C. Zeeman, 

16 Dr. J. O. Koningsberg-er, 

17 Dr. H. D. Tjeenk Willink, 

18 M. G. Hoekstra, 

19 J. A. Schuurman, 

20 J. de Haan, 

21 H. F. Roll, 



Dntum van lieiioeiniDO 



6 Juni 


1898. 


9 Februari 


1 899. 


12 Januari 


1893, 


8 September 


1898. 


13 Augustus 


189(5, 


11 „ 


1901, 


20 Apiil 


1878, 


20 Xovciuber 


1884, 


18 December 


1884, 


8 Juli 


1886, 


13 Juni 


1889, 


12 Februari 


1891, 


20 Mei 


1897, 


9 September 


1S97, 


8 Juni 


1899, 


'.♦ Augustus 


1900, 


13 September 


1900, 


11 Juli 


1901, 


11 „ 


1901, 


11 „ 


1901, 


12 September 


1<»01, 



('okhf.spondekrende Lkdkn in Nederland. 
Maximum-aanlal 30. 



Datum van licnneiiiinc 



1 Dr. A. W. van Hasselt, 'sGraven- 

hage 28 Februari 1856. 

2 Dr. C. A. J. A. Oudemans, Arnhem, 15 Juni 1858. 

3 Dr. J. Bosscha, Haarlem. 21 December 1872. 

4 Dr. N. W. P. Eanwenhoff, Utrecht, 21 „ 1872. 

5 Dr. H. G. van de Sande Bakhuyzen, 

Leiden, 21 „ 1872. 



3 — 



Datum van benoeminj,'. 



6 


Dr, 


7 


Dr 


8 


Dr 


9 


Dr. 


10 


Dr. 


11 


Dr, 


12 


P. 


13 


Dr, 


14 Dr. 


15 


Dr. 


16 


Dr. 


17 


Dr. 


18 


Dr. 


19 


Dr. 


20 


Dr. 


21 


Dr. 


22 


Mr 


23 


Dr. 


24 


Dr. 


25 


Dr. 


26 


Dr. 


27 


Dr. 



. J. A. C. Oüderaans, Utrecht, 
. C. Eitsoiiia, Leiden, 
. H. C. Dibbits, Utrecht, 

Th. H. Mac GiHavry, Leiden, 

Th. PUice, Amsterdam, 
, E. V. Rijckevorsel, Rotterdam, 
C. T. Snellen, Rotterdam, 

O. Finsch, Leiden, 

A. A. W. Hübrecht, Utrecht, 

H. Wefers Bettink, Utrecht, 

P. P. C. Hoek, den Helder, 

C. A. Pekelharing, Utrecht, 

Max Web er, Amsterdam, 

A. Wichmann, Utrecht, 

K. Martin, Leiden, 

C. Ph. Slniter, Amsterdam, 
. M. C. Piepers, 's Gravenhage, 

J. F. van Bemmelen, 's Graven- 

hage, 

M. E. T. J. Dubois, Haarlem, 

F. A. F. C. Went, Utrecht, 
J. D. van der Waals, A m s t e r d a m , 

M. Greshoff, Haarlem, 

CORRESPONDEKKENDE LeDEN IX HET BurFENLAND. 

Maximum-aantal 30. 



17 September 


1875 


17 „ 


1875, 


20 Mei 


1880 


20 „ 


1880, 


20 „ 


1880. 


20 Mei 


1880. 


17 „ 


1883, 


10 Juli 


1883. 


20 November 


1884, 


9 September 


1886, 


9 V 


1886, 


11 Aug-ustns 


1887. 


23 Mei 


1889. 


23 „ 


1889. 


9 Februari 


1893, 


12 April 


1894, 


13 Juni 


1895, 


12 Maart 


1896, 


12 „ 


1896, 


20 Mei 


1897, 


8 September 


1898, 


13 October 


1898, 



1 o. von Struve, Karlsruhe, 

2 Beccari, Florence, 

3 A. Russcll AVallace, Londen, 

4 A. Ie Jolis, Cherbnrg, 

5 A. B. Meijer, Dresden, 

6 Tommaso Salvadori, Turijn, 

7 John Mihie, Shide, Isle ofWight, 

8 Wilhelm Blasius, Brunswijk, 

9 Alexander Woeikof, St. Petersburg, 



Datum van benoeming. 

28 Januari 1865. 

15 Juni 1872. 
20 December 1873. 

16 „ 1876. 
18 Mei 1878. 
28 „ 1880. 
20 November 1884. 

9 September 1886. 
11 Augustus 1887. 



_ 4 — 

ratum van benoeming. 

10 S. P. Langloy, Washington, D. C. 8 Maart 1888. 

11 Hermann Graf zu Solms Laubach, 

Straatsburg, 12 Juli 1888. 

12 Julius Hann, Weenen, 11 October 1888. 

13 K. Goebel, München, 23 Mei 1889. 

14 E. Selenka, München, 12 Februari 1891. 

15 E. Haeckel, Jena, 11 Januari 1894. 

16 Dr. G. A. F. MolengraafE, (tijdelijk 

Amsterdam), 12 Maart 1896. 

17 F. Montessus de Ballore, Van nes, 20 Mei 1897. 

18 G. Haberlandt, Graz, 20 „ 1897. 

19 J. Wiesner, Weenen, 20 „ 1897. 

20 J. Massart, Brussel, 20 „ 1897. 

21 H. Kükenthal, Jena, 20 „ 1897. 

22 R. Semon, Jena, 20 „ 1897. 

23 Antonio Berlese, Portie i, 10 Augustus 1899. 

24 J. H. van 'tHotï, Charlottenburg. 14 December 1899. 



Gewone Leden in Nederlandsch-lndië. 

3Ien wordt dringend verzocht onjuistheden in deze lijst 
ten spoedigste aan den Secretaris mede te deelen; 
ook wordt kennisgeving verzocht, wanneer 
men in Indië van woonplaats ver- 
andert, of Indië verlaat. 



Datum van benoeming 

1 Dr. R. Anema, Tandarts, 18 Februari 1897. 

2 P. C. Aren ds, Diredenr B. B., 

Weltevreden, 10 „ 1898. 

3 Mr. J. H. Abendanon, Directeur 

O. E. & N., Weltevreden, 10 Augustus 1899. 

4 Dr. N. Adriani, Afgeu. vjli. Ned. Bij- 

^^p/r/en.jAEapane bij (xorontalo, 8 Februari 1900. 

5 H. F. E. L. Asclihoff, Koopman^ 

Weltevreden, 1 Januari 1901. 

6 Dr. C. Alers, Kol., Weltevrden, 10 „ 1901. 

7 E. van A%'ïiQi\, Bcsidentv. Anihoina, 

Amboina, 10 „ 1901. 

8 Mr. M. L. Andrée Wiltens, Lid 

B. V. ./., Soerabaia, 14 Februari 1901. 

9 H. Adam, Adni., Panjairan, 

Tjibeber, 11 Juli 1901. 



10 Dr. W. Bui-ck, Wetensch. Advis. 

KoffiecuH., (m. v.) Leiden, 16 Februari 1882. 

11 G. D. Birnie, Taha^ispJ., Djember, 9 December 1886. 

12 J. Berman, Hoofdinsp. P. en T., 

Weltevreden, 17* Februari 1887. 



I);mim vau benoeniiu^;. 

13 A. F. Bounran, Koupinan, Amho\ua., 12 Juni 1890. 

U J. Bley, AdmmisL, Ken dal, 14 Januari 1892. 

15 AV. H. Bogaardt, Inf<2J. F. m T.. 

Bui ten zorg, 23 Augustus 1892. 

16 Dr. W. G. Boorsnia, Chef Pharut. 

Lab. 4" Afd. Flantentuin, 

Buitenzorg, 23 „ 1892. 

1 7 Dr. J. L. A. Brandes, Awbt. vjd. beoef. 

r. Ind. lalm, Weltevreden, 13 Oc'ober 1892. 

18 \)\'. J, van Breda de Haan, CJief 

H Afd. Plantcntuin, Bu'itcnzoig, 12 December 1.S!I5. 

19 Dr. A. van Bijlart, Kediri, 12 „ I);95. 

20 P. U. L. de Bruijn Prince, Lid 

R. V. L, Weltevreden, 8 Octobor 1896. 

21 J. J. Brutel de la Rivière, Co)nm. 

Blhl. Flantentiiin, Buitenzorg, K' Febniaii 1898. 

22 Dr. W. van Bemmelcn, Oud. IJir. 

Kon. M. en M. Ob-i., 

Weltevreden, 8 Septc inbi-r 1898. 

23 .S, J. W . van Buuren, Miikefaar, 

Weltevreden, 9 Februari 1899. 
2-1 W. H. Betlibeder, Commies Py- kl. 

B. B. Weltevreden, IH Jiuii 1899. 

2.5 .Ihr. E. T. T. H. van Benthem van 

den Bergh , Besideni , B a n d o e n g , 1<S ,, I H99. 

26 M. E. G. Bartels, Adm. Pangeranfjo, 

Pasir Datar. Halte Tjisaat, 12 October 1899. 

27 A. A. Brandt, Ing. AlUjem. EL Ges., 

Soerabaja, 9 November 1899. 

28 Dr. P. A. Boorsma, Leeraar Dokte r- 

Djaira Scliool, Weltevreden, w Februari 1900. 

29 A. E. J. Bruinsma, Hoofd-Lisp. 

Boschw., Weltevreden, 12 April 1900. 

30 H. J. M. Banmaini, Dir. Dept. v. 

Fin. f Weltevreden; 9 Augustus 19o0. 



— 7 — 

Datum van bt'iioemiug. 

31 J. S. van BïHAm, HoHtuesteVjKedi- 

won, Blora, 1 Jaiuian 1901. 
;]2 Z. Exc. H. e. P. de Bruijn, Lt.-Gen., 

AV el te vrede 11, 1 Jairuiii 19Ü1. 
'do J. C. van den Belt, Kapt. In f., 

Weltevreden, 14 Maart 1901. 

34 M. H. H. Bertrams, Lperaar H. B. S. 

Semarang, 22 Augustus 1901. 

35 ('11. Iv. Bakhuizen v. d. Brink, 

Resident v. Bataria^ 

Weltevreden, 14 November 1901. 

36 II. J. Bfoeklioft, HandeUpinpJoijé, 

Weltevreden, 12 December 1901. 

O. 

37 Oh. G. Cramer, Civ. Geneesheer, 

Sidhoardjo, 17 Februari 1887. 

38 H. M. la ('hapelle, Lid Alg. Bekeiik., 

Weltevreden, 10 „ 1898. 

39 C'onordia (B/bliotheek Sociëteit), 

Weltevreden, 10 „ 1898. 

40 Ds. A. S. ('arpontier Alting, Predi- 

hnit, Weltevreden, 9 Maart 1899. 

41 J. K. .1. Cliambry, Part. Geneesheer, 

Weltevreden, 8 „ 1900 

42 Mr. J. A. van der Chijs, Z/r/?if?óY(rc//. 

Weltevreden, 21 April 1900 

43 Dr. A\'. Ditminicus, Civ. Geneesheer, 

Weltevreden, 18 Maart 1880. 

44 J. Ding-er, Chef N. I. Esc. Mij., 

Weltevreden, 18 „ 1880. 

45 Dr. D. P. F. Dritjssen, Veearts, 

Weltevreden, 14 Juli 1887. 



— 8 — 

Datiiin vau benoeming. 

46 M. van üelden, Dir.Landh. Ondg.. 

Soekaboemi, 9 Juli 1891. 

47 Th. F. A. Dclprat, Hoofd-Ing. S.S., 

(m. V.) 9 „ 1891. 

48 Dr. J. Gcorgc van Deventer, Lecnuir 

G. W. III, Weltevreden, 10 November 1892. 

49 Dr. Charles M. van Deventer, Lccraar 

G. W. III, Weltevreden, 9 September 1897. 
5U M. J. Doi)^enhei-g, Leeraar G. W.III, 

W^eltevreden. 13 October 1898. 

51 Mr. H. K. J. van Deinse, Se.cr. 

Dept. V. Justitie, Weltevreden, 18 Juni 1899. 

52 A. J. M. A. Ridder van der Does 

de Bij e, Ond. Insp. Behalmg. etc, 

W^eltevreden, 18 „ 1899. 

53 M. H. Damme, Adj. Ing. S. S., 

Ban doen g, 8 Maart 1900. 

54 J. K. F. de Does, Yeearts, 

Weltevreden, 10 Januari 1901. 

55 J. W. van Dijk, Wei'Jdk. vjd. Fahr. 

d. Opiiimregie, Weltevreden, 14 Maart 1901. 

56 J. Douwes, Mil. Apotheker P kJ., 

Weltevreden, 12 Djcemb -r 1901. 

57 C. H. P. van Diggelen, Ad !<p. Hout- 

vester, Ngawi, 1 Januari 1902. 

ZEU. 

58 J. W. van Eek, Oud. Dir. fahr. 

Opiumregie, Weltevreden, 14 November 1895. 

59 Dr. L. J. Eilerts de Haan, Off. van 

Gez. P kt., (m. v.), 12 „ 1896. 

60 J. J. K. Enthoven, Chef Topogr. 

Dienst, Weltevreden, 13 April 1899. 

61 E. A. C. F. von Essen, Hoofd-Ing. 

B. O. W., Weltevreden, 18 Juni 1899. 



— '.» — 

Datum van benoeming. 

62 Dr. S. Figee, Dh\ Kon. M. en M. 

Ohs., Weltevreden, 21 April 1884. 

63 J. Fürtli, Administr., Baiuloeng-, 13 April 1893. 

64 J. J. Frölicli, Hoofdcommies Fin., 

Weltevreden, 12 „ 1900. 

65 D. J. Guykens, Makelaar, Seuia- 

rang, 16 Maart 1882. 

66 K. E. C. Groen, Controleur P kl, 

Amboina, 23 Mei 1889. 

67 Ur. G. Grijns, Oud. Dlr. Geneesk. 

Lab., Weltevreden, 13 Augustus 1896. 

68 Dr. J. Godctïoy, .9^ Stadsgeneeslieer, 

Weltevreden, 9 Februari 1898. 

69 J. L. van Gennep, Ass. -Bes kient, 

Kraksaan, 9 Maart 1899. 

70 Dr. L. Gorodiski, Tandarts, 

AVeltevreden, 9 November 1899. 

71 L. J. Ginjoolen, Insp. Faket raart. 

Weltevreden, 1 Januari 1901. 

72 Th. J. de Grave, Kantoor cl lef N. I. 

Telefoon Mij., Weltevreden, 12 December 1901. 

73 Hoogere Burgerschool, (Bibliotheek), 

Soerabaja, 21 Mei 1885. 

74 Mr. C. W. Baron van Heeckeren, 

Adroc. en Froc, Semarang, 12 ,, 1887. 

75 S. P. Ham, Houtvester, 

Weltevreden, 11 Augustus 1887. 

76 P. J. Hijmans van Anrooy, Lijfarts 
V. Z. H. den Soesoehoenan v. Solo, 

Solo, 13 December 1888. 



— 10 — 

Pahim vaii bcncicniiiig. 

77 J. Haak, Directenr Op/niiifnhrn'l,-, 

Weltevreden, 10 October 181)5. 

78 Mr. A. C. J. Helfi-ich, Raadsheer 

H. G. r. X. /. , W e 1 1 e V r e d e n , 18 Mi'i 1 899 . 

79 Dr. A. Halbertsma, Off', r. Ge^. p W., 

Pontianak, 18 Juni 1899. 

80 Jlir. Mr. C. H. J. van Haeften, 

Adroraaf, Soerabaia, 18 „ 1899. 

8 1 A.Hi.sshik, Hoof'd-Afjt. Daendeh&Co., 

Weltevreden, 13 Juli 1899. 

82 A. Ch. van der Hout, ('hef Peet d' Co., 

Weltevreden, 13 „ 1899. 

83 (". O. Heuvelink, Dir. Gasfahrieh. 

AVeltevredeii, 10 Augustus 1899. 

84 P. B. Haag, Zendeling-Leeraar, 

V/eltevreden, 10 „ 1899. 

85 G. W. \\. C. Baron van Hoëvell, 

Goar. r. Celehes en Oud., 

Makassar. 11 .Kiiniari 1900. 
m Z. Exc. J. B. van Hentsz, Lt.-Geii., 

Kocta Radja, 12 April 1900. 

8 7 .1. de Haan, J>ir. Geneesk. Lal»., 

Weltevreden, 9 Augustus 1900. 

88 Ih-.V.W .T.Huwgtn-, B)tan>rHs 8' Afd. 

'-s^ Lands Phn)te)ifai)i, BvLitcnzovg, 1 Januari 1901. 

89 Mr. P. R. Hoorweg, Adv.' en Proe. 

Weltevreden, 14 Maart 19ol. 

90 M. G. Hoekstra, iJir. Koningin 

Wilhelmina School, W^ e It e v r e d e n , 11 Juli 1901. 

91 Dr. N. de Haan. Part. Geneesh. 

Weltevreden, 22 Augustus 1901. 

92 HoDfd Administrateur Billiton Mij. 

Tand jong Panda n, 10 October 1901. 

93 J. A. F. van den Houte A\'illems, 

Apotheker, Weltevreden, 12 December 1901. 



— ]l -- 

Datum van lieiioeiiiiii»;. 

9-1 L. J. Hoog'kamer, 2HL Fa ardenarts 

P kJ., Weltevreden, 12 December r.)()l. 

I. 

95 F. L. Isasca, Makelaar. 

Weltevreden, 14 Maart 19U1. 

T. 

9S Mej. Charlotte Jacobs, Ajwthekeres, 

Weltevreden, 10 Juni 18S(j. 

97 Vv\ P. S. Jansen, Lispertear ,9' hi., 

F. en T., Weltevreden, 8 September 1887. 

98 J. P. Jannette Walen. Oad-Dlrectear 

.Y./.E'.vr.J/?;;.. Weltevreden, 13 .Maart 1890. 

99 F. de Jong, Adiiunlstratcnr, 

Poerwokerto, 13 April 1893. 

100 E. F. Jocliim, Lisp. Opiumrefiie, 

AVeltevreden, 10 December 1896 

101 D. de Jongii Hzn., ^oo/>/-/y^//r^;//r7/r, 

Chrf M/Jnn\, Weltevreden, 12 April 1900 

IV2 A. M. Joekes, Goar. S. W. K., 

Padang-, 12 „ 1900. 

103 E. S. de -long, F/r. Eigen Halp, 

A\ eltevreden, 11 April 1901. 

lo-l A. A. de Jong'h, Hoofd-ImiK Opiain- 

regie, Weltevreden, 10 October l9ol. 

105 Dr. J. P. Kloos, F Stadsge)iees]teer, 

Weltevreden, 19 September 1870. 

106 E. J. Kerkhoven, Theeplanter, 

Tjibadak, 21 April 18 76. 

107 A. K. J. Kaffer, Ontv. Li- en Uitr. 

rechten^ Soekaboemi, 21 „ 18 77. 



— 12 — 

Datum van benoeming. 

108 Dr. S. H. Koorders, Chef 7" Afd. 

h Lands Fl. tuin. Buiteiizorg, 16 Apiil 1885. 

109 W. Kesslcr, Adniinistr., Garoet, 11 November 1886. 

110 KoMo An, 7ioo|>»?rr>^,, Djogjacarta, 17 Februari 1887. 
11 L M. Koperbcrg, Ing. Mijn ir. P ld., 

Men ad o, 8 Maart 1888. 

112 P. Koefoed, Civ. Genepxheor, 

Soerabaja, 24 Mei 1888. 

113 E. H. van Kooten, Lif/eniedr :<}' ld., 

B. O. W., Weltevreden, 23 „ 1889. 

114 A. E. Kerkhoven, Administrateur, 

Bandoeng, 14 October 1889. 

115 C. A. Kroesen , Besident Z. en O. Afd. 

r. Bornro, Banjermasing, 9 Juli 1891. 

116 E. M. Kal, Adj.-Insp. P. en T., 

Banjermasing, 9 Maart 1893. 

117 Dr. J. C. Koningsberger, Landhomr- 

Zoöloofj ^s Lands Plantentnin, 

Buitenzorg, 8 November 1894. 

118 J. D. Kobiis. Hoofd-Red. Archief 

Ja rasH iker-Industrie , 

Pasoeroean, 12 December 1895. 

119 W. de Kempenaer, KoffiepJanter , 

Malang, 9 Januari 1896. 

120 Dr. J. G. Kramers, Chef 9" Afd. 

^sLands PI. tuin, Buitenzorg, 9 April 1897. 

121 H. J. Krugers, Contr. ;> /*/. B. B., 

Saleyer, 14 „ 1898. 

122 E. L. Kruseman, Ad j.- Adv. Koffie- 

cultuur, Weltevreden, 18 Mei 1899. 

123 Dr. Z. Kamerling, Botanist Proefst., 

Kagok, Te gal, 11 Januari 1900. 

124 J. de Koning Knijff, Ing. Mijmv. 

P kL, (m. V.) 'sGravenhage, 8 Maart 1900. 

125 J. E. van Kesteren, Ge^). Kapt. Inf., 

Weltevreden, 12 April 1900. 



— 13 — 

Datum van benoeming. 

126 N. J. Kollewijn, Insp. Boschw., 

Salatig-a. 1 Januari 1901. 

127 A. R. KuiperS;, Administr. Bolang. 

Buitenzorg, 10 „ 1901. 

I-,. 

128 P. Landberg Jr., Chef HandeMmis, 

Weltevreden, 17 Maart 1876. 

129 J. Cli. Lapp. .4^wm/,sf?-., Bandoeng, 12 Mei 1892. 

130 N. I. Levensverz.- en Lijfrente-Mij., 

Batavia, 17 ,. 1876. 

131 M. Liider, .4r7w/w?.<^fr., Soerakarta, 13 April 1893. 

132 Dr. J. P. Lotsy, Kruidk. h/d. Gom: 

Kina-Ond., (m. v.) Leiden, 8 Juli 1897. 

133 Lim A Ng. Liiit. Tltul. de?- Chineezen , 

Muntok, 8 September 1898. 

134 L. C. A. F. Lange, Resident van 

Banjoemas, Banjoemas, 13 Juli 1899. 

135 A. Limburg, Dir. School v. dochters 

V. Hoofden, Tomolion, 10 Augustus 1899. 

136 Dr. S. Lykles, Geneesh. Dir. Hulp- 

hrankz. Gest., Soerabaja, 8 Februari 1900. 

137 Mej. E. van Loon, Dh-'. H. B. S. r. M., 

Weltevreden, 12 April 1900. 

138 F. L, Lash, Dir. N. I. El. Mij., 

Weltevreden, 10 Mei 1900. 

139 G. C. W. Langenbergh, Chef 

i?rtfM«»?^j (£• Co., Weltevreden, 9 Augustus 1900. 

140 W. J. M. Michielsen, Lid R. v. Indië, 

Weltevreden, 21 April 1876. 

141 J. P. Moquette, Adm. Kremhoeng, 

Sidhoardjo, 15 April 1880. 

142 A. Mulder, Perkenier, Banda, 21 Januari 1881. 



— It — 

Datum van benoeming. 

143 P. C. van Motnian, Landhepr, 

Buitenzorg, 16 October 1884. 

144 A. C. O. Meine, ^4j^of//., Scmarang, 9 December 1886. 

145 F. J. L. Mersen Seiiii van Basel, 

AchiiinhtratPiir, Indramajoe, 8 AiigustLis 1889. 

146 A. P. Arekbior, Huofd-Inf/. B. O. W., 

Soerabaja, 12 Maart 1896, 

147 Mr. C. Mulock Houwer, Lid Baad 

van Ind'u^, A\'eltevreden, 11 Juni 1896. 

148 J. .T. A. Muller, Maj. Gen. Staf, 

Weltevreden, 13 Augustus 1896. 

149 Dr. E. C. J. Moln-, Tijd. Chom. 8' Afd. 

's Lands PI. tuin, Buitenzorg, 14 April 1898. 

150 J. W. Mesman, Rpsidentv.Chcrihon, 

Cheribon, 18 Juni 1899. 

151 A. Tb. E. Morel, Apotheker, 

Weltevreden, 21 September 1899. 

152 F. F. G. Muscbter, Directeur N. I. 

Telef.-Mij., Weltevreden, 12 October 1899. 

153 F. de Meyier, Off. van Ge.z. 2' ld., 

Palembang, 10 Januari 1901. 

154 R. A. Meyer, Clief WerJdf/lc. Pahdrt. 

Weltevreden, 14 Maart 1901. 

155 O. Netscber, Insp. Financien, 

Semarang, 12 Juli 1888. 

156 Dr. A. W. Nanninga, Ads. 3' Afd. 

's L. PL tain, Buitenzorg, 9 November 1899. 

157 Mr. C. B. Nederburgh, AJ(). Secr., 

Buitenzorg, 12 April 1900. 

158 Dr. A. H. Nijland, D ir. Pr<rc- Frt er. 

Weltevreden, 12 April 1900. 

159 D. H. Nije, Secr. Loge, 

Weltevreden, 9 Augustus 1900. 



— 15 — 

natum van lifiioomiiig. 

IGO R. J. H. ^ewmmn, Bef. Dpjjt. Fhi., 

Weltevreden, l(i Janiiai'i 1001. 

161 Dr. C. J. Neeb, /V/t Gpueesliêcy, 

Palembaiig:, 1-i November 1001. 

O. 

162 H. F. P. Obertop, Lui. Sj). M'tj.. 

Klaten, 17 i^Faait 1877. 

163 T. Ottolaiuler, Adiuhnstr. Fantjoer. 

Sitoeboiido, 16 Februaii 1882. 

164 G. A. F. J. Oostlioüt, Ass.-Fesi(Jpiit. 

Ainbarawa, 11 Mei 1893. 

165 F. A. Oiiweiis, Gep. Maj. Inf., 

Soekaboemi, 8 Juli 1897. 

166 M. F. Oniien, Leeyaar H. B. S., 

Soerabaja, O December 1897. 

167 O. A. Oeüinger. FJiotograaf, 

^\' el tevreden, 13 Jannari 1898. 

168 S. B. J. Oiinen, Dii: El. Tram-Mij., 

Weltevreden, 13 „ 1899. 

169 Dr. H. Onnen, Dit:Gyi),u. W.III, 

Weltevreden, 9 Februari 1899. 



170 H. C. Prinsen Geerligs, Diy. 

Broefsitat/on, Pekalongan, 22 Juli 1892. 

171 C. J. van Putten, Off. r.Gp^.2^hl, 

Moeara Tamijesi (Djamhi), 10 Februari 1898. 

172 N. J. C. van Polanen Petel, Gep. 

Kapt. Inf., Buitenzorg, 18 Mei 1899. 

173 A. D. J. Penn, Liiitenant-KoJoneJ 

CoiiiDHDidt. (Ier Schutterij , 

Weltevreden, 8 Maart 1900. 

1 74 Louis E. Papelard, 3' Sta(hge)ieesJieey, 

Weltevreden, 12 April 1900. 



— 16 — 

Datum van bpnoeming. 

175 J. F. A. Voo\. M il Apothpli-er 2' ld. , 

Marauke (N. Z. Guinea), 11 Juli 1901. 

176 Dr. A. J. A. Prange, Leeraar, 

H. B. S., Soerabaja, 11 „ 1901. 

177 J. C. Palm, Majoor-Intenclmit, 

Weltevieden, 22 Augustus 1901. 

178 B. J. Pas, AdJ. Lisp. P. en T. 

Weltevreden, 12 September 1901. 

179 C. M. Pleyte, Mz. Adm. Kon. Xed. 

Mij. t. Exph r. Pptrolenm- 

hronnen in N. /., Samariuda, 10 October 1901. 

180 J. .1. F. Plno, Makelaar, 

Weltevreden, 1 .Januari 1902. 

IR. 

181 .1. C. Eibbers, Lif/. P /./. B. O. TF., 

Soerabaja, 28 Juli 1877. 

182 Dr. P. vaü Eomburgh, CJief ^J" Afd. 

'.-? Lands Plantentuin, 

Buitenzorg, 13 Maart 1890. 

183 G. rhr. Renardel do la Valetto, 

Administr., Malang, 11 Mei 1893. 

184 Dr. Ed. Rosé, Soerabaja, 8 Februari 1900. 

185 P. J. Roosegaarde Bisschop, 

Handelsempl., Singapore, 12 April 1900. 

186 V. R. S. Ritsema van Eek. Houtvester, 

Banjoemas, 1 Januari 1901. 

187 C. Rogge, Predik., Weltevreden, 1 „ 1901. 

188 L. van Rijn, Empl Suikerf. Tjouwl , 

Pekalongan, 14 Februari 1901. 

189 R. J. A. Raedt van Oldonbarneveldt, 

Kapt. Inf. Koota Radja, 14 Maart 1901. 

190 H. F. Roll, i)/r. Dr. DJatra Srhool, 

Weltevreden, 12 September 1901. 



— 17 — 

Datum van benoeming. 

s. 

191 J. Schülein, CivieJ Gpneeshppr, 

Pasoeroean, 9 Maart 1887. 

192 E. H. J. Spanjaard, Oep. Hoofd-Insp. 

Stoomirezen, Weltevreden, 12 September 1889. 

193 Mr. J. Schoutendorp, Lands Advocaat, 

Weltevreden, 11 Juni 1896. 

194 ^. X.Sc\i\m\'m2i\\, Hoofd-Ing. Mijnw., 

Weltevreden, 18 Februari 1897. 

195 A. Sijthoff, Ing. 2" kJ. B. O. W.. 

Semarang-, 10 Februari 1898. 

196 J. J. Smith, Adj.-Hort. Plantenhiin, 

Buitenzorg, 10 „ 1898. 

197 P. F. Sijthoff, Besident, Semarang, 18 Juni 1899. 

198 Dr. J. H. Simon Thomas, Geneefth. 

Kranke. Gesf., Bui ten zorg, 8 Februari 1900. 

199 H. A. van der Steenstraten, Besident 

O. K. Sumatra, Medan, 12 April 1900. 

200 Dr. J. A. N. Swaters, Chef Bath- 

kanq) & Co., Weltevreden. 9 Augustus 1900. 

201 J. F. Scheltema, Bed. Bat. Xhid.. 

Weltevreden, 10 Januari 1901. 

202 Prof. Dr. M. Treub, Dir. 's Lands 

PJantentuin, Buitenzorg, 16 December 1880. 

203 J. K. E. Triebart, Ing. P M. B. O. W., 

Ban do eng, 18 Juni 1899. 

204 Dr. J. Th. Terburgh, Off. v. Gez. P U., 

Willem I, 18 „ 1899. 

205 Dr. H. D. Tjeenk Willink, Leeraar 

Gymn. W. III, Weltevreden, 12 Juli 1900. 

206 Dr. W. R. Tromp de Haas, Adj. Chef 

3''' Afd. ^s Lands PI. tuin, 

Buitenzorg, 1 Januari 1901. 

LXn. 2b 



— 18 — 

Datum van benoeming. 

"Cr. 

207 Dr. H. W. C. Utermöhlen, Off. v. Ge,z. 

PM., Koeta-Radja. 17 Januari 1889. 

208 Dr. A. G. Yorderman, Insp. Burg. 

Gen. Dienst. Weltevreden, 16 April 1873. 

209 Vereeniging van Djokjasche Land- 

huurders, Djokjacarta. 9 Maart 1887. 

210 P. A. M. Vermeulen , Insj). I. en U. B.. 

Weltevreden, 11 Juli 1889. 

211 Dr. E. C. de Vries, Leeraar H. B. S.. 

Semarang', 14 Juni 1894. 

212 Dr. Th. Valeton, Knildl: 7- Afd. 

'sLan(h PI. tuin. Buitenzorg-, 12 December 1895. 

213 H. R. de Vries, Dir. N. I. Ler. en 

Lijfr. Mij., Weltevreden, 9 Februari 1899. 

214 Dr. H. C. van den Vrijhoeff, 

0/^: r.(?p^.^* /.'/., Weltevreden, 10 Augustus 1899. 

215 J. Vijzelaar, Bes id ent Tiuior en O., 

Koepang, 10 Mei 1900. 

216 L. P.J.Vermeulen. Leeraar (Tijnin. 

W. III, Weltevreden, 9 Augustus 1900. 

217 F. D. Warnecke, Koopman. 

Semarang. 17 Februari 1881. 

218 C. W. ^^'eys, Ine/. L M. B. O. W., 

Soerabaja, 11 Juli 1889. 

219 A. A. de Wollf , Kantoorchef P. en T., 

Lahat, 18 Februari 1897. 

220 H. J. Wigman, Hortnlanas '.s Lands 

Plantentain. Buitenzorg, 10 „ 1898. 

221 W. Witsen Elias. Admin/stratear, 

Malang, 9 Maart 1899. 



— 19 — 

Datum vau benoeming. 

222 W. C. B. Wintgens, Havenmeester, 

Belawan Deli, 13 April 1899. 

223 R. P. O. D. Wijnmalen, Hoofd-Ing. 

S. S., Bandoeng. 21 Septeml3er 1899. 

224 G. G. Wren, ird.-Chef Eng. Tel. 

Kantoor, Weltevreden, 9 November 1899. 

225 Dr. A. C. Wittenrood, Part.Geneesli., 

Weltevreden, 12 April 19u0. 

226 A. J. G. A. Wiemans , Secr. O. E. en N., 

Weltevreden, 12 „ 1900. 

227 Mej. M, S. van der Willig-en, Leerares 

H. B. S. i: M. Weltevreden, 11 April 1901. 

228 Dr. L. Zelintner, Proefstation voor 

Cacao Salatiga, 10 September 1896. 

229 A. C. Zeeman, Insj). Behahig. etr., 

Weltevreden, 18 Juni 1899. 

230 Mr. H. B. P. van der Zwaan, 

Lid H. G., Weltevreden, 10 Mei 1900. 

231 Mej. T. Zijlstra, Hoofd h M. Scli. B, 

Weltevreden, 14 Maart 1901. 



Gewone Leden buiten Nedehlaxdsch-Indië. 

1 Dr. J. P. van der Stok, Dir. Afd. 

Waarn. ter zee. Kon. Ned. 

Met. lust. Utrecht, 16 Juni 1877. 

2 Dr. Asajiro Oka, Hoogleeraar, 

Yamag-ucho (Japan), 10 September 1896. 

3 B. Kersjes, Gej). Ing. I /.V. B. 

O. TF., Zeddam, 8 September 1887. 

4 Dr. M. Eaciborski, Dublan^^ bij 

Lémberg (Oostenrijk), 10 November 1898. 

5 Prof. Dr. A. Zimmermann, Oad- 

Kraidk. 8' Afd.'sLands Fl.tain. 10 December 1899. 



LIJST VAN VEREENIGINGEX EN GENOOTSCHAPPEN, 
MET WELKE DE KONINKLIJKE NATUUR- 
KUNDIGE VEREENIGING IN 
BETREKKING STAAT. 



1. Nederlandsch-Indië. 

L Algemeene Secretarie (afd. Statistiek), Weltevreden. 

2. Archief Java-Siiiker-Industrie, Soerabaja. 

3. Bataviaascli Genootschap van Kunsten en Wetenschappen, 

Weltevreden. 

4. Bibliotheek K. N. V., Buitenzorg. 

5. Departement van Onderwijs, Eeredienst en Nijverheid, 

Weltevreden. 

6. Gj^mnasium Willem ITI (Bibliotheek), Weltevreden. 

7. Kaiserlich Deutsches General-Konsulat, Weltevreden. 

8. Koninklijk Instituut van Ingenieurs. Afdeeling Neder- 

landsch-Indië , Wel t e v r e d e n. 
y. Koninklijk Magnetisch en Meteorologisch Observatorium, 

Weltevreden. 
10. 'sLands Plantentuin (Bibliotheek), Buitenzorg. 
IL Militair Hospitaal (Bibliotheek), Weltevreden. 

12. Mijnwezen in Nederlandsch-Oost-Indië (Bibliotheek), 

AV'eltevreden. 

13. Nederlandsch-Indische Maatschappij van Nijverheid en 

Landbouw, Weltevreden. 

14. Proefstation „Oost-Java", Pasoeroean. 

15. Proefstation voor Suikerriet in West-Java „Kagok", 

Pekalongan. 

16. Scheikundig Laboratorium (Bibliotheek), Weltevreden. 

17. Topographisch Bureau, Weltevreden. 



— 21 — 

18. Vereenig-ing tot Bevordering der Greneeskundige Weten- 

schappen in Nederlandsch-Indië, Weltevreden. 

19. Vereeniging tot Bevordering van Veeartsenijkunde in 

Nederlandsch-Indië , Weltevreden. 

2, Nederland. 

1. Koninklijk Nederlandsch Aardrijkskundig Genootschap, 

Amsl erdam. 

2. Koninklijke Akademie van Wetenschappen, Amsterdam. 

3. Koninklijk Zoölogisch Genootschap ,, Natura Artis 

Magistra", Amsterdam. 

4. Natuurkundig Genootschap „tot Nut en Genoegen", 

Arnhem. 

5. Polytechnische School, Delft. 

6. Indisch Genootschap, 's Gravenhage. 

7. Koninklijk Instituut van Ingenieurs, 's Gravenhage. 

8. Koninklijk Instituut voor de Taal-, Land- en Volkenkunde 

van Nederlandsch-Indië, 's Gravenhage. 

9. Natuurkundig Genootschap, Groningen. 

10. Universiteit, Groningen. 

11. Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen, Haarlem. 

12. Nederlandsche Maatschappij ter Bevordering van Nijver- 

heid, Haarlem. 

13. Teyler's Stichting, Haarlem. 

14. Nederlandsche Dierkundige Vereeniging, Leiden. 

15. 's Rijks Geologisch-Mineralogisch Museum, Leiden. 

16. 's Rijks Herbarium, Leiden. 

17. Sterrenwacht, Leiden. 

18. Universiteit, Leiden. 

19. Bataafsch Genootschap van Proefondervindelijke Wijs- 

begeerte, Rotterdam. 

20. Leeskabinet, Rotterdam. 

21. Nederlandsche Entomologische Vereeniging, Rotterdam. 

22. Koninkl. Nederl. Meteorologisch Instituut, Utrecht. 

23. Provinciaal Utrechtsch Genootschap van Kunsten en 

Wetenschappen, Utrecht. 



— 22 — 
3. België. 

1. Académie royale de médecine de Belgique, Brussel. 

2. Académie royale des sciences, des lettres et des beaiix- 

arts de Belgique, Brussel. 

3. Etat indépendant du Congo. Département a Tlntérieur, 

Musée, Brussel. 

4. Musée ïojslI d'histoire naturelle de Belgique, Brussel. 

5. Société entomologique de Belgique, Brussel. 

6. Société royale malacologique de Belgique, Brussel. 

7. Société géologique de Belgique, Luik. 

8. Société royale des sciences, Luik. 

4. Duitgchland. 

1. Archiv für Naturgeschichte, Berlijn. 

2. Kaiserlich Deutsches Gesundheitsamt, Berlijn. 

3. Königliche Akademie der Wissenschaften, Berlijn. 

4. Königliche Bibliothek, Berlijn. 

5. Deutsche Physikalische Gesellscliaft, Berlijn. 

6. Redaction der Meteorologischen Zeitschrift, Berlijn. 

7. Naturwissenschaftlicher Verein, Brem en. 

8. Verein für Naturwissenschaft, Brunswijk. 

9. Verein für Naturkunde, Cassel. 

10. Verein für Erdkunde und verwandte Wissenschaften, 

Darmstadt. 

IL Naturwissenschaftliche Gesellsehaft „Isis", Dresdcn. 

12. Verein für Erdkunde, Dresden. 

13. Naturwissenschaftlicher Verein, Elberfeld. 

14. Physikalisch-Medicinische Societat, Erlangen. 

15. Verein für Geographie und Statistik, Frankfort a/M. 

(Stadt-Bibliothek). 

16. Senckenbergische Naturforschende Gesellscliaft, Frank- 

fort a/M. 

17. Naturwissenschaftlicher Verein des Regierung-Bezirks, 

Frankfort a O. 

18. Naturforschende Gesellschaft, Freiburg i/B. 



— 23 — 

19. Ober-Hessische Gesellschaft für Natiir- imd Heilkunde, 

Giessen. 

20. Königliche G-esellschaft der Wissenschaften, G-öt- 

tingen. 

21. Redaktion von Petermanns Mitteilungen; Gotha. 

22. Geographische Gesellscliaft, Greifswald. 

23. Kaiserliclie Leopoldino-Carolinisclie Deutsche Akademie 

der Naturforscher, Hall e a/S. (Bureau). 

24. Verein für Erdkunde, Hal Ie a/S. 

25. Verein für Naturwissenschaftliche Unterhaltung, Ham- 

burg. 

26. Wetterauische Gesellschaf t für die gesammte Naturkunde, 

Hanau. 

27. Naturhistorische Gesellschaf t, H anno ver. 

28. Medicinisch-Naturwissenschaftliche Gesellschaft, Je na. 

29. Universitats Bibliothek, Jena. 

30. Naturwissenschaftlicher Verein für Schleswig-Holstein, 

Kiel. 

31. Physikalisch-Ökonomische Gesellschaft, Koningsber- 

gen. 

32. Fürstlich Jablonowskisclie Gesellschaft, Leipzig. 

33. Königlich Sachsische Gesellschaft der Wissenschaften, 

Leipzig. 

34. Naturforschende Gesellschaft, Leipzig. 
35 Verein für Erdkunde, Leipzig. 

36. Geographische Gesellschaft in Lübeck, Lübeck. 

37. Verein für Erdkunde, Metz. 

38. Universitats-Bibliothek der Königlich Bayerischen Aka- 

demie der Wissenschaften in München, München. 

39. Naturhistorische Gesellschaft, Nürnberg. 

40. Offenbacher Verein für Naturkunde, Offenbach a/M. 

41. Botanischer Verein „Irmischia" für das Nördliche Thü- 

ringen, Sondershausen. 

42. Verein für Vaterlandische Naturkunde in Württemberg, 

Stuttgart. 

43. Nassauïscher Verein für Naturkunde, Wie sb aden. 



— 24 — 

5. Engeland. 

1. Cambridge Philosophical Societ}^, Cambridge. 

2. Royal Pliysical Society of Edinburgli, Edinburgh. 

3. Royal Society of Edinburgh, Edinburgh. 

4. Liverpool Biological Society, Liverpool. 

5. British Association for the Advancement of Science, 

Londen. 

6. Linnean Society, Londen. 

7. Meteorological Office, Londen. 

8. Royal Astronomical Society, Londen. 

9. Royal Society of London, Londen. 

10. Zoological Society (Librarian), Londen. 

11. Manchester Literary and Philosophical Society, Man- 

chester. 

6. Frankrijk. 

1. Société linnéenne du Nord de la France, Amiens. 

2. Société d'étude des sciences naturelles, Béziers. 

3. Société des sciences physiques et naturelles, Bordeaux. 

4. Société des sciences naturelles et mathématiques de 

Cherbourg, Cherburg. 

5. Académie des sciences et arts de Dyon, Dy on. 

6. Faculté des sciences de Marseille, Marseille. 

7. Société des sciences de Nancy, Nancy. 

8. Société des sciences naturelles de 1'Ouest de la France, 

Nantes. 

9. Feuille des jeunes naturalistes, Parijs. 

10. Institut de France, Académie des sciences, Parijs. 

11. Musée d'histoire naturelle, Parijs. 

12. Société académique indo-chinoise de France, Parijs. 

13. Société astronomique de France, Parijs. 

14. Société géologique de France, Parijs. 

15. Société philomatique, Parijs. 

16. Société zoologique de France, Parijs. 

17. Reclaction de la Revue Biologique du Nord de la France, 

Rijssel. 



— 25 — 

7, Italië. 

1. Museo civico di Storia naturale cli Genova, Genua. 

2. Reale Accademia delle scienze e belle lettere, Napels. 

3. Stazione Zoologica, Napels. 

4. Eivista di Patologica Vegetale (Prof. Antonio Berlese), 

Portici. 

5. Direzione del Cosmos, di Guide Cora, Rome. 

6. Reale Accademia dei Lincei, Rome. 

7. Reale Comitato geologico d'Italia, Rome. 

8. Regio Osservatorio, Turijn. 

9. Reale Accademia dolle Scienze, Turijn. 

8. Luxemburg^. 

1. Institut royal Grand-Ducal de Luxembourg, Sciences 
naturelles et mathématiques, Luxemburg. 

9. Oostenrijk — Hongarije. 

1. Societas Historico-Naturalis Croatica, Agram (Zagreb). 

2. Gesellschaft zur Verbreitung wissenschaftlicher Kennt- 

nisse. Baden (bei Wien). 

3. Direktion der Gewerbeschule, Bistritz, (Zevenbergen). 

4. Naturwissenschaftlicher Verein für Steiermark, Gratz. 

5. Kön. Böhmische Gesellschaft der Wissenschaften, Praag, 

6. Verein für Vaterlandische Naturkunde, Pressburg. 

7. Naturwissenschaftlicher Verein des Trencséner Comitates, 

Trencsén. 

8. Museo Civico di Storio naturale. Triest. 

9. Kais. Akademie der Wissenschaften, We en en. 

10. Kön. Kais. Geologische Reichsanstalt, We en en. 

11. Kön. Kais. Naturhistorisches Hofmuseum, We en en. 

12. Kön. Kais. Zoologisch-Botanische Gesellschaft, Weenen. 

13. Ornithologischer Verein, Weenen (p/a Otto Herman). 

14. Section für Naturkunde des Oesterr. Touristen-Club, 

Weenen. 

15. Verein zur Verbreitung naturwissenschaftlicher Kennt- 

nisse an der Universitat, Weenen. 



— 26 — 

lO. Portugal. 

1. Accademia reale das Ciencias, Lissabon. 

11. Rusland. 

1. Naturforscher (Tesellscliaft der Universitiit , Dorpat. 

2. Administration de 1'Iiidustrio en Finlande, Helsingfors. 

3. C'ommission géologique de la Finlande, Helsingfors. 

4. Université de Helsingfors, Helsingfors. 

5. Société des Naturalistes, Kiew. 

6. Société Impériale des Naturalistes, Moskou. 

7. Club Alpin de Crimée, O des sa. 

8. Société des Naturalistes de la Nouvelle Russie, O dessa. 

9. Académie Impériale des sciences, St. Petersburg. 

10. Comité géologique de Russie, St. Petersburg. 

11. Jardin botani(iue Irapérial de St. Pétersbourg, St. Peters- 

burg. 

12. Physikalisches Central-Observatorium, St. Petersburg. 

12, Spanje. 

1. Real Académia de Ciencias exactas Fisicas y naturales, 
Madrid. 

13. Zwitserland. 

1. Naturforschende Gesellscliaft, Bazel. 

2. Naturforschende Gresellschaft, Bern. 

3. Schweizerische CTesellschaft flir die gesammten Natur- 

wissenschaften. Bern. 

4. Société de pliysi(iue et d'histoire naturelle, Genève. 
.5. Naturforschende Gesellschaft, Zürich. 

14. Zweden, Noorwegen en Denemarken. 

1. Bergens Museum, Bergen. 

2. Bibliothèque de l'Université Royale de Norvège, 

Christiania. 

3. Videnskabs-Selskab, Christiania. 

4. Göteborgs Kungl. Vetenskaps- och Vitterhetssamhalle, 

Gothenburg. 



— 27 — 

5. KongeligeDanskeVidenskabernesSelskab, Kopenhagen. 

6. Naturhistorisk Forening, Kopenhagen. 

7. Lund's Universitet, Liincl. 

8. Stavanger Museum, Stavanger. 

9. Entomologiska Föreningen Stockholm, Stokholm. 

10. Institut Royal Géologique de Suède, Stokholm. 

11. Kongelige Svenska Vetenskaps Akademien, Stokholm. 

12. Kongl. Universitet, Upsala. 

15. Noord-Amerika. 

1. American Academy of Arts and Sciences, Boston, 

Mass. 

2. Boston Society of Natural History, Boston, Mass. 

3. Buffalo Society of Natural Science, Buffalo, Mass. 

4. Harvard College, Cambridge, Mass. 

5. Field Columbiau Museum, Chicago, 111. 

6. Essex Institute, Essex, Salem, Mass. 

7. Indiana Academy of Science, Indianopolis, Ind. 

8. University of Kansas, Lawrence. 

9. University of Nebraska, Lincoln, Nebr. 

10. Wisconsin Academy of Sciences, Arts and Letters, 

Madison, Wis. 

11. Tufts College, Massachusetts. 

12. Meriden Scientific Association, Meriden, Conn. 

13. Connecticut Academy of Arts and Sciences, New Haven. 

14. New-Orleans Academy of Sciences. New-Orleans. 

15. American Museum of Natural History, Ncw-York. 

16. New-York Academy of Sciences, Columbia University, 

New- York City. 

17. Geological Survey Departement, Ottawa, Canada. 

18. Academy of Natural Sciences of Philadelphia, Phila- 

delphia. Pa. 

19. American Philosophical Society, Philadelphia. Pa. 

20. Journal of comp. Medicine and Surgery, Philadelphia. 

21. Wagner Free Institute of Science, Philadelphia, Pa. 



— 28 — 

22. American Association for the Advancement of Scient^e, 

North An dover, Mass. (Care of tlie University of 
Cincinnati, Cincinnati, Oliio). 

23. Rochester Academy of Science, Rochester, New-York. 

24. Augustana College, Rock Island. 111. 

25. Academy of Sciences, San Francisco, Cal. 

26. Missouri Botanical Garden, St. Louis. 

27. Illinois State Laboratory of Natural History, Urbana. 111. 

28. AnthropologicalSocietyof A\'asliington, AVashington, D. C. 

29. Signal Service, A^'ashington, D. C. 

30. Smithsonian Institution, Washington, D. C. 

31. U. S. Geological Survey, Washington, D. C. 

32. Ohio Agricultmal Experiment Station, Wooster, O. 

16. Zuid- Amerika. 

1. Instituto Geografica Argentino, Buenos Aires. 

2. Sociedad Cientifica Alemana, Santiago, Chili. 

3. Academia nacional de ciencias de la Republica Argontina, 

Cordova. 

4. Museo nacional de Montevideo, Montevideo. 

5. Observatoire Impérial de Rio de Janeiro, Rio de Janeiro. 

17. Britsch-Indië. 

1. Asiatic Society of Bengal, Calcutta. 

2. Geological Survey of India, Calcutta. 

3. Royal Botanie Garden, Calcutta. 

18. Japan. 

1. Deutsche Gesellschaft für Natur- und Völkerkunde Ost- 

Asiens, Tokyo. 

2. Science College, Impérial University, Tokyo. 

3. Seismological Society of Japan, Tokyo. 

4. Zoological Society of Japan, Tokyo. 

19. Australië. 

1. Royal Society of South Australia, Adelaide. 



— 29 — 

2. Royal Greographical Society of Australasia; Queensland 

Branch, Brisbane. 

3. Royal Society of Queensland, Brisbane. 

4. Geological Society of Australia, Melbourne. 

5. Royal Society of Victoria, Melbourne. 

6. Australasian Association for the Ad vancement of Science, 

Sydney. 

7. Australian Museum, Sydney. 

8. Board for international exclianges, Sydney. 

9. Linnean Society of New South Wales, Sydney. 

10. New South AVales Chamber of Mines, Sydney. 

11. Royal Geographical Society of Australasia, Sydney. 

12. Royal Society of New South Wales, Sydney. 

13. Colonial Museum and G-eological Survey, Departement, 

Wellington. 

14. New Zealand Institute, Wellington. 

20. Afrika. 

1. South African Museum, Kaapstad. 

21. Amerikaansch-Indië. 

1. Observatorio, Manila. (Manila Central Observatory). 



VERSLAG 

OVER 

DEN TOESTAND EN DE WERKZAAMHEDEN 

UEU 

KONINKLIJKE NATUURKUNDIGE VEREENIGING 



NEDERLANDSCH-INDIË, 
in het jaar 1901. 

«4»9 



M. ,//. 



Eenige oogciiblikbaar kom ik Uwe aaiulacht vragen voor 
het Verslag over den toestand en de werkzaamheden onzer 
Vereeniging in liet afgeloopen jaar. 

Personalia. In het bestnur hadden de volgende ver- 
anderingen plaats: 

Wegens het verlaten der Residentie Bidaria traden af als 
bestnursleden de Heeren A. P. Melchior en R. D. M. Verbep:k, 
terwijl als ond-bestunrsleden bij terugkomt te Batavia weei' 
zitting namen de Heeren J. A. Schuurman, A. G. Hoekstra en 
H. F. RoLL. Tot bestuursleden werden benoemd de Heeren 
E. A. C. voN EssEX en J, dk Haan, van wie de eerste de 
functie op zich nam van Directoui- der Gebouwen, die door 
het vertrek van den Heer Melchior was opengevallen. 

De Vereeniging verloor door den dood het correspondeerend 
lid in Nederküid F. W. van Eeden, de correspondeerende 
leden in het hultenland J. H. Kloos en W. Schimper en de 



— 31 — 

eereledeii F. 'sJacob en W. C. Baron van GtOltstein van 
Oldenaller. 

Het aantal gewone leden bedroe;^ 222 op 31 December 1900 
en 250 op 31 December 1001; hiervan moeten echter worden 
afg-etrokken 16, die met Ultimo December bedankt hebben 
of zijn af te schrijven, zoodat wij het jaar 1802 ingaan met 
een getal van 23-4 gewone leden. Er valt dus wederom 
vooruitgang te con stateeren. 

Financiën. De rekening over 1901 zal in de bestuurs- 
vergadering van Juli door de tinancieele commissie worden 
ingediend. Reeds thans kan echter worden medegedeeld, 
dat het geraamde te kort van f 700. — op de begrooting 
van dat jaar, voortspruitende uit de subsidie verleend aan 
de Xederl. Zoneclips-Expeditie, ruimschoots wordt opgewagen 
door meerdere inkomsten, daar het aantal contributieplichtige 
leden 272 heeft bedragen, terwijl in de begrooting slechts 
op 225 was gerekend, en door mindere uitgaven op verschil- 
lende artikelen, zoodat het kapitaal der Veieeniging niet 
behoeft te worden aangesproken. De begrooting voor 1902 
is sluitend was inkomsten en uitgaven betreft. 

G-ebonwen. Dank zij de in de laatste twee jaren 
aangebrachte verbeteringen is de algemeene toestand der 
gebouwen thans flink vooruit gegaan. Het front van het 
hoofdgebouw is geheel in orde gebracht. 

Voor de verlichting der groote vergaderzaal werd een over- 
eenkomst getroffen met de Nederl. -Indische Electriciteits- 
maatschappij. Het meubilair onderging uitbreiding door de 
aanschaffing van stoelen voor de groote zaal. 

Bibliotlteek. Door de te Buitens:org aanwezige natuur- 
onderzoekers werd wederom een ruim gebruik gemaakt van 
de bibliotheek, terwijl 12-malen aan personen buiten die 
plaats boekwerken in leen werden toegezonden. 

De boeken werden in goeden staat gehouden ; ongeveer 
200 deelen werden op eenvoudige wijze ingebonden. 



— 32 — 

Tijdschrift. Van deel LXI van het Natuurhmdig 
Tijdschrift zijn drie afleveringen verschenen, die bijdragen 
bevatten van de Heeren de Montessus de B allore, Vorderman, 
KooRDERs en Bartels, terwijl de Heer vax Bemmelex de 
uitkomsten publiceerde der Magnetische Waarnemingen te 
Batavia en te Karang Sago bij gelegenheid der totale Zon- 
eclips van 18 Mei 1901. Verder zijn daarin opgenomen de 
uitkomsten der Meteorologische Waarnemingen in Ned.-Indië 
gedurende 1899. De vierde aflevering, die ter perse is, zal 
bevatten bijdragen van de Heeren Koorders en Figee en 
de Aardbevingsverschijnselen in Xcd.-Indië in 1899 waar- 
genomen. 

Door de goede zorgen van het eerelid, tevens oud- voorzitter 
H. L. Janssex van Raaij, wiens belangstelling in de Ver- 
eeniging nog steeds levendig is, verscheen een Register op 
de deelen LI tot LX. dat in ^Y«/er/^r)ir/ is gedrukt en weldra 
aan de leden zal worden toegezonden. 

Het aantal genootschappen, waarmede ruiling van edita 
plaats heeft, onderging in den loop van 1901 weder eenige 
vermeerdering en bedraagt thans 227. 

Vergaderingen. Behalve in de maanden April en Juni 
toen er ^^^an, en in de maand Juli toen er twee bestuurs- 
vergaderingen werden gehouden, kwam het bestuur geregeld 
eenmaal 's maands bijeen. Over het algemeen werden die 
vergaderingen goed bezocht, waartoe zeker de omstandigheid 
heeft bijgedragen, dat in den regel op het convocatie-biljet 
melding kon worden gemaakt van mededeelingen van een 
der leden over een wetenschappelijk onderwerp. 

In de bestuursvergadering van Januari hadden mij het 
voorrecht uit den mond van ons eerelid A. W. Nieuwenhüis 
bijzonderheden te vernemen omtrent zijn laatste verblijf 
onder de Dajaksche stammen in Centraal-Borneo. 

Op de algemeene vergadering van 14 Februari werden 
nieuwe Statuten der Vereeniging aangenomen. Daar hierin 
door de Regeering nog eenige wijzigingen noodig werden 



— 33 — 

geacht, moest den 25**^" Juli nogmaals een vergadering 
worden belegd. Op de Statuten, zooals zij toen zijn vast- 
gesteld, werd bij Gouv. Besluit dd. 30 Augustus 1901 N". 19 
de goedkeuring der Regeering verkregen. 

Popnlaire voordrachten. In 1901 werden twee 
populair wetenschappelijke voordrachten gehouden ; de eerste 
den 28^*®" Februari door mijzelven over den pli3^sischen 
toestand der zon, die door lichtbeelden werd verduidelijkt. 

Den 27^*^" November deelde de Heer Schouten uit Utrecht 
in een zeer bevattelijke en iiiterressante voordracht het een 
en ander mede over bacteriën. 

Xederlandsche Zoneclips-Expeditie. In het begin 
van 1901 ontving de Vereeniging van de Regeering de som 
van f 10.000.— als bijdrage in de kosten der Nederl. Zon- 
eclips-Expeditie, die aan den leider werd afgedragen. 

Het bestuur wendde zich in Januari nog tot de Regeering 
met het verzoek een instrumentmaker der Staatsspoor wegen 
ter beschikking van de Expeditie te stellen, en om gereed- 
schappen uit de werkplaatsen der Staatsspoorwegen aan de 
Expeditie in bruikleen af te staan. Hierop werd gunstig 
beschikt bij G. B. dd. 23 Februari 1901 N°. 9. 

Ook aan het tevens gedaan verzoek om aan de leden der 
verschillende Expedities faculteiten toe te staan, wat betreft 
het vervoer van personen en goederen met den Staatsspoorweg 
ter Siimatra's Westhist werd gevolg gegeven: aan de leden 
van alle Expedities werden bij aankomst te Padang vrij- 
kaarten verstrekt geldig voor de geheele lijn, en alle goederen 
zijn daarlangs kosteloos vervoerd. 

Na den 18*®° Mei hield de Eclipscommissie uit het bestuur 
zich nog bezig met het in ontvangst nemen en ordenen van 
de waarnemingen der eclips, op tal van plaatsen in Neder- 
landsch-Indiè door liefhebbers verricht, die vervolgens aan 
de commissie in Nederland zijn toegezonden. 

Nieuwe Statuten en Huishoudelijic Reglement. 

De met eenige wijzigingen sedert 1888 vigeerende Wetten 
LXII. 3»^ 



— 34 — 

onzer Vereenig'ing' werden in het afgeloopen jaar vervangen 
door de hierboven reeds vermelde Statuten, waarin de hoofd- 
beginselen zijn opg-enomen en die alleen met toestemming 
der Regeering kunnen worden gewijzigd, en een Huishoudelijk 
Eeglement, dat alleen punten van ondergeschikt belang regelt 
en waarin naar behoefte door het bestuur verandering kan 
worden gebracht. Het karakter der Vereeniging heeft door 
de vaststelling dier Statuten in geen enkel opzicht verande- 
ring ondergaan. 

Hiermede ben ik genaderd tot het einde mijner mode- 
deelingen ; met voldoening mogen wij terugzien op het afge- 
loopen jaar. Dat onze Vereeniging nog bezield is van een 
frisschen geest, blijkt uit de goed bezochte bestuursvergade- 
ringen, waarin zoo dikwerf van gedachten werd gewisseld 
over onderwerpen van wetenschappelijken aard, uit onze 
pogingen tot popularizeering der wetenschap onder de meer 
ontwikkelde ingezetenen van Batavia en niet het minst door 
de werkzaamheden ten behoeve der Nederlandsche Zoueclips- 
Expeditie, waaraau ook een belaugrijke geklelijke bijdrage 
werd verleend. Verder gingen van onze Vereeniging voor- 
stellen nit in het belang der vreemde Expedities, die onze 
koloniën bezochten voor de waarneming der zonsverduistering, 
aan welke de Regeering met de meeste bereidwilligheid 
gevolg heeft gegeven. Op onze bezoekers hebben die vrij- 
gevige maatregelen een uitmuntenden indruk gemaakt, zooals 
door allen werd erkend, en onze Vereeniging heeft dus 
door haar initiatief het hare bijgedragen tot het hoog houden 
van den Nederlandschen naam in den vreemde! 

MULLER. 
Batavia, Januari 1902. 



35 — 



t^ -^ o Ol 

"O CM iC l^ 



kO »0 o o CD 

t~ CO 1— ( lO i— I 



CC' ro tti co 

05 CD t^ 'M 



't^ E 



O CO Ol iC 00 
-* 05 35 05 



»c 



»o o 

CM O 

O 



o iC 



1-H CD »0 
t- CO O 

CM CO CO 















OJ 



•Oi C 






rj OJ 53 'p €4-1 



a n 

't, ;r 



^3 H W Wï> :ci^ 



^S g S ^ 
o e 2 Ti fc- 

O C o OJ ^ 



■3 QJ t^ 

ra O -TS ü 

QJ "'T» CT Pi 

-: o t* o 

:;: rt 1- .::: 

^ ^ Ji -r 

ar: ra ^ 

i? fi ö 5 

■^ OJ cS ^' 



iiC 



o ^ 

o o 



&- ö 



o 



ö 



t= .2 

tH o o ' 

'^ at, 

S CS CD 

• . . s 

CS -a o CQ 



o'" 
bc i 

Oi "oj 
o ' — • 

ra 



■3 s 



.2 
P4 ö 



ö 









Tl 


M 


1^ 








Tl 


> 





A 


P4 







^ O ^ »0 O 'M C>1 O 00 C: 

C50ccco^^-h35cmcdci; 

* O 35 'M iC -H 




UITKOMSTEN 



REGENWAARNEMINGEN 



l^lilTil 1800— 1H09. 



VERZAMELD 



DOOR HKT 



EON. MAGNETISCH en METEOROLOGISCH OBSERVATOHIUM 



B ^é^ T ^^ TT I .j£i^. 



Behalve de halfjaarlijksche regenwaarnemingen, die op 
talrijke plaatsen in DeU worden verricht , worden ook op 
onderscheidene stations gedurende het gaiische jaar waar- 
nemingen gedaan. 

De verschillende maatschappijen, op wier ondernemingen 
die plaatsen liggen, hebben op verzoek de waarnemingen, 
die nog niet in dit Tijdschrift opgenomen zijn, aan het 
Observatorium toegestuurd. 



— 37 — 

De publicatie hierachter is op de leest van die der gewone 
regenwaarneming-en geschoeid. 

De waarnemingen van de jaren 1891—1896, die zich 
niet over volle jaren uitstrekken, zijn volledigheidshalve 
opgenomen. 



— 38 — 
REGENWAARNEMINGEN. 

AANTAL REGENDAGEN. 



^-5 



fe 






bc 



3 



X5 



O» 
GO 



O 
-t-i 

Ü 

o 



O) 

B 

O) 

o 



p 



17 



1890. 

Mabar 

1891. 

Mabar 

TwoRivers. ... 11 3 7 11 8 17 14 17 18 

1892. 

Mabar 

TwoRivers. ... 12 5 13 14 14 11 9 18 14 18 15 18 

1893. 

Mabar 

Two Rivers. ... 8 6 12 9 14 17 12 19 14 17 24 
Gadoeng Batoe . 

1894. 

Mabar 

TwoRivers. ... 10 8 13 11 14 14 11 14 12 19 15 
Gadoeng Batoe . 

1895. 

Mabar 

Two Rivers. ... 7 9 12 12 19 9 11 15 20 21 17 
Gadoeng Batoe . 
Germania. . . . 
Maryland. . . . 
Saentis 

1896. 

Mabar 

TwoRivers. ... 11 10 7 12 17 10 11 14 16 15 I 15 
Gadoeng Batoe . 
Germania. . . . 
Maryland. . . . 



14 



17 



17 



24 



39 — 



REGENWAARNEMINaEN. 

HOEVEELHEID REGEN IN MILLIMETERS. 



Januari. 






'S 

< 


'S 


H^ 


12 


Augustus. 


a 

O) 

-(-3 

(XI 


,o 

O 
Ü 

O 


.o 

B 
> 

o 


B 

Ü 
Qi 

Q 


Jaar. 




102 


32 


108 


140 


57 


39 


141 


219 


339 


135 


56 




79 


73 


17 


61 


89 


146 


71 


188 


283 


204 


188 


119 


1518 






107 


38 


101 


184 


107 


313 


243 


385 


497 


392 




156 


130 


100 


160 


87 


36 


114 


89 


174 


219 


75 


323 


1663 


284 


160 


257 


165 


187 


154 


169 


226 


246 


316 


215 


206 


2585 


131 


30 


35 


114 


49 


161 


87 


203 


131 


25] 


303 


101 


1596 


108 


91 

1 


211 


182 


306 


449 


103 


290 


172 


432 


709 


186 


3239 
3334 


137 


1 t 
9 


171 


90 


77 


159 


78 


154 


113 


280 


186 


93 


1447 


283 


3'Ó 


303 


129 


209 


413 


115 


319 


230 


387 


283 


224 


2928 
3326 


58 


76 





61 


16c3- 


88 


138 


110 


348 


291 


467 


143 


1943 


93 


76 


197 


158 


476 


158 


91 


185 


379 


409 


465 


239 


2926 
3137 












108 


77 


157 


280 


244 


326 


271 














87 


136 
43 


112 


495 
221 


391 

248 


541 
459 


278 
334 




9 


30 


32 


88 


147 


199 


108 


361 


139 


286 


.291 


396 


2086 


99 


154 


148 


210 


222 


175 


139 


528 


403 


1361 


370 


3168 
3002 


94 


60 


181 


214 


244 


137 


109 


238 


205 


2i'i 


1 2-' 


397 


2318 


16 


40 


38 


109 


148 


171 


136 


431 


229 


374 


318 


532 


2542 



40 



RE(4ENWAARNEMINGEN. 

AANTAL REGENDAGEN. 



1896. 

Saentis 

Kenang'an . . . 
Deli Toewa. . . 
Mariënclal. . . . 
Bandar Klippa . 
Sampali .... 

Bekalla 

Helvetia .... 
Boven Bekalla . 
Loeboe Dalam. . 
Namoe Oekoer . 
Kwala Beg-oemit. 
Tandjoiig Djatti . 
Kwala Mentjiilm 
Poengey .... 
Kwala Bingey. . 
Boeloe Tjiua . . 
Tandjong Slamat 
Batang Serangan 
Petjoekeian . . 
Paja Bakong . 
Toentoengan . 
Belawan Estate 
Polonia. . . . 
Medan Estate. 

1897. 

Mabar .... 
Two Rivers. . 
Gadoeng Batoe 
Germania . . . 
Maiyland . . . 
Saentis. . . . 
Kenangan . . 





. 


. ^ 


Lh 


S-i 


C3 


a 


=3 


p 




r^ 




^ 


^x^ 



24 



28 



10 



24 



11 



25 



23 
1 



11 

3 

10 



9 
6 
6 

14 



17 15 



16 
7 

11 
7 
5 
9 

10 

13 

NW 

14 

4 
4 
6 
11 
8 
5 

10 
12 
7 
7 
13 
11 
12 



11 



O) 



6 
10 
12 

9 
12 
16 
15 
18 
11 
15 
15 
15 
15 
15 
11 
10 
15 
12 
13 
13 
17 
13 
12 
13 



16 



O 
5 

6 
7 
9 
8 
9 
7 
7 
8 
8 

10 
7 
9 
6 
6 

10 
8 

10 

10 
9 

10 
7 



13 



O 
10 

11 

9 

8 
10 

8 
12 

7 

6 
13 
16 

4 
12 
11 
10 
25 
16 
11 

9 
10 
10 
12 



12 



bc 



o 

15 
13 
15 
13 
14 
17 
17 
15 
15 
19 
22 
23 
20 
12 
17 
21 
19 
20 
21 
18 
18 
14 
12 



11 



r/j 



2 
13 
20 
11 

9 
16 

9 
18 
10 
15 
15 
14 
17 
14 

9 

15 
15 
19 
16 
14 
22 
12 
11 

9 



11 



2 
13 

7 
10 
10 
14 
11 
11 
11 
13 
14 
15 
13 
13 
15 
19 
11 
18 
10 
16 
15 
11 
14 
11 



15 



tD 


o 


^ 


-O 


B 


a 


<Zi 


(]/ 


> 


o 


o 


QJ 


^ 


Ö 



11 

10 
9 
10 
11 
15 
15 
8 

10 
15 
13 
15 
14 
17 
14 
17 
13 
16 
19 
19 
13 
8 

14 
12 



21 



14 



13 
22 
20 
12 
15 
20 
12 
25 
11 
21 
17 
13 
17 
19 
15 
20 
17 
17 
21 
22 
20 
13 
14 
16 



22 



21 



— 41 



EEGENWAARNEMINGEN. 

HOEVEELHEID REGEN IN MILLIMETERS. 



2 


'S 






'S 


^^ 


•^ 






rO 

O 
-t-l 

o 

o 


-o 

a 

> 

o 


S 

O 
O) 

Q 


Jaar. 


18 


28 


59 


155 


251 


125 


68 


188 


210 


238 


315 


391 


2046 


684 


1420 


830 


259 


63 











11 


5 


183 


452 


3907 








353 


202 


70 


190 


445 


271 


308 


275 


368 








3 


205 


189 


159 


160 


349 


188 


272 


296 


374 










105 


126 


116 


202 


354 


111 


385 


312 


290 










115 


227 


116 


192 


290 


147 


315 


296 


314 








107 


367 


208 


119 


238 


330 


281 


211 


262 


315 










113 


163 


172 


172 


316 


142 


234 


272 


306 




, 




214 


255 


332 


164 


245 


572 


597 


285 


226 


687 








35 


NW 


324 


110 


176 


437 


158 


295 


341 


383 








232 


319 


305 


166 


146 


430 


304 


164 


582 


424 










116 


411 


142 


238 


395 


204 


299 


406 


309 










153 


219 


124 


218 


410 


271 


326 


335 


320 










87 


245 


242 


172 


476 


358 


198 


345 


407 










183 


246 


98 


207 


347 


245 


268 


332 


305 










143 


312 


179 


222 


411 


97 


300 


332 


316 










116 


172 


50 


114 


354 


139 


290 


263 


344 










137 


280 


151 


504 


565 


255 


352 


272 


418 










166 


288 


129 


318 


479 


254 


358 


398 


396 








201 


182 


223 


109 


173 


370 


331 


155 


345 


292 










151 


169 


117 


149 


328 


161 


210 


281 


289 








195 


288 


259 


145 


232 


322 


319 


230 


374 


366 










200 


194 


221 


179 


264 


253 


210 


243 


326 








78 


209 


206 


116 


161 


350 


219 


229 


262 


289 










153 


145 


248 


210 


339 


144 


331 


265 


330 




57 


85 


116 


48 


122 


118 


111 


143 


126 


208 


298 


275 


1707 


292 


184 


263 


219 


273 


361 


278 


158 


203 


292 


446 


486 


3455 


668 


469 


308 


310 


277 


237 


95 


273 


112 


176 


359 


382 


3666 


50 


201 


415 


168 


129 


227 


276 


173 


114 


277 


277 


242 


2549 


62 


170 


138 


57 


35 


143 


182 


198 


174 


206 


318 


580 


2263 


75 


142 


76 


56 


62 


136 


129 


123 


73 


180 


407 


355 


1814 


880 


1380 


170 


437 


15 


13 


67 


11 


107 


43 


355 


1122 


4600 



42 — 



REGENWAARNEMINGEN. 

AANTAL REGENDAGEN. 





1—; 


O) 




Si 


'S 


g 
s 
^ 


H^ 


bc 

< 


f 


O 

O 


B 

> 
O 


o 


Jaar. 


1897. 
























Deli Toi'wa. . . . 


9 


11 


13 


10 


14 


13 


10 


10 8 


12 


17 


18 


145 


Bekalla 


10 


11 


16 


11 


10 


12 


14 


9 


9 


16 


21 


24 


163 


Tandjong- Slamat . 


8 


10 


14 


17 


22 


11 


12 


14 


17 


18 


15 


18 


176 


Batang Öerangau . 


5 


10 


11 


11 


15 


13 


14 


11 


13 


16 


23 


24 


166 


Bandar Klippa . . 


4 


7 


8 


5 


10 


10 


8 


11 


10 


11 


15 


18 


117 


Mariëiidal. . . . 




8 


11 


8 


11 


16 


16 


9 


12 


8 


17 


19 


20 


155 


Belawan Estato 




8 


8 


15 


11 


13 


10 


11 


11 


7 


12 


15 


18 


139 


Toentoeiigan . . 




8 


6 


17 


11 


16 


11 


10 


11 


13 


13 


23 


23 


162 


Medaii Estate. 




10 


14 


11 


9 


8 


9 


11 


12 


10 


12 


15 


15 


136. 


Sampali . . . 




1) 


11 


8 


9 


12 


12 


12 


10 


7 


14 


15 


17 


136 


Polonia. . . . 




1 


11 


8 


7 


9 


14 


8 


12 


8 


15 


19 


19 


131 


Helvetia . . . 




5 


8 


9 


7 


10 


11 


8 


9 


8 


16 


13 


20 


124 


Kwala Meiitjirim 




10 


13 


14 


9 


13 


11 


14 


11 


14 


16 


19 


23 


167 


Namoe Oekoer. 




8 


12 


14 1 7 


20 


13 


11 


10 


11 


13 


17 


25 


161 


Petjoekeiaii . . 




14 


13 


12 


10 


9 


10 


13 


9 


12 


16 


12 


15 


145 


Tandjong- Djatti 




8 


10 


8 


10 


14 


10 


12 


6 


8 


15 


13 


21 


135 


Poengey . . . 




11 


11 


11 


11 


16 


10 


13 


9 


11 


15 


12 


18 


148 


Kwala I3iiigey. 




7 


5 


10 


8 


13 


5 


13 


7 


10 


12 


14 


19 


123 


Boeloe Tjina . 




7 


12 


5 


12 


11 


9 


11 


8 


10 


13 


18 


15 


131 


Paija Bakong. 




10 


12 


11! 11 


12 


10 


12 


10 


10 


18 


18 


21 


155 


Kwala Bt'goemit 




7 


10 


9 1 12 


13 


11 


15 


9 


13 


16 


15 


22 


152 


Loeboo Dalara 




6 


6 


6 


6 


10 


5 


7 


7 


9 


10 


17 


22 


UI 


1898. 




























Mal)ai- 






' 




















Two Rivers. 






15 


12 


5 12 


9 


17 


15 


9 


14 


23 


17 


16 


164 


Gading Batoe 






























Geimania. . 






























Maryland . . 






























Saentis . . . 






























Kenaiigan . 






21 


24 


8 


24 


11 


1 


5 


2 


2 


7 


21 


21 


147 


Deli Toewa. 






11 


7 


3 


9 


6| 8 


14 


6 


10 


17 


11 


13 


115 


Bekalla. . . 






14 


11 


7 


' 11 


10 


13 


18 


10 


12 


19 


17 


15 


157 


Namoe Oekoei 






12 


13 


8 


1 11 


9 


17 


14 


!ii 


14 


23 


14 


23 


169 



— 43 — 



REGENWAARNEMINGEN. 

HOEVEELHEID REGEX IX MILIMETERS. 



'Cl 

t-5 






< 




's 

^5 


's 

1-5 


«2 

3 

cc 


m 


o 

-4-1 

o 

o 


s 

O) 

> 

o 




Jaar. 


168 


193 


163 


199 


131 


272 


139 


137 


182 


285 


479 


302 


2650 


177 


161 


357 


153 


134 


209 


208 


115 


232 


391 


390 


528 


3050 


283 


123 


152 


511 


304 


209 


143 


101 


234 


239 


306 


384 


2989 


197 


293 


202 


307 


229 


209 


278 


189 


193 


430 


345 


516 


3388 


98 


115 


87 


60 


86 


81 


113 


150 


105 


192 


362 


265 


1714 


116 


101 


88 


112 


106 


123 


237 


156 


177 


197 


437 


320 


2170 


102 


129 


360 


152 


146 


191 


184 


159 


215 


218 


260 


391 


2507 


237 


139 


344 


223 


239 


379 


228 


180 


340 


269 


459 


493 


3530 


106 


117 


92 


87 


86 


47 


107 


152 


159 


190 


314 


276 


1733 


68 


190 


105 


70 


107 


78 


141 


108 


114 


181 


277 


230 


1669 


56 


179 


109 


103 


112 


170 


195 


152 


236 


287 


402 


334 


2335 


57 


143 


201 


105 


133 


362 


503 


340 


316 


744 


248 


238 


3390 


173 


190 


367 


150 


229 


188 


314 


183 


196 


420 


360 


492 


3262 


321 


397 


359 


213 


310 


255 


383 


174 


158 


412 


555 


668 


4205 


190 


194 


299 


190 


108 


133 


326 


164 


180 


367 


291 


410 


2852 


140 


132 


125 


199 


166 


181 


148 


113 


163 


360 


328 


436 


2491 


162 


82 


131 


190 


185 


192 


241 


141 


166 


320 


328 


427 


2565 


160 


89 


209 


160 


221 


UI 


214 


131 


263 


301 


290 


292 


2441 


65 


80 


127 


160 


49 


150 


109 


77 


211 


174 


367 


257 


1826 


45 


84 


192 


142 


75 


136 


199 


84 


137 


323 


374 


372 


2163 


127 


144 


127 


244 


194 


161 


165 


130 


162 


338 


354 


403 


2549 


135 


141 


149 


172 


202 


103 


136 


173 


183 


236 


400 


397 


2427 


62 


203 


26 


132 


199 


136 


159 


68 


156 


278 


260 


221 


1900 


299 


191 


116 


253 


311 


324 


169 


199 


218 


400 


284 


398 


3162 


523 


388 


141 


379 


269 


157 


236 


195 


203 


302 


148 


601 


3542 


139 


247 


115 


144 


241 


189 


239 


131 


137 


423 


168 


15 


2188 


115 


97 


26 


95 


228 


136 


145 


62 


210 


349 


243 


611 


2317 


66 


235 


27 


87 


120 


94 


128 


89 


213 


223 


283 


344 


1909 


883 


616 


144 


726 


183 


5 


43 


4 


67 


139 


468 


757 


4035 


223 


202 


63 


150 


192 


152 


188 


124 


214 


341 


283 


411 


2543 


368 


267 


126 


201 


210 


235 


261 


113 


161 


416 


310 


384 


3052 


316 


316 


266 


283 


362 


343 


390 


223 


264 


832 


326 


647 


4568 



44 



REGEX WA ARNEMINGEN. 

AANTAL REGENDAGEN. 






^ I -«1 I ^ 






o; 



o 

O 



> 

o 



o; 

a 

(Il 

O) 

Q 



1898. 

Tand jong Slamat 
Bandar Klippa. 
Mariëiidal. . . 
Belawan Estate 
Toentoengan . 
Medan Estate. 
Sampali . . . 
Polonia. . . . 
Paija Bakong. 
Kwala Bingey. 
KAvala Mentjirim 
Petjoekeiaii. . 
Tandjong Djatti 
Batang Serangan 
Soengei Sikociuloer ketjil 
Boeloe Tjiiia . . 
Poengey .... 
Namoe Riam . . 
Kampong Tengali 
Helvetia Beneden 
Helvetia Boven . 
Kwala Begoemit. 
Loeboe Dalani. . 

1899. 

Mabar 

Two Riveis. . . 
Gadoeng Batoe . 
Germania. . . . 
Maryland. . . . 

Saentis 

Kenangan . . . 
Deli Toewa. . . 
Bekalla 



6 

7 

14 

12 

13 



10 
14 
8 
9 
9 
9 
12 

11 

7 

16 

16 

12 

13 

9 

9 



14 
21 



22 



10 



14 
8 
9 

15 

13 
8 
6 
6 

12 
9 

10 
8 
9 

12 

8 

6 

11 

9 



10 
24 



24 
3 
5 



11 1 



3 
5 
6 
8 
5 
2 
.5 
8 
5 
4 
6 
6 
6 
11 
6 
4 
8 
6 
4 
3 
6 



11 

19 



12 



10 



10 

12 

8 

12 
10 
12 
13 
13 
10 
14 
12 
11 
10 

13 

14 

9 

11 
17 
10 
11 
11 



11 

21 



11 

7 

10 



15 

7 

8 
11 
12 
10 
10 

8 
13 

7 
13 

7 
11 

9 
11 

9 

9 
11 
10 

8 
11 

7 



14 

21 



18 
10 
12 
12 
16 
12 
9 

14 
13 
15 
12 
12 
14 
15 
13 
14 
15 
13 
10 
10 
11 
15 
16 



14 



6 4 
10 10 



19 
12 
18 
17 
18 
15 
11 
17 
13 

7 
15 
12 
12 
17 
10 

7 
12 
15 
10 

9 
13 
10 



6 
22 



13 
9 

10 
9 

18 

9 

7 

11 

14 

9 

17 

12 

14 

13 

12 

11 

12 



8 

14 
12 



15 
17 



19 
12 
18 
12 
13 
12 
9 
19 
18 
19 
23 
10 
18 
19 
17 
14 
16 



7 
13 
17 
15 



14 

23 



23 
16 
20 
26 
23 
17 
16 
23 
22 
20 
25 
19 
18 
23 
19 
17 
19 
14 
17 
19 
19 
16 
16 



18 
28 



12 

11 I 12 



13 
9 
16 
15 
16 
18 
17 
18 
22 
18 
24 
17 
15 
17 
13 
18 
16 
7 
15 
14 
15 
16 
14 



21 
24 



14 13 
lil 15 



15 
13 
19 
18 
21 
19 
17 
21 
18 
17 
20 
19 
12 
16 
11 
16 
14 
13 
13 
15 
18 
13 
15 



15 

30 



12 

9 



— 45 



REGENWAARNEMINGEN. 

HOEVEELHEID REGEN IN MILLIMETERS. 





S 

B 
o 

fe 




< 


'S 


's 


*^ 


< 


CU 


o 

o 


B 
12; 


a 

Ü 
O; 

Q 


Jaar. 


54 


168 


195 


247 


81 


293 


206 


167 


331 


548 


219 


430 


2939 


126 


234 


24 


132 


155 


170 


117 


91 


149 


247 


151 


205 


1801 


265 


159 


44 


112 


214 


150 


219 


221 


197 


390 


286 


297 


2554 


281 


223 


97 


191 


225 


245 


251 


100 


174 


568 


333 


357 


3045 


257 


284 


100 


221 


241 


230 


348 


210 


199 


541 


348 


358 


3337 


108 


169 


25 


85 


161 


152 


159 


114 


156 


301 


276 


248 


1954 


97 


259 


27 


70 


140 


119 


118 


106 


120 


207 


300 


236 


1799 


226 


193 


62 


122 


224 


147 


183 


148 


234 


416 


215 


359 


2529 


61 


175 


111 


179 


207 


145 


269 


111 


181 


386 


205 


399 


2429 


94 


120 


76 


199 


139 


304 


121 


132 


233 


362 


247 


266 


2293 


152 


130 


133 


194 


277 


414 


210 


202 


200 


857 


280 


305 


3354 


116 


149 


95 


221 


121 


164 


288 


104 


166 


565 


250 


299 


2538 


128 


101 


70 


268 


155 


231 


209 


256 


194 


427 


314 


405 


2758 


79 


171 


138 


415 


62 


351 


318 


162 


328 


502 


467 


310 


3303 






334 




187 


334 


377 


162 


393 


727 


445 


340 




125 


179 


121 


127 


229 


107 


159 


118 


222 


277 


207 


326 


2197 


101 


109 


77 


251 


132 


206 


218 


192 


216 


590 


187 


383 


2662 


538 


271 


211 


257 


197 


385 


604 


236 


268 


391 


231 


374 


3963 


370 


283 


135 


262 


174 


335 


244 


148 


168 


395 


262 


303 


3079 


71 


148 


39 


315 


184 


129 


189 


72 


231 


272 


302 


266 


2218 


110 


118 


36 


203 


206 


113 


198 


104 


163 


272 


288 


316 


2127 


128 


267 


63 


262 


186 


260 


131 


236 


276 


432 


290 


328 


2859 


115 


164 


199 


208 


187 


304 


149 


130 


242 


394 


189 


430 


2711 


158 


46 


23 


67 


171 


80 


29 


69 


172 


296 


118 


144 


1373 


295 


93 


178 


124 


294 


163 


136 


324 


236 


480 


357 


244 


2924 


384 


201 


325 


217 


302 


64 


251 


300 


378 


402 


275 


571 


3670 


122 


18 


27 


93 


166 


84 


80 


152 


131 


236 


201 


247 


1557 


86 


64 


12 


95 


196 


89 


34 


30 


176 


350 


102 


86 


1320 


182 


20 


48 


92 


227 


128 


29 


93 


200 


330 


271 


194 


1814 


1154 


859 


355 


316 




















210 


50 


133 


104 


228 


80 


92 


273 


202 


338 


210 


2(16 


2126 


250 


44 


165 


112 


240 


75 


97 


853 


245 


239 


321 


254 


2895 



— 46 — 



REGENWAARNEMINGEN. 

AAXTAL KEGKNDAGra. 



1-0 









^ 






GO 



O 

Ü 

o 



Jaar, 



1899. 

Pooiig-ej' . . . 
Paija Bakong- . 
Loeboe Dalam. 
Boeloo Tjiiia . 
Taiuljong- Djatti 
Kwala Beg'oemit 
Kwala Moiitjirim. 
Tandjong Shunat 
Kwala Bingoy. 
Namoe Ookoer 
Medan p]state. 
Sampali , . . 
Bandar Klippa 
Mariëiulal. . . 
Polo 11 ia. . . . 
Helvetia . . . 
Belawati Estate 
Toentoeng-an . 



o 
12 

9 
12 

8 

9 
11 
10 

G 
IH ' 12 



12 


3 


12 


4 


y 


2 


12 


3 


14 


4 


8 


2 


9 


7 


11 


8 



6 

8 

5 

9 

9 

10 

10 

9 

6 

13 

14 

8 

6 

8 

11 

7 

6 

11 



7 
7 
9 
9 

15 

10 
4 

12 
8 

10 
5 

11 
9 
9 
9 

13 



13 
15 
12 
16 
14 
14 
17 
10 
10 
16 
14 
13 
13 
14 
13 
16 
10 
15 



11 
11 

14! 

10 

11 

13 

17 

15 

5 

12 
13 
10 
11 
12 
12 
13 

8 
15 



16 
16 
17 
13 
17 
18 
13 
18 
16 
15 
10 
9 
11 
10 
11 
10 
11 
12 



10 
13 
15 
14 
11 
11 
13 
16 
7 
6 
12 
14 
10 
12 
17 
13 
15 
17 



24 
19 
18 
19 
25 
20 
24 
22 
15 
23 
20 
17 
13 
18 
24 
14 
16 
22 



19 11 
23 16 
14 7 
16 ' 16 
22 14 
22 11 
25 i 12 
18 I 14 
12 I 9 
21 i 11 
14 12 



16 
10 
19 



22 j 1 6 
14 9 
17 i 12 

20 I 12 



136 
154 
131 
139 
154 
149 
171 
154 
94 
164 
139 
130 
105 
140 
160 
120 
126 
163 



47 — 



REGENWAARNEMINGEN. 

HOEVEELHEID REGEN IN MILLIMETERS. 



5 


5 


P3 




Mei. 


Juni. 


^^ 


Augustus. 


September. 


October. 


.o 

O) 

> 

o 


S 
o 


Jaar. 


155 


30 


83 


67 


147 


272 


60 


181 


182 


434 


333 


102 


2046 


183 


50 


50 


88 


134 


96 


72 


121 


130 


444 


403 


229 


2000 


104 


45 


128 


76 


150 


135 


38 


145 


90 


496 


249 


152 


1808 


130 


40 


57 


41 


91 


103 


38 


136 


139 


413 


189 


163 


1540 


148 


57 


97 


51 


184 


284 


60 


212 


216 


447 


361 


164 


2281 


169 


57 


107 


75 


17 


159 


79 


254 


176 


455 


427 


161 


2136 


228 


66 


114 


232 


351 


191 


119 


192 


169 


436 


344 


259 


2701 


144 


88 


106 


187 


188 


270 


65 


374 


143 


568 


311 


215 


2659 


92 


22 


131 


24 


109 


159 


22 


286 


213 


439 


215 


91 


1803 


415 


221 


242 


219 


342 


200 


119 


174 


164 


697 


413 


318 


3524 


227 


28 


140 


97 


191 


109 


32 


185 


173 


303 


190 


172 


1847 


176 


22 


173 


100 


210 


161 


33 


79 


189 


319 


190 


191 


1843 


191 


14 


107 


73 


254 


115 


27 


141 


161 


319 


188 


161 


1751 


290 


18 


104 


87 


174 


75 


49 


171 


186 


200 


177 


180 


1711 


207 


23 


148 


121 


195 


119 


72 


113 


160 


235 


218 


226 


1837 


128 


12 


63 


170 


137 


70 


66 


74 


147 


368 


149 


148 


1532 


167 


73 


114 


127 


275 


138 


115 


181 


285 


349 


276 


189 


2289 


258 


75 


231 


171 


170 


189 


121 


245 


281 


406 


286 


196 


2629 



— 48 — 
GROOTSTE HOEVEELHEID REGEN IN 24 UREN. 





'E 
a 

a 

1-5 


2 

O) 


5 


Oh 


'S 


>^ 




bc 

< 


September. 


Ü 

o 


a 

o; 
>■ 
o 


CD 
O 
O) 

Q 


1890. 


























Mabar 


























1801. 


























Mabar 

Two Rivers. . . 






30 


34 


42 


94 


38 


49 


46 


100 


115 


79 


1892. 


























Mabar 

Two Rivers. . . 


97 


79 


73 


41 


49 


45 


39 


60 


43 


66 


46 


43 


1893. 


























Mabar 

Two Rivers. . . 
Gadoeng- Batoe. . 


30 


37 


56 


49 


64 


120 


19 


70 


50 


92 


96 


117 


1894. 


























Mabar 

Two Rivers. . . 
Gadoeng- Batoe. . 


73 


14 


53 


44 


68 


74 


41 


81 


52 


73 


57 


46 


1895. 


























Mabar 

Two Rivers. . . 
Gadoeng Batoe . 
Germania. . . . 
Maryland. . . . 
Saentis 


39 


23 


46 


41 


136 


41 


28 


37 


93 


69 


149 


74 


1896. 


























Mabar 

Two Rivers. . . 
Gadoeng' Batoe . 
Germania. . . . 
Maryland. . . . 


32 


54 


62 


52 


47 


52 


48 


94 


60 


100 


83 


81 



— 49 — 
GROOTSTE HOEVEELHEID REGEN IN 24 UREN. 















. 


j_^ 




•-• 












O! 


O; 




cö 


-I-j 












O) 








< 


'S 


t-5 


's 


U) 

^ 


&I 

C/2 


O 

o 



> 

o 



1896. 

Saentis. . . . 
Kenang-an. . . 
Deli Toewa. . 
Marien (lal. . . 
Bandar Klippa. 
Sara pal i. . . . 
Bokalla. . . . 
Helvctia . . , 
Namoe Riam . 
Loeboe Dalam. 
Namoe Oekoer 
Kwala Beg'oemit 
Tandjong' Djatti 
Kwala Mentjirim 
Poengey ... 
Kwala Bingey . 
Boeloe Tjiiia . 
Tandjong-Slamat 
Bataiig-Serangaii 
Petjoekeian , 
Paya Bakoiig-. 
Toentoengan . 
Belawaii Estate 
Polonia . . . 
Medan Estate . 

1897. 

Mabar .... 
Two Rivers. . 
Gadoeng' Batoe 
Grermania. . . 
Maryland. . . 
Saentis . . . 
Kenangan . . 
LXII. 



66 



32 



37 



42 



62 



28 



48 



97 
63 
28 
69 
143 
24 
50 

60 
73 

108 
59 
92 
71 
54 
28 
48 

UI 
68 
94 
60 
58 
68 



41 



34 
42 
29 
70 
29 
43 
60 
65 
84 
108 
64 
50 
94 
68 
35 
44 
47 
72 
43 
43 
40 
49 
36 



56 



22 
42 
40 
42 
35 
59 
50 
28 
84 
57 
56 
80 
40 
68 
17 
42 
36 
36 
32 
55 
107 
32 
58 



65 



43 
34 

104 
95 
65 

117 
45 
63 
50 
54 
90 
67 
83 
63 
28 
69 
50 
99 
95 
83 
49 
37 

117 



102 



119 

130 

145 

110 

99 

131 

97 

95 

75 

115 

80 

62 

72 

106 

67 

108 

67 

58 

71 

88 

72 

72 

138 



32 



53 


115 


22 


90 


29 


94 


30 


125 


49 


63 


61 


56 


92 


74 


40 


60 


62 


38 


47 


79 


65 


61 


72 


50 


65 


65 


28 


54 


30 


60 


51 


150 


38 


90 


68 


66 


42 


57 


33 


56 


90 


54 


45 


34 


48 


63 


63 


58 



75 
80 

104 
91 
95 
68 
64 

105 
86 

101 
64 
82 
73 
60 
52 
72 

134 
99 
70 

131 
66 
46 
84 



95 



4k 



50 



GROOTSTE HOEVEELHEID REGEN IN 24 UREN. 







1» 




Sn 


'S 


■ P-ï 


1 
i 


'Tl 
— 

3 


O) 

o 

dl 


O) 

o 

Ü 


> 
o 


ecember. 




1-5 


fe 


^ 


< 


^ 


H^ 


H^ 


< 




o 


"^ 


Q 


1897. 






















1 




Deli Toewa . . . 


49 


36 


34 


48 


40 


94 


38 


37 


50 


48 


102 


55 


Bekalla .... 


72 


47 


70 


45 


38 


42 


54 


49 


93 


80 


76 


80 


Tandjong Slamat 


65 


34 


41 


92 


52 


54 


88 


21 


88 


33 


60 


53 


Batang Serangan 


87 


63 


49 


100 


48 


47 


99 


45 


52 


132 


45 


75 


Bantlar Klippa. 


53 


28 


27 


25 


46 


25 


35 


52 


30 


66 


72 


41 


Mariëndal . . . 


29 


22 


30 


20 


26 


44 


65 


35 


100 


45 


107 


58 


Belawaii Estate. 


28 


32 


63 


36 


42 


37 


71 


35 


64 


48 


57 


68 


Toentoengan. . . 


106 


64 


52 


53 


41 


80 


81 


54 


101 


54 


90 


80 


Meclan Estate. . 


42 


26 


49 


19 


44 


12 


24 


39 


47 


50 


68 


42 


Sampali .... 


24 


52 


38 


36 


54 


12 


57 


32 


50 


47 


50 


44 


Polonia 


56 


53 


22 


29 


39 


35 


58 


43 


87 


64 


75 


70 


Helvetia .... 


22 


48 


96 


43 


32 


? 


154 


70 


120 


152 


49 


32 


Kwala Mentjirim 


72 


39 


78 


40 


45 


41 


57 


93 


41 


94 


87 


74 


Namoe Oekoor . 


90 


85 


112 


68 


67 


60 


100 


51 


30 


90 


144 


143 


Petjoekeiaii . . 


104 


56 


106 


64 


44 


? 


72 


51 


47 


73 


62 


76 


Tandjong Djatti. 


90 


29 


51 


59 


56 


44 


51 


36 


46 


62 


66 


88 


Poengey .... 


86 


26 


49 


52 


46 


41 


63 


52 


51 


61 


71 


83 


Kwala Bingey . 


83 


30 


80 


55 


82 


70 


53 


40 


75 


84 


78 


27 


Boeloe Tjina . . 


39 


32 


48 


44 


12 


40 


32 


23 


83 


43 


91 


29 


Paija Bakong. . 


12 


27 


56 


46 


25 


57 


48 


19 


30 


62 


66 


56 


Kwala Begoeinlt 


66 


31 


47 


60 


41 


42 


36 


46 


35 


60 


84 


60 


Loeboe Dalani. . 


35 


46 


58 


40 


72 


43 


35 


55 


51 


58 


105 


42 


1898. 


























Mabar 


























Two Rivers. . . 


68 


57 


63 


112 


123 


72 


26 


101 


46 


50 


83 


69 


GadoengBatoe . 


























Germania. . . . 


























Marlyand . . . 


























Saentis . . . . 


























Kanangan . . . 


























Deli Toewa. . . 


66 


65 


40 


60 


65 


77 


31 


50 


50 


44 


96 


120 


Bekalla . . . . 


141 


67 


38 


60 


75 


74 


45 


36 


47 


76 


177 


57 


Namoe Oekoer . 


90 


75 


93 


60 


158 


51 


70 


73 


68 


120 


55 


68 



— 51 — 
GROOTSTE HOEVEELHEID REGEN IN 24 UREN. 





»-5 








'S 


3 


■9 
1-5 


C/3 

<1 




O) 





B 

> 



1 
December. 


1898. 


























Tandjong Slamat 


29 


44 


62 


59 


23 


51 


51 


67 


102 


63 


56 


104 


Bandar Klippa . 


30 


77 


11 


62 


77 


51 


39 


27 


41 


44 


56 


62 


Mariënclal . . . 


()9 


44 


14 


32 


105 


39 


39 


105 


65 


69 


69 


56 


Belawan Estate. 


73 


77 


32 


59 


65 


71 


69 


20 


42 


78 


168 


58 


Toeiitoeiigan , . 


60 


87 


36 


79 


82 


65 


54 


65 


51 


61 


184 


30 


Medan Estate . . 


50 


52 


10 


21 


52 


32 


35 


65 


73 


65 


73 


44 


Sampali . , . . 


26 


90 


17 


14 


36 


36 


31 


51 


40 


35 


59 


44 


Polonia .... 


75 


56 


24 


35 


75 


39 


39 


84 


86 


55 


39 


82 


Paija Bakong. . 


19 


43 


58 


76 


71 


29 


51 


20 


39 


55 


31 


67 


Kwala Bingey . 


58 


32 


41 


50 


45 


70 


61 


32 


58 


78 


31 


70 


KwalaMentjirim. 


55 


50 


80 


45 


62 


96 


30 


40 


62 


139 


37 


41 


Petjoekeian . . 


40 


38 


53 


58 


50 


50 


63 


29 


53 


72 


32 


62 


Tandjoiig Djatti. 


47 


32 


36 


132 


65 


46 


71 


53 


36 


100 


93 


62 


Bataiig Serangan 


19 


36 


65 


87 


18 


57 


70 


38 


73 


94 


94 


57 


soengei siKoentloer Ketjjl. 






93 




42 


65 


83 


31 


70 


98 


98 


97 


Boeloe Tjiiia . . 


39 


48 


56 


29 


100 


27 


48 


27 


49 


52 


40 


89 


Poengey .... 


31 


31 


42 


123 


46 


47 


60 


50 


35 


85 


31 


56 


Namoe Riam . . 


93 


85 


72 


67 


48 


67 


103 


132 


102 


62 


60 


60 


Kamp. Tengah . 


87 


123 


62 


90 


50 


98 


53 


47 


39 


51 


39 


48 


HelvetiaBeneden 


11 


50 


22 


58 


63 


38 


56 


31 


65 


30 


89 


82 


Helvetia Boven. 


28 


36 


18 


75 


66 


43 


40 


58 


62 


30 


75 


46 


Kwala Begoemit. 


54 


93 


27 


80 


61 


66 


40 


65 


38 


82 


62 


84 


Loeboe Dalam. . 


33 


48 


88 


44 


91 


42 


50 


20 


40 


70 


30 


80 


1899. 


























Mabar 


























Two Rivers. . . 


80 


32 


54 


32 


58 


58 


47 


75 


44 


101 


69 


100 


Gadoeng Batoe . 


65 


43 


95 


42 


57 


19 


33 


59 


71 


60 


56 


80 


Germania. . . . 


























Maryland. . . . 


























Saeiitis 


























Kenangan . . . 


























Deli Toewa. , . 


46 


20 


44 


20 


97 


36 


36 


78 


46 


72 


44 


47 


Bekalla . . . . 


70 


10 


51 


46 


105 


22 


31 


30 


67 


65 


75 


60 



— 52 — 
GROOTSTE HOEVEELHEID REGEN IN 24 UREN. 





'E 

ei 

C 
et 


CU 




f— 3 


'S 


'S 
3 


3 




iptember. 


ctober. 


.o 

a 

> 

o 


ai 

a 

o» 
ai 




^ 


f^ 


^ 


< 


^ 


t-5 


t-j 


< 


^ 


O 


J2; 


n 


1899. 


























Poeiigej'. . . . 


52 


9 


25 


40 


47 


78 


35 


48 


75 


80 


62 


23 


Paya Bakong. . 


50 


20 


19 


37 


56 


36 


27 


46 


43 


65 


83 


43 


Loeboe Dalam . 


25 


14 


72 


45 


43 


37 


24 


39 


23 


88 


57 


48 


Boeloe Tjina. . 


37 


19 


16 


11 


24 


40 


16 


65 


34 


101 


35 


68 


Tandjong Djatti 


48 


17 


27 


20 


56 


76 


41 


64 


100 


93 


58 


25 


Kwala Begoemit 


64 


20 


33 


32 


37 


40 


57 


44 


68 


85 


76 


36 


Kwala Mendjirim 


63 


23 


30 


58 


27 


39 


36 


51 


70 


61 


46 


78 


Tan dj 011 g Slamat 


37 


36 


24 


39 


56 


39 


35 


74 


34 


74 


41 


37 


Kwala Bingey . 


32 


12 


66 


13 


23 


86 


17 


60 


71 


93 


50 


33 


Naiuoe Oekoer . 


96 


61 


56 


37 


90 


59 


34 


36 


58 


69 


79 


73 


MedanEstate. . 


114 


11 


37 


45 


45 


31 


12 


84 


43 


75 


55 


51 


Sampali . , . . 


65 


11 


88 


32 


71 


59 


14 


30 


52 


84 


39 


64 


Bandar Klippa . 


68 


10 


43 


35 


66 


28 


15 


48 


34 


96 


51 


50 


Marien dal . . . 


75 


10 


39 


18 


57 


17 


28 


77 


40 


31 


48 


51 


Polonia . . , . 


87 


10 


51 


36 


58 


42 


21 


41 


26 


36 


75 


78 


Helvetia . . . . 


51 


10 


17 


37 


34 


15 


43 


28 


52 


67 


51 


38 


Belawan Estate. 


54 


25 


38 


26 


151 


22 


44 


46 


46 


58 


74 


60 


Toentoengan . . 


67 


17 


56 


43 


66 


42 


43 


69 


111 


70 


59 


46 



METEOBOLOGISCHE WAARNEMINGEN 



VERRICHT 



op eenige plaatsen 
in ]Sredei*landscli-Oost-Indië 

VERZAMELD DOOR HET 

Koninklijk li/lagnetisch en Meteoroioèiscii Observatorium 



B -A. T -A. TT I JiL.. 



Yerscheidene personen in Nederlandsch-Oost-Indië verrichten 
uit eigen beweging* meteorologische waarnemingen en zenden 
hun waarnemingsstaten aan het Observatorium. 

Samenstellingen van de uitkomsten van de belangrijkste 
dezer waarnemingen, zooals ook ditmaal hierachter wordt 
gegeven, zijn reeds meermalen door het Observatorium in 
dit Tijdschrift gepubliceerd. 

Met nadruk wordt er hierbij op gewezen, dat de waar- 
nemingen geheel buiten de controle van het Observatorium 
geschieden; wel is waar is indertijd door den eersten 
directeur van het Observatorium Dr. Bergsma een uitge- 
werkt voorstel tot het inrichten van een net van waar- 
nemingsstations gedaan dit is even wel op de kosten noodig 
ter bestrijding van de groote uitbreiding van personeel aan 



54 — 



het Observatorium, die zulk een meteorologische dienst met 
zich mede zou breng-en, afgestuit. 

Tegenwoordig zou men vraag of die groote kosten tegen 
het wetenschappelijk nut van zulke waarnemingen zouden 
op wegen, wellicht ontkennend beantwoorden. 

De waarnemingen werden verricht door of onder toezicht 
van de volgende Heeren : 

te Singkel de e. a. officier van gezondheid. 

,, Petani (de Deli— Batavia Maatschappij). 

„ Gedong DJohor . . . „ „ „ „ 

,, Lagoe Boti .... de e. a. officier van gezondheid. 

„ SiBorong Borong. . „ „ „ „ „ te 

Lagoe Boti. 
,, Oeloe Limau Mafiis . de e. a. officier van gezondheid 

aan het Militair Hospitaal. 
„ Fmigledjar .... de Heer D. C. Boutmy, administr. 

„ Sakong „ „ J. Bosscha, „ 

„ Totnohon ,, „ A. Limburg, directeur 

der school voor dochters van 

inlandsche hoofden. 
„ Lawoei de Heer W. Lucas. 



55 — 



e 
^ 



w 
o 

<: 
< 

H 

co 
W 



00 



W 
Ü 

co 



O 



tó 



Pk 



5 S 
j 

— 't 
< s 






C2 << 






ft 






o ö d d dood d 



o O' o lO iC lO 






co (M co co 01 CM 5^1 Ol CM CM <M (M 
(?1(MG^CM(M<MCM(MCMC^CMCM 



O lO O' lO O' 



>0 o o lO o lO 



COOO^'*OO^OXOO]iiOO 
o 

ei oó aó g6 o6 — ' o6 cc d 00 X o6 



O I— I :r> t^ lO O' o ci o 



COCOCOCOCOCOCMCMtMCOCOCM 
CM(MCM(MCMCM<MCM(M(MG^(M 



CO'^xOt^COCOlOCC 



00 ~ t— rJH iC iC tM CM C ao JM o 
o 



iOOOOO<X)OCDi-H<MOOOQO 



CX) 



00 00 
(M CM 



00 00 
CM CM 



X 00 00 
(M CM (M 



00 t^ 
CM (M 



00 t^ 
CM CM 



O G^ '^ 



COOCO-^COCTICO-^ 



co co co 



o o 
co co 



co CM CM 



O 00 
CM CM 



05 O 
(M CM 



o " 


C«i 


co 


CO 


00 


co 


CO 


00 


t^ 


-t 


<X 


00 


CM 


d 

CM 


CM 


CM 


CM 


<M 


d 

CM 


d 

<M 


d 

CM 


d 

CM 


O 
CM 


d 

CM 


O 


CO 


t^ 


r^ 


00 


uo 


T-^ 


(M 


CO 


7—1 


1— 1 


-* 



CM 



(M CM 



'^ 't 
(M <M 



■^ ■^ '^ 
CM CM CM 



(M CM 



(M CM 



O 

05 



(Ti 

COï 



CM 

03 
00 



et 

1-5 



00 

C-- co 'i; t- 

'-, 05 -' C^^ 



00 g 

05 »- 






00 '^ 

05 ... 

^ 05 05 

(V5 ^ ^ 



rH 00 00 



UU 


Ol 




o; 


»w^ 


00 


J_, 


tH 


<a 






-1-3 


;-i 


;-i 


rO 


et 


0) 


cti 


[^ 


^ 



00 



05 
00 



o, Oi 



Cj5 
00 






«3 O; '~' 

-safe 

<1 CZ2 O 



o 









CM 



COCMCOCOCOCO(M(M(MC<l(M(M 

cocococococococococococo 



cc 



CM 

05 



G^1^HCM(M01(Mi— i^Hi— 11— 11— I^H 
'CO'COCOCOCOCOCOCOCOCOCOCO 



■-X) 
CM 



CM 



CM 



O 

O 



00 



et 
et 
1-5 



56 — 



PETANI - SUMATRA - RESIDENTIE OOSTKUST 



TEMPERATUUR. (Fahrenheit). 



UÜRGEMIDDELDEN. 



6"" 
a. m. 



p. m. 



p. m. 



VERSCHILLEN. 



Afgeleid uit de diie- 
maal-daagsche waarn. 



Gemiddeld 
1" p.m. Ivip.m. 



lup.m. 
6tta.m.:'6ip.m.!6^a.m. 



Max. 
lup.m, 



6u p.m. 



lup.m. 
6i a.m. 



Min. I 

lu p.m. j^ax. 
6«p.inJ 



Min. 



Ver- 
schi 



1899. 
Juli... 
Aiig. . . 
Sept . . 
Oct . . . 
Nov. . . 
Dec . . . 



1900. 
Jan . . . 
Fobr.. 
Maart . 
April . . 
Mei... 
Juni . . 
Juli . . . 
Aug. . . 
Sept . . 
Oct . . . 
Nov... 
Doe . . . 



71.°9 
72. 6 
72. 2 
72. 8 
72. 4 
71. 5 



87.n 

85. O 
85. 9 



82.<'2 

80. 3 

81. O 



83. 8 78. 6 
82. O 77. 3 
82. 1 78. 8 



71. 
71. 
72. 
72. 
73. 
73. 
72. 
72. 
72. 
73. 
73. 
72. 



82. 
85. 
86. 
87. 

71 87. 
6 87. 
6| 86. 

86. 

85. 

85. 



83. 
83. 



79. 2 
81. 1 

80. 1 

81. 5 

81. 5 

82. 4 
82. 6 
82. O 
79. 8 
79. 8 
79. O 
78. 9 



15.°2 

12. 4 

13. 7 
11. O 

9. 6 
10. 6 



n. 2 

14. 4 

13. 7 

14. 4 
13. 3 
13. 5 
13. 6 
13. 6 
13. 6 
11. 9 
10. 5 
10. 3 



4.''9 


19° 


11° 


4. 7 


18 


13 


4. 9 


21 


11 


5.2 


16 


10 


4.7 


14 


13 


3. 3 


16 


11 


3. 6 


21 


10 


4. 7 


18 


12 


6. 


20 


14 


5. 7 


20 


14 


5. 5 


18 


12 


4. 7 


18 


11 


3. 6 


18 


9 


4.4 


20 


9 


6. 1 


20 


11 


5. 2 


18 


10 


4. 5 


15 


9 


4. 1 


16 


7 



70 

6 
4 
5 
3 

4 



2° 


90° 


69° 


2 


89 


70 





90 


69 





88 


70 


3 


86 


70 





85 


68 


2 


88 


68 


3 


89 


68 


1 


90 


69 


1 


90 


70 





91 


72 


1 


91 


71 


3 


90 


71 





91 


70 


1 


91 


69 


1 


90 


71 





87 


71 


1 


86 


70 


3 


91 


68 



21* 

19 

21 

11 

16 

17 



20 
21 
21 
20 
19 
20 
19 
21 
22 
19 
16 
16 



Jaar (1900), 72. 7 85. 5 80. 7 12. 8 4. 8 , 21 1 14 



2 ^ — 



23 



— 57 — 

^AN SUMATRA (DELI). Hoogte boven zee 214 M. 



BEWOLKING. 


ZONNESCHIJN. 


Aantal malen hemel bewolkt = B, helder = H of regen 


= R 




Uren per: 


6" a. m. P p. m. 




3" p. m. 












1 








voor- 


na- 




B. 


H. 


n. 


B. H. R. 


B. 


H. 


R. 


middag. 


middag. 


dag. 


5 


25 


1 


8 


23 




2 


20 


9 


2u_22"i 


1"— 18" 


3"— 40'" 


12 


17 


2 


11 


19 


1 


10 


8 


13 


2—0 


1 —31 


3 -31 


6 


23 


1 


10 


19 


1 


8 


14 


8 


2 —17 


1 —40 


3 —57 


11 


16 


3 


22 


8 


1 


12 


4 


15 


1 —35 


1 —38 


3 —13 


lU 


19 


1 


20 


7 


3 


13 


1 


16 


1 —50 


1 —39 


3 —29 


5 


24 


2 


13 


16 


2 


13 


11 


7 


1 —59 


—11 


2 —10 


10 


20 


1 


15 


11 


5 


13 


11 


7 


2 —12 


—29 


2 —41 


V' 


21 


— 


10 


16 


2 


7 


14 


7 


1 —15 


2 - 5 


3 —20 


11 


19 


1 18 


10 


3 


14 


8 


9 


2 —19 


—31 


2 —50 


9 


20 


1 18 


10 


2 


11 


9 


10 


2 —25 


—36 


3 — 1 


14 


17 


— 19 


11 1 


12 


8 


11 


1 — 1 


—37 


1 —38 


11 


19 


— 18 


12 


— 


15 


8 


7 


2 —18 


1 —43 


4 — 1 


16 


14 


1 17 


14 


— 


17 


10 


4 


2 —26 


1 —46 


4 —12 


17 


14 


- 18 


12 


1 


17 


8 


6 


2 -32 1 


1 -21 


3 —53 


12 


16 


2 


19 


11 


— 


15 


7 


8 


2—3 


—35 


2 —38 


16 


14 


1 


16 


12 


3 


17 


9 


5 


2-5 


—11 


2 —16 


18 


9 


3 


25 


3 


2 


19 


1 


10 


1 -48 1 


1 —39 ! 3 —27 


['S 


16 


2 


22 


8 


1 


18 


4 


9 


2 —23 


—11 1 2 —34 


12.8 


16.6 


1.0 


17.9 

1 


10.8 


1.7 


14.6 


8.1 


7.8 


2-4 


—59 


3—3 













— 


58 — 
















GEDONG DJOHOR - SUMATRA - RES. OOSt| 




TEMPERATUU 


R. (Fahrenheit). 











1 


Afgeleid uit de drie- 




UURGEMIDDELDEN. 


VERSCHILLEN. 




maal-daagsche waarn. 










Gemiddeld 


Max. 


Min. 










6»^ 


1" 


6^^ 


lu p.m. lup.m. 


lu p.m. 1 lup.m. 


lup.m. 


lup.m.l 


Max. 


Min. 


Ver- 
schil 




a. m. 


p. m. 


p. m. 


— — 


— — 


— 


— 














6ua.m.;6up,m. 


6u a.m. en p.m. 


6» a.m. 


6u p.m. 








1899. 


























Juli 


74.% 


88.<'4 


85.% 


13.°8 


2.°8 


18<' 


9" 


5*» 


-4° 


93° 


69" 


24" 


Aug 


74. 3 


87. 4 


84. 


13. 1 


3. 4 


18 


8 


8 


—2 


90 


71 


19 


Sept 


74. 3 


87. 9 


84. 2 


13. 6 


3. 7 


17 


10 


9 





91 


72 


19 


Oct 


74. 2 


86. 3 


83. 1 


12. 1 


3. 2 


15 


6 


6 


—3 


89 


73 


16 


Nov 


73. 9 


83. 9 


82. 3 


10. 


1. 6 


12 


5 


6 


1 


86 


73 


13 


Dec 


73. 2 


83. 2 


82. 


10. 


1. 2 


15 


6 


3 


—4 


87 


VO 


17 


1900. 


























Jan 


73. 3 


84. 9 


83. 8 


11. 6 


1. 1 


15 


5 


3 


— 3 


88 72 


16 


Feb 


73. 1 


87. 1 


85. 2 


14. 


1. 9 


19 


11 


10 


—3 


90 


68 


22 


Maart... . 


74. 4 


86. 6 


85. 8 


12. 2 


0. 8 


17 


10 


6 


-6 


90 


71 


19 


April .... 


75. 5 


88. 3 


86. 3 


12. 8 


2. 


18 


14 


7 


—4 


92 


73 


19 


Mei 


75. 6 


87. 3 


86. 


11. 7 


1. 3 


18 


9 


4 


—5 


91 


72 


19 


Juni 


75. 2 


87. 1 


86. 5 


11. 9 


0. 6 


18 


5 


4 


—4 


92 


72 


20 


Juli 


73. 8 


85. 5 


85. 9 


11. 7 


0. 4 


17 


9 


5 


— 6 


90 


72 


18 


Aug 


74. 4 


86. 8 


86. 4 


12. 4 


0. 4 


17 


10 


8 


—4 


91 


72 


19 


Sept 


74. 3 


86. 5 


85. 2 


12.2 


1. 3 


18 


7 


6 


—4 


91 


72 


19 


Oct 


75. 


85. 7 


85. 1 


10. 7 


0. 6 


14 


9 


4 


—9 


89 


74 


15 


Nov 


75. 


85. 3 


83. 6 


10. 3 


1. 7 


15 


10 


3 


—3 


88 


74 


14 


Dec 


74. 5 


84. 5 


82. t. 


10. 


1. 6 

1 


13 


6 


2 


—3 


87 


74 


13 


Jaar (1900) 


74. 5 


86. 3 


85. 2 


11. 8 


1. 1 


19 


14 


2 


—9 


92 


68 


24 



— 59 



:<:UST VAN SUMATRA (l 


DELI 


). Hoogte 


boven zee 30 M. 




BEWOLKING. 


ZONNESCHIJN. 


Aantal malen hemel bewolkt = B, helder = H of regen 


= E 


Uren per: 


e»! a. m. 


P p. m. 




3^^ p. m. 












1 1 






1 


voor- 


na- 




B. H. 


E. 


B. 


H. E. 


B. 


H. 


R. 


middag. 


middag. 


dag. 


19 


12 




20 


11 




20 


10 


1 


1"— 54™ 


2u_12ra 4u_ (^m 


18 


10 


3 


20 


11 


— 


26 


5 


— 


1 —44 


1 -58 


3—2 


20 


9 


1 


15 


14 


1 


21 


6 


3 


1 —55 


2—8 


4—3 


22 


7 


2 


20 


11 


— 


26 


1 


4 


0—7 


1 —54 


2—1 


2o 


4 


1 


25 


5 


— 


27 


— 


3 


2 —20 


3 —51 


6 —11 


11 


15 


5 


8 


19 


4 


19 


7 


5 


1 -12 


1 —23 


2 —35 


12 


17 


2 


15 


15 


1 


18 


9 


4 


1 —24 


1 —42 


3—6 


6 


22 


— 


7 


20 


1 


17 


11 


— 


2 —24 


1 —40 


4- 4 


15 


15 


1 


22 


9 


— 


31 


— 


— 


1 —50 


—12 


2—2 


13 


15 


2 


10 


19 


1 


23 


5 


2 


1 —49 


1 —54 


3-43 


IV 


14 


— 


8 


22 


1 


12 


14 


5 


2 —29 


2 —25 


4 —54 


18 


11 


1 


14 


16 


— 


19 


10 


1 


1 —49 


1 —43 


3 —32 


14 


16 


1 


11 


20 


— 


13 


16 


2 


2 -15 


2 —15 


4 —30 


IV 


13 


1 


12 


19 


— 


19 


11 


1 


2 —12 


1 - -40 


3 —52 


16 


13 


1 


12 


18 


— 


9 


16 


5 


1 —50 


2—9 


3 —59 


16 


12 


3 


8 


23 


— 


20 


8 


3 


1 —45 


2-0 


3 —45 


IV 


10 


3 


9 


20 


1 


18 


8 


4 


1 —29 


2 —19 


3 —48 


14 


16 


1 


11 


17 3 


24 


8 


— 


1 -58 


1 —20 


3 —18 


14.6 


14.5 


1.3 


11.6 


18.2 


0.7 


18.6 


9.6 


2.3 


1 —56 


1 —47 


3 —43 



— 60 — 

LAGOE BOTI - SUMATRA - RES. TAPANOELI. 
Grelegen aan het meer Toha, 900 M. boven zee. 



TEMPERATUUR. (Celcius). 



GEMIDDELDEN 
'sMorgens 



'sMiddags 



's Avonds, 



VERSCHILLEN. 



sMiddass-'sMoraensi's Middaars-'s Avonds 



Max. 



Min. 



Max. 



Min. 



Afgeleid uit de driemaal- 
daagsche waarnemingen 



Max. 



Min. 



Verschil. 



189] 

1892 

1893 *) 

1894 

1895 

1896 

1897 

1898 

1899 

1891-'99 



19.n 
19. 1 
18. 2 
18. 7 
18. 7 

18. 9 

19. 4 
19. 2 
19. 7 

19. O 



1891-1900 

Jannari 18.9 

Februari.. . .j 18. 7 

Maart l. 18. 8 

19. 1 
19. 1 
18. 8 
18. 6 
18. 9 



April 

Mei 

Juni 

Juli 

Augustus. . 

1890-'99 
September. 
October . . . 
November . 
December.. 

Gemidd. 



19. 2 
19. 3 
19. 3 
19. 1 

19. O 



28.''4 
28. 3 

26. 3 

27. 8 

26. 9 

27. 3 

27. O 

26. 9 

28. 1 

27. 4 



26. 6 

27. 5 

27. 7 

27. 9 

28. 2 
28. 2 
28. O 
28. 2 



27. 9 
27. 2 

26. 8 

26. 7 

27. 6 



22.°8 
23. 3 
22. 6 
22. 9 
22. 9 

22. 9 

23. 4 

23. 2 

24. 1 



22. 
23. 



23. O 
23. 3 



23. 
23. 
23. 



23. 4 



23. 3 

23. O 
22. 8 

22. 8 

23. 2 



IS.^ 
15. O 

14. O 

15. O 

12. O 

13. O 
13. O 

13. O 

14. O 



23. 1 15. 6 



13. 3 
15. O 
15. O 
15. O 

13. O 

14. 4 

15. 6 
15. O 



14. 4 
13. 9 

13. 9 

14. O 



3.''3 

1. 7 

2. O 
4. O 

1. O 

2. O 
0. O 

3. O 
3. O 

0. O 



2. O 
1. 7 

1. O 

3. O 

3. O 

4. O 

2. 8 

3. O 



3. 9 
3. 3 
2. O 

0. O 



15. 6 0. O 



9.°4 
10. 6 

8. O 
10. O 

7. O 

10. O 

7. O 

7. O 

9. O 

10. 6 



9. 4 

8. 3 

10. 6 

10. O 

8. 3 

9. O 
10. O 
10. O 



9. 4 
8. 3 
8. 3 

7. 8 

10. 6 



i.n 

■0. 6 

-1. O 

1. O 

1. O 

0. o 

1. o 
1. o 
0. o 

-1. o 



1. o 

0. o 
-1. o 
0. o 
0. o 
0. o 
-0. 6 
0. o 



0. o 
— 1. o 

0. 6 

1. o 

— 1. o 



32.°8 
31. 7 

31. O 

32. O 

30. O 

31. O 
30. O 
30. O 

32. O 

32. 8 



31. 1 

31. 1 

32. O 
32. O 
32. O 
32. O 

31. 7 

32. O 



15.°0 
15. 6 

15. O 

16. 5 
16. O 

16. O 

17. O 
15. O 
17. O 

15. O 



15. O 
15. 6 
16 O 

15. O 

16. O 
16. O 
15. O 
15. 6 



32. 8 15. 6 

32. O 16. 7 

30. 6j 16. 7 

30. O 15. O 



32. 8 



15. O 



17.°8 
16. 1 

16. O 
15. 5 

14. O 
L5. O 
13. O 

15. O 
15. O 

17. 8 



16. 1 

15. 5 

16. O 

17. O 
16. O 
16. O 
16. 7 
16. 4 



17. 2 
15. 3 
13. 9 
15. O 

17. 8 



*) 1 Januari 1893 werd de Fahrenheit- door een Celcius-thermometer vervangen. 



61 — 





O 


Afgeleid uit de driemaal-daag- 
sche waarnemingen. 


2 

a 
> 


3 


co CM CM -^ 

1— 1 r^ r-l rH 


\0 






■^ 


lO^lOlOCDiOCTiiOiOcrJiOiO 


TfH CO cr; lo 

I— i rH rH I— 1 








i 
3 




t- X X 05 
CM CM (M Svj 


03 
CM 






a 

S 5>X) 




o 

G<1 CM CN O O O CM ^ CM — t CM CM 


O' CM r-H CM 


- 








xxosxt-oiOiCTst-aiaïx 


t^ t^ t^ 05 


03 






a 

:^ cé 

> -3 




o 


^tl lO Ttl CO 


rH 






is 

CD 


o 

CMCMCMt-^CMCOCM'— !■— l(M(>JCO 


(M rH eg co 
r-K T-\ r-*. T—^ 


co 
1— ( 






<v 

O 
> 


t^ cc cc Thi cr> cr^ t^ '^' ^ to co t^ 

o 

N^ ^T ^^ 'n' n^ "^ 'w^ ^^ "n^ ^^ ^^ ^^ 


CO t^ -xtH tr~ 
^ "^ "^ ■^ 










TfHThlCMi— (•rt<XCOCOi— ICMCCCO 
o 


O".' CM CM CO 


CM 

00 






xxxxxxxxxxxx 


t- X X X 






a 

'S 

'S 

'a 

bl) 
tl 

ö 


co 


t^COCOCOt^l^CTiCDtCCOCDCC 
o 


CO Ttl 03 X 


co 






O O O O O O O O O O O c; 

CMCMCMCMCMCMCMCMCMCMCMCM 


O O o O' 
(M (M CM (M 






iio 


'!;f^CMCMO'c^^cDTJ^CMCr3r^coco 

o 


CO rH CO lO 


(M 






C^G*qOJ(MCMGM(MCMCM(MCMCM 


^ lO lO lO 
CM CM CM CM 






a 

s 
co 


0X0050X0 0503(750 
o 


t>- 05 rH O 


03 
CO 






t^CCt^CDI^-COt^COCOCrit^L^ 


CO CO t^ t^ 
>— 1 rH T— 1 rH 












Jan. 1896—1900 
Febr. 1895—1899 
Maart „ 
April 

Mei „ 
Juni „ 
Juli 

Augustus ,, 
Sept. 1895—1898 
Oct. 1895—1899 
November ,, 
December „ 


lO CO t-" OD 

O^ O'i 'y^ O^ 
X X X X 


oó 

X 

1 

03 
X 
rH 





— 62 — 



OELOE LTMAU MANIS (MILIT. HOSPITAAL) - 

Hoogte boven 



















T E 


M P E R A- 




Uurgemiddelden. 


Gemiddeld verschil 


Verschil 
li'2'^^ p.m.— 71/2" a.m 




71/2" a.m. 


Vl2^ p. m. 


51/2" p. m. 


11/2*^ p. m. 
Ti/o"^ a.m. 


11/2" p. m. 
51/2'^ p. m. 


Max. 


Min. 


1895. 


23.»0 


29.°3 


27.n 


6.03 


2.°1 


ll.H 


O.H 


1896. 


23. 1 


30. 


27. 4 


6. 9 


2. 6 


10. 2—0. 2 


1897. 


23. 2 


29. 8 


27. 6 


6. 6 


2. 2 


11. 


0. 4 


1898. 


23. 


29. 8 


27. 6 


6. 8 


2. 3 


10. 6 


0. 6 


1895— '98. 


23. 1 


29. 7 


27. 4 


6. 7 


2. 3 


11. 4 


— 0. 2 


Jnnuari 1896 -'99 


23. 1 


29. 5 


27. 5 


6. 4 


2. 


11. 


1. 


Februari 1895— '98. 








22. 9 


29. 8 


27. 5 


6. 9 


2. 3 


10. 2 


1. 


Maart ,, 








23. 3 


30. 2 


28. 1 


6. 9 


2. 1 


10. 2 


1. 


April 








23. 4 


29. 5 


27. 4 


6. 2 


2. 1 


9. 8 


0. 6 


Mei 








' 23.4 


30. 1 


27. 8 


6. 7 


2. 3 


10. 2 


1. 4 


Juni „ 








23. 2 


30. 2 


27. 8 


7. 


2. 4 


11. 4 


1. 6 


Juli „ 








22. 6 


29. 7 


27. 8 


7. 2 


1. 9 


10. 6 


— 0. 2 


Augustus „ 








22. 6 


29. 3 


27. 2 


6. 7 


2. 1 


10. 6 


0.4 


September „ 








22. 9 


29. 8 


27. 1 


6. 9 


2. 7 


10. 


1. 2 


October ,, 








23. 2 


29. 6 


26. 9 


6.4 


2. 6 


10. 2 


e. 4 


November „ 








23. 3 


29. 6 


26. 9 


6. 3 


2. 7 


9. 2 


1. 4 


December „ 








23. 2 


29. 5 


27. 


6. 3 


2. 5 


10. 2 


1. 



63 — 



JMATRA- GOUV. VAN SUMATRA'S WESTKUST. 




i 187 M. 
















UUR. (Celcius). 


Bktre 


KKELi.iKE Vochtigheid. 


Bewolking. 


Verschil 


Afgeleid uit de driemaal- 
daagsche waarne- 


Urn 


gemiddelden. 




Uur 


gemiddelden. 


*p.m.— 5i//*pm. 


mingen. 
















[ax. 


Miu. 


Max. Min. 


Verschil 


71/2" a. m. 


11/-.U p. m. 


5i!2^ p. m. 


Min. 


71/2" p. m. 


11/2" p- m. 


71/2'^ p. m. 


3.°6 


— 0.°6 


33.^2 20.''4 


12.«8 


935 


771 


864 


510 


6.3 


6.6 


8.1 


3. 2 


— 0. 2 


33. 


21. 012. 


932 


799 


843 


500 


6.3 


6.1 


82 


7. 2 


0. 


32. 8 


21. 211. 6 


885 


781 


791 


500 


6.4 


6.2 


8.1 


3. 2 


-0.4 


32. 4 


20. 8 


11. 6 


863 


785 


793 


500 


5.8 


4.8 


7.0 


7. 2 


— 0. 2 


33. 2 


20. 4 


12. 8 


904 


784 


823 


503 


6.2 


5.9 


7.9 


S. 4 


0. 


32. 8 


21. 8 


11. 


869 


794 


795 


480 


6.2 


5.2 


7.7 


7. 2 


0. 


33. 2 


21. 


12. 2 


880 


755 


791 


510 


6.7 


6.1 


8.4 


5. 8 


0. 


32. 6 


21. 4 


11. 2 


899 


797 


842 


520 


6.0 


5.7 


7.9 


3. 2 


-0. 6 


33. 


22. 


11. 


919 


796 


849 


510 


6.4 


6.5 


8.5 


3.4 


0. 


32. 8 


21. 8 


11. 


923 


777 


835 


510 


4.9 


5.4 


7.4 


5. 


— 0. 2 


33. 2 


21. 4 


11. 8 


923 


779 


833 


520 


4.9 


5.5 


7.0 


5. 8 


0. 


32. 8 


20. 4 


12. 4 


906 


786 


858 


510 


6.2 


5.3 


6.5 


5. 8 


0. 


32. 4 


21. 


11. 4 


904 


791 


812 


500 


6.3 


5.9 


7.6 


6. 


0. 


32. 6 


21. 9 


11. 4 


909 


775 


818 


520 


6.2 


6.0 


8.3 


6. 6 


0. 


32.4 


21. 6 


10. 8 


920 


808 


836 


510 


6.9 


6.1 


8.6 


6. 6 


0. 2 


32. 2 


22. 2 


10. 


913 


781 


814 


500 


6.9 


6.4 


8.2 


6. 4 


—0. 4 


32. 6 


21. 6 


11. 


874 


777 


764 


500 


6.8 


6.3 


8.2 



— 64 — 



PANGLEDJAR - JAVA - RES. PREANGER-REGENTSCHAPPEN. 

Hooofte boven zee 675 M. 









DUUR 


YA>s 


DEN ZONNESCHIJN IN «/o 










Opgenomen 


door middel van lichtgevoelig papier. 






Jan. 


Feb. 


Maart. April. 


Mei. 


Juni. 


Juli. Aug. 


: 

Sept. j Oct. 


Nov. 


Dec. 


Jaar. 


1898—1900. 
















1 








8«- 9" a. m. 


j 27 


27 


36 


34 


34 


35 


35 


37 


36 33 


30 


29 


33 


9 — ]() 


36 


38 


47 i 45 


46 


46 


53 


45 


48 36 


37 


40 


43 


10 —11 


39 


36 


47 


47 


48 


46 


53 


43 


48 38 34 


43. 


44 


11 —12 


41 


33 


49 


45 


46 


46 


47 


42 


47 38 


33 


37 


42 


— 1 p. m. 


36 


32 


50 


41 


48 


48 


47 41 


44 36 


23 


35 


40 


1 — 2 


32 


26 


41 


38 


45 


48 


48 


39 


43 34 


17 


23 


36 


2—3 


21 


20 


30 


28 


36 


39 


44 


41 


40 29 


16 


15 


31 


3—4 


14 


13 


19 


22 


27 


28 


31 


25 


27 22 


12 


12 


21 


Gcm. 1898/1900 


31 


28 


40 


38 


41 


42 


45 


39 


42 


33 25 


29 


36 


1897 














51 


58 


36 


29 


34 


41 




1898 


36 


27 


48 


34 


39 


35 


40 


34 


36 


28 


21 


25 


34 


1899 


21 


21 


33 


35 


46 


39 


60 


46 


42 


34 


28 


27 


36 


1900 


36 


37 


40 


43 


40 


52 


34 


39 47 


39 


27 


36 


39 







B E ^\' L K I N G 






6" a. m. 


Middag. 


6" p. m. 


Oemidd. 


1896 April 


3.01 


4.°6 


5.% 


4.°4 


„ Mei 


1. 3 


2. 1 


2. 7 


2. 


„ Juni 


2.4 


2.2 


3. 7 


2. 8 


r, 'Tuli 


1. 1 


2. 7 


3. 6 


2. 5 


„ Aug. 


2. 


3.0 


2. 3 


2. 4 


„ Sept. 


1.6 


3. 7 


4.4 


3. 2 


„ Oct. 


2. 1 


6.0 


6. 1 


4. 7 


„ Nov. 


4.4 


7. 1. 


8. 9 


6. 8 


„ Dec. 


2.5 


4.5 


7. 3 


4.8 


1897 Jan. 


3. 6 


5.9 


7. 


5. 5 


„ Feb. 


3.4 


5. 6 


6.9 


5.3 


„ Maart 


3. 3 


6.3 


6.9 


5.5 


Jaar. 


2.6 


4.5 


5.5 


4.2 



— 65 — 

SAKONG — BORNEO — GOUV. WESTERAFD. VAN 
BORNEO " AFDEELING SAMBAS. 
Hoogte boven zee 140 M. 



MAXIMUM- EN MINIMÜMTEMPERATUREN. (Celcius). 





j Geraidd. 

i 1 


Verschil. 


Hoogste 


Laagste 


Verschil. 


Laagste 


Hoogste 


Verschil. 


Dagampli- 
tudo 




Max. 


Min. 




Max. 


Miu. 




Max. 


Miu. 




Max. j Min. 

1 


1897—1900. 
























Januari 


29.°6'20.°9 


8.°7 


34° 


19" 


15° 


240 


24" 


0° 


13" 


3" 


Februari .... 


29. 5 


20. 8 


8. 7 


33 


18.5 


14.5 


24 


23 


1 


17 


2 


Maart 


31. 


20. 8 


10. 2 


34 


17.5 


16.5 


25 


23 


2 


14 


3.5 


April 


31. 6!21. 1 


10. 5 


36 


19 


17 


28 


22.5 


5. 5 


15. 5 


6 


Mei 


31. 7 


21. 3 


10. 4 


36 


18. 5 


17.5 


27 


23 


4 


16 


4 


Juni 


31. 7 


21. 4 


10. 4 


35 


18. 5 


16. 5 


25 


25 





15.5 


3.5 


Juli 


31. 4 


21. 1 


10. 3 


35 


19 


16 


23 


25 


-2. 


15 


2 


Augustus . . . 


32. 2 


21. 1 


11. 1 


37 


19 


18 


22.5 


25 


—2. 5 


18 


1.5 


September . . 


|31. 


21. 1 


9. 9 


34. 5 


18.5 


16 


21.5 


24 


— 2. 5 


13.5 


1 


October 


,30. 8 


21. 


9. 8 


34.5 


18.5 


16 


21 


24.5 


—3. 5 


13 


2.5 


November . . . 


30. 4 


20. 8 


9. 6 


33.5 


19 


14.5 


26 


22 


4 


13.5 


5 


December . . . 


29. 7 


21. 1 


8. 6 


32. 5 


19. 5 


13 


25 


24 


1 


12 


5 


Jaar 1897-1900. 


30. 9 21. 


9. 9 


37 


18 


19 


21 


25 


—4 


14.7 


3.3 


1897. 


31. 21. 2 


9. 8 


34 


20 


14 


24.5 


24.5 





15 


2 


1898. 


30. 420. 7 


9. 7 


33 


19 


14 


21 


25 


-4 


15.5 


] 


1899. 


30. 9'20. 7 


10. 2 


34 


19 


15 


24 


25 


— 1 


16 ! 3 


1900. 


31. 2 


21. 5 


9. 7 


34 


20 


14 


24 


25 


-1 


18 


3 



Lxn. 



5k 











66 — 


















TOMOHON - CELEBES " 












Hoogvlakte van Tondan 




TEMPERATUUR. (Fahrenheit). 




Uur 


o-emi(Ulel(len 


Gemiddeld 




Absoluut 














Ver- 






6»^ a. m. 


Middag. 


6" p. m. 


Max. 


Min. 


schil. 


Max. Min 


1899. 


















Jamiari ' 


66.^3 


72.°3 


69.°3 


74.''7 


65.»6 


9.n 


79*> 


62° 


Februari 


65. 5 


73. 4 


69. 3 


75. 5 


64. 5 


11. 


83 


62 


Maait 


67. 


75. 6 


70. 


78. 


66. 


12. 


84 


64 


April 


66. 2 


75. 3 


71. 1 


77. 9 


65. 5 


12. 4 


82 


62 


Mei 


66. 

65. 7 


77. 3 
76. 


72. 
70. 1 


80. 
78. 5 


65. 3 
64. 8 


14. 7 
13. 7 


84 
83 


63 
62 


Juni 


Juli 


65. 3 
65. 5 


78. 
78. 


71. 
71. 3 


80. 5 
80. 5 


64. 2 16. 3 


83 
83 


59 
59 


Auo'ustus . . . . 


64. 


16. 5 


September . . . 


65. 


78. 6 


71. 2 


80. 7 


63. 5 


17. 2 


88 


57 


October 


64. 7 


77. 


71. 5 


79. 5 


63. 3 


16. 2 


85 


60 


November.. . . 


65. 9 


76. 


71. 


78. 4 


64. 9 


13. 5 


83 


61 


December .... 


65. 3 


74. 8 


70. 


77. 


64. 7 


12. 3 


85 


60 


Jaai'. 


65. 7 


76. 


70. 7 


78. 4 


64. 7 13. 7 88 57 


19(10 


















Januari 


64.^5 


74.''0 


6 9. "8 


77.°2 


63."3 


13.°9 8P 


58' 


Februari 


65. 9 


74. 6 


69. 7 


76. 7 


64. 6 


12. l! 81 


60 


Maart 


65. 


75. 7 


70. 


77. 7 


64. 


13. 7| 80 


59 


April 


64. 7 


77. 1 


71. 7 


79. 2 


63. 9 


15. 3! 83 


60 


Mei 


65. 4 
65. 3 


76. 7 

77. 6 


71-. 7 
72. 2 


1 79. 
80. 4 


65. 
64. 6 


14. 81 

15. 8 85 


62 
61 


Juni 


Juli 


65. 8 

66. 


77. 
77. 6 


71. 3 

72. 4 


79. 3 

80. 


65. 
65. 


14. 3! 84 

15. 85 


62 
62 


Augustus . . . . 


September . . . 


1 64. 9 


76. 3 


71. 6 


78. 6 


64. 3 


14. 3 83 


57 


October 


66. 5 


77. 5 


72. 


1 79. 5 


64. 5 


15. 0{ 83 


60- 


November.. . . 


65. 


77. 6 


71. 8 


79. 6 


64. 


15. 6, 82 


6I: 


December .... 


66. 


75. 5 


70. 5 


77. 2 


65. 


12. 2j 81 


60 


Jaar. 


65. 4 

Klimaat de 


76.4 
r Minahas 


71. 2 
s« door Di 


78. 7 

l. VAN DER 


64. 4 14. 3 85 58 
Stok. Dl. LXL. pag. 14. 


Zie ook: Het 



— 67 — 



RESIDENTIE MENADO. 

00 M. boven zee. 



WINDRICHTING. 



Uiii'o-emiddeldeii 



BEWOLKING. 



Uurffemiddelden 



^hil. 6" a. m. Middag-. ' 6^^ p. in. 6"Mi. m. Middag.' 6" p. m. 



Gemidd. 



N 2<) ^\^ 

N 46 W 

N 35 W 

N 46 W 

N 19 E 

N 57 E 

70 E 

65 E 

N 60 E 

N 36 E 

N 2 W 

N 20 W 



N 
N 



N 53 W 
N 47 W 
N 39 W 
N 41 W 
9 E 
77 E 
N 85 E 
S 84 E 
S 53 E 
N 29 E 
N 6 W 
N 34 W 



N 
N 



N 64 W 


8.9 


8.9 


9.4 


N 28 W 


8.9 


8.8 


8.5 


N 54 W 


8.2 


8.0 


8.8 


N 46 W 


7.1 


8.3 


7.6 


N 18 E 


4.7 


7.4 


7.1 


N 67 E 


6.5 


7.6 


6.6 


S 80 E 


4.4 


5.3 


5.8 


N 75 E 


3.9 


5.5 


3.9 


N 81 E 


3.8 


5.2 


5.1 


N 29 E 


3.4 


7.4 


5.7 


N 26 W 


6.4 


7.3 


8.4 


N 22 W 


6.2 


8.0 


7.9 



6.0 



7.3 



7.1 



9.1 
8.7 
8.3 
7.7 
6.4 
6.9 
5.2 
4.4 
4.7 
5.5 
7.4 
7.4 



6.8 



11 W 
4 W 

8 E 
N 28 E 
N 11 E 
N 56 E 
S 44 W 
S 33 W 
S 62 E 
S 56 W 
S 67 E 
N 11 W 



N 

N 
N 



N 16 W 
N 10 E 
N 3 E 
N 1 W 
N 10 E 
N 75 E 
S 38 W 
45 W 
14 W 
16 W 
74 W 
N 85 W 



N 
N 



N 10 W 
N 8 W 
4 E 
3 W 
N 25 W 
N 56 E 
S 39 W 
17 W 
2 W 
13 E 
28 W 



N 54 W 



5.0 
7.7 
5.3 
3.7 
4.0 
4.7 
6.5 
.5.5 
5.3 
5.9 
4.5 
7.0 

5.4 



7.6 
8.5 
7.8 
7.7 
8.0 
6.4 
8.2 
6.2 
8.1 
7.4 
6.9 
8.0 

7.6 



6.8 
7.9 
6.6 
5.7 
6.3 
5.6 
9.5 
6.9 
7.2 
5.6 
5.7 
7.6 

6.8 



6.5 
8.0 
6.6 
5.7 
6.1 
5.6 
8.1 
6.2 
6.9 
6.3 
5.7 
7.5 

6.6 



— 68 — 



LAW OEI -EILAND OBI MAJOFi 

















T E 


M P E R A 


T U U 


R (Celcius^ 




UUKGEMIDDELDEN. 


VERSCHILLEN. 


VERSCHILLEN. 


VERSCHILLEN. 














lup.in.- 


-yu a.m. 1 


lup.tn.— 5" p.m 




9ia.m. 


lupm. 


5up.m. 


lu— 9".| 


1"— 5". 


Max. i 


Min. 


Max. 


Min. 


1898. 




















Juli 1 


25.°3 


27.°0 


26M 


1.«7 


0.°6 


5." 


— 1.<'5 


2.°5 


— l.°i 


Augustus. . 




. 


26. 


27. 7 


26. 5 


1. 7 


1. 2 


5. 


— 1. 


3. 


0. 


September 






25.7 


27. 5 


26. 6 


1.8 


0. 9 


4. 


0. 


4. 


— 1. 


October . 






27. 8 


29. 3 


27. 9 


1. 5 


1. 4 


4. 5 


— 1. 5 


3. 5 


— 0. 1 


November 






. 28. .3 


29. 6 


28. 1 


1. 3 


1. 7 


5. 


— 2. 


5. 


— 1. 


December 






, 27. 8 


29. 6 


27. 6 


1. 8 


2. 


5. 


— 1. 


4. 


-0. 1 


1899. 




















Januari . . . . 


27. 6 


29. 


27. 7 


1.4 


1. 3 


5. 


— 3. 


5. 


-1. 


Februari 








27. 6 


28. 8 


27. 2 


1. 2 


1. 6 


4. 


—4. 


6. 


— 1. 


Maart . 








27. 9 


29. 4 


28. 


1. 5 


1. 4 


4. 


— 5. 


5. 


— 1. 


April . 








27. 4 


29. 9 


28. 1 


2. 5 


1. 8 


5. 


0. 


5. 


0. 


Mei . . 








27. 1 


29. 1 


27. 2 


2. 


1. 9 


4. 


—3. 


5. 5 


— 0. 


Juni. . 








25. 9 


28. 4 


27. 


2. 5 


1. 4 


5. 


— 1. 


3. 


-2. 


Juli. . 








26. 5 


29. 8 


27. 8 


3. 3 


2. 


5. 


0. 


4. 


— 1. 


Augustus. 






26. 9 


30. 


28. 


3. 1 


2. 


6. 


-2. 


4. 


—3. 


September 






26. 8 


29. 5 


28. 


2. 7 


1. 5 


5. 


— 1. 


4. 


— 1. 


October . 






27. 7 


29. 8 


28. 


2. 1 


1. 8 


4. 


— 1. 


4. 


— 1. 


November 






28. 3 


30. 5 


28. 5 


2. 2 


2. 


5. 


— 3. 


4. 


0. 


December 






28. 1 


29. 6 


28. 2 


1. 5 


1. 4 


4. 


— 5. 


3. 


—4. 


1900 




















Januari . . . . 


27. 8 


30. 


28. 1 


2. 2 


1. 9 


5. 


—3. 


4. 


0. 


Februari . . . . 


27. 2 


28. 7 


27. 4 


1. 5 


1. 3 


5. 


— 3. 


6. 


—2. 


1899. 






. 














Jaar. . 








27. 3 


29. 5 


27. 8 


2. 2 


1. 7 


6. 


— 5. 


6. 


—4. 













- 


- 69 — 












RES. TERNATE. Hoogte 


boven 


zee 2 M. 










Bakometerstand. 


Betrekk. Vochtigheid. 


Bewolking. 








iversctiil. 














ABSOLUUT 


UURGP:MIDDELDEN. Ou a m 


UURGEMIDDELDEN. 


UUKGEMIDDELDEN. 


dax. 


Min. 


9u a.m. 


lup.m.öup.m. 


5u p.m. 


9u a.m. 


lu p.m. 


5up.m. 


9ua.m. 


lup.m. 


5« p.m. 






mm. 


mm. 


mm. 


ram. 














30.°0 


20.<'0[ 760.5 


759.2 


758.5 2.0 


880 


835 


855 


8M 


8.°9 


9.^0 


30. 5 


20. 61.6 


60.2 


59.9 1.7 


852 


807 


851 


7. 2 


8. 5 


8. 7 


30. 


19. 61.7 


59.9 


59.6 2.1 


873 


835 


848 


8. 3 


9. 


8. 7 


31. 5 


19. 5 


61.4 


59.7 


59.3 


2.1 


798 


751 


790 


5. 8 


7. 7 


7. 4 


31. 


20. 


60.2 


55.1 


58.1 


2.1 


837 


847 


877 


7. 3 


8. 


8. 1 


31. 


20. 


60.4 


58.9 


58.6 


1.8 


866 


797 


859 


7. 


8. 


7. 9 


31. 5 


20. 5 


60.7 


59.2 


59.1 


1.6 


857 


837 


884 


8. 6 


8. 6 


9. 1 


31. 


20. 


61.5 


60.0 


59.7 


1.8 


871 


875 


912 


7. 5 


8. 6 


9. 


32. 


20. 


61.0 


59.6 


58.9 


2.1 


826 


779 


831 


7. 7 


8. 4 


8. 5 


31. 5 


19. 5 


61.6 


59.9 


59.6 


2.0 


851 


785 


830 


7. 5 


7. 7 


8. 2 


32. 


19. 5 61.7 


60.5 


60.0 


1.7 


867 


803 


869 


6. 7 


8. 4 


8. 9 


31. .5 


19. 0, 62.2 


61.2 


60.6 


1.6 


904 


836 


876 


7. 1 


7. 9 


8. 2 


31. 5 


17. 5 


62.4 


61.2 


60.8 


1.6 


828 


727 


793 


3. 8 


5. 5 


6. 3 


32. 5 


17. 


62.5 


60.9 


60.5 


2.0 


796 


691 


777 


5. 5 


6. 7 


7. 7 


32. 


18. 5 


62.8 


61.1 


60.7 


2.1 


798 


716 


780 


5. 6 


6. 6 


6. 9 


32. 5 


19. 


62.9 


61.3 


60.9 


2.0 


802 


728 


818 


6. 2 


8. 5 


8. 3 


32. 5 


19. 


62.7 


61.2 


60.6 


2.1 


778 


721 


789 


6. 4 


7. 6 


7. 4 


31. .5 


19. 5 


61.9 


60.5 


60.2 


1.7 


827 


770 


828 


7. 9 


8. 7 


9. 


31. .5 


19. 5 


62.6 


61.5 


60.8 


1.8 


828 


734 


817 


6. 1 


6. 7 


7. 6 


31. 5 


20. 


62.5 


61.2 


60.6 


1.9 


867 


813 


861 


8. 4 


9. 


9. 2 


32. 5 


17. 


762.0 


760.6 


760.1 


1.9 


834 
er wijst 


772 

lager df 


832 
in de ge\ 


6. 7 

vone the 


7. 8 

rmometer 


8. 1 


De 


maximn 


m- en 


minimiim-thermomet 


; hoeveel 


•nbeke 


nd. 























— 70 — 

BLADVULLING. 



Zwaarste reg-enbiiiën te Batavia 187Ö — 10OO. 





Datum. 




Regenval. 

1 


Duur 
van de bui. 


Regenval 
per uur. 


1879 


Januari 


20. . . 


gymm. 


6ul0™ 


2 pum. 


1880 


Maart 


4. . . 


58 


2 50 


21 


1881 


April 


22. . . 


89 


1 25 


63 


1882 


April 


24. . . 


155 


3 30 


44 


1883 


Februari 


7. . . 


183 


7 


26 


1884 


Februari 


24. . . 


60 


2 10 


28 


1885 


Maart 


17, . . 


127 


3 5 


41 


1886 


December 


29. . . 


166 


13 25 


13 


1887 


Maart 


9. . . 


51 


5 50 


9 


1888 


Februari 


9. . . 


102 


3 40 


25 


1889 


Februari 


18. . . 


[1 49 


53 


53 


1890 


October 


12. . . 


' 61 


6 10 


10 


1891 


Juli 


4. . . 


50 


1 40 


30 


1892 


Januari 


18. . . 


,: 277 


12 25 


22 


1893 


Februari 


10. . . 


1 116 


5 40 


20 


1894 


Februari 


2. . . 


85 


11 


8 


1895 


Juni 


2. . . 


! 119 


9 30 


13 


1896 


November 


30. . . 


il 82 


4 40 


18 


1897 


December 


13. . . 


50 


50 


60 


1898 


Februari 


10. . . 


99 


7 20 


14 


1899 


Februari 


9. . . 


89 


7 40 


12 


1900 


Januari 


21. . . 


68 


6 30 


10 



ERDMAGNETISCHE PLTLSATIONEN 



• Dr. W. VAN Bemmelp:\. 
(Mit ciner Tafel). 



In eiiier Mittlieilung an die Königliclie Akademie der 
Wissenschaften in Amsterdam (30 Sept., 1899) habe icli 
Beobachtungen regelmassiger, kleiner Pnlsationen iii der 
erdmagnetischen Horizontalkraft in Batavia erwahnt; seitdem 
habe ich diesem Phenomene weiter Andacht geg-eben und das 
Beobachtungsmaterial ist jetzt so stark vermehrt, und auch 
das Studium von dergleichen Phenomenen hat sowohl durch die 
internationalen Terminbeobachtungen in diesem Polar-Jahre, 
als durch recente Untersuchung'en wie jene Birkeland's ^) 
so sehr an Interesse gewonnen, das Publikation dieses Mate- 
riales gerechtfertigt ist. 

Auf der Tafel findet man Facsimile's von Cürventheilen 
der Batavia-Magnetogramme der Horizontal-Componenten, 
welche Pulsationsreihen zeigen. Die drei oberen nach den 
Registrirbogcn des Adie-Magnetographen, die zwei unteren 
nach der eines Feinregistrir-Apparates. 

Trotz der Stö rungen, welche die electrische Bahn in Batavia 
ausübt, habe ich eine genaue Statistik für die Periode Dec. 
1899— Dec. 1900 nach den gewöhnlichen Magnetogrammen 
gemacht, da die tagliche ungestörte Periode 9^ p.m. — 6^ a.m. 
gerade mit der grössten Hauflgkeit der Pnlsationen zusam- 
menfallt. 



1) Expédition Norvégienue de 1899 — 1900 pour l'étude des aurores 
boréales. RésuUats des recherches magnétiques par Kr. Birkeland, 
Christiania 1901. 



— 72 — 

Die Hoffnung aiis dieser Ziisammenstellung eine scharfe 
Bestimmung des Aiigeublicks der maximalen Haufigkeit zii 
erhalteii erfüllte sich nicht, wie aus unterstelienden Zalilen 
hervorgeht. 

Eine graphische Vorstelliing der Haufigkeitszahlen für 
Zeitabschnitte von 4 Minuten ergab für diesen Aiigenblick 
mit leidlicher Siclierheit: 

0^ 50™ a. m. 



Tageszeit. 



Tütaldauer 
Dec. 1899— Dec. 1900. 



Reihenzahl 
(1885), 1892-1898. 



gh Qiii 
9 30 


— 10 


30™ p.m. 

„ 


248 Minute. 

488 




127 


10 

10 30 


— 10 

—11 


30 „ 

„ 


568 
560 




162 


11 
11 30 


—11 

— 12 


30 ,. 
„ 


740 
856 




199 



30 


— 

— 1 


30 a. m. 


860 
860 




223 


1 
1 30 


— 1 

— 2 


30 „ 
„ 


896 
732 




140 


2 
2 30 


— 2 

— 3 


30 „ 

„ 


768 
668 




121 


3 


— 3 


30 „ 


388 




83 


3 30 


— 4 


„ 


368 


4 


— 4 


30 „ 


332 




53 


4 30 


— 5 


„ 


224 



Eine jahrliche Ungleichheit in dei- Hautigkeit hat auch 
das neugewonnene Material nicht hervorgehoben, dagegen 
weist die Schwingungsdauer eine solche unzweifelbar auf. 



— 73 



Monat 
1892—1898. 


Eeihen- 
zabl. 


Monat. 


Reihen- 
zahl. 


Mittlere 
Reihendauer. 


Mittlere (doppelte) 

Schwiiigungsdauer 

einer Pulsatiou. 






Dec. 1899 


18 


19 Min. 


136 Sec. 


Jan. 


127 


Jan. 1900 


24 


17 


146 


Febr. 


116 


Febr. 


32 


14 


139 


Marz 


142 


Marz 


32 


11 


160 


April 


134 


April 


31 


24 


172 


Mai 


144 


Mai 


32 


18 


195 


Juni 


157 


Juni 


30 


27 


214 


Juli 


99 


Juli 


44 


21 


200 


Aug. 


115 


Aug. 


44 


24 


174 


Sept. 


101 


Sept. 


72 


19 


184 


Oct. 


96 


Oct. 


62 


18 


170 


Nov. 


132 


Nov. 


43 


20 


165 


Dec. 


87 


Dec. 


46 


24 


184 



Die gemessenen Scliwingungszeiten der Pulsationen der 
Jahre 1897, '98 und '99 bestetigen diese für 1900 gefundene 
jahrliche Ungleichheit. 





Mittlere Schwingungsdauer in Secunden. 






J. 


F. 


M. 


A. 


M. J. 


J. 


A. 


S. 0. 


N. 


D. 


Jahr. 


1897 


158 153 


144 


155 


146 


146 


165 


165 


151 


153 


153 


130 


152 


1898 


153 


158 


158 


160 


176 


174 


169 


169 


155 


151 


142 


135 


158 


1899 


139 


148 


151 


151 


158 


162 


162 


153 


139 144 


(137?) 


132 


148 


1900 


144 137 


158 


169 


193 


211 


197 172 


181 167 


162 


181 


173 


1897/1900 


148 


149 


153 


159 


168 


173 


173 


165 


157 


154 


149 


145 


158 



— 74 — 

Diese Zahlen für den Zeitabschnitt 1897 — 1900 lassen sich 
ungezwungen in folgender Formel ausdrücken : 
T = 158 + 13.8 Sin (t — 72"^) 
welche für die Minimumszeit den 29**^" December giebt. 

Ueber die C-onstanz der Schwingungsdauer innerhalb einer 
Reihe folgt weit er unten Naheres. 

Fe hireg istri rnng. 

In Abwartung eines Eschenhagen'schen Feinregistrir- 
Apparates wnrde die Gelegenheit des Freikommens des 
Registrir-Apparates des Ehleit'schen Tripendulum's benützt 
um schon vorlaufig die Pulsationen auf grosser Scala zu 
registriren. 

Ein altes Lamont-Unifilarvariometer wurde durch ïoi'dirung 
des Neusilber-Suspensionfadens in einem Variometer für die 
Nord — Süd (astronomisch) Componente X nmgestaltet, und 
spater noch ein nnbenütztes Galvanometer für Erdstrom- 
Registrirung durch das Anbringen eines gleichgerichteten 
Magnetes unterhalb des suspendirten Magnetes zu einem höchst 
empfindlichem Variometer für die Ost — West (astronomisch) 
Componente Y gciuacht. 

Bei der Rogistrirung der X Componente war: 
1 mm. = 0.79 y. 

Schwingungsdauer 10 Sec. 

Diimpfung wai- leider nicht anznbringen. 

Bei der Y Componente war: 

1 mm. = 0.11 7. 

Dampfung sehr stark, fast ..dead beat". 

Das Papier bewegte sich in einer Minute über 2 mm. 

Es war bei diesen grossen Dimensionen ein Leichtes die 
rein ausgebildeten Pulsationen zu scheiden von den gestörten, 
dass heisst von solchen Pulsationen, bei welchen bevor die 
pendelartige Bewegung ganz ausgeführt is eine neue Bewe- 
gungsart sich geitend macht. 

Die monatlichen mittleren Schwingungszeiten jener unge- 
störten Pulsationen bestetigen das oben angeführte Resultat 
einer jahrlichen Ungleichheit. 



75 — 



Mitte 


der 


Nachte- 


Piüsations- 


Mittlere Schvvingungsdauer. 


' 




Periode. 


zalil. 


zahl. 


Pro Nacht. 


Pro 
Pulsation. 


26 Jan. 


1901 


8 


67 


94 Sec. 


93 Sec. 


13 Febr. 


V 


14 


117 


116 


117 


20 Marz 


n 


17 


276 


119 


121 


14 April 


» 


24 


227 


138 


119 


11 Mai 


55 


11 


80 


147 


130 


20 Juni 


V 


12 


124 


139 


138 


17 Aug. 


» 


15 


145 


117 


103 


19 Sept. 


V 


12 


57 


123 


119 



Um zu imtersuchen ob eine Ungleichheit in der Schwin- 
gungsdauer wahrend der Nacht bestehe, wurde unterstehende 
Zusammenstellung gemacht. Die Uebereinstimmung zwiscben 
den zwei so heterogenen Reihen für 1899—1900 und 1901 ist 
so treffend, und die Zeit des Minimums — 1^ a.m. — stimmt 
so auffallend mit jener der grössten Hautiglveit überein, dass 
zu einer solchen Ungleichheit geschlossen werden darf. 

Merkwürdig sind die zwei Maxima um IC^ — 11^ p.m. und 
3h_4h a.m. welche auch beiden Reihen oemeinsam sind. 



Stunde. 




Mittlere Schwingungf 


Hlauer 


Dec. 


1899— Dec. 1900. 


1901 


(Feinregistr.) 


9^— 10^^ p.m. 




180 Sec. 




120 Sec. 


10 —11 




185 




125 


11 —12 




180 




123 


0—1 a. m. 




173 




112 


1—2 




154 




110 


2—3 




187 




115 


3—4 




197 




118 


4—5 




190 




112 



Die Zahlen für 1901 sind so viel kleiner wie die für 1900, 
weil in 1900 bei der grosseren Zeitscala. Pulsationen mit kür- 
zerer Schwingungsdauer mit berücksichtigt werden konnten. 



— 76 — 

Batavia — Karang Sago. 

Die temporare pliotograpliische Registrirung im Eclipslager 
zu Karang Sago (W. Kilste Suiiiatra's; 800 K.M. von Batavia 
entfernt) lieferte für ettliche Nachte Siinultaii-Aufzeichnung 
von Pulsationen. 

Es zeigte sich, dass sich alle Reihen auf den Magneto- 
grammen der beiden Orten zurückfanden, jedoch mit klf^inen 
ünterscliieden in Zeit und Amplitude. 

Nebensteliendes giebt ein typisclies Beispiel. 



77 — 







Zeituntersehied mit 




Amplituden- 






correspondirendeu 


Amplitude 


Unterschied 


Datum 


Umkehrpunkte 


Umkehrpuukten 


in 


der 
correspou- 


1901. 


Batavia. 


m 




direuden 






Karang Sago. 


Batavia. 


Pulsatioueu. 




Batavia-Zeit. 


Bat.~K. S. 




Bat.—K. S. 


17 Mai 


9^ 3 7. '"8 7 p.m. 
38. 90 
40. 03 

43. 57 

44. 60 

45. 98 
47. 01 
49. 91 
51. 33 

53. 00 

54. 72 
56. 34 

10 3. 95 
6. 29 

10. 26 

11. 03 
11. 9] 
13. 48 
15. 10 
17. 51 
19. 06 


—0.04 Min. 

0.02 
— 0.22 
—0.01 
—0.11 

0.07 

0.16 

0.52 

0.08 

0.02 

0.40 
—0.11 

0.30 
—0.43 
—0.13 

0.05 

0.12 

0.36 
—0.03 

0.39 
—0.87 


0.6 7 

0.4 
0.1 
0.1 
0.4 
0.5 
0.5 
0.6 
0.8 
0.5 

0.5 

0.8 
0.8 
0.8 
0.7 
0.4 


— 0.2 7 

—0.2 
—0.2 
—0.2 
—0.2 
0.0 
—0.4 
—0.1 

— 0.1 
—0.2 

0.0 

—0.2 
—0.2 

— 0.2 
—0.2 
—0.1 






Mitt. 0.03 


0.53 


—0.17 



— 78 — 
Das correspondirende Material beider Stationen lieferte: 



Nacht. 


Mittlere Zeitunter- 

schied corr. Um- 

kehrpunkte. 


Mittlere 
Amplitude. 


Amplit.-Unter- 
schied. 




Bat.—K. S. 


Batavia. 


Bat—K S. 


1901. 








2-3 Mai 


0.21 Min. 


0.95 7 


0.11 '/ 


5— 6 


0.14 


0.93 


0.31 


8— 9 


— 0.22 


0.73 


—0.53 


9—10 


1.16 


1.02 


—0.88 


12—13 


-3.26 


2.28 


0.85 


17—18 


0.03 


0.53 


—0.17 



Die Scala der Magnetogramme für Karang Sago war: 

1 mm. = 1.0 7^ und 1 mm. = 1.33 Min. 

In der Bestimmung der Zeitunterschiede sind Fehler von 
0.2 Min. wohl zu erwarten. 

Batavia — Zi Ka Wei. 

Der Jesuitenvater J. de Moidrey des Zi Ka Wei-Oh^er- 
vatoriums hatte die Grefalligkeit die dortigen Magnetogramme 
für 1897 — 1898 und 1900 durchzusehen nnd die gefundenen 
Pidsations-Reihen mir mitzutheilen. 

Nebenher gehende Copiën solcher Reihen , in October 1898 
und Sept. 1899 registrirt. zeigten Bilder, die den in Batavia 
erhaltenen förmlich gleich sind. 

Die tagliche Ungleichheit in der Hauflgkeit ist der für 
Batavia gefundenen ganz ahnlich. 



— 79 — 



Stunde. 


Zi Ka 

Wei. 
1897 

1900. 


Batavia. 

(1885), 

1892— '98. 


Stuude. 


Zi Ka 

Wei. 
1897 

1900. 


Batavia 

(1885) 

1892— '98. 


Oh— V' a.m. 


20 


223 


Q^— l-^p.m. 


3 


42 


1 — 2 


15 


140 


1 — 2 





45 


2—3 


11 


121 


2—3 


2 


42 


3—4 


4 


83 


3—4 


3 


37 


4—5 


3 


53 


4—5 


3 


33 


5—6 





24 


5—6 





31 


6 — 7 





15 


6—7 


3 


45 


7—8 





6 


7 — 8 


3 


70 


8—9 


3 


11 


8—9 


7 


111 


9 —10 


5 


26 


9 —10 


15 


127 


10 —11 


1 


36 


10 —11 


16 


162 


11 —12 


4 


46 


11 —12 


17 


199 



Die Yergleichung des Materials beider Stationen zeigt dass 
die meisten in Zi Ka Wei beobachteten Reihen auch in 
Batavia aufgezeichnet sind, aber viele in Batavia heohachieie 
offenbar nicht in Zi Ka Wei aufgetreten sind. 

Jedoch herrscht Zweifel über die Grosse der noch als 
zulassig zu beachtenden Zeit-Unterschiede, denn die von 
Zi Ka Wei erwahnte Anfangszeit braiicht nicht mit der in 
Batavia registrirten zu correspondiren. Die ersten Pulsationen 
mogen in einer der beiden Stationen so verkleinert sein, dass 
sie nicht mitgezahlt werden. Da Unterschiede von mehr als 
20 Minuten und weniger als einer Stunde fast nicht vorkamen, 
sind nur unterstehende Falie, bei welchen die Anfangszeiten 
weniger als 20 Minute verschieden waren, aufgenommen. 

Die Zeitfehler für jede Station dürfte wohl auf 5 Minute 
geschatzt werden; die Mittelzahlen (resp. — 0.37 Min. mit 
und 4.7 Min. ohne Beriicksichtigung der Zeichen) sind also 
höchstens auf einer Min. sicher, inid geben deshalb keinen 
Anlass einen gesetzmassigen Zeit-ünterschied anzunehmen. 



80 — 



Anfang-szeit-Unterschiede correspondirender (?) Pulsations- 
reilien in Batavia und Zi Ka Wei. 



Batavia- 


-Zl 


Ka Wei. 


Batavia- 


-Zi 


Ka Wei. 


Batavia- 


-Zi 


Ka Wei. 


1898 Mai 


21 


—0.6 Min. 


1900 Jan. 


9 


— 3.6 Min. 


1900 Aug. 


11 


3.4 Min. 


Juni 


7 


6.4 


Fobr. 


11 


3.4 




18 


—10.6 


Aiig. 


2 


3.4 


April 


5 


0.4 




25 


— 0.6 


Oct. 


13 


7.4 




8 


3.4 


Sept. 


1 


— 8.6 




14 


4.4 






— 3.6 




9 


— 1.6 






3.4 




9 


7.4 




12 


— 7.6 


1899 Febr. 


9 


8.4 




10 


— 13.6 




15 


— 10.6 




11 


18.4 






4.4 




17 


— 9.6 


Marz 


6 


1.4 




16 


8.4 




18 


0.4 




17 


— 2.6 




22 


1.4 




19 


— 1.6 


Juni 


6 


—0.6 




27 


6.4 




22 


— 3.6 






— 1.6 


Mai 


1 


— 0.6 






— 10.6 


Juli 


22 


—5.6 




27 


4.4 


Oct. 


24 


— 3.6 




28 


6.4 


Juni 


2 


5.4 


Nov. 


23 


19.4 






0.4 




3 


4.4 




30 


— 6.6 


Aug. 


1 


0.4 




12 


— 1.6 


Dec. 


12 


1.4 




2 


— 1.6 




19 


— 9 6 




13 


8.4 






—8.6 




24 


— 3.6 




17 


1.4 




3 


0.4 
0.4 




30 


1.4 

— 6.6 




20 
21 


— 2.6 

— 0.6 




25 


—0.6 


Aug. 


3 


2.4 




24 


4.4 


Nov. 


13 
11 


3.4 

—0.6 










27 


14.4 


Dec. 


Mittel mit Zeichen 


—0.37 Min. 














„ ohne 


n 


4.7 „ 



Batavia — Keiv. 

Dr. Chree hatte die Gefalligkeit die ^p^r-Registrirungen 
des Jahres 1897 für mich durchzusehen. Er schreibt dar- 

über: „ Even in the case of these movements I found 

„great difficulty in deciding what to count and what to omit. 



— 81 — 

„What I supposed you to want was a repetition of regular 
„movements witli closely similar amplitude and period. I have 
,,thus omitted innumerable oscillatory movements of an 
,,irregular character. The movements described as ,,s" would 
,,mostly have a smaller amplitude than any shown on your 
„specimen-sheet; the size you show — at least that on Febr. 12, 
„1897 {ampJ. o y, period 4 Min. v. B.), — I should deseribe 
„as „m". Those I designate „1" mig-lit average 50 to lOU % 
„larger than that of Febr. 12, 1897. 

„ I have excluded movements of periods larger than 

„about 5 min." 

Die tagliche Ungleichheit der Frequenz ergab sich als: 



FORM. 


/l a/m. 


1/2 


2/3 


3,4 


4/6 


5/6 


6/7 


7/8 


8/9 


9/10 


10/11 


11/12 


0/1 


1/2 


2/3 


3/4 


4/5 


5/6 


6/7 


7/8 8/9 


9/10 


10/11 


11/12 


S 


8 


5 


6 


10 


11 


18 


29 


29 


37 


27 


15 


23 


29 


36 


23 


28 33 


28 


19 


12 


12 


13 


5 


4 


m 


2 


5 


4 


3 


6 


15 


17 


1821 


20 


9 


24 


32 


27 


26 


23 23 


15 


20 


13 


11 


9 





1 


1 


1 


3 


2 


3 


3 


6 


7 


8 6 4 


2 


5 


9 


12 


12 


11 5 


4 


5 


5 


7 


4 


1 


2 


Alle 


11 


13 


12 


16 


20 


39 


53 


55 


64 


51 


26 


52 


70 


75 


61 


6261 


47 


44 


30 


30 


26 


6 


7 



und ist also fast das Entgegengesetzte von der in Batavia 
beobachteten. 

Das Aussuchen correspondirender Falie ist hier eine heikle 
Sache, da nur die Zeit als Criterium vorliegt. Unter- 
stehende Falie sind vielleicht als Correspondirende zu be- 
trachten. 



LXII. 



6k 



— 82 



Datum 


Form. 


KEW. 


(M. Z. V. 
Green- 
wich) 


BATA VIA. 


Dauer. 


Zeitunter- 












1897. 




Anfang und Ende 
der Bewegung. 


Dauer 


Anfang und Ende 
der Pulsationsreihe. 




Anfanges. 
Bat.—Kew. 


Febr. 12 


S 


4h 0'"— 4^150 p.rn. 


Min. 

50 


3h4(3m_4h43m 


Min. 
57 


— 14 Min. 


19 


m 


30 —2 „ 


90 


8 —2 3 


115 


—22 


20 


s 


5 40 —6 30 „ 


50 


5 43—6 30 


47 


3 


Maiz 21 


s 


—1 20 „ 


80 


22 —1 13 


49 


22 


Juli 18 


s/m 


7 20 —8 „ 


40 


7 38 —8 3 


21 


18 


Sept. 25 


s 


1 0-1 30 „ 


30 


56 —1 13 


17 


—4 



Da 339 Falie voii s, m und ra/s Bewegung für Kew 
vorliegen. liaben diese 6 hier ang-eführten Fiille wolil sehr 
wenig Bedeutung. 

Potsdam. 

BiRKPXAND (pag. 8 1, c.) erwahnt die Ausmessung der 
Periodendauer einer Anzahl Pulsationen für den Zeitraum 
Mai 1893— Mai 1900; mann überzeugt sich bald dass von 
einer jahrlichen Ungleichheit, so stark in Batavia ausgepragt, 
niclits zu spttren ist. 

Dr. Th. Arendt ') beschreibt eine Art ,,ra-stricliförmige 
,,Bewegung, welche mitunter durch einen glatten Verlauf der 
„Kurve unterbrochen Avird und in den meisten Fallen von 
,, einer nicht unbetrachtlichen Standanderung de smagnetischen 
„Elementes begleitet ist. Dieselbe aussert sich bei der Hori- 
„zontalkomponente als Vergrösserung, bei der Vertikalkom- 
,,ponente und der Deklination durch eine Verkleinerung des 
„ursprünglichen Werthes. Die Dauer der magnetischen Unruhe 
„schwankt zwischen einer halben Stunde und ungefahr zwei 
„Stunden; gewöhnlich spielt sich die Stürung in den Zeit- 
„raume einer Stunde ab. Die grössten Abweichun^eji vom 



1) Dr. Th. Arendt. Beziehungen der electrischen Erscheinungen 
unserer Atmosphare zum Erdmagnetismus. Das Wetter 1896 Heft 11/12. 



— 83 — 

„ruhigem Verlaufe der Kiirve betrugen nicht selten in den 
„einzelnen Fallen: 

„bei der Deklination: über 3' 

„bei der Horizontalintensitat: 0.0003 C. Gr. S. 
„bei der Vertikalintensitat: 0.00005 C. G. S." 
Arendt findet eine ausgepragte jahrliche und tagliehe Perio- 
dicitat in der Hauflgkeit. Die erste mit Maximum in December 
und Minimum in Juli (35 7o und 21%); die zweite mit Max. 
um loh p. m. und Min. um Mittag (8.3 Vo und 0.0 Vo). 

Die Beschreibung dieser Bewegungsform deckt sich mit 
der unserer Pulsationen uur theilweise; insbesondere die 
Standanderung und die jahrliche Periodicitat fehlt in Batavia 
ganzlich; trotzdem hat man wohl hier mit verwandten Er- 
scheinungen zu thun. 

Batavia — Y und Z Componente. 

Die Eegistrirung der Y Componente zu Batavia auf stark 
vergrösserter Scala hat die Pulsationen in dieser Componente 
(das heisst in Batavia in der Deklination, weil der absolute 
Betrag der Declination nur 1° ist) in grosser Menge an's 
Tagelicht gebracht. 

Dagegen haben die Versuche für die Vertical-Intensitat 
zu negativen Resultaten geführt. 

Es wurde ziim lezterem Zwecke die Wild'sche Waage zu 
grösserer Empfindlichkeit gebracht und mit der Eschen- 
hagen'sche Eolle registrirt. 

Es war: 

1 mm. = 1.3 7 und 1 mm. = 15 Sec. 

Zur Probe wurde zuerst mit drehenden Magneten künst- 
liche Pulsationen von 1 7 Amplit. und 30 Sec. Perioden- 
dauer hervorgeriifen, welche durchaus getieulich registrirt 
wurden. Wülirend des Auftretens natürliclier Pulsationen in 
X und Y, liat die Verticalconqmnente (Z) sich jedoeJi voll- 
standiq ruliig verhalten. 

Aus der Eegistrirung der beiden Componenten X und Y 
auf der selben Eolle ergab sich das Vorkommen aller mög- 



84 — 



licher Combi nat ionen. Bei regelmassigen Pulsationen in X 
zeigte zuweilen die Y Componente ein vollstandig ruliiges 
Verhalten, das Umgekelirte war z. B. in der Nacht 30 — 31 
August 1901 sehr auiïallend. Y zeigte eine lange Reihe von 
Pulsationen mit einer Periode von 75 Sec. und Amplitude von 
0.05 y, X jedoch nichts. 

Öfters waren scliön ausgebildete Pulsationen in einer 
Componente von unregelmassigen Bewegungen in der anderen 
Componente begleitet; und waren auch regelmiissige Pulsa- 
tionen, gleichzeitig fiir die beiden Componenten, zahlreich, 
so zeigten sie jedoch alle mögliche Unterschiede in Phase. 

Hierunter folgen die Werte der X und Y Componente fiir 
eine characteristische Pulsationsreihe, welche auf der beige- 
fügten Tafel abgebildet ist; die Aenderung der Y Componente, 
welche zweifellos unabhangig von der Pulsirung war, ist in 
Rechnung gebracht. 

Pulsationsreihe Batavia 17 Sept. 1900. 
'Anwachs der nördlichen Componente: a X = + 

,, „ östlichen ,, /\ Y = + 



c 



) 



Mittl. Zeit Bal ar ia. 


A X. 


/\ Y. 


Mittl. Zeit Bafaria. 


A X. 


/s Y. 


4^ 7.™6 a.m. 


— 0.15 7 


— 0.10 7 


4^13.'"! a.m. 


—0.12 7 


— 0.19 7 


8. 6 


0.23 


0.08 


13. 7 


0.54 


0.00 


8. 8 


0.05 


0.15 


14. 1 


0.02 


0.19 


9. 2 


—0.54 


—0.10 


14. 5 


—0.31 


0.05 


9. 7 


0.04 


—0.19 


14. 9 


0.05 


— 0.12 


10. 2 


0.46 


0.10 


15. 2 


0.39 


—0.01 


10. 6 


0.12 


0.20 


15. 6 


0.10 


0.12 


11. 1 


—0.70 


—0.11 


16. 2 


—0.23 


—0.03 


11. 4 


—0.34 


—0.19 


16. 6 


0.00 


— 0.13 


12. 


0.40 


0.09 


17. 


0.31 


—0.02 


12. 3 


0.26 


0.20 


17. 5 


0.08 


0.10 


12. 8 


— 0.54 


-0.10 


17. 9 


—0.08 


0.00 



— 85 — 

Der Störungsvector, welche die Pulsationen verursacht hat, 
blieb also erst constanter Grosse iim nachber abzunehmen, 
walirend er sicli ziemlich regelmassig" im Sinne des Uhrzeigers 
(N.E.S.W.) runddrehte. 

Eitt anderer Fall bei welcliem der Vector constantes Azi- 
mutli behielt, jedoch sich periodisch in Grosse anderte, liabe 
ich neuerdings, als die Abbildungen schon fertig waren, 
registrirt. Dabei waren die Scalenwerthe für X 1 mm. = 0.11 y 
und für Y 1 mm. ;= 0.19 y. 

Unterstehende Tabelle behalt zuerst die Zeiten der Umkebr- 
punkte der X und Y Componenten, aus welclien die Gering- 
fügigkeit der Phasendifferenzen deutlicli liervorgeht; weiter 
die Amplituden, derer Verhaltniss selbstverstandlich das 
Azimuth des Kraftvectors der Pulsation bedingt. Die relativ 
grosse Standiinderung von X und Y wahrend des Verlaufes 
der Pulsationsreilie, welche zweifellos unabhangig des Pul- 
sationsplienomens ist, beeinflüsst jedoch dieses Verhaltniss. 
Eine erste Elimination dieses Einflusses wird erreicht durch 
die Mittel jeder zwei aufeinander folgenden Piüsationen 
zu benutzen. Das Azimuth des Vectors schwankt zwischen 
16° und 28°, die mittlere Abweichung von dem Mittel N 20° W 
ist uur 3°. 



86 — 



Pulsationsreihe von 3 Mai 1902. 
(BATAVIA). 



Mittlere locale Zeit der 
ümkehrpiinkte 


Diff. 


Amplituden 


Ftir Staudaude- 

rung corrigirte 

Amplituden 


Azimuth 

des 

Piil>satiorm- 


Abweichiing 

des 

mittlHTPn 


X 


Y 




^ X 


^Y 


/\ X' 


/\ Y' 


vectors. 


Azimuths. 






Sec. 














Oh ismiiseca.m. 


0'^ 13" 26^®*= 


—15 


mm. 

5.5 
10.0 

5.8 


mm. 

2.8 

5.7 

2.9 










13 47 


13 53 


— 6 


lAly 


0.47 y 


N 18« W 


—2» 


15 26 


15 17 


9 


1.50 


0.47 


17 


—3 


17 11 


16 11 





2.40 


0.82 


19 


—1 








19.5 


12.1 










17 50 


17 56 


— 6 


12.3 


5.0 


3.02 


0.95 


17 


— 3 


19 5 


18 56 


9 


2.24 


0.66 


16 


—4 








11.3 


7.0 










20 26 


20 32 


— 6 


1.7 


1.6 


1.23 


0.47 


21 


1 


22 17 


22 17 





0.56 


0.22 


22 


2 








4.2 


2.3 










23 56 


23 59 


— 3 


1.8 
6.0 
1.7 
5.0 
2.8 
4.3 
3.9 
3.1 
3.8 


1.4 

3.0 
1.6 
4.0 
2.7 
1.7 
2.3 
1.4 
2.4 


0.57 


0.21 


20 





25 38 


25 35 


3 


0.74 


0.24 


18 


—2 


27 38 


27 41 


— 3 


0.73 


0.25 


19 


— 1 


29 47 


29 44 


3 


0.64 


0.31 


25 


5 


31 8 


31 17 


— 9 


0.74 


0.37 


27 


7 


32 32 


32 44 


— 12 


0.67 


0.34 


27 


7 


34 32 


34 35 


— 3 


0.78 


0.22 


16 


—4 


35 41 


35 47 


— 6 


0.66 


0.21 


18 


—2 


37 17 


37 17 





0.66 


0.21 


18 


—2 


38 44 


38 38 


6 


0.52 


0.17 


18 


-2 








1.7 


0.8 










39 56 


39 47 


\) 


2.1 
3.3 
6.4 
4.7 
5.1 
3.4 
3.4 
1.8 


2.5 
1.4 
3.9 
2.3 
3.0 
1.4 
3.0 
0.9 


0.36 


0.19 


28 


8 


41 32 


41 32 





0.51 


0.22 


23 


3 


42 23 


42 20 


3 


0.92 


0.30 


18 


—2 


43 59 


43 59 





1.05 


0.34 


18 


-2 


45 17 


45 17 





0.93 


0.30 


18 


—2 


47 11 


47 11 





0.81 


0.24 


16 


—4 


48 26 


48 26 





0.65 


0.24 


20 





50 2 


50 2 





0.49 


0.22 


24 


4 


51 59 


52 2 


— 3 






Miiileres Azimain 


Miniere Aöweicliiiiiï 
















X 20° W 


3" 



— 87 — 

Ursache der Pulsationen. 

Die simultane Registrirung der Pulsationen in Batavia 
und Karany Sago wie auch in Batavia und Zi Ka Wei 
lasst für zwei Hypothesen Raum. 

Die erste ist: Das Phenomen, welehe die Pulsationen 
veruisaclit, wandeit rascli an der Erdoberflache entlang; die 
zweite: Sein Einfluss thut sich siuiultan für die ganze Erde 
gelten. jedoch durch Verschiedenheit dieses Einflusses an 
verschiedenen Orte correspondiren die Umkehrpunkte der 
Pulsationen nicht und sind deshalb nicht simultan. 

Die Ruhe der Yertical-Componente möchte sich mit der 
ei'sten Hypothese verstandigeu lassen, durch die Annahme 
verticaler, electrischer Stromsaulen, welehe einander mit ab- 
wechselender Stromrichtung durch die Atmosphare folgen, 
und es ist nicht schwierig für jeden Fall einer Pulsationreihe 
den Durchschnitt der Stromsaulen zu construiren. 

Bei den gefiindenen I^nterschieden der Anfangszeiten darf 
man einen Durchmesser diesor Ströme von einigen Hunderten 
von Kilometern annehmen, Für den Fall eines Pulsationsvectors 
von 2 ; und eines Durchmessers von 500 K.M. findet man 
eine mittlere Stromstarke von der Ordiunig: 

1 X 10"^ Ampère pro Q K.M. 

Es ist diese Stromstarke sehr gering den Zahlen gegenüber 
welehe z. B. Bauer für die verticalen electrischen atmospha- 
rischen Ströme findet: —740 bis + 1640 X UH Amp. ') 

Das ruhige Verhalten der Yertical-Componente lasst sich 
jedoch mit der zweiten Hypothese in Eiuklaug bringen durch 
die Annahme, dass die Pulsationen von rythmischen Aende- 
rungen in electrischen Stromen, welehe in sehr breiten Flachen 
über dem Beobachtungsort fliessen, herrühren. 

Untersuchungen der Störungsphanomene führten mich schon 
langst zu der Annahme eines Systems circulaier electrischer 
Stromen die parallel den Isochasmen den Erdkörper um- 

1) L. A. Bauer. Vertical earth-air electric currents. Terrestr, 
Magnetism Tii, 1897. 



kreisen, iind zeigtoii, wie dieso Annalimè das Anwaelisoii 
und Abnehmen der Horizoiital-Inteiisitat iind Declinatioii 
bei magnetiselien Stüruiig-en, eiii Philnonien von niir Xach- 
störung' g'eiianiit, am Besten erklarte. (Cf. MetroroJofjisrlie 
Zeitschrift lH9o: Tor. Magn. Y p. 123; Ohsrrratlons 
■Vol. XXII, Batavia 1000. Appendij: II). 
■ Als ieh jetzt rythmisclie Aeiiderungeu in diescn biviteii 
Stroiiibandern als Ursache der Pnlsationen aiisehe. so ist dazu 
eine Stütze dass diese Strombandei- im troplscheii Oriënt 
weit seltener gestort Averden wie z. B. in Eiiropn uiid Nnrd- 
Amerika, uiid also leicliter feine rythmisclie Aeiiderung'en 
rein zeigen werden, Ein sehr gunstiger Uinstand zur 
regelmassigen Ausbildung war die geringe Sonnenactivitat 
walireiul dieses Sonneiifleckeii-Mininmins und die dadurcli 
bedingte grosse magnetische Ruhe. Woher nun diese ryth- 
mischen Aenderungen herrühren ist schwer zu sagen; die 
aufgedeckten jahilichen nnd tiiglichen Periodicitliten und 
die Unabhangigkeit von den gewöhnlichen Störungen und 
ihrer elfjahrigen Periode deutet aber daraiif liin, (hiss hier un- 
mittelbar-terrestrischc Ursachen wirken. 

Hoffentlich wird das Material der Termintag-Beobaclitungen ^ 
welches wahreiid dieses Polarjahres gesammelt wird, uns neue 
Anhaltspunkte schenken. 



E R R A T A. 



pg. 84 — steht: Pulsationsreihe 17 Sept. 1900. 

lies „ 17 „ 1901. 

Tafel ^steht dieUnterschrift: Sept. 10, 1902. 

lies Sept. 17, 1901. 



Sp e CLin i n a t 'on Pu Isa l iotien. 



H- 





'^^^ 


H-I- 










Scpt 9 Sept. 


10, 


1900. 


2h 






4h 


Horizontal Int . , Batavui. 


^ 




H- 




- 


Imm^ ó)f. 






8''- pm lOh 
Mar:: 21. 






12^ 


Marz 


22. 


2^ a.m 
1902. 



Hori zont al Int . BuUenzvri 



J- 



Intm = 3.16 ^ 



H' 



10^ p. m 



,2h 



Januar è^. 
Honxcntal Int. Buitcnzcrq. 



2h, 4,A 

Januar 9, 1902. 



lmni= 3.16 



^ 



ê^i 



N 




Componenteiv X : NS unxi Y: E-W. 

Sept. 10. 1902. 



'ét^^SO". 



X: Imm ^ 0.78 ,V 
Y: 1 mnt =0.11 ^ 



N 




4' O' 



UITKOMSTEN 

VAN 

METEOROLOGISCHE WAARNEMINGEN 

LN 

NEDERLAND SCH-INDIË 
g^edarende het jaar 1900. 

VERZAMELD 

DOOR HET 

KüN. MAGNETISCH EN METEÜROLOGISCH OBSERVATORIUM 

TE 



Be(ienicaarnem ingen 1900. 

a. Aantal regendagen. 

h. Hoeveelheid regen. 

r. Ligging der plaatsen. 

d. Grrootste dagelijksche hoeveelheid. 



90 — 



REGENWAARNEMINGEN. 

AANTAL REGENDAGKN. 



1900. 



■•- «3 



CC 

^-5 



O» 



^ I 

< i ^ 



^ I = 
t-5 



3 





^ 




en 


i> 




3 


^ 


.• 


r/) 


a 


o 


^ 




.^ 


hr 


^t^ 


o 




i=^ 


-4— ' 


— j 


Oj 




<1 


cc 


O 



O) 

O) 

o 



B 

Ü 

o» 

p 



Seraiig 

Soekalaba. . . 
Tjiomas. . . . 
Padarintjang . 
Oedjoeng'teboe 



Pandeglang 

Rangkasbetoeng . . 
Goenoeiig Kentjana 
Bodjonginanik. . . . 
Moentjang 



Tjipanas. 
Tanara. . 
Paiigi. . 



Aujer Kidoel. 
Tjilegon . . . . 



Soedlmara 

Tjipoetat 

Lantlliuis Tjiomas 

Dramaga 

Djasinga 



Parakansalak . . . 

Sanoedin 

Perbawatie . . . . 
Ond. Wilhelmina 
TJiboengoer. . . . 



Pasir Salam 

Goenoeug Tjempaka 

Gedeh 

Patjpt 

Tjiastana 



]5 
15 
11 
14 
11 



23 
13 



15 
22 
16 
19 
16 



12 
15 
13 
13 



17 15 

20 

12 



8 10 

5 I 9 5 
13 118 



12 

9 I 10 

12 10 



16 12 i 11 I 12! 14 13 



18 ! 12 8 8 14 15 16 



15 14 
13 I 1 1 

14 20 '• 17 

15 20, 21 
14 Ui 7 



13 20 I 23 

15, 18| 11 
13 12' 12 



16 14 
11 7 



16 20 12 
16 17 ! 19 

20 ! 18 18 
20i 19 i 18 

17! 19 120 



13 10 1 10 10 
16 11 lol 7 



18 11 

20 ; 16 

8 1 5 



8 10- 

141 10 
8 1 10 



20 
10 
12 
11 
6 



23 I 13 17 

10 j 5 |NW _ 

15 9 1 8 111' 7 



14 
11 

13 
14 

20 



12 

7 



8 9 
7 13 



12 

23 1 10 
18 9 



6 



5 



19 21 i 13 



9 8 
11 I 10 



23 22 25 22 1 19 18 i 11 
26 24 27 24' 15 ! 12 11 

22 20 16 15 

23 ! 18 I 22 

24 1 19 ! 14 



23 25 25 
27 26 ! 28 
22 21 23 



26 22 21 [20 17 13 
23 23 19 j 28 15 : 11 
25 20 28 22 : 21 14 



13 



12 
10 



8 
14 

7 



9 14 10 
6 914 

11 15 12 
9 ' 14 ' 1 6 

19 22 22 



9 
6 
9 
13 
5 



5 

7 

9 

13 

13 



17 17 
8 13 

14 j 14 

12 11 



8 j 14| 15 

5] 9| 1 

9 : 6 

lil 8| 3 

8 212 



10 
16 
10 
12 



18 
12 
18 
22 
9 



16 
12 
3 
15 
15 



28 23 22 
23, 17,20 



20 13 
26 120 



14 
7 
2(1 
15 
14 



12 14 13 

3 7 10 

13 8 

8 13 

91 6 



14 

13 

6 

17 

15 



15 24 23 

10 i 19 J22 

12 I 25 I 21 

17 23 23 



10 15 112 10 26 26 
7 17 ! 13 12 25 I 22 

19 j 18 15 13 t 20i 25 
10 12 ' 11 i 12 9 , 14 1 18 
23| 17i 16, 14, 16|26i 27 



— 91 — 



REGEN WA AR NEMINGEN. 

HOEVEELHEID KEGEN IN MILLIMETERS. 



3 


'S 
SS 


-1-5 


April. 

1 


Mei. 


Juni. 

1 


Juli. 


Augustus. 


-o 

a 

ft 

CU 

co 


1 
October. 


(D 

1 

> 
O 


1 

o 

03 


Jaar. 


299 


298 


218 


232 


93 


149 


96 


233 


121 


45 


147 


67 


1998 


210 


381 


318 


345 


39 


113 


129 


141 


232 


95 


113 


62 


2178 


227 


365 


362 


153 


201 


130 


137 


311 


222 


209 


250 


224 


2791 


345 


454 


242 


282 


127 


171 


125 


245 


190 


339 


251 


166 


2937 


222 


363 


408 


252 


138 


164 


153 


257 


477 


266 


390 


284 


3374 


253 


315 


279 


211 


115 


213 


148 


347 


151 


136 


294 


175 


2637 


262 


301 


185 


183 


93 


149 


191 


97 


123 


56 


215 


118 


1974 


245 


536 


279 


470 


165 


228 


150 


125 


172 


174 


501 


435 


3480 


449 


715 


496 


544 


313 


350 


138 


300 


180 


241 


327 


380 


4433 


430 


269 


54 


327 


173 


385 


195 


135 


163 


133 


163 


364 


2791 


417 


298 


310 


297 


263 


319 


126 


250 


340 


206 


368 


466 


3660 


391 


380 


133 


163 


105 


NW 


69 


236 


5 


43 


77 


163 




284 


194 


133 


221 


126 


96 


169 


122 


102 


187 


142 


83 


1859 


404 


493 


221 


186 


110 


143 


129 


95 


104 


36 


95 


128 


2144 


350 


230 


171 


180 


92 


173 


149 


252 


41 


25 


76 


106 


1845 


356 


240 


170 


153 


73 


170 


91 


44 


65 


240 


211 


170 


1983 


204 


274 


200 


124 


114 


120 


127 


118 


132 


127 


232 


176 


1948 


661 


539 


346 


298 


236 


440 


320 


323 


153 


473 


51 


246 


4086 


492 


415 


216 


576 


181 


192 


196 


330 


311 


169 


389 


313 


3780 


441 


344 


275 


226 


120 


207 


193 


218 


166 


163 


187 


117 


2657 


351 


271 


315 


345 


292 


269 


77 


236 


294 


424 


439 


283 


3596 


423 


314 


243 


221 


370 


163 


133 


108 


161 


147 


309 


338 


2930 


692 


552 


481 


417 


385 


257 


142 


274 


284 


356 


518 


404 


4762 


422 


623 


594 


323 


439 


601 
















411 


391 


233 


506 


195 


203 


86 


215 


267 


349 


584 


331 


3771 


428 


471 


315 


350 


348 


164 


172 


147 


104 


102 


344 


462 


3407 


426 


336 


302 


378 


252 


209 


213 


165 


229 


231 


397 


421 


3559 


878 


307 


465 


319 


237 


223 


198 


173 


239 


266 


336 


322 


3463 


285 


235 


306 


282 


191 


213 


154 


263 


282 


160 


248 


292 


2911 


678 


472 


248 


612 


369 


342 


185 


215 


152 


1 282 


, 645 


531 


4731 



— 92 — 



REGENWAARNEMINGEN. 

AANTAL i;i;<iEN'DAGKX. 



1900. 



et 
t-5 



CS 



«-■—Il fl I •". 



Sin 






bc 






^ i Ph 
<1 Qü 



O 



! r^ 



> 
o 



O) 

a 



Boeng'a Meloer, . 

Tjikalono- 

Lampegan 

Ploemboii 

Passir Limbant:;aii 



Malabar 

Friesland 

Pang'ledjar . . . . 
Pang-lipoer Galig, 
Santosa 



Margapala 

Tjiboegcl 

Tjempaka W'aina. 
Manoiidjaja. . . . 
Tiiharocs 



Goenoeiig Hcdjo, 
Kandaiig Sapie. , 
Tegalwaioe. . . , 

Tjitalanu' 

Pleieil. 



Tjilangkap . . 
Pasir Carolina 
Dawoean . . . 
Tjlampcl. . . . 
Klaiie 



Soemedangan. . . 

Krawang 

Rengas Dengklok 
Pisang Sambo. . . 
ïjabangboengin. . 



24 

NW 

16 
17 
22 



22 
13 
18 
17 
13 



24 25 



23 
24 
26 
23 



27 
28 
25 
18 
20 

26 
20 
20 
14 
20 

16 
19 
13 



21 

19 
26 
25 

24 
22 
24 

15 
18 

22 
12 
19 
14 
19 

15 
18 
15 



9 111 
13 22 



21 
21 
22 

18 
20 

28 
25 
27 
25 
29 

23 
25 
28 
23 
24 

23 
14 
23 
13 

20 

16 
20 
10 
13 
14 



12 12 
19 21 
lo! 8 

11 I 17 j 12 

13 13 7 



27 
18 
27 
14 
16 

22 
21 
20 
23 
21 



13 
14 
17 
12 
5 



18 

12 

15 

9 



18 18 10 
17,23 15 



16 1 13 
19 18 
15 15 



18 
14 
16 
17 
15 



24 


15 


24 


16 


22 


15 


19 


6 


21 


19 


20 


15 


11 


5 


17 


6 


12 


12 


18 


14 


10 


10 


19 


13 


15 


11 


12 


11 


12 


14 


9 


11 


10 


14 


11 


7 


14 


10 


9 


3 



20 
7 



9 

9 

8 

12 

8 



11 



9 
12 
15 
13 
12 



18 
17 
10 

20 
17 
15 
14 

26 



15 
5 

8! 6 

9 10 

17 17 



7 
12 
7 
5 
7 

8 
8 



13 

11 

20 

9 

4 



17 
11 
12 
12 

10 
13 
17 
20 
17 

11 
4 

7 
7 



15 
14 
17 

8 
6 

1(» 
9 

13 
7 

10 

7 

7 

7 

10 



12 
11 
15 



10 
13 
11 
11 
14 

8 

6 

12 

8 



10 i 13 



26 
19 
21 



8 1 18 

9 21 



24 

23 
21 
24 
21 

20 
14 
20 
20 
22 



10 19 

6! 11 
9 11 

9 { 14 
9 1 21 

I 

6 I 13 

7 I 12 
5 I 12 
7| 13 
5 I 10 



7 
11 
10 
10 

9 



25 
14 
24 
16 
12 

29 
21 
18 
23 
24 

24 
24 

22 
22 
22 

16 

8 

7 

8 

20 

13 
12 
13 

18 
10 

10 

13 

9 

13 

9 



93 — 



REGENWAARNEMINGEN. 

HOEVEELHEID KEUEN' IN MILLIMETERS. 



2 


Ld 




o^ 


"S 


• 1^ 


^ 


xJï 

hc 

3 




o 

Ü 


> 
o 


a 

O) 
Ü 

o; 


Jaar. 


^ 


^^ ^ 


< 


^ 


^^ 


H^ 


< 


GO 


o 


^ 


Q 




546 


598 


193 


678 


347 


334 


154 


199 


226 


163 


506 


637 


4581 


NW 


192 


247 


185 


286 


126 


215 


99 


337 


30(t 


504 


107 




298 


465 


371 


267 


320 


194 


115 


139 


227 


134 


261 


430 


3221 


322 


220 


239 


183 


259 


155 


160 


118 


92 


244 


439 


184 


2615 


403 


112 


148 


266 


140 


172 


234 


58 


115 


162 


337 


147 


2294 


363 


364 


439 


388 


137 


250 


125 


87 


159 


192 


329 


323 


3156 


374 


425 


317 


275 


219 


272 


147 


110 


188 


233 


373 


336 


3269 


356 


304 


309 


364 


226 


200 


242 


113 


168 


212 


433 


361 


3288 


396 


372 


415 


378 


178 


217 


109 


88 


67 


254 


323 


313 


3110 


380 


388 


547 


535 


235 


194 


110 


56 


165 


270 


354 


384 


3618 


598 


386 


396 


379 


377 


207 


128 


205 


58 


161 


464 


372 


3731 


621 


375 


381 


609 


535 


197 


273 


259 


93 


166 


256 


429 


4194 


621 


545 


757 


563 


427 


439 


207 


245 


214 


199 


309 


445 


4971 


420 


255 


621 


287 


52 


379 


307 


317 


190 


180 


440 


317 


3765 


416 


298 


574 


527 


171 


309 


234 


271 


191 


172 


491 


443 


4097 


431 


342 


222 


198 


311 


175 


332 


67 


103 


223 


413 


254 


3071 


641 


265 


289 


366 


125 


289 


117 


106 


75 


289 


476 


265 


3303 


386 


398 


615 


290 


168 


140 


166 


147 


132 


182 


248 


237 


3109 


300 


286 


223 


245 


153 


164 


312 


107 


35 


285 


400 


138 


2648 


359 


256 


241 


335 


236 


199 


353 


88 


49 


230 


451 


328 


3125 


384 


293 


322 


243 


268 


104 


154 


141 


123 


114 


380 


258 


2784 


244 


272 


331 


181 


235 


103 


119 


150 


78 


95 


210 


216 


2234 


252 


369 


147 


400 


119 


102 


88 


68 


12 


164 


237 


317 


2275 


248 


315 


213 


406 


279 


210 


121 


101 


45 


212 


141 


305 


2596 


251 


347 


224 


191 


183 


108 


44 


88 


11 


113 


102 


102 


1764 


256 


332 


419 


129 


190 


174 


130 


90 


42 


117 


131 


250 


2260 


227 


290 


312 


94 


149 


128 


120 


81 


45 


74 


157 


319 


1996 


267 


306 


243 


200 


86 


86 


119 


81 


40 


88 


86 


141 


1743 


443 


661 


437 


4()6 


183 


206 


95 


113 


21 


77 


127 


258 


3087 


766 


355 


210 


569 


75 


129 


136 


99 


20 


48 


136 


178 


2721 



94 — 



REGENWAARNEMINGEN. 

AANTAL HKGENDAGEN. 



1900. 






^ 
< 



3 S 



Tjikeiis 

Drangdan 

Pasawahan 

Poerwakarta. . . . , 
Tjikao 

Wanajasa 

Tjempaka , 

Tjibening 

Lerna Abang, . . . 
Tjilamaja 

Soebang 

Kamaroeng" 

Paraanoekan. . . 
Pasir Boengocr. . . 
Tenger Agoeng. . . 

Panaroeban 

Tjiatter 

Sarieredjo 

Kasso Malang . . . 
Boeka Negara . . . 

Djagernaik 

Ardjasari 

Datoematie 

Bodjoiig Banteng . 
Rambatan 

Djoetinjoewat. . . . 

Limapoeti 

Lobener 

Djatie VII 

Pakoembahan. . . . 



26 ! 25 
25 23 
23 i 17 
25 17 



23 22 20 I 16 18 
25 22' 17 I 19 I 15 
18 1 17 ! 15 I 12! 14 
23 1 21 ; 17; 13 ! 14 



17 18 120 I 17 10! 9 1 11 



24 21 

16 i 16 

20 22 

17 15 
12 ^ 10 

27 23 
10 9 
16 17 

21 i 17 
26 24 



23 122 '19 12] 15 
18 19 13 11 13 
18! 18 11 10 12 
11 ! 12 7 , 7 11 
10 8 i 10 6 ! 5 






Ci 


X5 







^ 









GO 


CJ 



O) O) 

-o I J2 

a i a 

> g 

o o» 



15 ' 12 11 i 23 23 

12! 9 11 23 18 

12^ 7 9 ! 15 ! 19 

10! 4 8 18 ! 16 

6 12 6 14 13 



9 j 13 11 i21 

8 I 3 5 I 9 
5 3 8 10 



24 20 1 17 I 15 I 15 ' 12 

7 10 10 3 I 4| O 

8 15 ' 91 8 ' 7 i 8 
17! 20 '13: 10 B 9 
23I2I 1 16 i 18 ; I81 8 



27 24 25 I 23 22 19 18 ' 15 



21 20 21 I2I 18 i 22 
28 23 '25 24 I 22 \ 22 



21 24 17 

23 i 20 I 18 



17 I 15 i 15 
24 i 22 i 18 



15 i 14 
20 : 13 



19 
17 



26 21 22 23 20 ' 21 22 

27 26 24: 21 i 21 15 19 



27 20 24 
19 21 I 20 
19 ' 13 I 16 



14 13 i 17 



21 
21 
20 



19 



17 I 17 I 9 



19 
10 



13 I 12 
10 i 8 



10 
13 



14 
3 

7 

7 

8 



o i « 
3 I 8 

S! 17 
5 10 
3 12 
5 I 13 
10 122 



25 
13 
16 
12 

9 

22 
11 
15 
17 

28 



11 
9 



13 22 28 
11 22 22 
11 ' 13 : 23 26 

8 i 9 20 I 23 

9 18 24 



10 



12 13 i 14 23 ! 27 



12 12 12 
28 22 ' 27 27 16 ' 20 17 | 15 
12 t 9 I 9 15 10 i 5 3 I 1 
19 ; 20 J2i i21 18 I 12 9 : 7 
17 i 18 20; 20, 13 i 14, 12 6 



10 1 18 I 23 
5 14 22 



6 i 15 

4; 13 

I 

2 I 12 
9 ' 16 
4 11 
4 11 
6 , 14 I 20 



21 
17 

18 
21 
13 
21 



95 



REGENW AARNEMINGEN. 

HOEVEELHEID REGEN IN MILLIMETERS. 



muari. 
ebruari. 




ft 


'S 


*5 


^ 


ugustus. 


a 

o» 

ft 


o 
o 


ai 
Xi 

B 

o 


-o 
o; 


Jaar. 


^ 1 fe 


m 


< 


^ 


h^ 


H:, 


< 


OQ 


o 


;zi 


__Q__ 




559 


686 


506 


586 


356 


308 


444 


192 


266 


239 


655 


605 


5402 


420 


277 


288 


300 


262 


265 


285 


73 


147 


266 


433 


341 


3357 


431 


322 


291 


293 


404 


182 


374 


117 


88 


188 


401 


573 


3664 


428 


310 


436 


282 


238 


241 


252 


169 


81 


129 


345 


505 


3416 


441 


333 


381 


263 


284 


169 


136 


179 


76 


122 


450 


301 


3135 


641 


818 


590 


609 


488 


245 


512 


198 


206 


239 


484 


587 


5617 


350 


372 


362 


244 


231 


124 


188 


149 


121 


95 


175 


362 


2773 


285 


366 


362 


"173 


211 


67 


152 


30 


145 


138 


135 


396 


2460 


310 


209 


184 


271 


88 


150 


118 


108 


9 


101 


104 


223 


1875 


268 


167 


185 


201 


145 


88 


46 


139 


10 


14 


96 


244 


1603 


561 


496 


645 


288 


222 


222 


240 


174 


39 


150 


372 


384 


3793 


282 


471 


174 


372 


214 


72 


22 








147 


164 


274 


2192 


243 


285 


154 


181 


138 


53 


65 


142 


9 


36 


89 


165 


1560 


386 


279 


344 


297 


184 


96 


32 


89 


12 


26 


116 


453 


2314 


641 


756 


644 


660 


599 


327 


350 


212 


209 


278 


465 


735 


5876 


524 


574 


686 


674 


578 


373 


367 


235 


425 


419 


333 


698 


5886 


446 


529 


569 


634 


471 


411 


428 


239 


330 


257 


416 


519 


5249 


504 


644 


785 


433 


525 


251 


340 


266 


178 


171 


432 


801 


5330 


700 


605 


636 


398 


396 


176 


349 


109 


114 


183 


401 


393 


4430 


577 


628 


540 


716 


464 


514 


306 


360 


280 


232 


601 


735 


5953 


435 449 


569 


616 


572 


180 


331 


319 


308 


263 


386 


769 


5197 


722 706 


738 


593 


453 


194 


367 


219 


293 


333 


368 


664 


5950 


229! 111 


277 


234 


79 


108 


1 60 


46 


10 


17 


173 


225 


1669 


279 177 


385 


413 


200 


12 


68 


130 


12 


69 


89 


245 


2079 


437 249 


167 


233 


59 


62 


101 


35 


9 


60 


130 


174 


1716 


290 102 


128 


142 


101 


134 


46 


63 


8 


6 


204 


154 


1378 


593 460 


420 


410 


198 


247 


201 


202 


46 


106 


288 


417 


3588 


469 227 


153 


238 


60 


48 


97 


160 





68 


148 


136 


1804 


363 i 192 


411 


446 


233 


131 


74 


146 


7 


77 


90 


319 


2489 


345 


433 


335 


415 


293 


298 


130 


69 


30 


145 


207 


364 


3064 



— 96 — 



REGENWAARNEMINGEN. 

AANTAL HEGKNDAGKX. 



19O0. 



Watoekoempoel. 
Belik 



Poelasarie. . 
Moga . . . . 
Karangsaiifc', 



Boelakaii . . . . 
Kaïidocdoiigkal. 
Kedjcneh . . . . 
^^'al•ot'llgp^ing• . 
Sipedaiig- . . . . 



Baiitarbülaiig, 
Pedag:oeiig , 
Soekawatic . 
Boiig:as . . . 
Soeiigapan . 






~ -= 



ei •_- 





, 


;^ 






KTi 


o; 






!3 


XI 








a 


s 






o» 


-o 


•— ^ 


bJD 


^ 


o 


3 
1-5 


< 


o» 

GO 


o 



Kebandaraii 

Stuw iii deGenteiig-rivier 

Petaroekan 

Diwong- 

Djatiiiegaia 



Wrajaii .... 

Tjipero 

Djambamvaioe 
Socradadi . . . 
Tegal 



Sigoegoer 

Paiiiiigaran . . . . 
Kandang Serang. 

Liiiggo 

Kadjeii 



23 { 23 I 21 

23 ! 2 1 I 28 
26 27 ■ 28 



19 I 18 ! 19 14 



25 
23 



24 i 27 
22 27 



27 24 
2.5 24 
25 ! 21 



26 
26 
22 
21 



21 I 17 M 



27 
19 
18 



26 ! 17 



18 
17 



23 
27 

19 
18 
12 
23 
14 



20 
21 



22 
18 
24 



21 23 12 

17 I 21 Ifi 



14 
18 

18 



15 i 13 



25 

17 



14 11 16 

18 I 19 I 19 

12 j 11 8 
22 I 22 24 



27 
12 



9l 19 
15 16 
14 12 
27 22 
12 14 



7 10 12 
15 j20 j 16 

9 6 I 12 
22 ! 24 \ 16 



15 i 15 ! 15 

17i 18 j 18 
9 13 13 



16 



14 



18 20 



9 
19 



8 i 11 11 

11 15 14 

8,8 5 

6 I 7 : 8 
11 ' 10 12 



16 
14 



28 27 19 ' 16 1 14 
25 25 22 ; 18 1 15 



21 I 21 ! 19 , 13 
121 8 ' 11 I 12 
19 12 12 8 



16 
7 

11 

12 

3 

17 



25 i20 25 16 1 16 17 11 



23 25 22 24 ' 23 15 1 11 
21 I 23 : 24 1 24 19 17 '\ 10 

29 I 27 I 28 ' 30 25 28 : 24 



Oi 


OJ 


,Q 


x> 


a 


s 


o 


(\, 


> 


u 


o 


Ou 


12; 


Q 



8 



9 

10 

9 

8 

13 

9 
9 



8 I 17 20 



19 \ 11 13 24 26 



16 
10 

9 

14 

11 

12 

9 

7 

6 

6 
11 
14 

8 

7 

9 

7 

12 10 
11 i 11 



12 13 23 



11 



9 

7 

11' 

3 

8 



7 

.6 

10 

5 

2 
6 
1 



27 26 I 24 22 
19 I 22 125 I 18 



6 1 16 
11121 



11120 



6 
5 
3 

7 

4 
6 
6 
12 
4 

3 

6 

3 

11 

6 

6 
4 
4 
3 
3 

10 

12 

5 



29 19 1 17 ! 13 10 j 11 

15 16 I 12 i 16 1 12 9 



14 
16 



27 

26 
26 



25 
22 
22 
13 
15 ' 15 



11 I 15 

11 I 19 

12 i 17 
25 i 25 
12121 

9 j 19 
14 22 

13 17 
17 25 
17 23 

10 I 12 
8 I 17 



9 


14 


8 


9 


10 


15 


24 


26 


21 


15 


22 


19 


21 


28 


16 


27 



97 — 



REGENWAARNEMINGEN. 

HOEVEELHEID HEGEX IX MILIMETEÜS. 



Januari. 
Februari. 


-IJ 

CS 


El 
< 


'S 


^ 


H^ 


lil 

< 


O) 


October. 


November. 


a 

o» 


Jaar. 


71.3 


900 


698 


506 


451 


303 


268 


146 


80 


177 


367 


402 


5011 


566 


642 


722 


640 


364 


350 


482 


358 


212 


239 


543 


493 


5611 


476 


583 


484 


772 


314 


379 


400 


342 


187 


167 


378 


655 


5137 


933 


589 


549 


647 


329 


303 


347 


203 


166 


92 


238 


614 


5010 


568 


568 


549 


459 


379 


371 


453 


223 


181 


162 


387 


784 


5084 


74U 


698 


598 


703 


324 


271 


385 


254 


108 


121 


332 


620 


5154 


624 


743 


592 


649 


362 


215 


212 


243 


133 


90 


243 


514 


4620 


522 


493 


397 


325 


183 


205 


90 


160 


74 


72 


196 


511 


3228 


629 


632 


510 


556 


258 


247 


183 


132 


97 


29 


288 


537 


4098 


596 


653 


602 


599 


429 


283 


134 


179 


201 


225 


680 


532 


5113 


463 


531 


452 


316 


175 


288 


117 


68 


114 


38 


110 


565 


3237 


427 


482 


312 


399 


264 


282 


81 


98 


121 


123 


170 


515 


3274 


354 


334 


344 


186 


122 


366 


102 


50 


69 


37 


192 


348 


2504 


768 


648 


673 


692 


467 


425 


361 


193 


172 


146 


610 


786 


5941 


318 


279 


274 


197 


122 


173 


65 


130 


23 


40 


90 


385 


2096 


261 


339 


236 


210 


158 


242 


79 


102 


47 


71 


171 


272 


2188 


300 


643 


428 


306 


271 


:K)9 


100 


90 


52 


66 


173 


407 


3145 


2.34 


339 


196 


132 


113 


98 


29 


50 


12 


32 


139 


180 


15.54 


597 


614 


782 


557 


294 


242 


404 


188 


91 


140 


497 


575 


4981 


661 


568 


577 


341 


194 


258 


138 


143 


195 


48 


256 


' 510 


3889 


502 


481 


276 


210 


137 


149 


56 


140 


24 


56 


251 


371 


2653 


314 


353 


279 


169 


186 


156 


90 


134 


30 


24 


64 


533 


2332 


181 


337 


348 


143 


152 


74 


35 


34 


17 


18 


112 


293 


1744 


350 


321 


224 


119 


234 


133 


56 


91 


55 


6 


142 


244 


1975 


406 


314 


258 


62 


106 


100 


52 


181 


39 


6 


94 


293 


1911 


666 


750 


560 


876 


574 


478 


272 


141 


343 


264 


830 


724 


6478 


740 


660 


460 


460 


470 


452 


258 


158 


401 


203 


1035 


413 


5710 


952 


730 


529 


637 


432 


346 


246 


31 


303 


222 


665 


825 


5918 


762 


640 


250 


429 


564 


506 


3.58 


384 


119 


139 


399 


732 


5282 


403 


498 


535 


299 


296 


382 


163 


236 


117 


76 


179 


530 


3714 



LXII. 



7k 



REOENWAARNEMINGEN. 

AANTAL REGENDAGEN. 



190O. 



Koewasseii . . . 
Giiitoeng . . . . 

Gambiro 

Karaiiganjer . . 
Petoeng Iviiono. 



Lebakbaraiig" 

Doro 

Kepoetjaii. . 
Kemasan. . . 
Oeloedjami . 



Wiiadessa. 
Boewaran . 
Pekalongai) 
Sedadi. . . . 
Peiigkol. . . 



Modjo. . 
Gen ding'. 
Wülo. . . 
Godong , 
Merak. . 



Krasak .... 
Groengoengan 

Djati 

Toe wang . . . 
Botosimaii. . . 



Sono. . 
Gadjah 
Djebor. 
Pelem . 
Djali. . 



23 
18 
20 
14 
21 



19 
21 



O) 

Pr 










C 




. ' 






B 


25 


B 

> 




3 

bc 


•f-) 


o 


3 




Qi 


Ü 


o 1 


H-5 


< 


Qü 


O 


^ 1 



24 

2U 
21 
20 
27 



20 I 18 

21 ! 18 



21 21 121 
16 17 I 19 

25 19 ! 16 16 I 18 
17 i 16 ! 17 ! 14| 19 

26 I 22 I 19 j 12 I 13 



16 1 16 



28 26 : 29 i 28 I 24 

18 2.5 1 20 15 12 13 I 16 

16| 17 19 14] 16 i 15 I 14 

13 17 ' 17 I 12 , 12 10 i 11 
7 18 I 15! 11! 10 7| 7 



12 11 14 i 5 i 9 i 10 
17; 19 18 15:10 I 7 
18 I 20 17 10' 12 I 9 
10 i 13 17 14 11 I 7 

15 I 12 ! 13 i 14 



18 14 18 I 15 
17 11 11 12 



9 



13 ! 13 



19 16 15 12 

17 17 15 13 
19 17 18 13 

18 1 15 ! 17 1 11 

11 j 13 I 13 I 10 

16 1 18' 20 ! 12 

17 19 16 12 



14 
18 



13 9 
15 14 



12 



12 

10 

6 

5 



14 I 11 

15 I 10 

15 I 9 
12 15 



17 15 12 11 11 13 10 
20 10 15 > 9 , 10 10 11 



9 



13 ' 7 ! 10 

10 7 10 
8 10 , 9 

6j 7 7 
81 5 I 8 



11 

6 

11 
17 



15 
15 

17 
19 



127 

j23 

I24 
25 



15 10 15 j 23 j 27 
18 I 10 I 9 14 25 

8 3 5 14 f 19 
10 1 4 4 10 j 19 

8! 2 3 12 17 



10 
8 



7 

8 

9 12 
8 10 

9i 9 



« 11 ; 7 

9 12 10 



4 1 12 
4i 11 
4 14 
7 1 13 
7 ' 12 



9 



15 
14 



8 12 14 
7 8 11 



6 



6 I 7 
6 7 
9 11 
6 4 

7| 5 



17,14,14 5| 7 



9 10 12 

8 i 7 , 6 

8 18 9 

9 j 8 5 
8 7 7 



13 

16 
17 
19 

18 

17 
20 
20 
16 
19 



9 18 
8 ! 17 

12 I 22 
2 I 10 ! 12 
7 ! 9 i 16 



7 13 i 17 
4, 12 ' 1« 
4I 12 16 
6 11 17 
5 15 17 



99 



RECIRNWAARNEMINGEN. 

hokvp:elheid regkn in milimp:ters. 



Januari. 


1 

'■ Februari. 




! April. 

i 


Mei. 


Juni. 


'S 


Augustus. 

1 


September. 

1 


October. 


November. 




Jaar. 


263 


700 


371 


372 


321 


393 


281 


287 


115 


125 


195 


618 


4041 


322 


663 


494 


329 


99 


362 


269 


194 


64 


87 


179 


540 


3602 


2G2 


864 


483 


291 


162 


273 


235 














226 


707 


475 


443 


195 


194 


372 


362 


129 


113 


256 


481 


3953 


577 


494 


550 


815 


583 


329 


247 


200 


493 


532 


907 


864 


6591 


879 


786 


878 


665 


706 


316 


205 


323 


341 


238 


676 


720 


6733 


279 


766 


378 


420 


181 


270 


276 


244 


123 


31 


238 


542 


3748 


314 


346 


426 


343 


260 


233 


273 


151 


43 


69 


358 


371 


3187 


255 


369 


354 


232 


174 


199 


107 


88 


11 


28 


135 


343 


2295 


156 


297 


76 


39 


194 


110 


128 


144 


13 


14 


152 


158 


1481 


311 


217 


245 


85 


150 


183 


98 


94 


11 


26 


120 


147 


1687 


359 


364 


215 


132 


87 


170 


109 


90 


25 


23 


121 


152 


1847 


337 


272 


150 


69 


84 


101 


82 


119 


10 


44 


140 


121 


1529 


338 


216 


246 


137 


113 


134 


115 


178 


70 


205 


245 


331 


2328 


455 


213 


264 


204 


252 


183 


118 


200 


125 


167 


513 


489 


3183 


380 


175 


275 


177 


131 


125 


137 


223 


61 


76 


252 


413 


2425 


430 


234 


391 


194 


236 


245 


147 


197 


114 


216 


485 


527 


3416 


345 


348 


218 


152 


184 


263 


100 


232 


138 


162 


210 


441 


2793 


368 


271 


372 


124 


188 


222 


223 


166 


90 


162 


185 


329 


2700 


411 


322 


303 


146 


265 


128 


214 


203 


82 


134 


190 


295 


2693 


314 


318 


317 


183 


184 


164 


220 


119 


133 


148 


159 


316 


2575 


294 


337 


311 


161 


186 


140 


184 


91 


51 


129 


129 


172 


2135 


556 


348 


464 


240 


134 


229 


106 


161 


105 


108 


178 


246 


2875 


235 


289 


255 


195 


74 


143 


123 


75 


37 


55 


157 


197 


1835 


332 


339 


302 


138 


118 


137 


81 


284 


48 


199 


172 


415 


2565 


376 


345 


330 


107 


118 


257 


163 


169 


56 


131 


197 


393 


2642 


436 


287 


341 


225 


91 


214 


66 


125 


120 


84 


154 


214 


2357 


494 


337 


368 


178 


83 


241 


85 


143 


92 


38 


230 


231 


2520 


537 


408 


334 


178 


56 


275 


49 


158 


130 


81 


149 


169 


2524 


214 


243 


336 


32 


45 


198 


46 


101 


38 


85 


102 


289 


1729 - 



1 00 



REGEN WAARNEM INGEN. 

AANTAL ItEGKXDAGKN. 



1900. 


2 

« 
^ 




cc 


1 
1 

's— 

ft 


'5 
^1 


^ 1 


^^ 


bp 


C 1 

1) ! 

Il 
t 

O) 

cc 


O 

o 

o 


O; 

o 

> 

o 


's 
S 
o 
o» 

o 


Jaar. 


Pontjowati 

Demak 


15 
21 
17 
17 
19 

IH 
10 
Ki 
15 
14 

20 
20 
22 
16 
20 

'¥) 


14 

20 
17 
17 
16 

14 
13 
13 
15 
13 

19 
17 

?1 

21 

28 
22 
18 
25 
24 

16 

WO 

15 
19 
23 

24 
22 
20 
13 
22 


11 

19 
21 

18 
17 

14 
17 
16 
13 
15 

24 
20 
21 
10 
26 

31 
27 
21 
18 

28 

26 
WO 

25 
22 
25 

25 
23 
23 
24 
24 


8 
18 
15 
14 
14 

15 
15 
11 
11 
10 

15 
9 

14 
13 
16 

26 
27 
23 
20 
25 

18 
21 
18 
19 
20 

21 
20 
20 
16 
19 


6 
10 
13 
12 
13 

16 
11 
10 
11 
12 

8 

11 

8 

11 

25 
20 
27 
22 
25 

19 
15 
18 
15 

20 

19 
17 
15 
15 
16 


5 

,^ 

9 
9 

10 
8 
9 
7 
9 

11 

4 

6 

7 

20 

30 
17 
18 
13 
19 

14 
13 
16 
12 
14 

12 

16 

' 14 

'15 

|17 


11 
11 

10 

10 

8 

9 
10 
10 
13 
10 

6 
6 
5 

^J 
16 

31 
12 
15 
17 
17 

16 

15 

8 

7 

19 

20 

15 

14 

- 12 

il5 


5 
9 
7 

9 
7 

10 
8 
7 
8 
8 

6 
7 
5 
7 
16 

25 
14 
19 
17 
17 

10 

9 

9 

8 

18 

18 

12 

7 

13 

8 


6 
7 
6 
7 
4 

5 
5 
7 
6 
7 

5 
5 
8 
5 
6 

23 
15 
16 
14 
13 

10 

10 

5 

7 

9 

10 
9 
5 

lio 

1 8 


i 
4 9 

8^5 


10 
17 
16 
18 
15 

15 
15 
16 
21 
15 

14 

19 
18 
14 
25 

31 

28 
28 
28 
27 

22 

20 
20 
17 
29 

26 
23 
13 
15 
24 


104 
1 63 


Lelos 


6 

7 
5 

4 
6 

9 

6 

4 
4 
4 
8 
12 

25 
18 
17 
19 
15 

11 

6 

3 

13 

13 

7 

4 

6 

110 


14 
13 
14 

11 
15 
16 
14 
13 

15 

8 
13 
10 

22 

30 
22 
22 
21 
21 

23 
19 
19 
23 
24 

23 
20 
16 

121 
121 


154 


Piiii<-'kal;in 


151 


Milir 


141 


Gocbock 


141 


Kcpoli 


139 


(t01I1|iOI1'J" 


138 


PeiioL'iiuiüiilaii 

Glapan 


143 
132 


Kaïanoaiijcr 

Djocntfsewi 

Boein<() 


147 
126 
148 


A\ c'doiio 


118 


Mad jt'iiiiiit^ 


211 


Diëno" 


335 




17 
22 
17 
20 

23 
14 
IS 


239 


Ppdjawaraii 

^^ anajasa 

Sapoeran 


246 
231 
251 


Kedoiulong' 

Kalibato 


208 


Baiijni'asiii 


172 


Kalibawaiig- 

Kaliwirro 


16 
17 

18 
22 
18 
16 
21 


168 
231 

229 


Kedoiigkolx) 

Kaligcssiiij^ 

Djogübojo 


206 
169 
176 


Sawangaii 


205 



— 101 



REGENWAABNEMINGEN. 

HOEVEKLHEID REGEN LX M1LL1MP:TEHS. 



5 


'1 




< 


"03 




3 

1-3 


c/i 


B 

O) 

o 

en 


o; 
o 

Ü 

o 


3 

> 
o 


o» 
g 

Qi 


Jaar. 


528 


398 


266 


212 


123 


87 


152 


95 


63 


77 


130 


234 


2365 


563 


347 


319 


185 


212 


138 


185 


188 


120 


69 


194 


130 


2650 


522 


358 


329 


244 


166 


268 


111 


133 


39 


77 


174 


266 


2687 


391 


325 


240 


169 


148 


223 


67 


139 


30 


146 


123 


306 


2307 


404 


220 


411 


139 


245 


102 


150 


173 


107 


114 


221 


434 


2720 


435 


181 


230 


158 


317 


97 


142 


304 


82 


115 


261 


400 


2722 


425 


177 


315 


206 


195 


110 


161 


193 


71 


105 


226 


290 


2474 


458 


285 


376 


138 


271 


230 


123 


203 


156 


151 


259 


335 


2985 


348 


253 


274 


105 


186 


122 


201 


219 


110 


146 


226 


336 


2526 


620 


299 


428 


90 


336 


154 


123 


167 


162 


111 


304 


377 


3171 


359 


292 


390 


241 


67 


118 


94 


84 


47 


61 


149 


198 


2100 


652 


321 


380 


168 


179 


51 


86 


73 


56 


78 


136 


373 


2553 


557 


318 


296 


218 


143 


116 


26 


52 


83 


62 


120 


235 


2226 


492 


261 


226 


183 


184 


175 


111 


175 


89 


155 


368 


416 


2835 


687 


351 


504 


318 


185 


339 


253 


327 


87 


246 


554 


666 


4517 


279 


314 


364 


304 


210 


439 


340 


230 


196 


236 


298 


701 


3911 


515 


462 


715 


282 


458 


260 


163 


277 


202 


362 


530 


669 


4895 


381 


322 


421 


363 


382 


330 


117 


177 


130 


324 


511 


715 


4173 


398 


400 


319 


471 


345 


342 


114 


140 


158 


442 


594 


720 


4443 


421 


383 


571 


612 


512 


388 


254 


237 


269 


371 


690 


726 


5434 


523 


322 


518 


420 


362 


290 


269 


139 


165 


303 


890 


834 


5035 


191 


WO 


WO 


437 


475 


295 


158 


75 


109 


161 


398 


322 




456 


262 


647 


409 


512 


427 


176 


153 


68 


147 


488 


452 


4197 


384 


262 


325 


267 


339 


345 


85 


98 


73 


78 


169 


147 


2572 


573 


510 


560 


525 


514 


313 


358 


176 


186 


303 


763 


946 


5727 


556 


445 


599 


469 


578 


180 


349 


468 


195 


506 


743 


621 


5709 


454 


387 


436 


430 


384 


568 


104 


97 


73 


104 


431 


265 


3733 


356 


405 


314 


328 


494 


333 


124 


123 


102 


120 


401 


224 


3324 


156 


252 


455 


258 


247 


313 


275 


142 


49 


53 


323 


280 


2803 


399 


279 


313 


309 


271 


334 


143 


34 


131 


137 


523 


441 


3314 



— 102 — 



REGENWAARNEMINGEN. 

AANTAL REGENDAGEN. 



1900. 



t-5 



CS 

O) 



C3 






3 
►-5 



a 

o; 
a> 



.O 

O 



o 


o- 


-Q 


^ 


a 


a 


Oi 


0; 


> 




o 


0, 


iz; 


n 



Koetoardjo . . 
Baiijoe Oerip, 

Aglik 

Poerwadadi. . 
Roboek . . . . 



Kalimeiieng'. . 
Somogede. . . 
Sokagelap. . . 
Kedoeiiggoepit 
Pi'L'inboen . . 



Wadasliiitang-. 

Ambal 

Alijan 

Saiiang 



Peuoeiiggalan. 



Koboemen 

Petanahan 

Karangaujar 

Kcdoeiig Wringiii . 
Gombono: 



Kretek. . . 
Poering . . 
Bodegolaii, 
Pesoetjen. 
Wonosobü . 



Koeto Wliiangoen 

\\'awar 

Tjilatjap. .... 

Rogodoiio 

Poerwogoudo. . . 



19 
20 
10 
17 



23 
22 
14 

18 

6 

22 



13 

7 
21 
20 
20 

13 
11 
16 
12 
16 



15 122 

14 I 19 
1 1 23 
14 1 15 



19 19 I 22 

16 14 1 19 
14 16 21 



22 23 
17 24 

15 i 16 



19 
14 
13 

20 20 
18 18 

11 

15 1 16 



26 
16 
22 
22 
22 

12 
19 



16 j 15 ' WO 

23 21 ! 25 
15 I 14 j 20 



18 22 
7,11 

17 22 

18 19 
20 ' 27 



16 
12 
13 
18 



25 
18 
20 
25 



WO 


NW 


WO 


11 


18 


15 


13 


15 


14 


13 


11 


12 


19 


15 


14 


11 


20 


14 


12 


14 


17 


12 


12 


7 


17 


19 


12 


15 


23 


17 


17 


13 


20 


15 


16 


18 


16 


12 


14 


12 


21 


20 


16 


15 


9 


16 


17 


16 


22 


WO 


14 


15 


24 


16 


14 


13 


19 


21 


14 


14 


8 


11 


11 


10 


19 


19 


19 


20 


19 


21 


18 


16 


21 


18 


16 


15 


20 


21 


17 


18 


14 


16 


19 


18 


12 


15 14 


10 


20 


17 12 


12 


21 


17 14 


11 


14 


19 22 


20 


WO 


11 


15 


10 


13 


15 


15 


13 


21 


18 


20 


26 


16 


18 


17 


14 


21 


20 


19 


16 



5 

9 
7 
6 
5 

4 
12 

3 
11 

6 

13 
12 
6 
10 
12 



13 
18 
15 

15 
15 

8 

WO 

18 



12 
26 
13 
15 



7 
8 
7 
9 
7 

5 

7 
8 

NW 

8 

10 

11 

6 

7 

7 



7 5 
14 10 



10 
11 

10 

10 
6 
6 

WO 

12 

7 
10 
18 

3 
10 



5 
9 

7 

10 

5 



6 
8 
7 

11 
10 
7 
10 
10 



10 



12 

9 

7 

10 

15 



15 

9 

11 



20 

22 
21 
24 



10 26 

11 24 



9 20 
10 WO 



27 
22 
20 



16 
17 
13 
22 



18 15 



18 
23 
20 
22 

18 

21 
24 

20 
22 
19 

15 
24 

21 I 19 

28 



16 
14 
18 
23 
11 

16 
15 
14 
20 
18 



19 

21 
14 



26 

20 
21 I 16 
23 I 17 
18 26 



13 
17 
23 
18 
18 



— 103 



REGENWAARNEMINGEN. 

HOEVEELHEID REGEN IN MILLIMETERS. 



Januari. 


O» 


1^ 


< 


'S 


^ 


H^ 


O) 

< 


o. 


O) 

o 

ë 


■a 

> 
o 


al 
.o 

O) 

o 

CU 


Jaar. 


264 


269 


290 


WO 


NW 


WO 


168 


78 


118 


99 


276 


360 




241 


289 


267 


283 


365 


275 


208 


1 05 


38 


100 


384 


331 


2886 


126 


332 


325 


323 


281 


433 


334 


58 


92 


133 


320 


291 


3048 


124 


167 


310 


226 


384 


266 


241 


88 


91 


184 


429 


488 


2998 


535 


239 


437 


452 


357 


389 


130 


25 


73 


12 


162 


261 


3072 


357 


331 


581 


499 


332 


357 


139 


37 


81 


120 


273 


422 


3529 


486 


404 


588 


534 


681 


381 


303 


125 


304 


298 


934 


378 


5416 


753 


1027 


912 


996 


398 


675 


243 


17 


89 


57 


368 


284 


5819 


335 


188 


313 


261 


228 


275 


128 


68 


W<J 


107 


321 


289 




213 


232 


320 


248 


308 


421 


233 


66 


103 


206 


314 


217 


2881 


481 


665 


975 


330 


453 


441 


141 


101 


235 


498 


520 


507 


5347 


145 


343 


247 


142 


400 


718 


264 


152 


155 


242 


497 


334 


3639 


367 


192 


471 


742 


y\'() 


442 


214 


177 


203 


208 


849 


458 




660 


659 


420 


523 


476 


216 


179 


180 


212 


155 


487 


709 


4876 


616 


397 


556 


477 


588 


415 


139 


141 


120 


387 


758 


382 


4976 


245 


232 


256 


114 


414 


445 


250 


13() 


265 


173 


559 


240 


3329 


217 


326 


170 


180 


338 


700 


317 


178 


238 


224 


661 


306 


3855 


221 


165 


WO 


223 


337 


518 


237 


132 


120 


309 


570 


301 




374 


473 


612 


491 


444 


436 


277 


256 


147 


214 


625 


400 


4749 


400 


302 


299 


288 


289 


390 


296 


163 


118 


327- 


600 


326 


3798 


292 


338 


302 


350 


316 


409 


332 


363 


153 


357 


716 


472 


440<.» 


63 


152 


199 


202 


253 


760 


348 


296 


234 


244 


554 


385 


3690 


268 


207 


451 


368 


342 


408 


284 


82 


201 


162 


452 


320 


3545 


306 


329 


323 


183 


314 


466 


160 


WO 


WO 


230 


729 


270 




4-18 


308 


427 


642 


635 


361 


313 


286 


395 


373 


302 


537 


5027 


201 


196 


388 


WO 


283 


506 


301 


96 


213 


169 


495 


420 




88 


391 


330 


170 


256 


551 


195 


119 


71 


144 


WO 


405 




226 


274 


119 


353 


231 


766 


772 


829 


610 


677 


712 


516 


6085 


249 


297 


326 


195 


340 


540 


400 


306 


118 


298 


550 


241 


3860 


204 


275 


364 


214 


308 


625 


323 


237 


128 


304 


606 


302 


3890 



— 104 — 



REGEN WA AENEMINGEN. 

AANTAL REGENDAGEN. 



1900. 




3 
O» 


03 


El 
< 


'S 


'5 
1-5 


>^ 


-^ 
bc 
< 


B 


o 

o 


> 
o 


B 

<v 
o 
<v 

p 


Jaar. 


Remboen 

Winoiig' 


19 

14 ! 
20 
22 
16 

22 
22 

28 
24 
21 

20 
22 


17 
14 
18 
22 
16 

22 
16 
24 
18 
21 

15 
22 
22 
15 
8 

19 
24 
13 
19 
25 

15 
12 
24 
13 
25 

19 
15 
22 
12 
21 


24 
17 

27 
27 
24 

28 
23 
27 
28 
26 

18 
21 
23 
20 
19 

18 
23 
12 
19 
24 

16 
10 
24 
10 
23 

24 
29 
20 
16 
27 


22 
18 
23 
22 
17 

22 


16 
16 

18 
18 
11 

18 


15 
14 
19 
19 
11 

16 
16 
15 
8 
11 

6 
13 
13 
10 

8 

8 
15 
14 

7 
13 

9 

15 
19 

9 
14 

16 
17 
14 
10 
13 


17 

9 

15 
21 

6 

16 

14 

15 

8 

6 

6 

7 

11 

NW 



4 
7 

9 
4 
8 

10 
11 
11 
5 
12 

15 
14 

8 
2 
6 


11 

4 

10 

19 

8 

19 

11 

15 

9 

9 

3 
3 

10 
6 
1 

2 
7 
8 
6 
4 

7 
16 
17 
10 
15 

16 

15 

7 

5 

3 


10 

5 

8 
11 

3 

8 
4 
5 
3 
3 

3 
6 
4 
4 

2 

1 
1 
3 

NW 

6 

3 

15 

6 

8 

10 

12 

5 

3 

5 


11 

6 

6 

14 

5 

10 
5 
6 

4 

6 

3 
4 
3 
2 

3 

1 
3 

4 

2 

1 

4 

2 

11 

8 

11 

9 

14 

i 4 

4 
i ó 


20 
19 
20 
25 
14 

7 
14 
18 
13 
13 

10 
15 
12 
11 
5 

7 
5 
7 
9 
11 

11 

9 
24 

' 9 
22 

20 

24 

14 

4 

6 


16 
16 

27 
28 
18 

27 
21 
25 
21 
24 

11 

18 

23 

16 

9 

16 
17 
23 
17 
21 

14 

10 
26 
14 

29 

21 
25 
26 
19 
24 


198 
l.o2 


BroGno 


^^11 


Kopil 


94H 


Ketaiidaii 


149 


Saraiio'aii 


215 


Nitikaii 


15 i 19 
23 23 
22 12 
22 18 


180 


Macrotaii 


224 


Redjosari 


170 


Maosnati. . ^ 


18(» 


Gorang- Gareiig- 

Ponorogu 

Bedali 


17 
20 
17 
13 
9 

17 
11 
11 
14 
15 

18 
13 
26 
7 
22 

20 

23 

14 

4 

9 


12 
12 
13 
12 

9 

10 
12 
11 
14 
18 

19 

1 9 

22 

9 

22 

19 
20 
17 
5 
10 


124 
107 
173 




17 

8 

17 
22 
Ifi 
20 
19 

15 
14 

28 
12 
22 




Toeloeng' 


81 


Dolopo 


120 




147 


Salak 


131 


Sinee .• • 


131 


NgTambe 

Kendal 


144 
124 


Kalibeiiing' 


247 


Dio20i"oo.'0 


112 


Magelaiig 

Badi'Oii 


225 
212 




22 
19 
13 
24 


230 


Wonosalam 

Djatiredjo 

Patjet 


170 

07 

153 



— 105 — 



EEGENWAARNEMINGEN. 

HOEVEELHEID REGEN IN MILLIMETERS. 



1-5 



fe 



233 
339 
601 
585 
378 

328 
367 
400 
400 
363 

347 

226 
401 

280 



224 
171 
473 
317 
293 

161 
197 
150 
174 
152 

257 
194 

322 
249 



174: 281 

261 300 
577 1 732 
489 413 
451 



280 
495 

428 
553 
611 
453 
486 



497 

339 
233 
775 
312 
425 



407 I 363 

552! 312 

394 538 

205! 196 



ct3 



402 
301 
656 
356 
371 






^ 
S 



1-i >-5 



3 
bc 



34(1 
369 
816 
670 
355 

344 
396 
332 
333 
346 

382 
249 
630 
309 
371 

2S8 
616 

350 ! 163 
318 I 141 

424 I 159 



259 
445 

584 
506 
229 

181 
208 
266 
254 
204 

211 
166 
255 
231 
230 



206 
243 
458 
242 

285 



304 

358 
522 
470 
186 

350 
471 
342 
462 
246 

416 
123 
160 
259 
175 



204 203 

290 334 

200 

246 



509 
438 
540 
537 
323 



301 : 242 350 
601 ! 406 301 

633 228 167 

299 ! 48 i 78 



436 276 



379 
366 
409 
167 

281 
256 
216 
120 
204 

215 

173 

276 

77 

288 



217 
329 
233 
1 16 
720 I 291 



147 

524 
486 
199 
128 

205 
256 
214 

189 



92 
350 
316 



642 1 496 1 785 1 112 1 157 236 



167 
154 
113 
63 
116 

69 
45 

107 

NW 

O 

113 

83 

94 

9 

88 

151 
81 
161 
133 
222 

166 

169 

110 

40 

90 



63 

40 

55 

264 



O) 



cc 



79 123 



99 
26 
21 
27 
47 

20 
44 
50 
49 
6 

11 

106 

69 

16 

132 



97 
72 
36 
61 



118 

70 
250 
279 

69 

50 
47 
77 
22 
5 

20 
30 
48 
46 
45 

32 

8 

18 

O 

NW 



136 


33 


238 


49 


222 


305 


155 


46 


175 
'U4 


107 
169 



71 

103 

23 

114 



<3i 
O 
Ü 

O 



80 
235 
437 
148 

81 
17 
25 
10 
63 

14 

6 

2 

10 

23 

1 
32 
52 
10 
12 

33 

94 

343 

34 

325 

107 
454 

50 

46 

106 



O) 

B 

> 

O 



o 
^ 

a 



240 297 



347 
431 
701 

262 

49 
251 
258 
159 
147 

178 
242 

94 
125 

52 

78 
87 

189 
88 

320 

213 

246 
849 
200 
476 



244 

266 
515 
803 
339 

360 
279 
240 
162 
382 

122 
242 
135 
393 
223 

159 
401 
424 
476 
303 

275 

220 
770 
218 
422 



387 1 424 
541 ! 493 
284 463 
220] 380 
90 371 



Jaar. 



3034 
2959 
5198 
5757 

2628 

2451 

2669 
2440 
2186 
2275 

2251 
1740 
2480 

1868 

1867 
3595 
2694 
2151 



2872 
3220 
6176 
2885 
3745 

3365 
4253 
3256 
1760 
3260 



106 — 



RECIENWAARNEMINGEN. 

AANTAL REGENDAGEN. 



1900. 



Tjelaket 

Tra was 

Pocgfiaii 

Batoe 

Singosari 

Djaboeng 

Toempang 

Malang 

Boeloelawang. . . 
Pontjokoesoemo. . 

Wad jak 

Toeren 

Pamottan 

Goiidangleg-i , . . 
Dalioe. 

Wagir 

Magoewarno . . . 
Kepandjen . . . . 
Soemberpoet joen g 
Tjoeiigkoep. . . . 

Wlingi 

Soetodjajaaii . . . 

BlJtar 

Srengat 

Kali Üawir .... 

Bandoeng 

Beiido 

Trenggalek. . . . 
Toeloeiig Agoeng'. 
Sendang 









.- 



21 26 28 
26 ! 19 20 



17 i 14 



20 
18 

20 
20 

22 



11 

9 

18 
17 
19 



16 
24 
14 
14 

22 

21 
15 
20 
13 
20 

19 
18 
17 
17 

8 

14 
13 
16 
20 



20 : 14 
24 14 



11 

18 
17 
12 
13 

17 
14 
14 
10 
14 

13 
15 
12 
11 
11 

11 
10 
13 

20 



14 i 13 



18 

19 

6 

18 
22 
24 
20 
24 

23 

22 
18 
16 
24 

25 
22 
27 
22 
26 

24 
15 
21 
14 

17 

22 
19 
19 
23 
18 



14! 16 i 15 
16 
11 

7 



9 

11 
14 
12 

10 

9 
11 
11 

6 
12 

14 
14 
13 
10 
14 

11 
11 

10 



14 
13 
16 
15 
18 



9 


12 


4 


2 


10 


7 


10 


6 


19 


7 


16 


10 


17 


12 


18 


13 


13 


12 


19 


9 


19 


11 


21 


10 


17 


6 


13 


9 


18 


15 


12 


10 


22 


14 


14 


9 


18 


18 


21 


12 


18 


9 


20 


9 


18 


7 


10 


6 


15 


8 


10 


8 


20 


14 


16 


14 


16 


14 



13 
8 
1 
5 
1 

5 

6 



4 

10 

7 

7 

10 

8 

10 

9 

6 

10 

7 

6 

7 
5 
6 

12 
18 
13 
11 
15 



5 

6 
O 
3 
1 

1 
4 
6 
3 
2 

4 
11 
11 

5 

7 

4 
1 
8 
6 
11 

8 

6 

10 



14 
21 
16 
15 
21 



o; 

-O 

a 

O) 
CU 



-o 
o 



o; 


o 


^ 


^ 


B 


a 


CU 


o 


> 


u 


o 


a> 


^ 


fi 



11 


6 1 


9 


4 


3 


1 





3 


3 


7 


4 


7 


5 


5 


2 


5 


2 


4 


4 


3 


2 


1 


3 


4 


4 


4 


2 


2 


2 


8 


3 


6 


3 


2 


4 


4 


2 


5 


5 


9 


9 


7 


7 


4 


5 


3 


5 


2 


6 


4 


6 


4 


9 


4 


11 


4 


4 


4 


10 


5 



4 

3 
5 

7 

15 
17 
16 
14 
13 

7 

16 

7 

10 

10 

13 
10 
18 
15 
19 

20 

9 

14 

10 



11 
17 
15 
14 
15 



23 
19 
14 
16 
11 

24 
23 
22 
24 
17 

13 
21 

20 
20 
20 

24 
11 
22 
20 
24 

15 
14 
15 
13 
9 

12 
9 
13 
15 
17 



107 — 



REGENWAAENEMINGEN. 

HOEVEELHEID REGEN IN MILIMETEKS. 



'S 

I-S 


'C 
o; 




< 


'o! 


s 


^ 
!-:> 


«5 

C/3 

bX) 

< 




CU 
-o 
o 

■*-> 

o 

o 


a 

> 

o 


a 

O) 

Q 


Jaar. 


590 


637 


754 


254 


220 


324 


92 


50 


93 


98 


339 


716 


4167 


653 


407 


584 


103 


224 


288 


120 


51 


150 


26 


57 


376 


3039 


424 


426 


532 


62 


59 


245 


18 





69 


15 


183 


217 


2250 


274 


213 


43 S 


196 


66 


213 


58 


28 





55 


154 


260 


1949 


391 


287 


106 


207 


67 


217 


4 


21 


36 


102 


114 


184 


1736 


318 


231 


256 


181 


159 


208 


68 


23 


70 


100 


273 


301 


2188 


338 


202 


420 


193 


98 


133 


45 


26 


81 


82 


142 


393 


2153 


294 


177 


408 


211 


93 


261 


90 


38 


4 


154 


133 


338 


2201 


398 


158 


421 


211 


274 


216 


113 


36 


23 


17 


191 


374 


2432 


441 


237 


642 


172 


212 


202 


129 


35 


28 


40 


229 


522 


2889 


246 


163 


328 


239 


87 


68 


60 


23 


53 


11 


111 


275 


1664 


267 


246 


432 


201 


193 


136 


72 


66 


20 


43 


237 


366 


2279 


435 


323 


506 


308 


51 


199 


67 


136 


62 


54 


156 


375 


2672 


173 


294 


424 


313 


185 


131 


58 


46 


44 


27 


193 


412 


2300 


186 


174 


354 


152 


88 


136 


33 


78 


51 


138 


77 


286 


1753 


303 


227 


403 


143 


99 


206 


53 


31 


61 


54 


120 


321 


2021 


252 


348 


365 


246 


254 


265 


96 


15 


52 


39 


295 


326 


2553 


253 


185 


475 


277 


172 


166 


76 


118 


26 


56 


212 


382 


2398 


269 


165 


474 


248 


192 


139 


33 


128 


78 


29 


227 


235 


2217 


401 


264 


575 


370 


327 


175 


199 


197 


72 


175 


462 


397 


3614 


390 


216 


611 


398 


256 


258 


93 


66 


75 


69 


440 


187 


3059 


382 


416 


384 


415 


86 


218 


106 


26 


86 


66 


215 


275 


2675 


378 


249 


557 


296 


288 


UI 


136 


57 


43 


29 


242 


291 


2677 


428 


304 


268 


289 


247 


170 


130 


71 


75 


18 


188 


281 


2469 


345 


165 


386 


411 


196 


168 


126 


84 


50 


89 


103 


109 


2232 


138 


304 


467 


169 


149 


486 


160 


343 


83 


112 


188 


114 


2713 


276 


244 


347 


167 


235 


878 


462 


540 


168 


167 


307 


121 


3912 


205 


150 


352 


222 


194 


239 


128 


253 


66 


68 


246 


121 


2244 


334 


231 


352 


251 


128 


198 


100 


85 


18 


59 


188 


138 


2082 


540 


249 


373 


257 


429 


569 


200 


436 


105 


87 


363 


5(12 


4110 



108 — 



REGENWAARNEMINGEN. 

AANTAL REGENDAGEN. 



1900. 



03 
"-3 



pi 









3 



3 
t-5 



3 
t-5 



O/ 

a 

o» 
GO 



O 



> 

o 



-O 

I 

o 

o 

p 



Ivandat ....... 

VVates 

Ki'diri 

Geiidjeiig 

Ngandjoek 

Redjoso 

KertosoiH) 

Faiee 

Ngantang 

Wonosalam 

Modjowarno 

Djombang 

Djatiit'djo 

Patjet. '. 

Modjosaii 

Modjokectu 

Kaboeli 

Kemlagi 

Lenglvong' 

Sidhoardjo 

Soerabaia Simpang 
Prigeu 

Dji^gil 

Kasri 

Gemi)ol 

Dajoe 

Bekatjak 

Lawaiig 

Pager 

Wonoredjo .... 



14 
15 
16 
14 
17 

16 
21 
17 
13 
19 

14 
17 
13 
24 
17 



22 
26 
24 



12 

11 
16 



15 
17 
25 



15 


23 


13 


24 


19 


26 


16 


22 


17 


25 


22 


20 


15 


18 


16 


23 


13 


16 


21 


27 


16 


20 



17 22 
17 24 



12 



18 



22 19 16 
19 ! 23 24 
2 1 I 20 24 

16 12 18 

17 7 , 13 



12 
14 
17 

7 



11 

13 

9 

16 
14 

5 
6 
4 
9 
9 



21 10 I 16 I 5 
21 20 22 11 



7 
11 



8 
12 



12 13 
12! 12 

10 I 9 
9 7 

11 12 



8| 5 

6! 7 

6| 7 

17 10 

17 1 14 

6 i 7 
8 12 
5 10 

10 i 13 

8 j 10 

61 8 

7 1 14 
10 8 
10 10 

13 I 14 I 10 



12 
13 
17 

13 

7 



27 28 30 15 22 120 
17 13 19 7 6|10 
20 11 24 17 I 12 15 
15 8 22 ! 8 8 12 
20! 18 123 i 10 1 4i 14 



3 
3 
2 
6 
4 

2 
3 
4 
4 
5 

7 
7 
8 
6 
2 

23 
5 

7 
5 
4 



O O 



2 
1 
1 

2 

7 

5 
5 
5 
3 
5 

4 
4 

6 
10 

7 

7 
5 
6 
1 
4 

6 
O 
1 
2 
1 



1 
3 
4 
1 

O 

1 
1 

2 
5 
5 

2 
1 
3 
5 
1 

O 
3 
O 
1 
1 

1 
5 
5 
1 
1 

4 
1 
4 
1 

O 



9 
9 
6 
4 
4 

4 
3 

10 
14 
14 



11 
12 
19 
13 
11 

13 
18 
9 
19 
26 

12 

16 
19 
24 

18 



3 ! 14 
9 17 



11 
18 
14 

14 
14 
20 
11 
12 



6 21 
5 I 17 

7 !20 
4i 15 
4 12 



— 109 — 



EEGENWAARNEMINGEN. 

HOEVKKLIIEIÜ KEGKN IN MILLIMETERS. 





et 

CD 




< 




'S 


^ 


C/2 
=i 

bD 

=5 
< 




O) 

o 
o 

o 


B 

> 
o 


B 

o 

O) 

Q 


Jaar. 


265 


199 


411 


315 


73 


110 


38 


13 


3 


66 


162 


380 


2035 


160 


119 


541 


248 


310 


37 


60 





131 


65 


198 


153 


2022 


280 


374 


431 


259 


222 


59 


10 


11 


57 


12 


144 


298 


2157 


427 


203 


455 


143 


137 


101 


47 





10 


6 


86 


287 


1902 


346 


133 


290 


197 


153 


97 











25 


217 


326 


1784 


349 


209 


550 


212 


141 


175 


80 


18 


22 


5 


105 


265 


2131 


336 


206 


457 


214 


175 


133 


12 


18 


17 


31 


56 


387 


2042 


349 


352 


322 


144 


127 


94 


34 


23 


44 


37 


115 


213 


1854 


327 


272 


392 


273 


260 


134 


68 


13 


55 


115 


152 


347 


2408 


394 


539 


663 


228 


167 


214 


110 


72 


103 


50 


284 


463 


3287 


365 


501 


393 


171 


73 


235 


114 


116 


32 


59 


109 


289 


2457 


306 


261 


465 


99 


257 


187 


118 


64 


6 


77 


164 


319 


2323 


209 


204 


302 


48 


78 


189 


41 


36 


23 


46 


220 


384 


1780 


646 


498 


790 


112 


169 


236 


90 


60 


114 


106 


90 


360 


3-271 


354 


242 


344 


132 


118 


97 


86 


39 


6 


14 


18 


302 


1752 


489 


192 


457 


27 


116 


256 


47 


105 








221 


200 


2110 


211 


271 


461 


105 


154 


297 


86 


61 


19 


95 


209 


487 


2456 


455 


341 


401 


130 


136 


181 


99 


119 


{) 


20 


55 


289 


2226 


581 


314 


567 


101 


165 


256 


76 


78 


5 





77 


426 


2646 


438 


242 


363 


177 


291 


131 


53 


89 


1 


11 


30 


287 


2113 


348 


235 


347 


193 


143 


215 


142 


127 


20 


12 


19 


134 


1935 


637 


436 


561 


163 


164 


287 


59 


37 


64 


20 


50 


196 


2674 


426 


244 


422 


135 


87 


262 


47 


56 


40 


23 


55 


348 


2145 


300 


86 


432 


227 


lil 


212 


41 


28 


31 


22 


177 


150 


1817 


674 


102 


463 


163 


245 


294 


67 


32 


49 





10 


149 


2248 


484 


358 


682 


91 


121 


76 


103 


12 


5 


2 


5 


89 


2028 


260 


225 


188 


204 


26 


105 


155 





25 


10 


145 


94 


1437 


413 


143 


661 


182 


128 


186 


81 


10 


82 


38 


210 


316 


2450 


517 


178 


658 


135 


151 


349 


23 


15 


35 


8 


38 


382 


2489 


337 


141 


352 


185 


64 


144 


41 


5 








101 


270 


1640 



— 110 



REGEN WAARNEMINGEN. 

AANTAL KEGKNDAGKN. 



1900. 


'm 
a 

a 

1-5 


p 




ft 


"53 


^^ 


'3 


C/5 

C/3 


ft 








g 

> 



'm 

Cu 

o; 



Jaar. 


Toetoer 


^q 


17 
23 
16 
20 

22 

19 

6 

11 

13 

18 

14 
19 

20 
12 
17 

13 

NW 

12 
12 
11 

16 
13 
14 
22 
14 

20 
24 
20 
21 
17 


21 
25 
23 
22 
25 

23 
12 

22 
17 

20 

27 
27 
28 
24 
24 

23 
17 

20 

NW 

15 

18 
23 
22 
23 
20 

25 
28 
25 
23 
20 


17 
12 

7 

9 

13 

14 
6 

7 
8 
9 

21 
23 
22 
22 
24 

21 

NW 

6 

NW 

5 

9 

5 

11 

22 

17 

21 
21 
11 
25 
25 


14 

13 

8 

LI 

7 

8 
5 
7 
9 
10 

19 
21 
17 
13 
16 

13 

7 

NW 
NW 

6 

3 

5 

5 

17 

18 

18 
16 
11 
21 
17 


12 

12 

9 

7 

11 

16 
4 
6 
7 

8 

17 

17 
17 
18 
13 

17 

NW 

4 

NW 

5 

7 

4 

3 

14 

10 

13 
16 
10 
16 
24 


6 
7 
10 
3 
4 

8 
3 
1 
2 
4 

22 

15 

17 
19 
14 

15 
4 

7 

NW 

3 

1 

3 
3 
6 
5 

10 

14 

5 

NW 

4 


3 
3 
2 

1 
1 

3 



2 

1 

26 
21 
24 
26 
12 

22 

NW 

2 

NW 

2 



2 
2 

1 

3 
14 

2 

NW 




8 
a 

7 
1 
1 

1 

1 
1 


12 
10 
12 
12 
4 

12 
NW 

2 

NW 

2 



1 
4 
1 

2 

9 
6 

NW 
1 


9 
2 
4 

3 

2 






9 
7 
8 
5 
6 

9 

NW 

4 

NW 

NW 

NW 

NW 

2 
6 
5 

7 

15 

4 

NW 

NW 


20 
10 

9 

1 

6 

4 
1 

1 
3 
2 

14 
18 
17 
10 
19 

15 
8 
5 

NW 
NW 

NW 
4 

10 
19 
17 

21 

NW 

19 

NW 

14 


27 
22 
18 
11 
12 

25 
5 
13 
12 
11 

15 
19 

17 
16 

22 

12 

3 

11 

NW 

NW 

20 
12 
14 
24 

18 

24 
23 
23 

NW 

120 


183 


Pot?spo 


9^ 


159 


Tosari 


21 

18 
19 

23 
18 
17 
21 
V.) 

1.5 

20 
20 
1') 
20 

1.5 
14 
17 

N\V 

7 

12 

10 
10 


134 


Pasoeroean 

Lembang 


104 
124 


Panditan 

Gading 


146 
60 


Nsfoeliiiü' 


86 


Graii 


95 


Pj'oefstation Oost-Java . 

Soember Tjoeling- .... 
Sookaivmié 


102 

211 

217 


Kalibakar 


219 


Mangis Kidoid 

Tanahwang 

Somosokar 

(4endino" 


196 
191 

187 

WO 


Padjaraknn 

Maroii 


WO 
WO 


Djatiampok 

Gending Koeion 

Baiijoeanjer Kidoel . . . 
Pekalen 


WO 

WO 
WO 
106 


Kroetiil 


95 


184 


Th'is 


16 

24 
2() 
21 

23 
29 


142 


Kertosoeko 

Kedaton 


188 

WO 


Gatling AVetan 

Ajer Dingiii 

Pandan Laras 


157 

WO 
WO 



UI 



REaENWAx^RNEMINÖEN. 

HOEVEELHEID KEGEN IN MILLIMETERS. 



5 


Februari. 


ét 
et 


Oh 


"o; 


^-5 


^^ 


< 


53 

-1-1 

ft 


O) 

o 
+-> 

o 

o 


1 

> 
o 


a 

CD 
Ü 

P 


Jaar. 


558 


250 


585 


293 


276 


350 


95 


45 


82 


65 


499 


618 


3716 


673 


446 


515 


333 


229 


334 


124 


137 


11 


56 


279 


458 


3595 


280 


263 


394 


58 


90 


174 


87 


18 


99 


33 


100 


252 


1848 


241 


133 


330 


44 


57 


155 


59 


3 


1 





1 


121 


1145 


451 


321 


528 


375 


169 


221 


72 


48 


3 


70 


57 


233 


2548 


537 


225 


571 


207 


110 


289 


174 


30 


28 


14 


30 


3 76 


2591 


232 


126 


189 


57 


14 


32 


92 











35 


167 


944 


229 


129 


305 


79 


117 


100 


2 





6 





65 


109 


1141 


314 


184 


320 


121 


77 


84 


120 


6 


3 





63 


168 


1460 


297 


115 


389 


42 


65 


193 


54 


1 








4 


106 


1266 


227 


182 


438 


392 


^ 267 


875 


380 


896 


351 


449 


599 


224 


5280 


265 


266 


470 


393 


289 


526 


210 


453 


155 


206 


331 


359 


3923 


257 


224 


518 


423 


262 


702 


267 


746 


241 


258 


522 


307 


4727 


2L7 


231 


481 


499 


256 


868 


355 


744 


271 


309 


432 


263 


4926 


296 


381 


348 


353 


231 


140 


94 


139 


46 


61 


323 


414 


2826 


280 


190 


453 


422 


215 


914 


372 


1152 


384 


333 


618 


222 


5555 


112 


NW 


342 


NW 


42 


NW 


15 


NW 


NW 


NW 


113 


23 


WO 


227 


183 


259 


76 


NW 


40 


39 


3 


5 


30 


37 


99 


WO 


NW 


191 


xvv 


NW 


NW 


NW 


NW 


NW 


NW 


NW 


NW 


NW 


MO 


125 


136 


265 


121 


64 


93 


44 


10 


15 


NW 


NW 


NW 


^\•o 


2L3 


197 


295 


1075 


73 


82 


1 








NW 


NW 


246 


WO 


436 


670? 


1684? 


49 


42 


26 


17 








NW 


53 


150 


WO 


2 28 


246 


232 


150 


33 


75 


41 


16 


4 


30 


241 


144 


1440 


519 


792 


703 


520 


417 


373 


65 


45 


43 


99 


343 


664 


4583 


350 


350 


575 


458 


453 


144 


50 


7 


20 


45 


291 


420 


3163 


481 


683 


615 


469 


361 


317 


60 


18 


14 


86 


428 


529 


4061 


578 


637 


814 


380 


364 


234 


108 


171 


216 


500 


NW 


585 


WO 


244 


329 


363 


152 


76 


91 


98 


35 


56 


25 


264 


296 


2029 


464 


495 


477 


345 


332 


296 


NW 


NW 


NW 


NW 


NW 


NW 


V\'(» 


759 


719 


401 


604 


183 


66 


17 





2 


NW 


314 


201 


W(j 



— 112 — 



REGENWAARNEMINGEN. 

AAXTAL ÜEGKXDAGKN. 



1900. 


c3 

1-5 


Pr 




'E 
ft 


'53 


►^ 


^ 


t/2 

< 


O) 

o; 
ft 


O 

O 

o 


B 

> 
o 




S 

O 
CD 

Q 


Jaar. 


TcckoiMio' 


1") 


11 
13 
18 
16 
13 

13 
9 
13 
12 
24 

23 
18 
20 
24 

8 

24 

24 

7 

7 

3 
3 
6 
5 
4 

4 

6 
6 
6 
5 


15 
22 

23 
26 
22 

24 

18 
23 
17 

28 

29 
27 
23 
25 
9 

24 
24 
21 
13 

9 

14 
lU 

7 
10 

11 

9 
6 
9 
8 


14 
11 
12 
14 

7 

10 

9 

14 

20 
18 

20 
10 
9 
27 
10 

26 
25 
14 
16 

7 
7 
8 
7 
6 

7 
7 
6 
4 




12 
11 
6 
15 
11 

15 
11 
15 
12 

9 

17 
13 
10 
22 

6 

18 

20 

15 

9 

14 
22 
16 
10 
11 

14 

8 
10 
13 
18 


11 
10 
10 
17 
12 

13 
12 
14 

15 
18 

19 
14 
13 
19 
11 

15 
20 
12 

2 

5 
11 
11 

8 
8 

12 
6 
9 
7 

10 


3 

4 

4 

24 

8 

10 
17 

23 

8 

11 

19 

8 

16 
13 

WO 
20 
23 
11 
5 

9 
12 
12 
10 

9 

12 

10 

9 

10 
13 


3 
6 
1 

25 

•1 
•j 

9 
14 
17 

9 
6 

24 

4 

4 

15 

13 

9 
9 
21 
4 


11 
14 
13 
13 
12 

11 
7 
9 
7 

12 


2 
8 
2 
10 
2 

6 
7 
9 
5 
3 

12 

NW 
NW 

12 

9 

3 
18 
21 

10 
17 
13 

8 
9 

13 

6 
10 

9 
10 


2 
5 
3 

7 

f) 
o 

5 

6 
7 
() 
4 

9 

2 

2 

11 

12 

(i 
18 
23 

14 
16 
10 
13 
15 

15 
6 
10 
11 
12 


13 
18 
15 
21 
7 

18 
22 
20 
20 
14 

21 

4 

() 

26 

14 

13 
27 
29 

13 
19 
10 
11 
15 

17 

8 

14 
15 
14 


22 
20 
17 
18 
6 

17 
16 
16 
18 
17 

20 
21 
21 

27 
20 

18 

22 
28 

7 
17 
12 

9 
14 

8 
5 

n 

9 
10 


121 


Looiuad jang' 


V) 


147 


Doeren 


22 
16 

7 

18 
11 

NW 

17 

27 

24 

28 
27 
27 
17 

28 

28 

8 

() 

7 
6 
7 
•4 
6 

9 

5 

9 

11 

8 


133 


Sendoro 


209 


Teinpoh 


101 


Rabaaii 


158 


P;jsiriaii 


152 


Goetjialit 


WO 


Raiuloe Agoeiig 

Djeiigg-rong 

Alas Rowo 

Taman Aroem 

Kajoemaas 

Soember Pandaii 

Waij Ratai 

Soengei Langka 


159 
179 

237 

W<_) 
WO 

251 
142 

249 


Gadoeng Batoe 

Lagoe Boti 

Si Borong Borong. . . . 

Boeloe 


286 
109 


Bekioen 


158 


Rimboen 


128 




105 


Medan Estate 

Mariëndal 

Bandar Klippa 

Bekalla 


119 

133 

83 

109 


Deli Toewa 

ïoentoengan 


111 
125 



113 



REGENWAAENEMINGEN. 

HUKVKKLHEID HKGEX IX MILIMIOTKUS. 



Januari. 


O/ 




1— H 

< 


'S 


• 1-5 


^^ 


on 
< 


o» 


o 
o 
o 

o 


> 
o 


a 


Jaar. 


356 


163 


290 


164 


165 


202 


25 


20 


() 


4 


281 


266 


1942 


248 


99 


560 


87 


223 


330 


32 


47 


13 


12 


284 


200 


2135 


265 


484 


509 


195 


72 


138 


73 


25 


27 


54 


249 


383 


2474 


256 


261 


433 


342 


436 


642 


V 


641 


133 


237 


443 


179 


y 


100 


190 


288 


98 


216 


538 


92 


46 


22 


31 


157 


78 


1856 


274 


83 


269 


146 


190 


335 


81 


57 


28 


21 


254 


203 


1941 


139 


127 


153 


105 


195 


703 


267 


137 


85 


79 


239 


120 


2349 


N\V 


241 


339 


355 


202 


448 


260 


336 


173 


247 


512 


300 


^^'o 


282 


148 


471 


184 


161 


229 


129 


84 


35 


99 


390 


263 


2475 


326 


278 


4(;o 


229 


81 


202 


52 


22 


26 


87 


253 


368 


2384 


356 


401 


613 


489 


332 


831 


451 


883 


218 


534 


679 


259 


6046 


409 


334 


355 


14-_^ 


LOO 


383 


La8 


53 


WO 


2 


52 


341 


WO 


644 


375 


354 


169 


114 


285 


95 


20 


WO 


15 


125 


447 


WO 


396 


385 


631 


491 


230 


539 


276 


169 


142 


493 


762 


751 


5265 


271 


50 


125 


195 


77 


166 


141 

WO 


238 
130 


191 
75 


280 
53 


264 
120 


451 
344 


2449 


1029 


579 


489 


542 


183 


232 


293 


55 


238 


382 


604 


387 


5013 


498 


462 


441 


262 


98 


249 


138 


131 


155 


190 


368 


3 1 9 


3311 


79 


107 


349 


191 


113 


119 


66 


23 












78 


142 


247 


242 


185 


35 


66 















114 


24 


71 


90 


309 


12 


157 


125 


lol 


131 


222 


72 


1428 


112 


68 


318 


73 


521 


155 


275 


294 


373 


173 


316 


239 


2917 


141 


105 


203 


182 


429 


281 


308 


377 


228 


274 


173 


219 


2920 


56 


71 


114 


92 


161 


153 


209 


216 


126 


185 


113 


98 


1594 


73 


45 


87 


106 


171 


91 


240 


166 


147 


187 


190 


104 


1607 


90 


21 


142 


192 


258 


176 


270 


101 


171 


157 


2O0 


85 


1863 


59 


53 


117 


120 


137 


65 


202 


92 


137 


149 


137 


88 


1356 


92 


129 


131 


194 


258 


162 


164 


176 


292 


123 


110 


167 


1998 


102 


62 


181 


164 


190 


139 


196 


77 


212 


102 


194 


144 


1793 


231 


28 


157 


102 


310 


177 


287 


216 


268 


181 


125 


143 


2225 



LXII. 



8k 



114 



REGEN WA ARNEMINGEN. 

AANTAL REGENDAGEN. 



1900. 




•E-5 


cc 


ft 
< 


"au 


t-5 


^ 




Ph 
O) 


,^ 
o 

o 

o 


B 

> 
o 


o; 

<D 
P 


Jaar. 


Belawaii Estate 

Helvetia 


6 

3 

11 

6 

8 


4 
1 
4 
9 
3 


8 
8 
9 
9 
7 


4 14 
3 11 


8 
5 
8 
9 
11 


8 

8 

10 

10 

9 


12 
13 
14 
16 
12 


12 
6 
13 
14 
14 


12 
7 
13 
15 
13 


11 
10 
13 
15 
11 


12 
11 
13 
12 

7 


111 

86 


Polonia 


7 
4 
4 


12 
17 
14 


127 


Paja Bakong 

Boeloe Tjina 


136 
113 


Two Rivers 


12 

13 

7 

f» 
O 


5 

8 
6 

1 
6 


14 
12 

9 
6 
9 


8 
7 
4 
7 
7 


14 
19 
10 
11 
15 


11 

7 

6 

9 

14 


9 
7 
7 
11 
6 


11 
13 

7 

5 

14 


15 
13 
9 
11 
13 


15 
14 
11 
16 
6 


15 

19 

7 

13 

16 


12 

10 
9 

10 
6 


141 


Patoembali 

Soeugci Disaie 

BaksoL'inbüt' 


142 
92 

105 


Kwala Begoemit 


7 


119 


Tandjong Djati 

Poensrt'v 


7 

8 
7 
8 
4 


8 
6 
3 
4 
5 


10 
8 
8 

16 
10 


9 
5 
7 
9 
5 


15 
15 
19 
18 
16 


13 
10 
9 
11 
12 


9 
10 

9 

14 
10 


13 
U 
14 
14 
10 


15 
12 
14 
13 
15 


13 
13 
12 
8 
13 


14 
16 
9 
11 
12 


15 
13 
10 
11 
7 


141 

127 


Loc'boe Dalam 

Namoe Ockor 

Tandjong vSlamat 


121 
137 
119 


Kwala MiMichii-im .... 

Kwala Bingey 

Tandjong Poetoes .... 
Stabat 


6 
7 
6 
9 
9 


5 

2 
3 
5 
3 


10 

8 

8 

11 

7 


10 

3 
5 

7 
6 


13 
14 
11 
13 
11 


12 
10 

7 

11 

6 


12 

7 

6 

7 

11 


17 
11 

7 
10 

8 


12 
14 
14 
18 
12 


11 

8 

14 
10 
11 


19 
15 
11 
16 
10 


9 

7 
7 
8 
5 


136 

106 

99 

125 


Soengei Öikassim 


99 


Priok 


7 
12 

7 
11 
11 


4 
5 

3 
3 
7 


10 
8 
8 
8 

12 


6 
3 
4 
3 
11 


11 

11 

9 

8 

17 


3 
4 
4 
4 

7 


9 

12 

8 

9 

16 


9 
4 
5 

7 
10 


11 
8 
4 
7 

12 


10 
9 
16 
11 
17 


11 

10 

6 

7 

15 


7 
7 
5 
5 
13 


98 


Kisaran 


93 


Hessa 


79 


Tanali Radja 

Deli Moeda 


83 
148 


Goenoeng Rinteh 

Batang Kwio 

Soengei Bahasa 

Tandjong Morawa .... 
Djapoera 


7 
7 
9 
9 
23 


6 

1 
3 
20 


15 

8 

8 

6 

18 


7 

7 

8 

10 

13 


15 
12 
11 
14 
17 


12 
7 
8 
6 

13 


11 
9 
10 
11 
12 


14 
11 
10 

8 
8 


18 
11 
14 
12 
10 


15 
13 
16 
14 
12 


16 
13 
16 
10 
23 


13 

8 

9 

7 

16 


149 
106 
120 
110 

185 



115 — 



REGENWAARNEMINGEN. 

HOEVEELHEID liEGEN IX MILLIMP:TEKS. 



2 
H-s 






< 


'3 


5 

1-5 


^^ 


< 


m 


o 
o 


53 

1 

> 

o 


3 

o 
P 


Jaar. 


64 


24 


177 


86 


306 


190 


232 


240 


260 


180 


100 


85 


1944 


40 


3 


135 


32 


178 


60 


231 


231 


76 


172 


169 


143 


1470 


112 


17 


176 


150 


234 


148 


271 


143 


173 


255 


189 


217 


2085 


42 


26 


172 


57 


248 


207 


212 


108 


245 


139 


148 


138 


1742 


62 


9 


89 


81 


278 


253 


194 


114 


253 


158 


121 


125 


1737 


167 


82 


165 


169 


224 


174 


183 


149 


234 


150 


150 


138 


1985 


130 


37 


148 


128 


138 


104 


190 


103 


231 


134 


192 


133 


1668 


40 


29 


181 


86 


231 


233 


207 


114 


186 


131 


132 


179 


1749 


96 


4 


53 


179 


158 


63 


217 


102 


201 


253 


131 


86 


1543 


86 


43 


186 


116 


223 


261 


188 


183 


300 


154 


166 


211 


2117 


97 


59 


168 


121 


209 


303 


208 


187 


245 


182 


141 


274 


2194 


70 


76 


197 


132 


200 


245 


214 


177 


219 


152 


181 


159 


2022 


68 


56 


123 


49 


282 


184 


170 


145 


260 


169 


106 


153 


1765 


113 


74 


441 


230 


342 


401 


241 


267 


332 


111 


157 


194 


2903 


22 


39 


217 


UI 


470 


223 


139 


105 


506 


239 


203 


66 


2340 


101 


112 


132 


88 


276 


189 


165 


266 


210 


142 


184 


115 


1980 


74 


21 


114 


49 


327 


223 


221 


190 


341 


135 


133 


132 


1960 


38 


22 


226 


86 


297 


270 


108 


124 


495 


354 


164 


99 


2283 


104 


45 


167 


100 


225 


294 


211 


137 


419 


244 


199 


146 


2291 


162 


26 


180 


97 


120 


43 


211 


43 


111 


180 


234 


51 


1458 


78 


27 


163 


117 


268 


8 


242 


266 


72 


78 


126 


93 


1538 


134 


39 


265 


62 


194 


55 


141 


73 


101 


142 


124 


65 


1395 


95 


31 


153 


52 


188 


28 


107 


84 


170 


304 


155 


59 


1426 


97 


16 


133 


97 


177 


88 


85 


122 


110 


161 


110 


53 


1249 


121 


43 


125 


142 


324 


67 


221 


168 


218 


161 


131 


83 


1804 


111 


38 


137 


64 


204 


151 


233 


115 


294 


209 


262 


154 


1972 


79 





82 


78 


188 


80 


154 


71 


138 


151 


98 


59 


1178 


112 


1 


159 


122 


185 


216 


192 


1 00 


225 


251 


178 


116 


1857 


122 


62 


81 


152 


168 


92 


158 


54 


195 


197 


124 


68 


1473 


180 


289 


347 


254 


281 


132 


124 


204 


205 


203 


379 


290 


2888 



— 116 



REaENWAARNEMINGEN. 

AANTAL REGENDAGEN. 



19O0. 



S 3 

cö I -.ai 
1-5 I Pr 






-11 



bJD 



Cl- 



O 



a 
>■ 

o 



O) 

o- 



Jaar, 



Moeara Enim 

Dobo 

Padaiig- Oelak TaiKÜng 

Muiitok O 

Mijn 3 Djeboes . . . . . 



Mijn 3 Blinjoe. . . . 
Soenffoi Lihat ')• • • 
Pan^kal Pinaiifi- '). . 

Knl)a 

Mijn 7 Xo-iliin .... 



Batoi' Eoessa. 
Toboali . . . . 
Sakong . . . . 
Bengkajano-. . 
Bojong- 



Awaija . . 
Boela Baai 



NW NW 

13 12 

28 1 20 
24|23 
17 9 

22 i 13 

16 ! 14 



18 
13 



WO 



20 
19 



20 24 

18 13 

21 ! 16 
30 I 20 
2.5 19 
13 19 



NW 

14 

28 

22 

9 

13 
12 
22 
14 
21 

14 
16 
24 
20 
12 



19 '21 



KW NW 
21 21 



29 
21 
12 

12 
13 
23 
17 
18 

].5 
21 
25 
27 
12 



25 
17 
11 



14 
16 
20 
17 
20 



NW 

19 
17 
14 
14 

12 

9 

11 

13 

8 



24 
23 
14 



15 14 
21 15 



14 
11 



20 15 8 
1 



NW 

21 
19 
10 
14 

17 
14 
23 
14 
22 

16 
14 



16 1 16 



20 
21 

14 

7 



17 i 8 
19 I 14 
13 ! 15 
11 I 7 



13 
7 
13 
16 
14 

8 
17 
11 
14 

9 

11 

7 



12 

7 
13 

8 



9 
20 
15 
15 

13 
10 



13 15 

18 1 23 



21 
11 



6 11 17 



10 

9 

17 

12 



5 11 



14 
22 
19 
11 

8 



26 
20 
16 

17 
16 
17 
17 



11 16 18 



12 
18 
27 
28 
12 



18 
20 
24 

20 
20 

21 

18 
23 
20 
24 

18 
22 
20 
23 
16 



10 13 
4 10 



WO 

215 
265 
200 
156 

176 
151 
220 
180 
219 

159 
204 
255 
247 
165 

WO 

^^'0 



M Het opgegeven aantal regendagen voor de stations op Banl-a is te klein, omdat 
des Zondags aldaar niet Avordt waargenomen. 



117 



EEaENWAAENEMINGEN. 

HOEVEELHEID KEGEN IX MILLIMETERS. 



3 


p 




ï 


"o; 




3 


-)^ 
■Ji 

bc 
< 


S 

1 


o 
-i-i 
o 

o 


> 

o 




Jaar. 


WO 


WO 


WO 


WO 


WO 


WO 


WO 


380 


103 


111 


279 


332 


WO 


161 


234 


126 


323 


229 


311 


161 


127 


163 


171 


282 


193 


2481 


69i 


425 


480 


533 


262 


256 


240 


108 


186 


264 


524 


293 


4265 


530 


581 


355 


260 


269 


64 


130 


124 


34 


136 


354 


439 


3276 


572 


302 


231 


182 


194 


237 


205 


127 


204 


245 


480 


489 


3468 


783 


301 


129 


146 


249 


240 


285 


240 


184 


147 


263 


518 


3485 


382 


268 


77 


267 


195 


1(»() 


181 


137 


110 


167 


159 


420 


2463 


258 


314 


360 


393 


295 


144 


160 


150 


93 


185 


208 


278 


2838 


212 


301 


147 


289 


193 


151 


216 


235 


103 


76 


353 


288 


2564 


457 


476 


289 


275 


221 


143 


223 


174 


188 


236 


247 


261 


3190 


341 


299 


188 


338 


241 


172 


142 


154 


60 


122 


157 


380 


2594 


261 


302 


253 


271 


314 


226 


232 


180 


201 


133 


259 


308 


2940 


574 


308 


471 


272 


321 


267 


155 


182 


293 


496 


495 


363 


4197 


426 


284 


309 


315 


280 


244 


141 


133 


236 


298 


340 


315 


3321 


264 


564 


122 


250 


400 


207 


465 


262 


252 


267 


183 


391 


3627 


WO 


142 


250 


431 


223 


94 


73 


121 


219 


54 


80 


158 


WO 












l 


23 


152 


182 


144 


40 


100 


^^^o 



— 118 — 
LIGGINO DER PLAATSEN. 



1900. 



Hoog-te 
boven 
zee in 

Meters. 




Afdeelins. 



Bijzonderheden. 



Se rang- 

Soekalal)a 

Tjiomas 

Padarintjang . . . 
Oedjoengteboe . . 

Pandeglang. . . . 
Pangka.sl)etoeng . 
Goenoeng Kentjana' 
Bodjongmanik. . . 
Meent jan g 

Tjipanas 

Tanara 

Parigie 

Anjer Kidoel. . . 
Tjileg'on 

Soedimai'a 

Tjipoetat 

Landhuis Tjiomas 

Dramaga 

Djasinga 

Parakansalak . . . 

Sanoedin 

Perbawatie .... 
Ondern. Wilhelmina 
Tjiboengoer. . . . 

Pasirsalam 

Goenoeng Tjempaka 
Gedeh. ..'.... 

Patjet 

Tjiastana 



+ 



+ 



2.55 

289 
100 
436 

252 
15 
276 
106 
140 

185 
4 

30 
3 

19 

20 

50 

257 

220 

90 

606 
500 
1160 
600 
300 

942 

960 

1125 

1122 

400 



Bantam. 



Batavia. 



Preang-er. 



Se rang. 
Pandeglang. 



Lebak. 



Serang. 

Anjer. 

?) 

Mr. Cornelis. 
Biiitenzorg. 



Soekaboemi. 



Tjiandjoer. 

Tjipoetri. 
Tjiandjoer. 



Irrigatiewerken 
Noord-Bantam. 

Stroomgebied der 

rivieren : Tjibanten, 

Danoe, Tjioedjoeng, 

en Tjidoerian. 

ijst- en Koffie- 
c'ultnres. 



Liberiakotüe. 

Diverse Cultures. 

Koffie. 

Koffie, Thee en Rijst. 

Thee en Koffie. 

Liberiakoffle. 

Thee en Kina. 

Thee. 



Assamthee. 

Thee. 

Liljeria- en Javakoffie. 



— 119 — 
GROOTSTE HOEVEELHEID REGEN IN 24 UREN. 



§ 
H? 


"o 


Maart. 


Si 


Mei. 


Juni. 


3 

1-5 


Augustus. 


September. 


October. 


November. 


O) 

a 

ü 


72 


55 


71 


72 


17 


35 


. 47 


9S 


41 


18 


50 


25 


37 


46 


63 


49 


20 


22 


43 


34 


64 


40 


20 


30 


70 


46 


90 


34 


42 


26 


35 


59 


52 


38 


35 


30 


77 


60 


43 


63 


.31 


35 


35 


47 


38 


9d 


3 7 


38 


80 


6o 


6o 


46 


29 


30 


19 


35 


60 


30 


37 


45 


56 


47 


53 


34 


23 


71 


54 


69 


49 


36 


78 


36 


43 


50 


31 


59 


27 


36 


106 


34 


67 


40 


83 


41 


53 


88 


28 


55 


35 


50 


46 


25 


50 


60 


60 


52 


50 


60 


60 


62 


48 


69 


42 


60 


43 


58 


60 


77 


76 


80 


21 


140 


53 


105 


40 


67 


36 


73 


40 


187 


69 


46 


60 


52 


53 


66 


50 


63 


73 


41 


72 


87 


92 


59 


40 


49 


38 


\w 


26 


120 


5 


38 


25 


86 


69 


55 


25 


74 


45 


30 


56 


27 


53 


112 


39 


34 


51 


1^4 


80 


33 


18 


34 


30 


30 


47 


33 


47 


31 


95 


82 


39 


37 


26 


83 


73 


91 


24 


13 


33 


27 


76 


74 


46 


22 


16 


39 


38 


18 


34 


125 


45 


51 


36 


69 


36 


41 


30 


35 


84 


66 


54 


39 


46 


36 


97 


96 


43 


56 


71 


69 


67 


67 


67 


95 


44 


135 


70 


100 


35 


144 


35 


52 


80 


60 


59 


60 


70 


53 


110 


90 


74 


58 


30 


60 


62 


50 


30 


52 


33 


30 


44 


33 


50 


54 


77 


60 


13 


48 


50 


81 


56 


48 


43 


48 


42 


27 


7S 


33 


52 


37 


31 


47 


60 


48 


iss 


102 


98 


80 


65 


50 


35 


106 


70 


77 


80 


70 


41 


104 


85 


29 


53 


100 














94 


75 


30 


92 


59 


60 


26 


80 


74 


81 


99 


58 


60 


82 


43 


50 


77 


36 


37 


40 


27 


43 


42 


57 


65 


65 


57 


65 


55 


40 


ISo 


45 


48 


58 


54 


60 


■ 49 


44 


53 


51 


(^2 


44 


39 


27 


53 


59 


43 


46 


50 


30 


32 


35 


32 


40 


39 


Ö4 


45 


30 


31 


41 


85 


120 


38 


80 


65 


48 


63 


55 


31 


48 


80 


79 



— 120 — 
LIGGING DER PLAATSEN. 



1900. 



Boen^'a Meioer . . 

Tjikalong- 

Lampegaii 

Ploeniboii 

Passir Limbangan 

Malabai- 

Friesland 

Pangledjar .... 
Panglipoer Gallg . 
Saiitosa 

Mar^apala 

Tjiboegel 

Tjenipaka Waina. 
Maiioiuljaja .... 
Tjiharoes 

Goenoeiig- Hecijo . 
Kaïulang' Sapie . . 
Teg:alwame .... 

Tjitalang- 

P'lered 

Tjllaiigkap .... 
Pasir rarolina . . 

DaAvoean 

Tjiampel 

Klarie 

Soemedangan . . . 

Krawang' 

Rengas Dengklok 
Pisang Sambo. . . 
Tjabaiigboengin . . 



Hoogte 
boven 
zee in 

Meters. 



+ 



+ 



1000 
500 
6.50 
350 
600 

1550 
10.39 
650 
1700 
1650 

700 
1150 
1270 

247 
1.350 

500 
60 
217 
270 
270 

73 
70 
23 
30 
22 

5 
15 
8 
5 
2 



Residentie. 



Afdeelinc 



Preanger, 



Krawang 



Bijzonderheden. 



Tjiandjoer 



Bandoeng. 



Soemedang. 
Soekap. kolot 



D rangdan. 
Tegalwaroe. 

Poerwakarta, 



KraAvang. 

Tegalwai-oe. 

Krawang. 

Tegalwaroe. 
Krawang. 



Thee. 

Lil)eriakoflie. 

Koffie. 

Liberia- en Javakoffi'^. 

Thee. 

.lavakoffie. 

Lit). en lavakolüe, Kina en Ttiee. 

Kina en Koffie. 
Thee en Kina. 



Thee. 
Koffie en Kina. 

Koffie en Kina. 

Liberia- en Javakoffie. 



Irrigatie-opnemingen. 

Stroomgebied der 
Tjitaroem. 



— 121 — 
GROOTSTE HOEVEELHEID EEGEN IN 24 ÜEEN. 



03 


CU 


Maart. 




"S 
^ 


1^ 


^^ 


22 


September. 


o; 
O 


k4 

Oi 

1 

> 




120 


i.5o 


65 


95 


68 


55 


45 


40 


65 


28 


75 


56 


NW 


65 


45 


31 


50 


46 


70 


41 


65 


85 


119 


35 


35 


56 


79 


45 


43 


67 


33 


28 


71 


41 


53 


70 


40 


41 


56 


27 


55 


48 


58 


75 


28 


H7 


74 


74 


64 


26 


22 


52 


35 


35 


39 


30 


31 


35 


48 


30 


43 


56 


59 


;;s 


32 


40 


42 


22 


38 


44 


43 


42 


55 


82 


47 


45 


43 


53 


31 


20 


101 


52 


50 


66 


55 


49 


66 


72 


74 


88 


54 


22 


40 


46 


86 


94 


69 


59 


94 


91 


19 


31 


15 


27 


49 


64 


43 


42 


60 


57 


62 


69 


39 


60 


45 


11 


51 


67 


45 


42 


94 


66 


77 


47 


lOH 


27 


32 


62 


23 


85 


69 


55 


l2o 


67 


51 


76 


109 


49 


119 


] 00 


39 


62 


77 


50 


66 


80 


73 


97 


93 


91 


35 


33 


80 


49 


42 


61 


90 


61 


127 


57 


18 


144 


55 


35 


47 


55 


140 


61 


62 


55 


66 


96 


42 


79 


72 


56 


45 


35 


88 


62 


89 


65 


37 


37 


120 


41 


66 


18 


26 


39 


92 


42 


85 


65 


30 


72 


35 


80 


74 


39 


46 


76 


97 


67 


49 


47 


84 


59 


51 


32 


55 


31 


121 


61 


55 


100 


70 


50 


53 


55 


40 


45 


73 


60 


15 


68 


73 


40 


108 


41 


43 


82 


80 


48 


85 


31 


18 


65 


Ur, 


49 


66 


57 


92 


77 


88 


23 


28 


40 


56 


34 


10,2 


45 


34 


61 


6.2 


36 


56 


26 


27 


42 


46 


29 


48 


54 


59 


107 


45 


103 


44 


41 


26 


22 


12 


83 


56 


63 


64 


43 


70 


83 


42 


40 


43 


30 


30 


56 


30 


55 


47 


84 


52 


41 


29 


34 


12 


39 


11 


50 


33 


33 


70 


90 


93 


51 


50 


60 


45 


40 


25 


54 


46 


72 


50 


65 


71 


21 


26 


40 


45 


42 


30 


27 


35 


78 


65 


11,2 


68 


56 


32 


47 


58 


20 


30 


31 


31 


37 


138 


110 


100 


143 


103 


80 


44 


61 


13 


48 


30 


55 


löO 


67 


50 


100 


46 


60 


60 


50 


10 


15 


45 


67 



— 122 — 
LIGGING DER PLAATSEN. 



1900. 



Tjikeris . . . 
Draii^dan . . 
Pasawahan . 
Poerwakarta. 
Tjikao . . . . 



Wanajasa . . . 
Tjempaka . . . 
Tjibening' . . . 
Lcma Abang . 
Tjilamaja . . . 



Hoogte 
boven 
zee in 

Meters. 



Residentie. Afdeeling. Bijzonderheden 



Soebaiig 

Kamaroeng . . . . 
Pamanoekan. . . 
Pasir Boengoer . . 
Tenger Agoeng. . 

Panaroeban . . . 

Tjiatter 

Sarieredjo 

Kasso Malang . . 
Boeka Negara . . 

Djagernaik . . . . 

Ardjosari 

Datoeuiatie . . . . 
Bod jong Banteng. 
Rarabatan 



DJoetinjoewat. 
Limapoeti , . . 
Lobener. . . 
Djatie VII . . 
Pakoembahan . 



800 

510 

170 

84 

27 

650 
90 

100 

11 

3 

126 

79 

8 

47 

564 

942 

1100 

565 

518 

1162 

628 

754 

10 

20 

3 

2 

1093 



Krawang. 



Clieribon. 



Poerwakarta. 



K ra wang. 



Pamanoekan 

en 

Tjiassem- 

landen. 



Indraniajoe 

en Madja- 

lenffka. 



iMadjalengka, 



Str. geb. der 'J'jikao. 



Stroomgel)ied der 
Tjikerang-Noengali. 

Str. gel), der Tjiopak. 
„ ,, „ Tjilamaja. 



Padie, Koffie, Suiker, 

Noten, Muskaat, 
Vanille, Djatihont. 



Thee. 



— 123 — 
GROOTSTE HOEVEELHEID REGEN IN 24 UREN. 



Januari. 


Februari. 


Maart. 


April. 


'S 


.1-5 


Juli. 


Augustus. 


1 

<D 
UI 


1 
October. 


November. 


December. 


68 


16Ö 


80 


75 


74 


63 


122 


50 


66 


51 


76 


141 


72 


84 


47 


66 


112 


85 


76 


25 


50 


48 


80 


58 


63 


51 


55 


108 


80 


61 


68 


34 


35 


42 


78 


122 


68 


53 


54 


.50 


B8 


59 


48 


48 


41 


40 


91 


108 


88 


50 


47 


45 


81 


34 


36 


77 


48 


50 


96 


60 


84 


203 


56 


76 


90 


54 


HG 


63 


44 


48 


72 


110 


65 


80 


70 


29 


42 


36 


42 


68 


110 


32 


41 


100 


32 


77 


103 


39 


50 


22 


35 


13 


136 


30 


60 


60 


70 


35 


53 


64 


31 


36 


35 


37 


9 


28 


42 


41 


63 


49 


50 


52 


38 


40 


23 


50 


10 


10 


35 


59 


68 


llti 


113 


43 


49 


62 


36 


64 


21 


56 


104 


61 


74 


130 


46 


82 


44 


60 


8 








41 


36 


74 


50 


116 


83 


46 


109 


20 


15 


52 


6 


18 


18 


35 


73 


62 


63 


64 


40 


22 


10 


22 


6 


11 


25 


73 


51 


67 


50 


59 


.98 


64 


36 


73 


67 


63 


60 


72 


97 


81 


94 


96 


98 


60 


60 


38 


109 


80 


36 


117 


71 


61 


58 


140 


8) 


83 


78 


74 


99 


67 


75 


126 


55 


76 


92 


53 


100 


32 


62 


71 


51 


41 


66 


107 


74 


101 


104 


47 


44 


33 


56 


32 


61 


38 


78 


46 


73 


75 


83 


78 


63 


123 


58 


103 


64 


86 


77 


70 


100 


58 


64 


78 


86 


27 


56 


90 


98 


55 


49 


148 


117 


98 


92 


86 


71 


26 


84 


40 


65 


75 


76 


85 


60 


42 


82 


54 


25 


33 


81 


29 


7 


7 


37 


44 


44 


42 


85 


8.9 


66 


3 


20 


63 


6 


58 


21 


32 


63 


74 


52 


53 


26 


19 


78 


22 


8 


35 


41 


74 


53 


22 


24 


24 


42 


33 


15 


29 


4 


4 


53 


64 


62 


76' 


65 


39 


45 


53 


44 


34 


20 


34 


47 


62 


67 


60 


64 


83 


20 


20 


84 


160 





42 


35 


30 


54 


50 


82 


99 


57 


31 


26 


64 


2 


59 


19 


46 


60 


92 


50 


75 


63 


68 


35 


22 


29 


48 


36 


68 



— 124 — 
LIGGING DER PLAATSEN. 



1900. 



Hoogte 
boven 
zee in 

Meters. 



Residentie. 




Bljzondeilieden. 



Watoekoempoel. 

Belik 

Poelasarie . . . . 

Moga 

Karanosarie. . . 



Boelakan . . . , 
Iiandoedongkal, 
Kedjencdi . . . , 
Waioengpring. . 
Sipedang . . . . 



Bantarbolang 
Pedagoeng . 
Soekawatie . 
Bongas . . . 
Soeiigapan. . 



Wrajaii . . . . 

Tjipeio 

Djambainvaioe 
Soeradadi . . . 
Teo-al 



Sigoegoer 

Paniiigaran . . . , 
Kandang Serang 

Linggo 

Kadjen , 



Kebandaran 

Stuw in deGent.-riv 

Pt'taroekan | 

Diwoiig ± 

Djatinegara + 



+ 



4L5 
755 
750 

■48 G 
750 

350 
215 
155 

298 
250 

88 
110 

27 
459 

21 

20 

38 

8 

630 

298 

100 

30 

11 

2 

4 

975 
480 
270 
605 
25 



Tegal. 



Pamalaiig. 



Stroomgebied Tjiomal. 



Waloeli. 
Tjiomal. 



^^'aloell. 

Tjiomal. 
Pekalongan. Pekaloiigan. 

Tegal. I Pamalaiig. Vlakte v. Noord Tegal. 
Tegal. Stroomji'eb. Ramboet. 



Tjatjabaii. 
Ramboet. 



Pekalongan. 



Pekalonö-an. 



Vlakte V. Noord Tegal. 



Inigatie-opnemingen. 
Genteng-rivier. 



Irr. opn. Sragie-rivier. 



125 



GROOTSTE HOEVEELHEID REGEN IN 24 UREN. 



1 


2 


et 

1^ 






h^. 


H^, 




5 

Ph 


O 

"o 

o 


> 


il 
S 


109 


128 


70 


82 


70 


41 


36 


47 


30 


60 


57 


ISO 


102 


85 


8() 


82 


52 


48 


89 


75 


63 


49 


90 


72 


100 


97 


47 


88 


37 


73 


109 


116 


60 


32 


46 


75 


147 


63 


94 


121 


46 


40 


84 


59 


53 


31 


55 


103 


94 


56 


50 


72 


52 


72 


110 


62 


58 


38 


53 


87 


loS 


57 


63 


103 


45 


55 


56 


67 


48 


32 


45 


111 


96 


113 


68 


154 


51 


32 


40 


82 


53 


69 


38 


122 


93 


66 


85 


103 


29 


44 


20 


44 


17 


22 


47 


155 


75 


90 


100 


162 


70 


92 


35 


32 


69 


17 


70 


100 


65 


80 


98 


102 


65 


62 


29 


58 


63 


7(J 


108 


97 


63 


75 


76 


69 


51 


53 


50 


25 


28 


12 


29 


96 


77 


lOo 


42 


96 


72 


45 


32 


31 


40 


56 


37 


105 


iöi 


48 


67 


55 


25 


67 


40 


12 


31 


10 


47 


62 


140 


85 


80 


116 


62 


68 


62 


83 


73 


40 


64 


177 


62 


60 


ur, 


58 


18 


36 


29 


76 


8 


18 


18 


74 


36 


SS 


32 


78 


28 


63 


13 


40 


44 


50 


44 


52 


58 


94 


59 


48 


61 


80 


48 


26 


20 


50 


34 


65 


116 


100 


98 


53 


25 


30 


15 


20 


12 


15 


31 


25 


96 


139 


92H 


80 


50 


55 


96 


86 


19 


50 


138 


125 


91 


89 


110 


96 


66 


46 


24 


40 


35 


19 


35 


92 


122 


75 


80 


52 


21 


34 


24 


72 


8 


26 


73 


72 


58 


53 


47 


40 


41 


30 


39 


34 


22 


9 


24 


ISO 


34 


57 


124 


86 


41 


27 


10 


8 


9 


9 


32 


50 


54 


75 


63 


65 


81 


64 


14 


35 


26 


4 


95 


69 


56 


i)ö 


95 


.17 


37 


27 


34 


43 


17 


3 


24 


67 


100 


88 


72 


76 


76 


87 


80 


46 


76 


95 


105 


90 


150 


1(»0 


40 


80 


80 


90 


45 


30 


116 


60 


125 


65 


95 


74 


83 


83 


34 


48 


24 


() 


83 


97 


60 


80 


irvry 


65 


30 


48 


98 


57 


52 


84 


33 


30 


68 


98 


i^o 


62 


67 


73 


82 


64 


45 


65 


31 


21 


40 


69 



126 



LIGGING DER PLAATSEN. 



1900. 



Hoogte 
boven 
zee in 

Meters. 




Afdeelinu. 



BijzonilerliL'deii. 



Koewassen . . . 
Gintoeng- . . . . 

Gambiro 

Karanganjer . . 
Petoeng Kriono. 

Lebakbarang' . . 

Doro 

Kepoetian . . . . 

Kemasan 

Oeloeiljami . . . 

Wiradessa. . . . 
Boewaran . . . . 
Pekalongan . . . 

Sedadi 

Pengkol 

Modjo 

Gending 

Wolu. .^ 

Godong 

Merak 

Krasak 

Groengoengan . 

Djati 

Toewang . . . . 
Botosiman .... 

Sono 

Gadjah 

Djebor 

Pelem 

Djali 



25 

18 
16 

80 



164 

18 

11 

4 

4 

7 

3 

13 

9 

2 

6 
2 

3 
4 

8 
8 
8 
10 
9 

10 
11 
12 
12 
13 



Pekalongan. 



Pekalongan. 



Teo-al. 



Pekalongan. 



Semarany,. 



Iir. opn. Sragie-iivier, 



,, Sengkaiang-rivier. 



Vlakte V. Pekalongan. 



Pamalang. 
Pekalongan. 



Demak. 



[rr. opn. Serang. 



— 127 — 
GROOTSTE HOEVEELHEID REGEN IN 24 UREN. 



Januari. 


Februari. 


cc 

cc 


< 


'3 


1 
'Juni. 


Juli. 


Augustus. 


September. 


o 

6 


B 

> 

c 


5 

a 

o 


50 


130 


44 


100 


76 


60 


73 


92 


41 


26 


46 


99 


46 


122 


78 


55 


30 


79 


63 


50 


10 


46 


52 


71 


67 


195 


80 


51 


63 


49 


53 












41 


128 


62 


93 


29 


65 


85 


92 


67 


39 


48 


59 


65 


50 


67 


128 


92 


55 


48 


55 


142 


87 


150 


106 


127 


82 


84 


122 


90 


64 


29 


64 


lol 


83 


132 


145 


45 


112 


45 


100 


35 


40 


60 


35 


40 


7 


62 


131 


83 


89 


77 


49 


50 


78 


58 


25 


23 


20 


50 


37 


80 


86 


56 


53 


60 


56 


31 


28 


4 


13 


20 


78 


60 


33 


10 


8 


62 


45 


66 


44 


9 


7 


43 


31 


Ho 


55 


52 


45 


37 


81 


40 


53 


5 


12 


19 


26 


100 


64 


38 


22 


20 


83 


34 


31 


10 


15 


45 


39 


117 


45 


32 


20 


23 


60 


32 


33 


5 


25 


39 


41 


10? 


103 


45 


47 


27 


64 


57 


78 


31 


44 


66 


54 


76 


41 


50 


50 


54 


53 


52 


65 


30 


45 


150 


75 


97 


38 


64 


31 


58 


33 


43 


67 


32 


32 


75 


52 


90 


40 


90 


45 


90 


60 


40 


60 


29 


51 


68 


91 


80 


97 


45 


46 


63 


79 


21 


79 


47 


57 


39 


70 


101 


57 


103 


38 


32 


92 


67 


52 


33 


85 


56 


68 


97 


85 


99 


26 


51 


60 


99 


71 


29 


65 


63 


62 


52 


65 


80 


50 


50 


75 


100 


40 


48 


46 


30 


45 


50 


60 


75 


40 


35 


55 


98 


28 


10 


40 


40 


24 


131 


94 


139 


44 


40 


120 


52 


71 


36 


42 


33 


51 


68 


81 


38 


60 


56 


30 


35 


20 


19 


29 


50 


67 


74 


95 


43 


35 


32 


60 


23 


124 


13 


61 


54 


54 


84 


50 


67 


40 


38 


87 


65 


60 


15 


50 


35 


57 


100 


85 


50 


53 


25 


90 


25 


55 


44 


44 


43 


67 


97 


66 


55 


43 


22 


130 


44 


70 


40 


20 


47 


49 


87 


95 


55 


50 


21 


166 


14 


80 


81 


40 


36 


32 


45 


55 


68 


9 


16 


120 


11 


59 


10 


45 


22 


115 



128 



LIGGING DER PLAATSEN. 



1900. 



Hoogte 
boven 
zee in 

Meters. 



Residentie. Afdeelins;. 



Bijzonderheden. 



Pontjowati . . 

Demak 

Leles 

Pangkalan, . . 
Mlilir 

Goeboek. . . . 

Kepoh 

Gompeng- . . . 
Penoenggalan. 
Glapan 

Karanganjer. . 
Djoengsemi . . 

Boen go 

Wedoro . . . . 
Madjeiiang. . , 

Diëng- 

Pagentan . . . 
Pedjawaran . . 
Wanajasa . . 
Sapoeran . . . 

Kedondong . . 
Kalibato . . . . 
Banjoeasin. . . 
Kedoenpoetri . 
Kalibawang . . 

Kaliwiro. . . . 

Kedongkebo . 

Kaligessing . . 

Djogobojo. . . 

Sawangan. . . 



13 
11 
10 
10 

2 

5 

2 
2 
5 
5 

10 
13 
13 

6 



720 



;Voet 



Voet 



Seinarang. 



Demak. 



Irr.-opn. Öerang. 



Banjoemas. 
Bagelen. 



Banjoemas. Irr.-opn. Serajoe-rivier 



Wonosobo. 



Waarnemingen op 
last van den Weteii- 
scbappelijken Advi- 
seur V/d. Kofftecult. 
Irrigatie-opnemingen 
in Zuid-Ba o elen. 



647 


Kedoe. 


Magelang. 


^, 


156 


Ba gelen. 


Poerworedjo. 


J? 


geb. 


j? 


,, 


?) 


86 


}', 


>? 




580 


5J 


Wonosobo. 


r 


420 


» 


?? 




62 


M 


Poerworedjo. 


j? 


geb. 


;j 


•? 


V 


6 


» 


Koetoardjo. 


5J 


60 


}) 


5? 


J) 



129 



GROOTSTE HOEVEELHEID REGEN IN 24 UREN. 



03 
et 

t-5 




ca 


5h 


*a3 


^^ 


^^ 


■*-> 
-j: 
zz 
bc 


September. 


o 
o 

o 


November. 


December. 

1 
1 


90 


100 


90 


45 


50 


50 


50 


45 


20 


22 


30 


90 


iOi 


63 


51 


73 


66 


49 


64 


70 


49 


38 


96 


34 


i,i>i; 


85 


51 


54 


33 


73 


29 


42 


13 


25 


28 


67 


107 


71 


45 


35 


28 


92 


14 


33 


9 


65 


22 


51 


117 


53 


96 


33 


70 


30 


42 


45 


40 


56 


55 


88 


195 


42 


39 


60 


64 


33 


62 


67 


39 


54 


55 


94 


13ü 


28 


75 


36 


75 


27 


43 


62 


37 


33 


56 


65 


145 


50 


75 


30 


110 


50 


55 


150 


65 


75 


50 


75 


74 


60 


101 


21 


60 


76 


76 


76 


41 


42 


32 


57 


85 


72 


76 


17 


106 


56 


25 


60 


45 


37 


75 


50 


7o 


50 


45 


54 


23 


27 


35 


26 


23 


29 


38 


36 


i4o 


40 


56 


60 


65 


34 


50 


44 


22 


59 


40 


62 


85f 


69 


34 


67 


50 


46 


16 


25 


30 


31 


35 


40 


110 


100 


44 


48 


52 


47 


46 


60 


26 


36 


140 


61 


1^4 


60 


69 


62 


72 


66 


78 


76 


29 


114 


76 


97 


40 


78 


64 


75 


42 


69 


61 


56 


63 


65 


67 


.90 


66 


89 


84 


21 


70 


61 


22 


68 


31 


52 


66 


94 


57 


37 


60 


58 


65 


70 


20 


24 


21 


UI 


75 


105 


73 


119 


42 


60 


101 


89 


20 


20 


20 


87 


70 


130 


70 


55 


94 


90 


94 


80 


39 


50 


72 


67 


95 


68 


61 


60 


70 


70 


45 


40 


40 


30 


33 


63 


1.39 


178 


28 


WO 


WO 


77 


115 


90 


39 


24 


33 


99 


61 


60 


86 


35 


63 


45 


.95 


65 


45 


37 


25 


63 


57 


76 


11 


64 


77 


27 


60 


147 


55 


60 


19 


59 


29 


30 


75 


72 


55 


67 


82 


68 


77 


24 


53 


19& 


90 


95 


104 


56 


71 


70 


IM 


30 


90 


55 


45 


70 


75 


70 


58 


61 


57 


59 


81 


,247 


26 


25 


28 


49 


56 


52 


88 


61 


52 


47 


84 


150 


25 


42 


50 


45 


91 


40 


23 


48 


81 


57 


75 


80 


.96' 


43 


16 


16 


79 


60 


55 


39 


39 


32 


49 


58 


27 


8 


34 


45 


73 


98 


LXII 






















9k 



130 



LIGGING DER PLAATSEN. 



1900. 



Hoogte 
boven 
zee in 

Meters. 




Bijzondeilieden. 



Koetoardjo . . . . 
Banjoe Oerip . . . 

Ag-lik 

Poerwocladi .... 
Reboek 

Kalimeneng .... 

Somogede 

Sokogelaj) 

Kedoenggoepit . . 
Premboen . , 

Wadasliiitang. . . 

Ambal 

Alijaii 

Sadang 

Penoenggalan . . . 

Keboemen 

Petanaban 

Karaiiganjar. . . . 
Kedoeng Wringin 
Gombong 

Kretek 

Poering 

Bodegolan 

Pesoetjen 

Wonosobo 

Koeto Winangoen 

\\'awar 

Tjilatjap 

Rogodono 

Poerwogondo . . . 



15 

22 

3 

12 

20 

20 
Voet geb. 

18 
7 

Gebergte 

8 

Voet geb. 

"l47 



Ba gelen. 



Koetoardjo. 

Poerworedjo, 

Koetoardjo. 



12 


V 


V 


Gebergte 


)? 


?» 


17 


?» 


J} 


36 


V 


}} 


7 


>> 


V 


21 


r 


?> 


13 


» 


?> 


840 


n 


Ledok. 


11 


?? 


)} 


t 


V 


M 


Aan zee 


Banjoemas. 


Tjilatjap. 


8 


., 


,_. 


2 


Bagelen. 


Karanganjer 



Keboemen. 

Wonosobo. 
Keboemen. 



Karanganjer 

Keboemen. 
Karanganjer, 



Irrigatie-opnemingen 
in Zuid-Bazelen. 



— 131 — 
GEOOTSTE HOEVEELHEID EEGEX IN 24 UREN. 



'S 


p 

'Ö3 


re 


'^ 


'S 


j2 


3 


s 
bc 


3 
o; 


03 
O 


ai 

B 

> 

o 


■1 

o 


l-ï 


!-lH 


^ 


^ 


^ 


H^ 


h-; 


< 


m 


c 


^ 


Q 


35 


55 


72 


WO 


NW 


WO 


47 


28 


66 


55 


47 


73 


31 


60 


62 


70 


65 


S4 


58 


45 


19 


23 


60 


46 


31 


99 


70 


95 


116 


122 


178 


19 


29 


34 


76 


79 


30 


45 


96 


63 


154 


62 


110 


25 


18 


50 


70 


65 


81 


42 


70 


106 


79 


ISO 


25 


8 


27 


5 


35 


40 


42 


68 


87 


67 


72 


110 


44 


14 


27 


57 


42 


63 


105 


97 


60 


85 


1^5 


90 


46 


30 


96 


70 


120 


72 


82 


97 


100 


99 


88 


88 


33 


7 


32 


19 


41 


40 


65 


35 


37 


45 


45 


45 


30 


12 


WO 


26 


35 


29 


28 


40 


50 


50 


90 


197 


85 


19 


35 


79 


36 


68 


104 


100 


102 


56 


97 


94 


26 


22 


62 


185 


106 


84 


54 


97 


47 


32 


83 


188 


44 


49 


61 


55 


127 


121 


75 


72 


80 


100 


WO 


70 


57 


64 


130 


108 


150 


75 


85 


89 


58 


97 


111 


55 


46 


52 


50 


43 


59 


91 


122 


75 


76 


70 


139 


85 


38 


42 


54 


130 


123 


93 


43 


95 


48 


27 


136 


107 


62 


37 


183 


71 


109 


118 


42 


98 


33 


25 


125 


166 


51 


45 


84 


57 


88 


73 


79 


41 


WO 


30 


82 


80 


48 


26 


61 


147 


109 


73 


73 


148 


101 


60 


72 


82 


52 


53 


50 


50 


131 


82 


79 


102 


42 


73 


58 


94 


86 


40 


37 


160 


83 


63 


95 


96 


50 


75 


81 


121 


64 


145 


64 


160 


72 


80 


15 


82 


36 


52 


61 


206 


87 


97 


73 


53 


87 


85 


35 


24 


60 


76 


81 


120 


62 


30 


82 


60 


72 


70 


60 


80 


63 


34 


80 


135 


28 


WO 


WO 


95 


102 


71 


68 


48 


37 


109 


132 


54 


62 


61 


210 


76 


49 


80 


45 


67 


104 


WO 


132 


135 


108 


30 


116 


51 


70 


119 


44 


168 


58 


80 


87 


127 


45 


35 


16 


34 


WO 


93 


64 


90 


33 


70 


59 


125 


122 


249 


225 


224 


142 


80 


50 


132 


73 


35 


51 


165 


84 


80 


57 


164 


111 


48^ 


41 


46 


51 


62 


61 


185 


54 


39 


53 


157 


98 


34 



— 132 — 
LIGGING DER PLAATSEN. 



1900. 



Hoogte 

boven 

zee in 

Meters. 



Residentie. ; Afdeeling-. 



Bijzonderlieden. 



Remboon . . . . 

AMnoiig 

Broeno 

Kt'pil 

Kctandau . . . . 

Sarang:an . . . . 

Nitikan 

Mag:etan 

Redjosari . . . . 
Maospati. . . . . 

Gorang Gareng-. 
Ponorogo . . . . 

Bedali 

Madioon 

Toeloeng- 

Dolopo 

Kag-ok 

Salak 

Moendoe 

Sinee 

Ngrambe 

Kendal 

Kalibening. . . . 
Djog-omgo. . . . 
Magolang .... 

Badran 

Ngoesrie 

Woiiosalam ... 
Djatiredjo .... 
Patjet . ' 



7 

.37 

250 

450 

211 



384 



Bagelen. 



Soerakarta. 



1285 Madioen. 

361 I 
130 ! 
105 

75 

700 
67 



Kedoe. 



555 Kediri. 
525 Soerabaia. 
125 j 

O 



Keboomen. 
Koetoardjo. 
Wonosobo. 

Klaten. 

Magetan. 

>? 

Ponorogo. 



Madioen. 



» 


>? 


» 


» 


5> 
5> 


Ngawi 



Irrigatie-opnemingen 
Zuiü-Bajrelen. 



Irr.-opn. afd. Magetan 



en Ponorogo. 



Blitar. 
Modjokerto* 



Opnemingen op 
last van den Weten- 
scliappelijken Advi- 
seur voor de Koffle- 
cultures. 



Magelang. Irr.-opn. Str. Ello-riv. 



Koffie. 



— 133 — 
GROOTSTE HOEVEELHEID EEGEN IN 24 UREN. 



ré 

t-5 


Februari. 


Maart. 


1 
April. 


Mei. 


Juni. 


3 

1-2 


s 

er 

< 


September. 


October. 


a 

o; 
> 
o 


CU 
Ü 

Q 


40 


43 


50 


57 


104 


145 


92 


14 


45 


73 


35 


66 


55 


30 


55 


79 


100 


140 


20 


18 


34 


40 


45 


52 


75 


55 


64 


50 


75 


65 


62 


12 


65 


120 


47 


70 


73 


37 


90 


60 


80 


86 


60 


73 


71 


133 


75 


101 


67 


46 


81 


72 


55 


36 


35 


54 


60 


58 


50 


68 


61 


22 


66 


29 


71 


69 


30 


22 


28 


37 


28 


40 


64 


49 


59 


50 


94 


59 


44 


5 


32 


7 


55 


35 


113 


31 


59 


49 


58 


63 


57 


5 


49 


12 


46 


65 


69 


35 


67 


53 


123 


40 


21 


10 


7 


7 


42 


38 


82 


38 


114 


42 


32 


71 


63 


15 


2 


42 


36 


35 


63 


72 


48 


47 


130 


86 


37 


11 


8 


6 


64 


34 


36 


32 


44 


47 


37 


60 


32 


11 


12 


4 


44 


45 


65 


51 


119 


66 


36 


49 


18 


20 


18 


2 


24 


24 


40 


74 


72 


42 


71 


22 


NW 


22 


25 


8 


34 


112 


55 


95 


95 


53 


50 


70 





6 


40 


10 


25 


69 


59 


53 


44 


97 


70 


82 


80 


6 


32 


1 


30 


27 


68 


94 


80 


61 


67 


75 


37 


30 


8 


23 


46 


84 


66 


71 


90 


32 


55 


95 


20 


21 


7 


25 


104 


67 


40 


100 


91 


30 


37 


45 


3 


5 





6 


33 


50 


93 


65 


66 


38 


103 


100 


40 


75 


NW 


12 


50 


24 


102 


65 


60 


27 


48 


36 


38 


83 


13 


16 


37 


41 


160 


45 


64 


95 


UI 


128 


22 


40 


25 


50 


51 


34 


66 


96 


71 


46 


110 


79 


41 


32 


70 


93 


128 


84 


126 


75 


80 


100 


94 


77 


66 


31 


12 


8 


40 


25 


96 


74 


54 


53 


49 


43 


74 


33 


46 


101 


99 


70 


73 


79 


47 


34 


59 


44 


32 


76 


38 


29 


50 


88 


70 


61 


106 


81 


52 


60 


48 


22 


25 


114 


74 


58 


64 


120 


138 


90 


28 


41 


39 


29 


45 


21 


85 


68 


60 


51 


51 


27 


27 


52 


34 


14 


10 


25 


130 


97 


107 


95 


123 


22 


85 


70 


32 


58 


1 25 


31 


30 


37 



— 134 — 
LIGGING DER PLAATSEN. 



1900. 



Hoogte 
boven 
zee in 

Meters. 



Residentie. 



Afdeeling. | Bijzonderheden. 



Tjelaket 

Ti-awas 

Poegeran 

Batoe 

Sin go sari 

Djaboenii 

Toempang 

Malang 

BoeloelaAvang . . . 
Pontjokoesncmo. . 

Wadjak 

Toeren 

Pa mot tan 

Gondel nglegi . . . 
Dahoe 

'\\'agir 

Magoewarno . . . 
Kepandjen .... 
Soemberpoetjoeng 
Tjoengkoop .... 

Wlingi 

Soetodjajaan . . . 

Blitar 

Srengat 

Kali Dawir .... 

Bandoeng 

Bendo 

Trenggalek .... 
Toeloeng Agoeng. 
Sendang 



950 
720 

877 
480 

550 
600 
450 
397 
860 

510 

400 
358 
635 

460 
430 
335 
300 



300 
125 
170 

128 
100 

88 
120 
100 

90 
570 



Soerabaia. Modjokerto. 



Pasoeroean. ' Malang 



Kediri. 



Irr.-opn. afd. Brantas 



Blitar, 



Ngrowo. 



Trenggalek. 
Ngrowo. 



— 135 — 
GEOOTSTE HOEVEELHEID EEGEN IN 24 ÜEEN. 



3 

CC 

1-5 


•-> 

Xi 

O) 




'S 

< 


'aï 


\^ 




52 
— 

< 


September. 


O 

o 

o 


> 

o 


a; 


70 


120 


121 


40 


40 


57 


20 


23 


16 


31 


180 


92 


95 


121 


102 


32 


43 


39 


36 


25 


44 


9 


20 


63 


125 


72 


65 


30 


32 


96 


18 





37 


15 


93 


71 


53 


75 


65 


75 


27 


80 


16 


15 





30 


51 


68 


74 


81 


27 


57 


20 


75 


4 


21 


15 


30 


32 


58 


57 


44 


62 


47 


58 


55 


25 


23 


48 


35 


. 81 


50 


59 


44 


54 


36 


26 


49 


16 


16 


42 


34 


37 


68 


61 


35 


89 


58 


33 


5] 


35 


14 


3 


98 


33 


61 


73 


21 


67 


46 


72 


81 


64 


25 


23 


14 


42 


86' 


47 


44 


97 


35 


49 


65 


50 


29 


14 


35 


38 


69 


35 


8o 


44 


41 


28 


17 


40 


16 


48 


11 


38 


68 


48 


62 


102 


44 


58 


55 


25 


20 


12 


19 


41 


56 


65 


40 


70 


110 


16 


91 


33 


35 


30 


32 


45 


91 


35 


91 


90 


73 


60 


50 


22 


21 


30 


23 


41 


100 


34 


40 


61 


40 


24 


42 


14 


45 


50 


66* 


20 


45 


60 


76 


So 


55 


33 


63 


14 


18 


59 


18 


40 


73 


34 


60 


85 


67 


92 


56 


35 


15 


35 


24 


106 


70 


60 


45 


91 


61 


45 


45 


25 


88 


16 


32 


35 


54 


42 


56 


85 


48 


70 


37 


7 


60 


53 


9 


45 


25 


90 


73 


117 


82 


83 


61 


75 


85 


28 


58 


97 


73 


70 


57 


78 


8.9 


87 


60 


46 


19 


46 


18 


75 


47 


60 


98 


104 


56 


24 


85 


65 


7 


45 


37 


50 


105 


72 


76 


114 


88 


ISS 


52 


51 


17 


21 


14 


60 


55 


115 


124 


53 


83 


84 


79 


62 


29 


46 


12 


48 


70 


102 


52 


51 


68 


60 


41 


65 


35 


18 


60 


40 


38 


28 


122 


87 


45 


42 


95 


38 


86 


28 


40 


41 


36 


44 


65 


58 


56 


50 


218 


62 


157 


53 


75 


82 


39 


44 


46 


44 


43 


48 


51 


33 


57 


14 


45 


47 


30 


51 


56 


58 


68 


51 


64 


28 


33 


10 


44 


65 


55 


90 


78 


66 


48 


102 


60 


38 


80 


64 


40 


87 


63 



1900. 



- 136 — 
LIGGING DER PLAATSEN. 



Kandat 

Wates 

Kediri 

Gendeng' 

Ngandjook 

Redjoso 

Keitosono 

Paroe 

Ngantang 

Wonosalam 

Modjowarno 

Djombang' 

Djatiredjo 

Patjet 

Modjosari 

Modjokerto 

KaI)oeh 

Kemlagi 

Lengkono 

Sidlioardjo 

Soerabaia (Simpang) 

Prigon 

DJagil 

Kasri 

Gempol 

Dajoe 

Bekatjak 

La wang 

Pager 

Woiioredjo 



Hoogte 
boven 
zee in 

Meters. 



Residentie. 



Kediri. 



Pasoeroean. 
Soerabaia. 



120 
225 

60 

700 

60 

65 

46 
158 
626 
525 

52 

40 I 
125; 
670 I 

30; 

i 
20 j 

50 j 

35 I 

20! 

5 I 



620 ' Pesoeroean. 

i r 

198 i 
10! 



500 
20 

490 I 
330 

70 I 




Kediri. 
Berbek. 

Kediri. 

Malang. 

Modjokerto. 

Djombang. 



Modjokerto. 
Sidhoardjo. 

r 

Soeroebaia, 



Bangil. 



Bijzonderheden. 



Trr. opn. afd. Brantas. 



137 



GROOTSTE HOEVEELHEID REGEN IN 24 UREN. 





'e 


c3 


& 


% 


'(— ' 


, 


i 
— 

5d 


il 

a; 


o- 
c 
o 


53 

1 

ai 
> 

o 


a;" 

a 


h1 


^ 


^ 


< 


^ 


h^ 


h^ 


< 


Oj 


o 


^ 


1— 1 


63 


50 


98 


95 


25 


31 


28 


6 


3 


38 


47 


70 


50 


50 


120 


61 


89 


12 


30 





51 


52 


45 


40 


54 


59 


80 


.96' 


91 


16 


16 


7 


31 


12 


66 


59 


40 


61 


116 


59 


45 


38 


47 





10 


6 


56 


51 


73 


25 


70 


80 


46 


91 











25 


165 


72 


40 


60 


113 


35 


42 


60 


45 


11 


22 


5 


60 


70 


77 


30 


73 


55 


88 


67 


11 


18 


17 


13 


50 


68 


64 


77 


59 


31 


91 


23 


19 


23 


34 


12 


27 


72 


78 


40 


50 


73 


79 


28 


23 


8 


23 


48 


36 


70 


64 


120 


138 


90 


28 


41 


39 


29 


45 


. 21 


85 


68 


106 


64 


59 


58 


24 


90 


65 


61 


25 


40 


41 


68 


39 


53 


61 


45 


82 


64 


97 


32 


6 


53 


65 


51 


60 


52 


51 


27 


28 


53 


35 


15 


11 


25 


131 


98 


107 


95 


123 


22 


26 


70 


32 


58 


25 


31 


30 


38 


84 


48 


59 


36 


51 


41 


28 


19 


6 


14 


10 


78 


77 


75 


100 


13 


59 


109 


45 


71 








173 


61 


20 


96 


61 


32 


72 


110 


41 


39 


10 


42 


84 


85 


77 


70 


70 


58 


35 


113 


41 


56 





12 


23 


83 


79 


72 


90 


31 


102 


118 


65 


31 


5 





30 


93 


76 


64 


50 


40 


105 


49 


15 


35 


1 


11 


17 


75 


68 


73 


85 


59 


30 


43 


64 


39 


20 


10 


7 


25 


83 


60 


73 


55 


40 


41 


26 


16 


19 


20 


50 


39 


65 


42 


71 


37 


45 


63 


15 


21 


12 


18 


51 


47 


46 


14 


60 


50 


34 


50 


20 


28 


31 


22 


131 


45 


87 


35 


99 


44 


47 


113 


49 


20 


49 





6 


32 


56 


54 


50 


31 


25 


15 


25 


5 


3 


1 


2 


20 


50 


50 


50 


90 


6 


25 


113 





25 


10 


60 


20 


59 


59 


67 


34 


41 


43 


32 


10 


40 


19 


144 


64 


73 


37 


70 


30 


43 


62 


6 


10 


35 


8 


25 


65 


59 


36 


53 


54 


38 


28 


27 


5 








68 


72 



— 138 — 
LIGGING DER PLAATSEN. 



1900. 



Toetoer 

Poespo 

Tosari 

Pasoeroean 

Loembang 

Panditan 

Gadiiii; 

Ngoeling 

Grati 

Proefst. Oost-Jaya. 

Soember Tjoeling . 

Soekarame 

Kalibakar 

Maiigis Kidoel . . . 
Tanahwangi 

Sonosekar 

Gending 

Padjarakan 

Maroii 

Djatiampok 

Gending Koeion . . 
Baiijoeanjer Kidoel. 

Pekalen 

Kroetjil 

Tiris .' 

Kertosoeko 

Kedaton 

Gading- Wetan . . . 
Ajer Diiig-in . . . . 
Pandan Laras. . . . 



Hoogte 
boven 
zee in 

Meters. 



Residentie. 



990 

640 

1780 

5 

370 

600 
10 
10 

± 5 

450 
530 
570 

550 
+ 350 

570 

4 

5 

70 

25 

180 
25 
94 



Afdeelins. 



Bijzonderheden. 



Pasoeroean. Pasoeroean. 



Proboling-o. 



Malang. 



Kraksaan. 



Irr.-opn. afd, Brantas. 



Suikerriet. 
Koffie. 



Irrigatie-opnemingen. 
Pekalen-rivier. 



— 139 — 
GROOTSTE HOEVEELHEID REGEN IN 24 UREN. 



^-5 


^ 

tü 

^ 




April. 


ü 
^ 


(^ 




Augustus. 


03 

O) 


October. 


53 
e 

O) 

> 

o 


03 

a 

0) 

ü 

ai 

Q 


54 


56 


78 


38 


60 


90 


49 


33 


27 


14 


50 


60 


135 


121 


57 


81 


49 


125 


68 


75 


4 


38 


78 


80 


43 


59 


51 


16 


26 


44 


19 


11 


38 


12 


37 


38 


63 


23 


73 


20 


22 


69 


23 


3 


1 





1 


22 


86 


75 


70 


50 


63 


55 


35 


48 


3 


52 


28 


89 


80 


45 


75 


38 


35 


75 


95 


13 


28 


13 


12 


61 


46 


63 


46 


26 


4 


19 


39 











35 


102 


75 


43 


130 


44 


43 


45 


2 





6 





65 


26 


42 


47 


102 


46 


16 


32 


76 


4 


3 





61 


45 


72 


23 


60 


21 


32 


86 


21 


2 








3 


18 


39 


44 


70 


55 


37 


156 


83 


120 


85 


150 


165 


56 


35 


69 


68 


62 


42 


14(j 


50 


90 


44 


135 


92 


82 


29 


115 


70 


84 


61 


198 


57 


142 


80 


146 


160 


103 


30 


108 


74 


72 


62 


209 


68 


122 


65 


145 


165 


44 


46 


85 


65 


65 


57 


75 


37 


43 


22 


27 


72 


74 


54 


36 


90 


60 


43 


220 


86 


173 


88 


110 


189 


93 


22 


WO 


63 


WO 


19 


WO 


7 


WO 


WO 


AVO 


50 


18 


67 


51 


60 


32 


W(^ 


16 


24 


2 


3 


15 


27 


54 


WO 


4) 


WO 


WO 


WO 


WO 


WO 


WO 


WO 


WO 


WO 


WO 


35 


30 


56 


35 


22 


31 


22 


6 


10 


WO 


WO 


WO 


35 


33 


41 


23 


49 


21 


1 


WO 


WO 


WO 


WO 


35 


95 


100 


110 


15 


10 


10 


7 


WO 


WO 


WO 


35 


35 


48 


54 


39 


51 


12 


40 


38 


11 


4 


27 


47 


37 


82 


70 


106 


108 


63 


93 


35 


30 


20 


38 


73 


85 


60 


80 


60 


80 


65 


32 


35 


7 


20 


15 


45 


55 


66 


97 


89 


84 


51 


91 


21 


15 


10 


33 


76 


47 


88 


143 


100 


49 


114 


60 


16 


22 


72 


118 


W(J 


127 


43 


70 


83 


50 


33 


26 


38 


32 


20 


14 


54 


75 


85 


75 


80 


57 


52 


85 


WO 


WO 


WO 


WO 


WO 


WO 


63 


90 


60 


97 


16 


12 


6 





2 


WO 


50 


21 



— 140 — 
LIGGING DER PLAATSEN. 



1900. 



Hoogte 
boven 
zee in 

Meters. 



Residentie. ' Afdeelini;. 



Bijzondeiiieden. 



Teekoen g- .... 
Loemadjang. . . . 

Doeren 

Sendoro 

Tempeli 

Babaan 

Pasirian 

Goetjialit 

Randoe Agoeng. . 
Djenggrong. ... 

Alas Rowo .... 
Tamau Aroem . . 

Kajoemaas , 

Soembei' Pandan. , 
Waij Ratai . . . . , 

yoengei Langka . , 

Likie , 

Gadoeng Batoe. . , 

Lagoe Büti 

Si Borong Borong, 

Boeloe 

Bekioen 

Riinboen 

Sampali 

Medan Estate . . . 

Mariëndal 

Bandar Klippa , . . 

Bekalla 

Deli Toewa 

Toentoengan . . . . 



+ 



+ 



760 
1200 
1000 

.300 
70 

1.50 
720 

1000 
900 

1150 



+ 



300 



Krak sa an. 



Besoeki. 



Loemadjang. 



A^'aarnemingen op 
last van den A\'eten- 
scliappelijken Advi- 
seur voor de Koffie- 
cultures. 



Koffie. 



Pan a roekan. 



,, ' Djember. 

Laiupoiigs. Uuim. Tclokbet 



Pad. Bovenl. 



Tapanoeli. 



Taiidj. Karaiig. 

XIII eu IX Küta 

Ta na 11 Datar 

Toba. 



4 O.K. Sumatra Bedagei 

iBov. Langkat 



Deli. 



Tabak. 
Koffie. 



Tabak en Kaoetschoek 

Tabak en Koffie. 

Tabak. 



— 141 — 



GEOOTSTE HOEVEELHEID REGEN IN 24 UREN. 





Februari. 


Ti 


El 
< 




•1-3 


Juli. 


Augustus. 


September. 


o 
O 


B 

> 
O 


B 

Ü 
O) 

Q 


78 


45 


53 


43 


65 


56 


18 


14 


4 


2 


67 


52 


40 


24 


87 


19 


60 


70 


14 


19 


4 


5 


60 


34 


lol 


80 


75 


111 


25 


35 


41 


25 


24 


30 


35 


90 


53 


55 


54 


60 


95 


134 


472 


90 


45 


72 


75 


91 


22 


34 


55 


41 


41 


14Ö 


22 


22 


15 


15 


49 


27 


50 


19 


46 


38 


48 


9(1 


40 


15 


9 


11 


78 


44 


35 


35 


34 


30 


45 


:^34 


39 


32 


23 


36 


34 


29 


NW 


45 


96 


76 


34 


75 


53 


85 


66 


•87 


96 


51 


38 


35 


66 


29 


62 


54 


66 


26 


17 


25 


69 


44 


45 


81 


54 


60 


41 


30 


17 


6 


24 


45 


57 


80 


42 


85 


83 


130 


50 


165 


83 


160 


60 


245 


115 


45 


52 


77 


41 


37 


20 


90 


62 


26 


\V() 


1 


25 


63 


55 


57 


52 


83 


35 


53 


60 


10 


WO 


10 


47 


79 


50 


67 


98 


98 


35 


109 


UI 


38 


53 


183 


93 


100 


36 


22 


32 


37 


52 


32 


30 


85 
55 


93 
57 


127 
15 


36 
26 


58 

85 


IKi 


80 


82 


64 


30 


55 


69 


11 


39 


84 


75 


64 


90 


85 


73 


34 


36 


76 


33 


31 


50 


41 


79 


53 


27 


61 


60 


28 


44 


32 


25 


13 










20 


30 


35 


35 


50 


25 


25 













73 


18 


26 


27 


63 


6 


42 


31 


28 


42 


48 


28 


33 


27 


91 


22 


14^ 


50 


64 


49 


75 


42 


55 


42 


39 


55 


40 


40 


80 


67 


1.90 


77 


56 


94 


50 


54 


22 


34 


41 


45 


50 


100 


57 


70 


52 


53 


28 


22 


18 


26 


23 


71 


64 


48 


56 


51 


52 


51 


57 


24 


25 


9 


67 


Ö^ 


70 


72 


78 


30 


79 


39 


74 


44 


28 


20 


25 


62 


64 


36 


40 


24 


48 


54 


50 


25 


40 


57 


35 


79 


63 


57 


46 


88 


70 


40 


30 


36 


28 


15 


74 


61 


63 


58 


66 


24 


93 


21 


44 


45 


79 


13 


58 


45 


84 


82 


68 


49 


70 


38 


25 


30 



— 142 — 
LIGGING DER PLAATSEN. 



1900. 



Hoog-te 
boven 
zee in 

Meters. 



Residentie. 



Afdeelini!,. 



Bijzondeilieden. 



Belawiin Estate. 

Hel vet ia 

Polonia 

Pa ja Bakong . . 
Boeloe Tjina . . 

Two Rivers. . . 
Patoembali . . . 
Soengei Disrie . 
Raksoemboe. . . 
Kwala Begoemit 

Tandjong Djati. 

Poeiigej' 

Loeboe Dalam . 
Namoe Üekor. . 
Tandjong Slarnat 

Kwala Mencliiiim 
Kwala Biiig-ey 
Tandjong Poetoes 

Stabat 

Soengei Sikassiin 

Piiok 

Kisaran . . . 
Hessa .... 
Tanali Radja 
Deli Moeda. 

Goenoeng Rinteh 
Batang Kwio. . 
Soengei Baliasa 
Tandjong Morawa 
Djapoera 



+ 



+ 



45 

3U 



10 

5 

lU 



150 
12 
30 
18 



O.K. Suraatra 



Deli. 



Riouw. 



Bov. Langkat 



■ M 


!) 


)) 


}> 


)J 


}> 


?J 


?? 


)? 


}} 


Batoe Bahra. 


5J 


Padang en Bedagei. 
Assahan. 


11 



Serdang 



Indragiri. 



Tabak. 



Gambir. 



143 



GROOTSTE HOEVEELHEID EEGEN IN 24 UREN. 



Ö 
cd 
H-5 


c3 


Maart. 


April. 


Mei. 


j 
Juni. 


Juli. 


Augustus. 


September. 


o 

o 


> 


■i 

O; 
O 

Q 


31 


8 


80 


45 


59 


118 


52 


42 


58 


58 


26 


12 


18 


3 


65 


19 


45 


15 


70 


50 


33 


52 


40 


29 


38 


10 


104 


70 


66 


52 


81 


39 


67 


80 


62 


67 


18 


8 


84 


40 


51 


91 


48 


21 


89 


36 


46 


41 


32 


4 


34 


34 


58 


80 


51 


20 


80 


61 


42 


59 


48 


60 


29 


62 


1S6 


49 


63 


39 


48 


40 


53 


60 


27 


10 


38 


38 


32 


39 


43 


33 


58 


25 


34 


34 


13 


10 


86» 


23 


78 


70 


51 


53 


60 


32 


38 


68 


53 


4 


28 


68 


30 


28 


57 


33 


44 


62 


27 


23 


28 


13 


39 


42 


38 


90 


48 


41 


67 


79 


25 


116 


36 


20 


43 


50 


32 


54 


69 


66 


55 


50 


36 


80 


18 


23 


48 


61 


34 


50 


55 


58 


55 


29 


34 


62 


20 


28 


37 


18 


74 


76 


45 


43 


55 


57 


28 


44 


23 


37 


1S4 


106 


56 


104 


44 


47 


54 


34 


62 


36 


9 


12 


67 


65 


94 


111 


46 


35 


98 


43 


63 


28 


46 


50 


36 


23 


47 


86 


32 


54 


60 


46 


31 


38 


27 


12 


38 


33 


50 


122 


87 


60 


99 


37 


54 


66 


10 


10 


82 


45 


82 


90 


47 


35 


101 


68 


34 


50 


30 


17 


40 


34 


54 


101 


117 


43 


73 


92 


32 


47 


52 


11 


57 


54 


38 


18 


64 


17 


31 


36 


66 


24 


33 


19 


92 


44 


94 


6 


81 


80 


14 


17 


35 


39 


26 


20 


94 


40 


67 


43 


43 


26 


22 


38 


42 


24 


34 


17 


70 


23 


62 


16 


22 


35 


63 


54 


50 


18 


18 


8 


54 


55 


77 


56 


39 


60 


31 


24 


29 


20 


44 


9 


40 


35 


108 


20 


77 


45 


45 


40 


28 


24 


31 


11 


41 


19 


43 


43 


54 


31 


49 


48 


48 


36 


31 





28 


45 


61 


39 


50 


23 


49 


67 


20 


18 


51 


1 


61 


39 


82 


76 


63 


27 


74 


72 


31 


50 


42 


36 


24 


57 


44 


37 


39 


21 


71 


47 


49 


30 


29 


52 


75 


61 


58 


56 


45 


75 


71 


50 


75 


67 



— 144 — 
LIGGING DER PLAATSEN. 



1900. 



Hoogte 
boven 
zee in 

Meters. 



Residentie. 



Afdeeling. 



Bijzonderheden. 



Moeara Enim . . . . 

Dobo 

Pad. Oelak Tanding 

Muntok 

Mijn 3 Djeboes. . . 

Mijn 5 Blinjoe . . . 
Soengei Liliat. . . . 
Pangkal Pinang . . 

Koba 

Mijn 7 Ngihin . . . 

Batoe Roessa. . . . 

Toboali 

Sakong 

Bengkajang 

Bojoug i± 



Awaija. . . 
Boela Baai 



Palembang. 

Riouw. 
Palembang. 

Banka. 



20 

8 

12 
12 

5 



.5 

140 

91 Z. en O. ,, 
400 Menado. 



W. A. Borneo. 



Amboiiia. 



Laliat. 

Lingga. 

Sindangstrek. 



Rijst, Katoen, Liberialioffie. 



Sambas. 
Amoentai. 
Aiuoerang. 

Ceram. 



Opnemingen 

ten belioeve der 

tinwimnng. 



Rijst, Peper, Gambir. 
Koffie. 



145 



GROOTSTE HOEVEELHEID REGEN IN 24 UREN. 



ei 

ö 

CS 






April. 


*3 


^^ 


1^ 


i 

bc 
< 


B 

Qi 

ft 
CD 

GO 


October. 


November. 


53 

B 

<x> 


NW 


NW 


NW 


NW 


NW 


NW 


NW 


59 


35 


21 


65 


78 


41 


58 


42 


(UJ 


39 


52 


34 


50 


49 


34 


52 


31 


i04 


57 


73 


99 


53 


66 


30 


29 


46 


46 


69 


79 


69 


84 


40 


98 


53 


24 


33 


33 


15 


39 


50 


72 


98 


91 


45 


37 


42 


54 


33 


54 


59 


48 


69 


76 


162 


70 


33 


49 


55 


60 


46 


73 


44 


32 


51 


81 


127 


78 


21 


75 


36 


48 


36 


46 


44 


51 


37 


72 


37 


57 


91 


55 


73 


64 


21 


59 


16 


39 


34 


58 


56 


45 


31 


57 


46 


41 


60 


69 


27 


17 


111 


52 


78 


58 


34 


.Si 


48 


49 


45 


29 


39 


51 


45 


53 


85 


45 


31 


40 


42 


27 


28 


59 


29 


24 


32 


57 


40 


74 


58 


36 


86 


78 


56 


66 


79 


33 


.9.0 


49 


86 


74 


92 


45 


49 


59 


33 


44 


61 


.98 


62 


84 


57 


79 


51 


25 


41 


46 


23 


28 


(>() 


.98 


42 


66 


60 


82 


27 


62 


112 


35 


50 


112 


112 


70 


46 


86 


WO 


24 


56 


116 


58 


43 


16 


hl 


114 


16 


18 


37 












1 


7 


71 


58 


80 


15 


29 



— 146 



BERICHT. 



In het Batavia asch NicmrshJad van 22 Mei l<)(t2 2'^'' blad 
komt in een artikel g-etiteld „De toestand in Seniaranfj" een 
brief van liet kamerlid van Kol voor, waarin deze schrijft: 
„Volgens mij getoonde staten bedroeg deze (regenval) van 
17 Februari tot en met 27 Februari 19U2 in Ponivodadi 3.570, 
Grohof/au 1.750 en Goeger 4.240 millimeter. Zelfs zag ik 
voor de laatste plaats opgegeven, in de regenstaten van den 
Controleur, op één dag, 20 Februari 15302, niet minder dan 
1885 millimeter, wat uüj vrijwel ongeloof elijk voorkomt." 

Deze ongerijmd groote hoeveelheden deden aan de op 
het Observatorium lang bekende, gebruikelijke fout van een 
tienmaal te groote opgave denken en desbetreffende inlich- 
tingen door den Directeur van het Observatorium bij den 
Directeur der B. O. W. ingewonnen bevestigde dit vermoeden 
volkomen. 

Volgens opgave van den Ingenieur der 2'' sectie van de 
irrigatie-afdeeling Sctmif/. wordt in tle door Inlandsche 
bestuursambtenaren ingediende staten de regenval in kubieke 
centimeters genoteerd. Om deze tot millimeters te herleiden, 
moet het cijfer door 10 gedeeld worden. Het meten van 
den regenval tot onderdeelen van millimeters hoogte, zooals 
hier blijkbaar geschiedt, wordt in het reglement voor de 
regenwaarnemingen met de gouvernement sregenmeters afge- 
raden, daar die nauwkeurigheid slechts schijnbaar is en 
bovendien bij den overvloedigen regenval in tleze streken 
van creen of weinig belang is. 




12Dec. 1844 -15 Juli 1902. 



N MEMORIAM, 



Den 15''"" Juli l'.in2 ontviel aan de Koninklijke 
Xatuurkuntlig-e Vereeniging- 



D^. A. G. VORDERMAN. 



Sinds IB Augustus 187:1 Lid van de Vereeniging-, 
werd Dr. Voüdki.-.max in de Bestuursvergadering" van 
20 April 187<j tot Besturend-lid beuoeiud, e)i was de 
laatste jaren de oudste in het Bestuur. 

Aan de onvermoeide werkzaamheid van den Over- 
ledene, gepaard met zijn l)elaiigstelling' in alles wat 
het X(dniir1:iiii(li(i oDdmod: rati oiircii Aich/jicI het reit , 
dankt de Vereeniging een reeks van bijdragen in haar 
tijdschrift, waarvan wij weldra een overzicht hopen 
te geven. 






DE ('HOLERA IN INDIË. i) 



De cholera is een ziekte, die volgens de meening van 
sommig-e schrijvers vóór het jaar 1817 in Tndi(' niet voorkwam 
en ook nergens epidemisch heerschte. Vermoedelijk is déze 
opvatting niet de jniste. De epidemie, die van 1817—1819 
te Josxore hecrsclite en die de rij opende van eeji aantal 
invasies, zoowel in Indi'i'' als in Enroixi, maakte de ziekte, 
aan welke vroeger weinig aandacht werd geschonken, meer 
algemeen bekend. Ei- zijn evenwel vele schrijvers, die van 
oordeel zijn. dat de cholera reeds van de vroegste tijden 
af heeft geheerscht, moge ook haar karakter in (W\\ loop 
der tijden eenige veranchM-ing hebl)en ondergaan. Het leger 
van Xehxes (4(i5 vóór CniasTis) zon van haar te lijden 
hebben gehad. Maci'Hkksox heeft 42 (•hronologis(di gerang- 
schikte bewijzen samengebracht, uit wcdke moet worden 
afgeleid, dat de cholera van löo;!— l«l7 zich herhaaldelijk 
in liidii' heeft voorgedaan en dat de Portugeezen bij hun 
komst in Tndu' haar reeds aantroffen als een inheemsche, 
nu en dan in epidemische intbreiding voorkomende ziekte. 
Op verschillende plaatsen droeg de ziekte verschillende 
namen: (Iholera {y. ■/'-'i.ir.y.-^ looi)ende dakgoot), cholera morbus, 
mordshi -), mordeschin (mort de chieii der Eranschen). De 
eerste mededeeling eener groote epidemie dateert van 1543, 

Volgens Macnamaka zon de ziekte reeds lang vóór de 
christelijke jaartelling in Indiv bekend zijn geweest. De 
Indische Aesculaap Charahka, die volgens het geloof der 
Hindoes zijn Avetenschap onmiddellijk ontving van den God 

1) Voordracht gehouden uj) de Hestiuusvergaderii)g van 14 December 
1901. 
') Mordshi is een 3Iahratisch woord en beteekeut collaps. 



— 150 — 

Dhawaktaki en diens leerling Siskuta, die honderde jaren 
vóór Christus leefden, kenden de ziekte reeds. 

De eerste Nederlander, die ons iets omtrent cholera in 
Indië mededeelt, is Jan Hiygkn van Linschotex ') (1584): 
Mordexijn te Goa. Hij zegt : ..Die sieckten en krancheden 
van Goa en Indië, dieder g-Jiemeen regnereii, comen meest 
met die veranderinghe van glietijden ende van "t weer. als 
geseit is; daar regneert veel een sieckte. diese iioemo 
Mordexijn. welcke c-omt onversiens. subytelijek, ende over- 
stulpt èê mensch ende comt met een qualickheijt ende ver- 
duyselick, so dat men al wraeckt ende overglieeft wat men 
in 't lijf heeft, en dirkwils het leven daar onder; deze 
sieckte is zeer ghemeen. ende brenghter menigh om den hals, 
ofte staen altoos in doodspei'ijckel. sou het haar overcöt 
ende ontgaeii."" 

Bij het beleg van .Jticdtnt iii IHiJH lieerschte de ziekte in 
hevige mate. Jacoius Bontus lijfaits van den (Toiivernenr- 
Generaal Jan Pikïkhszoon L'okn geeft daarvan de volgende 
beschrijving. ..De cholera ontstaat, wann«'er een scherpe 
galachtige stof de maag en daimen ontrust en gelijktijdig 
langs mond en aars in groote hoeveelheid ontlast wordt. 
Het is eene zeer snel verloopende ziekte, die dadelijk hulp 
vereischt. Haar voornaamste oorzaak is, behalve de warme 
en vochtige Incht. een te groot misbruik van vruchten, die, 
daar het meest tuinvruchten zijn, welke door rotting schaden 
en door hun groot watergehalte voor de maag gevaarlijk en 
ongewoon zijn — deze vuile gal voortbrengen. ^^) De ziekte 
heerschte zoo hevig omdat er gebrek was aan voeding en 
aan drinkwater. De runderen stierven aan den loop en 
ofschoon de Tjiliironf/ destijds nog helder watei- bevatte, 
konden de belegerden toch niet altijd over goed drinkwater 
beschikken. De belegeraars hadden boven de stad dubbele 
staketsels in de rivier geplaatst en tusschen deze versper- 



^) Zie J. Semmelink. De geschiedenis der cholera in Oont-Iudië vóór 1817. 
2) Zie J. Semmelink. Geschiedenis der cholera in Oo.st-Indië vóór 
1817 pag. 64. 



— 151 — 

ringfen lijken geworpen. ') Op den 8^" Juni 1630 verloor 
BoNTii's zijn vrouw aan de ziekte en schreef daaromtrent aan 
zijn broeder: ,,Den 8®" Juni 1630 is mijne tweede huis- 
vrouw Sara Gerakdi in den Heer gerust door een vehemente 
cholera, die hier zoozeer regneert als de pest tot onzent." 

Is lu't alzoo bijna aan geen twijfel onderhevig, dat reeds 
vóór 1817 de cholera in InfJi'f^ voorkwam, een g-roote uit- 
breiding kreeg zij da;ir nimmer, tot in 1817 de eerste 
pandemische beweging der cholera opti'ad. Nadat de ziekte 
reeds in 1816 in een district van B^^/^^/r epidemisch geheerscht 
had. bewoog zij zich in 1817 in het gebied y?Ln den Ganges 
sti'oomopwaarts, bereikte het Engelsche Leger onder het 
opperbevel van den (tHaaf van Hastixgs, dat ze bijna ver- 
woestte, rustte toen uit van December tot Februari 1818. 
waarna zij weer op nieuw uitbrak, niet in plaatsen die ze 
reeds had bezocht, maar zij zette haar tocht nog verder 
voort, zoodat in het verloop van dat jaar slechts weinige 
grootere districten van dat land en wel voornamelijk de 
bergachtige streken geheel verschoond bleven. Eerst in 1820 
vinden we de cholera in Shidh en in Penslidh, tej'wijl zij op 
het eiland CeyJon reeds tegen het einde van het jaar 1818 
werd Avaargenomen, 1819 op Mauritius en Bourbon, 1820 
op de Oostkust van Afrika en in China, 1822 in Japan en 
Java . 1821 aan de Oostkust van Arahië en Perzië, in Meso- 
potaiiiië ging zij langs den Tigris tot Bagdad en langs den 
Euphraat tot Ana in de Syrische Woestijn. Het invallen van 
het koude jaargetijde maakte in het geheele gebied van 
Yoor-Azië een einde aan de ziekte. 

Deze eeiste pandemie bereikte Europa niet meer. Zij 
heerschte in 1823 nog slechts in Sgrië en Palestina, kwam 
over Perzië in Mei op Russisch gebied naai' Transkaukasie, 
langs den Kur tot Tiffis. in Augustus naar Baku, in Sep- 
tember naar Astrackan. doch veidween na het invallen van 



1) l.c. pag, 68. 

2) Zie Max von Pettexkofk.r, Zuiii CTegeiiwartigen Stand der 
Cholerafrage. 



— 152 — 

strenge koude, zonder in het volgende jaar bij terugkeer 
van het wai-inere jaargetijde te hejleven. 

Latere pandeniieën verbreidden zich in 1829 en 1847, 
1852, 1865 en 1884—1898. 

Sedert wc (U' cliolcra beter kennen, weten wc, dat ze aan 
tle monden van den Gtdif/es en Thiilnnnimtrii steeds voor- 
komt, niet altijd in dezelfde uitbreiding en mei dezelfde 
hevigheid en van haar endemisch i>ebied uit de overige 
werelddeelen voortdurend bedreigt. Dit enck^miscli gebied ') 
ligt in Bi'iHjdli'ti en reikt van den voet van liet Himalmja- 
gebergte tot aau den Golf van B(^ngah"n en van ± 8H°— 91" 
Ooster-lengte. Deze landstreek, waar de diolera haar baker- 
mat heeft, wordt door Bhvden ^) op (h' volgende wijze 
beschreven. De geheele landstreek staat onder invloed van 
de zee, het is een streek van eeuwigdurende vochtigheid, 
veroorzaakt zoowel door de omringende bergen als door de 
ontzaglijke watermassa's, die door ('aiif/rs en Bnilnitnpntro 
worden aangevoerd. Zij ontvangt bovendien de volle kracht 
van den regenwind, den moesson; de regenval is dubbel 
zoo groot als in eenige andere provincie. Het grondwater 
bevindt zich steeds eenige voeten of duimen onder de opper- 
vlakte en slechts het water, dat in den moesson van de 
bergen komt, is noodig om groote gebieden te doen onder- 
loopen. die ieder jaar zoo lang onder water blijven, tot de 
moesson eindigt i'U de rivieren dalen. Het is een feit, dat 
met de overstrooming dezer streken de cholera verdwijnt 
en terugkeert, waiuieer het land weder boven water verschijnt. 
Gedurende 15 jaren van 1855—1869 heeft Bhykkn de uit- 
breiding der epidemieën in Beiif/aJm nagegaan en is tot de 
merkwaardige opmerking gekomen, dat met tusschenpoozen 
van telkens 4 jaren alleen in het endemisch gebied cholera 
heerscht. Bhvdkn stelt zich voor, dat het endemische bekken 
als het ware van tijd tot tijd overloopt en zijn cholera-golven 
(cholera waves) ovei- Ivdi'r uitgiet. Dat de cholera na 

1) VoN Pettenkofek. Verbreitviug- dor Cholera. Athtt-. 

2) Epidemie cholera in Beugal-Presideucy by James Brydek. 



— 153 — 

krachtigen regenval verdwijnt, nemen wij hier ook telkens 
waar en werd door Koch in zijn bericht omtrent de Egj^'ptische 
Epidemie van 1888 zeer duidelijk aangetoond. Uit Bryden's 
beschrijving blijkt, dat ook in die streken, waar de cholera 
endemisch vooi'komt, zij van de jaargetijden afhankelijk is: 
het maximum in den warmen drogen tijd (April) en het 
minimum in den warmen natten tijd (Augustus). In het 
Noordwesten van Indi'è. Avaar de cholera slechts af en toe een 
epidemie veroorzaakt en waar volgens Bryden en Mackinnon 
de klimatologische verhoudingen juist het tegenovergestelde 
zijn van die in Neder- Béng alen, valt het maximum der 
cholera juist in den tegengestelden tijd. Eveneens voor de 
epidemieën in Europa blijkt de invloed der jaargetijden: 
het maximum valt in Augustus en September, het minimum 
in Maart en April. Ook op Java zien we het maximum in 
den drogen tijd. 

Zoowel in het endemisch als in het niet endemisch gebied 
der cholera zijn niet alle streken evenzeer ontvankelijk 
voor de ziekte. Het blijkt dat bij de voortplanting der 
cholera de rivieren een belangrijke rol spelen. Alle kaarten 
van cholera-epidemieën doen onmiddellijk in het oog sprin- 
gen, dat zooals Hn;scH opmerkt: ,,es eine sehr beachtens- 
werthe Erscheinung ist, dass sich die Cholera vorherrschend 
langs der Flussufer verbreitet hat" en James Jameson: 
„To what cause are we to ascribe the marked dispotion 
of the disease to follow the course of rivers". In Neder- 
Bengalen vinden we haar in het stroomgebied van Ganges 
en Brahmaputra , in Pensjah langs den Indus, von 
Petten KOKER toonde het aan voor Beyeren, Marey voor 
Frankrijk. Reinhard voor Sak.'^en. Suehman voor NederJand, 
Berg voor Zweden en de groote epidemie van 1892 maakte 
haar slachtotfers in Rusland langs den Wolga, in DuitscJiland 
langs Elhe, Oder en Saaie, 'm Nederland langs Veeht en 
Rijn. 

De cholera is dus een ziekte der lage streken (Batavia, 
Sernarang. Soerahaya), doch niet uitsluitend. Gring Farr in 



^ 154 — 

t84,9 zelfs zoo ver een formule op te stellen voor de bodem- 
elevatie en cliolera-morbiditeit, spoedig- bleek, dat deze 
weijiig' waarde had, want hevige epidemieën hebben dikwijls 
tot op aanzienlijke hoogte haar slachtoffi'rs gezocht. In 1862 
trekt de cholera het Hiin(i/(n/ff-o;v\)evg\e over. komt voor op 
de hooge punten van ('ci/foii. liet hooggebergte van Jlliiric 
St/('nii((rl:t'n en waart rond over de Tyreneeën en Zwitsersche 
Alpen. ') In 1!H)1 kwamen verscheidene gevallen van cholera 
voor te ('Kioct. 

: 'Sedeit het pandemiscii optreden der cholera in lud/i' 'm 
1817, waardoor deze ziekte meer de algemeen opmerkzaamheid 
tot zich trok. ontstond een strijd over de vraag of de cholera 
besmettelijk is. J)e ervaring- leerde wel. dat een besmette- 
lijkheid, zooals we die kennen voor vlektyphus, pokken, 
mazelen en roodvonk, niet bestaat, maar aan een anderen 
Jcajit waren er toch weer bewijzen, die wel voor brsmette- 
Jijkheid i)leiten. .Iaioiu s Hkiniki; \'(is, geneesheer te ('hhi- 
fnrah in Bcni/ttlm, zegt: ,, Indien men door besmettelijk 
verstaan moet, dat de ziekte van den eenen persoon op den 
Ttnderen door omgang, of (h)or dichte samenspreking wierd 
medegedeeld, (btn is in den striksten zin van het woord, 
de cholera niet besmettelijk. GedureniU' al den tijd. dat 
deze geesel op het hevigst in Ind/r woedde, heeft men niet 
in het minste van een l)esmetting liooren repi)en'\ Hij nam 
waar, dat {\v geneesheeren, die de zieken bezochten of de 
helpers, die hen op]>asten, niet meer dan anderen aan deze 
ziekte onderhevig waren. In veel huisgezinnen werd er niet 
meer dan één persoon aangetast. 

Eigenaardiger wijze besluit Dr. V<»s na dit pleidooi voor 
de niet. besmettelijkheid met de woorden: ,.dit alles echter 
geeft mij geene bevoegdheid om de ziekte als niet besmet- 
telijk te verklaren.'" -) 



1) De Niet. Beschuuwiugeu aangaande de oorzaken van de Aziatische 
cholera en hare verspreiding, 

-j Jacobus Kkixier Vos. Cholera morbus in Bvnyulen in 1817. 



— 155 — 

James Cuningham heeft in een jaar. waarin de cholera in 
Lidië zeer verspreid epidemisch heerschte, de ziektepwallen 
onder het oppasserspersoiieel in 67 hospitalen in het epidemisch 
g'ebied nag-egaan, Sk^chts in 8 dier liospitalen waren enkele 
cholera-gevallen onder het personeel voorgekomen. 

Dr. Jamks Axxksi,kv, geneesheer aan het Groot -Hospitaal 
te Madras, zag gednrende een tijdperk van 5 jaren, waarin 
dag-elijks cholera-lijders werden opgenomen, die niet afge- 
zonderd, doch onder de andere zieken verpleegd werden, 
slechts eidvele malen het geval zich voordoen, dat een der 
andere patiënten door de ziekte werd aangetast. Hij kent 
grooten invloed toe aan het electrisch flnidnm op het organisme 
en gelooft, dat gebiek aan electriciteit in het inenschelijk 
lichaam of een belangrijke verandering in zijn electrische 
verhoudingen de oorzaak dezer ziekte zon zijn. 

James Jamesox zoekt (h' oorzaak in omstandigheden van 
zniver plaatselijken aard. zooals het gebruik van garstige 
visch en bedorven rijst, terwijl hij de besmettelijkheid ontkent. 
Weer anderen zoeken de oorzaak in allerlei kosmische en 
tellurische invloeden: toestand van het aardmagnetismns, 
ozon-gehalte van de dampkringslncht, invloed van meteoren, 
noorderlicht etc. 

Naast deze bestrijders van de besmettelijkheid staan even 
vele voorstanders daarvan. Blume. die in 1821 en 1822 de 
cholera-epidemie op Jara meemaakte, meent te hebben op- 
gemerkt, dat de ziekte niet gelijktijdig op verschillende 
plaatsen uitbarstte, maar in een geregelde opeenvolging de 
eene streek na de ainlere bezocht, als een brand in een 
groote stad uitgebroken, meer en meer om zich heen grijpt, 
zich in lage, aangespoelde laiuleii boosaardiger voordoende, 
dan in hooge bergstreken. Vooral het feit. dat Socrahai/a 
lang vrij bleef door verhindering van gemeenschap met 
besmette landstreken en het uitbreken der ziekte, nadat 
deze was ingetrokken, steunde hem in zijne meening. 



1) Dr. James Anneslkv. Researches iuto the causes. nature and 
treatmeut of the more prevaleut diseases of Lidië. 1828. 



— 156 — 

LicHTEXsTEiN wees vooral op de uitbreiding der ziekte langs 
de groote wegen en nam in Poloi op het oorlogsveld over- 
brenging van persoon op persoon waar. 

De meening, dat de cholera wel degelijk besmettelijk is 
won meer en meer veld en werd vooral gesteund door de 
groote autoriteit van Max vox Pettknkoeki;, die in 1855 in 
zijn ..rntersnchungt'n und Hcoljaehtungen über die Verbrei- 
tnngsart der Cholera"* verkondigde ..dass die alleinige Ver- 
breitung der ('holera durch Harn und Koth der Mensclien 
geschehe'". Ook (Ihiesingei; had zich reeds in in dien zin 
uitgesproken: .,Es ist positiv. dass die Ausleernngen die 
inticirende Materie enthalten". Von Pettknkofki; meende 
,,die Oholerastühle seien allerdings im frischen Zustande, 
wie sie vom Kranken kommen, noch nicht inficirend. aber 
sie werden es wenn sie ansserhalb (h'S Organismns in Abtritten, 
im Bodem noch weitere Entwickelungen durchmachen". Niet 
iedere bodem is volgens hem evenwel geschikt die verandering 
tot stand te brengen, alleen een losse, poreuze, voor water 
en lucht doordringbare en tevens door organische stoften 
doorvnilde bodem, wiens vochtigheidsgehalte, afhankelijk van 
de rijzing en daling van het grondwater wisselend is. In 
het door hem, (TinEsiNGKi; en von Wcndeülich in IHHH uit- 
gegeven cholera-regulatief, staat de desinfectie aan de spits 
van de maatregelen tegen de cholera. 

Toch gelukte het aan geen enkelen der vele proef nemers, 
die zich in verschillende landen daarmede bezig hielde]i. om 
l)ij dieren de ziekte te doen ontstaan, door hun uitwerpselen 
van cholera-lijders op de eene of andere wijze toe te dienen. 
Phuijs van dei; Hoeven verhaalt van een Duitsch medicus, 
die het bloed en de faeces van een cholera-lij der proefde en 
stierf. Doch een dronkaard, die, in beschon.ken toestand, 
cholera-faeces dronk, bleef gezond. Vele waren de feiten, 
die bewezen dat door het linnengoed van cholera-lijders 
de ziekte kan woi'den overgebracht. 

In het hoogst belangrijke werk van Edwahd O. Shakesi'eake 
L'ejwrt on cho/eni in PJiaopf and India, vinden we daarvan 



— 157 — 

de meest ondubbelzinnig'e voorbeelden, en hij beslnit, na de 
mededeeliiig der door hem waargenomen gevallen: .,To handle 
in any way snch linnen or clothing exposes one to an attack 
of the cholera. Everything; which has belonged to a cholera 
patiënt, everything" that conld be soik'd by his dejections, 
it is needless to say may be an ag'ent of transmission". 
Verwonderlijk mag- het hecten dat xox Pkttkxkofki; dit feit, 
dat toch door meerdere personen by verschillende epi(U>mieën 
is geconstateerd, eenvondig wegredeneert. Zonder twijfel 
is misschien voor menige waarneming een andere uitlegging 
mogelijk, die hij dan ook gretig aangrijpt om ten slotte te 
knnnen zeggen: ,,Und so glaube ich gezeigt zu haben, 
dass anch in das festeste Bollwerk der ('ontagionisten, in 
die ('holerawasche, leicht Bresche zu schiessen ist und dass 
man nicht hoffen darf, dass diese schwache Festnng dem 
Anilrang der epidemiologischen Thatsachcn noch lange Wider- 
stand leisten kaïni." 

Dat de verspreiding der cholera afhankelijk is van het 
verkeer wordt lang uiet door alle epidemiologen toegegeven. 
De Contagionisten. dat zijn dns zij. die gelooven aan de 
besmettelijkheid der ziekte in dien zin, dat de in de nit- 
werpselen der zieken aanwezige cholera-kiem in staat is 
andere personen te besmetten, vinden een belangiijken stenn 
voor die meening in de zoogenaamde Pelgiims-cholera. Zeer 
berncht in dat opzicht zijn de pelgrims-tochten naar Hardimr, 
de poort van den (ranf/cs in het Noordwesten van Imlir, 
waar de heilige stroom van het HiiuaJai/a-gehi^rgie door de 
-SV^r(^< ///.-bergen in de vlakte komt en waar op een enkelen 
dag, n.1. den 12^^" April, dikwerf honderddnizende Hindoes 
langs de Wislinutnip in den heiligen stroom afdalen, om 
zich driemalen onder te dompelen en in het water staande, 
onder het opzeggen van gebeden, Gdiif/es-wdtev te drinken. 
Het geheele jaar door komen enkele pelgrims naar -^rrrrZ/rrn-, 
maar van medio Maart tot medio A])ril geheele stroomen. 
De pelgrims komen nit alle deelen van Tndii^ en natnnrlijk 
ook uit die distrikten. waar de cholera endemisch is. Alle 



— 158 — 

12 jaren is het aantal pelfrrims buiteng'ewoon groot, van 1 — 3 
millioen, omdat clan het heilige Kumbha raala-feest gevierd 
wordt. Van het jaar 1783 af tot 1879 had dit feest 9-maal 
plaats en wel in 1783, 1705, 1807, 1819, 1831, 1843. 
1855, 18H7 en 187i>. Vier groote cholera-epidemieën, die 
van 1783, 1S19, 1HH7 en 1H79, vallen samen met het 
Knmbha mala-feest. 

Dr. John .MriMtAV. Iiispecteiir-(4eneraal in Bivf]ah'n, ver- 
haalt omtrent de hevige epidemi<' van 1HH7. toen + 3 millioen 
pelgrims op een oppervlakte van 1 vierkante mijl van 1 — 12 
April bijeengeweest waren, het volgende. De pelgrims trokken 
in een gunstig jaargetijde door een gezond land, voedings- 
middelen waren ruim voorhanden en uitgebreide maatregelen 
waren genomen in het belang der pelgrims. Zij reisden hoofd- 
zakelijk te voet en sliepen in de open lueht of onder boomen. , 
Sommige hadden kameelen voor hun bagage, bovendien was 
er een groot aantal ossenwagens, die heele huisgeziniUMi met 
hini voorraad herbergden. De gewone duur van een dagreis 
was tusschen 15—20 Engelsche mijlen. Enkelen reisden 
sneller met postwagens en velen zetten hun reis voort per 
spoor, nadat zij Oocidlxid en J///7vï.'>/n- bereikt ha(hlen. Deze 
trekkende menschenmassa bedekte ongeveer een week lang in 
een onafgebi-oken stroom de straten te Minith. Deze pelgrims- 
sti-oom bracht cholera mede, die den weg met slachtoffers 
bezaaide, de omliggende velden opvulde met brandstapels 
voor het verbranden der lijkeu of deze werden in den stroom 
geworpen. De ziekte werd aan de omliggende steden en 
dorpen medegedeehl en de pelgrims brachten haar mede 
naar hunne woonplaatsen en over geheel Hrndostan. Mij 
dnnkt, dat moeielijk een sprekender bewijs voor den invloed 
van het verkeer kan gegeven worden. Dat de pelgrims 
besmettelijke ziekten verspreiden kunnen, kan men gemak- 
kelijk begrijpen, als men in aanmerking neemt in welken 
toestand deze lieden verkeeren. 

Dr. Stkwakt zegt van hen, die naar I*nri (Jdfiaititaih) 
trokken: „De pelgrims zijn een schrik voor de inwoners 



— 159 -^ 

en worden gemeden dooi- allen, die hen zien en kennen. 
De landlieden herkennen hen reeds op den reid; af."' 

Niet beter dan de 7f/u^//'-pelgrims zijn de Mohamedaansche 
pelgrims, die naar MckLu en Mfdiiui gaan. Macnamaka zegt 
van hen: ,,Het is niet te verwonderen, dat cholera of ecnige 
andere besmettelijke ziekte van IiuJir uit ziih met deze 
pelgrims verspreidt. Niemand kan de niibreiding peilen van 
de ellende en de vuilheid, die zith in de peisoon van vele 
dezer pelgrims vertoont, die ze niet aan boord van een schip 
heeft gezien. Arme oude mannen, aan den rand van het 
graf staande, in lompen gehuld, die dour ongedierte bedekt, 
zijn ; hunne lange baarden en haren mede daarvan wemelend. 
Wanneer aan iemand de taak gesteld werd, een lading 
menschelijke wezens te kiezen uit het endemisch gebied 
der cholera, om waar ook maar mogelijk cholera te verspreiden, 
moeielijk zou het gelukken een bende bijeen te garen, beter 
daartoe in staat dan deze pelgrims, al waren dan ook de 
schepen, die hen vervoeren niet zoo overbevolkt als dit het 
geval is en zoo goed als men dit maar zoo kunnen wenschen."' 
Het behoeft ons dan ook niet te verwonderen, dat van 
1831 — 188;J de cholera l8-malen te }f('kkfi heerschte. en dat 
4 dezer epidemieën zeer heftig waren, (lewoonlijk nam de 
epidemie tijdens het Kurban-Baizan-feest een aanvang. 

Ook de verschillende oorlogen, waarin de cholera een 
rol speelde, leveren bewijzen voor het overbrengen door 
verkeer. Het Koninkrijk Sachsen b.v. had in 1866 zijn 
hevigste epidemie, hetgeen door de Contagionisten in verband 
wordt gebracht met den ooi-log. Von Pktthnkofkk ontkent 
de juistheid dezer verklaring, wijl Bei/ereu niettegenstaande 
dezen oorlog in dit jaar de kleinste zijner vier epidemieën 
had. BeLje)r}is grootste epidemie met 7410 sterfgevallen 
viel in het vredejaar 1854, de kleinste met 773 sterfgevallen 
in het oorlogsjaar 1866. Hiki'I'K ontkent, dat deze rede- 
neering van vox Pettkxkofek juist is. Unterfranken, het 
eigenlijke tooneel van den oorlog en in alle cholera-epidemieën 
weinig aangetast, hail in 1854 in de heftigste epidemie 



— 160 — 

slechts 18 sterf^cVHllen van de 7410. in het oorlog'sjaar 
daarentegen van de 77H er alleen H55! 

Op meer geestige dan overtuigende wijze zegt von Pkt- 
TENKoKKi! omtrtMit deze vi'aag: .,Man kiinnte z. B. beweisen. 
dass in früheren Tagen in Ev(/h(i/(l die Kalte per Postkntsche 
reiste. Es gabe zahlreichc Beispiele, wo das Eintreten der 
Kalte mul das Eintretfen <ler Postkntsche gleichzeitig waren. 
Entsprechend der gewt'ilndichen Methode iirtztlicher Beweis- 
führnng ware luni nicl'ts weiter nüthig. niii zu beweisen, dass 
die Kalte wirklich per Postwagen reiste. als die Zahl der- 
jenigcn Falie anzntühren, in wehdier die beiden Ereignisse 
einander folgten, und alle diejenigen zn verschweigen, in 
(lenen sie einander nielit folgten."' 

In het jaar IHHó toen opnieuw de cdiolera in Europa 
nitbrak verloren de voorstanders van de besmettelijkheids- 
theorie een harer meest ijverige verdedig:ers. Von Pf.ttkn- 
KoFKi; scdiaarde zich onder de Lora/isfcii, Door dezen wordt 
de cholera ook wel als een besmettelijke ziekte erkend, doch 
de smetstof gaat volgens hen niet int van den cholera-lijder 
en diens dariinnhoud. maar van de cholera-localiteit. die alleen 
in staat is de daarin gebrachte smetstof epidemisch te doen 
ontwikkelen. Het eerste feit, dat voor de opvatting van (U' 
localisten als bewijs wordt aangevoerd, is dat in Jnd/i'.hei 
iddcrhDid van de cholera, de ziekte gebonden is aan bepaalde 
stieken, niet aan bepaalde klassen van menschen. 

De hypothetische cholera-smetstof noemde hij x. Deze 
was evenw(d niet zonder meer in staat (b' ziekte te veroor- 
zaken. De bodem waarin die x leefde, moest dien geschikt 
maken om cholera te doen ontstaan. Er üioest dus iets bij 
komen, dat hij y noemde. De cholera of z was dan de 
som van x + y- Niet iedere bodem is evenwel g-eschikt 
om dien y te leveren. Vindt de cholera-kiem geen geschikten 
bodem om zich te ontwikkelen, dan ontstaat geen cholera. 
Om die reden zon zich op plaatsen, die op rotsaehtigen bodem 
zijn gelegen, geen cholera-localiteit kunnen vormen. De atlas 



— 161 — 

dooi' vo\ Pettkxkofeh bewerkt over de cholera-epidemie in 
BeyevPH, toont aan, dat de zitd^te alleen in de zonen van 
laag land, die de rivieren bejirenzen, zicli tot epidemieën heeft 
kunnen ontwikkelen. Dit is te opmerkelijker omdat in de 
dorpen van het hoogland, tnsschen de rivieren, wel degelijk 
gevallen van cholera zijn voorgekomen. De ziekte werd er 
gebracht, maar de epidemie bleef nit. De ziekte heeft zich 
langs de waterwegen voortgeplant, van de heerbanen en 
spoorwegen heeft zij geen gebruik gemaakt voor haai- trans- 
port. Daarmede is het bewijs geleverd, dat er in Bpyeron 
langs de rivieren voor de cholera zeer vatbare, in de hoog- 
landen voor de ziekte weinig of niet vatbare plaatsen zijn. 
VoN Pettp:nk()Fkh zocht dit verschil in vatbaarheid in de 
physische samenstelling van den bodem. Inderdaad werd in 
Beyeren geen enkele plaats, die op compacten rotsgrond 
gebonwd is, de zetel eener epidemie en zijn de getroffen 
plaatsen allen op poreuzen bodem gelegen. Nu merkte 
voN Pettknkofhr verder op, dat de voorbeschiktheid eener 
plaats niet voortdurend blijft bestaan. Bi^hidwc do pl<((it>iftUjke 
bestaat er dus ook een tijdclijlit^ dixposiih'. Hij onderstelt 
daarom dat er in den bodem een wisselende factor is, die 
nu eens gunstig, dan weer ongunstig werkt. Deze wisselende 
factor kan moeielijk iets anders zijn dan de onderaardsche 
waterspiegel. 

Toen in 188:5 de cholera t^fiuptc voor de 6^ maal had 
bereikt en de kans op verbreiding naai- £'i'ov>7>f? groot scheen, 
werden twee Commissiën van bacteriologen uitgezonden, om 
met de hulpmiddelen hunnei- jonge wetenschap toegerust, 
een onderzoek in te stellen. De Fransche Commissie moest 
ervaren dat Pasteur's methoden tegen deze taak niet opge- 
wassen waren. De Duitsche Commissie, met Koch aan 't hoofd, 
die haar arbeid in Ecji/ptc aanving, do(h in CaJciitti voort- 
zette, slaagde op uitstekende wijze. Zij proclameeide als 
naaste oorzaak der cholera een bacterie, die sedert nooit in 
het lichaam van lijders aan andere ziekten en ontelbare malen 

LXII. Uk 



— 162 — 

in liet darmkanaal van choUMa-liJdeis gevonden is, iii alle 
werelddeelen en in elkt' i\ov stMlcrt voorj^ekomcn epidemieën. 
Het bewijs voor de jnistheid van Koch's conelnsic kon 
mot'ielijk woideji gelevcid, dieren toch lijden niet aan eholera 
en proefnemingen op d^-n mensch zijn niet o;eooiloofd. Het 
toeval leverde echter ilit Ijewijs. Ken arts, die in het 
Berlijnsche Laboratoriinii met cholera-bacillen proeven deed, 
werd ziek en kreeg ei'n cholera-aanval. 

VoN Pkttknkofki: heeft, door de omstandighech'n gedrongen, 
moeten erkennen, dat de cholera-bacterie. in den darminhoiid 
der lijders gevonden en daaruit gekweekt, zijn x was, maar 
heeft niet willen toegeven, dat deze bacterie zonder meer 
in staat zou zijn de ziekte te verwekken. Hij heeft er niet 
voor terugge<U'insd. ondanks zijn hoogen leeftijd in 18'.»2 op 
zich zelf de proef te nemen, die i\v juistheid zijner theorie 
zon bewijzen. Tijdens het heerschen der cholera te Haiiilnn-<i . 
waar de ziekte zoo hevig woechle, dat er dagen waren 
waarop 11(»0 peisonen aan haar ten offer vielen en er op de 
1(100(1 inwoners een sterfte was van 145.1 d.i. ± 1 op 70, nam 
V()N Pettknkokki; met zijn schoonzoon K.m.mki:i(H te Mihiclu'ii 
een hoeveelbeul cholera-bonillon in niet bacillen uit H/iiuhmy 
afkomstig. Te Mi'Dtrhcii heerschte toen geen cholera, (biar 
was dos geen cholera-localiteit : de l>acillen moesten hen daar 
dus niet schaden. De uitslag van de proef was, dat beide 
ziek werden en i'en cholera-aauval kiegen, waarvan zij, daar 
deze niet bijzonder heftig was, gelukkig herstelden. 

De epidemie, die in 18'.)2 Haiiihimi teisterde en die moet 
worden beschouwd als een voortzetting van deji in lb83 in 
Egypte opgetreden epidemie, heeft nieuwe bewijzen geleverd 
voor de meening, die reeds vroeger door de ('ontagionisten 
was verdedigd en volgens welke het drinkwater de verspreider 
zou zijn van de cholera-smetstof. die in eerste instantie 
afkomstig is uit het lichaam van den cholera-lijder. 

De meening, dat drinkwater de drager kan zijn van allerlei 
smetstotten is, ik zou bijna zeggen, zoo oud als de wereld. In 
de heilige Vedas der Hindoes wordt er reeds voor gewaarschuwd 



— 163 — 

het water niet te verontreinigen. De Engelsche vertaling-, 
die ik aan Sh.akesi'kaük's rapport ontleen, luidt: ,.T)o not spit 
out witli retcbin.u- in the water. Do not pass urine or discharge 
excreta in the water. Do not drop blood in the water. Do not 
throw any hair, or nails, or boncs, or ashes, nor dip dirty 
clothes into water. For to do so is to abuse a precious gift 
of the gods and disgrace thein.'* AIknt, de wetgever, zegt: 
,,Let him not cast into tlie water either urine or ordure, nor 
saliva, nor cdoth. noi- any other thing soiled with inipurity, 
nor Itlood. nor any other kind of poison."' 

Nothing, therefore, zegt SHAKEsr-EARE verder, can be plainer 
than the (Jommands of their own lawgivers on this point, 
and yet from ('ape Coiiiorin to Ciittark, and from Madras to 
Manga I ore the whole length and breadth of our presidency, 
and most probably I luight fairly say the whole length and 
breadth of TnJia, every tank and watersource is more or less 
detiled by „spitting with retching. passing mine and other 
excreta, and washing tilthy rags in the water." 

Tout comme chez nousl 

Een van de meest sprekende feiten voor de meening, dat 
de cholera verspreid zou woj-den door het drinkwater, dat 
de cholera smetstoffen bevat, werd waargenomen in Londen 
in 18.54 door Sxow. (rolden Sijnare een stadsgedeelte van 
Londen werd in 18,54 zeer heftig door de cholej-a aangetast. 
De epidemie concentreerde zich hoofdzakelijk in Broad.street. 
Midden in Broadstreet stond een pomp, waaruit het water 
zeer gaarne door de bewoners werd gedronken. Vele personen . 
die in het begin van September cholera kregen, hadden dit 
water gedronken. In Broadstreet stond een fabriek van slag- 
hoedjes, toebehoorende aan een zekeren Heer Elev. Het 
personeel der fabriek leed ook zeer aan cholera en vele 
stierven daaraan. Genoemde Heer Elev bleef gezond. Hij 
woonde echter niet in de fabriek, maar op groeten afstand 
daarvan in Hampstead en kwam dagelijks naar Broadstreet, 
om na-afloop der werkzaamlieden weder in zijn fkih naar 
Hampstead te rijden, waar hij met zijn moeder in één huis 



— 164 — 

samenwoonde. Zijne moeder had vroeger in Broadstreet 
gewoond en steeds water gedronken uit bovengenoemde pomp. 
De zoon braclit nog dagelijks een flescli van dat water voor 
zijn moeder mede naar Hampstead. De moeder en een op 
bezoek zijnde nicht, die ook van het water gedronken had, 
kregen cholera op een oogenblik, waarop in Hampstead geen 
enkel geval der ziekte voorkwam. Op den 8^*^**" September 
werd nu de pomp gesloten en de epidemie was ten einde. 

Der stets verneinende Geist vox Pettenkofer vindt natuurlijk 
een andere mogelijkheid om dit feit te verklaren, en ontkent 
den invloed van het diinkwater. Stond dit feit alleen, dan 
had hij misschien het recht daartoe, doch een even sprekend 
feit en op veel grooter schaal , werd geleverd door de Vauxhall 
en Lambeth Watercompany in 184U en 1854 in hetzelfde 
Londen. De A'auxhali en Lambeth Company putten in 1849 het 
water voor hunne filters uit de Theems binnen Londen, waar 
de rivier natuurlijk reeds zeer verontreinigd was. De beide 
maatschappijen verzorgden met drinkwater naburige en onge- 
veer gelijk groote districten, en concurreerden in bepaalde 
straten met hunne leidingen zoodanig, dat iu een en dezelfde 
straat b.v. het huis N°. 28 ziju water van de Lambeth Company 
en het huis N". 29, dat van de Southwork and Vauxhall 
Company kreeg. De Lambeth Company verzorgde 24854 
huizen, met 166906 inwoners, de Vauxhall Company 39726 
huizen met 268171 inwoners. Gedurende de epidemie 1848/49 
stierven in de met Lambeth- watei» voorziene huizen 12.5 per 
duizend van de inwoners, uit de met Vauxhall-water voorziene 
huizen 11.8 per duizend. Toen in 1854 de epidemie terug- 
keerde, had de Lambeth Company haar prise d'eau stroom- 
opwaarts naar Richmond verlegd. Nu stierven van de Lambeth 
watergebruikers slechts 3.7 per duizend en van de Vauxhall- 
watergebruikers 13 per duizend. Zelfs von Pettknkofeh 
moest toen erkennen: „Diese Zahlen predigen so überzeu- 
gend, dass nichts übrig bleibt, als die Thatsache in ihrer 
ganzen Schwere anzuerkennen.'' 

Het ligt voor de hand, dat dergelijke waarnemingen 



— 165 — 

gemakkelijker in Europa dan in huUë worden gedaan en 
toch blijkt b.v. voor (Vilcntta, dat nadat op 1 November 1869 
de waterleiding aldaar werd geopend, de ziekte zeer veel 
minder menigvuldig voorkomt dan vóór dien tijd. Laten wij 
hopen, dat de eerlang te Soernhai/a te openen waterleiding 
ook daar de toestanden zooveel zal doen verbeteren. 

Zooals reeds gezegd, leverde de epidemie, die in 1892 te 
Haiiihurg woedde, nieuwe bewijzen voor den belangrijken 
invloed van het drinkwater op de verspreiding der cholera. 
Te Hatidmrg werd door de waterleiding ongetiltreerd Elhe- 
water aan de bew^oners verstrekt. De voorstad AJtona leverde 
den inwoners goed gefiltreerd ^//>e-water. In Hauthirg, 
w\aar straten zijn, die de eene helft op ^I/fovi^/'s grondgebied, 
voor de andere helft op dat van Hamburg zijn gelegen, vond 
de cholera de grensscheiding beter dan de beste wijkmeester 
dit zou hebl)en gedaan. 

In het Krankzinnigen-gesticht te XietJehev aan de Saaie, 
ontstond in Januari 189:5 een cholera-epidenie, die niet 
eerder ophield, dan toen de laatste kraan der waterleiding, 
die Saah'-water aan de bewoners verstrekte, was gesloten. 

Zulke feiten spreken boekdeelen en laten zich niet door 
scherpzinnigheden, van wien ook, wegredeneeren. 

Mij dunkt, dat bij de verspreiding der cholera, zooals 
wij die in de epidemie op Jara in 1901 hebben gezien, geen 
enkel feit voorkomt in tegenspraak met de theorie, dat het 
gebruik van verontreinigd water en daarmede bezoedelde eet- 
of drinkwaren een hoofdrol spelen bij het ontstaan der ziekte. 

Voor Bafacia althans heb ik mij meermalen met eigen 
oogen er van overtuigd, dat in de wijken, waar de ziekte 
de meeste slachtofters maakte, kali-water werd gedronken. 
En uit wat vooi- kali's? Hiervoor zijn verschillende redenen. 
In de eerste plaats is het debiet van de artesische putten 
niet groot genoeg om hydranten in zoo grooten getale en 
in zoodanige uitbreiding te kunnen plaatsen, dat overal en 
ten allen tijde met niet veel moeite artesisch-water kan 
worden verkregen. Het halen van artesisch-water levert voor 



— 166 — 

vele wijken van Ba f aria moer moeite op, dan voor den 
Inlander wensclielijk is. Er^o if^itur haalt hij het niet en 
voorziet zich van water uit de meest nabij zijnde kali. En of 
(lat water nu wat meer of minder helder is deert hem weinig. 
Een tweede bezwaar, dat mijns inziens ook zeer weegt, is de 
tamelijk hooge temp(M'atuur van het artesisch-water, hetgeen 
het wenschelijk maakt, dat daaraan de gelegenheid worde 
gegeven om af te koelen. Ook dit vereischt meer overleg 
dan met menig Tnlander's gemoed is overeen te brengen. 
Voeg hierbij het eigenaardig fanatisme, dat bijna iederen 
bewoner van het zuidelijk halfrond kenmerkt, naast de bijna 
meer dan alles te wenschen overlatende hygiëne der huis- 
vesting, kleeding en voeding en alle factoren, voor het welig 
tieren van nagenoeg iedere besmettelijke ziekte is gegeven. 
Niet ten onrechte wordt de cholera wel eens genoemd, die 
Polizei der Natur, want zij straft in tijden waarin zij haren 
scepter zwaait ieder vergrijp tegen de wetten der hygiëne: 
onreinheid, onmatigheid zijn hare grootste bondgeuooten. 

Dat de ontdekking van den cholera-bacil als oorzaak der 
ziekte de door V(.»n Pettexkokkü genoemde persoonlijke, 
tijdelijke en plaatselijke dispositie in geenen deele verdringt, 
ligt voor de hand. Daar is geen enkele besmettelijke ziekte, 
waarvoor niet bepaalde personen ongevoelig (immuun) zijn. 
Niemand twijfelt aan de besmettelijkheid der pokken en toch 
hoe vaak ziet men menigen ziekenverpleger of verpleegster 
zich dagelijks te midden dezer lijders ophouden, zonder dat 
de ziekte op hen overgaat. Dat er met betrekking vooral 
tot de cholera voor i(Klereen ook weer kan bestaan een tijdelijk 
verhoogde gevoeligheid, is duidelijk, wanneer we ons herinneren 
een dei- eigenschappen van den cholera-bacil n.1. in den gezonden 
maag door het daarin aanwezig zoutzuur te worden gedood, 
ledere stoornis in de diegestie, hoe geiing ook, ten gevolge 
waarvan in het chemisme der verteeringssappen een verandering 
optreedt, maakt het mogelijk, dat de op een of andere wijze 
in den maag geraakte cholera-bacillen overgaan in den darm. 
om daar in korten tijd in ontzaglijken getale te vermeerderen 



— 167 — 

en het organisme ziek te maken. Dit verklaart ook het zoo 
clik^A^erf waargenomen feit, dat in cholera-tijden onmatigheid in 
welken zin ook zwaar gestraft wordt en is een van de redenen, 
die een oud-practicus als Dr. Dornbluth ') uit Roi^fork met een 
zijner vrienden laat zeggen : „Mie schient, wat en ordentlichen 
Kerl is, de kriegh sei nich". De plaatselijke priFdisposiiie Iaat 
zich aan de hand der driiikwater-theojie ook niet loochenen. 

Waar de gesteldheid van den bodem zoodanig is. dat het 
daaraan ontleende water gemakkelijk wordt verontreinigd 
met producten van afval uit dierlijke en menschelijke huis- 
houding, of waar rivier-water wordt gedronken, daar bestaat 
een locale pra?dispositie. Immers ieder oogenblik van den 
dag kan dit water dooi- specifieke infectie-stoffen worden 
besmet en de drager worden van een levend vergif, met 
onbeperkt voortplant ingsvermogen. in staat om in korten tijd 
honderden slachtoffers te maken. 

In het bijzonder voor choleia-tijden geldt het ,,mens sana 
in corpoie sano''. Het lichaam kan vooral in die tijden 
gezond gehouden worden door een gezonden geest, die het 
gevaai- kent, doch niet vreest, omdat de middelen ter voor- 
koming der ziekte bekend zijn. Pijnlijke zorg voor al datgene 
wat bestemd is om te worden gegeteji of gedronken, staat 
daarbij op den voorgrond. Wanneei- we dit alles bed«'nken, 
dan ligt het voor de hand, dat het zuidelijk halfrond in 
de eerste plaats het schouwtooneel blijft en men zon bijna 
kunnen zeggen moet blijven der cholera-verwoestingen. 

Het oud Europa, vooral de meer noordelijke landen, ver- 
keert in zoodanigen staat van ontwikkeling op sanitair gebied, 
dat met uitzondering der zoogenaamde explosie-epidemieën, 
als die van Hanihavfj in 1892, een inval gerust kan worden 
afgewacht en deze slechts zelden meer tot epidemische uit- 
breiding behoeft te leiden. De geschiedenis der cholera in 
Euroim van 1884 af is daar om dit te bewijzen. In Indië 
daarentegen heerschen in dat opzicht nog de meest primitieve 
toestanden. Een bevolking onbeschaafd of weinig beschaafd, 

1) Zie bij DE Niet Lu. 



— 168 - 

natuurlijk nog volkomen ontoegankelijk voor de eenvoudigste 
begrippen der gezondheidsleer, wier dikwerf zoo hooggeroemde 
reinheid mij toch altijd nog een onjeinheid toeschijnt, waarvan 
de meest onreine Europeesche stadsbewoner zou griezelen, 
men zie b.v. slechts de gelegenheid waarin de Inlander 
baadt, zijn mond reinigt en nog vele andere dingen doet; 
een staatkundige verdeeling van het land van dien aard, dat 
er niet gemeenten bestaan met haar eigen civiel bestuur, 
verantwoordelijk ook voor den hygiënischen toestand der 
gemeente; de vloek van een koloniaal land n.1. voortdurende 
wisseling van besturende ambtenaren, ziedaar zoovele factoren, 
die alle nog ontelbaar vele jaren zullen medewerken om 
een toestand te bestendigen, die op ontzaglijk grooten afstand 
staat van dien der beschaafde maatschappij. 

Goede rioleering en behoorlijke afvoer van fcPcalien, waar- 
door de schromelijke bodemvervuiling, die nu maar jaar in 
jaar uit toeneemt, wordt beperkt, ruime voorziening met 
goed drinkwater, maatregelen ter voorkoming van de veront- 
reiniging der openbare wateren, behoorlijke stadsreiniging, 
toezicht op de hygiëne der woningen, zouden even als in 
Earopa voorgoed aan het telkt^ns in epidemische uitbreiding 
voorkomen van cholera een einde kunnen maken. 

De concentratie der bevolking op bepaalde punten tot 
giootere steden, maakt voor deze in de eerste plaats genoemde 
maatregelen nootlzakelijk, wil men niet juist die groote steden 
zien worden tot, wat zij nu reeds gedeeltelijk zijn, midden- 
punten, uit welke de besmetting het geheele land bedreigt. 
Langzamerhand begint in de vejschillende koloniale landen dit 
bewustzijn te ontwaken. Groot zijn de geldelijke offers, die 
daarvoor gebracht moeten worden, maar de heilzame gevolgen 
zidlen er niet van uitblijven. Verbetering van den algemeenen 
gezondheidstoestand verhoogt het weerstandsvermogen, den 
arbeidslust en arbeidskracht van een volk, dat alleen onder 
die voorwaarden kan geraken tot bloei en welvaart. 

J. DE HAAN. 



VULKANISCHE VERSCHIJNSELEN 



AARDBEVINGEN 

IN DEN 

OosMndJschen Archipel 
waargenomen gedurende het jaar 1901 

VERZAMELD DOOR HET 
Koninklijk Magnetisch en Meti'm'oloyisch Observatoriuin te Batavia. 



A. VrLKANLSCHK VERSCHIJNSELEN. 

Het belangrijkste vulkaiiiscli verschijnsel in den Archipel 
was in 19(>1 de noodlottige nitbarsting' van den KeJoei op 
23 Mei. Verder vertoonde de Smerof\ de Bendjani, de 
vnlkaan van Banda en vooral de Sopoptan in den Minahassa 
verhoogde werking. 

I. Vulkaan Smeroe. 

a. 29 Januari (G. R. 2512/01). Door verhoogde werking 
van den Smeroe valt een zware aschregen te Pasirian. 
Europeanen vluchten van de op de oosterhelling in Loe- 
hiadjmig g-elegen perceelen. 

h. 30 Jannari ((1. R. 2513/01). De aschregen duurde 
slechts één dag en berokkende geen noemenswaardige schade. 
Van Pasirian gezien, werkt de berg nog hevig. 



— 170 — 

IL Vulkaan Sopoetan. 

n. De konlioleui- van Toiuhmo schrijft aan den resident 
van Mt^nndo dd. 14 Febrnaii: 

,, dat van at 2 Februari tot heden zich telkens aard- 

,, bevingen in mijn afdeeling voordoen, waaraan de richting' 
,, moeilijk valt te bei)alen. Zij werden het sterkst gevoeld 
„in het district Lcou/oiran en het daaraan grenzende gedeelte 
..van het district Po-svs-av/, RtitaJian Ponosa/cnji, waar zij blijkens 
,,(le ingekomen rapporten in den middag van den (V^^" dezer tot 
..en met den 9**^" met korter en langer tiiss(hen})üozen aan- 
„houdend werden gevoeld. Blijkens een ingesteld onderzoek 
..zijn ze toe te schrijven aan een hoogere werking van den 
„Sojjoetan, die wel aan zijn eigenlijken krater geen veran- 
., dering vertoont, maar aan welks voet zich twee nieuAve 
,,modderwellen hebben geopenbaard, terwijl tusschen de aan 
..zijn voet gelegen Wahloiin- en de Kcli^ Loudrj ruggen de 
., grond niet minder dan 22 scheuren vertoont. Van onge- 
„lukken werd tot heden geen nudding gemaakt.'" 

b. De Heer A. IjIMBI^ho te Toiiiohon schrijft dd. -1 
Februari : 

„Volgens nader ontvangen bericht werkt de Sopoetan; 
„niet uit den oiulen krater, er moet zich een nieuw gat 
..gevormd hebben, waaruit asch weid uitgeworpen en thans 
,,een rookkolom opstijgt.'" 



IIT. Vulkaan van Banda. 

Na verscheidene aardbevingen werden op i\^w 18'''" Mei 
te 19" 10'" één of twee knallen gehoord, te 20" werd een 
helle gloed op den top waargenomen en vijf minuten later 
hevige verticale schokken gevoeld. (G. R. 13506.01). 



— 171 — 
TV. Vulkaan Kelort. 

De verwoestende uitbarsting van den Keloet m den vroegen 
morgen van den 23***" Mei werd breedvoerig door velen in 
de dagbladen besproken. Uit de velschillende verslagen 
omtrent bezoeken aan den krater na de uitbarsting is het 
offlcieele verslag ') van den mijningenieur L. Houwink 
gekozen om hier gedeeltelijk te worden opgenomen: 



De oudste bekende eruptie van den KoJoet dateert ongeveer 
van het jaar loüO; de eerstvolgende uitbarsting die vermeld 
wordt had in 1811 plaats, daarna vinden wij echter van 
verscheidene erupties gewag gemaakt, n. 1. in de jaren 1826, 
1835, 1848, 1851 en 1864. In 1875 stortte de kraterwand 
in op de plaats waar thans de Badak-Tmev begint; de ontstane 
lahar richtte, vooral in de af deeling Blitar, groote verwoes- 
tingen aan. 

De eigenlijke eruptie in den nacht van den 22*^" op den 23»^" 
Mei 1901 duurde slechts kort en begon tamelijk onverwachts. 
Slechts weinige bijzondere verschijnselen kondigden haar aan. 
Zoo merkte een jachtgezelschap. dat twaalf dagen vroeger 
het anders volkomen rustige kratermeer bezocht, op, dat het 
water hevig kookte en aan zijne oppervlakte groote kringen 
vertoonde. Het eerste als zoodanig waargenomen vulkanische 
verschijnsel werd in Kedlri om 12 of 1 uur in den nacht 
van den 22*" op den 23*" Mei bespeurd. Het was een kort, 
met groote tusschenpoozen herhaald lichten, dat onder toe- 
nemende hevigheid der vuurverschijnselen steeds sneller optrad 
en waarbij weldra een hevig onderaardsch gerommel het 
prachtige vuurwerk op den top vergezelde. Om 3 uur had 



V) Verslag vau een onderzoek naar aanleiding van de uitbarsting- van 
den vulkaan Keloet in den nacht van den 22«'''" up den 238ten jiei 1901 
door den Mijn-Ingenieur L. Houwink. Jaarbuek mor het Mijnwezen in 
Nederlandsch-Oost-Indië, 1901 . 



— 172 — 

de eigenlijke uitbarsting plaats. Zij scheen een grootsch 
vuurwerk te midden van donkere aschwolken, welke in 
west-noord-westelijke richting afdreven en waarbij voort- 
durend electrische ontladingen werden waargenomen. Hooger 
op den berg werd na de eerste eruptie een oogenblik duidelijk 
de heldere hemel waargenomen; daarna zag men echter onder 
een ruischend geluid een vuurregen uit den krater komen, 
waarop oogenblikkelijk eene diepe duisternis volgde. Te 
gelijker tijd begon liet kleine steenen te regenen, waarop 
spoedig natte asch en modder volgden. Nog later vielen 
grover zand en grootere, bijna zwarte steenen (op Dmnar- 
woelan zelfs met meej- dan lu centimeter middellijn). Aan- 
houdend regende het daarna slechts warme asch. Op de 
hoofdplaats Kcdiri begon dit om lialf vier des ochtends en 
begon het eerst tegen acht uur te schemeren. Overal was 
eene sterke zwavellucht waar te nemen. 

De schoten waren zet^r ver hoorbaar; zij werden in Madioen, 
Djokjakarta, Hocrakartn ^ Pokalongan enz. vernomen. .De asch 
dreef zeer snel voort; reeds om 5 uur viel zij te Madioen 
en den volgenden morgen zelfs reeds te Soi'l.-nhoinai ^ Bultcii- 
zory en Batavia. 

Beschrijving van den krater en het kratermeer. 

Zooals reeds in de geologische beschrijving gezegd werd, 
is de nog werkzame krater degene, waarin het meer ligt. 
de waterspiegel daarin was bij mijn bezoek 40 tot 45 meter 
beneden liet oude niveau gedaald. Vroegei- was die water- 
spiegel even hoog als de bodem vati de kloof van de Badak- 
rivier, welke als overlaat werkte. 

De oppejvlakte is natuurlijk veel kleiner geworden door 
het dalen van het water in de trechtervormige opening; de 
middellijn van den waterspiegel werd door juij op .300 tot 40U 
meter geschat. Tijdens mijn bezoek was het water donker 
van kleur en kookte het nog zeer hevig, waardoor het afdalen 



— 173 — 

naar den rand van het meer gevaarlijk werd, vooral ook, 
omdat (U; steile binnenwanden des kraters met los materiaal 
overdekt waren. Het punt vanwaarnit de krater beschouwd 
werd ligt ongeveer 50 meter boven dei\ bodem der kloof; 
deze zelve kon niet worden bezocht, omdat ih' gidsen zich nog 
niet op <le pas gevallen aschmassa durfden begeven. Over 
het algemeen waren deze lieden zeer angstig en vroegen 
offeranden van opium te mogen brengen aan den Keloet, die 
zij in hun bijgeloof voor een schuiver houden. 

Eene bepaling van de temperatuur van het water in het 
meer was om bovengenoemde reden nirt mogelijk. 

Over (Ie geheele oppervlakte van het mtier zag men wilte 
dampen opstijgen; op drie plaatsen, meer aan den tegenover- 
liggenden oever gelegen, was deze dampontwikkeling zeer 
hevig, waardoor het water opborrelde en duidelijk waarneem- 
bare kringen gevormd werden. Dit verschijnsel wijst op 
nog aanwezige openhigen in do overigens reeds weder gesloten 
kraterpijp. Dit vermoeden woj-dt uog versterkt doordat de 
witte dampen herhaaldelijk door donkere rookwolken worden 
afgewisseld. Uit een zeej- hoog gelegen bron in het noord- 
oostelijk deel van den binnenkraterwand outspringt en riviertje 
dat zich, op de steile wanden talrijke watervallen vormend, 
in het meer stort. 

De oever van het meer bestaat uit zand, asch en grootere, 
van de wanden afkomstige steenen. Hij is met diepe geulen, 
welke door het van de hellingeu afstroomende water werden 
uitgespoeld, doorploegd. Aan de zuidzijde was in een voor- 
uitstekend deel een halfrond gat, dat evenwel in het geheel 
niet op een krater geleek, maar eerder in den lossen grond 
scheen te zijn geslagen door eeu van eene groote hoogte 
gevallen steen. De geheele kraterwand bezit een versch 
breukvlak, waardoor zijne samenstelling uit lagen van losse 
materialen duidelijk te zien is. Dat er van deze wanden 
deelen in het meer gestort zijn, die vejvolgens weder werden 
uitgeworpen is wel zeker; maar de daardoor in de kraterwanden 
ontstane veranderingen moeten, volgens velen die het meer 



— 174 — 

vóór en na de eruptie zagen, betrekkelijk gering- zijn. Boven- 
dien schijnen de veranderingen, door liet totaal verdAvijnen 
van den plantengroei, veel grooter dan ze zijn. Tot eene 
eenigszins nauwkeujige tachymetiische opname ontbraken tijd 
en gelegenheid, daar het plaatsen van baken groote moeite 
zou hebben gekost en de wegen bovendien grootendeels 
door rivieren en ravijnen liepen , waardoor het verkeer, wegens 
de destijds heerschende regens en de daardoor ontstane 
bandjirs, tamelijk gevaarlijk was. 

Op de wanden aan de binnenzijde des kraters is geen spoor 
van plantengroei meer te ontdekken; ook op de doorregens 
schoongespoelden buitenwand is dit het geval, te eerder, 
omdat ook alle teelaarde weggevoerd is, vooral djiar, waar 
het andesiet dicht onder de oppervlakte lag. 

De ruggen, welke straalsgewijze loopen, zijn nog gedeeltelijk 
met asch en steenen bedekt ; de grootste hoeveelheid daarvan 
ligt evenwel reeds aan den voet opgehoopt en is diep doorploegd 
door het afstroomende regenwater, zoodat talrijke aardstor- 
tingen en verschuivingen plaats hebben. Op deze ruggen 
zijn de sporen van vroegeren plantengroei reeds ilicht bij den 
nog zichtbaar, terwijl op iets giooteren afstand de wilde krater 
pisangs reeds weder beginnen uit te botten. De overgang 
van het geheel vei-woeste land tot de volkomen ongeschonden 
bosschen is zeer geleidelijk. Van de vroegere booinen vindt 
men boven op den berg nog sleclits de stompen, meer naar 
beneden zijn stammen blijven staan en eindelijk komt een 
ö-edeelte waar de boomen slechts van hunnen bladertooi beroofd 
zijn. Overal blijkt, dat de boomen door warme steenen getrolfen 
zijn; de naar den krater gekeerde zijden toch zij)i verkoold 
en duidelijk gedeukt. Op grooteren afstand, waar de schors 
nog gespaard is, kan dit ook zeer duidelijk waargenomen 
worden; ook op de plaatsen die slechts verschroeid zijn. 

Beschrijving den lahars. 
Bij de laatste eruptie, die even plotseling begon als eindig- 



— 175 — 

de, is het meeste fijne materiaal in den vorm van asch door 
den wind westelijk gevoerd. Daardoor werden Kerliri en 
PaAPe onder asch bedolven, terwijl men in Blitar weinig en 
in Malanfi in het geheel niets van aschregen bemerkte. 

Dicht om den krater viel het grootste deel der grovere 
uitwerpselen neder. De ravijnen in den buitenkraterwand 
(leden evenals vroeger als afvoerkanalen dienst en zijn ten 
deele met dit grovere materiaal opgevuld. Vooral met de op 
de steilere zuidelijke helling aanwezige kloven is dit tot op 
aanzienlijke hoogte het geval ; de oostelijke en de noordelijke 
zijn iets minrler en die in het hoog gelegene deel van 
Malanfi betrekkelijk weinig gevuld. Deze nog zeer weinig 
ingeklonken eruptie-producten leverden bij de hevige regens 
van den 11'^"^ Juni tamelijk veel gevaar op. 

De LaJiar Panq of Manr/U, langs de onderneming 3/fm/7?i 
stroomende, trad op genoemden datum buiten hare oevers 
doordat de bedding opgevuld was met een mengsel van 
tijdens de laatste eruptie uitgeworpen asch, rapilli en puim- 
steen en van oudere, reeds in de bedding aanwezige of van 
ingestorte deelen afkomstige rolsteenen. Bij de laatsten 
bewijst eene dunne verweerde korst dat zij van vroegere 
uitbarstingen afkomstig zijn. In de geheel opgevulde bedding 
had de rivier zich reeds eene diep ingesneden bedding uit- 
gespoeld en daarbij op sommige plaatsen hare oevers diep 
ondermijnd, zoodat de kans bestaat dat deze los opgebouwde 
gedeelten instorten. Wordt hierdoor een dam gevormd, waar- 
achter zich water kan opstuwen, dan kan zulks bij een 
plotselingen doorbraak van dien dam eene bandjir veroorzaken, 
die door de vele modder, welke wordt medegevoerd, gevaar- 
lijker is dan zij onder gewone omstandigheden zou zijn. 
De rolsteenen in het ravijn waren tamelijk groot; ze 
hadden tot 1 meter middellijn en in andere kloven waren 
ze zelfs nagenoeg dubbel zoo groot. De massa in het ravijn 
is vermoedelijk niet zeer heet geweest, daar de boomstammen 
zeer weinig verkoold waren , sommige zelfs bijna in het geheel 
niet. Ook werden hier wehiig plaatsen waargenomen waar 



— 17fi — 

dampen opstcgTii. In den bovenloop was de beek geheel vrij 
van asch. alleen in breedere gfedeelten en in zijdalen was de 
massa vrij hoog opgestapeld, aan den waterkant met zeer 
steile helling. De hoogte was zeer verschillend : op enkele 
plaatsen bedroeg zij 15 tot 20 meter. 

Op den Laliar Paiif/ was eenige dagen vóór mijne komst 
een nienwe krater gezien, welke hevig rookte, maar ofschoon 
de ontdekker daarvan mij vergezelde, was er nergens meer 
een spoor van te zien. Vermoedelijk was het eene ontwik- 
keling van stoom op eene plek. waar water op de toen nog 
heete laharmassa stroomde en zoo het waargenomen ver- 
schijnsel veroorzaakte, waarbij d<' onde, met versche modder 
bedekte kraterwand voor een nieuw gevormde werd gehouden, 
zooals ook elders voorkwam. Het water van het beekje 
vormde boven eenige watervallen en bleef beneden geheel 
zichtbaar. Bij andere lahars ziet men niet zelden dat het 
water een <leel van dien benedenloop onderaards aflegt. 
Langs den Lnhar Pami werd beproefd den kraterwand te 
beklimmen, maar wegens de steile helling en het geheel 
ontbreken van stennpunten bleek zulks onmogelijk. 

Een geheel ander uiterlijk vertoonde de Lahar Nqoho 
welke tusschen de perceelen Eniigkali. en Poolo loopt. Beneden 
is de zandstroom geelachtig grijs van kleur en tamelijk vlak; 
slechts liggen er vele rolsteenen over verspreid. Volgt men het 
ravijn naar boven, dan wordt de insnijding steeds dieper en 
schijnen hare steile zijwanden steeds hooger. Ook wordt 
de opvulling der bedding onregelmatiger van samenstelling 
en vormt zij in nauwe of kronkelende gedeelten reeds hooge 
puimsteendammen, waaruit het water de fijnere deelen heeft 
weggespoeld. Aan den voet der dammen komt veel zwaar, 
verkoold hout te voorschijn. Dikwijls bestaat zulk een dam 
uit twee vooruitstekende tongen, gescheiden door eene ondiepe 
geul. Nog verder den lahar op worden deze dammen voort- 
durend menigvuldiger en hooger en neemt de temperatuur 
van den bodem toe. Nog hoogei' op komt men weer aan een 
iets vlakker gedeelte. Hier stioomt een klein riviertje, welks 



— 177 — 

water door uit den bodem opstijgende dampen verwarmd is. 
Het water verdwijnt hier j^eheel in den grond en komt een 
eind lager als bron weder te voorschijn. Uit verscheidene 
gaten, die eenigszins den vorm van kleine kiaters hebben, 
ontsnapt waterdamp: de randen zijn met zwavelbloemen 
bedekt. Door de niet onaanzienlijke dikte der laharmassa 
en door het geringe waimtegeleideiid vermogen van het 
poreuze puimsteen is het zeer goed verklaarbaar, dat de 
onderste lagen nog zeer heet zijn. Wel is de massa door 
watei- (wellicht in den vorm van stoom) verplaatst, maar 
de afkoeling der grootere stukken was zeer zeker slechts 
oppervlakkig, zoodat er nog genoeg warmte aanwezig is 
om toevloeiend water in stoom om te zetten. De nieuw 
ontdekte kraters en de v^erhoogde werkzaamheid van den 
KeJoei moeten mijns inziens voor een groot deel aldus 
verklaard worden. Sterke dampontwikkeling treedt juist 
daar op, waar een riviertje een lahar ontmoet. Is de tempe- 
ratuur hiervan dan hoog genoeg en is er voldoende water 
dan is het mogelijk dat er zulke hevige ontploffingen plaats 
hebben, dat er plaatselijke aschregens door ontstaan; dit is 
onder anderen aan de rivieren Poetih en Scuioet het geval 
geweest. Op de laatste plaats is het verschijnsel door 
den administrateur van de onderneming Bintang na eene 
hevige regenbui waargenomen. Hierbij werden zulke groote 
hoeveelheden ascli opgeworpen , dat de planten in den omtrek 
met eene flinke laag ervan bedekt waren. 

Op den Lahar Nf/oha werd op sommige punten in het 
beekje een temperatuur van ruim 60' C. geconstateerd, terwijl 
de bodem, vooral in de nabijheid dei- openingen waaruit 
stoom ontsnapte, zeer warm was. Op eene diepte van 
ongeveer ^2 nieter werd een temperatuur van 90 tot 100° C. 
waargenomen. Hoog aan den bovenloop was het water echter 
zeer koel. Daar eindigde de lahar plotseling in eene halfronde 
kom, waarin zich van eene hoogte van 2 tot 3 nieter het 
beekje stortte, dat hoogerop geheel het karakter aannam van 
een bergstroompje , voortkronkelende tusschen oudere rol- 

LXII. 12k 



— 178 — 

<>teenen. Nog hooger op was er in de bedding geen ascli 
meer te zien: evenals in den Lahar Pang lag deze nog 
slechts in wijdere gedeelten. Ook hier was de kraterwand 
kaal, zeer steil en bijna geheel ongeschonden; geringe sporen 
van plantengroei toch waren nog overal te vinden. De Lahar 
Nf/oho passeert de zijdalen bijna altijd zonder er iii te gaan. 
De hoof diahar is gemiddeld 60 tot 8(i Meter breed. Ofschoon 
de temperatnur reeds veel hooger was dan die in den LaJtar 
Pang, moet ze toch veel lager geweest zijn dan die in de 
Blitarsche lahars, want de planten waren hiei- niet verschroeid 
terwijl zulks in het Blitarsche in sterke mate het geval 
was. De op de minder steile hellingen staande boomen zijn 
nitsluitend door (\ü\\ aschregen beschadigd; die in den bo- 
venloop hebben natnurlijk meer geleden. 

Een dag of tien na mijn eerste bezoek bleek het uiterlijk 
van denzelfden lahar sterk veranderd te zijn. In dien tijd 
had het vaak en hevig geregend, waardooi- zware bandjirs 
ontstaan waren. In de groote bedding was toen door de 
rivier eene nieuwe, smalle bed(h*ng zeer scherp ingesneden; 
zij had daarbij zelfs in de hooger genoemde dammen diepe 
geulen uitgespoeld. Deze dammen waren bovendien verplaatst 
en in hun uiterlijk gewijzigd. 

De kleinere lahars aan de westzijde vertoonen evenals de 
zuidelijke dezelfde verschijnselen. De laatsten zijn evenwel 
over grootere lengte opgevuld, vermoedelijk doordat de berg 
aan de zuidzijde steiler helt. 



Aangerichte schade. 

De dadelijk op de eruptie gevolgde overstrooming van 
modder in enkele gedeelten van Blitar is natuurlijk veroor- 
zaakt door het water van het meer, dat zijn weg nam door 
de in 1875 gevormde kloof. Daardoor werd BUtar zeer 
spoedig bereikt. Gelukkig vertakte de lahar zich herhaaldelijk 



— 179 — 

en werd daardoor hare kracht jrebroken. Hoe belangrijk de 
hoeveelheid modder geweest moet zijn, kan nit de breedte 
der takken bij Gauihar en Tjmuli Sewo blijken, welke 
respectievelijk 85 en 115 meter breed waren. 

De verwoestingen en de verdere schade aan plantages 
toegebracht, zijn vrij belangrijk. De slikstroomen volgden 
hier zeer diepe ravijnen met steile wandeji, welke lui tot op 
-/•} der hoogte gevuld zijn. Hoe dik deze slikstroom is, kan 
men daaruit nagaan, dat een plateau aan de Senioet-nviei' 
er uog door bedekt is, terwijl dit vroeger — blijkens voor 
den aanleg eener waterleiding uitgevoerde metingen — ruim 
.58 Meter boven de bedding der rivier lag. 

De perceelen aan den bovenloop der lahars hebben in het 
Blitarsche meei' geleden dan iii Kedlri en Paree. Behalve 
de groote verwoesting door de asch is daar ook veel schade 
aangericht door het verschroeien van een zeer groot aantal 
boomen. Dit laatste is vooral duidelijk te zien bij de kampong 
Bromasan aan den voet van den gelijknamigen berg. Daar 
zijn ook vele menschen door brandwonden omgekomen, blijk- 
baar door stoom, omdat hunne kleederen niet alleen verbrand, 
doch zelfs nat waren. Een ander bewijs voor de onderstelling, 
dat stoom de oorzaak der verbranding is, wordt geleverd 
door het feit dat de verbrande perceelen alle langs lahars 
liggen. Bij de groote snelheid, Avaarmede zich de gloeiende 
uitwerpselen bewogen, is het niet te verwonderen, dat 
de grenzen van het verschroeingsgebied soms in rechte 
lijnen de bochten van het ravijn afsnijden. Ook de rechte 
lijn op het perceel Wonoredjo loopt in het verlengde van 
de kloof; daarbij is zij tevens raaklijn aan den beig Bromasan, 
welke dus als scherm heeft gewerkt. Al de bij den plan- 
tengroei aan de kraterwanden beschreven verschijnselen doen 
zich hier wederom voor, terwijl het verschroeide gebied verder 
van den vulkaan af zeer snel eindigt, en wel ongeveer ter 
plaatse waar de hoeveelheid gevallen zand en steenen gering 
wordt. 

De mogelijkheid bestaat, dat de damp, welke deze ver- 



— 180 — 

schijnseleii veroorzaakte, yeriiieiigd was met zure gassen, 
bijv. zwaveldioxjTle, waarvoor het gehalte der asch aan 
zwavelzure zouten pleit. Het water, waarmede zoowel de 
asch als het zand der lahars tot op grooten afstand uitge- 
loogd werden, bevatte zwavelzuur, terwijl het neutraal 
reageerde ; daaruit volgt ilat alleen normale zwavelzure zouten 
aanwezig waren. Het door sommigen geuite vermoeden dat 
gassen, onder hoogen druk uit spleten van den bergwand 
ontsnappende, het verschijnsel veroorzaakten, is niet wel 
aan te nemen. Deze openingen zonden dan namelijk nog 
aanwezig moeten zijn en bovendien zou de verspreiding der 
gassen niet gebonden geweest zijn aan de lahars. 



Hoeveelheid uitgeAvorpen stoffen. 

De hoeveelheid der uitgeworpen stoffen kan slechts zeer 
ruw geschat worden. In de eerste plaats zijn de opgaven 
over den aschregen betrekkelijk zeer onnauwkeurig en onvol- 
ledig. Verder kan ik weinig op eigen waarnemingen afgaan, 
omdat in den tijd tusschen de uitbarsting en mijn bezoek 
reeds te veel veranderd was, vooral na de hevige regens in 
de eerste helft van Juni, waardoor groote hoeveelheden asch 
werden weggespoeld. 

[java is nergens waargenomen, h^er dus het vloeibare 
magma den kraterwand bereikte, was het reeds door stoom 
tot puimsteen of fijne asch vervormd. Enkele overgangstypen 
van puimsteen tot vaster gesteente, bestaande uit eene zeer 
poreuze maar vrij zware massa, zijn wel gevonden, daarin 
waren typische veldspaath en augiet op het oog te herkennen. 

De bij den aschregen gevallen steenen hebben in verschen 
toestand een donkei- uiterlijk : zoodra ze evenwel eenigen 
tijd aan de lucht gelegen hebben zien ze er lichtgrijs of 
blauw uit. Hun uiterlijk gelijkt dan sterk op dat der producten 
van vroegere eiupties. Daar deze steenen onmiddellijk vóór 



— 181 — 

of tegelijk met het begin van den aschregen vielen, kan 
men veronderstellen, dat het steenen zijn die in het meer 
lagen of welke de kraterpijp sedert de voorlaatste eruptie 
opvulden. In beide gevallen zijn ze van denzelfden oorsprong 
als de rolsteenen. 

Een vluchtig microscopisch onderzoek van de asch en de 
verschillende gesteenten leerde, dat zij uit dezelfde besland- 
deelen samengesteld zijn. De gesteenten behooren tot de 
pyroxeenandesieten ; vooral augiet komt er veelvuldig in voor. 
Alle veldspathon, voornamelijk plagioklaas en in kleinere 
hoeveelheden orthoklaas. zijn zeer fraai gevormd. Als vreemde 
insluitsels komen pyriet en magnetiet voor. Vooral in de 
asch en het grovere zand is het gehalte aan magnetiet zeer 
aanzienlijk: uit een monster zand, aan den voet van den 
Bromasan verzameld, kon met een vrij sterke hoefmagneet 
45 % van dit mineraal afgezonderd worden. Hierbij dient 
echter in aanmerking te worden genomen dat de zwaardere 
bestanddeelen waarschijnlijk door het regenwater geconcen- 
treerd zijn. Over de aanwezigheid van zwavelzure zouten 
in de asch is reeds gesproken. 

Voor eene juiste berekening van de hoeveelheid asch moest 
het soortelijk gewicht bekend zijn van de massa, zooals zij 
gevallen was. Dit kon evenwel nergens meer bepaald worden. 
Daarom werden proeven genomen, door een maatglas tot op 
verschillende hoogte met los gestrooide asch te vullen en 
deze hoeveelheden asch te wegen. De op deze wijze ver- 
kregen waarden verschillen zeer weinig van de door den 
ingenieur Fenxema in zijn rapport over de uitbarsting van 
den Galoenggoeng van 1894 aangenomen cijfers. Op de door 
hem aangegeven wijze heb ik ook het volume van de uit- 
geworpen vaste stoffen berekend. 

Volgens de omtrent gevallen asch ingekomen berichten 
schijnt deze zich over een eenigszins ellipsvormig gebied te 
hebben verspreid. De lange as der ellips loopt ongeveer 
N. 7.5** W. De grootste afstand waarop nog asch is waarge- 
nomen, bedraagt ongeveer 750 kilometer terwijl het geheele 



— 182 — 

gebied van den aschreg:en eene oppervlakte van 1 15065 Q KM. 
beslaat. Uit den ellipsvorm blijkt duidelijk de invloed van 
den wind op de aschwolk; de snelheid van deze laatste moet 
vrij groot geweest zijn, aangezien reeds ruim 24 uren na de 
uitbarsting te Bataria ascli viel. 

Neemt men aan dat de massa, welke thans in de ver- 
schillende lahars ligt, oorspronkelijk regelmatig rondom den 
krater verdeeld is geweest, dan kan men de volgende tabel 
samenstellen betrettende de verspreiding en de hoeveelheid 
der uitgeworpen vaste stoffen. 











Volnnie. 

in 

millioenen 

kub. 

meters. 


"^ 


Absolunt 


Volnme van een 


ZONEN. 


Opper- 
vlakte, in 
vierkante 
kilo- 
meters. 


Gemiddel- 
de dikte 

in 
meters. 


Soortelijk 
gewicht. 


gewicht. 

in 
millioenen 

tonnen 
(1000 Kg.) 


gelijk gewicht aan 

gesteenten van een 

soortelijk gewicht 

•i.2, in millioenen 

kub. meters. 


Zone 


I. 


75.— 


2.— 


150.— 


1.75 


262.50 


120.— 


»> 


II. 


150.— 


—.5 


75. — 


1.4(1 


105.— 


50.— 


)> 


in. 


247.5 


—.05 


12.375 


1.— 


12.37 


5.7 


., 


IV. 


2497.5 


—.02 


49.950 


—.70 


35.— 


16.— 


Grenszone. 


112095.— 


— .001 


112.095 


—.15 


16.80 


7.7 



Uit deze berekening volgt, dat er in het geheel ongeveer 
200 millioenen knbieke meters stoifen van een soortelijk 
gewicht van 2.2 zouden uitgeworpen zijn . waarvan de hoofd- 
massa om den krater is neergevallen. 



— 183 — 

Bovendien is eene gioote hoeveelheid water uit het meer 
verplaatst. De oppervlakte van dit meer bedroeg 0,79 □ K.M., 
de waterspiegel daalde 40 tot 50 M., terwijl de oevers van 
het meer zeer steil zijn. behalve dicht bij den waterspiegel, 
alwaar zij minder sterk hellen. Het volume van het verplaatste 
water kan op ongeveer 3(> tot 35 millioenen meters gesteld 
worden. 

Nog werd mij medegedeeld dat bij de eruptie van 1875 
geen steenen werden uitgeworpen. Wel werden rolsteenen 
en zelfs zeer groote, welke boven in het ravijn van de Badak- 
rivier lagen, door den bandjir medegesleurd. 



Ten slotte wil ik nog op eene verwisseling van namen 
wijzen welke in het vroeger aangehaalde werk van Verbeek 
en Fennema en ook op de topographische kaart voorkomt. 

Volgens dezen ontspringt de Lahar Soeroemi aan den 
kraterwand; maar op het terrein bleek, dat de bevolking 
dezen naam daai' niet kende; de ambtenaren van het Bin- 
nenlandsch Bestuur bevestigden dit. Wel was er vroeger 
eene door de eruptie van 1864 verwoeste kampong Socroean 
geweest, gelegen ten zuiden van het perceel Berni en ten 
westen van het perceel Mas Kednwoeng ; maar deze is sedert 
1864 verdwenen. De Badak-nvier kouit uit het meer en na 
1875 is het overtollige water hieruit steeds door die rivier 
afgevloeid zoodra het peil boven het laagste punt van den 
overlaat steeg. De ^o^>im(jr-rivier ontspringt op de zuidelijke 
helling van den Keloet en vloeit in de Badak-vmer , waarom 
deze laatste ook dikwijls met den naam Koening wordt 
aangeduid. Het ravijn van de Badak-xWieY splitst zich 
boven het noordelijkste punt van het perceel Mas Kedaivoe,ng 
in tweeën. De noordelijke tak krijgt den naam van Gamhar- 
rivier en meer naar beneden dien van Lahar Berni; het is 
deze tak die op de kaart verkeerdelijk is aangegeven als 



— 184 — 

Lahar Soeroeo'it. De andere tak van de Badak-r'wm krijgt 
dadelijk den naam van L«/m?--rivier en loopt langs Ngoean 
en Blitar, ten westen van welke plaats zij PféoewJm-nyiQx 
genoemd wordt. 

Batavia. 15 Juni 1901. 



— 185 — 
DE ASCHREGEN. 



De snelheid, wajinuedc de aschreoen zich westwaarts 
heeft iijtg-ebreid is niet zonder meteorologische belangrijk- 
heid. 

De volgende waarnemingen zijn beschikbaar: 



Waarnemings- 
plaats. 



i Afstand 
j van 
iden KeJoet. 



Aanvang aschregen. 



Tijdsverloop 

sedert 23 Mei 

3^^ a.m. in uren. 



Snelheid 

per nur 

! in K.M. 



Kediri ..... 


38 


K.M. 


23 


Mei 4» + ?"" 


a.m. 


(1.0-1.2)? 


(38- 


-32)? 


Madioen .... 


95 


„ 


„ 


5 


n 


2.0 


47 




Solo 


170 


;; 




9 




6.0 


28 




DJocja 


216 






10 


.. 


7.0 


31' 




Magelang. . . . 


237 




« 


„ 


10 15 




7.25 


33 




Samarang. . . . 


235 




» 


55 


10 20 




7.33 


32 




Pekalongan. . . 


315 






12 




9 


35 




Banjoemas . . . 


338 


fj 


V 


1 


p.m. 


10 


34 




Tasik Malaja . . 


458 


1) 


5) 


6 


•n 


15 


31 




Soekaboemi. . . 


605 


23/24 „ 


's nachts 




•j 


•p 




Bnitenzorg . . . 


634 


" 


n 


■)•> 




p 


? 




Batavia. . . . 


637 


V 


V 


V 




y 


'p 




Maringai. . . . 


720 




23 


n 


V 




y 


•p 




Vlakken Hoek. . 


873 




24 


n 


9^» 


p.m. 


42 


21 





Uit Kediri werd gemeld, dat to 4" een zandregen aanving 
en eerst later een aschregen ; uit Vlakken Hoek meldde de 
lichtopzichter dat 's avonds van 9'''- — 9" 30™ regen gepaard met 
een weinig aschregen viel, de wind was Noord. Te Lahoean 
Marim/al aan den Oostkust van Smuatra viel volgens officieel 
bericht (G. R. 14130/01) op den 23***"" reeds aschregen bij 
oostenwind en den 24*""' Mei bij zuidwestenwind. 

Terwijl de snelheden voor de stations «S'o/o tot en juet Tasik 
Malaja zeer wel onderling overeenstemmen en een gemiddelde 



— 18fi — 

van 32 K.M. per uur geven (8.U M. per sec.j, stemt daarmede 
de snelheid voor Madioen zeer weinig overeen, evenzoo die 
van Vlakken Hoek. De eerste is veel grooter, de laatste 
veel kleiner. Nu kunnen de waarden voor Kfflirl en Madioen 
gevonden sterk door (!«' onzekerheid in het oogenblik van 
aschuitwerping en aanvang aschregen gestoord zijn, terwijl 
de asch die te Vlakken Hoek viel zeker een ander soort weg 
door den atmospheer had afgelegd, als die, welke in Midden- 
Java viel; het phenomeen is evenwel te ingewikkeld om uit 
deze weinige waarnemingen uitkomsten te kunnen trekken. 
Dat te Marinf/al. dat verder van den Ktdorf dan Btdaria 
ligt, eerder aschregen zou zijn waargenomen, is niet aan 
te nemen; de waarneming is derhalve onverklaarbaar. 

Te Barahei \\\ Bornco, ongeveer even ver als i^af^/iv'a van 
den Kehrt verwijderd, werd den 24**^" 's morgejis een lichte 
aschregen waargenomen. (Bericht van den Officier van 
Gezondheid van dki; Spkk). Het is zeer merkw'aardig dat 
volgensdien de uitbreiding naar het Noorden met een bijna 
even groote snelheid als die naar het Westen zou plaats 
gegrepen hebben. 

Voor de Kralcataii-'d%t\i vond ARrniBAU» Dololas. ^) 



Afstand v 


an 


A' 


rakataii. 




830 


mijl 






32 mijl pci 


• UUI' 


844 








35 




888 








30 




968 








40 




1141 








39 




1190 








31 




1787 








29 





34 mijl per uur = 55 K.M. 

De grootere snelheid moet zonder twijfel aan de grootere 
aanvangshoogte van de Krakatan-Rsch worden toegeschreven. 



1) The eruptiott of Krakatoa and subsequent phenomemt ^ 1888: pag. 330. 



— 187 — 

V. Vulkaan Rencljani. 

Te Matarahi (Lomhok) werd den P^^" Juni des avonds 
±11 uur een knal als van een vulkanische uitbarsting g'ehoord, 
en in den daaropvolgenden nacht viel een geringe aschiegen. 



B. Aardbevingen. 

Met het oog op ik^w twijfel die er in vele gevallen omtrent 
den gebruikten tijd (localen dan wel een anderen spooi- of 
telegraaftijd) is het hoofd ,.Hei-leiding tot Bataria-t\}i\^' in de 
hier volgende tabellen veranderd in: ., Lengte van Batavia". 



— 188 — 



Berichtgever. 



Resideutic of 
Waaniemingsplaats. Gouvernement 
en Eiland. 



B 



Uur. 



: Lengte 
van Ba- 
tavia. 



Duur. 



i Minuten Seconden. 



Aardbevingsberichten ovor Januari 1901. 



(i. R. HU 1/01. 

G. R. Iti95/01. 

K. A. R. Bosscha. 

G. R. '22AUj(n. 

G. R. 4842/01. 

G. R. 4842/01. 

Obseivatorinm wachter. 

G. R. 4842/01. 

K. A. R. Bosscha. 

Resident. 

K. A. R. Bosscha. 

R. H. Kleijn. 

G. R. 7859/01. 

G. R. 7859/01. 

G. R. 78."i9/01. 

G. R. 4842/01. 



Bima. 

JBintoehan. 
Malabar. 
iManna. 

Bandaeilandcn. 
Banda-eilandtMi. 
; Weltevreden. 
Banda-ei landen. 
Malahar. 
iManondjaja. 
Malabar. 
Soekaboenii. 
Tepa. 
Serwaroe. 
Ilwaki. 
Bauda-eilandcn. 



'(.'elebes en Onderh., 

I Soemba. 

jBenkoelen, Sninatra. 

iPreanger-Reff.. .lava. 

Benkoelen. Sumatra. 

Amboina, Banda-eil. 

Amboina. Banda-eil. 

Batavia. Java. 

jAmboina. Banda-eil. 

|Preanger-Beg.. Java. 

|Preanger-Reg.. Java. 

|Preanger-Reg., Java. 

;Preanger-Reg., Java. 

iAinboina. Babbcr. 

1 

Amboina, Letti. 

jAmboina. Wetter. 

1 Amboina, Banda-eil. 



;(u om 

± lOu 

3" 15>n 

-f 9" ( »ni 
-f- 4u 

5» lOm 



5 

9 

n 

12 
14 

14 2Ji«20nil5sec 



16 
18 
18 
20 
27 
HO 
30 
30 
30 



16U 40m 
18" 55m 
19U 

13" 32ra, 

10« 18ra 

14" 

14" 

nanii<l<la^ 

O" 40i>i 

of 24" 40ni 



— 


48 


10 


+ 


13 
3 


enkele 


+ 


15 
93 


15 



_ 


93 






— 


93 
.3 
6 






— 


o 




3 
n 






't 



92 

83 
79 
93 



Aardbevingsberichten ovci Fi'hraar/ lOOi. 

A. Limburg. Tomohou. .Menado, Celebes. 



H. Veen. 



JKele-Londej. Menado, Celebes 



Controleur Tondano. Afdeeliug Tondano. Meuado. ('elebes. 



13iibom_24u 72 



6 ! 13" 301" |_ 71 
tot 
8 . s middags i 
21 ' 72 

tot 

14 I 



189 



C 



Eichtinis:. 



D 

Intensiteit 
on aard der bewoging. 



Bijkomende verschijnselen 

en 

opmerkingen. 



Z— N. 



W— O, 

N— Z. 

W-O. 

w— o. 
n—W. 



Twee aohtoroenvolgende vrij ho 

vige horizontale schokken. 
Lichte schokken. 
Tamelijk. 

Lichte verticale schokkeu. 
Kort. 
Kort. 
ZAvak. 
Kort. 
Tamelijk. 

Lichte horizontale schokken. 
Licht. 
Flink, verticaal. 

Hevig, horizontaal. 
Lichte schokken. 
Kort. 



Seismoscoop-Agamemnone,Batavial8u53m.OB.T. 



Bijna onafgebroken beweging, i Volgeus nader ontvangen bericht werkt de 



Sopoetan: niet nit den ouden krater, er moet 
zich een nieuw gat gevormd hebben, waaruit 
asch werd ge^vorpen en thans een rookkolom 
opstijgt. 
Zware aanhoudende stunten, alle ["Dikwijls gopaiird met onderaardsch gerommel. 
verticaal. 



Twintig afzonderlijk waarneem- 
bare schokken, meest verticaal, 
sommige vrij sterk. 



Van af 2 Febr. tot heden telkens aardbevingen. 
Zij werden het sterkst gevoeld in het district 
Langowau en het daaraan grenzende gedeelte 
van het district Possan Ratahan Pouosakan, 
waar zij in den middag van den 6deu Febr. 
tot den Odeu met kortere en langere tnsschen- 
poozen aanhoudend werden gevoeld. 



— 190 — 





A 




B 


Berichtgever. 


Waaniemmgsplaats. 


Residentie of 
Gouvernement 


a 


Uur. 


Leugte 
van Ba- 
tavia. 


Duur. 






en Eiland. 


a 




Minuten 


Seconden. 



Aardbevingsberichten over Februari 1901 (Vervolg). 



G. R. 6-224/01. 

E. Goedbloed. 
A. Limburg, 



H. Veen. 

H. Veen. 

A. Limburg. 
G. R. 48.54/01. 

G. R. 6224/01. 
E. Goedbloed. 
Gewestelijk Secretaris. 
Resident. 
A. Limburg. 

G. E. 4844/01. 
A. Limburg. 
G. R. 4844/01. 

K. A. R. Bosscha. 

A. G. Vorderman. 

Resident. 

G. R. 4001/01. 



Tondann. 

Masarang. 
Tomohon. 



Keie-Londej. 

Kele-Londej. 

JTomohon. 
JTontoli. 

Tondano. 
i Masarang. 
Ternate. 
Soekaboemi. 
Tomohon. 



IMenado, Celebes, 

Menado, ('elebes, 
Menado, Oelebes. 



Menado, Cclebes. 

I 

Menado, t'elebes. 

j Menado, ('elebes. 
jCelebes en Onderh,, 
I Oelebes. 

jMenado, Celebes. 
i Menado, Celebes. 
I Ternate, Ternate. 
Preauger-Reg., Java. 
Menado. Celebes. 



.iu 30in 

öu 30ai 
5u 50m 



Banda-eilandeu. Amboina, Banda-eil. 

Tomohon. .Menado, Celebes. 

Banda-eilanden. 1 Amboina, Banda-eil. 



Malabar. 

Tasik Malaja. 

Kontróle-Afdeeling 
Tjipoetri. 



Preanger-Reg., Java, 
Preanger-Reg., Java. 
Preanger-Reg., Java, 



Tjiamis, Kawali. Cheribon, Java. 
Pendjaloe-i 



+ 6u 



-+- lu 



lu 20ra 

lu ()m 

lu :iOra 

lu 3(jm 

7u iBm 
16u 



22u 50m 

lOu lOm 
20» 20m 
20u 16m 

20U lom 



10 20u 



20U 20ni 



72 i 

72 i, 
72 ! 



71 

71 

72 
57 

72 

72 

82 

O 

72 



93 
72 
93 



— 3 



60 



30 



10 



120 



10 



— 191 — 



c 


D 




E 




Richting'. 


Intensiteit, 
en aard der bewi 


'ging. 


Bijkomende verschijnselen 

en 

opmerkingen. 





ZW t 


Z naar 


Horizontaal. Belangrijke aard- 


Geringe schade. 


NO 


t N. 


beving-. 




zw- 


-NO. 


Vrij hevig-. 









Vrij sterk, meer verticaal dan 


Een zeer gecompliceerde aardbeving : een reeks 






horizontaal. 


bijna onafgebroken op en zijwaartsche schok- 
ken met iets slingerends er tnsschen door 
van N. naar Z. 


z- 


-N. 


Vrij sterke, lang aanhoudende 








golvende aardbeving. 


*■ 






Vrij sterke, lang aanhoudende 


Seismogi.-Milne. Batavia, aanv. 0" 22ni.3 B.T. 






golvende aardbeving. 




0- 


-W. 


Horizontaal licht. 
Lichte schok. 

Horizontaal. 


V )) 1> 

M M 11 


zwtz- 


-NO t N. 


H '1 11 


zw 


-NO. 




11 11 


w 


-0. 


Horizontaal, licht. 

Verticaal. 

Na 's nachts 2 unr nemen de 
verschijnselen (zie onder 6 
Febrnari) langzaam af. 

Zwak. 

Nog slechts enkele lichte trillingen. 

Zwak. 














Zwak. 









Zwaar. 


Seismogr.-Milne. Batavia, aanv. 20u l.5m.o B.T. 
Seismoscoop Againeninone. Batavia •20ul4m.4 B.T. 


ozo- 


WNW. 


Middelmatig sterk. 


11 V '1 

Te Tjilatjap heviger. 


w 


-0. 


Horizontaal. 


('t Vermoeden ligt voor de hand dat de datnm 
verkeerd is n])gegeven en 9 Februari moet 
zijn). 

Seismogr.-Milne. Batavia, aanv. 20u 1.5m.0 B.T. 


NW 


-ZO. 


Vrij hevige schok. 


'1 11 11 



— 192 



B 



Borichty'evi'r. 



AVaarnfniinysplaats. 



Re.aidfiitic of 

(ïonvcruenu'iit 

t'ji Eiland. 



lui. 



Lengte 

vaii lia- 

tavia. 



Dnnr. 



MinuteB; Seconden. 



Aardbevlngsberichten over Fchruari 1901 (VHrrohi). 



(j. M. A. Ziinr. 
G. R. 3807/01. 
G. R. 3714/01. 



G. R. 3940/01. 
W. van Heel. 

G. R. 4i?43/01. 
G. R. 40O-2/O1. 
J. Blev. 



De Eerstaanw. (ienie 
Officier v/d. -2(16 Mil. 



'Djatiwansfi. 

Cheribon. 

Banjoema.«. 



Kendal. 
ISringin. 

Afdeeling Koedoes. 

Aniliarawa. 

Selokotoii. 



Magelang. 
Gombong. 
Babakan. 



Afdeeling op Java. Kedong Kebo. 
H. A. Engelkeu. Keinoening. 



(Jhenl>on, .lava, 
^Cheribon. .lava. 
iBanjoemas. Java. 



Seinarang, Java. 
iSemarang. 

( Afd. Kendal ), Java. 
Seniaraug, Java. 
iSenaaraug. Java. 
Semaranff. Java. 



Semarang. Java. 
Bagelen, Java. 
Bagelen, Java. 
Bagelen. .lava. 

Soerakarta, Java. 



G. R. 4-i4(>/Ol, 



H. Veen. 



K. A. R. Bosscha. 
G. R. 4627/01. 
G. R 4844/01. 

G. R. 7086/01. 
G, R. 4626/01. 



lAfdeelingeii KedirijKediri. .lava. 

Ngrowo en Treng- 

galek. I 

'Kele-Londej. jMenado, ('elebes. 



iMalabar. iPreanger-Reg . Java. 10 

jOndeidist!. Babadan. Madioen. Java. | 10 

iRanda-eilandon. lAmboina. Banda-eil. 11 



20» 261U 
20U 30ra 
20u 2.5m 



•JO» 30m 
20« 30ni 

4- 20U .•{Om 
20U loiu 
20" lOm 



20u .-iOra 
20" 20111 
20'J 20111 
•2<)n firn 

•jQu ;uiii 



20" 30ni 



Vlakken Hoek. 
Kota Agoeng. 



Benkoelen, Sumatra.i 11 
ILarapong, Snmatra. 1 11 



's avonds 

O" Lom 

of 24" löm 

OQu 4.5m 

20" 4.5"! 



— 6 


2 


— 7 

— 10 






— 14 


Enkele 


- 14 


4 


^ 16 

— ló 

— 1.5 








— 14 

— 11 

— 10 

— 13 

— 16 










15—20 


— 21 


'i 


— 71 




— 3 

— 18 




71/., 


— 93 


Enkele 


+ 9 


2 


+ 8 


2 



103 — 



c 


1> 


£ 




Richting. 


Intensiteit 


Bijkomende verschijnselen 
en 






en aard der beweging. 


opmerkingen. 





ZO- 

0- 

XNW 

ZW- 

NO- 


-NW. 

-W. 

-ZZO. 

-NO. 
-ZW. 


Horizontaal, zwak. 

Twee lichte schokken. 

Twee kort op elkaar volgende 

schokken, de eerste verticaal. 

de tweede horizontaal. 
Enkele lichte horizontale schokken. 
Lichte, horizontale beweging. 

Lichte schok. 

Eenige lichte horizontale schokken. 

Twee lichte schokken: de eerste 

horizontaal, de tweede verticaal. 

Lichte schok. 


Seismogr.-Milne, Batavia, aanv. -20" lóm.o B.T. 

•1 ■• 1^ 


0- 
'L- 

N- 


-w. 

-N. 

-Z. 
-ZZO. 


Op de perceeleu der onderneming Selokoton 
van 1700 tot 8500 M'erd deze aardbeving 
gevoeld, op de lager gelegene niet. 

Seismogr.-aiilne, Batavia, aanv. 20u lö'n.O B.T. 


NNW 


Twee hevige schokken, horizontaal 
Één vrij hevige en één lichte 

schok, verticaal. 
Korte verticale schokken. 

Lichte schokken. 


1! i> n 








; 


Trillen van lo.^ op tafels staande Toorwerpen. bijna 

onmerkbare slingeringen van hanglampen. 

Seismogr.-Milne, Batavia, aanv. -20» lóm.o B.T. 






Één paar stooten. 








Licht. 

Vrij hevig. 

Vrij hevig, verticaal. 

Verticale schok. 

Drie suel op elkaar volgende lichte 
schokken. 










Seismoscoop Agamemnone, Bata via •20tt57ni.2 B.T. 


'j 



Lxn. 



lak 



194 



Berichtgever. 



Residentie of 



Waarnemingsplaats. 



Gouvernement S 

a 

ei 



n Eiland. 



B 

Lengte 

Ivaii Bn-^ 

Uur. tavia. I 



Dnur. 



I Minuten Seconden. 



Aardbevingsberichten over Fehmnri 1901 (Vrrvolgj. 



Aardbevingsberichten over Maart 1901. 



A. Limburg. 
G. R. 8677/01. 
Gewestelijk Secretaris. 
Posthouder. 
G. R. 78(>H/01. 



Posthouder. 
G. R. 7859/01. 
G. R. 7007/01. 



Tomohon. 



Menado, Celebe.s. 



Afdeeling Menado. Menado. Celebes. 



Ternate. 

Galela. 

Bima. 

i 

Galela. 

Banda-Neira. 

j Donggala. 



Ternate, Ternate. 
Ternate, Halmaheira 
Celebes, eu Onderh., 
Soembawa. 
Ternate, Halmaheira 
Amboina, Banda. 
Celebes en Onderh., 
Celebes. 



OU löiu 


— 72 


OU 


— 72 


OU 1.5m 


— 83 


OU 20111 


- 84 


23U 55m 


— 48 1 

1 


lu 05111 


— 73 


5u 4..5m 


— 93 


3u 


— 52 



G. R. 4843/01. 
G. R. 4844/01. 
A. Limburg. 
G. R. 6224/01. 


Eiland Amboina. 

Banda-eilanden. 

Tomohon. 

Tondano. 

Tomohon. 

Kota Agoeng. 

Tontoli. 

Banda-eilanden. 
Banda-eilanden. 

Banda-eilanden. 

Galela. 

Afdeeling Menado. 

Tomohon. 

Masarang. 

Tomohon. 

Malabar. 

Banjoemas. 


Amboina, Amboina. 
Amboina, Banda-eil. 
Menado, Celebes. 
Menado, Celebes. 
Menado, Celebe.><. 
Lampongsche Distr., 
Sumatra. 
Celebes en Onderh., 
Celebes. 
Amboina, Banda-eil. 
Amboina, Banda-eil. 

Amboina, Banda-eil. 
Ternate, Halmaheira. 
Menado, Celebes. 
Menado, Celebes. 
Menado, Celebes. 

Menado, Celebes, 
Preanger-Reg., Java. 
Banjoemas, Java. 


11 
13 
16 
16 
16 
19 

20 

20 
21 

22 
22 
24 
24 
24 

24 
27 
27 


22U 
4u- 
2u 
2» 
5u 

lOu 

3u 

20U 

15u 

20U 

•>n 

7u 
4u 
4u 
4u 
7" 
7u 
711 
23" 
24U 


•25m 

-.5u 

löra 

IO111 

1 5111 

1.5ni 

50m 
I5m 

I51U 
30111 
45111 
30111 
30"' 
40m 
30m 
55m 


— 86 

— 93 

— 72 

— 72 

— 72 

+ « 

— 57 

— 93 

— 93 

— 93 

— 93 

— 84 

— 72 
- 72 

— 72 


1 

Enkele 



A. Limburg. 




G. R. 5796/01. 
G. R. 6502/01. 
(ï. R. 6885/01. 


Enkele 

5 


G. R. 6885/01. 








G. R. 6885/01 




Posthouder. 
(i. R. 8677/01. 
A. Limburg. 
E. Goedbloed. 


5 
•j 
'2 












A. Limburg. 

K. A. R. Bosselia. 


— 72 

— 3 

— 10 


2 a 3 


G. R. 5167/01. 


1 




195 



c 

Kichting. 


D 

Intensiteit 
en aard der beweging. 


Bijkomende verschijnselen 

en 

opmerkingen. 


ZO— NW. 


Vrij hevige horizontale schok. • 

Vrij hevig, vertiiaal. 

Één sterke schok (verticaal). 

Horizontaal. 

Ééu zwakke verticale stoot. 

Drie snel op elkaar volgende 

schokken. 
Vrij hevige schok. 

Verticaal. 
Horizontaal. 
Verticaal. 
Verticaal. 


Vergezeld van een licht onderaardsch gedrnisch. 


NW— ZO. 
ZWtZ-NOtN. 


0— w. 

N-Z. 


Seismogr.-Milne, Batavia, aanv. lOu 3*2iu.2 B.T. 
Seismcscoop Againemnone, Batavia,10"32ra.7 B.T. 


0— w. 




N— Z. 








Verticale schok. 

Vrij hevig. 

Zacht. 

Zacht. 

Sterke verticale schok. 

Zwaar. 

Zeer merkbare verticale schok. 














SeismogcoopAgamemnoue,Batavia,23u55m.3B.T. 

V 1' r 


N— Z. 


Hevige vertikale schok. 




W— 0. 
W— 0. 
N— Z. 

W-O. 

0— w. 


Verticale hevige schokken. 

Horizontaal. 

Twee vrij hevige schokken. 

Horizontaal. 

Herhaalde aardtrillingen. 

Zware schok. 


Seismogr.-Mihie, Batavia, aanv. 23u •28ra.9 B.T. 

j) 11 11 
Ssismogc-Milne. Batavia, aanv. 23m 24u.5 B.T. 



196 — 





A 




B 








Residentie of 






Lengte 




Berichtg-ever. 


Waarnemingsplaats. 


Gouyerueiuent 


53 


Uur. 


van Ba- 
tavia. 


Duur. 






eu Eiland. 


P 




Minuten 


Seconden. 


Aardbevingsber 


chten over Maart 1901 (Vervolg). 








G. R. 78(3t>/01. 


Bima. 


Celebes en Onderh., 
Soembawa. 


10 


lOu 30'u 


— 48 


15 


G. R. 7567/01. 


Negara. 


Bali eu Lombok, 

Bali. 


13 


16U 40ra 


— 31 


20 il 30 


G. Koopmans. 


Batjan. 


Ternate, Batjan. 


U 


lu isra 


— 83 






Batjan. 

Afdeeliug Tondano. 


Teruate, Batjan. 
Menado, ('elebes. 


u 

16 


lu 05m 
7" 30"i 
6u 481" 


— 83 




F. J. Kneefel. 




G. R. 8677/01. 


6 a 7 


A. Limburg. 


Tomohou. 


Menado, Celebes. 


K) 


7» 


— 72 


5 a 6 


Eerstaauw. Genie Off. 


Kedong Kebo. 


Bagelen, Java. 


18 


16U 15'" 


— 13 


10 


i/d. '2^6 Mil. af deeling 














op Java. 














G. R. 7867/01. 


Kajeli. 


Amboi.ia, Boeroe. 


20 


4u 30111 


— 71 


3 


G. R. 7858/01. 


Amboina. 


Amboiua, Amboina. 


20 


5u om 


— 86 


10 




Saparoea. 


Amboina, Saparoea. 


20 


óu 15IU 
5" 301 u 
5" 35'ii 
5u lOm 


— 87 












G. R. 8111/01. 


9 

■ 


G. R. 9406/01. 


Negara Batiu. 
Donggala. 


Benkoeleu, Sumatra. 
Celebes eu Onderh., 


22 

2H 


4u 
2" 


— 32 

— 52 




G. R. 8678/01. 


•_> 






Celebes. 










G. R. 9350/01. 


Banda-Neira. 


Amboina, Banda. 


28 


lu ,5()m 


— 93 


Eenige 


G. R. 8676/01. 


Takalar. 


Celebes en Onderh., 
Celebes. 


31 


1311 ;30m 


— 51 


5-6 



Aardbevingsberlchten over AiwiJ 1901. 

G. R. 9974/01. iTondano. Menado, Celebes. 



A. Limburg. 
G. R. 12300/01. 
H. J. Veen. 



Tomohou. 
Gorontalo. 
Kele Londej. 



Menado, Oelebes. 
Menado, ( 'elebes. 
Menado, Celebes. 



6u I5m 



6u 15111 

611 om 

eu 15m 

23U 30m 



72 



72 
65 
71 



197 — 



C 
Richting. 



1> 

Intensiteit 
en aard der beweging. 



E 

Bijkomende verschijnselen 

en 

opmerkingen. 



N- 


-Z. 


Vrij hevig. 




N 


-z. 


Licht, horizontaal. 

Vrij hevige, zeer korte verticale 
schok. 








Korte, zwakke verticale schok. 


Voorafgegaan door onderaardsch gerommel. 






Zeer korte schok. 




0- 


-w. 


Drie lichte horizontale schokken. 

Vrij sterke verticale aardbeving. 

Verticaal, tAvee schokken, de eerste 

hevige kort, de tweede licht 














maar aanhoudend. 




N- 


-z. 


Hevige horizontale schok. 


Seismogr.-Milne, Batavia, aanv. 3u 37m.9 B.T. 






Hevige schokken. 


11 11 )> 







Korte vrij hevige schok. 


De schokken om 5» Om werden gevolgd door 






Korte, zwakke schok. 


een golvende beweging, die om 5" 15m werden 






Korte, lichte trilling. 


voorafgegaan door onderaardsch gebrom. 


ZO- 


-NW. 


Horizontaal. 


Seismogr.-Milne, Batavia, aanv. 3u 37m.9 B.T. 




V» 


Korte horizontale schokken. 




0- 


-w. 


Vrij zware horizontale schok. 






V 


Lichte, horizontale schokken. 




z- 


-N. 


Lichte, horizontale schokken. 





ZW— NO. 



O— W 



Vry hevig, horizontaal. 



Sterk, vertikale aardbeving. 
Licht, horizontaal. 
Zwaar. 



Seismogr.-Milne, Batavia, aanv. 5" .5m.l B.T. 

„ 6u26m.0 B.T. 
., 6u48m.6 B.T. 



In den loop van den dag nog vijf lichte schokken. 



— 198 





A 




' 




B 


Berichtgever. 


Waarnemiügsplaats. 




Residentie of 
Gonvernement 


1 


Unr. 




Lengte 

van Bu- 

tama. 


Dunr. 








on Eiland. 


eS 






Minuten 


Seconden. 



Aardbevingsberichten over Aiwil 1901 (Vervolg). 



Aardbevingsberichten over Mei 1902. 



G. R. 12531/01. 

K. A. R. Bosscha. 
G. R. 10567/01. 
K. A. R. Bosscha. 
K. A. R. Bosscha. 
G. R. 17415/01. 
K. A. R. Bosscha. 



Piroe. 

Malabar. 

Banjoema? 

Malabar. 

[Malabar. 

;Woel(ier. 

Malabar. 



Amboina, Ceram. 

Preanger-Reg., Java \ 
Banjoemas. Java. \ 
Preanger-Reg., Java.j 
Preanger-Reg., Java. i 
Amboiua, Dammer, j 
Preanger-Reg., Java. | 



15u 


20m 


1.5U 


22m 


13U 


45m 


14U 




20U 


40m 


7u 


35ra 


16u 


lOm 



86 



— 3 

— 10 

— 3 

— 3 

— 87 

— 3 



G. R. 9974/01. 


Tondano. 


Menado, Celebes. 


7 


3u 30"! 


- 72 




G. R. 11421/01. 


Tontoli. 


Celebes en Onderh., 
Celebes. 


8 


Ou 12ra 


— 52 


6 


G. R. 12300/01. 


Gorontalo. 


Menado. Celebes. 


8 


OU 30in 


— 65 


5 


G. R. 12.532/01. 


Adaoet. 


Amboina, Tenimber- 
eilanden. 


8 


20U 


- 97 


2 


G. R. 16072/01. 


Aroe- en 


Amboina, Aroc- 


10 




—105 


Telkens 




Kei-eilanden. 


en Kei-eilanden. 






tot 
—113 


eenige 


G. R. 11422/01. 


Tifoe. 


Amboina, Boeroe. 


10 


"s avonds 


— 78 


3 


G. R. 12527/01. 


Banda-eilandeu. 


Amboina, Banda-eil. 


15 


7« 30m 


— 93 


Eenige 


G. R. 12527/01. 


Banda-eilanden. 


Amboina, Banda-eil. 


17 


■>\\x i()m 
21 u 15m 


— 93 


Telkens 
eenige 


G. R. 12527/01. 


Banda-eilanden. 


.\mboina. Banda-eil 


18 


llu ,S()m 


— 93 


30 


Assistent-Resident 


Fak-fak. 


Teruate. N.-Guinea. 


18 


llu 48ra 


-102 


1 


J. A. Kroesen. 














G. R. 12527/01. 


Banda-eilanden. 


Amboina, Banda-eil. 


22 


20u 30m 


— 93 


2 


G. R. 9406/01. 


Kroë. 


Benkoelen, Smnatra. 


31 


OU 


+ 11 








— 199 ~ 



c 


D 


K 


Richting'. 


Intensiteit 


Bijkomende verschijnselen 
en 




en aard der beweging. 


opmerkingen. 



ZW-NO. 


Horizontaal. 


Korter van duur en van minder beteekenis dan 

de aardbeving van den G*^»". 
Seismogr.Milne, Batavia, aanv. 2u ^Om.S B.T. 


NW— ZO. 


Vrij sterke schok. 

Vrij hevige verticale schokken. 
Licht, horizontaal. 




0— W. 






Verscheidene vrij hevige horizon- 






tale schokken. Richting op 






Klein-Kei NO— ZVV., op Groot- 






Kei N— W. en op de Aroe- 






eilanden N — Z. 




N— Z. 


Hevige horizontale aardschok. 




? 


Vrij hevige horizontale schokken. 
Vrij hevige verticale schokken. 




■p 


Lichte horizontale schokken. 


Seismogr.-Milne. Batavia, aanv. llu ,5ra.6 B.T. 


O-W. 


Aanvankelijk zwak, bij het einde 
vrij sterk ; longitudinale tril- 
lingen. Na een vrij sterken 
eindruk was het plotseling stil. 

Zwakke aardtrillingen. 


M V 51 


? 


Korte horizontale aardschokken. 





NO— ZW. 


Vrij hevige horizontale schokken. 




NO— zw 








Licht. 






Licht verticaal. 






Zwaar. 






Licht. 







Hevige, verticale schok. 


Gepaard met onderaarsch gedruisch. 





Tamelijk. 





200 



Berichtgever. 



A 

Residentie of 



Waarnemingsplaats. 



Gonvernement 
en Eiland. 



B 

Lengte | 

van Ba-\ 

Uur. I tairia. \ 



Duur. 



: Minuten! Seconden. 





Aardbevlngsberichten over Mei 


1901 (Vervolg). 










G. E. 


16077/01. 


Banda-Ncira. 


Amboina, 

Banda-Neira. 


7 


-f- 5u 30m 


— 93 


2 


G. R. 


1-2416/01. 


Loeboe Lintang. 


Benkoelen, Smnatra. 


11 


Qu l.öm 


+ IT 


1 a 2 
3^4 


G. R. 


13.506/01. 


Banda-eilanden. 


Amboina, Banda-eil. 


14 


1.5n 50m 


— 93 


9 


K. A. 


R. Bos.'^cha. 


Malabar. 


Preanger-Reg., .Java. 
Amboina, Banda-eil. 


15 


15u 45m 


— 3 




G. R. 


13.506/01. 


Banda-eilanden. 


15 


19U 20m 


— 93 


? 


G. R. 


13.506/01. 


Bauda-eilanden. 


Amboina, Banda-eil. 


18 


20u om 


— 93 


2 


G R. 


16076/01. 


Piroe. 


Amboina. Ceram. 


21 


10« .50m 


— 86 


"3 


G. R. 


1607S/01. 


Toeal. 


Amboina, Kei-eil. 


26 


V 


— 104 


3 


G. R. 


16077/01. 


Banda-Neira. 


Amboina. 


29 


5u 20m 


— 93 


E enige 








Banda-Neira. 








minuten 



Aardbevingsberichten over Juni 


1901. 












Controleur. 


Laboeha. 


Ternate, Bat jan. 


12 


13« 


55ni 


— 83 


3 


G. R. 16075/01 


Banda-eilanden. 


Amboina, Banda-eil. 


12 


13u 


52m 


— 93 


± 60 


G. R. 1S206/01. 


Waroe. Boela. 


Amboina, ('eram. 


12 


+ 14u 




— 96 


9 


G. R. 17415/01. 
K. A. R. Bosscha. 


Toeal. 
Malabar. 


Amboina, Key-eil. 
Preanger-Reg., Java. 
Preanger-Reg., Java. 


12 
16 






—104 
— 3 


4- 30 


20U 


.50m 




K. A. R. Bosscha. 


Malabar. 


16 


-f- 22u 


30m 


- 3 




G. R. 14867/01. 


Eiland Lombok. 


Bali en Lombok, 

Lombok. 


18 


lu 


20»i 


— 38 


? 


Controleur. 


Laboeha. 


Ternate. Batjan. 


18 


lOu 


20m 


— 83 


2 


G. R. 16075/01. 


Banda-eilanden. 


Amboina, Banda-eil. 


18 


19u 


5m 


— 93 


? 


G, R. 18255/01. 


Banda. 


Amboina, 


18 


3u 


30m 


— 93 


? 






Banda-Neira. 




llu 


20m 







Aardbevlngsberichten over Juli 1901. 



G. R. 23407/01. 
G. R. 18255/01. 

K. A. R. Bosscha. 
E. J. Kerkhoven. 



lEndeh. 
[Banda. 

Malabar. 
Sinagar. 



TiiQOr, Flores. 

JAmboina, 

! Banda-Neira. 

!Preanger-Reg., Java. 

;Preanger-Reg., Java. 



1 
1 


+ 8u 
-21u 30ra 


— 60 

— 93 


3 
3 


6u 14m 

16u 55ni 


— 3 




2ül — 



c 


D 


E 


Richting. 


Intensiteit. 


Bijkomende verschijnselen 
en 




en aard der beweging-. 


opmerkingen. 





? 


Hevig-e schokken. 










NO- 
NO - 


-zw. 
-zw. 


Licht, horizontaal. 

Iets heviger, horizontaal. 

Lichte trillingen. 

Licht. 

Lichte trillingen. 

Vrij hevige verticale schokken. 


Tnsschentijd slecht.' 

Te 19U lOm werden 
en te '20" werd t 


enkele seconden. 

één of twee knallen 
H'U helle gloed op 






y 


gehoord 
den top 










van de Goenoeug Api waargenomen 

De dunr bedroeg met de tusschenpooze 
minuten. 




Z 


-N. 


Horizontaal. 
Hevige schokken. 


1 ecnige 







Lichte, vertikale schok. 


Seismogr.-Milne, Batavia, aanv. 12" 32m.8 B.T. 




W— 0. 


Horizontaal, vrij hevige schokken. 


11 1* 11 




y 


Twee kort op elkander volgende 


11 11 11 






schokken. 






Z-N. 


Horizontale schok. 
Licht. 
Licht. 

Vrij zware en langdurige aard- 
beving. 
Lichte vertikale schok. 


. 




y 


Lichte trillingen. 


Gevolgd door een ouderaardseh gerommel. 




W— 0. 


Lichte horizontale schokken. 






w-o. 


Lichte horizontale schokken. 


Voorafgegaan door ouderaardseh gerommel. 



Z-N. 
Z-N. 



i Licht, horizontaal. 
Horizontale schokken. 



Licht. 



Vergezeld van ouderaardseh gedruisch. 
Seismosc. Agamemnone. Batavia 6" 15'u -iOs B.T. 



202 





A 






B 






Residentie of 








Lengte 




Berichtgever. 


Waarnemingsplaa ts. 


Gouvernement 
en Eiland. 


a 


Uur. 




van Ba- 
tavia. 

Minuten 


Duur. 
Seconden. 



Aardbevingsberichten over Juli 1901 (Verrolci). 



G. R. lK-255/01. 

G. R. 17186/01. 
G. R. 17849/01. 
K. A. R. Bosscha. 
H van ]\reerteu. 



E. J. Kerkhoven. 
R. H. Kleyn. 
Resident. 
Resident. 

K. A. R. ]?(tS3cha. 
K. A. R. Bos.scha. 

E. J. Kerkhctveii. 
G. R. 17419/01. 
G. R. 17419/01. 
G. R 17.502/01. 
K. A. R. Bosscha. 
G. R. 19261/01. 

K. A. R. Bosscha. 



Banda. 

Manna. 
Manna. 
Malabar. 
Buitcnzorg. 



Sinagar. 
Soekaboenii. 
Tjiandjoer. 
Soekaboemi. 

Malabar. 
Malabar. 



jAraboiua, 

I Bauda-Neira. 

Benkoelen, Sumatra. 
Benkoelen, Sumatra. 
Preanger-Reg , Java. 
Batavia, .lava. 



Preanger-Reg., Java. 
Preanger-Reg., Java. 
Preangei-Reg.. Java. 
Preanger-Reg., Java. 

Preanger-Reg., Java. 
Preanger-Reg., Java. 



Sinagar. 

Lebak. 

Goenoeng Kentjana. 

Distr. Tjilangkahan. 

Malabar. 

Bauda-Neira. 

Malabar. 



Preanger-Reg., Java. 
Bantam. Java. 
Bantam. Java. 
Bantam, Java. 
Preanger-Reg.,. lava, 
.Imboina, 

Banda-Neira 
Preanger-Reg-, Java 



-f 



19u 40m 
:-{u .^Qm 
4u 43m 

IHu ,-)4>n 



17U 
16u 
17U 

vjlu 53m 
22" O'B 

22u 



lu 50m 
l]u I5ra 

14u 15m 



— 93 

+ 15 
+ ló 

— ?> 
O 



O 

— 1 

— 2 

— 1 

— B 

— 3 

O 
+ 2 
+ :-i 

+ 3 

— 3 

— 93 

— 3 



Aardbevingsberichten over Augustus 1901. 



G. R. 20784/01. 
G. R. 2078 i/01. 
G. R. 20974/01. 

K. A. R. Bosscha. 
G. B. 19840/01, 

K. A. R. Bosscha, 



Gorontalo, Limboto. 

Kwandang. 

Banda-Neira. 

Malabar. 

Goenoeng Kentjana, 
Bodjongmanik. 
Malabar. 



Menado, Celebea. 
Menado, Celebe.". 
Amboina, 

Banda-Neira. 
Preanger-Reg., .Java. 
Bantam, Java. 



1-Ju l.óm 

lu om 

lOu 30m 

23« Om 
's nachts 



Preanger-Reg., Java.j 13 j 23n 14m 



— 6.5 

— 64 

— 93 

— 3 

— 3 

— 3 



20 :j 



€ 



h'iflitiiiii-. 



D 

IiitHiisitcit. 
('Il aaid <lrr Itewt^o-im 



Bijkoinciule vi^rscliijiiMcloii 

('Il 

opmerkingen. 



Z N. 



X Z. 
NO-ZW 



O ^\■. 

N-Z. 
ZN. 



Lirhte horizoiitiile .sclinkkcn. 

Lichte schckkeii. 

Liflitc schokken. 

Zwaar. 

Niet liovig'e yolvemlr beweging- ; Seisuiogr.-Milne, llatavin, aaiiv. I(>" öim..") i;.'j'. 

van betrekkelijk lange goll- Sei^mosc-Againcniiione. Batavia Ui" r>-J"' l.")SB.'r. 

periiiile. 



Horiznutaal. 

Verticale schok. 

Tamelijk. 
Licht. 



Licht. 

Lichte aardtrillingen. 

TaDaelijk^^ 



In den volgenden iiaclit, van 1") oji !(> Jnli. 
tweemaal herhaald. 

Seismogr.-.Milne. liatavia. aanv. 21" 5s'".u B.T. 
.Soismosc.-Agamemnone. Rata via 21" 58m ((«B.T. 



X-Z. 



(I W. 



Lichte verticale schok. 

Vrij hevigt" verticale schokken. 

Licht. 



Elder.s in de onderafdeelint!' uiet waargenomen. 



Licht. 



Seismoscoo p-Aganieuouc, Batavia 28" 9^ 7^ B.Ï. 







— ZU4 — 












A 


B 






Residentie of 






Lengte 




Berichtgever. 


Waarnemingsph\ats. Gouvernement 
en Eiland. 




Uur. 


van Ba- 
tavia. 

Minuten 


Duur. 

Seconden. 


Aardbevingsberi 


chten over Auqnshis 1901 (Vervolg). 






G. R. •2(HI74/()1. 


Handa-Xeira. i 


Amboina, 

Banda-Neira. 


17 


óu 30m 


— 93 : 


y 


G. E. •2'220'2lOl. 


Kajelie. 


^Tnbnïna. Bnerofi. 


17 


+ 18« 


— 81 






18 


+ 20" 






G. R. 238-28/01. 


Banda-eilanden. 


Amboina, Banda-eil. 


22 


20U 20111 


— 93 


2 








20U 40in 




2 


G. R. '23828/01. 


Banda-eilanden. Amboina, Banda-eil. 


30 + 16» 


— 93 


2 


Aardbevingsberi 


Chten ovpi" Sfjtft'inhcr 1901. 






G. R. 23S2.S/01. 1 


Amahei. Amboina, ('eram. 


2 


± 10» 


- 89 


1 


G. R. 23776/01. 


Donggala. Telebes en Onderh., 


3 


On 


— 52 


10 






Celebes. 










G. R. 23828/01. 


Amahei. 


Amboina, Ceram. 


5 


+ 15U 


— 89 


2 


Tijdelijke pnsthonder. 


Sakita. 


Ternate, Celebes. 


S \ fiu 20111 


— 61 


10 


G. R. 23748/01. 


Toütoli. 


Celebei? en Onderh., 
Celebes. 


8 m 40m 

1 


— 57 


4 


Tijdelijke posthouder. 


Sakita. 


Ternate, Celebes. 


8 


7u lOm 


— 61 


6 


A. Limburg'. 
A. Liuil)nig. 


Tomohon. 

Tomohon. 




10 


1611 3()m 


— 72 




Menado, Celebes. 


12 


9U om 


— 72 




G. R. 23888/01. 


Saparoea. 


Amboina, Sa]mr(iea. 


15 


2" 30m-3u om 


— 87 


y 


G. R. 24266/01. 


Banda-eilanden. 


Amboina, Banda-eil. 


15 


8ii 35ra 


— 93 


+ 30 


A. Limbtirg'. 


Tomolion. 


Menado, (lelebes. 


21 


22" .'SOm 


— 72 


+ '^ 


G. R. 24266/01. 


Banda-eilanden. 


Amboina, Banda-eil. 


21 


-f- 22» 


- 93 


y 


K. A. R. Bosscha. 


MalaViar. 


Preanger-Reg.. Java. 


24 1 13U 57'n 


— 3 




G. R. 23608/01. 


Afdeeling Keboemen. 


Kedoe, Java. 


24 


IBu 55m 


— 14 


Eenige 


G. R. 24468/01. 


Poerworedjo, 

Wonosobo. 


Kedoe, Java. 


24 


141, 


— 12 


Enkele 


G. R. 2.3603/01. 


Wonogiri, Solo. 


Soerakarta; Java. 


24 


141 20111 


— 16 






G. R. 23369/01. 


Onderdistr. Babadan. 


Madioen; Java. 


24 


+ 13" som 


- 18 


2 


G. R. 23746/01. 


Boemiajoe. Boemi- 


Pekalongan. Java. 


25 


+ 5" 


— 12 








djawa en Bantarka- 














woeng(afd.Brebes). 













— 205 



C 
Richting. 



Intensiteit 
en aard der beweging. 



Bijkomende verschijnselen 



opmerkingen. 



■■> 


Lichte schokken 

. . . Twee vrij hevige kort op elkaar 

volgende schokken. 
. . . Twee zwakke op elkaar volgende 
1 schokken. 




•J 


Vrij lievige schokken. 


Gevolgd door onderaardsch gerommel. 


V 


Idem. 


Idem. 


y 


Lichte aardtrillingen. 





0- 


-W. 


ZO- 


-NW 


0- 


W. 


NW- 


-ZO. 


NW 


-zo 


NW- 


-zo. 



N— Z. 

O— w. 



Lichte horizontale schokken. 
Vrij zware schok. 

Lichte horizontale schok. 
Vrij hevige horizontale schok. 
Vrij zware schok. 



Seismogr.-Milnc, Batavia, aanv. 5u 4Sm,2 B.T. 



Lichte schudding. 

Lichte schudding. 

Drie schokken. 
' Vrij hevige horizontale schokken. Vergezeld van onderaardsch gerommel. 

Verticaal, vrij sterk. 
i Zeer lichte trillingen. 
! Licht. 



Z-N. 

NW— ZO. 



Hevige horizontale schokken. 
Lichte schokken. 

Lichte schokken. 

Drie vrij hevige schokken. 



Seismogr.-Milne, Batavia, aanv. 14ullra.8B.T, 
Seismosc. Aganieninoue, Batavia 13u.58ni 15s B.T. 



206 — 



Bciii'litgever. 



Waarnemingsplaats. 



Residentie of 

Gouvernement 

en Eiland. 



B 



Uur. 



Leugte I 
van Ba- Ihmr. 

Uiria. I 

Miiiuteu; Seeoudei). 



Aardbevingsberichten over ^cpU^niher r.MH (Vervolg). 



E. 2+-i( ;.")/() I. 

A. R. liosMcba. 
R. 25858/01. 



NNOnogiri. Solo. 
Banda-eilandtn. 
jMalabar. 
iBanda-cilanden. 



iSoerakarta. .lava. j 25 
.\nil)oiiia, l>anda-i'il. 25 
.Preangri-lieo;.. Java.! 26 



lihi 5(HJi 
i;{u 11 in 



lAmlioina, Bauda-eiLi 30 4: 24u 



— 1(5 

— 9B 

— '6 

— 93 



Aardbevingsberichten ovei (htohrr v.ioi. 



G. K. 24!i.")l/()i. 

G. i;. -jrisó-s/oi. 
K. A. R. üoHScha. 
K. A. R. Bus.scliii. 
K. A. R. r>(isscbii. 
K. A. K. Bosscha. 
G. R. 25024/01. 
Resident. 
Resident. 

i\'esi(lent. 

K. A. R. li'>s9L'ha. 

K. A. R. Bosscha. 

G. R. 251(U/01. 

lïesident. 

G. R. 2i>5t;K/()|. 

(4. R. 951/01. 

G. K. 2it5()cS/0l. 
G. R. 2Ü079/01. 

Dr. Ndnlcrnian. 



K. A. Iv. Bosscha. 
Resident. 



'Pu nor Alaui. 

Banda-eilanden. 

Mrtlaliar. 

Malabar. 

Malahar. 

Malabar. 

Locwidaniar. 

Tasik Mala.ia. 

Garoet. 

Manondjaja. 

Malabar. 

Malabar. 

■Laïs. 

Distrikt J'jidaniar. 

Banda-eilanden. 

Adaoet. 

Banda-eilanden. 
Daraniidan. 

Pasir Datar. 



I Malabar. 

lAfd. Tjiandjoer. 



lOii 40iM 



Palenibaiii*-, Suniatra. .^ ! W\ ;i«i 



Aniboina, Handa-eil. (> 

Preanüer-Reg., Java, (i 

I'reanirer-h'eo'., Java. <> 

Preangei-K'eg., Java. (> 

Picanger-Reg., Java.; 7 
Bantam, Java. 7-iS 

l'reanger-Heg.. Java. 9 

Preangcr-Reg., Java.; 9 

Preanger-lJrg., Java. i> 

Preanger-Reg..Java. 9 
Preanger-Reg..Java. W 
Üenkoelcn, Suniatra. 12 
Prcanger-Reg.. Java. 1^ 
.\mboiii)i, r.andï'.-eil. is 
Anibdiiia, Teniniber- IS 
I eilanden. 

Aiiiboina. Baiida-eil 22 
Batavia, .lava. 22 

Preanger-Reg., Java. 22 



{Preanger-Reg , Java. 22 
iPreanger-Reii'., Java. 22 



+ U 



93 



,s» 271" 


— 3 


S" 4!tni 


— 3 


1 1 « 50111 


3 


19" 17iu 


- 3 


s nachts 




lOn :!0.,i 


— (5 


lOii 40111 


~ 5 



-r (><• 



30 



lOii 
1311 


5O111 
11 in 


— ■ 


3 
3 






12» 


15 »i 


+ 


11) 


1 


17» 


151» 


-^ 


3 
113 




Eenige 


., 17» 






97 


1 


10» 


!l))ii 




!»;; 


Eenige 


Ki» 

1.")» 


.')( )ni 











15» 

IH» 


41 ni 
I5»i 


— 


3 








207 — 



C 



Richtintr. 



D 

Intensiteit 
i'U aard der bewegiujf. 



lÜjkdinendc verseiiijnselcn 

en 

ojiiuei'kin^eii. 



W- O. 



Lichte schoklvon. 

Vrij hevige horizüiitale schokkcu. 

Lielit. 

Xicht. 



N\V ZO. 



ü— W'. 
N Z. 



Twee kurt np elkander vulgende 

schokken. 
Vrij heviy. 
Tamelijk. 
Licht. 
Licht. 
Licht. 

Verticale schokken. 

Twee Vlij hevige scliukken. 



Te Biindar was de dunv lö seconden. 



A'rij helangrijke hevige horizontale 
schok. 

Tamelijk. 

Licht. 

NO — ZW. Korte horizontale schok. 

N — Z. , Korte schok. 

? Vrij hevige horizontale schokken. 

N(>— ZW. IV) Lichte horizontale aardtrillingen. 



Seiamogr.-^lilne. Batavia, aanv. inu HHm.s B.T. 

n •' -i 

ledere schok dnurde ongeveer o seconden. 
Seismogr.-Milue, Batavia, aanv. 1<»" i'.sm.K H.T. 



Ook te l>enkoelen vrij lievig gevoeld. 



! Vrij hevige horizontale schokken. 

W— ( ». [ Lichte schok. 

Flink. 



i Tamelijk. 

X — Z. Twee hevige, snel op elkander 

I volgende schokken. 



Seismogr.-Jlilue, Batavia, aanv. Hiu Tm.t» B.T. 

Seismosc. Agameninone. Matavia Ii" 10>'i'iOsj!.T. 

Deuren eu vensters rommelden, hauglanipen 
bleven onbewegelijk. ( >p Ooenoeng Rosa hoven 
Lampegan gelegen vielen voorwerpen om. 

Voorafgegaan door onderaardsch gerommel. 



208 — 



Berichttfever. 



'Waarnemingsplaats. 



Residentie of 

(ronveraement 

eu Eilaud, 



Uur. 



Lengte | 
,van Ba-\ Duur. 
1 tavia. 

I 

iMinuten Seconden. 



Aardbevlngsberichten over Ortober 1901 (Vervolg). 



Poflthouder. 


Banggrti. 


Temate, Celebes. 


23 


111 


Uin 


- 62 


8 


A. Limburg. 


Tomohon. 


Menado, Celebes. 


23 


111 


löm 


— -72 


± 15 


a. R. -28.314/01 


Gorontalo. 


Menado, Celebes. 


23 


llu 


. 


— 65 


30 


Tijdelijke posthouder. 


Sakita. 


Teinate. Celebes. 


23 


llu 


20m 


— 61 


3 


Posthouder. 


Bangfifai. 


Ternate, Cilebes. 


2.5 


3u 


16m 


- 62 


3 


K. A. R. Bos.Mclia. 
Kontrolenr. 


Malabar. 
Manokwari. 


Preanger-Reg., Java. 
Ternate. N.-Guinea. 


'>7 


13u 


h^^m 


— 3 




29 


17U 


5in 


—109 


+ 30 










17u 


35ni 




+ 3 










23U 


30"> 




+ 5 


G. R. 27735/01. 


Kepahiang. 


Paleinbang. Stimatra. 


30 


13n 


lóm 


17 


1 


Kontroleur. 


Manokwari. 


Ternate, N.-Guinea. 


30 


13u 
201 


."Siu 


—109 




(t. R. 29.068/01. 


Banda-eilauden 


Amboina, Baada-eil. 


.30 


21U 


301" 


- 93 




G. R. 29.568/01. 


Banda-eilandeu. 


Amboina, Banda-eil. 


31 


Uu 


30ni 


- 93 


1 a 2 



Aardbevingsberichten over November 1902. 

Kontrolenr. Mauokwari. Ternate. N.-Guinea. 1 



K. A. R. Bosscha. 
G. R. 29702/01. 

A. Limburg. 
Gewei^tel. Secretaris. 
Posthoudei. 
G. R. 55/02. 



Malabar. 
Telok-Betong. 

Tomuhon. 
Ternate. 
Galei a. 
Kepahiang. 



Preanger-Reg., Java. I 6 
Larapongsche distr.j 23 

Sumatra.| 
Menado, (Jelebes. i 2ó 



ITernate, Ternate. 
jTernate. Halmaheira. 
Palenibang, Sumatra. 



Ou 55m 



16U 39ra 
23" 1611 

10« 15ni 
lOu 25m 
lOu 13ni 
17u som 



— 


L09 


+ 


3 
6 





72 


— 


82 


— 


83 


+ 


17 



+ 10 



+ 20 
8 

20 
1/2 en 1 



Aardbevingsberichten over December 1901. 



G. R. 31558/01. 
G. R. 2547/02. 
(t. R. 114/02. 



jLaïs. 

'Kepahiang. 

iGorontalo. 



Benkoelen, Sumatra. 
Palembang, Sumatra. 
iMenado, Celebes. 



4 


± 


2" 30m 


4 




3u 16m 


5 


4- 


lu 30m 




± 


lu 32m 



+ 


19 


+ 


17 




65 



— 209 



c 


D 


K 


Richting-, 


i 
Intensiteit 


Bijkomende verschijnselen 
en 




en aard der lieweg-ing. ; 


opmerkingen. 



ZO — NW. i Zeer hevige verticale schok. 



Vertikaal. 

N— Z. 
ZO— NW. 
ZO— NW. 

NO— ZW. 

NO-ZW. 
NO-ZW. 

NO— ZW. 

NO— ZW. 



Vrij sterke afwisselende schokken. 
Krachtige horizontale aardbeving. 
Zachte horizontale schok. 
Lichte trillingen. 
Licht. 

Lichte op elkaar volgende schok- 
ten. 
Een paar lichte schokken. 

Idem. 
Lichte verticale schok. 
Één lichte schok. 

Idem. 
Tamelijk hevige verticale schokken. 
Idem. 



Voorafgegaan door een ouderaardsch gedraisch. 
dat 12 minnteu duurde. 



Een licht onderaardsch gedruiscb. 



j Voorafgegaan door onderaardsch gerommel. 



NO- 


-ZW. 


Een paar lichte schokken. 
Licht. 


Dien nacht volgden nog twee keer een paar 
lichte schokken, resp. + 5 eu + 10 seconden 
aanhoudende. 






Licht, horizontaal. 


Voorafgegaan door, een paar seconden durend 
onderaardsch gerommel uit het Zuiden. 


N- 


-Z. 


Vrij sterk. 


1 Seismogr.-Milne. Batavia, aanv. 9u 2m.0 B.T, 


W- 


-0. 


Horizontale hevige schok. 


M 1' •- 


NW- 


-zo. 



Zware horizontale schudding. 
Twee verticale schokken. 


11 11 1- 



N— Z. 

? 

9 



LXII. 



Vrij hevige verticale schok. 

Horizontale schok. 

Licht. 

Vrij zware aardbeving. 



14k 



21 n 



R 



I lü'^'iilciitit' iif 

P.rii.'litücv.r. Waiiriiciiiiiii;-H|.l.Miits. (ionvtTiii'iiiciit = 

I fii Kilmiil. ^ 

Aardbevingsberichten ovtM !><■<■<■ min' r lom CVi-nohi) 

J.alMieliii. 



Iiir. 



vnii hfi- 
tdrin. 



Dnnr. 



Mimiten Seconden. 



\\(l. Kuntrideur. 
Ke>i(leiit. 

G. i;. 2127/0!^. 

(i. IJ. Jla/OJ. 

I\. A. K. Hós.scliii. 
K. A. R. Bosschit. 
Hi'sident. 

K. A. R. Bo3S(li.i. 
ti. II. 2ó."{S/()2. 



|Tjiaii(ljoer. 



Bamla-Xeird. 



Gornntald. 

Malal.iu. 
Malabar. 
Soeiiiodaiiii. 

Malaliar. 
Eiidelj. 



Teriiatc, l'.atjaii. 


.0 


l'i 


-W'ii 


x\ 


il 


PivHiiger-IU>i>-., .Tava. 


'-+- 17» 




•> 




i:; 


'20« 

•J 1 " 


I5in 


)t:! 








Anilioiiia. 


7 


Ba'ida-Ncira. 












Menado, ('clel»es. 


Ui 




;i()iti 

<)lri 


().') 






4 


Preaiiger-I!eg., .lava. 


l!t 


11" 




- ;i 




Preaiigei-lJeg., .7avJi. 
Preanger- IJ eg., Java. 


•■•:'> 


19" 


16'" 


— :{ 




•2.1 


1<I" 




— 1 


l'2n 


Preaiigei-Roof., .Tava. 


■21 
•M) 




44"' 
om 


6<» 




Tinior- en Onderh.. 


1 


■ Flore.'!. 













211 



C 



Hii'htini;-. 



D 

Intensiteit. 
'11 aard der bowco'inu'. 



E 

Bijkomende verschijnselen 

en 

opnifikiuiit'ii. 



Z — \. Drie o{» elkander vol<>ei»de, vrij 

hevii>:e schdkkeu. 

N— Z. 

N — Z. Twee hevige schokken. 

Vertikale schok. Seismogr.-Milne, Batavia, aanv. -iO" óOm.ii B.T. 

N — Z. Heviiie vertiiale aardsclrnkkeu. 

ürevolo-d door vrij hevige hori- 
zontale schokken. 
ZO — N\V. Vrij hevige horizontaal. 

lachte schokken. 

Licht. i 

Licht. I Seismosc.-Againeninoue,Batavia. 19>'ltiii' l-J^^B.T. 

N — Z. Eenige op elkandei volgende, 

verticale schokken. 

Tamelijk. 

Een schok. 



ERRATA. 



Op pag-. 1VK3 iii kolom E „Bijkomende verschijiiseleii en 
opmerkingen" tweede regel van onder te lezen: 
Seismoscoop Agamemnone, Batavia 2u" 57"'. 2 B. T. 



X o T I Z E N 

('BKR. IHK 

PHANEKO(4Ax\lENFL()RA \ ON JAVA 

VON 

Dr. 8. H. K(K»EI>EWS. 

V. 

Versuch einer ArtenAufzahlung der Hochgebirgsfiora 
von Tosari und Ngadisari. 



fZicêite Fortsetzami nml ScJiiuss drr iu dii'srr Zeihrhrift 

Bd. LX auf Seih- '?4l fincfepinf/meii nnd nuf 

Seitp S70 fortgi^spfïtm Xntir N". II). 



Acanthiut'.ie, 
1 5:.^ Die 1 i p t e ra Hiirmaiiiii ? Xkk>. 

Krant. 1 Al. hocli. HliUter obni mid iiiileii (lünkelgrün. 
Biürlieii schön blass-violett. zalilitMcli. grriiclilos. Die grossen 
Bracteëii sclnaiitzi;^ g'iüii mit t'twas piiipeiviolett. dicht 
«redrangt. bleiheiid. 

Bei Ngadisari aiif i>2i)(i M. Zimiidifli selteii l)esonders in 
Schlnchtt'ii. 

P'allt auf durch dit- schön blassviolctten Blüthen nnd die 
grossen dichtgedriingten Bracteë)i.- Dir Species-Bcstimmnng" 
dieser Art ist unsicher; sic ist nahe vcrwandt an f)i(liptcra 
chinctisis Nkks. Wodnrch IK tinniniinii .\Ni)Ewst)N sich 
nnterscheiden soll von T). BnriiKnini Nkes ist in H(>okek's 
Fl. Br. Ind. II. p. 553 nicht von Clarke angegegeben. 



— 214 — 

Xur wini dort erwaliiit. dass beide vei'Schiedeii sind. Meine 
Teng"g-er-Pfl;uize bczieht sich aiif Mk^iki. F1. Ind. Bat. II. 
p. 845. 

Loiiihoaii (.lav.) bei N<i"adisai'i. 

153. Diantlirra t e iiui ii a I is Fawc 

Krant, 1 M. liod». Hliitlicii zahlreich, iii Rispen, weiss 
Qiit roza. 

Bei Ngadisari auf 22(ioM. Zimmlicli sclteii. niiriii Si liliuliteii. 
uil Quellen, etc. 

Lomboan-ldjn (.lav.) bei Xo-adisari, ziiweilcii aiich l'knn 
(Jav.) wie eine andere Aeaiithacee. 

154. St rob i 1 a n t h 11 s y spe e. ind et. 

Kraut, 1'2 -M. hoch. .lunger Stengel inid N'egctationspitze 
prachtvoll ijurperviolctt-bohaart. Blatter tniten schr bbiss orün. 

Bei Ngadisari auf 2200 J\I. Ziminlich seltcn. inid nnr in 
ISc'hlnchten. 

Diese Art scheint nabe verwant an SfrohildiitJics coHsan- 
(/nineu^ Clakkk var. hi/p(>J<'nrtf ('laükk. sovvie an -s'. ciispidatns 
T. Anderson, jedocli von diesen Arten verscbieden. — Die 
Tengg"er-Pflanzo bat nur 2 Staubfaden nnd gehort daher 
zn dem Subgenus Endoixifjon (;i,ai;kk (Hohk. F1. Br. Ind. 
TV. p. 429). 

Ukon (Jav.) bei Ngadisari. 

(Ampelidaeeae H. ot H.) Vitaceae K. et P. 

155. Vit is rn m i e i spe r m a ? L.wvs. 

Liane bis 2(t M. lang. luit iniueihjrntciii. bis ;} c.M. dickeiu 
Stengel, dunge Stengel Blattstiele imd zum Theil anch 
ilie Mittelrippe iXk^v Blattunterseite. sowie die Hlüthenstiele 
schön pnrper. Bliittcr ;i-zahlig. mit 5— «i Blattcheii; die- 
selben grobgesagt, nnbehaart. Blüthenknospen grün. Blatt- 
rand und Blattnerven z. Th. purper. Blüthen schmutzig 
weiss. 



— 215 — 

Selten, Von mir niir eine Pflanze geseheii in einem Casuarina- 
Waldchen bei Ngadisari aul: migefahr 2000 M. lu dieserMeeres- 
höhe ist diese Pflanze sot'oit kenntlich, vveil dort keine andere 
bis 20 M. lange ungedornte Liane wachst. 

Die Blüthen werden in Houkkk's Flora tür Vitis ramicisperma 
Laws. als 4-zahlig- angeis:eben; jedocli fand ich bei einem 
Specimen dieser Art aus dem Mus. ('ale. 5 Staiibfaden iind 
anch bei der Tengger-Pflanze 5 Staubfjiden. 

Galingan (Jav.) bei Ngadisari. 

156. Ampelocissus ? spe e. indet. 

Schlingpflanzc mit kmutartig-eiii Stengel, bis 5 M. lang. 
Blatter zahlig, mit 5 — 7 behaarten gesagten Blattchen. 
Die Blatter. Stengel und Ranken gewöhidich grün. Blüthen 
grünlichweiss, geruchlos, sehr klein, in zarten Rispen. 

lm Mus. Hort. Bogoi'. liabe icli diese xArt unter den bis 
zur Species bestimmten Vitaretic nicht gefuiulen. Die PMichte 
bisher von mii- noch nicht beobachtet. Die Blüthen des 
Tengger-Specimens sind 5-zahlig. Die Bestimmung ist sehr 
unsicher. Habituell eriiuiert die Pflanze an der auch von 
-lava l»ekannten (^issus japonira Willd. 

Ketirem (.lav.) bei Ngadisari. 

Araliaceae. 
157. Heptapleii lu in rigidum Hassk. 

Epiphytisches BaMuulu'n bis s M, hoch mit 15 c.M. 
Stammdurchmesscr. 

Nur bei Tosari aut 1700 M. Meereshöhe gefunrlen; noch 
nicht bei Ngadisari beobachtet. 

Djrrond/oHf/ (.l;iv.) bei ^Posjum. 

158. Arthn)i)hy 1 1 u m d i ve isif oli um Bl. 

Kleiner Baum. 

Bei Tosari im Wald von Sekarkuning auf ungefahr 1700 M. 
Meereshöhe. Hier noch nicht auf gnisserer Höhe beol)achtet. 
Krepamj (Jav.) bei Tosari. 



— 216 -- 

Flacourtiaceae (Bixaceae B. et H.). 
159. Flacon rt ia Ru kam Zolj.. i^- Mokitzi. 

Baum. 

Nur bei Tosari aut 17(io M. Meeieshölu'. Nicht aiit ofrös- 
serer Höhe bêobachtct. 
Bnkam (,lav I \)A Tosari. 

('aprifoliaeeae. 
lf)(>. Vibunnim sambii ciii um Bl. 

Baumcheii; hier mii H M. hocli. 

•In einei Schluclit bei Nafadisari aiif 22iM. M. 

Localer Name den Einoebonien iiiibekaiint. 

Coniferae. 
IHI. 1*0(1 ocarpits i: II press i n a R. Br. 

Riesiger Baum, ziiweilen bis 40 M. lioch. 

Bei Tosari aiif IHod M. und 170(i M. Bei Ngadisari noch 
nicht beobachtct und aiich bei Tosari nicht weit o1)erhalb 
1700 M. 

IjOcaler Name bei Tosari: Ani (.lav. I oder ;iuiii A'" (.lav.). 

162. 1'odocarpiis biacteata Bl. 

Baum. (iipfelhöhe hier bis 2(i M. inul Stammdiiifhmesser 
hier bis 'M) cM. 

Bei Tosari iiii Wald von Sekarkuuing- aiif Kidii M. Hier 
nicht oberlialb diescr Hölie bcitbachtt't. 

Localer Name bei Tosari: Wxhian (.Tav.). 

163. Podocar{tiis amara Bi- 

Baum. 

Bei Tosari im WaUl von Sekarkuning auf ungefahr 16.50 M. 
Meereshöhe. .Nicht weit obei'halb dieser Höhe beobachtet. 
Localer Name: Tadji (Jav.) bei Tosari. 



— 217 — 

Commelynaceae. 
164. C o m m e 1 y n a nu cl i f l o r a Linn. 

Niederliesceiules krifcheiKles Kiaiit. RlütlicMblatter schön 
hellblavi. 

Bei Ngadisaii aiif 2<>()U M. haiitifr: ii. A. in Casuarina- 
Walcl in einer Si-lilucht, 

i.ocaler Name unsicher. 

(Teraniaceae. 
165. Pelar^onium spec. in cl et. 

Krant bis V'2 ^i- lioch. Blatter schr wohlriechend. Blüthen 
schön scharlachrotli, 

In der Nahe von Ngadisari bis auf 2300 M. an \¥egrandern 
haufig cnltivirt. ober nicht verwildert. 

Ketnhang-soendcl ( Jav.) bei Ngadisari. Dieser unanstandige 
Name ist auf den Tenger ausschliesslich für diese Species 
jrebraiichlich. — Vom Geschlecht Oemnium wachst anf dem 
Ardjuno eine Species, (t. Ardjiinen^^f, welche dort von 
ZoLLiNGER entdeckt wnrde und welche nach Zollinger auch 
auf dem Tenger wachsen soll. welche aber auf Tenger von 
mir noch nicht zurückgefujiden ist. 

(lesneriaceae. 
166. Cyrtandra cuneata Bl. 

Strauch, hier nur bis 2 M. hoch. 

Bei Ng-adisari auf 2200 M. in einer Schlucht. Dort sehr selten. 

Localer Name ))ei Ngadisari: Tjuinii-put? (Jav.). 

167. Cyrtandra coccinea V Bl. 

Strauch, hier bis IV2 M. hoch. 

Bei Ngadisari anf 2200 M. in Anev Schlucht. Hier 
sehr selten. 

Localer Name bei Ngadisari '^ Tjuinif. (Jav.). 



— 218 — 

168. CvrtandiM siilcata ? Bl. 

Strauch bis 2 M. liocli. BUittcr aii der liiterseite sehr 
blassgrün. Hamitloi. 

Bei Xgadisari aut 2(i(iii M. Dort selir sclteii. LMM'itt'netc 
Blütlieii telden iioeli. Die Ait-Bestininuiiig- ist daliei imsiclier. 

Localer Name bei Ngadisaii: 'rjnimt (.lav.). 

Labiatae. 

Ki'.i. lieiicas a II gul ar is Kkntii. 

Kraut. Blütheii weiss. 

Bei Xgadisari anf 21(M) M. mul aiieli aiif 2<i<»(» M. gesam- 
melt. — Diese Teiii^g-er i>fianze stiiniiit gut übeieiii mit Leiicas 
javfinicd Bkxtu. var. nionhiini yj<)\.\.. Diese Art ist in Hookku's 
Flora of y\\. India Jiiit L. iiiii/nïaris Kknth. veieinigt. 

Localer Xaiiie bei Ngadisari: /'nscfi-pnf/ (.la^. ). 

17(1. Plee t ra nt 11 u s nifescens Bkntm. 

Halbstrauc'li bis 1 ' ._, M. hocli. Blütlion blassviolett. 

Bei Xg-adisari anf :^4(i(i M. uiid i?(i<t(; M. Aueh nnterlialb 
dieser Hölie. Ainli anf Bergriickcii niid tiockeiieii Stellen. 

lm Mnseuiii Hort. Bogor. liegt ein Herbaj-iSperiineii. wel- 
ches laut Zolmn(;i-:h's Original-Ktikette anf dein 'reng:er und 
zwaï' anf dein Peiianggnan-KMu'ken ini .lalire 1844 vou 
Z<>u,i\(;Kii anf 4i»o<) — öóno Fnss .Meeresliüliegesaiumelt wurde. 
Die Herbar Nnininer ist aiit Zulmnokii's Original-Ktikette nicht 
melir deutlicli. 

Localer Name bei Ng-adisaii: /'iisri/ (,lav). 

171. Plee t ra n t II 11 s ? spec. indet. 

Halbstrancli: l>is 1 .M. liocli. Bliitter ileiscliig'. sehr blassgiün; 
rieehen. besonders an dcv Interseite (und schon bevor man 
die Blatter zerriebeii hat) selir angenehjii. Der (Teiiuli der 
Blatter erinnert tiUischend an deni Gerneli ven f'of/ostemoii 
PatrhonH. Die Drüsen der Blattnnterseite sind schön oraiig:e. 

Bei Xgadisari (wibhvachsend) anf 2200 M. mul 2(»0() M. 
Meeieshöhe in Schlncliten. Nicht sehr selteu. 



— 219 — 

Diese Art verdient iiaheic UntersLuhung. Erwahnt miiss 
werden, dass bereits eine andere Art von l^lectranfhus mit 
PatcJioti/i-Crernch bekannt ist. Hookki; citiit niimlicb in Flora 
Br. Ind. IX {). H24 bei einer dei- Ten^oei-Pflaiize verwandten. 
Plocfrantintswws Vorder Indien ( ricctrauUni^^ I'afi-lionf/ {'\..\\:\{v. 
Folgendes): ..Tliis 1 aiii told. is tlie trne PafcJimil/ |)lant 
,.and lias the trne scent. whicli l^otiofos-fcuioii Pafchon/i 
„has not."' (Ci.ahkk l.c). 

Localec Nanie b^i Nyadisari: /fjot/o/inso (,lav.)- 

172. ('alaiuintha nmbrosa Benth. 

Krant; ' ;. M. liocli. Blütlien rosa. 

Bei ISgadisari anf 22(Mi M. in einer Schkuht. 

Diese Tenger Plianze kornuit gnt überein mit ('n/iHH/nHiK 
irjiens var. JanuticK Bknth. in .Mi^ii i::i.*s Flora Jnd. Bat. — 
In H(»<»KKi;'s Flora of Br. India ist ('. rc/y^^wx Bknth. vereinigt 
mit ('iilatuhttha niu/nosa Bknth. — lm Herbar des Ains. Il(trt. 
Bog'or., liegt ein Speeimen. welelies laiit der Origlnal-etikette 
(ZoLLiNGEK N". 2586) im Jalire 1844 vou Z(>llin(;kk ancli anf 
dam Tengger in derselben Meeresluihe gesammelt worden 
ist niid von Z«m.i,. als .l/r/Z.s-.sv/ Jiir><iifa H].. yiw. i/iiotdi/^lom im 
Mannseript lienannt würde. 

Loealer Name sehr nnsither. 

1 7;i. ( ' o 1 e n s ? s p e 0. i n d e t . 
Krant. 

Bei Ngadisari anf 220(i M. — Die Blütlien nnd Früchte 
dieser Tengger-Pflanze fehlen mir bis jetzt. 
Localer Name bei Ni;adisari: Lfanpfx (,lav.). 

Scroplinlariaceat'. 
174. Ca 1 f eola r ia mexicana Bknth. 
Krant; ' ._, ^1. lioeh. Blatter an der ünterseite blassgrün. 
an der Oberseite dmikelgrün; drüslg-behaart; fein gerieben 
mit sehr nnangejiehmen Uernch. Blüthen scliön citronengelb. 
Kelch grün. Blüthenkrone sehrni citronengelb. Frncht stroh- 
üelbbrann. Samen hellbrann. 



— 220 — 

Bei Tosari auf 1800 U. Meereshöhe in einer Schlncht 
verwildert. Diese Zierptiaiize ist ein Flüchtling- aus deii 
(rarteii. 

Localer Name Ix'i Tosari luisicliei-. 

I 75. M a z II s r u g" o s ii s LouH. 

Kraut: '/e—', 4 Metec hocli. Blütlieii blassviolett. 
Bei JS'g-adisari auf 2200 M. iiinl bei Tosari auf I8(i0 M. 
Meereshöhe. Sehr hautio-. 
l.;Oraler Name sehr iiusieher. 

I7H. \'er(»iii<a javanica Bl. 

Kraut: '3 M. hocli. 

Bei Xfradisari auf 22(Ki ]\l. Nidil ii!ly:i'iii('iii. Niir in einer 
Schlucht ffefundeu. 

I.ocalcr Xamc b«'i Xya(bsari iinsicher. 

17H. Sc ro{>h u lar ia cea spec. ? iiidet. 

Kraut: '^ M. hoch. Blüthen blassviolett-blaulich. 

Bei Ngadisari iii eiiK-r !SchUu-ht auf 2000 M. Meereshöhe. 

Localer Name uiisiiOn'r. 

Lauraceae. 
177. M ac h i 1 11 s r i in o s a ? Bl. 

Baum. 

Bei Tosari ini VVakl von Sckarkuiiing- auf IHöO M. Meeres- 
höhe. Xicht auf grösserer HTthe beoliachtet. 

Localer Name bei Tosari: XjiDujt^i (Jav.), wie cini^e 
anih're Laiu-accae. 

1 78. C' i n 11 a m (» 111 11 111 K i a in i s V Nkes. 

Bauui. 

Bei Tosari ini W'ald von Sekarkiiuing' auf IH.50 M. Xicht 
auf grösserer Meereshöhe beobachtet. 

Bei Tosari; localer Name: Meningar (Jav.). 



— 221 — 

179. LitSHea casstri »^f ol ia Bl. 
Baum. 

Bei Tüsari aut' 1650 M. im Wald voii Sekarkiiniiijj:. Nicht 
aiif gTösserer Mecrosiiölie bcobachtet. 

Localer Name bei Tosari: Sintol,- <.lav.). 

180. Li t sa ca y re si in» sa (Nkks) m. ^ 

Tetr<(Hfh('r(( '^ re>''nios(i Xeks. 
Baum, 

Bei Tosari iui Wald voii Sekarkuniiig- aut' IH5o M. Nicht 
auf grösserer Meereshöhe beobachtet. 

Localer Name: Xjarnjin (.Tav.), ziiweileii aiich Xjaiiipn- 
nmif/hi'N (,lav. ) bei Tosari. 

Die sterile auf Seitc -JirA iii Baud 6o als N". [\ü ervvahute 
Teng"ger-Ptiauze: Lauracea spec. iiidet. ist vermuthlich 
= Litsaea ellij)tica Bi.. 

Leguminosae. 
181. ('a esal pi u ia sepia f ia Roxb. 

Gedornte Hchlingpflaiize. Stengel bis 15 M. lang bei 4 
C.M. Durchmesser. 

Bei Tosari aut IHOO M. Meereshöhe gesammelt. Nicht 
oberhalb ISoO M. beobachtet. 

TiOcaler Name bei Tosari: lii-kiunif (Jav.). 

182. ('rotalaria albida ? Heyxk. 

Kraut; im Saiidsee (Dasar) uur '5 M. hoch. 
Bei Ngadisari im Saudscc (Dasar) auf uugefahr 2000 M. 
Meereshöhe. 

Localer Name uubekaimt. 

I Sv) . 1* i t h e c o I o b i u m iti o 11 1 a u u in Bknth. 
Baum: hier 12 M. hoch bei 20 c.M. Stammdurchmesser. 
Bei Ngadisari auf 1H50 M. im Wald voii Sekarkuiiing. 
Nicht auf gnisserer Kiihe beobachtet. 
Localer Name bei Tosari: Wèirr (Jav.). 



— 222 — 

Magnoliaceae. 
184. Ma 11 irli ft ii) tjlaiica Bl. 

Baum: hier noch lö .Al. lioch mit •'!(» c.M. Durchmesser, 
Bei Tosari auf IHöQ M. im Wald von St'kaikimiiiti-. Nicht 
aiif gTössefer Höhe beobachtet. 

liOcaler Name bei Tosari: />V/yo.v (.lav.). 

IH.'ï. S<li i za 1) (l ia axillaris Hook, /, iV Thoms. 

Aiif Felsen kriecheiide Schliiij^pflanze. Stengel hier bis 8 M. 
lang: bei '4 c.M. Durchmesser. 
Bei Xg-adisari auf 220(t M. in eiiier Schhicht auf Kelsen. 
Localer Name ))ei Ngfadisari: Ojof-jKif.jctan (Jav.). 

18H. Sc hi zand ra elong-ata H«m.k. /'. \ Thom.>^. 

Niedrige SchlingpÜanze. 

Bei Nj^adisari aiif 220O M. in einer Scblucht. 

Localer Name bei Ngadisari anch: Ojot-patjctan (.Tav.). 

Melastoinaceae. 

187. Me tl in il la Horsfieldii ? Mi<v. 

Strauch. Bliitter an der Unterseite sehr blass-graugrüii: 
aii ilei- Oberseite schöu grüii. BliUheii mit S('hön-hellrosa 
gefarbten Blüthenblattern. mit blass-grüiiem Kelche und 
hellviolett-rosa Antheren. Fruchtstiele rosa. 

Bei Tosari auf ](>.50 .M. im A\'ald von Sekarkuuing. Nicht 
auf grösserer Höhe gefunden. 

Localer .Name den Eiiigeboinen nrd)ckannt. 

Meliaceae. 
188. Cedrela febrif nga Bi,, var. glabrior C.xs. Dec, 
Baum. 

Bei Ngadisari auf 220(> M. cultivirt. Einige der dort bei 
Ngadisari in Sehlnchten wachseiiden Baume dieser Art mogen 
vielleicht auch spontaii entstauden sein. 

Bei Tosari auf lB.5(i M. zweifellos wildwachsend. 
Localer Name auf dem Tengger: Sfiren (Jav.). 



— 223 — 

189. Dysoxylu lil inollissimii lu Bi.. 

var. Teysniaiiiii K. i^ V. 

Baum: hier bis 25. M. lincli. 

Bei Tosari aiif 1650 M. iiii Wald vou Sekarkiiiiinji-. Nicht 
Huf grösserser Höhe beoliachtet. 

Localer Name bei Tosari: Tji^poifn (Jav.). 

Myrsiuaceae. 
li>0. Mae sa indica De. 

Kleiner Bauni. 

Bei Tosari aiif 1H50 M. Meereshöhe. Hier niclit auf 
grösserer Höhe gesehen. 

Localer Name bei Tosari: Knjoi^-indH.iran (Jav.). 

r.)l . M aesa spec. in de t. 

Straiich; bis 2 M, hoch. 

Bei Tosari aiit IHöO M. \\'ald voii Sekarkiiiiing. Hier 
nicht anf grösserer Höhe beobachtet. 

Localer Name liei Tosari: }fanir(iu (Jav.). 

1 92. A r d i s i a K o i* t h a 1 s i a n a Schefk. 
(=Pinieland ra tnliginosa var. la t if olia K. & V.). 

Strauch. Blattei' an der rnterseite sehr blass-grüii. Früchte 
hellrosa. 

Nicht aiif 2(>()ii M. i)ei Xgadisari. Niir bei Tosari auf 
1650 M. im Wald von Sekarkiining. 

Localer Name den Eingebonien iinbekainit. 

Myrtaceae. 
19:^. Eliig-enia spicata ? Lr.vi. 
Baiiiu. 

Nnr bei Tosari auf ](>5(t M. iiri ^^'ald von Sekarkiining. — 
Das Teng-gerspecimeii ist steriel iind die Artbestimmung- bleibt 
dalier nnsicher. 
Localer Name bei Tosari: .^ Tambro (Jav.j. 



— 224 ~ 

Oleaceae. 
1U4. F in xi 11 lis Eedeiiii H(»kklagk t't Kds. 

Baiiiii. 

Nicht lu'i Niiadisari aiit 2(mi(i M. Nm ;iiit IHóo M. im 
Wald A'oii Sckaikiim'njr bei Tosaii. Hier nicht auf giösserer 
Höhe geseheii. 

Localer NaiiU' l)«'i Tosjiri: rn-da/i-i/oiit/xyuf/ (.lavj. 

r.»5. Olea p;i 11 iciilat.i K. Bi;. 

Baiiui; liier l<i M. Imcli bei 1') c.M. Stainiudiiichinesser. 

Niir hei Tosaii ;iiit' Miaii M. iin \\';ihl voii Sekarkmihig'. 
Nicht aiit uiösseier Hölie beobnchtet. — Das 'reiiy:erspeciraei) 
hat luir BliUtei- imd weder l^liitheii iMcli Krüchte: daher 
bleibt die Artbestiiiimimii misicher. 

Localer Naiiio bei Tosnri: Ihrisan (,l;iv.). 

()rclii(hiceae. 
IVXi. Hen d ro b i ii iii II ;i ssel t i Bi.. 

Krant, bis \/:{ M. hoch. ;iiif ( 'asnarina iiiid iiiidereii Baiinien 
epiphvtisch. Blüthen /ahh'elch. yeinclijus. Jiellviolert init 
orangegell) oder oranjic. 

Anf 2200 M. bei Ngadisari iiiit (";isii;u-iii;i montana; ziinuilicii 
selten. — .Diese Art ist bestiiiiint \(in Henii .1. Smith ,Jk. 

her Boden niiterhalb der 1'tianxe \v;ir init den schonen 
abgetaHeneii vinletten Bliitheii bedeckt. In Octobei iiiid 
November tand icli keiiie miderc blüliende iind iiiir noch einc 
sterile epiphytische mid eine terrestrische blüheiide Orchidee. 

Localer Name Aiigkre;./ (.J;iv.), wie einige andere Orchideen. 

197. Dendrobiiim tenelliim Bi,. 

Krauta rtiger Epiphyt. 

Bei Ngadisari anf 22()(» M. .Meejesluihe. Diest^ Species 
ist bestiramt von Herrii J. Smith Jk. 

Localer Name bei Ngadisari (wie viele andere Epiphytenj: 
Simbar (Jav.j. 



— 225 — 

198. Phajus f la VHS Lindl. 

Ivraut; l M. hoch; auf der Krde wachseiid; nicht epiphytisch. 
Bei Ngadisari auf 2(mi0 iVl- Meereshölie in einer Schlucht. 
8ehr selten. — Diese Art ist bestinimt von Herrii J. Smith Jh. 
Localer Name bei No-adisaii: Bputoro (Jav.). 

Piperaceae. 
19V>. Ohavica spec. indet. 

Schlingpflanze. 

Bei Ngadisari aut' 21(io M. in einer Schlucht an einej- 
C^uelle. Nicht auf grösserei* Röh^ g-esehen. — Die reifen 
Früchte dieser Teiigerpflanze liegen nocht nicht vor. 

Localer Name bei Ngadisari: Bmlè (Jav.). 

20(>. l'eperomia ret'lexa A. Dikti:. 

Epiphytisches Kraut. Stengel ' -, — '^ M. huig. 
Bei Ngadisaj-i auf 2O0t» Al. auf Biiumen Uu A. auf 
Casuarina montana). 

Localer Name bei Ngadisari: l^itjif^nn (.lav.)> 

201. Peperoiuia \\ightian;t ? Mit^ 

Krautartiger Epiphyt inigefahr bis ' j Al. hoch. 

Bei Ngadisnri auf 2(i»hi x\l. Meereshöhe epiphytisch auf 
Biiumen (u. A. iuif (A(sitaiina uioittdHuj. 

Localer Name bei Ngndisari (wie viele andere Epiphyten): 
Simbar (Jav.). 

IMttosporaceiie. 
202. Pi t tospor uni ferrugineum Arr. 

Baum Früchte urange. 

Bei Tosari auf 16,50 Al. Aleeresh'ihe im Wald vun Sekar- 
kuning. Hier nicht auf grösserer Hühe gefunden. 
Localer Name Tosari den Eingebornen nicht bekannt. 

LXII, lók 



— 226 — 

l'olyaonacfac. 
2»iH. Poly ^0 11 II 111 ha rb at II UI L. 

Kiaiit bis 1 ',., M. Uoch; mcbi- (xb-r wciii^cr kiiecbcnd (xb'r 
scblin^rend. Bliitheii wt'iss. 

Bei No'adisaii aut' 2oü<i M. in ciiicr Sclibicbt iiicbt scltcn. 
Nicht überhalb 22(mi M. bcobacbtct. 

Locüb'C Name bei Xoadisaii: Kffatiart (.lav.). 

2(»4. I'o 1 >■ i;(MiiMii niiU' i n;i t u 11) Hamii/ion. 

Kiiiiit: krifchcinl (tib-r si-hlingeiub Stfiigci bis s M. biii^' 
mul ' ._, c.M. ini Diiirhniesscr. 

Bei N<iH(lisari ;iiit 2(MMt M. iii eiiier Schbuht: nicht sclten. 
Loealer Name bei Njradisari: /'onDtfi-it/ns (,lavj. 

205. PolyROiiiim cliiiicnsf L. 

vai. ((tl yiiibosii :ii Mkisn. 

Kiiiiit bis 1 M. lidch. je nacli (b-m StMiidoit voii sehr ver- 
s(liie(b'nt^m \\ iidis. Bli'ithen wciss. 

Bei Ni;adis;iii aiit 2i)imi M. mid aiich aiit ^öoii M. (ii. A. 
aiif den Widodaren-Ciiptel (b'S Teiijr^Miiebirocs) schr allgvmein. 

Localer Name bei NüfHbsjiri: riinnui-hintnifi (Jhv.). 

Proteaceae. 

•2\W^. Heliciü (>l>ovata [U:nn. Viir. coiiiiiita K. A V. 

Baiim:- liiei- mir <i M. lioch. BHitheii weiss. 
Bei Tosari aiit Itiöo M. ini Wahl voii Sckatkiiiiing. Hier 
nicht aut' j:i(issei-ei' H(ih«' tteobachtet. 

Localer NaiiU' bei 'l'osari: Djchtif/an (Javj. 

üiibiaccae. 
2<i7. ('hasalia V sjtcc. i iid et. 

Kraut odcr Halltstiaiicli: iingefahr 1 M. lioch. 
Nnr l»ei Tosari aiit lüöii M. im W'abI von Sekarkiuiing-. 
Hiei- nicht iii gr("issercr H(ih(' bcobachtet. 
Localer Name den Eingeboriien nnbekannt. 



— L>27 — 

20H. La sia 11 1 lm s stcrcora riii s Hl. 

Strainli: .) M. liocli; fciiinciiclx'ii init dciii (Tenicli. wt'lchcr 
in dem Aitiianicn stcrron/riiis an.iiv.ücbcii ist. 

Niir W\ Tosari aiif Kiöo M. iiii Wald voii Sekarkimiiiii-. 
Hier nicht aiif ji-nissorêi- H«ilu' Itrobaclitct. 

Localer Name dcii ciiihoiiiiistlicii Kiilircrii iinljckaniit. 

2(»'.». Xauelea olit usa I>i.. 
Baiiiii. 

Niir bei 'rosari ini Wald von Sekarkimiiio- .uit' IHöd ^\. 
Hier iiiclit aiit' yiüsscrci' Mociesliöhc bcobaclitet. 

Localer Najiic Ix'i 'i'osari: l\i(jui-J;ef.rl; (mUt aiuli AV/'r/,- (.lav.). 

210. Psychotiia sarnienrosa Bi., non ? H<»<)k. ril. 

Scldingpflanzc; hier bis l(i ^f. Ii0(di kletterend. Stengel 
bis l (•.A[. im Dunlnuesser. 

Nnr bei Tosari auf l()ö(i M. ini ^\'ald von Sekarknning. 
Hier nirlit anf grösserer Höhe beobaclitet. 

Localer Xaiiie bei Tosari: ()j<it-hi-i>i/i/>(int/ (.lav.). 

211. Psycliotria viridith)ra IIkinw. var. 

Straucli o«ler Halbstraiicli. Bliilter-Oberseite dinikelgrün. 
Blatt-rnterseite blassgriin. Friiclite sclir»n roiii. 

Xiir aiit l()5(i .Al. bei Tosari iiii Wald von Si-karknning. 
Hier nicht auf grösserer Hiijie beobaclitet. 

Localer Name sehr unsiclier. 

212. ^\'endlandia riit'esceiis Mk,». 

var. trichantha Mit^ 
Ban UI. 

Fiei Tosari anf KJóo M. iin Wald von Sekarkiniing-. Aiich 

in grösserer H<>lie beobaclitet:/. B. bei Xgadisari aut 2()()(i M. 

Die Speciiuina von Xg'ailisari worden von iiiir trüliei- (in Band 

60 dieser Zi'iischrift) als N". 121 luit dein nnsichereii Xameii 

WcmJlandia pHiiiritlatd y 1)('. erwjilint. Dieser Xaiiie muss 

jetzt dureh den neiieren Xameii von X". 212 ersetzt werden. 



— 228 — 

Riitaceae. 

213. A e lü iiy fli ia trifoliata Zoi.l. 

Baiim. 

Niir bei Tosari aiit' 1H5(» M. iin Wald voii 8ekarkiining-. 
Hier aiif deiu Teny'o't'r nicht auf o-rösseier Hölie beobachtet. 
Localer Name bei Tüsaii unsiclicr. 

Staphvlacacea»'. 
214. Tiiipinia })oniifeia 1)('. 
Baiim. 

Niir bei Tosari aiit Kióo M. lm Waid vou S«'karkiming'. 
Auf dem Teiig'ger iiiclit auf grössorer Höhe beobachtet. 
Localer Xamc Itci Tosari: Tcwjiiijudii (Jav.). 

Saxifragaceae. 
215. Polyosma ilicifolia Bi., var. minor Bi.. 

Baum. 

Bei Tosari ant' IHöo M. im AVald von .Sekarkunino-. Ant 
dem Tengger (wohl in anderen (Tegendcn von Java) noch nicht 
auf grösserer Me(M'eshölie beobaclitet. 

Localer Name bei Tosaii: .^ Lao^aji (.lav. i. 

21(1. WCinniannia Bliiniei Pl.anch. 

Baum. 

Bei Tosari anf l»».5<i M iui Waid von Sekarknnino-. Auf 
dem Tengger noch nieht in gnisserer H(ihe beobachtet. 
Localer Name bei Tosari: Pamn(/-krisik (Jav.). 

217. Itea inac rophy 11 a Wall. 

var. minor ïv. l\: V. 

Baum. 

Bei Tosari auf 165n M. iiii W'iüd von Sekarkuning. Auf 
dem Tenger noch nicht auf grösserer Höhe beobachtet. 
Localer Name den eingebonien Führern unbekannt. 



— 229 — 

Solanaceae. 

■2\H. Xicaiidia pliy saloid es (-Jakhtn. 

Krant: ' .> 'M. liorli. Hliitlcr- ober- imd uiiletseite hell^rüii. 
Blütlieii i;ei-ii(*lilos: seliöii liellblaii. Die Klürlieiiknosj)»' ent- 
hjilt ini KelchiiiiieiiraiiDi viel Wasser eing^esdilosseii (liat 
J)liitheiiknospeiiliydatliO(leii)- Kelcli g-rüii. (Jorolle innen unten 
weiss: aiissen unten liellblaii. aussen mul innen oben schön 
hellblau bis liellviolettblau. Staubfiiilen weiss. Antheren g'elb. 
Fruchtkeleh l)lass-strolioelb. 

Bei Nii'adisarl aiif -JWO M. in einer Schhudil ; selteii. Diese 
In Süd-Amerika einbeiniische Art ist hier ant dejii Tenger 
(wie auch in anderen Gegenden von Java) verwildert. 

Localer Naine bei Tosari: Tjiplockaii (,Tav.). 

21'.). Solannm bifloriini \jnv\\. 

Krant: ^^ — 1 M. liodi. Blüthen weiss. Fi'ik-hte sidu'in roth. 
Bei Xgadisari ant 2(i()0 M. an nicht zu trocknen Stellen, 
ziinmlicli hiintig-. 

jjualer Name bei Xgadisari: Riotti-hondof (.lav.). 

220. Sol a nam dn ha ui ara ? Linn. 

Stranch: znweilen bis 2'., M. lioeh. lUatt-nnterseite 
blassgrangrün. Blüthen bhissviolett. 

Bei Xgadisari atit 2<i0<» M. nnd aiieh anf 2.')üo AL Meereshöhe. 
Anf letzterer Höhe z. B. an dein Südliang des Widodaren 
-Tc^ng'er Hückens in Wüldchen von. Alhirccin tnontarid Bknth. 

Localer Name bei .Ngadisari: l^iDili-kajijii (,)av.). 

221. Solannm nigrnm Li.w. \ar. nl iiii n osn m iMk,). 

Krant l>is 2 M. lang; hantig niehr oder wenigcr krieehend. 
Blüthen weiss. Frücht»* seliwarz. 

Bei Ngadisari auf 22()(» M. in einer Sehiniht: nicht seltcii. 

LoLiüer Name bei Ngadisari: Rinifl-lriubid (Jav.) oder 
Ranü-tjemeny (Jav.) oder Ranti-ireny (Jav.). 



— 2.30 — 

222. Sol au II lil nijiriim L. v;ir. Jndairiini Mn». 

Kraut : sc-lilingi'iul otlcr kricchciul. 

Bei Ng'adisari auf 200<i M. in ScliliichttMi; liiiiitig wild umi 
ziiweik'ii aiicli von don Kiiig'ebomeii ciiltiviit. 
Localer Xanit' bei Xgadisari: Ixfnili-idju (Jav.). 

22o. Solaiuiui nigriim Lixx. var. ? 

Krant: ' ., M. liocli. FMütlionkmiic schiniit/igwciss. Kiiiclitc 
diiiThscheiiiend scli<»iigcll). 

Bei Ngadisaii aiif 2tHiO M. in cincr Scliliiilit : iiifht selten. — 
Die Artl)t'stimmiing diesor Species imd der übiigen Solanniii- 
Arteii voiii Tenger ist noch nnsicher. H(»()Ki:i; crwiilint aiuh. 
dass die Kriichte von \ ini/rmu zwcilcn geil» sind. 

Localer Name hei Ngadisari: Jx'aiiti-li'tcr (.l;iv.). 

224. Solaiinii) n i g r ii m ? Linn. 
Krant. 

Bei Ngadisiiri ant 2(m)() ^,\. in einer Scldnclit. 
Localer Name: Haiili (.lav.). 

Ternstrot'iiiiaci'ar. 

225. Ad in and ia Ja va ni ca ('iioisv. 

Banm: hier bis 15 M. lioch. HIattobcrseite scliön hcllgriin: 

Blattuntcrst'itc selir l)lassgrün. .Iinige Bliitter mit htdlltranner 

Obeiscitc \\\m\ grangriincr l'nterseite. Bliithenknospen blass- 

grün. 

Bei Tosari ant' Kiöo M. im W'ald von St-karknniiig. Hier 
nicht auf viel gnisseivr H<ih(' Ix-oljachU-t. 
Localer Name sehr nnsicher. 

ïilaeocarpaeeae ( = Tiliaceae B. et H. p.p.). 
22(-). Kiaeocari)ns obttisiis Hi-. 
Banm. 

Bei Tosari ant Kiöd Al. im W'ald von Sckarknning. Hier 
nicht auf grosse re r Höhe beobachtet. 

Localej- Name bei Tosari (wie einige andere Baumarten): 
Njampu-i)ajung (Jav.). 



— 231 — 

•l'iticaceae. 

227. Elittostcmiiiii ma e lophyllii iii Bkosn. 

var. }) al 11(1 o Slim W'kdd. 
Ivraut: ' ..— ' ._, M. liocli. 

Bei N,i»-adisan aiit' 2(»(H» :m. imd 2:>(hi M. iiiu- in Schlucliteii 
mul aii (j)iK'lk'ii. Dort abcr nicht seltiMi. 

Localci' Name bei N<ia(lisari : Lojdr-ilcmpol,' (.lav.). 

22S. ('v]»liol()l)Hs nifescens Wkdd. 

Stranch: l^/^— 2 M. liocli. P>latter-oberseit(' krausig; Uiiter- 
seite ^ewöhiilicli «irün, uacli dem Trockncn rötldichbrauii 
nnd dalier ist dicsc Art von N\'i:i)i». als ('. nifcsci'iis '^(-'^wwiX- 

Bei Nüadisari aiif 2<h»(> M. und 22<iii M. : niir in Schluchten. 
r)ort aber nicht sclten. 

Localer Xame bi'i Ngadisari: rtjah-ntjiiL-ini-hnnn/f/ (.lav.). 

22'.l. Lecantlnis W ishtii ^\'kdi>. 

Krant; bis ^o M. hoch. Sten.ovl sehr blassyrnn: sehi' 
wasserreich. Blattcr-obeiseite sehr dnnkelg-rün, -nnterseite 
zimmlich dunkelgTün. BlUthen i;rUnlich weiss. 

Bei Ngadisari aiif 240»» M. selir selten und nur an einer 
(^iielle aiu Fuss des ^^'idodaren-Tenii■er und auf 2n()0 M. 
Meereshöhe auch nur an einer (^iielle beobachtet. 

Localer Name bei Njradisari: Lajor 0(\i'v Lo/or-id/n (Jay.). 

2:$n. Elatostemma la nc i tol i ii iii W'eod. 

Kiaut; V4— ':i ^I- 

Nur bei Tosari auf Kiöd M. im A\'ahl von Sekai'kunhi?: 
hier nicht auf viel grösserer Höhe beobachtet. 
Localer Naine bei Tosari: Lojor-ircmf/i (.Tav.). 

231. C'eltis reticulosa Mk,». 
Baum. 

Bei Tofiari auf 16.50 M. Meereshöhe iiii Wald von J^ekar- 
kuninji". Hier nicht auf viel grösserer Höhe. 
Localei- Name bei Tosari: TritiJi (.Tav.). 



— 232 — 

232. K i c u s pil n c ba t a Thunb. 

Liane. stL-jiool hier bis 15 M. laii^i- hoi 1 c.M. im Diirch- 
messer. Biiittor sehr stoif-k'denaitig': aiit' der Oberseite 
g-lanzend-diiiikelgriiii : aiif der ('nterseite uewiihidich grün. 
Reite Recejttacida ^ross. prachtvoll oraiiii'e mit zahlreichcii 
hellen Fleckm: rcich au weisseiii Mihhsat't. 

Bei Tosari aiif l(ir>0 ^l. ini W'ald von Sekaikiining-. Hier 
nicht anf viel ^rrössercr Höhe beobachtet. 

Localer Name bei Tosari: Ojof-sutiU-nan (Jav.). 

233. F i e 11 s \{ i 1) e s IIkinw. 
Baum. 

Bei Tosari aiif I »'..")( i 31. im W'ahl von Sekarknüinfi-. Hier 
nicht anf viel lirösscrer .Meereshiihe. 

Localer Nanit' bei Tosari: Pohi.< (Jav.). 

234. Maontia diversifolia \\'ki>i». 

Kleines Baimicheii: hier bis 4 M. hocli. Blatter-oberseite 
g"ewöhnlich-grün. -nntcrseite schneeweiss. 

Bei Tosari anf Hiöo M. ini W'ald von Sekarkuning. Hier 
nicht anf viel irrüsscrer Höhe bcoltachtet. 

Localer Xaiiie bei Tosari: B(il<l;-(in<iin (.lav.i. 

23."-». I'arasponia parviflnra Mk^ 

Bauni: hiel- bis l(i M. liorh. 

Bei Tosari auf IH.jnM. Hier nicht anf viel grösserer Höhe. 

Localer Name bei Tosari: Anf/t/r/inf (Jav.). 

Vacciniaceae. 

23H. Vaccin iinii Zollini;eri Mn,». 

Halb-epiphvtischer niid halbkletterendei' Strauch: bis 6 M. 
hoch. Stamui hier bis l<i c.M. ini Dinchiuesser. Priichte 
Jnng dunkelgiün. 

Bei Tosari anf H;50 M. im W'ald v<»n Sekarkiininu-. Hier 
nicht anf viel grösserer Kölie ^esaininelt. 

Localer Name sehr nnsicher. 



— 233 — 

Verbenaceae. 
23 7. L a 11 1 an a ( ' a m a r a Lixx. 

Strauch , 

Bei Tosaii aiif 1Hö<i M. Hief nicht iiiif vifl grösserer Höhe 
verwildert. 

Localer Xamc bei Tosjiri: WnJiniu/ (Jav.). 

Olacaceae. 
238. Platea excelsa Bl. 

Baum. 

Nur bei Tosari auf 1650 M. im Walcl von Sekarkiiniiig; 
nicht auf viel grössei'er H()1jc beobaclitet. 
TiOcaler Name l)ei Tosari unsielier. 

Cruciferae. 

239. Brassica campestris L. 

Krant; 1 M. hocli. Blüthen blasso-elb. 
Bei Ngadisari anf 2200 JVI. haiitig wildwachsend. 
Localer Name bei Ngadisari: Ko/ns-ahts (Jav.)- Dieser 
einheimische Name bedentet ,.wildwachseiider Kohl". 

240. Brassica oleraeea L. 

Krant; hier 1 M. hoch. 

Bei Ngadisari bis auf 23oo M. und in geringerer Meereshöhe 
(z. B. auf 1750 M. bei Tosari) ansserordentlich viel cultivirt 
und wie es scheint an einzelneni Stellen auch mehr oder 
weniger verwildert. 

Localer Name der verschiedenen (Hilturformen bei Ngadisari 
inid Tosari: Kochis (Jav.) oder auch Kool (Jav. und Hol- 
landisch). 

241. Brassica juncea ('<>ss. (:= Sin/i]>ls fimoriana DC). 

Kraut; V^— ^ ^1- ^'Of^^- Blatter l)laulichgrün. Blüthen 
schön gelb. 



— 234 — 

Bei Ngadisari aiif 22ii(i ;M. sclir alkcnKMii wildwaclisend 
und zuvvc'ilen aiidi cidtivirt. 

Localer Xaiiif I»«'i Ngadisaii: Smri-tihis (,jav.) oder .,\vil(l- 
wachsi^iidoii Sdui" imd dit' cidfiviittMi Kxcniplarc niir ^(.nri 
(.Tav.). 

242. ("a i'da iii i n e li i is ii t a J.. 

Kiaiit: iiiioefalii- ' :• M. IkmIi. IJliitlicii wciss. 

Bei N<iadisaii aiit 22<m) M.: nicht selteii: iM-suiidtTs an 
feuchteii Stellen /.. H. ain IJiimnen aiii Knss des (j. W idodareii- 
Tenger-Rüekens. 

Localer Nainc sein nnsicher. 

24:i. N ;i s t II rt i ii iii i ii d i e ii iii 1 >< '. 
Krant: ';. — ' ._, .M. hocli. iUiitlicii weiss. 
Bei Niiadisaii anf 2(»00 .M. 
Localer Xaiiic hei Xofadisari: Sairvn (.U<v.). 

244. N a st II r t i iMii officinaL' ? L. 

Krant; ^2 ^^' ^'•'♦^•l'- I5lmhen gelh. 

Bei Ngadisari aiif 2<mi() M. 

Localer Naiiic hei Ngadisari: Sairi-idjo (Jav. ). 

I)i(' Bcstiiiiimnig" dieser Art ist noch iiiisicher. In Himikkh'.-^ 
Floja ot l»r. Jndia wird die Uh'itlu'iifarhe wi-iss aimegehiui. 
Hahitncll uleidit «lic Pflanzc viel aiif liinlxiicii t-ii/f/tiris Bu. 

245. Rajdianiis sativiis L. c n iii var. 

Krant; '/.^— 1 M. liocli. niütlien schön violett. Fiiichte grüii. 

Bei Njradisari in vcrschiedenen Formen ant 22(Mi M. nur 
cnltivirt: Lu/xiL-lnnila (Jav.) oder sowohl wildwaclisend wie 
cnltivirt: Lo/niL'-dJoii-o (,Tav.) oder iiiir wildwaclisend: Lohul,- 
(tlfts (Jav.). 

Eiijdiorhiaceae. 
24H. Antidesma t et ra n d r ii iii Bi.. 
Bauiii. 

Bei Tosari ant IHT)!) i\I. im \\',[\{\ voii Sekarkiining'. Hier 
Dicht ant ffiösserer ]\leereshöhe. 



— 235 — 

Localer Name Ix'i Tosnii, lik'icli wie für einij^e andere 
Alten yhiiiriin (.I;tv.). — Das gesamiiicltc 'rcngcr-Specimen 
luit \V(Mk'i- HliitlitMi iKuli Frnclitt'. Die Aitl)estiiin)ninu l»l('iV)t 
daher solir unsiclici-. 

247. I )ai) Il n i p 11 y 1 I II lil ülaii e escc ii s IJlimi:. 

liaiim: hier iiocli liis 15 M. lincli. Weililiclie Bliitlieii 
...ulaiica" (bliiiilielimaiiweiss). 

Bei Tosaii aiit 1H50 .M. iiii Wald voii Sekaikiiniiii;. Auf 
dem Tenger iiiclit auf grösserer Hülie heobaebtet. 

Localer Name den Kiiigelxn-iieii eiit\ved<'r unbekaniit oder 
sehr imsiclier. 

248. l>reyiiia rliaiiiiioides Mikll. Ai;»;. 

Straucli oder kleines Haiiiiulien. HUitter aid (\{^v liittTseite 
blanlicligiaii („glauca""). 

Bei Tosari anf IHód Al. Hier iiiclit aiif giösserer Meeresliölie. 
JiOealer Name sehr iiiisicher. 

24l>. (IJochidion iii a e roca r p ii ni Bi,. 

Baum. 

Bei Tosari aid 1H5<» M. iiii Wald vun Sekaikimiiig. Hier 
n'ich anf grössejer Hölie heobachtet. 
Localer Xaiiie sehr imsicher. 

2ó(i. (Mochidion spec. iiidet. 

Baum 

Bei Ngadisari auf 2»mhi M. Hier nicht anf gi-risseicr lirdie 
beobachfet. 

Localer Name iinsicher. 

Mit dem hiesigeii Vergleichs-Material liess sicli diese Art 
noch nicht mit Sichcrlieit feststellen. Sic ist von der in 
gleicbej- Mi'eresJK'ihe wacbsenib'ii (HochidinH Zo/l/Hf/rri y\i(>. 
scliarf vei'schieden. 



— 236 — 

251. M a c a r a 11 g a cl e n t i c u 1 a t a Muell. Akg. 

Baiim. 

Nnr bei Tosari aiif Hióii M.. alx'i- nicht aiif grösserer 
HöIk' l)eobaclit('t. 

Localcf Namt' iinsichcr. 

25S. K II |t 1m» i1m a e ca s|){'{'. in (let. 

StiaiRli: 1 ';._, M. liocli. Stamm katiiii 1 c.M. iiii f)nivhmesser. 
Blatter oben mul untcn «j-cwCthnlich griin. gciadr anfstchend ; 
feing't'riobcn g'f inchlos; iiiit sehf bittcivm (Tesinack. Die wcib- 
lichen Blüthcn (diöcisch) schniut/iggnin. .ücniclilos. 

Junufc Fniclite srlimiitziggiün. 

Bt'i Tosari anf 1850 M. in cintMii Wiildclipn au oinej- 
Qucllc aiii A\'('gt' naeli Xongkodjadjar: niisicherob wildwachsend 
oder hier ciiltivirt. 

Loealor Name nnbckainit. 

Cyperaceae. 

2riM . ( ' a r o X f a 1 1 a x ? Steud. 

Krant : ' 2 M. hocli. 

Bei Ngadisari auf 2(m»o M. Mcncshöht". 
Localer Name uiisicher. 

Die Artbestiiiiiinnig' dicscr. sowie (Ut iinten folgenden 
( ypcraccac ist imsiclicr. 

2.")4. < ' a )• f X t i 1 i e i n a Xkes va v. ? 

Krant; '^ ^I- boeh. 

Bei Xjcradisari anf 22<hi M., -j^oO M. nnd 2500 M. : 
aiuli aid (U'iii Gipfel des WidocUiren-Tenger. Sehr 
hiintig- im Dasar (-=: Saiidsce) waehsend. Mit Ahmg-alang 
(Imperata) wiichst dicsc ('yperacea aiii hantigsteii ini 
Sandsee. 

LocaU'r Name: Soekct-cmprifnu ( Jav. ) bei Ngadisari ziiiim- 
lieh constant. 



— 237 — 

255. (' a r e X ii ii b i g e n a ? Don. 

Kraut: bis ' .^ M. hoch. 

Bei Ngadisaii aut' 2200 M. Iiautii.; wildwacljseiid uiid von 
den Tengt'i-Eliiigcboineii ïm localcii BiMlait aii Biiidmaleiial 
(ziiiii Fi'Stbiiiden der Zwicbelbüschcl) aiich ciilliviit. 

[iOcalci' NaiiK' Npidisaii constant; MciKhnn/ odcr McikUiwi- 
fê)i(/(/fr (,lav.). 

25<i. Cypenis bi-cvifolius (R<»ttb.) SiKiNUiAi; 

var. vag-inata SrwiNGAi;. 

Kraut: ^3 M. liocli. 

Bei Ngadisari auf 22(M.i M. selir banfig iind aiif geringerer 
Höhe. 

Localer Name i)('i Ngadisari: 7V/,v odcr 'f^rlJ-jHif! (Jav.) 

257. ('ypcrus distans Linn. 
Kraut; V^-"/;^ M. hocli. 



Bei Ngadisari auf 220<) ]\I.: liaufig. 

Localer Name bei Ngadisari: L/im/>nii(/an oder Snket- 
liiinhemian (Jav.)- 

.JtüK-aceae. 
258. Ju neus ettusus Linx. 

Kraut; '/a M. 

Oberhalb Ngadisari tmg-efabr 23u<» ^I. aiii Fuss des Wido- 
daren an einer Quelle. gesplligwachseud. Nicht an trockneii 
Stellen beobachtet. 

Ijöcaler Name bei Ngadisari: Mendojifj-hau/n (Jav.). 

(iraminae. 
25U. Pogonathcruin crinitnm Thjn. 

Kraut. 

Nur unterhalb 20(M) M. (z. B. auf 1 7o() M.) l)ei ^N'onokerto. 
imterhalb Ngadisari gesamnielt. 
Localer Name unsicher. 



— 238 — 

2(M). Tri tic 11 111 sativum IjAM. 
Kraut. 

Rei Xgadisaii aiif 22(»(i M. iiiir ciiltivirt : liiei nicht verwildert. 
Localer Name: f'HwlniH (Jav.). 

2(1 1. Imperata aruiidiiiacea ("vi;. 
Krant, 

Bei Ngadisari aiit 220<i M. j^"esellig vvaclisend. Anch im 
Saiidsee (Dasar). Aiicli liier aiif 24o0 M. beobachtet. 

LocahT Xaiiie: AJmui-ahnui (dav.) oder Kaïii/icunffii (.\-av.). 

2H2. ('yiiodüii Da et y Ion Pküs. 
Krant. 

Auf 22(10 M. gesellig- wacbsend ani W'v'j. vor dein Pasang- 
grahaii bei Ngadisari. 

liOcaler Nainc l)ei Xi^adisari: SiiLcf-iii/iifin<f (dav.). 

2();i. K 1 e n s i n e i n d i c a (takütx. 

Krant: ''4 — ^ ;. M. hocb. 

('nterhalb Ni;adisari ant' 2(i()n M. Uiid nii lit anf grösserer 
Httbe beobaditet. Zimiulicli hiiiitig. 

Locab'r Name bei Ngadisari: Lninhiniffifii-feiii/nif (.lav.). 

2H4. Deyenxia javanica R()ki;i>. mss. iii Mns. Hort. Boi;. 
= ('iihiiiKKirostis jiirntiica StkI'1». (fide RoKI.'I..). 

Krant; 1 Al. bocb. 

Bei Ngadisari aiif 22o(» M. inid ancli anfgrüsserer Höbe:z . R. 
auf 25(M» M. anf dein Widodaren-Teiiger-Gipfel: sebr bautig. 

Localer Name bei Ni^adisari: Pavi-opo-opit-dJiis iAwx.) oAi^v 
l'dti-ojto-irjx) (Jav.). 

'>[\h. Sporobolns diaiider Reaiv, 

Krant. 

Rei Ngadisari anf 22<i() M. nnd anch anf 25(1(1 M. 
Localer Name bei Ngadisari: Diikiit (.lav.). d. b. ..(4ias"", 
oblie andere Znfügnng. 



— 23^) — 

2H(). R 10 111 lis y spcM'. i lid et. 

Kraut; i M. Iiocli. 

Aiif ilado M. aiif dciij (Tipfel tics WiJodai-eii-Tcnuer oltei- 
liall) Niiadisari. — Die 'IVni^gcipHaiize (Herb. Kds. .'JTö'.k; ,3) 
stimiiite .glit überciii iiiit eiiiciii Hcrbarsiieciiiieii des Mus. 
H. B., welclies von Tkvsmann aiit dein Dieng gesamiiielt wiirdc 
iiiid welches auf der Oiigiiial-Etikettc den Namen: HroiiniH 
iiis/fjn/s BüsK tiiig-t. Mit Siclieilieit liisst sicli nicht test stellen 
wer dieseii Namen geschrieben mid festi;estellt liat. .leden 
falls sclieiiit mir die Dieiigptlanzc von Tkysmann (oline Num- 
mer iiii ]\lns. H. B.) sowie aueh meine Tcngireiptianze cine 
Art von Broymis. welclie nalic verwandt ist an, jedocli speci- 
tiscli-verschioden von Ih-oums hisif/nis Büsi:, wcltlie ja nnr 
vom Dieng (wn .liN(iHiHN diese Art sammelte) hekannt ist. 

Der localer Name bei Ngadisari: J'arl-ojH) (,lav.) ist unsielier 
und gilt anch für cinige andere (Iraser, 

2«)7. B ri z a iii i no r IjInn. 

Krant; ';., M. liocli. 

Bei Ngadisari auf 22<H) M. lm Sandsee nnr an tciulitcn 
Stellen. Nii-lit weit (tberiialli Ngadisari bcohaclitet; jedoili 
hier nirlit sclten. 

Localer .Name bei Ngadisari ziiiimlicli constant; A//c?H.lav.). 

2(is. Poa ann n a Linx. 
Krant; ' ,— V-j M. liocli. 

|{ei Ngadisari aiit 22(»(i M. nnd ancli anf 250(1 Al. liiinlig. 
Localei' Name inisiclier. I>ei Ngadisari: l'incii-'hljn (.]\\\.). 

2H;». Andropogon ca pi 1 li tl (» r u s Srt-ui). 

Krant; ' ^ — ^ '^'- l'<**b- 

Bei Ngadisari anf 22(M) .M. nnd 2:;(»(» .M. gesellig waclisend 
in den ('asuarina-Waldern; n. A. ant den (liptel des Widodaren- 
Tengger ant 250t) M. aucli gesellig waclisend. 

Localer Name l)ei Ngadisaii: Mcrahmt oder Snkct-Hterahan 
(Jav.j. 



— 240 — 

i?7(i. A 11 (lro])0,iion nifispica V Stkud. 

Krant: 1 — 1' .. M. lioch. 

Hei N^adisari : ii. A. aiit dein (iiiiiiini4-Sètan aut iini>etalir 
2200 :\i. 

TiOcaler Xainc bei X^adisaii: S>il>t'f-ii)rnthrni-I(inuii(/ (,lav.). 

21 \. ]\I i st a 11 1 il II s ja ])o 11 i e 11 s Andkijson. 

Hocliwiiclisiclies (2 -if'.j ^1. Iioclis) liabitiieli aii N'^rr/z^n/^^; 
sjii>iil((ii('iijii LiNx. erinnereiulfs (ii;is. 

Xiir bislier in cincr Sidiluclit hei 'l'osari aut' 175(i M. voii 
mir i;('saiiimelt iind luxli iiiclit weit olteilialb diescc MccreslHilic 
Iteoliatiitct. 

l.ocalcr Name bei Tosaii: (jl(i(/f(]t (Jav.). Diescr Name 
gilt soinst ineist tnr Saccliiirnin !<jio}it<itti-inii Linn. 

272. K r a li i- o s t i s a ni a 1 1 il i s ? \\'. A A . 

Krant: ',;—'■-, .M. Iiodi. 

Bei Ngadisaiï aiif 2o()(i M. in eiiior Sclilnclit hier iiitht schr 
hiiufig iiiid niflit weit ohcrhall) diescr Meereshöhe beobachtet. 
Localcr Name Itci Ngadisari: Siih-rf-nieyiirdfi (,lav.). 

2 7M. Kottboellia cxaltata Linn. 

Krant; bis 1 ' .j M. hocli: satrig; gi'sattigi grün. 

Obcrhalb Ngadisari ant dein Süijhang des Widndaren- 
Kednwiing (-Tcnggej) aiif 230o M. in W'iildcheii vnii Mhicz'xt 
inotüanM Bi.NTH. geselüg vvaciiseiid iind aiit grosser Strecken 
hier den Unterwnchs bildcnd. 

Localer Name bei Xgadisari: Siikef-(/rii(/(/f')u/ (Jav.). 

27-I-. Isaehne dispar TiaN. 

Krant; in Blütlu' kaniu '..i—'t ^^- li'xdi. 
B(M Xgadisari anf 22(iii ls\ — Ait-Bestimmnng noi-h nnsicher. 
Localer Name bei Ngadisari: Tengon-tjilik (Jav.) oder 
^aJ^ei-tenyon-tjilik (Jav.). 



— 241 — 

275. Isa (• Il n e ja v a n a Neks. 

Kratit; uiigefalir ' ., M. liorli. 
Bei Ngadisari auf 22()(i M. iii ScliliiclittMi. 
Localer Name Ix'i Njiadisari: Teiifion oder Suket-tcution 
(Jav.). 

27(>. Pen nis ('t II m comiM't'ssii m Ww. 

Krant; '4—' 2 ^1- l»ocli. 

Bei Ng-adisari auf 2200 M., Iiesoiiders aii Tiockneii Stellen. 

Localer Name Itei Ng-adisari: Siikpt-f/chahni (VTav.). 

277. Set ar ia glauca ? Beauv. 

Ivraut; ";j— '/a M. liorli. 

Bei Ngadisari auf 2200 M., luiufig. 

Localer Name bei Ng-adisari: Pureii-ahami (Jav.). 

278. Festuca n u big-e na Jingh. 

Krant; 1 M. hocl). 

FJei Ngadisari auf 22(»0 M. uiid anch ant 2ri(»o M. auf <lem 
Keduwung-Rücken, n. s. w. gesellig: waclisend iind grosse 
Graswild nisse bildend: vorwieg-end an trockneneii Stellen. 

Localer Name bei Ngadisari constant: Siiket-hiiinljaJa}/ 
oder S/iJiPt-kt'iHPntJjn/n)! (,lav.) oder imr: Kcni'nidjiüan (Jav.). 

279. Artliraxoi) lanceolatns ? Hochst. 

= /*/i'iir()j)/ifi.s iiKijor Mi(^, an ? Aun. 

Krant; 'o— 2 M. lioch. 

Bei Ngadisari auf 200(» M. iind anch anf 2400 M. 

Localer Name bei Ngadisari: Prkrfèk (Jav.) odei' anch 
Sukf't-j/hif/f/ènf/ 'f (Jav.). 

Diese Tenggerpflanzc stiinmt gut inil der Bosclireibnng 
von obenganannter Auihva,ixm-k\X, iind aucli mit der in 
MiQUEL's Flora L B. IIJ 481 erwahnten: PleuropHtis major 
Mig. 
LXII. ICK 



— 242 — 

280. Ariindinolla setosa Ti;in. 

Kiaiit; ' ;; M. liocli. 

Bei Tosari aiif ITnO M. Nicht aiit viel on'issercr Höhe 
heobachtet. 

Die Bt'stinimiin*i- (liescr Ait imd (Ier localcr Name bei 
'l'osari imsichcr. 

2H1. Hioiochloë Ho rsf i cl d i i H<K)K. 

(=z Atd.rhi Hnrstirlili', W. Bi;.). 

Krant: uno-etahr '4 — 1'^ M. liocli; in triscliciii Ziistaiul 
(It'iitlicli scliwacli wolilrit'chcnd. 

\W\ No-adisaii aiif 22(m) M. iMtMTOsliülic. 

Localcr Name bei N'oadisaii: SiiLct-siiii'ljniKi (.lav. ) ü(b'r 
Saridjo)]!) (.lav.). 

282. Baniciim iiotlosiiin Ki ntii. 

Krant; ' i M.— ' ,, M. liocli. 

Bei Xo-adisari ant 22(iti M. 

Locali'r Name: Kaïnitnn (.lav.) odcr aiuli Siihcl-I;iiir<d<ni 
(,lav.). - Mit dioscm einliciiiiisclieii Namen w ird in andeicn 
i-Jcyenden V(hi .lava cinc ancU'rc S|»i'ci('s anycdcnit'l. 

'1>>:^, Bani biisacca spi'c. in dot. 

Baninarti^er Stainin; bis lö M. lioch bei 15 cM. iin Stainiii- 
Dnrchmessor. 

Boi Nii'adisari an foncliton Stollen anf 21(Mt M. schr liiinlio- 
(idtivirt. .lodocli nitht ant gnisscrer Moorosh<>ho nnd iiior 
nicht wildwaohseiid beobachtot. 

Woil dio Blüthen nnd Kdulito diosor Art fohlen, knnnton 
dor (Tonns inid Spocics-Xamo nooli nicht fosto-ostellt werdon. 

Localor X'amo hier boi Ngadisari constant: /'rhifi-hclniin 
(.lav.). — Mit diosom Xanion worden in andoren (T(>ufetiden 
von .lava oin Taar andere, ebonfalls dicicstaminige Bam- 
bnsaceao belegt. 



— UH — 

•2H4. I )i! ml IOC al a 111 lis Haiuiltoiiii y Nkes 

Bauniartiger Banibiis, welclier hier in diesi-i- grossen Hölie 
besoiiders als Biiul-inaleiial ciiltiviit vviid aii Stelle der 
sonst (in tWv heisseii imteren Regioii) für Bindiiiaterial iiiid 
Klechtwerk ciiltivirteii: lUuiilni-apns (,lav.), weil lotztere 
Art hier in der Kiilte S(ddeilit wachseii sell. 

Bei No'adisari aiif i^tnui M. nur ciiltiviit, nicht wildwachsend 
urid nnr in Schliichteii iind nicht olierhall» 22(»ü ^\. geptiaiizt. 

Localer Name bei Nf>'adisari: l*yin<i-<IJ<i(lj(i)ui (Jav.). 

Die Bestimmnng dicser sterileii Bambiisca verdanke ich 
Herrn J. S. (tamulk deiii liesten K'eimer der en^iisch-indischen 
Bambusaceae. Herr (ta.mum-: fiigte auf der Ktikette noch hinzii: 
..looks like l)cnih-i)((il(Uiii(x Bmndif^ii or [terhaps HamUtonii 
„more likely at 2(i<hi M. alt.'" 

'>Hh. (-ri^a n toch loa apus Kii;/.. 

Baiimartig. 

Bei Nji'adisari anf 2(»(Kt .M. nur in Schliichten ciiltivirt 
nnd nnr in Schliichten; hier nicht wildwachsend nnd nicht 
in viel grösserer Hrdie ciiltivirt. Die obere Cnltnr-dlrenze 
dev Bambusaceae scheint anf (hnii Tent^g'cr aiit iinoefahr 
220(1 M. zn lieden. 

Localer Name bei Ngadisari: l'iiiiij-tipns (,lav.). 

Weder bei dieser. noch bei den beiden anderen Bambusen- 
Arten vom Teiit>er ist es iiiir bislier gehinoeii Blüthen oder 
Früchte 7A\ erhalten. 

('nltivirte (,]\lalvaceae). 
286. Hibiscns m ut a bil is Linn. 

Stranch. Blüthen weiss; BUitheiiknospiMi rosa. 

Bei Ng-adisari auf 2()un M. als Zaïinpflaiize haiiüg cultivirl: 
aber dort nicht wildwachsi'iid. 

Localer Name bei Ngadisari constant : Wani-gombony (Jav.), 
wahrend dieser Trivialname in anderen Gegenden constant 
an anderen Species gegeben wird. 



— 244 — 

287. H ibis CU s moscliatus Mönch. 

Straiich. 

Bei Ngadisari auf 2000 M. als Zaunpflanze ciiltivirt; aber 
hier nicht wild wachsend. 

Localer Name bei Ng-adisari: Waron (Jav.). 

Cultivirte Convolvulaceae. 
288. Ipomoea Batatas L. 

Ueber der Erde kiiechende Schliiigrpflanze. 

Bei Ngadisari auf 220O ^\. cultivirt ; hier weder wild 
noch verwildert. 

Localer Name der beiden Culturturmeii dieser Art bei 
Ngadisari: Ketelo-pnü (Jav.) und Ketel a-iOxuuj (Jav.). 

Cultivirte Euphorbiaceae. 
289. Manihot utilissima Pohl. 
Strauch. 

Bei Ng-adisari auf 200(> M. cultivirt; hier weder wild noch 
verwildert. 

Localer Name l)ei Ngadisari: rohon-alxoui (Javanisch- 
maleisch). 

290. Ricinus communis L. 

Kleiner Bauiii of Strauch. 

Bei Ng-adisari auf 22o0 M. liiiufig cultivii-t inid ziiwcileii 
auch hiei- und doi-t verwildert. 

Localer Name der liiei' cultivirten Formen bei Ngadisari: 
Bjarak-tjilik (Jav.) nnd Djarah'-fjede (Jav.). 

Cultivirte Eubiaceae. 
29L Coffea arabica L. 
Baum; hier auf 1950 M. Meeresliöhe noch bis 8' o M. hoch 
bei 15 C.M. vStammdurchmesser. Die Krone hier iu tlieser 
grossen Meeresliöhe hüchst eigenthümlich abgestutzt. — Die 
hier stehenden Biiume, welche im Jahre meiner Reise luxdi 
zimmlich reich Früchte trugen, sollen ungefahr 40 Jahr sein. 



— 245 — 

Hiei' bei Ngadisari vor dem Pasanggralian aiif 1'.)50 M. 
cultivirt; aber iiiclit aiif gMösserer Meeresliölie iiiid hier nicht 
vei-vvildert. — Die meisten liier stellenden Exeinplai-e sind 
stark ang'egritfen von einer (Uixcnta (siehe oben). 

Localer Name bei Ngadisari : Kopi (Jav.)- 

Cultivirte Rosaceae. 
21)2. Prunus Persica Sikh. et Zrcc. 

Baum; liier bis 4 M. lioch bei 15 c.M. Stamiudurchmesser. 

Bei Ngadisari aut' 200(» M. cultivirt, aber weder vejwildert 
noch wihl. 

Localer Name bei Ngadisari: Djcunhn-trPr (Jav.). Dieser 
Name gilt in anderen Gegenden von Java für eine cultivirte 
Eu(jenia-A.\i. 

293. Prunus domestica Llnn. 

Kleiner Baum. 

Bei Ngadisari auf 2oou M. nur vereinzelt cidtivirt; mul 
hier weder wild noch verwihlert. 

Localer Name bei Ngadisari: Djfnnhii-djono (Jav.). — Der 
Name IJjamhii gilt anderwarts aid' Java für Eutjcnia- Arten. 

294. Rosa gallica L. 

Strauch. 

Die gewöhnliche „europa ische"' Rosé bei Xgaclisari auf 2tMi(j M. 
vielfach cultivirt, aber hier weder wild noch verwildert. 

Localer Name bei Ngadisari: 2[(iirny (dav.) oder anch 
Kemhang-ntüirfir (Jav.). 

Cnltivirte Rutaceae. 
295. Citrus spec. indet. 

Baumchen. 

Bei Ngadisari auf 2000 M. nur cultivirt. 

Localer Name bei Ngadisari: Djeruk-galnni^ (Jav.). 



— 246 — 

29fi. ritrus spec. indet. 

Baumchen. 

Bei Ngadisari aiit :^<i(i(i .M. iiiit ciiltivirt. abcr weder wild 
«K)(h verwildert. 

Localer Name hei Ngadisari: Dji'mk-h'fii ^lav.)• — Noch 
eine dritte ( •ultiirspecies voii ('ifiiis wiirde niiter dem Namen 
Djcrul--hiitnii (J;iv.) hei Xgadisari airf 2000 M. iiotir. aber 
nicht gesamiiielt. 

("idtivirte Solaiiaceac 
2'.I7. I»;itiiia suave o lens H., B. et Kuntzk. 

Strauch: bis 2' ._, M. hoili hei 8 c.M. Stammdarchmesser. 
Blüthen weiss bis ';.. M. buig. — Hier auf dieser grossen 
Meeresh<)be scbeint die Ptlanze nic Frücbte zu tragen. 

Bei Ngadis;iri ;mf 2ooo M. als Zauiipfl;mze rultivirt, aber 
weder wild noch verwiblert. 

Localer Name bei Ng;idisari: Kt^t/nhntif/ (.Tav. ). — Unter 
diesem Namen wiirde von .). I). Kor.cs bei Tosari auf 17.50 M. 
als Zaunpflanze auch Dntnra arhorca liiNN. gesammelt. 

2*.I8. Datura fastuosa Linn. 

Krant; '/s— ^2 ^^- li^^l^- 

Bei Tosari anf 17.50 M. in i'iner Sdducht vciwibU'it. 

Localer Name bei Tosaii; Koijiilnimi-iviihiiuj (Jav.). 

29*J . (' y p h o in a n d r a h e t a e e a Sen dtn . 

Banmchen. 

Bei Ngadisari aut 2(ioo M. lultivirt. aber hier weder wild 
noch verwildert. 

Localer Name bei Ngadisari: Teroufz-hndo (Jav.). 

Onltivirte Liliaceae. 

300. AUinm ('epa L. 

und andere (' uit u rarten von Alliiim. 

Bei Ngadisari auf 2O0O M. und auch bei Tosari anf 1 750 M. 
werden einige Arten von AUium cultivirt; z. B. ; Alliiim 



— 247 — 

Cepa L. : B((ira)t;/-aha/ng und Bünanti-putih (Jav.) AlUum 
sphaerocepJiahnii ï L. (= A. Porrum Don.), Alliinn .-^per. 
irirlrf : Kefjai (.Ihy.) oder Kuf/fu (Jav.). 

( " ultivirte Urticaceae. 

:{(tl. Mo rus iiidira Rumph. 

Baiimchen. 

Bei Xgadisari aiif 2t)(io M. cidtivirt, aber hier weder wild 
noch verwildert. 

Localer Name bei Ngadisari: Bf'nar (Jav.) oder anoh 
Biihasinan (Jav.). 

( 'ultivirte Umbelliferae. 
'M)2. Apin in graveolens L. 

Kraut. 

Bei Xgadisari aut 2<)(i<i M. cultivirt. al>er hier weder wild 
noch verwildert. 

Localer Name bei Xgadisari: Sfedri (,lav.). 

;u>;-ï. Pet rosel in II m sativnm Hffm. 
Krant. 

Bei Ngadisari aiif iioito ^1. ciiitivirt, aber hier weder wild 
noch verwildert. 
Localer Name bei Ngadisari: Bofrosdi (Jav.). 

804. Dancns ('arota L. 

Kraut. 

Bei Ngadisari auf 200U M. cultivirt, aber hier weder wild 

noch verwildert. Nicht dort von mir gesammelt. niir notirt. 

Localer Name bei Ngadisari: WorM (hollaiidisch-javanisch). 

>305. ('arn m Ca rvi L. 
Kraut. 

Bei Ngadisari auf 2000 M. cultivirt, aber nicht wild. Hier 
nicht von mir gesammelt. nnr notirt. 

Localer Name bei Ngadisari: Kctuinbar (Jav.). 



— 248 — 

Ciiltivirte Araceae. 

306. C oio c as ia antiqiiorum Schott. 

Krant. 

Bei Ng-adisari anf 2u0(i ]\I. ciiltivirt, aber weder wild noch 
verwildert. Hier nicht von mir gesammelt; uur notirt. 
Localer Name bei Ngadisari: Tnlcs (Jav.). 

('ultivirte Cucurbitaceae. 

807. Lagen aria vul garis Sek. 

Schlingpflanze. 

Bei Ngadisari auf 2O0O M. cultivirt; al)er hier weder wild 
noch verwildert. Hiei vou iiiir nur notiit. abei- nicht gesammelt. 
Localer Name bei Xgadisaii: Wuln (Jav.). 

('iiltivirte Solanaceae. 

808. ('apsicum annuum L. 

Kraut. 

Bei Ngadisari auf 22oO M. cultivirt und auch verwildert. 
Hier von mir nicht gesammelt; nur notirt. 
Localer Name bei Ngadisari: Louihok (Jav.). 

809. S o 1 a n u m t ii b e r o s u ra L. 

Kraut. 

Bei Ngadisari auf 22<i<> ]\I und bei Tosari auf 1750 M. 
haufig cultivirt, abei- nicht vejwildejt. Von mir hier nicht 
gesammelt, nur notirt. 

Localer Name bei Ngadisai-i und Tosari: Kentany (Jav.) 
mit einem zweiten Namen für einige Varietaten. — Von Jhr de 
Savoknix Lohman wii'd in der Zeitschrift Teysmannia (r.i()2) 
erwahnt, dasseine I)ei Ngadisari von ilim vor Kiirzemimportirte 
Kartoffelspecies von den Eingebornen Knifmui-prinin-alns 
(Jav.) getauft worden ist, was: die rait „sanftem Zwange 
empfohlene Kartoffel" bedeutet, weil diese Varietat von 
dem Vofstand des Versnchsfeldes zur Cultur den Eingebornen 
mit sanftem Zwange empfohlen wurde. 



— 249 — 

310. Nicotiana Tabaciim L. 

Krant. 

Bei Ng-adisari aiif 2000 M. niii' für Jocalen Gebraiich ciilti- 
virt, aber weder wild nocli verwildert. Hier nicht von mir 
gesammelt, nur notirt. 

Localer Name bei Ngadisari: Bahv (Jav.). 

311. L y c o p e r s i e u m e s e ii 1 e n t u ni Mill. 

Krant. 

Bei Ng-adisari auf 2000 M. uur cultivirt, aber weder wild 
noch verwildert. Hier nnr notirt, aber hier nicht von niir 
gesammelt. 

Localer Name bei Ngadisari: Bantl (Jav.). 

Cultivirte Leguminosae. 
312. Dolichos Lablab L. 

Schlingpflanze. 

Bei Ngadisari auf 2000 M. cultivirt, aber hier weder wild 
noch verwildert. 

Localer Name bei Ngadisari: Koro-ireng (Jav.). 

313. Phaseolus lunatus L. 
Schlingpflanze. 

Bei Ngadisari auf 2000 M. cultivirt; hier weder wild noch 
verwildert. 

Locakr Name bei Ngadisari; Utjei-hirih (Jav.). 

314. Phaseolus radiatus L. 

Schlingpflanze. 

Bei Ngadisari auf 2000 M. cultivirt; hier weder wild noch 
verwildert. 

Locabr Name bei Ngadisari: Utjd-tiniggnk (Jav.). 

315. Pisum sativum Lixx. 

Schlingpflanze. 

Bei Ngadisari auf 2000 M. nur cultivirt und hier weder 
wild noch verwildert. 



— 250 — 

Localer Namo der von niir gesammelten ('ultitrformen dieser 
Hochgebirgs-g-eoeiul : 

'). Weiijis-pohmfi (Jav.). '>• Wertjis-chhi-k (.lav.) iiikI 
■'). ]Vi-rfj}s-li'ii(hiif. (,lav.). 

;> Mi. V i e ia P'aba Lam. 

Krant. 

Bei Ngadisari aiif 2(MMi M. cidtivirt. liier aber weder wild 
noch verwildert. 

Localer Name bei Nt:;atlisari: firn</iil,- (.lav.). 

."{ 17. V i ,ff II a sin e ns i s Sa vi. 
Schlingendcs Krant. 

Bei Ngadisari aiif j?imi(i M. ciiltivirt: hier aber weder wild 
noch verwildert. 

Localer Naiii<' bei Ngadisaii: rtji-i-inifi (Jav.). • 

.'{|H. L e l; II m i nnsa e spe e. indt't. 
Bei Xgadisari ini Hui ligebirgc aiit 20(hi M. wcrth-n noch cinige 
dort nicht wibiwachseinl Legiiminoscn von den Fiingrbonien cnl- 
tivirt. welche dort mit folgenden localer Namen angedeiitet wer- 
den: fJ^fjcf-h/fiithntf/. Utji't-1ani(jiiiiiH . rtjet-kii')ting, ^tjf't- 
mu/t/rfs. \Vcrtji^-i(Jj<> imd Wprtjis-L-iiniiui (Jav.), welche vonmir 
dort entweder nicht ^)^\Q^■ iinvoUstandig eingesammelt wnrden. 

319. ('aja n ii s i n di c ii s Sim;. 

Straiich oder Halbstraiich. 

Bei Ngadisari aiif i^tion M. cnltivirt. hier jedoch weder 
wild noch verwildert. Diesc Art wiirde von mir mir notirt. 
aber liier nicht eingesammelt. 

Localer Name bei Ngadisari: (iiidr (Jav.). 

:)2(i. P^rythrina hypaphorns Bof.ulage 
(= Eriithrinn lifJiospcriiKi M[<^ in K. i<- V. Bijdrage N". 2). 

Baum. 

Bei Ngadisari aiif 2(t()(i AI. cnltivirt, jedoch dort weder wUd 
noch verwildert. Hier von mir nicht eingesammelt. mir notirt. 
Localer Name bei Ngadisari: Ddilnp (Jav.). 



— 251 — 

(hiltiviite ( 'dinpositae. 
'^2\. Lac til ta sativa L. 

Krant. 

Bei Ngadisari aiif 2<mm> ^\. ciiltivirt. 

Localef NanK' bei Xuadisaii: Sn/af (.Tav.). 

'\'2:I. r i cli o li ii iii Kii d i v i a L. 

Krant. 

Bei Nfiadisaii aiif 2(MMi M. ciiltivirt. hier weder wild noch 
verwildert. 
Lücaler Name bei Nsiadisari: Dnro-idjii (Jav.). 

( 'idtivirte (Iraniineae. 
:vró. Zea Ma is L. 

Krant. 

Bei Xgadisari aiit i!20(t M. viel enltivirt. liier weder wild 
noch verwildert. F-li(M- nnr notirt, al)er kein Herbar dieser 
Art gesammelt. 

Loealer Namen der ('idtin-foimen bei Ngadisari: f{i"i/"'t(/- 
afxiUff (Jav.) mul Djdfinnij-iinii (dav.). 

:J24. Sa e eha rn 111 ot'f ie i nar nin !.. 

Ziickerrohr wierd bei Nuadisari anf 2<i(iO .M. inir vereinzelt 
cnltivirt. niid nnr für localen (4ebranch. 

Loealer Name (wie anderwarts in .lav.i: l'elm ;,lav.). 

('nltivirte Malvaceae. 
82.5. K iliiscns r osa-s in e ns i s L. 

Stranch. 

Bei Ngadisari ant 2<iO(i M. cnltivirt; aber hier weder wild 
noch verwildert. Hier von mir nnr notirt. aber nicht ein- 
gesammelt. 

Loealer Name bei Nji'adi.sari: Wonnntrihanu (Jav.j. 



— 252 — 

Cultivirte Myitaceae. 

326. Psidunn Guajava L. 
Baumchen. 

Bei Ngadisari aiif 20(i(» M. ciiltivirt, abcr hier weder wild 
nocli verwildert. Hier iiiir von mir iiotirt, aber nicht ein- 
g'esammelt. 

Localer Name bei Xgadisari: J)jü)i(l>n-klntiil{ (Jav.). 

Cultivirte Musaceae. 

327. Miisa paradisiaca L. 

Bei Xg-adisari auf 2U00 M. wacliseti keiin' wilde Miim- 
Arten. Dort wiirden t'olgeiide eultiviite Varietaten oder 
Unterarten voii mir notirt: Gcdaiui-hrantcL Gedang-rodjo, 
Gedanfi-hctHdji iind Godang-mIcJ: (Jav.). 

Cultivirte Chenopodiaceae. 
328. Bèta vul ga ris Mo(^ 
Kraut. 

Bei Ngadisari aiit' 2(»(i0 ^\. cultivirt; hier weder wild noch 
verwildert. Hier von mir nicht eingesammelt, nur notirt. 
Localer Name bei Ngadisari: Bit (Jav.). 

Cultivirte Carvophyllaceae. 
329. Carj'ophj'llacea spec. indet. 

Kraut. 

Bei Ngadisari auf 23()0 M., vermuthlich nur verwildert oder 
früher cultivirt. — Das von einem Eing"eborne gefundene 
und mir in Ngadisari gebrachte Specimen ist unvollstandig 
und die Bestimmung bleibt noch unsicher. Der eiidieimische 
Snmmler meinte, das Exemplar, welches in den (Iraswild- 
nissen von ïjemorohiwang (oberhalb Ngadisari am \\'eg von 
Ngadisari nach dem Sandsee) gesammelt wiu'de, dort nicht 
cultivirt sein sollte. Als localer Name wurde genannt: Tlugi 
oder TeUiyi (Jav.). 

Ich hal)e bis jetzt von dieser Art (welche steril an gewisse 
Dianfhiis-Xvien erinnert) niclit feststellen können ob dieselbe 
(wie vermuthet werden mussj hier nur von Cultur herstammt. 



— 253 — 

Compositae. 
330. Crepis japoiiica Benth. 
Krant. 

Bt'i Ngadisari aiif 230(i M., in Albizzia montana-Waldchen, 
nicht selteii (wildwathsencl). 
Loealer Name bei Ngadisaii: Trasen (Jav.). 

AUgemeine bemerkungen über die sub 1 — 330 erwahnten 
Arten. 

Ausserhall) der sul) X". 329 erwalinten Art liabe ich 
in dem von ddIi- gesammelten Tengger-Heibar noch eine andere 
im Tenger-Hochgebirge wildwachsende Species noch nicht 
])estimnien kunnen, ebeiifalls weil Blüthen iind Fiüchte dieser 
letzten Species von miv noch nicht gefunden winden. Sonst 
sind die von mir im Jalire 1809 im Tengger-Hochgebirgè 
gesammelten Phanerogamen alle bestimmt und in obenste- 
hender Liste sub N". 1 bis N°. 330 anfgenommen worden. 

Jedoch sind in meiner bis jetzt pnblizirten Arten-Aufzahinng 
(Species N°. 1 bis und mit 330) noch nicJit von mir enrahni, 
solche Arten. wcJcliv noch nicht von mir pcrxönlich, sondcrn 
his jetzt nur von Andern (z. B. von Herrn Koiii's) oherhalh 
2000 M. im Tengger-Hoc1igehir(/e entdeckt ivurdcn. 

Für soweit diese oben in meiner Liste noch nicht erwahnten 
Species für dass Tengger-Hochgebirge bereits von Anderen 
(z. B. von MiQUEL in seiner Flora Tnd. Bat.) publizirt worden 
sind, lasse ich dieselhen hier folgen, indem ich dabei kurz 
mittheile was vom Fundorte in Bezug auf das Tengger-gebirge 
in der Literatur angegeben ist. 

Indessen muss hier noch hervorgehoben werden, dass in 
meiner Arten-Aufzahlung für das Tengger-Hochgebirge nur für 
iriJdvaclisende BliUhenpfianzen (Phanerogamen resp. Siphono- 
gamen) auf oder oberhalb 2000 M. Mereshöhe VollstJindigkeit 
angestrebt wurde und dass dieses durchaus nicht der Fall 
ist mit den Cultur-Pflanzen des Tengger-Gebirges und eben- 
sowenig mit den nur unterhalb 2000 M. (z. B. bei Tosari 
auf 1650 M. — 1750 M.) wildwachsenden Blüthenpllanzen- 



— 254 — 

Leguminosae. 

331. Ca SS ia miinosoides Linx. 

Krant. — .,Aiit (Icni Tcii^grer. oline iiahere Hölieii-Angabe'' 
(in Miquel's Ploia). 

33y. 1) e s m t) (i i n ni j» a r v i f o 1 i ii m De. 

(—T l). iiu'-roiilif/Jhiiii |)r. ). 

Krant. — Bei Woiiosari (= Ng'aclisari i vrrnnithlicli ant 
200(1 M. ant' Tengger. (In Micincrs Klorai. 

(leraniaceae. 

333. (.Teraninui ardjnnciise Zoli.. et Mor. 

Krant. — „Ant" den Felsen des ..Ardjoeno nnd Tengger, 
8-11(100 Fnss (HerI». Zmll. N^ 224(i)" (in Miqiiel's Flora). 

Melastomaceae. 

334 . ( ) s 1» e e k i a e li i n e n s i s Linn. 

(= <j. inisillii ZoLL. et MuR.) 

Krant. 

Mn,)ri:i. 1. e. üil't als Fiindort an: Ost-.lava, ant den Felsen 
des Fieri-es „Penangüeni;an'" von Zni,i,iN(;KR entdeckt. Möglicli 
ist dass Mi(^ri:i, ineint I. <•. ant dejii F^erg ..rcncngi/uuf/tiv^' 
des 'JY^nggei-Gebirges. 

Loi'antliaceae. 
33.^). Lüianthns [»seiido-i)ertoliat ns Zoll. 

(^ }f(i(r(»<o/()i j>sfii(h)-j)t'rfoli(if>ii< Zoi.L.). 

MiQiKL 1. e. ,u:il)t als Fundort an: ant dein Tengger öOoo 
Fnss in i70<» M. Hrdie von Zolunoki; entdeckt. 

('ompositae. 
336. ErigeroM Zollingeri Schillz Bu'. 

MiyLKi. 1. f. p. 31 anf Antoritat V(in Zolmnodk als Fnndort 
anch das Tengger-gebirge auf 1000-1700 M. 



- 255 — 

;i3 7. Spil i\ 11 1 h e s j i\ v a n i e a Schci/iz Bip. 

AJi(^['KT. 1. c [). 82 eiwiiluir aiit' Aiitoritat von Zou.iNdEi; 
als Fiindort aiicli: ,.aiif i\('n Felsen des Idei-ldei iii Piolto- 
linggo". — Diesel- .,Ider-ider'" ist olitio Zweifel der bis "Jóoo M. 
höho gleicliiiamige Kücken des Teiigger-Uebirges. 

Solaiiaeeaê. 
H'óS. S(t la II 11 111 visc i (I i SS i 11111 m Z<>li.. 
Als Fiindoit wild t'iii' diese Art aiif Autorital voii Zollingeh 
niir der Tengger bei (ïebog-klaka erwJiliiit aiif ungefahr 
1700 M. Meereslirdie. 

Kricaceae. 
•HHi». L»ii»I.V('osia la t ito 1 ia Bi.. 

Kür diese imd die t'olgeiide ArI erwiihill Mh,»rKi. l. e. p. 
l(i.")rv. 1700 M. aiif dein Teiigaer-gebirge. 

.j4< t. 1 ) i p 1 \ (■ (» s i a heter o \) h y 1 1 a Bi.. 
Kundon iti .Mk^iki. Flora derselbe wie fin die vorige Art. 

(Jypi'raeeae 
841. ('ar ex fallax Stkld. 
MiyL'Ki. erwahnt auf Aiitoritat von Zoli.ingkh als Fundort: 
Auf dem 'I'engger in der Nalie von Tosari auf 1800 M. 
Meereshöhe in den (iraswildnisseii. 

(xramineae. 
'M'2. A g r o s t i s r i g i d n 1 a StkiI). 

Mk^ijki. 1. e. [), :!78 ervvahnt auf (Tiiiiid von Herbariuaterial 
voii ZoLLi.NGKi; als Fundort: .,aiif dein TenggeF" auf 2600 M. 

Mit dieser Species N". 342 kaïiii die in Baud 60 dieser 
Zêitsehrifc in 1900 von mir angefangene Arten-Aufzahlung 
als fertig abgesclilossen betraelitet werden. Eiiie alpliabetisehe 
Liste lasse icli hier auf Seite 25<> --26() folgen. 

8. H. K. 

Buitenzorg. 18 Augustus 1902. 



INDEX 



SPECIES UND FAMILIEN 



In Bawl GO mul 02 (Uei^er ZeifscJiriff (in 1900, VJOl loid 1902) 

roii inif ijiihlizirfen Arfen-Aufzahhnif/ der PJiancroijauwn- 

Hochyehtrysfora von Tosari und Nyadisdri. 



^ 1. INDEX DER NUMMEEN. 

Species N*'. 1—18:}: publizirt in N. T. v. N. I. Bd. LX 
(1900) p. 242— 28(>. 

Species N°. 184—151: in dieser Zeitsclirift Bd. LX (1901) 
p. 370—374. 

Species N°. 152-342: in dieser Zeitsclnift Bd. LXTr(1902) 
p 213. 

Diese Species-Nummern siiul die Folgnumraern nnter 
welchen die versclnedcnen Species in Natnurk. Tijdsclir. van 
Ned.-lndië publizirt wurden. 

§ 2. ALPHABEÏLSCHER INDEX DER SPECIES 
UND FAMILIEN. 



Acanthaceae *) No. 152—154. 
Aeer niveiiiu Bl. No. 12(i. 
Aceraceae No. 126. 
Acliyr.nitlies bidentata Bl. 

No. 1. 
Acronycliia trifoliata Zoll. 

No. 213. 



Adenostemma viscosnm Forst. 
No. 43. 
Adinandra Javanica Chuisv 

No. 225. 

Aescli^^nomene indicaL. No. 79. 

Agriinonia javanica Jixgh. et 

MiQ. No. 110. 



*) Anch diese NumnuTii siiid Speciesfolgiinmiiieni nuter welchen die 
verschiedeuen Species iu chroii(iloj>ischer Folge ia Natnurk. Tijdschr. van 
Ned.-lndië publizirt wurden. - 



257 — 



Agrostis rig-idula Steud. 

No. 342. 
Albizzia montana Bknth. 

No. 78. 
AlchemlUa villosa Jungh. 

No. lil. 
Allium Clepa L. No. 300. 
Amaranthaceae. No. 1—2. 
Aniarautlius viridis L. No. 2. 
Ampelidaceae (= Vitaceae) 

No. 155-156. 
Ainpelocissus ? spec. indet. 

No. 156. 
Anaphallis sordida Boekl. 

No. 47. 
Andropogon capillifloriis Steud. 

No. 260. 
Andropog'on riiiisspica ? Steud. 

No. 270. 
Aiitidesma tetrandriim Bl. 

No. 246. 
Apiurn graveolens L. No. 302. 
Apocynaceae No. 3. 
Araceae No. 4; 30 (i. 
Araliaceae No. 5—8; 

157-158. 
Ardisia Korthalsiana Scheef. 

No. 192. 
Ardisia laevigata Bl. No. 99. 
Arisaema filiformis Bl. 

No. 4. 
Artemisia viilgaris L. No. 45. 
Arthraxon laiU'Golatus ? HouHST. 

No. 279. 
Artliropliyllum diversifoliuiii. 
Bl. No. 158. 
LXII. 



Anindinella setosa Trin. 

No. 280. 
Asclepiadaceae. No. 9. 
Asparagiodeae ( : Liliaceae) 

No. 10. 
Astilbe speciosa Juxghuhn 

No. 127. 
Astronia spectal)ilis Bl. No. 98. 
Atylosia iiiollis Benth. No. 83. 
Alylosia scarabaeoides Benth. 

No. 84. 

Balsaminaceae No. 11. 

Bambusaceae spec. indet. 

No. 283. 
Begoiiia multangiüa Bl. No. 12. 
Begoniacae No. 12. 
Belamcaiida chineiisis Leman. 

No. 60. 
Bèta vidgaris Moq. No. 328. 
Bideiis leucantha ^\'illd. 

No. 46. 
Bixaceae No. 159. 
Blumeamacrophylla De. No. 22. 
Blumea maxima (Juxghuhn) m. 

No. 21. 
Blumea nitida Zoll. No. 23. 
Boeniiigliausenia albiflora 

Reichenb. No. 123. 
Boraginaceae No. 13. 
Brassica campestris L. No. 239. 
Brassica junceaOjss. No. 241. 
Brassica oleracea L. No. 240. 
Brey iiia rhamiioides Müell x4lrg. 
No. 248. 
Biiza minor Linn. No. 267. 

17k 



— 258 



Bromiis ? spec. indet. No. 2(it;. ("liavica spec. iiulet. No. ^9. 

Rnf](11eia asiatica Tjnn. No. '.12. Chenopodiaceae No. 4'.»— 51. 

:J2H. 

Caesalpinia scpiaria l»'«»xi;. ('Iiciiopodiiim album J.. No. 50. 

No. isl. ('luMiopodiiim aiiilirosioidos L. 
('ajamiis iiidiciis Si-i;. No. Hl*.». No. T)!. 

('alaiiiintha iimbiosa r>i;NTii. ('lieiiopodiuiii niiiiaU' li. Xo. 4!). 

No. 172. ('icliorimii Eixiivia L. No. ;522. 

('alcoolaiia mcxicaiia Bkntii. rinnaiiioiniiin Kiainis ? Nkks. 

No. 174. No. 17s. 

Campanulaceae No. 14. ('itiiis spw. iiuk't. No. 2'.>(i. 

Caprifoliaceae. No. 15. küi. citnis spoc. iiidet. No. 2"i5. 

('ai>SKura animm L. No. ;iii8. ('Icniatis Icscliciiaiiliiainis De. 



('anlaiuine hirsiita L. No. 242 



No. l<»»;. 



('atvx iallax Stkih. No. 'M^ ('ottVa arahica li. No. 2'.il. 
('arex fallax ? Stkid. No. 25:5. ('oleiis ? spco. indol No. 17;'», 
("arcx tilicina Ni.k.<. var. ? ('olocasia aiiti(|Uonim Schott, 



N(.. 254. 
('arcx iiiibigvna .Iinch. 

No. 2 55. 
laiimi ('arvi L. No. ;-{i»5. 



No. nm. 

( 'oinnit'lviia miditlora Li.nn. 

No. 1()4. 
Commelynaceae No. I(i4 



('aryophyllacea sjkt. indet. Compositae No, 21— il: :52l 



No. :{2i». 



;122; :{:!(•: 2:{(i :5M7 



Caryophyllaceae. No. is 20: Coniferae No. nn lü.J. 

:J2U. Convolvulaceae No. 52: 288. 
C'assia inimosoidos I.inn. ('onyza jai»onicM ? I.kss. No. 24. 

No. :y^\. ('repis japonica Bknt}|. No. ;>Mu. 
Casiiariiia iiiontaiia .Iingk. ('rotalatia alhida ? Hkvxi; 

No. 182. 
('rotalaiia ..\rnottiaiia Bknth. 
No. 8(1. 



No. 4.S. 
Casuarinaceae No. 48. 
Tedrela febrifuga Bi., var. 



glabrior C\>. Dkc No. ls«. ('rotalaria terrugiiiea (ti;.\h, 



No. 81. 



C'eltis reliculosa Mi«.». No. 2:n. 

('erastiiim iiidicmn W. et A. Cruciferae No. 2;JV^— 245. 

No. 18. Cucurbitaceae No. 58, 807 
Chasaiia ? sper. indet. No. 207. ; Cupuliferae No. 17. 



259 



('iirculioo rcciiivata Diivand. DeiuInKiilamiis ? Hamiltonii 



No. r>,s. 



.\i:i:s. Xo. 284. 



('iiscuta reflexa Roxi;. No. 52. Desmoiliiim parvifoliimi De. 
('vücodaphne obtiisitolia Ni:i;s. (^^ 1). mie ropliylliiin De.) 

No. »i4. No. HH2. 

('yiiodoii l)actylon Pkhs. Deyeiixia javaiiic;! l»i»Ki:i-A(;h:. 



No. 2(i2. 
('ynoglossiiiii javaiiiciiin 

Tm-Mi. No. l;j. 



No. 2H4. 
Diniithera termiii;)lis Kaw. 

No. 15;;. 



Cyperaecae Xo. 25:! 25«: I)i(hrocephnla latifolia Dk. 



:)4I. 



No. 25. 



('y{»eriis brevifoliiis (Ivoïti..) Dichrocepliala tanacetoiiles 



Sri;iN(iAi: var. VMg'iiiata 



Schilt/.. No. 2(>. 



Sii;in(;ak No. 25<>. Diclipteia I^iiiin;iniii ? Xkks. 



('yponis (listaiis Linn. No. 257, 



No. 152. 



('ypholobiis nifescons Wkdd. \ Diplycosia latifolia Bl. 



No. 22S. 



Xo. 3^9. 



('yphomandra betac(>a Skndtn. Diplycosia lietoropliylla Hi,. 



Xo. 2!»'.). 



Xo. .UU. 



('yrtandra sulcnta Ri.. Xo. l<is. Disponiin iiiiiltiHoniiii Hl 



('vrtarulia cocciiR'a 1)1.. 



Xo. lu. 



HiT. .Xo. Dodonaca viscosa Hassk. 
("yrtandia riineata Bl. .Xo. l(i(i. Xo. 125. 

Doliclios Lablal. L. No. 312. 
Daphniphylliini fflaiicesccns i DiicUesiiea siiiidaira Mig. 

Bl. No. 247. '< No. 1 19. 

Dallira fastnosa Linn. Xo. 2'.i,s. Dysoxyliim mollissimiiiu Bl. 
l)atiira siiaveolens. H. B. et var. Teysmanni K. et V. 

KiNTZK. Xo. 297. Xo. 189. 

Dauciis Carota L. No. .")()4. 
Dobrcgeasia loiigifoliiis Wkdd. Elaeagnaceae No. i;'.). 

No. 14(j. ' KbK'atiiiiis feiriiiiiiK'U.s Kien. 



Dendrobiiim Hasselti Bl. 

Xo. 19(i. 
Dendrobiiim teiielliim Bi. 



Xo. 69. 
Elaeocarpiis obtiisiis Bl. 

Xo. 2-J6. 



No. 197. Elaeocarpaceae No. 



— 2fi0 — 

Elaeocarpaceae (Tiliaceae) Fliipliorbincca spec. iiuict. 

No. if'2<S. Xo. 252. 

EiacocHipiis stipiiliiiis Hl.. Euphorbiaceae N<». ó4: 

No. 77. No. 75- 7(i: 24()- 252; 

ElatosteiuiUii biiiciroliiiiii WkdT). No. 281» — 2VH). 

N(t. -JMi ,, 
r,, , ,, K'stiua miltiuciia :' .Iingh. 

Elatosteiiima iiiiicinnlivlliim 

„ ' •, , No. 2<H. 

Bi:osx. var. iialiidosmn ,,. ,, ,. v , , 

Imciis iilba h'KiNU. No. 14;;. 
W KDIi. No. -221. ,^. 
„, . , , ,, riciis hstiilosa hi:iN\\. 

h/lcllaiia niacrotcpliala 3llt^ 

riciis piiii(tat;i Tm ni;. No. 2."i2. 



Kiens RÜM's IIkinw. .No. 'JA.i. 
H'lacoiiilia liiikaiii 7.nu.. t't 

'S\<.\:v\7A No. 159. 

FlacourtJaceae iBixaceae) 

No. 159. 
Kociiiciiliim viilti'an^ ^^[l.l.. 

No. l;i4. 
Kijixiiiiis KciU'iiii J^iiKiii.. ('t 

l\<M)|;|). No. 194. 
Fiimaiia olriciiialis Ij. No. 55. 
Fumariaceae No. 55. 



No. 15(». 
Eleusiiie iiidica (-i.\i;TN. 

.No. 2t);i. 

Elsholtzia olata Zoi.i.. et .Mdi;. 

No. (i.!. 
Knji'»'lliai(lliM spicata vai'. 

Nu. (il. 

Epacridaceae No. 7ii. 

Eraurostis amal)ilis \\ . et A. 

No. 272. 

Ereclititcs valciianacfolia I)c. 

No. 2s. 
Krt'clititcs pyropliila Scihi.ti;. (jnlimii juviiiiiciim Bi.. Xo. 12(i. 

.No. 27. (i;iliiisoo;a piiviUora De. 
Ericaceae. No. 7l: :\:v.)—h4u. No. :>4. 

Ki-iiicnni ZoHin^cfi Scuri.LZ. (iaiiltlicii;! ltMico(;irp;i Hi.. 

Bil'. .No. :;:)(>. No. 7 1. 

Ervlliiiiia liypaplionis PxtKKi.. (iaiiltJicri;! ti-icjiopliylia Iiuvlk 
No. :}20. No. 74. 

Erytliiiiia lithosporma lMl(^ Geniostoma Lasiostcinoii Bi,. 

No. ;;2(i. No. 9:*.. 

Enclircst.-i Hoistieldii Bi;nn. (4eiitiiiiia (|iia(liif;iria Bl. 

No. SS. No. (i5. 

Eugeiiia spicata ? L.\.m. Gentianaceae No. 5C.. 

Eupbofbia javaiiica .Jlngii. (jeraiiiiiiii ai-(ljuiieiise Zull. et 

No. 75. I Mor. No. 333. 



— 261 



Geraniaceae No. IH5; :)i!:5. Hi» rochloë Horsfieldii Hook. 



Gesneriaceae No. kïh -Kis. 



No. 281. 



(Tigaiitocliloa apiis Kri:z. HoraHlaiitliiis i;ioanteus Zoll. 



No. 2S5. 



No. .54. 



(ilocliidioii inaciocaiiiiiiii l)i,. Horslieldia aculeata Mk,». No. 7. 

No. 24'.i. Hydrangea ollongifolia Bi.. 
(-ilocliiilioii spec. iiidct No. 2öO. No. 12s. 

(Tlocludioii Zollini2,('ii Ml(^ Hydiotylc hiisiita De. No. 135. 

No. 7(i. Hypericaceae No. 57: 58—59. 

(Jnaitlialiimi involuciatimi Hypeiicom norvosimi ('lioisy. 
F<)i;sT. No. 2'.i. No. 57. 

Gnaplialiiiiii loiigifoliimi Hi,. Hypoxidaceae No. 5<s— 59. 

No. ;JI. Hypoxis FraiKiiiovilloi Mk). 
(iiiaphaliiiiii liit('o-all)iim L. No. 59. 

No. 3(1. 

(Tiiaplialiiiiii saxatile B1..N0. 32. Impations ladicaiis Z. et M. 
Graminae No. 259— 2s5; 323— No. 11. 

324; 342. Impeiata anindinacea, Cyh. 
Gyimra aiiiautiaca Bknth. No. 261. 

No. 3.'). Indigofera leptostachya l)c. 

No. 87. 

Hc'dytdniiiii l\()\l)iirohii Hi,. Ipoiuoi'a Batatas L. No. 288. 

No. 1.51. Iridaceae. No. 60. 

Hodysariiim mie rophyUuiii Isaehiie disjiar ? Thin. No. 274. 

Trzc/. N(». 82. Isacliiio javaiia Nkes No. 275. 

Hidicia obovata I>i;nn. \ar. , Itoa macropliylla \\'ali.. var. 

cotinala K. et V. No. 206. iniiior K. et V. No. 217. 

HcptaidcniMim iiarasiticiiiii 

Skkm. No. 5. diissifua siittiiitieosa Lixx. 
Heptapleiiniiii ligidiiiii Hassk. No. 67. 

No. 157. Juncaccae. Xo. 25.s. 

Hibisciis mosrliatiis ^Irixcii. .Iiiiiimis eftusiis Lixx. No. 258. 

Xo. 2.S7. Juglandaceae. Xo. 61. 
Hiliscus miitabilis Linx. No. 286. 

Hibi=ciis rosa-sinensis L. Lablatae. Xo. 62 — 63; l(i9 — 
No. .325. 173. 



262 — 



Lactuca sativn L. No. .')21. l>oiaiitliiis tcrnigiiKMis RdXK. 
Lagenaria viilgaiis Si;rin(;i-;. No. 'J4. 

No. ;^'»7. Loiaiitliiis psciulo-peifoliatiis 



Lantana ("aiiiaia Lixx. No. 237 



Zoi.L. No. ;{:5.). 



Lasiaiitliiis steicoraiiiis Bl. I.ycopersiciiiii esciilentum L. 



No. 2UH. 
Laiii-acca sjh'c. indet. No. 22V>. 
Lauraceae No. (i4-f)(i; 177— 



No. \2\). 
Lvcopcisiiiim osciileiitimi 

Ml LI.. No. .31 1. 



180. I liVsiiiiadjia raiuosa Wall. 
Ijecantliiis Wig-litii A\ kdi». No. inö. 

No. 22\). 
Leguminosap. No. 7s— ui; .Macaiaiij^a (leiiliciilata Milll. 

181— KSH; 312— j Ai;g. No. 251. 

32<»:— 331— 332. i Macliiliis limosa Bi.. No. 177. 
Lcgiiiiiinosac spec indet. Maifopaiiax orcopliilnin Miq. 

No. 318. No. »i. 

Leominis sibcric-iis L. No. <i2. i Maesa iiulua De No. I'.xi. 
TA'spodcza (vtisoides Ti"N(;h. ' Macsa sjkm-. indet No. l'.M. 
No. 8B. Magnoliaceae No. 9.ö; 184. 
Lmeas ang'iilaris Rknth. 

No. IH'.». 
fiOmopoiion javanicus dk 

VmKsK. No. 70. 
Lighttootia giacilis Miq. 



Malva spec. indet. No. !>H. 
Malvaceae No. •Hi-07; 28(i— 
287: 32.5. 
Man^lietia glama Bl. 

No. 184. 



No. 14. j Maniliot iitilissima PmiL 
Liliaceae No. 10: 30(>. No. 28'.). 

Litsaea cRssiaefnlia I>l. Maoiitia diversifolia Wkdd. 



No. 176. 



N(». 234. 



Litsaea ritiata IJl. No. 65. l\Iaziis nigosiis L(»li;. No. 175. 

Litsaea lesinosa (Nkks.) ui. =^ Medinilla Hoissieldii Mk^ 



'retiantlieiaiesinosa Nf.ks. 



No. 187, 



No. 180. Melastoma .Molkenboeri Miq. 
Loganlaceae No. ".•2— '.>3. No. 97. 

Lonicera (hineiisis \\ats. Melastomaceae No. 08; 197; 
No. 15. 334. 

Loranthaceae No. 94; 335. Meliaceae No. 188—189. 



2H3 — 



Miscanthus jiiponicus. 

>NiiKi;s(»N. No. 271. 



Piiraspoiiia [)aiviflora Mk,). 

No. 2:^5. 



Monis indica Kimi'. No. "idl. Paroclietiis coniiniiiiis Hamii.t. 



Musa jjaiadisiaca L. No. :{27. 
Musaceae No. i^T. 
Myrsinaceae No. '.t'i — kki; 



No. 85. 
Pi'largoiiiiim spec iiulot. 

No. Ui.'). 



r.Mi — r.12. Peniiisetiiiii compicssimi Br. 



Mvisinc avenis I>c. No. l(t<i. 



No. 2H). 



Myrtaceae No. l'.Ki; :i2(;. Pe])eroiiiia ii-tlexa A. Diktr. 

Nastiirtiiiiii iiidiciiiii X. No. 24:;. No. 2()0. 

Nastiirtiiiin ofticinale L. Pcpeioiiiia Wightiaiia ]\li<,). 



No. 244. 
XaiK'loa obtiisa Bi,. No. 2(i!t. 
Nicaiidia physaloidcs (iAKin'N. 

No. 218. 



No. 201. 
Petiosf'liniini sativiini. L. 

No. :i(i;5. 
Pliajus tiaviis Pindl. No. P^»s. 



Nicotiana Tabaciim L. No. ."i l(i. IMiascoliis limatiis L. No. .'M:!. 

I'hast'oliis ladiatiis L. No. oH. 
Oenaiitlie stoloniteja Waij.. Photinia Notoniana ^^■. ot A. 



No. P3H. 
Olacaceae. No. 238. 
Olea panicalata R. Bi;. 



No. 1 12. 
Physalis piibescciis Linn. 

No. ]'MK 



No. P.)a. I Pilea symiiioiia Wkdd. var. 
Oleaceae. No. I'.i4— 195. No. 142. 

Onagrariaceae. No. t»?; I(i5. Pimpinella javana De 
Opliioxyion obveisiiin Mk,). No. ]:M. 

No. :5. I PimpiiR'lla Pniatjaii Molkk.nh. 
Orchidaceae. No. p.»h— p.)8. No. 1H8. 

Osbeckia chinensis LrM.(= O. Piperaceae. No. I')'.i — 20l. 

piisilla Z. et M.) No. :>;34. Pisiim sativiiiii Lin.v. No. :«I5. 
Oxalidaceae. No. (i8 
Oxalis (oniiciilata Linn. No. H8. 

Paederia deusitlora MI(^ 

No. 122. 



J^ithecolobiiim iiionlanum 

BKNTlf. No. 18;]. 
Pitiosporaceae. No. KM: 2(i2. 
Pittosponim ferniginciim Ait. 
No. 202. 
Paniiuiii nodosiim Kixth. Pittosponim micicMalyx K. et 



No. 282. 



V. No. 101 



264 



Plantaginaceae. Xo. 102. 
IMnntügo Hasskarlii Dix'aisnk. 

No. 102. 
IMatea t'xcclsa Bl. Xo. 235. 
IMccliantliiis iiitVsct'iis Hknth. 

Xo. 17(1. 
I'k'ct laiilliiis s|)<'c. iiidct. 

Xo. 171 
Poa aiiiiiia Linn. Xo. 2(5S. 
I'odocaiinis aiiiaia Ri.. No. HiM. 
Poclocai])iis bracteata Hi.. 

No. I(i2. 
I'odocaipiis ciiiJiessiiia l>. ])i;. 

Xo. \(y\. 
Polygonaceae No. I(i:{: 2<»:{— 

2(1."). 
Po^onatlicniiu ci-iiiitiiiu 'l'i;jx. 

No. 25!i. 
J'olygoiiiiiii baibatiiiii L. 

No. 2(1."). 
rolyüOiiiiiii cliiiicnse \j. var. 

(Oiviiibosiiiii Mkisn. No. 2(iö. 
Polvjionimi iiiiiciiiatiiiii Ha.miii. 

No. 2(t4. 
I'olyosraa ilicifoÜa Bi., var. 

ininoi- l>i.. No. 21."). 
J*oitiilac(^a spec. iiidct. 

Xd. 1(14. 
Portulacceae No. 1(»4. 
Poiizolzia pL-ntamlra Bi:nn. 

No. 141. 
Proteaceae No. 2(»(i. 
Pnimis doiiiestica \ass. 

No. 2'.»;}. 
Pnimis Peisica Siki;. et Zicc 

No. 21)2. 



Psidiimi Giiajava L. No. .■{2(i. 
Psychotria sannentosa Bi-. 

Xo. 2 10. 
Psycliotiia viiidiHoia Kkinw. 

var. No, 211. 
Pteiüiiia iiiaiLiiiiata .li N(iii. 

No. 41. 

<,>ih'rciis |iiiiiiiosa Bi,. No. 17. 

Rarunculaceae No. lo(i— lo.s. 
Baiiiiiiciiliis ditt'iisiis De. 

Nd. 107. 
Ra|»liaiiiis sati\'iis L. No. 245. 
Paiiwoltia obvcisa (^Il<^) 111. — 

No. H. 
Rhamnaceae Xo. Ki'.). 
Ifiiamiiiis javaniciiiii Miq. 

No. 101). 
h'liododoiidioii javaniciiin 

Bknn. Xo. 72. 
Picimis {■omiiitiiiis L. No. 21)o. 
Posa iiallica L. No. 21)4. 
Posa s|»('c. iiidct. No. 1 P!. 
Rosaceae No. IK»— 1 11); 21)2— 
21)4: 21)5— 21)(i. 
Pottboi'llia exaltata Linn. 

No. 27:5. 
Rubiaceae No. 120— 122; 21)1 : 
207 — 212, 
Kubus tïaxinifnliiis Poii;. 

Xo. 114. 
Kubus Hoistieldii Mk^ 

Xo. 1 15. 
Biiliiis liiieatns FJkinw. 

No. 116. 



— L>fir> — 

Kubus iiioliicciiniis IjInn. Subiniiui niormn L. Vür. 

Xo. 117. JiidaïtMini Aliq. No. 222. 

Riibiis msacfoliiis S.M. No. lis. Soliiiiiiiii nigiiiiii Linn. v;ir. 
liiiint'x iicpalcnsis Simm.nc;. tilii;iiK)siiui Mi<,». No. 221. 

.No. Kio. Solamini tiihciosum I.. 
Rutaceae No. 12;5 — 124: 21:;. No. .{(»'.•. 

Sohtiiiiiii \ iscidissiniimi Z(»i,i.. 
Sacrtianiiii ofHciiianiiu L. No. MHH. 

.No. ;i2-l-. Soncliiis oleraioiis I.. NO. :]<). 

Sanictila iiiontaiia Rkinw. Soiicliiis olcracciis L. var. 

No. \:\\K No. o."). 

Sapintlaceae .No. 12:"). ! Spcrynla aivciisis L. No. 1'.^. 

Sauiaiiia iiiicrantlia !>[,. Spliacrosteinnia pyiifoliuiu Bl. 

No. 132. No. 95. 

Saxifragaceae No. 127— 12M; spilantlics javaniia Schli.tz 

215 — 21 7. I>ir. Xo. o;J7. 

SciiizaiKJja axillaris Hook. f. <'t Spilantlics nmosa Bi.. X(t. 37. 

TniiMs. No. 1S5. Sp(»i-ol»oliis (iiaiidei' Banu. 
Scliizaiidia cloiiüata Hook. f. i No. 2(55. 

et Thoms. No. l.S(i. Staphylaceae No. 214. 

Soi-opliidariacoa spoc. iiidet. Strllaiia saxatdis H a.milt. 

No. 17H. No. 20. 

Scrophuiariaceae No. 174 — stroliilaiitlins spcc. indei. 

17H. No. 154. 

Sctaiia lilauca Bi;Ar\. No. 277. Symplocaceae No. 131. 

Siuilax zcylaiiira 1 jnn. .No. '.t 1. Syiiiplocos tcrnigiiioa Hoxi;. 
Solanaceae No. 1211 -130; Xo. 131. 

2 IS— 224; 297— 2'.)!); 

3(is 311; 338. 1'agt'tcs jiatida L. No. 38. 

Solaimiii bitlonim JiOii;. Ternstroemiaceae No. 132; 225. 

No. 219. 'riialiclniiii javaiiiciiiii Jinoh. 
Solaniini (hdcainara Linn. No. 108. 

No. 2*20. Toddalia acnk-ata i'i;i;s. 
Solamim iiigriim Linn. No. 224. .No. 124. 

Solaiuim nioruu] Linn. var. Toiilis stabra De. No. 140. 



No. 223. 1 Trevesia suudaica Mig. No. 8. 



— 2H(i — 

'rrifolimii diibiimi Sii;t. No. '.»0. Vihiii iiiiiii coi-iaceiim l>i.. 
'rriticimi siitiviiiii L\M. No. :i(i<i. No. Ki. 

Tropaeolaceae. No. l-'»-)- Vibiinimii s;iml)ii(iiiiiin Bi.. 
Tiupapoliiiii iiiajiis L. No. 1-i:!. N<'. !•>"• 

'rmpinia imiiiircia De. Xo. iM4. Vicia ('lacca Linn. No. S'.i. 

Tyloplioia villosa Bn. .No. 9. N'icia Kaha Lam. No. 'IKi. 

Viiiiia sinciisis Sa\i. Xo. o 17. 

Umbelliferae. No. 134— U(t; Viola alata Hna;. N(». UO. 

:)02 :><»ó. \'ioia scipeiis W'ali.. No. 1-4-H. 

Iiitica oiandideiitata Mi^. Violaceae No. 14s 14'.i. 

No. 14"). Vitaceae No. 15ö löii. 

Urticaceae. No. 141 — 146, \'itis iiiiiiicispeini.i L.wvs. 

2^7-2:55, MOl. Xo. 155. 

Vacciniaceae. No. •2■U^. WCiiimaiinia IJlimici Pi.ancii. 
\ aci ioiiiiii sjicc. iiult't. .No. 7."!. Xo. 2 Mi. 

X'acciniimi /olliiit;«-ii Mi<,). WfiKllandia paiiiciilata ? De. 
No. -J'A^. No. liM. 

Nalcriana javajiica lil.. No. 147. Wondlaiuli;! nifcscciis }/\u}. 
Valerianaceae. No. 147. var. tiidiHiita Mk,». No -J]-!. 

Verbenaceae. No. 2.'ü. WOllastonia asporiiiiia De 
Vciiioiiia arhoiea var. javaiiica No. 42. 

K. t't V. No. ;5V). 

Vernoiiia cincrca Lk.^.<. Xo. 44. Zea Mais I.. Xo. .">2.".. 

Vt'iiioiiia eii|>atoroi(U's Hl. Zeliiiciia cxaspt'iata Mu^ 

No. 4(1. Xo. ."}8. 

Veroiiiia javanica Bl. X(t. 17H. ZJngiberaceae Xo. 15(1-1. 51. 



UITKOMSTEN 

VAN 

Meteorologische Waarnemingen 

VERRICHT AAN 

HET PROEFSTATION OOST-.TAVA 

TE 

PASOEROEAK 

grecL-a.ren.d.c list ja.a,r 1301. 



In het jaar lOoO werd aan liet proefstation voor de 
Snikerriet-kultunr Ooi^i-Java te Pa.'^neropan een meteorologiscli 
station ingericht. 

In de Mededcclhigen van liet station (S'^" seiie, N". 26) 
vindt men een beschrijving en een photographische afbeelding 
van de opstelling der instrumenten. 

Het station is in het bezit van de volgende instrumenten: 

1. Zelfregistreerende regenmeter Hellmax Ffess N". 141. 

2. Maximum-thermometer syst. Negrktti l*c Zamba N**. 3521. 

3. Minimum-thermometer met toluol gevuld N". 3494. 

4. Insolatie-thermometer met zwarten bol N'\ 465. 

5. Insolatie-thermometer, ingericht als maximum-thermo- 
meter N°. 482. 

6. Arago-Davy's actinometer N°. 433 en 446. 

7. Lamont'sche kast met grondthermometers N". 570—572, 

575. 

8. Psychrometer volgens August N°. 2o39 en 2()4o. 

y. Zelfregistreerende psychrometer van Eichahd N°. 27101. 



— 268 — 

10. Verdampingsmoter volgens Wild N°. 303. 

11. Anemometer met wijzerplaat. 

12. Zonnescliijnmeter volgens Joüdan. 

13. Zonnescliijnmeter voor 11 — 1 unr. 

14. Barometer volgens Foktin van Olland N°. 15. 

De N*'\ 1—8 en O — U werden geleverd door de firma 
FiTKSS te Borlijn, N". 1) door Richakd frères te Parijs; 
N". 12 werd aan 'sLands Plantentuin vervaardigd. 

In de MedeApplingen (3'^® serie, N°. 39) zijn de nitkomsten 
der waarnemingen over het jaar 1901 opgenomen. 

Daar sedert eenige jaren zooveel mogelijk alles wat op 
het gebied van meteorologische waarnemingen wordt verricht 
en nitgegeven in ons tijdschrift wordt verzameld, zijn hier- 
onder de uitkomsten dezer waarnemingen met instemming 
van den waarnemenden direktenr van het proefstation op- 
genomen. 



i 



— 269 — 





1 C: (N r:' 


o f-4 (^2 










lO 


1^ 


r-H CM lO 


o (M X 


CD TJH C. 


CD ^O 


cr^ x^ cD^ O 


1—1 o lO 


r-H 




1 ^ ^ ,^ 














O — t^ 


rs co CO 


co o X 


t^ iO'go 


r-Tcq" oTio" 


crr-^i+r 


CO 


t-5 


:ö lO iC 


lO ID lO 


CM CO 'M 


3^1 CO ^H 


co CM CM CM 


rH 




t^ t^ t» 


t^ t— l^ 














co cq t>. 


l- - -TjH 










CM 


ó 


-^ ;o o 


co lO lO 


X t>- lO 


^ '^ ^ 


TjH^ir^uo O 


X lO lO 


CM 
















z^ 


— 00 t^ 


X c: lo 


^ c: X 


x" CO cm" 


có'ci-r x ic 


x" o t^""^ 


có" 


<-" 


lO o lO 

t~ l^ t^ 


iC -.e lO 

t^ I^ 1^ 


CM co CM 


CM co CM 


co CM 'M CM 








; (M cc r: 


X r: ^ 










't 


> 

o 


o C^;^ co^ 

cToo t-^ 


t^OO^'* 

y^ (S '•■£ 


CO t^ C 

>0 r-^ o" 




•^co'co t|H 


CM tcr lo 

cf" cm" x" 


"'♦^ 


?^ 


lO lO lO 
l^ L^ t^ 


lO ■X' lC 
C^ l^ t- 


'M CO CO 


CM co CM 


co CM co Ol 








:^ i-H cq 


^^ Ci Ci 










CD 


-)J 


00 I>-^C"^ 


lO lO X 


--1 lO -^ 

•0 «^ «s 


t^ »c? C: 


— . 1^ >-C lO 


CM cr ic 




o 


o rT t^ 


rT ^f -x" 


-* --i c 


ccio cT 


co" CM of ^ 


I-H -:? 'JZ 


-p 


o 


■-T lO lO 

t^ l>. t^ 


lC -X! lO 
c^ t- t^ 


CM co co 


CM co Cq 


co Oï co OI 


1-H 1— 






OD ia v^ 


t^ T— ( ^+1 










CD 


jj 


t- ^ uO 


CM t^-^ 


O uo t^ 


^-. >o iCÏ 


co CM UO lO 


crc o o 


X 


Sep 


r-To ocT 


O oTt-^ 


CM cT ~r 


t^ co^ rT 


CM rH CCrCO" 


•V «^ «s 

1— 1 co X 




ïO cc lO 


X CD iC 


CM co 5^ 


CM co 1-J 


co CM co CM 


— I—l 




t^ !>• C^ 


t^ t^ t~ 














t^ o lO 


Th r-- ^ 










r-H 


bC 


(M CM co 


c: sq^CTj 


lC CD CM 


X 3^3 


Crj^r-i^O lO 


r: ic o 


^ 


^ 


r-T o~oo 


crTccfx" 


i-h" rT c^ 


CD CM~X" 


F— i I-H O CO 


c^rcM t^ 


-f 


-!t* 


Z£> ze lO 


«o CD m 


CM CM CM 


CM CO i-^ 


CO CM CO CM 


T— 1 




^-i 


t^ t- t^ 


t^ t^ t^ 














^ -* r: 


CM X 'M 










-i- 




r-l CM -JT 


O CN --^ 


-* CO lO 


1"^- O o 


CD r-H O 'O 


jC lO tO 


"* 


















^- 


o ~ t^ 


C^ j-^ lO 


CM r: X 


■CD CM — ' 


O CM X ^ 


OO'^h" -f 


co 


fc-^ 


•^ lO iC 


lO CD lO 


3^1 CM CM 


CM CO r^ 


CO CM 'M CM 


1— 1 






I^ t— C^ 


I>- t^ t^ 














X ^+1 iC 


CD r-l -Dl 










— 


.— : 


— 1 3q t^ 


O cTi CO 


CM CM O 


lO o lO 


lO -JZ lO lO 


-+ lO O 


,_j 


rj 
















3 


O — . t^ 


C5 I— 1 CD 


CO ^ C^ 


t^ CO c 


r-J CM — . -H 


x" r-T -d" 


co 


cr> lO lO 


LO CD lO 


CM co CM 


CM co CM 


CO CM CM CM 


I— 1 




t^ !>• t^ 


t>- t^ t^ 














^ -* O 


\a :c> ^ 










l^ 




— r-- -^ 


^^^^^^ 


rH t^ X 


X^iO^iO 


CM iC tC O 


X CD uO 




















' a> 


O OS t^ 


00 '-T 'x" 


co * c^ 


t-^co" crT 


CM (MC- lO 


~? CO -f 


'^r^ 


^ 


-X lO O 


lO CD iC 


CM co 'M 


(M co CM 


CO CM 'M CM 


1—1 




t— !>• t^ 


t^ 1>. !>. 














■^ t^ C5 


t^ r; Cï 










\D 


1— H 


lo lO cn 


co CM t- 


i-H C". t^ 


CM iC uo 


C: lO O O 


ir^io^uo 


X 


















1 


C: X ^3 


.X --H ^ 


-t O cr. 


X co T— 1 


CM co o iC 


x" ^ irf 


c>r 


lO lO lO 


lO CD iO 


CM co CM 


G^ co CM 


CO CM CO 'M 


1—1 




t^ !>. t^ 


(>• l^ I>- 














l^ C. rH 


CD CD CD 










^^ — ^ 


't- 


00^ ~^ ^^ 


l^ O CO 


O X CD 


1-^ lO lO 


x "^ c;: lO 


CM iC lO 


CM 


Maa] 














CD^ 


— r x" t^" 


X r-^ -D) 


-+1 cr. t- 


t^ ^ CM 


CT' co - -t 


t-'^x^TtT 


lC tC lO 


lO CD »C 


CM CM CM 


^1 CO !?1 


co CM CM CM 




cT 


l^ I>- t^ 


t- t- t^ 














00 CTi CM 


CO X CM 










— 


iZ 


t- X 3<I 


CD C^ C". 


CM X '* 


r— 1 lO iC 


T^'CD iC UO 


lO lO CD' 


^ 


















— X t- 


X (M "^ 


^ C^ t^ 


t^ CM r- 


--H CO X -f 


t-^cTio 


I-T 


lO lC lO 


lO CD lO 


CM 5^ S<l 


CM CO CM 


CO 'M 'M 'M 


1—1 




&H 


t^ t^ O- 


t^ t^ I^ 














O Tt< ^4^ 


•D -X O 










CM 


. 


co Xi r- 


CO X X 


X 1—1 CO 


CO lO lO 


-* i- O^ O^ 


^^uO Cl 


l— 


















cS 


CVi X t^ 


X r-H co 


^ o t- 


t^ co CM 


^ có^cT irf 


-£ r-^ S 


^^ 


h^ 


»0 lO lO 


>c: CD CO 


CM co CM 


CM CO 'M 


co OI co CM 


^— 


^^^ 


" 


t^ t^ t^ 


t- t^ 1-^ 














3 3 3 




— — -I 




1 § 


ï ^t 


3 




rv CM -^ 

ü 




l^ CM lO 




1 = 1 ë 


^1 

?. o 


3 
Al 


• 


o 

o 


'72 




2 








e i 


B'x'B 


-4-1 


lil 

B'><"^ 




• CU a< 
T3 *j -t-> 

as-? 


55 




■-3 S 


oi cö r^ 


^ 


(XI c3 .3 


Oi 0^ Oj <3 


C/2 




1 o; 

'S Ë 




a 

-I-s 


'3 "^ "^ 


3 2^3 


S P "^ 


1 

3 












•pH 






o o; 




,— ^ 








^ 




|2 bc 




a 










VW 




3 








a> 




pq 




1-n 








O 













— 270 


— 












?5 


'-£5 ^ 1 q^ 


^^^ 




X i-O 


.— 1 ic cc 

l-~ rH I^ 


rH co 

t^ I— 1 »c 


CC' 





CM rH X 


CD 


-^ 00 

co X 
co 1— 1 




t-^ C>f OtT 

00 --r- cr> 


»f •X' 





x'^ ö' 


—' \0 T^ 


cm'c^i 


cc 


1—1 


-^rtn'co^ 


iO 




t^ C: 


cc 


-— 1 CM G^ 


I— 1 CM 1— 1 


T— ! 










J—l 










t- CO 


t^ «0 


■^ r^l CM 





co 












CO 




^H I— 1 C^ 


rH 00 (M 


X^ t-^ CM 


X 


X 


IC co rH 


CO 




o 


00 lO CC' 


lO -i^ 


C^' 


"Ti r-T 


S cm' x' 


(?Ó" --H 00 


1-^ 


*l 


lO lO cT 


X 


CM X >0 

r— 1 '^ I— 1 

T— ! 


^ 


■X' iX l^ 


'^' 


iö 


I— 1 CM »^ 


CM CM -— 1 


" 










1 








CC 


^ rH CM 


co (M 


»o 


I-H 








> 




i^ 




• X a^ er- 


X CM CC 


"Tt^ X tO 


CM 


't 


't! co (M 


X 


















•s 






co X 

co rH co 


o 


^ i^ --t< 


t^ 'ït' 


r-M 


rToTo 


Cl CO lO 


TtH -* .'^ 





I— 1 


CC co 1- 


't 


y. 


X lO (X> 


co r: 


-f 


r^ ^H Ol 


1— 1 CM 1— 1 


'"" 


^ 


















tO -* co 


CM xC X 


X CO --^ 


lO 


C^ 








. 




~ 




CM -Tt^ 


CT. ^ X: 


Cj CM 


1^ 


t^ 


i-H t^ X 


iC 


























1 1 1 


o 


I>- TC -^ 


CV1 .-t 


-J 


t^ X X 


1-- 1— < CO 


lO lO "* 


rH 


r— 


>i ,—1 co 


!3<1 


1 1 1 


o 


t^ ir-. lO 


-x^ X 


-t< 


^^ r^ ■^' 


rH S<l i-H 


^H I— 1 


rH 
















lO CO CM 


CO CO 


co «0 er.' 


^, 


X 








■4^ 




t^ 




CO r; uc 


X 1— l^ 


-— 1 00 co 


t^ 


X 


r-l CM 


X 








»^ 


















1 1 1 


r: CM ':t< 


-x> co 


d 


»o" X t--.' 


X C. i— i 


Tt< 'sfH cc 





r^ 


I— 1 r— i CC 


rH 




t^ »0 lO 


X 


CC 


rH .— 1 r-l 


I— 1 I— 1 .-< 


rH ^^ 


rH 








1 1 1 










-* — 


uo 


rt CM t^ 


X 


CO 








• 




o 




CM X Z: 


CM X >C 


C. (M CM 


^. 


CC 


-* CO X 


lO 




'oo 






















1 1 t 




>^c i^ ~. 


i-'~'5q 


X 


X t- t^ 


i^ c^ cc 


CM CO CM 


^ 


r^ 


^- 01 CC 


CM 




< 


X iC lO 


CO ~. 


Ti^ 


1-1 -^ .—1 


rH CM ^ 


r— 1— 1 










\ 1 1 










X X 't 


X X t^* 


■^ X Ci 


:0' 


X 












cc 




cc^ r^_^ 


cc ic^ cc 


t^ 'M CM 


r-l 


t^ 


'1 ^' ^- 


CM 




''S 


y-' •-£ — 


lO" -x 


,— 




cT co" ^' 


r^ ■£ ■£ 


t^ 


c' 


't cc' --f 


-t 


-i^ lO r-^ 

CC 'CO i—i 


H; 


C^. -X; •■£ 


1^* w- 


iC 


^- ^ ^ 


.— t Gq tH 


T-* 


















CM t-- -Tft 


.-1 CM X 


X cc r- 


,— 


X 












~ 






-+_ CO X 


X C X 


oq 


c^ 


co co ~^ 


r-- 




'E 


^ -^ -— 


■S X 


c^ 


rTcTo 




r-^ C5 X' 


1^ 


~ 


Tt cc l- 


lO 


-4' Cl CO 


h-; 


-• -^ '^ 


.^ -. 


^ 


r-^ CM 'M 


CM ^ r^ 


T-\ 










rH 








sq lO X 


'!^ t^ C^ 


lO t^ 1— 1 


X 


X 








. 




t^ 




lO if5 C^ 


CC ^ 


't CM CM 


~ 


~ 


Cl lO 


r-^ 


























cc CM CM 


C^ 


X O ^ 


o cc 


^- 


X r: n 


T. CM X" 


■— CC' ^- 


X 


~ 


CM 'M Tf* 


CO 




X co ^c 


1^ C5 


iC 


.--1—1^^ 


.— 1 Sq rH 


^ r'i 




















l- 


C>J X X 


r-l CC ^^ 


CM 











M 




cc 




rH Tt^ 10 


co -+ 


rH CÓ IC 


X 


X 


'O X rH 


CM 


























1^ X X 

X 't 




1— >c c 


lO X 


'^ 


--H ^ 


rH -^ t^ 


'M ^ T. 


r^ 


* 


to cc r^ 


«O 


~. — 1^ 


'^* — - 


lO 


CM 3q CM 


CM 'M rH 


'~ 










, 








t^ z: 


CM r; rH 


'X rH y? 


't 


I— 1 








■^ 




3. 




X cg 


t--^ X x> 


cc^ — , -* 


CM^ 


lO^ 


CM X lO 


X 




«t 


--t^ ^ ^ 


cm" co 


lC 


ö' cm' '-' 


r^-t ~. 


^ x' lO' 


to" 


(O*" 


r--' x' er 


1^*^ 


co lO 

lO co CM 
CM 


CS 

1— 1 


C-- t^ X 


X c^. 


X 


(M CM CM 


Ol CM r- 












^ 
































'M X t^ 


CM >iC iC 


1^ iC «X 


X 


<>1 












cc 




X^CO l>>^ 


't rH UO 


X lO 'f 


lO^ 


X 


co uc_-t^ 


00^ 




^ 


cc o ^^ 


r— 1 X 


>c 


<S T^ -^ 


r-^ iT^ CO~ 


-^rTio 


iC 


,^'" 


cx~ t-" cjT 


I>^ 


^ lO X 

CM ^ rH 
CM 




r-. t^ X 


X r: 


iC 


CM CM CM 


CM CM -— 




















- X t- 


X CM X 


ao cc 'Xi 


X 


X 








• 




cc 




X Tt 


-* -t CO 


X t^ X 


l^ 


lO 


't X X 


cc 


























i-c X ^ 

co 


^ 


CM ~ o 


X 


~r 


T-^ 7— -r-^ 


y-^ CO -£ 


— r: lO 


iC 





t'- l--" C- 


X 




— -C X 


X — 


-X 


'M 'M CM 


CM <M r- 














. 


, 




__ 




^- F- P-» 




. 


F— F— F— 










'^ 












Hh 






N "^ 




t^ (M lO 


n 


a 


t^ CM iCi 


' 


t^ C<I iC 


'~Zi 


ï^ 


t^ CM lO 


r^ 




t— 1 


II 


J 




'^ § s 




r^ 


a 




"o 






-I-i 


a'>< 


r- 




1 1 3 




^W 






'S 


'^ 




'ë3 
o» 


O) IX 


s 


&, 

a 


11:1 




Ol 






a 




dl 


pM* 






— ■ 


<A 


0^^ 


CU 









ci5 


^^1 


c 








°p1 




^ 










9i 


o — 


'Ts 




5 ^ 




(D 

bc 














^-73 


"~" 




^ 




bc 




bc 






r^ OJ o» 

^ § fl 




;r^ 






=i et 


pw ^ ^ 


•IH 


3 




bc 






CU 

-4-.J 








.bc 

''ö 
SI 




'S 

a 

ei 
;h 


'S 


'~s 




<X) 






^ 




a> 




<D 


Ol 




1^ cöa 




m 






< 




^ 




> 


PQ 




Kc^< 



271 



Lh 


lO l^ !M 


t)h 


I-H cc co cc 


QO 


c» 




•-C 





X 






3^1 


'•D' CO CC 







in 


^ 
^ 


































~ CD 01 


CD 


CD cc lO lO 


liO 


,^ 


~ 


cc 


CO 


ciT 


CM 't 


T-^ 


't CD 


CD 




r-" 


lO iC CC 


"— 


CC CD CC CD 


CC 


t^ 


CC 


cc 


CD 


UO 


\a 


'^ 


CC 


-* in CO 


u. 




't 


Ó 
























CD 


CC^ i-^ 


~ 




** 


Ol 

Q 


CO l- CO 


l^ 


3i ^ X 


CM 





l^ 


r-^ 


X 


CD 


CTi 


t^ 


t>^ 


C^ <S r^ 


't' 




r— 


lO cc 


cc 


I>- CC CD CD 


CC 


l^ 


cc 


CD ^H 


co 


(M 


!M 


iC 


't in CO 


m 




't 


> 
























't 


m 'CM 


•i^. 




»n 


o 


X C-. >o 


L- 


1-^ :ri CD co 


l- 


cc 


■CTi 


.— 1 


l^ 


co 


-t^ 


t^ 


c>r 


cc I-T 't" 


in' 




0" 


^ 


lO m CD 


t^ 


L- l- L^ X 


l^ 


l^ 


l^ 


X 


l^ 


t^ 


CD 


lO 


t~ 


't lO co 


>n 




^ 


, 
























co 


x^ x^ 


't 









































6 


CD l- 1^ 


X 


CM lO X CM 


~J 


1^ 


^. 


CD 


-t 


co 





CO 


\0 


OT rH é^ 


.n 




1^ 


X X 00 


X 


X X X Ci 


X 


X 


X 


X 


X 


X 


X 


l-^ 


'X 


't lO co 


in 




' 


^ 
























X 


CC^ "t 9 


-t 




cc 


a 


>0 3<l fM 


CM 


CM r- 


— 


lO 


1^ 


— 


X 


'CO 


t^ 


s 






^'~ 




r-" 




cc L- X 


X 


X X X X 


X 


X 


X 


55 


X 


QÓ 


t^ 




ï^ 


^ s ^ 


in 




't 



























l- -t 







CC 


~ 


Th lO t-- 


co 


C C"- "— ' — 


't 


c^ 





ijO 


lO 


lO 


~ 


■^J 


oo' 


tih" -r 'm'" 


in" 




O' 


< 


^ cc CD 


l-^ 


CD' ÜO -C) CD 


l^ 


X 


X 


t^ 


L^ 


l^ 


'CO 


lO 


^ 


-tl 't 't 


in 




't 


.-; 
























t>l 


cc -r-* L^ 


■cc 




CM 




































:3 


CM 


~-. 


— 1^ ~ CM 


X 


co 


CM 


CM 


l^ 


't 


X 


CM 


*' 


r-.' CM 


't 







1—5 


't iC tC 


-* 


-^ iC iC iC 


cc 


t^ 


t^ 


t^ 


CD 


cc 


lO 


10 


'CC' 


't 't co 


in 




't 


•I-? i 
























in^ 


x_^ "-^ ^^ 


CO 




CM 




































? 


l- l- c 


X 


co 1^ m co 


t^ 


CM 


^ 


X 


CC 


^ 


CD 


l^ 


t-^ 


of cT i^" 


in 




r-H 


*> 


CM co lO 


CD 


CD CD X! CD 


cc 


l^ 


l^ 




CC' 


uO ^ 


CO 


in 


't >n co 


in 




-t 


.-; 
























^1 


cc co_^0 


0^ 




r— ' 


'S 


lO X CO 


co 


X - >~o -^ 


X 





X 


CO 


1— t 


co 


1 — i 


CM 


co 


in' <S ö' 


CC' 




r; 


^ 


in CD t^ 


t^ 


t- t^ t^ l^ 


L^ 


X 


t^ 


t^ 


X 


t^ 


l^ 


CC 


'" 


-t^ lO 't 


in 




■CO 


—5 
























(M 


't^CM^CD 


t^ 




l^ 


's-t 


































P^ 


~ ^^ 'CC 


.,T^ 


X CD lO lO 


t^ 


CM 


X 


co 


t^ 


X 


CM 


lo 


't 


in^cïf cT 


t^ 




CM 


<tl 


co lO CD 


5 


>:£) CC CC CC 


cc 


t^ 


cc 


t^ 


t^ 


CD 


CD 


in 


CC 


't lO co 


in 




't 


-g 
























in 


m CD 


co 




in 


lp— ( 


































lO lO o; 


co 


X ^^ X i— 1 


co 


X 


lO 


^- 


co 


CD 


I— * 


-^ 


m 


co co 


x' 




CM 


•^ -^ -^ 


lO 


lO cc »o cc 


10 


lO 


»n '^ 


co 


CM 


CM 


i-H 


-t 


't m CO' 


in 




't 


S 


































^ 
























X 


CTi ~ --H 


1 




CM 


3 1 


























»s »^ •^ 


•> 






O; 1 


c^ "^ 


»c 


co X cc X 





c^ 


X 





cc 


r^ 


X 


* 


co 


CM l^ CC 


i^ 




cm' 


^ 


^ lO lO 


uO 


lO'+'^'f'^'^"^'^"^ 


co 


C^ 


CM 


(M 


•^ 


^ 't CO 


m 




't 


. 
























CM 


co CD 1-1 


-* 




-^ 




































a 


iC X I— 1 


cc 


'+1X1-^'- 


lO m TtH 


3 


^ 








CM 


CC 


't 'C-. 'O 


t^ 




i'-i 


^ 


co co "^ ^j^ 


■^ "^ ■^ "^ 


co -t 


-* 


^ 


CM 


G^ 


(M 


1— 1 


co 


't ^ CO 


in 




't 
















"^ 




'^ 













Pi 




>^ 




co co 




co co 






co 




co 




rf^ 








Z2 






— 3 s 


— 


3 Ö S 3 


:^ 


s 


3 


3 


s 


S 


S 


3 


"Z. 


= = 3 


J 




Cü 

u-H 




X Ci C-. 





^^ ^H (3<1 


co 


r-t 


f— 1 


CM 


CM 


co 


CO 


-t 


-t 


— 'M -t 




ï^ 






r-J 


r-H 1— 1 I— 1 1— 


~ 


















^^ 


'S 








1 1 1 


1 


1 1 1 1 


(M 


1 


1 


1 


1 


1 


1 


1 


1 




ra 




ï— t 




1 1 1 


j 


1 i 1 1 


f-^ 


j_ 


1 


1 


1 


1 


1 


1 


1 


1 ^ 


1-^ 












~, 


'O 


1 
















:3 




'0 -2^ C' 


-^ 


, 1 


o; - 

ö 




co 


co 


co co 
=: =; - =5 


j_ 


>C0' 








co 




CO 


^^ 

























^ 












F* 
53 -' 


• 

9 


X X — 


"" 


— ■ ^^ >— ' 

^^ 1— 1 ^H ^J 


CM 


CM 


T^ 


rH 


CM 


CM 


'"* 


CO 


X 

> 


i; 5 g 

=- fl '^ 

^ S.E 


•- 


































'E* 
































3 


















O) <D 
















iJ 


















r^ -M 
































r2 




s 




'ö 





























1^ 
















3 






























N 


















QQ 









— 272 — 







l^ lO co 


t— 1 3V1 G^l 


CM Sq 3^ 


co co co 




a 












a 


Oi oi c; 


000 


000 


00 er 




h— 


CM :>1 S^l 


CO co 'CO 


CO CO CO 


co CO' co 




ö 


t- tC X 


rt^ rtn Tj^ 


•^ -^ -^ 


■^ ^ "^ 




> 












C^ Ci c 


ö^cTo 


O' 


'O 'O" o' 




3^1 (M CM 


co CO' co 


co co co 


co co co 




CO (N CO 


;r> i- t^ 


-* Tf rf 


co co co 








•- «S «x 








O 





000 


c^'o'o 


'O O' 




co CO' cc 


co co 'CO 


co co co 


co co co 




•4^ 


(M co 


co tJH -^ 


co co co 


!M CM <M 
















O 


000" 


000 


000 


'O 'O 




CO CO CO 


co co co 


co co co 


co co co 




^ 


t^ r)H L^ 


, _ 


—^ — — 


~ — ^, 




P4 




















en ~ ctj 




O) 










m 


(M CM CM 


CM <M CM 


CM CM <M 


CM CM CM 




b'c 


t- 


lO -^ •-£> 


t^ l^ l^ 


XXX 
















5 


cTc» cn 


Gi Cj 


c; r: 


C wi c 




^ 


CM OJ 3<l 


CM (M CM 


<M CM c^^ 


CM CM CM 




t^ -* ir: 


lO^uO^iO 


x_ oc_ x^ 


CT' 
















3 


x~ x~ x~ 


3^ J^ C^ 


C^' 0^' c^ 


000 




H5 


(?q (>» CM 


<M (M 5fl 


CM CM G^ 


co co co 




,^ 


^ ~^ r- 




'M CM CM 


-* -^ ^ 
















~ 


c. cn C 


C C 


000 


cT £ ó' 




►^ 


CM (M <M 


CO co co 


co CO CO 


co co co 




. 


^_ 


:Ci :r 'X 


»o ic m 


er, cri cc 




'S 












O' C5 O' 


C 


'O o'o 


'O 0''Ci 




co !M co 


co CO' co 


co co co 


co co co 




^ 


o\ C^^^ 


lO iC; lO 


-+ -t '^ 


co co co 
















.^ 


cTo 


— O' 


^ O' — 


w' ~ 




< 


co co cc 


co co co 


co co co 


co co co 




Ut 


cc Tf_ 10^ 


-~ — ~ — : 


c: 


CM (M CM 




<A 




— ^ — '^ — c 


cT o' 0" 


- (£ ~ 












j 5i 5i 5i 


3^ CM CM 


co co co 


co co co 




C 


liO Tt^ U0_ 


— — ,— 


^ r- r- 


TjH Tt^. rt' 




f^ 














c-r c^ cT 





c; 


~ '~ c 




ysu. 


CM CM <M 


CO CO CO 


co co co 


co co co 




Ö 


uO -* »0 


'+' »0 Tf^ 


CC_ 


r-l T— 1 I— 1 




a 


cT c^ ~. 


<S CD 'O' 


-D 0" 


^^ 1— i r-^ 




h- ;, 


CM 5^1 CM 


co co co 


co co co 


co co co 






3 3 3 


3 3 3 


^ — — 


— — p- 






r^ CM >cr 


t^ CM lO 


r^ CM lO 


1^ 5q lO 






J—i 


l—t 


r— i 


^H 


















^'0 


^ lU 


^ (D 


• 




• 



O) 

co •-' 




=^ P. 

<u 

er; ;ri 




3p 90 c. 
diept< 


ipl20c 
diept 




9i 













w^ 


atiiiir 
grond 












^ 3 
a> 


rr^ 


'^ 


-TS 






C^^ 


•~ 


''^ 


• 1— 1 






a -: 












Oi cS 












H t> 









OVKRZICUT 



VAK BE 



Bijdragen door A, G. VöRDERMAN geleverd in het 
Natuurl<undig Tijdschrift voor Ned.-lndië. 



Tot degenen , die genoemd mogen worden als onderzoekers 
van de Indische fauna en v. n. van de avifaiina, behoort 
de Heer A. G. Vordekmax, in leven arts en hiter Inspecteur 
vooi" den burgerlijken geneeskundigen dienst te Batavia. 

Niet alleen was het de studie van de avifauna, die in hem een 
ijverig beoefenaar vond, maar ook velerlei andere onderwerpen 
trokken zijn aandacht en werden door hem behandeld. 

Sinds 1874 heeft hij een 44-tal bijdragen voor het tijdschrift 
van de K. N. V. v. N. I. geleverd en een kort overzicht van 
deze stukken moge voldoende zijn om de belangrijkheid van 
zijne onderzoekingen aan te toonen. 

In de eerste plaats zal ik wijzen op hetgeen Vorderman 
gedaan heeft om de kennis omtrent Indische vogels te ver- 
rijken door het l^eschrijven van vele soorten, zoodat men 
door zijne opgaven een denkbeeld krijgt van den groeten 
rijkdom aan vogels in den N. I. Archipel. 

Bij de beschrijving der soorten lette Vordekmax uitsluitend 
op uitwendige kenmerken en gaf nauwkeurig de kleur en 
teekening van het dier op, alsmede verschillende afmetingen, 
n. m. de lengte van den staart, de vlucht, de vleugels, den 
bek, de culmen rostri, wijdte van den bek, lengte van den 
middelloon met nagel enz. 

Vooral lette hij op de kleur van de iris, waaromtrent door 
vroegere onderzoekers veelal onjuiste opgaven gedaan waren 
(deel 42 blz. 290). 

LXII. 18k 



— 274 — 

Dooi- liet VL'rmeldL'ii van de vindplaatsen der vogels kan 
ook een juister oordeel over de verspreiding der soorten in 
den Archipel geveld worden. 

Bovendien heeft hij in vele gevallen den inhoud van de 
maag onderzocht, om daaruit op te maken, welk voedsel 
door de dieren genuttigd werd. 

In deel 41 blz. 182, maakt Vokdekman een begin met de 
beschrijving van de Je/ ra- vogels en wel door eene opsomming 
van de Bataviasche vogels, waarbij hij zich ten doel stelde 
meer licht te verspreiden aangaande de geographische ver- 
breiding van de vogels van West- Java. 

Uit de aanwezigheid van Tnrdirostris caplstrata en Fitta 
rijaniira in de onmiddellijke nabijheid van Bataria trok hij 
de gevolgtrekking, dat deze vogels niet uitsluitend berg- 
bewoners zijn, zooals dikwijls opgegeven werd. 

In het genoemde en in 5 volgende stukken (deel 42 blz. 
32 en 192, deel 43 blz. 80 en 176 en deel 44 blz. 208) 
geeft hij de beschrijving van 245 soorten van vogels, die 
in de omstreken van Batavia voorkomen. Een alphabetisch 
register van de beschreven vormen is te vinden in deel 44 
blz. 254. 

In een Lixt of the Binh of Jara (deel 44 blz. 187) worden 
de namen van 4U4 soorten vermeld, waaionder er 14 tot op 
dat tijdstip onbekend waren voor Jaca en één soort Brachi/- 
X)terij.r salacceims geheel onbekend was voor de wetenschap. 
Deze vogel werd behalve in de nabijheid van Batavia ook 
aangetroffen op den Salak. 

De avifauna van eenige oostelijke en zuid-oostelijke hellingen 
van dezen berg werd van 1500 voet hoogte tot aan den top 
onderzocht gedurende een vier wekelijksch verblijf op het 
koftieland Pass ir- Pat j ar (deel 45 blz. 304). Een collectie 
van 151 soorten werd verzameld. Het bleek, dat de vogels 
van de bebouwde gedeelten niet veel verschilden van die uit 
de Bataviasche laaglanden. 

Daar waar het oerwoud aanwezig Avas, konden groote 
verschillen opgemerkt worden, zoowel met de bebouwde laag- 



— 275 — 

landen als met de restanten van het oerboscli iu de nabijheid 
van Batavia, waarin de oorspronkelijke vogels verdreven 
zijn. 

VoKDEKMAN wijst er verder op, dat men zeer voorzichtig 
moet zijn in het trekken van conclusiën, wat betreft de 
vertikale verspreiding van de vogels. 

Het vermoeden werd door hem uitgesproken, dat er weinig 
verschil bestaan zou tusschen de oorspronkelijke vogelsoorten 
van het oerwond op den Salak en die van het oerwoud in 
de laagvlakte van Krawang evenals de avifauna van de 
bebouwde laaglanden weinig verschilt van die der bebouwde 
berghellingen. 

Als eigenlijke boschvogels kunnen o. a. aangemerkt worden: 
Rhyüdoceros ohscarns. Buveros lunatus, Aetliopyga exiinia, 
Dicaeum sangainolentuni en Prionochilus percussuf<, die zich 
of in het oorspronkelijke woud óf aan de grens er van 
ophouden. 

Een tocht in Juni 18(S5 ondernomen naar de WiJnhoo]},shaal 
wordt uitvoerig beschreven in deel 49 blz. 225, terwijl de 
uitkomst van het Zoölogisch onderzoek reeds medegedeeld was 
in deel 46 blz. 65. De kampongvogels van de Zuidkust 
bleken geen groote verschillen op te leveren met die van de 
Noordkust van Java. Typeerende vormen voor de Zuidkust 
van de Preanger zijn echter: Rah'tgaJa dispar Huhsf., 
Ixidia squatnata Temm., Brachypodius melanoceplialus Gm. 
en PJiileiitoiita vekitaiit Temm. 

Als merkwaardige vogel voor Ja ca noemde Vukdekmax in 
deel 42 blz. 248 Chlorara hyperythra in 1882 aangetroffen 
op de Z. O. hellingen van den Goenoeng Salak op 3000 voet 
hoogte. Deze vogel was toen nog slechts door één exemplaar, 
Avaarvan de vindplaats onbekend was, iit het Dresdener 
museum vertegenwoordigd. 

Een aanvulling van de vroegere opgaven vinden we in 
de „./rtrff- vogels" I en II (deel 51 blz. 373 en deel 59 blz. 
201), waar 276 soorten uit zeer verschillende streken van 
Java worden op'gegeven. 



— 276 — 

Een systematisch overzicht der vogels, welke op Jamt 
inheemsch zijn, komt voor in deel HO blz. 36. 

Dr. O. FiNscH heeft deze opgave met verscheidene aantee- 
keningen voorzien. In 't geheel blijkt het, dat 410 vogelsoorten 
als inheemsch op Jaia moeten aangemerkt worden, terwijl in 
1820 na de onderzoekingen van Horsfikld nog slechts 210 
Javaansche vogelsoorten vermeld konden worden. 

Aan het opstel gaat een korte vermelding van enkele 
onderzoekers vooraf, waarbij als eerste wordt opgegeven 
Baron Fkkdehik vox Wukmb, die + 1774 begonnen is vogels 
uit den omtrek van Batavia te verzamelen en te beschrijven. 

Tot Java werden ook gerekend de omliggende kleine eilanden; 
voor den Kan(jean-kxQ\)\i)^\ werd een uitzondering gemaakt > 
niettegenstaande deze eilanden tot de residentie Madocra 
behooren. Zij missen toch, wat de avifauna betreft, geheel 
het Javaansche type. 

De OrnithoJof/ie van Sauiatra werd in navolgende opstellen 
behandeld. 

Tn deel 41 blz. 118 vinden we een opgave van enkele 
vogelsoorten naar aanleiding van een verslag van den Heer 
U. G. Wakdlauw Ramsay F. in de 1^*® aflevering der 
Proceedlïifjs of the Boy al ZooJof/iral Society te Londen. 

Een tweede bijdrage in deel 49 blz. 38 geeft 46 soorten 
afkomstig uit het 5rtr/.saw-gebergte , nit Lahat (Z. Sumafra) 
en nit Katimhany. 

Euplocomafn >iHiiiatra)uis Dub. en Euj). rieiUoti G. R. Gkay. 
worden in hetzelfde deel blz. 97 besproken. 

Uitgebreider is het stuk Les oiseaux de Siimatra et har 
présenre dans les 'fles avoisinantes (deel 49 blz. 381), waar — 
na vermelding van de verschillende onderzoekers van af 
den eersten n. m. Th. Stamfokd in 1822 (TransaHions of 
the Linnean Society , Vol. XII) — een opsomming van 497 
vogelsoorten volgt. 

Van de Falconidae worden 18 op Suniatra zeker aange- 
troffen en 7 zullen er waarschijnlijk nog wel gevonden worden, 
gegeven de levenswijze en het voorkomen van die 7 vogel- 



— 277 — 

soorten op de naburige eilanden; van de 10 -S'^ri^/^rté», die op 
Siiniatra leven is Cirraha iiii/rtJia Bk. en Glawidiuui si/lva- 
ticuiii MuLL. uitsluitend aan dit eiland eigen; van de 10 
Ccqntonidae Meyaldima lumrki Boie. enz. 

Verder zijn b.v. typeerend Bucerus rhlnocerof< h., Peri- 
rocrotüs Diodestus, Grancahis striatas, Gr. uielmwcephalus , 
Palaeornis luciani Verk., Chri/sopJiJegiiia mt/stacalis Salv., enz. 
enz. In 't geheel 63 soorten, die alleen op Sumaira voorkomen. 

Wanneer men een vergelijking- van de avifanna van Snmatra 
met die van MaJahhi, Borneo en Ja ra wil maken, is het 
gewenscht de orden der Grallae en der Xatatores buiten 
beschouwing te laten: 1^*^^" om hunne levenswijze en 2'^^ 
omdat hunne verspreiding nog te weinig onderzocht is. 

Zes-en-dertig soorten komen tegelijk op Sainatra en Java 
voor, 24 op Suinatra en Borneo en 41 op Snmatra en 
Malal-ka: met Malahhi en Java samen heeft Sumatra 19 
soorten gemeen, met Borneo en Java 28 en met Borneo en 
MaUikla 81 soorten, Samatra heeft met Borneo, Malakka 
en Java samen 128 soorten gemeen en met de andere 
landen van Azië 15. 

Groepeert men de cijfers anders dan blijkt het, dat Sumaira 
met Malakka 269, met Borneo 261 en met -Tfa-rt 211 soorten 
gemeen heeft, zoodat de verwantschap met Malakhi het 
grootst en met Ja ra het kleinst is. Op de eilanden komen 
verder vele variëteiten voor, die men kan beschouwen als 
te zijn ontstaan uit éénzelfden stamvorm door de verschillende 
invloeden van de omgeving. 

Aan deze ornithologische opgave knoopt Vukdehman vast 
een geologische beschouwing over den Archipel en een 
bespreking van het soortbegrip. 

Onder de 70 soorten van een collectie-vogels afkomstig 
uit de Lampongs (deel 51 blz. 201) werd één soort n.m. 
Trkhastoma hnttikoferi Vokd. aangetroffen, die nog onbekend 
voor de .wetenschap was. Bovendien bleken Hierorocn/r 
sparverokles Hodgs. en Lamus hicioiiensis L. inheemsch te 
zijn op Sumatra. 



— 278 — 

Onder de 24 soorten van een andere collertic Lampongs- 
vogels (deel 55 blz. 137) kwamen 5 soorten voor, die nienw 
waren voor Sumatra n.m. Ba>a mufpiirostris Gkay., SpUaètes 
hinceolatiis Bj'., Tavsiphoiie princcpx Thmm., Pten'Vijtlit'ns 
(icuoharhiis Temm. en Arhoricohi cluif/tovi Evt. 

Aangaande de vogels van Borneo zijn slechts weinige 
niededeelingen door Vokdekman gedaan. 

Het opstel Lidc des olseanx de Borneo (deel 46 blz. 217) 
geeft na een opsomming van de voornaamste onderzoekers 
van de avifanna van Borneo een lijst van 472 soortnamen 
op zonder eenige verdere beschrijving. 

De duplicaten (57 soorten) uit de bezending van Cakl 
Bock aan liet Rijksmuseum van Nat. Hist. te Leidev, werden 
afgestaan aan de K. X. Y. in N. I. en door Vori)Hi;ma\ in 
deel 50 blz. 378 behandeld. 

LopJmra nohllis Sclat. — de fazant, die in den Archipel 
alleen op Banlca en Borneo voorkomt — vindt men beschreven 
in deel 58 blz. 166. 

Een reis naar Celehes en de Molukken in 1897 ondernomen, 
had tot resultaat een mededeeling over de avifanna van die 
streken (deel 58 blz. 26 en 169). 

Het onderscheid, dat in 't algemeen in zoölogische en 
botanische opzichten tusschen Noord- en Zuid-CeJebes bestaat, 
werd ook in de avifanna terngge vonden. 

Zoo komt BJ)iodes erijthropltrijs veel in de Minahassa voor, 
terwijl deze vogel in Znid-Cebeles ontbreekt. 

In Noord-Celehes vindt men M'icrostrietiis fulvus; in Ziüd- 
Celehes is dit geslacht vertegenwoordigd door Microstrivtiis 
waUacei; evenzoo Streptoc'dta torquata in Noord- en Midden- 
Celehes (Dontjgala) en StreptocHia aJhicoHis in Ziild-Celehes. 

Rampliococeyx caJorrhynchus is verschillend in Noord- en 
in Zuid-Ceh'hes; deze koekoek onderscheidt zich in 't Zuiden 
dooi- de bleekere klem- van kop en nek en door den langeren 
staart, hetgeen aanleiding gegeven heeft den vogel van 
Zuld-Celehes als een nieuwe subspecies te beschouwen n.m. 
Rampli. cal. meridionalis. 



— 270 — 

In het geheel werden voor C^'/e/vr^.9 118 soorten l)esch reven. 
De i-eis naar de Molulil-en voortgezet stelde Vorderman in 
staat een collectie van 100 soorten op deze eilanden te 
vej"zamelen. 

Omtrent de vogelwereld van de kleinere eilanden vinden 
Ave het volgende vermeld. 

Slechts enkele mededcelingen werden Vördkrmax als ant- 
woordt toegezonden op een oproeping aan alle vogelkenners 
en vogelliefhebbers in NedorlamUcJi-ImJ/r om opgaven omtrent 
de leefwijze der vogels en v.n. omtrent de Jaarlijksche 
migratiën te verzamelen, opdat deze opgaven ter beschikking 
gesteld konden worden van het permanente, internationale 
ornithologische comitee, dat 10 April 1884 te Weenen Avas 
opgericht onder medewerking van personen uit bijna alle 
staten. Dit comité stelde zich ten doel gegevens bijeen te 
brengen betreffende de leefwijze en den trek der vogels, 
waarvan nog slechts weinig bekend was. 

In antwoord op deze oproeping dan deelde de controleur 
W. F. H. VAN Amerox mede, dat op de eilanden van den 
A7m//^Yf7/-Archipel een loophoen voorkwam (deel 40 blz. 71). 
Hoewel het dier zelf niet werd bemachtigd, kon men zijn 
voorkomen vaststellen door de gevonden nesten en eieren. 
De loophoenders zijn tj^pisch Australische dieren, niettegen- 
staande een soort vooi'komt op de Nicobareii, Lahoean en 
op de Pliiliiyp'tjnen. 

De geographische verspreiding van dit dier is des te 
interessanter, daar de vogels niet in staat zijn van het eene 
eiland naar het andere te vliegen. 

Het voorkomen van het loophoen op de Kfuigean-Q;\VA\\{[Q\\ 
is vooral belangrijk met het oog op het vaststellen van de 
grens tusschen de Aziatische en de Australische regionen. 

Vroeger werden CeJehes en FJon'>< aangenomen als de weste- 
lijke grens van het verspreidings-gebied der loophoenders; 
maar het bleek nu, dat deze grens nog verder westelijk verlegd 
moet worden. 

Een nauwkeurige beschrijving van het loophoen Megapodlm 



— 280 — 

duperrei Less. kon door Voudeh.max in deel 50 blz. 520 geg'eveii 
worden, tengevolge Viin de toezending van het dier met zijn 
roseachtige op die van Co<hhi-Chhia kippen gelijkende ciei-en 
door den controleur H. D. A. Öüertoi'. 

Een collectie van 39 vogelsoorten (deel 52 blz. 181) van 
den Xaw/ert72-arcliipel afkomstig leverde 3 nieuwe soorten 
(Chihia jcntlncki Voito., Centropus hmf/crnif/oisis Vord. en 
Cittor/7irIa iiiyrlraiidn Vokd.) en 3 nieuwe subspecies op. 
Het onderzoek van deze eilanden is van belang, daar zij den 
meest Zuid-Oostelijken uithoek van het vroegere Malaiazia- 
tische vastland vormen. 

Van de Karinion-Djana-k.xQ\i\^Q\ werden een zestal vogels 
beschreven, die alle ook op Java voorkomen (deel 48 blz. 145). 

Een reis naar DiUiton in Juni 1888 verschafte Vohdkkman 
een collectie van 93 vogels van dat eiland, (deel 50 blz. 411). 
Geen enkel soort was uitsluitend eigen aan Billiton, daar 
alle soorten ook op andere eilanden werden aangetroffen. 
De grootste overeenkomst schijnt te l)estaan met Sumatra, 
de geringste met Java. Opmerkelijk is het, dat de veel ver- 
spreide kraaien en raven niet op Billiton werden aa)igetroffen. 

Het eiland Bairean bezit 16 soorten van vogels, die zoowel 
op Bonieo als op Java gevonden worden (deel 51 blz. 417) 
uitgezonderd Micropus rhakocephahts Temm., die niet van 
Borneo, maar wel van Java bekend is. 

Een verblijf op Lombok in October 1894 stelde Vorderman 
in staat een coUectie-vogels te verzamelen van 83 soorten, 
terwijl ^^'ALLACE — de eenige, die vóór hem een onderzoek 
naar de avifauna van Lomhol heeft ingesteld — slechts 62 
soorten kon beschrijven. Een soort IMargopsis sasak Vord. 
was zelfs geheel nieuw voor de wetenschap (deel 54 blz. 327). 

Zooals te verwachten is van een klein eiland levei't Noord- 
Wachter {Java-zet') slechts weinig vormen op n.m. 24 sooiten 
(deel 54 blz. 317). De oorspronkelijke vogels zijn terug- 
gedreven tot op enkele kleine plekjes, daar het overige 
gedeelte van 't eiland in cultuur is gebracht ten behoeve 
van personeel van den vuurtoren. In het struikgewas van 



— 281 — 

die kleine plekjes vindt men vele zeevogels v.n. de fregat- 
vog'els, terwijl ook eenijge paren zeearenden en een kleine 
kolonie witte reigers op het eiland nestelen. 

Behalve al deze opstellen over de avifanna komen van de 
hand van Vordekmax ook nog bijdragen over andere onder- 
werpen in het tijdschiift voor. 

In 1874 ki'eeg Vohdkhmax het bericht, dat zich te Tjiaitfiii;/ 
(Preanger) een geval van gandawoera. het z.g. steenen werpen, 
voordeed. In gezelschap van de Heeien R. Hagp:nt)0()HN en 
C. J. Almkrood werd een bezoek gebracht aan de woning, 
waarin de vrouw woonde, die door het steenenwerpen vervolgd 
werd. 

Door nauwkeurig waarnemen gelukte het deze vrouw te 
ontmaskeren en aan te toonen, dat zij zelve met de voor- 
werpen gooide, niettegenstaande zij beweerde gegooid te 
worden (deel 37 blz. 55). 

In hetzelfde deel blz. 105 vinden we het resultaat van 
de meteorologische waarnemingen gedaan door Vorderman 
te Poeloe-Bras (Atjeh) van 1 November 1874- ult°. Juli 1875. 
Aan het korte verslag zijn tabellen met opgaven van tempe- 
ratuur, regenval, betrekkelijke vochtigheid der lucht, wind- 
richting en barometerstand toegevoegd. 

Belangrijk zijn de mededeelingen over de Sondarie-woYm, 
die het vermogen bezit om geluid voort te brengen en in de 
PrecüKjer aangetroffen wordt. 

De worm (Megascolex musicus Horst.) is ± 570 m.M. lang 
en bestaat uit een 166 segmenten (deel 44 blz. 82). 

Een bruinachtige gordel van IV2 c.M lengte en l'^/4 c.M. 
dikte scheidt het voorste gedeelte van het lichaam van het 
achterste. Het geluid wordt alleen 's nachts voortgebracht, 
is kort afgebroken en schril en kan het best vergeleken 
worden met dat van het afloopen van een kleine wekker 
(kierrrrrrrrr). In het 8^^% 9'^*^ en lO'^*" segment bevindt zich 
een bijna cylindrisch orgaan , dat op 't aanvoelen kraakbeenig 
is en een kropachtige aanzwelling van den slokdarm vormt, 
die met aarde gevuld is en aan den overgang tot het achter- 



— 282 — 

o-elegen deel van den darm een krans van peesaclitigo witte 
fibrillen vertoont, die hunnen oorsprong nemen uit de om- 
ringende weefsels. In de omgeving bevinden zicli vele met 
rood bloed gevulde bloedvaten. 

Plotselinge samentrekkingen van den spierachtigen krop en 
uitstooting van lucht langs den slokdarm zijn vermoedelijk de 
oorzaak van het geluid, dat dus ontstaat evenals bij den mensch 
de ructus. Mogelijk is liet geluid een lokstem bij de paring. 

Uit een rij van poriën, die zich langs den rug bevinden, 
zondert het dier een licht geel gekleurd vocht als een üjneu 
regen ter verdediging af. 

Gredurende zijn verljlijf te Pamr-Patjar was VoRDEr;MAX 
in de gelegenheid de Megascolex musicus in de natuur waar 
te nemen. Het dier werd in een zandigen bodem opgegraven, 
maakte krachtige l)ewegingen en zonderde behalve het gele 
vocht achter aan 't lichaam nog een kleverige stof af. 

Volgens de inlichtingen van de Inlanders komt de Sondarie- 
worm dikwijls voor in de epiphytische varens op de rasamala- 
stammen. Het vermogen om een kleverige stof af te zonderen 
stelt het dier vermoedelijk in staat tegen die hooge en gladde 
stammen op te klimmen. 

Bij een onderzoek bleek het Voüdekman, dat in de artesische 
waterleiding te Batavia voorkomen Cladothrir dichotomn en 
Crenothri.c polijspora. die ook in Europa veelvuldig in water- 
leidingen worden gevonden. Hij brengt het voorkomen van 
deze Schisoiuijcetes m veiband met het gel)rnik van Europoesche 
hennep als werk bij het aan elkaar verbinden der buizen 
(deel 45 blz. 556). 

In deel 59 blz. 72 wordt de beschrijving gegeven van 
twee lichtgevende visschen van Banda aflvomstig. 

Het zijn kleine diertjes behoorende tot het geslacht 
Heterophthahnus. 

Hetero phthalmus palpebrains is merkwaardig door het bezit 
van een lichtgevend, schijf vormig orgaan, dat onder het 
oog in de beenige oogholte geplaatst is en met een korten 
steel beweeglijk aan de voorzijde verbonden is. 



— 283 — 

Deze ovale schijf is aan de buitenzijde crèmekleurig en 
aan den binnenkant, die naar het oog toegekeerd is, zwart, 
zoodat het oog, dat juist over den bovenrand van de schijf 
heenziet, geen last ondervindt van den lichtbundel. Behalve 
door de beweeglijkheid oiii dc)i spil l^au het orgaan verborgen 
worden achter een zakvorniig, zwart vlies aan den onderrand 
van de oogholte. Dit vlies kan over den lichtschijf heen 
geschoven worden, zoodat het dier willekeurig de lichtschijf 
te voorschijn kan brengen of wel verbergen. 

IJeferophthaJnnis kafopfron is een weinig grooter dan IJ. 
IHtlpehratm. Ook hier is de lichtschijf beweegbaar om een 
spil, die aan het vooi'ste einde bevestigd is. 

Om de schijf te bedekken schijnt de visch deze niet in 
een zakje te verbei'gen zooals U. palpehmfm, doch de schijf 
om te kantelen, waardoor de zwart gopigmenteerde binnen- 
vlakte naar buiten komt te liggen. 

Het blauwachtige, groene licht is constant en ongeveer v;in 
dezelfde sterkte als dat van de lichtkevertjes. 

De lichtschijf van //. palpehratu>< (leweri hafoe) ))]ijft af- 
gesneden nog een vollen nacht schijnen, terwijl die van 
H. ladoptron (letreri ajer) slechts gedurende enkele uren licht 
blijft afgeven na van 't lichaam verwijderd te zijn. Men 
gebruikt deze schijven bij 't visschen door ze aan de lijn in 
de nabijheid van het aas te bevestigen en zoodoende de 
visschen aan te lokken. 

408 Inlandsche namen van Madoereesche planten en sim- 
plicia worden in deel 5*.> V)lz. 140 opgegeven, terwijl er aan 
toegevoegd is eene toelichting over de uitspraak van het 
Madoereesch door H. N. Kiliaan. 

Gedurende de excursie op het eiland BUIiton \w 1888 
werden door Voüdkrman vele eekhoorns verzameld, die 
door Dr. F. A. Jkntinck, diiekteur van het Rijksmuseum 
van het Nat. Hist. te Leiden werden gedetermineerd. P^en 
opgave van de 5 soorten, waartoe die eekhoorns behooren, 
vindt men in deel fil blz. 112. Een soort Scinropferus 
vonlermanni Jentinck is nieuw en kenmerkt zich door eene 



— 284 — 

vliesachtige, behaarde uitbreiding der luiid aan weerszijden 
van het lichaam. 

De lengte van het diertje tot aan het begin van den staart 
bedraagt 10—8 c.M. De Inlandsche naam is „kepoeV. 

Dit overzicht van de bijdragen, door Vordermax in het 
tijdschrift der K. N. V. v. X. I. geleverd, moge voldoende 
zijn om een denkbeeld te geven, van hetgeen hij gedaan 
heeft om de kennis van de Indische dierenwereld en v.n. 
van de avifauna te verrijken. 

Dr. H. D. TJKENK WILLINK. 
Weltevreden, 28 November 1902. 



NOTULEN 

VAX DE 

■vEi^<3--A_:DE:RiiNro-E!iT 

DER 

KONINKLIJKE NATUURKUNDIGE VEREENIGING 

NEDERLAND SCH-INDIË 
gedurende 1902. 



Bestuursvergadering; op Dontlerclag' 
9 Januari 190?. 



Aanwezig de Heereii: Mullek (Voorz.), J. G. van Dkvknter 
(Secr.), VAN Bemmelex, van Eek, Roll, de Haan, Kloos, 
Treuh, vox Essen en Hoekstra. 

Afwezig' met kennisgeving de Heeien: Berman, Fkjee on 

SCHUrRMAN. 

De Heer Treur vraagt eenige inlichtingen omtrent Dr. 
ScHWANER, die hem dooi' den Voorzitter gegeven worden. 

1. ^) Leden. Voor het Lidmaatschap woi'dt met ingang 
van 1 .Tannari 1902 bedankt door de Heeren: 
H. A. Engelken, te Solo; 

P. J. Bertel, „ den Haaf/; 

ï) Naar aanleiding' van een in 1S99 genomen Iteslnit woiilen de 
minder helangrijke punten niet. moer in de gedrakte Notulen opg-enomen. 

Vandaar de Hproiigeu in de nummers. 

.SVf.;/-. 



— 286 — 



R. Edwari) van Müykx, te Padany; 



Kendal ; 
Batavia; 
Soenihaja ; 
Weltevreihu ; 

Soenr/ei Braniei ; 
Weltevreden : 



P((>ioeroean 



A. C. J. FOLTRNIKR, „ 

J. Kloos, ,, 

E. M. L. VAN DKR Horst, „ 

Z. Exc. F. J. Stokhuyzen, „ 

Mr. (t. I. A. VAN Bkrckkl, ,, 

J. VAN DKi; Stkichkl, „ 

Mr. S. J. Lagerwky, „ 

Mj'. B. Ni.tman, „ 

J. NUHOüT VAN DER VeEN, „ 

Dr. J. B. o. Persen AI RE, „ 
R. Sax, „ 

terwijl van de Ledenlijst worden afgevoeid de Heeren: 
J. Hoek, te Weltevreden 
en J. A. VAN 't Woft Hofland, te Tj'd>eher. 
Tot Leden worden benoemd met ing-ang van 1 .Taininii 
1')02 de Heeren: 

('. H. P. VAN Dkjoelen, Adsp.-Hoiitvester, Nf/airi 
en J. J. F. PiNO, Makelaar, Weltevreden. 

2. ('oinmissies. Yoov kennisgeving wordt aangenomen 
de mededeeling van de Heeren von Essen, Berman en 
KoNiNGSRERGER, dat zij luDine benoeming resp. tot Directeur 
der Gebouwen, Lid der Financieelc Conniiissie en Lid der 
Bibli(ttlieek-( 'ommissie gaarne aamicmen. 

3. Correftpondeerende Leden. Worden tot (-orrespondee- 
i'ende Leden in Nederland benoemd : 

Dl'. J. P. van DER Stok, te Utrecht; 

Dr. R. D. M. Verbeek, „ 's-Gravenhage 
en Dr. J. G. de Man. „ lersek-e 

en tot Correspondeerende Leden in het Buitenland: 

Prof. E. Stahl, in Jena 
en Prof. H. Molisch, in Praag. 

4. Verslag Directeuren der Gebouwen. Wordt vooi'gelezen 
het verslag van de Directeuren der Gebouwen over llJOl, 



— 287 — 

waaruit blijkt, dat is uitgegeven /' 1028.57, zoodat in verband 
met liet kas-saldo van liet vorig jaar, groot f 27.50, thans 
een nadeelig saldo blijft van f 1.07. 

Het verslag wordt met algemeene stemmen goedgekeurd 
en aan de Commissie den dank der Vergadering betuigd. 

Op een vraag van den Voorzitter, welke de plannen van 
dit jaar zijn, wordt door den Heer von Esskx geen bepaald 
antwoord gegeven, doch gezegd dat men zich houdt aan het 
algemeene plan. 

5. Ruiling edita met 's Bjjks Mus. v. Nat. Hist. te Leiden. 
Wordt voorgelezen N*'. 10 der Besluiten van den G. Ct. van 
N. I. dd. 23 December 1001, waarin wordt meegedeeld dat 
de hulp van Z. Exc. den Minister van Koloniën zal worden 
ingeroepen, opdat aan ons verzoek (zie November Notulen 
N". 6) zoo mogelijk worde voldaan. 

Kennisgeving. 

7. Monographien van Dr. J. G. de Man. Wordt voorgelezen 
een schrijven dd. 29 Oct ober 1901, door Dr. Vordekman aan- 
geboden, waarbij een 15-tal grootere en kleinere zoölogische 
geschriften van Dr. df. Man, alle handelen over de carcinolo- 
gische fauna der tropische gewesten van Azië en Afrika. 

Zal met een brief van dankbetuiging worden beantwoord. 

9. Jubileum Dr. J. Bosscha. De Voorzitter leest onder- 
staanden brief voor: 

Haarlem, 25 November 1901, 

Hooggeachte Heer! 

Bij gelegenheid van het bereiken van den zeventig- 
jarigen leeftijd, den 18'''"' dezer, werd ik verblijd en 
vereerd door den feestgroet uit het verre Oosten, mij 
namens het Bestuur van de Koninklijke Natuurkundige 
Vereeniging in Nederlaudsch-Indië door U en den 
Secretaris van dat Bestuur overgebracht. 



— 288 — 

Dat liooggoaclite kameracleii op het gebied der weten- 
schap mij aldus hebben willen gedenken, acht ik eene 
onderscheiding, die mij voor het vervolg van mijn leven 
eene blijvende voldoening zal zijn. 

Ik heb de eer l' te verzoeken mijn oprechten dank 
(laarvoor wel te willen aannemen en voor mij aan het 
Bestuur van Uwe Vereeniging wel te willen aajibieden. 

Met bijzondere onderscheiding heb ik de eer mij te 
noemen 

Uwen dienstunllUjen dienaar, 

(w.g.) J. BOSSCHA, 

Secretaris van de HoUandsclw 

Maatschappij der Wetenschappen. 

Den Heer Voorzitter van 
de Kon. Natuurkundige Vereeniyi'ny 
in Ned.-Indië 
te 
Batavia. 

10. Naturh. 6V.s\ zn Nürnhertj. Voor kennisgeving wordt 
aangenomen een schrijven dd. 1.'} November 1901 van het 
Directorium der Naturh. tTeselschaft zu Nürnberg, waarin 
dank gezegd wordt voor onze gelukwenschen bij het lOO-jarig 
Jubileum. 

13. Bureau Central. De ([uitantie over 1901 voor /' 104.75 
wordt gesteld in handen van den Penningmeester ter afdoening. 
In hetzelfde schrijven, dd. 8 Decembei' 1901 deelt Di. Hoek 
mede. dat hij in den loop van 1902 bet directeurschap van ge- 
noemd Bureau wegens vertrek naar /i'o/>e/?/i«(/e>/ zal nederleggen. 

Kennisgeving. 

14. Portretten Voorzitters. Van het Eerelid Janssen vax 
Raaij is een portret voor onze collectie ontvangen, alsmede 
een dito van wijlen Dr. Ckoockewit. 

Zal met een dankbetuiging beantwoord worden. 



— 289 — 

16. Beheer PentiiiKjineei^ter. De Heer de Haan deelt mede, 
dat alles in de beste orde is bevonden. 

De Penningmeester wordt gedechargeerd en hem en de 
Commissie van kasnaziening dank betuigd. 

17. Beiegyuig (jeldeii. De Voorzitter heeft van den Heer 
VAX Gkvt toezegging gekregen, dat tle Factorij gaarne bereid 
is door van advies te dienen bij het beleggen van het kapitaal 
der Vereeniging. De verdere afwikkeling zal aan het Dage- 
lijksch Bestuur worden overgelaten en aan den Heer van 
Gevt zal dank worden betuigd. 

18. Leesgezelscliap. Op voorstel van den Heer Roll wordt 
besloten de maximum-leestijd voortaan op 4 dagen te stellen. 

20. Populair Wetenschappelyke Voordrachten. De Heer J. G. 
VAN Dkven'ieh deelt mede, dat hij in Februari of Maart een 
populair wetenschappelijke voordracht hoopt te houden over 
electriciteit van hooge spainiing. Hij verzoekt, dat men een 
inrichting vervaardige om de experimenteertafel op te hoogen. 
De Voorzitter verzoekt aan den Heer vun Essen, dat de 
Directeuren der Gebouwen deze zaak verder zullen af- 
wikkelen. 

Ook de Heer de Haan verklaart zich bereid een voordracht 
te houden, doch kan het onderwerp nog niet meedeelen. 

Verder zullen uitgenoodigd worden de Heeren Schuukman, 

KOXINGSBERGEH OU T.JEENK WlLLlNK. 

22. Tijdschrift. De Redacteur biedt voor ati. 4 aan een 
stuk van Dr. Kookders getiteld: Eeuige verbeteringen op het 
Celehes- Verslag. 



Bei» tuur s vergadering op Donderdag 
13 Haart 190S. 



Aanwezig de Heeren: Muller (Voorz.), J. G. van 

LXII. 19k 



— 290 — 

Deventer (Secr.), Grijns. Schuukmax, Vokdermax, Hokkstha, 

VON E.SSEN, OnXEX CIl VAN EeK. 

Afwezig met kennisgeving de Heeren: T.ieenk Willink, 
DE Haan, van Bemmelen en Figee. 

De Voorzitter deelt mede. dat de uitgescli reven Februari- 
vergadering niet door is gegaan wegens te geringe opkomst, 
veroorzaakt door het ongunstige weder. 

1. Leden. Wegens overlijden wordt van de lijst der 
Correspondeerende Leden in liet Buitenland afgevoerd de 
Heer: 

E. Selenka, te Jena 
en voor het Lidmaatschap wordt bedankt door de Heeren: 
W. H. Bethbeder, te Weltevreden 
B. Kersjes, „ Zeddam 

en A. A. Brandt, „ Batavia; 

terwijl tot nieuwe Leden worden benoemd de Heeren: 
H. P. Mensinga, Directeur B. O. W., te Weltevreden en 
H. M. VAN Haften, Leeraar Gymn. W. III, i(b Weltevreden. 

3. Collectie Mineralen. Komt ter tafel een schrijven van 
den Directeur van O. E. en N., N". 1699 dd. 31 Januari 1902, 
waarin met waardeering en dank ons aanbod dd. 6 April 
1901 van een verzameling mineralen ten behoeve van de 
,, Koningin A\'ilhelmina School"' wordt aanvaard. 

4. Merapi. Voor kennisgeving wordt aangenomen missive 
N». 3956 dd. 6 Maart 1902 van den Directeur van O. E. en N., 
waarbij aan de K. N. V. wordt aangeboden een afschrift 
van een rapport van den Resident van Soerakarta aan den 
Directeur van O. E. en N., N°. 1077/29 dd. 14 Februari 1902 
over een veihoogde werking van den Merapi op 3 Februari 1.1., 
benevens een afschrift van een bestijging-rapport van dezen 
vulkaan door den opzichter van een onderneming. 

5. Populair Wetenscluippelljke Voordrachten. Bij sihrijven 
dd. 20 Januari 1902 deelt de Heer Tjeenk Willink mede, 



— 291 — 

dat hij met genoegen aan onze lutnoodiging (Notulen, Januari, 
N°. 20) gevolg wil geven. Hij zal spreken over: de geslachtelijke 
en ongeslachtelijke voortplanting in het plantenrijk. 

Hetzelfde is het geval met den Heer Konixgsbkkger: 
Hij heeft tot onderwerp gekozen : Een paar vraagpunten op 
natuur ph ilosoph isch gebied. 

Welke die vraagpunten zijn, hoopt hij later mede te deelen. 

De Heer Schuurman is tot zijn leedwezen door ambts- 
bezigheden niet in staat aan onze uitnoodiging gevolg te 
geven. 

6. Schedel. Namens de Directie van het Bataviaasch 
Genootschap van K. en W. wordt bij schrijven van 26 Januari 
1902 aan de K. N. V. ten geschenke gegeven een doodshoofd, 
gevonden bij de ontgraving van het WaroedJapang-kmvd3i\ 
tusschen Maritjan en Pramhon bij piket 57 op een diepte 
van ± .3 M. 

De Heer Vokdekmax stelt voor om dezen schedel ten 
geschenke te geven aan Eudolf Virchow te Berlijn , {\\q Q^n 
groote collectie schedels bezit. 

De Heer Schuurman meent, dat het meer op den weg der 
K. N. V. ligt den schedel op te zenden aan ons Corres- 
pondeerend Lid Dubuis. 

Nadat alle Leden aan de discussie hebben deelgenomen 
wordt besloten eerst te informeeren of er ook nog andere 
beenderen of versierselen, gevonden zijn, en welke de 
grondsoort was. 

7. Portret van der Burg. Naar aanleiding van een schrijven 
onzerzijds N**. IVi^o ^^- ^^ November 1901 betreffende de 
beschadiging van het postpakket, door Dr. vax dkr Burg 
verzonden, deelt de Hoofd-Inspecteur, Chef van den P. en T. 
dienst bij schrijven N°. 463 dd. 31 Januari 1902 mede, dat 
de beschadiging op zee heeft plaats gehad, dat de eventueel 
uit te keeren schadevergoeding hoogstens 25 francs bedraagt, 
en dat deze slechts op verzoek van den afzender aan den 
ffeadresseerde kan worden uitbetaald. 



— 292 — 

De beslissing zal ons later worden meegedeeld. 
Aan Dr. vax dkr Buhu zal van een en ander inede- 
deeling gedaan worden. 

H. Bdeyyiny (jddcii. In een schrijven N". 25087 dd. 27 
Jannari 1302 van de Factorij der Nederlandsthe Handel- 
Maat schappij deelt deze mede, dat de voor belediging disponi- 
bele fondsen der K. N. V. bij haar gestort kunnen worden en 
dat de Nederlandsche Handel-Maatschappij U^ Amsrerilutn nitge- 
noodigd zal worden daarvoor do haar best voorkomende soliede 
fondsen te koopen en voor de K. N. V. in bewaring en 
administratie te nemen. De beschikbaar komende renten of 
dividenden zullen dan bij de Factorij ter onzer dispositie 
worden gesteld. 

Zal met dankbetuiging worden beantwooid. 

'.). Portretten Voorzitters^. Meviouw de Weduwe Dr. P. A. 
Bergsma te 's-Onivenhage deelt in een brief (\i\. lo Januari 
1902 mede, dat de Heer Janssen van Raai.i te Haarlein de 
verzending van het portret van wijlen Dr. Behgsma op zich 
heeft genomen. 

Het is dezer dagen ontvangen; aan Mevrouw Bekgsma en 
aan den Heer .Janssen van Raam zal den dank der Vereeniging 
worden betuigd. 

9. Bu'diny edita. Wordt voorgelezen 'een schrijven van 
het ('omiteit van het B'Mioyraphisch Tijdschrift te Geut 
(Dr. J. Mac Leud) dd. 25 December 1901, waarin om ruiling 
van edita wordt verzocht. 

Goed gevonden. 

Hetzelfde wordt besloten omtrent een zelfde verzoek van 
de Davenport Academy of Sciences te Da ven port, lowa en 
van den Ornithologischen Verein te München. 

Komt ter tafel een brief en een briefkaart van den Heer 
H. FüRut, Secrétaire général de la Société Cléologique resp. 
dd. 11 en 23 Januari 1902 betreffende de toezending van 
T. 1—25 en Livr. 1, van T. 26 der Annalen. 



— 293 — 

De Secretaris zegt, dat deze boeken, wegens de onsoliede 
verpakking in zeer gehavenden toestand ontvangen zijn, zoodat 
DL 4 en Dl. 22 Afl. 1 incompleet waren. Door hem zijn 
volledige exemplaren aangevraagd. 

12. Brontix KUn^i^cn inid Ordninifieu des Thier-Reichs. In 
een schrijven dd. 7 Januari 1'.H»2 deelen de Gebr. van dkh 
Post te Uf recht mede, dat Bd. 6 Abth. 1, Pisces, Lfg. 1—4 
op nieuw verschenen is; thans bewerkt door Dr. E. Lönnhekü, 
doordat Dr. Saoemehl, die de 4*^^ afl. bewerkte, overleden is 
en Prof. Hubkkcht zich geheel heeft teruggetrokken. 

Op hun vraag of zij ons dat nieuwe deel moeten toezenden 
zal toestemmend geantwoord worden. 

13. Koloniaal Museum. Een verzoek van den Directeur 
van dit Museum dd. 27 December 1901 om in te teekenen 
op de zilveren Rumphius-Medaille wordt toestemmend beant- 
woord. 

De 12 circulaires, waarvan in dat sclnijven sprake is, zijn 
niet ontvangen. 

De Penningmeester wordt verzocht het betlrag (2.5 gulden) 
over te maken. 

14. Sociéfé Nationale d. Sc. nat. et niath. d. Cherhoury. Voor 
kennisgeving wordt aangenomen een gedrukte dankbetuiging 
van onze gelukwenschen bij gelegenheid van het 50-jarig 
jubileum van dit Genootschap. 

15. Eegisters enz. Van den Heer W. C. B. ^^"l^TG^:^s te 
Belaivan-Deli is ontvangen een paket met Registers, Cata- 
logus, enz., naar aanleiding van het op den omslag van afl. 3 
door den Redacteur gedaan verzoek om toezending deze 
werken. 

Op voorstel van den Secretaris wordt besloten de gemaakte 
onkosten terug te zenden en voortaan op den omslag te 
vermelden, dat de door de afzenders gemaakte frankeerkosten 
zullen vergoed worden. 



— 294 — 

17. Tijdschrift. De Secretaris deelt mede, dat de Heer 
OuwENs hem verzocht heeft aan het Bestuur te vragen of de 
K. N. V. er nog prijs op stelt in liet Tijdschrift op te nemen 
een Lijst van MadoereescUe , Soenduneesclie en Javaunsche 
henaminyen van Conclujli'én. 

Wordt toestemmend beantwoord. 

19. Begister op Dl. 51—60. De Secretaris deelt mede, dat 
door hem ontvangen zijn lOüO exemplaren van het Register 
op Dl. 51 — 60. Den Heer Janssen van Raau zal dank worden 
betuigd. 

23. Boeh-enlijst. De Secretaris vraagt hoe gehandeld zal 
worden met de boekenlijsten van niet-Periodieken, die sedert 
2 jaar niet verschenen zijn. De Voorzitter stelt voor het 
advies in te winnen van de Bibliotheek Commissie. 



Bestuursvergadering op Donderdag 
lO April 190'^. 



Aanwezig de Heeren: Mn.LEi; (Voorz.), Figee, Schuukman, 
Kloos, Grijns, Tjeenk Willink, van Eek, Bekman, Roll, 
VAN Deventer (Secr.), van Bemmelen en Onnen, alsmede 
de Leden de Does en Doitenberg en de Heeren Timmer en 
Oosterbaan. 

Afwezig met kennisgeving de Heer: vox Essen. 

Naar aanleiding van de voorgelezen en goedgekeurde 
Notulen vraagt de Penningmeester inlichting omtrent de 
rekening van het Register. 

De Voorzitter zegt, dat die post wel op de rekening van 
Ni.iHOFF zal voorkomen. 

De Heer Figee vraagt of het verslag omtrent de verhoogde 
werking van de Merapi niet aan het Observatorium kan 



— 205 — 

worden afg-estaan, tor bewerking bij de Aardbevingscommissie. 
Zal geschieden. 

1. Ledni. Wegens overlijden worden afgevoerd de Heeren: 

P. C. VAN MoTMAN, te Bidtetizon/ 
en A. C. O. Mkixe, „ Semaranf/; 
terwijl tot nienwe Leden worden benoemd de Heeren: 
M. H. VAN Hekkeren, Redactein- Java-bode, Weltepreden; 
J. F. Timmer, V Lnitenant der Artillerie, ,, 

G. W. Kiewif:t de Jonge, Leeraar 

a/d. Cursns voor Tropische Ziekten, „ 
T. RiNSEs, Lid Algeiiiceiie Rekenkamer, „ 

Dr, A. OosTERBAAx, Md. Apotheker 2" kl., „ en 

W. BuDDiNG, IJsfabrikant, „ 

2. Boekwerl-en. Van den Directenr aan het Kon. Magn. 
en Met. Obs. zijn ten geschenke ontvangen: 

Memorias. R. Ac. d. C. /is. ij nat. d. Madrid, T. 14 met atlns. 
New York Ac. of Sc. Mem., Vol. 2 Pt 3. 
Norske Nordhavs-Expeditien, 187B— 1878 N°. 28. 

3. Schedel. Missive N°. 2911/11 dd. 5 April 1902 van 
den Resident van Kediri ter begeleiding van een rapport 
van den ('hof der Waroedjapang—Kerfoson o-werken dd. 3 
April 1902, waarin betreffende den gevonden schedel gecon- 
stateerd wordt: 

1". dat er nog meer l)eenderon aanwezig zijn, die wegens 
te hoogen waterstand thans niet kunnen worden op- 
gegraven. 

2°. dat er geen versierselen gevonden zijn. 

3^ dat de grondsoort was fijne padas. 

4°. dat het geraamte horizontaal lag met het gezicht 
naar boven. 

Kennisgeving. 

4. Correspondeer end e Leden. Voor kennisgeving worden 
aangenomen dankbetnigingen voor hnnne benoeming tot Cor- 



— 296 — 

respondeerend Lid van de Heeren Prof. Dr. Hans Molisch. 
Dr. .T. G. T)E Max, Dj-. R. D. M. Verukek en Prof. Dr. Eunst 
Sta HL. 

6. JuhUeum Bosscha. De Heer .Taxssen van Raam deelt 
bij schrijven dd. .3 Maart 1902 mede, dat hij 2 nnmmers van 
de Oprechff Jfaarleinsche Courant aan ons heeft toeg'ezomlen, 
waarin verslagen voorkomen van Bosscha's Jubileinn. 

Zij znllen bij het leesgezelschap rondgaan. 

7. Ahjemeen Nederlatidsc/i Verhoud. Voorzitter deelt mede, 
dat bij hem het verzoek is ingekomen van het Bestuur dezer 
Vereeniging om gratis gebruik van de Kleine Zaal voor hare 
Algemeene Vergadering. 

Blijkens door hem ingewonnen informaties zou geen ver- 
goeding gevraagd kunnen worden, wel teruggave der verlich- 
tingskosten. op grond der verpondings-ordomiantie. 

De Voorzitter zegt de zaak met de M''. van N. en L. 
verder te zullen afwikkelen. 

Na eenige discussie wordt het verzoek toegestaan. 

8. Enci/clop<edia Br'dtannka. De Heer Fkjke zegt gezondigd 
te hebben door een deel van dit werk uit de kast mee naar huis 
te hebben genomen, onbekend als hij was met de gedurende 
zijn verlof gemaakte bepaling (zie Notulen 9 Maart 1899 j. 

Daar de aard van dit werk meebrengt, dat men het een 
tijd in zijn bezit moet hebben, zou hij gaarne zien, dat hij 
het voor een bepaalden tijd b. v. 14 dagen in gebruik mocht 
nemen. 

Na eenige discussie tusschen verschillende Leden verzoekt 
de Voorzitter den Heer Figee om in de volgende Veigadeiing 
met een voorstel aan te komen tot regeling van de zaak, 
wat deze aanneemt. 

Wordt besloten yoorloopig den Heer Figee toe te staan 
het bewuste deel ten zijnent te houden, waarvoor deze dank 
betuigt. 



— 297 — 

9. Boekwerk. De Heer Fi«ee stelt voor het werk van 
SuEss, das AnÜifz der Erde voor de K. N. V. aan te scliafl'eü. 
In handen der Bibliotheek Commissie. 

11. Coinptes Bendus. De Heer Figee merkt op, dat de 
Coniptes Bendiis thans in Buitenzorg did^bel vooi'handen zijn n.1. 
het exemplaar van den Plantentuin en dat van (K^ K. N. V. 
op zijn voorstel wordt besloten de Compfes Beudns van af 
1896 hier te bewaren; aan den Heer Ti;el:b zal verzocht 
worden aan dit besluit gevolg* te geven. 

14. AUinonda. De Heer Ki.oos acht zich verplicht, na met lot 
gesproken te hebben over de door den Heer.T. (1. van Deventer 
gehouden voordracht, protest te moeten aanteekenen tegen het 
maken van propaganda voor de Alimonda in een wetenschap- 
pelijke vereeniging als de K. N. V., zooals door den Heer 
VAX Deventer geschied was; ook vond hij het verkeerd, dat 
deze zich op medisch gebied bewogen had. 

De Heer vax Deventer zegt dat de Heer Klods meer uit 
zijn woorden heeft gehaald dan spreker er heeft willen 
inleggen. 

Wat hij heeft gezegd is, dat het raadselachtige van genezing 
van allerlei kwalen door één middel, electriciteit, verdwijnt, 
indien het waar is dat tal van ziekten veroorzaakt worden 
door bacteriën en deze bacteriën door den galvanischen stroom 
worden gedood. Ter bevestiging leest hij vooi- wat in zijn 
manuscript stond, en dat natuurlijk in strekking hetzelfde 
was als wat hij in vrije voordracht dien avond heeft gezegd. 

15. Voordracht van den Heer J. G. van Deventer over het begrip 
Massa. In dit eerste gedeelte deelt spreker mede de verschil- 
lende ditinities van massa, die hij in een 32-tal werken gevon- 
den heeft en die een aantal van 16 bedragen. Hij wijst er 
verder op hoe sommige schrijvers met zichzelf in strijd geraken 
als zij de wet van Newton gaan behandelen en komt het de 
conclusie, dat naar zijn meening de beste definitie is „Massa 
is de hoeveelheid materie van een lichaam." 



— 208 — 

De Heer OiNNP:N vraagt, waarom spreker geen Engelsdie 
schrijvers heeft aangehaald, daar deze vermoedelijk nog' al 
praktisch zullen zijn. 

De Heer van Devkntkr zegt geen Engelsche leerboeken 
over dat gedeelte der Natuurkunde te bezitten, doch zal 
deze gaarne van den Heer Oxnkn ontvangen, die ze echter 
ook niet verschaffen kan. 

Raadplegiuf^ van de Encyclopoedia Brittannica levert het 
resultaat, dat daar dezelfde definitie wordt gegeven, als 
hierboven staat meegedeeld. 

Nadat de Voorzitter den spreker dank lieeft gezegd wordt 
de Vergadeiing gesloten. 



Bestuursvergadering op Donderda^f 
H Mei 1902. 



Aanwezig de Hoeren: Mcllkfj (Voorz.). Figkk, van 
Bkmmklkn, van Ei-:k, vox Esskn, Gkuns, J. G. van Dkvkntki; 
(Seci-.), benovens de Heeren Oostkkraan, dk Doks en Timmkr. 

Afwezig met kennisgeving de Heer ScnrrRMAN. 

1. Leden. Voor het Lidmaatschap wordt bed;nikt door 
den Heer: 

E. S. DK Jong, te Weltevreden; 
terwijl tot Lid benoemd wordt: 

Dr. Li.M N.iAT Fa , Particulier Geneesheer, te Welt er red en, 

3. Behffjlm/ K(qn(aal. Bij schrijven N". 25855 dd. 17 
April 1002 deelt de Factorij der Nederlandsche Handel M'-'. 
mede, dat voor onze rekening gekocht is /' 7000. — 3'/2 Vo- 
Obl. Ned.-Ind. Spoorweg M'J. a 08 Vu. De gekochte stukken 
zijn door het Hoofdbestuur te Amsterdam in bewaring en admi- 
nistratie genomen. 

In handen van den Penningmeester. 

4. Cor respondeerend Lid. Dankbetuiging van Dr. J, P. 
van dkk Stok, voor zijne benoeming tot Correspondeerend Lid. 

Kennisgeving. 



— 299 — 

5. Algemeen Ned. Verbond. In vervolg op het in de vorige 
vergadering besprokene (zie N°. 7) deelt de Voorzitter mede, 
dat de M''. van Nijverheid geen bezwaar heef t om het lokaal 
voor het gevraagde doel af te staan en dat hij dit reeds 
aan den Heer m: Mkkstek heeft medegedeeld. 

6. Encydopcedia Britannica. De Heer Figee stelt omtrent 
het gebrnik van dit werk voor, dat men aan de Directie 
der K. N. V. bij voorkomende gevallen het verzoek richtte 
om een of meer deelen mede te mogen nemen, en dat deze 
in elk voorkomend geval een beslissing neme. 

De Heer van Eek acht het beter in de plaats van de 
Directie het Dagelijksch Bestnnr hiermede te belasten, daar 
men anders soms te lang zou moeten wachten. 

In dezen zin wordt beslist, 

7. Bibliotheeli. Aangeschaft zal worden: Biotnet riha , a 
Journal for the Statisfical of Bioloyiad Froblenis en Suess das 
Antlïtz der Erde. 

Op de Expédifion du Siboya zal niet worden ingeteekend, 
daar Prof. Webek aan den Plantentuin een exemplaar ten 
geschenke geeft. 

Verder wordt besloten de Wissenschaftliche Bundschau niet 
aan te schaffen, daar de Directeur aan het K. M. en M. Obs. 
dit tijdschrift wil afstaan ter circuleering in de portefeuille 
van het leesgezelschap. 

8. Lijst van niet-Periodieken. De Heer Figee stelt voor 
deze lijsten, die sedert 2 jaar niet zijn gedrukt, weder te 
doen drukken in het Tijdschrift, maar systematisch gerang- 
schikt. 

De Heer van Bemmelen meent dat dit werk noch tot den 
arbeid van den Secretaris noch tot dien van den Redacteur 
behoort. 

De Heer Figee vindt het het 't best, dat ze gerangschikt 
worden zooals in den Catalogus. 

Verschillende Leden nemen verder aan de discussie deel, 



— 300 — 

die de Voorzitter besluit door voor te stellen, de Bibliotheek- 
commissie uit te noodigen alles te doen wat voor completeering 
van den Catalogus gewenscht is. 

9. Rec/ifters. De Secretaris deelt mede, dat thans ook 
opgebruikt zijn de Naam-Registers op de Deelen 1—30. 

Wordt besloten voorloopig geen nieuwe te laten drukken. 

10. Portretten Voorzitters. Dezelfde zegt, dat een nieuw 
geëncadreerd portret van den Heer Oudemans ontvangen is. 

Zal met een dankbetuiging worden beantwoord. 

13. Voordracht Dr. J. G. van Deventer. Hierna houdt de 
Heer van Deventer het 2*^® gedeelte zijner voordracht over 
„massa", waarin hij mededeelt op welke wijze hij deze quaestie 
in verband met de verschillende stelsels van kracht, massa 
en versnelling aan zijne leerlingen mededeelt. 

Na eenige discussie tusschen de Heeren Figee, Gki.ixs en 
VAN Devexteh wordt dezen voor zijn voordracht door den 
Voorzitter dank betuigd. 



Bestniii'S\'ergaderiiig op Donderdag 
12 Jnni 1902. 



Aanwezig de Heeren: Mulleu (Voorz.), Hoekstha, van 
Eek, J. G. van Deventei; (Secr.), Schtuüman, T.ieenk Willink, 
en Kloüs. 

Afwezig met kennisgeving de Heer Giujns. 

1. Leden. Voor hun Lidmaatschap wordt bedankt door 
de Heeren: 

J. ViJZELAAK, te Koepang 

Dr. G. GiiiJNS, ,, Weltevreden 

Dr. E. C. J. MoHH, „ Buitenzorg 
en F. L. Lasii, ,, Weltevreden; 

terwijl wegens overlijden wordt afgevoerd de Heer: 

Dr. H. W. C. Utehmöhlkn, te Koeta Radja. 



— 301 — 

3. Ruiling Edita. Het verzoek van de University of 
Montana te Mismula, Montami, dd. 1 April 1902 om ruiling 
van edita wordt ing-ewilligd. Vorige Jaargangen zullen niet 
gezonden worden. 

4. Martinuü NijhoJ^'. Bij schrijven van 6 Mei 1902 biedt 
de firma Martinus Nijhoff te '.s Har/e haar rekening over 
het 2'^" halfjaar van 1901, groot f 646.50 aan. 

Zij zal aan den Heer Gevers ter controle worden op- 
gezonden. 

De Secretaris maakt er attent op dat nog in het geheel 
geen antwoord van de firma is ingekomen op het schrijven 
onzerzijds dd. 12 Nov. 1901 betreffende het niet ontvangen 
van pakket N". 38 en stelt daarom voor niet te betalen voor 
deze quaestie opgelost is. Aangenomen. 

5. Tijdschrift. Blijkens mededeeling van het Ministerie 
de l' Instrtiction Pnhliqne is de Bevue Biologique du Nord de 
la France te Bijssel opgeheven, zoodat dit tijdschrift zal 
worden afgevoerd van de lijst der iu ruiling zijnde edita. 

7. Prof. Bosscha. Van den Heer Janssen van Raaij te 
Haarlem is voor de K. N. V. ontvangen eon overdruk uit 
Woord en Beeld betreffende Prof. Bosscha, door dezen voor 
de K. N. V. aan genen ter hand gesteld. 

Dankbetuiging. 

8. Suess, das Antlitz der Erde. Voor kennisgeving wordt 
aangenomen een schrijven van Dr. Figee, ter begeleiding 
van voornoemd werk, waarvan de kosten bedragen f 16.45. 

9. Bibliotheek-Commissie. Op grond van haai' advies zal 
worden besteld Geo. M. Giles, a Handbook of the Onats or 
Mosquetoes. 

Besloten wordt in te gaan op het voorstel van Dr. Konings- 
berger om den Heer Jhr. Gevers van Endegeest uit te 
noodigen een 2"^^ supplement catalogus samen te stellen 
over de jaren 1893—1901. 



— 302 — 

Oin het verbruik van Catalogi eenigszins te temperen 
wordt aangenomen het voorstel van den Heer van Ekk om 
aan de nieuwe Leden geen exemplaar van den Catalogus 
direct toe te zenden, doch op den omslag van het Tijdschrift 
de mededeeling te drukken dat nieuwe Leden op aanvrage 
een exemplaar van den Catalogus kunnen ontvangen. 

11. Compfes Eefi<liiü. De \\\X Buitetizovfi ontvangen deelen 
der Compfcit Bendus, zullen voor zoover noodig hier worden 
inofebonden. 



Bestiiiirsvergatlcriiig op Donderdag 
lO Juli 1902. 



Aanwezig de Heeren: Mullei; (Voorz.), van Ekk, van 
Bkmmelen, Bki.'Man. vox Esskn, i^k Haan en J. G. van 
Dkventei! (Secr.). 

Afwezig nu't kennisgeving de Heer Ch. M. van Dkvkntki;. 

1. Leden, Vooi' het Lidmaatschap wordt bedankt door 
de Heeren: 

J. P. Moquette, te Sidhoardjo 
en A. M. Joekes, „ Padan;/; 
terwijl tot Lid wordt benoemd de Heer: 

B. Fiii.iLiNK, Dir.-Apotheker P kl., te Weltevreden. 

2. Algemeen Ned. Verbond, Wordt voorgelezen het Gouv. 
Besluit X". L3 dd. 27 Juni 1902 betreffende het gebruik 
van het Gebouw door het Alg. Nederl. Verbond. 

Zal ter kennisneming worden gesteld in handen van het 
Bestuur der N. L M'J. v. N. en L. 

3. Jiuilhuj edifa met 's Rijks Museum van N. FT. te Leiden. 
Renvooi N°. 19781 dd. 3 Juli 1902 van den Gouvernements- 
Secretaris ter begeleiding van een missive namens den 
Minister van Koloniën, lett, A^ N^ 50/1343 dd. 27 Mei 1902. 



— 303 — 

In dit schrijven van den Gouverneur-Generaal wordt mede- 
gedeeld dat aan ons verzoek (zie IV163 dd. 17 Xov. 1901) 
betreffende de Notes froni the Roijal Zoological Museum of 
the Netherlands at Let/den g-een gevolg kan worden gegeven 
omdat ,,door het aanvullen der incompleete serieën, het 
Museum zelf incompleete exemplaren zou overhouden en het 
Ijeperkt aantal exemplaren uitsluitend dient als ruilmateriaal 
met andere zoölogische instellingen of gezelschappen." 

De firma Bi;ill te Leiden is echter bereid de ontbrekende 
deelen en nummers te leveren voor f 67.50. 

In handen der Bibliotheek-Commissie. 

4. Schedels enz. van Tenimbereezen. Wordt voorgelezen 
missive N°. 2854 dd. 20 Juni 1902 van den Resident van 
Amboina ter begeleiding van een afschrift eener missive 
N''. 540/20 dd. 13 Mei 1902 van den kontroleur van Toeal, 
waarin wordt meegedeeld dat een skelet van een Tenim- 
bereeschen slaaf niet te bekomen is, „daar het volgens het 
volksgeloof pemali is, zulk een skelet weg te geven.'' 

Aan Dr. Kohlbrugge te Sidhoardjo zal hiervan kennis 
worden gegeven. 

6. Euiling edita. Een verzoek van het Government 
Laboratory te Barbados om ruiling van edita wordt op grond 
van een ontvangen exemplaar van het Ayrkultural Eepori 
for 1900 afgewezen. 

Besloten wordt het verzoek over te brengen aan de N. I. 
M'J. V. N. en L., die meer de aangewezen vereeniging is. 

8. Portretten Voorzitters. De toezegging van een portret 
van het Eerelid P. van Dijk te 's Gravenhage, zal worden 
beantwoord. 

9. Biimphius Medaille. Voor kennisgeving wordt aange- 
nomen een dankbetuiging van den Directeur van het Kol. 
Museum te Haarlem voor onze inteekening op een exemplaar 
in zilver van de Rumphius Medaille. 



— 304 — 

12. Beken'uKj over 1901 (Zie Bijlage). 

Het resultaat, zegt de Voorzitter, mag bevredigend ge- 
noemd worden, daar de inkomsten 800 gidden liooger zijn 
geweest dan de raming, en de uitgaven 900 gulden minder, 
wat echter hoofdzakelijk veroorzaakt wordt door mindere 
uitgaven voor de Bibliotheek. 

Den Penningmeester wordt namens de Vergadering dank 
gezegd voor zijne bemoeiingen. 

13. Voordracht Dr. Tjeenk Willink. Deze wordt vast- 
gesteld op Vrijdag 18 Juli en zal tot onderwerp hebben de 
Vermenigvuldiging bij de lagere planten. 

Besloten woidt aan de Leden 2 keer een kennisgeving te 
zenden, zooals bij het Kon. Inst. v. Ing. gebruikelijk is. 

14. Lid Bihliotheek-Commissie. In de plaats van den Heer 
Grijns wordt als zoodanig benoemd het Bestuurslid J. de 
Haan, welke die benoeming aanneemt. 

17. Voordracht de Haan. De Heer de Haan houdt hierna 
een belangrijke voordracht over den Coli bacil, die op grond 
van de onderzoekingen aan het Geneeskundig Laboratorium 
alhier verricht, de oorzaak is geweest van de tot nu toe 
onbekende ziekte van verscheidene manschappen bij de laatst 
gehouden groote manoeuvres. 

Na afloop wordt den spreker door den Voorzitter dank 
gezegd voor zijn hoogst intoressanten voordracht. 



Be^tuui'svergaderiiig op Donderdag 
14 Angastns 190*^. 



Aanwezig de Heeren: Hoekstüa, J. G. van Deventei; (Secr.), 
VAN Bemmelen, Ch. M. van Deventek, de Haan, Muller 
(Voorz.), van Eek, Figee, Roll, von Es.sen, Onnen, Kloos 
benevens de Leden de Does, Oosterbaan en Kiewieï de 
Jonge. 



— 305 — 
Afwezig met kennis<]^eving de Heer T.ikkxk Willink. 

1. Dr, Vordennan, Nadat de Notulen gelezen zijn neemt 
de Voorzitter het woord, om het verlies te herdenken, dat 
de K. N. V. geleden heeft door het overlijden van het 
Bestuurslid Dr. A. G. Vokderman. 

Hij zegt ongeveer het volgende: 

„De K. N. V. heeft een groot verlies geleden door het 
overlijden van den nestor onzer Bestuursleden, Dr. A. G. 
VoHDEKMAN, dio sodert 1873 Lid en sedert 1878 onafgebroken 
Bestuurslid is geweest. Vordermax heeft steeds den meesten 
ijver en de levendigste belangstelling getoond in den bloei 
der Vereeniging. 

Voor het Tijdschrift is zijn heengaan een gevoelig verlies, 
want talrijk zijn de studiën, die daarin een plaatsing hebben 
gevonden. 

Ik heb aan zijn graf niet gesproken namens de K. N. V. ; 
doch dat was buiten mijn schuld, daar ik eerst te laat het 
droevige feit vernam. 

Het Dagelijksch Bestuur heeft toen een brief van rouw- 
beklag aan de weduwe gezonden. 

Ik vind, dat de Vereeniging echter iets meer moet doen. 
Behalve een „In Memoriam" in de e. v. aflevering, waartoe 
ik den Redacteur uitnoodig, zou het gewenscht zijn om een 
wetenschappelijk overzicht in ons Tijdschrift te plaatsen van 
allen wat VordeRiMan daarin heeft geleverd. 

En ik stel voor den Heer T.ieenk Willink uit te noodigcn 
dit te doen. 

Een uitvoerig levensbericht van Vorderman zal in het 
Geneeskundig Tijdschrift, vejschijnen; waar dit meer op zijn 
plaats is, daar hij toch in de eerste plaats medicus was, 
hoewel tot diegenen behoorende, die, behalve in hun eigen vak, 
ook met eere genoemd mogen worden op ander wetenschap- 
pelijk terrein. 

De Vergadering is het ten volle eens met de gesproken 
woorden en in dien geest zal worden gehandeld. 

LXir. 20k 



— 306 — 

2. Leden. Door ovcrlijdt-n verloor de Kon. Natiuuk. 
Vereeniging : 

Dr. A. G. VoRDERMAN, te Weltevreden ' 
en voor het Lidmaatschap wordt bedankt door den Heer: 
H. F. E. L. AsscHHOFF, te Weltevreden. 
Tot nieuwe Leden worden benoemd: 

Mej. S. J. James, Onderwijzeres, te Weltevreden; 
J. J. M. Maas, Apotheker, „ „ en 

Dr. J. H. F. KoHLBRUGGE, Arts, ,, Sidhoardjo. 

.5. Dr. Vorderman. Wordt voorgelezen een schiijven van 
Mevr. de Wed. C. Vorderman— van Dijck dd. 26Julil9U2, 
waarin dank wordt betuigd voor de ontvangst van het schrijven 
onzerzijds N". Vgo betreffende het overlijden van haren echt- 
genoot. 

Kennisgeving. 

7. Builiny edita. Een voorstel van den Heer J. P. Lotsy 
te Leiden aan ons Tijdschrift te ruilen met het Botcmisches 
Centralhlatt wordt aangenomen. 

8. Bibliotheek. Namens de Bibliotheek-Commissie wordt 
door den Heer Figee voorgesteld aan te schaffen: de door de 
firma Brill te Leiden aangeboden ontbrekende deelen der 
i^otes froni the Eo;ial Zoolagical Museum of the Netherlands 
at Lei/den (zie Notulen 10 Juli N". .3) voor een som van 
f 67.50. 

Wordt verder besloten in vereeniging met den Plantentuin 
bij den Minister van Koloniën een poging aan te wenden 
om genoemde Notes geregeld toegezonden te krijgen. 

Po(j(jendorJf's Bioyraijhisch-Literarisches Handivörterhmh. 

Aangenomen wordt het voorstel van den Heer Figee om 
Bd. 1 — 3 van Buitenzorg terug te vragen en het werk voort- 
aan hier te bewaren. 

Ook zal worden iugeteekend op the Collected Phf/.siml Papers 
of Henry A. Kowland (Prof. Joseph 8. Ames, Johns Hopkins 
University, Baltimore M. D., U. S. A.) 



— 307 — 

10. Ruiling edita. In denzelfden brief wordt dank betuigd 
voor de toezending van het exemplaar AgricuUnral Beport 
for 1900; terwijl in een schrijven van 9 Aug. 1902 wordt 
medegedeeld dat de M'J. v. N. het voornemen heeft in ruilslag 
te komen wat betreft de uitgaven van het Government 
Laboratory te Barbados. 

11. Proefstation Oost-Java. Van den w'^ Directeur van 
het proefstation Oost- Jam is een schrijven dd. 16 Juli 1902 
ingekomen ter begeleiding van 2 Jaarverslagen, waarin o. a. 
voorkomen meteorologische waarnemingen. Namens den Direc- 
teur wordt het denkbeeld aan de hand gedaan van die waar- 
nemingen in ons Tijdschrift af te drukken. 

Wordt besloten dit schrijven met de verslagen in handen 
te stellen van den Heer Figee. 

12. Rumphius-Medaille. Komt ter tafel een schrijven N°. 13 
dd. Juni 1902 van den Directeur aan het Kol. Museum te 
Haarlem ter begeleiding van een exemplaar in zilver der 
Rumphius-medaille. 

Een verzoek om verhooging onzer bijdrage wordt ingewilligd 
door den prijs van het Gedenkboek (10 gulden) te betalen. 

14. Catalogus. Een mededeeling dd. 15 Juli 1902 van 
den Heer Koningsbkrger, dat de Heer Gevers van Endegeest 
op zich heeft genomen den Catalogus der Bibliotheek bij te 
werken, wordt voor kennisgeving aangenomen. 

Een lijst van wat moet worden aangevuld zal ons later 
worden toegezonden. 

15. Portretten Voorzitter. ■<. Bericht van den oud- Voorzitter 
der K. N. V,, den Heer P. van Dijk te 's Gravenhage dd. 14 
Juli 1.1. dat hij een portret voor de vergaderzaal heeft af- 
gezonden. 

Zal met dankbetuiging worden beantwoord. 

17. Meubilair. De Voorzitter stelt voor een tweede boeken- 



— 308 — 

kast, gelijk aan de aanwezige, aan te scliaffen. Goedgekeurd. 
Den Heer vox Essex wordt verzocht liiervoor te zorgen. 

18. I))\ van Beininelen. De Voorzitter wensclit namens 
de K. N. V. den Heer van Bkmmklex geluk met zijne benoe- 
ming tot Correspondent der K. A. v. W. te AmMerdam. 

20. Eiici/doptedia Br'dannica. De Heer Figek stelt voor 
het supplement op dit standaardwerk aan te schaffen. 

Goedgekeurd. 

21. Bibliotheek. Dezelfde zegt dat vroeger tal van vervolg- 
werken van natuurwctenschappelijken aard, aanhetBataviaasch 
Genootschap toegezonden en aan onze Bibliotheek in bruikleen 
afgestaan, bij het overbrengen van deze naar i^/aVez/^o/v/ door 
het Genootschap terug zijn gevraagd. 

Wegens gebrek aan plaats heeft thans het B. G. verzocht 
de toezending te staken; hij stelt nu voor een opgave te 
verzoeken van de werken, welke daardoor niet meer worden 
toegezonden, en daarna aan de betrokken wetenschappelijke 
instellingen te verzoeken met ons in ruiling te treden. Hij 
zou b.v. veel prijs stellen op de Proceedings and Transacfions 
van de Royal Society. 

Goedgekeurd. 

22. AardheviiHj van 7 Augudtis 1002. Dezelfde vraagt 
verlof, voordat de aangekondigde voordracht van den Heer 
VAN Deventei; plaats heeft, het aardbevingstracé van 7 Aug. l.l. 
te laten zien en toe te lichten; hetgeen geschiedt. 

23. Etedroscoop. Daarna en stelt hij op en verklaart 
een nieuwe electroscoop van Elstek en GErrEL, die nog veel 
langer zijn lading behoudt dan de vroeger door hem aan 
de Leden vertoonde. De oorzaak is het betere isoleer- 
materiaal, dat op voorstel van Quincke uit barnsteen bestaat. 

Naar aanleiding van een vraag van den Heer J. G. van 
Deventer omtrent de sterkte der lading, zegt hij tot een 
veel grootere waarde (1000 V.) te zijn gekomen dan de 



— 309 — 

vervaardigers opgeven. Hij zal dit ecliter nog nader onder- 
zoeken. 

24. Voordracht Dr. Ck. Al. van Deoenter. Deze bestaat 
uit twee gedeelten. In het eerste besi>reekt hij eenige waar- 
nemingen over de constante bodemtemperatuur te Tomrl 
en eenige andere plaatsen. 

JuNGHUHN vond in 1846 te Poespo een veel hooger bedrag 
voor de eerste constante grondtemperatuur dan op andere 
plaatsen van Java, waar zij evenals in Europa gelijk is aan 
de gemiddelde dagtemperatuur boven de aarde. Wijl in de 
laatste jaren aan het Proefstation te Pasoeroean een diergelijk 
verschijnsel is waargenomen, vraagt spreker of het niet op 
den weg der Vereeniging zou liggen, dat zij een uitvoerig 
onderzoek naar den aard en de oorzaken van deze merk- 
waardige afwijkingen instelde. 

In het 2'^'' gedeelte behandelt hij den hygrometrischen 
toestand van Tosari en de stofjcstelier van ArrKEN. 

Het resultaat van zijn waarnemingen is, dat hij het een 
alles behalve volmaakt physisch instrument vindt en dat 
hij er alleen mee heeft kunnen aantoonen, dat te Tosari 
50—100 stofjes per c.M^. in den toestel neerslaan. 

Na afloop van deze voordracht worden enkele vragen 
beantwoord en den spreker door den Voorzitter dank betuigd. 

25. Nautilus pompilius. De Heer van Bkmmülen zegt dat 
hij van zijn broeder Dr. J. F. vax Bemmelen het verzoek 
heeft gekregen of onze Vereeniging hem niet helpen kan 
aan exemplaren van dit dier, 

Besloten wordt aan den Resident van Amhoina te vragen 
of hij ook in staat is ons eenige exemplaren te verschaffen. 

26. Krahatau. Naar aanleiding van de couranten-berichten 
omtrent rookwolken, die Krakatau tegenwoordig weer zou 
uitstooten, welk verschijnsel bij sommige misschien onge- 
rustheid verwekt, deelt de Voorzitter mede wat hij in de 
jaren 1896 en 1897, toen op Langeiland triangulatie werk- 



— 810 — 

zaamlieden werden iiUgevoeid, bij zijn bezoeken daaromtrent 
heeft kunnen opmerken. 

Door den eigenaardigen vorm van den berg, bijna ver- 
tikaal aan den tegengestelden kant van liet vaarwater der 
gewone stoomschepen, denkt men rookwolken te zien, terwijl 
liet niets anders zijn dan stofwolken, die ontstaan door liet 
naar beneden vallen van steenmassa's. 

Dit feit is indertijd door hem reeds medegedeeld in het 
Tijdschrift mn het Aardrijkskundig Genootschap. 
"Hij vermeldt het hier, niet als een bewijs dat vulkanische 
werking thans tot de onmogelijkheden zou behooren, maar 
hij acht het toch waarschijnlijk, dat, wat men thans voor 
rookwolken houdt, in werkelijkheid niets dan stofwolken zijn. 



Bestniirsvcrgaclering op Doiiflerdajg^ 
14 September J90'^. 



Aanwezig de Heeren: Oxnen (w^ Voorz.), (!h. M. van 
Deventeu, I)K Haan, Figee, van Bümmelen, J. G. van 
Deventer ^Secr.) en van Eek. 

Afwezig mot kennisgeving de Heeren: Mullek en T.ieenk 
Willink. 

1. Leden. Voor het Lidmaat schaj) wordt bedankt door 
de Heeren: 

Dr. A. ('. WiTTENUOOD, te Weltevreden; 

J. F. VAN Kesïeiien, „ „ 

Dr. R. AneiMA, ,, „ 

Mej. Zijlstra, „ „ 

A. Th. e. Morel, „ „ 

en F. J. L. Mersen Senn van Basel, „ „ 

terwijl tot nieuwe Leden worden benoemd de Heeren: 
H. DE Chauvigny de Blot, 

Resident van Mudoerct, Painekasan en 
H. Wamsteker, Directeur P. en T. kantoor, Mr. Cornelis. 



— 311 — 

H. M. de Konmgin. Voor kennisgeving wordt aangenomen 
mi«sive N°. 1793 dd. 6 Augustus 1902 van den particulieren 
Secretaris van H. M. de Koningin, waar])ij dank wordt betuigd 
voor de ontvangst van Dl. 61. 

3. Begister. Komt tei" tafel een schrijven van den Directeur 
van B. B., N". 5926 dd. 8 September 1.1., waarin mededeeling 
wordt verzocht .,ot' er al dan niet een Register bestaande 
is op de tot nog toe na Dl. 50 verschenen jaargangen van 
het Natuuylxundig Tijdschrift mor Ned.-Lidir; of dat c. ([. in 
den boekhandel verkrijgbaar is, zoo ja tegen welken prijs, 
zoo neen hoe men het dan bekomen kan'". 

Wordt besloten een exemplaar van het Register op Dl. 51 — 60 
ten geschenke te geven. 

4. KoL Museum fe Haarlem. Naar aanleiding van een 
verzoek van den Bibliothecaris van dit Museum wordt 
besloten het Kol. Museum te plaatsen op de lijst der 
Vereenigingen, waarmee de K. N. V. in betrekking staat. 

5. Nautilus. In afwijking van het in de vorige vergadering 
beslotene (N^ 25) deelt de Heer vax Ekk in een briefkaart 
mede, dat men zich beter tot den Resident van Andwina 
dan tot dien van Madoera heeft te wenden. 

De Secretaris zegt, dat dit dientegevolge reeds geschied is. 

6. Supplement Catalogus. Bij schrijven dd. 16 Augustus 
1902 heeft de Heer Gevers vax Endegeest het manuscript 
van den supplement Catalogus toegezonden. 

De Secretaris deelt mede, dat dit manuscript terug gezon- 
den is, daar een misverstand omtrent den inlioud heeft plaats 
gegrepen. 

Nader bericht is nog niet binnengekomen. 

De Heer Figee verzoekt als Lid der Bibliotlieek-(;ommissie 
het manuscript te mogen inzien, vooidat men tot drukken 
overgaat. Zal geschieden. 



— 312 — 

7. Bmnpkhis- fonds. Wordt besloten in de stichting van 
een Rumphius-fonds voor de bevordering van het natimrweten- 
schappelijk onderzoek der MoluH-en, bepaaldelijk ook door 
instellen ecner gouden Rumphius-medaille voor verdienstelijke 
onderzoekingen op dat gebied, deeltenemen met 5 aandeelen 
elk van 10 gnlden. 

8. Secretariaat. Dr. J. G. van Deventer deelt mede, 
dat hij op grond van zijn aanstaand vertrek naar Europa 
met 1 October a.s. zijn functie als Secretaris wenscht neer 
te leggen. 

De W'^ Voorzitter (Dr. Onnen) zegt dat de Vereeniging het 
heengaan van den Heer van Deventer zeer betreurt en dat de 
K. N. V. voor alles wat hij sedert 1894 eerst als Redacteur en 
daarna als Secretaris heeft gedaan, veel aan hem verplicht is. 
Hij hoopt dan ook na behouden terugkomst de Heer van 
Deventer weer in het Bestuur terug te zien keeren. 

Deze zegt den Heer Onnen dank voor de gesproken 
woorden en verklaart dat de vele uren, die hij aan de 
Vereeniging heeft besteed, hem steeds in aangename herin- 
nering zullen blijven. 

Voor het resteerende gedeelte van het jaar wordt benoemd 
tot Secretaris de Heer W. van Bemmelen, welke deze 
benoeming aanneemt. 

9. Popnlair iretenschappelifke voordracht. Wordt besloten 
dat de Heer de Haan zijn voordracht houden zal op 2 
October a.s. 

11. Behenbuj Nijhojf'. De Secretaris deelt mede, dat de 
Forfschritte der Phi/sik iin Jahre 1900, 3^ Abth. (zie Notnlen 
Juni N°. 4) thans ontvangen is. 

12. Boyal Societi/. Naar aanleiding van N''. 21 der vorige 
notulen deelt de Secretaris mede, dat blijkens den Catalogus 
in ons bezit zijn Proceedings 7—52 en Tra)i.<iactio7is 120— 182. 

De Heer Figee zegt dat deze werken aan het B. G. 
behooren en thans ook niet meer aanwezig zijn. 



— 313 — 

Van dit Genootschap is, zegt de Secretaris, nog* g'een 
antwoord ontvangen. 

13. Centraal- Bureau. De Secretaris merkt op, dat hij 
weder een ontvangbewijs voor Dl. 61 heeft terugontvangen 
van een Vereeniging-, waarmede we niet in betrekking 
staan. 

Bij den Heer Hoek zal een klacht worden ingediend. 

14. Portretten Voorzitters. De Secretaris zegt van den 
Heer van Dijk een portret ontvangen te hebben, waarvoor 
dank is betuigd. 

1.5. Dr. Vorderman. De Secretaris deelt mede, dat de 
Heer Tjeexk Willink gaarne zal voldoen aan het verzoek 
van het Bestuur (zie Notulen i^ugustus N°. 1) doch dat hij 
eerst in de September-vacantie er tijd voor vinden kan. 

17. Tijdschrift. Naar aanleiding van den in handen van 
Dr. FiGEE gestelden brief van den wd.-Directeur van het 
Proefstation Oost-Jara (zie Notulen Augustus N". 11) deelt 
hij mede, dat de waarnemingen tot de goede gerekend 
mogen worden, zoodat hij adviseert ze in het Tijdschrift 
over te nemen. 



Bestuursvergadering op Donderdag 
9 October 1902. 



Aanwezig deHeeren: Muller (Voorz.), va^' Eek (Penning- 
meester), FiGEE, Ch. M. van Deventer, Hoekstra, Tjeenk 
Willink, J. G. van Deventer en van Bemmelen (Secr.). 

Afwezig met kennisgeving de Heer Eoll. 

De Vergadering wordt bijgewoond door de gewone Leden 
VAN Haften en Dofpenp.erg. 

De notulen der vorige vergadering voorgelezen en goed- 
gekeurd. 



— 314 — 

1. Dr. J. G. van Deventer. De Voorzitter ter vorige 
vergadering niet aanwezig, richt persoonlijk eenige hartelijke 
woorden tot afscheid aan den afgetreden Secretaris, die 
15 October a.s. met verlof naar Europa vertrekt. 

De Heer van Deventkr bedankt voor de waardeerende 
woorden van den Voorzitter en uit zijn beste wenschen vooi- 
den bloei der Vereeniging. 

2. Voorzitter. De Heer Mullkr, ongesteld zijnde, verlaat 
de vergadering en draagt het voorzitterscliap over aan den 
Heer Figek. 

3. Leden. Tot Leden worden benoemd de Heeren: 

H. U. S. BoEHMA, Leeraar Gymn. AVillem IIT ; Weltevreden. 

E. W. POWXALL, „ 

A. H. W. VAN Toen Maas van Oosterveen, 

Employé N. I. Esc. M'-'.; ,. 

N. J. Roelfsema, Referendaris Dep. v. Fin.; ,, 

A. L. J. O. VAN Hasselt, Tandarts; „ 

F. L. Lash, Direkteur N. L El. M''.; „ 

5. Gouvern. Subsidie. Schrijven van den Dir. van O. E, 
en N., N". 17928 met verzoek om mededeeling of de Ver- 
eeniging werkelijk behoefte zal hebben aan de gewone 
(ioiivernements-snbsidie over het jaar 1004. 

Zal bevestigend beantwoord worden. 

7. Notes f ram the Lei/den Museum. In antwoord op een des- 
betreffend schrijven (N*'. Y^s) van den Secretaris der K. N. V. 
aan den w'l Directeur van 'sLands Plantentuin, antwoordt 
deze (dd. 12 Sept. 1902), dat op een vraag vanwege den 
Plantentuin den Minister van Binnenlandsche Zaken gedaan, 
van Z. Exc. het antwoord is ontvangen, dat geen enkel exem- 
plaar van de Notes from the lloijal zoölogical Museum of the 
Netherlands at Leyden te harer beschikking is. 

Naar aanleiding van de omstandigheid dat geen exemplaar 
van deze Notes eenige openbare bibliotheek in Nederl.-Indië 
bereikt en de onderzoekingen in deze Notes gepubliceerd vaak 



— 315 — 

direct of indirect door do Kon. Natuurkundige Vereeniging' 
worden gesteund, wordt besloten aan Z. Exc. den Gouverneur- 
Generaal te schrijven om nogmaals aan Z. Exc. den Minister 
van Binnenlandsclie Zaken te verzoeken het daarheen te leiden, 
dat geregeld een exemplaar aan de Vereeniging worde gestuuid. 

8. Builir erken Bat. GenoofseJiap. Schrijven van het Bestuur 
van het Bataviaasch Genootschap dd. 24 Sept. 1!H)2 N". 302, 
waaibij gemeld wordt, dat do wetenschappelijke lichamen 
met welke ruiling van edita, welke voor de K. N. V. van 
belang kunnen zijn, is gestaakt, zijn: 

fJie Bo/jal Bocietij, London; 

American PliMomiihical SoeJefij, Philadelphla ; 

GeoJofjical Surveji of India, Calcutta; 

Lifer'ar;/ Society, Madras. 

Besloten wordt te onderzoeken, welke de laatst ontvangen 
publicaties zijn geweest en zoo noodig de daai'iia verschenen 
aan te vragen en ruiling edita met de Kon. Natuurk. 
Vereeniging voor te stellen. 

9. Algemeen Nedcrland^tch Verbond. Schrijven van het 
Bestuur van de groep Ned.-Indië van het Algemeen Neder- 
landsch Verbond dd. 16 Sept. 1902 N". 48, waarbij dank 
wordt betuigd voor de vergunning tot gebruikmaking van 
het vergadeilokaal in het gebouw dei' K. N. V. 

Kennisgeving. 

10. Veth-Fonds. Een ciiculaire van het Bestuur van het 
Koninklijk Nederlandsch Aardrijkskundig Genootschap over 
een nieuw op te richten VETH-Fonds ten doel hebbende 
wetenschappelijke expedities in onze Koloniën uit te rusten, 
wordt voorgelezen. 

Besloten f 100. — in eens aan dit Fonds bij te dragen. 

12. Friedlander & Sohn. Verzoek van (hn boekhandel 
Fkikdlandku & Sohn om Deel 59 tegen betaling toe te zenden 
en de Deelen verder geregeld ten dienste der Xatnrae Nocifutes 
te mogen ontvangen. 



— 31G — 

Omtrent dit laatste verzoek wordt besloten do Deelen niet 
kosteloos beschikbaar te stellen. 

13. l)y. Sch/ratier. '\\'ordt voorgelezen een brief van de 
Redactie der JUnfifrieffe Zeifumj 'm Leipzh/ M. 19 Ang. 1902, 
dat over Dr. Schwanki; in hnn tijdschrift nimmer iets is 
opgenomen. 

De afgetreden Secretaiis D]-. J. Gi^okgk \ax Dkvkntkk, deelt 
een en ander over zijn nasporingen, omtmit den vroegeren 
Voorzitter der Vereeniging Dr. Schwanki; mede. 

Besloten wordt de hulp van onzen gezant te Bcrlij)) in 
te roepen. 

14. Dr. Vonlevnuiii. Besloten wordt een portret van het 
overleden Bestuurslid Dr. A. G. Voudhii.max in de eerst te 
verschijnen aflevering van ons tijdschi'ift op te nemen. 

\h. Voorilraclit Dr. Cli. lan Devoifer. De Heer ('ii. van 
Dkvkntku spreekt over het bewijs van het probleem van het 
hellend vlak van Stkvin en over de fout die z. i. daarin 
schuilt. 

Xa eenige discussie over dit bcAvijs en de mededeeling 
van een mathematische paradox door den Heer J. Gkohük 
VAX Devknthi; sluit de waarnemende Voorzitter, niets meer 
aan de orde zijnde, de vergadering. 



BeistlinrMvergadering op Donderda^^ 
13 November 1903. 



Aanwezig de Heeren: Onnen (w'\ Voor^.), Van Ëei^ 
(Penningm.), Figek, von Essen en van Bemmelen (Secr.). 
Afwezig met kennisgeving de Heeren Mlllei; en de Haan. 

De notulen der vorige vergadering worden voorgelezen 
en goedgekeurd. 



— 317 — 

1. Dr. van HasseU. Ontvangen is het doodsbericlit van 
ons oudste Correspondeerend Lid in Netlerhuul Dr. A. W. 
M. VAN Hassklt. 

Zal met brief van rouwbeklag aan de familie worden 
beantwoord. 

2. Leden. Tot Lid worden benoemd de Heer: 

C. L. VAN Stkkden, Off. v. Gez. 1^*^ kl., te Weltevreden. 
Bedankt wordt voor het Lidmaatschap door de Heeren: 
A. K. J. Kakfkh. 

J. P. LóTSY. 
P. A. BOORSMA. 

M. L. André Wiltexs. 
J. S. VAX Bhaam. 

6. Bumpliim. Ontvangen is een schrijven van den Direc- 
teur van het Koloniaal Museum te Haarlem met dank voor 
de door de Vereeniging toegezegde verhoogde bijdrage voor 
het Rumphius-fonds. 

Kennisgeving. 

IL Centraal-Bureau. Ontvangen een circulaire van den 
afgetreden directeur van het Nederlandsch Wetenschappelijk 
Centraalbureau, inhoudende bericht, dat Dr. 8. G. de Vhies 
de directie heeft overgenomen. 

Evenzoo desbetreffend schrijven van Dr. dk Vries. 

Kennisgeving'. 

13. iVo^es Lei/den Museum. Bericht van de firma Biull, 
dat een exemplaar van de Notes from the Lei/den Museum 
deel V— XXII met Indejt' is toegezonden van deel V kon 
aflev. 3—4 niet afzonderlijk gezonden worden, daarom wordt 
een kompleet deel gestuurd en verzocht onze aflev. 1 — 2 
terug te 2enden* 

Het desbetreffende verzoek zal aan den Bibliothecaris 
worden overgebracht. 

L'S. Begrooting. Komt ter tafel het ontwerp der begrooting 
voor 1903, met toelichtingen van den Peiniingmeester. 



— 318 — 

Na eenig-e discussie wordt dit ontwerp aangenomen, maar 
tevens wordt de Directeur der Gebouwen de Heer von Essen 
verzocht nader met zijn collega den Heer de Vüies, van de 
M'-'. van Landbouw, te confereeren, omtrent demogelijkheid 
van een nieuwen weg om beter en sneller tot het herstel der 
Gebouwen te komen. 

De Penningmeester verlaat wegens particuliere redenen 
de vergadering. 

Ki. Ledenlijst. Besloten wordt in het nieuwe Deel (63) 
de Ledenlijst chronologisch naar den datum der benoeming 
in te richten en leden, die na een onderbreking wegens 
tijdelijk verblijf in Europa, weer Lid worden, onder den 
datum van eerste benoeming, aan te voeren. 

17. Oraties. Besloten wordt aan onzen boekhandelaar den 
Heer Nijhüfk te 'sHaye te verzoeken om geregelde toezending 
van nieuw verschenen Nederlandsche oraties op natuurweten- 
schappelijk gebied. 

Niets meer aan de orde zijnde sluit de Ondervoorzitter 
de vergadering. 



BestnnrsvergaderiDo^ op Vrijdag 
1*^ December 1D03. 



Aanwezig de Heeren: Mullei; (Voorz.). van Eek, Fiüee, 
RoLL, HoEKsTiiA en VAN Bemmelen (Secr.). 

Afwezig met kennisgeving de Heer Tjeenk Willink. 

De vergadering wordt bijgewoond door het Conespondeerend 
Lid Prof. A. Wichman van Utreehf, die door den Voorzitter 
wordt welkom geheeten. 

De Notulen der vorige vergadering worden voorgelezen 
en goedgekeurd. 

1. Leden. Bedankt wordt voor het Lidmaatschap door 
de Heeren: 

J. A. Schcl'kman. 



— 319 — 

C. R. T. RiTSEMA VAN ECK. 

Mej. M. S. VAN DER Willigen. 

G. W. W. C. Baron van Hoëvkll. 

D. J. Guykens. 

Tot Leden worden benoemd de Heeren: 

.1. Ha GA, Kolonel, Chef v/d. Geneesk. Dienst, te Welteoredcn. 

Mr. D. W. Stibbe, Advocaat en Procureur, „ ,, 

3. Notes Lei/den ^fuseum. Ontvangen een extract van 
het G. B. van 13 November 1902, N°. 21, waarbij Z. Exc. 
de Gouverneur-Generaal gevolg- geeft aan ons verzoek om 
nogmaals de bemiddeling van Z. Exc. den Minister van Koloniën 
in te roepen om de geregelde toezending van de Notes from 
the Boi/al Zoölogieal Museum of the Netlmiands at Leijden te 
verkrijgen. 

Kennisgeving. 

13. Notidenboek. Besloten wordt dat de Notulen voortaan 
weer in een behoorlijk Notulenboek zullen geschreven worden 
en een extract hieruit ten behoeve van de publicatie in het 
Tijdschrift zal worden gemaakt. 

14. Verkiezing functionarissen. In gevolg Art. 10 der 
Statuten wordt overgegaan tot de verkiezing van functio- 
narissen. 

De uitslag der stemming is, dat gekozen worden tot: 

Voorzitter de Heer Mullek. 

Ondervoorzitter de Heer Onnen. 

Penningmeester „ „ vaiNt Eek. 

Secretaris ,, ,, T.ieenk Willink. 

Direkteur der Gebouwen . . ,, „ von EIssex. 

Redakteur ,, „ van Bemmelex. 

15. Nieuwe Besturende Leden. Tot Besturende Leden 
worden verkozen de Heeren: 

J. J. K. Enthoven. 
F. L. Lash. 
S. R. J. Onnen. 



— 320 — 
J. K. F. DE Does. 

M. J. DoPPEXBEKG. 

G. W. KiEWiET DE Jonge. 

16. MededeeVuKj van Prof. Wichman. De Voorzitter noodigt 
Prof. Wichman uit om eeu en amler mede te ileelen, omtrent 
de door hem te leiden expeditie naar Noord-Nienw-Guinea , 
waaraan hij welwillend voldoet. 

Xa in groote trekken de geographisclie karakteristiek van 
Nieitic-Giiiuea te hebben aangegeven, deelt hij mee hoe hij 
zelf eerst alleen naar de ligging der vermoedelijke kolenvelden 
bij de Humboldt-Mdi zal gaan zoeken en daarna met zijn 
inmiddels aangekomen reisgenooten één of meerdere der groote 
rivieren die in den Stillen Oceaan vallen wil opgaan, om iets 
van het volslagen onbekende binnenland te leeren kennen. 
Ook de fauna van het meer bij de Hnmboldt's-\)?iR\ zal 
onderzocht worden. 

De Voorzitter dankt Prof. Wichman voor zijn mededee- 
lingen en spreekt onder bijval van de aanwezigen zijn beste 
wenschen voor het welslagen der expeditie uit. 

Niets meer aan de orde zijnde, sluit hij de vergaclering. 



— 321 — 

Algciuecne Vergadering op Donderdag 
9 Januari 190^. 



Aanwezig de Bestuursleden: Muller, (Voorz.), J. G. van 
Deventer (Secr.), van Bemmelen, van Eek, Roll, de Haan, 
Trelh;, Klous en V(»n Essen. 

Gewone Leden zijn niet opgekomen. 

De Notulen der Buitengewone Algemeene Vergadering 
van 25 Juli 1901 worden gelezen en goedgekeurd. 

De Voorzitter leest het Verslag over 1001 voor, dat tot 
geen opmerkingen aanleiding geeft. 

Niets meer aan de orde zijnde, sluit hij de Algemeene 
Vergadering, 



LXII. 211^ 



BEGROOTING VOOR i903. 



a. Inkomsten. 

1. Gouvernements-Subsidic f 2000. 

2. Contributie der Leden ,, 2520. 

3. Rente belegde gelden ,, 350. 

4. Aandeel huurpenningen K. I. v. Ingenieurs. „ 250. 

5. Aandeel verhuur paviljoens ,, 1200. 

6. Terug te ontvangen van de M''. van de Land- 
bouw >, 208. 

7. Verschillende ontvangsten ,, 72. 

f 6600. 



h. Uitgaven. 

ƒ. Bibliotheek. 

1. Tijdschriften en boekwerken. 

2. Eindwerk 

3. Brandassurantie 

4. Verschillende uitgaven . 



II. Tij'lschnff. 

5. Toelage Redacteur. 

6. Drukloon, tekst en platen 

7. Expeditie-kosten . 

8. Nederlandsch-Centraalbureau 

9. Verschillende uitgaven 



f 1200.— 






„ 300.— 






„ 75.- 






„ 25.- 


f 






IHOO.— 


/* 240.— 






„ 1500.— 






„ 100.- 






„ 100.- 






„ 20.- 


f 






1060.— 



Transporteefe f 3560. — 



— 323 — 

Transport ƒ 3560.— 

III. Wetenschappelijke doeleinden. 

10. Van (Ut Waals-fonds . . . ' /" 25.— 
''11. Subsidie wetenscli.ondeinemingen,, 300.— 

~~ „ 325.- 

I V. Vergaderingen. 

12. Bestuurs- en Alg. Verg. . . f 50. — 
'^IS. Populair Wetenscli. Voordr. . „ 300.— 

„ 350.— 

V. Gehouwen enz. 

14. Onderhoud en herstellingen . f 500. — 

15. Aanschaffing meubilair . . . „ 50. — 

16. Verponding ,, 95. — 

17. Verlichting en kleinere uitgaven ,, 80.— 

,. 725.— 

VI. Secretariaat. 

18. Toelage Secretaris ..../" 600.— 

19. Onkosten „ 150.— 

„ 750.- 

VII. Financiën. 

20. Inningskosten f 250. — 

„ 250.— 

VIII. Bediendenloon. 

21. Loon mandoer en tuinjongen . f 336.— 

,, 336.— 

IX. Onvoorziene uitgacen. 

*22. Onvoorziene uitgaven . . . f 304.— 

„ 304.- 
f 6600.— 



* Over deze bedragen kan alleen worden lieschikt na verkregen 
machtiging van het Bestuur. 



VERSLAG 



Directeuren der Gebouwen uit de Besturen der Maatschappij voor 

Nijverheid en Landbouw en der Koninklijl<e Natuurkundige 

Vereeniging in Nederlandsch-Indië over het jaar 1901. 



In aansluiting- met liet vorige jaarverslag- kan thans liet 
volgende worden medegedeeld: 

1. De kosten van het oververven van het westelijk 
paviljoen, bedoeld sub 8 van dat verslag, hebben bedragen 
f 206.— en werden in dit jaar betaald op rekening N°. 3. 

Behalve verschillende kleine gewoon-onderhoudswerkzaam- 
heden werden in den loop van dit jaar aan het hoofdgebouw 
en de beide paviljoens o.a. de navolgende verbeteringen en 
herstellingen uitgevoerd: 

1. Westelijk paviljoen. 

Het afbreken en weder aanbrengen van de nokbedekking 
en het in goeden staat brengen van de zakgoten en het 
pleisterwerk aan de l)uitenzijde der bijgebouwen. 

2. Oostelijk paviljoen. 

Het verven van de balustrade, het herstellen van de nok 
en hoekkeperbedekkingen en kepers en het maken van een 
nieuwe plank over de goot voor de oprit voor de wagenkamer. 

3. Hoofdgebouw. 

Vernieuwing in P. C. van het buitenpleisterwerk aan de 
noord- en oostzijde van de oostelijke voorkamer. 



— 325 — 

Vernieuwing en herstelling van liet pleisterwerk van liet 
front, het lijstwerk en de kolommen. 

Idem idem van de voorgalerij, kleine vergaderzaal en 
buitenzijwanden van het gebouw tot het einde der zij- 
galerijen. 

Herstelling van het verdere pleisterwerk en witten van 
het geheele gebouw. 

De roode tegels van de onderste trede der trap in het 
front vervangen door marmeren. 

De marquise van front vernieuwd en nieuwe letters aan- 
gebracht. 

Van de voorgalerij het plafond en de vijf deuren over- 
geverfd. 

De kosten van een en ander hebben bedragen: 

blijkens kwitantie N°. 4 /' 25.70 

N«. 5 „ 48.25 

N°. 6 „ 10.- 

N». 7 „ 720.- 

N». 8 „ 15.92 

te zamen f 819.87 

verder Averd betaald: voor een chequeboekje. . „ 2.50 

aan plakzegels . . . . „ — .20 

op vorengenoemde kwitantie N°. 3 . . . . ,, 206. — 

Totaal uitgaven f 1028.57 

Blijkens vorig verslag was op een 1 Januari in kas f 27.50 
in den loop van het jaar werd ontvangen . . „ 1000. — 

Totaal ontvangsten f 1027.50 
en blijft op heden dus een nadeelig saldo van /' 1.07. 

Batavia, 31 December 1901. 

E. A. C. F. VON ESSEN. 
J. H. DE VRIES. 



p:enige klimatologische bijzonderheden 
van den tengger. 



1. JrxGHrHX {Jaca, Ilt 811, P druk) heeft het volgende 
bericht over de gcotlicrmie van den Tenr/ger: 

„Bijna altijd is de stabiele temperatuur, welke men reeds 
„2 voet beneden den beganen grond aantreft — die ik in 
„2 a 3 voet diepe, nauwe gaten waarnam, door middel van 
,, thermometers, Avaarvan de bol rondom met was is voorzien — 
„gelijk aan den gemiddelden warmtegraad van hetzelfde oord, 
„en welke aan het noordelijke strand 82*',5 V. bedraagt. 
„Te Poespa echter, aan de noordwestelijke helling van den 
„Tencjger, op een hoogte van 2200 par. voeten, bedraagt de 
,, aardwarmte, welke aldaar, volgens de algemeenc wetten, 
„waarnaar dezelve op Java aanneemt, slechts 75°,5 F. zou be- 
„liooren te zijn, 83*' F. of 7V2 graad te veel (November, 1844). 
„Ik liet verscheidene gaten op een groeten afstand van 
,, elkander graven, herhaalde mijn proefnemingen tot op een 
„diepte van 8 voet en telkens verkreeg ik hetzelfde resultaat. 
„Vele maanden later was zulks insgelijks het geval met de 
„proefnemingen door den Heer de Vogel, Resident van 
,,Pasoeroean genomen. De bodem bestaat te dier plaatse uit 
,,leem, is humusrijk en bezit een weligen plantengroei. Zouden 
„beneden den grond lavastroomen liggen, welke nog niet 
„geheel bekoeld zijn? Geene warme bronnen worden in de 
„nabijheid gevonden. Te Tosari, op een hoogte van 5480 
„voet aan dezelfde zijde des bergs gelegen , is de aardwarmte 
„nagenoeg in overeenstemming met de vroeger opgegevene 
„vermindering van 1°: 316' en bedraagt zij 6b°,7.''' 

Dit treffende bericht, in extenso afgeschreven, wijl het 
onopgemerkt bleef, en, naar het schijnt, door Junghchn 



— 327 — 

zelf in zijn tweeden druk niet herhaald is '), krijgt een nieuwe 
beteekenis nu in de laatste jaren ook te Pasoeroean , ongeveer 
20 paal benoorden Poespo, doch in de vlakte, een geother- 
mische afwijking- gevonden is. Volgens mededeeling toch van 
Dr. VAN BiJLKRT, w'^ directour van het suikerproefstation 
te Püsoeroean, was aldaar in 1901 de gemiddelde temperatuur 
in de lucht 27«,6 C of 8P,7 F. 
en in den grond (op 60 c.M.) 30^2 C. of 86,36 F. 
Inderdaad schijnt dus die streek van Java abnormaal in 
geothermisch gedrag te zijn; een uitvoerig onderzoek naar 
deze afwijking zou wellicht tot merkwaardige uitkomsten 
voeren. 

2. Mist. In de meeste maanden van het jaar is mist te 
Tosari een dagelijksch verschijnsel. In April, Mei en Juni 
komen de nevels gemeenlijk tusschen 10 en 11 uur opzetten; 
binnen het uur is de gansche omgeving in mist gehuld, en 
deze toestand houdt aan tot 4 a 5 uur namiddag. 

De nevels komen altijd uit de vlakte, van den zeekant; 
zij kruipen tegen den Tenc/ger omhoog, schuiven in de ravijnen, 
en golven de paden op. Menigmaal ook ziet men eerst de 
hoogere partijen van het gebergte verdwijnen en dan de 
lagere. 

De dichtheid der mist schijnt grooter dan zij is, wijl men 
ze gewoonlijk beoordeelt naar het verdwijnen van verafgelegen 
voorwerpen, zooals den overkant van een ravijn, en men 
dus door zeer dikke lagen heen ziet. Meestal echter is een 
voorwerp, .50 M. ver, nog zichtbaar, en dikwijls kan men 
van het sanatorium te Telogosari het 500 M. afgelegene hotel 
Tosari nog onderscheiden. 

Een enkele maal is de mist nat; bijna altijd echter, en 
dit is haar bijzonderheid, voelt zij drooy aan, en maakt zij 
droge voorwerpen niet nat, terwijl natte voorwerpen er in 
droogon, hoewel langzaam. Toi-^i is de mvhtiifheidstoestnnd 

1) Vergel. o. a. *2« druk, III, 8-27 eii 1355. 



— 328 — 

!èoo laar/ niet, gelijk bleek uit de aanwijzingen van den haar- 
hygrometer door Dr. P^igee aan den steller van dit beiiclit 
welwillend geleend, en kan men ze voor Mei en Juni op 
fiO" a 70" gemiddeld schatten. De laarjsfe stand, 21°, werd 
waargenomen den 4*^" Juni, des ochtends om fi uur, bij 
52° F.; de Jioogste stand was 96", op een dag dat er regen 
viel. 

Het hi/f/roniefrisrh beloop gedurende een dag is te Tomri 
anders dan in Batavia. Terwijl daar regel is, dat 's avonds 
het maximum wordt bereikt, werd te Tosari tegen den 
avond menigmaal een daling waargenomen. Wellicht staat 
dit verschil in verband met den stei'ken )ieersla</ te Tot^ari , 
die zich daar 's avonds en "s nachts op gras en boomen 
afzet. 

3. Met den .^foffelley van Aitkkn werden verscheidene 
proeven geuomen. Wijl steller dezes toen echter geen be- 
schrijving van de methode had en hem sinds is gebleken, 
dat hij anders werkte dan ArrKKN voorschrijft, mag hij aan 
zijn uitkomsten geen wanrde hechten. 

Dh. CH, M. van DEVENTER. 



T^ 



BERICHTEN. 



Aan hen, die daarin ter completeering- belang- stellen, kan het volgende 
worden medegedeeld : 

van Deel I van het N'atuurhmdig Tijdschrift is niets meer voorhanden. 
., ,, II afl. 1, 2, 5 en 6. 

., III afl. 1, 4, 6 en 7. 
„ „ IV — XV zijn eenige complete Dcelen aanwezig. 

., XVI afl. 1. 2, 3, 5 en 6. 
„ „ XVII eenige oom])lete Deelen. 

„ XVIII niets. 
„ „ XIX eenig-e complete Deelen. 
„ „ XX afl. 4, 5 en 6. 
„ ,, XXI — XXII eenige complete Peelen. 

„ XXIII afl. 1, 2 en 3. 
!, „ XXIV afl. 5 en (i. 
„ ., XXV — XXXIII eenige complete Deelen. 
„ „ XXXIV niets. 
„ „ XXXV— XXXVI eenige complete Deelen. 

„ XXXVII niets. 

., XXXVIII— XXXIX eenige complete Deelen. 
„ „ XL afl. 2 en 3. 
„ „ XLI — LIX eenige complete Deelen. 
Voor verdere- iarlichtingen wende men zich tot 

den Secretaris, 

Dr. H. D. T.JEENK Willink. 
Weltevreden, Jannari 1903. 

Dr. O. E. Imhof (Windisch, Aargan, Schweiz) verzoekt om toe- 
zending van vertegenwoordigers van de volgende diergroepen : Paeudo- 
scorpionidea, Collembola, Poduridae en Lepismidae. Het toegezondene 
wordt gepriepareerd 1 ernggezonden en doubletten desgewensclit ingeniild 
voor vertegenwoordigers van de Zwitsersche fanna. 



Verzamelaars van Mollnscen en Schelpen kunnen zich voor ruiling van 
exemplaren wenden tot de Heeren Henry Sutbr te Christchnrch. 
Alewr-ZeeJ/nnl en E. Durand te Parijs. (Zie blz. 479 van Deel LV). 

E. Brunetti (352 Strand, Londen) wenscht Diptera van Java, te 
ruilen tegen Diptera, Coleoptera en Lepidoptera van Engeland. 

JosEF Graf Seilern te Kremsies (Moravië, Oostenrijk) Gvaben N". Jl^ 
wenscht vogeleiercn te koopen of te railen. 

De Heer M. H. Dajume te Soerahaja is eventueel genegen tusschen- 
komst te verleeneu.